1928.11.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28η

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 30 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4 30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ ἐν Λαρίσσῃ κτηνοτρόφος Ἀθ. Τζιαφέτας, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἡ ὁποία διέταξε παρανόμως, ὅπως τὰ ποίμνιά του, τὰ ὁποῖα παραχειμάζουν ἀπὸ ἐτῶν εἰς τὰς ἐπαρχίας Λαρίσσης καὶ Τυρνάβου ἀπομακρυνθῶσιν ἐκεῖθεν. — Ὁ κ. Α. Θεολογίτης βουλευτὴς Καβάλλας, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ ἐν Καβάλλᾳ συλλόγου συνοικίας Ἁγίας Παρασκευῆς, παραπονουμένου διὰ τὴν ὑπερβολικὴν ἐκτίμησιν τῶν οἰκοπέδων ὑπὸ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Τριποδάκης, καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ μοιράρχου Τσουρουνάκη Ματθαίου, ζητοῦντος νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐξ ἧς παρανόμως ἀπεμακρύνθη. — Ὁ ἴδιος βουλευτὴς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ συνταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ Κατσινάκου, παραπονουμένου διότι ἀποστρατευθεὶς δὲν προήχθη εἰς ἀνώτερον βαθμόν. — Οἱ συμβολαιογράφοι Σάμου, παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ συμβολαιογραφικῶν δικαιωμάτων, μὲ τὰς τροπολογίας τοῦ βουλευτοῦ κ. Κολιαλέξη. — Ὁ σύλλογος ἐμπόρων Βόλου παρακαλεῖ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ ἀραβοσίτου. — Ὁ σύλλογος φιλοπροόδων Βαρθολομιοῦ ἀναφέρει, ὅτι ἐκ τῶν βροχῶν ἐπλημμύρισαν τὰ προφυλακτήρια τῆς τάφρου καὶ ἐπροξένησαν τεραστίας ζημίας, παρακαλεῖ δὲ ὅπως τὸ Κράτος προσέλθῃ ἀρωγόν. — Ὁ σύλλογος ἀλευρεμπόρων Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται διὰ τὰς ψευδεῖς διαμαρτυρίας τῶν γεωργικῶν συναιτερισμῶν καὶ τοῦ γεωργικοῦ ἐπιμελητηρίου, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ ἐγχωρίου σίτου δῆθεν ἐξέπεσεν καὶ παρακαλεῖ, ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου, περὶ ἐλαττώσεως τῶν δασμῶν σίτου καὶ ἀλεύρων. — Οἱ Σωζοπολῖται πρόσφυγες ἐν Θεσσαλονίκῃ, παρακαλοῦν ὅπως λόγῳ τῆς δεινῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς των εἰσπράττωνται τὰ χρέη μόνον τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν Α.Α.Π. οὐχὶ δὲ καὶ τὰ χρέη τῶν κτημάτων καὶ γαιῶν. — Ὁ προσφυγικὸς κόσμος Γευγελῆς, παρακαλεῖ ὅπως ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως γενικῶς τῶν πολεμοπαθῶν. — Ὁ πρόεδρος τῆς διδασκαλικῆς ἐπιτροπῆς Κύμης, Εὐβοίας διαμαρτύρεται, διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἀπόλυσιν τοῦ γυμνασιάρχου. — Ἡ Ἀναστασία Ἀναστασιάδου παρακαλεῖ, ὅπως δοθῇ εἰς τὸν πατέρα της κρατούμενον ἐν ταῖς φυλακαῖς Θεσσαλονίκης τρίμηνος ἀναστολή, ὅπως ἐξέλθῃ τῶν φυλακῶν καὶ δυνηθῇ οὕτω νὰ ἐξοφλήσῃ τμηματικῶς τὸ χρέος του. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ροδολειβοῦς, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μετάθεσιν τῶν ἀρχῶν εἰς Ἄγγισταν. — Οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τοῦ ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας (τμήματος ἀπογραφῆς καὶ στατιστικῆς), παρακαλοῦν ὅπως βελτιωθῇ ὁ γλίσχρος μισθὸς τὸν ὁποῖον λαμβάνουν ὡς μὴ ἐπαρκῶν εἰς τὰς στοιχειωδεστέρας ἀνάγκας των. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μυλωνογιάννης καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν χωρίων Σούρης καὶ Λικοτειναρᾶς Κρήτης παρακαλούντων, ὅπως τὸ Κράτος χορηγήσῃ εἰς αὐτοὺς μικρὸν ποσὸν πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ τῆς συνδεούσης τὰ χωρία ταῦτα μετὰ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας των Βάμου. —Τὸ γεωργικὸν ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην μείωσιν τῆς διαφορᾶς δασμοῦ σίτου καὶ ἀλεύρων. —Ἡ ἐργατικὴ βοήθεια Λαρίσσης διαμαρτύρεται, διὰ τὰ λαμβανόμενα ὑπὸ τῶν ἀστυνομικῶν ἀρχῶν πιεστικὰ μέτρα κατὰ τῶν ἐργατῶν. —Οἱ κάτοικοι τοῦ παραμεθορίου προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ Λόφτσας ὑποβάλλουν ἔντονα παράπονα κατὰ τοῦ διοικητοῦ τοῦ τομέως Καράκιοϊ ἀνθυπολοχαγοῦ Καρβελέα, διότι ἀδικαιολογήτως ἐπετέθη κατ’ αὐτῶν καὶ τοὺς ἐξυλοκόπησε προβὰς συγχρόνως καὶ εἰς ἄλλας βαρβαρότητας. —Τὸ ἐπαγγελματικὸν καὶ βιοτεχνικὸν ἐπιμελητήριον Πατρῶν, διαμαρτύρεται διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν ἐκ τῆς Γερουσίας τῶν ἐργαζομένων τάξεων. —Τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Κερκύρας, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως Κερκύρας. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Νεοχωρίου διαμαρτύρεται, διὰ τὸν μελετώμενον ὑποβιβασμὸν τοῦ δασμοῦ σίτου καὶ ἀλεύρων. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Σοφάδων, παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ὁ ἐργολάβος τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας τοῦ χωρίου των, ὅστις διέκοψε τὰς σχετικὰς ἐργασίας, νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτὰς καθόσον λόγῳ τῶν βροχῶν θὰ ὑποστοῦν οἱ γεωργοὶ μεγάλας καταστροφάς. —Οἱ πρόσφυγες Πατρῶν καὶ Πελοποννήσου, παραπονοῦνται διὰ τὴν μείωσιν τοῦ τόκου τοῦ συμπληρωματικοῦ δανείου. —Ὁ πρόεδρος τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Ἡρακλείου, διὰ τηλεγραφήματός του παρακαλεῖ ὅπως διορθωθῇ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγγύησιν τοῦ δανείου εἰς 300.000 λιρῶν, μόνον ἀντὶ τῶν ἀναγραφομένων 350.000 λιρῶν. Ἐπίσης παρακαλεῖ νὰ μεταβληθῇ τὸ τοκοχρεωλύσιον ἀπὸ δραχμὰς 10.000.000 εἰς δραχμὰς 9.246.750. —Οἱ σύλλογοι ἐμπόρων, ἐμποροβιομηχάνων καὶ παντοπωλῶν Λαμίας, παρακαλοῦν, ὅπως διαταχθῇ ὁ τελώνης ν’ ἀναστείλῃ τὴν ἀναδρομικὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης 10ου τμήματος μονίμων ὁδοστρωμάτων εἰς τὴν διεύθυνσιν δημοσίων ἔργων τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου 3183 τροποποιούμενον. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ε. Μ. Πολυτεχνείου κειμένων διατάξεων. 4) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ὀργανώσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Μετσοβίου Πολυτεχνείου κειμένων διατάξεων. 5) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Φεβρουαρίου 1926 Ν.Δ. περὶ καταργήσεως θέσεων ἐν τῷ Ἐθνικῷ Μετσοβείῳ Πολυτεχνείῳ. 6) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Αὐγούστου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐφαρμογῆς διατάξεων τοῦ νόμου 2166 περὶ δημοσίων ἔργων, εἰς τὰς καταργηθείσας γενικάς, διοικήσεις. 7) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 16 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἀπριλίου ἐ. ἔ. Ν. Δ. περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐξ ἀμοιβῆς τῶν ἐργασιῶν μηχανικῶν, ἀρχιτεκτόνων κλπ. διαφορῶν μεταξὺ καὶ τούτων πελατῶν, τροποποιημένον· καὶ 8) Περὶ διευθετήσεως τῶν ἐκ τῆς διανομῆς τῶν οἰκοπέδων Δοξάτου ἀνακυψασῶν διαφορῶν. Οἱ κ. κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) καὶ Α. Καραπᾶνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως διεθνοῦς συμβάσεως μετὰ πρωτοκόλλου ὑπογραφῆς ἀφορώσης τὴν διευθέτησιν τῶν ἐνδιαφερουσῶν πλείονα τοῦ ἑνὸς Κράτη ὑδραυλικῶν δυνάμεων. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Χατζῖσκος, Α. Καλατζᾶκος, Κ. Κατσαδήμας, Α. Λούλης καὶ Σ. Συριόπουλος, ὑποβάλλουν τὰς κάτωθι προτάσεις νόμων: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3385 καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1926 περὶ χωρισμοῦ τῆς νομικῆς σχολῆς. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Τρικούπης, Γ. Κωνσταντόπουλος, Τ. Ἀναστασίου, Ι. Παπαφλέσσας, κ.λ.π. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 3285 τῆς 21)23 Φεβρουαρίου 1925». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ φόρου δημοσίων θεαμάτων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης» Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 21)4)26 περὶ συστάσεως συνδέσμου κοινοτήτων Δοξάτου καὶ 2) Περὶ κυρώσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων ἀφορώντων εἰς τροποποίησιν διατάξεων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ Κατερίνης νοσοκομείου φυματιώντων ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Σανατόριον Ἱερᾶς Μονῆς Πέτρας Ὀλύμπου». Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της, ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης διατάξεών τινων εἰς τὸν νόμον 2369». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Μαρτίου 1926 Ν. Δ. περὶ καταργήσεως ἱερατικῶν σχολῶν καὶ 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ., περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 94 τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Ροδόπουλος, Μ. Αἰλιανὸς καὶ Α. Πρέκας ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως Νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ φόρου δημοσίων θεαμάτων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ρ. Λιβαθινόπουλος, Μ. Τσαρλαμπᾶς, καὶ Κ. Βουδούρης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 11 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κατατάξεως ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ἐφέδρων ἀξιωματικῶν». Ἀνακοινῶ ὡσαύτως, ὅτι διάφοροι βουλευταὶ ὑπέβαλον πρότασιν ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ συστάσεως 30μελοῦς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς παρακολούθησιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἥτις θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀγροτικοῦ συλλόγου Δράμας.

§3Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν κ. Πρόεδρε.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματιῶν Αἰγίου.

§5Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀναφορά, κύριοι, τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ἀντικείμενον ἔχει τὸ διάταγμα τῆς δικτατορίας δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐδεκαπλασιάσθη τὸ χρέος τῶν ἰδιωτῶν ὑπὲρ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης. Οἱ παραπονούμενοι χαρακτηρίζουσι τὴν πρᾶξιν ταύτην ὡς ἄδικον, πρᾶξιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι μόνον αὐθαίρετος, ἀλλὰ καὶ ἀντιτίθεται πρὸς πᾶσαν ἰδέαν δικαίου καὶ ἠθικῆς, διότι τὸ Κράτος συνεβλήθη μὲ τοὺς ἰδιώτας συνάψαν σύμβασιν εἰς τὴν ὁποίαν ὡρίσθη τὸ τίμημα. Δὲν δικαιοῦται ἐξ αὐτῆς τῆς συμβάσεως αὐθαιρέτως νὰ ἀποστῇ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ διὰ δικτατορικοῦ διατάγματος νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς πολίτας νὰ πληρώσωσι τά χρέη των εἰς τὸ δημόσιον, εἰς τὸ εἰκοσαπλάσιον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παρίσταται ἀπέναντι τῶν πολιτῶν ὄχι ὡς τὸ ἠθικὸν πρόσωπον, ὅπως πρέπει νὰ εἶναι τὸ Κράτος· εἶναι ὁ ἀπηνὴς διώκτης ὁ ὁποῖος καραδοκεῖ τὴν εὐκαιρίαν, διὰ νὰ ἁρπάξῃ τὴν περιουσίαν τοῦ ὀφειλέτου, ὁπότε ἀποδεικνύεται περιτράνως ὅτι, τὸ Κράτος εἶναι ἀμείλικτος δανειστής. Διότι ἂν ἕνας ἰδιώτης εἶχεν ἀγοράσῃ προπολεμικῶς ἕνα ἀγρόν, σήμερον θὰ τὸν πληρώσῃ μὲ σημερινὸν μέρισμα, ἐνῷ ἂν εἶχε ἀγοράσῃ ἀπὸ τὸ Κράτος θὰ πληρώσῃ τὸ δεκαπλάσιον. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της τὸ ζήτημα, καὶ νὰ μὴ ἐπικυρώσῃ τὸ διάταγμα αὐτὸ τῆς δικτατορίας, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Βουλή, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐγκρίνῃ παρὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς δικτατορίας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§7Α. ΜΑΡΚΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μοῦ χαρίσῃ ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχήν του, διότι τὸ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε ἐπὶ μακρὰς ὥρας τὴν Βουλὴν τῆς προηγουμένης περιόδου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, τοῦ ψηφισθέντος τότε τὸ ὁποῖον ἐκυρώθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας, διὰ τοῦ νόμου 3626. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6 παρεχωρήθη εἰς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δημοσίου προθεσμία διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων δοθείσης ρητῆς ὑποσχέσεως περὶ τῆς ριζικῆς ρυθμίσεως τοῦ ζητήματος. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ διατάγματος αὐτοῦ ἀνεπτύχθη ἐν εὐρύτητι τὸ θέμα. Κατὰ τῷ 1871 τὸ δημόσιον ἵνα διευκολύνῃ τὴν ἐκχέρσωσιν τῶν ἀγόνων γαιῶν τῆς Ἑλλάδος παρεχώρησεν εἰς διαφόρους ἐκτάσεις ἀγόνους καὶ ἑλώδεις, οἵτινες διὰ τῆς ἐνδελεχοῦς καὶ συνεχοῦς ἐργασίας των μετέβαλον ταύτας εἰς ἐκτάσεις παραγωγικάς. Τότε εἶχε καθορισθῆ τὸ τίμημα τῆς ἀγοροπωλησίας ἀλλὰ ἐβράδυνεν ἡ ἔκδοσις τῶν παραχωρητηρίων οὐχὶ ἐξ ὑπαιτιότητος τῶν πολιτῶν, τὰ ὁποῖα ἐξεδόθησαν μετὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Ὄταν δὲ ταῦτα ἐξεδόθησαν ἐκανονίσθησαν αἱ πάγιαι δόσεις εἰς ἃς διῃρέθη τὸ συμφωνηθὲν τίμημα. Κατὰ τὸ 1925 ἐπὶ δικτατορίας τὸ Κράτος διὰ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης κατὰ τρόπον αὐθαίρετον ἐδεκαπλασίασε τὸ συμπεφωνημένον μίσθωμα, οὕτω δὲ καὶ οἱ τυχὸν γενόμενοι ἀγορασταὶ τῶν ἐκτάσεων αὐτῶν ἀπὸ τοὺς ἀρχικοὺς κυρίους εὑρέθησαν μὲ δεκαπλασισμένον τὸ πρὸς τὸ δημόσιον χρέος των.

§8Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πότε ἔγινεν αὐτό;

§9Α. ΜΑΡΚΟΥ. Πρὸ διετίας περίπου, κύριε ὑπουργὲ ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἀξίζουν κατὰ στρέμμα, οὔτε ἡ τιμὴ ἀναγράφεται ἐν τῷ παραχωρητηρίῳ. Φαντασθῆτε, ἐὰν κανονισθῇ ἡ τιμὴ εἰς τὸ ὑπερδεκαπλάσιον. Ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδια, ἀλλ’ ὑπῆρχε ἐκκρεμὲς τὸ αἰώνιον ζήτημα εἰς ποῖον ὑπουργεῖον δέον νὰ ὑπαχθοῦν τὰ δημόσια κτήματα, εἰς αὐτόνομον ὀργανισμὸν ἢ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἢ τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἔκαμε μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι, διὰ τὰ δημόσια κτήματα. Αὐτὴ ἡ διένεξις ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ σταματήσῃ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ συντόμως τὰ μέτρα διότι εἶναι ἀδίκημα ἐκ τῶν μεγαλυτέρων, καὶ ἀντίκειται εἰς τὴν καλὴν πίστιν.

§10Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λέγω, ὅτι οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν ἐκαρπώθησαν ταύτας ἐπὶ τόσα ἔτη, τὸ δὲ μίσθωμα θὰ ὤφειλε νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ 15πλάσιον ἀναλόγως τῆς ἐπικαταλλαγῆς τῆς δραχμῆς. Δὲν εἶναι ἄδικον λοιπὸν τὸ μέτρον. Ἡ μόνη δικαιολογία εἶναι, ὅτι εἰς τὰς λοιπὰς ἰδιωτικὰς σχέσεις δὲν τηρεῖται τὸ αὐτὸ μέτρον.

§11Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι λοιπὸν ἄνισον καὶ ὡς τοιοῦτον ἄδικον, ἐφόσον τὸ δημόσιον παρίσταται δανειστὴς ἐπαχθέστερος τοῦ ἰδιώτου.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος.

§13Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ἀπολύτως μὲ τοὺς προλαλήσαντας οἱ ὁποῖοι τόσον εὐγλώττως ὑπεστήριξαν τὰ δίκαια τῶν ἀγροτῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Τζερμιᾶς καὶ Θεολογίτης, ἐπὶ ἀναφορᾶς κ. Τσολογιάννη κατοίκου Καβάλλας.

§15Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως ἐνδιαφερθῇ διὰ τὰ παράπονα τοῦ αἰτοῦντος. Τὸ ζήτημα εἶναι γενικὸν καὶ ἔχει σχέσιν μὲ τὴν ὅλην ἐφαρμογὴν τῆς συμβάσεως περὶ ἀποζημιώσεως ἀνταλλαξίμων μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐφρόντισε νὰ συνάψῃ σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐφρόντισε νὰ μὴ τήν ἐμφανίσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐφρόντισε νὰ τὴν παρουσιάσῃ ἐνώπιον τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς καὶ διὰ τῆς κυρώσεως αὐτῆς καὶ μόνης ἐτέθη ἐν ἰσχύϊ, δὲν εἰσήχθη ὅμως αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δὲν εἰσήχθη σκοπίμως, διότι φερομένη πρὸς κύρωσιν ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους, ἀσφαλῶς θὰ ὑφίστατο τροποποιήσεις ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ ὅλων ἐκείνων τῶν πτωχῶν προσφύγων, καὶ γηγενῶν οἱ ὁποῖοι ἔτυχον ἐν Μακεδονίᾳ καὶ δὴ ἐν τῇ Ἀνατολικῇ νὰ κατέχωσι ἀνταλλάξιμα κτήματα. Ἠθέλησε νὰ λάβῃ ἓν μέτρον προνοίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ νὰ ἀφήσῃ τὰ μικρὰ καταστήματα μέχρι, ἀξίας 50 χιλιάδων, νὰ ἀγοράζωνται ὑπὸ τῶν ἰδίων δι’ ἐκτιμήσεως ὑπὸ ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ τοῦτο ὑπῆρξεν δῶρον ἄδωρον, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὐδὲν μικρὸν κατάστημα ἐξετιμήθη μέχρι 50 χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἐκεῖνα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτιμήσῃ ἐὰν ἐφρόντιζε ἡ Τράπεζα, νὰ τὰ συναρμολογήσῃ πλησίον τῶν ἄλλων καταστημάτων, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὰς μεγαλυτέρας τιμάς. Ἓν ζήτημα τραγικὸν ἀπειλεῖ, κ. ὑπουργέ, τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν καὶ ἰδίως τὰς πόλεις αἱ ὁποῖαι ἦσαν ὑπὸ τὴν τουρκικὴν κυριαρχίαν, Καβάλλαν, Σέρρας καὶ Δράμαν. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶδον τὰς οἰκίας των κατεστραμμένας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν Βουλγάρων καὶ ὅταν ἐπανῆλθον κατῴκησαν εἰς τουρκικάς, τὸ ἴδιον δὲ ἔπαθον καὶ οἱ πρόσφυγες. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους διότι καθημερινῶς, γίνονται ἐξώσεις. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῶν μεγάλων κτημάτων βεβαίως ἡ ἐκποίησις διὰ δημοπρασίας ἐπιβάλλεται ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι στέγην καὶ οἱ ὁποῖοι πρὸ 50ετίας κάθονται εἰς τὰ κτήματα αὐτά, ὀφείλει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, νὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸν κόσμον αὐτόν, διότι συνεχιζομένης τῆς καταστάσεως αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῶσι καὶ ἔκτροπα. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ θὰ λάβῃ μέτρα ἀνακουφίσεως τῶν μικρῶν πτωχῶν καὶ ἀδυνάτων αὐτῶν ἀνθρώπων. Μᾶς δίδεται ἀφορμὴ ἐκ τῆς ἀναφορᾶς νὰ σᾶς παρακαλέσωμεν, διὰ τὴν τροποποίησιν καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς ἐὰν ληφθῇ μέτρον προστατεῦον τοὺς ἀγρότας οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν στέγην καὶ τοὺς καταστηματάρχας, διὰ νὰ ἀγοράζουν αὐτοὶ τὰ καταστήματα διευκολυνόμενοι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§16Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ ἐγκριθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν πραγματικότητα ἐκτελεῖται. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἀφορμήν, νὰ μελετᾷ αὐτὴν ἐπιθυμοῦσα, νὰ δώσῃ, ὡς οἷόν τε εὐχερεστέραν λύσιν καὶ ἰδίως εἰς τὰ κτήματα μικρᾶς ἀξίας, κατέληξε δέ, εἴς τινας τροποποιήσεις, ὥστε, νὰ ἱκανοποιῇ καὶ τοὺς ἀνθρώπους τῶν μικρῶν αὐτῶν οἰκιῶν καὶ καταστημάτων. Πλέον τούτων δὲν δύναμαι, νὰ εἴπω τι καὶ ἐλπίζω, ὅτι, θὰ ἀρκεσθῇ ὁ κ. συνάδελφος εἰς τὸ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς συμβάσεως δὲν ἐκτελεῖται, ὡς διαγράφεται ἐν τῇ συμβάσει, διὰ νὰ μοῦ δοθῇ καιρὸς νὰ γίνῃ μία μεταρρύθμισις εἰς μερικὰ σημεῖα.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν συμβολαιογράφων Καρδίτσης.

§18Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, οἱ συμβολαιογράφοι Καρδίτσης ὡς καὶ τῆς πόλεως Ἰωαννίνων διαμαρτύρονται, διότι αἱ οἰκονομίαι αὐτῶν πρόκειται νὰ ὑπαχθῶσι εἰς τὸ κοινὸν ταμεῖον τῶν δικηγόρων. Διαμαρτύρονται διότι ἐν ᾧ ἀπεφάσισαν νὰ προσφέρουν οἱ τῶν πόλεων Ἀθηνῶν– Θεσσλονίκης–Πειραιῶς ποσὸν 25 χιλιάδων δραχμῶν ὡς ἐγγύησιν καὶ οἱ ἄλλοι τῆς περιφερείας πρωτοδικῶν 10 χιλιάδας καὶ τῶν εἰρηνοδικείων 5 χιλιάδας καὶ ἐν ᾧ ἀκόμη πρόκειται, νὰ προσφέρουν ποσὸν ἐξ εἰσπράξεων ἄνω τῶν 500 δραχ., αἱ ὁποῖαι εἰσπράξεις ἀνέρχονται εἰς πολλὰς χιλιάδας δραχ., ἐν τούτοις ὁ δικηγορικὸς σύλλογος προτείνει τὴν ἀφομοίωσιν.

§19Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν ὑπεβλήθη τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§20Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει δίκαιον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλεῖ ἐπὶ ἀναφορᾶς. Ἐξακολουθήσατε, κ. συνάδελφε.

§22Σ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι δικηγόρος. Οἱ δικηγόροι, κ. πρόεδρε, θὰ προσφέρουν 5 δραχ. δι’ ἑκάστην παράστασιν καὶ ὄχι διὰ τὰς παραστάσεις τὰς ὁποίας θὰ ἔχουν ὅταν ἀναμιγνύωνται εἰς συμβόλαια χιλιάδων δραχ. Ἀλλὰ αἱ παραστάσεις εἶναι μηδαμηναὶ ἀπέναντι 30 χιλ. δικηγόρων, ὡς γνωστὸν δὲ τὰ ¾ ἂν ὄχι καὶ περισσότερον κατὰ τόπους εἶναι δικηγόροι, διότι ἔχουσι ἄλλα ἐπαγγέλματα. Ἀλλὰ ἡ μόνη θυσία τὴν ὁποίαν ἔχουσι νὰ κάμωσι οἱ δικηγόροι, εἶναι 150 δραχ. κατὰ μῆνα. Παραβάλλετε αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 800 συμβολαιογράφων ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ προσφέρουν οἱ ἄλλοι, καὶ ἰδοὺ τὸ ἀδίκημα. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε δίκαιον, νὰ μοιράζουν τοὺς καρποὺς τῶν κόπων των ἄλλοι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προστατεύσῃ αὐτούς.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κριμπᾶς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν ἀμπελουργῶν Μεσσήνης.

§24Θ. ΚΡΙΜΠΑΣ. Κύριε ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, οἱ ἀμπελοκτήμονες καὶ σταφιδοκτήμονες Μεσσήνης, ὑποβάλλουν δι’ ἐμοῦ δύο αἰτήσεις, ἀπευθυνομένας πρὸς ὑμᾶς, διὰ τῶν ὁποίων παρακαλῶ ὅπως λάβητε ἐπείγοντα μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν τοῦ κινδύνου ἐκ τῆς φυλλοξήρας. Μέσα εἰς τὰς ὀλίγας γραμμὰς τῶν αἰτήσεων διαφαίνεται ἡ ἀγωνία τοῦ κόσμου ἐκείνου, διὰ τὴν ἀπειληθεῖσαν ἐμφάνισιν τοῦ φυλλοξηρικοῦ κινδύνου, θὰ ἤθελα νὰ τὸν ὀνομάσω τὸν κίνδυνον ἐκεῖνον πανελλήνιον, δεδομένου ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας συγκροτεῖται ἐν Ἀθήναις Πανελλήνιον συνέδριον, διὰ νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι διὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ κίνδυνος ἐκ τῆς φυλλοξήρας. Εἶναι ἀτυχῶς βεβαιωμένον, ὅπως καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι ἡ φυλλοξήρα διέσπασε ἤδη τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν εἶχε χαράξει τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ εὑρίσκεται εἰς τὸ σπίτι τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Τοῦτο σημαίνει ὅτι περὶ 2½ ἑκατομμύρια περίπου στρέμματα ἀμπελουργικὰ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἀπειλοῦνται ὑπὸ ριζικῆς καταστροφῆς. Ἡ ἀμπελουργικὴ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, προαισθανομένη τὸν κίνδυνον καὶ πρὸς ἀντιμετώπισιν αὐτοῦ εἶχε λάβει τὰ ἑξῆς μέτρα. Εἶχε διαχωρήσει τὴν χώραν εἰς ζώνας ἀμολύντους, νοσηράς, καὶ ὑπόπτους. Ἀμόλυντοι ἦσαν ἡ Κρήτη, ἡ Ἤπειρος, ἡ παλαιὰ Ἑλλάς, νῆσοι Κυκλάδες, ὅπου ἤδη σημειώνεται ἡ ἐμφάνισις τῆς φυλλοξήρας. Ἐπίσης εἶχε ἱδρύσει φυτώριον ἐξ ἀνόσων ἀμερικανικῶν ἀμπέλων εἰς τὴν Μύκονον μὲ τὸν σκοπὸν ἵνα, δι’ αὐτοῦ γίνῃ ἡ ἀνασύστασις τῶν νοσηρῶν καὶ ἀμολύντων ἀμπέλων. Διότι, εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ἀμερικανικαὶ ἄμπελοι προσβάλλονται ὑπὸ τοῦ ἐντόμου τῆς φυλλοξήρας, ἀλλὰ δὲν βλάπτονται. Τὸ φυτώριον ἐκεῖνο ἐκ 10 στρεμμάτων δοκιμασθὲν μετὰ ἑξαετίαν ἀπεδείχθη ἄνοσον. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, ὑπάρχουσιν ἀκόμη δύο ἕτερα φυτώρια, λειτουργοῦντα ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἀλλὰ ὅλα ὁμοῦ εἶναι ἀνεπαρκῆ, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνασύστασιν τῶν ἀμπέλων ὄχι μόνον Μακεδονίας καὶ Θράκης, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπολοίπων 2½ ἑκατομμυρίων στρεμμάτων τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀνάγκη λοιπόν, ὅπως γίνῃ ριζικὴ ἀνασύστασις τῶν ἀμπέλων αὐτῶν, ἵνα ἱδρυθῇ φυτώριον, τοὐλάχιστον ἐκτάσεως 7½ χιλιάδων στρεμμάτων κατὰ περιφερείας, ὑπολογιζομένου, ὅτι ἀπαιτοῦνται, δι’ ἕκαστον στρέμμα 800 μοσχεύματα, συνυπολογιζομένων καὶ τῶν ἀποτυχιῶν εἰς 50%. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ λόγος περὶ εἰσαγωγῆς ἔξωθεν μοσχευμάτων ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀνασυστάσεως ἀνόσων ἀμπέλων, ἀλλ’ ἀκόμη, διότι κοστίζει ἕκαστον μόσχευμα 2–3 δραχμὰς καὶ θὰ ἀπαιτηθῶσιν ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων δραχμῶν πρὸς ταῦτα. Ἀλλὰ καὶ ἕτερος λόγος ὑπάρχει. Πρέπει, νὰ γίνῃ προσαρμογὴ τῶν φυτωρίων ἐκείνων πρὸς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος. Καὶ πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν ἔρριζα φυτώρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐμβολιασθῶσιν ἐπὶ τόπου πρὸς ἐξοικονόμησιν χρόνου, διότι ἡ ὁλικὴ ἀνασύστασις τῶν ἀμπέλων, θὰ ἀπαιτήσῃ 20ετίαν. Πρέπει, νὰ γίνῃ ἀκόμη συγκριτικὴ μελέτη τῶν διαφόρων ἀμερικανικῶν ποικιλιῶν πρὸς τὰς ἑλληνικὰς ποικιλίας, διὰ νὰ μὴ σημειωθῶσιν αἱ γενόμεναι τὸ παρελθὸν ἀποτυχίαι. Πρέπει, νὰ γίνῃ ἐμβολιασμὸς ἐπὶ ἐρριζωμένων ἤδη ἐν Ἑλλάδι φυτωρίων. Τὸ δὲ σπουδαιότερον πάντων, πρέπει ἀκόμη, νὰ γίνῃ ἐξέτασις τοῦ ἐδάφους τῆς χώρας εἰς περιεχόμενον ἀνθρακικοῦ ἀσβεστίου. Διότι τὰ ἀμερικανικὰ ἐμβόλια δὲν ηὐδοκίμησαν εἰς ἐδάφη τὰ ὁποῖα ἔχουν πολλὴν ἀνθρακικὴν ἄσβεστον. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ καταρτισθῇ ὁ ἀσβεστομετρικὸς χάρτης τῆν χώρας, διὰ τὸν ὁποῖον, θὰ χρειασθοῦν τοὐλάχιστον 5 χρόνια. Αὐτὸς εἶναι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν εἰδῶν, κύριε πρόεδρε. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς μᾶς ἐπιβάλλει, νὰ προβῶμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν λῆψιν ἀναγκαίων μέτρων, τὰ ὁποῖα ὅμως ἀπαιτοῦν καὶ χρήματα πολλὰ καὶ κατάλληλον ἠσκημένον πρόσωπον. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ ἐπιχειρήσεως σοβαροτάτης. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἀπὸ πάντα ἄλλον συναισθάνεται τὸ μέγεθος τοῦ κινδύνου, ἐγὼ θὰ ἤμην εὐτυχής, ἐὰν ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας συμφωνῇ μὲ τὰς ἀπόψεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπόψεις εἰδικῶν. Ἀπευθύνω συνεπῶς τὴν παράκλησιν, ὅπως ἐγκαίρως ληφθῶσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ ὁ κίνδυνος τῆς φυλλοξήρας, ἐξοικονομουμένων ὁπωσδήποτε τῶν χρημάτων, διότι οἱ πόροι τοῦ ταμείου τῆς ἀντιφυλλοξηρικῆς ἀμύνης εἶναι πενιχρότατοι.

§25Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἅμα τῇ ἀναγγελίᾳ, ὅτι ἡ φυλλοξήρα ἀνεφάνη εἰς τὴν νῆσον Ἀμοργὸν ἐκάλεσα τοὺς εἰδικῶς ἀσχολουμένους καὶ δὴ τὸν κ. Ἀντωνόπουλον, διὰ νὰ ληφθοῦν τὸ ταχύτερον ὅσα μέτρα εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ἱδρυθῇ ἓν κεντρικὸν φυτώριον, βεβαίως ὄχι τῆς ἐκτάσεως τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Διότι, διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ ἓν φυτώριον 10 χιλιάδων στρεμμάτων, εἶναι καὶ δύσκολον ἐξόχως καὶ δαπανηρόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ συμβούλιον κατέληξεν εἰς τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς κεντρικοῦ φυτωρίου καὶ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν εἰς διάφορα σημεῖα μετὰ προηγουμένην ἐξέτασιν τοῦ ἐδάφους, ὥστε νὰ καταπολεμηθῇ ἡ φυλλοξήρα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐπαγγελματιῶν κοινότητος Ἡρακλείας. Ὁ κ. Φλωριᾶς.

§27Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πολλάκις ἀπησχολήσαμεν τὴν Βουλήν, διὰ ζητήματα ἀφορῶντα τὴν κωμόπολιν Τζουμαγιᾶς. Οἱ ἐπαγγελματίαι τῆς κωμοπόλεως ταύτης, ἐπικαλοῦνται τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς ἐπὶ της καταστάσεως τῶν κατοίκων Τζουμαγιᾶς. Τὸ ζήτημα δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς. Οἱ κάτοικοι τῆς Τζουμαγιᾶς πάσχωσιν ἀπὸ ἑλώδεις πυρετούς, ὁ λόγος δὲ εἶναι, ὅτι ζῶσιν ἀπὸ ἐτῶν εἰς ξύλινα καὶ σαθρὰ παραπήγματα. Κατὰ τὴν πρόσκλησιν τῶν κληρωτῶν ἐκ τῶν 70 προσελθόντων 40 ἔλαβον ἀναβολήν, κατατάξεως, λόγῳ τῆς ὑγιεινῆς αὐτῶν καταστάσεως. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὴν στέγασιν τῶν Τζουμαγιωτῶν εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ κάμῃ ἔναρξιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, κατόπιν τῶν γενομένων δηλώσεων ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου κ. ὑφυπουργοῦ τῆς Ἀνταλλαγῆς. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ληπτέα μέτρα, διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τῶν κατοίκων Τζουμαγιᾶς, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑφυπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς, ν’ ἀποστείλῃ εἰδικὸν ἐπιστήμονα, νὰ μελετήσῃ ἐπὶ τόπου τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν, διότι ἀξίζει τὸν κόπον, νὰ μεταβῇ ἐκεῖ εἷς καλὸς ἐπιστήμων, ἵνα διαπιστώσῃ τὴν κατάστασιν τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Τζουμαγιᾶς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μέλφος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§29Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος ἀνέφερεν, ἐγώ, ὄχι μόνον συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Τζουμαγιᾶς, ἡ ὁποία σήμερον ὀνομάζεται Ἡράκλεια, ἀλλὰ ἔχω νὰ τονίσω καὶ τὸ ἑξῆς γεγονός, τὸ ὁποῖον, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ. Ἐκ τῶν 70 κληρωτῶν ὡς προανέφερεν ὁ κ. προλαλήσας, οἱ 40 εὑρέθησαν ἀσθενεῖς. Ἂν δὲ λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν τὴν αὐστηρότητα τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν, τότε ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων τῆς ἀτυχοῦς ταύτης πόλεως τελείως θὰ διασαλευθῇ καὶ βαίνομεν πρὸς τὴν καταστροφήν, διότι ἀποδεικνύεται τὰ ¾ τῆς νέας γενεᾶς εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ὑγιεινὴν οὐχὶ εὐχάριστον. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἡρακλείας καὶ οἱ πρόεδροι τῶν συνεταιρισμῶν τῆς κωμοπόλεως ἐκείνης ἠναγκάσθησαν νὰ στείλουν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τηλ)μα τοῦτο, τοῦ ὁποίου ὀλίγαι μόνον γραμμαὶ ἂν ἀναγνωσθῶσι—καὶ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τηλεγράφημα λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τῆς καταστάσεως, θὰ προκαλέσουν ἀλγεινὴν ἐντύπωσιν. (ἀναγινώσκει). Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριοι, καὶ ἐπικαλοῦμαι σύντονον τὴν ἀντίληψιν τῆς σεβαστῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐφ’ ὅσον παρέρχεται ὁ καιρὸς ἐπὶ τοσοῦτον, ἡ κατάστασις βαδίζει ἐπὶ τὰ χείρω.

§30Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Διὰ νὰ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν αἴτησιν τῶν συμπολιτῶν τοῦ ἀξιοτίμου κ. βουλευτοῦ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνον ἡ πόλις αὕτη, ἡ ὁποία καταστρέφεται ἀπὸ τὴν ἑλονοσίαν, ἀλλὰ τὸ μέγιστον μέρος τῆς Ἑλλάδος. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐκ τῶν μαθητῶν τῆς Μακεδονίας 58% νοσοῦν, ἀσφαλῶς δέ, ἡ γενικὴ ἑλονοσία καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ὑπερβαίνει τὰ 75%. Ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται σοβαρώτατα καὶ μελετᾷ τὰς βάσεις τοῦ ἀντιελονοσιακοῦ ἀγῶνος καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ χρειάζονται χρήματα. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν μικρὰν λεπτομέρειαν, διὰ νὰ ἴδητε πόσα χρήματα χρειάζονται. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐπὶ 100 χιλιάδων χρειάζεται 11.000.000 μόνον, διὰ τὴν ἑλονοσίαν. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολον τὸ πρᾶγμα αὐτό. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει βεβαιῶ τοὺς κ.κ. βουλευτάς, ὅτι μελετᾶται τὸ ζήτημα καὶ ἐλπίζω, ὅτι καὶ εἰς τὴν Κ.Τ.Ε. θὰ ἐκθέσωμεν τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, διὰ νὰ μᾶς παράσχῃ ἐπιστημονικὴν ἢ ἄλλην ἀρωγήν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης, ἐπὶ ἀναφορᾶς γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Λαϊκῆς Τραπέζης.

§32Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δὲν ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἡ ἐν λόγῳ ἀναφορά, διότι τὰ ὀδυνηρὰ καθήκοντα τῶν φορολογιῶν τὰ ἔχει ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Διαμαρτύρονται οἱ κάτοικοι τῆς Ὀρεστειάδος, διὰ τὰς μελετωμένας φορολογίας, διὰ τὸ σισαμέλαιον καὶ τὸ βαμβακέλαιον, ὅπερ παράγεται ἐκεῖ. Τὸ παράδειγμα τῶν κατοίκων τῆς Ὀρεστειάδος, θὰ τὸ μιμηθοῦν καὶ τὰ ἄλλα μέρη τοῦ νομοῦ Ἕβρου καὶ τοῦ νομοῦ Ροδόπης, καὶ ὅπου ἀλλοῦ παράγονται τὰ εἴδη τοιαῦτα. Εἰς τὴν ἀγοράν των ὁμιλοῦν περὶ μελετωμένης φορολογίας τῆς βιομηχανίας...

§33Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑπέβαλεν ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§34Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἁπλούστατα, πρόκειται περὶ βιοτεχνίας, διότι ὅλοι ἠξεύρομεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ βιομηχανίας, ἀλλὰ περὶ βιοτεχνίας. Ἑπομένως, ἂν ἐπιβληθῇ φορολία ἐπὶ τῆς βιοτεχνίας, αὕτη, θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς παραγωγούς. Αὕτη δὲ ἡ φορολογία εἶναι ἔμμεσος, διότι ὁ ἔμπορος, ὁ ὁποῖος, θὰ ἀγοράσῃ τὸ σισάμι καὶ τὸν βαμβακόσπορον, διὰ νὰ βγάλῃ τὸ λάδι...

§35Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς πᾶσαν βιομηχανοποίησιν συμβαίνει αὐτό. Βέβαια ὑπολογίζει ὁ ἔμπορος καὶ τὸ κόστος καὶ τὴν φορολογίαν.

