1928.12.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

ΤΡΙΤΗ 4 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα... Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ παθόντες ἐκ τοῦ μεγάλου πολέμου ὑποβάλλουν αἴτησιν δι’ ἧς παρακαλοῦν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ παρίσταται ὁ πρόεδρος αὐτῶν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς ζημιῶν. — Τὸ ἐν Βόλῳ συνελθὸν βʹ πανελλήνιον συνέδριον τῶν συλλόγων πολυτέκνων γονέων τῆς Ἑλλάδος, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐν ᾧ περιλαμβάνονται αἱ ληφθεῖσαι κατ’ αὐτὸ ἀποφάσεις καὶ παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως υἱοθετήσῃ ταύτας. — Ὁ σύνδεσμος οἰνοπαντοπωλῶν Βόλου, ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς καθολικῆς Κυριακῆς ἀναπαύσεως. — Ἡ ἕνωσις φυματιώντων θυμάτων στρατοῦ παρακαλεῖ ὅπως αὐξηθῇ ἡ διδομένη εἰς αὐτοὺς σύνταξις ὡς μὴ ἐπαρκοῦσα οὔτε διὰ τὰς στοιχειωδεστέρας ἀνάγκας. — Ὁ πρόεδρος συνεταιρισμοῦ Ἀράπι διαμαρτύρεται κατά τινων βουλευτῶν ὑποστηριζόντων μέτρα θίγοντα τὴν παραγωγήν. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Σητείας, παρακαλεῖ ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως γεωργικῆς πρακτικῆς σχολῆς εἰς τὴν μονὴν Ἀσωμάτων, περιληφθῇ καὶ ἡ ἀγροτικὴ περιφέρεια τῆς μονῆς Τοπλοῦ. — Ἐπιτροπὴ κηδεμόνων διδασκαλείου νηπιαγωγῶν Καστορίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀναστολὴν τῆς λειτουργίας τοῦ οἰκοτροφείου θηλέων καὶ παρακαλεῖ νὰ ἐπιτραπῇ καὶ πάλιν ἡ λειτουργία αὐτοῦ. — Ἡ ἕνωσις ἐφέδρων ὑπαξιωματικῶν Μακεδονίας καὶ Θράκης, ὑποβάλλει ψήφισμα ἐπὶ διαφόρων αἰτημάτων των, ὧν παρακαλοῦν τὴν ταχεῖαν ἀποδοχὴν καὶ ἐκτέλεσιν. —Ὁ γεωργικὸς προμηθευτικὸς συνεταιρισμὸς Δαδίου ὑποβάλλει τὴν εὐχὴν καὶ παράκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λόγῳ τῆς τελείας καταστροφῆς ὅλων τῶν προϊόντων ἐκ τῆς ἀκρίδος καὶ ἀνομβρίας, ἀπαλλάξῃ τὸν γεωργικὸν κόσμον τοῦ φόρου τῆς δεκάτης. —Οἱ πρόεδροι ξενοδόχων ἀρτοποιῶν καὶ ἄλλων ἐπαγγελματιῶν ζητοῦν τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀγορανομίας ὡς δημιουργοῦντος καθ’ ἑκάστην κοινωνικὰ ἐπεισόδια. —Ὁ σύνδεσμος ἀποστράτων ὁπλιτῶν ξηρᾶς καὶ χωροφυλακῆς, ὑποβάλλει αἴτησιν περὶ μεταφορᾶς τῶν συνταξιούχων ἐκ τῆς πολιτικῆς εἰς τὴν στρατιωτικὴν σύνταξιν. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Σικυωνίας Κορίνθου, παρακαλεῖ ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ ἁρμοδιότης τοῦ πταισματοδικείου Κορίνθου ἐπί τινων πλημμελημάτων καὶ εἰς τὸ πρωτοδικεῖον τῶν ἐν περιπτώσει μερικῆς ἐφαρμογῆς του καὶ εἰς τὰ πρωτοδικεῖα. —Οἱ πρόεδροι καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν κοινοτήτων Πηλίου, διαμαρτύρονται διὰ τὴν γενομένην διατίμησιν τῶν ἐλαιῶν. —Ὁ δήμαρχος Ξάνθης ἀναφέρει ὅτι οἱ τοποθετηθέντες γυμνασιάρχης καὶ καθηγηταὶ δὲν ἀφίχθησαν εἰσέτι. —Ὁ σύλλογος περιπτεριούχων καπνοπωλῶν Πατρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην κατάργησιν νόμου περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνοῦ. —Ἐπιτροπὴ χρηματιστηρίου ἐμπορευμάτων Θεσσαλονίκης, παρακαλεῖ ὅπως πρὶν κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνασυστάσεως ἐπιτροπῆς κρατικῶν προμηθειῶν ἀναμείνῃ τὸ ἀποστελλόμενον ὑπόμνημά των. —Ὁ πρόεδρος κοινότητος Ταμαΐκου ἀναφέρει, ὅτι ἐξ ἀδιαφορίας τῆς ἑταιρίας Κωπαΐδος πνίγεται ἡ περιφέρειά των ὑπὸ πλημμυρῶν. —Ὁ σύλλογος ἐμποροϋπαλλήλων Λαρίσσης, ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ ζητεῖ ὅπως πραγματοποιηθῇ τὸ ταχύτερον ἡ ἵδρυσις ἑνιαίου ταμείου συντάξεων. —Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ συλλόγου φιλελευθέρων Χίου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. —Κάτοικοι Λαμίας διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ἐκεῖ εὐζωνικοῦ συντάγματος καταστρέψαντος ἐσπαρμένην περιοχὴν λόγῳ ἀσκήσεως. —Τὸ ἐπαγγελματικὸν καὶ βιοτεχνικὸν ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως πωλήσεως ἐλαιολάδων ὡς καταστρεπτικοῦ διὰ τοὺς παντοπώλας. —Ὁ σύνδεσμος ἀποστράτων ὁπλιτῶν ξηρᾶς καὶ χωροφυλακῆς, ὑποβάλλει αἴτησιν περὶ ἀναδρομικῆς ἀπονομῆς μερίσματος εἰς ἀποστράτους ὁπλίτας ἀπὸ τοῦ 1918 –1926. —Γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Κατερίνης Θεσσαλονίκης καὶ ἄλλων πόλεων, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μείωσιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. —Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς Κερκύρας εὐγνωμονεῖ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως. —Ἡ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀδελφότης Παλαιοπύργου Ἠπείρου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῶν σχολείων τῆς κοινότητός των. —Ἡ ἕνωσις γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Κιλκὶς, διαμαρτύρεται διὰ τὸ ζήτημα τῆς προαγωγῆς καὶ ἱδρύσεως σχολείων. — Ὁ πρόεδρος τοῦ σωματείου ἰδιοκτητῶν αὐτοκινήτων διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας ἐμπορίας βενζίνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βερδέλης, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Πορτοχελίου διαμαρτυρομένων διὰ τὴν μελετωμένην ὑποβίβασιν τοῦ ὑποτελωνείου των καὶ κατάργησιν τοῦ ὑπολιμεναρχείου. — Ὁ κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τῶν Ν. Διαταγμάτων 1) ἀπὸ 4)9 Σεπτεμβρίου 1925 περὶ τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου συμβατικοῦ τόκου κλπ. 2) ἀπὸ 20 Ἀπριλίου (12 Μαΐου 1926) περὶ ἀνωτάτου ὁρίου συμβατικοῦ τόκου κλπ. καὶ ἀπὸ 11)17 Αὐγούστου 1926 περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὡς ἄνω Ν. Δ. τῆς 20 Ἀπριλίου 1926 12 Μαΐου 1926). 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ ἀκυρώσεως τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2, κυρώσεως δὲ τῶν ἄρθρων 3 καὶ 4 τῆς ἀπὸ 22 Ὀκτωβρίου 1926 συντακτικῆς πράξεως, περὶ ἀναστολῆς τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 92 καὶ 93 τοῦ Συντάγματος περὶ ἰσοβιότητος καὶ ἀμεταθέτου τῶν δικαστῶν κλπ. καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 διατάγματος περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 6)6 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ δικολάβων κλπ. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, Λ. Κογεβίνας, Κ. Σαρακηνός, Α. Παπαοικονόμου, Ρ. Λιβαθινόπουλος κλπ. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν τῷ βαθμῷ των τῶν καθηγητῶν τῆς γερμανικῆς γλώσσης ἐν ταῖς δημοσίαις ἐμπορικαῖς σχολαῖς τοῦ Κράτους». Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης παραγράφου Ζʹ εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου ΧΝΑʹ περὶ Ναυτικῆς Ποινικῆς Νομοθεσία». Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Μαρτίου 1926 Ν.Δ. περὶ αὐξήσεως τελῶν ἐπὶ ἠλεκτρικῶν μετρήσεων ἐλέγχου. 2) Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 28 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς Σιδηροδρόμους τοῦ Κράτους. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως ἑρμηνευτικῆς συμβάσεως μεταξὺ δημοσίου καὶ τῆς ἑταιρίας Σ.Π.Α.Π. περὶ ἐκχωρήσεως ἀγωγῶν ἐξώσεως. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Αὐγούστου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουνίου ἐ. ἔ. Ν. Δ. περὶ διορισμοῦ μελῶν διοικητικοῦ συμβουλίου ἐπιτροπῆς παρὰ ταῖς σιδηροδρομικαῖς ἑταιρίαις ἐν αἷς ὑπάρχουσι γραμμαὶ καὶ τροχαῖον ὑλικὸν ἀνήκουσαι εἰς τὸ Κράτος. 5) Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 12 Ἰουνίου 1926 Ν. Δ. περὶ διαθέσεως ποσῶν ἐξ εἰσπράξεως ἐπὶ πλέον τῶν ἐγκεκριμμένων τιμολογίων τῶν σιδηροδρόμων. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως, τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1923 συμβάσεως διὰ τὴν προμήθειαν τροχαίου ὑλικοῦ καὶ ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν– Πειραιῶς–Πελοποννήσου. Ὁ βουλευτὴς Α. Μπακάλμπασης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 10)13 Σ)βρίου 1926 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 1)4)1920 Β. Δ. περὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων περὶ ἐκδικάσεως τῶν μεταξὺ ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν διαφορῶν· καὶ 2) Περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ μειώσεως ἀξίας μεταλλικῆς δραχμῆς τοῦ δασμοῦ τῶν ὑπὸ ἀποταμίευσιν εὑρισκομένων κενῶν βαρελίων. 2) Περὶ παρατάσεως τῆς προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως 1928–29 ἐπὶ δίμηνον· καὶ 3) Περὶ κυρώσεως Ν. Δ. τῆς 8 Νοεμβρίου 1927 περὶ διαρρυθμίσεως θέσεων τοῦ ἐφοριακοῦ κλάδου. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Γρηγοράκης ἔχει τὸν λόγον.

§3Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ τὶ μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἔξοδον ἐκ τοῦ στρατοῦ τῶν ἀμάχων καὶ ἀπολέμων ἀξιωματικῶν...

§4Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Γνωρίζετε, κ. συνάδελφε, πόση ἐργασία χρειάζεται διὰ νὰ συγκεντρωθοῦν αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἐγένετο ἡ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν ἐζητήσατε. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἔχει κανένα σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς διάσπασιν τῆς σημερινῆς συνοχῆς καὶ συστάσεως τοῦ στρατοῦ. Ἑπομένως καὶ ἡ ἐργασία αὐτὴ ἂν ἐγένετο θὰ ἦτο ἄσκοπος.

§5Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ σχέδιον, περὶ ἀποχωρήσεως ἀξιωματικῶν καὶ θὰ ἤθελα κ. ὑπουργὲ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, ὅπως μὴ καὶ πάλιν τεθοῦν ἐκποδὼν ἐκ τοῦ στρατεύματος οἱ πολεμήσαντες ἀξιωματικοί.

§6Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ εἶνε ὀρθόν, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι διετυπώθη ἐσφαλμένη ἡ ἐρώτησίς σας.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαβάνος, ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Τήνου καταστραφέντων ἐκ τῆς θυέλλης.

§8Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Γνωρίζει ἤδη, κ. Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἀνακοινώσεων τῶν τηλεγραφημάτων τοῦ κ. Νομάρχου Κυκλάδων, αἱ ὁποῖαι ἐν πλάτει ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται εἰς ὑμᾶς ἐκ μέρους τοῦ ἱεροῦ ἱδρύματος Εὐαγγελιστρίας Τήνου, καὶ τὸ ὁποῖον τηλεγράφημα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, γνωρίζει, λέγω, ἡ Βουλὴ τὰς καταστροφάς, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς τὴν νῆσον Τῆνον, λόγῳ μεγάλης θυέλλης πρωτοφανοῦς. Τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα εἶναι πολὺ ὀλιγώτερα ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Μετέβην ὁ ἴδιος καὶ ἐπεσκέφθην τὴν καταστραφεῖσαν ζώνην. Ὁμολογῶ, ὅτι καταλαμβάνεταί τις ἀπὸ ὀδύνην διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφήν, καταστροφήν, ἡ ὁποία ἔγινεν ὄχι μόνον εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν ἐκ τῆς ἐκριζώσεως τῶν ἐλαιοδένδρων καὶ πλείστων ἄλλων δένδρων, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τὸν λιμένα τῆς πόλεως Τήνου. Τὰ κρηπιδώματα τοῦ λιμένος, λίαν ἐκτεταμένα, τὰ ὁποῖα προεκάλουν ἄλλοτε τὸν ἔπαινον τῶν ἐπισκεπτῶν τῆς νήσου, κατεστράφησαν τελείως καὶ μετεβλήθησαν εἰς ἄμορφον ὄγκον. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον πάντων, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας εἶναι, ὅτι ὁ ἐξωτερικὸς κυματοθραύστης, ὁ ὁποῖος στοιχίζει πολλὰ ἑκατομμύρια, ἔπαθε τόσα ρήγματα ἐκ τῆς γενομένης θυέλλης, ρήγματα, τὰ ὁποῖα ἐὰν μετὰ σπουδῆς δὲν τὰ γεμίσουν, εἶναι κίνδυνος, λόγῳ τῆς ἐποχῆς, ὅπου ἐπικρατοῦν οἱ μόνιμοι ἄνεμοι, νὰ ἐπέλθῃ λύσις τῆς συνεχείας εἰς τὸν κυματοθραύστην καὶ νὰ ἔχωμεν μεγάλην καθίζησιν καὶ φόβον ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ ὅλου μηχανικοῦ ζητήματος καὶ ἐπὶ τοῦ συμπλέγματος ὅλου τοῦ λιμένος. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως ταχύτατα ἀποστείλῃ μηχανικὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ συντρέξῃ τὴν λιμενικὴν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπισπεύσῃ τὸ ἔργον της διὰ τῆς ἐπουλώσεως τῶν τραυμάτων αὐτῶν. Γνωρίζω, ὅτι ὑπάρχει σπάνις μηχανικῶν καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, θὰ εἴπῃ ποῦ νὰ εὕρω ἕνα μηχανικόν. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὰς ὁμαλὰς περιστάσεις ὑπάρχει σπάνις μηχανικῶν εἰς τὰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ἀπὸ τὴν σπάνιν αὐτὴν τῶν μηχανικῶν, πρέπει νὰ γενικευθῇ ὁ πλεονασμός. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξευρεθῇ μηχανικός, διότι θὰ εἶναι μεγάλη ἡ καταστροφή. Ἐπίσης ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον, ἵνα ἐνισχύσῃ, ἢ βοηθήσῃ τοὺς παθόντας, διότι ἐκτὸς τῶν καταστροφῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον εἰς τὸν λιμένα καὶ πλοῖα πολλὰ κατεστράφησαν καὶ ἐθρυμματίσθησαν πλεῖσται λέμβοι. Δυστυχῶς δὲ αὐτὰ τὰ πλοῖα εἶναι ξένα καὶ εἶναι λυπηρὸν τὸ θέαμα. Βλέπομεν τοὺς ἀνθρώπους πεινῶντας καὶ στερουμένους τὰ πάντα. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ τόπος τοὺς περιβάλλει μὲ ὅλην του τὴν στοργήν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ἐν εἴδει περιθάλψεως, νὰ δοθῇ ἓν βοήθημα μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ προσφέρουν μίαν μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν φιλανθρωπίαν.

§9Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διαβεβαιῶ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ὅτι διέταξα τὸν νομομηχανικὸν Σύρου τηλεγραφικῶς, ὅπως μεταβῇ εἰς Τῆνον καὶ διαπιστώσῃ τὰς γενομένας βλάβας καὶ μοὶ ὑποβάλλῃ συγκεκριμένας προτάσεις περὶ τῶν ληπτέων μέτρων. Διαπιστῶ ὅμως τὴν μεγάλην εὐθυξίαν τῶν ἑλληνικῶν κατασκευασμάτων.

§10Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Οὐδεμία εὐθυξία ὑπάρχει εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὰ πράγματα εἶναι πράγματα καὶ τὰ γεγονότα εἶναι γεγονότα. Αὐτὰ θὰ σᾶς τὰ βεβαιώσῃ ὁ μηχανικὸς ὁ ὁποῖος θὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου, ἐὰν θὰ μεταβῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασιάδης, ἐπὶ ἀναφορᾶς γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου Θεσσαλονίκης.

§12Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης, διὰ ψηφίσματός του καὶ ἀναφορᾶς πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διατυποῖ τὴν εὐχὴν ὅπως τυχὸν μὴ αὐξηθῇ ὁ δασμὸς τοῦ σίτου. Θεωρῶ καθῆκον νὰ τονίσω, ὅτι πρὸς τοῦτο συμπίπτουν αἱ ἀντιλήψεις ὅλου τοῦ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ συμπάσης τῆς Ἑλλάδος, καθόσον ἡ σιτοπαραγωγὴ καθίσταται ἐν Ἑλλάδι προβληματική. Εἶναι ἐνδεχόμενον εἰς τὸν Καναδᾶν, ὅπου ὑπάρχουν ἄφθονοι γαῖαι καὶ ὁ βίος εἶναι πλέον εὔκολος, ὁ σῖτος νὰ κοστίζῃ οἰκονομικώτερον, ἀλλὰ δὲν ἕπεται καὶ νὰ καταδικασθῶσιν οἱ πληθυσμοί, ν’ ἀφίσουν τοὺς ἀγροὺς καὶ νὰ λάβωσι τὴν ἄγουσαν πρὸς τὰς πόλεις. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ θελήσῃ νὰ προστατεύσῃ τὴν σιτοπαραγωγὴν καὶ θὰ λύσῃ εὐνοϊκῶς τὸ ζήτημα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀποστράτου συνταγματάρχου Κατσανάου.

§14Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Κύριοι βουλευταί, συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ συνταγματάρχου τοῦ Πυροβολικοῦ κ. Κατσανάου καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀκούσῃ τὰ ἑξῆς:

§15Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ μοῦ στείλητε τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ ὑπουργεῖον καὶ νὰ ἔλθετε νὰ συνεννοηθῶμεν.

§16Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω μερικὰ τὰ ὁποῖα συνέβησαν εἰς διάστημα 18 ἐτῶν. Τὴν 19 Νοεμβρίου 1910 ἐγένετο νόμος 3416, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 λέγει τὰ ἑξῆς: «Συνταγματάρχης ὁ ὁποῖος ἔχει συμπληρώσει 40 ἔτη ὑπηρεσίαν συντάξιμον καὶ 2 χρόνια ἐν τῷ αὐτῷ βαθμῷ, ἀποστρατευόμενος λαμβάνει μισθὸν καὶ βαθμὸν ὑποστρατήγου». Ὁ νόμος οὗτος ἴσχυσε μέχρι τοῦ 1922 ὅτε τὴν 21 Μαΐου ἐγένετο νέος νόμος ὁ νόμος 2769, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ 40ῷ αὐτοῦ ἄρθρῳ λέγει τὰ ἑξῆς: «Συνταγματάρχης ὁ ὁποῖος ἔχει κλείσει 40 ἔτη συντάξιμον ὑπηρεσίαν καὶ 5 χρόνια εἰς τὸν τελευταῖον βαθμόν, ἀποστρατευόμενος λαμβάνει σύνταξιν καὶ βαθμὸν ὑποστρατήγου». Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου αὐτοῦ ἀρκετοὶ συνταγματάρχαι, ἔχοντες τὰ κεκανονισμένα προσόντα, ὑπέβαλον τὰ ἔγγραφά των καὶ ἔλαβον τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Τὴν 22 Νοεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἡ ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, δι’ ἑνὸς νομοθετικοῦ διατάγματος, μὲ ἓν μόνον ἄρθρον καὶ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς καταργεῖ τοὺς μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἰσχύοντας νόμους καὶ ἐκδίδει ἄλλον νομοθετικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου ἀπονέμεται μόνον εἰς τὸν ἐν ἐνεργείᾳ συνταγματάρχην ἀποστρατευόμενον. Ὡς ἐκ τούτου, ἀρκετοὶ συνταγματάρχαι, οἱ ὁποῖοι εἶχον πάρει δικαιωματικῶς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, ἀπελύθησαν τὰ 1925. Κατόπιν ἔρχεται ἡ κατάστασις τοῦ Παγκάλου, ἡ ὁποία καταργεῖ τὸ ἐπαναστατικὸν διάταγμα καὶ βγάζει ἕν νέον καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον βγάλει τὰ γαλόνια τὰ ἐπῆραν ἐκ νέου, καὶ καθώριζε ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ δύο χρόνια ὡς συνταγματάρχης εἰς τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον, ὅταν τὸν ἀπέλυσαν. Αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν διάταγμα ἴσχυσε μέχρι τῆς 31 Μαΐου 1926, ὅτε γίνεται νέον νομοθετικὸν διάταγμα τὸ ὁποῖον, ἐν τῷ ἄρθρῳ 24, λέγει τὰ ἑξῆς: Ὅ,τι τὸ ἐλαττώνει τὸ ὅριον τῶν συνταξίμων ἀξιωματικῶν καὶ καταβιβάζει εἰς 35 ἔτη καὶ ὁ συνταγματάρχης, ὁ ὁποῖος ἔχει 35 ἔτη καὶ 5 ἔτη ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ συνταγματάρχου, ἀποστρατευόμενος λαμβάνει μισθὸν καὶ βαθμὸν ὑποστρατήγου. Φαντασθῆτε λοιπὸν ἕνα συνταγματάρχην, ὅστις ἔχει 45 χρόνια ὑπηρεσίαν καὶ ἀποστρατεύεται τὴν 29 Μαΐου. Αὐτὸς δὲν παίρνει τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Συνταγματάρχης ὅμως, ὁ ὁποῖος ἔχει μόνον 35 χρόνια ὑπηρεσίας καὶ ἀποστρατευόμενος τὴν 1 Ἰουνίου, παίρνει καὶ σύνταξιν ὑποστρατήγου καὶ μισθόν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἄδικον.

§17Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Περὶ ποίου συνταγματάρχου πρόκειται;

§18Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ὁμιλῶ γενικῶς περὶ ἀξιωματικῶν ἀδικηθέντων. Δὲν ὁμιλῶ μόνον περὶ τοῦ κ. Κατσανάου. Ἔχω ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος διακρίνεται διὰ τὸ φιλοδίκαιον καὶ τὰ φιλεύσπλαχνα αἰσθήματα ἰδίως δὲ εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, καθόσον ὑπάρχουσι συνταγματάρχαι ἔχοντες διδάξει τοὺς νῦν ὑποστρατήγους. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔχει νὰ τοῦ δώσῃ οὔτε μίαν δεκάραν διότι τὴν σύνταξιν τὴν παίρνουν, ἀλλὰ πρόκειται μόνον περὶ ἀπονομῆς βαθμοῦ δηλαδὴ περὶ μιᾶς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης.

§19Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπ’ ὅσα ἤκουσα, ἔχετε δίκαιον, ἀλλὰ ἐλᾶτε καλύτερα εἰς τὸ ὑπουργεῖον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου «Ἁγία Παρασκευὴ» Καβάλλας.

§21Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τοῦ συλλόγου «Ἁγία Παρασκευὴ» Καβάλλας. Διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν οἰκοπέδων ὑπὸ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης ἀπησχόλησα ἐπανειλημμένως τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ὁμολογουμένως ἐπέδειξε ζωηρότατον ἐνδιαφέρον. Θὰ ἤθελα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ τονίσω, ὅτι ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα ἀκολουθεῖ εἰς τὰ ζητήματα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὰς παραχωρήσεις οἰκοπέδων, εἶναι μία τακτικὴ ἀπάνθρωπος. Διότι ἐργάτας παντελῶς ἀπόρους τοὺς καταδυναστεύει, τοὺς φυλακίζει καὶ μετέρχεται μέσα ἐντελῶς ἀπάνθρωπα καὶ ἀφάνταστα. Ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἔχει τονίσει ἐπανειλημμένως τὸ ἐνδιαφέρον του διὰ τὸν ἐργατικὸν κόσμον ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὴν στέγασιν. Ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσχάτως ἀκόμη, ἐδήλωσε ὅτι ἕνα ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων του εἶναι, νὰ φροντίσῃ διὰ τὸν ἐργατικὸν κόσμον νὰ τοῦ ἀσφαλίσῃ οἰκόπεδον, στέγην καὶ τροφήν. Ἀντιθέτως ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα δρῶσα ὅπως δρᾷ, ἔρχεται νὰ διαψεύσῃ ὅλας τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἁρμοδίων ὑπουργῶν, νὰ φυλακίζῃ κατὰ δεκάδας τοὺς πολίτας καὶ ἰδίως ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους λόγῳ τῆς ἀφορήτου φορολογίας τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε ὁ κ. Καφαντάρης κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα τῆς ὑπουργίας του ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, κατέστησε τὸν βίον ἀβίωτον εἰς τὰς τάξεις τῶν ἀπόρων. Νομίζω ὅτι προκειμένου περὶ τῶν ἐργατῶν πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐνισχυθοῦν διὰ ν’ ἀποκτήσουν στέγην. Οὔτε τὰ μέτρα τὰ ὑγειονομικὰ οὔτε αἱ διάφοραι ἐπαγγελίαι εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν ἀποτέλεσμα ἐφόσον πρόκειται ν’ ἀσκῶμεν εἰσπρακτορικὴν πολιτικήν. Νομίζω, ὅτι τὸ σημεῖον τοῦτο, δηλαδὴ τῆς ἐξασφαλίσεως στέγης διὰ τοὺς ἐργάτας ἀσφαλῶς καὶ ὁ κύριος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν πρέπει νὰ τὸ παρίδῃ. Ἀλλ’ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου καὶ τοῦ δυνατοῦ, θὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἡσυχία εἰς τὸν ἐργατικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος σύρεται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ μόνον σήμερον, διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπουργοῦ ἐδόθη διαταγὴ ὅπως ἀπολυθοῦν οὗτοι. Ἐπαναλαμβάνων δὲ τοῦτο παρακαλῶ, νὰ τονισθῇ, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐξαιρετικὸν διὰ τὴν πόλιν τῆς Καβάλλας τὴν καταστραφεῖσαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καὶ λεηλατηθεῖσαν ἐπανειλημμένως ἥτις ἀριθμοῦσα εἴκοσι χιλιάδας πληθυσμοῦ πρὸ τοῦ πολέμου, σήμερον ἀριθμεῖ ὑπὲρ τὰς τεσσαράκοντα χιλιάδας. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν ἐργατικὴν πόλιν τὴν μεγαλυτέραν κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ της πόλιν ἡ ὁποία ἀπασχολεῖ δώδεκα χιλιάδας ἐργάτας, νὰ λαμβάνωνται τοιαῦτα μέτρα ἐναντίον τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν, νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν στέγην διὰ τὰς οἰκογενείας των. Θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι δὲν θὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνην τὴν ἀναβολὴν τῆς φυλακίσεώς των, ἀλλὰ θὰ δοθῇ μία λύσις συμφώνως πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως τῶν δηλώσεων τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δι’ ὧν ἐτόνισεν, ὅτι θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ στέγη των. Τὰ μέτρα πρέπει νὰ ληφθοῦν ἐγκαίρως, ἵνα μὴ ὅταν θὰ συμβοῦν τὰ γεγονότα σπεύδουν ὁ μὲν κύριος ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ προβαίνῃ εἰς συλλήψεις καὶ ἐκτοπίσεις, ὁ δὲ κύριος ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ στρέφῃ τὰ πυροβόλα του ἐναντίον τοῦ ἐργατικοῦ κόσμου, τὸν ὁποῖον θὰ κατηγοροῦμεν ἐπὶ κομμουνισμῷ.

§22Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατόπιν ἁπλῆς συστάσεως τοῦ κυρίου βουλευτοῦ, ἐκάλεσα ἀμέσως τὸν πρόεδρον τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης καὶ διέταξα τὴν ἀναστολὴν τῶν μέτρων διώξεως ἕως ὅτου δοθῇ καιρὸς καὶ εἰς ἐμὲ νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα καλλίτερον καὶ λάβω μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντοδίνας, ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηνοτρόφου Α. Τσαφέτα.

§24Κ. ΚΟΝΤΟΔΙΝΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ κύριε Πρόεδρε, ἀφορᾷ τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀσφαλείας Λαρίσσης εἶχε ἐκδώσει μίαν ἀπόφασιν ὑπ’ ἀριθμ. 35 διὰ τῆς ὁποίας ἀπηγόρευεν τὴν κάθοδον τῶν ποιμνίων ὡρισμένων κτηνοτρόφων ἐκ τῆς περιφερείας Κοζάνης. Ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶχε ἐκδοθῇ τὴν τελευταίαν ἡμέραν τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου καὶ ἐκοινοποιήθη εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους πρὸ 12 ἡμερῶν, καθ’ ὃν χρόνον δηλαδὴ τὰ ποίμνιά των εἶχον εἰσέλθει εἰς τὰ λειβάδια Τυρνάβου καὶ Ἐλασσῶνος καὶ εὑρίσκοντο εἰς τὴν περίοδον τῆς γεννήσεώς των. Τὴν ἑπομένην τῆς κοινοποιήσεως, ἔστειλον τὰ καταδιωκτικὰ ὄργανα νὰ τοὺς ἐκδιώξουν πὶξ–λάξ. Παραλείπω τὰς παραβάσεις τὰς ὁποίας εἶχον κάμει οἱ διάφοροι φύλακες καὶ τὰ ἄλλα ὄργανα τῆς τάξεως, διότι αὐτὰ εἶναι πράγματα συνηθισμένα ποῦ βλέπομεν ἡμεῖς ἐκεῖ ἐπάνω, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει, εἶναι ὅτι οὐδαμοῦ ἀνεῦρον διάταξιν ἀπαγορεύουσαν εἰς τὰ ποίμνια νὰ παραμείνουν εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἐὰν ὑπάρχουν λόγοι νὰ ἀπομακρυνθοῦν τὰ ἄτομα, διὰ νὰ μὴ ὑποθάλπωνται ἐξ αὐτῶν οἱ λησταί, ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ν’ ἀπομακρυνθοῦν οἱ κτηνοτρόφοι καὶ ὄχι τὰ κτήνη. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα, εἶναι μέτρα προνοίας, ἀλλ’ ὅταν λαμβάνωνται τοιαῦτα μέτρα προνοίας, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνωνται παραλλήλως καὶ μέτρα προνοίας διὰ τὰ ποίμνια, διότι ἂν πταίουν, τὰ λογικὰ ὄντα, τὰ ἄλογα δὲν πταίουν. Διὰ τὴν περίοδον λοιπὸν αὐτήν, εἶναι μεγάλη καταστροφὴ ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν ποιμνίων καὶ παρακαλῶ νὰ διατάξητε τήν παραμονὴν αὐτῶν, μέχρι τῆς ἡμέρας ποὺ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μετατοπισθοῦν, διότι ἐκεῖ ἰσχύει τὸ ὑποχρεωτικὸν ἐνοικιοστάσιον, δυνάμει τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ εὕρουν ἄλλα λειβάδια, διὰ νὰ μετατοπισθοῦν.

§25Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά, διὰ νὰ ἐξετάσω σχετικῶς. Ὅπως ὅμως παρετήρησε καὶ ὁ κ. συνάδελφος, ἐφαρμόζονται ὡρισμένα μέτρα προνοίας, ἅτινα δυστυχῶς, ὄχι μόνον δικαιολογεῖ, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλει ἡ κατάστασις. Βεβαίως εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν μέτρων τούτων νὰ παρουσιασθοῦν ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου δὲν θὰ ὑποδείξῃ.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Βόλου.

§27Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ ἔμποροι τῶν πόλεων Θεσσαλονίκης, ζητοῦν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφαρμόσῃ τὸ ταχύτερον, τὴν μείωσιν τοῦ φόρου τοῦ ἀραβοσίτου. Τὴν αἴτησιν ταύτην συνιστῶ θερμῶς Ἐξ ἴσου πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς χρῆσιν τῶν κατοίκων, ὡς συμβαίνει ἐκεῖ καὶ ὄχι πρὸς χρῆσιν τῶν κτηνῶν ἢ πρὸς ἀνάμιξιν μετ’ ἄλλων εἰδῶν κτηνοτροφίας.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐργατικῆς βοηθείας Λαρίσσης, ὁ κ. Κουτσίνας.

§29Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Ὁ ἐργατικὸς κόσμος Λαρίσσης, διαμαρτύρεται δι’ ὡρισμένας ἐνεργείας, τῶν ἁρμοδίων ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Δὲν ἔχω σαφεῖς πληροφορίας, εἰς τί συνίστανται αἱ ἄδικαι πράξεις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐξετάσητε ἂν συμβαίνουν ἄτοπα καὶ νὰ λάβητε τὰ δέοντα μέτρα, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν ὅταν κυβερνᾷ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, νὰ συμβαίνουν τοιαῦτα ἔκτροπα.

§30Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας δὲν ἔχετε. Τὰ μέτρα αὐτὰ ἐλήφθησαν κατὰ τῶν κομμουνιστῶν καὶ τῶν διαταρασσόντων τὴν τάξιν. Τὰ μέτρα αὐτά, βεβαίως δὲν εἶναι εὐχάριστα, ἀλλ’ εἶναι δυστυχῶς ἐπιβεβλημένα, ἐξ ἑνὸς συναισθήματος ἀμύνης, τὸ ὁποῖον ὀφείλουν νὰ ἔχουν αἱ ἀρχαί, αἱ ἐντεταλμέναι τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Μ. Τσουρνάκη ἀποστράτου μοιράρχου, ὁ κ. Τριποδάκης.

