1928.11.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 27η

ΠΕΜΠΤΗ 29 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βουτυρᾶς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Γεωργικοῦ κόσμου Γιαννιτσῶν διαμαρτυρομένου κατὰ τῶν λαμβανομένων μέτρων πρὸς παρεμπόδισιν τῆς καλλιεργείας τῶν ἐλαιοσπόρων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Βουτυρᾶς, καταθέτει τηλεγράφημα τῶν ἐλαιομπόρων Θεσσαλονίκης παρακαλούντων ὅπως τροποποιηθῇ τὸ κατατεθὲν νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως εἰσαγωγῆς σπορελαίων καὶ πωλήσεως ἐν τῷ αὐτῷ καταστήματι ἐλαιολάδων καὶ σπορελαίων. —Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου, καταθέτει ἀναφορὰν κτηματικοῦ συλλόγου Αἰγίου, περὶ τοποθετήσεως γεωπόνου πρὸς διεύθυνσιν τοῦ ἐκεῖ γεωπονικοῦ σταθμοῦ. —Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Γρηγοράκης καταθέτει τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τῶν κατοίκων Οἰτύλου, ζητούντων νὰ ληφθοῦν προστατευτικὰ μέτρα διὰ τοὺς παθόντας ἐκ σεισμοῦ. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Κοκκινᾶτος, καταθέτει αἴτησιν τῆς ἑνώσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν Πρεβέζης, ζητούντων τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ ἀγροκτήματος Ἀκτίου. —Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Εὐριπαῖος, καταθέτει αἴτησιν τῶν ἐνοικιαστῶν τῶν καταστημάτων Ἑρμουπόλεως, ζητούντων νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον οὕτως ὥστε νὰ πληρώνουν ἐνοίκια ηὐξημένα κατὰ τὸ δεκαπλάσιον. —Ὁ παμπροσφυγικὸς σύλλογος Λαμίας ἡ «Νέα Ζωὴ», παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐναποθηκευθοῦν εἰς τὰς πρὸς τὴν πόλιν στρατιωτικὰς ἀποθήκας πυρομαχικὰ καὶ συγχρόνως ἀπαλλοτριωθῇ μέρος τοῦ γηπέδου αὐτῶν πρὸς ἀνέγερσιν προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ. —Ἡ ὁμοσπονδία τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μειώσεως διαφορᾶς τοῦ δασμοῦ σίτου καὶ ἀλεύρων ὡς μελλούσης νὰ συντελέσῃ εἰς ἐγκατάλειψιν τῆς σιτοκαλλιεργείας. —Ὁ πρόεδρος τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου Ἀμφιλοχίας, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ζητουμένην παρὰ τοῦ τελώνου ἀναδρομικὴν καταβολὴν φόρου ἐπὶ ἐμπορευμάτων εἰσαχθέντων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κατὰ Ὀκτώβριον. —Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Κατοχωρίου Βόλου, διαμαρτύρονται κατὰ τῆς τυχὸν ἐφαρμογῆς τῆς διαταγῆς τοῦ ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, περὶ τριημέρου κατὰ μῆνα ὑποχρεωτικῆς ἐργασίας αὐτῶν. —Ἡ ὁμοσπονδία ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν Θεσσαλονίκης, παρακαλεῖ ὅπως αἱ ὠργανωμέναι τάξεις ἐκλέξουν ἀριθμόν τινα γερουσιαστῶν. —Ὁ πληθυσμὸς μικροῦ Σουλίου, διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπόφασιν περὶ μεταφορᾶς τῆς ἕδρας τῆς ἐπαρχίας των εἰς Ἄγγιστα. Ἡ καπνεργατικὴ ἕνωσις Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν μετερχομένην ὑπὸ τοῦ ΤΑΚ ἀντιδραστικὴν τακτικὴν κατὰ τῶν καπνεργατῶν. —Ὁ γεωργικὸς συνεταιρισμὸς Λαϊκῆς Τραπέζης Ὀρεστιάδος, παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐπιβαρυνθῇ ἡ βαμβακοκαλλιέργεια, ἀλλὰ προστατευθῇ δεόντως. —Ὁ βουλευτὴς Λευκάδος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς, καταθέτει τηλεγραφικὸν ψήφισμα τῶν σωματείων Λευκάδος Θηρευτικοῦ ἐργατικῆς ἀδελφότητος ὑποδηματεργατῶν, ἰατρικοῦ, ἀγροτικοῦ, ἐμπορικοῦ, λεμβούχων ἐργατῶν λιμένος κ.λ.π. ὑποβαλλόντων τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ὅπως χειροτονηθῇ ὡς μητροπολίτης Λευκάδος, ὁ λαοπρόβλητος κ. Θεοφ. Καταπόδης. —Ἡ ἕνωσις προσφύγων Γαστούνης ἀναφέρει, ὅτι ὁ Πηνειὸς πλημμυρήσας κατέκλεισε πᾶσαν τὴν καλλιεργουμένην ἔκτασιν παρακαλεῖ δέ, ὅπως τὸ Κράτος ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων. —Ἡ ἐφημερὶς «Προσφυγικὴ Ἠχὼ», διαβιβάζει παράπονα τῶν προσφύγων Πατρῶν καὶ Πελοποννήσου διὰ τὴν μείωσιν τοῦ τόκου τοῦ συμπληρωματικοῦ δανείου. —Οἱ ἀχθοφόροι χειραμαξῶν τῆς αἰθούσης τελωνείου Πειραιῶς διαμαρτύρονται διότι ἡ ἀστυνομία ἐξεδίωξεν αὐτοὺς ἐκεῖθεν. —Ἡ ἕνωσις ἀρτοεργατῶν Ἀθηνῶν, ἔχει τὴν γνώμην ὅτι τὰ κατατεθέντα νομοσχέδια ὑπὲρ τῶν ἀρτεργατῶν τῶν μυλεργατῶν κ.λ.π. εἴς τινα ἄρθρα περιέχουν λεπτομερείας ἀναιρούσας τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τούτων καὶ δημιουργούσας ἀντίθετα πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν ἀποτελέσματα. —Οἱ συμβολαιογράφοι Λαμίας, Ζακύνθου, Φαρσάλων, Τριπόλεως, Δράμας καὶ Ἁλμυροῦ, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγήν των εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεων νομικῶν. —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Σταυρόπουλος καὶ Κ. Κατσαδήμας, καταθέτουν τηλεγράφημα τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων καὶ κλητήρων τοῦ πρωτοδικείου τῆς εἰσαγγελίας καὶ τοῦ εἰρηνοδικείου Ἰωαννίνων, νὰ ψηφισθῇ ταχέως τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ταμείου συντάξεως τῶν νομικῶν. —Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Μ. Μαντᾶς, καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ συνδέσμου ὑπαλλήλων ἀνωνύμων βιομηχανικῶν ἑταιριῶν Λαυρίου καὶ ὑπόμνημα τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἑταιριῶν τούτων. —Ὁ σύλλογος Μακεδονομάχων «Παῦλος Μελᾶς» Βαρυμπύπης παρακαλεῖ ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ νόμος περὶ ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μελῶν αὐτοῦ. —Ὁ Ἠπειρώτης Δημ. Γεωργιάδης, ζητεῖ νὰ συσταθῇ εἰς τὸ Σ. μητροπολίτην Ἰωαννίνων κ. Σπυρίδωνα, ἵνα ἐπανακάμψῃ εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀδικαιολογήτως ἐγκαταλειφθεῖσαν μητρόπολιν Ἰωαννίνων. —Ο βουλευτὴς Ἠλείας κ. Α. Σπηλιάδης, καταθέτει τηλεγράφημα τῶν πλημμυροπαθῶν Βαρθολομιοῦ ἐκ τῆς ὑπερεκχειλίσεως τοῦ ποταμοῦ Πηνειοῦ. —Ὁ κ. Ε. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Αὐγούστου 1928 Ν. Ν. περὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ ὑπουργείου Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως». Ὁ κ. Ι. Κανναβὸς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως ὑπὸ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας γενομένης ἐγκρίσεως μισθώσεως οἰκήματος πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ὑπηρεσιῶν ἀποζημιώσεως δικαιούχων ἀνταλλαξίμων. Ὁ κ. Ι. Κανναβὸς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως γεωργικοῦ σχολείου εἰς Δωρίον Κυπαρισσίας». Ὁ κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐδαφ. 6 τοῦ ἄρθρου 147 τῆς Κρητικῆς πολιτικῆς δικονομίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Μακκᾶς, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Σπηλιάδης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως φαρμακείων καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ νομίμου ἀριθμοῦ». Οἱ κ. κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) καὶ Κ. Ζαβιτζιᾶνος (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν), ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ συνομολογήσεως δανείων ὑπὸ τῶν δήμων Ἀθηνῶν, Πειραιῶς καὶ Θεσσαλονίκης». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ἐπὶ ἀναφορᾶς πλημμυροπαθῶν κατοίκων Γαστούνης ὁ κ. Ἀναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§3Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αἱ καταστροφαί, κύριε πρόεδρε, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς ἅπαντα τὸν νομὸν Ἀχαϊοήλιδος εἶναι γνωσταὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας καὶ ἀπὸ τὰ τηλεγραφήματα τὰ ὁποῖα διαβιβάζονται ἀθρόως. Καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Αἰγίου καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πατρῶν ὁ Σελινοῦς καὶ ὁ Γλαῦκος καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἠλείας ὁ Πηνειὸς ὑπερχειλίσας μετέβαλεν τὰς πεδινὰς περιφερείας εἰς ἀπέραντον λίμνην, ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων ἐτέθη ἐν κινδύνῳ, οἰκίαι κατέπεσαν, ἡ παραγωγὴ κατεστράφη, πᾶσα συγκοινωνία διεκόπη καὶ οἱ κάτοικοι εὑρίσκονται εἰς ἀληθῶς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν. Εἰδικώτερον δὲ εἰς τὴν Ἠλείαν, ὁ Πηνειὸς διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν κατεκάλυψεν ὁλόκληρον τὴν εὐφορωτάτην ἐκείνην πεδιάδα, ὁμοία τῆς ὁποίας δὲν ἔχει ἄλλην ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς ἀπὸ Γαστούνης μέχρι Βαρθολομιὸ καὶ Ἀνδραβίτης, ἐπήνεγκεν δὲ σημαντικωτάτας ζημίας ὅπως ἀναφέρουν τά ληφθέντα τηλεγραφήματα καταστρέψας τὰς χορτονομάς, τὰ δημητριακὰ καὶ τὰ κτήματα, ὥστε ἄμεσος παρίσταται ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας αὐτῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῶν ἐκεῖθεν τηλεγραφουμένων ἀπεικονίζεται ζωηρῶς ἡ ἀπόγνωσις τῶν παθόντων πληθυσμῶν. Ἀλλ’ ἡ κραυγὴ αὕτη τῆς ἀγωνίας δὲν ἀκούεται τὸ πρῶτον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, διότι δὶς ἢ τρὶς τοῦ ἔτους ἡ αὐτὴ κατάστασις δημιουργεῖται ἐκ τῆς ἐκχειλίσεως τοῦ Πηνειοῦ καὶ αἱ αὐταὶ ἔντονοι διαμαρτυρίαι τῶν πνιγομένων πολιτῶν ἀκούονται, προσπαθούντων νὰ συγκινήσωσι τὸ Κράτος καὶ στρέψῃ τὴν προσοχήν του καὶ πρὸς αὐτούς. Ἀλλ’ οὐδέποτε ἐδόθη σοβαρὰ προσοχὴ ἐκ μέρους τῶν Κυρερνήσεων, αἱ ὁποῖαι παραβλέπουσαι καὶ τὴν δυστυχίαν τοῦ λαοῦ καὶ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν οἰκονομίαν εἰς τοὺς γνωστοὺς ἐμπαιγμούς, τῆς ἀποστολῆς μηχανικῶν, καταμετρήσεως καὶ σύνταξιν μελετῶν δῆθεν. Θέλω λοιπὸν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, διὰ νὰ λάβῃ ἄμεσα μέτρα πρὸς περίθαλψιν τῶν κατοίκων καὶ τὴν λῆψιν σοβαρῶν ἀποφάσεων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, ἀναλόγων τῆς ἀνάγκης πρὸς ἀποσόβησιν νέων καταστροφῶν, αἱ ὁποῖαι πλήττουσι καὶ τοὺς πολίτας καὶ τὸ Κράτος σοβαρῶς διὰ τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἡ οἰκονομία αὐτοῦ. Εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως προσφύγων, ἡ ὁποία ἐδαπάνησεν δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἐν Γαστούνῃ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ, ἀποτελοῦντος πράγματι πρότυπον συνοικισμοῦ, ὁμοίων τῶν ὁποίων νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ εἰς ἄλλο μέρος τὸ Κράτος, οὐδ’ ἐκεῖ ὅπου ἐδόθη μεγαλυτέρα προσοχὴ ἐκ μέρους αὐτῆς. Ἐνῷ δὲ ἐδαπάνησεν ἡ ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως προσφύγων τοσαῦτα ἑκατομμύρια διὰ τὸν συνοικισμὸν ἐκεῖνον, δὲν ἔλαβεν καὶ ἓν μέτρον διὰ νὰ τὸν προστατεύσῃ ἀπὸ τὸν ποταμὸν ὁ ὁποῖος κάθε χρόνον καταστρέφει τὰς σποράς των καὶ οὕτω οἱ πρόσφυγες αὐτοὶ σπείρουν χωρὶς νὰ θερίζουν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅστις διακρίνεται τόσον διὰ τὴν δρᾶσιν αὐτοῦ καὶ διὰ τὸ ρηξικέλευθον τῶν ἀποφάσεών του, ὅπως θελήσῃ καὶ ἀντιληφθῇ μόνος του τὴν κατάστασιν τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων καὶ παράσχῃ τὰς βοηθείας τοῦ Κράτους εἰς τὴν δυστυχίαν του.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Συριόπουλος, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§5Ν. ΣΥΡΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προσθέτω μόνος μου δύο λέξεις, διὰ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ φροντίσῃ προσκαίρως τοὐλάχιστον νὰ γίνῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς συγκοινωνίας, τὸν δὲ κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ θελήσῃ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ νὰ διατάξῃ τὰς οἰκονομικὰς ἀρχάς, ὥστε νὰ μὴ καταδιώκωνται οἱ ὀφειλέται.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιάδης.

§7Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κ. πρόεδρε, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέρχονται τοιαῦται ζημίαι ἐκεῖ. Ἐξαιρετικῶς ἐφέτος εἴχομεν τὴν πρώτην εἰδοποίησιν κατὰ τὰς 15 Ὀκτωβρίου, ὅτε κατεστράφη ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἐπὶ ἓν περίπου χιλιόμετρον. Δὲν ἐλήφθη οὐδὲν μέτρον τότε καὶ ὁ Πηνειὸς εἰς δευτέραν πλημμύραν, ἐπέφερεν τὰς καταστροφὰς τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἤδη καὶ κατὰ τὰς ὁποίας κατέπεσαν καὶ αἱ οἰκίαι. Ὁ ποταμὸς αὐτὸς χωρίζει τὸν δῆμον Ἤλιδος δηλαδὴ τὴν Γαστούνην καὶ τὸν δῆμον Μυρτοεντίων. Ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους διεκόπει ἡ συγκοινωνία, ἡ ἀγροτικὴ καὶ σιδηροδρομική. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι ὡσανεὶ ὁ ποταμὸς νὰ ἔχῃ προηγούμενα μὲ τὰς περιφερείας ἐκείνας, νὰ εἶναι ἐχθρός των καὶ αἰωνίως εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο ἐπιφέρει τὰς καταστροφάς. Ὅπως ἤκουσα καὶ ἀπὸ ἁρμοδίους, εἰς τοῦτο συντελεῖ κατὰ πολὺ ἡ γέφυρα τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου ἡ ὁποία εἶναι μικρὰ καὶ δὲν χωρεῖ τὸν ποταμὸν καὶ ἐντεῦθεν ἐπέρχονται αἱ ἐκχειλίσεις... Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας τὸν ὁποῖον διακρίνει ὁ ζῆλος περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του, νὰ θελήσῃ νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς μελέτας, δεδομένου ὅτι ἡ συνταγὴ δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία σώζει τὸν ἀσθενῆ, ἀλλὰ ἡ ἐκτέλεσις τῆς συνταγῆς καὶ ἡ λῆψις τοῦ φαρμάκου. Εἶναι δὲ καὶ ἕτερος λόγος σοβαρὸς ὁ ὁποῖος προκαλεῖ τὰς καταστροφὰς εἰς τὰς περιφερείας αὐτάς. Ἐπὶ Τουρκοκρατίας ὑπῆρχον τάφροι αἱ ὁποῖαι ἐδέχοντο τὰ πλεονάζοντα ὕδατα τοῦ ποταμοῦ καὶ κατέληγον παροχετευόμενα εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν αἱ τάφροι αὐτοὶ μένουν ἀκαθάριστοι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας μὲ τὰ γενικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ, νὰ διατάξῃ τὸν νομομηχανικὸν νὰ προβῇ εἰς καθαρισμὸν καὶ ἐπισκευὴν τῶν τάφρων αὐτῶν, ὥστε τοὐλάχιστον νὰ ἔχουν μίαν διέξοδον τὰ πλεονάζοντα νερὰ τοῦ ποταμοῦ. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος θὰ ἀντελήφθη ἀσφαλῶς περὶ τίνος πρόκειται καὶ ποίου μεγέθους καταστροφαὶ ἐπῆλθον, ἐὰν εἶναι δυνατὸν μέχρις ὅτου βεβαιωθῇ ἡ ἔκτασις τῶν ζημιῶν τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, ν’ ἀναστείλῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τῶν περιφερειῶν αὐτῶν.

§8Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Λογικότατον εἶναι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου, ἐπὶ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς.

§10Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριε πρόεδρε, εἶμαι ἐγγεγραμμένος καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἀναφοράν. Ἐγὼ δὲν θὰ παρακαλέσω οὐδὲ θὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα διὰ τὴν ἐκείνην περίπτωσιν περὶ ἧς πρόκειται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ν’ ἀσχοληθῇ σοβαρῶς μὲ τὴν κατάστασιν τῶν χειμάρρων οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν εἰς ὅλην ἐκείνην τὴν περιφέρειαν. Εἶναι ὁ ποταμὸς Σεληνοῦς ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει κατ’ ἔτος σοβαρὰς καταστροφάς. Εἶναι ὁ χείμαρρος ὁ παραρρέων εἰς τὰς Πάτρας ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἐπιφέρει μεγάλας καταστροφάς, εἶναι ὁ Πηνειὸς ποταμὸς ὁ ὁποῖος διὰ δευτέραν φορὰν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὑπερεξεχείλισεν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν συνείθισα νὰ εἶμαι ἐπιμηθεύς, ἀλλὰ προμηθεὺς ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους μετὰ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κ. Γόντικα, μετέβημεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται διὰ τὰς περιοχὰς ἐκείνας διότι ὑπάρχουν προσφυγικοὶ συνοικισμοί, καὶ ἐζητήσαμεν τότε ν’ ἀναγράφῃ ποσόν τι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ νὰ ληφθῶσι μέτρα ὑπὲρ τοῦ πληθυσμοῦ ἐκείνου ὁ ὁποῖος ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον τριετίαν δὲν κατώρθωσεν νὰ θερίσῃ, διότι ἐκ τῶν πλημμυρῶν κατεστράφησαν αἱ σποραί. Δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθημεν, ἔχω ὅμως τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ θελήσῃ νὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὸ πρᾶγμα, διὰ νὰ μὴ καταστραφῇ ὁλόκληρος νομὸς ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μᾶλλον φορολογούμενος νομὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσεριώνης.

§12Η. ΤΣΕΡΙΩΝΗΣ. Τὸ γεγονὸς αὐτῶν τῶν πλημμυρῶν τοῦ νομοῦ καὶ τῆς καταστροφῆς τῶν κατοίκων ἐπαναλαμβάνεται κατ’ ἔτος. Ὁ πλοῦτος ὁ ὁποῖος χάνεται κατ’ ἔτος φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπείρως ἀνώτερος ἀπὸ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθοῦν διὰ νὰ γίνουν τὰ ἔργα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ προστατεύσουν τοὺς κατοίκους.

§13Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πρέπει νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τοὺς κ. συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, ὅτι τό μὲν πνεῦμα εἶναι εἰς ἄκρον πρόθυμον, ἡ ὕλη οὐχ’ ἧττον ἀνεπαρκὴς ἵνα ἐπέλθῃ ριζικὴ βελτίωσις τῆς καταστάσεως. Τὸ αἴτιον ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν θρηνοῦμεν καθ’ ἑκάστην βροχὴν καταστροφὰς εἶναι ὅτι ἑκάστοτε λαμβάνονται μέτρα ὅλως διόλου πρόχειρα, τὰ ὁποῖα παρασύρονται ὑπὸ τῆς πρώτης πνοῆς μιᾶς καταιγίδος. Ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ διορθώσῃ τις εἰς μίαν περίοδον, εἰς μίαν στιγμήν, τοιοῦτον βαρὺ καιρόν, εἶναι πολὺ δύσκολον λέγω, νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ νὰ θεραπευθῇ νόσημα τόσον κατεστρεπτικόν. Ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἡ ἀφορμὴ τοῦ ὅλου κακοῦ εἶναι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ὑπάρχει συνεχὴς παρακολούθησις τῆς καταστάσεως τῶν χειμάρρων, ἐκτὸς τοῦ ὅτι λαμβάνονται σπασμωδικὰ μόνον μέτρα μετὰ ἑκάστην καταστροφήν, εἶναι ἡ συνεχὴς ἐξόντωσις καὶ καταστροφὴ τῶν δασῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ μήτηρ τοῦ παρατηρουμένου κακοῦ. Πάντως τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι γενικόν καὶ χρήζει μελέτης σοβαρᾶς. Ἤδη ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης περιπτώσεως ἀναγγέλλω, ὅτι ὁ νομομηχανικὸς τῆς περιφερείας ἐκείνης εὑρίσκεται μετὰ τοῦ νομάρχου ἐπὶ τόπου καὶ ὅτι ἀπεστείλαμεν τηλεγραφικῶς 100.000 δρχ. ποσὸν ὅπερ ἐζήτησαν οὗτοι διὰ πρόχειρα μέτρα. Θὰ γίνῃ ὅθεν, ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀποκρύψω, ὅτι ἀναμφιβόλως θὰ ἔχωμεν ἀγγέλματα καὶ ἀπὸ τὸ Ξηροχώριον καὶ ἀπὸ τὸν Στρυμόνα καὶ ἀπὸ πολλὰ ἄλλα μέρη, ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ζητῆται ἐπειγόντως βοήθεια. Εἶναι λυπηρόν, ὅτι δὲν ἔγινε μέχρι τοῦδε τίποτε τὸ ἐγγυώμενον ριζικὴν διόρθωσιν καὶ μεταβολὴν τῆς καταστάσεως. Ἐλησμόνησα νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο εἰς τῶν κ. συναδέλφων ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ πταίει ἐν μέρει διὰ τὰς ἐπελθούσας ζημίας ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν.