§36Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ εἶναι βαρεῖα ἡ φορολογία.

§37Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ τὸ ἐξετάσωμεν.

§38Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἀνέγνωσα, πρόκειται ὅτι τὸ Κράτος, ἡ Κυβέρνησις, νὰ περιορίσῃ τήν φυτείαν τοῦ καπνοῦ καὶ νὰ τὴν περιορίσῃ εἰς μερικὰς περιφερείας τοῦ Κράτους. Ἂν λοιπὸν ἡμεῖς δὲν ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ σισαμίου καὶ τοῦ βάμβακος, τὰ ὁποῖα εὐδοκιμοῦν πάρα πολὺ εἰς τὸν Ἕβρον καὶ εἰς ἄλλα μέρη, οἱ χωρικοί, θὰ ἀναγκασθοῦν μὲ τὴν μελετωμένην φορολογίαν νὰ ἐκτραποῦν εἰς λίαν εὐκολώτερα προϊόντα καὶ θὰ τραποῦν πάλιν ἀποκλειστικῶς εἰς μόνα τὰ πεδινὰ μέρη, νὰ καλλιεργοῦν σιτάρι, εἰς δὲ τὰ ἄλλα μέρη θὰ προτιμῶσι τὸν καπνόν. Ἑπομένως μία τοιαύτη φορολογία, θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν παραγωγὴν καὶ παρακαλῶ, νὰ μελετηθῇ τὸ πρᾶγμα.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀβραάμ, ἐπὶ ἀναφορᾶς συμβολαιογράφων Λαμίας, Ζακύνθου κ.λ.π.

§40Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Οἱ συμβολαιογράφοι θέλοντες νὰ δικαιολογήσωσι τὴν αὔξησιν τῶν δικαιωμάτων των, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ὁποίων εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, προέβη ἤδη ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπή, ἀνέγραψαν εἰς τὸ σχετικὸν διάταγμα, ὅτι ἐκ τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν θὰ διετίθετο τὸ ἥμισυ διὰ τὸ μέλλον νὰ ἱδρυθῇ ταμεῖον συντάξεων. Συμβαίνει δέ, νὰ ἔχουν εἰσπράξει ποσὰ κολοσσιαῖα τὰ ὁποῖα διότι δὲν ὑπῆρχεν τὸ ταμεῖον τὸ εἰδικόν, τὰ κατεκράτουν. Καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐθεώρησε ἐπιβεβλημένον νὰ θέσῃ ποινικὴν κύρωσιν εἰς τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν ἐντὸς 3 μηνῶν δὲν καταθέσουν τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰς χεῖράς των οἱ συμβολαιογράφοι καὶ τὰ ὁποῖα εἰσέπραξαν ἐπὶ σκοπῷ νὰ τὰ καταθέσουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, θὰ διώκονται ὡς ὑπαίτιοι τοῦ ἀδικήματος τῆς ὑπεξαιρέσεως. Τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ λυθῇ διὰ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ταμείου συντάξεων τῶν ἐν Ἑλλάδι νομικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις προσεχῶς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι βέβαιος, ὡς καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ νομοθέτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη ἐν σχεδίῳ, θὰ τὸ υἱοθετήσωσι ἀπολύτως, διότι δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ εὐεργετηθῇ μία τάξις, ἀλλὰ ὅλος ὁ νομικὸς κόσμος.

§41Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Οἱ συμβολαιογράφοι ἔχουν ἀντιρρήσεις καὶ λέγουν: Κύριοι, ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἑνωθῶμεν μὲ τοὺς δικηγόρους. Ἡμεῖς ἔχομεν ἰδιαίτερα συμφέροντα. Ἄς κάμουν οἱ δικηγόροι τὸ ἰδικόν των ταμεῖον.

§42Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Διὰ τοῦ νέου ταμείου συντάξεων, θὰ ἐξασφαλίσωσι μεγαλυτέραν σύνταξιν καὶ οἱ συμβολαιογράφοι. Ἡ ἀντίρρησίς των ὀφείλεται εἰς τοῦτο. Ὅτι, ὡς εἶπον, ὑπάρχει διάταγμα ἐπὶ δικτατορίας, διὰ τοῦ ὁποίου ηὐξήθησαν τὰ δικαιώματα αὐτῶν πρὸς τὸν σκοπὸν ἱδρύσεως ἰδιαιτέρου ταμείου.

§43Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ τοὺς τὸ ἀκυρώσωμεν.

§44Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐτροποποιήθη. Καὶ εἶπον, ἐνῷ εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ διαθέσουν τὸ ἥμισυ ἀπ’ αὐτὰ διὰ τὸ μέλλον νὰ συστηθῇ εἰδικὸν ταμεῖον συντάξεων, ἐν τῷ μεταξύ, εἰσέπραξαν τὰ ποσὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἑκατομμύρια καὶ δὲν διέθεσαν ὅπως ὤριζεν ὁ νόμος, διὰ τὸ ταμεῖον αὐτό.

§45Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἕτερον ἑκάτερον· Ἐγὼ δὲν ἐκφράζω ἀκόμη γνώμην, ἀλλὰ πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ ἀντίληψις τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ συμβολαιογράφοι, λέγοντες διατὶ θέλετε νὰ μᾶς ἑνώσητε μὲ τοὺς δικηγόρους; Εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἐὰν οἱ δικηγόροι, θέλουν νὰ καταβάλουν ὀλιγώτερα, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ τοὺς συμπληρώσουν τὴν σύνταξιν καὶ τὰ δικαιώματά των οἱ συμβολαιογράφοι.

§46Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ κ. πρόεδρε. Ἀνακριβῶς τὸ ἰσχυρίσθη ὁ κ. συνάδελφος.

§47Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λέγω ἐὰν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§48Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Αὐτὸ εἶναι χαρακτηριστικὸν τῆς καθολικῆς ἐπιπολαιότητος τῆς ἑλληνικῆς, διότι πρὶν ἢ ἀκόμη ἴδῃ τὸ φῶς τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον εἶναι ἄριστα κατηρτισμένον, ἐν τούτοις ἐκφέρονται κρίσεις ὡς ἡ τοῦ προλαλήσαντος καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀνάμιξις ἀνθρώπων ὀλίγον ἀναρμοδίων χωρὶς νὰ γνωρίζουν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἡ μετάδοσις εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς ἀνακριβοῦς πληροφορίας, ὅτι οἱ δικηγόροι θὰ καταβάλλουν ὀλιγώτερα καὶ οἱ συμβολαιογράφοι περισσότερα, τείνει νὰ προκαταλάβῃ ἀδικαιολογήτως τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ εἶναι γνωστόν, ὅτι εἰς τὸ ἴδιον ἐπάγγελμα συμπράττουν καὶ οἱ συμβολαιογράφοι καὶ οἱ κλητῆρες καὶ οἱ δικηγόροι καὶ εἶναι ὅλοι ὄργανα τῆς δικαιοσύνης, διὰ τοῦτο δ’ ἐκρίθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ συμπεριληφθοῦν ὅλοι εἰς αὐτὸ τὸ ταμεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐξυπηρετικώτατον ὄχι μόνον τῶν συμβολαιογράφων καὶ τῶν δικηγόρων, ἀλλὰ καὶ τῶν δικαστικῶν καὶ αὐτοῦ τοῦ γοήτρου τῆς δικαιοσύνης καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει πραγματικὴν δικαιοσύνην, διότι θὰ ἐξασφαλίσῃ σύνταξιν εἰς ὅλα τὰ ὄργανα αὑτῆς καὶ θὰ βελτιώσῃ σημαντικῶς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτῶν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ὑπαλλήλων παραρτημάτων ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν. Ὁ κ. Φλωριᾶς.

§50Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων τῶν παραρτημάτων τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἔχω τὴν τιμὴν, νὰ παρακαλέσω, ὅπως λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ παράπονα αὐτῶν καὶ καταβληθοῦν καὶ εἰς αὐτοὺς τὰ ἐπιδόματα, τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν εἰς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους, διότι καὶ οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἐργάζονται ἐξ ἴσου πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Κράτους γενικῶς.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§52Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ εὑρίσκεται εἰς τὸ ὑπουργικὸν συμβούλιον καὶ παρακαλοῦν, ὅπως ἀναφέρεται καὶ εἰς τὴν ἀναφορὰν, τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καί Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσωσι, ὅπως ἀποφανθῇ τὸ ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν παραπονουμένων ὑπαλλήλων.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλωριᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς συλλόγου Μακεδονομάχων Βαρυμπόμπης «Παῦλος Μελᾶς».

§54Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν κατὰ τὸν Μακεδονικὸν ἀγῶνα. Τὸ παράπονον τοῦ συλλόγου τούτου εἶναι δίκαιον καὶ ζητοῦσιν ὅπως, ἐφόσον ἀσχολοῦνται εἰς τήν καλλιέργειαν τῆς γῆς, δοθῶσιν εἰς αὐτοὺς γεωργικοὶ κλῆροι. Πιστεύω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὅταν θέλητε, νὰ τοὺς δοθῇ ὁ κλῆρος αὐτός. Γενικώτερον παρακαλῶ τὸ κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διὰ τὴν παροχὴν γεωργικοῦ κλήρου εἰς τοὺς ἀγωνισθέντας τοῦ συλλόγου «Παῦλος Μελᾶς» τῶν Μακεδονομάχων, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ ἀγὼν ἐκείνων, ὑπῆρξεν ὁ πρόδρομος τοῦ ἀγῶνος τοῦ Ἔθνους, νὰ δοθοῦν δὲ συντάξεις εἰς τοὺς ὁπλαρχηγοὺς τοὺς ἀξίους, καὶ νὰ ληφθῶσι γενικῶς μέτρα περὶ ἀμοιβῆς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄξιοι τοιούτων.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοράκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Οἰτύλου.

§56Ι. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ. Συνιστῶν τὴν ἀναφοράν, παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ περιληφθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ σεισμοπαθῶν τῆς Κορίνθου.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς κτηματικοῦ Συλλόγου Αἰγίου.

§58Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κτηματικὸς σύλλογος Αἰγίου παραπονεῖται ὅτι τὸ ἐκεῖ ἀγροκήπιον διευθύνει ἀπὸ ἐτῶν ἕνας ἰατρὸς 80τούτης ἀγνοῶν τὴν γεωπονίαν καὶ οὕτω ὁ γεωπονικὸς σταθμὸς ἀποβαίνει ἄχρηστος εἰς τὸν γεωπονικὸν κόσμον, ἔχοντα ἀνάγκην γεωπόνου διὰ τὴν παρακολούθησιν τῆς γεωργίας. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως διορισθῇ τοιοῦτος.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος, ἐπὶ αἰτήσεως ἐνοικιαστῶν καταστημάτων Ἑρμουπόλεως «περὶ τροποποιήσεως ἐνοικιοστασίου.»

§60Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶναι γνωστή, κύριοι, ἡ κρίσις τὴν ὁποίαν διέρχεται σήμερον τὸ ἐμπόριον, καὶ ἰδίως εἰς τὴν νῆσον Σῦρον, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ κοιτὶς τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ὁ φορεὺς τῶν ἐμπορικῶν νεωτέρων συνθηκῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐνθυμῆται πολὺ καλῶς ἀπὸ τὰ μαθητικά του ἔτη, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ Σῦρος, ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἤδη καταστηματάρχαι τῆς Σύρου μὴ δυνάμενοι νὰ βαστάξουν ἀπὸ τὰ βάρη ἐνοικίων, ὑποβάλλουν ὑπόμνημα καί παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐλαττωθῇ τὸ δεκαεξαπλάσιον εἰς τὸ δεκαπλάσιον. Νομίζω, ὅτι ἡ δικαία ἀξίωσις τῶν καταστηματαρχῶν Σύρου εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένη καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς πλημμυροπαθῶν Βαρθολομιοῦ.

§62Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀνεπτύχθη ἐν πλάτει καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη περαιτέρω ἀναπτύξεως αὐτῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξαντληθείσης τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῶν ἀναφορῶν ὁ κ. Δοξιάδης ἔχει τὸν λόγον, ὅπως ὑποβάλῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὰ κάτωθι νομοσχέδια. 1) Περὶ Πατριωτικοῦ Ἱδρύματος, προστασίας παιδίου καὶ περὶ ἐθνικοῦ συμβουλίου προστασίας τῆς μητρότητος καὶ τῶν παιδικῶν ἡλικιῶν. 2) Περὶ ὑποβολῆς εἰς πρακτικὰς ἐξετάσεις ἐπ’ ἀδείᾳ ἁπάντων τῶν τυχόντων προσωρινῆς ἀδείας ἀσκήσεως τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν προσφύγων ἢ μεταναστῶν ἰατρῶν φαρμακοποιῶν, κτηνιάτρων, ὀδοντοϊατρῶν καὶ μαιῶν. 3) Περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας ἐν Ἀθήναις ὑγειονομικῆς σχολῆς καὶ περὶ ἀποστολῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς μετεκπαίδευσιν ἰατρῶν, δι’ εἰδικὴν ὑγειονομικὴν μόρφωσιν. 4) Περὶ ὑποβολῆς εἰς πρακτικὴν δοκιμασίαν τῶν ἐμπειρικῶν μαιῶν πρὸς ἀπόκτησιν ἀδείας ἀσκήσεως τοῦ μαιευτικοῦ ἐπαγγέλματος. 5) Περὶ καταπολεμήσεως τῆς κληρονομικῆς συφιλίδος. 6) Περὶ ὀργανώσεως τοῦ νοσοκομείου προσφύγων Ἀθηνῶν. 7) Περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Θεσ)νίκῃ κεντρικοῦ νοσοκομείου προσφύγων· καὶ 8) Περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις Κεντρικοῦ Ὑγειονομικοῦ Ἰνστιτούτου.

§64Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Κύριοι βουλευταί. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν κρίσιν σας μερικὰ νομοσχέδια ἀφορῶντα τὴν δημοσίαν ὑγείαν. Ἡ πρώτη σειρὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ καὶ μετεκπαίδευσιν, τῶν ἰατρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡς ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, θὰ ἀναλάβωσι τὴν ὀργάνωσιν τῆς δημοσίας ὑγείας. Ὅπως γνωρίζετε, διὰ τὴν ἐπιτυχῆ ὑγειονομικὴν πολιτικὴν ἑνὸς Κράτους, χρειάζονται δύο πράγματα. Ἀφ’ ἑνὸς τὰ μέσα περὶ τῶν ὁποίων φροντίζει ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐξεύρεσίν των, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ σύστημα. Διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ δὲ ἕνα σύστημα, ἀπαιτεῖται, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νομοθεσία σχετικὴ καὶ δεύτερον ἔμψυχον ὑλικόν, δηλαδὴ προσωπικὸν ἀνάλογον, καὶ καταλλήλως μορφωμένον πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ὅπως γνωρίζετε οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ ἐθνικοῦ πανεπιστημίου ἐξέρχονται αὐτοῦ μὲ δίπλωμα ἰατροῦ θεραπευτοῦ. Ἡ κοινωνία καὶ τὸ Κράτος ἔχουν ἀνάγκην, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θεραπευτῶν, διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀτόμων, ἀλλὰ ἀφ’ ἑτέρου ἔχουν ἀνάγκην ἰατρῶν, ὑγιεινολόγων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰς θέσιν μελετῶντες τὰ αἴτια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπονομεύουν τὴν ὑγείαν νὰ λάβουν καὶ τὰ προληπτικὰ μέτρα. Εἰς ἄλλα Κράτη τοῦ κόσμου, εἰς τὴν Ἀγγλίαν, π. χ. οἱ φοιτηταὶ τῆς ἰατρικῆς, διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς ἰατροὺς θεραπευτὰς καὶ εἰς ὑγιεινολόγους, οἱ ὁποῖοι ἐξερχόμενοι τοῦ πανεπιστημίου λαμβάνουν δίπλωμα ὑγιεινολόγου, καὶ καταγίνονται ὡς κρατικοὶ ὑπάλληλοι εἰς τὴν πρόληψιν τῶν διαφόρων νοσημάτων. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα τόσον πλούσιοι ὥστε νὰ χωρίσωμεν τὸ πανεπιστήμιόν μας, εἰς δύο κατηγορίας, καὶ διὰ τοῦτο, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ λαμβάνεται ἡ μέριμνα, ὅπως ὀργανωθῇ, ὑγειονομικὴ σχολή, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐκπαιδευτήριον τῶν τελειοφοίτων τῆς ἰατρικῆς οἱ ὁποῖοι ἔχουν σκοπόν, νὰ ἀφοσιωθοῦν εἰς τὴν ὑγειονομικὴν πολιτικὴν τῆς χώρας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς μετεκπαίδευσιν ὅλων τῶν μέχρι σήμερον κρατικῶν καὶ κοινοτικῶν ἰατρῶν πρὸς μίαν ὑγειονολογικὴν κατεύθυνσιν, καὶ ἐπίσης πρὸς μόρφωσιν καὶ κατωτέρου ὑγειονομικοῦ προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι εἰς θέσιν, νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἄμεσος βοηθὸς τῶν ἰατρῶν. Ἐπειδὴ ὅμως σήμερον τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος, καὶ τὰ διάφορα διδακτήρια δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσουν ἀρτίαν ὑγειονολογικὴν μόρφωσιν εἰς τοὺς ἰατρούς, διὰ τοῦτο, διὰ τοῦ ἰδίου νομοσχεδίου, προβλέπεται ἐπίσης ὅπως ἀποσταλοῦν κατόπιν διαγωνισμοῦ εἰς τὰ διάφορα κέντρα τῆς Εὐρώπης, ἰατροὶ οἱ ὁποῖοι μορφούμενοι ἐπὶ ἕν, ἢ δύο, ἢ τρία, ἔτη, καὶ ἐπανερχόμενοι ἐνταῦθα, θὰ ἀναλάβωσι νὰ σχηματίσωσι τὸν πυρῆνα, τῶν διαφόρων ὑγειονομικῶν κέντρων καὶ σχολῶν, εἰς πέντε δέκα μεγάλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι τὰ μέσα ταῦτα ἴσως θεωρηθοῦν, ὅτι εἶναι ὀλίγον θεωρητικά, καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα. Ὀφείλω ὅμως ὡς ἰατρὸς καὶ ὡς ὑπουργὸς νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον τὴν δημοσίαν αὐτὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἔλθω εἰς ἐπαφὴν μὲ τὰ κρατικὰ ὄργανα, ἀντελήφθην, ὅτι οἱ συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰς θέσεις νομιάτρων, καὶ κοινοτικῶν ἰατρῶν, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι θαυμάσιοι θεραπευταί, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι καταβάλλουν κάθε δυνατὴν προσπάθειαν, διὰ νὰ ἀποδώσουν ὅτι, εἶναι δυνατόν, ἐν τούτοις δὲ μὴ ὄντες προικισμένοι μὲ τὰς νεωτέρας ὑγειονομικὰς γνώσεις, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀποδώσουν ὅτι ἡ σύγχρονος κοινωνία ζητεῖ. Δὲν ἀγνοεῖται ὅτι, μέχρι τοῦ 1922, ὁλόκληρος ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους, ἀπετελεῖτο, ἀπὸ μίαν διεύθυνσιν παρὰ τῷ ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀπὸ 4 ἕως 6 ἐπιθεωρητὰς τῶν ὁποίων ὁ μόνος σκοπός, ἦτο ἡ πρόληψις τῶν ἑκάστοτε ἐμφανιζομένων μεγάλων λοιμωδῶν νοσημάτων. Ὀφείλω πρὸς τιμήν των νὰ ὁμολογήσω, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τῆς δεκαετίας, ἀπὸ τοῦ 1912, ἕως τοῦ 1922 καίτοι ὅλα τὰ λοιμώδη νοσήματα, ἐνέσκυψαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐν τούτοις ἡ χώρα προεφυλάχθη κατὰ μέγιστον μέρος ἀπὸ τὴν εὐρεῖαν διάδοσιν τῶν νοσημάτων αὐτῶν. Κατὰ τὸ 1922, ὁπότε 1½ ἑκατομμύριον θύματα ἦλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα, αὐτὰ ἔφεραν συγχρόνως, καὶ τὰ σπέρματα τῶν μεγαλειτέρων νοσημάτων, κυρίως τοῦ ἐξανθηματικοῦ τύφου, ἀλλὰ καὶ τῆς χολέρας καὶ τῆς πανώλους. Τότε τὸ μὲν ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω εἶχε τὴν ὑπηρεσίαν μόνον τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου, τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχε τὴν ὑπηρεσίαν τῆς καταστολῆς τῶν νοσημάτων. Ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν αἱ δύο αὗται ὑπηρεσίαι, ἄνευ μιᾶς ἑνίας διοικήσεως, διὰ τοῦτο ἡ διεύθυνσις τῆς ὑγιεινῆς περιῆλθεν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως τὸ ὁποῖον ἐπωνομάσθη εἰς ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως. Συγχρόνως διὰ Ν. Δ. ἐθεσπίσθη, ὅπως ἐκτὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν, τῶν ἑδρευόντων ἐν τῷ κέντρῳ, συγχρόνως τεθῶσι καὶ αἱ βάσεις τῆς περιφερειακῆς ὀργανώσεως, διὰ τοῦ διορισμοῦ ἐπιθεωρητῶν, ἀνὰ ἓξ νομούς, νομιάτρων κατὰ νομοὺς καὶ κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν ἰατρῶν εἰς τὰ μικρότερα κέντρα. Προεβλέφθη δέ, ὅπως ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἰατροί, διορισθοῦν προσωρινῶς, κατόπιν δὲ μετεκπαιδεύσεως ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐπιτυχῶν ἐξετάσεων, μονιμοποιηθοῦν. Δυστυχῶς διὰ λόγους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀνεξάρτητοι τῆς καλῆς θελήσεως τῶν ἔκτοτε ἰθυνόντων ἐμονιμοποιήθησαν ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι, καὶ ἔκτοτε μένουν ὡς μόνιμοι νομίατροι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Διὰ τοῦ σήμερον ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου προβλέπεται, ὅπως ὅλοι αὐτοὶ οἱ νομίατροι καὶ οἱ κοινοτικοὶ καὶ οἱ δημοτικοί, μετεκπαιδευθοῦν ἐν Ἀθήναις, καὶ ἂν μὲν ἐπιτύχουν εἰς τὰς ἐξετάσεις των, νὰ ἀνακαταλάβουν τὰς θέσεις τὰς ὁποίας ἔχουν, ἐὰν δὲ ἀποτύχουν νὰ δώσουν τόπον εἰς ἄλλους ἱκανωτέρους. Τὸ δεύτερον νομοσχέδιον προβλέπει περὶ ἱδρύσεως ὑγειονομικοῦ ἰνστιτούτου, καὶ ὑγειονολογικοῦ μουσείου. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ καὶ τὸ ὑλικὸν μέσον τῆς μορφώσεως αὐτῶν τῶν συναδέλφων, ἀπαιτοῦνται ὅλα τὰ ἐργαστηριακὰ μέσα, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη, καὶ ἐπειδὴ σήμερον ἔχομεν ἕνα μικρὸν ἐργαστήριον τοιοῦτον προσηρτημένον εἰς τὸ μικροβιολογικὸν ἐργαστήριον τοῦ πανεπιστημίου, καὶ ἕνα μικρὸν μουσεῖον, προήλθομεν, εἰς τὴν ἑνοποίησιν ὅλων αὐτῶν εἰς ἕνα νέον. Τὸ ἐργαστήριον τοῦτο, θὰ ἔχῃ ὡς σκοπόν, πᾶσαν, ἔρευναν, πᾶσαν μελέτην, συγχρόνως ὅμως καὶ πᾶσαν ἐξέτασιν, ἀπὸ τοῦ ὕδατος μέχρι τοῦ ἀέρος, καὶ ἀπὸ τοῦ φαρμάκου μέχρι τοῦ ἄρτου. Διὰ τοῦ νόμου τούτου, καὶ ὅλοι οἱ νόμοι περὶ νοθείας, θὰ ἀποδώσουν, ὅτι ἀναμένομεν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς λείπει σήμερον εἶναι ἡ μετεκπαίδευσις τῶν ἰατρῶν, καὶ διὰ τῆς μετεκπαιδεύσεως ἡ μεταλαμπάδευσις, τῶν φώτων τῆς ὑγιεινῆς, εἰς τὸν πολὺν κόσμον. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δὲν θὰ ἔχωμεν μόνον ἰατροὺς συνταγολόγους καὶ θεραπευτάς, ἀλλὰ συγχρόνως τοιούτους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποκτήσουν μίαν ὑγειονολογικὴν συνείδησιν, σύμφωνον πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας καὶ τὰς συνθήκας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ εἰσαχθῇ τὸ μάθημα τῆς διδασκαλίας.

§66Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Αἱ λεπτομέρειαι προβλέπονται εἰς τὸ νομοσχέδιον. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ ὑγεία ἑνὸς ἀνθρώπου εἶναι ἕνα μικτὸν κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο εἰδῶν κεφάλαια, ἀπὸ ἕνα κληρονομικὸν κεφάλαιον καὶ ἀπὸ ἕνα κεφάλαιον ἐπίκτητον. Ὅλα αὐτὰ τὰ κεφάλαια ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τὰ φέρουν ἀπὸ τῆς παιδικῆς ἡλικίας. Εἶναι κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἐναποθηκεύονται εἰς τὸ σῶμα ἀπὸ τῆς ἐμβρυακῆς καὶ παιδικῆς ἡλικίας. Γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι ἡ μεγαλυτέρα ἐλαττωματικότης τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς προέρχεται ἀφ’ ἑνὸς ἐκ νοσημάτων κληρονομικῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐκ νοσημάτων βρεφικῶν. Γνωρίζομεν δὲ ἐπίσης, ὅτι ἡ θνησιμότης τῶν βρεφῶν ἐν Ἑλλάδι δηλαδὴ μέχρι τοῦ 12ου μηνὸς εἶναι 20– 21%. Δηλαδὴ ἐκ τῶν γεννημένων βρεφῶν κατ’ ἔτος τὰ 20 ἀποθνήσκουν προτοῦ φθάσουν τὸν δωδέκατον μῆνα. Καὶ ἐὰν λογαριάσωμεν ὅτι γεννῶνται 1.700.000 βρέφη ἐτησίως, ἡ θνησιμότης ἀνέρχεται εἰς 34.000 βρεφῶν καὶ τὰ ὁποῖα ἀποθνήσκουν πρὸ τοῦ δωδεκάτου μηνὸς. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς στατιστικὰς ἄλλων Κρατῶν φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ ἄλλα Κράτη τὰ Εὐρωπαϊκὰ—ἀφίνω τὰ Σκανδιναυϊκὰ τὰ ὁποῖα ἔχουν θνησιμότητα 6% — ἔχουν θνησιμότητα 7, 8, 9 καὶ 10%. Ἐὰν ἐπιτύχωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν θνητότητα τῶν Εὐρωπαϊκῶν αὐτῶν Κρατῶν, θὰ ἔχωμεν οἰκονομίαν ζωῆς 16–17 χιλιάδων ψυχῶν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος. Ἐὰν προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἄλλας ἡλικίας, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ θνητότης τῶν ἄλλων ἡλικιῶν κυρίως τῆς μαθητικῆς ἡλικίας, εἶναι κατὰ 2 φορὰς περισσοτέρα τῶν ἄλλων χωρῶν. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἕνα ἄλλο γεγονὸς, ὅτι ἡ φυματίωσις ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὰ πρῶτα νηπιακὰ ἔτη, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ δευτέρου μέχρι τοῦ ἑβδόμου ἔτους ἐν Ἑλλάδι, κατόπιν δοκιμαστικοῦ ἐμφυλιασμοῦ, φθάνωμεν εἰς τὴν ἀναλογίαν 68%, δηλαδὴ ἕκαστος Ἀθηναῖος μέχρι 7 ἐτῶν ἔχει τὴν πιθανότητα 68%, νὰ γίνῃ φυματικός. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ ἀσθένειαι αὐταὶ αἱ ὁποῖαι ἀναφαίνονται κατὰ τὴν νηπιακὴν ἡλικίαν ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐπιφέρουν θανάτους, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνους τοὺς ὀργανισμοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ κατορθώσουν νὰ ἐπιπλεύσουν, θὰ ἀφίσῃ τοιαῦτα ἐλαττώματα ψυχικὰ καὶ σωματικά, ὥστε νὰ ἔχωσιν μίαν σχετικὴν ἐλαττωματικότητα. Ἕκαστος λοιπὸν δύναται νὰ ἀντιληφθῇ ποίαν σημασίαν πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ τῆς παιδικῆς ἡλικίας, διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ αἰῶνός μας ὁ ὁποῖος ἐπωνομάσθη καὶ αἰὼν τοῦ παιδιοῦ. Καὶ αὐτὴ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν κατὰ τὴν συνέλευσιν αὐτῆς κατὰ τὸ 1926 διεκήρυξε τὰ 6 μεγάλα ἄρθρα περὶ προστασίας τοῦ παιδός.

§67Σ. ΣΥΜΕΩΝΟΓΛΟΥ. Νομίζω ὅτι ἔχετε λάθος 68%.

§68Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Ὄχι 68%, ὄχι ὅμως θανάτους, οὔτε ἀσθενείας, ἀλλὰ μολύνσεις. Διὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν ἐπιβάλλεται ὅπως ὅλα τὰ ἔθνη τὰ ὁποῖα μετέσχον εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἀναλαμβάνωσιν συστηματικῶς τὸν ἀγῶνα διὰ τὴν προστασίαν τοῦ παιδός. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν πλέον ἀφοῦ ἀρχίζωμεν νὰ θεμελιώνωμεν τὸ κύριον οἰκοδόμημα νὰ ἀρχίσωμεν ὄχι ἀπὸ τὴν κορυφὴν, ἀλλὰ νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰ θεμέλια ἀπὸ τὴν νηπιακὴν καὶ βρεφικὴν ἡλικίαν τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι τὸ καλλίτερον ἔρεισμα διὰ τὴν μετέπειτα ὑγείαν. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις συμφώνως πρὸς τὸ προεκλογικὸν πρόγραμμα τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ διὰ τοῦ ὁποίου διεκήρυξε, ὅτι θὰ ἐπιστήσῃ ἰδιαιτέρως τὴν μέριμναν αὐτῆς ἐπὶ τῆς προστασίας τῆς παιδικῆς ἡλικίας, διέθεσε εὐκόλως τὰ ἀναγκαιοῦντα ποσὰ ὅπως ἀναλάβωμεν τὸν συστηματικὸν ἀγῶνα, διὰ τὴν προστασίαν τῆς παιδικῆς ἡλικίας. Ὁ ἀγὼν θὰ διαιρεθῇ εἰς δύο μεγάλας κατηγορίας. Πρῶτον θὰ ἱδρυθῇ μέγα ἐθνικὸν συμβούλιον προστασίας τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἐν τῷ ὑπουργείῳ Ὑγιεινῆς καὶ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ὑφυπουργοῦ καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν μελέτης καὶ εἰσηγήσεως νομοσχεδίων ἐλεγκτικὴν καὶ ἐκτελεστικήν, δηλαδὴ μελετᾷ καὶ θὰ εἰσηγῆται εἰς τοὺς ἁρμοδίους νομοσχέδια, θὰ κατευθύνῃ, θὰ ἐλέγχῃ καὶ θὰ συντονίζῃ συγχρόνως.....

§69Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ θὰ εἰσηγῆται τὰ νομοθετικὰ μέτρα.

§70Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Διότι ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι πλεῖστα σωματεῖα ὀφειλόμενα εἰς ἰδιωτικὰς πρωτοδουλίας λειτουργοῦσιν ἐν Ἑλλάδι πρὸς προστασίαν τοῦ παιδός, ἀλλὰ οὐδὲν βαδίζει ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων προγραμμάτων πολλάκις, δὲ ἐν τῇ ἰδίᾳ πόλει καὶ ἐνῶ ἐπιδιώκουν τὸν ἴδιον σκοπὸν δὲν κατορθώνουν νὰ βαδίζουν ἀπὸ διάφορον δρόμον ἕκαστον. Ἐπίσης διὰ τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ πατριωτικοῦ ἱδρύματος τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς ἡ ὁποία ἐπέδειξε ἀρκετὰ εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διὰ τὴν προστασίαν τοῦ παιδός, διὰ τῆς τροποποιήσεως λέγω αὐτῆς γίνεται τὸ ἐκτελεστικὸν ὄργανον τῶν κεντρικῶν συμβουλίων τῆς προστασίας τοῦ παιδός, διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς ἱδρύσεως ἐν ἑκάστῳ νομῷ παραρτήματος αὐτοῦ μὲ τὸ δικαίωμα ἑκάστου παραρτήματος νὰ ἱδρύῃ ὑποπαράρτημα εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, δήμους καὶ κοινότητας. Ἐδῶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω μίαν μεγάλην ἀλήθειαν. Ἡ στατιστικὴ μᾶς λέγει ὅτι ἡ θνητότης τῶν βρεφῶν εἰς τὰ χωρία εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ μικροτέρα ἀπὸ τὰς μεγάλας πόλεις, ἂν λάβωμεν κυρίως ὑπ’ ὄψιν Πάτρας, Θεσσαλονίκην, Ἀθήνας, Πειραιᾶ, ἡ θνητότης καὶ εἰς τὰ πλέον ἀπρόσιτα χωρία τῆς Ἑλλάδος εἶναι τὸ ⅛ τῆς θνητότητος τῶν βρεφῶν τῶν μεγάλων πόλεων. Καὶ τοῦτο ἐξηγεῖται πολὺ εὐκόλως, ἐφ’ ὅσον ὅλαι αἱ μητέρες τῶν χωρικῶν θηλάζουν ἀνεξαρτήτως τὰ βρέφη των μόναι των. Διὰ τοῦτο ἡ θνητότης εἶναι μικροτέρα, ἐνῶ αἱ μητέραι τῶν πόλεων ἕνεκα κοινωνικῶν συνθηκῶν ἢ ἕνεκα ἐπαγγελματικῶν ἀναγκῶν ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὰ σπίτια των καὶ πολλάκις πωλοῦσι τὸ γάλα των εἰς πλουσιόπαιδα. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἡ θνητότης εἶναι τριπλασία εἰς τὰς μεγάλας πόλεις τῆς βρεφικῆς ἡλικίας. Ἀλλὰ ἡ μαθητικὴ ἡλικία παρουσιάζει εἰς τὰς μεγάλας πόλεις διπλασίαν σχεδὸν θνητότητα διότι, ἕνεκα τοῦ μεγάλου συνωστισμοῦ εἰς πλημμελῶς συντηρούμενα κτίρια ἡ μετάδοσις τῶν μολυσματικῶν νόσων εἶναι εὐκολωτέρα. Τὸ περίεργον ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ νειωτικὴ ἡλικία ἀπὸ δύο ἕως ἕξ ἐτῶν, παρουσιάζει μεγαλυτέρα, θνητότητα εἰς τὰ χωρία παρὰ εἰς τὰς πόλεις, διότι ἡ χωρικὴ μητέρα ἐργαζομένη ἔξω τοῦ οἴκου ἐγκαταλείπει τὸ παιδί της ἕρμαιον εἰς τὴν πρώτην τυχοῦσαν βλάβην. Συγχρόνως, διὰ τοῦ ἰδίου νομοσχεδίου παρὰ τῷ πατριωτικῷ ἱδρύματι ἱδρύεται καὶ γνωμοδοτικὸν συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τοὺς ἐπιφανεῖς παιδιάτρους τῶν Ἀθηνῶν οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν βολιδοσκοπηθέντες ἀμισθεί, νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὸ ἔργον τῆς προστασίας τοῦ παιδός. Ἐν συνεχείᾳ αὐτῶν τῶν μέτρων εἶναι καὶ ἕνα ἄλλο ἄλλης φύσεως· ἡ θνητότης τῶν νεογνῶν εἶνε πολὺ μεγαλυτέρα τῆς τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ τοῦτο ἀποδίδεται εἰς τὴν ἔλλειψιν μαιῶν. Καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν 492 μαίας τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀνάγκην 6–8 χιλιάδων. Δι’ ἑνὸς νομοθετήματος πρὸ δύο ἐτῶν ἀπηγορεύθη εἰς τὰς μὴ διπλωματούχους μαίας νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των. Βεβαίως ἂν καὶ ἀπηγορεύθη, ἀναγκάζονται νὰ ἀσκοῦν τὸ ἐπάγγελμά των, διότι δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθοῦν βοήθειαν, ὅτι προσκληθῇ μία μαῖα, ὅσον δήποτε κακῶς καὶ ἂν εἶναι κατηρτισμένη, διότι θὰ εἶναι προτιμώτερον νὰ βοηθήσῃ αὐτήν, παρὰ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐπίτοκον εἰς πρώτην τυχοῦσαν ἀμαθῆ καὶ ἄπειρον χωρικήν. Ὡς ἐκ τούτου κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ καθηγητοῦ τῆς μαιευτικῆς ἐσκέφθημεν πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπουλώσωμεν τὴν πληγὴν ταύτην. Διὰ τοῦτο προτείνομεν ὅπως προσκληθοῦν αἱ δυνάμεναι ἐκ τῶν πρακτικῶν μαιῶν νὰ δώσουν ἐνώπιον μιᾶς ἐπιτροπῆς πρακτικὰς ἐξετάσεις, οὕτως ὥστε νὰ ἔχουν καὶ αὗται τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των, νομίμως καὶ ἐπισήμως καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζωνται κρυπτόμεναι νὰ παραβαίνουν τοὺς ἰσχύοντας νόμους. Ἐπίσης ἐπιστοποιήθη μεγάλη θνητότης εἰς μερικὰς περιφερείας παραμεθορίους ὀφειλομένη εἰς ἐξάντλησιν τοῦ ὀργανισμοῦ συνεπείᾳ κληρονομικοῦ νοσήματος. Δυστυχῶς ὑπάρχουν ἀρκετὰ χωριὰ τῶν ὁποίων σχεδὸν τὸ μέγιστον μέρος τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι μολυσμένον ἀπὸ τὰ νοσήματα αὐτά. Ὡς ἐκ τούτου ἡ Κυβέρνησις πρὶν ἀναλάβῃ τὸν γενικὸν ἀντιαφροδισιακὸν ἀγῶνα, ἐσκέφθη, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ αὐξήσῃ τὴν ἐνέργειάν της ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον προῆλθε εἰς τὴν ἵδρυσιν συνεργείων φορητῶν καὶ τακτικῶν ἰατρείων εἰς ὅλην τὴν παραμεθόριον γραμμήν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἀρχίσῃ ἡ τακτικὴ τῶν ὀργανισμῶν αὐτῶν θεραπεία. Αὐτὸ εἶναι τὸ τέταρτον νομοσχέδιον. Ἐκτὸς αὐτοῦ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ μερικὰς τροποποιήσεις εἰς διάφορα ἄλλα νομοσχέδια Νομίζω, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ τῶν τεσσάρων τούτων νομοσχεδίων, ἐπιδιώκεται πλήρως ὁ σκοπὸς αὐτός.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§72Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλήν, ἐὰν συναινῇ, νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας, ἀναβαλλομένων τῶν ἐπερωτήσεων.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, διότι δὲν εἶμαι ἐγγεγραμμένος, οὔτε ἔχω νὰ ἀναπτύξω καμμίαν ἐπερώτησιν καὶ συνεπῶς δέχομαι νὰ συνεχισθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἀλλὰ χάριν τῆς τάξεως θὰ παρεκάλουν, νὰ ἐρωτηθοῦν οἱ ἐγγεγραμμένοι τῆς ἐπερωτήσεως ἐὰν συναινοῦν εἰς τὴν ἀναβολὴν αὐτὴν.

§74Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν μποροῦμεν διὰ πλειοψηφίας νὰ λάβωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς ἀναβολῆς. Τοῦτο θὰ γίνῃ μόνον ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις. Οἱοσδήποτε δέ, θέλει, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ συμφωνήσῃ.

§75Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀναβολὴ τῶν ἐπερωτήσεων συμφώνως μὲ τὸν κανονισμόν. Ἐφ’ ὅσον οἱ ἐγγεγραμμένοι δὲν συναινοῦν. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ζήτημα τάξεως, διότι ἀπὸ μηνὸς συνεχῶς αἱ ἐπερωτήσεις δὲν συζητοῦνται. Ὡς ἐκ τούτου νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ σήμερον νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐπερωτήσεις, διὰ νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς Γερουσίας. Αἱ ἐπερωτήσεις δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἄσκησις ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ζητοῦσα τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐπερωτήσεων νομίζω, ὅτι στερεῖ τὴν ἀντιπροσωπείαν ἑνὸς δικαιώματός της.