§32Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, τοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ μοιράρχου Τσουρνάκη, παρακαλῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ χειρονομίας της, λύσῃ τόσον τὸ ζήτημα, τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀπομακρυθέντων, ὅσον καὶ τῶν ἐφέδρων. Ἡ χειρονομία δὲ αὕτη ἔγκειται εἰς τὸ ἑξῆς. Νὰ μειώσῃ εἰ δυνατὸν, τὸ σμῆνος τῶν γυναικῶν ὑπαλλήλων, εἰς τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ ταύτας, ἢ δι’ ἐφέδρων, ἢ δι’ ἀπομακρυθέντων ἀξιωματικῶν. Ἕνας ἀξιωματικὸς ὁ ὁποῖος λαμβάνει 1000 δραχμὰς τὸν μῆνα σύνταξιν, ἂν λάβῃ ἄλλας 1000 δρχ. ἀπὸ μίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν, θὰ ἠμπορέσῃ νὰ συντηρηθῇ, ἄλλως τε κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν οἱ γυναῖκες, ὅταν εἶναι μαζὶ μὲ ἄνδρας καὶ εἶναι νέες ὑπάρχει κίνδυνος, διότι ὁ πειρασμὸς εἶναι μέγας. Ὁπωσδήποτε πέρυσι συνεκροτήθη ἐνταῦθα, Πανελλήνιον Ἐφεδρικόν Συνέδριον, εἶχον τὴν τιμὴν δὲ νὰ ἐκλεγῶ ἀντιπρόεδρος. Κατὰ τὰς συνεδριάσεις αὐτοῦ, παρέστησαν δύο ἢ τρεῖς οἱ τότε ὑπουργοὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῆς Προνοίας. Ἀμφότεροι ὑπεσχέθησαν μεγάλα πράγματα, ἔδωκαν λαμπρὰς ὑποσχέσεις, ἀλλὰ οὐδὲν μέχρι σήμερον ἐγένετο. Οἱ ἔφεδροι περιφέρονται εἰς τὰς ὁδοὺς γυμνητεύοντες, ἐνῶ οἱ γυναῖκες λαμβάνουν ὅλας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ δὲν ὑπάρχουν ράπτριαι. Δὲν πηγαίνουν εἰς τὰ κύρια ἔργα των. Οἱ ἔφεδροι οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν, δὲν προτιμῶνται. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψει τὸ ζήτημα, διότι ἐδόθησαν ἤδη ὑποσχέσεις ἀπὸ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς ἐρωτᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας τίνα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ διὰ τὴν ὁριστικὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος τῶν βοσκῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις, καθόσον ἡ ἐκκρεμότης αὐτοῦ δημιουργεῖ κινδύνους διαταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως.

§34Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀπησχολήθη χθὲς ἀπὸ δύο συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι διεξετραγώδησαν διὰ μακρῶν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὰς Νέας Χώρας, καὶ εἰδικῶς εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἕνεκα τοῦ ἐκκρεμοῦντος ζητήματος τῶν βοσκῶν. Ἔχομεν σήμερον τέσσαρας κυρίως κατηγορίας βοσκῶν καὶ συνεπῶς καὶ τέσσαρας ἁρμοδιότητας, αἱ ὁποῖαι ρυθμίζουν τὰ ζητήματα αὐτά. Οὐδεμία ἁρμονία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ὑπηρεσιῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ρύθμισιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐφ’ ὅσον εὑρίσκεται εἰς τέσσαρας χεῖρας, αἱ ὁποῖαι ἀδρανοῦν, δημιουργεῖ μίαν κατάστασιν ἀφόρητον, ἡ ὁποία καθημερινῶς ἐγκυμονεῖ κινδύνους διασαλεύοντας τὴν δημοσίαν τάξιν, κυρίως εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἡ πρώτη κατηγορία τῶν βοσκῶν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρεται ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὰς κοινότητας, κατὰ παράδοξον δὲ τρόπον, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἀναγνωρίζει τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν περὶ θεμιτοῦ μισθώματος καὶ δίδει ὁδηγίας καὶ ἐκμισθώνουν τὰς βοσκὰς εἰς ὑπέρογκον τιμήν, καὶ ἔρχονται τὰ δικαστήρια καὶ ἀκυρώνουν τὰς μισθώσεις, καὶ ἐπιβάλλουν ὑπέρογκα ἔξοδα εἰς βάρος τῶν κοινοτήτων καὶ δημιουργεῖται καὶ μία ἀναστάτωσις τῶν κτηνοτρόφων. Ἡ δευτέρα περίπτωσις εἶναι τῶν βοσκῶν, τοὺς ὁποίους διαχειρίζεται ὁ ἐποικισμός, δυνάμει τῆς συμβάσεως Τρακάκη–Καραμάνου. Ὁ ἐποικισμός, ἐνῷ ὑπεσχέθη κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅτι θὰ παρεχώρῃ τὰς βοσκὰς εἰς τὰς κοινότητας διὰ νὰ τὰς διαθέσουν, ἐφ’ ὅσον ἤρχισεν ἀναπτυσσομένη πλέον ἡ κτηνοτροφία τῶν προσφύγων, διότι ὁ ἴδιος ὁ ἐποικισμὸς ἐφοδίασε μὲ ζῷα ἐκείνους τοὺς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἔχουν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν, ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖ ὁ ἐποικισμὸς νὰ ἐκμισθώνῃ τὰς βοσκὰς αὐτάς, ἀντὶ νὰ τὰς ἀφήσῃ νὰ τὰς βόσκουν τὰ ζῷα τῶν προσφύγων. Τρίτη περίπτωσις εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα, καὶ τετάρτη, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Καὶ ἡ μὲν Ἐθνικὴ Τράπεζα ἰσχυρίζεται, ὅτι δὲν δύναται παρὰ νὰ μισθώνῃ τὰς βοσκὰς αὐτάς, διότι ἀποτελοῦν ἀντίκρυσμα τῶν ἐκδοθεισῶν ὁμολογιῶν καὶ συνεπῶς δὲν δύναται νὰ τὰς παραχωρήσῃ. Καὶ ἠκούσαμεν πρὸ ἡμερῶν τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶπεν, εἰς σχετικὴν ἐρώτησιν ἄλλου συναδέλφου, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν ν’ ἀφήσωμεν ν’ αὐξήσῃ τὰ μισθώματα, διότι ἡ αὔξησις αὕτη ἔχει ἀντίκτυπον ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ζωῆς, καὶ πολὺ ὀρθῶς, διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν τὰς ἀπόψεις τῆς κτηνοτροφίας χωρὶς νὰ τὰς προσέξωμεν. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς, ὅταν συνεζητεῖτο τὸ τελευταῖον Σύνταγμα, ἐλήφθη πρόνοια, ὥστε ἐν ἄρθρῳ 119, νὰ παρέχεται ἡ εὐκολία εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀποκαταστήσῃ τοὺς μικροκτηνοτρόφους, ὥστε ἀφ’ ἑνὸς αἱ κοινότητες ἐκεῖναι αἱ προσφυγικαὶ ἢ τῶν ἐντοπίων, αἱ ὁποῖαι ἀναπτύσσουν συστηματικῶς τὴν κτηνοτροφίαν, νὰ ἀπελευθερωθοῦν ἀπὸ τοὺς κτηνοτρόφους, ἀλλὰ καὶ οἱ πραγματικῶς κτηνοτρόφοι, νὰ ἐγκατασταθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ δύνανται οἱ κτηνοτρόφοι, οἱ νομάδες, νὰ ἐκμεταλλεύωνται τοὺς μικροὺς καὶ εἰς τὰς μισθώσεις ἀκόμη τῶν βοσκῶν. Οὕτω δὲν θὰ ἔχωμεν ἀντίκτυπον καὶ εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Αὐτὰ τὰ ζητήματα, ἀντὶ νὰ ρυθμισθῶσιν ἑνιαίως, ἀφέθησαν ἐντελῶς ἀρρύθμιστα. Συνέβη δὲ τοῦτο τὸ παράδοξον ἀκόμη. Οἱ μεγάλοι κτηνοτρόφοι κατώρθωσαν νὰ ἐξαγοράσουν εἰς τὴν Μακεδονίαν 12 περίπου τσιφλίκια μεγάλα, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται νὰ γίνῃ ἄριστα ἡ ἐγκατάστασις τῶν μικροκτηνοτρόφων καὶ τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλεύονται μόνοι των. Ἐνεφάνησαν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας συμβόλαια, ὅτι δῆθεν ἔκαμον ὁμάδας κτηνοτρόφων καὶ οὐδέποτε ἐξητάσθη ἐὰν τὰ συμβόλαια αὐτὰ δὲν ἦσαν εἰκονικὰ καὶ ἂν πραγματικὰ ἐγένοντο ἀνάλογοι κτηνοτροφικοὶ συνοικισμοὶ εἰς τὴν πωληθεῖσαν ἔκτασιν. Τὸ ὅλον κτηνοτροφικὸν ζήτημα ἐμφανίζει τὴν ὄψιν τοιαύτην, ὥστε ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον καὶ ριζικὴν λύσιν, διότι αἱ μὲν κοινότητες σήμερον δὲν δύνανται ν’ ἀναπτύξουν ἰδίαν κτηνοτροφίαν, οἱ δὲ πρόσφυγες γεωργοί, θὰ βασανίζωνται μὲ διαμάχας, ὡς καὶ οἱ γηγενεῖς, παράδειγμα δὲ τὸ ἑξῆς: Εἰς τὸ Κράταλι τῆς περιφερείας Κιλκίς, ἔχουν συμβῆ μέχρι σήμερον τρεῖς συμπλοκαί, διότι ἐνῷ ἐγκατέστησε προσφυγικὰς οἰκογενείας γεωργοκτηνοτροφικάς, ὁ ἐποικισμὸς ἐγκατέστησε καὶ τοὺς κτηνοτρόφους Κατσακώστα, καὶ οὕτω ἔρχονται διηνεκῶς εἰς ρῆξιν. Τὸ ζήτημα δέ, δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολὴν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ριζικὴν λύσιν του, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ ἡ Μακεδονία καὶ χωρὶς νὰ βλαβοῦν καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κτηνοτρόφων, τὰ ὁποῖα σήμερον πράγματι παραβλάπτονται ἐκ τῆς συγχύσεως, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν καὶ καταστρέφεται γεωργία καὶ κτηνοτροφία.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαὴλ.

§36Ι. ΜΙΧΑΗΛ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν λύεται προχείρως, καὶ δὲν δύναται, νὰ ρυθμισθῇ ἁπλῶς, ὅπως ρυθμίζεται σήμερον, διότι ἡ λύσις ἡ ὁποία δίδεται σήμερον εἶναι προσωρινὴ εἶναι μία βάσις ἀπαρχῆς διενέξεως. Νομίζω, ὅτι ἡ ριζικωτέρα λύσις, εἶναι ἐκείνη τὴν ὁποίαν πάντοτε ὑπηγόρευσαν καὶ ὑπεστήριξαν καὶ ὅλα τὰ ἀγροτικὰ συνέδρια καὶ οἱ γεωργοί. Ἀξιοῦν αἱ βοσκαί, νὰ παραδοθοῦν εἰς τὰς κοινότητας, διότι μὲ κανένα ἄλλον τρόπον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθουν εἰς ἐπαφὴν οἱ κτηνοτρόφοι μὲ τοὺς γεωργούς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργόν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν σύστασιν τῶν ἀγροτῶν, διότι εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, ὅτι αὔριον, θὰ ἐμφανισθῶμεν πρὸ μιᾶς μεγάλης ρήξεως μεταξὺ τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐθυμιάδης.

§38Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Κύριε ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν ταὐτοχρόνως, νὰ ὑπάρχουν εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἔκτασιν, νὰ συνυπάρχουν ἡ γεωργικὴ καὶ ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία. Τοῦτο εἶναι πρᾶγμα φύσει ἀδύνατον. Ἐὰν δὲν ρυθμισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, θὰ ἔχωμεν διαρκῶς αὐτὰς τὰς συγκρούσεις. Ὁ μόνος τρόπος, χωρίς, νὰ θιγῇ κἄν ἡ Ἐθνικὴ Οἰκονομία, εἶναι ἡ παραχώρησις τῶν βοσκῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινοτήτων. Ἐὰν ἐνδιαφέρεσθε ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς τῆς γεωργίας, θὰ προτείνετε αὐτὴν τὴν λύσιν. Ἄλλος τρόπος δὲν ὑπάρχει.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης.

§40Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ ζήτημα εἶναι τόσον σοβαρόν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον, νὰ ἐξαντληθῇ μὲ μίαν ἀναφοράν. Ὅ,τι ἔχω, νὰ προσθέσω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις δὲν συντονίζει τὰς ἐνεργείας τῶν ἁρμοδίων, ἡ λύσις τοῦ ζητήματος δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἀναμένεται. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἴσως τὸ ὀλιγώτερον ἁρμόδιον περὶ τῶν βοσκῶν. Ἁρμοδιότητα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχει ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα ἡ ὁποία διαχειρίζεται τὰς ἀνταλλαξίμους βοσκάς, ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα ἡ ὁποία ἀπασχολεῖται μὲ τὰς βοσκὰς τοῦ δημοσίου, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ τὰς ἀμφισβητησίμους τοιαύτας, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ Ἀποκατάσεως. Ἐπληροφορήθην, ὅτι τελευταίως εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἑτοιμάζεται νομοσχέδιον διὰ τὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῶν βοσκῶν. Ταὐτοχρόνως ὅμως ἀπασχολεῖται ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα καὶ ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα ἡ ἐπεξεργαζομένη τὴν σύμβασιν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν δὲν ὑπάρχει κατευθυντήριος γραμμὴ ἡ ὁποία νὰ χαραχθῇ βάσει ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, εἶναι ἀδύνατον ποτὲ, νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῶν βοσκῶν. Ἡ μόνη λογικὴ λύσις εἶναι, ὅπως αἱ βοσκαὶ περιέλθουν τὸ ταχύτερον εἰς τὰς κοινότητας καὶ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς οἱ ὁποῖοι πρέπει τὸ ταχύτερον, νὰ ἀνακηρυχθοῦν εἰς κοινότητας καὶ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὴν κηδεμονίαν τῆς Ε.Α.Π. ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν βοσκῶν. Διότι πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν, ἐπειδὴ οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἱδρύσεώς των, ἡ ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἀνέλαβε νὰ εἰσπράττῃ, τὰ μισθώματα, καὶ νὰ διαθέτῃ αὐτὰ διὰ κοινωφελῆ ἔργα. Νομίζω, ὅτι τὰ πράγματα δυστυχῶς δὲν ἐδικαίωσαν τὴν τοιαύτην τάσιν. Νομίζω λοιπόν, ὅτι εἶναι καιρὸς καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας τὴν ἀντίληψιν, ὅπως ληφθῇ παρ’ αὐτοῦ ἡ πρωτοβουλία ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν βοσκῶν καὶ ἐπιτευχθῇ λύσις κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ περιέλθουν αὗται εἰς τὰς κοινότητας.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδάκης.

§42Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων θὰ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς μερικὰς παρατηρήσεις εἰς ὅσα οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι ἐτόνισαν. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι κατόπιν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ ἡ κτηνοτροφία εὑρίσκεται πραγματικῶς ἐν διωγμῷ. Εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ κλῆρος ὁ γεωργικός, κατέστη ἐλάχιστος. Ἑπομένως εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι καὶ ἡμεῖς, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσουν οἱ κτηνοτρόφοι, ὅπως ἔζων μέχρι σήμερον. Ἐν τούτοις εἶναι γεγονός, ὅτι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου Γεωργίας καὶ ἡ γενικὴ διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ἀπὸ τοῦ 1923, μελετοῦν τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Δυστυχῶς, εἰσέτι αἱ μελέται αὐταὶ δὲν κατωρθώθη νὰ τελειώσουν καὶ παρουσιάζεται φαινόμενον, ἕνας ὁλόκληρος κόσμος κτηνοτροφικὸς νὰ εὑρίσκεται ὑπὸ καταδίωξιν. Ὑποθέτω κ. πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ κατάστασις αὐτὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ ρυθμίσῃ τὸ ταχύτερον τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων ἢ μᾶλλον νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις αὐτοῦ, ὅπως προβλέπει καὶ τὸ Σύνταγμα, καὶ νὰ τελειώσῃ αὐτὴ ἡ ἱστορία μιὰ γιὰ πάντα, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Κράτος νὰ φέρεται ὡς μητρυιὰ ἀπέναντι μιᾶς τάξεως ὁλοκλήρου.

§43Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀληθές κ. πρόεδρε, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἐν πλήρει συγχύσει. Ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως διαχειρίζεται ἓν μέρος τῶν βοσκῶν, τὰ αὐτὰ ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα, ἕνα ἄλλο μέρος ἡ Ἐθνικὴ τράπεζα καὶ αἱ κοινότητες περίπου συλλήβδην ὅλα κατὰ τὰς ὁδηγίας τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργείου καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐδημιουργήθη πλήρης σύγχυσις καὶ συγκρούσεις ἐπίκεινται ἐκ τῶν διαφόρων προελεύσεων μισθωτῶν, ἑκάστη δὲ κατηγορία στηρίζει τὸ δικαίωμα τῆς διαχειρίσεως ὡρισμένων βοσκῶν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς νόμου, ἢ μιᾶς συμβάσεως. Εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ἀληθῶς περιέγραψαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, ὥστε ἠναγκάσθην πρὸ πολλοῦ νὰ φέρω τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ νὰ ζητήσω, ὅπως συνέλθουν πάντες οἱ ὁπωσδήποτε ἐκ τοῦ νόμου ἔχοντες δικαιώματα καὶ διαχειρίζονται τὰς βοσκὰς ταύτας, ὅπως δημιουργηθῇ μία ὁμοιόμορφος κατάστασις διαχειρίσεως τῶν βοσκῶν ἐν γένει, ἵνα μὴ συμβαίνῃ ὅ,τι συμβαίνει σήμερον, τὸ ὁποῖον ἐγκυμονεῖ πράγματι κινδύνους αἱματηρῶν συρράξεων. Ἐντὸς τῆς ἑβομάδος, ἴσως τὴν Πέμπτην, θὰ γίνῃ ἡ πρώτη συνεδρίασις τοῦ συμβουλίου αὐτοῦ καὶ ἐλπίζω μέχρι τέλους τῆς ἑβδομάδος νὰ κατορθωθῇ μία ὁριστικοποίησις τῆς καταστάσεως, ἵνα γνωρίζουν οἱ κτηνοτρόφοι καὶ αἱ διαχειριζόμεναι τὸ ζήτημα αὐτὸ κοινότητες τὶ ἕκαστος δικαιοῦται νὰ διαχειρισθῇ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκριβῶς ὀπισθοδρόμησε λόγῳ τῆς ἀνωμαλίας αὐτῆς, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι αἱ ἀναμιγνυόμεναι ἀρχαὶ δὲν ἀναμιγνύονται αὐθαιρέτως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει νόμων, ὥστε ἔπρεπε νὰ διευθετηθῇ ἡ κατάστασις δι’ ἑνὸς νομοθετήματος καὶ περὶ αὐτοῦ εἶναι ἕτοιμον τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ περιμένομεν πρῶτον νὰ διευθετήσωμεν αὐτὸ τὸ ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον ζήτημα.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρός.

§45Ν. ΞΗΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ ποῖον λόγον διὰ τοὺς σιδηροδρομικοὺς τῆς κλάσεως τοῦ 1923, δὲν ἐτηρήθη τὸ αὐτὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἴσχυσε διὰ τοὺς σιδηροδρομικοὺς τῆς κλάσεως τοῦ 1922, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς ὑπηρεσίας των.

§46Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τοῦτο γίνεται, κ. συνάδελφε, διότι οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὸν σιδηρόδρομον, πρέπει νὰ ὑπηρετήσουν ὁλόκληρον θητείαν καὶ ὄχι μόνον τρίμηνον.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζῖσκος, ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐκτάκτων ὑπαλλήλων ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§48Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ὑποβληθεῖσα ἀναφορά, ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Εἶναι γνωστὰ εἰς πάντας ὑμᾶς, τὰ ἀποτελέσματα τῆς στατιστικῆς. Εἰς τὸ δυσχερὲς αὐτὸ ἔργον συνέβαλον ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρων καὶ διακεκριμμένων ὑπαλλήλων τῆς Διευθύνσεως στατιστικῆς καὶ οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ διὰ τῆς αἰτήσεώς των ζητοῦν τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των, ὅπως ἀντιμετωπίσουν τὰς δυσχερεῖς ἀνάγκας. Δὲν ζητοῦν ἢ νὰ τοὺς ἐξωμοιώσητε, ἐὰν εἶναι δυνατόν, μὲ τοὺς μονίμους ὁμοιοβάθμους των. Παρακαλῶ, κ. ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως ἐν συννενοήσει μετὰ τοῦ συναδέλφου σας ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, λύσητε τὸ ζήτημα τοῦτο.

§49Π. ΒΟΥΡΛΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐγὼ κατέστησα γνωστὴν τὴν αἴτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς, δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ αἴτησις.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἀρ. Μπουγονικολοῦ.

§51Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρακαλῶ, ἐνδιαφέρει τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ ἤθελον νὰ μὲ προσέξῃ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλεῖσθε νὰ ἀκούσητε τὴν ἀναπτυσσομένην ἀναφοράν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§53Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀναφερόμενος πολίτης, παραπονεῖται ὅτι ἀποκλείεται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τοὺς διαγωνισμοὺς Οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὑπάρχει νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ 23 κατὰ τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει): «ὁρίζεται, ὅτι οὐδεὶς διορίζεται τὸ πρῶτον ἐν διαγωνισμῷ οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐὰν δὲν ἔχῃ ἐκπληρώσῃ τὰς στρατιωτικὰς ὑποχρεώσεις, ἢ ἐὰν δὲν ἔχῃ νομίμως ἀπαλλαγῆ». Ἡ διάταξις αὐτὴ ἐξεταζομένη ὄχι ἁπλῶς λογικῶς, ἀλλὰ καὶ γραμματικῶς εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ἀντιφατική, διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ ἄλλην λέξιν, διότι, ὡς γνωστόν, ὁ νομίμως ἀπαλλαγεὶς ἐκ τοῦ στρατοῦ, θὰ κριθῇ ἀνίκανος. Ἐφ’ ὅσον λοιπόν, δὲν ἀποκλείει τοὺς νομίμως ἀπαλλαγέντας ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκλείει καὶ τοὺς κριθέντας ἀνικάνους, διότι αὐτοὶ εἶναι οἱ νομίμως ἀπαλλαγέντες. Ἀλλὰ καὶ οὐσιαστικῶς ἐὰν κριθῇ ἡ διάταξις αὕτη, εἶναι ἄδικος, διότι δυνατὸν εἷς νέος ἄριστα καταρτισμένος, νὰ ἔχῃ τὸ ἀτύχημα ὡρισμένης σωματικῆς παθήσεως μὴ ἐμποδιζούσης τοῦτον νὰ ἐκτελῇ ἄριστα μίαν οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν ὡς π. χ. νὰ εἶναι τις χωλὸς ἢ καὶ κωφός, καμπούρης, ἢ νὰ ἔχῃ ἄλλο ἐλάττωμα φυσικὸν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἀπηλλάγη τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Πρέπει νὰ εἶναι καταδικασμένος αἰωνίως νὰ μὴ δύναται νὰ διορισθῇ εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ μὴ λαμβάνῃ μέρος εἰς τοὺς διαγωνισμούς;

§54Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πότε ἔγινε αὐτὸ τὸ νομοθετικὸν διάταγμα;

§55Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι νομοθετικὸν διάταγμα τῆς 28ης Αὐγούστου τοῦ ἔτους 1923 «περὶ τροποποιήσεως συμπληρώσεως καὶ ἑρμηνείας τῶν οἰκονομικῶν νόμων». Εἶναι προφανῶς ἄδικον τὸ διάταγμα αὐτὸ κ. ὑπουργὲ καὶ προφανῶς ὄχι λογικόν.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ ἀξιότιμος κ. βουλευτὴς εἰς τὴν ἀπὸ πενταετίας ἰσχύουσιν τοιαύτην διάταξιν, καθιστᾷ ὄντως τὴν διάταξιν ἄδικον. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ διδομένη ἐν τῇ πράξει ἑρμηνεία. Μᾶλλον διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς σκοπεῖται ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἀρνηθέντων τὴν στρατιωτικήν των ὑποχρέωσιν, ὁ ὁποῖος ἀποκλεισμὸς δὲν δύναται βεβαίως νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν νομίμως ἀπαλλαγέντων ταύτης ὡς καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ὑπεχόντων νόμῳ στρατιωτικὴν ὑποχρέωσιν καὶ τοιοῦτοι εἶναι οἱ ἐκ τῶν νέων χωρῶν ἀνήκοντες εἰς ὡρισμένας ἡλικίας.

§57Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι πολὺ ἄδικον κ. ὑπουργέ, νὰ στερῆται ὁ παραπονούμενος πολίτης τοῦ δικαιώματος νὰ διορισθῇ εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν, διότι εἶναι χωλὸς καὶ ἐπανειλημμένως ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου σας ἀπεφάνθη ἀντιθέτως πρὸς ὅσα λέγετε καὶ τὸν ἀπέκλεισε, διότι ἑρμηνεύει στενῶς τὴν ἀντιφατικὴν ταύτην καὶ παράλογον διάταξιν.

§58Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφ’ ὅσον πρόκειται, περὶ νεωτέρου νόμου μόνον διὰ νόμου εἶναι δυνατὸν νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις αὐτή.

§59Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ δώσητε εἰς τὴν διάταξιν αὐτὴν τὴν ἁρμόζουσαν ἑρμηνείαν πρὸς ἀποφυγὴν ἀδικιῶν. Σημειώσατε, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις μόνον εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφαρμόζεται.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας, ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ 1924 καὶ τοῦ Ν.Δ. τοῦ 1925 τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὸν νόμον περὶ ληστείας». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀναβάλλεται. Ἐὰν συναινῇ ἡ Βουλὴ πρὸ τοῦ νομοσχεδίου, «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας», δυνάμεθα νὰ προτιμήσωμεν μερικὰ ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§61Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ἐκεῖνα περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. τοῦ δημοσιευθέντος κ. λ. π. περὶ ἐκποιήσεως χρεωγράφων καθιδρύματος Ἀθανασίου Ματάλα πρὸς ἀποπεράτωσιν οἰκοδομουμένης στοᾶς Πατησίων–Ἅμιλτων–Κοδριγκτῶνος κλπ.». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουνίου 1927 Ν.Δ. κυρωθέντος ὑπὸ τῆς Βουλῆς περὶ ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς διατάξεών τινων τῆς διαθήκης Μαρίνου Κοργιαλενίου.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου, ἐδέχθη ὁ κ. ὑπουργὸς τροπολογίαν τοῦ κ. Λιβαθινοπούλου ἔχουσαν οὕτω: (ἀναγιγνώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον πρῶτον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται τὸ πρῶτον ἄρθρον)

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον. (ἀναγιγνώσκει). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ κ. ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγιγνώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἑλληνικῆς μεταλλευτικῆς νομοθεσίας εἰς Θράκην». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Αὐγούστου 1925 Ν. Δ. περὶ ἀρδεύσεως τῶν κτηματικῶν περιφερειῶν Βασιλικοῦ, Μουλκίου καὶ Κιάτου τοῦ πρώην δήμου Σικυῶνος». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Διεθνοῦς συμβάσεως μετὰ πρωτοκόλλου ὑπογραφῆς ἀφορώσης τὴν μεταφορὰν ὑπὸ διαμετακόμισιν ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας συναφθείσης ἐν Γενεύῃ τὴν 9 Δεκεμβρίου 1923». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνέχισις τῆς συζητήσεως περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ὁ κ. Κονδύλης ἔχει τὸν λόγον.

§77Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Δυστυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι στηρίζουσιν ὑπερβολικὰς ἐλπίδας εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἐλέχθη, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, θὰ εἶναι ἡ ἰσορροπιστικὴ δύναμις μεταξὺ τῶν τάσεων τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ τῶν τάσεων τῆς κάτω Βουλῆς. Ὅτι θὰ εἶναι τρόπον τινά, ὁ ἀνασχετικὸς τοῖχος ἐναντίον τῶν τάσεων τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος πρὸς αὔξησιν τῆς ἐξουσίας του, πρὸς ἵδρυσιν δηλαδὴ τυραννίδος, ἡ κατασταλτικὴ ἐπίσης δύναμις, κατὰ τῶν νεωτεριστικῶν τάσεων τῆς κάτω Βουλῆς. Δὲν φρονῶ, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀνασχετικοῦ τοίχου ἐναντίον τῶν τάσεων τοῦ αἱρετοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, διότι οὐδέποτε θὰ ἐκδηλωθῶσι τοιαῦται. Ὅπως ἐπίσης δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ Γερουσία δύναται νὰ περιστείλῃ νεωτεριστικὰς τάσεις τῆς κάτω Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον, ὅπως γνωρίζητε, αὕτη πολιτικὴν δύναμιν δὲν θὰ ἔχῃ, ἡ δὲ ἐν γένει ἐπίδρασίς της, ἐπὶ τῆς παντοδυνάμου Βουλῆς, θὰ εἶναι ἀσήμαντος, διότι κατὰ τὴν προσφυᾶ ρῆσιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν συντηρητικῶν, μόνον εἰς παραινέσεις πρὸς Δημόνικον θὰ δύναται νὰ προέλθῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ταύτην. Ἐπίσης δὲν ἐλπίζω, ὅτι ἡ λειτουργία τῆς Γερουσίας, θὰ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εὐεργετικῶς, ἐπὶ τῆς ἐσωτερικῆς ἡμῶν καταστάσεως, νὰ λύσῃ δηλαδὴ τὰ ἐσωτερικὰ προβλήματα καὶ νὰ θεραπεύσῃ τὴν δυσφορίαν τῶν λαϊκῶν μαζῶν, τὴν δυσφορίαν, ἡ ὁποία ἐκδηλοῦται κατὰ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, τοῦ κρατοῦντος εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Τὰ αἴτια ἐκ τῶν ὁποίων πηγάζει ἡ δυσφορία αὕτη, ὅπως γνωρίζητε, προέρχονται ἀπὸ δύο πηγάς. Πρῶτον ἀπὸ τὴν λαϊκὴν δυστυχίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπότοκος τῆς μακρᾶς πολεμικῆς ἀπασχολήσεως τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς μεγάλης ἐθνικῆς καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν ὑπέστημεν καὶ δεύτερον ἀπὸ τὴν ἀτέλειαν τοῦ διοικητικοῦ ἡμῶν συστήματος. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν θεραπείαν τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας, ἡ ὁποία εἶπον, ὅτι εἶναι ἀπότοκος τῶν ἐκτάκτων γεγονότων, διὰ τῶν ὁποίων διῆλθεν ἡ γενεὰ ἡμῶν, αὐτὴ δὲν δύναται νὰ θεραπευθῇ παρὰ διὰ μακρᾶς κυβερνητικῆς μερίμνης, διὰ μέτρων ριζικῶν καὶ διαδοχικῶν. Τὰ ὁποῖα θὰ βραδύνωσιν νὰ ἐπιφέρωσιν τ’ ἀποτελέσματά των τοὐλάχιστον τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα δὲν θὰ καταστῶσιν αἰσθητά, παρὰ μόνον, ὅταν δημιουργηθῇ μία οἰκονομικὴ εὐεξία εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν, μία ἐπάρκεια δηλαδὴ τῶν πόρων αὐτῆς, ἐπιτρέπουσα εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, νὰ διάγῃ μίαν ζωὴν ἄνετον καὶ θὰ ἄρῃ ἀπ’ αὐτοῦ τὰς ἀφορμὰς πρὸς μεμψιμοιρίαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς μεμψιμοιρίας, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὴν ἄλλην αἰτίαν, ἀπὸ τὴν αἰτίαν τῆς ἀτελείας τοῦ διοικητικοῦ μας ὀργανισμοῦ, αὗται νομίζω, ὅτι θὰ θεραπευθῶσιν κατὰ 80% τοὐλάχιστον, διὰ τῆς ταχυτέρας ὡς οἷόν τε ἐφαρμογῆς μιᾶς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἤλθομεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὰς λαϊκὰς μάζας καὶ τῆς ἰδιαιτέρας μας ἐπαρχίας, ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπείσθημεν ἀκραδάντως ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ κέντρον νὰ ἀντιλαμβάνηται ὅλα τὰ λεπτομερειακὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν ζωτικώτατα τοὺς πληθυσμοὺς τῶν ἐπαρχιῶν. Δὲν δύναται ἕκαστον ὑπουργεῖον ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ του νὰ ἐπιβλέπῃ ὅλας τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον ἐπενεργῶσιν ἐπὶ τῆς τύχης τῶν κατοίκων τῆς χώρας αὐτῆς. Καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ κρατικαὶ ὑπηρεσίαι παραμένωσιν ἐντελῶς σχεδὸν ἀνεπίβλεπτοι καὶ ἐντελῶς ἀνεξέλεγκτοι, ἐλλείψει τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἀπαραίτητος ἐπιμέλεια καὶ ἡ ἀπόλυτος εὐσυνειδησία περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἰδιωτικῶν ὑποθέσεων. Τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα εἰς τὸν διοικητικὸν ὀργανισμόν, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην ἐγώ, εἶναι αὐτό, καὶ σκέπτωμαι, ὅτι ἡ καλλιτέρευσις τῆς διοικήσεως θὰ ἐπέλθῃ μόνον, ὅταν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐμβληθῇ ἰδέα, ὅτι ὑφίσταται ἀκοίμητος ἔλεγχος καὶ ὅτι θὰ κληθῶσι νὰ δώσωσιν εὐθύνας διὰ κάθε παράβασίν των καὶ διὰ κάθε ἀμέλειάν των, καὶ ὅτι ἀφορᾷ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ὑποθέσεων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν. Εἶπον, ὅτι ἡ αὐτοδιοίκησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία κατὰ τὰ 80% θὰ θεραπεύσῃ τὴν δυσφορίαν τὴν προερχομένην ἐκ τῆς μὴ λύσεως τῶν μικροζητημάτων, τὰ ὁποῖα ὅσον μικρὰ καὶ ἂν εἶναι, ἔχουν ὅμως μεγάλην σημασίαν διὰ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς ὑπαίθρου χώρας. Τοιαῦτα ζητήματα παρουσιάζονται καθ’ ἑκάστην πλεῖστα ὅσα. Ζητήματα λόγου χάριν βοσκῆς, ζητήματα ἐκπαιδευτικά, σχολειακά, διδασκαλικά, ζητήματα δασικά, ξυλεύσεως κ.λ.π. Ζητήματα ἀκόμη σοβαροτέρας μορφῆς, ὅπως εἶναι ἡ ἀποξήρανσις μικρῶν ἑλῶν καὶ ἐκτελέσεις μικρῶν συγκοινωνιακῶν ἔργων. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἐὰν ἐλειτούργη ἡ αὐτοδιοίκησις, πλεῖστα ἔργα τοιαῦτα θὰ εἶχον συντελεσθῇ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι τόσον δύσκολον νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν εὐρείαν αὐτοδιοίκησιν, διότι ἐλλείπουν τὰ οἰκονομικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ καθίστων τοὺς ὀργανισμοὺς αὐτῆς αὐτάρκεις. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν ἀμέσως, ἐφ’ ὅσον μάλιστα ἐξαγγέλεται, ὅτι θὰ ὑπάρξουν καὶ πλεονάσματα εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ζήτημα. Εἶπον, ὅτι, δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι στηρίζουν ὑπερβολικὰς ἐλπίδας εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, ὡς μᾶς παρεδόθη ὑπὸ τῆς ἱστορίας, ὑπῆρξεν εἴς τε τὰς ἀρχαιοτέρας πολιτείας καὶ εἰς τὰς νεωτέρας ἀκόμη, ὄργανον ἀντιδημοκρατικόν, ἔρεισμα καθεστώτων βασιλικῶν ἢ ἀριστοκρατικῶν. Ἀπαρτιζομένη ἀπὸ πρόσωπα προνομιακά, ἰσόβια καὶ μὲ κληρονομικὰ δικαιώματα καὶ διοριζομένη ἀπὸ τοὺς βασιλεῖς ὁσάκις δὲν προήρχετο ἐκ τοῦ κληρονομικοῦ δικαιώματος, εἶχε πάντοτε προορισμόν, νὰ στηρίζῃ τὴν μὴ ἐκ τοῦ λαοῦ προερχομένην ἐξουσίαν. Εἰς τὰς νεωτέρας Δημοκρατίας, ἰδίᾳ τὰς μεταπολεμικὰς τοιαύτας, ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας διατερήθη δύναταί τις εἰπεῖν ἐν νόθῳ καταστάσει. Εἰς τὴν Γερουσίαν τῶν νεωτέρων πολιτειῶν ἐδόθησαν δικαιώματα ἀλλαχοῦ ἰσοδύναμα πρὸς τὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἀλλαχοῦ ἥσσονος δυνάμεως. Ἐδόθησαν ἐπίσης δικαιώματα δικαστικῆς ἐξουσίας ὅπως δικάζῃ τὸν πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ τοὺς ὑπουργοὺς παραπεμπομένους ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐδόθη τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαρτίσεως μετὰ τῆς Βουλῆς τῆς γενικῆς ἐθνοσυνελεύσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκλέγῃ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα καὶ τέλος ἐδόθη ἀκόμη τὸ κυριώτερον ἴσως δικαίωμα τὸ δικαιολογοῦν κἄπως τὴν διατήρησιν τῆς Γερουσίας, τὸ δικαίωμα ὅπως ἀποφαίνηται, ἐπὶ τῇ προσκλήσει τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος διὰ τὴν διάλυσιν τῆς κάτω Βουλῆς πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς περιόδου της. Ἐννοεῖται βεβαίως ρόλος αὐτός, δὲν εἶναι ρόλος δυνάμενος νὰ δικαιολογῇ πλήρως τὴν ἵδρυσίν της, διὰ τοῦτο δὲ καὶ διότι ἐπὶ πλέον ἡ ἐξέλιξις τῶν ὁμαδικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων ἐνέδειξε τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπροσωπήσεως αὐτῶν εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα ἐγεννήθη πανταχοῦ κίνησις ὅπως ἡ δευτέρα Βουλὴ ὀργανωθῇ εἰς οἰκονομικὸν καὶ ἐπαγγελματικὸν κοινοβούλιον, ἀποτελεσθῇ δηλαδὴ ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Μ’ ὅλα ταῦτα ἡμεῖς ἔχοντες ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν ἐκ τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ὅπως ἱδρύσωμεν τὴν Γερουσίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλο τι παρὰ νὰ ἱδρύσωμεν αὐτήν. Εἶναι ἄλλως τε καθῆκον πολιτικῆς εὐθυξίας διὰ τὴν Βουλὴν ἡ ὁποία ἀπομένει ἐπὶ τετραετίαν ὁλόκληρον ἀδιάλυτος, ἐφόσον ἡ Γερουσία δὲν ἱδρύεται, ὅπως ἀποκαταστήσωμεν τὸ ταχύτερον τὴν δύναμιν τοῦ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος τοῦ δικαιουμένου νὰ κρίνῃ μεταξὺ κοινῆς γνώμης καὶ λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀποβαίνει ἐπιτακτικὴ ἡ ὑποχρέωσις αὕτη πρέπει ν’ ἐξετάσωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἐκλεγομένη ἡ Γερουσία θὰ κατορθώσῃ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν της καλλίτερον. Τὸ κυριώτερον τῶν ἔργων της, τὸ μόνον καθ’ ἡμᾶς διὰ τὸ ὁποῖον ἐθεωρήθη ἀναγκαία εἶναι ὅπως τὸ εἶπον τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐκ τοῦ δικαιώματος δὲ τούτου ἐνδείκνυται ἡ ἀνάγκη ὅπως ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας εἶναι τοιαύτη, ὥστε ν’ ἀποκτᾷ σχετικὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀπὸ τῆς πλειοψηφούσης ἐν τῇ Βουλῇ μερίδος καὶ ἀπὸ τῶν κυριαρχούντων ἐν αὐτῇ κομματαρχῶν, ὅπως δύναται ν’ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀμερολήπτως. Τούτου λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει δὲν φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ εἶναι τὸ καλλίτερον ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ συγκρότησις μιᾶς κάπως ἀνεξαρτήτου Γερουσίας. Εἶναι βεβαίως ἀληθές, ὅτι ὡς ἔχουν παρ’ ἡμῖν σήμερον τὰ πολιτικὰ πράγματα, οἱαδήποτε ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας δὲν δύναται νὰ προσδώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνεξαρτησίαν ταύτην, ἀλλὰ νομίζω ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ ἐὰν καθιερωθῇ ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, θὰ καταστῇ δυνατὸν ἡ ἀπόκτησις σχετικῆς τινος ἀνεξαρτησίας. Ἐλέχθη ὅμως, ὅτι διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ ἐφαρμοσθῇ ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις, νὰ ἔχωσιν δηλαδὴ ἐκλεχθῇ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα μετὰ τῶν ἄλλων ἁρμοδίων ἐκλεκτόρων θ’ ἀποτελέσωσι τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον τῶν μελλόντων γερουσιαστῶν, ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τοῦτο. Ἐὰν θὰ ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἤθελον προτείνῃ ὅπως ἀναβληθῇ ἐπὶ δύο μῆνας ἀκόμη ἡ διενέργεια τῶν ἐκλογῶν τῆς Γερουσίας διὰ νὰ ἐκλεγοῦν πρῶτον τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ κατόπιν νὰ ἐκλεγοῦν οἱ γερουσιασταὶ διὰ τῶν συμβουλίων τούτων. Ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ἐὰν δι’ οἰκονομικοὺς λόγους ἢ δι’ ἄλλους ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, τότε βεβαίως δὲν ἀπομένει ἄλλο μέσον παρὰ ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ καὶ βεβαίως τάσσομαι ὑπὲρ αὐτῆς ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅτι βραδύτερον διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας, διὰ τὴν πρώτην ἀνανέωσιν δηλαδὴ τῶν μελῶν αὐτῆς θὰ καθιερωθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἐὰν ἐγίνετο ἀποδεκτὸν τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς διὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν γερουσιαστῶν, προκύπτει ἀμέσως τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ποῖον σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον, διὰ τὴν διενέργειαν τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἂν εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν ἢ τὸ ἀναλογικόν. Νομίζω, ὅτι ἀκινδύνως δύναται ἡ Κυβέρρησις νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἑνὸς συστήματος δὲν θὰ διαφέρουσι ἀπὸ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ ἄλλου. Θὰ ἦτο συνεπῶς δυνατόν, ν’ ἐφαρμόσῃ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα χωρὶς οὕτω ἡ πλειοψηφία τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ νὰ διατρέξῃ κίνδυνόν τινα, ὡς ἐλέχθη προχθὲς ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος, ἰσχυρισθέντος, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν μιᾶς συμπαγοῦς πλειοψηφίας, ὅπως εὐχαιρένηται τὸ νομοθετικὸν ἔργον. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν θὰ παρουσιάσῃ μειοψηφίαν, ἂν θέλετε μάλιστα, διὰ τὸ συμφέρον τῆς Δημοκρατίας, διὰ τὸ συμφέρον τοῦ πολιτεύματος, νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι ἡ πλειοψηφία τῆς Δημοκρατικῆς παρατάξεως, δηλαδὴ τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς Δημοκρατικῆς πλειοψηφίας διετρανώθη, διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 19ης Αὐγούστου. Οὐδὲ πιστεύω, νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ ὑμῶν κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν, θὰ δύναται νὰ εἶναι ἐπιβλητικώτερον εἰς δημοκρατικὴν ὑπεροχὴν τῆς κερδισθείσης τῆς 19ης Αὐγούστου μεγάλης νίκης.... Θὰ ἦτο δυνατὸν συνεπῶς νὰ γίνῃ μία χειρονομία ἐκλογικῆς δικαιοσύνης καὶ νὰ καθιερωθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα διὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας ἄνευ οὐδενὸς κινδύνου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἡ Γερουσία ἔχασε πολὺ ἀπὸ τὸν προορισμὸν τὸν ὁποῖον εἶχε κατὰ τοὺς παλαιοτέρους χρόνους. Δὲν εἶναι πλέον ἔρεισμα μοναρχικοῦ καθεστῶτος, δὲν εἶναι ἔρεισμα τῆς ἀριστοκρατικῆς ὀλιγαρχίας, εἶναι καὶ αὐτὴ ἓν λαϊκὸν κοινοβούλιον καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶπον, ὅτι ἡ θέσις του εἶναι νόθος ἐν ταῖς νεωτέραις πολιτείαις.