§14Α. ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας.

§15Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκάλεσα τὸν....

§16Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, παρέχω τὴν πληροφορίαν ὅτι ὁ Πηνειὸς δὲν εἶναι χείμαρρος.

§17Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ξεύρω.

§18Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀποκαταστάσεως ἔχει ζωηρὸν ἐνδιαφέρον νὰ προστατεύσῃ τοὺς ἀγροτικοὺς συνοικισμοὺς καὶ διὰ τοῦτο κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχεν ἀναγράψει εἰς τὸν προϋπολογισμόν της περὶ τὰς 200,000 δραχμῶν. Κατὰ συνέπειαν ἐὰν τὸ Κράτος ἤρχετο εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τοὐλάχιστον διὰ τὸν Πηνειὸν ποταμόν, θὰ ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν ριζικὰ μέτρα, διότι ἡ δαπάνη δὲν εἶναι μεγάλη.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ε. Πριμίδης καὶ Π. Ἀβραάμ, ἐπὶ ἀναφορᾶς ὑελεμπόρων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς.

§20Ε. ΠΡΙΜΙΔΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ὑελίνων σωλήνων τῶν λαμπῶν ἐμειώθη ἀπὸ 150 μεταλλικὰς δραχμὰς τὰ 100 χιλιόγραμμα, εἰς 65 μεταλλικὰς δραχμάς. Ἡ σύμβασις αὕτη ἐτέθη ἐν ἰσχύει κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον τοῦ 1927. Εὐθὺς ἀμέσως αἱ τελωνειακαὶ ἀρχαὶ συνεμορφώθησαν πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας καὶ εἰσέπραττον τὰς 65 μεταλλικὰς δραχμὰς κατὰ 100 χιλιόγραμμα. Ἑτέρωθεν οἱ ὑελέμποροι πληρώνοντες δασμὸν 65 μεταλλικῶν δραχμῶν κατὰ 100 χιλιόγραμμα, ἐκανόνιζον τὸ κόστος τῶν ἐμπορευμάτων των καὶ ἐπώλουν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δασμοῦ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο διήρκεσεν 50 μόνον ἡμέρας, μετὰ τὴν πάροδον τῶν ὁποίων ὁ δασμὸς ἐπανῆλθεν εἰς τὸ πρώην καθεστώς, δηλαδὴ πρὸς 150 μεταλλικὰς δραχμὰς τὰ 100 χιλιόγραμμα, καθόσον δὲν συμπεριελαμβάνοντο τὰ εἰς εἴδη τῶν ὁποίων ἐμειοῦτο ὁ δασμός, ἀλλὰ ἐκ μεταφραστικοῦ λάθους συμπεριελήφθησαν εἰς αὐτό. Οἱ ὑελέμποροι ὑπέκυψαν καὶ ἐπλήρωσαν τὰς 150 μεταλλικὰς δραχμὰς κατὰ 100 χιλιόγραμμα, ἀλλὰ μετὰ πάροδον ἔτους ὁλοκλήρου, ἔρχεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀξιοῖ ἀπὸ τοὺς ὑελεμπόρους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 50ήμερον διάστημα εἶχον ἐκτελωνίσει τὰ ἐμπορεύματα πρὸς 65 μεταλλικὰς δραχμὰς τὰ 100 χιλιόγραμμα, νὰ καταβάλουν τὴν διαφοράν. Ἡ ἀξίωσις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι προφανῶς καὶ ἀναμφισβητήτως οὐχὶ δικαία, διότι οἱ ἔμποροι μειωθέντος τοῦ δασμοῦ, ἐκανόνισαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τὸ κόστος τοῦ ἐμπορεύματος καὶ ἐπώλησαν τοῦτο μὲ μειωμένον δασμόν. Ἐξ ἄλλου αὐτοὶ δὲν ἔπταισαν. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις πταίστης, εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου, δὲν ξεύρω τίνος, ἡ ὁποία ἔκανεν ἐσφαλμένην μετάφρασιν τοῦ γαλλικοῦ κειμένου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν πταίουν οἱ ἔμποροι. Καὶ δὲν βλέπω διὰ λόγον θὰ πληρώσωσι τὴν διαφοράν, ἐφ’ ὅσον ἐπώλουν τὸ ἐμπόρευμά των ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δασμοῦ αὐτοῦ. Νομίζω ὅτι εἶναι τόσον ἐξώφθαλμον τὸ δίκαιον τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἐμπόρων, ὥστε νὰ κρίνεται περιττὴ ἡ ἀνάπτυξις αὐτῆς. Παραδόξως ὅμως ἐνῷ εἶναι τόσον ἐξώφθαλμον τὸ δίκαιον τῶν ἐμπόρων, ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸν ὁποῖον ἀπετάνθησαν οἱ ὑελέμποροι, δὲν ἠθέλησε ν’ ἀναγνωρίσῃ τὸ δίκαιον τῆς ἀξιώσεώς των, διέταξε μάλιστα νὰ ἐκτελεσθῶσι καὶ ἐντάλματα πρὸς εἴσπραξιν τῆς διαφορᾶς ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐκτελωνίσει μὲ μειωμένον τὸν φόρον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ τὸ δίκαιον τῶν ἀναφερομένων εἶναι ἐξώφθαλμον, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν εἴσπραξιν τῆς ἐντελῶς ἀδίκου διαφορᾶς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀβραάμ.

§22Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Πράγματι ἡ ἁρμοδία τεχνικὴ ὑπηρεσία τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, θέλουσα νὰ καλύψῃ ἰδικόν της σφάλμα, ἐξακολουθεῖ διώκουσα ἐντελῶς ἀδίκως ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι συμφώνως πρὸς τὴν ὀρθὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, δὲν ὀφείλουν τὸν δασμὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον ζητεῖ ἡ ὑπηρεσία. Ὑπὸ τὴν ἄποψιν ταύτην ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἐρευνήσῃ τὴν ὑπόθεσιν καὶ θὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον.

§23Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ καταδίωξις τῶν ἐμπόρων, ἐστηρίχθη εἰς ἀπόφασιν ληφθεῖσαν πρὸ τῆς ὑπουργίας μου καὶ ἐπὶ ἕν ἔτος δίδονται ἀναστολαὶ εἰς τοὺς ὑελεμπόρους. Δὲν μοῦ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐπανεξετάσω τὸ ζήτημα ἐὰν συντρέχῃ περίπτωσις κανενὸς ἄλλον μέτρου, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε ἐκτελοῦνται ἀποφάσεις προηγούμεναι.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Εὐθυμιάδης, Ι. Μιχαὴλ, Σ. Τσακμάνης, Κ. Κουρτίδης καὶ Ι. Ἀποστόλου, ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων γηγενῶν Λαγκαδᾶ.

§25Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος αὐτῆς κύριε ὑπουργέ, τῶν Στρατιωτικῶν, διαμαρτύρεται ὡς σᾶς εἶναι γνωστόν, διὰ τηλεγραφήματός του εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀπόστρατος στρατηγὸς Δημητρακόπουλος ἐμποδίζει τὴν καλλιέργειαν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου των ἐπὶ γαιῶν αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου αὐτοῦ ἢ εἶναι γαῖαι ἀνταλλάξιμαι τὰς ὁποίας ἀνέκαθεν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου αὐτοῦ ἐκαλλιέργουν. Μὲ τοιαύτας διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου αὐτοῦ ἀπησχολήθη καὶ ἄλλοτε ἡ Βουλή. Αἱ διαμαρτυρίαι αὗται χρονολογοῦνται ἀπὸ τοῦ ἔτους 1913, ὅτε διὰ πρώτην φορὰν ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος, ταγματάρχης τότε πεζικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ, εὑρέθη εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ ὡς ἐνοικιαστὴς ἰδιοκτησίας μιᾶς χανούμ. Καὶ ἡ ὑπόθεσις αὐτή, τῆς ἰδιοκτησίας τῆς χανοὺμ αὐτῆς μετεβλήθη ἀπὸ τοῦ 1916 εἰς διαφορὰν μεταξὺ τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου καὶ τοῦ ἑλληνικοῦ δημοσίου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἔτος 1916, ἔλυσε τὴν μίσθωσιν Δημητρακοπούλου καὶ κατέλαβε τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς χανοὺμ αὐτῆς. Ἔκτοτε ἐδόθησαν διάφοραι προσωριναὶ λύσεις εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας αὐτῆς, αἱ ὁποῖαι ἐξέσπασαν πάντοτε εἰς βάρος τῶν κατοίκων τῶν Μικρῶν Μπεζικίων. Καὶ πρόκειται συγκεκριμένως περὶ τοῦ ἑξῆς: Εἰς τὸ χωρίον τῶν ἀναφερομένων τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνέκαθεν Κεφαλοχῶρι, κατοικούμενον ἀπὸ 130 περίπου οἰκογενείας, ὑπάρχει κατατετμημένον εἰς διάφορα τεμάχια ἀγρῶν, κείμενα εἰς διαφόρους θέσεις τῆς περιοχῆς τοῦ χωρίου αὐτοῦ καὶ ἡ ἰδιοκτησία τῆς χανοὺμ αὐτῆς μετὰ τῶν μικροϊδιοκτησιῶν τῶν κατοίκων. Ἀφ’ ἧς κατὰ τὸ 1916 τὸ δημόσιον ἰσχυριζόμενον ὅτι ἡ χανοὺμ αὐτὴ ἡ δικαιοπάροχος τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου ἧς ὁ πατήρ της ἀπέθανε ἄκληρος, ἰσχυρίζετο ὅτι ἡ περιουσία αὐτῆς περιῆλθεν κληρονομικῷ δικαιώματι εἰς τὸ δημόσιον καὶ ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος ἀφ’ ἑτέρου, ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς μισθωτηρίου συμβολαίου ἤ τινος ἰδιωτικοῦ ἐγγράφου, καλύπτοντος ἀγοραπωλησίαν, ἰσχυρίζετο ὅτι τὴν ἰδιοκτησίαν ταύτην εἶχεν ἀγοράσει, ἐγεννήθη ἡ διαφορὰ δημοσίου καὶ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου. Τοὺς κατοίκους δὲν ἐνδιαφέρει ἂν ἔχῃ δίκαιον τὸ δημόσιον ἢ ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος. Ἄλλο ὅμως τοὺς ἐνδιαφέρει. Ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος προέβη τὸ 1920 εἰς μίσθωσιν παρὰ τοῦ δημοσίου ἀντὶ 5,000 δραχμῶν ἐτησίως τῆς ἰδιοκτησίας τῆς χανοὺμ ἐν τῷ χωρίῳ τῷ ἀναφερομένῳ. Εἰς τὸ μισθωτήριον ὅμως ἐκεῖνο συμβόλαιον, διετυπώθη φράσις καθ’ ἣν ἐνοικιάζεται εἰς τὸν στρατηγὸν τὸ ἀγρόκτημα, γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα Μικρὰ Μπεζίκια. Ἐντεῦθεν ἀρχίζουν διὰ τοὺς κατοίκους τραγικαὶ ἡμέραι διότι ὑπολαμβάνεται ἀπὸ τὰς ὑπηρεσίας αἱ ὁποῖαι διαχειρίσθησαν τὸ ζήτημα διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου, ὅτι ἰδιοκτησία ἑπομένως μεταξὺ δημοσίου καὶ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου, ἦτο ὁλόκληρος ἡ περιοχὴ τοῦ χωρίου Μικρὰ Μπεζίκια, δηλαδὴ καὶ ὅλαι αἱ ἰδιοκτησίαι τῶν κατοίκων. Ὁ ἐνοικιαστὴς στρατηγός, ἐν ἐνεργείᾳ τότε ὤν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ, ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν εἰς τὴν κατοχήν του, ὡς μισθωτὴς τοῦ δημοσίου, ὅλα τὰ δάση τὰ κοινοτικά, κολοσσιαία περιουσία τοῦ χωρίου, τὰς βοσκησίμους γαίας καὶ ἐπὶ πλέον ἐζητήθη καὶ μίσθωμα, ὅλων ἀνεξαρτήτως τῶν καλλιεργησίμων καὶ καλλιεργουμένων γαιῶν τοῦ χωρίου, διότι δῆθεν ὅλα αὐτὰ ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον. Ἡ κατάστασις αὐτὴ ἐξηκολούθησε μέχρι τοῦ 1922, ὁπότε καὶ πάλιν ἐλύθη ἡ μεταξὺ δημοσίου καὶ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου σύμβασις καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὰς ἐκτάσεις τὰς καλλιεργησίμους τῶν ἀνταλλαγέντων Μουσουλμάνων καὶ τῆς ἐπιμάχου καλλιεργησίμου ἰδιοκτησίας, μεταξὺ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου καὶ δημοσίου περὶ τὰς 70 προσφυγικὰς οἰκογενείας. Ἐπελήφθη πρὸ 2 ἢ 3 ἐτῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ δι’ ἀποφάσεως αὐτὸ παρεχώρησεν εἰς τὰ διακατοχὴν τοῦ στρατηγοῦ τὰ δάση τὰ ὁποῖα διεξεδίκη ἡ κοινότης. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ αὐτοῦ. Βραδύτερον ἐπηκολούθησε μίσθωσις, μεταξὺ Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης καὶ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπρόκειτο νὰ παραχωρηθῇ, ὅ,τι διαθέσιμον ὑπάρχει ἐν τῇ περιοχῇ τῶν Μικρῶν Μπεζικίων εἰς στρατηγὸν Δημητρακόπουλον.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ ποίας Κυβερνήσεως ἐδόθησαν;

§27Σ. ΤΣΑΚΜΑΝΗΣ. Ἐπὶ δικτατορίας. Ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ τοῦ νόμου 1073 εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεστάλη ἡ διαταγὴ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ καταβλητέον ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου ὡς μίσθωμα εἰς τὸ σχετικὸν πρακτικὸν αὐτῆς λέγει (ἡ ἐπιτροπὴ ἀπετελεῖτο ἀπὸ ὑπαλλήλους τῆς ἐπαρχίας Εἰρηνοδικείων, προϊστάμενον τοῦ Ἐποικισμοῦ καί οἰκον. εὔφορον) ἐπειδή, δὲ δὲν ἐγνώριζε τί περιουσίαν ἔχει ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα διότι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα δὲν κατορθώθη νὰ ὑπάρχῃ σχεδιάγραμμα τῆς περιουσίας τῆς ἐπιμάχου, διὰ νὰ καθορίσῃ τὸ μίσθωμα προέβη εἰς τὴν σκέψιν ὅτι τὰ δάση δι’ ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργείου παρεχωρήθησαν καὶ κατέχονται ἀπὸ τὸν στρατηγὸν Δημητρακόπουλον. Αἱ καλλιεργήσιμοι γαῖαι, λέγει εἰς τὸ σκεπτικὸν αὐτῆς ἡ ἐπιτροπή, ἀνήκουσι εἴτε εἰς τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας, εἴτε εἰς τοὺς γηγενεῖς καὶ ἀνταλλαγέντας Μουσουλμάνους, εἴτε εἰς τὴν περιουσίαν τῆς Ἀϊσὲτ Χανούμ. Ἀλλὰ αἱ ἐκ τῶν δύο τελευταίων κατηγοριῶν γαῖαι καλλιεργήσιμοι οὖσαι, περιῆλθον δυνάμει νόμου εἰς τὸν Ἐποικισμόν, ὁ ὁποῖος ἐγκατέστησε πρόσφυγας ἐκεῖ καὶ συνεπῶς δὲν δύνανται νὰ μισθωθοῦν εἰς τὸν στρατηγὸν Δημητρακόπουλον. Ἀπομένουσι, λέγει ἡ ἐπιτροπή, αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ γαῖαι αὗται ἀπέδωκαν τοῦτο τὸ ποσόν, ὡς ἐνοίκιον, κατὰ θεμιτὸν μίσθωμα καθορισθὲν ὑπὸ τοῦ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν, ὁρίζει καταβλητέον ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου μίσθωμα 100.000 ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τοὺς ἐνοικιάζει τὰς βοσκησίμους μόνον γαίας τῆς περιοχῆς Μικρῶν Μπεζικίων. Καὶ ἐνῷ οὕτως ἔχει τὸ πρακτικὸν τῆς ἐπιτροπῆς, παραδόξως εἰς τὸ μισθωτήριον συμβόλαιον τὸ σχετικόν, διατυποῦται ὅτι εἰς τὸν στρατηγὸν Δημητρακόπουλον ἐνοικιάζεται τὸ ἀγρόκτημα τὸ γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα «Μικρὰ Μπεζίκια». Ἡ ἀσφάλεια τοῦ συμβολαίου τοῦ 1920 περὶ τῆς ἐκτάσεως τοῦ μισθίου ἐπαναλαμβάνεται καὶ πάλιν καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον λίαν ἐπικίνδυνον διὰ τὰ συμφέροντα τῶν χωρικῶν. Συνεπείᾳ ὅθεν τῆς ἀσαφείας ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ σχετικὸν συμβόλαιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῆς διεκδικουμένης ὑπὸ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης περιουσίας καὶ ἐκ τῆς ἀσαφείας ἡ ὁποία ὑπάρχει ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα μετεβιβάσθησαν εἰς τὸν στρατηγὸν Δημητρακόπουλον καὶ τὴν ὁποίαν ἔκτασιν, αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης πρὸς τὰς ὁποίας ἀπετάθην κατόπιν ἀδιακόπων διαμαρτυριῶν τῶν κατοίκων πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ καθορίσουν καὶ ἀνεγνώρισαν ὅτι τὸ συμπέρασμα εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξαν εἰς τὸ σκεπτικὸν τῆς ἀποφάσεώς της ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ εἶναι ἀπολύτως ὀρθὸν ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ ἐνοικιασθῶσιν μόνον αἱ βοσκαί, ἐφ’ ὅσον μόνον δι’ αὐτὰς καθωρίσθη μίσθωμα. Παρὰ τοῦτο ὅμως ἐφόσον ἐξακολουθεῖ ἰσχῦον τὸ ἀσαφὲς τοῦτο μισθωτήριον συμβόλαιον, ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος ἐμφανίζεται ἰσχυριζόμενος, ὅτι εἶναι ἐνοικιαστὴς ὅλου τοῦ χωρίου αὐτοῦ. Ἤτοι αʹ) τῆς περιουσίας τῆς ἐπιμάχου μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, βʹ) τῆς περιουσίας τῶν ἀνταλλαγέντων μικροϊδιοκτητῶν Τούρκων καὶ γʹ) τῆς περιουσίας τῶν γηγενῶν Ἑλλήνων ὡς ἀντιπρόσωπος δὲ ἐνοικιαστὴς τῆς ἀεροπορικῆς ἀμύνης, καθορίζει ἀπηγορευμένας ζώνας. Τὴν μίαν διὰ νὰ τὴν κάνῃ ὡς ἐλαιῶνα, τὴν ἄλλην διὰ νὰ τὴν κάνῃ ἀμπελῶνα καὶ τὴν τρίτην, δὲν γνωρίζω καὶ ἐγὼ τί. Εἰς ὅλας δὲ αὐτὰς τὰς περιοχὰς δὲν εἶναι μόνον ἡ ἰδιοκτησία ἡ ἐπίμαχος μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ αἱ ἀνταλλάξιμοι ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι ἀνέκαθεν καλλιεργοῦνται ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας καὶ αἱ μικραὶ ἰδιοκτησίαι τῶν γηγενῶν Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι εὗρον αὐτὰς τὰς ἰδιοκτησίας ἀπὸ τοὺς πατέρας των. Λόγῳ δὲ τῶν ἀπαγορευτικῶν ζωνῶν, τὰς ὁποίας καθορίζει ὁ ἐνοικιαστής, δὲν δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ καλλιεργήσουν καὶ ἐδημιουργήθη τὸ ὑφιστάμενον ζήτημα καταπιέσεως τῶν κατοίκων Μπεζικίων καὶ τὸ ὁποῖον συνεπείᾳ διαμαρτυριῶν ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Διὰ τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πρὸς οὐδεμίαν ζημίαν τοῦ δημοσίου, οὔτε τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης νὰ διατάξῃ τὴν λύσιν τῆς μισθώσεως αὐτῆς ἀφιέμενον εἰς τὸν στρατηγὸν Δημητρακόπουλον νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του ὅπως θελήσῃ αὐτός, οὐχὶ ὅμως διὰ τοῦ παραθύρου ὡς ἐνοικιαστοῦ τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης, μὲ ἀμελετήτους διαταγὰς τὰς ὁποίας, καταλαμβάνει ξένας περιουσίας ἐπὶ τῶν ὁποίων κάμνει ἐμφυτεύσεις μὲ ἀνώτερον σκοπὸν νὰ δημιουργήσῃ πραγματικὴν κατάστασιν. Λυομένης δὲ τῆς μισθώσεως νὰ ἐνοικιασθῇ εἰς τοὺς χωρικοὺς ὅ,τι ἐνοικιάζεται σήμερον εἰς τὸν Δημητρακόπουλον καὶ ἐπὶ μισθώματι τὸ ὁποῖον καταβάλλει οὗτος, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, θὰ ἦτο ἀκατάληπτον ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς καὶ ἀπὸ ὅλην τὴν κοινὴν γνώμην, πῶς εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν κυριολεκτικῶς δημεύωνται περιουσίαι, διὰ νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων, ἔρχεται ἕνας ἐνοικιαστὴς ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι διεκδικεῖ περιουσίαν τὴν ὁποίαν ἀσφαλῶς, ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω δὲν θὰ κερδίσῃ, ζητεῖ νὰ τῷ παραδοθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ κατοχὴ ὑπὸ τύπον μισθώσεως, διότι καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τὰ δικαστήρια ὅτι, τὸ δίκαιον αὐτοῦ εἶναι ἐπικρατέστερον τοῦ τοιούτου τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης καὶ πάλιν ἡ περιουσία αὕτη δὲν θὰ πρέπῃ νὰ ἐνοικιασθῇ εἰς αὐτόν, διότι θὰ ἔλθῃ κατόπιν ἡ ἀναταλλαγὴ ἡ ὁποία θὰ τῷ εἰπῇ: ἡ περιουσία αὕτη εἶναι δική μου καὶ δὲν κατέχεται νομίμως ὑπὸ σοῦ. Συνεπείᾳ ὅλων τούτων, θὰ ἦτο ἀκατάληπτον ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς αὐτοὺς νὰ ὑποβαστάζηται σήμερον διὰ τῶν διαφόρων διαταγῶν αἱ ὁποῖαι προκαλοῦνται ἀπὸ τὴν Ἀεροπορικὴν Ἄμυναν, νὰ ὑποβαστάζηται μία προσπάθεια ἐπιβολῆς ἑνὸς ζυγοῦ εἰς αὐτούς, τὸν ὁποῖον ζυγὸν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν κ. ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν κατώρθωσεν ὁ Τοῦρκος μεγιστάν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ δῆθεν δικαιοπάροχος τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου, νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς χωρικοὺς οὔτε εἰς τὰ 1850, διότι καὶ τότε ὅτε ἠγέρθη ἓν ζήτημα διαφορᾶς τῶν κατοίκων αὐτῶν μὲ τὸν Τοῦρκον ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται δικαιοπάροχος τοῦ στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου, περιεπλάκησαν οἱ χωρικοὶ εἰς ἀγῶνα δικαστικόν, διαρκέσαντα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, εἰς τὸ τέλος δέ, ἀνεγνωρίσθη ἀπὸ τὸ ἀκυρωτικὸν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὅτι τὸ χωρίον αὐτὸ δὲν ἦτο τσιφλίκι παρὰ κεφαλοχῶρι καὶ δι’ ἀσυγγνώστων ἐνεργειῶν σήμερον ζητοῦν νὰ τὸ μετατρέψουν εἰς τσιφλίκι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθη εὐμενῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ προτοῦ ἔλθῃ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ νὰ λύσῃ τὴν μίσθωσιν τοῦ Δημητρακοπούλου, ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι οὐδεμία ζημία ἐπέρχεται εἰς τὸ δημόσιον, διότι οἱ χωρικοὶ προσφέρουσιν εἰς τὸ δημόσιον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσφέρει ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης.