§76Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ ὡρισμένης ἐπερωτήσεως, ἢ θεωρητικῶς μόνον τὸ λέγετε;

§77Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Δὲν τὸ λέγω θεωρητικῶς κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. Πρόεδρος, θὰ ἐρωτήσῃ τούς κυρίους βουλευτὰς καὶ ὅστις θέλει, νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἐπερώτησίν του, νὰ τὴν ἀναπτύξῃ.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναντιρρήτως ἔτσι θὰ γίνῃ κ. συνάδελφε. Οἱ κ. κ. Πριμίδης, Ἡσαΐας, Παπαστρατῆς, Βουδούρης, Λύρας, Σακελλαρίδης, Ἀβραάμ, Αἰλιανός, Βαλαλᾶς, Νᾶκος, συναινοῦν ὅπως ἀναβληθοῦν αἱ ἐπερωτήσεις των;

§79ΟΙ ΑΝΩ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινούντων τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἀναβάλλονται αἱ ἐπερωτήσεις των. Ὁ κ. Μαντᾶς καλεῖται νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἐπερώτησίν του.

§81Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἶχον ἐπερωτήσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ὑγιεινῆς, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διὰ ποῖον λόγον ἀπελύθη ὁ ἰατρὸς Μπολέτης καὶ ἐὰν ἐγένετο ἡ ἀπόλυσίς του, διὰ πολιτικοὺς λόγους, δηλαδὴ λόγῳ τῶν φρονημάτων του. Εἶναι γνωστόν, ὅτι εἶχον διορισθῆ ἐν Λουτρακίῳ καὶ ἐν Κορίνθῳ ἰατροὶ πρὸς περίθαλψιν τῶν σεισμοπαθῶν. Ἀλλὰ κατὰ σύμπτωσιν καὶ ἐν Λουτρακίῳ καὶ ἐν Κορίνθῳ ἀπελύθησαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν οἱ ἰατροὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ σύμπτωσιν εἶναι ἰατροὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν πολιτικὴν μερίδα εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου δὲν θέλω νὰ ζητήσω νὰ ἐπαναδιορισθῇ ὁ ἀπολυθεὶς ἰατρός, ἀλλ’ ἁπλῶς ἤθελον νὰ καταστήσω γνωστὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἐπηγγέλθη, ὅτι θὰ εἶναι ἴση πρὸς πάντας τοὺς πολίτας, καὶ ὅτι δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ πολιτικὰ φρονήματα τῶν διαφόρων πολιτῶν, ἀπέλυσεν καὶ ἐν Λουτρακίῳ καὶ ἐν Κορίνθῳ μόνον τοὺς μὴ ὁμόφρονας ἰατροὺς καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας εἰς ὁμόφρονας ἰατρούς, προφασιζομένη, ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες σήμερον ἰατροὶ εἰς τὰ ἐν λόγῳ μέρη δὲν εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν.

§82Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Μετὰ τοὺς σεισμούς, ὅπως γνωρίζετε, κ. πρόεδρε, διωρίσθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐν Κορίνθῳ καὶ ἐν Λουτρακίῳ ἰατροί, ὅπως ἐξυπηρετήσουν τὰς ἀνάγκας τῶν σεισμοπαθῶν. Ὅταν ἔλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ ὑφυπουργείου τῆς Ὑγιεινῆς καὶ εἶδον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὅλων τῶν διορισθέντων ἰατρῶν, προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσιν μερικῶν ἐξ αὐτῶν. Τὸν κύριον Μπολέτη, οὔτε τὸν γνωρίζω καθόλου προσωπικῶς, ἁπλῶς ἔδωσα ἐντολὴν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἀπολυθῇ εἷς ἐκ τῶν διορισθέντων μετὰ τοὺς σεισμοὺς ἰατρῶν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς, ὅπως ἀναπτύξῃ ἐπερώτησίν του ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§84Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ δὲν ἀντιπροσωπεύονται ἅπασαι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι ὑπὸ τοῦ καθοριζομένου νόμου ἀριθμοῦ βουλευτῶν λόγῳ θανάτου τινῶν, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν προεκήρυξεν ἀκόμη ἐκλογάς, ὡς συμβαίνει ἐν Ἰωαννίνοις, ἔνθα διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Μίσσιου ἐξεκενώθη μία θέσις. Ἕτερον ζήτημα εἶναι τὸ σχετικὸν μὲ τοὺς βουλευτὰς Μαντινείας καὶ Θεσ)νίκης καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τίνος περιφερείας εἶναι βουλευτής, διότι εἰς τὴν πρόσκλησιν, τὴν ὁποίαν τοῦ ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἵνα δηλώσῃ εἰς ποίαν περιφέρειαν ἀνήκει, δὲν ἀπήντησε, καὶ ἴσως μὲν ὁ νόμος, νὰ μὴ τὸν ὑποχρεώνῃ εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην, ἀλλὰ πάντως πρέπει καὶ ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσκαλέσῃ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, νὰ προβῇ εἰς σχετικὴν δήλωσιν.

§85Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ μὴ καταπονῇ διαρκῶς τὸν κόσμον καὶ ὑπολογίζουσα, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ αἱ Γερουσιαστικαί, θὰ γίνουν συντόμως, ἀνέβαλε μέχρι τοῦδε τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε ὁ κ. συνάδελφος διὰ νὰ τὰς κάμῃ συγχρόνως μὲ τὰς γερουσιαστικάς. Ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο εἰς τὸ διάταγμα τὸ νομοθετικὸν περὶ κυρώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιληφθῇ προσεχῶς ἡ Βουλή, ὑπάρχει ἀκριβῶς διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ κεναὶ θέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν τριμηνίαν κατὰ τὰς ἑκάστοτε τριετίας, δὲν θὰ πληροῦνται, ἀλλὰ θὰ ἐνεργοῦνται ἐκλογαὶ συγχρόνως μὲ τὰς γερουσιαστικάς. Ὑπάρχει καὶ τὸ ἄλλο ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἤλεγξε τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως......

§86Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Καὶ ὑμᾶς κ. ὑπουργέ.

§87Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῇ ἡ διοίκησις ἄνευ νόμου εἰδικοῦ. Διότι εἰς τὸν νόμον τὸν ὑπάρχοντα, δὲν ὁρίζεται οὔτε ἡ προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας ὁ κ. συνάδελφος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσῃ οὔτε, αἱ συνέπειαι τῆς σιωπῆς του. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου τὸ διάταγμα περιέχει διάταξιν, τὴν ὁποίαν καλεῖται νὰ ἐπικυρώσῃ ἡ Βουλή, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐὰν βουλευτὴς ἐκλεγεὶς εἰς δύο περιφερείας, δὲν ἤθελε δηλώσῃ ποίαν προτιμᾷ, θεωρεῖται Βουλευτὴς τῆς μεγαλυτέρας περιφερείας. Αὐτὸ εἶναι τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον μπορεῖ νὰ τύχῃ τροποποιήσεως οἱασδήποτε, καὶ τὸ ὁποῖον ἐξοικονομεῖ τὰ πράγματα κατὰ τὸν δικαιότερον καὶ ὀρθώτερον τρόπον.

§88Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ ὁποῖος ἐστήριξε τὴν μὴ προκήρυξιν τῶν ἐκλογῶν εἰς τὸ ὅτι δὲν ἤθελε νὰ καταπονῇ ἡ Κυβέρνησις τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐκλογῆς, εἶναι δικαιολογία ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας δὲν πρέπει ὁ κ. ὑπουργὸς νὰ λέγῃ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ νόμος σαφῶς ὁρίζει πότε γίνονται αἱ ἐκλογαί. Τὸν νόμον αὐτὸν δὲν ἐζήτησε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μᾶς λέγει, ὅτι εἰς τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κυρώσῃ ἡ Βουλὴ ἐκεῖ καθορίζονται αἱ ἐκλογαί. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ὑποψηφίων τῆς ἀντιπολιτεύσεως, πρόκειται περὶ τῶν ὑποψηφίων τῆς συμπολιτεύσεως καὶ χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς συμπολιτεύσεως ἀναβάλλετε ὡς Γερουσιαστικὰς ἐκλογάς, διὰ νὰ συμβιβάζητε τὰ πράγματα. Ἀλλ’ αὐτὴ δὲν εἶναι πολιτικὴ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ἐκ μέρους τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ λέγῃ αὐτὰ τὰ πράγματα εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐφαρμόζῃ τὸν νόμον εἶναι ἐλεγκτέος καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς τὸν ἐλέγχω.

§89Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶχον καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἤθελεν ὑποστηρίξῃ, ὅτι λόγοι κομματικοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἤγαγον τὴν κυβερνητικὴν ἀπόφασιν εἰς ὃ σημεῖον αὕτη κατέληξεν. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι προκειμένου κυρίως περὶ τοῦ διαμερίσματος τῆς Ἠπείρου τὸ κρατοῦν κυβερνητικὸν κόμμα δὲν εἶχε οὔτε τὸν ἀπώτατον λόγον νὰ φοβῆται τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα καὶ ὅτι τοὐναντίον ἡ πάροδος τοῦ χρόνου, θὰ ἦτο ἴσως εἰς κίνδυνος διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπῆρχε τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο νὰ διεξαγάγῃ τὴν ἐκλογήν. Ἀνέφερε καὶ κἄτι ἄλλο, ὅτι αὐτὸ ἔγινε διὰ τὸν κίνδυνον τοῦ συμβιβασμοῦ τῶν ἀξιώσεων καὶ ὅτι ἀναφέρεται τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀντιπολίτευσιν. Περὶ τούτου δὲν εἶχον ἀπολύτως καμμίαν ἀμφιβολίαν, δεδομένου ὅτι δυστυχῶς διὰ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἐφόσον δὲν ἔχῃ ἐκλογεῖς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ καὶ ἀπειρίαν ἀξιώσεων ὑποψηφίων.

§90Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ ἀντιπολίτευσις ζητεῖ νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον. Ἐφηρμόσατε τὸν νόμον, ναὶ ἢ οὔ;

§91Κ. ΖΑΒΙΤΣΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών της καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἔχει πλειοψηφίαν ὄχι μόνον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ νὰ μὴ καταπονήσῃ τὸν κόσμον, ἐνόμισε καὶ νομίζει ὅτι μικρὰ προθεσμία οὐδὲν ἔχει νὰ ὠφελήσῃ, τοὐναντίον ἤθελε βλάψῃ.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσοπέταλος.

§93Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, ἐὰν στέρξω εἰς τὴν ἀναβολὴν μετὰ πάροδον πέντε ἡμερῶν ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν σημασίαν. Ἀπευθύνεται εἰς τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μὲ τὴν ἑξῆς συμπλήρωσιν. Ἀφοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς μετ’ ἐπανειλημμένας διαταγὰς δὲν εἶχεν τὴν εὐτυχίαν νὰ λάβῃ ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. εἰσαγγελέα Λεβαδείας, ἐξακολουθοῦντα προκλητικῶς νὰ παρανομῇ, θὰ δυνηθῇ εἰς τὴν μέλλουσαν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐναντίον τοῦ κ. εἰσαγγελέως παρακούοντος εἰς τὸν νόμον καὶ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ κ. ὑπουργοῦ, διότι νομίζω, ὅτι μέχρι σήμερον δὲν σᾶς ὑπέβαλε τὴν ἀπάντησιν.

§94Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. συνάδελφος νὰ εἶναι βέβαιος, ὅτι εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν πιστοποιηθῇ, ὅτι ὁ δικαστικὸς ὑπάλληλος δὲν ἔκαμε τὸ καθῆκόν του ἢ δὲν ὑπήκουσεν εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ ὑπουργείου θὰ πράξω τὸ καθῆκόν μου. Ἤδη ἀναμένω νὰ μοὶ ἀποσταλῇ ἡ δικογραφία τὴν ὁποίαν ἐζήτησα τηλεγραφικῶς καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ εἶναι ἐνταῦθα ἡ δικογραφία, ὥστε νὰ μὴ ληφθῇ ἀνάγκη λήψεως ἄλλου μέτρου.

§95Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τότε ἂς ἀναβληθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαντᾶς.

§97Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Εἶχον ὑποβάλλει ἐπερώτησιν σχετικὴν μὲ τὴν θρυλλουμένην διακοπὴν τῆς συγκοινωνίας Ἀθηνῶν– Λαυρίου λόγῳ τῆς πληροφορίας, ὅτι πρόκειται νὰ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία. Ἡ πληροφορία αὕτη ἀνεστάσωσε τοὺς κατοίκους οἱ ὁποῖοι ζητοῦν παρὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν κατὰ πόσον ἡ ἑταιρία, θὰ διακόψῃ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τίνα μέτρα τὸ Κράτος σκέπτεται νὰ λάβῃ.

§98Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πράγματι ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς πρόκειται νὰ διακόψῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Διάδοχος ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει τῆς γραμμῆς ἐκείνης ἡ ὁποία θὰ ἄγῃ μέχρι Κηφισσίας εἶναι ἡ ἑταιρία Πάουερ ἡ ὁποία θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀτμήρη συγκοινωνίαν, ὅπως τελευταῖον ὑπεχρεώθη καὶ ὑπεσχέθη, ἐπὶ μῆνας ὀκτὼ εἰσέτι. Μετὰ τὸν χρόνον τοῦτον θὰ εἶναι τόσον προηγμέναι αἱ ἐργασίαι τῆς ὑπογείου σήραγγος καὶ τῆς ἠλεκτροκινήσεως, ὥστε κατὰ τὸ μικρὸν διάστημα, τὸ ὁποῖον θὰ μεσολαβήσῃ μέχρι τῆς ἐνάρξεως ταύτης, θὰ ἐκτελῆται ἡ συγκοινωνία δι’ αὐτοκινήτων, ὁ δὲ σιδηρόδρομος Ἀττικῆς Λαυρίου θὰ ἐξακολουθήσῃ μέχρις ὅτου διαρρυθμισθῶσι τὰ κατ’ αὐτοῦ, κατ’ ἄλλον τρόπον. Θὰ γίνῃ δηλαδὴ παράδοσις τοῦ τμήματος τούτου εἰς ἄλλην ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ὑποθέτω, ὅτι ὄχι μετὰ θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συγκοινωνίαν τῆς γραμμῆς ταύτης, ἀλλὰ καὶ θὰ τὴν προαγάγῃ καὶ θὰ τὴν πυκνώσῃ. Θὰ γίνῃ δὲ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἡ συγκοινωνία διὰ μέσου Ἡρακλείου καὶ Λιόπεσι. Συνεπῶς οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει ὅτι θὰ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Συνέχισις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας».

§100Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ Σύνταγμα ἡμῶν κ. βουλευταί, καθιερώσαν τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἀνέθηκεν εἰς τὸ σῶμα τὸ νομοθετικόν, νὰ κανονίσῃ ἐκτὸς τῶν ζητημάτων τῶν λεπτομερειακῶν καὶ ἕτερα ζητήματα κατ’ ἐξοχὴν οὐσιώδη, ἐκεῖνα περὶ τὰ ὁποῖα στρέφεται ἡ διεξαγομένη συζήτησις. Καὶ εἶναι ταῦτα 1) ἐὰν ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ εἶναι ἔμμεσος ἢ ἄμεσος, 2) ἐὰν πρέπῃ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα νὰ κατισχύσῃ ἢ νὰ παραμείνῃ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ 3) ἂν ἀριθμός τις γερουσιαστῶν ἐλάχιστος πρέπῃ νὰ ἐκλεγῇ ἀπὸ τὰς τάξεις τὰς ἐπαγγελματικὰς κατ’ ἰδίαν χωριστὰ ψηφιζούσας. Περὶ ὅλων αὐτῶν ἐν πάσῃ δυνατῇ συντομίᾳ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ ἐπιτρέψατέ μοι, νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, εἰλημμένην ὄχι ἀπὸ τὰ βιβλία καὶ τὰς θεωρίας, ἀλλὰ τοιαύτην ὅπως τὴν γεννᾷ καὶ τὴν ἐπιβάλλῃ ἡ ἑλληνικὴ πραγματικότης, ἡ ἐν Ἑλλάδι συγκεκριμένη κατάστασις. Ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ἀκόμη νὰ προσθέσω, ὅτι θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ χωρὶς καλλιλογίαν, διότι ἡ καλλιλογία ἐὰν τέρπῃ τὸν λαλοῦντα καὶ τοὺς ἀκροωμένους, πολλάκις ἀποπλανᾷ καὶ αὐτὸν καὶ ἐκείνους διὰ τῆς ὑποβολῆς ἢ ἀνθυποβολῆς ὡραίων φράσεων. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ζήτημα τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, τὸ Σύνταγμα κύριοι βουλευταί, κατὰ πολὺ ἀπέκλεισε τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Καὶ πρῶτον τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἀποκλείει κατὰ τὰ 11/12, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν μαθηματικὴν ἔκφρασιν αὐτοῦ, τὴν ἐκλογὴν διὰ τῶν νομοθετικῶν σωμάτων ἐπιτρέπον αὐτὴν μόνον κατὰ τὸ 1/12. Δεύτερον ἀποκλείει τὸ Σύνταγμα ἢ καὶ ὄχι τόσον ρητῶς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, διὰ τῶν ὑπαρχόντων κοινοτικῶν συμβουλίων, διότι ταῦτα ἐξελέγησαν ἐπὶ σκοπῷ μόνον αὐτοδιοικήσεως, ὄχι ὅπως ἐκλέξωσι τοὺς γερουσιαστάς. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἐκλογὴ δι’ αὐτῶν δὲν μπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ἐκλογὴ τοῦ λαοῦ, ὡς ἀπαιτῇ τὸ Σύνταγμα ἔστω καὶ ἔμμεσος. Ἐκτὸς ὅμως τοῦ Συντάγματος τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν διὰ τῶν τοπικῶν καὶ δὴ ὑπαρχόντων καὶ μελλόντων, τὴν ἀποκλείουν ἕτεροι λόγοι, οἱ λόγοι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν προπερασμένην συνέλευσιν καὶ οἱ ὁποῖοι χαίρω πολύ, ὅτι ἐπὶ τέλους ἐπεκράτησαν, ὥστε κατὰ τὴν διεξαγομένην συζήτησιν πολλαχόθεν πολλοὶ νὰ τοὺς ἐπικαλεσθῶσι. Τοὺς ἐπαναλαμβάνω κεφαλαιωδῶς, διὰ νὰ τοὺς διατυπώσω ἐπὶ τό σαφέστερον. Ἀποκλείεται ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν διὰ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, 1) διότι ἐὰν τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐξέλεγον τοὺς γερουσιαστὰς ἐκπροσωποῦντας τὴν γενικήν πολιτικὴν τότε. Εἰς τὴν γενικὴν πολιτικὴν θὰ ἔπαιζεν σπουδαῖον ρόλον ὁ τοπικισμός, ἀντιθέτως δὲ οἱ γερουσιασταὶ ἄν ἐξελέγοντο ὑπὸ τῶν τοπικῶν συμβουλίων, θὰ ἦσαν ἠναγκασμένοι ν’ ἀναμιγνύοντο εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τότε δὲν θὰ εἴχωμεν οὔτε Γερουσίαν οὔτε αὐτοδιοίκησιν. Δεύτερον, διότι τὰ τοπικὰ συμβούλια παρ’ ἡμῖν ἀπό τινος μόνον χρόνου ἤτοι ἀπὸ μιᾶς ὀστηρίδος, ἰσχύουν, δὲν ἀπέδωσαν ἀκόμη καρπούς. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὅταν τὰ συμβούλια ταῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν παρήγαγον ἀκόμη καρποὺς νὰ παραχθοῦν ἐκ τῶν καρπῶν τούτων τῶν μὴ παραχθέντων νέοι καρποί; Αὐτὸ θὰ ἠμποροῦσεν νὰ γίνῃ μόνον διὰ τῆς παθογεννήσεως. Τοιαύτην ὅμως μόνον οἱ θεοὶ διὰ θαυμάτων δύνανται νὰ προκαλέσουν, ἀλλὰ οἱ θεοὶ πρὸ πολλοῦ ἔπαυσαν νὰ μᾶς σερβίρουν θαύματα. Ἀποκλείεται λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων καὶ δὲν μένει ἐκ τῶν τρόπων τῆς ἐμμέσου ἐκλογή, παρὰ ἡ δι’ ἐκλεκτόρων. Εἶναι ἀκόμη καὶ ἡ ἐκλογὴ διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἀλλ’ αὐτὴ ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν περίπτωσιν, ἡ ὁποία ὑπάγεται εἰς τὸ τρίτον θέμα καθ’ ὅ θὰ τὴν ἐξετάσωμεν. Ἤδη προκειμένου νὰ ἐκφράσω τὴν προτίμησίν μου μεταξὺ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τῆς ἀμέσου, δέν διστάζω ποσῶς νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Καὶ τοῦτο, διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ὑφίσταται εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα ποῦ ἐπεκράτησαν τὰ γένη τὰ μοναρχικὰ καὶ τ’ ἀριστοκρατικά, τὰ ὁποῖα ἐδυσκολεύθησαν πολὺ διὰ ν’ ἀποδώσωσι τὰς ἐλευθερίας εἰς τοὺς λαούς, εἰς τοὺς ὁποίους ἀνῆκον, εἴτε διότι δὲν ἐνόμισαν τοὺς λαοὺς ἱκανοὺς διὰ τοιαύτας ἐλευθερίας, εἴτε διότι δὲν ἐξεβιάσθησαν, ὑπὸ τούτων οἱ λαοί, οἱ λαοὶ δηλαδὴ οὗτοι δὲν ἦσαν τόσον ἰσχυροί, ὥστε ν’ ἀναγκάσωσιν αὐτὰ εἰς πλήρη παραχώρησιν, ἡμεῖς δὲν εἴχομεν ποτὲ ἔμμεσον ἐκλογήν. Παρ’ ἡμῖν δὲν συνέβη ποτέ τι ἐκ τῶν ρηθέντων Ἡμεῖς δὲν εἴχομεν γίνει ἀριστοκρατικὰ καὶ μοναρχικά, διατελέσαμεν ὑπὸ ξένον ζυγὸν ἐπὶ αἰῶνας. Ὅταν ἠλευθερώθημεν ἀπεκτήσαμεν πλήρη τὴν ἐλευθερίαν μας. Ἔκτοτε ἔχομεν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν ἢ ψηφοφορίαν, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦμεν ἐπὶ ἕνα αἰῶνα. Πῶς εἶναι δυνατὸν τώρα νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν ἕνα αἰῶνα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἡμίμετρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ μοναρχικὰ γένη ἐκβιαζόμενα παρεχώρησαν εἰς τοὺς λαούς, ἤτοι τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν; Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἄλλως τε, ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶναι καλλιτέρα, αὕτη μᾶς εἶναι ἄγνωστος καὶ δι’ αὐτὸ ἀποκρούεται, ἐνῷ τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν ἐφαρμόζομεν, ὡς εἶπον, ἐπὶ ἕνα αἰῶνα καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον αὕτη εἶναι προτιμωτέρα τῆς ἐμμέσου. Ἐξ ἄλλου οἱ προτιμοῦντες τὴν ἔμμεσον, διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ἐνῷ παραδέχονται τὴν ἄμεσον διὰ τοὺς βουλευτὰς ὅτι εὑρίσκονται εἰς πρωτοφανῆ ἀνακολουθίαν. Εἶναι γνωστὸν οἱ βουλευταὶ εἶναι ἐπιβαρημένοι μὲ καθήκοντα πολὺ περισσότερα καὶ ἐνασκοῦσι σπουδαιοτέρας ἐντολὰς ἀπὸ τοὺς γερουσιαστάς. Πῶς λοιπὸν παραδέχονται ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἱκανὸς καὶ δύναται νὰ ἐκλέξῃ διὰ τῆς ἀμέσου ψηφοφορίας τοὺς βουλευτάς; Εἶναι δηλαδὴ δυνατὸν νὰ πράττει τὰ πλείω καὶ δὲν εἶναι ἱκανὸς νὰ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστάς, νὰ πράττῃ δηλαδὴ τὸ ἧττον; Τοῦτο εἶναι πρωτοφανὴς ἀνακολουθία καὶ ἀπορῶ πῶς ὑπέπεσαν εἰς ταύτην οἱ τόσοι προλαλήσαντες. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν, ἵνα διαφέρῃ τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν ἥτις εἶναι ἄμεσος ἡ ἐκλογὴ καὶ οὕτω δῆθεν τὸ σῶμα τῆς Γερουσίας καταστῇ διάφορον τῆς Βουλῆς. Ἐπίσης κύριοι καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς εἶναι πρωτοφανής, διότι τὰ σώματα καὶ δὴ τὰ ὁμαδικὰ ἐξ ἀνθρώπων ἀποτελούμενα, δὲν γίνονται διάφορα ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς.

§101Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργό.). Ἀπὸ τοὺς γενικωτέρους ὅμως.

§102Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶναι διάφορα τὰ δύο σώματα, ἐκ διαφόρων ἀνθρώπων ἀποτελούμενα. Πρῶτον μέν, διότι ἀποτελοῦνται ἀπὸ διάφορα πρόσωπα καὶ δεύτερον, διότι κάθε σῶμα ὁμαδικόν, ὡς τοιοῦτον ἔχει διάφορον ψυχολογίαν, ἀπὸ τὰ καθ’ ἕκαστα μέρη ἢ καὶ πᾶν ἄλλο ὁμαδικὸν σῶμα. Καὶ αὐτὴ ἡ Βουλή, ἡ παροῦσα, ἡ ὁποία παρίσταται ἤδη, ὡς ἕνα ὁμαδικὸν σῶμα, ἂν τὴν χωρίσωμεν εἰς δύο, καὶ τὸ μὲν ἕνα μέρος αὐτῆς γίνῃ Γερουσία, τὸ δὲ ἄλλο παραμείνῃ Βουλή, δὲν θὰ εἶναι τὰ δύο αὐτὰ μέρη ὅλως διάφορα; Ἀναμφισβήτως ναί. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λοιπόν, νὰ ἐφαρμόσωμεν διάφορον τρόπον ἐκλογῆς τῶν δύο νομοθετικῶν σωμάτων διὰ νὰ καταστήσωμεν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἑτέρου, ἀλλὰ καὶ δὲν χρειάζεται νὰ εἶναι διάφορον τὸ ἓν τοῦ ἑτέρου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖται διὰ τοῦ ἑτέρου σώματος, ἤτοι τῆς Γερουσίας, εἶναι ὁ μετριασμὸς ἑνὸς ἐλαττώματος τοῦ πρώτου, ἤτοι τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ δηλαδή, ὡς εἶναι γνωστόν, ἀνανεοῦται κατὰ βραχέα διαστήματα καὶ συνολικῶς τοῦτο βεβαίως, εἶναι ἓν προτέρημα, ἀλλὰ εἴς τινας περιπτώσεις γίνεται ἐλάττωμα, ὅταν δηλαδὴ κατὰ τὰς ἐκλογὰς αὐτῆς ὁ λαὸς διατελῇ ἐν ἐξάψει ἢ ἐν ἐσχάτῃ πλάνῃ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέξῃ Βουλὴν πλάνης καὶ ἐξάψεως, ἥτις ν’ ἀνατρέψῃ τὸ πᾶν. Πρὸς μετριασμὸν τούτου ἐξευρέθη ἡ Γερουσία ἡ μόνιμος ἄλλοτε οὖσα, ὡς ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν ἀρχῇ ἰδίως τῆς δημιουργίας της, ἢ κατὰ χρονικὰ διαστήματα τμηματικῶς ἀνανεουμένη, ἐκφράζῃ τὴν διαρκῆ θέλησιν τοῦ Ἔθνους ἢ ταύτην εἰς τὰς διαφόρους ἐποχάς. Καὶ δύναται νὰ μετριάζῃ τὴν θέλησιν αὐτοῦ διὰ τῆς Βουλῆς, ἐκφραζομένη, ὅταν αὕτη ἐξελέγη εἰς μίαν στιγμὴν ἐξάψεως ἢ πλάνης, ὅπως δήποτε παρετηρήθη, ὅτι ἡ Γερουσία ἔχει συνήθως τάσεις ἀντιθέτους τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἡ Βουλὴ τραβάῃ πρὸς ριζοσπαστισμόν, ἡ Γερουσία τὴν συνέχει, ἀντιθέτως ἐὰν τραβάει πρὸς συντηρητισμόν, ἡ Γερουσία τὴν ἕλκει πρὸς φιλελευθέρας ἀρχάς. Τοιοῦτον τὶ συνέβη πολλάκις εἰς τὴν Γαλλίαν. Μᾶς εἶπον, ἀκόμη, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέγωνται ἐμμέσως οἱ γερουσιασταί, διὰ νὰ μὴν ὑφίστανται οἱ γερουσιασταὶ τὴν ἐπιρροὴν τοῦ πολλοῦ πλήθους. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα, τὸ χειρότερον ἐλάττωμα εἰς τὰς κοινωνίας καὶ μάλιστα τὰς σημερινάς, δὲν εἶναι τὰ πρόσωπα ποῦ παίζουν τὸν σπουδαιότερον ρόλον, ἀλλ’ αἱ μεγάλαι μάζαι τοῦ λαοῦ, ὅταν οἱ ἐκπρόσωποί του δὲν ὑφίστανται τὴν ἐπιρροὴν καὶ δὲν ἐμπνέωνται ὑπ’ αὐτοῦ, ἐλάχιστα εἶναι χρήσιμοι Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ἀκόμη, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἔμμεσος ἡ ἐκλογή, ἵνα μὴ ὁ γερουσιαστὴς λαμβάνῃ πολλὰς ἐπιστολάς, ὄχι βέβαια διὰ ρουσφετολογίαν, ἣν δὲν βλέπω πουθενὰ πλέον, ἀλλὰ διὰ νὰ συμπαρίσταται εἰς τὴν διοίκησιν πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου τὰ ὁποῖα αὐτὰ φαίνεται ἀκόμη δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἱκανοποιῇ. Ἀλλὰ οἱ λέγοντες αὐτὰ ἀγνοοῦν τὴν ἑλληνικὴν κατάστασιν, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι γράφουν τὰ περισσότερα γράμματα δὲν εἶναι τὸ πολὺ πλῆθος. Τὸ πολὺ πλῆθος εἶναι ἀγράμματον. Ἐὰν δὲν ὑπάγῃ ὁ πολιτευόμενος ἐπὶ τόπου, δὲν τοῦ γράφει τοῦτο διὰ τὰς ὑποθέσεις του τὰς διοικητικάς. Ὁ κομματάρχης εἶναι ἐκεῖνος ποῦ τὸ παρακινεῖ νὰ γράψῃ καὶ αὐτό, θὰ πράττῃ καὶ ὁ ἐκλέκτωρ. Ὥστε ἐὰν ἀναθέσωμεν τῶν γερουσιαστῶν τὴν ἐκλογὴν εἰς τοὺς ἐκλέκτορας, τότε θὰ λαμβάνωσι ἐκεῖνοι περισσοτέρας ἐπιστολάς. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ στέλλωνται πολλαὶ ἐπιστολαὶ ἐκ μέρους τῶν ψηφοφόρων, καλλίτερον νὰ στέλλωνται εἰς τοὺς γερουσιαστὰς παρὰ εἰς ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς (χειροκροτήματα), οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὰ περισσότερα βάρη καὶ τὰ δικαιώματα, ἐνῶ αὐτοὶ ἔχουν τὰ ὀλιγώτερα. Ἐξ ἄλλου ἐκλέγονται διὰ μίαν ἐννεαετίαν, ἡμεῖς δὲ διαρκῶς ἂν παρασκευαζώμενοι διὰ τὰς ἐκλογὰς ἢ ἐπανερχόμεθα ἐξ ἐκλογῶν καὶ ἠξεύρητε τί θὰ εἰπῇ νὰ ἔχῃ τις ἐπανέλθῃ ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, πόσας ὑποχρεώσεις ἔχει ἀναλάβει. Ὁπωσδήποτε ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, δὲν ταιριάζει ποσῶς μὲ τὴν φύσιν τὴν ἑλληνικήν, κύριοι συνάδελφοι. Ὁ Ἕλλην εἶναι γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, εἶναι ἐγωϊστής. Πῶς θ’ ἀνεχθῇ εἰς τὸ χωριό του νὰ μὴ ἔχῃ αὐτὸς ψῆφον χωρὶς ἀφορμὴν καὶ νὰ ἔχουν τοιαύτην 5 ἢ 10 μόνον. Ἐξ ἄλλου ὁ ἕλλην, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν εἶναι πολὺ συμφεροντολόγος, πρωτεξάδελφος τοῦ Ἑβραίου. Ἐὰν ἐν στενῷ κύκλῳ ἐκπροσωπεῖ ἄλλους, ἀσφαλῶς θὰ κάμνῃ κατάχρησιν δι’ ὃ καὶ ἐκεῖνοι ποῦ κάμουν κατάχρησιν καὶ ζητοῦν τὰ ρουσφέτια δὲν εἶναι τὸ πολὺ πλῆθος. Ὅποιος ἔχει νὰ κάμῃ μὲ τὸν λαὸν διὰ τὴν ἐκλογήν του καὶ ὄχι μὲ τοὺς ἀρχηγοὺς καὶ ἔρχεται εἰς πολλὴν ἐπαφὴν μὲ αὐτὸν πρὸς τοῦτο θὰ παρετήρησεν, ὅπως παρετήρησεν ὁ ὑποφαινόμενος, ὅτι ὅσοι ἔχουν 5 ἢ 10 ψήφους ἐκεῖνοι εἶναι ποῦ ἐννοοῦν νὰ ἐκμεταλλεύωνται καὶ νὰ ζητοῦν ρουσφέτια, ἐνῶ οἱ ἄλλοι, οἱ ἁπλοῖ πολῖται οἱ ὁποῖοι ἔχουν 1 ψῆφον, τὴν ἰδικήν των, λέγουν ἂς ψήφισα κατὰ συνείδησιν ἀφοῦ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκμεταλλευθῶ. Καὶ αὐτοὶ ἰδίως ψηφίζουν κατὰ συνείδησιν. Ὁπωσδήποτε, κύριοι, δὲν παραδέχομαι, ὅτι θὰ παίξῃ σπουδαῖον ρόλον ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, ἐὰν εἶναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασκήσῃ ἐπιρροὴν εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας, εἶναι αἱ διαθέσεις τῶν κομμάτων καὶ ἰδίως τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν. Εὐτυχῶς οἱ ἀρχηγοὶ καὶ τῶν 2 παρατάξεων καὶ πάντες ἀντιλαμβάνονται, ὅτι πρέπει οἱ γερουσιασταὶ νὰ συντεθῶσι ὅσον τὸ δυνατὸν ἐκλεκτώτερον, διότι λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Γερουσία ἐναλλάσσεται τμηματικῶς εὑρίσκουν, ὅτι ἐὰν ἡ σύνθεσις αὐτῆς ἡ ἀρχικὴ εἶναι ἐκλεκτικὴ θὰ διατηρηθῇ αὕτη ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἐκλεκτικὴ καὶ ἅμα διατηρηθῇ ἐπὶ πολὺν καιρὸν τοιαύτη, θὰ σχηματισθῇ ἡ περὶ αὐτῆς παράδοσις, οὕτως ὥστε ἡ Γερουσία νὰ ἐκλέγηται πάντοτε ἐκλεκτὴ καὶ νὰ παρέχῃ πάντοτε εἰς τὸ Ἔθνος ἐκλεκτὰς ὑπηρεσίας. Καὶ ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ δεύτερον θέμα, ἐὰν πρέπῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα τῆς ἐκλογῆς νὰ διατηρηθῇ ἢ τὸ ἀναλογικὸν νὰ ἰσχύσῃ. Ὡς πρὸς τοῦτο ἐνθυμεῖσθε, ὅτι εἰς πάσας τὰς συνελεύσεις δὲν ἔπαυσα νὰ διακηρύττω, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει μίαν μόνον ἀρετὴν τὴν ἀρετήν, ὅτι εἶναι δίκαιον, τὸ μόνον ἀπολύτως δίκαιον, ἁπλούστατα, διότι δι’ αὐτοῦ ἕκαστον κόμμα ἐκλέγει τόσους βουλευτὰς ὅσαι ἀκριβῶς εἶναι αἱ δυνάμεις του, οὔτε τόσο παραπάνω οὔτε τόσον παρακάτω. Κατὰ συνέπειαν εἶναι τὸ μόνον σύστημα ποῦ ταιριάζει ἀπολύτως μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς Ἐθνικῆς κυριαρχίας, τὸ μόνον σύστημα ποῦ ἐξασφαλίζει τὴν γνησίαν ἐκδήλωσιν τῆς ἐθνικῆς θελήσεως. Ἀντιθέτως τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν δὲν εἶναι δίκαιον, μᾶλλον εἶναι δίκαιον εἰς τὰς συνήθεις περιστάσεις, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις εἶναι ἄδικον ἐνίοτε διαστρέφει τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐθνικῆς θελήσεως. Καὶ διὰ νὰ τὸ ἀποδείξω, θὰ φέρω παράδειγμα ἁπλοῦν καὶ χονδροκομμένον. Ἐὰν ἓν κόμμα ἔχει ὄχι μόνον τὴν σχετικὴν ἢ τὴν ἀπόλυτον πλειοψηφίαν, ἀλλὰ τὴν ὑπερτάτην εἰς τὸ ⅓ τῶν ἐκλογικῶν διαμερισμάτων π.χ. εἰς τοὺς 10 νομοὺς ἐκ τῶν 30 ἐν ὅλῳ, ἔχει τὰ ⅗ τῶν ψηφοφόρων ἐνῷ εἰς τὰ ἄλλα τὰ 20 ὑπολείπεται κατά τι, μόνον ἐν συνόλῳ ὑπὸ ἔποψιν ψήφων ἔχει μεγάλην πλειοψηφίαν, ἀλλ’ ἐὰν ἐγίνοντο ἐκλογαὶ μὲ τὸ πλειοψηφικόν, θὰ εἶχεν μόνον τὸ ⅓ τῶν βουλευτῶν, ἐνῷ ἔδει νὰ ἔχῃ τὰ πλεῖστα αὐτῶν. Ἀντιθέτως τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν ἔχει τὸ ἐλάττωμα νὰ ἐκφράζῃ μὲν πλήρως τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, ἀλλὰ νὰ ἄγῃ ἐνίοτε εἰς τὴν πλήρη ἀναρχίαν τὸ ὁποῖον εἶναι χειρότερον κακὸν κατά τι ἀπὸ τῆς ἀπομακρύνσεως, κατά τι ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας, διότι ὑπαρχούσης ἀναρχίας οὐδὲν ἴχνος ἐθνικῆς κυριαρχίας ἀπομένει, καὶ ἄγει εἰς ἀναρχίαν τὸ ἀναλογικόν. Διότι ὅταν ὑπάρχῃ κατάτμησις τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς μίαν χώραν καὶ δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ ἰσχυρὰ Κυβέρνησις, τὸ ἀναλογικὸν ἀκριβῶς διότι εἶναι δίκαιον, δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ ὅπως ἓν κόμμα τὸ μεγαλύτερον ἀλλ’ ὑπολειπόμενον ὅλων τῶν ἄλλων ὁμοῦ, καταστῇ τόσον ἰσχυρὸν ὥστε, νὰ δύναται, νὰ σχηματίσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Ἀντιθέτως τὸ πλειοψηφικὸν ἔχει αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα τοῦ ἀναλογικοῦ ὡς ἀρετήν. Τὸ πλειοψηφικὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅταν ὑπάρχῃ κατάτμησις πολιτικῶν δυνάμεων τότε συντελεῖ ὅπως τὸ κόμμα τὸ μεγαλύτερον, ἀλλὰ μὴ ὑπερέχον ὅλων μαζὺ τῶν ἄλλων, καταστῇ ἔτι μεγαλύτερον, ἐπικρατέστερον, ὥστε νὰ ἠμπορῇ νὰ σχηματίσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν. Μὲ ἄλλους λόγους καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο ἔχει ἀπὸ μίαν ἀρετὴν καὶ ἀπὸ ἓν ἐλάττωμα. Οὐδεμία κατ’ ἐμὲ ἄλλη διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο συστημάτων. Ἐκεῖνοι ποῦ ἰσχυρίζονται ἄλλας διαφορὰς εἶναι οἱ θεωρητικῶς πολιτικολογοῦντες, οἱ ὁποῖοι δὲν βαρύνονται νὰ ἐξοδεύουν τζάμπα χαρτὶ καὶ μελάνη καὶ νὰ κουράζουν Βουλὰς καὶ ἀκροατήρια. Ἐκ τούτου τὶ ἕπεται; ὅτι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα εἶναι χρήσιμα καὶ ὄχι ἐπιζήμια. Ἀλλὰ πότε; Εἰς τὰς συνήθεις περιστάσεις. Δι’ ὃ κάθε Κράτος εἰς τὰς συνήθεις περιστάσεις ὀφείλει, ὅταν ἔχῃ ἓν σύστημα ἐξ αὐτῶν, ὅπως ἡμεῖς τὸ πλειοψηφικόν, νὰ τὸ διατηρῇ καὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀπομακρυνθῇ αὐτοῦ, ὅταν μόνον παρουσιάζωνται ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις ἤτοι ἐπὶ πλειοψηφικοῦ ὅταν συγκεντρώνεται ἡ μεγαλυτέρα δύναμις τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος μᾶλλον εἴς τινα ἐλάχιστα διαμερίσματα ἐκλογικά, ὡς κατὰ τὸ 1920 συνέβη διὰ τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων ἔχοντος τότε τὴν μεγαλυτέραν του δύναμιν εἰς τὰ ἐκλογικὰ διαμερίσματα τῆς νέας Ἑλλάδος. Ἐπὶ ἀναλογικοῦ δὲ ὅταν ὑπάρχῃ κατάτμησις πολιτικῶν δυνάμεων ὅπως εἰς τὰς παρελθούσας δύο Βουλὰς, ὅταν παρὰ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν τελευταίαν εἴχωμεν ἀναρχίαν σχεδὸν ἡ ὁποία παρ’ ὀλίγον νὰ συντρίψῃ τελειωτικῶς τὸ Ἔθνος ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ὁ ἀπὸ μηχανῆς θεὸς (δεικνύει τὸν πρωθυπουργὸν κ. Βενιζέλον). Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ἠξεύρετε ὅτι, οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες πάσχουν ἀπὸ πάθη ἐν πλήρει ὀξύτητι καὶ ὅτι δῆθεν ἡ κατάτμησις ποῦ γεννᾷ τὸ ἀναλογικὸν μετριάζει ταῦτα καὶ ἀπόδειξις, ὅτι εἰς τὴν περασμένην συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἐξελέγη μὲ τὸ ἀναλογικόν, ἡ κατάτμησις συνετέλεσεν εἰς τὸν μετριασμόν. Ὅλα αὐτά, ὅμως κύριοι, εἶναι προφανῶς ἀνακρίβειαι καὶ ἀπορῶ πῶς ἐλέχθησαν, διότι πρῶτα–πρῶτα ἡ Ἑλλὰς ἡ σύγχρονος τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἐννοῶ δὲν πάσχει ἀπὸ πάθη, μέχρι τῆς χθὲς ἔπασχε, πράγματι σήμερον, ὅμως ἐξηφανίσθησαν αὐτά, ὅσον οὐδέποτε, διότι ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν κινούμενος ἀπὸ πάθη καὶ παθὼν τόσας συμφορὰς ἐξ αὐτῶν ἐξηγέρθη καὶ ἐπεβλήθη εἰς τοὺς πολιτευτάς του καὶ τοὺς εἶπε: δὲν ἠμπορεῖτε μὲ κινῆτε μὲ πάθη, θέλω νὰ μοῦ ἐλαφρώσητε τὰ βάρη τὰ δυσβάστακτα, ἀδιάφορον ποῖος τὰ ἐκάθισεν εἰς τοὺς ὤμους μου καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν αἰτίαν ἔπαυσαν ἢ ἔστω ἐμετριάστησαν τὰ πάθη. Ἐπίσης τὰ πάθη ἐμετριάστησαν δι’ ἕτερον λόγον: διότι μόνον κατὰ πρῶτον εἰς τὴν περασμένην συνέλευσιν καὶ ἐκ δευτέρου εἰς τὴν τωρινὴν Βουλὴν μετὰ μίαν δεκαετίαν ὁλόκληρον ἔσχομεν διπλεύρους ἃς εἴπωμεν Βουλάς, πρὶν εἴχομεν μονοπλεύρους Βουλὰς καὶ μονόπλευρα καθεστῶτα, μὴ φέροντα εἰς συνεργασίαν τὰ καθεστῶτα. Καὶ εἶναι φυσικόν, ὅταν τὰ κόμματα δὲν ἔχουν συγχρωτισμὸν μεταξύ των νὰ ἀλληλομισοῦνται. Ὅταν ὅμως ἔρχωνται εἰς ἐπαφὴν εἰς στενὸν χῶρον, διὰ τῶν λογικευομένων ἀντιπροσώπων των τότε, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἡ ἐπαφὴ νὰ μετριάζῃ καὶ ἐξαλείφῃ τὰ πάθη· τοῦθ’ ὅπερ καὶ συνέβη τώρα εἰς τὴν προηγουμένην Βουλὴν καὶ ἰδίως εἰς τὴν τωρινήν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ἀκόμη ὅτι τὸ ἀναλογικὸν γεννᾷ μὲν κατάτμησιν ἀλλ’ ἡ κατάτμησις εἶναι σωτηρία δι’ ἓν Κράτος διὰ νὰ μὴ ἐπέρχωνται ἀνατροπαί. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως μᾶς τὸ εἶπεν αὐτό, δηλαδή, ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ τῆς κατατμήσεως ἀποφεύγονται, αἱ ἀνατροπαί, αἱ πολιτειακαὶ δὲν θὰ ἠννόη διότι αἱ πολιτικαὶ εἶναι χρησιμώτατοι νὰ ἐπέρχωνται ἀρκεῖ κατὰ μακρὰ ὁπωσοῦν διαλείμματα νὰ ἐπέρχωνται. Ἀλλὰ ὅλα αὐτὰ κύριοι εἶναι ἔτι πλέον τῶν ἄλλων ἀνακριβῆ, διότι κατάτμησιν πολιτικῶν δυνάμεων οὐδὲν σύστημα ἐπιφέρει, οὐδὲ αὐτὸ τὸ ἀναλογικόν, ὅπως ἔτι πλέον οὔτε τὸ πλειοψηφικόν. Ἀλλὰ τὸ ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ ἀναλογικόν, εἶναι ὅπως εἶπον πρίν, ἐν τῇ κατατμήσει τῶν κομμάτων δὲν συντελεῖ εἰς τὸ νὰ γίνῃ τὸ μεγαλύτερον, ἔτι μεγαλύτερον, ἐπικρατέστερον τῶν ἄλλων. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα δὲν συνθέτουν οὐδὲ ἀποσυνθέτουν τὰ κόμματα. Ἡ κοινωνία ἡ σημερινὴ δὲν εἶναι ὅπως ἡ πρὶν ἁπλῆ, ὥστε τὰ συμφέροντά της νὰ ὑπαχθοῦν εἰς δύο μόνον κατηγορίας καὶ εἰς δύο μόνον κόμματα, ὅπως συνέβαινεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὅπου τότε ἦτο μόνον τὸ φιλελεύθερον καὶ τὸ συντηρητικὸν κόμμα ἢ καὶ παρ’ ἡμῖν ποῦ εἴχομεν τὸ Τρικουπικὸν καὶ Δεληγιαννικὸν μόνον κόμμα. Σήμερον πᾶσα κοινωνία εἶναι πολλαπλῆ, ἀντιπροσωπεύει πολλὰ συμφέροντα καὶ δι’ αὐτὸ γεννῶνται πολλὰ κόμματα. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος λόγος ποῦ ὑπάρχει κατάτμησις κομμάτων εἰς τὰς διαφόρους χώρας καὶ ὄχι τὰ ἐπικρατοῦντα συστήματα ἢ τὸ ἀναλογικόν. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ ἀναλογικὸν ὅπως καὶ τὰ ἄλλα συστήματα, τὸ πλειοψηφικόν, δὲν συντελεῖ εἰς τὴν κατάτμησιν ὅταν ὑπάρχῃ τοιαύτη, ἔχει τὸ ἐλάττωμα τὸ ἀναλογικὸν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ πλειοψηφικόν, ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κυριωτέρου. Τὸ πλειοψηφικὸν ὅμως ἔχει τὴν ἀρετὴν ταύτην. Ἐπίσης ἀκριβὲς εἶναι ὅτι ὅταν ὑπάρχουσι δύο κόμματα ἐπέρχονται εὔκολα ἀνατροπαὶ πολιτειακαί. Καὶ πρῶτον δύο κόμματα μόνον ἐφόσον τὸ ἓν εἶναι ἀντιδραστικὸν τοῦ ἄλλου ἢ ἐφόσον τὸ ἓν δὲν ἐνεργεῖ ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ καθεστῶτος, ποῦ παραδέχεται τὸ ἄλλο, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν. Ἡ ἱστορία τῶν κοινοβουλευτικῶν κομμάτων δὲν ἀναφέρει παράδειγμα δύο τοιούτων κομμάτων, δὲν ἀναφέρει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἓν συντηρητικὸν καὶ ἓν κομμουνιστικὸν ἢ ἓν δημοκρατικὸν καὶ ἓν μοναρχικὸν κόμμα μόνον. Καὶ ὁ λόγος, εἶναι ὅτι οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ἔχουν ἄλλοι μὲν τάσεις συντηρητικάς, ἄλλοι δὲ τάσεις προοδευτικάς. Δι’ ὃ καὶ εἰς κάθε Κράτος δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ὑπάρχῃ ἓν κόμμα συντηρητικὸν καὶ ἕτερον προοδευτικόν, ἀδιάφορον ὑπὸ ποῖον τύπον. Ἐὰν λοιπὸν ἐκτὸς τῶν δύο αὐτῶν, γεννηθοῦν καὶ ἕτερα δύο κόμματα ἐξ ἀντιδράσεως τοῦ ἑνὸς πρὸς τὸ ἄλλο, ἤτοι μὲ διάφορον καθεστωτικὴν ἀντίληψιν, τότε θὰ ἔχωμεν ἐν ὅλῳ τέσσαρα κόμματα. Ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἂν ὑπῆρχον κόμματα δύο μόνον ἐξ ὧν τὸ ἓν νὰ εἶναι κατ’ ἀντίδρασιν πρὸς τὸ ἄλλο, ἤτοι νὰ παραδέχεται διάφορον καθεστὼς πρὸς ἐκεῖνο πάλιν ἐκ τούτου καὶ μόνον ἤτοι τῆς ὑπάρξεως δύο μόνον, κομμάτων δὲν θὰ συνέβαινεν, ὥστε ἐπὶ τέλους τὸ ἀντιδραστικὸν νὰ ἐπικρατήσῃ καὶ ἐπέλθῃ πολιτειακὴ ἀνατροπή. Ἐὰν τοῦτο ἔχῃ δυνάμεις ἰδίας ἀρκετὰς βεβαίως θὰ ἐπικρατήσῃ. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπικρατήσῃ μόνον καὶ μόνον διότι εἶναι τὸ ἕτερον τῶν δύο κομμάτων. Λυποῦμαι πολὺ δέ, ὅτι ἀναγκάζομαι νὰ ἐπικαλεσθῶ ὡς παράδειγμα καὶ αὐτὴν τὴν ἀντιφιλελευθέραν παράταξιν ἡ ὁποία ἐνέμεινεν εἰς ἕνα ἀγῶνα ἀντιδραστικὸν καὶ ἐνόσῳ ἐνέμενε ἐπήγαινε νὰ ταφῇ καὶ ἂν δὲν ἐπρολάμβανε ν’ ἀλλάξῃ στάσιν θὰ εἶχεν ἐξαφανισθῆ.