§78Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἰς τὴν Ρώμην ὑπάρχει καὶ Γερουσία.

§79Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ. Εἰς τὴν Ρώμην ὑπῆρχε Γερουσία χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ Δημοκρατία. Ἡ Γερουσία τῆς Ρώμης ἀπηρτίζετο ἀπὸ συγκλητικούς, οἱ ὁποῖοι κατὰ προνόμιον ἀπὸ τῶν πατριαρχικῶν οἰκογενειῶν, συνέδρευον ἐκεῖ καὶ ἦτο τὸ στήριγμα μιᾶς ὀλιγαρχικῆς ἐξουσίας· δὲν ἦσαν οὔτε ἡ Βενετία οὔτε ἡ Ρώμη Δημοκρατία, ἀλλ’ ἦσαν ἀριστοκρατικαὶ ὀλιγαρχίαι αἱ διοικοῦσαι τὰς δύο αὐτὰς πολιτείας. Νομίζω λοιπόν, ὅτι διὰ νὰ ἀποκτήσῃ χρησιμότητα ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, διὰ νὰ καταστῇ ὀφέλιμος, εἶναι ἀνάγκη τὸ ταχύτερον νὰ μεταβληθῇ εἰς λαϊκὸν κοινοβούλιον ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς ἡμᾶς ὑπάρχει τὸ ἐκ συνταγματικῆς διατάξεως κώλυμα, ὅπως νομοθετήσωμεν τὸν καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας ἐξ ὁλοκλήρου ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται διὰ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Ὑπάρχει ἄλλως τε, ὅπως παρατηροῦμεν ὅλοι, προηγουμένη ἐξέλιξις εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἡμῶν. Καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἡ ἀτομικὴ συνείδησις ὑποχωρεῖ εἰς τὴν ὁμαδικὴν συνείδησιν τῶν συμφερόντων. Ἐλέχθη πολλάκις, ὅτι ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες ἔχομεν τὸ ἐλάττωμα νὰ εἴμεθα ἀτομικισταί: Ἰδού, ὅτι παρουσιάζεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἔθνους ἡμῶν μία εὐκαιρία νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὁμαδικῆς συνειδήσεως τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Νομίζω ἄλλωστε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς τῆς αὔριον δὲν θὰ εἶναι ἡ Ἑλλὰς τῆς χθές, ἡ Ἑλλὰς τῆς αὔριον, θὰ εἶναι μία Ἑλλὰς γεωργική, μία Ἑλλὰς βιομηχανική, μία Ἑλλὰς κτηνοτροφική, μία Ἑλλὰς ἐμπορικὴ καὶ ἐπαγγελματική. Εὑρισκόμεθα εἰς μίαν καμπὴν ἱστορικὴν τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Ὑπήρξαμεν μέχρι σήμερον λαὸς ὁ ὁποῖος ἀποζῶμεν διεξάγοντες τὸ μικρεμπόριον συνήθως μεταξὺ λαῶν ὑποδεεστέρων πνευματικῶς ἡμῶν. Ἤδη περιορισθέντες εἰς στενὸν χῶρον καὶ μὴ δυνάμενοι νὰ ἐμπορευώμεθα ὅλοι μεταξύ μας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποβῶμεν γεωργοί, ν’ ἀποβῶμεν κτηνοτρόφοι, ν’ ἀποβῶμεν βιομήχανοι, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κερδίσωμεν τὸν ἄρτον ἡμῶν. Καὶ ἡ ἀναντίρρητος ἀνάγκη τῆς ὑπάρξεώς μας ὠθεῖ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν ταύτην. Θὰ ὑπάρξωμεν αὔριον ἓν ἔθνος κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὸν καὶ ὡς τοιοῦτον ἔχομεν ἀνάγκην ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐνθαρρύνωμεν τὰς τάσεις περὶ ὁμαδικῆς ἀντιλήψεως τῶν οἰκονομικῶν μας συμφερόντων. Ἔχω νὰ προσθέσω εἰς ταῦτα, ὅτι δὲν νομίζω ἀναγκαῖον, ὅπως τεθῇ ὅριον ἡλικίας εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Γερουσίας, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποκλεισθῶσι ὡρισμένοι νεώτεροι ἐκλογεῖς. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος δικαιολογῶν τοῦτο. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς ἱεραρχίας καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν διατήρησιν τῆς ἀξιεπαίνως ἀκόμη διατηρουμένης εὐλαβείας πρὸς τὴν θρησκείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εἶναι καλὸν νὰ ἀφεθῶσι οἱ ἱεράρχαι εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τῶν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ζητημάτων, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐπέλθῃ ὁ χρόνος, ὅπως ἡ Γερουσία ἀποβῇ ἐπαγγελματικὸν κοινοβούλιον, ἀποτελούμενον ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ συμβάλλον εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς εὐημερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, πρέπει νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως τὴν καταστήσωμεν ὅσον οἷον τε περισσότερον ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὴν κάτω Βουλήν, διότι μόνον διὰ τῆς ἀνεξαρτησίας ταύτης θὰ κατορθῶσι νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τῆς ἀναθέτει τὸ Σύνταγμα (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§80Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δυσχερὲς εἶναι τὸ ἔργον, κ. Βουλευταί, ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν διεξονυχιστικὴν καὶ εὐρεῖαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θεσμοῦ, ἀναλαμβάνω νὰ ὁμιλήσω μὲ τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως μὴ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πολύ. Ἕν, κύριοι, ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τῆς συντάξεως τῆς πολιτείας, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς συγκροτήσεως τῶν νομοθετικῶν αὐτῆς σωμάτων. Ποικίλα εἶναι τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα διάφοροι συγγραφεῖς ὑπεστήριξαν διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, τῆς Γερουσίας Δυστυχῶς μέχρι σήμερον οὔτε ἡ κοινοβουλευτικὴ πεῖρα τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οὔτε ἡ εὐρεῖα ἐξέτασις τῶν συνταγματικῶν ζητημάτων, ἀπὸ τοὺς συνταγματολόγους, κατέληξεν εἰς θετικὸν συμπέρασμα, ὥστε νὰ εἴπωμεν ἀδιστάκτως, ὅτι τὸ ἄμεσον καὶ ἔμμεσον σύστημα ἐξασφαλίζει τὴν γνησίαν λαϊκὴν ἐκπροσώπησιν καὶ συντελεῖ, εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς πολιτικῆς μηχανῆς. Συγκεφαλαιώνων δι’ ὀλίγων τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέπτυξαν, ἀξιότιμοι καὶ διαπρεπεῖς συνάδελφοι καὶ ἀρχηγοὶ κομμάτων, θὰ καταλήξω εἰς γενικὰ καὶ θετικὰ συμπεράσματα. Τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπεστήριξαν, ὅτι διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος ἐπιβάλλεται ὁ ἄμεσος τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν αὐτοῦ. Ὑπεστήριξαν τοῦτο λέγοντες, ὅτι διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, τὸ σῶμα τοῦτο θὰ προσκτήσηται περισσότερον κῦρος, ἐνῷ τοὐναντίον διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν κοινοτικῶν, δημοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, τοὐτέστι τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, θὰ συντελέσωμεν, ὥστε νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ εἰς αὐτὰ ὁ κομματισμὸς καὶ ἡ συναλλαγή. Ὁ μέγας καὶ διαπρεπὴς συνταγματολόγος Ντιγκυῒ εἰς τὸ ζήτημα, ἐὰν τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἶναι προτιμητέον τοῦ τῆς ἀμέσου, θεωρεῖ ὡς μὴ δεκτικὸν ἀπολύτου λύσεως, ἀλλ’ ἐξαρτώμενον ἐκ τῶν ἠθῶν, τῆς ἀναπτύξεως καὶ μορφώσεως τοῦ λαοῦ ἑκάστου Κράτους. Ὁ αὐτὸς δὲ ἀποφαίνεται, ὅτι τὸ ἔμμεσον σύστημα, οὔτε εἰς τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν ἀντίκειται, οὔτε εἰς τὸ δημοκρατικὸν πνεῦμα. Ἐρωτᾶται ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς σήμερον ἔχει φθάσει εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, ὥστε ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ νὰ ἐπιβάλλεται διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος ἢ ἡ ἄμεσος. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νομίζω, ὅτι διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος προέλευσις αὐτοῦ ἐκ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ἄλλοτε ἤμην ἐναντίον τοῦ συστήματος τούτου καὶ ὡς εἰσηγητὴς τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν Γʹ Συντακτικὴν Συνέλευσιν ἀνήκων τότε εἰς τὰς τάξεις τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος, ὑπεστήριξα, ὅτι ἡ Γερουσία πρέπει νὰ ἐκλεγῇ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν ἄρθρον τὸ ὁποῖον εἶχεν διατυπωθῆ ὡς ἑξῆς: Ἡ Γερουσία ἀποτελεῖται ἐξ ἑκατὸν πεντήκοντα μελῶν, ὧν τὰ τριάκοντα ἐκλέγονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ κανονισμοῦ αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἑκατὸν εἴκοσι δὲ ὑπὸ τῶν κατὰ περιφερείας ἐκλογικῶν συλλόγων. Τὸν ἐκλογικόν σύλλογον ἑκάστης περιφερείας ἀποτελοῦσιν οἱ βουλευταὶ αὐτῆς, τὰ μέλη πάντων τῶν αἱρετῶν συμβουλίων αὐτοδιοικήσεως ἐν αὐτῷ καὶ ἀντιπρόσωποι ἔχοντες συμπεπληρωμένον τὸ 25ον ἔτος καὶ τὴν νόμιμον ἱκανότητα τοῦ ἐκλέγειν, τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ ὠργανομένων κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ νόμου ἐπιστημονικῶν σωματείων καὶ ἐπαγγελματικῶν καὶ παραγωγικῶν τάξεων κατ’ ἀναλογίαν τῆς ἀριθμητικῆς αὐτῶν δυνάμεως, ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τούτων, κατὰ διετίαν καθ’ ὃ ὁ νόμος ὁρίζει. Ὡς βλέπετε, ἐν τῇ διατυπώσει ταύτῃ ὑπεστήριξα, ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἀφ’ ἑτέρου, διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸ ἔμμεσον τοῦτο σύστημα, διότι ὡς ἀνεπτύχθη δὲν πρέπει τὰ συμβούλια ταῦτα νὰ συμμετάσχωσι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν τοῦ νέου νομοθετικοῦ σώματος, ἵνα μὴ κυριαρχήσῃ ἡ συναλλαγή, ὁ κομμουνισμὸς καὶ ἡ διαφθορὰ τῶν συνειδήσεων, ἐξ ἄλλου δὲ διότι τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια δὲν ἔχουσιν εἰσέτι καταρτισθῆ καὶ λόγοι οἰκονομικῆς φύσεως ἐπιβάλλουσι τὸν μὴ καταρτισμὸν εἰσέτι αὐτῶν, ἄλλως τε ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συγκρότησιν τοῦ σώματος τούτου τοῦ δευτέρου, ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ὑπὸ τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν καὶ ὑποστηρίζω. Διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, κύριοι, τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος θὰ προσκτήσηται τὸ κῦρος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει καὶ διὰ τοῦ ὁποίου κύρους θὰ συντελεσθῇ ἡ ἑδραίωσις τοῦ θεσμοῦ. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας τότε θὰ φανῇ ἀντάξιος τῆς ἀποστολῆς του, ἐὰν ἐν τῷ σώματι τούτῳ εἰσέλθουσι πρόσωπα κύρους. Διετυπώθη παρ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ βουλευτοῦ Ἀθηνῶν κ. Μακκᾶ, ὅτι τὸ Βʹ τοῦτο νομοθετικὸν σῶμα πρέπει νὰ ἐκλέγηται κατὰ σύστημα ἔμμεσον δι’ ἐκλεκτόρων, ἀναθέτοντες ἀποκλειστικῶς εἰς αὐτοὺς τὴν εἰδικὴν ἀποστολὴν τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον τῆς δωροδοκίας, δι’ ἀνακοινώσεως τῶν συνδυασμῶν μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων μετὰ τῶν ὁποίων νὰ συμμετέχουν καὶ τὰ τοπικὰ συμβούλια τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλ’ ὡς ὀρθῶς παρετήρησε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἄστοχον, διότι διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλεκτόρων δὲν ἔχομεν ἔμμεσον, ἀλλ’ ἄμεσον ὑπὸ τοῦ λαοῦ, δύο βαθμῶν, ἡ δὲ μειοψηφία κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ ἐκέρδιζεν οὐδεμίαν θέσιν. Ἄρα τὸ σύστημα τοῦτο δὲν βελτιώνει τὰ πράγματα, οὔτε θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ σύστημα τοῦτο, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θέλομεν, ὅπως μὴ συμμετάσχωσι τὰ συμβούλια τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐκτὸς τοῦ μειονεκτήματος αὐτοῦ τὸ ὁποῖον παρουσιάζει, παρουσιάζει καὶ ἕτερον, ὅτι δὲν θὰ ἀσφαλίσῃ τὴν καταλληλοτέραν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, οὔτε εἶναι δυνατὸν οἱ ἐκλέκτορες νὰ μὴ γνωρίζωσι τοὺς ὑποψηφίους, διότι ὑπεστηρίχθη, ὅτι θὰ γίνῃ, ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐκλεκτόρων πρὸ τῆς ἀνακοινώσεως τοῦ συνδυασμοῦ. Τὸ τοιοῦτον δυστυχῶς εἰς ἡμᾶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ διότι εἶναι γνωστοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ εἶναι ὑποψήφιοι γερουσιασταί, ἄλλως τε μικρὸν θὰ εἶναι τὸ χρονικὸν διάστημα μεταξὺ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλεκτόρων καὶ τῶν ὑποψηφίων. Οἱ ὑποστηρικταὶ τοῦ ἐμμέσου συστήματος ἐκλογῆς, λέγουσιν, ὅτι ὁ ἐκλογικὸς σάλος εἶναι ἕνα μειονέκτημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀντινομία θὰ προκύψῃ, ὡς ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἐξουσίας καὶ δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Γερουσία, ἐν σχέσει πρὸς τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ὀρθό, ἀλλ’ ὅτι ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἄμεσος ἐκλογή, ἵνα, ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ἀντλήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην του ἰσχὺν ἐκ τῆς ἀμέσου λαϊκῆς του προελεύσεως. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας εἶναι ἔμμεσος καὶ ἡ ἐξουσία ἰσοδύναμος. Εἰς τὴν Πολωνίαν καὶ Τσεχοσλοβακίαν, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄμεσος, καίτοι ἡ Γερουσία ἔχει μικροτέραν δύναμιν τῆς Βουλῆς. Ἕτερον σύστημα ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας ὑπεστηρίχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Νάκου, τὸ τῆς διαιρέσεως τῆς χώρας εἰς εὐρυτάτους ἐκλογικοὺς συλλόγους κατ’ ἐπαγγέλματα καὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν ὑπὸ τῶν ἐκλεκτόρων ἐκπροσωπούντων τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα. Τὸ προταθὲν τοῦτο σύστημα εἶναι ὅμοιον σχεδὸν μὲ τὸ ὑπὸ τοῦ διαπρεποῦς Γάλλου δημοσιολόγου καὶ πολιτικοῦ Καρόλου Μπενουά, πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἀναφερόμενον ἐν τῷ ἔργῳ του «Ἡ κρίσις τοῦ νεωτέρου Κράτους» ὅπερ ὅμως ἀφεώρα τὴν συγκρότησιν τῆς Βουλῆς. Τὸ σύστημα ὅμως τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν ἡμετέραν χώραν, διότι θὰ ἀπῄτει μακρὸν χρόνον ἡ κατ’ ἐπαγγέλματα σύνταξις καταλόγων καὶ ὀργάνωσις τῶν τάξεων, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις σπεύδει εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας καὶ ἐξ ἄλλου ἡ ἐκπροσώπησις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων τὸ πρῶτον εἰσαγομένη ἐν Ἑλλάδι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ λάβῃ τοιαύτην ἔκτασιν. Ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον, διὰ νὰ νομοθετηθῇ, ἐὰν τοὐτέστιν πρέπει τὰ μέλη τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος νὰ ἐκλέγωνται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ, ὀφείλω ἀνενδοιάστως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα θὰ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν καλυτέραν ἐκπροσώπησιν ἐν τῷ σώματι τῷ δευτέρῳ τῆς Γερουσίας. Διότι τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὁ θρυμματισμὸς τῶν κομμάτων δὲν ἰσχύει ἐπὶ τῆς Γερουσίας, καθότι αὕτη στερεῖται τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Κηρύσσομαι λοιπόν, ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη παρὰ πολλῶν ἐγκρίτων συναδέλφων ἐνταῦθα, διότι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος θὰ ἔχωμεν καὶ διάφορον τρόπον ἐκλογῆς τῶν μελῶν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος. Εἶναι ἐπιβεβλημένον, κύριοι βουλευταί, τὸ ἓν νομοθετικὸν σῶμα νὰ ἐκλέγηται κατὰ διάφορον τρόπον ἀπὸ τὸ ἕτερον. Πλεῖστοι συγγραφεῖς, ἰδίᾳ Γερμανοί, ὑποστηρίζουν τὸν διαφορισμόν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὁμοιόμορφος ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἀμφότερα τὰ σώματα τὰ νομοθετικὰ θ’ ἀπορρέωσιν ἐκ τῆς ἀμέσου λαϊκῆς ψήφου, δέον νὰ ὑπάρξῃ καὶ μία διαφορὰ ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ διὰ τοῦτο προκρίνω τὸ ἀναλογικόν. Ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως καίτοι λέγουσιν οἱ ὀπαδοὶ τοῦ ἀκράτου πολιτικοῦ συστήματος, ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τὴν γνώμην δὲ ταύτην ὑποστηρίζουσι διαπρεπεῖς συνταγματολόγοι, ὡς ὁ Ἐσμαὶν καὶ Μπαρτελεμύ, δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν, ὅτι ἐξ ἄλλου ἕτεροι διαπρεπεῖς συνταγματολόγοι ἀποπειρῶνται ν’ ἀποδείξουν ὅτι κατὰ τὸ 1789 ἐν Γαλλίᾳ ἐτέθη τὸ πρῶτον εἰς ἐφαρμογὴν τὸ σύστημα τῆς συμμετοχῆς τῶν ὀργανώσεων εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν συνελεύσεων καὶ μόνον ἡ συμμετοχὴ αὕτη τῶν ὀργανώσεων δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀντιστάθμισμα τῶν ἀτελειῶν τοῦ ἑτέρου τῶν νομοθετικῶν σωμάτων. Ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἡ ἀντιπροσωπεία τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, εἶναι, ἡ βαθυτέρας σημασίας ἀπήχησις τῆς καταλυτικῆς κρίσεως τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ καί κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ὀφείλομεν ἀπεριφράστως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διατρέχει ὁ κοινοβουλευτισμὸς σήμερον ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν καὶ ἐν ἄλλαις χώραις, ὀφείλεται κυρίως, εἰς τὴν μὴ γνησίαν ἐκπροσώπησιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Καίτοι αἱ λαϊκαὶ ἀντιπροσωπεῖαι περιλαμβάνουν ἐκλεκτὰ στοιχεῖα τοῦ τόπου δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι περικλείουν ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγκύρως θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκφέρουν τὴν γνώμην καὶ νὰ ἐκπροσωπήσουν τὰς διαφόρους κοινωνικὰς ὁμάδας. Αἱ ὀργανώσεις σήμερον δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο, εἰμὴ ἐκπροσώπησιν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Αὗται θὰ χύσωσι νέον αἷμα εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα καὶ εἰς τὸν νοσοῦντα κοινοβουλευτισμόν. Αἱ ὀργανώσεις λοιπὸν αἱ ἐπαγγελματικαί, εἶναι δίκαιον νὰ ἐκπροσωπηθῶσιν ἐν τῷ δευτέρῳ νομοθετικῷ σώματι, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ τοῦ συνόλου τῶν μελῶν αὐτοῦ, διότι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον, ἀλλ’ οὔτε καὶ πρέπει. Ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει ἀκολουθοῦσα ἐκτὸς τῶν μεγάλων κρατῶν καὶ τὴν Ρουμανίαν καὶ τὴν Ἱσπανίαν, νὰ δεχθῇ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, ἐξαντλοῦσα τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καθοριζόμενον ὅριον τῶν 1)12 τῶν μελῶν, ἤτοι εἴκοσι γερουσιαστάς, προερχομένους ἐκ τῶν διαφόρων ὀργανώσεων: Τῶν ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων, τῶν βιοτεχνῶν καὶ μικρεμπόρων τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐργατικῶν, τῶν ἀγροτικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ὀργανώσεων. Τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον καθορίζει, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις. Ἐνταῦθα ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διεφώνησεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ ἀπήλειψεν τὴν σχετικὴν διάταξιν ἀφορῶσαν τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν. Ἐγὼ ἄλλοτε ὑπέρμαχος τοῦ οἰκονομικοῦ συμβουλίου τῆς προτάσεως ἐκείνης τοῦ ἀειμνήστου Γούναρη κατὰ τὴν Γʹ Συντακτικὴν Συνέλευσιν διατελῶ καὶ σήμερον ὑπέρμαχος τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς ἐπαγγελματικῆς, διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους προηγουμένως ἀνέφερον καὶ ὁμολογῶ, ὅτι διὰ τῆς ἐκπροσωπήσεως ταύτης θέλομεν συμβάλῃ εἰς τὴν καλυτέραν τοῦ σώματος τοῦ δευτέρου ἐκλογήν, εἰς τὴν καλυτέραν συγκρότησιν αὐτοῦ. Διότι θέλομεν θέσει ἕνα τέρμα εἰς διαφόρους ἀναρχικὰς καὶ ἀνατρεπτικὰς τάσεις τῆς ἡμετέρας κοινωνίας, οἱ δὲ φορεῖς τῶν τάσεων αὐτῶν καὶ τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν συμφερόντων, δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ κατισχύσωσι, ὅταν εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, εὑρίσκονται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν καὶ ἔρχονται ἀντιμέτωποι τῶν συντηρητικῶν στοιχείων τοῦ τόπου, τῶν ἀκολουθούντων ἐξελεγκτικὴν πολιτικήν. Μὴ αὐταπατώμεθα, κύριοι βουλευταί, καὶ τοῦτο τὸ λέγω πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἀντίθετον γνώμην διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, μὴ αὐταπατώμεθα λέγω, ὅτι δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Διότι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ σώσωμεν τὸν νοσοῦντα κοινοβουλευτισμόν, ἂν δὲν συντελέσωμεν ἅπαντες ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἐντολὴν ἐκ συνταγματικῆς ἐπιταγῆς, νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον τῆς συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου σώματος, ἂν δὲν συντελέσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ εἰς τὴν καλυτέραν αὐτοῦ συγκρότησιν. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπεστηρίχθη ἐνθέρμως ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος κ. Μιχαλακοπούλου. Ὁ ἀξιότιμος κ. Μιχαλακόπουλος ἀνέτρεξεν ἱστορικῶς ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων Σερβίου Τυλλίου τῆς Ρώμης, ἀνέφερε τὰς γνώμας τοῦ Ἀνρὺ ντὲ Σαὶν Σιμόν, κατόπιν τοῦ Ρατενάου ἐπὶ τῆς συγκροτήσεως τῶν νομοθετικῶν σωμάτων καὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐγὼ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει τὴν σύγχρονον ἐποχὴν καὶ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Γαλλίας, οἷοι ὁ Καγιώ, ὁ Ριμπώ, ὁ Κλεμανσὼ καὶ ὁ συντηρητικὸς πρώην πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Μιλλεράν, εἶναι ὑπέρμαχοι τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Τὸ Πολωνικὸν Σύνταγμα προβλέπει ἐπαγγελματικὴν Βουλήν, δὲν ὠργανώθη ὅμως εἰσέτι, διότι ἡ Πολωνικὴ Δημοκρατία διατελεῖ ὑπὸ Δικτατορίαν. Εἰς ἄλλας δὲ χώρας, ὡς ἐν Πορτογαλλίᾳ καὶ Νορδηγίᾳ φαίνεται ἐπικειμένη ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως. Εἰς ἄλλα κράτη ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ἐπιτυγχάνεται ὑπὸ μορφὴν ἐξωκοινοβουλευτικῶν γνωμοδοτικῶν συμβουλίων. Τοιαῦτα εἶναι τὸ οἰκονομικὸν συμβούλιον τῆς Γερμανίας, τῆς Γαλλίας, τῆς Τσεχοσλοβακίας, τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τῆς Ἰταλίας, τὸ τῆς Ἱσπανίας καὶ τὸ Οἰκονομικὸν Συμβούλιον τῆς Ἰαπωνίας. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει ταῦτα δὲν θὰ παρεκλίνῃ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς. Ὀφείλω μόνον νὰ προσθέσω, εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι καθορίζονται ἐν τῷ κυβερνητικῷ σχεδίῳ, ὅτι δέον νὰ ἐκλεγοῦν καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ τύπου εἰς τὸ δεύτερον τοῦτο νομοθετικὸν σῶμα, διότι καὶ ὁ τύπος εἶναι μία δύναμις τόσον ἰσχυρὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ παραγνωρίσωμεν τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς. Ὡς πρὸς τὸν κλῆρον, κ. συνάδελφοι, κηρύσσομαι ἐναντίον τῆς ἐκπροσωπήσεως, εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, λόγῳ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, λόγῳ ἀμοιβῆς, διὰ τὴν συμβολὴν τῆς Ἐκκλησίας εἰς τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας, νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπευθῇ αὐτὸς εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Ἄς ἀφίσωμεν, κύριοι, τὴν ἀνάμειξιν αὐτήν, ἂς συντελέσωμεν ἡμεῖς εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ κλήρου διὰ τῆς μορφώσεως αὐτοῦ καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν του ἐνίσχυσιν. Διότι πάντες γνωρίζετε ὅτι ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν νόμους διὰ τῶν ὁποίων ἀπηλλοτριώσαμεν τὴν περιουσίαν τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα, τὸ Σύνταγμα αὐτὸ τὸ σοσιαλιστικόν, κατωχύρωσεν τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν κηρῦξαν αὐτὴν ἀναπαλλοτρίωτον. Ἄς ἀφήσωμεν τὴν Ἐκκλησίαν εἰς τὸν ὑψηλὸν αὐτῆς προορισμὸν καὶ ἂς μὴ θελήσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τοὺς κόλπους αὐτῆς τὴν διχόνοιαν τὴν διαίρεσιν καὶ τὴν κομματικὴν διαπάλην. Ἡ Ἐκκλησία θὰ ἐμφυσήσῃ εἰς τὰς ἁγνὰς ψυχὰς τῶν ἑλληνοπαίδων τὸ αἴσθημα καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν θρησκείαν, τὴν πατρίδα καὶ τὴν ἀνθρωπότητα. Ἡμεῖς εἴμεθα ἐντεταλμένοι νὰ κατοχυρώσωμεν ταῦτα καὶ νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα ἀριστίνδην δύο Ἱεράρχας. Νομίζω ὅτι διερμηνεύων τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν γνώμην τοῦ πλείστου μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κατέρχομαι μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι δὲν θέλετε παρίδῃ τὸ μόνον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὅτι πρέπει νὰ συντελέσωμεν διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου εἰς τὴν καλυτέραν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. (χειροκροτήματα).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος.