§29Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ φανερὸν κ. πρόεδρε, ὅτι ἕνας ἄνθρωπος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παίζῃ μὲ τὴν τύχην τῶν ἀγροτῶν εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ χωράφια τους, νὰ τοὺς ἀφίσωμεν νὰ ἐργασθῶσι γιὰ νὰ ἔχωσι τὸ ψωμί των καὶ νὰ παράγουν. Ὅταν παράγουν, θὰ πάρῃ καὶ ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος τὴν σύνταξιν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1921 εἰς τὴν Γʹ. Ἐθνοσυνέλευσιν ἠγέρθη, πρέπει ὁριστικῶς πλέον νὰ τεθῇ ἕν τέρμα. Τότε κατώρθωσεν ἐκεῖνος ὡς ἐκ τῆς πολιτικῆς συνθέσεως τῆς τότε ἐθνοσυνελεύσεως, νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν λύσιν ὑπὲρ αὐτοῦ, σήμερον θὰ εἶναι θλιβερὸν καὶ ἀξιοθρήνητον ἐὰν δὲν δοθῇ ἕν τέρμα ὁριστικὸν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διὰ νὰ μὴ πηγαίνῃ ὁ ἐν λόγῳ στρατηγὸς καὶ ἐνοχλῇ τοὺς χωρικοὺς καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ νὰ μὴ τοὺς ἀφίνῃ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ ψωμί των. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως θέσῃ τέρμα εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀποστόλου.

§31Ι. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἀπὸ τοῦ 1920 ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος κατέστη μάστιξ τῆς περιφερείας Λαγκαδᾶ. Δυνάμει ὡρισμένης συμβάσεως κατέχει σήμερον ὁλόκληρον τὴν περιφέρειαν καὶ οἱ κάτοικοι δὲν εὑρίσκουν τόπον νὰ καλλιεργήσουν καὶ ζητοῦν νὰ λυθῇ ἡ μίσθωσις ἡ ὁποία εἶναι ἀσύμφορος διὰ τὸ Κράτος καὶ παράνομος. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ, ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος καὶ λύσῃ αὐτὸ ὁριστικῶς, διότι οἱ κάτοικοι θὰ εὑρεθῶσι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χειροδικήσωσι.

§32Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ζήτημα τοῦ κτήματος τῶν Μικρῶν Μπεζικίων εἶναι ἀληθῶς μία παλαιὰ σοβαρά, ἂν ὄχι σκανδαλώδης ὑπόθεσις, ἐκκρεμοῦσα πρὸ 15ετίας. Ἐζήτησα τὸν σχετικὸν φάκελλον ὁ ὁποῖος ἐσχηματίσθη εἰς τεράστιον ὄγκον, ὥστε δὲν εἶναι ὑπερβολὴ ἐὰν εἴπω ὅτι ἀπαιτεῖται 15ήμερος ἀποκλειστικὴ ἐργασία, διὰ νὰ λάβωμεν μίαν μικρὰν ἰδέαν. Θὰ ἦτο ἄλλως ματαία καταπόνησις τῆς Βουλῆς, νὰ ἀφηγηθῶ τὸ ἱστορικὸν τῆς ὑποθέσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει εἶναι, ὅτι τὸ δημόσιον μετὰ τὸν θάνατον τῆς τελευταίας ἰδιοκτητρίας εἶχε λόγον, κληρονομικῷ δικαιώματι νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάληψιν τοῦ κτήματος. Τὸ νόμιμον τῆς καταλήψεως τοῦ κτήματος ἠμφισβητήθη τότε, ἐνεφανίσθη τότε ὡς κληρονόμος καὶ ὁ δῆθεν ἀγοράσας ἀπὸ τὴν χανούμ, ὁ στρατηγὸς Δημητρακόπουλος. Συνεπείᾳ τούτου ἠγέρθη τότε ἡ σχετικὴ δίκη ἐνώπιον τοῦ διοικητικοῦ δικαστηρίου τοῦ ὑπουργείου τῆς Γεωργίας τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του. Ἐπειδὴ ὅμως ὀφείλει νὰ ἐπανέλθῃ καὶ πάλιν ἡ ὑπόθεσις εἰς νέαν συζήτησιν πρὸς ἔκδοσιν τελειωτικῆς ἀποφάσεως καὶ προκειμένου, νὰ διαπιστωθῇ ἐὰν τὸ κτῆμα αὐτὸ δυνάμει τοῦ νόμου περὶ κληρονομικοῦ δικαιώματος Κράτους ἐξ ἀδιαθέτου ἀνήκει εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ δημοσίου ἢ τὸ ἐναντίον προκειμένου νὰ πιστοποιηθῇ τοῦτο, ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγκρίνῃ τὴν πίστωσιν τοῦ αἰτήσαντος κατ’ εὐθεῖαν στρατηγοῦ Δημητρακοπούλου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱονδήποτε καὶ ἂν εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἡ ἀπόφασις ἡ δικαστική, ἡ Ἀεροπορικὴ Ἄμυνα ὡς ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων τοῦ δημοσίου ἐξακολουθεῖ νὰ κατέχῃ καὶ νὰ διαχειρίζεται τὸ κτῆμα τοῦτο, διότι δὲν ἀναγνωρίζει οὐδὲν δικαίωμα εἰς τοὺς διεκδικοῦντας αὐτὸ καὶ ἰδίως εἰς τὸν Δημητρακόπουλον. Ἐγὼ ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τοὺς κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀνέφερον μίαν παλαιὰν σοβαρὰν ὑπόθεσιν ἡ ὁποία καὶ ἄλλοτε μὲ ἀπησχόλησε πρὸ 15ετίας ὡς γενικὸν διοικητὴν τῆς Μακεδονίας καὶ μοῦ ἔδωκε ἀκριβῶς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιδιώξω σήμερον συντόνως τὴν ταχεῖαν καὶ ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν χωρικῶν. (χειροκροτήματα).

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Δράμας.

§34Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Μεταξὺ τῶν κοινωφελῶν ἱδρυμάτων τὰ ὁποῖα, κύριε Πρόεδρε, περιῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ἀπὸ τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Μακεδονίας, εἶναι καὶ ἡ βιοτεχνικὴ σχολὴ Δράμας, ἥτις ἐλειτούργει ἐπὶ τουρκοκρατίας εὐδοκίμως. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν ὁ στρατὸς μεταξὺ τῶν ἄλλων κτιρίων κατέλαβε καὶ τὴν σχολὴν ταύτην χρησιμοποιήσας αὐτὴν μέχρι σήμερον ὡς νοσοκομεῖον στρατιωτικόν. Μετὰ πάροδον 5ετίας ὅμως, ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη οἰκοδομῆς στρατώνων εἰς τοὺς ὁποίους θὰ ἐστρατωνίζετο ἡ μεραρχία τῆς ὁποίας ἕδρα εἶναι ἡ Δράμα. Ἱδρύθησαν στρατῶνες οἱ ὁποῖοι παρεδόθησαν πέρυσι καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγκατεστάθη ὁ στρατός. Ἡ βιοτεχνικὴ ὅμως σχολὴ ἐξακολουθεῖ οὖσα στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον. Τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε δαπάνην 700.000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐπισκευὴν αὐτοῦ, ἀλλ’ ὁ δῆμος Δράμας, θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ πληρώσῃ τὰς δαπάνας ταύτας παρακαλῶν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἵνα διὰ τῆς προσθήκης ἑτέρου κονδυλίου οἰκοδομηθῇ νοσοκομεῖον παρὰ τοὺς στρατῶνας ἀποδοθῇ δὲ ἡ σχολὴ τῆς ὁποίας τόσην ἀνάγκην ἔχουσιν οἱ κάτοικοι. Θὰ ἔχουν ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν τοῦτο ἀπὸ τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἄνθρωπον ἀνωτέρας διανοήσεως ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀναμένουσιν μίαν ἐνεργὸν ἀνάμιξιν, διὰ τὴν ἀπόδοσιν κτιρίου τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρέτῃ τὴν θετικὴν μόρφωσιν τῶν νέων.

§35Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ παρακαλέσω νὰ σταλῶσι τὰ σχετικὰ εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Φρονῶ ὅμως, ὅτι εἶναι μᾶλλον ζήτημα ὑπουργείου Οἰκονομικῶν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουρνιᾶς, ἐπὶ ἀναφορᾶς φαροφυλάκων.

§37Ι. ΜΠΟΥΡΝΙΑΣ. Ὑπάρχουσι πολλοὶ φαροφύλακες γʹ τάξεως οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται μὲ δραχμὰς 204 μηνιαίως. Εἰς αὐτοὺς ἔχει ἐμπιστευθῆ μία ὑπηρεσία, ἐκ τῆς ὁποίας φρουρεῖται ἡ ζωὴ πολλῶν χιλιάδων ἀνθρώπων. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίζῃ ὅτι ἄνθρωποι μισθοδοτούμενοι οὕτω, δύνανται νὰ ὑπηρετοῦν εἰς φάρους καὶ φανούς. Παρακαλῶ συνεπῶς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ αὐτῶν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντοδήμας, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ι. Βουδικλάρη πρώην ἐνωμοτάρχου.

§39Κ. ΚΟΝΤΟΔΙΝΑΣ. Τὰ παράπονα τοῦ ἀναφερομένου εἶναι πολὺ λογικά, ἡ δὲ ἐπιστολὴ αὕτη ἀσφαλῶς θὰ πείσῃ ὅτι ἐγένετο ἀδικία δι’ αὐτὸν τὸν ἐνωμοτάρχην, ὁ ὁποῖος ἀφῆκε τὰς σπουδάς του διὰ νὰ μεταβῇ πρὸς δίωξιν τῆς λῃστείας. Νὰ ἐξετασθῇ παρακαλῶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη καὶ ἂν ἀποδειχθοῦν αὐτὰ βάσιμα, νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ δίκαιον.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος, ἐπὶ ἀναφορᾶς Σ. Τραυλοῦ.

§41Π. ΦΛΩΡΟΣ. Τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγένετο διαγωνισμὸς, διὰ τὴν κατάληψιν θέσεων γραμματέων τελωνειακῶν. Εἰς τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον ἐπέτυχον πολλοί, προσελήφθησαν δὲ περὶ τοὺς 70. Ἐπειδὴ ὅμως δυνάμει ἀπαγορευτικῆς ἀποφάσεως τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου δὲν διορίζονται καὶ ἐπειδὴ ἡ προθεσμία τῆς ἰσχύος τοῦ πίνακος λήγει, παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς προσλήψεώς του, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐλπίζων εἰς τὸν διορισμὸν τοῦτον ἀφῆκεν τόσον χρόνον νὰ παρέλθῃ χωρὶς νὰ φροντίζῃ νὰ εὕρῃ ἄλλην θέσιν.

§42Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ὑπὸ ἐξέτασιν τὸ ζήτημα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλιος, ἐπὶ ἀναφορᾶς Β. καὶ Κ. Τζάνα ὑποδίκων φυλακῶν Τρικκάλων.

§44Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ τῶν ὑποδίκων αὐτῶν κ. Πρόεδρε, ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Κρατοῦνται οὗτοι ὡς ὑπόδικοι ἐπὶ 16 μῆνας, διὰ μίαν τοπικὴν ἀνωμαλίαν 10.000 δραχμῶν. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι δὲν πρόκειται περὶ πραγματικοῦ ἐλλείμματος, ἀλλὰ περὶ μιᾶς ἀνωμαλίας τυπικῆς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Βερροίας.

§46Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ ἀφορᾷ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Κατ’ Ἀπρίλιον ἐ. ἔ. ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ ἐγκατέστησε παρὰ τὸ χωρίον «Πρόδρομος» τῆς ἐπαρχίας μου, 80 οἰκογενείας Κιρκασίων, τοὺς ὁποίους συνεκέντρωσεν ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν Καϊλαρίων, ὅπου ἦσαν ἐγκατεστημένοι σποραδικῶς. Τὸ τοιοῦτον ἐγένετο, διότι ἠξίουν οἱ Κιρκάσιοι ν’ ἀποτελέσουν μίαν συγκεκροτημένην κοινότητα εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἔχωσι τὸ σχολεῖόν των, τὸ τζαμί των καὶ νὰ εἶναι διοργανωμένοι ὅπως ἐνόμιζον καλλίτερον. Ἡ ἐγκατάστασις ὅμως τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν εἰς τὴν περιφέρειαν, ὅπου ὡς γνωστὸν ἐπὶ τουρκοκρατίας δὲν εἶχε πατήσει τουρκικὸ ποδάρι, ἦτο φυσικὸν νὰ ἐξεγείρῃ ὁλόκληρον τὸν πληθυσμόν. Τὸ φιλέριδον καὶ ἀτίθασσον τῶν Κιρκασίων καὶ ἡ τάσις αὐτῶν πρὸς τὴν ζωοκλοπήν, διότι ἔχομεν ἐπανειλημμένα παραδείγματα περὶ αὐτῶν, ἐδημιούργησαν εἰς τὰ χωρία ἐκεῖνα τῆς περιφερείας μου μίαν ἀφόρητον κατάστασιν ὥστε, νὰ λαμβάνωσι χώραν καθημερινῶς συγκρούσεις. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ μάλιστα ἔγινε τοιαύτη σύγκρουσις, ὥστε ἔγινε καὶ αἱματοχυσία. Ἐκτὸς τούτου ὅμως, ἡ ἔκτασις ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην ἀνέρχεται μόλις καὶ μετὰ βίας εἰς 19.000 στρέμματα. Ἐὰν ἐκ τούτων ἀφαιρεθῶσιν περὶ τὰς 10.000 στρέμματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀμμώδεις ἐκτάσεις καὶ δασώδεις καὶ ἑπομένως ἀκατάλληλα πρὸς καλλιέργειαν, ἀπομένουν 9.000 στρέμματα καλλιεργήσιμα. Ἐκ τῶν 9.000 στρεμμάτων πρόκειται νὰ λάβουν κλῆρον 160 οἰκογένειαι γηγενῶν καὶ 70 οἰκογένειαι προσφύγων, αἱ ὁποῖαι μόλις πρὸ διετίας ἐγκατεστάθησαν. Ἄν ὑπολογίσωμεν τὰς 230 αὐτὰς οἰκογενείας, βλέπομεν ὅτι κλῆρος δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους ἀπομένουν μόνον 45 στρέμματα. Ἄν τώρα ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ ἐπιμένει νὰ ἐγκαταστήσῃ τὰς 80 οἰκογενείας τῶν Κιρκασίων, θὰ παρουσιασθῇ τὸ φαινόμενον, ὥστε ἕκαστος κλῆρος, νὰ κατέλθῃ μόνον εἰς 25 στρέμματα καὶ πρόκειται περὶ στρεμμάτων εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται μόνον καλλιέργεια δημητριακῶν, κλῆρος ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνεπαρκέστατος, διὰ νὰ δύναται νὰ ζήσῃ μία γεωργικὴ οἰκογένεια. Εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. ὑπουργὸς συνεννοούμενος μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, νὰ δώσῃ τὴν πρέπουσαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι ὀφείλει νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι, ἂν δὲν ληφθῇ μέριμνα ἀπομακρύνσεως τῶν Κιρκασίων ἐκεῖθεν ἀσφαλῶς θὰ λάβουν χώραν αἱματηραὶ συγκρούσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ μᾶς ἀπασχολήσουν πολὺ συντόμως, συγκρούσεις τῶν ὁποίων τὴν εὐθύνην δὲν θὰ φέρωμεν ἡμεῖς.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζερμιᾶς, ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§48Ν. ΤΖΕΡΜΙΑΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι βουλευταί, δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν. Παρ’ ὅλην τὴν συμπάθειαν τὴν ὁποίαν ἔχομεν πρὸς τὰ θύματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα μᾶς ἐβοήθησαν κατὰ τὸν πόλεμον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπιτρέπεται νὰ μένουν οὗτοι οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ χωρίου τούτου, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐπάτησεν τούρκικο πόδι. Ἠδύναντο νὰ τοὺς βάλουν εἰς κανὲν τούρκικο χωριὸ κτηνοτροφικόν.

§49Α. ΒΟΥΤΥΡΑΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν κ. πρόεδρε.

§50Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ φροντίσω κ. πρόεδρε νὰ συνεννοηθῶ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως προσφύγων καί θ’ ἀνακοινώσω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς συνεννοήσεώς μου εἰς τὴν Βουλήν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Πανελληνίου Ἀλληλοβοηθητικοῦ Συλλόγου, ὁ Χαβίνης.

§52Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε πρόεδρε, αἱ οἰκογένειαι τῶν φονευθέντων ἀξιωματικῶν ἐν πολέμῳ ἐπανειλημμένως ἀπετάθησαν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. Ὡς γνωστόν, κ. βουλευταί, αἱ οἰκογένειαι τῶν πεσόντων ἀξιωματικῶν ἀμείβονται ὀλιγώτερον παρὰ οἱ τραυματισθέντες ἐν πολέμῳ ἀξιωματικοὶ καὶ τοῦτο διότι διὰ διαφόρων νόμων ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς συντάξεως αὐτῶν. Ἡ Βουλὴ ἀπησχολήθη ἐπανειλημμένως ἐπ’ αὐτοῦ. Φρονῶ ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχει ἱερώτατον καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ ἀμέσως τὸ ζήτημα καὶ νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα, διὰ νὰ μὴ ἔχουν αἱ οἰκογένειαι αὐταὶ τὸ μέγα παράπονον, ὅτι καίτοι ἐστερήθησαν τοῦ προστάτου τῶν οἰκογενειῶν των, ἐν τούτοις ἀμείβονται ὀλιγώτερον τῶν τραυματισθέντων ἀξιωματικῶν.

§53Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ζήτημα συντάξεως καὶ ἑπομένως δὲν εἶμαι ἐγὼ ἁρμόδιος.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τριποδάκης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§55Ε. ΤΡΙΠΟΔΑΚΗΣ. Ἐὰν κ. Πρόεδρε, γίνῃ μία σύγκρισις τῶν ἀπολαβῶν τῶν ἀναπήρων ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐν τῇ τιμητικῇ διαθεσιμότητι, μὲ τὰς ἀπολαυὰς τῶν οἰκογενειῶν τῶν φονευθέντων ἀξιωματικῶν, θὰ κατανοήσωμεν πόσον γλίσχρως ἀμείβονται αὗται, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε νὰ τεθοῦν εἰς ἥσσονα μοῖραν αἱ οἰκογένειαι τῶν φονευθέντων. Ὡς παράδειγμα φέρω τὸ ὅτι ἡ οἰκογένεια πεσόντος ὑποστρατήγου λαμβάνει δύο χιλιάδας δραχμὰς μηνιαίαν ἐπιχορήγησιν. Θὰ ὤφειλεν ἑπομένως ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μεριμνήσῃ ἂν μὴ διὰ τὴν ἐξίσωσιν τῶν ἀπολαυῶν των, τοὐλάχιστον διὰ τὸν διπλασιασμὸν τῶν ἤδη διδομένων εἰς τὰς ἀπορφανευθείσας οἰκογενείας.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμπληρωθείσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως πρακτικοῦ γεωργικοῦ σχολείου εἰς Ἁγίους Ἀσωμάτους Ἀμαρίου Κρήτης» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μετατροπῆς εἰς ὑποχρεωτικὴν τῆς ἑκουσίας φορολογίας τῆς εἰσπραττομένης ἐν Χανίοις ὑπὲρ τοῦ ἀνεγειρομένου Φθισιατρείου». Οἱ παραδεχόμενοι τήν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς ἐξουσιοδοτήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τὴν χορήγησιν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων προσωρινοῦ δανείου μέχρι ποσοῦ 40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ διευθύνσεως ὑπηρεσίας Τ.Τ.Τ». Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀφορᾷ κύρωσιν νομοθετικοῦ διατάγματος καί κυροῦται δι’ ἑνὸς ἄλλου. Ἐὰν θέλητε νὰ μεταβάλητε ἄρθρόν τι, πρέπει νὰ προστεθῇ ἄλλο ἄρθρον.