§103ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ καταλήγετε;

§104Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σᾶς εἶπον κύριοι, ὅτι ἀφοῦ ἔχομεν ἓν σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν ὀφείλομεν νὰ τὸ διατηρήσωμεν ἐφόσον αἱ περιστάσεις εἶναι συνήθεις, δὲν συγκεντρώνεται δηλαδὴ ἡ δύναμις τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος εἰς ἐλάχιστα ἐκλογικὰ διαμερίσματα τόσον δὲ περισσότερον ἐπιβάλλεται νὰ ἔχωμεν τὸ πλειοψηφικόν, ὅσον τὸ Κράτος μας κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν ἢ δεκαπενταετίαν διῆλθεν ἐν μέσῳ ἀναστατώσεων, αἱ ὁποῖαι τόσας συμφορὰς καὶ καταστροφὰς ἐπέφερον εἰς αὐτὸ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑφίσταται ἐπὶ τοῦ παρόντος τουλάχιστον τὸ πλειοψηφικόν, διὰ νὰ ἐνισχύεται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὸ μεγαλείτερον κόμμα καὶ διατηρεῖται μία ἰσχυρὰ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ κάμῃ ἐκεῖνο ποῦ λέγει τὸ τραγοῦδι τὸ ἁρματωλικόν, νὰ κατακάτσῃ ἐπὶ τέλους ὁ κονιορτὸς ποῦ ἐσήκωσαν αἱ τόσαι ἀναστατώσεις καὶ καταστροφαὶ καὶ θεραπεύσῃ τὰς ἐξ αὐτῶν ἐπελθούσας πληγάς.

§105Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀνισχύρου Κυβερνήσεως; Εἴπατε ὅτι εἶναι ἀνάγκη πλειοψηφικοῦ διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἰσχυρὸν κόμμα.

§106Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἤκουσα τὶ εἴπατε. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηρίζεται μόνον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι εἰς τὴν Γερουσίαν, ἔχετε λάθος· στηρίζεται καὶ εἰς τὰ δύο σώματα.

§107Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔχῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἰσχυρὰν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν ἀσθενεστέραν, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ εἶναι ἰσχυρὰ ἡ Κυβέρνησις.

§108Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἀσθενῆ πλειοψηφίαν εἴπατε εἰς τὴν Γερουσίαν; Ἐὰν τοιαύτην ἔχει καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ προσκόμματα καὶ δὲν θὰ δύναται νὰ ἐργασθῇ.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἀσφαλίζεται ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν.

§110Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐξ ἄλλου θὰ προσέθετον, ὅτι περισσοτέρα πλειοψηφία χρειάζεται εἰς τὴν Γερουσίαν παρὰ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τὴν ἀσφάλειαν ἑνὸς πολιτεύματος τοῦ ὁποίου ἡ Γερουσία εἶναι τὸ μεγαλύτερον στήριγμα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν παρέκβασιν αὐτὴν καὶ νὰ εἴπω, ὅτι ὅταν δὲν ἔχωμεν Γερουσίαν δημοκρατικήν, θὰ ἠδύνατο ἕνα κόμμα ἀντιδραστικὸν ἐρχόμενον εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποπειραθῇ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτεύματος. Ὑπαρχούσης δημοκρατικῆς Γερουσίας ἡ τυχὸν ἀντιδραστικὴ πλειοψηφία δὲν θὰ ἐτόλμα ν’ ἀποπειραθῇ τοιοῦτόν τι ἢ καὶ ἂν ἐτόλμα δὲν θὰ ἐπετύγχανε, διότι τὸ κῦρος τῆς δημοκρατικῆς Γερουσίας ἐκφραζούσης καὶ αὐτῆς τὴν ἐθνικὴν θέλησιν, θὰ ἐμείου τὸ θάρρος καὶ τὴν δύναμιν τῆς Βουλῆς. Καὶ τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τὸ τρίτον θέμα, ἤτοι ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐκλεγῶσι καί τινες γερουσιασταὶ ἐλάχιστοι πάντοτε ἀπὸ τὰς τάξεις τῶν ἐπαγγελματιῶν, κατ’ ἰδίαν ψηφιζούσας. Κατὰ τῆς σχετικῆς περὶ τούτου προτάσεως τοῦ νομοσχεδίου ἠγέρθησαν ἀντιρρήσεις καὶ μὰ τὴν ἀλήθεια ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι διατί ἐγεννήθησαν ἀντιρρήσεις διότι ἐὰν ἐπροτείνετο νὰ ἐκλεγοῦν ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ τὰ δύο νομοθετικὰ σώματα ἢ τὸ ἕνα μόνον, ἡ Γερουσία, ἢ ἔστω τὸ μεγαλύτερον μέρος αὐτῆς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθοῦν ἀντιρρήσεις. Καὶ αἱ ἀντιρρήσεις, αὗται θὰ ἦσαν σεβασταὶ ἂν δὲν ἦσαν ἀσπασταί. Δι’ ἐμὲ ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω θὰ ἦσαν βέβαια ἀσπασταὶ ἀλλ’ ὄχι ἀσπασταί, διότι φρονῶ ὅτι αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις πρέπει νὰ παίξουν σπουδαῖον ρόλον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν νομοθετικῶν σωμάτων. Καὶ τοῦτο διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους, ἤτοι πρῶτον, διότι ἡ ὀργάνωσις τῶν τάξεων εἶναι ἕνα γεγονὸς κοινωνικὸν τὸ ὁποῖον ἐπέρχεται βαθμιαίως χάρις εἰς τὰ αἴτια ἐκτὸς τῶν νόμων καὶ τῶν συνταγμάτων καὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων κείμενα καὶ ἀσχέτως μὲ τὴν ἀνάθεσιν εἰς τὰς τάξεις αὐτὰς ἐξουσίας πολιτικῆς. Ὅσον διὰ τῆς προόδου τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν γενικεύεται ὁ μηχανισμός, οἱ μηχαναὶ δηλαδή, τόσον ἀναπτύσσεται ὁ ἀστικισμός, ἡ συγκέντρωσις δηλαδὴ τοῦ λαοῦ εἰς τὰς πόλεις· καὶ ὅσον ὁ λαὸς συγκεντροῦται εἰς τὰς πόλεις, τόσον περισσότερος καταμερισμὸς τῶν ἔργων ἐπαυξάνει. Ὅταν δὲ ἐκτεταμένος εἶναι ὁ καταμερισμὸς τῶν ἔργων εἰς τὰς μεγαλουπόλεις τότε ἡ ὀργάνωσις τῶν τάξεων εἶναι εὐκολωτάτη, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἀπαραίτητος διὰ τὸν συναγωνισμὸν καὶ ἀνταγωνισμὸν πρὸς τοὺς ἄλλους κλάδους καὶ ἐπέρχεται ὡς ἀναγκαία συνέπεια τὸ Σύνταγμα, οἱ νόμοι, τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, αἱ πολιτικαὶ ἐξουσίαι ἀπονεμώμεναι εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις οὐδὲν ἔχουσι νὰ προσθέσουσιν εἰς τὴν ὀργάνωσιν αὐτῶν ἢ νὰ ἀφαιρέσωσι. Αὗται θὰ ὀργανοῦνται ἐφ’ ὅσον θὰ συμπίπτωσι οἱ ἐκθέτοντες ὅροι ὅ,τι καὶ νὰ κάνουν ἐκεῖναι ἐὰν ἐννοεῖται δὲν μεσολαβήσουν τίποτε ἄλλα ἐπιστημονικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν φαίνονται πιθανά. Δεύτερον ὅταν ἔχωμεν ὀργανωμένας τάξεις ἐπαγγελματικάς, ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι θὰ ἔχωμεν πάλην τάξεων τὴν μέχρις συστηματικῆς ἀλληλοεξοντώσεως ἐννοῶ, ἀλλ’ ἁπλῆν πάλην, τῶν τάξεων αὐτῶν ἥτις, συνίσταται εἰς ἕνα ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ των, ὅστις δὲν ἀποκλείει πολλάκις τὸν συναγωνισμὸν ἤτοι τὴν συνεργασίαν αὐτῶν καὶ ὅστις μεταξὺ τῶν στοιχείων τῆς κοινωνίας ὅπως καὶ τῆς φύσεως καὶ τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὁ γενικὸς κανὼν, ὁ παγκόσμιος φυσικὸς νόμος. Συστηματικὴ μέχρις ἀλληλοεξοντώσεως πάλη τῶν τάξεων δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ οὔτε ἐν τῇ φύσει καὶ τῷ ἀνθρώπῳ εἶναι μόνον ἐφεύρημα ψευδὲς τοῦ μεγαλοφυοῦς ἴσως ἀλλὰ νοσηροῦ νοὸς τοῦ Μάρξ, ὅπερ ὡς πᾶσα ψευδὴς καὶ φθοροποιὰ θρησκεία καὶ ἂν ἔγινε ἀσπαστὴ καὶ ὀργιάζει δὲν ἠμπορεῖ παρὰ μὲ τὸν χρόνον νὰ καταδειχθῇ γενικῶς, ὅτι εἶναι ἀνυπόστατον καὶ νὰ ξεθυμάνῃ ἡ ἐπιρροή του καὶ θὰ εἶχε ἤδη ὑποστῆ τὴν τύχην αὐτὴν ἐὰν δὲν παρετείνετο κἄπως ἡ πέρασίς του. Ἀπὸ τὸν μεγάλον πόλεμον ὁ ὁποῖος πλησίον τῶν τεραστίων ἀναγκῶν τὰς ὁποίας ἐγέννησεν, ἐγέννησεν καὶ μίαν ἄλλην ἀνάγκην, τὴν ἀνάγκην τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν διὰ χιμαιρῶν. Ἀλλὰ καὶ παρὰ τὸν πόλεμον αὐτὸν ἡ ψευδὴς αὐτὴ ἰδέα τῆς συστηματικῆς τῶν τάξεων πάλης μέχρι ἐξοντώσεως τείνει νὰ μειωθῇ, νὰ ἐξαφανισθῇ καὶ θὰ ἦτο ἀκόμη καὶ παρὰ τὸν πόλεμον ἐξηφανισμένη ἤδη ἐὰν οἱ μὲν μαρξισταὶ καὶ οἱ κομμουνισταὶ καίτοι στηριζόμενοι εἰς σαθρὸν ἔδαφος ἐν τῇ βασικῇ των ἰδέᾳ δὲν ἀνεγνώριζον καὶ δὲν συνειργάζοντο μὲ τὴν πλέον ὀρθὴν αὐτὴν ἀλήθειαν. Ἡμεῖς δὲ οἱ ἀντικομμουνισταὶ ἐνῷ στηριζόμεθα ἐπὶ ἐδάφους πραγματικοῦ δὲν ἀποφεύγομεν νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν ἀλήθειαν ταύτην καὶ πραγματικότητα τῆς ὀργανώσεως τῶν τάξεων; Ὁπωσδήποτε ἡ ὀργάνωσις τῶν τάξεων δὲν ὀξύνει ἀνταγωνισμὸν ἢ ἔστω τὴν πάλην μεταξὺ αὐτῶν τοὐναντίον συντελεῖ εἰς τὸν μετριασμὸν τοῦ ἀνταγωνισμοῦ καὶ διευκολύνει τὸν συναγωνισμὸν ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνονται ἔτι καλλίτερα ὅταν αἱ ὀργανωμέναι τάξεις συνέρχωνται ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἰς νομοθετικὰ σώματα, διὰ τῶν λογικευομένων ἀντιπροσώπων των. Διὰ τοὺς λόγους, λοιπὸν τούτους ἐὰν ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι ἐπαρκὴς ὀργάνωσις τῶν τάξεων, ἥτις ὅμως λείπει κατὰ πολὺ δυστυχῶς καὶ ἐπροτείνετο, ἐγὼ εὐχαρίστως θὰ ἐδεχόμην νὰ ἐκλέγωνται κατὰ μέγα μέρος τὰ νομοθετικὰ σώματα διὰ τῶν τάξεων τούτων καὶ τὰς τυχὸν ἀντιρρήσεις θὰ τὰς ἐθεώρουν ἁπλῶς σεβαστὰς ὄχι ὅμως καὶ παραδεκτὰς ὡς εἶπον. Ἀλλὰ σήμερον διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν προτείνεται τοιοῦτόν τι. Δὲν προτείνεται νὰ ἐκλέγωνται τὰ νομοθετικὰ σώματα ἢ μέγα μέρος αὐτῶν, διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, προτείνεται κἄτι τι ἐλάχιστον, νὰ ἐκλεχθῶσι 13, τὸ πολὺ 20 γερουσιασταὶ μόνον, ὥστε νὰ μὴ χωροῦν ἀντιρρήσεις καὶ δι’ αὐτὸ ἀρχικῶς εἶπα ὅτι αἱ τοιαῦται ἀντιταχθεῖσαι μὲ ἐξέπληξαν, εἶναι τόσον ὁ ἀριθμὸς ὀλίγος, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἐξήσκουν ἐπιρροήν τινα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Προτείνεται ἡ τοιαύτη ἐκλογὴ ἐλαχίστων γερουσιαστῶν ἵνα οὕτω ἔχομεν ἐν τῇ Γερουσίᾳ μὲ εἰδικὰς ἐπαγγελματικὰς γνώσεις καὶ ἐφαρμοσθῇ οὕτω δι’ ἀριθμοῦ τινος γερουσιαστῶν ἡ ἀρχὴ τῆς καλῆς συνθέσεως τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, καθ’ ἣν ἓν σωματικὸν μέρος ἢ τὸ μεγαλύτερον τῶν μελῶν αὐτῶν νὰ ἔχῃ μόρφωσιν γενικὴν καὶ πολιτικὴν καὶ τὸ ἄλλο τὸ μικρότερον, νὰ ἔχῃ εἰδικὴν τοιαύτην, ὥστε τὸ μὲν νὰ συνεισφέρῃ τὰ στοιχεῖα, τὸ δὲ νὰ συναρμόζῃ τὰ τοιαῦτα. Ἀλλὰ μᾶς εἶπον ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπει νὰ λαμβάνωνται τὰ μέλη τῶν νομοθετικῶν σωμάτων τὰ εἰδικὰ διὰ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ οἱ εἰδικοὶ οἱ ἐκλεγόμενοι διὰ γενικῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι οἱ μᾶλλον εἰδικοί. Ὅλα τὰ κόμματα προσλαμβάνουσι καὶ ἰατροὺς καὶ δικηγόρους καὶ ἄλλους ἐπιστήμονας ἀλλὰ οὐδέποτε λαμβάνουσι ὑπ’ ὄψιν τὴν μεγαλειτέραν εἰδικότητα ἀλλ’ ἄλλα προσόντα ἄν ἔχουν οὗτοι. Ἀλλὰ καὶ ἄν ὑποτεθῇ ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου διὰ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν θὰ ἐξελέγοντο οἱ μᾶλλον εἰδικοί, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν θὰ ἦσαν χρήσιμοι τόσον οὗτοι ἐν τῇ εἰδικότητί των διότι θὰ ἐπηρεάζοντο ἐκ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν καὶ γενικῆς πολιτικῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν θὰ ἦσαν καλοὶ φορεῖς καὶ ἀγωγοὶ τῶν εἰδικοτήτων τοῦ κλάδου των ἐφ’ ὅσον ὄχι τούτων τὰς ἰδέας δὲν θὰ ἐξεπροσώπουν. Ἐκεῖνο δὲ ποῦ ἐπιζητεῖται διὰ τῆς σχετικῆς προτάσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἶναι πῶς νὰ ἐξευρίσκεται μία εἰκοσὰς ἐκ τῶν μᾶλλον εἰδικῶν οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται πάντες νὰ ἐμφανίζωσι τὰς ἰδέας τοῦ ἐπαγγέλματός των, ὥστε ἡμεῖς οἱ ἄλλοι τὰ γενικὰ πρόσωπα ἀκούοντες αὐτὰς ἐν τῇ πληρότητί των εὐκολώτερον καὶ ἐπακριβῶς νὰ εὑρίσκωμεν τὸν μέσον ὅρον καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὁ ὁποῖος εἶναι πάντοτε καὶ ὀρθότερος.

§111Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὶ φρονεῖτε;

§112Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Νὰ ἐκλεγοῦν διὰ τῶν ὀργανώσεων 13–20 διότι ἔτσι θὰ εἶναι οὗτοι οἱ εἰδικώτεροι καὶ οἱ καλύτεροι φορεῖς τῶν ἰδεῶν τῶν συναδέλφων των.

§113Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Φρονεῖτε ὅτι ὁ λαὸς θὰ εἶναι ὁ ἁρμοδιώτερος διὰ νὰ ἐκλέξῃ καὶ δὲν φρονεῖτε ὅτι προκειμένου περὶ εἰδικῶν νὰ ἀφίνωμεν εἰς τὴν ἀκαδημίαν ἢ εἰς ἄλλας ὀργανώσεις τὴν ἐκλογήν;