§82Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ Γερουσίας, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν ὑπῆρξα, κ. βουλευταί, εἷς ἐκ τῶν ὀλίγων πολεμίων ἐκ τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως, ἡ ὁποία εἰσηγήθη τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Αἱ γνῶμαι μας ὅμως ἐκεῖναι ἀπερρίφθησαν καὶ τότε ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως δὲν θὰ μὲ εὕρητε θερμὸν ὀπαδὸν τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ νὰ φρονῇ, ὅτι ἀποτελεῖ ἓν ὁδόφραγμα εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Ἤδη ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Συντάγματος εἶναι ἐπιτακτικὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις εὐλαβουμένη τὸ πολίτευμα τῆς χώρας, ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τὸ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον. Οἵους δισταγμοὺς ὅμως εἶχον τότε, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, οἱ αὐτοὶ ἐνδοιασμοὶ μὲ καταλαμβάνουν καὶ σήμερον, προκειμένου περὶ τῆς τοιαύτης, ἢ τοιαύτης συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς. Ἀναχωρῶ, κύριοι βουλευταί, ἐκ τῆς ἀρχῆς τῆς παγκοίνως γνωστῆς, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἰς ὅλας τὰς χώρας νοσεῖ καὶ τὸ νόσημα αὐτοῦ προσπαθοῦν οἱ διάφοροι θεωρητικοὶ δημοσιολόγοι καὶ πρακτικοὶ πολιτικοὶ νὰ τὸ θεραπεύσουν διὰ διαφόρων μέσων καὶ ὑποδείξεων. Ἡ τοιαύτη συγκρότησις τῆς Γερουσίας δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἁπλοῦν δοκιμαστικὸν μέσον, εἶναι ἄγνωστος ὅμως ἡ ἐπιτυχία του. Ὡς μέλος τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν ἐπιτροπῆς, ἀπεδέχθην μέ τινας ἐνδοιασμούς, τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, καίτοι προτιμῶν τὴν ἔμμεσον, διότι ἐπιθυμῶ ἀλλοίαν τὴν προέλευσιν τῆς Γερουσίας τὴν τῆς Βουλῆς. Δὲν θὰ σᾶς ἀναπτύξω ἐδῶ διάφορα συστήματα καὶ διαφόρους θεωρίας, διότι οὐδὲν κενὸν ἀφῆκαν αἱ διάφοροι ἀγορεύσεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν διαφόρων κομμάτων καὶ ἡ ἐμπεριστατωμένη καὶ σαφὴς εἰσήγησις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, βουλευτοῦ Λέσβου κ. Παπανδρέου. Θὰ ἦτο ματαιοδοξία καὶ ταλαιπώρησις τῆς Βουλῆς ἡ ἐπανάληψις τῶν αὐτῶν πραγμάτων καὶ ἡ ἐξιστόρησις τῶν αὐτῶν γνωμῶν καὶ τῶν αὐτῶν θεωριῶν. Πλησιάζει μᾶλλον πρὸς τὰς σκέψεις μου τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν εἰς γενικὰς γραμμὰς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Νᾶκος. Ἀλλ’ αὐτὸ προϋποθέτει τὴν ὀργάνωσιν ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων τῆς Ἑλλάδος, αἱ ὁποῖαι πρέπει ν’ ἀντιπροσωπευθοῦν εἰς τὴν Γερουσίαν. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι δυνατὸν ἡ ὀργάνωσις αὐτὴ ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων; Ἡ ἀπάντησις βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ. Ἤκουσα ἐπίσης νὰ γίνεται ἐπίκλησις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ προτιμήσῃ τὴν ὀργάνωσιν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἵνα αὐτά, ἀπὸ κοινοῦ νομαρχιακὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια, ἐκλέξουν τοὺς γερουσιαστάς: Ἡ ἰδέα αὐτὴ δὲν μὲ εὑρίσκει σύμφωνον διότι ἡ πρώτη λειτουργία τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως τοῦ δευτέρου βαθμοῦ θ’ ἀρχίσῃ μὲ τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας. Δὲν τὸ εὑρίσκω ὀρθόν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τόσαι δυσχέρειαι προβάλλονται, διὰ τὴν ὀργάνωσιν ὅλων τῶν τάξεων οἱ Ἕλληνες τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἐπιμονὴ τῶν κυρίων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν λύσιν αὐτήν. Ἤκουσα ἐπίσης λεγόμενον καὶ τὸ ἑξῆς: ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος τόσον βαθεῖαν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ὁ ὁποῖος εἶδεν ἐπανειλημμένως διαψευδομένας τὰς ὑποσχέσεις τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων, ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, θὰ αἰσθανθῇ μεγίστην ἀνακούφησιν, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι λέγουσι τοιαῦτα πράγματα, ὑφίστανται μίαν σύγχυσιν, τὴν σύγχυσιν τῶν δύο πραγμάτων, αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως. Ἄλλο πρᾶγμα ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἄλλο ἡ ἀποκέντρωσις, τῆς ὁποίας καὶ μόνον ἔχει ἀνάγκην πράγματι βαθεῖαν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. (χειροκροτήματα). Ὅταν ἔλθῃ ἡ σχετικὴ συζήτησις καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ ὑποβάλῃ πολὺ ταχέως σχετικά του μέτρα, τότε θὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, δὲν μᾶς ὑπόσχεται, οὔτε τὴν ταχεῖαν ὀργάνωσιν ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων, οὔτε καὶ διὰ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, κατ’ ἀνάγκην εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ ἐν ἐπιγνώσει, ὅτι καὶ αὕτη περιέχει ἐλαττώματα πολλά, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοὺς παρελάσαντας ρήτορας καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ ἐπαναλάβωμεν. Ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, ἀφοῦ τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς βλέπω εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ κάμῃ 12–13 εὐρείας περιφερείας καὶ ἐφ’ ὅσον ἐκλείψουν οἱ λόγοι οἱ τεχνικοί, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει βεβαίως, τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος μὲ τὴν εὐρυτέραν περιφέρειαν οἷαν καθιεροῦν αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας. Ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, κ. βουλευταί, ἐπὶ τοῦ σημείου τοῦ καθορισμοῦ ὁρίου ἡλικίας, διὰ τοὺς ἐκλογεῖς ἀνωτέρου τοῦ συνήθους, διὰ τὰς ἐκλογὰς βουλευτῶν. Τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι οἱ γερουσιασταὶ πρέπει νὰ ἔχουν ἡλικίαν 40 ἐτῶν καὶ διὰ νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία πρέπει καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ὁρίσῃ ὅριον ἡλικίας ἐκλογέων ἀνωτέρου τοῦ συνήθους, διότι ἄλλος ἐκλογικὸς σύλλογος πρέπει νὰ ἐκλέγῃ τοὺς βουλευτὰς καὶ ἄλλος τοὺς γερουσιαστάς. Ὡς πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν αὐτήν, διότι καθιεροῦμεν μίαν προνομιοῦχον τάξιν ἐπαγγελματικὴν καὶ τρόπον τινὰ δημιουργεῖται ἡ ἀντίληψις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μεροληπτεῖ ὑπὲρ τάξεών τινων. Βεβαίως ἡ ἐπαγγελματικὴ ὀργάνωσις ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι πλήρης ἡ ὀργάνωσις ὅλων τῶν τάξεων, θὰ ἦτο ἡ ποθητὴ λύσις, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι μὲ 2–3 ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐκπροσωπεῖτε τὸν ἐπαγγελματικὸν κόσμον. Ἄρα δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου φαίνεται μία μεροληπτικὴ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ ζητοῦμεν ἀκριβῶς νὰ καθιερώσωμεν μίαν δημοκρατικὴν Γερουσίαν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω ἄν αὐτοὶ οἱ ἐκπρόσωποι τῶν τάξεων θὰ εἶναι ὅπως τοὺς ἀπεκάλεσαν, οἱ δικηγόροι τῶν τάξεων. Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἀντίκειται καὶ πρὸς τὸν δημοκρατικὸν χαρακτῆρα τῆς Γερουσίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου εἴμεθα ἀπολύτως ἐναντίον της. Μὴ μᾶς διαφεύγει μάλιστα καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τοῦ κλήρου ἀντίκειται πρὸς τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, διότι ἡ πρώτη διαφορὰ τῆς διαμάχης μεταξὺ Καθολικῆς καὶ Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὑπῆρξε τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἔλθωμεν σήμερον νὰ θεσπίσωμεν τὴν συμμετοχὴν τῆς ἱεραρχίας εἰς τὴν Γερουσίαν, διότι γαλήνιοι ἱεράρχαι, δὲν θέλουν τὴν ἀνάμιξιν αὐτήν. Τελειώνω διὰ νὰ μὴ ταλαιπορῶ τὴν Βουλήν, ἐπειδὴ ἔχουσι λεχθῆ τόσα καὶ τόσα. Ἕν ἔχω νὰ εἴπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι λαμβάνουσα αὕτη τὴν παμψηφίαν σχεδὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εἶναι ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐκλέξῃ ποῖον σύστημα προτιμᾷ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ὀφείλει ὅμως νὰ προσέξῃ πολύ, ὥστε νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἑλληνικὴν πραγματικότητα καὶ πρὸς τὰς συγχρόνους πολιτικὰς κατευθύνσεις, διότι ἡ ἱστορία θὰ τὴν κρίνῃ αὐστηρῶς καὶ ἡ κρίσις τῆς ἱστορίας θὰ εἶναι δικαία. (χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς.

§84Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἄν λαμβάνω τὸν λόγον κατόπιν τόσων ρητόρων, οἱ ὁποῖοι ἐξήντλησαν τὸ ζήτημα καὶ ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως καὶ ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως, τοῦτο τὸ πράττω διότι νομίζω, ὅτι αἱ δύο λέξεις τὰς ὁποίας θὰ εἴπω δὲν εἶναι τελείως ἄχρηστοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Γερουσίας δὲν ἔχω καμμίαν ἀμφιβολίαν εἰς τὴν χρησιμότητα τοῦ θεσμοῦ, διότι εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἡ Γερουσία καλῶς καταρτιζομένη εἶναι δυνατὸν νὰ προλάβῃ πλεῖστα ὅσα σφάλματα εἰς τὰ ὁποῖα συνήθως περιπίπτει ἡ Βουλή. Καὶ λέγω, ὅτι δύναται νὰ τὰ προλάβῃ, διότι ἔχω ἐσχηματισμένην τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ Βουλαὶ δὲν διαπράττουν σφάλματα ἐκ κακῆς θελήσεως καὶ συνεπῶς εὐθὺς ὡς ἀντίθετος γνώμη ὑποστηριχθῇ μετὰ σωφροσύνης καὶ ψυχραιμίας, ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι πάντοτε ἑτοίμη νὰ τὴν ἀποδεχθῇ. Ἂν προσέξητε εἰς τὸ πόσα σφάλματα διεπράχθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς τὴν λύσιν σπουδαιοτάτων ζητημάτων θὰ ἀντεληφθῆτε, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας δὲν δύναται παρὰ ν’ ἀποβῇ χρησιμώτατος εἰς τὸ Κράτος. Μένει μόνον νὰ εὕρωμεν τὸν κατάλληλον τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Καὶ ἂς μή παραξενεύσῃ κανένα ἡ γνώμη μου, ὅτι ὁ πρῶτος παράγων, εἶναι ἡ καλὴ θέλησις τῶν κομμάτων πρός ἐκλογὴν τῶν καταλλήλων προσώπων, διὰ τὸ σῶμα τῆς Γερουσίας. Αὐτὸς εἶναι ὁ πρῶτος παράγων τῶν Γερουσιαστῶν. Ἐὰν τὰ κόμματα ρίψουν εἰς τὰς ἐκλογὰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τὰ κατάλληλα διὰ νὰ ἀποτελέσουν τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ἡ Γερουσία δὲν θὰ ἔχῃ τὴν θέσιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν εὐχόμεθα νὰ ἔχῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, κύριοι βουλευταί, ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας εἶναι μέγιστον σφάλμα. Δὲν θὰ κάμωμεν, διὰ τοῦ τρόπου τούτου παρὰ ἓν δεύτερον τμῆμα τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐρωτῶ. Θέλομεν νὰ κάμωμεν ἓν δεύτερον τμῆμα τῆς Βουλῆς; Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ἡμῶν τοιαύτη πρόθεσις δὲν ὑπάρχει. Θέλομεν νὰ καταρτίσωμεν ἓν νέον σύστημα, μίαν ἄλλην διανοητικότητα, μίαν ἄλλην συνείδησιν, δὲν δυνάμεθα τότε, παρὰ διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν Γερουσίας ἐχούσης διαφορετικὴν τὴν καταγωγὴν καὶ συνεπῶς διαφορετικὴν καὶ τὴν συνείδησιν, διαφορετικὴν καὶ τὴν διανοητικότητα. Τότε μόνον εἶναι δυνατὸν, νὰ ἐπέλθουν ὅλα τὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἀναμένομεν. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ ἔμμεσον σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ φθάσωμεν ἐπιτυχέστερον εἰς τὴν ἐκλογὴν αὐτήν; Τοῦτο εἶναι τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων ἐκλογῆς καὶ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ δώσῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Εἶναι δὲ δυνατὸν μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ νὰ προστεθῇ καὶ ἕνας ἀριθμὸς ἀκόμη ἐκλεκτόρων εἰδικῶς διὰ τὰς ἐκλογὰς Γερουσίας, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ἐκλογὴν αὐτῆς, θὰ ἀπεκδυθῶσι τῆς ἐντολῆς, θὰ ἀπομείνουν δὲ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια εἰς τὰ καθήκοντά των σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα. Εἰλικρινῶς δὲ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ δικαιολογία τὴν ὁποίαν ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐκλογὴ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, μὲ ἐξέπληξε, διότι ἀναφέρει ἐν αὐτῇ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ καταφύγωμεν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, διότι δὲν ἐξελέγησαν ἀκόμη τοιαῦτα. Ἀλλὰ ἂς ἐκλεγοῦν. Δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ χάσωμεν, κύριοι, διότι ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, θ’ ἀποτελέσῃ ἐκλογὴν ἐκλεκτόρων, οἱ ὁποῖοι, θὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Πολὺ φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ μέσῳ ἄλλο ζήτημα σοβαρότερον, ὅτι δὲν ὡρίμασεν ἀκόμη ἡ ἰδέα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ σοβαρότερος λόγος ὁ ὁποῖος ὠθεῖ εἰς τὸ νὰ λέγηται, ὅτι δὲν ἐξελέγησαν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια.

§85Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔπρεπε νὰ εὐδοκιμήσουν πρῶτον τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια.

§86Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Τότε μετὰ μίαν τριακονταετίαν, θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ ἐκλέξωμεν τὴν Γερουσίαν. Ἦτο εὐκαιρία εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν νὰ γίνῃ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Διότι διὰ τῆς ἐκλογῆς νομαρχιακῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχον τὴν ἐντολὴν τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, θὰ ἐφθάνωμεν αὐτομάτως εἰς τὴν ἐκλογὴν προσώπων ἀρίστων, τὰ ὁποῖα ἐχόμενα τῆς ἰδέας, ὅτι θὰ ἐκλέξουν τοὺς γερουσιαστάς, ὄχι μόνον εὐχαρίστως θὰ δέχωνται τὴν ἐντολὴν νὰ ἐκλεγοῦν νομαρχιακοὶ σύμβουλοι, ἀλλὰ ἅπαξ ἐρχόμενα εἰς τὸ σῶμα αὐτό, θὰ ἀντιλαμβάνωντο τὴν σπουδαιότητά των καὶ θὰ προσέφερον μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον. Ἐὰν αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, νομίζω, ὅτι διαπράττομεν μέγα λάθος, βλάπτομεν τὸν τόπον μας, κάνομεν τὸ μεγαλύτερον κακόν. Καθ’ ἑκάστην ἀκούομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κραυγὰς καὶ παράπονα διὰ τοὺς χειμάρρους οἱ ὁποῖοι κατακλύζουν τὰς πεδιάδας καὶ ἀνατρέπουν γεφύρας. Καθ’ ἑκάστην παραπονούμεθα, ὅτι δὲν ἔχομεν σχολεῖα, ὅτι δὲν ἔχομεν δρόμους. Χθὲς ἀκόμη ἐκάναμεν τὴν μεγαλυτέραν θυσίαν διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν καὶ ἀντὶ νὰ διανέμωμεν εἰς διάφορα ἔργα αὐτοδιοικήσεως τὰ ἐδώσαμεν εἰς τὴν ἑταιρείαν διὰ νὰ μᾶς κατασκευάσῃ δρόμους. Εἶναι κρῖμα, ὅτι δὲν ἐννοήσαμεν ἐγκαίρως, ὅτι δὲν δύναται ἡ χώρα νὰ εὐημερήσῃ ἄνευ αὐτοδιοικήσεως. Δὲν ἔχει κανεὶς παρὰ νὰ ἴδῃ τὰ παραδείγματα, περὶ τοῦ τί δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ αὐτοδιοίκησις. Καὶ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς παράδειγμα. Πρωτοδουλία Μακεδόνων βουλευτῶν κατὰ τὴν Δʹ. Ἐθνοσυνέλευσιν ἐλήφθη τὸ μέτρον, ὅπως ἐξευρεθῇ μικρὸν χρηματικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ διέθετον αἱ διδακτηριακαὶ ἐπιτροπαὶ διὰ τὴν ἀνέγερσιν σχολικῶν κτιρίων, καὶ ἐδόθησαν εἰς αὐτὰς τὰς διδακτηριακὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι παρὰ ἕνας τρόπος αὐτοδιοικήσεως ἐξ ἀνάγκης, δημιουργηθεὶς ἐν ἐλλείψει τῆς μεγάλης αὐτοδιοικήσεως 25.000.000 δραχμῶν διὰ τῶν ὁποίων ἔδωσαν κατεσκεύασαν κτίρια ἀξίας 250.000.000 δραχμῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ τί θὰ ἐγένετο, ἐὰν αὐτὰ τὰ 6.000.000 λιρῶν τὰ ὁποῖα χθὲς ἀκόμη ἐψηφίσαμεν καὶ αὔριον θὰ δώσωμεν εἰς μίαν ἑταιρείαν διενέμοντο εἰς τὰς διαφόρους αὐτοδιοικήσεις. Ἐὰν εἰς σχολικὰ κτίρια, δηλαδὴ εἰς κτίρια τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν ξηλείαν ἐδώσαμεν πενταπλάσια τοῦ ληφθέντος παρὰ τοῦ Κράτους τί θὰ ἐγένετο ἂν τοῦτο ἐπρόκειτο νὰ καλύψῃ ἀνάγκας εἰδικάς; Θὰ κατασκευάζωντο ὁδοὶ μὲ τὰ ἴδια χρήματα δεκαπλασίας ἀξίας. Δὲν εἶναι λοιπόν, δυνατὸν νὰ ἀναβάλωμεν πλέον τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἐπανειλημμένως ἐκραυγάσαμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν ἄνευ αὐτῆς. Καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ μὴ τὴν ἐφαρμόσωμεν, ὅταν τὸ Σύνταγμα ὥρισεν, ὅτι πρέπει τὸ ταχύτερον νὰ ἐφαρμοσθῇ; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ ἄρθρον προγράμματος τὴν ταχείαν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως, πῶς δυνάμεθα νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς; Καὶ ἀφοῦ πρόκειται νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς, διατί, νὰ μὴν τὴν χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτάς; Διατί νὰ μὴν ὠφελειθῶμεν ἀπὸ τὸν παράγοντα αὐτάς, ὅτι τὰ ὄργανα τῆς αὐτοδιοικήσεως ἔχοντα καὶ τὴν τιμὴν νὰ ἐκλέξουν γερουσιαστάς, θὰ εἶναι αὐστηρότατα, διατὶ νὰ χάσωμεν τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἀποστερήσωμεν ἑνὸς πολυτίμου παράγοντος. Ἰδοὺ κύριοι, διατὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ μέσου αὐτοῦ τῆς ἐκλογῆς, δηλαδὴ τῆς ἐμμέσου τῶν γερουσιαστῶν, διὰ τῶν νομαρχιακῶν καὶ διὰ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀσφαλέστατα, θὰ ἐπιτύχῃ τὸ σύστημα αὐτό. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ νομοῦ, διότι, ὡς γνωρίζητε ὁ νομὸς εἶναι πολὺ μικρὰ περιφέρεια. Τὸ ἥμισυ τοῦ νομοῦ, ὡς θὰ ἀντιληφθῆτε ἐκ τοῦ πίνακος τοῦ περιεχομένου εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, μόλις δύναται νὰ δώσῃ ἕνα γερουσιαστήν. Εἶναι πολὺ στενὴ ἡ περιφέρεια καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὐτοῦ θὰ εἴπω ἀκόμη, ὅτι καὶ εἰς τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὑπάρχει ἀντίληψις, ὅτι αἱ διοικητικαὶ περιφέρειαι πρέπει νὰ γίνουν εὐρύτεραι, ὄχι μόνον διὰ τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀποκέντρωσιν. Εἰς τὴν ἐπιστήμην τοῦ διοικητικοῦ δικαίου παρ’ ἡμῖν ἔχει ἀποκρυσταλλωθῆ πλέον ἡ ἀντίληψις, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς 11 ἢ 12 τμήματα, διοικούμενα ἀπὸ ἕνα γενικὸν διοικητὴν ὅπως τὸν ἔλεγαν μέχρι τοῦδε οἱ Φιλελεύθεροι, ἐὰν ἡ προσωνυμία αὐτὴ δὲν σκανδαλίζει τοὺς εἰθισμένους εἰς τὴν παράδοσιν. Αὐτὴ ἡ διαίρεσις ἔχει καθιερωθῆ καὶ διὰ τῆς νομοθεσίας μας, εἴς τινα θέματα. Ὑπάρχει νόμος κατὰ τὸν ὁποῖον, αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Τ.Τ.Τ. διοικοῦνται ἀπὸ περιφερειακοὺς διευθυντὰς ἑδρεύοντας εἰς 11 τμήματα τοῦ Κράτους, ἀκριβῶς ὅπως εἶναι ἡ ὁμαλὴ διαρρύθμισις αὐτοῦ. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ διὰ τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἰς τάς γενικάς των ἐπιθεωρήσεις, διανέμονται εἰς αὐτὰ τὰ 11 κέντρα περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὁμιλῶ. Βεβαίως ὁμορρυθμία δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ γίνῃ, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ ἑνὸς εὐρύθμου συστήματος ἀποκεντρώσεως. Εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέλος τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶχε καταρτισθῆ κατὰ τὸ 1919, διὰ τὴν σύνταξιν τῶν κωδίκων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως καὶ περὶ καταστάσεως ὑπαλλήλων. Τότε εἶχον ὑποστηρίξει, ὅτι αὐτὰ τὰ εὐρύτερα τμήματα τῆς διοικητικῆς διαιρέσεως, πρέπει, νὰ εἶναι καὶ ὡς περιφέρειαι αὐτοδιοικούμεναι. Πρῶτον διότι, αἱ ἕδραι τῶν περιφερειῶν αὐτῶν συγκεντροῦσαι ἀνώτερον διοικητικὸν προσωπικὸν θὰ ἐφαρμόσουν εἰς μέγιστον βαθμὸν τὴν ὀργάνωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ κατὰ δεύτερον λόγον διότι θὰ ἐσχηματίζοντο μεγαλύτεροι πυρῆνες ἐντὸς τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἐμετριάζαμεν τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει σήμερον ἡ Ἑλλάς, μὲ τὴν ὑδροκέφαλον, αἱ ὁποῖαι λέγονται «Ἀθῆναι». Αὐτοδιοίκησις τοιαύτη ἔχουσα περιφέρειαν εὐρεῖαν καὶ ἔχουσα καθῆκον νὰ ὀργανώσῃ συγκοινωνίας τοπικάς, σιδηροδρόμους καὶ διάφορα ἄλλα ἔργα τοπικά, θὰ ἠδύνατο νὰ δημιουργήσῃ κίνησιν, εἰς τὰ ἔργα αὐτὰ ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατόν, παρὰ νὰ ἀποβῇ διὰ τὸ καλὸν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους. Ἰδοὺ διατὶ ἔχω τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, σᾶς βεβαιῶ δέ, ὅτι, μὲ ὀδύνην ἀκούω, ἀμελετήτως νὰ λέγεται πολλάκις, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως ἀπαιτεῖ χρήματα πολλά. Λέγονται πάρα πολλά, ἀλλὰ ὁσάκις ἠρώτησα τοὺς τοιαῦτα ἰσχυριζομένους, πῶς θὰ ἐξοδευθοῦν τὰ περισσότερα χρήματα, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι θ’ ἀνακουφισθῶμεν οἰκονομικῶς, σᾶς βεβαιῶ δὲν ἔλαβον καμμίαν ἀπάντησιν. Δὲν ἠθέλησα δὲ προχθές, νὰ διακόψω καὶ αὐτὸν τὸν πραγματικῶς σοφὸν ἀρχηγὸν τοῦ Δημοκρατικοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος ὁ ὁποῖος ἀνέπτυξε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅτι finance locale εἶναι κἄτι πολὺ δυσχερὲς ἔργον, καὶ ὅτι εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἡ finance locale κύριοι συνάδελφοι κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματά της, ἐκάμαμεν μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία εἰργάσθη ἐπὶ τρία χρόνια, ὅ,τι βιβλίον ὑπῆρχεν εἰς τὰς βιβλιοθήκας τὸ ἐξεσκόνισαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν εἰς πολύτιμα πρακτικά. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήντλησε τὸ θέμα της καὶ εἶπε ποῖοι εἶναι οἱ πόροι τοὺς ὁποίους θὰ πάρῃ ἡ αὐτοδιοίκησις διὰ νὰ ὀργανωθῇ καὶ ποίους δὲν θὰ πάρῃ. Καὶ τὶ νομίζετε ὅτι εἶναι ἡ αὐτοδιοίκησις; Μήπως νομίζετε, ὅτι θὰ δημιουργήσῃ νέα φουσᾶτα δημοσίων ὑπαλλήλων διαρπαζόντων τὸν δημόσιον θησαυρόν. Μήπως νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι καὶ ἐπιτροπαὶ τοῦ νόμου τῆς ὁδοποιΐας αἱ ὁποῖαι ἐγκατεσπαρμέναι εἰς τοὺς διαφόρους νομοὺς εἰσπράττουν γενναίας ἀμοιβὰς διὰ νὰ διευθύνουν ἀπὸ τὸ γραφεῖον των τὴν ὁδοποιΐαν;

§87Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Φρονεῖτε σοβαρῶς, ὅτι ὁ νόμος περὶ αὐτοδιοικήσεως ἐφαρμοζόμενος θὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπεδίωξεν ὁ νομοθέτης δι’ αὐτοῦ;

§88Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εἶμαι βέβαιος.

§89Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Μὲ τὰ πέντε ζητήματα τὰ ὁποῖα αὐτοδιοικοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν. Ἐφοβήθητε τότε ὡς νομοθέτης νὰ δώσητε περισσοτέραν αὐτοδιοίκησιν εἰς τὰ ἄλλα, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἐξεύρετε διότι εἶσθε μέλος τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ μὲ τὸν νόμον τῆς αὐτοδιοικήσεως σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν εἶναι αὐτό.

§90Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐὰν ἐννόησα καλῶς, λέγετε, ὅτι κατὰ τὸ διάταγμα τῆς αὐτοδιοικήσεως τὸ καταστὰν νόμος τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ αὐτοδιοίκησις. Ἄς ἀρχίσωμεν ἀγάλια–ἀγάλια καὶ θὰ φθάσωμεν εἰς περισσότερα. Ἴσως ἡ βαθμιαία ἐφαρμογὴ εἶναι ἀσφαλεστέρα. Δὲν ἀπαιτοῦνται δὲ βάρη μεγάλα, τὰ ὁποῖα, παρετήρησα, τρομάζουν πολλοὺς τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον εὐκαιρίαν νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα. Δὲν ἀπαιτοῦνται βάρη πολλά, διότι ἐὰν ἀναγνώσητε τὸ διάταγμα τῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ ἴδετε ὅτι...

§91Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶσθε ὀλίγον ἔξω τοῦ θέματος;

§92Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὄχι διότι πρόκειται περὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς.

§93Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θίγετε ζήτημα μὴ σχετικὸν μὲ τὸ θέμα.

§94Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἰσχυρίζομαι, κύριοι, ὅτι δὲν εἶμαι ποσῶς ἔξω τοῦ θέματος, διότι ἐνῷ ἐν τῇ συνειδήσει ὅλης τῆς Βουλῆς ἢ τοῦ πλείστου μέρους αὐτῆς ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ συνεπῶς θὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Καὶ ἔρχομαι ν’ ἀναπτύξω διατὶ δὲν ἀποκλείεται ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ σᾶς λέγω, ὅτι οὐδεμία ἀναβολὴ θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας διότι θὰ ἐκλέξωμεν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια τὰ ὁποῖα θὰ φέρουν καλὰ πρόσωπα, ἀφοῦ αὐτὰ τὰ πρόσωπα θὰ ἔχουν νὰ ἐκλέξουν καὶ τοὺς γερουσιαστάς των. Καὶ εὐθὺς ἂν ἐκλεγοῦν τὰ μέλη αὐτὰ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων εὐρυνόμενα καὶ μὲ ἄλλα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐκλογῆς πρόσωπα, θὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας.

§95Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων θὰ ἔχωμεν ἐκλογάς;

§96Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ὄχι.

§97Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τότε εἶναι ἀντισυνταγματικὸν διότι τὸ Σύνταγμα λέγει, ὅτι πρέπει νὰ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Ἑπομένως εἶναι ἀντισυνταγματικόν.

§98Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι διορισμένοι οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι. Ἀκριβῶς δὲ ἐπειδὴ παρετήρησα ὅτι ἀποκλείεται ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ μ’ αὐτοὺς τοὺς δικαιολογητικοὺς λόγους, ἦλθον νὰ εἴπω κύριοι, ὅτι κινδυνεύομεν νὰ πράξωμεν μίαν κακὴν πρᾶξιν καὶ νὰ στερηθῶμεν τῆς εὐκαιρίας, ὅπως ἐκλέξωμεν καλὰ μέλη τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων τὰ ὁποῖα θὰ βοηθήσουν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ δεύτερον θὰ συντελέσωμεν ὅπως ἀναβάλωμεν ἐπὶ μακρὸν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς αὐτοδιοικήσεως, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ γίνῃ. (χειροκροτήματα). Δὲν πρέπει νὰ γίνῃ, διότι θὰ εἶναι ἐπιβλαβὲς διὰ τὸ Κράτος καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ γίνῃ διότι ἀποτελεῖ ὑπόσχεσιν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης.

§100Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Παρηκολούθησα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις διακεκριμμένων συναδέλφων μετὰ πολλῆς ἀληθῶς ἐμβριθείας ἀναπτυξάντων τὰς ἀπόψεις των ἐπὶ τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς θέματος. Καίτοι ἡ ἀναγκαιότης καὶ ἡ χρησιμότης τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἐγκαθιδρυθένος ἤδη παρ’ ἡμῖν, δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον συζητήσεως, ἐν τούτοις ἐκρίθη ἀναγκαία καὶ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, καθόσον αὕτη συνδέεται μὲ τὴν ἔρευναν τοῦ μᾶλλον ὀρθοῦ καὶ τοῦ καλυτέρου τρόπου συγκροτήσεως αὐτῆς, εἰσαχθείσης παρ’ ἡμῖν ἤδη, καθ’ ἣν ἐποχὴν κατὰ κρατοῦσαν γνώμην βαίνει αὕτη πρὸς περιορισμὸν καὶ τὸ γῆρας. Διότι, διὰ τοῦ καλυτέρου αὐτοῦ τρόπου συγκροτήσεως πρόκειται καὶ νὰ τονωθῇ καὶ νὰ λάβῃ τὴν προσήκουσαν δύναμιν ζωῆς ὁ θεσμὸς καὶ ἐκπληρώσῃ τοὺς σκοποὺς ἐκείνους διὰ τοὺς ὁποίους ἐγένετο. Διότι ἀνεξαρτήτως, λέγω, τῆς ἀναγκαιότητος ἢ μὴ τοῦ θεσμοῦ καὶ ἀνεξαρτήτως συμπαθείας ἢ μὴ πρὸς αὐτόν, καθ’ ἣν στιγμὴν εἶναι συνταγματικῶς ἐγκαθιδρυμένος αἰσθανόμεθα πάντες εἰλικρινῶς τὸ καθῆκον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν καλυτέραν καὶ τὴν μᾶλλον συγχρονισμένην συγκρότησιν αὐτοῦ καὶ νὰ καταστήσωμεν ὀργανισμὸν ζῶντα καὶ δρῶντα ἐπωφελῶς, νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν δὲ καὶ τῶν ἐλαττωμάτων ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ τὸν παρασύρουν εἰς ἀχρήστευσιν ἢ λαϊκὴν ἔστω ἀδιαφορίαν. Ὥστε ἡ ἔρις καὶ συζήτησις δὲν εἶναι περὶ τοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν μέσων διὰ τῶν ὁποίων ἀσφαλέστερον θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐπεκταθῶ εἰς ἀνάπτυξιν καὶ σύγκρισιν τῶν συστημάτων, μᾶλλον τῶν πλεονεκτημάτων τῶν κατὰ ἢ ὑπὲρ ἑκατέρου τῶν συστημάτων ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας δηλαδὴ τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς αὐτῆς, διότι τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα καὶ ἐπιστημονικῶς ἐπαρκῶς ἤδη ἔχουν μελετηθῆ καὶ ἀναπτυχθῆ. Ἀλλὰ καὶ ὅσον καὶ ἂν τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα ἔχουσι ἀναπτυχθῆ καὶ παραταθῆ μετ’ ἀληθοῦς γλαφυρότητος, σαφηνείας καὶ ἀμεροληψίας ἐκ μέρους τῶν προαγορευσάντων διακεκριμμένων συναδέλφων καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ ἀξιοτίμου κ. εἰσηγητοῦ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι παρ’ ἡμῖν συγκεκριμμένως διὰ τὴν πραγματικότητα τὴν ἑλληνικὴν τὰ ἐπιχειρήματα πάντα ταῦτα δὲν ἔχουσι τὴν βαρύτητα ἐκείνην ἣν ἔχουσιν ἐν ἄλλαις χώραις διάφορον ἐχούσαις τῆς ἑλληνικῆς σύνθεσιν κοινωνικήν, οἰκονομικὴν συγκρότησιν καὶ πολιτικὴν ἀνάπτυξιν. Διότι ἐὰν ἤθελε κύριοι, ὑποτεθῇ, ὅτι ἐδίδετο ἡ προτίμησις εἰς τὸ ἕτερον τῶν συστημάτων τούτων, τῆς ἐμμέσου τῆς πρώτης Γερουσίας ἐκλογῆς διὰ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, ἀνεξαρτήτως τοῦ πλήγματος τὸ ὁποῖον ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ὑποστῇ ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις διὰ τῆς εἰσόδου εἰς αὐτὴν καὶ τοῦ γενικοῦ κομματισμοῦ, πρὸς τῷ τοπικῷ ἔχω, τὴν γνώμην καὶ τὴν ἐντύπωσιν τὴν ὁποίαν πιστεύω ὅτι καὶ πολλοὶ ἀπὸ ὑμᾶς ἔχετε περὶ τῆς συνθέσεως, περὶ τῆς συγκροτήσεως τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων ἰδίως ἐν ταῖς ἀγροτικαῖς περιφερείαις καὶ ἰδιαιτέρως ἐν ταῖς περιφερείαις ἐκείναις τὰς μᾶλλον ἀπεχούσας ἐκ τῶν κέντρων. Θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐρωτήσω μήπως παραγνωρίζωμεν, μήπως δὲν λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν προσηκόντως εἰς ποίους πρόκειται νὰ παραχωρήσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, ἓν δικαίωμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀποδίδομεν τόσην σημασίαν καὶ σοβαρότητα ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἀσχολούμενοι καὶ συζητοῦντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διότι πιστεύω κύριοι, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἐκλέγοντες ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψει των ποῖον δικαίωμα θὰ ἐδίδετο εἰς αὐτούς, ἐὰν εἶχον ὑπ’ ὄψει των ὅτι δὲν θὰ περιωρίζετο ἡ ἐξουσία αὐτῶν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν κοινοτικῶν ὁδῶν καὶ τὸν διορισμὸν τῶν ἀγροφυλάκων ἀλλὰ παρέχεται εἰς αὐτοὺς τὸ ἀληθῶς αὐτὸ βαρυσήμαντον δικαίωμα, φρονῶ ὅτι κατὰ μέγιστον τοὐλάχιστον μέρος, ὅτι δὲν θὰ ἐξέλεγον αὐτούς, ἀλλὰ μετὰ μεγάλης προσοχῆς θὰ ἐχειρίζοντο τὰ τῆς ποιοτικῆς συνθέσεως τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Ἀλλὰ καὶ τὰ κοινοτικὰ αὐτὰ συμβούλια μὴ ἐκλέγωνται ἐπὶ τῇ προόψει ἀσκήσεως ἑνὸς τοιούτου δικαιώματος, δὲν δύναται νομίμως, φρονῶ νὰ περιβληθῶσιν τὴν ἐντολήν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος καὶ πολὺ ὀρθῶς, τὴν ἐντολὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Δὲν ἔχει δὲ ἁπλῶς, κύριοι, δικονομικὴν ἀξίαν ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτός, ὅπως ὑπεστηρίχθη, ἔχει ἀξίαν βαθυτάτην τόσον βαθεῖαν, ὥστε ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ, ἐκ τῆς ὁποίας τόσον εὐρέως ὑπεστηρίχθη, ὅτι πρέπει νὰ ὑποδειγματισθῶμεν ἐκ τῶν ἐκεῖ συμβαινόντων, ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ λέγω ἐνῷ ἄλλοτε ἦτο ἄσχετος ὁ χρόνος τῆς ἐκλογῆς τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, ἤδη διὰ τοῦ ἤδη ἰσχύοντος ὀργανικοῦ νόμου συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον, χάριν τῆς πληρεστέρας προσαρμογῆς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἐντολῆς τῆς διδομένης ἀπὸ τὸν λαὸν τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ἵνα μὴ τυχὸν θεωρηθῇ, ὅτι διὰ τοῦ παρεμπίπτοντος χρόνου ἀτονεῖ ἢ μεταβάλλεται ἡ ἔννοια τῆς ἀντοχῆς, καθιερώθη διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου τοῦ ὀργανικοῦ νόμου ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως διὰ τοῦ αὐτοῦ προεδρικοῦ διατάγματος τοῦ προκηρύσσοντος τὰς ἐκλογάς, ὁρίζονται αἱ ἐκλογαὶ δημοτικῶν συμβούλων καὶ γερουσιαστῶν καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν συμβούλων, μετὰ ἕνα μῆνα, ὁρίζεται, ὅτι γίνεται ὑπ’ αὐτῶν ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν. Ὥστε δικαιολογούμεθα ἂν ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δὲν ἔχει ἁπλῶς δικονομικὴν σημασίαν ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος.