§63Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεβλήθη. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Διεθνοῦς συμβάσεως μετὰ πρωτοκόλλου ὑπογραφῆς, ἀφορώσης τὴν μεταφορὰν ὑπὸ διαμετακόμισιν ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας συναφθείσης ἐν Γενεύῃ τὴν 9ην Δεκεμβρίου 1923». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς οἰκονομιῶν τοῦ ὑπουργείου Ἐκκλησιαστικῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν καὶ ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 11 Ὀκτωβρίου 1927 περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 5 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀτελοῦς ἐγγραφῆς καὶ ἐξετάσεων ἀπόρων ἐξ Ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἀλλοδαπῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ παρατάσεως ἀτελοῦς ἐγγραφῆς ἀπόρων προσφύγων φοιτητῶν». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον)

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ὁ κ. Ἀλεξανδρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§73Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐθεώρησα, κύριοι, καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι εἶμαι ἐναντίον τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, ἤτοι τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἀμέσου καθολικῆς ψηφοφορίας. Προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἶναι μόνον κατάλληλον πρὸς ἐπιτυχῆ κατάρτισιν Γερουσιαστικοῦ Σώματος. Νομίζω ὅτι εἶμαι ἀντίθετος ὄχι μόνον πρὸς τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἐὰν κρίνῃ τοῦτο ἀπὸ τὴν συζήτησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν ψήφισιν κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, μοναδικὴ ὑπῆρξεν ἡ ψῆφος, περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ ἡ ψῆφος, αὐτὴ ὑπῆρξεν ἰδική μου. Ἀλλὰ ἔχω τὴν εὐκολίαν νὰ ἐκθέσω τὰς πεποιθήσεις μου, καίτοι ἀνήκω εἰς τὸ Κυβερνητικὸν κόμμα. Ἐπωφελούμενος τῆς ἀδιαπτώτου ἑρμηνείας τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ συνειθίζει νὰ κρατῇ, ὄχι μόνον εἰς τὰ μειοψηφοῦντα κόμματα, τρέφω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ πείσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀσπασθῇ τὰς ἰδικάς μου πεποιθήσεις. Ἀνερχόμενος, κύριοι, εἰς βῆμα, φέρω τὸ σχέδιον, τὴν ὠφελιμότητα ἐπὶ τῆς κρίσεως τόσων ἀξιολόγων ἀγορεύσεων αἱ ὁποῖαι ἠκούσθησαν κατὰ τὰς δύο τελευταίας ἡμέρας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Αἱ ἀγορεύσεις αὗται, ὅσον καὶ ἂν ἦσαν διάφοροι, πᾶσαι ὅμως ἄφιναν θετικὸν ἀποτέλεσμα δι’ ἡμᾶς πάντας, ὅτι ἐὰν ἠθέλωμεν πραγματικὰ νὰ εὕρωμεν τὸν καταλληλότερον τρόπον διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς Γερουσίας, πρέπει νὰ ἐρευνήσωμεν τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους τὸ Σῶμα τοῦτο πρόκειται νὰ ἐπιδιώξῃ. Βεβαίως κύριοι, μετὰ τὴν κατάλυσιν τοῦ μοναρχικοῦ παράγοντος ἐν τῷ πολιτεύματι ἡμῶν, οἱ σκοποὶ τῆς Γερουσίας τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ ἐπιδιώξῃ, διὰ τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα, ἐντελῶς ἀνετράπησαν. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ἀληθῶς, ὅτι ἡ Γερουσία δὲν εἶναι ἓν σῶμα ἀλλοῖον τῆς Βουλῆς, διὰ τῶν διαφόρων λόγων οὓς ἔχει νὰ ἐπιδιώξῃ τόσον διὰ τὴν νομοθέτησιν, ὅσον καὶ διὰ τὴν ρύθμισιν. Ὑπάρχουν Κράτη τὰ ὁποῖα ἔζησαν μὲ ἓν μόνον νομοθετικὸν σῶμα, τὴν Βουλήν, ὑπάρχουν ὅμως ἄλλα τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦσαν. Ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι ὁ νομοθέτης ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀπεφάσιζε νὰ καταρτίσῃ ἓν δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, ὅμοιον μὲ τὸ ἤδη ὑπάρχον κατὰ τὴν ὑφὴν καὶ τὴν σκέψιν, δὲν ἤθελεν ἐξυπηρετήσει σπουδαίως τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος. Ἀλλ’ ὀφείλει νὰ θεωρηθῇ ἓν διάφορον σῶμα τῆς Βουλῆς ταύτης ἡ Γερουσία, ὅταν πρόκειται νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὰς αὐτὰς καὶ παρομοίας ἐκλογὰς μετὰ τοῦ σώματος τούτου. Ὁ αὐτὸς γεννήτωρ, ἡ δημιουργία ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς, θὰ τὴν προικήσῃ μὲ τὰς αὐτὰς ἀρετὰς καὶ μὲ τὰ αὐτὰ ἐλαττώματα τοῦ σώματος, τοῦ ὁποίου ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ εἴμεθα μέλη. Ἀλλ’ ἡ Γερουσία, ἐν παντὶ καὶ πάντοτε καὶ παρὰ πάντων τῶν πολιτειολόγων καὶ δι’ ὅλα τὰ πολιτεύματα, μηδὲ αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος τοῦ Δημοκρατικοῦ ἐξαιρουμένου, ἐθεωρήθη, ὄχι ἄνευ λόγου, ὡς ἕνας συνδετικὸς παράγων τοῦ Κοινοβουλίου. Τὶ ἀληθῶς περιμένομεν, κύριοι, ἀπὸ τὴν συγκρότησιν τοῦ σώματος τούτου; Ἐὰν μὲν πρόκειται νὰ καταγίνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων, νὰ φέρῃ μίαν θέλησιν λαϊκὴν πάντοτε ἀλλὰ θέλησιν ἐρχομένην ἀπὸ ἕνα διάφορον πόρον, ἀπὸ ἕνα κοινωνικὸν καὶ ἐπιστημονικὸν περιβάλλον διάφορον. Ἐὰν πρόκειται ἡ Γερουσία αὕτη νὰ συστηθῇ ἐπὶ μιᾶς.... τοῦ ἐκτελεστικοῦ ἄρχοντος, ἀφορώσης τὴν ἐπιτυχίαν τῆς Βουλῆς, νὰ δύναται νὰ βλέπῃ τὴν χειρονομίαν ταύτην τοῦ προέδρου τῆς Δημοκρατίας μὲ φακὸν ὄχι τόσον διάφορον, φανατισμὸν τὸν ὁποῖον συνήθως ἔχει ἡ Βουλή, ὅταν ἐλέγχῃ τὰς ἰδίας αὐτῆς πράξεις, καὶ τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. Ἂν πρόκειται ἀληθῶς ἡ Γερουσία νὰ ἐλέγξῃ τὴν Βουλὴν ταύτην, σύν τῷ Προέδρῳ τῆς Δημοκρατίας, ἐναντίον τυχόν, ἑνὸς πραξικοπήματος, τοῦ κατέχοντος τὴν ἐξουσίαν Κυβερνήτου, μιᾶς προώρου διαλύσεως, θὰ δύναται νὰ κρίνῃ τὴν ὑπόθεσιν, ὄχι ὡς ὁμαίμων ἀδελφὴ τῆς Βουλῆς φερούσης τὰ αὐτὰ ἐλαττώματα τῆς κρίσεως μὲ αὐτήν, ἐκ μιᾶς οὕτως εἰπεῖν, δυαδικῆς γεννήσεως, ὡς ἐξερχομένων ἐκ τῆς αὐτῆς ἐκλογικῆς χοάνης. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς σκοποὺς τούτους ἡ Γερουσία, σκοποὺς οἱ ὁποῖοι ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δύνανται νὰ εἶναι καὶ εὐρύτεροι, δύνανται νὰ εἶναι καὶ πληρέστεροι σχετικῶς μὲ τὴν θέσιν αὐτῆς, ἀπέναντι τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νομοθετικῶν ἔργων. Πῶς δύναται, λέγω, νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὑψηλοὺς αὐτῆς σκοποὺς, ἡ Γερουσία, πῶς δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν διάκρισιν τῶν ἐξουσιῶν ἐν τῇ κινήσει τῆς Πολιτειακῆς μηχανῆς, ὅταν εἶναι τέκνον τοῦ αὐτοῦ μὲ ἡμᾶς ἐκλέκτορος; Ὁ ἐκλογεὺς τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, θὰ κάμῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του, κύριοι, σύμφωνα μὲ τὴν προσωπικήν του διανόησιν, καὶ τὰς προσωπικὰς ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας πεποιθήσεις καὶ θὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὸν ἀντιπρόσωπόν του, τὴν νομοθετικὴν αὐτοῦ δρᾶσιν ἐν τῇ Βουλῇ, συμφώνως μὲ τὰς προσωπικάς του περὶ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας ἀντιλήψεις. Τὸ νὰ περιμένετε ὁ ἐκλογεὺς οὗτος, νὰ εἶναι διάφορος τὴν φύσιν καὶ τὴν σκέψιν καὶ τὴν ἀντίληψιν, προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ ἕνα βουλευτὴν καὶ προκειμένου νὰ ἐκλέξῃ ἕνα γερουσιαστήν κατ’ ἐμὴν γνώμην, εἶναι μία ἀντίληψις ἐντελῶς ἐσφαλμένη. Ἀπέδειξεν δὲ τοῦτο ἡ Πολωνία, εἰς τὴν ὁποίαν ὡς γνωρίζετε, ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας, διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογικῆς ψηφοφορίας καὶ ὡς ὑποστηρίζεται σήμερον, τὸ σύστημα τοῦτο ἀπολύτως ἀπέτυχεν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν οἱ παρακολουθοῦντες ἐξ ὑμῶν, τὰ ζητήματα τῆς πολιτικῆς, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κόσμῳ, ἂν ἐνθυμεῖσθε τὴν εἰκόνα τὴν ὁποίαν ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἕνας ἐκ τῶν ἀρχηγῶν τῆς Πολωνικῆς διαίτης, ὁ Πολὺς Τάμσκιν, θέλων ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἀσφαλῶς ὁ ἐκλογεὺς δὲν δύναται παρὰ νὰ κάμῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν καὶ τῶν βουλευτῶν μὲ τὴν αὐτὴν διανόησιν, ἔφερε πρὸ τῆς Βουλῆς δύο κοῦκλες, αἱ ὁποῖαι παρουσίαζον δύο νέους ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν αὐτὴν ἐξωτερικὴν ἐμφάνισιν, καὶ εἶπεν εἰς τοὺς βουλευτάς, ποῖος ἐξ αὐτῶν εἶναι ὁ βουλευτής, καὶ ποῖος εἶναι ὁ γερουσιαστής. Ἐπειδὴ οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἀπαντήσῃ, διότι αἱ κοῦκλαι, ἐνεφάνιζον τὸ αὐτὸ πρόσωπον, ἐνεφάνησεν πρὸ αὐτῶν μίαν ἑτέραν φέρουσαν τὴν φυσιογνωμίαν μιᾶς γυναικός, καὶ εἶπεν, αὐτὴ εἶναι ἡ καθολικὴ ψῆφος καὶ μὲ φωνὴν ἐγκαστρυμύθου, ἐμιμήθη τὴν φωνὴν τῆς γυναικὸς καὶ εἶπεν, μὴ σπᾶτε τὰ κεφάλια σας νὰ εὕρητε ἂν ὑπάρχῃ καμμία διαφορὰ καὶ ἡ ἐξωτερικὴ ἐμφάνισις καὶ ἡ ἐσωτερικὴ γέννησις, εἶναι ἡ ἰδία, διότι εἶναι τέκνα δυαδικὰ ἰδικά μου. Καὶ ἀληθῶς κύριοι, ἡ εἰκὼν ἦτο ἀρκετὰ παρουσιαστική, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν διαφοραί, ὅταν προέρχονται ἀπὸ τὸν αὐτὸν ἐντολέα, ἀπὸ τὴν αὐτὴν ἐκλογήν. Ἂν ὅμως συνέβαινε καὶ παραδόξως πως, ὁ ἐκλογεὺς νὰ κάμῃ μίαν διάκρισιν ἐκλέγων τὸν γερουσιαστὴν ἀντιθέτως ἀπὸ τὰς δοξασίας του τὰς ὁποίας ἔχει, ἐκλέγων τὸν βουλευτήν, τοῦτο θὰ ἦτο ἀποτέλεσμα, μιᾶς πεπλανημένης λαϊκῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ φαντάζεσθε, κύριοι, ποῖον κίνδυνον θὰ φέρῃ εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας, μία τοιαύτη λαϊκὴ πεπλανημένη γνώμη, ὅτι, θὰ γίνεται ἐκμετάλλευσις πολιτική, ὅτι ἡ διάφορος αὐτὴ γνώμη σημαίνει μίαν μετατροπὴν τῶν λαϊκῶν πεποιθήσεων, διὰ τὴν πλειοψηφοῦσαν ἐν τῇ Βουλῇ μερίδα. Προσωπικῶς δὲν πιστεύω νὰ γίνῃ. Προσωπικῶς φρονῶ ὅτι ὁ ἐκλογεὺς ὡς βραδέως προβαίνει εἰς τὴν σύνθεσιν τῶν πολιτικῶν του γνωμῶν, οὕτω πως προβαίνει καὶ εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν γνωμῶν τούτων, δηλαδὴ, θὰ ψηφίσῃ τὸν γερουσιαστήν, μὲ τὴν αὐτὴν ἀπολύτως διανόησιν τὰς πολιτικὰς πεποιθήσεις του περὶ τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας, τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἔχει ὅταν ἐψήφισε καὶ τὸν βουλευτήν. Ἀλλὰ τότε δὲν νομίζετε ὅτι, εἶναι ἕνας ἀστεϊσμὸς ἡ διπλῆ αὐτὴ βάσανος παρὰ τῆς αὐτῆς διανοήσεως τῶν ἔργων τοῦ αὐτοῦ πνευματικοῦ περιβάλλοντος. Δὲν νομίζετε, κύριοι, ὅτι θὰ εἴχωμεν ἕναν ἀκόμη ἐπιζήμιον χρόνον, ὄχι μόνον ἐκ τοῦ χρόνου ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ καταναλωθῇ καὶ ἐκ τῶν δαπανῶν αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν διὰ τὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἐκ τοῦ μείζονος ἀριθμοῦ τῶν λαϊκῶν ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ συγκεντρωθῶσι πέριξ τοῦ Κυβερνητικοῦ ἔργου καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ φέρωσιν διάσπασιν τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς. Ὁ γερουσιαστὴς τότε δὲν θὰ ἔχῃ νὰ καταγίνεται εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς μεγάλους τοὺς ὁποίους προηγουμένως ἀνέφερον. Ὁ γερουσιαστὴς θὰ εἶναι ἠναγκασμένος, νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀτομικῶν ἀναγκῶν, τῶν διαφόρων ἐκλογέων του, ἐφ’ ὅσον ἐκ τῆς ψήφου ἑνὸς ἑκάστου ἐκλογέως ἐξαρτᾶται ἡ ἐπανεκλογὴ ἑνὸς ἑκάστου γερουσιαστοῦ. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θέλει γίνῃ ἡ πτωχὴ αὕτη Γερουσία τοὺς προορισμοὺς τῆς ὁποίας ἀνεφέραμεν; Ποῦ εἶναι ἡ ὠφελιμότης καὶ ἡ ὡριμότης τοῦ σώματος τούτου; Πῶς δὲ θὰ δυνηθῇ ἡ Γερουσία νὰ χαλιναγωγήσῃ τὴν τυχὸν ἐκτάκτως καλπάζουσαν εἰς νευρισμοὺς Βουλήν, ὅταν καὶ αὐτὴ ἔχει τὴν αὐτὴν νεωτεριστικὴν ψυχὴν μετὰ τῆς Βουλῆς ταύτης; Πῶς, λέγω ἀκόμη θὰ ἀμυνθῇ ἡ Γερουσία αὕτη, εἰς μίαν αἴτησιν τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος, πῶς θὰ συνδεθῇ μὲ αὐτὸν ἐναντίον τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον φέρει τὰς αὐτὰς πολιτικὰς πεποιθήσεις, ἐφ’ ὅσον φέρει τοὺς αὐτοὺς πόθους μετὰ τῆς Βουλῆς ταύτης; Πῶς δέ, θὰ θεωρηθῇ ἀπὸ τὴν κοινὴν γνώμην ἡ ψῆφος τῆς Γερουσίας ταύτης ἀμερόληπτος, ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, ὅταν τυγχάνῃ μετὰ τῆς Βουλῆς ταύτης νά εἶναι ὁμαίμων ἀδελφή, ἐκ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς γεννήσεως; Ἰδοὺ κύριοι οἱ λόγοι οἵτινες ἔπεισαν ἐμέ, ὅτι πρέπει ἀσφαλῶς νὰ ἀσπασθῶμεν τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν μίαν καλὴν κατάρτισιν τοῦ γερουσιαστικοῦ σώματος. Μοῦ φαίνεται δέ, ὅτι τῶν πεποιθήσεών μου τούτων, δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἀντίθετος μὲ τὰς σκέψεις τοῦ Κυβερνητικοῦ σχεδίου. Τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ σχετικῶς μὲ τὴν ἐκλογὴν λέγει τὰ ἑξῆς «ἐφόσον ... ...κλπ.» Ἀποκρούει τὸ σχέδιον τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ὄχι ἐξ ἐλλείψεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἀλλὰ καὶ ἀπιστίας πρὸς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δὲν φέρουσι τὴν συνδρομὴν τοῦ νομαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ θεσμὸς τοῦ κοινοτικοῦ συμβουλίου δὲν ἐλειτούργησε ἀκόμη εἰς τὰς νέας χώρας. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν πολιτειακῶς νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι εἶναι δυνατόν, νὰ προέλθωσι ἐκ τῆς αὐτῆς ἐκλογῆς τὰ δύο νομοθετικὰ σώματα, ἐφ’ ὅσον θέλομεν καὶ ἡ Γερουσία καὶ ἡ Βουλή, νὰ φέρωσι διαφόρους ἀπόψεις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Οὗτος δὲ εἶναι καὶ ὁ ὁρισμὸς τῶν 2 τούτων σωμάτων. Τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον, ὁμιλοῦν περὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ὀνομάζει τὰ κοινοτικὰ συμβούλια. Καὶ ἀληθῶς κύριοι, τὰ κοινοτικὰ συμβούλια εἶναι τὰ ἀρτιώτερα ἐκλογικὰ σώματα προκειμένου περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς εἰς ἕνα δημοκρατικὸν πολίτευμα, διότι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἔχουσι συλλογικὴν τὴν ψῆφον. Εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ ψῆφος ὅλων τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν σωμάτων γίνεται ἀπὸ ἕκαστον κύριον, τῶν ἀποτελούντων ταῦτα ἀτόμων. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβητήτως καὶ ἀσφαλῶς βάσις ἐμμέσου ἐκλογῆς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια. Ἀλλ’ ἐναντίον τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων ὑπάρχει ἡ ἀντίρρησις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ἐὰν τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, θέλῃ εἶναι τὰ ἐκλεκτικὰ σώματα τῆς Γερουσίας, θέλει εἰσέλθῃ εἰς αὐτὴν ἡ διαφθορά. Κύριοι, ἡ ἀντίρρησις αὐτὴ δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι τῆς χθεσινῆς ἡμερομηνίας. Εἶναι ἀντίρρησις ἐκ πολλοῦ χρόνου γνωστή. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὅταν προσωρινῶς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἀντικατέστησα τὸν ἀείμνηστον Ρέπουλη καὶ συνεζητεῖτο ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κοινοτήτων, μοὶ ἀντετάχθη ἡ ἀντίρρησις. Δὲν πρόκειται κ. ὑπουργέ, νὰ ἐλαττώσητε τὴν κομματικὴν διαφθοράν, νὰ ψηφίσητε τὰ κοινοτικὰ συμβούλια, τοὐναντίον θὰ εὐρύνητε τὸν κύκλον αὐτῶν, διότι θὰ ὑπάρχῃ μία ἐπαφὴ τῶν συμβουλίων τούτων μετὰ τῆς πολιτικῆς καὶ ἐξ αὐτοῦ θὰ ἐπέλθῃ ἡ διαφθορά. Καὶ ἀπήντησα τότε εἰς τοὺς ἀντερρωνύοντας: Δόσατε εἰς τὰ συμβούλια ταῦτα μίαν ἄμεσον ἀντιπροσώπευσιν τῶν κοινοτικῶν συμφερόντων, μίαν φανερὰν ἀντιπροσώπευσιν τῶν κοινοτικῶν συμφερόντων, ἀντιπροσώπευσιν γενομένην τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν εὐθύνῃ καὶ θὰ καταντήσουν τὰ συμβούλια ταῦτα καλλίτερα ἀπὸ τοὺς σημερινοὺς συμβούλους καὶ παρέδρους, οἱ ὁποῖοι παρασκηνιακῶς δρῶσιν καὶ ἐν κρυπτῷ καὶ ἀπαραδύστῳ ἀναμιγνύονται εἰς τὰς ὑποθέσεις αὐτῶν, τοὺς δημοτικοὺς ἄρχοντας. Νομίζω, ὅτι μακρὰ λειτουργία τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων ἐδικαίωσε τὰς κρίσεις μου ταύτας, διότι δὲν πιστεύω κανεὶς νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐξοικειώθη περισσότερον ἔλεγχος τῶν κοινοτήτων ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου, τοὐναντίον μάλιστα πιστεύω ὅτι ἡ λειτουργία τῶν σημερινῶν κοινοτικῶν συμβουλίων εἶναι πολὺ καλλιτέρα τῆς παλαιᾶς λειτουργίας τοῦ περὶ δήμων νόμου. Καὶ συμβαίνει τὸ τοιοῦτον ὅταν ἡ ἐκλογικὴ ἐπαφὴ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων πρόκειται νὰ γίνεται καὶ ἐν τῷ σώματι τούτῳ, τὸ ὁποῖον ἵσταται πολὺ πλησίον τῆς διοικητικῆς, ἕνεκα τοῦ συστήματος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ κἄτι τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ σώματος. Ὀφείλει λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐλάχιστος φόβος τῆς διαφθορᾶς τῶν σωμάτων αὐτῶν ἀπὸ τὸ σῶμα τὸ νεαρὸν τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον ἵσταται ὀλιγώτερον μακρὰν τῆς διοικήσεως, διότι δὲν χρειάζεται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. Δὲν μᾶς φαίνεται ἀκόμη βάσιμος ὁ λόγος, ὁ ἐν τῷ κυβερνητικῷ σχεδίῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ συμβούλια ταῦτα εἰς τὰς νέας χώρας δὲν ἔχουν τὴν ἀρτιότητα τῆς ἐκλογῆς, διότι δὲν ἐλειτούργησεν ἐκεῖ ὁ θεσμὸς ἐπὶ μακρὸν χρόνον. Δὲν νομίζω κύριοι, ὅτι ἡ διοικητικὴ πεῖρα τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς μακρᾶς λειτουργίας, ἔχει σχέσιν μὲ τὴν πεῖραν τῆς ἀρτιότητος τῶν ἐκλογικῶν προσώπων παραμένει τώρα τὸ μόνον σοβαρὸν ἐπιχείρημα ἐναντίον τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγεται ἐν τῷ κυβερνητικῷ σχεδίῳ, ὅτι λείπει δι’ αὐτὰ ἡ συνδρομὴ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων εἶναι ἀληθῶς, κύριοι, λυπηρόν, διότι δὲν συνεστήθησαν τά συμβούλια ταῦτα, διότι ἐὰν ἤθελον συσταθῆ, θὰ ἦσαν χρήσιμα διὰ πολλὰς Κρατικὰς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ ἐὰν δὲν συνεστήθησαν, εὐχῆς ἔργον θὰ εἶναι νὰ συσταθῶσι μόνον, διὰ τὴν Κρατικὴν ταύτην ὑπηρεσίαν τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν διότι φρονῶ ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια μετὰ τῶν νομαρχικῶν θέλει εἶνε πλήρης βάσις διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἀλλὰ τοῦτο εἶνε ἔργον τῆς κυβερνήσεως νὰ κρίνῃ ἐὰν πρέπῃ νὰ συσταθῶσι τὰ συμβούλια ταῦτα, ἐὰν ὑπάρχῃ χρόνος πρὸς τοῦτο, καὶ ἄν δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας μέχρι τῆς συνθέσεως τῶν συμβουλίων τούτων. Ἐγὼ μόνον ἐπαναλαμβάνω τὴν εὐχὴν ὅτι ὁ καλλίτερος τρόπος, διὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἔμμεσον τῆς Γερουσίας, θὰ ἦτο ἡ σύστασις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, διότι κοινοτικὰ καὶ νομαρχιακὰ συμβούλια πλέον λειτουργοῦντα, θὰ δύνανται ἀσφαλῶς νὰ θεωρηθῶσι ὡς μία ἀρτία βάσις διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν πρὸς τοῦτο τὴν ἀπάντησιν καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, εἴμεθα ὅμως ὑποχρεωμένοι ἐξ ἀγάπης πρὸς τὸν θεσμὸν καὶ πρὸς τὸ προτεινόμενον σύστημα νὰ προσπαθήσωμεν ν’ ἀνεύρωμεν ἄλλο ἐκλογικὸν σύστημα, ἄλλους ἐκλογικοὺς συλλόγους οἱ ὁποῖοι σήμερον εὑρίσκονται ἐπιφορτισμένοι καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἀντικαταστήσωσι τὴν μὴ εἰσέτι κατάρτισιν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ταῦτα λέγω, ὅλως ἐπικουρικῶς, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐπόθουν νὰ ὑπάρχῃ, εἶναι ἡ κατάρτισις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἐπίσης σύν τοῖς κοινοτικοῖς τοιούτοις, ἐπιτύχομεν μίαν βάσιν ἀρτίαν διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Δὲν πρέπει τώρα νὰ λησμονῆται, ὅτι τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια θά ὦσιν ὄργανα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὄργανα μὲν διάφορα κατὰ βαθμὸν τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ πάντοτε ἐκπληροῦντα ἀπὸ κεντρικοὺς σκοποὺς ἂν μὴ τοὺς ἰδίους τοὐλάχιστον προσομοιάζοντας πρὸς τοὺς σκοποὺς τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων. Ἐξ ἄλλου εἶναι συμβούλια τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἰδεολογίαν, μὲ τὴν ἰδεολογίαν τῶν γεωργικῶν συμβουλίων καὶ προερχόμενα ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς. Ὥστε τὸ νομαρχιακὸν συμβούλιον μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγώ... τὴν συνδρομὴν ἡ ὁποία θὰ δοθῇ εἰς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἐκ ποσοτικῆς τινὸς ὠφελείας. Ἐὰν πρόκειται περὶ ποσοτικῆς ἀνεπαρκείας τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, θὰ ἠδύνατο νὰ λεχθῇ ὅτι αὕτη δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ ἐὰν ἐδίδετο ψῆφος καὶ εἰς τὰ παλαιὰ κοινοτικὰ συμβούλια, ὥστε νὰ συντρέξωσιν αὐτά. Κατ’ ἐμὲ ὅμως ἡ ἀρίστη ὁδὸς ὅπως ἀναπληρωθῶσι τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ κατὰ ποσότητα ἀλλὰ καὶ κατὰ ποιότητα, θὰ ἦτο ἡ εὔρυνσις τῆς ἐκλογικῆς αὐτῶν ἐκτάσεως διὰ τῆς συναινέσεως τῶν μικρῶν νομαρχιακῶν διαμερισμάτων. Ἀντιλαμβάνομαι ἴσως μίαν διακοπὴν ἥτις πλανᾶται εἰς τὰ χείλη ὅλων. Πῶς ἐγὼ ἐξελθὼν ἀπὸ στενὴν περιφέρειαν....