§114Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐὰν θέλωμεν ἐπιστήμονας, θὰ ἀποταθῶμεν εἰς τήν ἀκαδημίαν, ἐὰν θέλωμεν ἔμπορον, θὰ ἀποταθῶμεν εἰς τὸ ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον. Δι’ αὐτό, κύριοι, εἶπον ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι διατὶ προεβλήθησαν ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἀλλὰ περισσότερον ἀπορῶ καὶ ἐξίσταμαι, διατὶ προεβλήθησαν ἀντιρρήσεις ὅπως προσληφθῶσι εἰς τὸ σῶμα τὸ γερουσιαστικὸν καὶ δύο ἀντιπρόσωποι τοῦ κλήρου. Τόσον πολύ, κύριοι, καταπλήσσομαι, ὥστε ἀρχίζω νὰ καχυποπτεύωμαι μήπως οἱ διάφοροι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἀντιρρήσεις εἶναι οἱ μᾶλλον κολασμένοι μεταξὺ αὐτῶν οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται τὸ ῥάσον ὅπως ὁ διάβολος τὸ λιβάνι. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἔχομεν κανένα φόβον καὶ νομίζω, ὅτι τὸ ῥάσον, ὅπως εἰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω καὶ τὸ φουστάνι ἀκόμη εἶναι σχήματα εὐπρεπείας καὶ δὲν πρέπει νὰ λείψουν ἀπὸ τὴν Γερουσίαν καὶ ἂν δυνατὸν καὶ τὴν Βουλὴν ἀκόμη. Τὶ θὰ φοβηθῶμεν; Μήπως ὁ κλῆρος ἐρχόμενος ἐδῶ προστριβῇ; Μήπως ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κλήρου καὶ ὁμιλήσῃ ἀσέμνως; Διὰ τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Καὶ οἱ πλέον συκοφαντούμενοι δὲν ἠκούσθησαν ποτὲ εἰς δημοσίαν συνέλευσιν νὰ ὁμιλήσουν ἀσέμνως, ἀκόμη δὲ περισσότερον ἐδῶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ αὐτὸ. Ἄν εἶναι ἀπόντες ἀσφαλῶς θὰ τὸ πράξωσιν ὅπως πολλάκις ἐξ ἐκείνων τῶν διαμερισμάτων ἐγένετο. (Δεικνύει τὰς τελευταίας σειρὰς τῶν βουλευτικῶν ἑδρῶν τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος). Ὅταν εἶναι παρόντες καὶ οἱ μᾶλλον ὑβρισταὶ θὰ σεβασθῶσι τὸ παρὸν σχῆμα τοῦ κληρικοῦ, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, θὰ ἐγερθῶσιν ὅλοι οἱ ἄλλοι. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν φόβος νὰ προστριβῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ κλήρου. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀκόμη φόβος νὰ διαφθαρῶσι διὰ τῆς πολιτικῆς λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἐπιμεληθῶσι τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ θὰ ἐκλεχθῶσιν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους των. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐκλεχθοῦν ἀπὸ συναδέλφους των εἴπανε, θὰ εἴπητε ὅτι θὰ ὑπάρξῃ κἄποιος πολιτικὸς ρόλος. Ἀλλὰ μήπως τοιαύτη πολιτικὴ καὶ σήμερον δὲν γίνεται διὰ νὰ ἐκλεχθῶσιν οἱ δεσποτάδες καὶ οἱ Μητροπολῖται, οἱ ὁποῖοι μάλιστα ἀντιπροσωπεύουν μεγαλύτερα συμφέροντα παρ’ ὅσα ἕνας ἢ δύο κληρικοὶ θὰ ἀντιπροσωπεύσουν ἐδῶ μέσα ἐν μέσῳ 150 γερουσιαστῶν; Δὲν ἔχομεν λοιπὸν φόβον. Ἄλλωστε ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἱστορίαν τοῦ κλήρου κατὰ κατὰ τὴν τουρκοκρατίαν, ὅταν ὁ κλῆρος ἦτο καὶ ὁ πολιτικὸς καὶ ὁ Ἐθνικὸς ἡγέτης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τῶν ῥαγιάδων. Καὶ τότε καίτοι ἀγραμματώτερος, εὑρίσκετο εἰς πολὺ μεγαλυτέραν περιωπὴν παρ’ ὅ,τι σήμερον ποῦ εἶναι ἐγγραμματώτερος. Ἡ ἀνάμιξις τοῦ κλήρου εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τά ἐγκόσμια, ὅταν γίνεται ἀπὸ περιωπῆς ὅπως εἶναι φυσικὸν νὰ γίνῃ ἐδῶ ἀφοῦ θὰ λαμβάνωνται μόνον ἀπὸ τοὺς συναδέλφους των ἀνυψῆ τὸν κληρικόν, δὲν τὸν ὑποβιβάζει. Ὅταν ὁ κλῆρος περιορίζεται εἰς τὰ ὑπερκόσμια ἀπομονοῦται καὶ νευροῦται. Ὅταν ἀναμιγνύεται ἀπὸ περιωπῆς ἐντὸς τῶν παρασκηνίων τότε σφυρηλατεῖται, τότε γνωρίζει πῶς πρέπει ν’ ἀπαλλαγῇ τῶν παρασκηνίων καὶ νὰ ἀνυψωθῇ μεθ’ ἡμῶν. Διότι εἰς τίνα ζητήματα θὰ ἀναμιχθῇ ὁ κλῆρος ἐδῶ; Εἰς τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα τὸν ἐνδιαφέρουν καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἡ πολιτεία δὲν δύναται νὰ ἀναμιχθῇ. Πρέπει νὰ εἶναι καὶ αὐτὸς ἐδῶ διὰ νὰ μᾶς φωτίζῃ. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω. Ἐτελείωσα. Παραδέχομαι καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον, συγχαίρω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τόν κ. ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοὺς ἄλλους ἁρμοδίους διὰ τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον δεικνύει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὰ τρία αὐτὰ ζητήματα. Πρὶν ὅμως κατέλθω τοῦ βήματος ὀφείλω ἐντόνως νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ δύο διακηρύξεων τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀγαπητὸς συνάδελφος ἄρτι ἐπανελθὼν ἐκ Παρισίων, κατὰ τῶν διακηρύξεων τῶν κ. κ. Νάκου καὶ Μακκᾶ. Ὁ δεύτερος μοῦ εἶπεν ὅτι ἡ Γερουσία πάει νὰ ἐξαλειφθῇ ἐκ τοῦ προσώπου τῆς γῆς περίπου. Συγχαίρω αὐτὸν διὰ τὴν ἀπειρίαν τῶν γνώσεών του, εἰλικρινῶς συγχαίρω αὐτὸν διὰ τὰς γνώσεις του μὲ τὰς ὁποίας εἶναι κεκοσμημένος. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, ὅτι ἔχει ἕνα κενὸν ἐν τῷ κύκλῳ τῶν ἀπείρων γνώσεών του, τὸ κενὸν τῆς στατιστικῆς. Ἡ στατιστικὴ μᾶς λέγει ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι θεσμὸς ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου πλὴν 3–4–5. Ὀφείλω ἐπίσης νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς διακηρύξεως τοῦ πρώτου τῶν ἀναφερθέντων συναδέλφων τοῦ κ. Νάκου, διότι εἶπεν ὅτι δῆθεν ὁ κοινοβουλευτισμὸς «πνέει τὰ λοίσθια». Ἡ φράσις του ἀκριβὴς καὶ λέγω εἰς αὐτόν, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς οὐδέποτε κατεδείχθη ἀκμαιώτερος. Διατρέχει κρίσιν, εἶναι ἀληθές, τρομερόν, πρωτοφανές, ἀλλ’ οὐχὶ ἐξ ἰδίου ἐλαττώματος, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῶν πρωτοφανῶν διὰ τὴν ἀνθρωπότητα. Πᾶν ἄλλο πολίτευμα ἤθελε καταπέσῃ ὅπως τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα κατέπεσαν. Ἂν δὲ ὁ κοινοβουλευτισμὸς ὑπεχώρησεν ἐν Ρωσσίᾳ, Ἰταλίᾳ, ἐν Ἑλλάδι προσωρινῶς, ἐν Πολωνίᾳ καὶ ἐν Ἱσπανίᾳ, τοῦτο συνέβη ἕνεκα τῶν ἐξαιρετικῶν, τῶν πρωτοφανῶν ἐξαρθρώσεων. Κατεδείχθη λοιπὸν ὅπως εἶπον ὁ κοινοβουλευτισμὸς ὑπέρποτε ἀκμαῖος καὶ μοναδικός, ὅπως εἶναι καὶ τὸ μόνον πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ τοὺς λαούς, διότι ὅλα τὰ ἄλλα πολιτεύματα εἶναι ἐκμετάλλευσις τῶν λαῶν. Εἶναι τὸ μόνον πολίτευμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Δημοκρατία, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δημοκρατία εἰς τὰ μεγάλα Κράτη καὶ δι’ αὐτὸ αἱ ἀρχαῖαι δημοκρατίαι αἱ Ρωμαϊκαὶ καὶ Ἑλληνικαὶ κατέπεσαν καὶ μετετράπησαν εἰς μοναρχίας ἐπειδὴ δὲν ἐγνώρισαν τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἀντέχει εἰς πᾶσαν περίστασιν. Εἶναι τὸ καλλίτερον πολίτευμα τῶν λαῶν. (χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ὑπῆρξα ὑπέρμαχος τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Ἤδη ἀπὸ τοῦ 1910 ὑπεστήριξα, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν ἑνὸς πολιτεύματος λαοκρατικοῦ, θεσμὸς συμβαδίζων πληρέστατα καὶ μὲ τὴν βασιλευομένην καὶ μὲ τὴν ἀβασίλευτον λαοκρατίαν. Ἐθεώρησα τὸν θεσμὸν χρήσιμον, ὄχι μόνον διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ ἔργου τῆς κάτω Βουλῆς, ἀλλά, κυριώτατα, διὰ τὸν περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως αὐτῆς ὑπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ἴσως, δὲν λέγω βεβαίως, ἀλλὰ πιθανώτατα, ἐὰν ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶχε ψηφισθῆ κατὰ τὸ 1910, ἡ διάλυσις ἡ δευτέρα τοῦ 1915 δὲν θὰ ἐλάμβανε χώραν. Τουλάχιστον, ἐὰν ἐγίνετο, δὲν θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἑρμηνείας καὶ παρερμηνείας φράσεων τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ περὶ καταδήλου πραξικοπήματος. Εἶναι φυσικόν, λοιπόν, βλέπων ἀγῶνας μικροετεῖς εὐοδουμένους κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, βλέπων μετ’ εὐχαριστήσεως τοὺς ἄλλοτε πολεμίους τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἀσπαζομένους αὐτὸν καὶ διακηρύττοντας τὴν ἀνάγκην τῆς καθιερώσεώς του, εἶναι φυσικὸν νὰ θέλω νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Ἐνόμιζα, ἐν τούτοις ὅτι ἡ συζήτησις θὰ ἐστρέφετο μόνον περὶ τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐσυσχετίζετο μὲ τὸ χρήσιμον ἢ μὴ τοῦ θεσμοῦ. Δὲν ἐφανταζόμην, ὅτι θὰ ἐρρίπτετο, μετὰ τόσων καὶ τόσων ἐτῶν συζητήσεις, πάλιν ἓν βέλος ὑποψίας περὶ τὸ χρήσιμον καὶ τὸ διατηρήσιμον τοῦ θεσμοῦ, ὅτι δηλαδὴ δὲν θὰ ἐρρίπτετο ἡ ὑπόνοια, ὅτι τὸ τέκνον εἶναι θνησιγενὲς καὶ ὅτι πρόκειται μόνον δι’ ἐνέσεών τινων νὰ τὸ κάμωμεν νὰ ζήσῃ ὀλίγον χρόνον περισσότερον. Βεβαίως, προκειμένης συζητήσεως τόσῳ σοβαροῦ θέματος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ ἀπὸ τοὺς ἀγορεύσαντας ἐπίκλησις διαφόρων ἐγγυητῶν. Ἐγγυηταὶ δὲ εἶναι εἴτε διάφοροι πολιτικοὶ ἄνδρες εἴτε διάφοροι συγγραφεῖς, λεγόμενοι ἢ πράγματι ὄντες δημοσιολόγοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν γνώμας τοιαύτας ἢ τοιαύτας περί τε τοῦ σκοπίμου καὶ τοῦ καλλιτέρου τρόπου τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ὅπως καὶ ὑμεῖς, καὶ ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν κατέγινα εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν εὐνοϊκῶν πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν δυσμενῶν πρὸς αὐτήν. Δὲν ἠδυνήθην νὰ μεταπεισθῶ. Εἶπον δὲ εἰς προηγουμένην Βουλὴν καί, ἐπειδὴ ὑπάρχουν μεταξὺ ἡμῶν σήμερον συνάδελφοι οἵτινες τότε δὲν παρίσταντο, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τὴν σύμπτηξιν τῶν ὑπὲρ καὶ τῶν κατὰ ἐπιχειρημάτων, ὅ,τι ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, εὗρον κατὰ τρόπον ἀληθῶς ἀξιοθαύμαστον, ἐκφραζομένην εἰς τὸν βίον τοῦ Λυκούργου τὸν γεγραμμένον ὑπὸ τοῦ Πλουτάρχου. Ἀνέφερα καὶ τότε, ὅτι ὁ Λυκοῦργος ἐπιστρέψας ἐκ Κρήτης, ὅπου φαίνεται, ὅτι οἱ πολιτικοὶ θεσμοὶ ἦσαν προηγμένοι, ἐπελήφθη τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς πολιτείας τῆς Σπάρτης. Γράφει δὲ ὁ Πλούταρχος τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει): «Πλειόνων δὲ καινοτομουμένων ὑπὸ τοῦ Λυκούργου, πρῶτον ἦν καὶ μέγιστον ἡ κατάστασις τῶν γερόντων. Ἥν, φησὶν ὁ Πλάτων, τῇ τῶν βασιλέων ἀρχῇ φλεγμαινούσῃ μιχθεῖσαν καὶ γενομένην ἰσόψηφον εἰς τὰ μέγιστα σωτηρίαν ἀλλὰ καὶ σωφροσύνην παρασχεῖν. Αἰωρουμένη γὰρ ἡ πολιτεία καὶ ἀποκλίνουσα νῦν μέν, ὡς τοὺς βασιλεῖς ἐπὶ τυραννίδα, νῦν δὲ ὡς τὸ πλῆθος ἐπὶ Δημοκρατίαν (= ὀχλοκρατίαν), οἷον ἕρμα τὴν τῶν γερόντων ἀρχὴν ἐν μέσῳ θεμένη καὶ ἰσορροπήσασα τὴν ἀσφαλεστάτην τάξιν ἔσχε καὶ κατάστασιν· τῶν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι γερόντων τοῖς μὲν βασιλεῦσι προστιθεμένων, ὅσον ἀντιθῆναι πρὸς Δημοκρατίαν, αὖθις δὲ ὑπὲρ τοῦ μὴ γενέσθαι τυραννίδα τὸν δῆμον ἀποδειλιάσαντας». Εἶναι νομίζω, μία συμπύκνωσις ἐξαίρετος τῶν ὀρθῶν ἀντιλήψεων ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ὑπὲρ αὐτῆς. Τί λέγει ὁ Λυκοῦργος; Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐπηλήθευσεν ἡ μόνη ἱστορία λαοκρατικῆς Γερουσίας, ἣν ἔχομεν, νομίζω, τῆς λειτουργησάσης ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, τῆς Γερουσίας τῆς Γαλλικῆς, τῆς νῦν. Ἡ Γερουσία τίθεται εἰς τὸ μέσον, μεταξὺ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ Βουλῆς ὡς ἰσορροπητικὸν σῶμα. Ἐὰν μὲν ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχῃ ἄκρα συντηρητικότης φερομένη πρὸς ἀπολυταρχικὰ μέτρα, ἡ Γερουσία χρησιμεύει διὰ τὴν ἀντιρρόπησιν πρὸς ἰδέας δημοκρατικάς. Ἐὰν δὲ πάλιν ἡ πολιτικὴ τῆς κάτω Βουλῆς φέρεται πρὸς ὀχλοκρατίαν, χρησιμεύει ὡς ἀνασχετικὸν ἕρμα. Δὲν εἶναι καθόλου ἀκριβές, ὅτι ἡ Γερουσία σκοπὸν ἔχει νὰ ἀσκῇ πάντοτε ἀνασχετικὴν ροπὴν ὡς συντηρητικώτερον σῶμα ἐπὶ σώματος ριζοσπαστικωτέρου. Ἡ Γαλλικὴ Γερουσία τῆς τρίτης δημοκρατίας, πράγματι ἀπέδειξεν ἑαυτὴν πολλάκις ριζοσπαστικωτέραν τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὰ πρῶτα μάλιστα ἔτη τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ἀδιαφιλονεικήτως ἦτο ριζοσπαστικωτέρα. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν πρόσφατον ἱστορίαν ἀκόμη τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας, τὸ αὐτὸ διδασκόμεθα. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν δρᾶσίν της ἀπὸ τοῦ 1920 ἕως τὸ 1924, ὁπότε ἀναμφισβητήτως ἡ κάτω Βουλὴ ἦτο συντηρητική, θὰ τὴν ἴδωμεν προοδευτικήν. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὴν περίοδον 1924 ἕως 1926, ὁπότε ἡ κάτω Βουλὴ ἦτο ριζοσπαστική, θὰ ἴδωμεν τὴν Γερουσίαν μᾶλλον συντηρητικήν. Ἰδού, λοιπόν, ὁ σωτήριος σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον τὰ Κράτη ἱδρύουν Γερουσίας. Ἡ Ἑλλὰς παρέλειψε νὰ ἱδρύσῃ τὴν Γερουσίαν κατὰ τὸ 1864. Ἄς ἀναφέρω καὶ ἐγὼ ἐγγυητὰς τῆς γνώμης, ὅτι βαρὺ σφάλμα διέπραξεν ἡ τότε συνέλευσις. Ὁ ἀείμνηστος Ἀραβαντινός, διαπρεπὴς συγγραφεὺς τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου, ἀναφέρει ὡς μέγα ἐλάττωμα τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, ὅτι δὲν εἶχε δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Ἄλλος διάσημος πολιτειολόγος, ὁ Ἰταλὸς Bruniatzi ἀναφέρει τὴν Ἑλλάδα ὡς πρότυπον κακῆς λειτουργίας τοῦ Συντάγματος, διὰ τὴν ἔλλειψιν δευτέρου σώματος. Ἐλάχιστα δὲ εἶναι τὰ Κράτη, καὶ δὴ γείτονα, μιμηθέντα ἡμᾶς, ἅτινα ἠθέλησαν νὰ ζήσουν μὲ ἓν μόνον σῶμα. Ἡ Γερουσία, λοιπόν, εἶναι θεσμὸς σκόπιμος. Δυστυχῶς ὅμως, ἐνῷ ἀνεγνωρίσθη τοῦτο, κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐκολοβώθη τὸ σῶμα. Ἐνόμιζα πάντοτε, κύριοι, ὅτι τὴν Γερουσίαν ἔπρεπε νὰ ἱδρύσωμεν κατὰ τὸ σύστημα τὸ γαλλικόν, τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσθη ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, παρὰ λαῷ, ὅστις ἔχει περίπου τὰ αὐτὰ πλεονεκτήματα καὶ ἐλαττώματα μὲ ἡμᾶς, Γερουσίαν ἰσόψηφον μὲν πρὸς τὴν Βουλήν, ἐκλεγομένην δὲ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Δυστυχῶς, κατ’ ἐμέ, ἐπεκράτησεν ἄλλη ἄποψις. Ἡ Γερουσία δὲν εἶναι πλέον σῶμα ἰσόψηφον πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ σῶμα τὸ ὁποῖον μόνον διὰ τοῦ κύρους αὐτοῦ δύναται νὰ ἀσκῇ ἐπιρροὴν ἠθικὴν ἐπὶ τῆς κάτω Βουλῆς, ἀναπέμπον εἰς αὐτὴν πρὸς ἐξέτασιν τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων διάφορον ἔχει γνώμην. Ἐπεκράτησεν ἡ ἀντίληψις ὅτι ἐπικρατεστέρα πάντοτε θὰ εἶναι ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, κατὰ τὸ τσεχοσλοβακικὸν καὶ τὸ πολωνικὸν Σύνταγμα. Ἀλλ’ ἐκεῖ, κύριοι, ἱστορικοὶ λόγοι εἶχον ἐγείρει δικαίαν τὴν ὑποψίαν τῶν λαῶν ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἡ Γερουσία ἐκεῖ εἶχεν ἀπαρτισθῆ εἰς τὰ πρώην κυρίαρχα Κράτη, ἀπὸ πᾶν ὅ,τι ἀπετέλει τὸν πυρῆνα μιᾶς ἀριστοκρατικῆς ὀλιγαρχίας, Ἡ Αὐστρία δὲν ἦτο Ἔθνος, ἦτο ἕνα μωσαϊκὸν λαῶν, τὸ ὁποῖον κατώρθωνε νὰ συντηρῆται χάρις εἰς τὴν αὐλήν, εἰς τὸν κλῆρον, εἰς τὴν ἐπιρροὴν τοῦ στρατοῦ, εἰς τήν ἐπιρροὴν τῶν ἀριστοκρατῶν, καὶ τῶν ἀνωτέρων διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Αὐτοὶ ἀπετέλουν τὸν πυρῆνα τῆς γερουσίας, ἀποτελοῦντες καὶ τὴν σπονδυλικὴν στήλην τοῦ Κράτους, καὶ ἔδωκαν μὲν ἀληθῶς εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς λαοὺς πολιτισμὸν προηγμένον, ἀλλὰ τοὺς ἀφήρουν τά ἱερώτερα δικαιώματα, τὰ πολιτικὰ δίκαια. Εἰς τοὺς λαοὺς ἐκείνους δὲν ὑπῆρχον πολιτικοὶ ἄνθρωποι, πολῖται, ὑπῆρχαν μόνον ὑπήκοοι. Βαρέως φέροντες τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐπὶ σειρὰν αἰώνων ἔχοντες πικρὰς γερουσιαστικὰς ἀναμνήσεις, ἀπὸ τὴν Γερουσίαν αὐστριακήν, τὴν γερμανικήν, καὶ τῶν ἐν Ρωσσίᾳ ἀπολυταρχισμόν, ἦτο φυσικόν, ὅτι ἐφοβοῦντο τὴν πίεσιν ἑνὸς θεσμοῦ νέου Γερουσίας, καὶ ἐὰν ἀκόμη τὰ μέλη αὐτῆς ἐξελέγοντο ἀπὸ τὸν λαόν. Οὐδεὶς ὅμως τοιοῦτος φόβος ὑπῆρχε δι’ ἡμᾶς. Ὁπωσδήποτε σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ τετελεσμένου γεγονότος. Ἡ Γερουσία δὲν εἶναι, κατὰ τὸ ἰσχῦον σύνταγμα, ἰσόψηφος πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡ Γερουσία δὲν δύναται, παρὰ μόνον διὰ τοῦ ἠθικοῦ της κύρους, νὰ ἐπηρεάζῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Συμπέρασμα: Ἔχομεν διπλάσιον καθῆκον νὰ προσπαθήσωμεν, ὥστε ἡ Γερουσία, ἐκ τῆς συγκροτήσεώς της νὰ ἔχῃ ἠθικὸν κῦρος παμμέγιστον, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐπηρεάζῃ τὴν δημοσίαν γνώμην καὶ τὴν Βουλήν. Πῶς θὰ κατορθωθῇ τοῦτο; Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι, πρώτιστα εἶναι ζήτημα κύρους τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀπαρτίσουν τὴν Γερουσίαν. Ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Γερουσία, δὲν εἶχε ἕνα Ριμπώ, ἕνα Πουανκαρέ, ἕνα Κλεμανσώ, ἕνα Μπερανζέ, τῶν ὁποίων τὴν δρᾶσιν τοσοῦτον πάντες ἐθαυμάσαμεν, δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἐθεωρεῖτο ἀξία τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς. Ἐὰν περιφρονήσωμεν τὸ σῶμα ὡς δευτερεύοντα παῖζον ρόλον εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς χώρας, ἐὰν τὸ θεωρήσωμεν ὥς τι πρυτανεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ εἰσέλθουν οἱ ἐκχειλίζοντες ἀπὸ τὸ περιθώριον τῶν βουλευτικῶν συνδυασμῶν ἑκάστης ἐπαρχίας, εἶναι προτιμώτερον νὰ μὴ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ συντάγματος νὰ νεκρωθῇ, νὰ ἀποθάνῃ. (χειροκροτήματα). Ἔπειτα, ἀναμφιβόλως, τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς ἔχει σπουδαιότητα διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν καταλληλοτέρων ὡς γερουσιαστῶν προσώπων. Καὶ ἐν τούτῳ τὸ Σύνταγμα ἀφίνει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἐλευθερίαν ῥυθμίσεως. Δὲν ἦτο μόνον ὁ λόγος, ὃν ἐμνημόνευσε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ὁ λόγος τῆς σπουδῆς τῆς παρελθούσης συντακτικῆς Βουλῆς πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ συντακτικοῦ αὐτῆς ἔργου, ὅστις μᾶς ὤθησε εἰς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὁ λόγος ὅτι εἴχαμεν ἤδη ἕνα προηγούμενον, τὸν σχηματισμὸν τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας. Διὰ τῶν θεμελιωδῶν νόμων τοῦ 1875, εἶχε συνταγματοποιηθῇ ἐκεῖ ἡ συγκρότησις τῆς γερουσίας. Ἠναγκάσθησαν δὲ μετὰ πάροδον ὀλίγων ἐτῶν ν’ ἀναθεωρήσουν τὴν σχετικὴν διάταξιν τῶν συνταγματικῶν νόμων, καὶ ν’ ἀφήσουν ἐλευθερίαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅπως ἑκάστοτε ῥυθμίζῃ τὰ τῆς συγκροτήσεως Γερουσίας κατὰ τὸν προσήκοντα τρόπον. Ἔχοντες τὸ δεδομένον τοῦτο, ἀφήκαμεν καὶ ἡμεῖς, διὰ τοῦ συντάγματος, εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ κρίνῃ ἑκάστοτε περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου τῆς ἐκλογῆς, καὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπεύσεως θέσαντες ὅρια μόνον τινά, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπερβῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἐὰν ἡ Γερουσία, κύριοι, εἶχε πλήρη νομοθετικὴν δύναμιν, ὡς ἡ Βουλή, θὰ ἤμην κεκηρυγμένος ἀδιστάκτως ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἀφ’ ἧς ὅμως στιγμῆς ἡ συντακτικὴ Βουλὴ κατὰ πλειοψηφίαν ἐκολόθωσε τὴν νομοθετικὴν δύναμιν τῆς Γερουσίας, ἐδήλωσα ἀμέσως, ὅτι δὲν βλέπω ἄλλον τρόπον, δυνάμενον νὰ προσδώσῃ εἰς αὐτὴν ἠθικὸν κῦρος μεγαλείτερον, εἰμὴ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, δι’ ἧς θὰ ἀντλήσῃ ἀπὸ τὴν λαϊκὴν θέλησιν κατ’ εὐθεῖαν ἠθικὴν ἰσχύν, ὡς ὁ Ἀνταῖος ἀπὸ τῆς γῆς. Προετάθησαν ὅμως καὶ ἄλλα τινὰ συστήματα ἐκλογῆς. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπεύσεως βραδύτερον. Προετάθη σύστημα ἐκλογῆς δι’ ἐκλεκτόρων ἐκλεγομένων ἀπὸ τὸν λαόν. Δὲν νομίζω ὅτι, πρέπει νὰ διατρίψω πολὺ εἰς αὐτό. Ὀρθῶς παρετηρήθη, ὅτι κατ’ οὐδὲν οὐσιαστικῶς, θὰ διαφέρῃ ἡ ἐκλογὴ ἡ ἄμεσος ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν ἐκλεκτόρων. Ἕκαστον κόμμα, θὰ διεξαγάγῃ τὴν ἐκλογικὴν πάλην κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων, ἡ δὲ μετὰ ταῦτα ἐκλογή, θὰ εἶναι πλέον ἐκλογὴ καθαρῶς τυπική, ἀφαιροῦσα μᾶλλον ἢ προσθέτουσα κῦρος εἰς τὸν γερουσιαστήν. Οὔτε τὸ μέτρον τῆς μὴ ἐπισήμου ἀνακηρύξεως τῶν γερουσιαστικῶν συνδυασμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιώσῃ τὸ πρᾶγμα. Τὸ κοινὸν τοῦτο μυστικόν, θὰ διατυμπανίζεται ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας, ἡμέρας ὁλοκλήρους πρὸ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλεκτόρων, καὶ οἱ ὑποψήφιοι γερουσιασταί, θὰ ἐμφανίζωνται εἰς τὸν λαόν, ἀγωνιζόμενοι πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν ἐκλεκτόρων των.—Ἐπροτάθη καὶ ἕνα ἄλλο σύστημα ἐκλογῆς, κατὰ τρόπον, ὡς ἐλέχθη, ἰδανικὸν—ἢ ἂν θέλετε, ἐμνημονεύθη ἀπὸ τὸν κύριον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτήν, ἡ ἀπὸ ἀμερόληπτα πρόσωπα ἐκλογή, ἐγγυητὴς δὲ ἤχθη τῆς γνώμης ταύτης ὁ ἀείμνηστος Μπράϊς. Κύριοι, μοὶ ἐδόθη καὶ ἄλλοτε ἀφορμὴ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ Μπράϊς ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἐξαίρετος εἰς τὰ ἔργα αὐτοῦ, περὶ τοῦ ἁγίου Ρωμαϊκοῦ Κράτους καὶ περὶ τῆς Δημοκρατίας τῆς Ἀμερικανικῆς, εἰς ἃ περιγράφει ἐξαιρέτως τὸν βίον καὶ τὴν ὀργάνωσιν τῶν Κρατῶν ἐκείνων. Αἱ ἰδέαι ὅμως τὰς ὁποίας ἐξήνεγκεν εἰς τὸ τελευταῖον δίτομον σύγγραμα αὐτοῦ, περὶ τῶν συγχρόνων δημοκρατιῶν γραφὲν εἰς προβεβηκυῖαν ἡλικίαν δὲν ἔτυχον ποσῶς κριτικῆς εὐμενοῦς ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον παγκόσμιον τύπον. Ἀκριβῶς δὲ ἡ ἰδέα, ὅτι, εἶναι δυνατόν, ἕνα σῶμα, ἀναμφισβητήτως πολιτικόν, ἀδιάφορον ἂν μὲ κολοβωμένην ἰσχύν, ἕνα σῶμα τοιοῦτον, νὰ ἐκλέγηται ἀπὸ πρόσωπα ἀμερόληπτα, ἤγουν ἀχρωμάτιστα πολιτικῶς, νομίζω, ὅτι δυκνύει, ἢ ἥκιστα πρακτικὴν ἀντίληψιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων ἢ ἁπλότητα ἐξαιρετικήν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν πρόσωπα ἀμερόληπτα, προκειμένου νὰ γίνῃ ἐκλογὴ ἀνδρῶν προοριζομένων νὰ παρεδρεύσουν εἰς τὸ πολιτικὸν σῶμα; Γνωρίζετε τοὺς τοιούτους πολίτας, τοὺς ἀμερολήπτους, πῶς ἀπεκάλει ἕνας ἀρχαῖος Ἕλλην συγγραφεύς. Τοὺς ἐθεώρει τελείως ἀχρήστους διὰ τὴν πολιτείαν, καὶ τοὺς ἐχαρακτήριζε μὲ ἐπίθετον, τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον ταπεινὴν σημασίαν.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χάριν τῆς μνήμης τοῦ Μπράϊς.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν μνήμην τοῦ Μπράϊς, τὸν ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω καὶ προσωπικῶς, τιμῶ καὶ γεραίρω, ἀλλὰ δὲν ἕπεται ὅτι, πᾶν ὅ,τι, εἶπε, ἀποτελεῖ θέσφατον πολιτικόν.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ὁ ἴδιος ὁ Μπράϊς λέγει, ὅτι, θὰ ἦτο ἰδανικόν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νά γίνῃ.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ἡ διαφορά μας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, θὰ ἦτο καταστρεπτικόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκλέξουν δικαστὰς οἱ ἀμερόληπτοι πολῖται, θὰ εἶχε καλῶς τὸ πρᾶγμα. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἐκλεγοῦν γερουσιασταί, δηλαδὴ πρόσωπα μέλλοντα νὰ συζητήσουν πολιτικὰ προγράμματα, οἱ πολῖται οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν πολιτικὴν ἰδέαν, θὰ ἦσαν οἱ χείριστοι ἐκλογεῖς. Προὐτάθη καὶ ἄλλο σύστημα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καρδίτσης πολιτευτήν: νὰ ἐκλέγουν τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς διαφόρους ἐπαγγελματικὰς ἢ ἄλλας ὀργανώσεις.

§121Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν συνεστήθησαν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια.

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὰ ἔχομεν ἀκόμη, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ τὰ ἔχωμεν. Ἐν παρόδῳ εἰρήσθω, τὸ ζήτημα τῆς αὐτοδιοικήσεως δὲν εἶναι ζήτημα οὔτε ἑνὸς διατάγματος οὔτε ἑνὸς νόμου. Εἶναι ζήτημα καθαρῶς οἰκονομικόν. Γνωρίζετε δὲ ὅτι τὸ δυσχερέστατον πρόβλημα εἰς τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικήν, εἶναι τὸ πρόβλημα τῶν τοπικῶν οἰκονομικῶν τῶν finances locales. Καὶ εὐκόλως δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν ἕνα νόμον αὐτοδιοικήσεως, δυσκολώτατα ὅμως ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην νὰ τὸν θέσωμεν εἰς ἐφαρμογήν, διότι δὲν γνωρίζομεν πῶς πρέπει νὰ ρυθμίσωμεν νὰ τοπικὰ οἰκονομικά, καὶ ποῖον ἀντίκτυπον θὰ ἔχῃ ἡ ρύθμισις αὕτη ἐπί τε τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπὶ τῆς φορολογικῆς ἀντοχῆς τῶν πολιτῶν.

§123Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὑπάρχουν κ. πρόεδρε τὰ συμβούλια.

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, λέγω, ὅτι ὑφίσταται τὸ δυσκολώτατον ἐκεῖνο πρόβλημα καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μέχρι τοῦδε δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἰσχῦον διάταγμα.

§125Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριε συνάδελφε, διότι εἰς τὴν Ἑλλάδα ζῶ. Γνωρίζω ὅτι ἔχει ἐφαρμοσθῆ εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Ἀλλὰ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν πρόκειται, νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν θεσμὸν διὰ πρώτην φοράν, εὑρισκόμεθα εἰς δυσχέρειαν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν, πρὸ πάντων διότι ἔχομεν γενικὰς ἀνάγκας ἐπειγούσας, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν πρέπει νὰ διώξωμεν πάσῃ θυσίᾳ, καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ταύτην φορολογοῦμεν ἤδη βαρέως τὸν λαόν. Εἶναι δυσχερέστατον διὰ πᾶσαν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τὴν παροῦσαν, ὡς ἦτο διὰ πᾶσαν προκάτοχον, νὰ δυνηθῇ νὰ διαρρυθμίσῃ τὸ μέγα τοῦτο πρόβλημα μὲ τὴν αὐτὴν εὐκολίαν μὲ τὴν ὁποίαν, τὸ κρίνετε σεῖς, διότι τὸ βλέπετε ρυθμισμένον ἀπὸ ἐτῶν εἰς ἄλλας χώρας. Ἀνεχώρησα κύριοι, ἀπὸ τοῦ σημείου ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης πολιτευτοῦ, συνίστατο εἰς τὸ ὅτι, μὴ ὑπαρχόντων νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ μὴ ὑπαρχούσης φανερᾶς ἐλπίδος προσεχοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ σχετικοῦ νόμου, θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον ὅπως τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐκλέξουν τοὺς γερουσιαστάς, συνηνωμένα εἰς ἕνα ἐκλογικὸν σύλλογον μετὰ τῶν διαφόρων ἐπαγγελματικῶν καὶ ἄλλων ὀργανώσεων. Ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα συνδέεται ἀναποσπάστως μετὰ τῶν προβλημάτων τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν πρότασιν νὰ δοθῇ σὺν τῇ ἐρεύνῃ, ἣν θὰ κάμω ὅ,τι ἀφορᾷ τὸ ἄμεσον ἢ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς, καὶ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀντιπροσώπευσιν. Εἶμαι, ὡς εἶπον, ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἐλέχθη κατ’ αὐτῆς, ὅτι τὰ δύο σώματα, ἐὰν ἐκλέγωνται κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸν λαόν, ἢ θὰ ἔλθουν εἰς σύγκρουσιν ἢ θὰ χάσουν τὴν δρᾶσιν αὐτῶν καὶ τὴν διανοητικότητα, καὶ τότε ἡ λαϊκὴ συνείδησις θὰ καταδικάσῃ τὸ ταχύτερον εἰς θάνατον, ἐκεῖνο τῶν σωμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ τὴν μεγαλυτέραν ἰσχύν. Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρύσωμεν μίαν Γερουσίαν ἰσόψηφον, ἰσοδύναμον πρὸς τὴν Βουλήν, ἐκλεγομένην δὲ διὰ τοῦ αὐτοῦ ἀκριβῶς συστήματος, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἐπήρχοντο συγκρούσεις μεταξὺ τῶν δύο σωμάτων, ἀλλ’ ὄχι τόσον συχναὶ καὶ τραχεῖαι, ὅσον φαντάζονται οἱ φοβηθέντες τὴν ἐξ αὐτῶν καταστροφὴν τῆς Γερουσίας. Διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καρασεβδᾶς, ὅτι ἡ διανοητικότης τῆς δευτέρας Βουλῆς, καὶ ἂν ἀκόμη προέρχεται ἀπὸ τὴν αὐτὴν προέλευσιν θὰ εἶναι διάφορος, εἶναι ἀκριβές. Ὑπάρχει μία χώρα, ἥτις ἄλλοτε ἔδωκεν ἀφορμὴν ὑποβολῆς προτάσεως ψηφίσματος, ἰδιορρύθμου ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως, μία μόνον χώρα, ἐν ἰσχύϊ μία ἰδιόρρυθμος συνταγματικὴ διάταξις. Γίνονται ἐκλογαὶ ταὐτοχρόνως Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Ἀποχωρεῖ κατόπιν τὸ ἓν τρίτον τῶν βουλευτῶν καὶ ἀπαρτίζει τὴν Γερουσίαν. Ταῦτα κατὰ τὸ Σύνταγμα τῆς Νορβηγίας. Λοιπὸν παρετηρήθη ἐκεῖ ἀληθῶς ὅτι γίνεται ἀλλοία ἡ διανοητικότης τῶν μεταβαινόντων εἰς τὴν Γερουσίαν, καὶ ἀναφέρει τοῦτο ὁ ἴδιος Ἰταλὸς δημοσιολόγος. Bruniatzi.

§127Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι τὸ ἴδιον ἡ Νορβηγία καὶ ἡ Ἑλλάς.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια. Ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν διαφορὰν σκέψεων, ἐν τῇ ἑλληνικῇ ἡμῶν πάντοτε διανοητικότητι. Δὲν λέγω ὅτι οἱ Ἕλληνες γερουσιασταὶ θὰ σκέπτωνται ὡς Νορβηγοί. Θὰ σκέπτωνται μὲ ἑλληνικὴν διανοητικότητα, ἀλλὰ διάφορον ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν οἱ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ συνομολογῶ, ὅ,τι μολονότι, κατ’ ἐμέ, δὲν θὰ ἦσαν τόσον συχναὶ καὶ ὀξεῖαι αἱ συγκρούσεις τῶν δύο σωμάτων, θὰ ἦτο ὅμως ἥκιστα πολιτικὸν νὰ ἱδρύσωμεν δύο πολιτικὰ σώματα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐκλέγωνται κατὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς τρόπον καὶ νὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν ἀκριβῶς πολιτικὴν δύναμιν. Θὰ πρέπῃ νὰ διαφέρουν εἴτε κατὰ τὴν δύναμιν, εἴτε κατὰ τὸν τρόπον τῆς προελεύσεως, εἴτε κατ’ ἀμφότερα. Ἐὰν ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς εἶναι ἔμμεσος, εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ ἠθικὴ δύναμις, τὴν ὁποίαν προσδίδει μόνη ἡ ἄμεσος ψῆφος τοῦ λαοῦ, εἶναι μικροτέρα. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ἀκριβῶς τὴν γαλλικὴν Γερουσίαν, νὰ μὴ θέλῃ ποτὲ νὰ ἔλθῃ εἰς σύρραξιν σφοδρὰν κατ’ εὐθεῖαν πρὸς τὴν κάτω Βουλήν, εἰμὴ εἰς πολὺ σπανίας περιστάσεις. Ἔχει κατὰ τὸ θετὸν δίκαιον τὴν αὐτὴν δύναμιν καὶ ἔν τινι μείζονα. Ἀλλ’ ἡ σύνεσις τὴν συγκρατεῖ, διότι γνωρίζει ὅτι, ἐὰν ἐκλεγομένη αὐτὴ ὄχι ἀμέσως ἀπὸ τὸν λαόν, θελήσῃ νὰ ἔρχεται εἰς συχνὰς συγκρούσεις πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ—καὶ ὑπάρχουν ἐλάχιστα παραδείγματα ποῦ ἦλθε εἰς ἀντίφασιν, ἀλλ’ ὄχι χωρὶς νὰ ἔχῃ καταδήλως πρὸς ἑαυτὴν τὴν δημοσίαν γνώμην, θὲ ἤρκη ἕν μόνον νομοθέτημα, ἐξαρτώμενον ἀπὸ τὴν ψῆφον τοῦ γαλλικοῦ λαοῦ, διὰ νὰ τὴν καταδικάσῃ εἰς θάνατον. Θὰ ἐβασίλευεν ἆρά γε πάντοτε ἡ ἰδία σύνεσις, ἐὰν ἐνυπῆρχεν εἰς τοὺς γάλλους γερουσιαστὰς ἡ συναίσθησις, ὅτι καὶ ἠθικῶς εἶναι ἰσοδύναμοι πρὸς τοὺς βουλευτάς, ἐὰν δηλαδὴ συνεκροτεῖτο ἡ Γερουσία ἀπὸ γερουσιαστὰς ἐκλεγομένους κατ’ εὐθεῖαν ἀπὸ τὸν λαόν; Ἡ νομικὴ δύναμις μετριάζεται ἀπὸ τὴν ἥσσονα ἠθικὴν δύναμιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἐνταῦθα ὅμως ἡ νομικὴ μειονέκτησις πρέπει τὰ ἀναπληροῦται ἀπὸ τὴν ἠθικὴν δύναμιν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν Ἑλλάδι νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικίνδυνον σύγκρουσιν ἡ Γερουσία πρὸς τὴν Βουλήν. Διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν, ἡ ἀντίθετος τῆς Γερουσίας γνώμη, δὲν θὰ εἶναι παρὰ μία πρὸς Δημόνικον παραίνεσις. Θὰ ἀναγκάζῃ ἁπλῶς τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς νὰ ἐξετάζῃ ἐκ νέου τὴν ὑπόθεσιν. Θὰ εἶναι οἱονεὶ μία ἔκκλησις, ὡς ἐκείνη, ἣν ἔκαμεν ὁ Μαχαίτας ἐπὶ Φίλιππον ἐγρηγορότα. Ματαίως λοιπὸν φοβούμεθα, ὅτι τὰ δύο σώματα, ἐὰν ἔχουν προέλευσιν ἀπὸ τὸν λαόν, καὶ ἀντλοῦν τὸ ἴδιον κῦρος τὸ ὁποῖον προσδίδει ἀναμφισβητήτως ἡ ἄμεσος λαϊκὴ ψῆφος, ματαίως, φοβοῦνται τινὲς ὅτι θὰ ἔλθουν εἰς σύγκρουσιν, ἥτις θὰ παρασύρῃ εἰς θάνατον τὴν Γερουσίαν. Ὑπεστηρίχθη ὅμως ὑπό τινων ἀγορητῶν ὅτι ὄχι ἡ ἄμεσος ἀλλ’ ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ δίδει μεῖζον λαϊκὸν κῦρος εἰς τὸν ἐκλεγόμενον. Ἡ γνώμη εἶναι προδήλως ἐσφαλμένη. Θὰ ἤρκη ἁπλῶς νὰ ἐξήταζέ τις τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος παρ’ ὅλοις τοῖς λαοῖς, διὰ νὰ πεισθῇ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἀσκηθὲν κατ’ ἀρχὰς δι’ ἐκλεκτόρων, δι’ ἐμμέσου ὁδοῦ, ἠσκήθη κατόπιν, ἐν περιωρισμένῳ κύκλῳ ἐκλογέων, τῶν ἐχόντων δηλαδὴ ὡρισμένα προσόντα περιουσιακά, φορολογικῆς εἰσφορᾶς ἢ ἄλλα, καὶ ἡπλοῦτο, ἐπεξετείνετο ὀλίγον, ὀλίγον εἰς μείζονα κύκλον λαϊκῶν ἐκλογέων, ἀμέσως, ἵνα οὕτω μεταγγισθῇ ἡ δύναμις τοῦ λαοῦ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ καὶ δυνηθῶσιν οὗτοι, οὕτως ἐκλεγόμενοι νὰ ἐπιβάλλουν τὰς λαϊκὰς θελήσεις εἰς τοὺς μονάρχας. Ἡ ἱστορικὴ ἐξέλιξις λοιπὸν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος μᾶς ἀποδεικνύει περιτράνως ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογή, μόνη προσδίδει εἰς τὸν ἐκλεγόμενον τὴν ἀπαιτουμένην ἠθικὴν δύναμιν καὶ ἰσχύν. Καὶ ἀξιοπρεπέστερον ἀκόμη εἶναι διὰ τὸν ὑποψήφιον νὰ ἀπευθύνεται πρὸς εὐρυτέρας λαϊκὰς μάζας παρὰ πρὸς ἐκλέκτορας, ἤτοι πρὸς κομματάρχας. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς παρὰ μόνον διὰ λόγους προδήλου πολιτικῆς σκοπιμότητος, ἐὰν ἠθέλαμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν Γερουσίαν ἰσόψηφον καὶ ἰσοδύναμον πρὸς τὴν Βουλήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μεμειωμένην κατὰ τὴν ἠθικὴν δύναμιν, ἵνα μὴ προκαλῇ διηνεκεῖς συγκρούσεις πρὸς τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν Γερουσίαν ἀσθενῆ, ὥστε μόνον διὰ τοῦ λαϊκοῦ της κύρους θὰ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἐνίοτε ἠθικῶς εἰς τὴν κάτω Βουλήν. Δοθέντος ὅτι, κατ’ ἐμέ, ἡ ἐκλογὴ πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος, νὰ κύπτῃ τὸ ἐρώτημα: Πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἢ κατὰ τὸ πλειοψηφικόν; Εἶναι γνωστὸν ὅτι οὐδέποτε μὲ κατέλαβε ἔρως πρὸς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Βέβαια εἶναι σύστημα δίκαιον, διότι ἐπιτρέπει τὴν ἀπεικόνισιν τὴν πιστὴν τῶν ἐκλογικῶν δυνάμεων τῆς χώρας ἐν τῷ σώματι τῷ ἀντιπροσωπευτικῷ. Καὶ δὲν θὰ ἠσθανόμην τόσον φόβον, ἐὰν ἔβλεπον τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν ἐπικρατοῦν διὰ τὴν Γερουσίαν, ὅσον φόβον ἠσθάνθην, ὅταν τὸ εἶδον ἐπικρατῆσαν διὰ τὴν κάτω Βουλήν. Διότι εἶναι βάσιμον τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Γερουσία δὲν πρόκειται νὰ δίδῃ συμπαγεῖς καὶ ὁμοιογενεῖς πλειονοψηφίας καὶ ἐξ αὐτῶν σταθερὰς Κυβερνήσεις. Ἀλλὰ ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις ἀπόλυτος κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ, καὶ δευτέρα, προκύπτουσα ἐκ τῶν περιστάσεων. Τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν προϋποθέτει κατ’ ἀνάγκην, ἄλλωστε καταντᾷ εἰς ἀστειότητας, περιφέρειαν εὐρυτάτην καὶ συνδυασμούς, ἐξαρτᾷ δὲ τὴν ἀνάδειξιν τινὸς ὡς ὑποψηφίου ἐν τῷ συνδυασμῷ ἀπὸ τὴν θέλησιν ἀλλαχοῦ μὲν τῶν τοπικῶν ἐπιτροπῶν, ἐνταῦθα δὲ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος, ἐπηρεαζομένου ἀπὸ τοὺς τοπικοὺς παράγοντας. Εἶναι δυσχερές, πρόσωπα σοβαρά, ἐξαιρετικά, τὰ ὁποῖα δὲν ἀρέσκονται εἰς τὰς μικρότητας καὶ τὰ παρασκήνια τῆς ἐκλογικῆς προπαρασκευῆς, εἶναι δυσχερὲς νὰ θελήσουν νὰ ἐξευμενίσωσιν τοὺς τοπάρχας καὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, νὰ τοὺς κολακεύσουν διὰ νὰ λάβωσι μίαν θέσιν εἰς τὸν συνδυασμόν. Πρέπει δὲ τοιούτων ἐξαιρετικῶν προσώπων νὰ προσπαθήσωμεν νὰ εὐκολύνωμεν τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι σήμερον ἐποχή, καθ’ ἣν ἕκαστος, μαστιζόμενος κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀπὸ οἰκονομικὰς περιπετείας, ἕνεκα τῆς μεγάλης κρίσεως, τὴν ὁποίαν διατρέχει ἡ χώρα ἡμῶν καὶ ὁ κόσμος ὁλόκληρος, ἀποφεύγει τὴν ἀνάμιξιν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, φθείροντας τὴν οἰκονομικὴν καὶ ψυχικὴν ἄνεσιν. Ἐὰν τὸν ἀναγκάσωμεν καὶ νὰ ἐκλιπαρῇ ἀρχηγοὺς ἢ τοπάρχας, βεβαίως θὰ τὸν ἀπομακρύνωμεν ὁριστικῶς. Εἶναι τοῦτο σοβαρὸν μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι, τοῦ ὁποίου ἡ ἰσχὺς εἶναι πρόσκαιρος. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν ἐν τῷ παρόντι. Εἶναι ἀνάγκη μιᾶς πλειοψηφίας ἐπαρκοῦς καὶ σταθερᾶς καὶ ἐν τῇ Γερουσίᾳ διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀποτρέπεται ἡ ἄσκοπος, τονίζω, ἡ ἄσκοπος ἀναχαίτισις τῆς ψηφίσεως νομοσχεδίων ἐπειγόντων, ἐκ λεπτολόγων συζητήσεων κατὰ τὸ πλεῖστον οὐδὲν συνεισφερουσῶν πρὸς βελτίωσιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Ἡ ἀναλογική, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τριάκοντα γερουσιασταὶ δὲν θὰ εἶναι ἄμεσοι ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ, εἶναι ἀμφίβολον, ἂν θὰ δώσῃ τοιαύτην πλειονοψηφίαν. Πρόκειται, κατόπιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ πρώτου ὁριστικοῦ Προέδρου Δημοκρατίας, νὰ βαδίσωμεν τὰ πρῶτα βήματα τοῦ ὁμαλοῦ ἡμῶν δημοκρατικοῦ βίου, διότι μέχρι σήμερον εὑρισκόμεθα ἐν ποιᾷ τινι, μείζονι ἢ ἐλάσσονι ἀνωμαλίᾳ. Καὶ ἡ σταθερότης τῶν σωμάτων, ἐφ’ ὧν θὰ βασισθῶμεν, θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένον ἐὰν δὲν ἦτο ἀπολύτως ἠσφαλισμένη, ἐκ θεωρητικῶν, ὁσονδήποτε συμπαθῶν, ἀρχῶν δικαίου. Ὑπάρχει ἡ εὐχέρεια τῆς νομοθετικῆς μεταβολῆς εἰς βραδύτερον χρόνον. Ἐγώ, κύριοι, φρονῶ, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δοκιμήν, διὰ πρώτην φορὰν ἐν Ἑλλάδι, ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἁπανταχοῦ ἐδοκιμάσθη καὶ προήγαγεν ἀληθῶς τὸν κοινοβουλευτισμόν. Εἰς ἃς χώρας ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐγεννήθη καὶ προήχθη, ἐκράτησε τὸ λεγόμενον μονώνυμον ἐκλογικὸν σύστημα, καὶ πολλάκις, μετά τινας παρεκκλίσεις, ἐπανῆλθον λατινικοὶ μάλιστα κοινοβουλευτικοὶ λαοὶ εἰς αὐτό. Μία περιφέρεια, εἷς βουλευτής. Διὰ τίνα λόγον ἐν Ἑλλάδι, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, καί μεταγενεστέρως, δὲν παρεδέχθησαν τὸ σύστημα τοῦτο δεσπόζον τότε ἁπανταχοῦ τῆς κοινοβουλευτικῆς Εὐρώπης; Τὸ ἠγνόουν; Ὄχι βέβαια. Ὁ λόγος εἶναι κατάδηλος. Ἦτο τόσον μικρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων, καὶ συνεπῶς τῶν ἐκλογέων, ὥστε δικαίως, ὑπὸ τὰ τότε μάλιστα ἐκλογικὰ ἤθη, ἐφοβοῦντο ὅτι ἡ δωροδοκία θὰ διεδραμάτιζε παμμέγιστον ρόλον. Ἠναγκάσθησαν λοιπὸν νὰ ἀπομακρυνθῶσι διὰ λόγους προδήλου σκοπιμότητος. Καὶ περιεπλανήθημεν ἔκτοτε ἄλλοτε εἰς τὴν στενὴν ἢ ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν, ἄλλοτε εἰς νομαρχιακήν, μικροτέραν ἢ μεγαλυτέραν, κατὰ τὰς περιστάσεις, χωρὶς νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐσυνειθίσαμεν κατὰ σταθερὰν παράδοσιν εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ σύστημα. Οὐδὲν ἐμποδίζει νὰ δοκιμάσωμεν τὸ μονώνυμον εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας. Ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι ὁ ἐκλογεὺς προσέχει περισσότερον ὅταν πρόκειται νὰ δώσῃ μίαν μόνην ψῆφον. Ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, δὲν θὰ εἶναι τόσον μεγάλη, ὅσον ἡ τῆς ἀναλογικῆς. Ὁ ἐκλέξιμος εἶναι γνωστὸς εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του καὶ δύναται εὐχερῶς νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μετ’ αὐτῶν ἄνευ ὑπερμέτρων κόπων, ὅπερ δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν, προκειμένης ἐκλογῆς γερουσιαστοῦ, ὅστις, δὲν θὰ ἔχῃ ἡλικίαν τελείως νεάζουσαν. Θὰ γίνῃ ἀληθὴς ἐκλογή, καὶ ὄχι φανατικὴ ψηφοφορία καταλόγου, ἐν ᾗ οἱ καλοὶ ὑποψήφιοι συμπαρασύρουν δευτερευούσας ἀσημότητας. Ὑπάρχει ἆρα γε κίνδυνος ἀποτελεσματικῆς δωροδοκίας; Νομίζω, κύριε, ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἐψηφοφόρησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον ἐκλογέων.