§101Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἶναι βέβαιον αὐτὸ ποῦ ζητεῖται; Εἶσθε ἀπολύτως βέβαιος περὶ αὐτοῦ;

§102Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἀπολύτως βέβαιος. Σᾶς ἀνέφερον μάλιστα καὶ τὴν φράσιν τοῦ νόμου. Ὑπὸ τοιαύτην λοιπόν, σημασίαν ποιοτικῆς συνθέσεως, ἀνεξαρτήτως πάσης ἄλλης, τῆς παρ’ ἡμῶν κοινοτικῆς διοικήσεως, πιστεύω ὅτι εἰς μέγα μέρος τῆς χώρας καὶ εἶναι ἀρκετὸν τὸ μέρος αὐτὸ τῆς χώρας, εἰς τὸ ὁποῖον κρατοῦν αἱ συνθῆκαι αὐταί, φρονῶ, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ποιοτικῆς συνθέσεως, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς κοινοτικοὺς συμβούλους τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέκτορος. Ἴσως νὰ μετεβάλετο ἡ ὄψις τοῦ πράγματος ἂν ἐπρόκειτο περὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἤδη συζήτησις, μὴ ὀργανωθείσης εἰσέτι τοπικῆς διοικήσεως, τῆς δὲ Κυβερνήσεως σπευδούσης καλπαζόντως πρὸς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Ἑπομένως λοιπὸν ἀναγκαίως ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τῶν πραγμάτων, τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, πλειοψηφικὸν ἢ ἀναλογικόν. Ἔναντι τῶν δύο αὐτῶν συστημάτων ἐγκλειόντων ἀμφοτέρων τὸν ἀπόλυτον κομματισμὸν τοῦ μὲν ὀξύτερον τοῦ δὲ χαλαρώτερον, ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς θὰ εἶχα τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἔδει νὰ προτιμηθῇ τὸ σύστημα τῆς ἑνιαίας ψήφου ἢ μᾶλλον μιᾶς ἕδρας σύστημα παρεμφερὲς πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξε καὶ διακεκριμένος συνάδελφος, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ δημοκρατικοῦ κόμματος, μὲ ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀνάλογον ἕνωσιν γειτνιαζουσῶν ἐπαρχιῶν.

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τοῦτο καὶ οὐχὶ ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τοῦτο, ἀλλὰ προκειμένου μόνον περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσώπων καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας.

§104Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος.

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διάφορον, προτείνω ἐγώ. Ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς αὐτό. Καὶ ἄνευ οἱουδήποτε χρίσματος καὶ κομματικῆς χροιᾶς.

§106Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἑνιαίας ψήφου, πρόκειται περὶ στενῆς περιφερείας ἐκλεγούσης ἕνα βουλευτήν.

§107Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν συστημάτων. Οὕτω καὶ ὁ κομματισμὸς εἰσάγεται ἀμβλύτερος ἐν τῇ ἐκλογικῇ διαπάλῃ καὶ ἡ σύνθεσις τῆς Γερουσίας, δὲν θὰ ἀνταποκρίνεται ἀντιστοίχως εἰς τὴν κομματικὴν σύνθεσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον λόγῳ τοῦ καταμερισμοῦ τῶν ψήφων ὡς ἐκ τῆς ὑπάρξεως πολλῶν ὑποψηφίων, θὰ δύνανται καὶ πρόσωπα κύρους, πρόσωπα τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς θέσεώς των ἢ ὑποψηφίας των δὲν θὰ ἤθελον ἢ δὲν εὑρίσκωνται εἰς τὴν ὀξείαν κομματικὴν διαπάλην, νὰ μετάσχωσι εἰς τοιαύτας ἐκλογάς, στηριζόμενα εἰς τὴν ἐκλεκτικότητα τὴν ὁποίαν διευκολύνει, ὡς εἶπον, ἡ κατάτμησις τῶν ψήφων καὶ τῶν ψηφοφόρων. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουσι ἀνεπτυγμέναι καὶ συγκεκροτημέναι ἐπαγγελματικῶς ὁμάδες ἄξιαι λόγου, θὰ ἠδύναντο καὶ αὐταὶ νὰ ὑποδείξωσι τοὺς ἰδίους των ὑποψηφίους, καὶ νὰ δώσωσι εἰς τὰ μέλη αὐτῶν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐχέρειαν, νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῆς πρὸς τὸ κόμμα στοργῆς καὶ τῆς πρὸς τὸ ἐπάγγελμα συμπαθείας. Φρονῶ δέ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο καὶ δυσχέρειαν τινα δὲν παρουσιάζει καὶ βραδύτητα χρόνου μεγάλου δὲν παρέχει. Συνδεδεμένου στενῶς μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς θεωρῶ καὶ τὸ ζήτημα τῶν προσόντων τοῦ ἐκλογέως. Κατὰ τὸ σχέδιον, τὸ κυβερνητικὸν δικαίωμα πρὸς ψηφοφορίαν ἔχουσιν οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐκλογεῖς καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς βουλευτικάς. Οὗτοι ἔχουν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ψηφοφορίας καὶ εἰς τὰς γερουσιαστικάς. Δὲν ἐθεωρήθη σκόπιμον, νὰ καθορισθῇ ηὐξημένη ἡλικία λόγῳ τῶν δυσεπερδλητῶν δυσχερειῶν τὰς ὁποίας ἤθελε συναντήσῃ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως. Καὶ εἶναι ἀληθὲς αἱ τοιαῦται δυσχέρειαι εἶναι τόσον δυσεπέρβλητοι, ὥστε φρονῶ, ὅτι οὐδεμία καλὴ θέλησις τῆς διοικήσεως καὶ οὐδεμία ἐπιμέλεια, θὰ ἦτο ἱκανή, νὰ τὰς ἐξομαλύνῃ, διότι εἰς τοιαύτην ἐπιμέλειαν καὶ καλὴν θέλησιν τῆς διοικήσεως, ἐπαφίεται ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν τούτων, διότι, κύριοι βουλευταί, εἴτε πρέπει κανείς, νὰ ἀγνοῇ ἢ νὰ παρορᾷ τελείως τὴν κατάστασιν τῶν ἐκλογικῶν μας καταλόγων, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς ἡλικίας τῶν ἐκλογέων ἐκ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καταλόγων οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβῶν ἐπισήμων πιστοποιήσεων καὶ βεβαιώσεων περὶ τῆς ἡλικίας.

§108Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπεται; Δὲν βεβαιοῦται ἡ ἡλικία ἀπὸ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ μητρῷον τῶν ἀρρένων.

§109Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἄν δὲν ἐσπεύδατε κ. συνάδελφε, θὰ εἴχατε τὴν ἀπάντησιν. Δὲν θὰ μοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον κύριε συνάδελφε νὰ ἐξετάσω κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ πράγματα ὥστε, μία παρατήρησις τὴν ὁποίαν τόσον εὐχερῶς ὑποβάλλετε, νὰ μὴ τὴν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν συνετάχθησαν ποτὲ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων βεβαιώσεων, ἀλλὰ καὶ δὲν κατεβλήθη ποτὲ οὐδεμία προσοχὴ εἰς τὴν ἀκριβῆ ἀναγραφὴν ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις τῆς ἡλικίας τῶν ἐκλογέων, διότι αὕτη οὐδεμίαν ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογικῆς καταστάσεως τοῦ πολίτου. Τὸ πολύ, πολὺ χρησιμοποιοῦνται διὰ τὴν διακρίβωσιν τῆς ταυτότητος τοῦ ψηφίζοντος. Ἀλλὰ καὶ ἐγένοντο καὶ τόσαι ἐκδόσεις ἐκλογικῶν καταλόγων, τόσαι ἀνατυπώσεις, παραρτήματα καὶ συμπαραρτήματα, ὥστε καὶ ἂν ὑπῆρχε τυχὸν ποῦ ἀκριβῶς ἀναγραφὴ ἡλικίας, αὕτη ὑπέστη τὴν ἐπίδρασιν τόσων ἀνατυπώσεων, παραδρομῶν κακογραφιῶν καὶ λελανθασμένων ἀναγραφῶν, ὥστε νὰ μὴ δύναται κανεὶς βασίμως καὶ θετικῶς νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ τῶν ὑπαρχόντων ἐκλογικῶν καταλόγων, εἶναι δυνατὴ ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ἡλικίας, ὥστε ἀνακύπτει μοιραίως κυρίως ἡ ἀνάγκη τῆς προσφυγῆς εἰς ἄλλα μέσα τὰ ὁποῖα ἔσπευσεν νὰ μοῦ ὑποδείξῃ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος, δηλαδὴ δι’ ἐπισήμου βεβαιώσεως τῶν δημάρχων καὶ τῶν προέδρων τῶν κοινοτήτων ἐκ τῶν μητρῴων ἀρρένων. Καὶ τοῦτο ὄχι διὰ μίαν ἢ δύο ἡλικίας, ἀλλὰ δι’ ὅλους τοὺς ψηφοφόρους, διότι οὐδενὸς ψηφοφόρου θὰ διαφύγῃ τὴν ἀμφισβήτησιν ἡ ἡλικία, πλὴν τῶν ὀφθαλμοφανῶς ὑπερηλίκων, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν ἡ ἐνστασιολόγος τάσις ἡ ὁποία καταλαμβάνει τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ὑποψηφίων κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, δὲν θὰ ἐφείδετο καὶ αὐτῶν καὶ δὲν θὰ ἄφινε ἑπομένως ἄθικτον ἀμφισβητήσεων καὶ αὐτὴν τὴν ἡλικίαν. Οὕτω ἀποδεχόμενοι τοιοῦτον σύστημα, διατάσσομεν γενικὴν κινητοποίησιν ὅλων τῶν πολιτῶν ἑλλήνων πρὸς ἀναζήτησιν καὶ ἀνεύρεσιν πιστοποιητικῶν. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν θὰ καταφύγουν εἰς τοὺς δημάρχους καὶ προέδρους τῆς κατοικίας της, ἀλλὰ οἱ πλεῖστοι θὰ καταφύγουν εἰς δημάρχους καὶ προέδρους τῶν κοινοτήτων τῶν μερῶν τῆς καταγωγῆς ἢ τῶν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἦσαν πρότερον γεγραμμένοι, πρᾶγμα ἀπολύτως δυσχερές, ἀλλὰ καὶ ἀπολύτως ἀπραγματοποίητον, ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ μήπως πρόκειται περὶ αὐτοῦ μόνον; Εἶναι γνωστόν, κύριοι, εἰς πάντας τοὺς ἀναμιχθέντας μὲ τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ὅτι ἡ ψηφοφορία οὐδέποτε ἄρχεται, μάλιστα ἐν Ἑλλάδι, ἐν ἐποχῇ χειμῶνος, πρὸ τῆς 8½ ἢ 9ης πρωϊνῆς. Τυπικῶς κηρύσσεται ἡ ἔναρξις τὴν 7½, ὅτε ἀνατέλλει ὁ ἥλιος. Πραγματικῶς ἀρχίζει ἀπὸ τῆς 9ης, πλειστάκις δὲ καὶ ἀπὸ τῆς 10ης. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἐκλογικὸν νόμον, δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἡ ἐκλογὴ πέραν τῶν τριῶν ὡρῶν ἀπὸ τῆς δύσεως τοῦ ἡλίου, τὴν ὀγδόην ἑσπερινὴν θὰ ἔχωμεν κλείσιμον τῶν καλπῶν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἐψήφισαν ἢ ὄχι ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς, δηλαδὴ ἔχομεν χρονικὸν διάστημα πρὸς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν δέκα περίπου ὡρῶν. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ φυσικὸν λόγον ἡ ἀνεύρεσις ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ, ἡ ἐξακρίβωσις τῆς ταυτότητος τοῦ ἐκλογέως, ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ καταλόγῳ καὶ ἡ λοιπὴ διαδικασία, ἀπαιτεῖ ἓν καὶ ἥμισυ λεπτὸν κατὰ ἐκλογέα, ἔχομεν τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν δύνανται εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τῶν 10 ὡρῶν νὰ ψηφίσωσιν πλέον τῶν 400 ἐκλογέων. Ἀλλ’ ἐὰν προστεθῇ καὶ ἄλλη δυσχέρεια, ἡ δυσχέρεια τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως ἐπὶ πλέον δὲ καὶ τοῦτο τὸ γεγονός, ὅτι ἔστω ἐπὶ 50 μόνον ἐκλογέων θὰ διατυπωθῶσιν ἐνστάσεις περὶ τῆς ἡλικίας δι’ ἑκάστην τῶν ὁποίων θὰ χρησιμοποιηθῶσι τοὐλάχιστον ἕτερα πέντε λεπτά, ἀσφαλῶς καταλήγομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἰς τὰ περισσότερα ἐκλογικὰ τμήματα θὰ καταστῇ ἀδύνατον νὰ κάμωσιν χρῆσιν τοῦ ἐκλογικοῦ των δικαιώματος οἱ πολῖται.

§110Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ, μὲ τὸν ὑπολογισμὸν τὸν ὁποῖον κάμνετε οὔτε καὶ ἄνευ τοῦ λόγου αὐτοῦ τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἡλικίας, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐκλογή, διότι ὀλίγα εἶναι τὰ τμήματα εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν 400 μόνον ψηφοφόρους δι’ ὅσους ἰσχυρίζεσθε ὅτι καθίσταται δυνατὸν νὰ ψηφίσωσιν ἐντὸς τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένου χρόνου ψηφοφορίας.

§111Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Μάλιστα, κύριε ὑπουργέ, ἡ δυσκολία αὐτὴ ὑφίσταται καὶ ὅτι γίνεται εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις ὅτι σπεύδομεν ἡμεῖς οἱ ὑποψήφιοι νὰ πείσωμεν τοὺς φίλους μας νὰ σπεύσωμεν ἀπὸ πρωΐας νὰ ψηφίσωσι. Καὶ δι’ αὐτό, κύριε ὑπουργέ, μεταξὺ τῶν διαφόρων τηλεγραφημάτων τὰ ὁποῖα ἐλάβατε κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς ὑπάρχει καὶ ἓν διὰ τοῦ ὁποίου σᾶς ἀνακοινοῦται, ὅτι εἴς τι τμῆμα εἰς τὸ ὁποῖον ἦσαν ἀναγεγραμμένοι 1500 μόλις 1050 κατώρθωσαν νὰ ψηφίσωσιν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν τεχνικῶν αὐτῶν δυσχερειῶν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω διατὶ πρὸς τὴν ηὐξημένην ἡλικίαν ἀνταποκρίνεται πλησιέστερον ὁ θεσμὸς Γερουσίας. Μόνον ἡ ἡλικία ηὐξημένη εἶναι τὸ προσὸν τοῦ ἐκλογέως εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν; Ἀποδίδομεν καὶ πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν σπουδαιοτάτην σημασίαν εἰς τὴν σύγχρονον πραγματικότητα καὶ τοὺς δημιουργούς, τοὺς περισσοτέρους συντελεστὰς τῆς συγχρόνου αὐτῆς πραγματικότητος τοὺς ἀποστεροῦμεν τοῦ δικαιώματος τῆς ψήφου καὶ ὄχι μόνον αὐτὸ ἀλλὰ ἐνῷ τὸ σύγχρονον Κράτος ἀπένειμεν ἀνώτερα καὶ ἀνώτατα ἀξιώματα ἐν τῷ στρατῷ εἰς νέους ἡλικίας κάτω τῶν 30 ἐτῶν ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτοὺς σοβαρότατα ἔργα ἐνῷ ἔχει ὑπαλλήλους εἰς ἀνωτάτας θέσεις διαχειριζομένους σοβαρωτάτας τοῦ Κράτους ὑποθέσεις κατωτέρας ἡλικίας τῶν 30 ἐτῶν, δὲν ἐμπιστεύεσθε εἰς αὐτοὺς τὴν ἐκλογήν, καὶ ἐμπιστεύεσθε εἰς τὸν ἀγράμματον κοινοτικὸν σύμβουλον τοῦ μικροτέρου χωρίου. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἔχω ἐκ τοῦ λόγου τούτου. Ἀποδεχόμεθα τὸν συμπληρώσαντα τὸ 25ον ἔτος τῆς ἡλικίας του βουλευόμενον ἐν τῇ κάτω Βουλῇ, δὲν ἐμπιστευόμεθα δὲ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας ἐὰν δὲν ἔχῃ συμπληρώσῃ τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του.

§112Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ συγχωρῆτε κύριε συνάδελφε, νὰ σᾶς διακόψω διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐσφαλμένην ἀντίληψιν. Εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἐκλέγονται οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι, οἱ σύμβουλοι τοῦ διαμερίσματος arondisment μαζὶ μὲ τοὺς ἐκλογεῖς ἀλλ’ ἐκλέγονται εἰς ἄλλα κανονικὰ διαστήματα καὶ τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν νομῶν καὶ τῶν διοικήσεων, ἐξ ὅλων δὲ τῶν ἐκλεκτόρων τῶν γερουσιαστῶν ἐκλέγονται μόνον οἱ ἐκλέκτορες οἱ ἐκλεγόμενοι ἀπὸ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια. Δηλαδὴ εἰς τὴν Γαλλίαν ἔχομεν ἐκλογὰς δευτέρου καὶ τρίτου βαθμοῦ, λοιπὸν ἕνα μέρος τῶν ἐκλεκτόρων ἐκλέγεται δι’ ἄλλον προορισμὸν διὰ τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὸ ἄλλο μέρος ἐκλέγεται διὰ τὴν Γερουσίαν ἀλλ’ αὐτὰ δὲν ἐκλέγονται ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Τὸ εἶπον αὐτὸ διὰ ν’ ἀρθῇ ἡ ἐσφαλμένη ἀντίληψις ὅτι οἱ ἐκλέκτορες εἰς τὴν Γαλλίαν ἐκλέγονται μαζὶ μὲ τοὺς Γερουσιαστάς.

§113Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἕνεκα λοιπὸν αὐτῶν τῶν λόγων οἱ ὁποῖοι φρονῶ ὅτι προβάλλουν μίαν ζωντανὴν πραγματικότητα εἰς ἡμᾶς δὲν πιστεύω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψις αὐτὴ τοῦ καθορισμοῦ προσόντων τοῦ ἐκλογέως προσόντα ηὐξημένης ἡλικίας. Ὡς πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀναμφισβήτητος θεωρητικῶς ἡ ἀρχή, ὅτι τὸ σύγχρονον Κράτος ἐπεμβαίνει εἰς ὅλας τὰς ἐκδηλώσεις τῆς Ἐθνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ τυγχάνον ρυθμιστὴς τῶν ἀντιμαχομένων ἐπαγγελματικῶν συμφερόντων, βεβαίως ἔχει ἀνάγκην τῆς διαφωτίσεως τῶν εἰδικῶν ἡ ὁποία καλύτερον δύναται, νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Εἶναι τόσον προφανὴς ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ὀρθότης μιᾶς τοιαύτης ἀρχῆς, ὥστε οὐδεὶς δύναται, νὰ ἀντιταχθῇ βασίμως κατὰ τῆς προσπαθείας καὶ τῆς τάσεως πρὸς προστασίαν τῶν μεγάλων συμφερόντων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὁμάδων, ἀξιῶν προτίμησιν ὑπὲρ τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο, τὸ ζήτημα εἶναι, ποῖος θὰ εἶναι ὁ τρόπος τῆς διερευνήσεως καὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὁμάδων, ὁμάδων αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ πλεῖστον πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, ἔχονται τόσον στενῶς καὶ τόσον στοργικῶς πρὸς τοὺς δεσμοὺς πρὸς τὸ κόμμα, ὥστε σχεδὸν μέχρι τοῦδε μόνον, διὰ τοῦ κόμματος σκέπτονται καὶ δρῶσιν, ἄλλαι δὲ ἀτελέστατα ἔχουσι ἐξελιχθῇ. Φρονῶ λοιπὸν καὶ πιστεύω, ὅτι τὸ σύγχρονον Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει ἐξελιχθῆ εἰς τὸν προσήκοντα εἰσέτι βαθμὸν ἐπαγγελματικῆς ὀργανώσεως καὶ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἔχει ὑποστῆ τὴν τοιαύτην ἐξέλιξιν τῆς ἰδιαιτέρας ἐπαγγελματικῆς συνειδήσεως, ἀφοῦ ἔχομεν καὶ πλεῖστα διαμερίσματα γεωργικῶν συνεταιρισμῶν προεδρευομένους καὶ διοικουμένους ἀπὸ μικροπαντοπώλας, ἐμπόρους, δικηγόρους καὶ ἰατρούς. Ἀναμφισβητήτως δὲ πιστεύω, ὅτι οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν γνωρίζομεν πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἔχομεν γεωργικὰς ἑνώσεις καὶ γεωργικοὺς συνεταιρισμοὺς προεδρευομένους ἀπὸ δικηγόρους καὶ ἀπὸ ἀποτάκτους ἢ ἀποστράτους ἀξιωματικούς, Τὰ δὲ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια τὰ ὁποῖα ἤρχισαν συγκροτούμενα πρὸ δύο μηνῶν περίπου, ἔχουσι ἐκδηλώσει τοιαύτην ἀντίληψιν τοῦ προορισμοῦ των καὶ τοιαύτην προσαρμογὴν πρὸς αὐτά, ὥστε καὶ ἐν ταῖς ἀρχαιρεσίαις αὐτῶν ἡ αὐτὴ ἐπρυτάνευσεν ἀρχὴ τῆς προτιμήσεως τῶν τοπικῶν ἐπιστημόνων, ἰατρῶν, δικηγόρων κ.λ.π., ὥστε ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἀναπτύξεως ἐπαγγελματικῆς συνειδήσεως γενικῶς καὶ ὀργανώσεως ἐπαγγελματικῆς, πιστεύω, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζῃ κανείς, ὅτι θὰ κρατήσῃ διάφορος ἀντίληψις ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῶν ἐκλεκτόρων, διὰ τὴν Γερουσίαν. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἡ τοιαύτη μερικὴ συμμετοχὴ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ δι’ ἀμέσου ψηφοφορίας ὅλων τῶν ἐκλογέων δημιουργεῖ ὑπὲρ αὐτῶν μίαν προνομιακὴν θέσιν, πολιτικῶς καὶ νομικῶς ἀσυμβίβαστον καὶ ἀπαράδεκτον ἀπέναντι τῶν ἄλλων πολιτῶν δικαιουμένων αὐτῶν μὲν νὰ λάβωσι μέρος καὶ εἰς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, τῶν δὲ ἄλλων πολιτῶν μόνον εἰς μίαν. Προσπάθεια δὲ πρὸς παρεμπόδισιν αὐτῶν, θὰ γίνῃ ἀναμφισβητήτως, διὰ νοθείας καὶ καταχρήσεως, διὰ τῆς ὁποίας δὲν δύναται κανεὶς νὰ προλάβῃ. Τοῦτο δὲ θὰ ἦτο ἴσως ὀρθόν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συγκροτήσεως ὀργανισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενικῆς ἀρχῆς τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Ὥστε καίτοι πρεσβεύω καὶ πιστεύω εἰς τὴν χρησιμότητα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως θεωρῶ, ὅτι δὲν ἔχουν τὴν προσήκουσαν ὀργάνωσιν, ἀνάπτυξιν καὶ προπαρασκευὴν πρὸς τοῦτο. Ταῦτα κύριοι, ἔχω νὰ εἴπω, τασσόμενος κατὰ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιβαθυνόπουλος,

§115Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις, κύριοι βουλευταί, σᾶς ζητῶ συγγνώμην, ὅτι ἔρχομαι νὰ καταπατήσω ξένα φέουδα καὶ νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς Γερουσίας, ἥτις εἶναι ἀποκλειστικὸν φέουδον τῶν Συνταγματολογούντων, τῶν περισσοτέρων τῶν ὁποίων ἠκούσαμεν ἐνταῦθα τὰς σοφὰς γνώμας. Νομίζω ὅμως, ὅτι οὔτε ἡ Βουλὴ θὰ χάσῃ, ἀλλὰ οὔτε καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ Συνταγματολογοῦντες ἂν ἀκούσωσι τὰς γνώμας ἡμῶν τῶν κοινῶν θνητῶν, οἵτινες ἀποκρυσταλλοῦμεν αὐτὰς οὐχὶ ἀπὸ συγγράμματα καὶ θεωρίας διαφόρων συγγραφέων, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν μελέτην τοῦ λαοῦ μετὰ τοῦ ὁποίου ἐρχόμεθα εἰς συνάφειαν καθ’ ἡμέραν καὶ ἐξετάζομεν τὴν ψυχολογίαν του καὶ τὴν ψυχοσύνθεσίν του. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς συμφωνοῦσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ γίνῃ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς ἀπὸ τοῦ λαοῦ καὶ διὰ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Κύριοι! Αἱ λαϊκαὶ μᾶζαι σκέπτονται, κρίνουσι καὶ ἀποφασίζουσι ἀναλόγως τῶν ἐντυπώσεων τὰς ὁποίας λαμβάνουσι ἢ μᾶλλον τῶν ἐντυπώσεων τὰς ὁποίας ἡμεῖς οἱ διανοούμενοι δίδομεν εἰς αὐτάς. Ἀλλά, σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, ὁποίας ἐντυπώσεις θέλετε νὰ λάβῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς περὶ τοῦ νέου νομοθετικοῦ αὐτοῦ σώματος, ὁπόταν οἱ ὑποψήφιοι, θὰ κατέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, θὰ ψηφοθηρήσωσι καὶ θὰ ὑποσχεθῶσιν εἰς τοὺς ψηφοφόρους αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν μας ὑπεσχέθημεν εἰς αὐτούς; Ἁπλούστατα. Θὰ φαντασθοῦν, ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι ἕνα παράρτημα τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως καὶ οἱ γερουσιασταὶ θὰ ἔχουν τὰ αὐτὰ προσόντα, τὰ ἐλατώματα, τὰ προτερήματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ οἱ βουλευταὶ ἔχομεν. Ἑπομένως, κ. βουλευταί, μετὰ τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς, θὰ ἴδετε καὶ αὐτοὺς τοὺς ταλαιπώρους νὰ ἀνέρχωνται καὶ κατέρχωνται τὰς κλίμακας τῶν ὑπουργείων, νὰ μειδιῶσι διὰ τὸν διορισμὸν μιᾶς δασκάλας, πρὸς τὸν ἀπουσιάζοντα κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις ὡς ἤκουσα νὰ λέγωσι δὲν ἀντιμειδιᾶ καὶ εὐκόλως. Νὰ θωπεύσωσι τὸν ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διὰ μίαν μετάθεσιν ἑνὸς ναύτου καὶ νὰ ὑποκλίνωνται ἐνώπιον τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ὑπουργείων τῶν ὁποίων οἱ διευθυνταὶ συνήθως νομίζουν, ὅτι κρατοῦν τὸν πάπαν ἀπὸ τὰ γένεια (γέλωτες). Δέν νομίζω λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν εἶναι ἡ ἄμεσος ἐκλογή. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὅλα τὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρὰ τῶν διαφόρων ρητόρων διατυπωθέντα ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, δὲν θεωρηθῶσιν ὡς ἀρκούντως πειστικά, ὑπάρχει ὅμως καὶ σοβαρώτατος ἀποχρῶν λόγος τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσητε ἐπισταμένως, πρὶν ἢ ἀποφασίσετε, διότι καὶ μόνος αὐτὸς νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετός, διὰ νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Καὶ ὁ λόγος αὐτὸς προέρχεται ἀπὸ μίαν διάταξιν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου τοῦ Συντάγματος, ἥτις συνδυαζομένη μὲ τὴν ἄμεσον τῆς Γερουσίας ἐκλογήν, εἶναι προωρισμένη νὰ ἐπιφέρῃ ζημίας οὐχὶ μικρὰς εἰς τὸ Κράτος. Ἀκούσατε τὴν διάταξιν ταύτην: (ἀναγινώσκει). «Τὰ ἄρθρα 37, 40. 41, κλπ. ἐφαρμόζονται καὶ ὡς πρὸς τὴν Γερουσίαν, τοὺς γερουσιαστὰς καὶ τοῦ προέδρου τῆς Γερουσίας» τὰ ἄρθρα αὐτὰ καὶ πρὸ πάντων τὸ ἄρθρον 40 ἀποβλέπει τὸ ἀσυμβίβαστον τῶν ἐπαγγελμάτων μὲ τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ γερουσιαστοῦ. «Ἔμμισθοι δημόσιοι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, δήμαρχοι καὶ πρόεδροι κοινοτήτων, συμβολαιογράφοι, ὑποθυκοφύλακες μεταγραφῶν καὶ ὑποθηκῶν, δὲν δύνανται νὰ ἐκλεγῶσι βουλευταί, ἑπομένως καὶ γερουσιασταί, οὐδὲ νὰ ἀνακηρυχθῶσιν ὑποψήφιοι, ἐὰν δὲν παραιτηθῶσι προηγουμένως τοῦ ἀξιώματός των». Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους μία καὶ μόνη ἐν τῷ Συντάγματι ἐξαίρεσις γίνεται εἰς τὸ ἄρθρον 66, ἡ ἑξῆς: (ἀναγιγνώσκει): «Κατ’ ἐξαίρεσιν τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 40 οἱ τακτικοὶ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τοῦ Πολυτεχνείου εἶναι ἐκλέξιμοι γερουσιασταὶ καὶ τῶν τριῶν κατηγοριῶν τοῦ ἄρθρου 9». Δηλαδὴ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δύνανται νὰ ἐκλεγῶσιν, ἄλλοι παρὰ τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ τούτου τοῦ ἱδρύματος, ἄλλοι παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καὶ ἄλλοι διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς παρὰ τοῦ λαοῦ, χωρὶς νὰ θεωρηθῶσιν ὑπάλληλοι καὶ νὰ ὑποβάλωσι πρὸ τῆς ὑποψηφιότητός των τὰς παραιτήσεις των ἐκ τοῦ καθηγητικοῦ ἀξιώματος. Οἱ ὑπάλληλοι, δηλαδή, αὐτοὶ θὰ κατέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας διατηροῦντες τὰς θέσεις αὐτῶν καὶ θὰ ψηφοθηρήσωσιν ὑποσχόμενοι, οὐχὶ πλέον ὅσα ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν, δρόμους, διορισμοὺς καὶ συντάξεις, ἀλλὰ εἰσόδους εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον ἀγραμμάτων καὶ ἐξόδους ὁμάδων ὁλοκλήρων φερόντων ὑπὸ μάλης γερουσιαστικὰ πλέον διπλώματα. Καὶ καθ’ ἣν ἐποχήν, κύριοι βουλευταί, ὁμιλοῦμεν περὶ κυμάτων ἀμαθείας, τὰ ὁποῖα ἔχουν πομποὺς τὰ σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀποδέκτας τὰ ἀνώτερα ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα, τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὸ Πολυτεχνεῖον, καὶ ἡ Κυβέρνησις καταβάλλει προσπαθείας, ὅπως περιορίσῃ τόσον τοὺς πομπούς, ὅσον καὶ τοὺς ἀποδέκτας, ἡμεῖς διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, ἀνοίγομεν διάπλατα τὶς πόρτες τῆς εἰσόδου καὶ τῆς ἐξόδου τῶν ἀνωτέρων αὐτῶν ἐκπαιδευτικῶν ἱδρυμάτων εἰς τοὺς ἀγραμμάτους. Διὰ νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν, κύριοι βουλευταί, δὲν ἠδυνήθην νὰ καταλάβω μέχρι σήμερον, διατὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἵτινες ἐφιλοτέχνησαν τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, ἔθεσαν τὴν εὐλογημένην αὐτὴν διάταξιν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἔχει ἴσως μίαν δικαιολογίαν, ὅτι δὲν ἐφαντάσθη ποτέ, πῶς εἰς τὸ μέλλον θὰ ἠδύναντο νὰ ἐνεργηθῶσιν οἱαιδήποτε ἐκλογαὶ ἄνευ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἴσως θὰ ἐμετριάζετο τὸ κακὸν ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως. Ἀλλὰ οἱ ἄλλοι ἀρχηγοί, οἵτινες πάντες ἦσαν ἐναντίον τοῦ ἀναλογικοῦ, εἰς τὶ νὰ ἀπέβλεπον ἄρα γε, ὅταν ἐθέσπιζον τὴν διάταξιν ταύτην εἰς τὸ Σύνταγμα;

§116Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἅμα ἐκλέξωμεν τὴν Γερουσίαν, θὰ δυνηθῶμεν νὰ τροποποιήσωμεν τὴν διάταξιν αὐτήν.