§74Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχετε βγῆ καὶ ἀπὸ τὴν μεγάλην.

§75Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἤδη ἡ εὐρεῖα ἐκλογικὴ περιφέρεια ὡς βάσις τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν.

§76Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πάντως βάσις οἱ μεγάλοι νομοί, ὄχι ἕνωσις δύο μεγάλων νομῶν.

§77Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὄχι ποτέ. Ἡ εὐρεῖα περιφέρεια εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θ’ ἀποδώσῃ περισσοτέρους γερουσιαστάς. Ἔλεγον ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἴσως ἡ ἀπορία πῶς ἐγὼ ἐξελθὼν ἐκ στενῆς περιφερείας ὑποστηρίζω τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν ἐξ ἑνὸς εὐρέως διαμερίσματος. Ἀλλὰ εἶμαι κύριοι βουλευταί, ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας προκειμένου περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν, διότι φρονῶ ὅτι αὕτη ἀποδίδει πληρέστερον, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ καλλιτέρα ἀπόδοσις τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἤμην δὲ ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, διότι φρονῶ ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα σχετικῶς μὲ τὴν ἐκλογὴν τοῦ βουλευτοῦ εἶναι τὸ ἀρτιότερον καθ’ ὅσον εἶναι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς μίαν Κυβέρνησιν μόνιμον, Κυβέρνησιν στερεὰν τῆς ὁποίας εἴχομεν ἀνάγκην ἐκεῖ ὅπου εἶχον ἐκτυλιχθῆ τὰ πολιτικά μας πράγματα. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς Γερουσίας, προκειμένου ἤγουν περὶ σώματος διαφορετικοῦ ἀπὸ τὴν Βουλὴν δὲν μπορῶ παρὰ νὰ ἔχω καὶ διαφορετικὴν γνώμην, διότι ἡ Γερουσία εἶναι τὸ σῶμα ἐπὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ὁποίου δὲν πρόκειται νὰ ἑδράζεται ἡ Κυβέρνησις, ὥστε δὲν ὑπάρχει καὶ ζήτημα ἀνάγκης οὔτε τῆς στενῆς περιφερείας οὔτε τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἡ πρώτη ὠφέλεια ἡ ὁποία πρόκειται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν νομαρχιακῶν διαμερισμάτων εἶναι, ὅτι θὰ ἐξασθενήσῃ ἡ δύναμις τῆς ψήφου. Ἡ πίεσις τοῦ ψηφοφόρου ἐπὶ τοῦ ὑποψηφίου τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιβάλλει διὰ τοῦ δεκασμοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πλέον, διότι εἰς πάντα ἀπολείπουν τὰ μεγάλα ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐπιτυγχάνουν αὐτό. Ἀλλὰ καὶ ἡ πίεσις τῆς ψήφου ἐπὶ τοῦ ὑποψηφίου δὲν εἶναι ὁμαδική, καθόσον θὰ γνωρίζῃ ὅτι εἶναι ἀσήμαντος ὄχι μόνον ἡ μία ἀλλὰ καὶ αἱ περισσότεραι ἑνὸς μικροῦ διαμερίσματος, ἀπέναντι τῆς ἀπεράντου ψήφου τοῦ κυρίως διαμερίσματος. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ ἐπιτευχθῇ, εἶναι ἡ καλλιτέρα ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστικῶν ἀντιπροσώπων. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἡ ἐκλογὴ θὰ ἐξαρτᾶται πάντοτε ἀπὸ τοὺς συνδυασμούς, ἀλλὰ θὰ καταβληθῇ τότε μεγαλυτέρα προσοχὴ ὅπως οἱ συνδυασμοὶ οὗτοι καταρτισθῶσι καταλλήλως ἐκ προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασκοῦν γόητρον εἰς τὴν μεγάλην ταύτην περιφέρειαν, γόητρον προερχόμενον ἐκ τῆς ἱκανότητος, ἐκ τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς μορφώσεως τῶν ἀποτελούντων τὸν συνδυασμὸν τοῦτον μελῶν. Οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν ἀσφαλῶς τὴν εἴσοδον εἰς τὴν Γερουσίαν ἀντιπροσώπων πολὺ καλλιτέρας μάζης, παρὰ ἐὰν ἀκολουθήσωμεν ἄλλο σύστημα. Ἀλλ’ ἐάν, κύριοι βουλευταί, δὲν φθάνῃ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ βάσις αὐτὴ ἵνα ἀποφασίσῃ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἡ βάσις αὕτη τῆς εὐρύνσεως τῆς δικαιοδοσίας τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων ἐκ τῆς ἑνώσεως τῶν μικρῶν νομαρχιακῶν διαμερισμάτων, θὰ ἤθελον προσθέσῃ ὅπως, εἰς τὰ κοινοτικὰ συμβούλια προστεθῇ καὶ ἡ ψῆφος τῶν συμβουλίων τῶν διαφόρων ἄλλων συλλογικῶν ὀργανώσεων ἐν τῷ τόπῳ ὅσον ὀλίγα καὶ ἂν εἶναι τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια εἰς τὸν τόπον μας—εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο νὰ ἦσαν ὀλιγώτερα, ἵνα καταρτίζωνται καλλίτερον, ὅσον πάμπολλαι καὶ ἂν εἶναι αἱ ἐλεύθεραι ἑνώσεις εἰς τὴν Ἑλλάδα ἅπασαν, ἑνώσεις ἐλευθέρων ἐπαγγελμάτων, ἑνώσεις ἐλεύθεραι μὲ ἰδανικοὺς σκοπούς, ἑνώσεις οἰκονομικαί, ἑνώσεις βιομηχανικαὶ καὶ γεωργικαί, ἐμπορικοὶ συνεταιρισμοὶ οἰκονομικοὶ ἢ ἄλλοι τοιοῦτοι, ἀληθῶς ὑπάρχουν πάμπολλοι καταγεγραμμένοι εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὅλα ταῦτα τὰ σωματεῖα, ὅλοι οὗτοι οἱ σύλλογοι, ὅλαι αὗται αἱ ἑνώσεις, εἶναι νομικὰ πρόσωπα ἰδιωτικοῦ δικαίου, ἀλλ’ ἐγκεκριμμένα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§78Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ξεύρετε πόσα θὰ γίνουν μέχρις ὅτου ψηφισθῇ ὁ νόμος οὗτος;

§79Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Νὰ μὴ γίνουν ἄλλα. Νὰ λάβουν μέρος αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη γεγεννημένα καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦν χρόνον διὰ τὴν σύνθεσιν. Εἶναι ταῦτα αἱ ἑνώσεις αἱ ὁποῖαι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ἀνὰ τὸν κόσμον ἅπαντα, προκειμένου ὁ κόσμος οὗτος ὁ πολιτικὸς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ὁμαδικῶν ἑνώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατηρτισμέναι νομίμως νὰ λειτουργῶσιν ἐν τῷ τόπῳ, διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων. Εἶναι ταῦτα λέγω νομικὰ πρόσωπα ἰδιωτικοῦ δικαίου τῶν ὁποίων τὰ συμβούλια, τὰ ἐκτελεστικὰ αὐτῶν ὄργανα ἀπαρτίζονται ἀπὸ τοὺς εὐηποληπτοτέρους πολίτας μεταξὺ τῶν μελῶν αὐτῶν, πολίτας οἱ ὁποῖοι εἰς τόν κύκλον τῶν ἐργασιῶν των κατέχουν μίαν ἀρίστην κοινωνικὴν θέσιν. Βεβαίως τὰ συμβούλια ταῦτα τῶν διαφόρων ἐλευθέρων ἑνώσεων ὅσον καὶ ἂν εἶναι πολλά, δὲν θὰ εἶναι μεγάλα τὸν ἀριθμόν, ὥστε νὰ παίξωσι ἕνα ρόλον σημαντικὸν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἠθικὴν αὐτῶν ἐπιρροὴν δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἀντίθετοι. Διότι ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας δὲν πρόκειται νὰ γίνεται εἰς τὸν στενὸν ὁρίζοντα ἑνὸς ἐργοστασίου κουρείου, ἀλλ’ εἰς τὸ εὐρὺ περιβάλλον μιᾶς κοινότητος ὅπου θέλουσι προστεθῆ καὶ τὰ σωματεῖα ταῦτα καὶ ἐν τῇ διαλογῇ ὅλων τῶν καταλλήλων ἐκλεκτόρων πρὸς τοῦτο, θέλουσι τὰ σωματεῖα ταῦτα παράσχῃ τὴν ἠθικὴν αὐτῶν συνδρομήν, ὥστε νὰ ἐπιτύχουν ἀσφαλῶς γερουσιασταὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατέχουσι τὰ καλλίτερα προσόντα μεταξὺ αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι τοῦτο δι’ ἐμὲ εἶναι μία ἐπικουρικὴ ἐνίσχυσις τὴν ὁποίαν θέλω νὰ δώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐφόσον δὲν ἀποφασίζει αὕτη τὴν σύνθεσιν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐφόσον ἔχομεν ἀνάγκην ἑνώσεων εὐρυτέρων ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ αἱ ὁποῖαι νὰ συντρέξουν τὰ ὑπάρχοντα ἤδη κοινοτικὰ συμβούλια. Τὸ καλλίτερον σύστημα θὰ ἦτο ἐπαναλαμβάνω, ἡ κατάργησις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ἀλλὰ ἐὰν τοῦτο δὲν μπορῇ νὰ γίνῃ, βεβαίως αἱ ἑνώσεις αἱ ἐπαγγελματικαί, δὲν θὰ ἦσαν ἄχρηστα στοιχεῖα ἐν τῷ τόπῳ, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Πλησίον τῶν ἐλευθέρων τούτων ἑνώσεων τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ τῶν ἄλλων, πρέπει πάντοτε νὰ ὑπάρξωσι ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια, ὡς τοῦτο τίθεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια δὲν δύνανται νὰ συγχυσθῶσι μὲ τὰς ἐλευθέρας ταύτας ἑνώσεις. Διότι τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια προνοοῦν, ἔχουσι μόνον τὴν μέριμναν τῶν μεγάλων συμφερόντων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια εἶναι μικτῆς ἀκόμη φύσεως, εἶναι ὄργανα Κρατικά, εἶναι σύμβουλοι τοῦ Κράτους καὶ προστάται αὐτοῦ εἰς πολλὰς ὑποθέσεις τοῦ κύκλου των. Οὐδὲ δύνανται νὰ ἀντικατασταθῶσιν αἱ διάφοροι αὐταὶ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερον, ἀπὸ τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια. Διότι αἱ ἑνώσεις αὐταὶ δρῶσι πλησίον τῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς ἐνῷ τὰ ἐμπορικὰ ἐπιμελητήρια ἔχοντα στενὴν τὴν ἐπαφὴν μετὰ τῶν Κυβερνήσεων ἀσκοῦσιν ἐκεῖ τὴν ἐπιρροήν των, διὰ τὰ συμφέροντα τῶν τάξεων αὐτῶν. Ἀλλὰ ἐναντίον τῶν ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων ἐναντίον τῆς ψήφου τῶν ἐπιμελητηρίων αὐτῶν, ὑπῆρξαν πάντοτε πολλαὶ ἀντιρρήσεις. Αἱ ἀντιρρήσεις αὐταὶ ὅσον καὶ ἂν εἶναι πολλαὶ τὸν ἀριθμόν, δὲν δύνανται ἢ νὰ συμψηφισθῶσιν εἰς δύο κεντρικὰς τοιαύτας. Ἡ μία ἥτις εἶναι προελεύσεως Γαλλικῆς δὲν ἐπιθυμῶ μὲ ἐκπροσώπησιν τῆς ἐπαγγελματικῆς τάξεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἀκόμη, διότι νομίζω ὅτι ἐκ τῆς ἐκπροσωπήσεως ταύτης θέλει ἐπέλθῃ ὁ πολιτικὸς ἐκμαυλισμὸς αὐτῆς ἡ πολιτικὴ αὐτῆς διαφθορά, διότι τὰ συμβούλια ταῦτα θέλουσιν εἶσθαι εἰς συχνὴν ἐπαφὴν μετὰ τῆς πολιτικῆς. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι δύναται σοβαρῶς νὰ ὑποστηριχθῇ μία τοιαύτη πλάνη. Αἱ ἐπαγγελματικαὶ σήμερον τάξεις, δὲν εἶναι ἀνήλικοι ἐκλογικαὶ παρθένοι αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζουν τὰ τῆς ἐξουσίας, ἔρχονται εἰς στενὴν ἐπαφὴν μετ’ αὐτῆς καὶ δὲν ἀφῆκαν ποτὲ τὰ συμφέροντά των ἔκθετα εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, διότι δὲν ἀντιπροσωπεύοντο ποτὲ ἀμέσως εἰς τὴν Γερουσίαν ἢ τὴν Βουλήν. Θὰ εἴπωσι βεβαίως, ἀντεπροσωπεύοντο ὑπὸ ἄλλου. Ἀλλὰ ὑπὸ ποίων ἂν μὴ ὑπὸ τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ μὲ ποῖον ἀντάλλαγμα τῆς ὑποστηρίξεως τῶν πολιτικῶν τούτων κομμάτων; Ποσάκις δὲν εἴδομεν νὰ ὑποστηρίζουν τὰ πολιτικὰ κόμματα ὄχι ἐκ πεποιθήσεως πρὸς τὰ προγράμματα αὐτῆς ἀλλὰ διότι τὰ κόμματα ταῦτα ἐρχόμενα εἰς τὴν ἀρχὴν θὰ ὑποστηρίξουν τὰ συμφέροντα καὶ τὰς τάξεις των. Ποῖα εἶναι ὅμως τὰ συμφέροντα αὐτά. Ζημιώνουσι ἢ ὠφελοῦσι τὸ Κράτος. Οὐδεὶς γνωρίζει. Διότι ἅπασαι αἱ ἐνέργειαι καταβάλονται προπαρασκηνιακῶς ἐν κρυπτῷ καὶ ἀπαραδύστῳ, ὅπως δυνηθῶσιν τὰ κόμματα νὰ ἀρδεύσωσιν τὴν παχυλὴν αὐτῶν ψῆφον πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐκλογικῆς νίκης. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἕνας ἐκλογικὸς ἐκβιασμὸς ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τίποτε τὸ ἀγαθὸν διὰ τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Ἀντὶ τούτου σήμερον τὶ πράττομεν; Ὅπως ἡ προάσπισις τῶν συμφερόντων τούτων γίνῃ ἄμεσος, ὅπως ἡ ἀντιπροσωπεία εἶναι φανερά, ὅπως τὰ συμφέροντα ταῦτα προερχόμενα ὑπὸ συζήτησιν εἰς τὸ ἐλεύθερον τοῦτο βῆμα καὶ ἐκεῖ διορᾶται τὴν πραγματικῶς ζημιοῦσαν ἢ ὠφελοῦσαν τὸ Κράτος τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τῇ Γερουσίᾳ, δὲν ἔχουσιν πλέον οὔτε νὰ ἐξασκήσουν καμμίαν κομματικὴν ἐπιρροήν. Ἡ Βουλὴ ἀφ’ ἑτέρου μὴ ἔχουσα κομματικὸν σύνδεσμον μὲ τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα θέλῃ δώσει τὴν γνώμην ἐὰν τὰ συμφέροντα αὐτῶν πραγματικῶς ζημιώνουσι ἢ ὀφελοῦσι τὸ Κράτος. Ἑτέρα ἀντίρρησις κατὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν τούτων τάξεων καὶ τῆς παραστάσεως αὐτῶν ἐν τῇ Γερουσίᾳ ὑπῆρξεν αὕτη προελεύσεως Γερμανικῆς, ὅτι τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα πρόκειται νὰ ἀντιπροσωπεύσουν, ἐν τῇ Βουλῇ ὄχι τὸ ἔθνος ὁλόκληρον ὄχι τὸ γενικὸν συμφέρον ἀλλὰ τὰ ἰδιαίτερα αὐτοῦ ἐπαγγελματικὰ συμφέροντα. Εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Γερμανοῦ... ὁ ὁποῖος τὴν ὑπεστήριξεν ἐπὶ ἀρκετὰ ἔτη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὁ ὁποῖος δι’ αὐτῆς ἔκαμε σχολὴν ὁλόκληρον. Γνωρίζετε πάντες ὅτι κατὰ τῆς γνώμης ταύτης ἀντετάχθη ὁ Ὄθων Bismark ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ φανατικὸς ὑποστηρικτὴς τῆς ἀμέσου ἀντιπροσωπείας τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ὁ Bismark εἶχε ἱδρύσει πρὸς τοῦτο ὅτε ἦτο ἀρχικαγκελάριος τὰ οἰκονομικὰ συμβούλια καὶ ὅτε ἐξῆλθε τῆς πολιτικῆς ἠγόρασε γεωργικὴν γῆν καὶ κατόρθωσε νὰ ἐκλεγῇ ἀντιπρόσωπος μιᾶς γεωργικῆς τοιαύτης ἐλευθέρας ἑνώσεως τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἀνέφερα καὶ ὅτε εἰσήχθη εἰς τὴν Διαίτην ἤρχισε τὸν πόλεμον ὑπὲρ αὐτῶν ἐναντίον τῆς σχολῆς τοῦ... Εἶναι γνωσταὶ αἱ θεωρεῖαι τοῦ Bismark σχετικῶς μὲ τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσιν ἐνταῦθα τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον εἶναι εἰδικῆς φύσεως αἱ γνῶμαι του αὗται ἕνεκα τῶν ἰδιαζουσῶν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι πολιτικῶς κρατοῦσιν εἰς τὸ Γερμανικὸν Κράτος. Ἀλλὰ μία μικρὰ περικοπὴ θὰ ἦτο χαρακτηριστικὴ δι’ ἕνα πολιτικὸν τοῦ ἀναστήματος τοῦ Bismark (ἀναγινώσκει). «Ἡμεῖς ὅλοι...κλπ.».

§80Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τῶν γεωργικῶν συμφερόντων.

§81Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ Bismark ἦτο ἀντιπρόσωπος τῶν γεωργικῶν συμφερόντων καὶ συνεπῶς ἀνῆκε εἰς τὰ ἐπαγγέλματα τὰ ἐργαζόμενα, λέγω λοιπὸν, διὰ τοὺς ἄλλους ἀντιπροσώπους τῶν ἄλλων τάξεων οἵτινες ἦσαν ἀντιπρόσωποι τῶν γενικῶν συμφερόντων.

§82Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα γεωργικῶν συμφερόντων δι’ αὐτὸ σᾶς ἠρώτησα.