§129Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περίπου.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κάτι περισσότερον μάλιστα. Πρόκειται νὰ ἐκλεγοῦν 90 γερουσιασταί. Ὁ ἀναλογῶν λοιπὸν ἀριθμὸς ἐκλογέων δι’ ἕκαστον γερουσιαστὴν θὰ ἦτο 11.000 περίπου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑποθέτω ὅτι θὰ δεχθῶμεν τὸ ὅριον τῶν 25 ἐτῶν διὰ τὸν ἐκλογέα, ὡς ἐπρότεινεν ἡ Κυβέρνησις, ὁ ἀριθμὸς οὗτος θὰ ἐλαττωθῇ κατά τι καὶ θὰ φθάσῃ ἕως 10 χιλιάδας ἐκλογέων.

§131Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Χρειάζονται ἰδιαίτεροι κατάλογοι ἵνα ἴδωμεν τὴν διαφοράν.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἴδιοι ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἀρκοῦν. Θὰ γίνουν βέβαια λάθη, ἀλλὰ θὰ γίνουν καὶ εἰς τὴν μίαν μερίδα καὶ εἰς τὴν ἄλλην, καὶ ἑπομένως θὰ ἐπέλθῃ συμψηφισμός. Ὁπωσδήποτε ὁ συλλογισμός μου, κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, θὰ εἶναι ἰσχυρότερος, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἡ Βουλή,—διότι δὲν πρόκειται περὶ κυβερνητικοῦ συνήθους ἔργου καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα ὡς ἐξαρτώμενον αὐστηρῶς ἐκ τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ πρόκειται περὶ συμπληρώσεως τοῦ Συντάγματος, —καὶ κατὰ συνέπειαν ἕκαστος ἐκ τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν ὑπουργῶν ἀκόμη.

§133Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὅλος ὁ θεσμὸς ἔχει ψηφισθῆ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο αἱρετικὸν ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ὡρισμένων σημείων εἶχε γνώμην.

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι βέβαια. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνδέσῃ τὴν παραδοχὴν ἢ μή...

§135Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ ὄχι ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ θεσμοῦ.

§136Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς συμπληρώσεως καὶ ὁλοκληρώσεως ἑνὸς θεσμοῦ συνταγματικοῦ αἱ λεπτομέρειαι παίζουν πολλάκις ρόλον θίγοντα τὴν οὐσίαν τοῦ θεσμοῦ.

§137Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀποτελέσῃ Συνταγματικὴν πρᾶξιν ὁ νόμος, θὰ ἀποτελέσῃ νόμον.

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἶναι στερεώτερος, εἶπον, ὁ συλλογισμός μου, ἐὰν ἡ Βουλὴ δεχθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἰδίαν ἡλικίαν ὁ ἐκλογεὺς τοῦ γερουσιαστοῦ καὶ ὁ ἐκλογεὺς τοῦ βουλευτοῦ, διότι θὰ ἀντιστοιχοῦν 11 χιλιάδες ἐκλογεῖς εἰς ἕνα γερουσιαστήν, ὀλιγώτεροι δὲ περὶ τοὺς ἐννέα χιλιάδας, ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡλικία 25 ἐτῶν. Κύριοι, ἔχω ἀρκετὴν πεῖραν τῶν ἐκλογικῶν πραγμάτων, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι εἰς τόσον ἀριθμὸν ἐκλογέων τὰ πρόσωπα τοῦ κύρους δὲν ἔχουν τίποτε νὰ φοβηθοῦν ἀπὸ τὴν ἄσκησιν δωροδοκίας ἐκ μέρους κατωτέρων ἀντιπάλων. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς δικάζεται ἀπὸ δικαστάς εἶναι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐφεύρημα ἡ ρῆσις «τὸν παρᾶ καὶ στὸν καρᾶ», καὶ τὸ εἴδομεν ἐφαρμοζόμενον πλειστάκις...

§139Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Τὸ εἶδον καὶ εἰς τὰ Ψαρρά.

§140Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ διακοσίων μόνον ἐκλογέων θὰ ἤλλασσεν ἴσως τὸ πρᾶγμα. Ἐὰν τὸ σύστημα τῆς μονοπροσώπου ἐκλογῆς, ἀμέσως ἀπὸ τὸν λαόν, δεχθῶμεν θὰ ὑπάρχῃ κῦρος εἰς τοὺς ἐκλεγομένους καὶ θὰ διευκολύνωμεν τὴν εἴσοδον σοβαρῶν προσώπων, ὧν ἡ ἰδιοσυγκρασία ἀποφεύγει εὐρυτέρους ἐκλογικοὺς ἀγῶνας, καὶ ὀξείας διαμάχας, οἷοι συνήθως χαρακτηρίζουν τὰς Βουλάς, χωρὶς νὰ μειώνεται σοβαρῶς ἡ σταθερότης τῆς κρατούσης παρὰ τῷ λαῷ πλειονοψηφίας. Τὸ μονοπρόσωπον ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ καί τινα ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν, διότι τὰ ἀγροτικὰ διαμερίσματα θὰ ἐκλέγωσι γερουσιαστάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιπροσωπεύουν τὰ ἀγροτικὰ συμφέροντα, τὰ ἀστικὰ διαμερίσματα γερουσιαστάς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιπροσωπεύουν τὰ ἀστικὰ συμφέροντα καὶ καθεξῆς. Θὰ καταφανῇ τότε ὅτι δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ἡ ὀξύτης τῆς συγκρούσεως ἢ ἀντίθεσις τῶν λαϊκῶν συμφερόντων πρὸς ἄλληλα ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ σπεύσωμεν νὰ υἱοθετήσωμεν θεσμοὺς ἐφαρμοσθέντας εἰς ἄλλας χώρας, ἢ θεσμοὺς μὴ ἐφαρμοσθέντας κἄν, ἀλλὰ προτεινομένους εἰς ἄλλας χώρας πρὸς συζήτησιν καὶ ἐφαρμογήν.

§141Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἤθελον νὰ ὑπενθυμίσω ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνεται περιέχεται εἰς τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὸ ἥμισυ, ἐφ’ ὅσον μὲ τὴν βάσιν τοῦ νομοῦ, δεκαενέα περιφέρειαι ἐκλέγουν ἕνα γερουσιαστήν.

§142Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει χειρότερον πρᾶγμα εἰς τὰ ἐκλογικὰ συστήματα ἀπὸ τοιαύτας ἀνισότητας καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἰσηγηθῇ διόρθωσιν τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Ἡ ἄμεσος ἀνισότης ἐκλογικῶν περιφερειῶν φέρει τὸ οἰκτρὸν ἀποτέλεσμα, ὅτι σήμερον τρεῖς χιλιάδες Παξινοὶ λ.χ. ἀξίζουν, πολιτικῶς, ἐκλογικῶς, ὅσον ἀξίζουν 36 χιλιάδες Καλαβρυτινοί. Ἐκλέγουν ἑκάτεροι ἕνα βουλευτήν. Ἐναντίον τῶν στοιχειωδῶν ἀρχῶν τοῦ Συντάγματος, τῆς ἰσότητος τῶν πολιτῶν, τῆς δικαιοσύνης, ἕνας Παξινὸς ἔχει δωδεκάκις μεγαλειτέραν ἐκλογικὴν δύναμιν ἀπὸ ὅ,τι ἔχει ἕνας Καλαβρυτινὸς ἢ ἕνας Αἰγιεύς. Εὑρίσκετε ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν τὸ ἄτοπον αὐτὸ καὶ νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ εἰς τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογάς; Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ὑπῆρχον ἀληθῶς, ἐξ ἱστορικῶν λόγων, τοιαῦται ἀνισότητες, ἀλλὰ μέχρι πρὸ ὀλίγου χρόνου δὲν ὑπῆρχε καθολικὴ ψηφοφορία. Καὶ ὁ θρησκευτικὸς σχεδὸν σεβασμὸς πρὸς τὰς παραδόσεις, διετήρησε τὰς ἀνισότητας μέχρι τινος, ἀλλ’ εἶναι ἀρκετὰ ἔτη, ποῦ κατηργήθησαν αὐτὰ τὰ προνόμια καὶ ἐκεῖ, καὶ ἔσπευσαν νὰ ἰσοσκληρώσουν, ἂς εἴπωμεν οὕτω, τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν τὸ κατώρθωσαν ὁλοσχερῶς, διότι αἱ παραδόσεις ἐκεῖ ἔχουν μεγάλην δύναμιν. Δὲν εἶναι ὅμως τόσον κολοσσιαῖαι διαφοραί, ὅπως νῦν παρ’ ἡμῖν, ὅπου δὲν δύναται σοβαρὸς νὰ γίνῃ λόγος περὶ παραδόσεων ἐκλογικῶν συστημάτων. Τὰ ἐκλογικὰ συστήματα μετέβαλον ἑκάστοτε αἱ κυβερνήσεις, κατὰ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας εἶχον περὶ τοῦ μᾶλλον προσήκοντος ἢ συμφέροντος. Ὁ Τρικούπης, ἐμπνευσθεὶς ἀπὸ τὰς ἰδέας τοῦ Γαμβέττα, εἰσήγαγε τὴν εὐρυτάτην περιφέρειαν, τὸ seritin de histe. Ὁ Δηλιγιάννης τὴν κατήργησε, καὶ ἐπανέφερε τὴν ἐπαρχιακήν, ὁ Θεοτόκης τὴν πρωτοδικειακήν, ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1909 τὴν νομαρχιακήν, ἡ τοῦ 1923 τὴν πρωτοδικειακὴν καὶ τὴν ἐπαρχιακήν, ἡ τοῦ 1926 τὴν νομαρχιακὴν μὲ ἀναλογικήν, τὸ νομοθετικὸν διάταγμα τοῦ 1928 τὴν πρωτοδικειακὴν καὶ ἐπαρχιακήν. Δὲν ἔχομεν παραδόσεις καὶ δὲν ἔχομεν τὸν λόγον, ὁ ὁποῖος ἐμποδίζει τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον, νὰ ἐφαρμόσῃ κατὰ τὸ σχετικῶς δυνατόν, τὸ ἰσόψηφον τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Καὶ ἤδη, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δέκα γερουσιαστάς, οὕς, θὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλὴ μετὰ τῆς Γερουσίας, εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, διότι νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἰσχύσουν προσόντα τινά. Ἄλλως θὰ ἐκπολιορκηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἢ ἐὰν ἐπικρατήσῃ τὸ ἀναλογικόν, ὅπως ζητεῖ ὁ κ. Παπαναστασίου, οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, διὰ νὰ τοποθετήσουν εἰς τὴν Γερουσίαν ἀνθρώπους ἄνευ προσόντων, αὐτόχρημα ἀργομίσθους. Καὶ μόνον ἡ μέριμνα διὰ τὸ κῦρος τῆς Γερουσίας, διὰ νὰ μὴ δώσωμεν τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται περὶ πρυτανείου, ἐπιβάλλει οἱ δέκα αἱρετοὶ τοῦ κοινοβουλίου νὰ ἔχουν προσόντα τινά, ἵνα φανοῦν ὠφέλιμοι εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Γερουσίας. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ πολυθρύλλητον ζήτημα τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ἐν τῷ ὁποίῳ διαφωνῶ ριζικῶς πρὸς τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον. Ἐλέχθη, κύριοι, ἀπὸ πολλοὺς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἀγορευσάντων, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀσπασθῶμεν ὡς σωτηρίους τὰς νέας ταύτας ἰδέας, τῆς πολιτικῆς δράσεως καὶ τῆς ἐκπροσωπεύσεως τῶν ὀργανώσεων τῶν ἐπαγγελματικῶν, διότι αὗται ἀποτελοῦν μίαν σπουδαίαν κοινωνικὴν δύναμιν, ἐγκλείουν μίαν δύναμιν κοινωνικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς, μίαν ἰσχύν, ἡ ὁποία μοιραίως πρέπει νὰ καταντήσῃ καὶ εἰς ἰσχὺν πολιτικήν, ἐξ ἧς σωτήριοι θὰ ἐπέλθουν συνέπειαι. Δὲν εἶναι, κύριοι, νέαι αἱ ἰδέαι αὐταί. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Ρωμαϊκῆς, ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ὀργανώσεων, ἐπί Σερβίου Τουλίου, ἀνεγνωρίσθη καὶ αὗται ἠδύναντο νὰ συμμετέχουν πολιτικῆς δράσεως. Καθ’ ὅλον τὸν μεσαίωνα καὶ ὑπὸ τὴν μοναρχίαν τὴν γαλλικὴν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις διεδραμάτισαν ρόλον σπουδαιότατον εἰς τὴν πολιτικήν, ἡ δὲ μεγάλη Γαλλικὴ ἐπανάστασις δὲν εἶχεν ἀφορμὴν μόνον τὴν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων τῶν χωρικῶν τάξεων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπελευθέρωσιν ἀπὸ τὴν τυραννίαν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Δὲν εἶναι κἂν νέα ἰδέα ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς τρέχει κίνδυνον παρ’ ἡμῶν, δὲν εἶναι κἂν νέα ἰδέα ὅτι τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα πρέπει νὰ ἐκπροσωποῦνται κατὰ τὸν α ἢ β τρόπον εἰς τὰ πολιτικὰ σώματα. Εἶναι παλαιαὶ ἰδέαι, δοκιμασθεῖσαι, ἀλλὰ τὰς ὁποίας ἡ ἀνθρωπότης, εὑρισκομένη εἰς τὰς δεινὰς περιπετείας τρομερᾶς οἰκονομικῆς καχεξίας, ὁμοίαν, τῆς ὁποίας οὐδέποτε ἄλλοτε εἶδε, μετὰ ἕνα πόλεμον τόσον τραχύν, τόσον καταναλώσαντα πλοῦτον εἰς ὑπάρξεις εἰς ἐργασίαν, εἰς κεφάλαια, θέλει νὰ δοκιμάσῃ ὡς ὁ φορῶν τὰ παλαιὰ ἐνδύματα καὶ νομίζων, ὅτι εἶναι νέα καὶ ἀρκετὰ θερμὰ διὰ νὰ τὸν προφυλάξουν ἀπὸ τὰ κρυοπαγήματα. Κατὰ τὴν γαλλικὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1848 καθιδρύθη ἀντιπροσωπεία τις οἰκονομικὴ ἐκ 300 ἐργατῶν, ἐκλεγέντων ἀπὸ τὰ διάφορα σωματεῖα τῶν Παρισίων, ἧς πρόεδρος ὁ Λουΐ Μπλάν, ἀντιπρόεδρος ἐξελέγη ὁ πολὺς Ἀραγκώ. Σκοπὸν εἶχε τὴν λῆψιν μέτρων κοινωνικῆς προνοίας, ἐν συνεργασίᾳ μὲ ἀντιπροσώπους τῶν ἐργοδοτῶν καὶ οἰκονομολόγους. Ἐναυάγησαν οἰκτρῶς. Ὁ Ἀραγκών, μετ’ ἐλάχιστον χρόνον ὑπέβαλεν ἕνα raport μίαν γενικὴν ἔκθεσιν καὶ εἶπεν ὅτι αἱ θεωρίαι της ὑπῆρξαν «funestes» ὀλέθριαι, διότι ἐγέννησαν ἐλπίδας ἀπραγματοποιήτους. Πολὺς λόγος γίνεται ἐπίσης περὶ ἀνωτάτου οἰκονομικοῦ συμβουλίου ἢ οἰκονομικοῦ παρακοινοβουλίου. Παρείδομεν τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν παρέσχον εἰς ἕκαστον τῶν ὑπουργείων ὁσάκις ἐλειτούργησαν, τὰ ἀνώτερα συμβούλια, τὰ εἰδικῶς παρεδρεύοντα εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως τῆς ἀναγομένης εἰς τὸ σχετικὸν ὑπουργεῖον. Εἶχεν ἄλλοτε ἱδρυθῆ ἐν τῷ ὑπουργείῳ Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, καὶ ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ τὸ ἐγκαινιάσω, τὸ ἀνώτατον συμβούλιον ἐργασίας, κατὰ τὸ 1912 προήδρευον τῶν ἐργασιῶν του, ὑπῆρξαν δὲ πραγματικῶς λίαν χρήσιμοι. Παρίσταντο ἀντιπρόσωποι τοῦ κεφαλαίου καὶ ἀντιπρόσωποι τῆς ἐργασίας. Ἐν τῇ συζητήσει καὶ τῇ συρράξει τῶν ἰδεῶν εὑρίσκετο πάντοτε ὁ τρόπος ἑνὸς ἐπωφελοῦς καὶ λογικοῦ συμβιβασμοῦ. Διότι τοῦτο εἶναι τὸ ἔργον τῶν πολιτικῶν. Τοῦτο ἔπραττον ἄλλοτε οἱ μονάρχαι, ὁσάκις εὑρίσκοντο εἰς σύγκρουσιν πρὸς ἀλλήλας αἱ representations professionelles. Τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔπραττον ἄλλοτε οἱ μονάρχαι, πράττουν ἤδη τὰ κοινοβούλια, ἀντιπροσωπεύοντα οὐχὶ μεμονωμένας ἐπαγγελματικὰς τάξεις, ἀλλὰ τὸ σύνολον τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων, καὶ ἐναρμονίζοντα τὰς διαφόρους ἀξιώσεις κατὰ τὸν τρόπον, τὸν μᾶλλον ἐξυπηρετικὸν διὰ τὰ κοινὰ συμφέροντα, τὰ συμφέροντα τῆς ὁλότητος. Τὰ συμβούλια ταῦτα τὰ εἰδικὰ κατὰ τὸ πλεῖστον περιέπεσαν ἀτυχῶς εἰς ἀδράνειαν καὶ ὕπνον βαθύν. Ἄς ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτά. Τίποτε δὲν ἔχομεν νὰ χάσωμεν. Καὶ πολλὰ ἔχομεν νὰ κερδίσωμεν διὰ τὸ γενικὸν καλόν. Δὲν νομίζω, ὅτι τὰ πρακτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκύψουν ἐκ τῶν τοιούτων συμβουλίων, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τῶν ὑπουργῶν θὰ εἶναι κατώτερα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ δώσουν τὰ διάφορα ἐπαγγελματικὰ κοινοβούλια ἢ παρακοινοβούλια, ὡς ἀμέσως κατωτέρω θὰ εἴπω. Ἐπροτάθησαν ἰδέαι περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν βιομηχάνων τῶν ἐμπόρων, τῶν γεωργῶν, τῶν ἀνθρώπων τῶν τεχνῶν καὶ τῶν γραμμάτων καὶ ἄλλων τάξεων. Δὲν εἶναι καὶ αὐτὰ νέαι ἰδέαι κύριοι. Ἄνθρωπος διὰ τὸν ὁποῖον λόγος πολὺς ἐγένετο καὶ ἐθεωρεῖτο, ὡς ἓν τῶν δαιμονίων πνευμάτων, ὁ κόμης Ἑρρῖκος de Saint–Simon, κατὰ τὸ 1820, ἔβλεπε κινδύνους διὰ τὸ σύνηθες κοινοβούλιον, ἐφοβεῖτο δὲ ὅτι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπῆρχε κίνδυνος, διότι καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν τὰ πράγματα δὲν ἐπήγαιναν καλά, κατὰ τὴν κρίσιν τῶν μεταναπολεοντείων ἐτῶν, καὶ πανταχοῦ ὡμίλουν, ὅπως τώρα περὶ ἀνάγκης ἀποκαθάρσεως καὶ ἐνισχύσεως τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ζωῆς τῶν χωρῶν, τῶν παθουσῶν ἀφαίμαξιν ἀπὸ τὰς μακροετεῖς πολεμικὰς περιπετείας. Ἐκήρυττε διὰ τῶν περιφήμων ἐπιστολῶν του ὁ Saint–Simon, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ὄχι πλέον συνεδρίων κοινοβουλευτικῶν, ἀλλὰ εἰδικῶν τινων σωμάτων καὶ ἀντιπροσωπειῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν τί ἐπρότεινεν: Ἀκούσατε παρακαλῶ τὸν τότε σωτῆρα: Πρέπει νὰ ἔχωμεν τρεῖς Βουλάς. Ἡ μία θὰ εἶναι ἡ ἐφευρετικὴ Βουλή, Chambre d'invention. Θὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ 300 μέλη, δηλαδὴ 200 μηχανικούς, 50 ποιητὰς ἢ ἄλλους ἐφευρέτας ἐν τοῖς γράμμασιν, 25 ζωγράφους, 15 γλύπτας ἢ ἀρχιτέκτονας, 10 μουσικούς. Βλέπετε κύριοι συνάδελφοι, ἀντιπροσωπείαν τῶν γραμμάτων καὶ τῶν τεχνῶν. Τὶ θὰ κάμνῃ; θὰ προτείνῃ δημόσια ἔργα καὶ θεάματα. Ἔπειτα δευτέρα Βουλή, ἐξεταστική, Chambre d'examen, ἀπὸ 100 φυσικοὺς διὰ τὰ ἐνόργανα σώματα καὶ 100 διὰ τὰ ἀνόργανα καὶ 100 μαθηματικούς. Ἔργον της νὰ ἐξετάζῃ ὅ,τι ἐφευρίσκει ἡ πρώτη. Τέλος ἡ Βουλὴ τῶν βουλευτῶν διορθουμένη, ὡς ἔλεγεν ὁ Saint-Simon, διὰ τῆς συγκροτήσεώς της ἀπὸ ὅλους τοὺς βιομηχάνους, θὰ ἀπεφάσιζεν. Καὶ προσέθεσεν ὁ ὄχι τυχαῖος φιλόσοφος, ὅτι «ὅλα τὰ πολιτισμένα ἔθνη θὰ δεχθοῦν τὰς ἀρχὰς αὐτάς»! Παρακοινοβούλια λοιπὸν εἰδικοτήτων καὶ τότε! Μὴ γελᾶτε, παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι! Σᾶς φαίνεται τὸ πρᾶγμα ἀστεῖον; Τὶ θὰ εἴπετε ὅμως, ὅταν ἴδητε ὅτι ἓν σύγχρονον καὶ πραγματικῶς μεγάλο πνεῦμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁλόκληρος ἡ σύγχρονος δημοσιογραφία καὶ πρὸ ὀλίγων ἐτῶν καὶ σήμερον ὁμιλεῖ, βιομήχανος πρωτίστης τάξεως, ὡς ὑπουργὸς παρασχὼν εἰς τὴν πατρίδα του μεγίστας κατὰ τὸν πόλεμον ὑπηρεσίας, ὁ Βάλτερ Ρατενάου, ἐπιδοθεὶς εἰς κοινωνικὰ καὶ φιλοσοφικὰ μελετήματα, ἐξήνεγκε πρὸ ὀλίγων μόλις ἐτῶν, ἀναλόγους ἰδέας: Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ὅλοι οἱ ἐξαίρετοι θεωρητικοί, ὅλοι οἱ διακεκριμένοι συγγραφεῖς, δημοσιολόγοι, ὅταν λείπῃ ἀπὸ αὐτοὺς μακρὰ πολιτικὴ ἐμπειρία τρέχουν τὸν κίνδυνον νὰ ὀλισθήσουν εἰς ἰδέας ὀλίγον ἀπεχούσας ἀπὸ παραδοξολογίας. Ἰδοὺ τὶ δογματίζει ὁ Ρατενάου εἰς τὸ σύγγραμμά του περὶ τριπλῆς ἐπαναστάσεως. Πρέπει νὰ δεχθῶμεν ἀληθῶς ἐλαφρυντικὸν παράγοντα τῆς γεννήσεως τοιούτων ἰδεῶν, ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔτρεμον ὅλοι οἱ βιομήχανοι πρὸ τοῦ ἀνατρεπτικοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον ἠπειλεῖτο ἐκ Ρωσσίας. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐσημειώθησαν ὑποχωρήσεις εἴς τινας ἀξιώσεις, συνετώτατα, ἐφ’ ὅσον αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, ὡς αἱ τῶν μικτῶν συμβουλίων τῆς ἐπιχειρήσεως, δὲν ἠδύναντο νὰ φέρουν βλάβας ἀνηκούστους καὶ ἴσως ἠδύναντο νὰ ὠφελήσουν. Θὰ ἦτο δὲ προτιμωτέρα καὶ βλάβη τις, προσωρινή, παρὰ νὰ ἀφίσῃ τις τὸ κῦμα νὰ ἐκσπάσῃ, διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως εἰς αὐτό. Ὁ Ρατενάου λέγει, ὅτι οἱ λαοὶ δὲν ζητοῦν μίαν Βουλήν, μίαν Δημοκρατίαν, θέλουν δύο, μίαν κοινοβουλευτικὴν καί μίαν τῶν εἰδικῶν συμβουλίων..... Θὰ συνεχισθοῦν —προσθέτει— ἐν Εὐρώπῃ αἱ προσπάθειαι πρὸς ἀντιρρόπησιν τῆς ἀστικῆς λαοκρατίας, διά τινος συστήματος συμβουλίων...τοῦ συστήματος τῶν εἰδικοποιημένων κρατῶν...Τὸ οἰκονομικὸν Κράτος δύναται νὰ στηρίζεται ἐπὶ συμβουλίων, τὸ ἐκπολιτιστικὸν ἐπαγγελματικῶν κοινοβουλίων, τὸ παιδαγωγικόν, τὸ μορφωτικὸν ἐπὶ κοινοβουλίων ἐξ εἰδικῶν καὶ ἐξ ἁπλῶν πολιτῶν. Ὅσον ἐννοήσατε σεῖς, τόσον ἐννόησα καὶ ἐγώ, πῶς θὰ ἐλειτούργει αὐτὸ τὸ τρισυπόστατον Κράτος. Καὶ ὅμως τὰ πράγματα αὐτὰ ἐγράφησαν ὡς σοβαραὶ πολιτικαὶ ὑποθῆκαι, μετὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον, καί, ἀναμφισβητήτως, ἐπέτειναν τὴν ἀντίληψιν, τὴν ἐπαναλαμβανομένην σήμερον, ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἐναυάγησε. Ὁ κοινοβουλευτισμὸς διατρέχει κίνδυνον; Ὄχι. Κρίσιν, ναί, ἀλλ’ ἐκ τοῦ λόγου ὅτι τὸ ἔργον τῆς θεραπείας τῶν οἰκονομικῶν ἐκ τοῦ πολέμου πληγῶν ἦτο ἐκτάκτως δύσκολον. Οἱ ἐπανελθόντες ἀπὸ τὸν πόλεμον ἦτο φυσικόν, ὅτι μετὰ πάροδον ἐτῶν μακρῶν, δυστυχιῶν καὶ κακουχιῶν ἀπῄτησαν ἕνα ποσοστὸν εὐμαρείας μεγαλείτερον περισσότερον ἢ πρίν. Ἐπανελθόντες εὑρῆκαν ἄλλους πλουτίσαντας καὶ ἐκμεταλλευθέντας τὴν δυστυχίαν των κατὰ τὴν μακρὰν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Εὗρον εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν τὴν δυστυχίαν καὶ πολλάκις τὴν ἀβεβαιότητα τὴν σκληρὰν διὰ τὴν αὔριον. Διὸ ἀπῄτησαν εὐμάρειάν τινα, εὐμάρειαν μείζονα, θυσίας μείζονας καὶ τοῦτο, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ οἰκονομικὰ τῶν Κρατῶν κατέρρεον ἤδη ἐκ τῆς ἀφαιμάξεως τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν ἐκ τοῦ μακροῦ πολέμου. Ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσουν τὰ Κράτη, ὑφ’ οἱανδήποτε μορφὴν πολιτεύματος, εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν ἐκείνων, ἦτο ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ἐργασία ἀμέσως διὰ τοὺς ἐπανελθόντας. Ἐχρειάζετο χρόνος ἀρκετὸς διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἰσορροπία τῆς ἐκτροχιασμένης ζωῆς. Καὶ εἰς ἃς χώρας συνετὸς πατριωτισμὸς ἐνέπνεε τὰς ψυχὰς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ὅπου ἡ κομματικὴ ἀντίθεσις δὲν παρέφερεν εἰς ὑπερβολὰς ἀντιπολιτευτικάς, ὁ κοινοβουλευτισμὸς διῆλθε τὴν κρίσιν, καὶ ἐπεκράτησε καὶ δὲν γίνεται πλέον λόγος σοβαρὸς περὶ κρίσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Παρατηρήσατε τὴν Ἀγγλίαν. Οὐδεὶς πλέον ὁμιλεῖ σοβαρῶς περὶ κρίσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι συνειργάσθησαν πατριωτικῶς καὶ συμπολιτεύσεις καὶ ἀντιπολιτεύσεις εἰς τὴν καλλιτέραν ρύθμισιν τῶν δημοσίων ὑποθέσεων.

§143Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ..........

§144Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ μὴ διακόπτετε, ὑπολαμβάνων τὸ ζήτημα ὡς προσωπικόν. Θέλετε νὰ παραδεχθῶ ὅτι σεῖς εἶσθε ἐν πλήρει γνώσει τῶν ζητημάτων καὶ ἐγὼ ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ. Ἔχει καλῶς. Μᾶς ἀνεφέρατε καὶ τὸν Κλεμανσώ, ὅστις ὅμως πρωθυπουργὸς τῷ 1920, ὅταν ὁ γενικὸς γραμματεὺς τῆς ἐργατικῆς συνομοσπονδίας Ζουώ, τῷ ἐπέδωκεν ὑπόμνημα περὶ οἰκονομικοῦ παρακοινοβουλίου, τοῦ τὸ ἐπέταξε κατὰ πρόσωπον....

§145Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Κατόπιν ὅμως μετέβαλε γνώμην.

§146Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Παραδέχομαι ὅτι μετέβαλε γνώμην, ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὄχι ἅπαξ μετέβαλε γνώμην. Εἶναι γεγονὸς λ. χ. ὅτι ὁ Κλεμανσὼ εἶχε κάμει ὡς δημοσιογράφος, ἀληθινὴν ἐκστρατείαν, ἵνα ὁ δήμαρχος Παρισίων εἶναι αἱρετός. Ὅταν ὅμως ἔγινε κατόπιν ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἐζήτησαν νὰ καταστήσῃ αἱρετὸν τὸν δήμαρχον Παρισίων, ἀντελήφθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀλλάξῃ γνώμην καὶ διὰ λόγους δημοσίας τάξεως καὶ διὰ λόγους συνεχίσεως τοῦ ἐξωραϊσμοῦ τῆς πόλεως. Καὶ ἠρνήθη νὰ τὸ πράξῃ. Καὶ εἰς ἄλλην περίπτωσιν, πολεμικὴν μετέβαλε γνώμην. Ἀλλ’ ἐγὼ προσέχω περισσότερον εἰς τὰς γνώμας, ἃς ἔχουν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὅταν ὑπευθύνως διαχειρίζωνται τὰς τύχας τῆς χώρας των, καὶ ὀλιγώτερον, εἰς τὰς γνώμας ποὺ ἔχουν ὅταν ἀνευθύνως ἐλέγχουν τοὺς διὰ τοῦ τύπου βαρυτάτας εὐθύνας ὑπέχοντας κυβερνήτας. Κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ Συντάγματος, ἐζήτησα ν’ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἵνα κρίνῃ ἂν εἴκοσι γερουσιασταὶ θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ἐκλεγῶσιν ἀπὸ ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Ἐὰν ἡ Γερουσία ἦτο σῶμα ἰσόψηφον ἐντελῶς πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν θὰ ἤθελα νὰ γίνῃ τώρα εἰς τὴν πατρίδα μου ἡ δοκιμὴ αὕτη, τὸ πείραμα τοῦτο. Ἐφ’ ὅσον ὅμως εἶχε γίνει τὸ ἀντίθετον δεκτόν, παρὰ τὴν γνώμην μου, καὶ ἦτο ὑποχρεωτικὸν πλέον νὰ σκεφθῶ ἐντὸς τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐχάραξεν ἡ Συνταγματικὴ συνέλευσις, ὅτι δηλαδὴ ἡ Γερουσία μόνον διὰ τῆς ἐκφράσεως γνώμης, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν κάτω Βουλήν, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ὅπως αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις ἀντιπροσωπευθῶσιν ἐν τῇ ἄνω Βουλῇ, δὲν ἔχω κατ’ ἀρχὴν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ διαφωνῶ πρὸς τὰ συστήματα τὰ ὁποῖα ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρδίτσης πολιτευτής, ὁ ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον. Πρέπει νὰ εἴπω πρῶτον, διὰ νὰ εἴμεθα καλὰ κατατοπισμένοι — ἡ ἱστορία εἶναι ἄριστος διδάσκαλος — ὅτι καὶ αὐτὸ ἀκόμη δὲν εἶναι νέα ἰδέα. Εἷς τόπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ καυχηθῇ διὰ τὰ κοινοβουλευτικά του ἄνθη, ἡ Ἱσπανία δηλαδή, εἶχεν ἤδη εἰσαγάγει εἰς τὴν Γερουσίαν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1876 τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν. Μακρὰν ἀπ’ ἐμοῦ ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ θεσμοῦ θὰ φέρῃ καὶ ἡμᾶς εἰς τὴν αὐτὴν τῆς Ἱσπανίας πολιτικὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ αἱ ἐλπίδες αἱ ὁποῖαι στηρίζονται εἰς τοιαύτας καινοτομίας, ἀποδεικνύονται κατόπιν ἕωλοι. Μέγας λόγος ἔγινε διὰ τὸ ἀνώτατον οἰκονομικὸν συμβούλιον, τὸ παρακοινοβούλιον, ἂν θέλετε, τῆς Γερμανίας. Καὶ ἐπροτάθη παρ’ ἡμῖν ἡ ἀπομίμησίς του. Καὶ ὅμως τελευταίως φύλλα, σοβαρώτατα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται κανεὶς βεβαίως νὰ μεμφθῇ ἐπὶ συντηρητισμῷ ἢ ἐπὶ ἀντιδραστικότητι, ὅπως τὸ Berliner, ἀνωμολόγει ὅτι τὸ παρακοινοβούλιον ἐκεῖνο δὲν κατέληξεν εἰς πρακτικὰ ἔργα. Βεβαίως τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν ἱδρύθη, ἄφινε μίαν ἐλπίδα, μίαν προσδοκίαν ἀνακουφίσεως εἰς τὸν πάσχοντα λαόν. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ὀρθὸν νὰ ἀποπλανᾷ τις τὸν λαόν, ὅτι τὰ προβλήματά του θὰ τύχουν θεραπείας ῥιζικῆς καὶ ταχείας διὰ τῶν τοιούτων καινοτομιῶν;

§147Α. ΒΑΡΒΑΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶχε δύναμιν.

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι σῶμα τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως νόμων, εἶναι πολιτικόν, διότι τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν νόμους, κύριε συνάδελφε, εἶναι ἀναμφισβητήτως πολιτικόν. Εἶναι ἀλφαβητάριον τῆς πολιτικῆς αὐτό. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον νὰ μὲ διακόπτετε ἀσκόπως. Δὲν θὰ εἶναι πρωτότυπον τὸ πρᾶγμα, θὰ εἶναι, λόγῳ τῆς ἠλαττωμένης δυνάμεως τῆς Γερουσίας, καὶ ἀβλαβές, ἔν τινι δὲ μέτρῳ, δύναται νὰ εἶναι καὶ ἐπωφελές, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων ἀρθῶσιν εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς, εἰς ὃ φανταζόμεθα ὅλοι τὴν Γερουσίαν. Κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ διευκολύνωμεν τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐπαγγελματιῶν; Κύριοι, ὅταν λέγωμεν ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοοῦμεν, τὰ ἐπιμελητήρια. Τὰ ἐπιμελητήρια εἶναι κατὰ τὴν διοικητικὴν ἐπιστήμην, ὄργανα δημοσίου δικαίου, εἶναι ὄργανα τῆς διοικήσεως ἀνατιθέμενα εἰς ἰδιώτας, καὶ κατὰ τὸ θετὸν νόμον καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν τὴν τεχνικὴν αὐτῶν. Βέβαια, ἠμπορεῖ ἕνας θετὸς νόμος, εἰς τὴν Ἑλλάδα μάλιστα ὅπου ἔχομεν οὐκ ὀλίγους νόμους ἐπιστημονικῶς παραδόξους, ἠμπορεῖ εἰς θετὸς νόμος νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ ἐπιμελητήρια εἶναι ἑνώσεις, σύλλογοι ἐλεύθεροι. Ἀλλ’ ἡ οὐσία τῶν πραγμάτων δὲν μεταβάλλεται. Ἐνόμισαν οἱ ἐν τῷ ἐπιμελητηρίῳ ἢ περὶ τὸ ἐπιμελητήριον, ὅτι ἐὰν μεταβάλλουν τὸν ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ ὁρισμὸν τῶν ἐπιμελητηρίων, τὸν δοθέντα ὑπὸ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν τῷ 1914, καθ’ ὃν τὰ ἐπιμελητήρια εἶναι ἱδρύματα τοῦ δημοσίου δικαίου, καὶ ἂν κατορθώσουν νὰ τὰ ὁρίσουν ὡς ἑνώσεις γίνονται τάχα προσωπικαὶ ἑνώσεις, καὶ οὕτω θὰ διευκολύνεται ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν. Ἡ μεταβολὴ αὕτη κατωρθώθη διὰ νομοθετικοῦ διατάγματος τῷ 1923. Ἀλλὰ τὰ ἐπιμελητήρια δὲν ἀλλάσσουν φύσιν. Εἶναι διοικητικὰ ὄργανα, ὅπως οἱ ἔνορκοι εἶναι ὄργανα τῆς δικαιοσύνης. Ὑπῆρξα ὁ συντάκτης καὶ εἰσηγητὴς τῶν νομοσχεδίων περὶ ἐμπορικῶν καὶ περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων, τῷ 1914, καὶ γνωρίζων ἐπισταμένως τὸν θεσμὸν αὐτόν, ἐμμένω μετὰ θέρμης ἐναντίον τῆς ἀναμίξεως αὐτῶν εἰς τὰς ἐκλογικὰς διαμάχας, διότι φοβοῦμαι μήπως ἴδω τὰ τέκνα μου ταῦτα παρεκτρεπόμενα εἰς τὸν ὄλεθρον. Τὰ ἐπιμελητήρια εἶναι διοικητικὰ δημιουργήματα, εἰς ἃ ἀνατίθεται ἡ ἐνέργεια ὡρισμένων διοικητικῶν πράξεων, ἀντὶ νὰ ἀνατεθοῦν αὐταὶ εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους. Εἶναι ὄργανα ἀποσυγκεντρώσεως διοικητικῆς. Τὰ ἐπιμελητήρια ἔχουν ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐκλογέων. Δὲν ψηφίζει κάθε ἔμπορος, ἀλλὰ μόνον ὁ ἔχων ἓν sensus. Δὲν εἶναι ποσῶς δημοκρατικὸς ὁ θεσμός, καθ’ ὃν ὡρισμένα πρόσωπα ἐκλεγέντα δι’ ἄλλον σκοπόν, μετατρέπονται εἰς ἐκλογεῖς γερουσιαστῶν, χωρὶς κἂν νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν σύλλογον τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐμπόρων. Τὰ ἐπιμελητήρια διατελοῦν κατὰ τὸν νόμον, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἢ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ὀφείλουν νὰ ἐκτελοῦν τὰς διαταγάς των. Τὰ ἐπιμελητήρια διαλύονται ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν διὰ διατάγματος δι’ ὡρισμένας παραβιάσεις. Δὲν εἶναι σύλλογοι ἐλεύθεροι τὰ ἐπιμελητήρια, ἀλλὰ συλλογικὰ διοικητικὰ σώματα. Δύνασθε, ἂν θέλετε, νὰ τὰ ὀνομάσετε διὰ νόμου ἑνώσεις, ἀλλ’ οὔτε διὰ τοῦ βαπτίσματος γίνεται τις χριστιανός, οὔτε διὰ τοῦ νόμου εἶναι δυνατὸν τὰ σῦκα νὰ γίνουν σκάφη καὶ ἡ σκάφη σῦκα. Ὅταν λέγωμεν ὀργανώσεις ἐπαγγελματικάς, ἐννοοῦμεν τὰς ἐλευθέρας καὶ αὐθορμήτους ὀργανώσεις ἑνὸς ἐπαγγέλματος, αἱ ὁποῖαι συνδυάζονται συνήθως εἰς μίαν μετ’ ἄλλων ὁμοσπονδίαν. Εἰς τὰ ἐπιμελητήρια ὑπάρχει συνήθως σύγκρουσις συμφερόντων. Οὕτως εἰς τὰ ἐπιμελητήρια ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων, ὁ ἔμπορος ἔχει συμφέροντα ἀντινομοῦντα πρὸς τὸν βιομήχανον. Ὁ ἔμπορος ἐὰν εἶναι σωστὸς ἔμπορος πρέπει νὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου. Ὁ βιομήχανος πρέπει νὰ ὑποστηρίξῃ τό προστατευτικὸν σύστημα διὰ νὰ προαγάγῃ τὴν βιομηχανίαν. Πῶς λοιπὸν θὰ ἀντιπροσωπευθοῦν ἀπὸ τὸν ἔμπορον ἀλεύρων, τὰ συμφέροντα, π. χ. τὰ ἀλευροβιομηχανικά; Χειρότερα θὰ συμβοῦν εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια. Εἶναι ἤδη δυσχερέστερον καὶ δι’ ἄλλας χώρας, ὅπου ἡ σύνθεσις τῆς γεωργικῆς οἰκονομίας εἶναι διάφορος τῆς ἰδικῆς μας. Εἶναι δυσχερέστατον νὰ ὁρίσουν τὶ ἐστὶ γεωργός. Ὁ ἀναμιγνυόμενος εἰς δασικὰς ἐργασίας εἶναι γεωργός; Ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐν μέρει ἐργάζεται εἰς τὸ ἰδικόν του κτῆμα καὶ ἐν μέρει εἰς τὸ γειτονικὸν κτῆμα ἐπὶ ἡμερομισθίῳ, εἶναι γεωργός; Ἔγιναν μεγάλαι συζητήσεις εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ δὲν ἠμπόρεσαν νὰ φθάσουν εἰς ὡρισμένον συμπέρασμα. Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου παρετηρήθη ὅτι εἰς τὰ μικρὰ μέρη εἶναί τις δικηγόρος ἢ ἰατρός, εἶναι κτηματίας, ἐνῷ συγχρόνως ἀγοράζει καὶ σταφίδα ἀπὸ τοὺς συγχωρίους του, διὰ νὰ τὴν μεταπωλῇ ἐπὶ κέρδει εἰς τὴν Κόρινθον ἢ εἰς τὰς Πάτρας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπευθοῦν τὰ πολυποίκιλα καὶ ἀντικρουόμενα γεωργικὰ συμφέροντα διὰ τῶν νῦν γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων; Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατα καὶ μὴ σοβαρὰ πράγματα αὐτά. Πῶς λοιπὸν θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἀφοῦ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ διὰ τῆς προχειρολογίας τῶν ἐπιμελητηρίων; Πρέπει νὰ προβῶμεν κατὰ τὴν ὀρθήν, κατὰ τὴν κανονικὴν μέθοδον καὶ ὄχι μὲ προχειρότητας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν Γερουσίαν καὶ τὰ ἐπιμελητήρια βλάψουν. Ποία εἶναι ἡ κανονικὴ μέθοδος, διὰ νὰ κάμωμεν ἕνα ἐκλογικὸν νόμον τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων; Θὰ καλέσωμεν τοὺς ἐπαγγελματίας πολίτας εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἵνα ἀναλόγως τοῦ ἐπαγγέλματός των ἐγγραφῶσιν εἰς τὸν οἰκεῖον ἕκαστος ἐπαγγελματικὸν κατάλογον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν καταλόγων θὰ ψηφίζουν. Ἐκτὸς ἐὰν ἐπιθυμῇ τις νὰ εἰσαγάγῃ τὸν συνδικαλισμὸν εἰς τὴν ἑλληνικὴν γερουσίαν.