§117Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ζῆσε ...... νὰ φᾷς τριφύλλι, Δὲν ἔπαθε, κύριοι, μικροὺς κλονισμοὺς τὸ γόητρον καὶ τὸ κῦρος τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τὰ τελευταῖα αὐτὰ ἔτη. Ἐκ τῶν καθηγητῶν, ἄλλοι ἀπελύθησαν, ὡς ἀναμιχθέντες ἐνεργῶς εἰς τὴν πολιτικήν, ἄλλοι ὡς ἀνίκανοι. Νέοι εἰσῆλθον εἰς τὰς θέσεις τῶν πρώτων καὶ νέοι εἰς τὰς θέσεις τῶν δευτέρων. Πάντες σχεδὸν οἱ ἀπολυθέντες ἐπανῆλθον, κρατηθέντων καὶ τῶν νεωτέρων. Εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ἀναστάτωσιν εἶχε τεθῇ ἐπὶ τέλους μία τελεία, ἀφιεμένου πλέον τοῦ Πανεπιστημίου νὰ διορθωθῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ διὰ τοῦ Νόμου τῆς περαιτέρω ἐξελίξεως. Ἡμεῖς δέ, διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ Συντάγματος καὶ διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ζητοῦμεν νὰ ρίψωμεν καὶ αὖθις τὸ Πανεπιστήμιον πλησίστιον εἰς τὴν μαινομένην θάλασσαν τῆς πολιτικῆς, ζητοῦμεν δηλαδὴ καὶ αὖθις τὴν καταρράκωσιν τοῦ ἀνωτέρου ἡμῶν ἐκπαιδευτικοῦ ἱδρύματος. Δὲν νομίζω, λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ εἶναι ἡ καλυτέρα ὁδὸς διὰ τὴν σύστασιν τοῦ νέου Νομοθετικοῦ σώματος. Διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ δυνηθῶμεν νὰ μετριάσωμεν τὰς κακὰς συνεπείας, αἵτινες θὰ προέλθωσιν ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τὴν ὁποίαν ἀνωτέρω ἀνέγνωσα καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐντυπώσεις τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δίδω τοσαύτην σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἐντυπώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὥστε θλίβομαι ὅτι εἰς τὸ δεύτερον αὐτὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σῶμα, ἐδόθη τὸ ὄνομα Γερουσία. Καὶ θὰ μὲ ἐρωτήσετε: Διατί; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω: Διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς οὔτε γνωρίζει, οὔτε ἐξετάζει τὰ τῆς Γερουσίας, περὶ ἧς μᾶς ὡμίλησεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Συντηρητικῶν Φιλελευθέρων, τῆς Γερουσίας τοῦ Λυκούργου τῶν 28, οὔτε ἐκείνης τοῦ Σόλωνος τῶν 400, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐκείνης τοῦ Κλεισθένους τῶν 500, τῆς ὁποίας τὰ μέλη ἐξελέγοντο διὰ τῶν κυάμων. Διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἔχασε τὴν ἀληθινὴν αὐτῆς σημασίαν ἡ λέξις Γερουσία καὶ δι’ αὐτῆς νομίζει τὰ γεροντάματα, τὰ σαλιαρίσματα, τὰ ἀεροκοπανίσματα καὶ τὸ ραμολυμέντο (χειροκροτήματα). Δὲν θὰ ἦτο ἄρα γε εὐχῆς ἔργον νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἐντυπώσεις ταύτας ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, δίδοντες ἄλλο ὄνομα εἰς τὸ νέον τοῦτο ἀντιπροσωπευτικὸν σῶμα; Ἄν ἠθέλωμεν ἐπὶ τέλους ἀποκαλέσῃ αὐτὴν ἄνω Βουλήν, καίτοι ὅπως βλέπω, ὅτι θὰ τὴν δημιουργήσετε, φοβοῦμαι μήπως εἶναι προωρισμένη, νὰ μᾶς φέρνῃ διαρκῶς μαζὶ μὲ τὴν κάτω Βουλήν, τὰ πράγματα τῆς χώρας ἄνω–κάτω. Περὶ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐκλογῆς δὲν πιστεύω, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ λόγος, διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀκούσῃ περὶ κατανομῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ συμφωνῶ ἀπολύτως, καθ’ ὅτι, διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ δὲν θὰ ἀπαρτίζεται καὶ τὸ νέον αὐτὸ σῶμα ἀπὸ δικηγόρους καὶ γιατρούς, ὅπως ἡ ἡμετέρα Βουλή. Θὰ σᾶς προσθέσω ἀκόμη ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ τοῦ κλήρου, καὶ ὅπως μὴ σᾶς κουράσω περισσότερον, θὰ κατέλθω τοῦ βήματος. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ κλῆρος παρέχει μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸ γένος ἡμῶν. Ὑπάρχουν μύρια ὅσα παραδείγματα αὐταπαρνήσεως καὶ αὐτοθυσίας τοῦ κλήρου, ἅτινα δὲν συνετέλεσαν ὀλίγον εἰς τὴν διατήρησιν καὶ τοῦ Ἐθνισμοῦ μας καὶ τῆς γλώσσης μας καὶ τῆς θρησκείας μας. Δὲν νομίζω λοιπόν, ὅτι δύναταί τις εὐκόλως, νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως τὴν συμμετοχὴν ταύτην τοῦ κλήρου εἰς τὸ νέον ἀντιπροσωπευτικὸν σῶμα μὲ περιορισμούς τινάς, οἵτινες ἐνῶ ἀφ’ ἑνός, θὰ σᾶς φανῶσιν περίεργοι, ἀφ’ ἑτέρου εἶναι προωρισμέναι, νὰ συμβιβάσωσιν τὰς ἀπόψεις δύο παλαιῶν φίλων, μὴ εὐκόλως ὅμως συμβιβαζομένων, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ φίλου μου βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Νάκου. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως δὲν θέλει εἰς τὴν Γερουσίαν τὸν κλῆρον διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἔχει οὗτος συγχρονισθῆ, ὁ δὲ κ. Νᾶκος θέλει τὸν κλῆρον, ὅπως εἶναι καὶ ὅπως ἐδημιούργησεν αὐτὸν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός.

§118Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὔτε συγχρονισμένον, οὔτε ἀσυγχρόνιστον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν τὸν θέλω. Εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι συγχρονισμένος· πρέπει, νὰ συγχρονισθῇ· ἀλλὰ διὰ νὰ συγχρονισθῇ δὲν εἶναι καθόλου συντελεστικὸν μέσον τὸ νὰ εἰσέλθῃ εἰς κομματικὰς διαπάλεις. Ἑπομένως δὲν πρέπει, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν. Λυποῦμαι διότι δὲν θὰ ἱκανοποιηθῆτε εἰς τὴν ἐπιθυμίαν σας τὴν συμβιβαστικήν.

§119Ρ. ΛΙΒΑΘΙΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὅμως ὁ ὁποῖος παραδέχομαι τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου εἰς τὴν Γερουσίαν, θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς, ὅστις καὶ θὰ συμβιβάσῃ τὰς ἀπόψεις καὶ τῶν δύο φίλων. Οἱ ἐκλέκτορες νὰ εἶναι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ἐκλέξιμοι παπάδες. Οἱ κοινοὶ παπάδες, κύριοι, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ πολλοὶ ἀρκούντως ἀνεπτυγμένοι, εἶναι περισσότερον συγχρονισμένοι ἀπὸ τοὺς ἀρχιερεῖς. Οἱ κοινοὶ παπάδες ἔρχονται εἰς συνάφειαν μετὰ τοῦ λαοῦ, καθημερινῶς, βλέπουν ἐκ τοῦ πλησίον τὰς δυστυχίας αὐτοῦ καὶ πονοῦσιν καὶ συμπάσχουσιν μετ’ αὐτοῦ. Καθ’ ὃ δὲ ἔγγαμος, ἔχουν γνῶσιν καὶ τῶν οἰκογενειακῶν ἐν γένει ἀναγκῶν. Ἐνῷ ἐκ τῶν ἀρχιερέων οἱ περισσότεροι ἀφοῦ ἐφόρεσαν τὸν μανδύαν οὐχὶ βεβαίως τὸν κοινοβουλευτικόν, ἀλλὰ τὸν ἀρχιερατικόν, ἐνόμισαν ἑαυτοὺς ἐκπροσώπους τῶν ἀποστόλων καὶ ἀφ’ ὑψηλοῦ ἐξετάζουσι πάντα τὰ κοινωνικὰ ζητήματα καὶ ἀπὸ ἄμβωνος πάντοτε ἀποφαίνονται περὶ αὐτῶν. Οἱ ἀρχιερεῖς ὄχι μόνον δὲν εἶναι συγχρονισμένοι, ἀλλ’ οὔτε καὶ τάσεις συγχρονισμοῦ ἐπέδειξαν μέχρι σήμερον, ἀφοῦ ἐπιμένουσιν μέχρι σήμερον προνόμιά τινα τὰ ὁποῖα λέγουσιν, ὅτι ἀντλοῦσιν ἀπὸ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας καὶ διὰ τῶν ὁποίων καταρρίπτεται καὶ τὸ γόητρον καὶ τὸ κῦρος αὐτῆς ταύτης τῆς Θρησκείας. Τὰ προνόμοια ταῦτα τῶν ὁποίων συχνότατα κάμνουν χρῆσιν, εἶναι τὰ ἐπιτίμια καὶ τὰ ἀναθέματα, διὰ τῶν ὁποίων ζητοῦσιν νὰ κρατήσουν εἰς τὴν ἀμάθειαν τὸν λαόν. Καὶ κάμνουν αὐτοὺς νὰ πιστεύουν λέγοντας, ὅτι ὅποιον ἐπιτιμήσουν ἢ ἀφορίσουν δὲν θὰ λυώσουν τὰ κόκαλά του εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα μετὰ θάνατον καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐξαναγκάζουσιν πολλάκις καὶ αὐτοὺς τοὺς ὀρθοδόξους, νὰ μεταχειρίζωνται πρὸς ἀντίδρασιν μέσα ἥκιστα ἐποικοδομητικά, διὰ τὴν θρησκείαν, ὅπως συνέβη μὲ τὸν μέγαν σατυρικὸν ποιητὴν συμπολίτην μου Ἀνδρ. Λασκαρᾶτον, ὅστις ὅτε τῷ ἐπεβλήθη παρὰ τοῦ ἀρχιερέως ἀφορισμός, ἠναγκάσθη, νὰ δημοσιεύσῃ τὸ μνημειῶδες ἐκεῖνο ποίημά του, τὸ ἐπιγραφόμενον «ἀπάντησις πρὸς τὸν ἀφορισμόν μου» καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ μεταξὺ τῶν ἄλλων γράφει καὶ τὰ ἑξῆς: «Δεσπότη μου, σὲ εὐχαριστῶ διὰ τὸν ἀφορισμόν σου, ἀλλὰ ἀφοῦ, διὰ τοῦ ἀφορισμοῦ σου δὲν λυώνουν τὰ κόκαλα τοῦ ἀνθρώπου εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα, θὰ σὲ παρακαλέσω πολύ, νὰ σοῦ στείλω καὶ τὰ παπούτσια τῶν παιδιῶν μου, νὰ τὰ ἀφορέσεις, διὰ νὰ μὴ λυώνουν καὶ ἀναγκάζομαι συχνά, νὰ χαλάω χρήματα γιὰ νὰ ἀγοράσω σιόλες». Μὲ τὴν διανοητικότητα αὐτὴν τῶν ἀρχιερέων μας, δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι προτιμώτερον, νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν οἱ συγχρονισμένοι παπάδες καὶ ὄχι οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οὕτω, θὰ συμβιβασθῶσιν καὶ αἱ δύο ἀπόψεις τῶν παλαιῶν φίλων, καὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Νάκου;

§120Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Γερουσία, κύριοι, εἶναι τὸ δευτεροβάθμιον οὕτως εἰπεῖν νομοθετικὸν σῶμα, μὲ ποικίλην ἐξουσίαν, συντακτικήν, πολιτικήν, νομοθετικὴν καὶ δικαστικὴν καὶ μὲ ἰδιορρύθμους λύσεις ἐν σχέσει πρὸς τὴν Βουλήν, διότι ἐνῷ εἶναι δευτεροβάθμιον νομοθετικὸν σῶμα, ἐν περιπτώσει διχοστασίας πρὸς τὴν Βουλήν, ὑπερισχύει ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, καὶ αἱ γεννηθεῖσαι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος δίκαιαι ἀντιρρήσεις ἡμῶν κατὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου κατεπνίγησαν καὶ ὁ θεσμὸς ἐγένετο Συνταγματικὴ διάταξις, καλούμεθα δὲ σήμερον νὰ θεσπίσωμεν τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ θεσμοῦ τούτου τοῦ σώματος τούτου. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο, ὅπως ἔχει διαγραφῆ παρ’ ἡμῖν ἡ πολιτικὴ κατάστασις, δὲν θὰ εἶναι παρὰ ἓν ἁπλοῦν ἀντίγραφον τῆς Βουλῆς μὲ πολλὰς ἀνορθογραφίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸ περιβάλλον τὸ Ἑλληνικὸν διὰ τοιοῦτο σῶμα, θὰ δώσῃ ἁπλῶς ἀντίγραφον τῆς Βουλῆς μὲ ἀνορθογραφίας καὶ τὸ καθῆκον ἡμῶν εἶναι ὡς ἀνωτέρω εἶπον, πῶς θὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, νὰ ἀποφύγωμεν τὰς πολλὰς ἀνορθογραφίας. Καὶ εἰς τοῦτο κυρίως ἀπέβλεψαν αἱ πολυήμεροι συζητήσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ εἶναι δίκαιον ἡ προσπάθεια τῆς Βουλῆς, περιστραφείσης εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ καλυτέρου τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Γερουσίας. Εὔχομαι εἰλικρινῶς, κύριοι, ἡ Γερουσία, νὰ ἀποδώσῃ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ὅλα τὰ προγνωστικά μου εἶναι ἀπαισιόδοξα καὶ φοβοῦμαι, ὅτι μετὰ χρόνον ἐφαρμογῆς της, ὄχι πολὺ μικρόν, θὰ ἀναγκασθῶμεν ὅλοι ἡνωμένοι νὰ κάμωμεν εἰλικρινὴν—ἂν ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις—ἐπανάστασιν περὶ καταργήσεως τοῦ σώματος αὐτοῦ. Πῶς θὰ σχηματίσωμεν λοιπὸν τὴν Γερουσίαν ἵνα ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ σταθερὰ εἰς τὸ Κράτος; Εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματίσωμεν ταύτην ἀπὸ ὑλικὸν ποιοτικῶς ἀνώτερον βεβαίως τοῦ ὑλικοῦ τὸ ὁποῖον ἐνυπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσρεύσουν ἐν αὐτῇ πρόσωπα ἱκανῆς ἀξίας, κύρους, φήμης, ἐπιβολῆς, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, εἴτε διότι δὲν ἠθέλησαν, εἴτε διότι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐπιτύχουν εἰς τὰς ἐν χρήσει μεθόδους τῆς πολιτικῆς τὰς ὁποίας ἐφαρμόζομεν ἡμεῖς, οἱ ἄλλοι οἱ κατορθώσαντες νὰ εἰσέλθωμεν ἐνταῦθα. Ἐὰν ρίψητε ἕνα βλέμμα εἰς τοὺς καταλόγους τῶν ὑποψηφίων γερουσιαστῶν, τῶν ματαιωθεισῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1926 καὶ πρέπει νὰ ρίψητε τοιοῦτον βλέμμα, διότι οἱ ὑποψήφιοι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μᾶς δίδουν τὸ προηγούμενον καὶ τὸ δίδαγμα περὶ τοῦ μέλλοντος, θὰ λάβητε μίαν ἰδέαν ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ὁδηγηθῆτε περὶ τοῦ τὶ θὰ συμβῇ εἰς τὰς προσεχεῖς γερουσιαστικὰς ἐκλογάς. Καὶ ἐνθυμηθῆτε, κύριοι, ποῖα ἦσαν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπετέλεσαν τοὺς ὑποψηφίους βουλευτὰς τῆς Γερουσίας ἐκείνης; ἦσαν ἐκ τοῦ ἰδίου πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος διαγωνίζεται ἀπὸ ἐτῶν, διὰ νὰ καταλάβῃ μίαν ἕδραν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη θὰ ἐγίνετο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς DOUT DES «δῶσε μου μίαν ἕδραν γερουσιαστικὴν καὶ ὑπεστήριξέ με, καὶ ἐγὼ μεθαύριον, θὰ σὲ ὑποστηρίξω εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς». Αὐτὸ ἐγένετο εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας κατὰ 99%, διὰ νὰ μὴ εἴπω 100%, νέα πρόσωπα εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας δὲν εἴδομεν, σχεδὸν οὐδέν. Καὶ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τὶ θὰ γίνῃ; Τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ ἐπαναληφθῇ. Καὶ τὰ μὲν κόμματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως θὰ ἔχουσι προσφορὰν ὑποψηφίων ὑπερβαίνουσαν τὰ ὅρια τῆς ζητήσεως, τὸ δὲ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐξαντλῆσαν κατὰ τὸ πλεῖστον τοὺς ὑποψηφίους, θὰ ἔχῃ μᾶλλον ζήτησιν ὑποψηφίων.

§121ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἀρκετοὺς ὑποψηφίους.

§122Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν περίσσειαν μεγάλην τοιαύτην. Αὐτὴ εἶναι, κύριοι, ἡ πραγματικότης ὑπὸ τὸ πλαίσιον τῆς ὁποίας καλούμεθα νὰ νομοθετήσωμεν διὰ τὸν τρόπον τοῦ σχηματισμοῦ τῆς μελλούσης Γερουσίας καὶ ὑπὸ τὸ πλαίσιον τῆς ὁποίας θὰ εἶναι καὶ οἱ ὑποψήφιοι δι’ αὐτήν. Διὰ τὰ τρία ἐπίμαχα ζητήματα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦσι τὰς ἡμέρας ταύτας, τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ὑπὲρ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὑπὲρ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν δι’ ἀναπτύξεως θεωριῶν καὶ ξένων γνωμῶν, διότι ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, καθόσον ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν προλαλησάντων καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἐπὶ αὐτῶν νὰ εἴπω ὅ,τι ἐλέχθησαν καὶ ἀνεγνώσθησαν κατὰ κόρον αἱ γνῶμαι τῶν ξένων συγγραφέων καὶ τῶν ξένων πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη τὶ συμβαίνει εἰς ἄλλα μέρη, ἐδῶ ὅμως σήμερον καλούμεθα νὰ θεσμοθετήσωμεν ὑπὸ τὸ Κράτος τῆς ἑλληνικῆς πραγματικότητος καὶ μόνον, διότι ἔχω ἀκραδάντως σχηματίσει τὴν γνώμην, ὅτι θεσμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχον εἰς ἄλλα Κράτη, τοὺς ὁποίους καὶ ἡ πρᾶξις καὶ ἡ ἐπιστήμη γενικῶς ἄλλων Κρατῶν ἐθεώρησεν καλούς, οἱ θεσμοὶ οὗτοι ἀπέτυχον εἰς τὸ κλῖμα καὶ τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλλάδος. Μὴ ἐπικαλεῖσθε, πρὸς Θεοῦ, τὶ γίνεται εἰς τὸ Βέλγιον καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν, ἄλλος κόσμος, ἄλλα ἤθη, ἄλλα ἔθιμα, ἄλλο περιβάλλον, ἄλλα Κράτη. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος, κύριοι, περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς, ὄχι, διότι, θὰ εἰσαχθῇ ὁ κομματισμός, ὡς εἶπον ὅλοι σχεδὸν οἱ προλαλήσαντες κατὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἰς τὰ Ἑλληνικὰ συμβούλια τὰ κοινοτικὰ καὶ τὰ νομαρχιακά. Ὁ κομματισμός, κύριοι, εἰς τὸ κλῖμα τὸ ἰδικόν μας ἀνεπτύχθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, ἐὰν προσέξητε, θὰ ἰδῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκλογὴ οὔτε ἀγροφύλακος, οὔτε κοινοτικοῦ συμβουλίου, οὔτε ἐμπορικοῦ συλλόγου ἢ ἐπιμελητηρίου, οὔτε ἀγροτικοῦ συνεταιρισμοῦ, οὔτε κἂν ἐπιστημονικῶν ἀκόμη συλλόγων ἰατρῶν, δικηγόρων, ἄνευ κομματισμοῦ καὶ ὅταν γίνωνται ἐκλογαὶ εἰς τοιούτους συλλόγους ἐκεῖ ἐμφυλλοχωροῦν ὁ κομματισμὸς 100%, 90%, 60% ἢ ἔστω καὶ 50% ὅσον θέλετε. Ὁ κομματισμὸς εἶναι τὸ σπέρμα εἰς κάθε ἑλληνικὴν ἐκλογήν. Ἀλλ’ ὁ ἰσχυρότερος λόγος, τὸ ἰσχυρότερον ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἶναι: πρῶτον ὅτι δὲν ἔχομεν καταρτίσει σήμερον τὰς βάσεις τῶν ἐκλεκτικῶν τούτων σωμάτων καὶ δεύτερον εἶναι, ὅτι αἱ βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηριχθῇ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, ὅπως εἰς μίαν διακοπὴν εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐξελέγησαν τὸ 1925 μὲ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ἔχουν τὸ ὑψίστης σημασίας τοῦτο δικαίωμα τὸ νὰ ἐκλέξουν γερουσιαστάς. Τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐξελέγησαν τὸ 1925 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κρατοῦντος κοινοτικοῦ νόμου νὰ διαχειρίζωνται ὀλίγας τινὰς ὑποθέσεις τῶν κοινοτήτων τὰς γνωστάς, ὅλοι δὲ οἱ καλοὶ χωρικοὶ καὶ οἱ καλοὶ κτηματίαι τῶν ἐπαρχιῶν ἀπέσχον ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς ταύτας, ἡμεῖς δὲ καὶ ὁ ἄλλος κόσμος ὁ πολιτικὸς καὶ ὁ διανοούμενος κόσμος δὲν ἐδώσαμεν οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν προσοχὴν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας, ὥστε νὰ θέσωμεν ὑποψηφίους ὄντας ἀξίους τῆς τοιαύτης τιμῆς, διὰ νὰ ἐκλέξωσιν τὸ 2ον νομοθετικὸν σῶμα τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἄλλο τι. Τὰ κοινοτικὰ συμβούλια διέρχονται τὴν τελευταίαν καμπὴν τοῦ βίου των, τὸ 1929 λήγει ἡ περίοδος διὰ τὴν ὁποίαν ἐξελέγησαν, ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου συνέβησαν καὶ τοιαῦται μεταβολαὶ εἰς τὰ σώματα αὐτὰ ἐκ τῶν θανάτων, τῶν παραιτήσεων, τῶν παύσεων τῶν μελῶν, ὥστε σήμερον, εἰς τὰς πλείστας κοινότητας εἶναι σύμβουλοι τῆς μειοψηφίας, λαβόντες 4 ψήφους μόνον, εἶναι γνωστὸν τοῦτο καὶ δὲν ἐκπροσωποῦν ποσῶς τὴν γνώμην τῶν ἐκλογέων των. Τώρα, κύριοι, εἰς αὐτοὺς τοὺς συλλόγους τοὺς κοινοτικοὺς θ’ ἀναθέσωμεν νὰ χειρισθῶσιν τὴν ἐκλογὴν τοῦ 2ου νομοθετικοῦ σώματος; Εἶναι παρακεκινδυνευμένον, εἶναι παρὰ τὸν νόμον, εἶναι ἓν πρᾶγμα ἀκατανόητον, νὰ θέλωμεν, νὰ στηριχθῶμεν, διὰ νὰ σχηματίσωμεν τὴν Γερουσίαν εἰς τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ ὄχι εἰς τὴν γνώμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διὰ τῆς ἀμέσου ψηφοφορίας. Ἀποκρούω διαρρήδην τὴν ἐκλογὴν δι’ ἐκλεκτόρων, οὖσα εἶδος ἀμέσου ἐκλογῆς ὡς ἀνεπτύχθη, ἄλλως τε ἴσχυε τὸ σύστημα τοῦτο ἐπὶ χρόνον πρὸ τῆς προσαρτήσεως καὶ εἰς Κρήτην ἀποτυχὸν τελείως. Ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, τότε ἀσφαλῶς πρέπει ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί, νὰ γίνῃ πρῶτον ἡ ἐκλογὴ τῶν νομαρχιακῶν καὶ κοινοτικῶν συμβούλων καὶ κατόπιν νὰ γίνουν αἱ γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί. Δὲν ἔχομεν νὰ χάσωμεν τίποτε, τοὐναντίον θὰ κερδίσωμεν μερικὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐκ τῆς ἐλλείψεως Γερουσίας, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιήσωμεν καλύτερον ἀλλαχοῦ. Λοιπὸν τὸ καλύτερον ἐφόσον μᾶς λείπουν αἱ προϋποθέσεις αὗται διὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἔμμεσον τῆς Γερουσίας εἶναι νὰ στηριχθῶμεν εἰς τὴν ἄμεσον τοῦ λαοῦ, μὲ τὴν ὁποίαν ἔχει ἐθισθῆ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἀφ’ ἧς ἔλαβε τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου καὶ ἡ ὁποία ἐκφράζει τὴν ἄμεσον καθολικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἰδικῶς διὰ τὴν Γερουσίαν ἐφόσον θέλομεν, κύριοι, νὰ καταρτίσωμεν τοιαύτην ἀπὸ πρόσωπα, μὴ ἀσκοῦντα τὴν πολιτικήν, ὡς ἀσκοῦσιν ταύτην σήμερον τὰ ἤδη πολιτικὰ πρόσωπα ἐν Ἑλλάδι, ἀπὸ πρόσωπα ἱστάμενα ὑψηλότερον ἀπὸ τὰς μάζας τῶν ἐκλογέων, ἀπὸ πρόσωπα βλέποντα τὰ πράγματα ἀπὸ ὑψηλοτέρας σκοπιᾶς ψυχραιμότερον, ἀπὸ τὰ πρόσωπα τῆς πρώτης Βουλῆς, πρέπει ἀναγκαίως νὰ εὑρύνωμεν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν πέραν τῶν ὁρίων τοῦ νομοῦ. Ὡς ἔχουσιν διαμορφωθῆ τὰ πράγματα σήμερον ἐν Ἑλλάδι καὶ μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας καὶ τὴν συχνὴν ἐπικοινωνίαν, νομὸς καὶ ἐπαρχία εἶναι δύο πράγματα, τὰ ὁποῖα συμφύρονται, εἶναι τὰ αὐτὰ πράγματα, αἱ γνωριμίαι εἶναι αἱ αὐταί, οἱ ἐπηρεασμοὶ εἶναι οἱ αὐτοί, αἱ ἐπιδράσεις διὰ τοῦ λαοῦ εἰς τοὺς βουλευτὰς καὶ οἱ τῶν βουλευτῶν εἰς τὸν λαὸν εἶναι αἱ αὐταί. Μόνον διὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας δηλαδὴ δι’ ἑνώσεως δύο καὶ τριῶν νομῶν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεγῶσιν πρόσωπα κύρους, πρόσωπα φήμης, πρόσωπα ἐπιβολῆς, πρόσωπα μὴ ἐξαρτώμενα ἀμέσως ἀπὸ τοὺς λαϊκοὺς ἐκλογεῖς, διότι ἂν ψηφίσωμεν καὶ τὴν Γερουσίαν μὲ τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν καὶ ἐκλεγῶσιν, ὡς εἶπον τὰ αὐτὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἀνέκαθεν πολιτεύονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ ἀποτυχία τῆς Γερουσίας, θὰ εἶναι παταγώδης ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Τὶ ἀνάγκη νὰ γίνωσιν αὐτὰ τὰ ἔξοδα καὶ αὐτὸς ὁ σάλος διὰ νὰ ἐκλεγῶσιν 110 βουλευταὶ νέοι, πανομοιότυποι μὲ ἡμᾶς; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσωμεν ὅτι ἐκ τῶν 250 ὑπαρχόντων τώρα βουλευτῶν ἐνταῦθα οἱ 150 θὰ παραμείνουν βουλευταὶ τῆς Βουλῆς καὶ οἱ 100 θὰ γίνουν γερουσιασταί, νὰ στείλωμεν τοὺς 100 εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ὅταν μάλιστα μείνωμεν ἐδῶ 150 μόνον, θὰ κάμωμεν καὶ καλυτέραν ἐργασίαν. Τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ εἰσρεύσουν εἰς τὸ νέον νομοθετικὸν τοῦτο σῶμα ἄλλα πρόσωπα. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι, νὰ ρίψωμεν ἤδη μαζὶ καὶ θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω τώρα δι’ ἓν ζήτημα ἐντελῶς ἰδικόν μας, νὰ ρίψωμεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ σημερινοῦ Ἕλληνος βουλευτοῦ, τοῦ εἵλωτος τούτου τῆς διεξαγωγῆς τῶν διαφόρων προϋποθέσεων, διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῶν ὁποίων, ἕνεκα τοῦ ἀθλίου διοικητικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι ἠναγκασμένος ἐκ τῆς βίας τῶν πραγμάτων νὰ ἀνέρχηται καθημερινῶς τὰς κλίμακας τῶν διαφόρων ὑπουργείων ἀσθμαίνων, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μεσάζων μεταξὺ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους, διότι ἄνευ αὐτοῦ, δυστυχῶς, οὐδεμία ὑπόθεσις τοῦ δυστυχοῦς λαοῦ διεκπεραιοῦται ἀπὸ τὰς Κρατικὰς ὑπηρεσίας.

§123Λ. ΝΑΚΟΣ. Θὰ ἔχῃ βοηθοὺς καὶ τοὺς γερουσιαστὰς τότε ὁ βουλευτής.

§124Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἅμα γίνῃ εὐρυτάτη περιφέρεια, θὰ ἔχῃ περισσοτέρας τοιαύτας ἀπασχολήσεις ὁ γερουσιαστής.