§83Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀγαπῶμεν καὶ ὑπερασπίζομεν τὸ γενικὸν συμφέρον ἀλλ’ ἡμεῖς εἴμεθα ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι παράγομεν καὶ δι’ ὑμᾶς ἀλλὰ σεῖς δὲν παράγετε παρὰ μόνον νόμους. Αὐτή, κύριοι, εἶναι γνώμη του. Προσωπικῶς ἡμεῖς πρεσβεύομεν, ὅτι καθ’ ἃ ὑποστηρίζομεν τὴν θεωρίαν, ὅτι τὰ ἰδιωτικὰ ἐπαγγέλματα δὲν πρέπει νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ κοινοβούλιον, ὁ ἰδανικὸς ἀντιπρόσωπος θὰ ἦτο ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶχε τὴν μέριμναν κανενὸς ἰδιωτικοῦ ἐπαγγελματικοῦ συμφέροντος. Ἀλλὰ πόσοι, κύριοι, εἶναι οἱ πολῖται οἱ ἄξιοι διὰ τὴν ἀντιπροσώπευσιν, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν σπανίαν θέσιν τῆς γενικῆς ἀδιαφορίας καὶ τῆς γενικῆς ἀπομονώσεως ἀπὸ παντὸς ἰδιωτικοῦ συμφέροντος; Ἡμεῖς οἵτινες εἴμεθα ἐνταῦθα συνηγμένοι ἔχοντες πάντοτε ὑπ’ ὄψιν τὴν θεραπείαν τοῦ γενικοῦ καλοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα οἱ ὑπερασπισταὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῶν τάξεων τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύομεν, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἀληθῶς ὠφέλιμον τοῦτο δι’ ἓν Κράτος. Ποσάκις δὲν εἴδομεν τοὺς ἀδιαφόρους δῆθεν πρὸς τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, αὐτοὺς τοὺς περιφήμους πρωταθλητὰς τῶν γενικῶν συμφερόντων, νὰ ἐπιδιώκωσιν τὴν εὐτελῆ θεραπείαν συμφέροντος ποταπῆς φύσεως ἑνὸς μεγάλου βιομηχάνου ἢ ἑνὸς πολυταλάντου ἐπιχειρηματίου; Ποσάκις δὲν εἴδομεν ἀκόμη αὐτοὺς τοὺς κυρίους πρωταθλητὰς τοῦ γενικοῦ συμφέροντος νὰ γίνωνται οἱ ταπηνοὶ θεράποντες μιᾶς ἀξιώσεως, ἀξιώσεως ἴσως βεβαίως πολιτικῆς; Κύριοι, ἂς παρατηρήσωμεν τὴν ἀλήθειαν τῶν προσώπων καὶ ἂς μὴ θελήσωμεν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι μόνον οἱ ἄξιοι πολιτευταὶ δύνανται νὰ ὑπερασπίσωσιν τὰ γενικὰ συμφέροντα ἀλλὰ καὶ οἱ ἀφιερωμένοι καὶ εἰς τὰ ἐπαγγελματικὰ εἰς τὰ ἐπαγγέλματα τὰ συντελοῦντα πρὸς παραγωγὴν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι τῆς πείρας καὶ τῆς ἐργασίας εἶναι οἱ εὐυποληπτότεροι μεταξὺ τοῦ κύκλου αὐτῶν, οἱ ἄνθρωποι οὗτοι λέγω, θὰ εἰσέλθωσιν βεβαίως εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν μέριμναν, ἀλλὰ τὴν ἔντιμον, τῆς ὑπερασπίσεως τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων τῶν τάξεών των, ἀλλὰ θά ἔχωνται ἐπίσης καλῶς καὶ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, διότι δὲν ἐσημειώθη μέχρι τοῦδε ἔλλειψις πατριωτισμοῦ εἰς τὰ ἐπαγγέλματα, δὲν ἐσημειώθη ἀκόμη ἀνάγκη ὅπως ὑψωθῶσιν εἰς τὰ ἐπίπεδα τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, καθ’ ὅσον ὅταν ἀντιπροσωπεύουν τὰ γενικὰ ταῦτα συμφέροντα εἶναι ὑποχρεωμένοι περισσότερον ν’ ἀντιλαμβάνωνται μετὰ προσοχῆς ἰδιαιτέρας τὴν μέριμναν τῶν γενικῶν συμφερόντων, καθόσον ἐὰν ταῦτα θίγουν τὸ μεγαλεῖον καὶ τὴν προστασίαν τῆς πατρίδος συντείνουν πάντοτε περισσότερον διὰ τὴν εὐημερίαν τὴν οἰκονομικὴν τὴν ἠθικὴν θέσιν τῶν ἐπαγγελμάτων τούτων. Κύριοι Βουλευταί, καὶ εἰς πάντας οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν εἰς τὰ πολιτικὰ πράγματα τῆς Χώρας, σᾶς κατέστη δῆλον, καὶ σᾶς κατέστη δῆλον, διότι τὸ πρᾶγμα ἔλαβε χώραν πρὸ μικροῦ μόλις μετὰ πόσον μικρᾶς, μετὰ πόσον ἐλαχίστης συγκινήσεως ὁ ἑλληνικὸς Λαὸς παρηκολούθησεν τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας ταύτης, πέριξ αὐτῆς δὲν ἐσημειώθησαν αἱ φανατισμέναι ἐκεῖναι συζητήσεις, αἱ πολιτικαὶ διαμάχαι, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν παντοῦ ἀλλοῦ, ἐπὶ τῇ ἐπικειμένῃ πραγματοποιήσει μιᾶς πολιτικῆς ἰδέας, οἵα ἡ Γερουσία. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἀκόμη ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν ἐνταῦθα τὴν σύνθεσιν τοῦ σώματος τούτου, δὲν διακρίνεται οὐδὲν ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον, μεγαλείτερον ἐκείνου μὲ τὸ ὁποῖον παρακολουθεῖται ὑπὸ τῆς δημοσίας γνώμης τὸ συνολικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ταύτης. Μὴ θέλομεν, κύριοι, νὰ πλανώμεθα ἐν τῇ ψυχολογίᾳ ταύτῃ, ἔστω καὶ ἂν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ ἀδιαφορία αὕτη εἶναι ἓν ἀκόμη σύμπτωμα τῆς ἠλαττωμένης ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Παντοῦ ὅπου ἔτυχε νὰ συζητήσῃ περὶ Γερουσίας, ἐκθέτοντες τὴν μεγάλην συμβολὴν τὴν ὁποίαν τὸ σῶμα τοῦτο πρόκειται νὰ φέρῃ εἰς τὸν κοινοβουλευτισμόν, ἕνα γενικὸν ὕψωμα τῶν ὤμων, συνοδευόμενον ἀπὸ ἐκφράσεις ἡ φρασεολογία, ἡ ὁποία ἐν συνόλῳ δύναται νὰ συνοψισθῇ εἰς μίαν ἀρχαίαν φράσιν «Τὰ πάντα κ.λ.» εἶναι ἡ γενικὴ ἀπάντησις. Δὲν θὰ ηὐχόμην νὰ ἦτο τοιαύτη καὶ ἡ ἀντίληψις τοῦ σώματος ἡμῶν. Δὲν ὀφείλει, κύριοι βουλευταί, νὰ σχηματισθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅτι εὑρίσκεται ἐκτὸς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας. Δὲν ὀφείλομεν τοὐναντίον νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι εἰς τὴν σύνθεσιν αὐτὴν μὲ τὴν μεγαλυτέραν μέριμναν τοῦ... συμφέροντος. Ἂν ἐσχηματίζετο ἡ ἀντίθετος πεποίθησις θὰ ἀπέλειπε ἡ πίστις ἐπὶ τὴν ὠφελιμότητα τοῦ σώματος τούτου, καὶ ἡ πίστις αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ ψυχὴ ἡ ὁποία ὄχι μόνον θὰ ζωπυρώσῃ ἀλλὰ καὶ θά... τὴν ζωὴν τοῦ σώματος. Ἀλλὰ διὰ νὰ σχηματισθῇ ἡ πεποίθησις αὕτη ὀφείλει τὸ νέον γερουσιαστικὸν σῶμα νά... ἐπὶ τό... Βεβαίως, τὸ δυσχερὲς τῶν ἔργων τῶν πολιτευμάτων εἶναι ἡ τοποθέτησις τῆς διακυβερνήσεως τῆς χώρας εἰς ἓν ἐπίπεδον τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς οὔτε εἰς τὸ πλειοψηφοῦν πολιτικὸν στοιχεῖον τοῦ τόπου, οὔτε εἰς τὸ μειοψηφοῦν διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ..... Ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ πλειοψηφοῦν πολιτικὸν στοιχεῖον τοῦ τόπου εἶναι ἡ καθολικὴ ψῆφος. Τὸ μειοψηφοῦν πολιτικὸν στοιχεῖον εἶναι ἡ ὀργανικὴ ψῆφος, ὄχι μόνον τῶν ἐμπορικῶν, οἰκονομικῶν καὶ ναυτικῶν τάξεων, ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπολοίπων κοινοτικοπολιτικῶν ὁμάδων. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ ἐλευθέρα ψῆφος εἶναι τεθειμένη ὡς ἀπόλυτος ἀρχὴ καὶ θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε, ὀφείλει ἡ μειοψηφοῦσα ὀργανωμένη ψῆφος νὰ τοποθετηθῇ ἐν τῇ Γερουσίᾳ, διότι μόνον πραγματοποιουμένου τούτου δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐτελέσαμεν μίαν... ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐλαττώσῃ τὰ μεγάλα μειονεκτήματα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἡ εἴσοδος ἐν τῇ Γερουσίᾳ τῆς μειονότητος τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν τοῦ τόπου καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἄν γένηται τοῦτο, δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν οἱ μεγάλοι σκοποὶ τῆς Γερουσίας καὶ ἂν ἀκόμη ὁ τρόπος οὗτος εἶναι τό προσφιλές..... Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ Γερουσίᾳ τὰς πολιτικὰς ἐκείνας ἰδέας ἐν τῷ τόπῳ, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐν μειοψηφίᾳ, ἀντιπροσωπευόμεναι σήμερον ὑπὸ τῶν ὀργανωμένων πολιτικῶν ὁμάδων ἐν τῇ Χώρᾳ. Ἀλλὰ ἡ εἴσοδος μιᾶς τοιαύτης μειονότητος ἐν τῇ Γερουσίᾳ, μειονότητος ἡ ὁποία θὰ τελῇ ὑπὸ τὴν ἱερὰν πειθαρχίαν τῶν ὀργανωμένων κομμάτων, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις, ἡ πολιτικὴ τῆς ὀργανώσεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων, δὲν θὰ παρέχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην μιᾶς εἰσόδου τόσον ὠφελίμου ἐθνικῶς, ὄχι ἂν ἡ μειοψηφία αὐτὴ θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ πατρωνάρισμα τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἀλλὰ εἶναι ἡ μειοψηφία ἡ... ἐν τῇ μειοψηφίᾳ τοῦ τόπου. Ἀλλὰ διατί, κύριοι, νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν κομματικὴν πάλην καὶ ἐν τῇ Γερουσίᾳ; Ἀλλὰ διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν κομματικὴν πάλην εἰς τὴν Γερουσίαν, διατὶ νὰ μὴ εἴπωμεν τοῦτο καθαρὰ ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα ἔχουσιν ἐλαχίστας μόνον ἀντιθέσεις πολιτικῶν ἰδεῶν μεταξὺ αὐτῶν ὅσον καὶ ἂν ἡ πολιτικὴ αὕτη ἀντίθεσις προσπαθεῖται νὰ διατυμπανίζηται νὰ διαπλατύνηται καθ’ ἑκάστην; Δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ καὶ μεγάλη ἀντίθεσις προκειμένου περὶ τοῦ πολιτεύματος καίτοι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι ἡ μόνη σοβαρὰ ἀντίθεσις μεταξὺ τῶν πολιτικῶν κομμάτων τοῦ τόπου μας. Ἀλλὰ μὴ φαντάζεσθε ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ μόνοι ἐν τῷ κόσμῳ οἱ ὁποῖοι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ πολιτικαὶ ἀντιθέσεις τῶν κομμάτων σήμερον τῆς ἀστικῆς τάξεως εἶναι μικραί, πανταχοῦ τοῦ κόσμου ἤρχισαν νὰ κατανοῶσιν τὰς μεγάλας ζημίας αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τῆς κοινωνικῆς ταύτης διαμάχης ὡς ὠνόμασεν τὰς ἀντιθέσεις τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῶν προερχομένων ἀπὸ τῆς ἀστικῆς τάξεως ὁ μέγας Κλεμανσὼ εἰς τὸ τελευταῖον του βιβλίον. Ποῖος; Ὁ Κλεμανσὼ ὅστις μὲ τὸν μέγαν Βίσμαρκ κατηνάλωσεν ὅλην αὐτοῦ τὴν νεότητα, διὰ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ πολιτικὰ κόμματα ἔχουσι νὰ ἀσκήσωσι μίαν μεγάλην ἐπιρροὴν ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι. Κύριοι, οἱ ὅροι ἔκτοτε μετεβλήθησαν, αἱ ἀντιθέσεις ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων δὲν δύνανται ἢ νὰ θεωρηθῶσιν ἀντιθέσεις μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς τάξεως, τῆς ἀστικῆς τάξεως. Ὁ ἐχθρὸς ὅμως τῆς τάξεως ταύτης προέρχεται ἄλλοθεν, σήμερον προέρχεται ἐξ ἄλλης τάξεως ἐκτάκτως ὠργανωμένης, ἐκτὸς τῆς ἀστικῆς τάξεως, ἡ ὁποία προσπαθεῖ νὰ καταλύσῃ πάντας ἡμᾶς ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ἐξουσιῶν ἢ ἵνα ἐγκατασταθῇ τελείως αὕτη ἐπὶ τὴν διοίκησιν. Ὅταν τοιοῦτος ὑπάρχῃ κίνδυνος, ὅλαι αὐταὶ αἱ συζητήσεις τὰς ὁποίας κάμνομεν ἐνταῦθα, ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τῶν λαϊκῶν κομμάτων, σεῖς εἶσθε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων, δὲν εἶσθε ὡς ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν τὸ γενικὸν καλόν, ὅλαι αὐταὶ αἱ συζητήσεις στεροῦνται σήμερον σημασίας μιᾶς δευτερευούσης πολιτικῆς σκέψεως. Ἡ προέχουσα σκέψις ἡ ὁποία τυραννεῖ καθ’ ἑκάστην τὰς κεφαλὰς τῶν μεγάλων πολιτικῶν κομμάτων εἶναι, πῶς νὰ μειωθῇ ὁ κομματικὸς ἀνταγωνισμός, πῶς νὰ γίνῃ οὗτος συναγωνισμὸς πάντων, συνένωσις πάντων, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τοῦ μεγάλου ἐχθροῦ ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ ἡμᾶς. Ἡ σκέψις τῆς ἀσθενοῦς πολιτικῆς ἀρετῆς ἔκαμεν ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ μετατοπισθῶσιν 150 χιλιάδες ψήφων τοῦ φιλελευθέρου κόμματος εἰς τὸ συντηρητικὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1924, ὅταν προῆλθεν ὁ κίνδυνος ἐκ τοῦ πολλαπλασιαζομένου καθ’ ἑκάστην σοσιαλιστικοῦ κόμματος.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ πόσαι τῶν ἐργατικῶν;

§85Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι καὶ ἐξ αὐτῶν θὰ ὑπῆρξαν πολλαί.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ξεύρετε καὶ πόσοι ψῆφοι ἦσαν πρὸς τὸ ἐργατικὸν κόμμα;

§87Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἦσαν πολλαί.

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ περισσότεραι.

§89Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Διότι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἐκεῖνοι μὲν ἐκ τῶν πολιτῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰς ἀρχάς των ριζοσπαστικάς, οἱ ὁποῖοι θέλουν τὴν μεταβολὴν συνολικὴν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν χωρῶν, ἀποτελοῦν τὴν μίαν παράταξιν, οἱ δὲ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν συντηρητικὰς ἀρχὰς συνενοῦνται πάντες πρὸ τοῦ κινδύνου, διὰ νὰ τὸν ἀποτρέψωσιν. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μετὰ ἐλάχιστον χρόνον, θὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἐδῶ εἰς τὴν κατάστασιν νὰ ἴδωμεν καὶ τὰ κόμματα τὰ ἤδη ὑφιστάμενα διαλυόμενα ὡς μὴ ἐκπληροῦντα κανένα προορισμόν.

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ εἶναι αὐτὸ μέγα ἀτύχημα.

§91Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Θὰ εἶναι μέγα ἀτύχημα δι’ ὑμᾶς. Ἐὰν ὅμως εἶσθε ἄνθρωπος πολιτικῆς ἐξελίξεως, δὲν θὰ τεθεῖτε ἀπέναντι τῆς καταστάσεως αὐτῆς καὶ τοῦ κόσμου αὐτοῦ.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ εἶναι δυστύχημα διὰ τὰς ἰδικάς σας ἀντιλήψεις αὐτὸ καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω.