§149Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ δι’ ἰδίων δηλώσεων, κ. συνάδελφε.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ καὶ αὐτεπαγγέλτως, τοῦτο εἶναι συζητήσιμον. Ἐὰν θέλῃ τις νὰ υἱοθετήσῃ ἐν Ἑλλάδι τὴν ὁμοσπονδιακὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, θὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν τὸ ἔκαμε καμμία ἄλλη Κυβέρνησις μέχρ. σήμερον, καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸ καθιερώσωμεν πρῶτοι ἡμεῖς ὅπου ἡ βιομηχανία καὶ τὰ συσχετικὰ ζητήματα δὲν εἶναι προηγμένα ὅσον ἀλλαχοῦ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἐκτὸς τῶν γεωγραφικῶν περιοχῶν ἐκλογικῶν συλλόγων, συλλόγων, οἷοι οἱ ἰσχύοντες μέχρι σήμερον, θὰ ὑπάρχουν καὶ ἐπαγγελματικοὶ ἐκλογικοὶ σύλλογοι δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, οἱ ὁποῖοι θὰ περιλαμβάνουν τοὺς ἐμπόρους ὅλου τοῦ Κράτους, τοὺς βιομηχάνους ὅλου τοῦ Κράτους, τοὺς γεωργικοὺς ἐργάτας ὅλου τοῦ Κράτους καὶ καθεξῆς. Οὐδεὶς θὰ εἶναι ἐγγεγραμμένος εἰς δύο καταλόγους, οὐδὲ θὰ ἐκλέγεται ἀριθμὸς μείζων τοῦ ἀντιστοιχοῦντος εἰς τοὺς ἐκλογεῖς.

§151Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ προέτεινα καὶ ἐγώ.

§152Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί. Ἀλλὰ σεῖς θέλετε, ἂν καλῶς ἤκουσα, ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνεται ἐμμέσως, ἐγὼ ὅμως θέλω τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν διὰ πλείστους λόγους. Ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν διὰ τῶν ἐπιμελητηρίων παρουσιάζει καὶ αὐτὴ ἀνισότητας ἐκλογικῆς δυνάμεως. Οἱ κύριοι σύμβουλοι ἑνὸς ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου, τοὺς ὁποίους κατὰ τὰ ἄλλα σέβομαι ὡς οἰκονομικοὺς παράγοντας, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν θέλω νὰ τοὺς ἐξωθήσω εἰς τὴν ὀλισθηρὰν ὁδὸν τῆς ἀναμίξεως εἰς ἐκλογικὴν στενὴν διαπάλην ἐντὸς τοῦ ἱδρύματός των, τὸν ἀριθμὸν 100 ἢ 200, θὰ ἐκλέγουν δύο γερουσιαστὰς καὶ ὁλόκληρος μία ἐπαρχία ἀπὸ 100 χιλιάδας ἀνθρώπους θὰ ἐκλέγῃ δύο γερουσιαστάς. Μέχρις ὅτου, κύριοι συνάδελφοι, καταρτισθοῦν ἐπαγγελματικοὶ κατάλογοι, δὲν πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας. Ἄς γίνῃ χρῆσις ὁλοκλήρου τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τὸ Σύνταγμα παρέχει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅπως νομοθετήσῃ ὅτι καὶ τοὺς 110 πρώτους γερουσιαστὰς θὰ ἐκλέξῃ ὁ λαός. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ γίνῃ σοβαρὰ μελέτη καὶ θὰ ἑτοιμασθῇ νομοσχέδιον περὶ ἐπαγγελματικῶν καὶ ἐργατικῶν ὀργανώσεων, ἀληθῶν, γνησίων, ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογικῆς. Θὰ ἐπρότεινα νὰ συσταθῇ ἐπιτροπή, ἐκ καταλλήλων προσώπων ὅπως ἑτοιμάσῃ ταῦτα, διὰ τὴν ἐνδιαφέρουσαν ἤδη ἄποψιν, τῆς καθαρῶς ἐκλογικῆς ἐκπροσωπήσεως, διότι, κατὰ τὰ λοιπὰ τὸ ζήτημα τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν ἢ ἐργατῶν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς συλλογικῆς ὑπερασπίσεως τῶν συμφερόντων των, εἶναι ἐλεύθεροι νὰ κανονίσουν, αὐτοί, ὅπως θέλουν, διὰ τοῦ καταστατικοῦ των, τηροῦντες τοὺς ὅρους τοῦ παγίου νόμου περὶ σωματείων τοῦ 1914. Θὰ ἔχωμεν ἀληθῶς οὕτω πως δημοκρατικὴν Γερουσίαν, κύριοι καὶ μόνη ἐξαίρεσις θὰ εἶναι τῶν 10 ἐκείνων γερουσιαστῶν, οὓς θὰ ἐκλέγουν οἱ βουλευταὶ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν γερουσιαστῶν. Ἡ συντακτικὴ συνέλευσις ἐδείχθη φειδωλὴ εἰς τὴν παροχὴν δικαιώματος ἐκλογῆς δέκα γερουσιαστῶν εἰς ὅλους τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ εἴτε ἐν τῇ Γερουσίᾳ εἴτε ἐν τῇ Βουλῇ ἡνωμένους. Διατὶ νὰ ἐπεκταθῇ ἡ προνομία αὕτη εἰς ἄλλους ὀργανισμούς, ἔστω καὶ κατὰ πολὺ μικρότερον μέτρον; Διατὶ νὰ καταστήσωμεν λίαν εὐχερῆ τὴν εἴσοδον γερουσιαστῶν ἐκλεγομένων ἀπὸ σώματα, τὰ ὁποῖα ἄλλον ἔχουν προορισμόν, συγχρόνως δὲ νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν πολιτικὸν διχασμόν, τὴν διχόνοιαν καὶ τὴν κομματικὴν διαπάλην ἐντὸς τῶν σωμάτων τούτων, ἀπὸ τὰ ὁποῖα περιμένομεν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων ἤρεμον καὶ μακρὰν τῆς πολιτικῆς πάλης, ὅπως ρητῶς λέγει ὁ νόμος καὶ δὴ ὁ περὶ γεωργικῶν ἐπιμελητηρίων; Ἄν ἐζήτουν τοῦτο καὶ ἄλλοι ἐπιστήμονες ποῦ θὰ ἐφθάναμεν; Ἄς ἀφίσωμεν καὶ τὰ ἀνώτατα ἐπιστημονικὰ σωματεῖα εἰς τὴν θέσιν των καὶ εἰς τὸ ἔργον των. Ἐτονίσθη, μάλιστα μὲ ἰδιαιτέραν ἔμφασιν, κἄποτε, ὅτι εἰς τὴν Ρουμανίαν τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια ἀντιπροσωπεύονται ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Δὲν τὸ ἀγνοῶ, κύριοι ἀλλ’ ὀφείλει τις νὰ ἐξετάζῃ τὴν ἱστορίαν ἑκάστου θεσμοῦ εἰς ἑκάστην χώραν. Ἐκεῖ ὑπῆρχε μία ἀριστοκρατικὴ Γερουσία, ὡς ὑπῆρχε καὶ εἰς τὴν Αὐστρουγγαρίαν. Ἐὰν λοιπόν ἕν μέρος τῆς Γερουσίας αὐτῆς δὲν τὸ διορίζῃ πλέον ἡ ἀνωτάτη ἀρχή, ἀλλὰ τὸ ἐκλέγῃ ὁ λαὸς ἢ μία οἱαδήποτε ἄλλη ὀργάνωσις, πάντως τοῦτο εἶναι πρόοδος ἀπέναντι τοῦ ἀκρατισμοῦ τοῦ πολιτικοῦ, δὲν εἶναι ὅμως ποτὲ ἀξία ἀπομιμήσεως διὰ τοὺς εἰσαγαγόντας τὸ λαοκρατικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ θ’ ἀπετέλει τοὐναντίον ὀπισθοδρόμησιν καὶ ἀναχρονισμὸν ὄχι ἐποικοδομητικόν. Κύριοι, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις διὰ τὴν ἰδέαν τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῆς ἐκκλησίας ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο δευτέραν φορὰν καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ. Ἴσως, ἐπειδὴ λέγομαι συντηρητικός, θὰ ἐσκέπτετό τις νὰ μοῦ καταγνώσῃ ἀντινομίαν, διότι εἰς τὰς ἀρχάς μου δὲν περιλαμβάνεται ἡ ἀντιπροσώπευσις τῆς ἐκκλησίας. Ἔχω ὁμιλήσει ἄλλοτε περὶ τῶν ἐτικετῶν τῶν κομμάτων, περὶ τῆς ὀνομασίας δηλαδὴ αὐτῶν. Εἶναι ζήτημα ἀτομικῆς ἰδιοσυγκρασίας τὸ νὰ εἶναι τις, ἐντὸς τοῦ ἀστικοῦ πλαισίου περισσότερον πλούσιος ἢ ὀλιγώτερον πλούσιος καὶ ἀφειδὴς εἰς λόγους προγραμματικοὺς ἢ εἰς ἔργα πραγματικά. Ἄλλη διαφορὰ δὲν ὑπάρχει κατ’ ἐμέ. Εἰς τὰς περισσοτέρας χώρας τὰ λεγόμενα συντηρητικὰ κόμματα ἔκαμαν τὰς μεγαλειτέρας κοινωνικὰς μεταρρυθμίσεις, μὴ κατασυντρίβοντα κεκτημένα δίκαια. Περὶ ἀντιπροσωπεύσεως τῆς ἐκκλησίας ἐν Ἑλλάδι, ὡς τινος ἐπαγγελματικῆς τάξεως, εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ εἴπῃ τις, ὅτι εἶναι πρᾶγμα ὀρθόν. Ἐξ ἱστορικῶν λόγων συνέβη εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Ἱσπανίαν ἀκόμη. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ θεσμοθετήσωμεν ἡμεῖς τοιαύτην τινὰ ἀντιπροσώπευσιν σήμερον, διὰ νὰ δημιουργήσωμεν ἱεράρχας πολιτικολογοῦντας. Ὅτε, πρὸ μηνῶν, ἐπεσκέφθην τὴν Θεσσαλονίκην, οἱ ἱεράρχαι ἐζήτησαν νὰ συνομιλήσωσιν μετ’ ἐμοῦ ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων ἐκκρεμῶν, ἔθιξαν δὲ καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἀντιπροσωπεύσεώς των, ἐδήλωσα εἰς αὐτοὺς καθαρῶς ὅτι ἐγὼ θὰ ἤμην τελείως ἀντίθετος καὶ θὰ ἐπολέμουν, τὴν ἰδέαν αὐτήν, ἥτις οὐδεμιᾶς ἔτυχεν ἐν τῇ παρελθούσῃ συνελεύσει σοβαρᾶς ὑποστηρίξεως. Σεῖς, εἶπον εἰς τοὺς ἱεράρχας, ἐν τῷ ὑποδούλῳ Ἑλληνισμῷ ἠσκήσατε κατ’ ἀνάγκην πολιτικήν τινὰ ἐξουσίαν, διότι ἡ μοῖρα τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων σᾶς ἐπέβαλε τοῦτο· ἐδείξατε ὅμως συμπεριφορὰν θαυμαστήν, μηδαμῶς ἐπιδιώξαντες ἐγκαθίδρυσιν κληροκρατίας, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπηλευθερώθη τὸ ποίμνιόν σας καὶ εἰσήλθατε μετ’ αὐτοῦ εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἐλευθέρας πατρίδος. Διατί ἤδη νὰ ἀναμιχθῆτε εἰς τοὺς ἐγκοσμίους ἀγῶνας καὶ νὰ προστριβῆτε; Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἀνεγνώρισαν τὸ ὀρθὸν τῶν συστάσεών μου. Ὑπηρετοῦν τὴν ἐκκλησίαν μὲ τὰ τὰ μέσα τὰ πενιχρά, ποῦ ἔχουν. Ἠμπορεῖ εὔκολα νὰ παραπονούμεθα ὅτι ὁ κλῆρος ἔχει ἐκπέσει, ὅ τι δὲν ἐκτελεῖ τὸν προορισμόν του. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἡμᾶς αὐτούς, ἐὰν ἐκάμαμεν ποτὲ τίποτε πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ κλήρου. Τοὐναντίον ἡ πολιτεία ἀφήρεσε τὴν περιουσίαν τῆς ἐκκλησίας ὁλόκληρον σχεδὸν καὶ δὲν τῆς ἔδωκεν οὔτε ψυχία ἀποζημιώσεως, ἵνα ὁ κλῆρος ἐκτελέσῃ τὸν ὑψηλὸν προορισμόν του, μορφωθῇ καὶ ἀμειφθῇ προσηκόντως, καὶ δυνηθῇ διὰ τοῦ κηρύγματος πρὸ πάντων, νὰ ἐμφυσήσῃ εἰς τὰς ψυχὰς τῶν νέων ἑλληνοπαίδων τὸ θεῖον αἴσθημα τῆς ἀγάπης πρὸς τὸν πλησίον, πρὸς τὴν πατρίδα, πρὸς τὴν ἀνθρωπότητα, ἀφοῦ δύναταί τις νὰ εἶναι καὶ καλὸς πατριώτης καὶ καλὸς ἄνθρωπος. Ἀρκετὰ παρημελήσαμεν τὸν κλῆρον. Ἄς μὴ θελήσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ σχίσμα, τὸ μικρόβιον τῆς πολιτικῆς διαμάχης εἰς αὐτόν: Ἄς μὴ πλανώμεθα. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἱεραρχία θὰ συνέλθῃ διὰ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ ἐκλογῆς τῶν δύο γερουσιαστῶν, θὰ ἴδωμεν ἀμέσως καὶ φανερὰ δύο κόμματα φανατικὰ ἀντιπαλαίοντα. Εἶπέ τις τῶν κυρίων βουλευτῶν, ὅτι κόμματα εἰς τὴν ἱεραρχίαν βλέπομεν καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἐκλεγῶσιν ἐπίσκοποι. Ἐκεῖνοι εἶναι κομματισμοὶ ἐνδοοικογενειακοί, κόμματα ἐσωτερικῆς φύσεως, προσωπικοῦ φαβοριτισμοῦ, κάκιστα καὶ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὅμως ἔρχονται προσωρινῶς καὶ παρέρχονται μετὰ τὴν ἐκλογήν. Καὶ ἀντ’ αὐτῶν ἢ μετ’ αὐτῶν θέλετε νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν δημοκρατικὴν Γερουσίαν, δύο ἱεράρχας ἐκλεγομένους κατὰ τρόπον ἀντιδημοκρατικόν, ἀριστίνδην, ἀπὸ ἓν μικρότατον ἐκλογικὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον οὕτω θὰ καταδικασθῇ εἰς διηνεκεῖς κομματικοὺς φατριασμούς; Τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Περαίνων, κύριοι συνάδελφοι, ἐκφράζω τὴν ἐλπίδα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ πρώτη, μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας καὶ τὸ Σύνταγμα αὐτῆς Βουλή, νὰ θεσπίσῃ βλαβερὰν διάταξιν, ἀπόζουσαν μεσαιωνικῶν, μοναρχικῶν, πεπαλαιωμένων θεσμῶν. (χειροκροτήματα).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ συνεδριάσωμεν καὶ αὔριον.

§154Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν ἀπόψε καὶ βλέπομεν.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται λοιπὸν ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Ἀβραὰμ ἔχει τὸν λόγον.

§156Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἶναι φανερὸν κ. βουλευταί, ὅτι ἂν θελήσῃ τις νὰ προσδώσῃ τὸν προσήκοντα χαρακτῆρα εἰς τὴν διεξαγομένην συζήτησιν δὲν θὰ εὑρεθῇ πρὸ πραγματικῆς δυσχερείας. Ἐκδηλοῦται κατ’ αὐτὴν μία προσπάθεια, τόσον ἀπὸ μέρους τῆς Καδερνήσεως ὅσον καὶ ἀπὸ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐξευρεθῇ ὁ καταλληλότερος τρόπος τῆς συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ σώματος. Καὶ εἰς τὸ ἐρώτημα ἂν προϋπόθεσις τῆς προσπαθείας αὐτῆς εἶναι τάχα ἡ ἀντίληψις ὅτι τὸ δεύτερον τοῦτο Νομοθετικὸν σῶμα εἶναι κεκλημένον εἰς ἀποστολὴν ἀνωτέραν τῆς τοῦ πρώτου, ἔχω τὴν ταπεινὴν γνώμην, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ ἀπάντησις ἐπὶ τῇ βάσει ἱστορικῆς ἀναδρομῆς οὔτε ἐπὶ τῇ βάσει θεωρητικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ἀντιλήψεων, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου τοῦ καταστατικοῦ ἡμῶν χάρτου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη δώσει ὡρισμένην δικαιοδοσίαν εἰς τὸ δεύτερον τοῦτο νομοθετικὸν σῶμα. Διότι τὸ σῶμα τοῦτο θ’ ἀσκῇ νομοθετικὰ δικαιώματα ὀλιγώτερα καὶ κατώτερα τῆς Βουλῆς. Ἐξάγεται δὲ τοῦτο ὄχι μόνον ἐκ τῆς ἀριθμητικῆς συνθέσεως αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον καθορίζει κατά τινα τρόπον θ’ ἀσκῇ τὸ νομοθετικόν της ἔργον ἡ Γερουσία. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν δηλαδὴ αὐτὴν δὲν πρόκειται νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰμὴ ἀναβάλλουσα καὶ ἐπιβραδύνουσα τὴν λειτουργίαν τῆς μηχανῆς πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ κακοῦ, τοῦ γενικῶς ἀνεγνωρισμένου, τῆς εὐκόλου καὶ ἀβασανίστου παραγωγῆς τῶν νόμων ὑπὸ τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος. Εἶναι συνεπῶς ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἡ ἐξουσία τῆς Γερουσίας κατωτέρα τῆς τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος. Ἀλλά, ἴσως, θὰ προσετίθετο ὅτι ἔχει ἄλλην ἐξουσίαν ὑψηλοτέραν, ἀνατεθεῖσαν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, τὴν δικαστικήν. Ἡ Γερουσία θὰ συγκροτεῖται ἑκάστοτε εἰς δικαστήριον, ἵνα δικάζῃ τοὺς ὑπουργούς. Θὰ ἔχῃ δὲ ἐπίσης τὴν ἐξουσίαν νὰ δικάσῃ καὶ αὐτὸν τὸν πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν ἐνῶ τὸ Σύνταγμα παρέχει εἰς αὐτὴν τοιαύτην ἐξουσίαν ὁρίζει, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὴν ἀσκήσῃ ἐὰν δὲν προηγηθῇ ἡ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς εἰσαγωγὴ τῆς κατηγορίας. Ὥστε οὔτε ὑπὸ τὴν μορφὴν τῆς ἀσκήσεως τῶν δικαστικῶν καθηκόντων δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ὅτι θὰ ἔχῃ ἐξουσίαν μείζονα τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχει, ὅμως, ἓν ἄλλο δικαίωμα, ἐξαιρετικῆς πράγματι σημασίας. Τὸ δικαίωμα νὰ γνωμοδοτῇ εἰς τὴν περίπτωσιν διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ πράγματι, ἡ μόνη διαφορά, ἡ ὁποία διακρίνει τὸ σῶμα αὐτὸ κατὰ τὰ κείμενα κατὰ τὸν καταστατικὸν χάρτην εἶναι αὕτη. Ἀλλὰ τάχα ἡ διαφορὰ αὕτη ἀποτελεῖ τὸ σπουδαιότερον στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει νὰ σκεπτώμεθα περὶ τῆς ἀριστερᾶς συγκροτήσεως αὐτῆς; Ἐγὼ νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ἡ πλευρὰ αὐτὴ ἡ ὑπαγορεύουσα τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως καταβληθῇ μία ἐξαιρετικὴ προσπάθεια διὰ τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος. Ἀλλὰ τὶ εἶναι λοιπόν; Εἶναι τάχα οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθησαν οἱ προλαλήσαντες ἀναδραμόντες εἰς τὴν ἱστορίαν, ὅτι ἡ Γερουσία θ’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ συντηρητισμὸν καὶ θὰ εἶναι φραγμὸς κατὰ τῆς καλπαζούσης προοδευτικῆς τάξεως τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος ἐπιβραδύνουσα τὴν παραγωγὴν τῆς νομοθετικῆς μηχανῆς καὶ θὰ προσφέρῃ οὕτω ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ὅλην λειτουργίαν τοῦ δημοσίου ὀργανισμοῦ; Κατ’ ἐμὲ ὄχι. Εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σοφώτατα παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Νᾶκος, δανεισθεὶς καὶ γνώμας ξένου πολιτειολόγου. Ὑπάρχει δυσπιστία ὀφειλομένη εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος καὶ ἡ δυσπιστία αὕτη ἐπεδόθη εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν, ἐνῷ πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν εὔλογον ἀνησυχίαν, ἡ ὁποία κατέχει τὸν κόσμον τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτευομένων, μήπως δυσαρεστήσωσιν ἐν τῇ ἀσκήσει τῶν νομοθετικῶν καθηκόντων, τὸν λαόν, τὸν κόσμον τὸν ἐξαρτώμενον ἀπὸ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, κηδόμενον δὲ καὶ φροντίζοντα, διαρκῶς περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐκλογικῆς ἐπιτυχίας. Ἰδοὺ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τὰ μέλη τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος δεχόμεθα καὶ φρονοῦμεν ὅτι τοῦτο δὲν ἀσκεῖ, ὅπως πρέπει, τὸ νομοθετικὸν αὐτοῦ ἔργον. Διότι ἐλέχθη μεταξὺ τῶν ἄλλων ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ὅτι διὰ τῆς Γερουσίας θὰ ἐξουδετερωθῇ ὁ κίνδυνος τῶν νομοθετικῶν λαθροχειριῶν. Καὶ εἶναι φανερόν, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι τελοῦμεν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐξάρτησιν τοῦ ἐκλογέως. Τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὲ τίθεται εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς. Αὐτὴ εἶναι κατ’ ἀνάγκην ἡ βάσις τοῦ ζητήματος. Δὲν πρέπει νὰ συγκροτήσωμεν τὴν Γερουσίαν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὰ μέλη αὐτῆς νὰ μὴ ἀπαλλαγοῦν τῆς στενῆς ἐξαρτήσεως, ἀπὸ τῶν ἐκλογέων, οἱ ὁποῖοι πιέζουν ἡμᾶς, τὰ μέλη τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ σώματος, ὥστε νὰ μὴ ἀνταποκρινώμεθα εἰς τὰς αὐστηρὰς ἀπαιτήσεις τῆς νομοθετικῆς ἡμῶν ἀποστολῆς. Αὐτὸ εἶναι λοιπὸν καὶ μόνον. Δὲν γνωρίζω ὅμως ἂν ἔχῃ τοιαύτην σημασίαν, ὥστε νὰ χρησιμεύσῃ, ὡς βάσις ἵνα ἐξαρθῇ κανεὶς εἰς τοὺς γενικοὺς συλλογισμοὺς τοὺς ὁποίους διετύπωσεν ὁ κ. Νάκος. Εἶναι δηλαδὴ ζήτημα, ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ γνώμη, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, θὰ εἶναι τὸ φάρμακον, ἡ πανάκεια ὅλων τῶν πληγῶν τοῦ λαοῦ, εἰς τὰς ὁποίας, ἐὰν ἐθέτωμεν κατὰ τὴν χαρακτηριστικὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Νάκου τὴν χεῖρα, θὰ ἠκούωμεν μίαν γενικὴν ὀδυνηρὰν κραυγὴν ἐκβαλλομένην ἀπὸ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Πιστεύω ὅμως καὶ ἐγὼ εἰλικρινῶς, κ. βουλευταί, ὅτι πράγματι ὀφείλομεν εἰς τοῦτο καὶ μόνον ν’ ἀποβλέψωμεν οὐδέ, νὰ τὸ ἀντιπαρερχώμεθα, ὡς τὸ ἀντιπαρῆλθεν ὁ συνάδελφος κ. Καρασεβδᾶς ἰσχυρισθείς, ὅτι τὸ ἔνδυμα δὲν θὰ κάμῃ τοὺς νομοθέτας, ὡς δὲν κάμει τὸ ράσο τὸν παπᾶ κατὰ τὴν παροιμίαν. Ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἔχει ὄντως ἐξαιρετικὴν σημασίαν τὸ ἔνδυμα ἤτοι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, διότι καθιεροῦντες διάφορον τρόπον ἐκλογῆς, θὰ δημιουργήσωμεν εὐθὺς ἀμέσως τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἀποβλέπομεν εἰς καλλιτέραν συγκρότησιν τοῦ σώματος. Καὶ ἐλέχθη καὶ παρὰ τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος, ὅτι μοιραίως, θὰ συγκροτηθῇ τοῦτο ἀπὸ τοὺς ἐκχειλίσαντας ἀπὸ τοὺς συνδυασμοὺς τῆς πρώτης Βουλῆς. Τὸ λέγομεν, δηλαδή, ἀνεπιφυλάκτως καὶ δημιουργοῦμεν καὶ πάλιν εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι δὲν πρόκειται, διὰ τῆς συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, νὰ γίνῃ ἄλλο τι παρὰ ἡ προσθήκη 120 ἀκόμη νομοθετῶν, ἐχόντων τὴν αὐτὴν προέλευσιν, τὴν αὐτὴν νοοτροπίαν, καὶ τὴν αὐτὴν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀσκήσεως τῶν νομοθετικῶν καθηκόντων. Βεβαίως ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, θὰ δημιουργήσῃ καὶ ἄλλην συνείδησιν, θὰ προκαλέσῃ καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις καὶ ἀνωτέρας ἐμπνεύσεις εἰς τὰ μέλη τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, ὅταν ταῦτα εἶναι ἀπηλλαγμένα ἀπὸ τῆς ἀσχολίας τῆς ἀναξίας καὶ τῆς ταπεινῆς, θὰ ἔλεγον, τοῦ νὰ φροντίζωσι, διὰ τὴν διατήρησιν τῆς θέσεώς των, ὡς πολιτευτῶν ἐξ ἐπαγγέλματος καί, νὰ κατατρίβωνται καὶ φθείρωνται αὐτοὶ φθείροντες συγχρόνως καὶ τὸ ἀξίωμα καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης καμπτόμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ γινόμεθα, χωρὶς νὰ τὸ θέλωμεν, πολλάκις καὶ ὑπαίτιοι παραβάσεων καὶ συνταγματικῶν διατάξεων καὶ τοῦ κανονισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς, θὰ συντελέσῃ ἐπίσης εἰς τὴν πληρεστέραν ἀνταπόκρισιν τοῦ σώματος αὐτοῦ καὶ εἰς τὰ ἄλλα, τὰ ἀνώτερα, τὰ δικαστικά του καθήκοντα. Προσέτι ἠθικῶς, θὰ ἐνισχύσῃ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ἄλλα καθήκοντα, τῶν ὁποίων τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἐμνήσθη ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, διὰ νὰ εἴπῃ παραδόξως, ὅτι διὰ τὸν λόγον αὐτὸν τάσσεται κατὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, τὰ ἀφορῶντα τὴν συμμετοχὴν τῆς Γερουσίας εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ ὁ ρόλος της εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτὸ θὰ εἶχεν, ἥσσονα σπουδαιότητα, ἐφ’ ὅσον, ἡ κάτω Βουλή, ἡ ἀριθμητικῶς ἰσχυροτέρα θὰ ἐπιβάλλῃ τὴν θέλησίν της. Τὸ ὅλον λοιπὸν ζήτημα, ἐφ’ οὗ ἐξηντλήθη ἡ σκέψις τῶν πλείστων τῶν ἀσχοληθέντων ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς. Θὰ εἶχον νὰ ὑπομνήσω σχετικῶς ὅτι, ὅταν ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις εἰσήγαγε τὸ ψήφισμα περὶ προσωρινῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, εἰς τὸ ὁποῖον ὡμίλει καὶ περὶ ὁριστικῆς συγκροτήσεως αὐτῆς ἐκηρύσσετο ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, διὰ μεγίστων ἐκλογικῶν συλλόγων, καὶ διὰ τῆς ὀργανώσεως ὅλων τῶν πολιτῶν εἰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ εὑρίσκῃ κανεὶς μεγάλην ὁμοιότητα τοῦ σχεδίου αὐτοῦ πρὸς τὸ σχέδιον τὸ ἀναπτυχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Νάκου.

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε κ. συνάδελφε;

§158Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εὐχαρίστως.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ σχέδιον ἐκεῖνο νόμου ὁμιλεῖ περὶ προσωρινῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας.

§160Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν.

§161Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ὅ,τι λέγεται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν συγκρότησιν διὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁ κ. Νάκος.

§162Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Συγκροτουμένων εἰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, λέγετε, ὅλων τῶν πολιτῶν.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς θεωροῦμεν ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις τὰ ἐπιμελητήρια.

§164Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Λέγετε ὅλων τῶν πολιτῶν.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ἐπιμελητήρια εἶναι δημοσίου δικαίου, διότι εἶναι ἀναγκαστικὰ κατὰ τὰ ἄλλα δὲν ἔχουν κανὲν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον, νὰ ἐμποδίζῃ, νὰ εἶναι αἱρετὰ σώματα ἐκλέγοντα τοὺς γερουσιαστάς, ὅπως δὲν ἐμποδίζει τίποτε τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ ἄλλα διότι εἶναι δημοσίου δικαίου, νὰ ἐκλέγωσι γερουσιαστάς. Κανεὶς λόγος δὲν ἐμποδίζει ἐπειδὴ εἶναι ὄργανα δημοσίου δικαίου, νὰ ἐκλέγωσι γερουσιαστάς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον καμμία ἄλλη ὀργάνωσις ἡ ὁποία, νὰ συγκεντρώνῃ συνειδητοὺς ἀντιπροσώπους μιᾶς τάξεως, τὸ ἄλλο εἶναι νόθευσις καθαρὰ ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως.

§166Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐπειδὴ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἔκθεσιν ὅλων τῶν πολιτῶν.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐννοοῦμεν τοῦτο δηλαδή, ὅτι καὶ οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ ἐργάται ἑνούμενοι κατὰ τάξεις. Δὲν ἐννοοῦμεν, νὰ κάμωμεν ἐκτὸς τῶν ἐπιμελητηρίων καὶ ἄλλας ὀργανώσεις ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς ἢ ἄλλας ὀργανώσεις γεωργικάς. Αὐτὴν ἐννοοῦμεν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματιῶν.

§168Λ. ΝΑΚΟΣ. Περιορίζετε τοὺς ἐπαγγελματίας ὅλης τῆς Ἑλλάδος εἰς τρία πρόσωπα.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ὅλοι ἠγορεύσατε διὰ μακρῶν.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀγορεύων ἐπιτρέπει τὰς διακοπάς.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπω ἐγώ, ἐξακολουθήσατε κ. Ἀβραάμ.

§172Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις, ὡς πρὸς τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἐμμέσου τρόπου τῆς ἐκλογῆς, ὁ ὁποῖος, σημειωτέον, δὲν συζητεῖται τώρα, διὰ πρώτην φοράν, διότι καὶ ἄλλοτε ὅταν τὸ πρῶτον συνεκροτεῖτο εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ Γερουσία εἶχε θεωρηθῆ ὅτι ἦτο τρόπος, ὁ ὁποῖος, θὰ ἐξησφάλιζε καλλιτέραν συγκρότησιν. Ἐθεωρήθη ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἡ ὁποία μάλιστα, κατὰ τὴν σχετικὴν ἔκφρασιν τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, εἶναι ἀντίγραφον ἐξ ἀντιγράφου καὶ ὄχι ἀντίγραφον ἐκ πρωτοτύπου, νομικὸς φαίνεται ἦτο ὁ συντάξας τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἦτο ὁ μόνος τρόπος δι’ οὗ, θὰ ἐπετυγχάνετο αὕτη. Ἀλλὰ λέγουν οἱ κεκηρυγμένοι κατ’ αὐτῆς. Ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογήν της θὰ ἀνακύψῃ τὸ ἐρώτημα. Ὑπάρχουν οἱ ἐκλογικοὶ σύλλογοι, ὑφίστανται αἱ ὀργανώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσωσιν τοὺς ἐκλέκτορας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέξωσι τὰ μέλη τῆς Γερουσίας. Καὶ προκειμένου εἰδικῶς περὶ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων προβάλλεται ἡ ἀντίρρησις ὅτι ταῦτα δὲν δύνανται, νὰ ἐκλέξωσι διότι δὲν ἔχουν δῆθεν ἐντολήν. Πιστεύω ὅτι ἡ ἀντίρρησις δὲν ἔχει βαθυτέραν πολιτικὴν ἔννοιαν. Ἴσως ἔχει στενὴν δικονομικὴν τοιαύτην διότι εἶναι γνωστόν, ὅ,τι ἔχει ὑποστηριχθῆ ἐπὶ τῶν ἐντολῶν αὐτῶν ὅτι πάντοτε δίδεται εὐρυτέρα ἔννοια κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ σοβαρῶς, ὅτι δύνανται τὰ κοινοτικὰ συμβούλια νὰ προβοῦν εἰς τὴν ἐκλογήν. Παρέχουν δὲ ταῦτα πάντως μίαν ἐγγύησιν, διότι ἐκπροσωποῦν ὁπωσδήποτε τὸν λαόν, προελθόντα ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ κατὰ τεκμήριον εἶναι συγκεκροτημένα ἐξ ἐκλεκτῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ἀντετάχθη, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτόρων, θὰ εἶναι τόσον μικρός, ὥστε γεννᾶται ὁ κίνδυνος, ὅτι μοιραίως, θὰ ὑποκύψωσι εἰς τὴν ἐπιρροήν, τὴν οἱανδήποτε, τὴν ἠθικήν, ἢ καὶ τὴν ὑλικὴν ἀκόμη. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεκτόρων ἐὰν εἰς τὰ ἤδη μέλη τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων προσετίθεντο καὶ τὰ μειοψηφίσαντα, τὰ ἀποτυχόντα μέλη, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εὐρύνηται ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος, γεγονὸς τὸ ὁποῖον, θὰ ἐξουδετερώσῃ ὁπωσδήποτε τὸν κίνδυνον, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος ἐγένετο λόγος, τῆς ὑλικῆς ἐπηρείας. Ἀλλὰ καὶ ὅσον ἀφορᾷ καὶ τὴν παρὰ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων ἐκλογήν, ἐὰν πρόκειται πράγματι ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν ἀρτιωτέραν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, θὰ ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, ὅτι θὰ ἐπεβάλλετο, νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συγκρότησιν αὐτῆς μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ μέχρι τῆς γενέσεως τῶν ὀργάνων αὐτῆς, τὰ ὁποῖα, θὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐκλογήν. Ὑποστηρίζω ταῦτα, διότι τὰ πιστεύω εἰλικρινῶς, ὄχι διότι τὸ λέγουν ξένοι συγγραφεῖς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους βεβαίως, θὰ ἠδύνατο κανεὶς εὐκόλως νὰ ἐπικαλεσθῇ γνώμας, ἐφ’ ὅσον ὅλα τὰ πράγματα, ὡς εἶναι γνωστόν ἔχουν μελετηθῆ καὶ κατὰ τὴν μελέτην αὐτῶν, ἔχουν ὑποστηριχθῆ ὅλαι αἱ πλευραὶ καὶ ὅλαι αἱ ἀπόψεις μετὰ τόσης ἑκάστης δυνάμεως, ὥστε νὰ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ εἴπῃ, ὅτι κυριολεκτικῶς ἀποθεοῦται ἡ ἰδέα τῆς σχετικότητος. Ὁ Γλάδστων ἐπὶ παραδείγματι, ἔλεγεν, ὅτι, πιστεύει εἰς τὴν Γερουσίαν ἀρκεῖ νὰ συγκροτῆται καλῶς. Διότι εἶναι φανερὸν ὅτι, ὅταν πιστεύῃ τις κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς Γερουσίας δέον νὰ προσέχῃ περισσότερον εἰς τὸν τρόπον τῆς καταρτίσεώς της. Τὸ ἄμεσον σύστημα τὸ ἔχομεν δοκιμάσει καὶ γνωρίζομεν τί ἀπέδωκεν. Ἀλλ’ ἀντιτάσσεται, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο δίδει μεῖζον κῦρος εἰς τοὺς ἐκλεγομένους. Διατί, ὅμως οἱ ἀπορρέοντες ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς θεωροῦμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον χρειάζεται ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰ νομοθετικὰ ἡμῶν καθήκοντα, καὶ διατὶ δημιουργοῦμεν τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα; Διατὶ διακηρύσσομεν ὅτι αὐτὸ πρόκειται νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἀρτιωτέραν κατάρτισιν τῶν νόμων; Εἶπεν, ἐξ ἄλλου, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος, ὅτι ἂν ἡ Γερουσία εἶχεν ἰσόψηφον πρὸς τὴν Βουλὴν δύναμιν τότε, θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀντιθέτως βασιμώτερος εἶναι ὁ συλλογισμός, ὅτι ἐφ’ ὅσον, θὰ εἶχε δύναμιν μεγαλυτέραν, θὰ ἔπρεπε νὰ προέρχεται ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς, ἐὰν εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ προέλευσις ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς δίδει μεῖζον κῦρος. Μὲ τὴν αὐτὴν δὲ λογικὴν βάσιν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι τώρα ποῦ ἔχει ὀλιγωτέραν δύναμιν, κατ’ ἀντίστροφον λόγον, πρέπει νὰ προέρχεται ἐξ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ὡς πρὸς τὴν μὴ ὕπαρξιν τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων εἴπομεν ἀνωτέρω περὶ τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ὑπὸ τὴν μορφὴν ταύτην τὸ ζήτημα ἐξητάσθη καὶ ἄλλοτε καὶ ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὸν νῦν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ διακεκριμένον μέλος τοῦ κοινοβουλίου, τὸν κ. Μάρκου, ὅτι τὴν πρώτην Γερουσίαν θὰ ὤφειλε νὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλή. Καὶ εἰς τοῦτο, θὰ ἠδύνατο βεβαίως ν’ ἀντιταχθῇ τὸ ὅτι, δὲν εἶχεν ἡ Βουλὴ τοιαύτην ἐντολήν.