§125Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἀφήσατε ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ σκέψις μου ἐξ ὁλοκλήρου. Ὁ βουλευτὴς ὁ σημερινός, εἶναι τὸ θῦμα αὐτῆς τῆς καταστάσεως καὶ ἂν μὲν αἱ μικροϋποθέσεις εὐοδοθῶσι καὶ λυθῶσι καλῶς, χρησιμεύουν ὡς τὸ καλύτερον ἐκλογικόν του κεφάλαιον, διὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς, ἐὰν δὲ ἀποβῶσι κακῶς, τότε εἶναι βεβαία ἡ ἀποτυχία τοῦ βουλευτοῦ εἰς τὰς ἐκλογάς, ἥτις τοῦτον τὸν λόγον θὰ ἔχῃ, τὴν ἀποτυχίαν του εἰς τὴν διεκπεραίωσιν τῶν μικροϋποθέσεων τῶν ἐκλογέων του καὶ τὴν μὴ παροχὴν αὐτοῖς μικροευκολιῶν καὶ ὄχι διότι θὰ ἐξευρεθῇ ὁ ἀντικαταστάτης τοῦ βουλευτοῦ τούτου, ὁ καλύτερος αὐτοῦ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀπετέλεσαν τὰ σπουδαιότερα ἐκλογικὰ ἐφόδια κατὰ διαφόρους ἐποχάς, διὰ πολλοὺς βουλευτὰς αἱ στρατιωτικαὶ ἄδειαι, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν εἰς τοὺς Ἕλληνας στρατιώτας καὶ διάφοροι μικροευκολίαι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τοὺς στρατῶνας. Αὐτὰ ἀπετέλεσαν εἰς τοὺς πολλοὺς πολιτικὰ κεφάλαια καὶ ἐφόδια μὲ τὰ ὁποῖα κατῆλθον εἰς τὰς ἐκλογάς. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, κατὰ τοῦτο πάσχει, τὸ ἰδικόν μας, ὄχι ὡς εἶπεν ὁ κ. Νάκος ὅτι καταρρέει, ὅτι ἐκπνέει, δὲν εἶμαι τόσον ἀπαισιόδοξος ἐγὼ ἐν τούτῳ. Τὸ κοινοβουλευτικόν μας πολίτευμα πάσχει κατὰ τὸ ἑξῆς: ὅτι δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν ἐλευθέραν βούλησιν τῶν ἐκλογέων διότι ἡ ἐκλογὴ τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀποτέλεσμα ἐν Ἑλλάδι τοῦ ἠθικοῦ ἐκβιασμοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς μικροπολιτικῆς, ἡ ὁποία ἠσκήθη ὑπὸ πάντων ἐπὶ τῶν ἐκλογέων ἡ δὲ μετέπειτα ἐν τῇ Βουλῇ δρᾶσις τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι ἀνεπηρέαστος καὶ ἀνεξάρτητος, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα πλέον ἠθικοῦ ἐκβιασμοῦ ὃν ἀσκοῦν οἱ ἐκλογεῖς ἐπὶ τῶν βουλευτῶν. Ὁ βουλευτὴς ὁ ὁποῖος σπαταλᾷ ὅλας του τὰς δυνάμεις, τὰς σωματικὰς καὶ πνευματικὰς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν μικροσυμφερόντων τοῦ ἀτυχοῦς λαοῦ, ὁ βουλευτὴς αὐτὸς ἔρχεται κατόπιν κατάκοπος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν δύναται πλέον νὰ ἐκτελέσῃ τὰ βουλευτικά του ἔργα δι’ ἃ καὶ ἐστάλη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τοῦτο οἱ νόμοι ἐξέρχονται τῆς Βουλῆς ἀνάπηροι, ὥστε εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς ἐφαρμογῆς των καταδεικνύονται ἀμελέτητοι καὶ ἐν πλείστοις ἀνεφάρμοστοι. Πολλάκις μάλιστα ἔθεσα καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν μου τὸ ἐρώτημα ἐὰν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην τὴν κρατοῦσαν τῶν πραγμάτων, εἶμαι βουλευτὴς ἢ ὑπαλληλίσκος ἑνὸς γραφείου διεξαγωγῆς ξένων ὑποθέσεων καὶ θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ ὁρίσωμεν καὶ εἰδικὴν ἡμέραν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν θὰ μείνωμεν βουλευταί, ἢ θὰ ἀλλάξωμεν τὸ σύστημά μας, ἢ θὰ εἴμεθα ὑπάλληλοι γραφείων διεξαγωγῆς ξένων ὑποθέσεων. Μὴ κρυπτόμεθα, αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐκπροσωπῶ τὴν γνώμην ὑμῶν ὅταν λέγω ταῦτα, (χειροκροτήματα). Ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις, αὐτὰ ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος, ἐπὶ πολλὰ ἔτη, λέγονται, ἀλλὰ δὲν ἐκτελοῦνται, ἀπέκαμον νὰ τὰ ἀκούω. Ὅλα τὰ κόμματα ἀναγράφουν ὡς προμετωπίδια εἰς τὰ προγράμματά των, ἀλλ’ οὐδὲν τὰ ἐξετέλεσαν. Προχθὲς μετέβην εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶδον, ὅτι εἶναι χιλιάδες ὑποθέσεων περὶ ἐπιστροφῆς φόρων ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου, εἰσπραχθέντων δύο φορὰς καὶ δὲν ἐνεργοῦνται. Ἀνεκάλυψα εἰς τὸν βυθὸν ὑπόθεσιν ἀπὸ τὸ 1924 καὶ εἶπον εἰς τὸν ὑπάλληλον τοῦ ὑπουργείου, αὐτὰς τὰς 600 δραχμὰς ἃς ζητεῖ ὁ ἀτυχὴς πολίτης λογαριάζεις ἐὰν τὰς χρειάζεται σήμερον, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὸν ἄρτον τῆς πεινώσης οἰκογενείας του; Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις σήμερον κύριοι. Τώρα ἔρχομαι νὰ ἀπαντήσω, εἰς τὸν κ. Καρασεβδᾶν, διὰ τὸ ζήτημα τῆς εὐρυτάτης. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ εὐρυτάτη, θὰ εἶναι ἡ πανάκεια ὅλων αὐτῶν τῶν ἀτοπημάτων, ἀλλὰ διὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, ὅταν κατορθωθῇ νὰ εἰσρεύσουν εἰς τὴν Γερουσίαν πρόσωπα κύρους, θὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ συναλλαγὴ βουλευτῶν καὶ ἐκλογέων καὶ αὐτὴ ἡ ἀλληλεξάρτησις. Ἐν Θεσσαλίᾳ λ.χ. εἰς τὰ διάφορα ἐκλογικὰ τμήματα αὐτῆς, θὰ εἶναι μὲν καὶ ἄνθρωποι τυφλοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσουν ὁλόκληρον τὸ κομματικὸν ψηφοδέλτιόν των, ἀλλὰ θὰ ὑπάρξουν καὶ ἄλλοι ἔστω καὶ 15% οἱ ὁποῖοι ἐξερχόμενοι τοῦ πλαισίου τῆς κομματικῆς συνειδήσεως, θὰ δώσωσι ψῆφον καὶ εἰς ἄλλα πρόσωπα φήμης καὶ ἐπιβολῆς καὶ οὕτω θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐπιτύχουν ταῦτα. Ἡ εὐρεῖα περιφέρεια σήμερον μὲ τὴν αὔξησιν τῆς συγκοινωνίας ὡς εἶπον, ἐγένετο στενή, ἐγένετο ἐπαρχιακή, μᾶς γνωρίζουσι ὅλοι πλέον καὶ τοὺς γνωρίζομεν ὅλους. Εἰς τὴν εὐρυτάτην ὅμως περιφέρειαν εἶναι διαφορετικὰ τὰ πράγματα, θὰ λείψῃ ὁ ἠθικὸς ἐπηρεασμὸς τοῦ βουλευτοῦ ἐπὶ τῶν ἐκλογέων καὶ τῶν ἐκλογέων ἐπὶ τοῦ βουλευτοῦ κατόπιν διὰ τὴν πορείαν του. Δὲν σᾶς εἶπον, ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀλάνθαστον, ὅτι πανάκεια, ἀλλὰ ἐνέχει ὅλας τὰς πιθανότητας, ὅτι ἕνας ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλεγῇ εἰς ὁλόκληρον τὴν Θεσσαλίαν λ.χ. δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ τρέξῃ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ ἀγροφύλακος καὶ τὰς συντάξεις, ἀλλὰ θὰ περιορισθῇ νὰ ἐπιτελέσῃ ἔργα γερουσιαστοῦ καὶ νὰ μὴ τρέχῃ εἰς τὰ ὑπουργεῖα, ἀλλὰ νὰ εἶναι ὁ νομοθέτης. Ἡμεῖς τρέχομεν ποῦ τρέχομεν, δὲν θέλομεν νὰ ἔχωμεν καὶ ἄλλους βοηθούς. Φρονῶ, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ κακὰ εἶναι τὰ πιθανώτερα, διότι βεβαίως ὅλαι αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν ἦσαν γνῶμαι καὶ ἐστηρίζοντο ἐπὶ πιθανοτήτων καὶ ὄχι ἐπὶ δεδομένων, διότι δὲν ἔχομεν κάμει ἄλλοτε ἐκλογὰς γερουσιαστῶν. Ἐὰν γίνῃ οὕτω τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἔχωμεν τὸν αὐτὸν τύπον βουλευτῶν. Τάσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς παροχῆς ψήφου γενικῶς εἰς ὅλους τοὺς συμπληρώσαντας τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ οὐδεὶς λόγος συντρέχει, ἵνα αὐξήσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας των εἰς τὸ 30ὸν ἔτος, ὡς ἀναφέρει τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, διότι οὐδέποτε ἐγένετο δεκτόν, ὅτι οἱ μεγαλείτεροι σκέπτονται καλύτερον τῶν μικροτέρων, καὶ διότι ἡ Γερουσία ἀνάγκη νὰ συσταθῇ διὰ τῆς καθολικῆς ψήφου ὅλων τῶν ἐνηλίκων Ἑλλήνων, ἐξ ἄλλου ὅμως, ὡς ἔχουν συνταχθῆ πλημμελῶς οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι, τεχνικοὶ λόγοι καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ὅλοι οἱ ἐκλογεῖς θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ προμηθευθοῦν πιστοποιητικὰ τῶν οἰκείων προέδρων καὶ κοινοτήτων περὶ ἀποδείξεως, ὅτι συνεπλήρωσαν τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ φαντάζεσθε τί, θὰ συμβῇ εἰς τὴν ψηφοφορίαν μὲ τὰς διαφόρους ἀντιρρήσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ὑποψηφίων. Ἀρκετὰ τὰ περὶ τούτου ἐξετέθησαν ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας καὶ ἰδίᾳ ἀπὸ τὸν βουλευτὴν Τριχωνίας κ. Παπαθανασίου καὶ δὲν ἐπεκτείνομαι εὐρύτερον. Τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας, ὅπερ προέτεινα, βοηθεῖ πλήρως καὶ ἀπὸ τῆς τεχνικῆς ἀπόψεως πλέον εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς, ὡς κατωτέρω θὰ ἀναπτύξω. Διὰ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν τάξεων ἔχω τὰ ἑξῆς ὀλίγα νὰ εἴπω. Καὶ ἡ προπολεμικὴ καὶ ἡ μεταπολεμικὴ περίοδος, εἶχον ὡς ἀποτέλεσμα τὴν χειραφέτησιν τῶν τάξεων ἀπ’ ἀλλήλων, τὴν δημιουργίαν ἰδεῶν συγκεκριμένων καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν τάξεων, τεραστίων ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφερόντων. Εἶναι ἀνάγκη αἱ τάξεις νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν ἰδιαιτέρως καὶ ὄχι διὰ τῶν γενικῶν ἀντιπροσώπων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ δι’ ἰδίων ἐντελῶς ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν εὐχέρειαν νὰ συζητῶσι μετὰ μείζονος κύρους τὰ διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνακύπτωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ. Τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι θὰ συγκρούωνται τὰ διάφορα συμφέροντα τῶν τάξεων καὶ ὅτι δὲν πρέπει ἐκ τούτου νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν αἱ τάξεις, δὲν τὸ θεωρῶ σοβαρόν, διότι τὰ συμφέροντα ὑπάρχουσι καὶ συγκρούονται ἐν πάσῃ ἐκφάνσει τοῦ βίου ἡμῶν, κοινωνικοῦ καὶ πολιτικοῦ καὶ ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν συμφερόντων τούτων προέρχεται ἡ ἁρμονία τῆς κοινωνίας, ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν διαφόρων ἰδεῶν προέρχονται καὶ ἀποκρυσταλλοῦνται εἶτα αἱ ἰδέαι αἱ χρήσιμοι. Ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν διαφόρων συμφερόντων θὰ προκύψῃ τὸ τί δέον γενέσθαι. Ἐννοῶ, νὰ εἶναι 18 οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν τάξεων. Ἐννοῶ, ὡς ἑξῆς τὴν κατανομὴν τῶν 18 αὐτῶν ἑδρῶν. Πέντε ἀντιπρόσωποι τῶν γεωργῶν, τέσσαρες τῶν ἐπιστημόνων, εἷς τοῦ τύπου, δύο βιομηχάνων, δύο ἐμπόρων, δύο ἐργατῶν, δύο τῶν συντεχνιῶν καὶ δύο θέσεις κρατῶ διὰ τὸν κλῆρον. Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, πρὸ παντὸς τὴν πολυπληθεστέραν τάξιν ἐν Ἑλλάδι, τὴν γεωργικήν, δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀφήσωμεν ἄνευ ἀντιπροσώπων εἰδικῶν. Οἱ γεωργοί μας ἐν Ἑλλάδι ἀποτελοῦν τὰ ¾ τῶν ἐπαγγελματιῶν, οἱ γεωργοί μας εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν δι’ ἰδίων ἀντιπροσώπων ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Γερουσίας. Διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἐκλογικῶν συνδυασμῶν εἶναι πασίγνωστον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπηθοῦν αἱ τάξεις. Ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ ἔχομεν ἐπὶ 250 βουλευτῶν 199 δικηγόρους καὶ 38 ἰατρούς, ἤτοι τὰ 6)10, ὡς ἐὰν ἡ Ἑλλὰς νὰ μὴ ἔχῃ ἄλλους ἐπαγγελματίας ἐκτὸς τῶν ἄνω δύο τάξεων.

§126ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπροσωποῦν ὅμως τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα γεωργῶν καὶ τὰ ὑπηρετοῦν.

§127Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὰ ὑπηρετοῦν βεβαίως καὶ τὰ προάγουν, διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς γεωργικῆς καὶ ἰδίᾳ τῆς φιλαγροτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠσκήσαμεν ὅλα τὰ κόμματα μέχρι τοῦδε. Ἀλλὰ δὲν φρονεῖτε, ὅτι καλύτερον θὰ ἦτο νὰ ἀκούηται καὶ ἡ φωνή των ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἀπ’ εὐθείας παρὰ δι’ ἡμῶν τῶν γενικῶν ἀντιπροσώπων των; Δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ βλάψῃ, ἀφοῦ ἄλλως τε αὐτὸ εἶναι καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀφῆκε τὰ 2)10 τῶν γερουσιαστῶν, διὰ νὰ ἐκλεγοῦν κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ὄχι ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ συνόλου τῶν ἐκλογέων, διὰ γενικῆς ψηφοφορίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλεγοῦν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν τάξεων, ὥστε τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς ταύτης, νὰ ἔχουν ὀλιγώτερα ἐλαττώματα τῶν ἄλλων γενικῶν ἐκλογῶν. Μέχρι τοῦδε συνεφώνησα κατὰ τὰ πλεῖστα μετὰ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Τώρα ἀρχίζει ἡ διαφωνία, διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου. Τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς Ἐκκλησίας τὴν θεωρῶ ἀναγκαιοτάτην ὄχι διὰ λόγους ὀφειλομένης ὑποχρεώσεως καὶ εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν δι’ ὅσα καλὰ αὕτη ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους ἡμῶν ἔπραξεν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀκούηται ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ ἡ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος εἰς πλεῖστα ὅσα ζητήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ἁρμόδιοι ὑπουργοὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίσουν καὶ νὰ χειρισθοῦν δεόντως. Ἡ Ἐκκλησία ἐγκλείει εἰς τοὺς κόλπους της διαπρεπεῖς ἱεράρχας, τῶν ὁποίων μάλιστα πολλοὶ ἔχουν καὶ δίπλωμα δικηγόρου. Οἱ Μητροπολῖται Καρδίτσης, Κορινθίας καὶ ἄλλοι ἀκόμη εἶναι ἱεράρχαι, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὸ ὑπόδειγμα τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἐπεζήτησε καὶ ἐπιδιώκει ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Εἶναι Ἱεράρχαι οἵτινες ἔδωκαν ὤθησιν εἰς τὴν κοινωνικὴν μόρφωσιν τοῦ λαοῦ, ἱδρύοντες συλλόγους, βιβλιοθήκας, πρωτοστατοῦντες εἰς ἵδρυσιν νοσοκομείων, εἰς βοήθειαν τῶν πασχόντων καὶ ποδηγετοῦντες τὴν κοινωνίαν. Ἄν ὑπάρχωσί τινες οἱ ὁποῖοι εἶναι στενεῖς ἀντιλήψεως καὶ μικρᾶς μορφώσεως, ὡς εἶναι εἰς ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα, ὑπάρχουσιν ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἄνθρωποι ἱκανοί. Εἶναι πολλοὶ ἱεράρχαι ἐν Ἑλλάδι οἱ ὁποῖοι δίδουν τόνον τὴν κοινωνικὴν ζωήν, εἶναι ἄνθρωποι εὐρυτάτης ἐγκυκλοπαιδικῆς μορφώσεως. Καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον, ἐφ’ ὅσον καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος εἰς τὰς θεσπιζούσας τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας διατάξεις εἶναι ἡ ἐκπροσώπησις ἁπασῶν τῶν τάξεων, δὲν βλέπω, λέγω, τὸν λόγον, διατὶ θ’ ἀποκλείσωμεν τὰ φῶτα τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὴν Γερουσίαν καὶ μάλιστα κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐνδεικνύει τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὴν ἱεραρχίαν. Οἱ ἀντιλέγοντες μᾶς εἶπον, ὅτι τότε θὰ γίνουν κομματισμοὶ καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐκλέξουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἄνευ ἐπηρεασμοῦ. Ἀλλὰ μήπως ὅταν ἐκλέγωνται οἱ μητροπολῖται δὲν γίνεται ἐκλογή; Εἰς τί τοῦτο ἔβλαψε τοὺς ἱεράρχας; Τότε, ἂν οἱ ἱεράρχαι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γίνουν καλοὶ ἐκλογεῖς, τί Γερουσίαν θὰ κάμωμεν τότε; Τί Γερουσίαν περιμένομεν; Θὰ περιμένωμεν ἀπὸ τοὺς ἀμορφώτους γεωργοὺς καὶ ζωοκλέπτας, τοὺς ἀποτελοῦντας ἐνίοτε τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, νὰ βγάλουν καλοὺς γερουσιαστὰς καὶ δὲν θὰ ὑπάρχουν ἱεράρχαι, δυνάμενοι νὰ ἐκλέξουν τοιούτους ἄνευ κομματικῶν ὑπηρεασμῶν; Φρονῶ ὅτι οὐδεὶς κομματισμὸς θὰ λάβῃ χώραν, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι συμφέρουσα ἡ παρουσία τῶν Ἱεραρχῶν ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Τὴν ἐκκλησίαν μας δὲν χωρίζουσιν ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ τὴν κοινωνίαν μας ζητήματα οἷα ὑπάρχουν εἰς ἄλλα Κράτη, ἀλλ’ αὕτη εἶναι ἡνωμένη μετὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, μαζὶ μὲ αὐτὰ εὐτυχοῦσα καὶ δυστυχοῦσα. Φρονῶ ἐν τέλει, ὅτι εἶναι δίκαιον ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς μικρᾶς μειοψηφίας καὶ νὰ κατορθώσουν νὰ καταλήξουν εἰς συμφωνίαν ἐπὶ τῶν σοβαρῶν ἐπιμάχων ζητημάτων, ὥστε νὰ καταρτίσωμεν Γερουσίαν τοιαύτην οἵαν τὴν θέλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον, ἐφ’ ὅσον ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Γερουσίας, δὲν ἐνέχει κομματικὸν χαρακτῆρα καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν ὅλων μας, θὰ ἀποφασίσωμεν μόνον τὰ ἀγαθὰ διὰ τὴν Πατρίδα μας. (χειροκροτήματα)

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς.

§129Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Μετὰ τὰς ἐμπεριστατωμένας καὶ εὐφραδεῖς ἀγορεύσεις τῶν παρελθόντων τὸ βῆμα τοῦτο ἀγορευτῶν, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, ἂν δὲν ἐθεώρουν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀφορὸν τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν δικλεῖδα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Οἱ πλεῖστοι ἂν μὴ πάντες τῶν προσαγορευσάντων ἐξέθηκαν, ὅτι εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἔχει ἐκπέσει ὁ κοινοβουλευτισμός. Εἶναι ἀνάγκη ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ τοῦ δευτέρου σώματος, νὰ γίνῃ οὕτως, ὥστε νὰ παρασχεθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο δὲν εἶναι πολιτικὸν σῶμα, ἀλλὰ νομοθετικὸν διάφορον τοῦ τῆς Βουλῆς ἵνα παρασχεθῇ προσέτι εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ πεποίθησις, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο, θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν του. Διὰ νὰ παρασχεθῇ, δὲ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἡ ἐντύπωσις αὕτη, ὅτι τὸ σῶμα τοῦτο δὲν θὰ εἶναι πολιτικόν, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ αὐτοῦ ἐντελῶς διάφορος ἀπὸ τὴν ἐκλογήν, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τὴν ἀνάδειξιν βουλευτῶν. Ἐντεῦθεν ἑπομένως ἀποκλείεται ἀναποφεύκτως ἡ ἄμεσος ἐκλογή. Κατέληξα εἰς τὴν γνώμην ταύτην, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶναι ἡ καταλληλοτέρα πρὸς ἐκλογὴν τοῦ σώματος τούτου καὶ προτείνω νὰ γίνῃ αὕτη, διὰ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ τῶν κοινοτικῶν τοιούτων. Ἂν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια λόγῳ οἰκονομικῶν δυσχερειῶν δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἱδρυθῶσι προτείνω, ὅπως ἐκλέγωσι ἰσάριθμα πρόσωπα πρὸς τὰ ὑπάρχοντα κοινοτικὰ συμβούλια. Δὲν ἔφθασεν δὲ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ἐξελέγησαν χωρὶς τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ἐκλέξωσιν τοὺς ἐκλέκτορας πρὸς ἐκλογὴν γερουσιαστῶν, ὅτι τὰ κοινοτικὰ ταῦτα συμβούλια δὲν ἀποτελοῦσι τὴν ἀληθῆ θέλησιν τῶν κατοίκων. Οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων, οἱ ὁποῖοι ἐξέλεξαν τὰ κοινοτικὰ ταῦτα συμβούλια καὶ ἀνέθεσαν εἰς αὐτὰ τὰ συμφέροντα αὐτῶν, διότι τό συμφέρον τῶν κατοίκων εἶναι νὰ διορίζουν τοὺς ...... καὶ τοὺς ἀγροφύλακας ἀκόμη τῶν κοινοτικῶν κτημάτων, ὡς καὶ τῶν κτημάτων τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος, ...... ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων δὲν θὰ ἐξέλεγον διάφορα πρόσωπα καὶ διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἂν εἶχον δηλαδὴ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια θὰ ἐξέλεγον τοὺς γερουσιαστάς, ἢ τοὺς ἐκλέκτορας. Ἐκτὸς τούτου διὰ νὰ παρασχεθῇ ἀκόμη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἡ Γερουσία δὲν ἀποτελεῖ πολιτικὸν σῶμα, θεωρῶ ὅτι δὲν εἶναι περιττὴ ἡ παράστασις, κατὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας ἀντιπροσώπων τοῦ κλήρου. Ὄχι μόνον δὲν τὴν θεωρῶ περιττήν, ἀλλὰ τὴν θεωρῶ καὶ ἀναγκαίαν. Πρὸς τούτοις προτείνω νὰ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Πανεπιστημίου ἀκόμη συμπαραστάται εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτοὶ θὰ ἐνισχύσουν παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ Λαῷ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Γερουσία θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της. Δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω ὑμᾶς περισσότερον ὑποβάλλων ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τὴν γνώμην ταύτην, δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἐκόμισα γλαῦκα εἰς Ἀθήνας.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζαΐμης.

§131Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ προκείμενον ζήτημα, κύριοι, εἶναι σχεδὸν ἐξηντλημένον μετὰ τοὺς προλαλήσαντας, τοὺς παρελάσαντας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ περιορισθῶ εἰς ἐλάχιστά τινα, διὰ νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, ὡς μέλος τῆς ὑποεπιτροπῆς καὶ ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας, ἥτις συμπίπτει μὲ τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία, δυστυχῶς, ἐκαλύφθη ἀπὸ τοὺς παρελάσαντας ἀπὸ τοῦ βήματος ρήτορας καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος, μειοψηφίσας εἰς οὐσιώδη σημεῖα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὑπεστήριξεν ἐνθερμότερον τὰς ἰδίας αὐτοῦ γνώμας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ εἰς τὰ τρία κύρια σημεῖα τοῦ θέματος, δηλαδὴ εἰς τὸ ἄμεσον ἢ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς, εἰς τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ἀναλογικὸν καὶ εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Ἐν πρώτοις ὑπεστηρίχθη ἡ ἄποψις, ὅτι διαφόρου οὔσης τῆς ἁρμοδιότητος τῆς Γερουσίας, διάφορος πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἡ συγκρότησις αὐτῆς. Νομίζω, ὅτι τὸ ὅλον βάρος τῆς διαφορᾶς, ὡς πρὸς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ὅταν μία Γερουσία πρόκειται π. χ. ν’ ἀνανεώνεται κατὰ τριετίαν, ὅταν ἡ ἡλικία τῶν ἐκλογίμων πρόκειται νὰ εἶναι διάφορος, ὅταν πρόκειται νὰ ἐπικρατήσῃ ἄλλο σύστημα ἐκλογῆς, νομίζω, ὅτι τὸ νὰ θέτῃ τις τὸ ὅλον βάρος εἰς τὸ ἄμεσον ἢ ἔμμεσον δὲν ἔχει ἀπολύτως οὐδεμίαν δικαιολογίαν. Καὶ συγκεκριμμένως λέγομεν, ἄλλη συγκρότησις, ἄλλη ἁρμοδιότης καὶ τἀνάπαλιν. Ὅταν λέγομεν ταῦτα ἐννοοῦμεν τὸ ἀποτέλεσμα, διότι δὲν πρόκειται διὰ δύο διαφόρων τρόπων νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα, διότι ἄλλως αἱ ἐγγυήσεις αὐταὶ θὰ ἦσαν ἁπλῶς θεωρητικαί. Καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, ἐὰν ἐγένετο ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ποῖα πλεονεκτήματα θὰ ὑπῆρχον. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ αὐτό, εἴτε, ὅπως ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν, οἱ συνδυασμοὶ τῶν Γερουσιαστῶν γίνουν γνωστοὶ πρὸ τῆς ἐκλογῆς εἴτε μετὰ τὴν ἐκλογήν των... καὶ συνεπῶς λίαν ὀρθῶς ἀπήντησεν εἰς τοῦτο ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Καὶ παραμένει τὸ ζήτημα τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὁμιλήσω ὀλίγον κατωτέρω. Δεύτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀνεπτύχθη εἶναι, ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἐξασφαλίζεται ἡ συντηρητικωτέρα μορφὴ τῆς Γερουσίας. Ἐγὼ κύριοι, νομίζω, ὅτι ἡ μορφὴ αὐτὴ δὲν ἐξασφαλίζεται διὰ τοῦ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἡλικίαν τοῦ ἐκλογέως καὶ τοῦ ἐκλογίμου. Δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι μεταξὺ τοῦ 21 καὶ τοῦ 30 ἔτους ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Ὁ ἀπολυόμενος τοῦ στρατοῦ μετὰ 2, 3 ἢ 4 ἔτη ἐξακολουθεῖ, νὰ εἶναι ὁ νέος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξωμοιώθη ἀρκετὰ μὲ τὴν κοινωνίαν, ὁ ὁποῖος δὲν ἠγωνίσθη, νὰ κερδίσῃ τὸν ἄρτον του. Συνεπῶς νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ συντηρητικωτέρα μορφὴ τῆς Γερουσίας, ἐπιτυγχάνεται περισσότερον ἀπὸ τὴν ἡλικίαν καὶ ὄχι ἀπὸ τὸ ἔμμεσον ἢ ἄμεσον τῆς ἐκλογῆς. Τὸ τρίτον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη εἶναι, ὅτι διευκολύνεται ἡ εἴσοδος προσώπων μορφώσεως καὶ ἱκανότητος. Αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τὴν συμμερίζομαι, διότι καὶ κατὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, θὰ θελήσῃ νὰ κατέλθῃ εἰς ἐκλογὰς εἰς μίαν ἐπαρχίαν, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος, νὰ ἀναμιχθῇ ἐνεργότατα, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς ἐκλέκτοράς του. Ὡς πρὸς τοὺς ἐν Ἀθήναις, ἡ ἐκλογὴ εἶναι οὕτως ἢ ἄλλως εὐκολωτάτη. Δίδεται ἓν χρῆσμα ἀπὸ τὸν ἀρχηγόν! Τὸ τέταρτον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη εἶναι, ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ διευκολύνει τὴν δωροδοκίαν καὶ τὴν δημοκοπίαν. Ὁμολογῶ ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὴν δωροδοκίαν τὸ ἐπιχείρημα ἀντιστρέφεται, καταστρέφεται ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἔχει περισσότερα τρωτά. Ὡς πρὸς τὴν δημοκοπίαν, αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποφευχθῇ ποτέ. Τὸ πέμπτον ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι ἀποφεύγονται οἱ συχνοὶ ἐκλογικοὶ σάλοι. Ἐὰν πρόκειται περὶ ἐκλεκτόρων, οἱ σάλοι δὲν ἀποφεύγονται, ἐὰν πρόκειται περὶ κοινοτικῶν συμβουλίων, θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως κατωτέρω περὶ αὐτῶν. Τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι δὲν θὰ ἀσχολοῦνται οἱ γερουσιασταὶ μὲ τὰ ρουσφέτια καὶ μὲ τὴν ρουτίναν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι οἱ γερουσιασταὶ ἐκλέγονται δ’ ἐννέα ἔτη καὶ δεδομένου, ὅτι θὰ ἄγουν τὴν ἡλικίαν οἱ πλεῖστοι ἄνω τῶν, 40 ἐτῶν δὲν θὰ ἔχουν τὴν ἐλπίδα νὰ ἐπανεκλεγοῦν. Ἀλλὰ πρέπει, νὰ ἔχωμεν καὶ τοῦτο ὑπ’ ὄψει μας ὅτι νομοθετοῦμεν ἕν Σῶμα καὶ δὴ πρώτην φορὰν καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ στηριχθῶμεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ. Σήμερον ἡ συνείδησις τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι δημιουργημένη διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν καὶ χαρακτηριστικὸν αὐτοῦ εἶναι τὸ ὅτι ὅλος ὁ λαὸς ζητεῖ ἀπ’ εὐθείας νὰ γνωρίσῃ τὸν ὑποψήφιόν του. Ἴσως ἡ ἀντίληψις αὐτὴ τοῦ κόσμου ἔχῃ μίαν μεγάλην φιλοσοφίαν μέσα της. Διαισθάνεται, ὅτι οἱ ἔμμεσοι πρέπει νὰ ἐξοβελισθοῦν, ὅπως ἐξωβελίσθησαν κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1910. Ἀλλὰ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παπαθανάσης, ἀνέφερεν, ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐπιχειρημάτων, τὸ ὁποῖον εἶχον καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν μου ν’ ἀναφέρω, δηλαδή, ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἔχουν τετραετῆ τὴν περίοδον, ἡ δὲ Γερουσία ἐκλέγεται κατὰ τριετίαν. Δὲν ὑπῆρχεν ἀμφιβολία, ὅτι θὰ τύχῃ νὰ συμπέσῃ κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τῆς περιόδου τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων νὰ συμπέσῃ καὶ ἡ ἐκλογή, ὁπότε θὰ συμβῇ ἐκεῖνοι οἱ ἐκλέκτορες, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος θεωρεῖ, κατὰ τεκμήριον, ὡς ἀπωλέσαντας τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ λαοῦ, θὰ ἀναδεικνύουν τὸ ⅓ τῶν γερουσιαστῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ὅλως σφαλερόν. Καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ πολλοῦ συζητούμενον, ἐφηρμόσθη μὲν ἀλλὰ δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπ’ αὐτό. Ἀλλὰ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἔχουν καὶ ἓν ἄλλο ἐλάττωμα, διὰ νὰ εἶμαι συνεπής, πρὸς τὸ δεύτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξεν ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ τὸ πλειοψηφικόν, τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐν Ἑλλάδι ἐκλέγονται κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς.

§132Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκπροσώπησις μειοψηφιῶν.

§133Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Μάλιστα, τὸ ἔμβρυον τῆς ἀναλογικῆς. Ἐκτὸς τούτου γνωρίζομεν ὅλοι καὶ ἐπανελήφθη ἀπὸ ὅλους τοὺς προαγορεύσαντας ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εὑρίσκονται πράγματι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Ὁ κομματισμὸς δὲν ἔχει ὑπεισέλθει καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἔκτασιν, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἐὰν καὶ αὐτὰ τὰ καλέσωμεν νὰ ἐκλέξουν τοὺς γερουσιαστὰς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἢ νὰ ἀναμιχθῶμεν ἐνεργῶς εἰς αὐτὰ δηλαδὴ οἱ πολιτευόμενοι, ὁπότε δὲν θὰ ἀποφύγωμεν νὰ τὰ διαφθείρωμεν. Εἰς τὸν ἰδικόν μου δῆμον ἐπὶ 300 κοινοτήτων μόλις 50 κοινότητες λειτουργοῦν ὅπως πρέπει. Ἐὰν σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀνέφερεν ὁ διευθυντὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἴδετε ποῖοι εἶναι οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Μοῦ ἔδειξε πιστοποιητικὰ εἰς τὰ ὁποῖα οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων ἐβεβαίουν τὸ γνήσιον τῶν «ὡς ἄνω ὑπογραφῶν» αἱ ὁποῖαι.... δὲν ὑπῆρχον! Ἐσκέφθη νὰ τοὺς μηνύσῃ ὁ διευθυντὴς τῆς Τραπέζης ἀλλ’ ὅταν εὑρέθη πρὸ βροχῆς τοιούτων ἐγγράφων ἐπείσθη, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀγραμματοσύνης. Λοιπόν, εἰς αὐτοὺς τοὺς κυρίους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ τοῦ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου τῆς ἐκλογῆς δὲν θέλω φυσικὰ νὰ ἀνατρέξω εἰς τὰ ἰσχύοντα ἀλλαχοῦ. Ἐκ τῶν 16 νέων Συνταγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὸ 1919–1928 ἐφηρμόσθησαν ἐν Εὐρώπῃ ἓν μόνον Κράτος, εἰσήγαγε τὴν ἔμμεσον, αὐτὸ δὲ εἶναι ἡ Αὐστρία. Ἀπὸ τὰ παλαιὰ μόνον εἰς τὴν Γαλλίαν ἔμεινε, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ διαρκῶς τὸ τροποποιεῖ. Τὸ Βέλγιον καὶ αὐτὸ εἰσήγαγε νέαν διάταξιν ἀνάμικτον. Καταλήγων, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ δεύτερον σημεῖον, τὸ σημεῖον, τὸ ἀφορὸν τὸ πλειοψηφικόν. Τὸ πρῶτον ἐπιχείρημά μου ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶναι ἡ ἐκλογικὴ γεωγραφία, τοὐτέστιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν εὐρύτεραι περιφέρειαι ἀπὸ τοὺς νομούς, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ψυχικὴ συγγένεια, οὐδεμία ἐκλογικὴ ἐπαφὴ καὶ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἴσως ἔφθανα μέχρι τοῦ σημείου νὰ ὑποστηρίξω τὸν συνδυασμὸν κομμάτων ἐὰν ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν κόμματα ἀρχῶν. Δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξαν οὔτε ὑπάρχουν οὔτε θὰ ὑπάρξουν, διότι ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς πείρας, ὅτι τὸ μόνον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησε νὰ γίνῃ κόμμα ἀρχῶν, τὸ κόμμα τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, σήμερον στηρίζεται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἀρχηγοῦ αὐτοῦ.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐξ αὐτοῦ ἕπεται, ὅτι ἕνα κόμμα δὲν εἶναι κόμμα ἀρχῶν, ὅταν ἔχει ἕναν ἀρχηγόν;

§135Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἀντίληψις τῶν κομμάτων ἀρχῶν δὲν εἶναι ὅπως εἰς τὴν Εὐρώπην. Δυστυχῶς ὁ Ἕλλην εἶναι ἀτομικιστὴς καὶ προσωπολάτρης. Αὐτὸ ἀπέδειξεν ἡ ἱστορία. Καὶ ἐὰν ἐδημιουργήθη τὸ κόμμα σας εἰς κόμμα ἀρχῶν, αὐτὸ ἔπαυσε νὰ ὑπάρχῃ ὡς κόμμα τοιοῦτον καὶ στηρίζεται εἰς τὸ πρόσωπόν σας, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡρισμένας ἀρχάς.

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι τὸ τὸ μέγιστον μέρος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ὑποστηρίζουν περισσότερον διὰ τὰς ἀρετάς μας μᾶς ὑποστηρίζουν, παρὰ ἀπὸ προσωπικὸν δεσμόν.

§137Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Σήμερον ὁ λαὸς δὲν λέγει «μὲ ποιὸ κόμμα θὰ πάω», ἀλλὰ «ποῖος εἶναι ὁ καλὸς ἀρχηγός». Αὐτὸ συζητεῖται σήμερον καὶ ὄχι τὰ κόμματα τῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ Γερουσία, ὅπως ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὸ Σύνταγμά μας, ἔχει ἴσως δικαιώματα πολὺ περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μερικοὶ ὑποστηρίζουν ἐνταῦθα. Δὲν ἔχει ἁπλῶς ἓν ἀναβλητικὸν veto. Ἀναβλητικὸν veto θὰ εἶχε ἐὰν κατώρθωνε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐπιψήφισιν ἑνὸς νόμου ἐπὶ ἕνα ἢ δύο ἢ τρεῖς τὸ πολὺ μῆνας. Ἀλλὰ φαντασθῆτε νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται τὸν μῆνα Φεβρουάριον, τὸ ὁποῖον μετὰ 40 ἡμέρας ἀποκρούει ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς παρόδου δύο μηνῶν, (ἐφ’ ὅσον ἡ λῆξις τῆς συνόδου εἶναι κατ’ ἀνώτατον ὅριον 6 μηνῶν) καὶ θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὸ καλοκαῖρι. Συνεπῶς μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει μίαν ψυχικὴν ἐπαφὴν μὲ τὴν Γερουσίαν θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχέρειαν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπ’ αὐτὸ ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει, νὰ γίνῃ πλειοψηφικόν;

§139Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Μὴ σπεύδετε, θὰ τὸ ἴδετε πάρα κάτω. Συνεπῶς, λέγω, μία Κυβέρνησις δὲν θὰ δύναται, νὰ ἐκτελέσῃ τὸ νομοθετικόν της πρόγραμμα. Διότι ἡ λειτουργία Κυβερνήσεως δὲν ἔγκειται μόνον νὰ διοικήσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά της. Ἀλλ’ ἰδιαιτέρως ἂς λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας ἓν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ εἶναι ἐπεῖγον, νὰ ἔχῃ μίαν ἀντιλαϊκὴν μορφὴν τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θέλει ὁπωσδήποτε, νὰ τὸ ψηφίσῃ καὶ εὑρίσκεται πρὸ τοιαύτης Γερουσίας ἡ ὁποία τὴν ἐμποδίζει ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου μέχρι τοῦ ἑπομένου Ὀκτωβρίου, νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἴσως θὰ εἴπητε, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ δικαίωμα τοῦ προέδρου τῆς Βουλῆς, νὰ προκαλέσῃ ἔκτακτον σύνοδον. Ἀλλὰ κατὰ τὸ θέρος γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, νὰ συγκεντρωθῇ ἡ πλειοψηφία ἐκείνη ποῦ ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ ἡ Γερουσία αὐτὴ ἔχει καὶ τὸ ἄλλο δικαίωμα, τοῦ νὰ ἀρνῆται εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸ εἶναι ἕνα σοβαρώτατον ἐπιχείρημα ποῦ μπορεῖ, νὰ φέρῃ εἰς ἀντίθεσιν τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις μὲ τὴν Γερουσίαν καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως θὰ τὸ γνωρίζομεν, διότι ἐζήσαμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, γνωρίζομεν τὸ θερμόν της κλῖμα, τὸ ζωηρὸν τῶν ἀρχηγῶν της καὶ κανεὶς δὲν ἠξεύρει τὴν ἐξέλιξιν ἢ μᾶλλον τὸ ἀποτέλεσμα. Ἴσως δὲν θὰ εἶναι μία βιαία ἐπανάστασις, ἀλλὰ εἰρωνικὴ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπανάστασις. Ἐν Ἑλλάδι δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Γερουσίας, ὅμως ὑπάρχει εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅπως εἶναι ἡ Τσεχοσλοβακία, ἡ Ρουμανία κλπ. Συνεπῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρίσκεται εἰς ἀκόμη μειονεκτικωτέραν θέσιν, διότι ἕνα νομοσχέδιον, θὰ πρέπει, νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν. Διὰ τοῦτο καταλήγω εἰς τὸ πλειοψηφικόν.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀντιφάσκετε τότε.