§93Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Εἶναι τοιαύτη ἡ δύναμις τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὥστε σήμερον πάντα τὰ δημοκρατικὰ κράτη τὰ κράτη τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὡς βάσεις τὰς δημοκρατικὰς ἰδέας ἑνὸς αἰῶνος, ὡς εἶναι ἡ Γαλλία, ἀκόμη δὲ καὶ τὰ δικτατορικὰ σήμερον πολιτεύματα ὅπως, ἡ Ἰταλία καὶ ἡ Ἱσπανία, ἐπείσθησαν ὅτι ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς τῶν κομμάτων εἶναι στεῖρος καὶ ὀφείλει νὰ μεταβληθῇ οὗτος ἐὰν θέλωμεν νὰ μὴν ἀποθάνωμεν. Μεταξὺ τοῦ πλειοψηφοῦντος κόμματος τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ καθολικὴ ψῆφος καὶ μεταξὺ τοῦ μειοψηφοῦντος τὸ ὁποῖον εἶναι ἡ ὠργανωμένη τάξις μεταξὺ τῶν πλειοψηφούντων στοιχείων τῆς καθολικῆς ψήφου καὶ τῶν μειοψηφούντων ὠργανωμένων τάξεων ἐν τῇ Βουλῇ, ἰδοὺ ἡ μεταρρύθμισις ἡ ὁποία ὀφείλει καὶ θὰ σώσῃ τὰ Κράτη ἀπὸ τὴν ροπὴν τῆς πολιτικῆς διαμάχης πρὸς τὴν ὁποίαν σήμερον φέρονται. Ἡ μεταρρύθμισις αὕτη θὰ ἔχῃ διὰ τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας πολλὰ ἄλλα πολιτικὰ ὀφέλη. Πρόκειται ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως μιᾶς Γερουσίας καλῶς λειτουργούσης καίτοι ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ δικαιώματα Γερουσίας δὲν ὑπάρχουσιν ὡς ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσιν, διὰ νὰ λειτουργήσῃ καλῶς τὸ σῶμα τοῦτο. Ἐν τοσούτῳ διὰ τὸν σκοπὸν ὁ ὁποῖος ἐνετάλη εἰς αὐτὴν πρόκειται νὰ λειτουργήσῃ καλῶς καὶ νὰ ἀναπνεύσῃ ἡ πολιτικὴ ψυχὴ τοῦ σώματος τούτου... συμπτύσσεται πρὸ τῆς δυνάμεως τοῦ πρωθυπουργικοῦ γρόνθου ἐντὸς τοῦ ὁποίου περικλείεται εἷς μικρὸς χάρτης ὁ ὁποῖος ἀναγράφει τὴν διάλυσιν. Ἐὰν λειτουργήσῃ καλῶς ἡ Γερουσία, θὰ εἶναι ἐνισχυτικὴ τῶν ἐργασιῶν τοῦ σώματος τούτου, ἐνισχυντικὴ ἐν συνόλῳ τῆς πορείας τοῦ σώματος τούτου, ὅταν θὰ δίδῃ τὴν γνώμην, ὅτι πολλαὶ λαϊκαὶ ἀξιώσεις εἶναι ἄδικοι δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θ’ ἀντιστρατεύετο πρὸς τὰς συκοφαντικὰς ἀντιλήψεις ἐναντίον τῆς Βουλῆς. Καὶ θὰ πιστεύεται τὸ γερουσιαστικὸν σῶμα περισσότερον ἀπὸ τὰ κόμματα διότι θὰ εἶναι φιλαληθέστερον ἀπὸ τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἐξουσίας καὶ διὰ τὴν συντήρησιν καὶ διὰ τὴν ὕπαρξίν των ἔχουν πολλάκις ἠλαττωμένην τὴν ἠθικότητα, θὰ προέλθῃ ἀκόμη τὸ μέγα καλὸν, ὅτι θὰ στειρεύσῃ ἡ πηγή, ὁ κρουνὸς ὥστε νὰ μὴν ἐξάγωνται σήμερον ἀπὸ τὰ ντουλάπια τῆς γραφειοκρατείας καὶ νὰ εἰσάγωνται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σχέδια ἐπὶ σχεδίων νόμων, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, σχεδὸν κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀκατάρτιστα. Κατὰ τὸ πλεῖστον ἀκαταρτίστων, κατὰ τὸ πλεῖστον μὲ οὕτω προσηρμοσμένων εἰς τὸν ἑλληνικὸν ὀργανισμόν, σχεδίων νόμων τὰ ὁποῖα βλέπουν τὸ φῶς θνησιγενῆ, διότι πρόκειται μετ’ ὀλίγον ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἀπὸ ἕνα ἄλλον ὁρμαθὸν καὶ χείμαρρον νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα θὰ ἔλθουν ἀπὸ μίαν ἄλλην Κυβέρνησιν, σχεδίων νόμων τὰ ὁποῖα ἡ κοινὴ γνώμη, διὰ νὰ διατρανῶσι τήν.... καὶ τὴν ὑγείαν τῆς Βουλῆς ταύτης, διότι δὲν προφθάνομεν νὰ ἀντιληφθῶμεν καὶ πολὺ ὀλιγώτερον νὰ φιλοσοφήσωμεν ἐπὶ ὅλων αὐτῶν τῶν νομοθετημάτων. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ αὕτη εὑρίσκεται εἰς τὴν τραγικὴν θέσιν νὰ μὴ δύναται νὰ ἀπορρίψῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι τότε θὰ ἔπρεπε συχνὰ νὰ ἀντικαθίστανται αἱ Κυβερνήσεις καὶ δὲν θὰ ἦτο μικροτέρα ἡ ζημία αὕτη, ἀπὸ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν φέρουν αἱ πολυσχεδεῖς αὐταὶ ἐμφανίσεις εἰς τὴν Βουλήν. Ἰδοὺ οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐπιβάλλουν ἀληθῶς νὰ καταρτίσωμεν μίαν Γερουσίαν, ἀλλὰ νὰ καταρτίσωμεν τὴν Γερουσίαν ταύτην ἐπαναλαμβάνω, διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, διὰ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων συνηνωμένων μετὰ τῶν νομαρχιακῶν ἢ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων, συνηνωμένων μὲ τὰς ὀργανώσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον καὶ αἱ ὁποῖαι παρὰ τὴν δόξαν τινῶν παίζουν σπουδαῖον ἐκλογικὸν ρόλον εἰς πάντα τὰ ἄλλα πολιτεύματα. Τότε κύριοι μόνον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι συνετελέσαμεν διὰ τῆς Γερουσίας ἓν ἐθνικὸν ἔργον, ἔργον τὸ ὁποῖον ὄχι μόνον πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐνισχύσῃ καὶ αὐτὸ τὸ δημοκρατικὸν ἡμῶν πολίτευμα. (χειροκροτήματα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Καρδίτσης ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐτόνισαν τὴν ἐξαιρετικὴν σημασίαν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὅλοι, ὅπως συντελέσωμεν νὰ καταρτισθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀρτιώτερον, ὅσον τὸ δυνατὸν προσηρμοσμένον πρὸς τὸν ὑψηλόν του προορισμόν. Τὴν ὑποχρέωσιν αὐτὴν τὴν αἰσθανόμεθα ὅλοι, εἶμαι δὲ ἀπολύτως βέβαιος, ὅτι περισσότερον ἀπὸ ὅλους ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὡς ἕνα κυριώτερον σκοπόν της ἔθεσεν τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ Πολιτεύματος. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας κύριοι συνάδελφοι, ἀπησχόλησε τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν περισσότερον ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον θεσμὸν πολιτειακόν. Ἐκτὸς τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἰς τὴν τρίτην συνέλευσιν, ἡ τετάρτη συνέλευσις διὰ δύο σειρῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἀπησχόλησαν τὴν συνέλευσιν ἐκείνην ἐπὶ δεκάδας συνεδριάσεων, συνεζήτησε τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας. Ἡ τελευταία συντακτικὴ Βουλὴ ἐπὶ μακρὸν ἐπίσης ἠσχολήθη μὲ τὴν ἵδρυσιν καὶ τὸν ὀργανισμὸν τῆς Γερουσίας καὶ θὰ ἦτο ἤδη αὕτη συγκεκροτημένη, ἐὰν δὲν συνέπιπτε νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ μία ἀτυχὴς πρότασις, ἡ πρότασις ἡ ὁποία παρέπεμψεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸν καθορισμὸν πολλῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο καὶ ἦσαν ὥριμοι νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀφοῦ εἶχε διὰ μακρῶν συζητηθῆ καὶ εἶχε πλέον ἀπολύτως διαφωτισθῆ ἡ συντακτικὴ Βουλή. Ἡ ἀτυχὴς πρότασις ἔγινε δεκτὴ μίαν ἑσπέραν ὁπότε τὰ περισσότερα μέλη τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ συνεδριάζωσιν εἰς τὸ πολιτικὸν γραφεῖον, διότι ὑπῆρχον διαδόσεις περὶ ἐπικειμένου στρατιωτικοῦ κινήματος, ἡ δὲ συντακτικὴ Βουλὴ ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν διαδόσεων αὐτῶν ἔσπευσε νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον της ἀποδεχθεῖσα τὴν ἔχουσαν ὀλιγωτέραν ἀντίθεσιν πρότασιν ὅπως, τὰ ζητήματα τὰ θεμελιώδη τῆς ὀργανώσεως τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Καὶ λέγω ὅτι ἡ πρότασις ἦτο ἀτυχής, διότι ἐὰν κρίνω ἐκ τοῦ σχεδίου νόμου, ἰδίως ὡς τοῦτο διεμορφώθη ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, πολύ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ παράτασις τῶν συζητήσεων κινδυνεύει νὰ μὴ ἀποβῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ 2ου νομοθετικοῦ σώματος. Ἐὰν ἀναγνώσῃ κανεὶς τὸ σχέδιον νόμου ὅπως, ἐτροποποιήθη τοῦτο ἀπὸ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, ἀντιλαμβάνεται, ὅτι ἡ ἄρχουσα ἰδέα τοῦ οὕτω πως διατυπωθέντος σχεδίου νόμου, εἶναι, ὅπως εἰς τὸ 2ον νομοθετικὸν σῶμα κυριαρχεῖ πλέον ἀδιαταράκτως ἡ θέλησις ἡ ὁποία κυριαρχεῖ εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κεντρικὴ ἰδέα ἐξ ἧς ἀπέρρευσαν ὅλαι αἱ διατάξεις τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἐρωτᾶται ἐὰν ἡ τοιαύτη διαρρύθμισις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας—ἀδιαφόρως ἐὰν καθ’ ὃν τρόπον ἐπιδιώκεται αὐτὴ ἡ ἀδιατάρακτος ἐπιβολὴ τῆς θελήσεως ποῦ ἐπικρατεῖ στὴν Βουλὴν δὲν ἐξασφαλίζεται ἢ προσωρινῶς—ἐρωτᾶται λέγω, ἐὰν ἡ τοιαύτη διαρρύθμισις τῆς Γερουσίας ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν ὑψηλὸν προορισμόν της. Τοῦτο δὲ εἶχε κἄποιο νόημα, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τῆς συστάσεως τοῦ νέου νομοθετικοῦ σώματος, νὰ ἐπιτύχωμεν ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ἐκ νέου ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων ἀπὸ ἓν χωριστὸν σῶμα, ὅπερ δὲν θὰ ἦτο ἐστερημμένον σημασίας παρ’ ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν, διότι ὅσοι παρακολουθοῦμεν τὰς ἐργασίας τοῦ μόνου νομοθετικοῦ σώματος ἔχομεν πεισθῆ ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν νομοθετικῶν λαθροχειριῶν, πρὸς ἐπιμελεστέραν ἐπεξεργασίαν τῶν νόμων, εἶναι πάντως ἀναγκαία ἡ ἐκ νέου ψήφισις τῶν νομοσχεδίων ἑνὸς δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχε καὶ μόνον ἡ ἵδρυσις τῆς Γερουσίας, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ ἐκλέγωμεν τοὺς γερουσιαστὰς ὁμοῦ μὲ τοὺς βουλευτὰς καὶ μετὰ τὴν ἐκλογὴν νὰ χωριζώμεθα, ἄλλοι παραμένοντες εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄλλοι μεταβαίνοντες εἰς τὴν Γερουσίαν. Τὸ πρᾶγμα θὰ εἶχε κατὰ τοῦτο μεγάλην ὠφέλειαν καὶ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὅτι θὰ ἀπεφεύγωμεν τὰς δύο ἐκλογάς, θὰ εἴχωμεν καὶ καλλιτέραν ἐπιλογὴν τῶν μελῶν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος. Ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἡ ἵδρυσις δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, δὲν ἔχει αὐτὸν τὸν πολὺ περιωρισμένον σκοπόν, ὁπότε ἐὰν συνέβαινε νὰ ἔχῃ αὐτὸν τὸν περιωρισμένον σκοπόν, βεβαίως οἱ ἐχθροὶ τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος οἱ ὁποῖοι εἶναι πάμπολλοι εἰς τὸν τόπον αὐτόν, θὰ ἐπολλαπλασιάζοντο. Βέβαια ἡ Γερουσία σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ὑποστήριξιν τῶν συντηρητικῶν ἢ προνομιακῶν συμφερόντων, ὅπως ἐγένετο ἄλλοτε εἰς τὴν ἀρχαιότητα καὶ ἐσχάτως. Δὲν πρόκειται νὰ ἀποτελέσῃ τὸ ὄργανον τῆς ἐπιβολῆς προνομιακῆς τάξεως· παραμένει τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα ὡς ἕνας πολιτειακὸς ὀργανισμός, ἀλλὰ ὁ σκοπός του μετεβλήθη, ὅπως συμβαίνει συχνὰ εἰς πολιτειακοὺς καὶ κοινωνικοὺς ὀργανισμούς. — Ὁ σκοπὸς τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος εἶναι σήμερον πολὺ ἀνώτερος καὶ εὐρύτερος. Ἐὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγωμεν συχνὰ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἰδική μας βούλησις, αἱ ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνομεν ἐδῶ, ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν βούλησιν τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν βούλησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ, εἶναι συγχρόνως καὶ ἀπόφασις τοῦ λαοῦ, τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ, λαμβάνονται μετὰ πεφωτισμένην συζήτησιν, μετ’ ἐπαρκῆ ὑποστήριξιν τῶν μεγάλων συμφερόντων τοῦ τόπου, μετ’ ἐπαρκῆ ὑπεράσπισιν τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐξαπλωμέναι εἰς τὸν τόπον, ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθές, ἡ ἵδρυσις δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος θὰ ἦτο ἐντελῶς περιττή. Ἀλλὰ ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς, τὸν ὁποῖον συχνὰ ἐπαναλαμβάνουν εἶναι ἕνα πλάσμα. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι αἱ ἀντιλήψεις τῶν ἐντολέων μας μεταβάλλονται κατὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν διαρκεῖ ἡ βουλευτικὴ περίοδος, ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐκλογήν κατὰ τὴν ἀπόφασιν τὴν λαϊκήν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἡμεῖς εἰσερχόμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, περὶ τίνος ἀποφασίζει ὁ λαός; Ὁ λαὸς ἐκλέγει ὡρισμένους ἀντιπροσώπους, ἐγκρίνει ὡρισμένα κόμματα· ἐγκρίνων ὅμως, ὡρισμένα κόμματα δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του λεπτομερείας, ἀλλὰ γενικωτάτας κατευθύνσεις, ἔχει ὑπ’ ὄψιν του πρόσωπα τὰ ὁποῖα γενικῶς ἐμπιστεύεται, ἀλλ’ ἀσφαλῶς δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του λεπτομερείας, ἐκτὸς ἐὰν ὡρισμένη ἐνέργεια, ὡρισμένη νομοθετικὴ πρᾶξις ἔχει τεθῇ σαφῶς ὡς θέμα πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγομεν εἰς ἑκάστην συζήτησιν καὶ ἑκάστην ἀπόφασίν μας, ὅτι δηλαδὴ ἰδική μας θέλησις εἶναι καὶ θέλησις τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι ἀκριβές· εἶναι δυνατὸν ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ νὰ εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ἰδικήν μας, ἀλλ’ εἶναι πάλιν δυνατὸν ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ νὰ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν ἰδικήν μας ἀπόφασιν. Ἐκτὸς τούτου ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καθιέρωσαν τὸ σημερινὸν ἐπικρατοῦν κοινοβουλευτικὸν σύστημα, οἱ ὁποῖοι συνέτριψαν τὰς παλαιὰς ὀργανώσεις καὶ ἐστήριξαν τὸ νεώτερον φιλελεύθερον Κράτος ἐπὶ τῶν ἀτομικῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐφαντάσθησαν, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διὰ τῆς θεμελιώσεως τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν ἀτομικῶν δικαιωμάτων ἐξασφαλίζουσιν ἀπολύτως τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν, τὴν ἐπικράτησιν τῆς θελήσεως τῶν πολιτῶν, τὴν ἐπικράτησιν τοῦ ζωτικωτέρου συμφέροντος. Ἀλλὰ τὰ πράγματα τί ἀπέδειξαν; Ὅτι κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν εἶναι ὁ ἐκλογεὺς τόσον ἐλεύθερος ὅσον ἐφαντάσθησαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐθεμελίωσαν, ἠγωνίσθησαν, διὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦ νεωτέρου φιλελευθέρου Κράτους. Πρὸς ἐπιδίωξιν καλῶν σκοπῶν, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ ὕπαρξις πολιτικῶν κομμάτων. Ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης αὐτομάτως ἐγεννήθησαν καὶ τὰ κόμματα καὶ οἱ ἐξ ἐπαγγέλματος πολιτικοί. Ἀλλὰ τὰ πολιτικὰ κόμματα καὶ οἱ πολιτευόμενοι μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκλέξῃ ὁ ἐκλογεύς, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἶναι πολὺ πιθανὸν, νὰ μὴ ἐξαντλοῦν νὰ μὴ ἱκανοποιοῦν ὅλας τὰς προτιμήσεις, ὅλας τὰς θελήσεις, ὅλας τὰς ἰδέας τῶν ἐκλογέων. Κατ’ ἀκολουθίαν τὸ ἀκριβὲς εἶναι, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς δεσμεύεται, δὲν εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του. Δεσμεύεται ἀπὸ τῆς ὑπαρχούσας κομματικὰς ὀργανώσεις, ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν ὡρισμένων ὑποψηφίων μόνον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα. Μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν παλαιῶν ἀναγκαστικῶν ὀργανώσεων ἐξεπήδησαν αὐτομάτως ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν ζωὴν αἱ νέαι κοινωνικαὶ ὁμάδες, αἱ στηριζόμεναι εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν· καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι αὗται αἱ κοινωνικαὶ ἐπαγγελματικαὶ ὁμάδες—μεταχειρίζομαι τὸν ὅρον κοινωνικαὶ ὡς εὐρύτερον—δὲν συμπίπτουν μὲ τὰ κόμματα· ἀσφαλῶς αἱ νέαι κοινωνικαὶ ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἰδιαιτέραν ὑπόστασιν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελῶσιν ἰδιαιτέρας ἑνότητας, ἰδιαιτέρας ὀντότητας, αἱ ὁποῖαι ὅμως μένουν ὡς ὀντότητες ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς ζωῆς. Εἶναι καὶ αὐτὸ μία ἀπόδειξις, ὅτι παρ’ ὅλην τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν, ἡ λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία δὲν εἶναι πραγματικῶς ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, ἀφοῦ δὲν συμπεριλαμβάνει τὴν ἐκπροσώπησιν τόσον σημαντικῶν στοιχείων τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. Ἐλέχθη καὶ ἀνεφέρθη ἀπὸ τὸν κύριον εἰσηγητήν, ὅτι ὑπάρχει ἀντιπροσωπεία τῶν διαφόρων αὐτῶν ὁμάδων εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ αὕτη περιλαμβάνει πρόσωπα, ἀνήκοντα εἰς διάφορα ἐπαγγέλματα. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν τῶν διαφόρων κοινωνικῶν ὁμάδων, οἱ ἀνήκοντες εἰς διαφόρους τοιαύτας κοινωνικὰς ὁμάδας, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνήκοντες εἰς πολιτικὰ κόμματα, οὔτε ἀντιπροσωπεύουν τὰς γνώμας τῶν ὁμάδων αὐτῶν, οὔτε κατὰ κανόνα εἶναι εἰς θέσιν ἐγκύρως νὰ ὑπερασπίζωνται τὰ συμφέροντα τῶν ὁμάδων αὐτῶν. Καὶ τοῦτο, διότι ἀπὸ μὲν τὸ ἓν μέρος δεσμεύονται ἀπὸ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν, ἀπὸ δὲ τὸ ἄλλο μέρος ὁ κομματικὸς ἀγών, ἡ προσπάθεια πολιτικῆς ἐπικρατήσεως, ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀναγκάζωνται οἱ πολιτευόμενοι νὰ ἀπασχολοῦνται εἰς πλεῖστα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατέχουν κατὰ βάθος, καὶ νὰ καταναλίσκουν τὸ μέγα μέρος τοῦ χρόνου των εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν, εἰς πλείστας ὑποθέσεις τῶν ἀτομικῶν ὑποθέσεων τῶν ἐκλογέων των.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω ἐὰν ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν διοίκησιν. Ἐξετάζω τοῦτο, ἐὰν κατὰ κανόνα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουσι νὰ ἀποκτήσωσι μίαν πολιτικὴν ἐπιρροὴν εἶναι ὑποχρεωμένοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ καταγίνωνται εἰς πλεῖστα ζητήματα καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐξαντλοῦνται εἰς τὴν προσπάθειαν πρὸς ἱκανοποίησιν πάσης δικαίας ἀξιώσεως τῶν ἐκλογέων των. Τοῦτο ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι αἱ λαϊκαὶ ἀντιπροσωπεῖαι περικλείουν μὲν εἰς τοὺς κόλπους αὐτῶν πλεῖστα ἐκλεκτὰ στοιχεῖα τοῦ τόπου, ὄχι ὅμως ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγκύρως δύνανται εἰς ἕκαστον ζήτημα νὰ ἔχουν γνώμην καὶ τοῦτο τόσον περισσότερον, ὅσον περισσότερον ἐκτείνεται ἡ λειτουργία τοῦ Κράτους, ὅσον περισσότερον εἰσέρχεται εἰς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τὸ Κράτος. Αὐτό, ἡ ἀπουσία εἰδικοτήτων εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ ἐλαττώματα τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας, ὅπως αὕτη καταρτισθῇ μὲ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Ἐκτὸς τούτου ὅμως τὸ γεγονὸς ὅτι ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν πηγάζει ἡ Κυβέρνησις τοῦ τόπου, συντελεῖ, ὥστε τὰ ζητήματα εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐξετάζωνται περισσότερον ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν κομματικῶν ἀντιθέσεων συντελεῖ ἀκόμη, ὥστε μέγιστος χρόνος νὰ καταναλίσκεται εἰς τὴν Βουλήν, εἰς ζητήματα πολιτικά. Εἰς ζητήματα δηλαδὴ στρεφόμενα ἀμέσως εἰς τὴν κατάληψιν τῆς ἐξουσίας καὶ νὰ παραμελοῦνται καὶ νὰ ἐξετάζωνται δευτερευόντως ζητήματα ζωτικώτατα, ζητήματα οὐσιαστικώτατα καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐξετάζωνται δευτερευόντως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τρόπον ἥκιστα ἱκανοποιητικόν. Αὐτοὶ ὅλοι οἱ λόγοι ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰ μεγάλα προβλήματα τῆς μεταπολεμικῆς περιόδου συνετέλεσαν, ὥστε νὰ κλονισθῇ ἡ πίστις πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, νὰ δημιουργηθῇ ἡ σημερινὴ κρίσις ὅπως λέγουν, τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Καὶ ὑπῆρξεν μία ἀπὸ τὰς αἰτίας, ὄχι ἀποκλειστικῶς ἡ αἰτία, ἀλλὰ μία ἀπὸ τὰς σοβαρωτέρας αἰτίας, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων ἐξέκλιναν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ μερικὰ ἐκ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Θέλομεν λοιπὸν μὲ τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας αὐτὰ τὰ ἐλαττώματα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ νὰ τὰ περιορίσωμεν, ἂν δὲν μποροῦμε νὰ τὰ ἄρωμεν, νὰ κατορθώσωμεν ὥστε, νὰ ἐξετάζωνται τὰ ζητήματα ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀπὸ ἓν μέρος τοὐλάχιστον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὀλιγώτερον ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῶν κομματικῶν ἀντιθέσεων, νὰ ἐξετάζωνται πλέον ψυχραίμως, πλέον, ἂς εἴπω, ἀμερολήπτως. Θέλομεν διὰ τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος πρὶν ληφθῇ ἀπόφασις νὰ παρέχηται εὐκαιρία ὅπως τυγχάνουν τῆς προσηκούσης ὑπερασπίσεως τὰ μεγάλα ὁμαδικὰ συμφέροντα, ὅπως τυγχάνουν τῆς προσηκούσης ἀναπτύξεως αἱ ἰδέαι αἱ ὁποῖαι ἐπικρατοῦν εἰς τὸν τόπον. Δὲν ἐπιδιώκομεν νὰ ματαιώσωμεν τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τῆς λαϊκῆς, ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύεται κατὰ πλάσμα ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Θέλομεν πρὶν ἢ ληφθῇ ἀπόφασις ἐπὶ σπουδαιοτάτου ζητήματος, νὰ ἐξετάζωνται τὰ ζητήματα ψυχραιμότερον, οὐσιαστικώτερον, ἀφοῦ γίνῃ ἡ πρέπουσα ὑπεράσπισις καὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων καὶ τῶν πολιτικῶν ἰδεῶν. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ματαιοῦται ἡ θέλησις τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πάντως ἐπηρεάζεται ἀπὸ τοιαύτην διαφώτισιν, ἐπηρεάζεται ἀμέσως ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Γερουσίας. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάζεται ἀκόμη περισσότερον ἐκ τῆς γνώμης τῆς λαϊκῆς, ἡ ὁποία ὅταν τῆς παρασχεθῇ εὐκαιρία, ὅταν δοθῇ ὁ ἀπαιτούμενος καιρός, θὰ εὕρῃ τρόπον νὰ ἐκδηλωθῇ καὶ νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Οὕτω φανταζόμεθα, οὕτω νομίζομεν, ὅτι πράγματι τὰ ζωτικώτερα συμφέροντα τοῦ τόπου θὰ προαχθοῦν, οὕτω θὰ ἱκανοποιηθῇ περισσότερον ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μὲν τὴν ἐπικράτησιν τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας, ἀλλὰ καὶ τῆς γνώμης τῆς πλειοψηφίας, σχηματιζομένης μετὰ ἐπαρκῆ διαφώτισιν, οὕτω φανταζόμεθα ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὸ μέλλον μονομερῆ μικρὰ συμφέροντα, νὰ καταπνίγουν τὰ ζωτικώτερα τοιαῦτα. Καὶ ἀφοῦ αὐτοὶ εἶναι οἱ ὑψηλοὶ σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν μὲ τὴν σύστασιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν Γερουσίαν ὅπως πράγματι ἀνταποκριθῇ εἰς αὐτοὺς τοὺς σκοπούς; Δὲν ὡμίλησα περὶ τῶν ἄλλων λειτουργιῶν τῆς Γερουσίας, περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῆς Γερουσίας, διότι ὅλα αὐτὰ ἐνισχύουν βεβαίως τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ἑνὸς δευτέρου σώματος νομοθετικοῦ ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτά, οἱ κύριοι λόγοι ποῦ συνετέλεσαν νὰ θέλωμεν τὴν ἵδρυσιν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, εἶναι συμπληρώματα τρόπον τινὰ τοῦ κυρίου σκοποῦ τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς πρῶτον δὲν ἐδώσαμεν πολιτικὴν δύναμιν εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι δυνατὸν τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα ν’ ἀσκήσῃ καὶ πολιτικὴν ἐπιρροήν, πότε ὅμως. Ὄχι διότι ἡ ψῆφος αὐτοῦ θὰ ἔχῃ τοιαύτην δύναμιν ν’ ἀνατρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν ἢ νὰ ματαιώσῃ ὁριστικῶς τὴν ψήφισιν ἑνὸς νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐὰν πράγματι ἡ σύνθεσις αὐτοῦ εἶναι τοιαύτης περιωπῆς, ἐὰν αἱ συζητήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ διεξάγωνται εἰς τὴν Γερουσίαν θὰ εἶναι τόσον διαφωτιστικαί, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ἀτιμωρητεὶ μία Κυβέρνησις νὰ παρίδῃ τὴν γνώμην τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ τοιαύτη ἄσκησις πολιτικῆς ἐπιρροῆς δὲν εἶναι κἄτι τι τὸ ἐπικίνδυνον, εἶναι κἄτι τὸ σωτήριον. Δὲν ἐδώσαμεν πολιτικὴν δύναμιν διὰ τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν Γερουσίαν, διὰ νὰ καταστήσωμεν ὀλιγώτερον κομματικὰς καὶ περισσότερον οὐσιαστικὰς τὰς συζητήσεις εἰς τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα. Ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ὑπόθεσιν Βʹ νομοθετικοῦ σώματος προσαρμοζομένην εἰς αὐτοὺς τοὺς σκοπούς; Εἰς τῶν μεγαλυτέρων δημοσιολόγων ὁ Ἄγγλος Briu πραγματευόμενος τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Βʹ νομοθετικῶν σωμάτων ἀκριβῶς, διότι τοιούτους περίπου σκοποὺς ἐπιθυμεῖ νὰ ἔχουν αὐτά, λέγει ὅτι ὁ καλλίτερος τρόπος ἐκλογῆς μελῶν τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, θὰ ἦτο ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν ἀπὸ μερικοὺς ἀμερολήπτους ἀπολύτως πολίτας, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἕνας λαός. Ἀλλὰ βεβαίως μία τοιαύτη ἰδέα εἶναι ἀπραγματοποίητος, διότι ἡ ἐξεύρεσις τοιούτων ἀμερολήπτων προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἔχουν ὅλαι αἱ μερίδες ἐμπιστοσύνην, εἶναι ἀδύνατος καὶ ἂν ἦτο δυνατή, εἶναι ζήτημα ἐὰν ἡ ἐκλογή των, θὰ ἔδιδε τὰ καλλίτερα δυνατὰ ἀποτελέσματα, ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Ἡ πεῖρα ἔχει δείξει, ὅτι ἀπ’ ὅλα τὰ συστήματα ὁ σχετικὸς καλλίτερος τρόπος εἶναι ὁ τῆς ἐκλογῆς ἐκ τῶν κάτω. Ἀλλ’ ἐὰν ἠθέλωμεν αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν νὰ τὴν στηρίξωμεν εἰς τὴν γενικὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἡ Γερουσία θ’ ἀπέκτα κῦρος ἰσοδύναμον πρὸς τὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἐν περιπτώσει διαφωνίας, θὰ ηὔξανον αἱ πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι καὶ ἐκτὸς τούτου ἡ σύνθεσις τῆς Γερουσίας, θὰ ἦτο τοῦ αὐτοῦ τύπου τῆς συνθέσεως τῆς Βουλῆς καὶ δὲν θὰ ἦτο ἡ Γερουσία ἀπηλλαγμένη τῶν ἐλαττωμάτων τῆς Βουλῆς ποῦ προκαλοῦν τὴν σημερινὴν κοινοβουλευτικὴν κρίσιν. Ἡ προσπάθεια τῆς ἐπιλύσεως αὐτῶν τῶν ζητημάτων ἐγέννησε τὴν ἰδέαν τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Διὰ τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων ἐπιτυγχάνεται κατὰ πρῶτον λόγον ἡ ὁλοκλήρωσις τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας. Ὅπως σᾶς εἶπον ἐφ’ ὅσον παρεμβάλλονται μεταξὺ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας τὰ κόμματα, αἱ κοινωνικαὶ ὁμάδες μένουσι πραγματικῶς ἀναντιπροσώπευτοι. Ἔν τινι μέτρῳ ἱκανοποιεῖ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, ἀλλὰ μόνον ἔν τινι ἐλαχίστῳ μέτρῳ, διότι ὡς εἶπον καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρδίτσης συνάδελφος ἐτόνισεν, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐπέλθῃ σύμπτωσις κομμάτων καὶ ὀργανικῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, παρὰ μόνον κατ’ ἐξαίρεσιν. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν αἱ κοινωνικοοικονομικαὶ ὁμάδες, αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις ἀποτελοῦν ἰδιαιτέρας ἑνότητας, ἰδιαιτέρας ὀντότητας, ὅπως ἐπιτευχθῇ ὁλοκλήρωσις τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας, ἐπιβάλλεται νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρα ἐκπροσώπησις εἰς αὐτὰς τὰς ὁμάδας. Ἀλλ’ ἔχομεν ἀκόμη ὑποχρέωσιν νὰ καταφύγωμεν εἰς αὐτὰς τὰς ὁμάδας καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, διότι τὰ σοβαρώτερα ζητήματα τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς προέρχονται ἀπὸ τὰ συμφέροντα, ἀπὸ τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων. Βάσις ὅλης τῆς ἐσωτερικῆς πολιτικῆς τῶν νεωτέρων Κρατῶν εἶναι ἡ ἐναρμόνισις αὐτῶν τῶν συμφερόντων, ἡ τακτοποίησις καὶ ἡ ρύθμισις τῆς ἱκανοποιήσεως αὐτῶν. Καὶ συνεπῶς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι προκειμένου νὰ κανονίσωμεν τὴν ἐσωτερικήν μας πολιτικήν, ν’ ἀκούωμεν ἑκάστοτε τὴν ἔγκυρον γνώμην τῶν ἐκπροσώπων αὐτῶν τῶν συμφερόντων, αὐτῶν τῶν μεγάλων κοινωνικῶν ὁμάδων. Ἡ ἐκπροσώπησις αὐτῶν τῶν ὁμάδων ἔχει καὶ ἄλλο σπουδαῖον πλεονέκτημα, ὅτι προικίζει τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν καὶ μὲ πρόσωπα εἰδικά, τὰ ὁποῖα, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐπιδιώξεως προστασίας ὡρισμένων συμφερόντων εἶναι εἰς θέσιν ἐπὶ πλείστων ὅσων οἰκονομικῶν καὶ τεχνικῶν ζητημάτων νὰ διαφωτίζουν τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν. Δὲν δύναται βεβαίως νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι αἱ κοινωνικαί, αἱ ἐπαγγελματικαὶ αὐταὶ ὁμάδες δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ μετέχουν τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας ὅπως ὑπερασπίσουν τὰ συμφέροντά των, ἐπειδὴ ἔχουν τὰ ἐπιμελητήριά των τὰς ὀργανώσεις των, αἱ ὁποῖαι εἶναι δημοσίου δικαίου—τοὐλάχιστον μερικὰ ἐξ αὐτῶν—καὶ ἐπειδὴ ἔχουν εἰς τὴν διάθεσίν των τὸν τύπον καὶ δύναται δι’ αὐτῶν νὰ ὑποστηρίζουν τὰς ἀπόψεις των, νὰ κάνουν ἀκουστὴν τὴν φωνήν τους. Οὔτε διὰ τῶν ὀργανώσεών των, οὔτε διὰ τοῦ τύπου εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθοῦν τόσον ἐπισήμως αἱ ἀπόψεις των καὶ νὰ ἀκουσθοῦν τόσον μὲ προσοχήν, ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο ὅταν κάνουν χρῆσιν τοῦ βήματος τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐκτὸς τούτου ἀντιτάσσεται, ὅτι ἡ εἴσοδος ἀντιπροσώπων ὡρισμένων κοινωνικῶν ὁμάδων εἰς τὴν Γερουσίαν, ἤθελε συντελέσῃ, ὥστε νὰ παύσῃ νὰ ἔχῃ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν τοῦτο σῶμα, νὰ ἔχῃ τὴν γενικότητα τῶν ἀντιλήψεων ποὺ χρειάζεται, ἤθελε συντελέσῃ νὰ ἐξαρθοῦν αἱ κοινωνικαὶ ἀντιθέσεις ἐντὸς αὐτοῦ. Εἰς τὰς ἀντιρρήσεις ταύτας εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἂν πράγματι θέλωμεν νὰ γεφυρώσωμεν τὴν ἀντίθεσιν τῶν διαφόρων κοινωνικῶν ὁμάδων, ὀφείλομεν νὰ φέρωμεν εἰς ἐπαφήν, εἰς συνεργασίαν τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν. Ὁσάκις ἐπιδιώκεται νὰ λυθοῦν ἀντιθέσεις, ἀντιθέσεις ἰσχυραὶ μεταξὺ τῶν διαφόρων κοινωνικῶν ὁμάδων, ὁ μόνος τρόπος εἶναι, ἡ ἀπ’ εὐθείας συνεννόησις τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν τῶν κοινωνικῶν ὁμάδων ἐν συνεργασίᾳ μὲ ἀμερολήπτους συμβιβαστὰς ἀντιπροσώπους εἴτε τοῦ Κράτους, εἴτε ἄλλων τάξεων. Περὶ τούτου ἐπείσθην ὄχι τώρα, ἀλλὰ πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὅταν εἶχα τὴν εὐκαιρίαν νὰ παρακολουθήσω τὴν ἐργασίαν τῶν εἰδικῶν συμβουλίων τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ δὴ τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου ἐργασίας, ἀμέσως μετὰ τὴν σύστασιν αὐτοῦ, ὁπότε πράγματι ἔγινε καρποφόρος ἐργασία μὲ τὴν συνεργασίαν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν, καὶ μὲ τὴν ἐπικουρίαν Κρατικῶν ὑπαλλήλων καὶ μερικῶν ἐπιστημόνων. Ἐκ τούτου παρεκινήθην νὰ προτείνω εἰς τὴν ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911, ὅπως εἰς τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας—ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως Γερουσίας, πολεμηθεῖσαι τότε καὶ ἀπὸ ἐμέ, εἶχεν ἀποκρουσθῆ—προστεθοῦν καὶ ἔκτακτα μέλη, διὰ τὴν νομοπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, προερχόμενα ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις. Ὅμως δὲν ἔγινεν ἀποδεκτὴ ἡ πρότασίς μου ἐκείνη, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ συμβούλιον τῆς ἐπικρατείας ἱδρύθη μέχρι σήμερον. Ὁ φόβος ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία νὰ ἐξαντληθῇ μὲ τὴν σύγκρουσιν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀντιτιθεμένων κοινωνικῶν ὁμάδων εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμος, εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι οἱ ἐπαγγελματικοὶ ἀντιπρόσωποι, ὅπως ἐπιδιώκεται νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν, θ’ ἀπετέλουν μικρὰν μειοψηφίαν καὶ θὰ ὑφίστανται τὴν συνδιαλλακτικὴν ἐπίδρασιν τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Γερουσίας ποῦ θὰ ἀποτελοῦν τὰ ⅚ τοῦ συνόλου τῶν Γερουσιαστῶν. Ἐκτὸς τούτου αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις ἐκλέγουσαι ἀντιπροσώπους, θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξουν ἀνθρώπους ἔχοντας καὶ τὴν συναίσθησιν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων. Θὰ ἦτο ἄλλωστε κακὴ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων οἱασδήποτε κοινωνικῆς ὁμάδος, ἐὰν οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς δὲν ἔκαναν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τοῦ ν’ ὑπεστήριζον μὲ ἀδιαλλαξίαν τὰ ἄμεσα, τὰ ἀμεσώτερα συμφέροντα τῆς τάξεώς των. Ἀντετάχθη ἀκόμη, ὅτι ἡ ἐκπροσώπησις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ κομματισμοῦ ἐντὸς τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν. Ἀλλὰ καὶ ὁ φόβος αὐτὸς εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος καὶ ἀβάσιμος, διότι εἶναι δυνατὸν ὄχι βέβαια μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, ποῦ ἀσφαλῶς εἶναι προωρισμένον νὰ εὐνοήσῃ τὸν κομματισμὸν εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, εἶναι δυνατόν λέγω, νὰ καθιερωθῇ τρόπος ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων ἀποκλείων εἰς βαθμὸν σοβαρὸν τὸν κομματισμὸν ἐντὸς τῶν κόλπων αὐτῶν. Πρὸς τοῦτο εἶναι ἀνάγκη πρῶτον νὰ ἐγκαταληφθῇ ἡ ἰδέα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ἡ ἄμεσος αὕτη ἐκλογὴ ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἀγροτῶν, ὅλων τῶν ἐμπόρων ἢ ὅλων τῶν βιομηχάνων κλπ., μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὡς συνέπειαν θὰ εἶχον νὰ ἐμποδίσῃ νὰ πραγματοποιηθοῦν ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν μὲ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, θὰ ὑπεχρέωνε δηλαδὴ τοὺς ἐπαγγελματικοὺς ἀντιπροσώπους, νὰ ἐξαντλοῦνται εἰς τὴν ἀπόκτησιν προσωπικῆς πολιτικῆς ἐπιρροῆς. Μόνον ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τοῦ ἐνιαίου τῆς ψήφου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ καλλιτέραν ἐπιλογὴν προσώπων καὶ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κομματισμοῦ ἐντὸς τῆς Γερουσίας τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Καὶ τοῦτο διότι τὰ συμβούλια τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων ποῦ θὰ ἀποτελοῦν τοὺς σχετικοὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ἀπαρτίζονται ἀπὸ τοὺς πλέον εὐσυνειδήτους ἀντιπροσώπους τῶν τάξεων αὐτῶν, ἀπὸ τὰ πλέον ἀνεπτυγμένα μέλη τῶν τάξεων αὐτῶν, ἀπὸ τὰ ἔχοντα τὴν μεγαλυτέραν συναίσθησιν τοῦ καλλιτέρου τρόπου ἐκπροσωπήσεως τῶν συμφερόντων των καὶ κατ’ ἀκολουθίαν καλούμενοι νὰ ἐκλέξουν τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν τάξεών των, θὰ προτιμήσουν τοὺς σχετικῶς καλλιτέρους, τὸ δὲ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ὁ περιορισμὸς δηλαδὴ τῆς ἀναγραφῆς εἰς τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ ὀνόματος ἑνὸς μόνον ὑποψηφίου ὁπουδήποτε καὶ ἂν εἶναι οἱ ἐκλεχθησόμενοι ἐμποδίζει τὴν συγκρότησιν συνδυασμοῦ καὶ τοιουτοτρόπως συμβάλλει εἰς τὴν παρεμπόδισιν ἀναπτύξεως κομματισμοῦ εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, νὰ βοηθῇ εἰς τὴν ἐπιλογὴν τῶν καλλιτέρων προσώπων.