§173Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὄχι ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς, ἀλλὰ Βουλῆς προερχομένης ἐξ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἵνα ἀντιπροσωπεύωνται ἐν αὐτῇ τὰ κόμματα.

§174Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Τῆς τότε Βουλῆς, ἐννοῶ, διότι πράγματι ἐκείνη ἐξεπροσώπει ὅλα τὰ κόμματα. Ἀλλὰ ἐγὼ τὸ ἀναφέρω, διὰ νὰ ἀντικρούσω τὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι χρειάζεται εἰδικὴ ἐντολή. Διότι, καθ’ ὃν τρόπον ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Βουλὴ κατὰ τὸν αὐτὸν ἐπίσης τρόπον καὶ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ὄργανα τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Ὅταν, λοιπόν, κατηγοροῦμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, φοβούμενοι μήπως οἱ συνδυασμοὶ καταρτισθοῦν ἀπὸ τοὺς ἐκχειλίσαντας ἐκ τῶν συνδυασμῶν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπιμένωμεν δι’ αὐτήν, καίτοι δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ἀρτιωτέραν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, θὰ προσέξῃ εἰς τὴν ἐπιμελῆ συγκρότησιν τῶν συνδυασμῶν. Ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Νάκου προταθὲν σύστημα, θὰ ἠδυνάμην, κατ’ ἀρχήν, νὰ ὑποστηρίξω ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετὰ σπουδαιότητος διότι καὶ τοῦτο δημιουργεῖ ἕνα ἄλλον τρόπον καταρτίσεως τοῦ σώματος, ἐξασφαλίζοντα τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον κατατείνομεν, τῆς εἰσόδου δῆλα δὴ εἰδικοτήτων καὶ πολιτῶν ἀνωτέρας μορφώσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ὅταν ὀργανωθοῦν οἱ πολῖται κατὰ τάξεις, θὰ ἐμπνευσθοῦν τὴν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται νὰ κάμωσι τι διάφορον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνουν ὅταν ἐκλέγουν τοὺς βουλευτάς. Ὡς ὀρθῶς ὑποστηρίζει ὁ κ. Νᾶκος, θὰ δοθῇ πράγματι εἰς τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν ἓν τμῆμα ἀνώτερον, τὸ ὁποῖον, θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν καλλιτέραν κατάρτισιν τῶν νόμων. Ὡς πρὸς τὴν ὀργάνωσιν τοῦ λαοῦ κατὰ τάξεις ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ κ. Νᾶκος δὲν ἐννοεῖ ὅτι ἡ ὀργάνωσις αὕτη πρέπει νὰ ἐπέλθῃ νομοθετικῶς.

§175Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ καθένας ἐγγραφείς, θὰ φέρῃ καὶ τὸ ἐπάγγελμα, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι ἀνήκει πάλιν ὁ νόμος, θὰ ὁρίσῃ.

§176Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τότε γίνεται ἐπαγγελματικὸν συμβούλιον ἡ Γερουσία.

§177Λ. ΝΑΚΟΣ. Καμμία δυσκολία δὲν θὰ γεννηθῇ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, θὰ ἐγγράφωνται οἱ πολῖται εἰς τὸ Δημαρχεῖον. Θὰ γίνῃ καὶ ἐξέλεγξις τοῦ καταλόγου, ἀπὸ τὸν Δήμαρχον, πρόεδρον δικαστηρίου καὶ ἀπὸ μίαν ἐπιτροπὴν τέλος πάντων. Ἀλλ’ ἔχει τοῦτο τὸ σπουδαῖον, ὅτι διοργανοῦνται οἱ διανοούμενοι, οἱ ὁποῖοι λείπουν γενικῶς, ὁποῖοι ὠργανωμένοι θὰ ἐκλέξουν ἀντιπροσώπους. Τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον. Ὅταν παραδείγματος χάριν τὸ δικαστικὸν σῶμα δώσῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον νομίζω, ὅτι τὸ δικαστικὸν σῶμα, θὰ στείλῃ ὡς γερουσιαστὰς ὄχι τοὺς πρώτους τυχόντας. Οὕτω καὶ οἱ δικηγόροι καὶ οἱ συμβολαιογράφοι κ.τ.λ.

§178Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Θὰ ἤθελον, νὰ ὑπενθυμίσω προσθέτως, ὅτι καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐσωτερικῶν τροποποιήσασα τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον, ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν τῶν ψηφοφόρων, ἐξεδήλωσε δυσπιστίαν πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Μὲ τοῦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ἔπραξεν ἄλλο τι ἢ καθιέρωσεν ἓν εἶδος συστήματος ἐμμέσου ἐκλογῆς, διότι ὁ ἐνηλικιωθείς, ὁ 30ετής, θεωρεῖται, ὅτι ἀντιπροσωπεύει καὶ ἄλλα μέλη τῆς οἰκογενείας του τὰ ὁποῖα ἔχουσι ἡλικίαν κατωτέραν. Ἐπήνεγκε μίαν μεταρρύθμισιν, διὰ τὴν ὁποίαν, θὰ ἠδύνατο ἴσως, νὰ γεννηθῇ καὶ ἡ ἀντίρρησις, ὅτι προσβάλει τὴν διάταξιν περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας ἄρθρον δὲν ὁμιλεῖ περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ περὶ ἐκλογῆς παρὰ τοῦ λαοῦ. Ὑπάρχει ὅμως ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία καθιεροῖ τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν παραπέμπει. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπεστηρίχθη θεωρητικῶς ἡ γνώμη, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως θὰ ἠδύνατο, νὰ θεωρηθῇ παράβασις τῆς διατάξεως ταύτης.

§179Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε ἀποκτᾷ τὴν ἡλικίαν τοῦ ἐκλέκτορος, ὅταν ὁρίζῃ ὁ νόμος καὶ ὄχι τὸ Σύνταγμα.

§180Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σκοπίμως διετυπώθη ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἐπίτηδες διὰ νὰ ἔχῃ εὐχέρειαν.

§181Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἀφίνω τὴν ἄποψιν τὴν τυπικήν. Οὐσιαστικῶς νομίζω ἡ ἐπιτροπὴ ἐξεδήλωσε δυσπιστίαν πρὸς τὸ ἄμεσον σύστημα.

§182Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι δική σας γνώμη.

§183Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅριον ἐκλογίμου ἀνώτερον τοῦ συνήθους.

§184Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Θὰ ἐπεκαλούμην ὡς πρὸς τοῦτο μίαν ἐπιστολὴν δημοσιευθεῖσαν ἑνὸς πολίτου 25ετοῦς διαμαρτυρομένου ὅτι δὲν ἐκρίθη ἄξιος νὰ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστάς, ἐνῷ ἐκλέγει τοὺς βουλευτὰς καὶ ἐνῷ, ἀκόμη περισσότερον δύναται νὰ ἐκλέγηται βουλευτής. Πάντως τίθεται μία ἀρχή, διὰ τὴν καθιέρωσιν τῆς ὁποίας εὐλόγως ἀντιτάσσονται αἱ παρατηρήσεις αὐταί. Εἶμαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, διότι νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν ὅλοι τοῦ ἀρτιωτέρου καταρτισμοῦ τοῦ Β. νομοθετικοῦ σώματος. Ἡ λύσις τοῦ ζητήματος ἀπόκειται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναβάλῃ ἵνα ἐρευνήσῃ τοὺς προταθέντας τρόπους τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἐκ νέου, διότι νομίζω ὅτι πάντως πρέπει νὰ καθιερωθῇ τὸ ἔμμεσον σύστημα. Θὰ ἤθελον, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ τὶ γίνεται ἀλλαχοῦ, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει, νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τὶ γίνεται εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐλέχθη, ὅτι τὰ ἐπιμελητήρια τὰ ἐπαγγελματικὰ καὶ τὰ ἐμπορικὰ δὲν ἐκπροσωποῦσι πραγματικῶς τὰς ὀργανώσεις αὐτάς. Ἀλλ’ εἰς αὐτὰ δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἐπαγγελματικῶν ἐπιμελητηρίων ὑποχρεωτικῶς ἐγγράφονται πάντως οἱ ἔμποροι, βιομήχανοι καὶ ἐπαγγελματίαι. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἀσκοῦν ταῦτα καὶ νομοθετικὰ ἀκόμη καθήκοντα, διότι ἔχουσι καὶ δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν, νὰ ἀποφαίνωνται ἐπιμελητήρια ἐπὶ σχεδίων νόμων. Ὑπάρχει ἐγκύκλιος τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἡ ὁποία ὑποχρεώνει τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, νὰ ὑποβάλλουν τὰ σχέδια τῶν νόμων ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ἐπιμελητηρίων. Διότι τί τὰ θέλετε κύριοι. Εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἀσκεῖται σήμερον ἀπ’ εὐθείας ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀπὸ τὸ νομοθετικὸν σῶμα. Ἡ νομοπαρασκευαστικὴ ἐργασία ἐκτελεῖται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εἶναι δὲ τὸ σημαντικώτερον στάδιον τὸ τῆς παρασκευῆς τῶν νόμων. Ἡμεῖς δρῶμεν εἰς τὸ δεύτερον στάδιον τῆς διορθώσεως καὶ διασκευῆς αὐτῶν. Εἶνε γνωστόν, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι τῶν ὑπουργείων καὶ τὰ συμβούλια τὰ εἰδικά, τῶν ὁποίων τὴν γνώμην πάντοτε ἐπικαλοῦνται αἱ ὑπηρεσίαι ἐκτελοῦν μέγα μέρος τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου. Καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὴν τὴν πραγματικότητα διατί, νὰ μὴ προσανατολισθῶμεν πρὸς αὐτήν; Αἱ ὀργανώσεις αὐταὶ καὶ εἰς τήν φορολογικὴν δικαιοσύνην μετέχουσι καὶ δικαστικὴν ἐξουσίαν ἀκόμη ἀσκοῦσι καὶ εἰς τοὺς φορολογικοὺς ὁμίλους ἀναμιγνύονται καὶ εἰς τοὺς Κρατικοὺς σιδηροδρόμους συνδιοικοῦν καὶ εἰς τὰς τραπέζας ἀντιπροσωπεύονται καὶ ἐν γένει ἐν τῇ πράξει εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς Κρατικῆς διοικήσεως ὑπάρχει ἀνεγνωρισμένη ἡ συμμετοχὴ αὐτῶν καὶ ἡ συνεργασία. Κατὰ τί, συνεπῶς θὰ βλάψῃ ἡ ἀνάμιξις αὐτῶν εἰς τὴν ὑπευθυνοτέραν ἄσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διὰ τῆς παραστάσεως ἀντιπροσώπων ἐξ αὐτῶν εἰς τὸ βʹ νομοθετικὸν σῶμα; Ἔχω τὴν γνώμην ἀντιθέτως, ὅτι ἡ παρασκηνιακὴ ἐπίδρασις, ἡ ἀνεύθυνος, πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς ὑπευθύνου παραστάσεως καὶ ἐκπροσωπήσεως αὐτῶν εἰς τὸ βʹ νομοθετικὸν σῶμα. Ἄλλως τε πρέπει, νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν. Ὑπάρχει πραγματικὴ ἀνάγκη, ὑπάρχει ἐκδήλωσις συνεχὴς καὶ μακρὰ τῆς ἀνάγκης ταύτης ἀπ’ αὐτὰς τὰς ὀργανώσεις. Ἔχει παρ’ ἡμῖν τοσάκις συζητηθῆ τὸ πρᾶγμα, ὥστε νὰ εἶναι ἤδη ὥριμον. Δὲν ἔχετε ἀναγνώσει τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα γράφονται ἐπ’ ἐσχάτων, περὶ διαρκοῦς ἐπικρατήσεως τῶν νομικῶν καὶ τῶν ἰατρῶν ἐκ τῆς τάξεως τῶν ὁποίων μὴ συγχρονιζόμενος, ὡς γράφουν καὶ ὁ κ. Βενιζέλος θέλει σώνει καὶ καλὰ νὰ συγκροτήσῃ καὶ τὴν Γερουσίαν; Βεβαίως δὲν υἱοθετῶ τὰς ἀντιλήψεις περὶ εὐρείας ἐφαρμογῆς τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἀλλὰ μὲ ἐπηρεάζει ἰδιαιτέρως τὸ ἐκδηλούμενον παράπονον τῶν τάξεων αὐτῶν, τὸ ὁποῖον ἀπηχεῖ πραγματικὸν λαϊκὸν αἴσθημα. Θὰ ἀποτελέσῃ πράγματι ἕνα σπουδαῖον συντελεστὴν εἰς τὴν πρακτικὴν λύσιν τῶν γενικωτέρων ζητημάτων ἡ συμμετοχὴ τῶν ἐκπροσώπων τῶν τάξεων αὐτῶν εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Καί τοι εἶναι πλάνη τὸ πιστευόμενον, ὅτι ἡ τεχνικὴ μόρφωσις ἀρκεῖ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἀνωτέρων πολιτικῶν καθηκόντων. Χρειάζεται γενικώτερον πολιτικὸν πνεῦμα πρὸς τὸ ὁποῖον εἶναι περισσότερον προσηρμοσμένοι οἱ ἐν λόγῳ τῆς μορφώσεως αὐτῶν ἔχοντες εὐρυτέρους πνευματικοὺς ὁρίζοντας ἐπιστήμονες. Δι’ αὐτὸ δέ, συνήθως, ἀποτελοῦν οὗτοι τὸ φυτώριον τῶν πολιτευομένων. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ κατ’ ἐμὲ ἔχουν πλέον καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ῥιζώσει αἱ ἰδέαι καὶ αἱ ἀντιλήψεις αὐταί, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἀλλαχοῦ καὶ κατεκρίθησαν ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τοῦ συντηρητικοῦ κόμματος. Ἦτο βεβαίως ἀπομίμησις μᾶλλον τῶν ἀλλαχοῦ συμβαινόντων ἡ πρότασις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἄλλοτε περὶ ἐπαγγελματικοῦ παρακοινοβουλίου τὴν ὁποίαν τὸ λαϊκὸν κόμμα εἶχεν ὑποστηρίξει εἰς τὴν Γʹ. ἐθνικὴν συνέλευσιν διὰ μακρῶν. Ἀλλ’ ἴσως ἀνταπεκρίνετο καὶ εἰς μίαν δημιουργουμένην πραγματικότητα. Θὰ εἶχον, ἐπίσης, νὰ προσθέσω ὡς πολιτευόμενος Πειραιῶς, ὅτι ἀντιλαμβάνομαι ἐκδηλουμένην καθ’ ἡμέραν τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις ἔχουν περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην ὅταν πρόκειται, νὰ διαχειρισθοῦν καὶ ὑποστηρίξουν παρὰ τῇ Κυβερνήσει ζητήματα τῆς τάξεώς των εἰς τοὺς ἰδικούς των ἀντιπροσώπους. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ φαινομένου αὐτοῦ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων ἄξιον ἰδιαιτέρας προσοχῆς εἶναι καὶ τοῦτο. Παρετηρήθη μία κίνησις ἰδιαιτέρα τῶν ἀγροτικῶν καὶ γεωργικῶν συνδέσμων διὰ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. «Τὴν θέλομεν ἡμεῖς» λέγουν, τὴν θέλουν, ὡς κἄτι ξεχωριστόν, ὡς ἰδικόν των, διότι ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ συμφέροντά των τὰ εἰδικώτερα. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῆς πραγματικότητος καὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὑπάρχει καὶ συνείδησις ὠργανωμένη εἰς τὰς τάξεις τὰς ἐπαγγελματικάς, ἐπὶ ζητήματος, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εὕρῃ μίαν διέξοδον, εἶναι ἀναπότρεπτος ἀνάγκη ἡ καθιέρωσις τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἔστω καὶ ὑπὸ δοκιμήν, ὡς εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητής. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος, ὅτι, θὰ ρίψωμεν τὸν κομματισμὸν εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Εἶναι γεγονός, ὅτι ἔχει ἀναπτυχθῆ ἰδία ἐπαγγελματικὴ συνείδησις, ὡς ἀποδεικνύουν ἤδη αἱ ἐνεργούμεναι ἤδη διὰ τὸν διορισμὸν διαφόρων ἀντιπροσώπων των ἐκλογαὶ εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Κρατεῖ κατ’ αὐτάς, ἀπολύτως στενὸς ἐπαγγελματικὸς χαρακτὴρ καὶ δύναταί τις, νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν, θὰ ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιλογῆς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι οἱ καλλίτεροι διερμηνεῖς τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀπόψεων. Ἀλλ’ ἐὰν ἔχουν ἐκλογικὸν σύλλογον αὐτὸν τὸν ὁποῖον προτείνει τὸ νομοσχέδιον, ὅλα δηλαδὴ τὰ μέλη, μήπως τότε ὑπάρξῃ κἄποιος κίνδυνος, δημιουργίας τοιούτου κομματισμοῦ; Πρὸς ἀποτροπὴν τοῦ κινδύνου αὐτοῦ νομίζω, ὅτι πρέπει, νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ὅπως ἐκλέγωνται, ὅπως οἱ ὁριζόμενοι αὐτοὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματιῶν παρὰ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν. Κατά τινα ὑπολογισμὸν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων ἤτοι τῶν ἐπαγγελματικῶν ἐπιμελητηρίων καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν τμημάτων τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιμελητηρίων, εἶναι 350 ἐκλεκτοὶ τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κόσμου οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκλεγῆ, κατὰ τὴν καλλιτέραν δυνατὴν ἐπιλογήν, διότι πράγματι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μετὰ πολλῆς ζέσεως, πρὸς ὑποστήριξιν δικαιωτέραν τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐπαγγελματιῶν ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ τῶν συμβουλίων, θ’ ἀποτελοῦν τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον. Δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὴς ὁ σύλλογος αὐτὸς καὶ δὲν θὰ παρέχῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐκλογὴν 2 ἕως 3 ἀντιπροσώπων ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν ἐπιμελητηρίων; Ἐπίσης καὶ τῶν ἄλλων ἐπιμελητηρίων αἱ διοικήσεις ἔχουν ἐκλεγῆ ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα χωρὶς νὰ ἐκδηλωθῇ ποτὲ κομματικὴ ἀντίληψις καὶ εἶναι τοῦτο στοιχεῖον, ἄν δὲν ἀπατῶμαι σημαντικόν. Ἐπὶ πλέον οἱ ἀντιπρόσωποι εἶναι οἱ κατὰ τεκμήριον ἔχοντες περισσότερον ἀνεπτυγμένην τὴν ἐπαγγελματικὴν συνείδησιν καὶ δυνάμενοι ὑπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ καὶ οὐχὶ ἀπὸ πολιτικὸν ἢ κομματικὸν τοιοῦτον νὰ προβαίνουν εἰς τὴν ἐκλογήν, ἐνῷ βεβαίως θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ λεχθῇ διὰ τὸ σύνολον τῶν μελῶν, ὅτι δὲν ἔχει τὰ ἐφόδια ταῦτα. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένη ἡ πρότασις περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων των παρὰ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν ὀργανώσεών των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου ἐν τῇ Γερουσίᾳ παρατηρῶ ὅτι ἡ ἀξίωσις ἐκ μέρους τῆς ἐκκλησίας νὰ ἐκπροσωπηθῇ εἰς τὴν Γερουσίαν εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὴν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πολιτείαν αὐτῆς. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐκ μέρους τῆς ἱεραρχίας μας ἔχει ἐκδηλωθῆ ἀπὸ πολλοῦ ἡ τάσις δημιουργίας μιᾶς αὐτοτελείας τῆς διοικήσεως τῆς ἐκκλησίας. Ἐνυπάρχει αὕτη εἰς τὸν καταστατικὸν χάρτην τῆς ἐκκλησίας, ὁ ὁποῖος κατηρτίσθη περὶ τὸ τέλος τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923. Εἰς τὴν δʹ συντακτικὴν συνέλευσιν ἀπεστάλη εἰς τὴν Συνταγματικὴν ἐπιτροπὴν ἀντιπρόσωπος τῆς ἐκκλησίας καὶ ὑπέβαλε τότε ρητὴν ἀξίωσιν τῆς ἱεραρχίας ὅπως παρασχεθῇ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὸ δικαίωμα, νὰ ἐκδίδῃ κανονισμοὺς διοικητικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ περιεχομένου. Ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἐκ τοῦ Συντάγματος αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία ἀσκοῦσα τὰ κυριαρχικὰ αὐτῆς δικαιώματα πρέπει, νὰ ἔχῃ αὐτοτέλειαν διοικητικήν, διότι εἰς τὸν ὅρον «κυριαρχικὰ» δὲν περιλαμβάνονται ὅλα τὰ ἐσωτερικῆς διοικητικῆς φύσεως δικαιώματα τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ καὶ τὰ νομοθετικὰ τοιαῦτα, τὰ μέχρι τοῦδε ἀσκούμενα ὑπὸ τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας. Καὶ καθίστατο προφανές, ὅτι τοῦτο ὠφείλετο εἰς τὸ γεγονός, ὅτι εἶδεν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας μίαν παραμέλησιν τῶν ζητημάτων τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἐκκλησίας. Ἐξεφράσθη τότε σαφῶς τὸ παράπονον, ὅτι τὸ Κράτος ἀφῄρεσεν ἀπ’ αὐτὴν ὅλα τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα. Καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου διερμηνεύεται τὸ πνεῦμα αὐτό. Ἡ Πολιτεία θεσπίζει νόμους, οἱ ὁποῖοι ρυθμίζουν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ κλήρου χωρίς, ν’ ἀκούεται καὶ αὐτός. Νομίζω κύριοι, ὅτι ἀκριβῶς, διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι πρὸς τὸ πνεῦμα αὐτό, ἀπὸ τὸ ὁποῖον κατέχεται ἡ Ἱεραρχία μας, πρέπει, νὰ ἀποκρούσωμεν τὴν τοιαύτην ἐκπροσώπησιν. Δὲν γνωρίζω πῶς μεταρρυθμίζεται τώρα ὁ καταστατικὸς χάρτης τῆς ἐκκλησίας, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα πάντως εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ χειραφετηθῇ ἡ Ἐκκλησία. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀξιώσεως, ὅπως παραχωρηθῇ εἰς τὴν Ἱεραρχίαν νομοθετικὴ ἐξουσία, εἶχεν ὑποστηριχθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ράλλην, τὸν καθηγητὴν τοῦ κανονικοῦ δικαίου, ὅτι ὅταν δώσωμεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὸ δικαίωμα, νὰ νομοθετῇ θὰ παραβῶμεν τοὺς ἱεροὺς κανόνας, κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ νομοθετεῖν εἶναι ἄσκησις κοσμικῆς ἐξουσίας. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κανονικοῦ δικαίου τὸ νομοθετεῖν εἶναι ἄσκησις κοσμικῆς ἐξουσίας, ἐφ’ ὅσον λοιπὸν καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κανονικοῦ δικαίου τὸ νομοθετεῖν εἶναι κοσμικὴ ἐξουσία, ἡ ἐκπροσώπησις, διὰ δύο ἱεραρχῶν καὶ κανονικῶς ἀποκλείεται καὶ πρακτικῶς δὲν ἔχει νὰ προσθέσῃ τίποτε. Ἡμεῖς, σεβόμενοι τὴν ἱεραρχίαν ζητοῦμεν, νὰ κρατήσωμεν αὐτὴν μακρὰν παντὸς κινδύνου κομματισμοῦ κηρυσσόμενοι κατὰ τῆς συμμετοχῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία θὰ γεννήσῃ ἀσφαλῶς μεταξὺ τῶν Ἱεραρχῶν προστριβὰς καὶ ἔριδας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ὑπηρετήσουν τὸ γόητρον τῆς Ἐκκλησίας. Ἂς μείνῃ ὁ κλῆρος εἰς τὸ πλαίσιον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκινήθη καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν σταδιοδρομίαν. Κατὰ τὴν Βυζαντινὴν ἐποχήν, συμβαδίζων εἰς μίαν σχέσιν συναλληλίας πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ μετέπειτα συμμαχῶν μὲ τὸ Κράτος, ἠδυνήθη ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀποστολήν του. Ἀλλ’ ὀφείλει καὶ τὸ Κράτος ν’ ἀποδώσῃ τὴν προσήκουσαν προσοχὴν εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐκκλησίας καὶ ἰδίως ἡ σημερινὴ κατάστασις ἔχει ἰδιαιτέραν πρὸς τοῦτο ὑποχρέωσιν, διὰ νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἐκκλησίας καὶ διὰ τὴν παρ’ αὐτῆς ἀνάπτυξιν μιᾶς νέας ἠθοπλαστικῆς ζωῆς, μιᾶς πραγματικῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Χριστιανισμοῦ. Αὐτὰ κύριοι εἶχον νὰ εἴπω καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ κύριον θέμα, κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μελετήσῃ βαθύτερον τὸ ζήτημα τῆς συγκροτήσεως τῆς πρώτης Γερουσίας, διότι δι’ αὐτῆς δὲν ἐπιδιώκομεν ἁπλῶς νὰ τελειοποιήσωμεν τὴν νομοθετικὴν μηχανήν, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ δημιουργήσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι βελτιώνομεν καὶ ἐξυψώνομεν τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα (χειροκροτήματα).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§186Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε πρόεδρε, καθ’ ἣν ὥραν ἀπουσίαζον ἐκ τῆς συνεδριάσεως ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ σεισμοπαθῶν Κορίνθου. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς γίνονται μόνον ἐπερωτήσεις. Τοῦτο ἔχει ὁρίσει ὁ κανονισμός. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κανονισμοῦ τούτου οἱ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον λόγον νὰ παρίστανται εἰς τὰς ἐπερωτήσεις ἠδύναντο καὶ νὰ μὴ προσέρχωνται εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς. Δὲν θέλω νὰ φέρω ἀντίρρησιν εἰς τὸ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ προέδρου, ὥρισε τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν,...

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ συγχωρῆτε. Αἱ ἐπερωτήσεις συνεζητήθησαν ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἤθελον νὰ παραιτηθῶσιν αὐτῶν.

§188Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ νομοθετικὴ ἐργασία κατὰ τὴν τάξιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἡμερησία διάταξις, τὴν ὁποίαν σεῖς ἐκανονίσατε, ἔχει ὡς πρῶτον τὸν κανονισμὸν καὶ δεύτερον ἔχει τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς Γερουσίας. Ἐὰν ἠκολουθῆτο αὐτὴ ἡ τάξις, τὸ νομοσχέδιον δὲν θὰ εἶχεν ψηφισθῆ. Θὰ εἶχον δὲ καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων ἐνδιαφερομένων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ εἶμαι ἐδῶ. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐτηρήθη αὐτὴ ἡ ἀταξία, νομίζω προκειμένου περὶ ἑνὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ μίαν ἐπαρχίαν παθοῦσαν, τῆς ὁποίας τυγχάνω ἀντιπρόσωπος, νομίζω, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὸ προεδρεῖον νὰ συστήσῃ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἀτάκτως ἐγένετο ἡ συζήτησις αὐτὴ καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συζήτησις, εἴτε ταύτην τὴν ἑσπέραν, εἴτε τὴν Δευτέραν. Ἀλλὰ θεωρουμένου, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον.

§189Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Συναινῶ καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου, κ. πρόεδρε.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, νὰ γίνῃ δεκτόν, ὅτι ἀτάκτως ἐγένετο ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν σεῖς δὲν παρίστασθε κατὰ τὴν συνεδρίασιν, τοῦτο δὲν εἶναι σφάλμα ἰδικόν μου. Ἠδύνασθε νὰ παρίστασθε, ἠξεύρετε πολὺ καλά, ὅτι ἐὰν ζητῆται ἡ προτίμησις ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ προτιμηθῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, ὅπερ καὶ ἐγένετο, διότι ἐθεωρήθη καὶ ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤδη δεχθῇ νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη σας, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§191Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ὀρθῶς ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει ἀταξία. Ἀλλ’ ἐπειδὴ πληροφοροῦμαι, ὅτι ὑπάρχει καὶ προηγούμενον, καθ’ ὃ ἐπανῆλθεν εἰς συζήτησιν θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀποφανθῆ ἡ Βουλὴ προτοῦ κυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ αὐτῆς, δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ σεισμοπαθῶν.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον ἐπί τοῦ νομοσχεδίου «περὶ σεισμοπαθῶν Κορίνθου».

§193Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔχω νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας εἶχον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν αὐτοῦ καὶ τὰς ὁποίας φαίνεται ὄχι ὅτι δὲν ἀπεδέχθη ὁ ἁρμόδιος ὑπουργός, ἀλλ’ ὅτι μᾶλλον δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ δευτέρου αὐτοῦ σχεδίου τοῦ νόμου. Λοιπὸν τὸ πρῶτον καὶ κύριον εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ παραχωρηθῇ μία προστασία εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς, ἀλλ’ ἡ προστασία αὕτη παρέχεται τελείως ἀτελής. Πρέπει λὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ προστασία δὲν εἶναι ἁπλῶς προστασία στέγης. Περιλαμβάνει καὶ τὴν προστασίαν τοῦ ἄρτου, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον δὲν ἐστερήθησαν μόνον τῆς στέγης, ἐστερήθησαν καὶ τῶν εἰσοδημάτων των. Οἱ διάφοροι ἐπαγγελματίαι, οἱ διάφοροι ἰατροί, οἱ διάφοροι δικηγόροι, ἔμποροι ἐκ πάσης τάξεως, ἐστερήθησαν διὰ τοῦ ἀτυχήματος αὐτοῦ ὅλων τῶν πόρων τῆς ζωῆς των. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη ἐφ’ ὅσον τοὺς παρέχετε τὰ μέσα προστασίας νὰ τοὺς ἄρετε τὸ ἐνοικιοστάσιον ἀπ’ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἐνοικιοστάσιον. Διὰ τοὺς ὀλίγους ἐκείνους εὐτυχῶς, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον, νὰ ἔχουν οἰκήματα νὰ τὸ ἄρετε ἄνευ περιορισμοῦ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅμως ἀναγράφεται, ὅτι ἐφ’ ὅσον ἔχει ὁ ἰδιοκτήτης προσόδους ἀνερχομένας εἰς 10,000 δραχμῶν καὶ ἄνω, νὰ μὴ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἔξωσιν. Νομίζω, ὅτι αὐτὸ δὲν δικαιολογεῖται, διότι αὐταὶ αἱ 10.000 δραχμαὶ ποικίλλουν καὶ ἱκανοποιοῦν, ἢ δὲν ἱκανοποιοῦν τὸ ἄτομον ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας ἔχει.

§194Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἴσως συγχέονται καὶ αἱ ἀποδείξεις.

§195Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὥστε θὰ φθάσητε εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ μὴ τοὺς δώσητε μίαν προστασίαν. Ποῖος θὰ φέρῃ πρῶτος τὴν ἀπόδειξιν. Διότι αὐτὸς πρέπει νὰ φέρῃ τὴν ἀπόδειξιν πρὸς ἱκανοποίησίν του. Εἶναι τὸ πρᾶγμα δυσχερὲς καὶ παρακωλύει ἐντελῶς τὴν προστασίαν. Ἀλλὰ δὲν φθάνει μόνον αὐτό. Εἰσάγετε καὶ ἕνα ἄλλον περιορισμόν. Δὲν παρέχετε τὴν προστασίαν, ὅταν ἐκεῖνος καθ’ οὗ γίνεται ἡ ἔξωσις ἔχει εἰσόδημα μικρότερον τῶν ἑπτὰ χιλιάδων μηνιαίως. Δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχασε τὸ σπίτι του καὶ δὲν τὸν προστατεύετε ἀπέναντι ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἔχει μικρότερον ἀπὸ 7.000 δραχμάς; Δὲν καταλαμβάνω ποῖαι σκέψεις ὑπηγόρευσαν τὸν περιορισμὸν αὐτοῦ, ἀφ’ οὗ εἰς τὸ ἴδιον νομοσχέδιον ἔχετε διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑφιστάμενος τὴν ἔξωσιν τυχὼν ἄπορος, θὰ πληρώσῃ τὴν δαπάνην. Ἀλλὰ καθίσταται καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς τῶν 7.000, δυσεξήγητος. Διατὶ 7.000 καὶ ὄχι 6.000 ἢ 8.000; Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ περιορισμὸς αὐτὸς νὰ ἔχῃ ἔννοιαν γενικήν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτέθη δι’ εἰδικὴν τινὰ καθωρισμένην περίπτωσιν. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη περίπτωσις ἡ ὁποία σᾶς ὤθησεν εἰς τὸ νὰ θέσητε τὸν περιορισμὸν αὐτόν. Προχθὲς κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν σᾶς ἐπέστησα τὴν προσοχήν σας, ὅτι ἐτέθη μία προθεσμία καὶ μοῦ ἀπαντήσατε, ὅτι ἀληθῶς παρέλκει τοῦτο καὶ ἐνῷ μοῦ εἴπατε, ὅτι παρέλκει τοῦτο, αὐτὴν τὴν ἑσπέραν εἰσάγετε τὸ νομοσχέδιον μὲ τὴν πρόθεσιν αὐτήν.

§196Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχετε δίκαιον, διότι ἔχει σβυσθῆ αὐτό.

§197Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἄρητε καὶ τοὺς δύο ἄλλους περιορισμούς, ἴσως μὲ τὴν ἄρσιν τῶν περιορισμῶν καθίσταται περιττὴ ἡ διάταξίς σας.

§198Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δηλαδὴ μίαν ἀντίρρησιν ἔχετε.

§199Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νὰ ἀρθοῦν οἱ περιορισμοὶ τῆς ἐνεργητικῆς καὶ τῆς παθητικῆς νομιμοποιήσεως, ὅπως λέγωμεν ἡμεῖς οἱ νομικοί. Ἔπειτα ὁρίζετε, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι, οἱ γενόμενοι συμβιβασμοὶ μετὰ τὴν 29 Ὀκτωβρίου θεωροῦνται, ὅτι καὶ ἐὰν ἐξετελέσθησαν εἶνε ἄκυροι, διατί;

§200Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δι’ ἐπισήμων δηλώσεων ἐγνώσθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προχωρήσουν αἱ ἐκκρεμεῖς δίκαι, ἐκεῖνος δὲ ὁ ὁποῖος ἐπέσπευσε, τὸ ἔπραξε ἄνευ τῆς γνώμης τοῦ ἐπισήμου Κράτους.

§201Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ἐπίσημον Κράτος ἄλλως πως κάμνει τὰς δηλώσεις του, δὲν κάμνει διὰ διαταγῶν καὶ ὁδηγιῶν.

§202Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ τῆς καταθέσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§203Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ κράτος κάμνει τὰς δηλώσεις του διὰ πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἀναγνωρίζονται παρὰ τῆς πολιτείας. Ἡ κατάθεσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν δίδει οὐδὲν δικαίωμα.

§204Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι, ἀλλὰ ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον τώρα ψηφίζομεν.

§205Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διὰ τοῦ νόμου δύνασθε νὰ κάμητε πολλά. Ἡ κατάθεσις τοῦ νομοσχεδίου εἰς μίαν μόνην περίπτωσιν, ἡ ὁποία καθορίζεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, ἐπιφέρει συνεπείας.

§206Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖ τὴν ἐπιφέρει αὐτοδικαίως.

§207Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν ἐπιφέρει αὐτοδικαίως ἂν τὸ ζητῇ τὸ νομοσχέδιον, λοιπόν, ἐδῶ διότι κατέθεσεν ἓν νομοσχέδιον ὁ κ. ὑπουργός, δὲν ἕπεται, ὅτι ἠτόνησαν αἱ ἀποφάσεις καὶ οἱ συμβιβασμοί. Αὐτοὶ ὑπάρχουν καὶ ἐξετελέσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Πῶς θὰ ἔλθητε κ. ὑπουργὲ νὰ εἴπητε, ὅτι ἕνας, ὁ ὁποῖος τὴν εἰκοστὴν πρώτην, δυνάμει τελεσιδίκου ἀποφάσεως, ἐξετέλεσε τὴν ἀπόφασιν καὶ ἔλαβε τὴν οἰκίαν, θὰ τοῦ εἴπητε νὰ ξαναβγῇ; Ἠξεύρητε ποίαν πάλην θὰ δημιουργήσητε;

§208Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν θὰ γίνῃ αὐτό. Θὰ καθορισθῇ ἡ αὔξησις τοῦ ἐνοικίου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ταμείου προνοίας.

§209Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ διὰ νὰ σᾶς δώσω τὴν εἰκόνα αὐτοῦ τοῦ πράγματος, σᾶς διαβάζω μίαν ἐπιστολὴν ἡ ὁποία μοῦ ἐνεχειρίσθη ἀπὸ ἕνα κοινὸν συμπολίτην ταύτην τὴν ἑσπέραν (ἀναγιγνώσκει) «ἡ ἀπόφασίς μου ἐξετελέσθη μετὰ τὴν 29 Ὀκτωβρίου 1928 κ.λ.π.». Νὰ δώσητε σεῖς τὴν ἀπάντησιν κ. ὑπουργέ.

§210Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅπως γίνεται καθημερινῶς.

§211Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ναί, ἀλλὰ οὐχὶ εἰς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 8 μῆνας μένουν ἄστεγοι καὶ μὲ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τοῦ χειμῶνος μένουν ἐγκαταλελειμμένοι. Δὲν δύναται αὐτὰ τὰ ὁποῖα γίνονται καθημερινῶς, νὰ γίνωνται καὶ ἀπέναντι τοιούτων δυστυχημάτων. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ ὁ περιορισμὸς ὑφ’ ὅλων τῶν ἀποφάσεων, ὅτι αἱ ἐκτελεσθεῖσαι ἀποφάσεις καλῶς ἐξετελέσθησαν, ὅσαι δὲ δὲν ἐξετελέσθησαν αὐταί, θὰ χάνουν τὸ κῦρος των ἐφ’ ὅσον ὁ λόγος δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν νέον νόμον. Ἀλλὰ τὰς ἐκτελεσθείσας ἀποφάσεις δὲν ἠμπορεῖτε, νὰ τὰς ἀνατρέψητε. Ἡ ἀνατροπὴ ὄχι μόνον, θὰ ἀντέκειτο εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καθ’ ἣν πρόκειται περὶ προστασίας ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἔχασαν πᾶν ὅτι εἶχον ἐξ ἑνὸς μεγάλου φυσικοῦ δυστυχήματος, ἀλλὰ θὰ ἀντέκειτο καὶ εἰς μίαν πολιτικὴν καὶ ἂν ἀκόμη πρόκειται περὶ κοινῆς πολιτικῆς, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καταστρέφομεν τὴν δικαιοσύνην. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω καὶ νομίζω, ὅτι εἰς ἀμφότερα τὰ σημεῖα ἐπιβάλλεται ἡ τροποποίησις. Εἶπον νὰ γίνῃ τὸ ἴδιον, δηλαδή, ὅταν τις ἔχῃ πλείονας οἰκίας, νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, νὰ ἐκλέξῃ μίαν ἐξ αὐτῶν. Τὸ ἐδέχθητε αὐτό, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι περιορίζεται τὸ δικαίωμα, μόνον εἰς ἐκείνην τὴν ὁποίαν κατοικεῖ. Ἀλλὰ ἐὰν τύχῃ αὐτή, νὰ μὴν ἔχῃ εἰσόδημα; Πρέπει, νὰ ἠμπορῇ, νὰ ἐκλέξῃ τὴν ἄλλην. Νομίζω, ὅτι αἴσθημα δικαιοσύνης ἐπιβάλλει τὴν λύσιν αὐτήν.

§212Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τήν Δευτέραν, πρῶτον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ κατόπιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ Γερουσίας.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θεωρεῖται μὴ ψηφισθέν, καὶ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν, ὥραν 4½. μ.μ. (Ὥρα 10′ μ. μ.)