§141Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Περιμένετε κ. Παπαναστασίου. Ἡ Γερουσία ἀνανεοῦται κατὰ 3τίαν κατὰ τὸ τρίτον. Ἡ Βουλὴ κατὰ στατιστικὰ δεδομένα ἐν Ἑλλάδι διαρκεῖ τρία χρόνια. Ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν καὶ ἐκλέγονται 110 βουλευταὶ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαὸν κατὰ τὸ τρίτον, ἡ Γερουσία θὰ ἀνανεοῦται κατὰ 37 βουλευτάς· 37 δὲ βουλευταὶ προστιθέμενοι εἰς τοὺς 10 τοὺς ὁποίους θὰ πρέπῃ νὰ ἐκλέγωμεν, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, θὰ ἀνανεοῦνται 47 βουλευταὶ κατὰ 3τίαν, οἱ ὁποῖοι βουλευταί, ἐφ’ ὅσον θὰ συμπίπτῃ εἴτε πρό, εἴτε μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Βουλῆς, νὰ ἐκλέγωνται, θὰ ἐκπροσωποῦσι τοὐλάχιστον κατὰ τὰ ¾ ἢ τὰ ⅔ τὸ κόμμα τὸ πλειοψηφοῦν ἐν τῇ Βουλῇ. Αὐτὸς δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν, θὰ εἶναι μία σοβαρὰ βάσις διὰ τὴν Κυβέρνησιν θὰ ἀποφεύγεται οὕτω ἡ ῥῆξις μεταξὺ Γερουσίας καὶ Βουλῆς. Ὡς πρὸς τὸ ἀναλογικὸν δὲν ἠμπορεῖ αὐτὸ νὰ μᾶς δώσῃ τίποτε τὸ βέβαιον.

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς θέλετε τὸ πλειοψηφικόν, διὰ νὰ εἶναι πλέον ἐξησφαλισμένη ἡ ἁρμονία μεταξὺ Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὴν Γερουσίαν ἐφαρμοζόμενον, παρουσιάζει μεγαλυτέρας πιθανότητας ἄκρας διαφωνίας μεταξὺ Βουλῆς καὶ Γερουσίας, ὅπως καὶ ἄκρας συμφωνίας. Εἴπατε, ὅτι θὰ ἐκλέγωνται 37 βουλευταί, πρὸ ἢ μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὸ πρὸ ἢ μετά, μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ τρία χρόνια. Ἕπεται ἐξ αὐτοῦ, ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένη ἡ σύμπτωσις τῶν γνωμῶν τῆς Γερουσίας καὶ τῆς Βουλῆς; Ἀλλ’ ἐὰν καθιερώσωμεν τὴν ἐκλογήν, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, θὰ ὑπάρχῃ μέγας κίνδυνος διὰ τὴν Γερουσίαν. Ἡ πεῖρα ἡ ἑλληνικὴ μᾶς ἐδίδαξεν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἱκανὸν νὰ σαρώσῃ ὁλόκληρα κόμματα. Εἶναι πολὺ πιθανόν, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον ἡ Γερουσία νὰ στραφῇ κατόπιν τοιούτων ἀποτελεσμάτων, ἐντελῶς ἐναντίον τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ τότε πράγματι, θὰ δημιουργηθῇ μεγάλη δυσχέρεια καὶ ἀντίθεσις τῶν δύο σωμάτων ἡ ὁποία πιθανώτατα θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀνωμαλίαν καὶ ὅτι ἐφαρμοζόμενον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, αἱ πιθανότητες αὗται περιορίζονται, διότι σάρωμα τῶν κομμάτων δι’ αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν μπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ αἱ πιθανότητες τῆς ἀνωμαλίας εἶναι πολὺ ὀλιγώτεραι, διότι εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς γερουσιαστικὰς διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος κανὲν κόμμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ συντετριμμένον.

§143Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔχω νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς: Ἡ Γερουσία θὰ ἀνανεοῦται κατὰ τριετίαν, κατὰ τὸ τρίτον. Ἡ δὲ ἀνανέωσις κατὰ τὰ 66%, θὰ γίνεται εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς Βουλῆς καὶ μόνον κατὰ τὰ 35% πιθανὸν νὰ γίνεται εἰς τὸ μέσον τῆς τριετίας. Ἐὰν δὲ ἡ ἐκλογὴ γίνῃ ἓν ἔτος πρό, ἢ ἓν ἔτος μετὰ νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι ἡ λαϊκὴ γνώμη δὲν θὰ ἔχῃ μεταβληθῇ. Ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ μία ψυχικὴ ἐπαφή, διότι κατὰ 3τίαν, θ’ ἀνανεοῦται κατὰ τὸ τρίτον, καὶ ἐφ’ ὅσον κατὰ 66%, θὰ συμπίπτῃ ἡ ἀνανέωσις νὰ γίνηται ἓν ἔτος πρὶν ἢ μετά, συνεπῶς ἡ ἐπαφὴ αὐτὴ θὰ ὑπάρχῃ, δεδομένου, ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν μεταβάλλει ὁ κόσμος ἀντιλήψεις ἐντὸς ἑνὸς ἔτους τόσον εὐκόλως. Ὡς πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, τὰ θέματα τὰ ὁποῖα θὰ θίξω εἶναι δύο· ὡς πρὸς τὰς εἰδικότητας καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν ἐν τῇ στενῇ ἐννοίᾳ. Δηλαδὴ οἱ θεωρητικοὶ ὑποστηρίζουν δύο πράγματα, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις, διὰ νὰ ὑπάρχουν εἰδικότητες καὶ ἄλλα, δέον νὰ ἐκπροσωποῦνται αἱ ὁμάδες. Εἶναι βέβαιον, ὅτι οἱ πρῶτοι εὑρίσκονται ἐν μειονεκτικῇ θέσει, διότι τὸ ζήτημα τῶν εἰδικοτήτων λύεται καὶ δι’ ἑνὸς ἄλλου τρόπου, ἐὰν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων περιλαμβάνουν εἰς ἕκαστον συνδυασμὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐπαγγελματιῶν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἔχει καί ἕν ἄλλο μειονέκτημα, ὅτι οὗτοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχουν καμμίαν εἰδικότητα εἰς ὅλα τὰ πράγματα. Διότι καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ἐπάγγελμα, εἰς ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν κλάδον τῆς βιομηχανίας, π.χ. ἔχομεν 10 ἢ 15 νομίζω μερικωτέρους κλάδους. Καὶ συνεπῶς εἷς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος εἶναι ἱκανός νὰ σᾶς δώσῃ μίαν γνώμην διὰ τὴν κατασκευὴν οἰνοπνεύματος, δὲν μπορεῖ βεβαίως, νὰ σᾶς διαφωτίσῃ μὲ τὰ τσιμέντα, ἢ δι’ ἄλλο βιομηχανικὸν εἶδος. Διὰ τοῦτο οἱ πραγματικοὶ ὑποστηρικταὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἐγκατέλειψαν τὸ πεδίον, τοῦτο διὰ νὰ δώσουν τὴν μάχην τους εἰς τὸ σημεῖον τῆς ὁμαδικῆς ἐκπροσωπήσεως. Τὴν θεωρίαν αὐτὴν ἀνέπτυξεν ὁ Γκιγιὼν γνωστὸς συνταγματολόγος ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ σοσιαλιστικῶν ἀρχῶν. Ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις δὲν ἐγεννήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὅπως ὀρθῶς ἀνέφερον οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι. Ἐὰν ἀνατρέξῃ κανεὶς εἰς παλαιοτέραν ἐποχὴν τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος, θὰ ἴδῃ, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ κοινοβούλια ἀπὸ τὰς συντεχνίας προῆλθον ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ σήμερον ἔχομεν τὴν μορφὴν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ 18ου αἰῶνος, εἶχον ὑποστηρίξει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν τάξεων καὶ καθ’ ὅλον τὸν 19ον αἰῶνα, ἀλλὰ μόνον θεωρητικῶς προσθέτω, ὑπῆρξαν πολλοὶ θεωρητικοὶ τῶν ὁποίων δὲν σᾶς ἀναφέρω τὰ ὀνόματα. Εἴκοσι περίπου εἶναι οἱ σοβαρώτεροι, ἀναπτύξαντες τὸ θέμα, πρακτικῶς ὅμως δὲν ἐφηρμόσθη. Εἰς τὴν Αὐστρίαν πρὸ ἐτῶν ἐφηρμόσθη ἀλλὰ κατηργήθη. Εἰς τήν πόλιν τῆς Βρέμης ἐφηρμόσθη, κατηργήθη καὶ ἐκεῖ. Εἰς ὅλην τὴν περιοχὴν τῶν βαλτικῶν χωρῶν κατηργήθη. Ὁ Βίσμαρκ, τὸν ὁποῖον ἀνέφερον πολλοί, ἐπεχείρησεν νὰ δημιουργήσῃ κοινοβούλιον, ὄχι διὰ νὰ ἐκπροσωπευθοῦν αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, ὅπως ἔχῃ ἴσως ἡ Βουλὴ τὴν ἀντίληψιν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἰσχυροποιήσῃ τὴν δύναμίν του, ἐξαντλῶν τὰ κόμματα, μειώνων τὴν σημασίαν τῶν κομμάτων καὶ δι’ αὐτὸ τὰ κόμματα, δὲν τοῦ ἔδωσαν τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, καὶ ὁ θεσμὸς κατέρρευσεν, μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς δημιουργείας του. Ἀνέφεραν τὴν Ἱσπανίαν ἀλλὰ ἐκεῖ κατήντησεν σῶμα συμβουλευτικόν. Μετὰ τὴν ἐπανάστασιν εἰς τὴν Γερμανίαν ὑπάρχει πρόγραμμα Social δημοκρατικόν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ εἰς οὐδὲν κατέληξαν, εἰς τὸ νὰ γίνῃ τὸ οἰκονομικὸν αὐτὸ συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι νομοθετικὸν ὄργανον. Δὲν θὰ ἀναφέρω τὴν Ἰταλίαν, διότι ἐκεῖ εἶναι Δικτατορία καὶ αἱ Δικτατορίαι ἀρέσκονται νὰ ἐκμηδενίζουν τὰ κόμματα. Ἐκ τῶν σημερινῶν δημοκρατικῶν Κρατῶν ἐν Εὐρώπῃ, δὲν ὑπάρχει πουθενὰ εἰς οὐδὲν Κράτος πλὴν τῆς Ρουμανίας καὶ Οὐγγαρίας, τὰ ὁποῖα εἶναι πολιτεύματα Βασιλικά, καὶ ἀρέσκονται νὰ δίδουν θέσεις καὶ νὰ κρατοῦν, τοὺς πλέον ἐξέχοντας πολιτικούς, εἴτε ἰσχυροὺς παράγοντας, νὰ τοὺς κρατοῦν εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἰς τὴν Ρουμανίαν μάλιστα ὑπάρχει τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι χαρακτηριστικόν, ὅτι ἐκτὸς ὅλων τῶν Μητροπολιτῶν, ὅλων τῶν πρώην ὑπουργῶν, ἐκτὸς τῶν πρωθυπουργῶν οἱ ὁποῖοι εἶναι αὐτοδικαίως μέσα, ἐκτὸς ὅλων τῶν ἐκπροσώπων τῶν ἐπαγγελματιῶν, ἐκτὸς τῶν δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς ἐκλεγομένων, ἔχομεν καὶ τοὺς βουλευτάς, ὅσοι ἐξελέγησαν ἐπὶ ὡρισμένας περιόδους εἶναι μέλη τῆς Γερουσίας. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐν Ρουμανίᾳ ἰσχύον σύστημα, παραπλήσιον εἶναι καὶ τῆς Οὐγγαρίας, καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ἐφ’ ὅσον καμμία ἀπολύτως κοινοβουλευτικὴ καὶ προεδρευομένη δημοκρατία δὲν τὸ ἐφήρμοσεν, θὰ ἔλθωμεν ἡμεῖς νὰ λάβωμεν πρότυπον τὴν Ρουμανίαν καὶ τὴν Οὐγγαρίαν ἡ ὁποία ἔχει μίαν ἀριστοκρατικὴν Γερουσίαν διὰ λόγους ὡρισμένους; Δὲν θέλω, νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ. Ἴσως ν’ ἀναφέρω μερικὰ χαρακτηριστικά. Ἡ ὁμαδικὴ ἐκπροσώπησις ἀντιβαίνει κατὰ ὡρισμένους θεωρητικοὺς εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰσότητα, ὄχι τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν ὅπως λέγουν μερικοί, διότι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ἠμπορῇ νὰ ἐννοήσῃ σώματα ἀριστοκρατικά. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθοῦν εἰς ἓν ἄτομον δύο ψῆφοι. Διότι ὁ τεχνικὸς καὶ αὐτὸς, ὀφείλει νὰ διαφωτίσῃ νὰ παράσχῃ τὸ ὑλικὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου θ’ ἀποφασίζῃ ὁ πολιτικός, ὁ ὁποῖος ἔχει περισσότεραν ἐγκυκλοπαιδικὴν μόρφωσιν καὶ περισσότερον ἀνεπτυγμένον τὸ πρὸς διοίκησιν αἰσθητήριον. Ἀφ’ ἑτέρου οἱ κύριοι οἱ ἐκ τῶν ἐπιμελεστέρων συνάδελφοι, αὐτοὶ ἀσφαλῶς θὰ εἶναι μειωμένοι ἀπέναντι τῶν συναδέλφων καὶ θὰ εἶναι μειωμένοι, διότι θὰ ἐκπροσωποῦν, ὡρισμένα συμφέροντα τάξεων, ὡρισμένα συμφέροντα ὁμαδικῶς ὀργανωμένα, ἐνῷ οἱ ὑπόλοιποι γερουσιασταὶ θὰ ἐκπροσωποῦν, τὴν καθολικὴν γνώμην, θὰ ἐκπροσωποῦν τὸ δύσκολον. Δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ εἶναι δικηγόροι τάξεως, ἀλλὰ ἀσφαλῶς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ προασπίσουν τὰ συμφέροντα ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τοὺς ἀπέστειλαν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ τὸ πνεῦμα τοῦ φανατισμοῦ τῆς ὁμάδος, νὰ τὸ φέρουν καὶ αὐτὸ ἐντὸς τῆς Γερουσίας. Δὲν θὰ δυνηθοῦν νὰ ἐξαρθοῦν πέραν τῶν συμφερόντων αὐτῶν, διότι τὰ συμφέροντα αὐτὰ εἶναι ὑλικά. Εἶναι δὲ παρατηρημένον τὸ φαινόμενον, ὅτι, ὄχι δι’ ὑλικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ διὰ καθαρῶς τοπικὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐξαρθοῦν πολλοὶ βουλευταί, ὑπεράνω αὐτῶν. Ὄχι ὑλικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν κύριοι πόσον ἐπηρεάζουν τὸν κάθε ἄνθρωπον. Ἀλλὰ λέγουν μερικοί, ὅτι αὐτὰ τὰ συμφέροντα, ἐκπροσωποῦνται ἤδη ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ αὐτὸ μοιάζει μὲ τὸ ὅτι ἐπειδὴ κατορθώνει ὁ λύκος νὰ μπαίνῃ κρυφὰ εἰς τὴν στάνη, πρέπει νὰ τοῦ ἀνοίγωμεν καὶ τὴν πόρτα, δὲν εἶναι λογικὸν αὐτό. Ἀλλὰ τότε θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα: Ἀφοῦ θὰ ἐκπροσωποῦνται, ὅλα τὰ συμφέροντα, ὁ καταναλωτὴς δὲν θὰ ἐκπροσωπηθῇ;

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ ἄλλοι 90 τὶ θὰ εἶναι;

§145Φ. ΖΑΪΜΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι τὸ σύνολον, καὶ καταναλωταί, καὶ παραγωγοί. Αὐτοὶ δὲν ἔχουν τὸ πνεῦμα τῆς τάξεως, ἵνα μὴ εἴπω τὸ πνεῦμα τῆς πάλης τῶν τάξεων. Ἐπιχείρημα ἐπίσης σοβαρὸν εἶναι, ὅτι, θὰ εἰσαχθοῦν οἱ πολιτικοὶ εἰς τὰς διαφόρους ὀργανώσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δύσκολον, νὰ τὸ γνωρίζῃ ὁ καθεὶς ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα. Παρ’ ἡμῖν συγκεκριμένως, δὲν ὑπάρχει ἐπαρκῶς ἀνεπτυγμένον τὸ πνεῦμα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀλληλεγγύης. Ἄν ἐδημιουργήθησαν ὁμαδικὰ συμφέροντα, ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν καὶ τὰ ἐπιμελητήρια, οἱ σύνδεσμοι, τὰ σωματεῖα κ.λ.π. Γνωρίζομεν πῶς φυτοζωοῦν καὶ ἂν ὑπάρχουν τινὰ ἐξ αὐτῶν ἐν δράσει, ὑπάρχουν, λόγῳ ὡρισμένων προσώπων τὰ ὁποῖα τὰ διευθύνουν. Ἀλλὰ καὶ ὁσάκις ἐτέθη τὸ ζήτημα, νὰ ἀντιταχθῇ ἡ ὀργανωμένη ἐπαγγελματικὴ τάξις, ἐναντίον ὡρισμένων μέτρων Κυβερνητικῶν καὶ μᾶς ἐδόθη ἐπανειλημμένως ἡ εὐκαιρία κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Δικτατορίας καὶ τῶν διαρκῶν ἐπαναστάσεων, οἱ μὲν ἐφόσον οἱ ἀντιβενιζελικοὶ εὑρίσκοντο εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ αὐτοὶ ἦσαν Βενιζελικοί, εἴτε ἀπουσίαζον σκοπίμως, εἴτε δὲν ἐδέχοντο τὰς προτάσεις τῶν ἄλλων, καὶ ὁσάκις ἦτο Βενιζελικὴ ἡ Κυβέρνησις, οἱ ἀντίθετοι ἔπραττον τὸ αὐτό, καὶ ὅταν ἐτίθετο τὸ ζήτημα, νὰ κλείσουν τὰ μαγαζιά τους, δὲν συνεκεντροῦντο περισσότεροι τῶν τριῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἀλληλεγγύη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον εἶμαι ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ. Οἱ ξένοι συγγραφεῖς λέγουν, ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις, θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ ἀνθίσῃ εἰς χώρας, ὅπου δὲν ὑπάρχουν ἐξαιρετικὰ ἀνεπτυγμένοι, ὁ ἀτομικισμός, καὶ ἡ πάλη τῶν τάξεων. Καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ὑπάρχει πάλη τῶν τάξεων, ὑπάρχει ὁ ἀτομικισμὸς καὶ προσθέτω ἀκόμη, δὲν θὰ ἐκλέγωνται οἱ καλλίτεροι ἐκπρόσωποι τῶν διαφόρων ὁμαδικῶν συμφερόντων, αὐτὸ ἴσως γίνῃ τὴν πρώτην φοράν, τὴν δευτέραν φορὰν μετὰ τρία ἔτη, θὰ ἐκλεγῇ ὄχι ὁ βιομήχανος ἢ ἔμπορος, ἢ ὁ ἐπαγγελματίας, ἀλλὰ ὁ Δικηγόρος, ὁ ὁποῖος, θὰ λύῃ τὰ ζητήματα τῶν διαφόρων ἐπαγγελματιῶν εἰς τὰ ὑπουργεῖα. Ὁ Ἕλλην ἔχει τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης, καὶ τῆς ἐξαρτήσεως ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, καὶ ὅταν δώσῃ τὸν λόγον του τὸν κρατεῖ, καὶ θὰ ἴδωμεν εἰς τὴν θέσιν τῶν σημαινόντων ἐκπροσώπων τῶν τάξεων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς σημειώνουν τὰς τάξεις αὐτάς, διότι, αὐτοὶ τὰς συγκρατοῦν, καὶ τὰς ὠργάνωσαν, καὶ εἶναι ἡ ψυχή των, ὅταν ἐκλείψουν αὐτοί, θὰ ἔλθουν οἱ ἄλλοι οἱ ἐπιτήδειοι, καὶ γνωρίζω ἐπίσης πολλοὺς ἐξ αὐτῶν, εἰς τὴν κατακλεῖδα ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις, ἀντιτίθεται εἰς τὴν δημοκρατικὴν ἰσότητα. Αὐτὸ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα θεωρητικὰ ἐπιχειρήματα. Εἰς τὴν Δημοκρατίαν δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ ἔχῃ τις δύο ψήφους. Καὶ λέγω αὐτό, εἴτε ἐκλεγοῦν ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοῦ λαοῦ οἱ ἐπαγγελματικοὶ ἐκπρόσωποι, εἴτε διὰ τῶν ἐπιμελητηρίων, διότι τὰ μέλη τοῦ ἐπιμελητηρίου, θὰ ἔχουν ἕν ἀντιπρόσωπον καὶ θὰ δύνανται, νὰ ἐκλέξουν ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς λεπτομερείας περὶ τοῦ τρόπου, τὸν ὁποῖον ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ, θὰ ἦτο ὀρθώτερον, διότι συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Αὐτὰ εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω. Ὁ κλῆρος ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἐκλήθη εἶναι ὁ καλλίτερος ἐπαγγελματικός..... (χειροκροτήματα).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς.

§147Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Συναισθάνομαι, κύριοι βουλευταί, ὅλον τὸ δέος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχω διὰ νὰ διαδεχθῶ εἰς τὸ βῆμα τόσους ἐκλεκτοὺς συναδέλφους. Ἐν τούτοις συναισθάνομαι καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ διατυπώσω καὶ ἐγὼ ὁ μὴ σοφός, τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἐκπροσωπῶ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ ἐπὶ πολύ, ἄλλωστε καὶ ἡ ὥρα παρῆλθε καὶ τὸ θέμα ἐξηντλήθη. Εἶχον μορφώσει γνώμην ἀπὸ τὰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ἐπερίμενον ἐν τούτοις νὰ φωτισθῶ ἀκόμη περισσότερον ἀπὸ τὰς γνώμας τῶν ἄλλων συναδέλφων. Ἠπόρησα πῶς καὶ πάλιν ἐτέθη τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς ἀναγκαιότητος τοῦ θεσμοῦ. Δὲν ἔχω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἔφεραν ἐνδοιασμοὺς ὡς πρὸς τὴν χρησιμότητα τοῦ θεσμοῦ τούτου, δὲν ἔχω νὰ ὑπενθυμίσω τὸν λόγον τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, τὸν λόγον τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλον λόγον μὲ ἔκαμε νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, εἶναι αἱ τελευταῖαι συνεδριάσεις τῶν συνόδων τῶν ἑκάστοτε Βουλῶν κατὰ τὰς ὁποίας, ὡς παλαιότεροι συνάδελφοι θὰ γνωρίζουν πῶς διεξάγωνται καὶ τὶ ἐξ αὐτῶν προέρχεται. Ἠθέλησα τὴν Γερουσίαν καὶ ὡς ἔλεγχον, καὶ ὡς ἕνα ἐπόπτην. Τώρα δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Αὐτὸς εἶναι ὁ θεσμὸς ὁ ὁποῖος εἶναι ὑποχρεωτικὸς καὶ ἀπορῶ πῶς οἱ συνάδελφοι ἠθέλησαν νὰ ἐνδιατρίψωσι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα. Πρόκειται ἁπλούστατα περὶ τοῦ τρόπου τῆς συστάσεως καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ οἱ σοφοὶ συνάδελφοι ἠσχολήθησαν νὰ μᾶς εἴπουν, πῶς πρέπει νὰ γίνῃ καὶ πῶς τὴν ἐπιθυμοῦμεν νὰ γίνῃ. Ὑποθέτω ὅτι προέχει κἄποιο ἄλλο ζήτημα. Τὸ πῶς μπορεῖ νὰ γίνῃ. Βέβαια τὴν θέλομεν καὶ τὴν ποθοῦμεν νὰ γίνῃ ὅπως φανταζώμεθα τελειοτέραν, ἀλλὰ τὸ τέλειον δὲν εἶναι καὶ εὔκολον πάντοτε. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὸν καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας, εἶναι ἐκεῖνος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ μποροῦμεν καὶ νὰ τὴν ἀποκτήσωμεν. Ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ οἱ ἐκλεκτέοι. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει δημοκρατικῶς σκεπτόμενοι νὰ συζητοῦμεν περὶ τρόπου ἐμμέσου ἐκλογῆς. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ μὲ τὴν δημοκρατικὴν ἀντίληψιν. Δημοκρατικὴ ἐκλογή, εἶναι ἡ ἄμεσος καὶ ὄχι ἡ δι’ ἐκλεκτόρων καὶ ὄχι ἡ διὰ πληρεξουσίων. Ἀφίνω τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἄλλοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν, ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εἰς τὰ ὁποῖα ἐπρότεινα νὰ προσφύγωμεν, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας λόγῳ τῶν περιορισμένων δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα ἔχουν νὰ ἀποφεύγουν ὅλοι οἱ καλοί, ὥστε νὰ καταντᾷ νὰ ἐκλεγοῦν κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἂν μὴ οἱ τελευταῖοι ἀσφαλῶς ὄχι καὶ οἱ καταλληλότεροι καὶ ὄχι οἱ καλλίτεροι. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξελέξαμεν τὰ κοινοτικὰ συμβούλια μὲ τὴν προϋπόθεσιν τοιούτων δικαιωμάτων, δὲν ἔχομεν κανένα δικαίωμα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὰ τὴν ἐκλογὴν τοιούτου σώματος ἀπὸ τὸ ὁποῖον τόσα καλὰ προσδοκῶμεν. Θὰ ἐπερίττευεν ἐντελῶς ἡ φροντὶς ν’ ἀνακαλύψωμεν νέους ἐκλογεῖς, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν ἐπικοινωνίαν, οὔτε μὲ τὸν Ἄρην, οὔτε μὲ τὴν σελήνην, οὔτε μὲ ἄλλον τινὰ πλανήτην, διὰ νὰ μεταφέρωμεν ἐκεῖθεν ἄλλους ἐκλογεῖς, διὰ νὰ ἐκλέξουν τὸ σῶμα ἐκεῖνο ἀπὸ τὸ ὁποῖον τόσα καλὰ προσδοκῶμεν. Ἡμεῖς εἴμεθα καὶ διὰ τοῦτο καὶ δι’ ἐκεῖνο. Ὅπως ἔγινε ἡ Βουλή, θὰ γίνῃ καὶ ἡ Γερουσία. Θὰ εἶναι σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μας καὶ ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μας. Ἤκουσα ἀξιοτίμους συναδέλφους πρὸ ὀλίγου νὰ θεωροῦν ὡς ἐλάττωμα, ὅτι θὰ εἶναι γνωστοὶ οἱ ὑποψήφιοι γερουσιασταὶ καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ γίνῃ εὐρυτέρα ἡ περιφέρεια διὰ νὰ μὴ τοὺς ξεύρωμεν. Νομίζω, ὅτι τοῦτο μόνον ὡς ἀστεῖον μπορεῖ νὰ λεχθῇ. Νὰ ἐκλέξωμεν ἕνα γερουσιαστὴν διὰ μίαν λειτουργίαν, ἄνθρωπον τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν· μόνον ὡς ἀστεῖον μπορεῖ νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ κανείς. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκλέξωμεν ἐκείνους τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν καὶ εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐκπληρώσουν τὴν λειτουργίαν ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ τοὺς ἀναθέσωμεν. Ἐὰν ἡ Γερουσία φέρῃ τὰ ἐλαττώματα τῆς Βουλῆς, θὰ φέρῃ καὶ τὰ προτερήματά της. Οἱ ἀρχαῖοι πρόγονοί μας ἐδημιούργουν Θεοὺς ἀπὸ τὰ ἐλαττώματά των καὶ ἀπὸ τὰς ἰδιότητάς των καὶ τὰ προτερήματά των. Ἐφ’ ὅσον Θεοὺς ἐκεῖνοι ἐδημιούργουν καὶ ἐπολιτεύοντο καὶ ἔφθασαν εἰς τὸν κολοφῶνα δόξης, ἡμεῖς θὰ θελήσωμεν διαφορετικὰ νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ πράξωμεν διαφορετικὰ ἐκείνων, διὰ τοιοῦτον ζήτημα; Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν κάμωμεν, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἀποφασίσωμεν δὲν μποροῦμεν τὴν πολιτικότητα ν’ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ τὸ σῶμα ἐκεῖνο, μὲ οἱονδήποτε ὄνομα καὶ ἂν τὸ περιβάλωμεν. Καὶ ἐκεῖνοι θὰ ψηφοθηροῦν καὶ θὰ πολιτεύωνται. Ἀναμφισβητήτως ὅμως, ἡ διανοητικότης καὶ ἡ ἀντίληψίς των θὰ εἶναι ἐντελῶς διαφορετική. Ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ διὰ τόσον μικροῦ σχετικῶς ἀριθμοῦ ἐκλεκτόρων, ὁσοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι καὶ οἱ νομαρχιακοὶ εἰς τοὺς ὁποίους προτείνεται νὰ καταφύγωμεν διὰ τὴν ἐκλογὴν, εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος καὶ πολλοὺς πειρασμοὺς ἀσφαλῶς προκαλεῖ, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν ἔχομεν, νὰ ἀναθέσωμεν εἰς αὐτούς, ὡς προεῖπον τοιαῦτα καθήκοντα. Διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ διὰ τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, τόσον μικροῦ σχετικῶς ἀριθμοῦ θέσεων γερουσιαστῶν, ἀσφαλῶς ἡ πίεσις τῶν ἐκλογέων ἐπὶ τῶν ὑποψηφίων θὰ εἶναι πάντοτε ἀσήμαντος, πάντως ὅμως πολὺ μικροτέρα ἀπὸ ὅση εἰς τοὺς ὑποψηφίους βουλευτάς. Δὲν βλέπω τὸν λόγον λοιπὸν διατὶ νὰ φύγωμεν ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν καὶ ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἠμποροῦμεν. Θὰ ἠμποροῦσε νὰ προτιμήσῃ κανεὶς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δυστυχῶς μηχανικῶς τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἀναπληροῦται ἄλλως τε τοῦτο διὰ τῆς τμηματικῆς ἐκλογῆς. Διότι ἐφ’ ὅσον κατὰ τριετίαν θὰ ἀνανεοῦται τὸ τρίτον τῶν γερουσιαστῶν, ἐνῷ ἡ περίοδος τούτων θὰ εἶναι ἐννεαετής, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐξ ἑαυτοῦ ἀναπληροῦται. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὸ ἀναλογικὸν τοῦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι τὸ δημοκρατικότατον σύστημα, ἐν τούτοις διὰ νὰ μὴ περιπλέκωνται τὰ πράγματα καὶ διότι δὲν εἶναι εὔκολον λόγῳ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεξίμων εἰς πολλὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, διότι εἶναι πολλοὶ νομοί, ὅπως μᾶς ἀνέπτυξε, ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητής, εἶναι πολλοὶ νομοί, οἱ ὁποῖοι ἕνα καὶ μόνον γερουσιαστὴν ἔχουν δικαίωμα νὰ ἐκλέξουν, τὸ νὰ εὐρυνθῇ ἡ περιφέρεια ἡ ἐκλογικὴ περισσότερον καὶ ἄτοπον καὶ ἄσκοπον καὶ θλιβερὸν ἴσως θὰ εἶναι. Προτείνω λοιπὸν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, τὴν νομαρχιακὴν καὶ ἄμεσον ἐκλογήν, τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματιῶν συμφώνως μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀποκρούω ὅμως ἐντελῶς τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου. Οὐδεμίαν ὁ κλῆρος ἔχει θέσιν εἰς τὸ πολιτικὸν σῶμα.

§148Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶσαι προκατειλημένος.

§149Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἔχω καταταχθῆ εἰς τὸ τάγμα τῶν Ἁγίων. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν θέσιν ὁ κλῆρος εἰς τὸ πολιτικὸν σῶμα, διότι οἱ κανόνες οἱ ἱεροὶ τὸν ἀποκλείουν ἀπὸ τὴν κοσμικὴν ἐξουσίαν, διότι ὁ κλῆρος ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ τὸν φαντασθῶμεν ὡς ἠθέλησαν νὰ τὸν παραστήσουν διάφοροι συνάδελφοι, ὅτι ἔχει φθάσει εἰς τὸν κολοφῶνα τῆς δόξης του, εἶναι δυστυχῶς ὁ ταπεινὸς καλόγηρος τὸν ὁποῖον βλέπομεν καθημέραν. Εἰς τὴν Γερουσίαν δὲν θὰ φέρῃ παρὰ τὰ πάθη καὶ τὰ μίση τὰ καλογηρικά, θὰ διχασθοῦν καὶ θὰ ἔχωμεν ἀκόμη περισσοτέρας ἀσχημίας ἀπὸ ἐκείνας τὰς ὁποίας βλέπομεν. Τὴν ἀπόπειραν τοῦ κλήρου νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν κοσμικὴν ἐξουσίαν τὴν εἴδομεν κατ’ ἐπανάλειψιν καὶ εἴδομεν ποῦ κατέληξεν. Ἀφίνω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς ὁ ὁποῖος δίδεται κατὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἱεραρχίαν εἶναι δυσανάλογος ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ἐκπροσωπήσεις. Ἔχομεν 100 Ἱεράρχας περίπου, ἐλπίζω ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ λάβῃ πρόνοια, ὥστε, νὰ ἐλαττωθοῦν κατὰ πολύ. Παρουσιάζεται δὲ τοῦτο τὸ ἔκτακτον καὶ ἄτοπον νὰ ἔχωμεν ἑκατὸν ἀρχιερεῖς ἡμεῖς, ἐνῷ ἡ Ρουμανία μὲ πληθυσμὸν διπλάσιον μόνον δέκα, ἡ δὲ Σερβία ὁμοίως. Καὶ ἀποροῦμεν πῶς τὸ ἀξίωμα τῶν ἀρχιερέων ἔφθασεν ἐκεῖ ποῦ ἔφθασεν. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ σκεφθῶμεν διὰ τὴν συμμετοχὴν τοῦ κλήρου εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ διὰ τὸ καλὸ τὸ ἰδικόν των καὶ διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς πολιτείας καὶ διὰ τὴν ὁμαλὴν διεξαγωγήν. Προτείνω τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, τὴν νομαρχιακὴν καὶ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὄχι τὴν συμμετοχὴν ἀλλὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ κλήρου.

§150ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις κύριε Πρόεδρε.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον 4.30′ μ. μ. (ὥρα 9.30′ μ. μ.)