§98Λ. ΝΑΚΟΣ. Θέλετε ἐκλογὴν μὲ τὴν περιφέρειαν τοῦ Κράτους;

§99Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Φυσικά, ὅλα τὰ ἐμποροβιομηχανικὰ ἐπιμελητήρια τοῦ Κράτους, ἐπὶ παραδείγματι, θὰ ἐκλέξουν τοὺς σχετικοὺς Γερουσιαστὰς καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς.

§100Λ. ΝΑΚΟΣ. Τὸ πρᾶγμα μεταβάλλει ὄψιν.

§101Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως πρέπει, νὰ εἶναι κἄπως σοβαρὸς ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐκλέξουν ὅλα τὰ ἐπιμελητήρια τῆς αὐτῆς κατηγορίας τοὺς ἀντιπροσώπους των. Θὰ ἐκλέξουν λοιπὸν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ὑπερασπίσουν καλλίτερον τὰς ἀντιλήψεις, τὰ συμφέροντα τῆς τάξεώς των, ὅπως συμβαίνει συνήθως κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων εἰς τὰ διάφορα συνέδρια. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ὁ ἐλάχιστος κίνδυνος κακῆς κομματικῆς ἐκλογῆς, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποσοβηθῇ ἀποτελεσματικώτερον, διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς θητείας τῆς χρονικῆς περιόδου αὐτῶν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ὅσῳ περισσότερον περιορισμένη χρονικῶς εἶναι ἡ θητεία τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν, ἐπὶ παραδείγματι εἰς ἕν ἔτος, τόσῳ καὶ ἡ κομματικὴ ἐκμετάλλευσις εἶναι περιορισμένη, διότι δι’ ἓν ἔτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προὐκληθῇ κομματικὸς ἀνταγωνισμός.

§102Α. ΠΑΠΑΣ. Θὰ εἶναι ἀναλογικὴ ἀντιπροσώπευσις, δηλαδὴ ἐὰν ὁ ἀγροτικὸς κόσμος π. χ., ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὸ ἥμυσι τῆς Ἑλλάδος...

§103Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι μία λεπτομέρια εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελα νὰ εἰσέλθω, ἀλλ’ ἀφοῦ μὲ προκαλεῖτε, θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως τὸ ἑξῆς: Ἡ ἐκπροσώπησις ἡ ἐπαγγελματικὴ δὲν ἔχει σκοπόν, νὰ δώσῃ ἀνάλογον πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπαγγελματιῶν ἐκπροσώπησιν, δηλαδὴ ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμητικῆς ἀνάλογον ὑπεράσπισιν ἐντὸς τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία δὲν εἶναι σῶμα πολιτικὸν οὔτε ἡ γνώμη της τελικῶς ἐπικρατεῖ εἰς περίπτωσιν διαφωνίας εἰς τὴν Βουλήν. Ἔχει σκοπὸν νὰ δώσῃ τὰ μέσα μιᾶς ἱκανῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ ὑπερασπίσεως εἰς ἑκάστην κοινωνικὴν τάξιν. Δὲν πρέπει ἄλλως νὰ λησμονηθῇ, ὅτι ἡ ἀριθμητικὴ ἄποψις ἱκανοποιεῖται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τῆς ἐκλογῆς ἀμέσως ἀπὸ τὸν λαὸν τοῦ μεγαλυτέρου μέρους τῶν Γερουσιαστῶν. Δὲν ἠμπορεῖ, λοιπόν, νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἀπόλυτος πρὸς κατανομὴν τῶν θέσεων τῶν ἐπαγγελματικῶν ἐκπροσώπων ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν ἑκάστης τάξεως, ἑκάστης ὁμάδος κοινωνικῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ αὐτό, θὰ ἔπρεπε κατ’ ἀνάγκην, νὰ εἶναι πολὺ μεγαλύτερος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσώπων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι περιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς, δὲν νομίζω, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, ἐπιβάλλει αὐτήν τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν. Ἐν τούτοις εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἴση ἀπολύτως ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις. Ἐπὶ παραδείγματι ὑποστηρίζω ὅτι αἱ ἀγροτικαὶ τάξεις, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν 2 ἢ 3 παραπάνω ἀντιπροσώπους καὶ τοῦτο, διότι ἐκτὸς τῶν ἀριθμῶν τῶν ἀγροτῶν, ἐὰν ἐξετάσῃ κανεὶς καὶ τὴν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, θὰ ἴδῃ ὅτι αἱ ἀγροτικαὶ τάξεις καίτοι εἶναι πολυαριθμότεραι, ἔχουν ἐλαχίστους ἀντιπροσώπους ἐκ τῆς ἰδίας των τάξεως, διευθύνονται ἀπὸ πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὰς ἀστικὰς τάξεις. Δι’ αὐτό, θὰ ἦτο καὶ ὠφέλιμον καὶ δίκαιον, αἱ γεωργικαὶ τάξεις νὰ ἔχουν εἰς τὴν Γερουσίαν κἄποιαν μεγαλυτέραν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἐπιτύχουν σήμερον μὲ τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦσαν σήμερον νὰ λειτουργήσουν πολὺ καλά.

§104Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ εἰς τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια εἶναι πολλοὶ δικηγόροι.

§105Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι κ. Γόντικα, τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια ἐκ τοῦ νόμου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔχουν ὡς μέλη παρὰ μόνον ἐπαγγελματίας γεωργούς. Τὸ ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης, ἀποτελεῖται ἀπὸ γεωργούς, τὸ ἐπιμελητήριον Ἀργολίδος, ἔχει πρόεδρον γεωπόνον καὶ μέλη γεωπόνους, τὸ ἴδιον συμβαίνει διὰ τὴν Ἀρκαδίαν. Ἀλλ’ ἂς ἀφίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς κατανομῆς τῶν ἑδρῶν μεταξὺ τῶν διαφόρων τάξεων καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἑδρῶν ποῦ πρέπει νὰ διατεθοῦν, διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν. Διὰ νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ ἐκπροσώπησις πραγματικῶς ἀποτελεσματική, πρέπει νὰ εἶναι καὶ ἐπαρκής. Ὅταν συνεζητεῖτο εἰς τὴν Δʹ συνέλευσιν τὸ ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ὑπεστήριζον, ὅτι πρέπει τὸ ἥμισυ τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, νὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐπαγγελματικοὺς ἀντιπροσώπους. Ἡ ἰδέα ἐθεωρήθη ὑπερβολικὴ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος περιώρισε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐπαγγελματικῶν Γερουσιαστῶν εἰς 30. Κατὰ τὴν ὑπὸ τῆς συντακτικῆς Βουλῆς ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν εἰς μίαν νυκτερινὴν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπουσίαζαμεν ὅλα τὰ μέλη τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, πλὴν τοῦ τότε ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, σφοδροῦ πολεμίου τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν ἀνησύχων διαδόσεων καὶ ἐν μεγάλῃ σπουδῇ, διὰ νὰ ἀποπερατωθῇ ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος, ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον βιαστικὰ καὶ ὡρίσθη ὅτι οἱ 90 τοὐλάχιστον ἐκ τῶν 120 γερουσιαστῶν θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν λαόν, οἱ δέκα ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ Γερουσίαν. Δὲν ὡρίσθη ὅμως ἡ προέλευσις τῶν ὑπολοίπων 20 καὶ οὕτω ἀφέθη εἰς τὴν Νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τὴν προσδιορίσῃ. Ἀλλ’ εἶναι σαφὲς ἀπὸ ὅλας τὰς συζητήσεις, ἀπὸ ὅλην τὴν ἱστορίαν τοῦ ἄρθρου 59 ὅτι τὸ πνεῦμα τῆς Βουλῆς ἦτο ὅτι αἱ 20 θέσεις ἀφέθησαν, διὰ νὰ τὰς καταλάβουν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Καὶ τοῦτο θὰ ὡρίζετο ρητῶς, ἐὰν δὲν ἐπεκράτη κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἀνησυχία καὶ βία.

§106Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑπῆρχον διαδόσεις;

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα περὶ κινήματος. Εἰς τοὺς ἐπαγγελματικοὺς ἐκπροσώπους περιλαμβάνονται φυσικὰ καὶ οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν τεχνῶν, οἱ ὁποῖοι ἐὰν θέλωμεν νὰ συζητοῦνται κάπως ἀπὸ περιωπῆς τὰ ζητήματα καὶ ὀλιγώτερον κομματικά, ἔχουν μὲ τὸ παραπάνω τὴν θέσιν των εἰς τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα· μάλιστα εὐχῆς ἔργον ἐὰν ὁ θεσμὸς τῶν ἐπιμελητηρίων τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῶν τεχνῶν, ὁ ὁποῖος ἀναφέρεται εἰς τὸ προσωρινῶς ἰσχῦσαν Σύνταγμα ἐπαναλήφθη καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ κατὰ ἰδικήν μου εἰσήγησιν, ἐὰν λέγω, ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐλάμβανε σάρκα καὶ ὀστᾶ, θὰ συνετέλη, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ καὶ μία πνευματικὴ κίνησις, μία πνευματικὴ ζωὴ εἰς τὰς ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι εἶναι στεῖραι πνευματικῆς κινήσεως καὶ καθιστοῦν τὸν βίον τοῦ διανοουμένου πολὺ ἄχαρι. Βλέπω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς περιώρισεν ἀκόμη περισσότερον τὴν ἐκπροσώπησιν αὐτῶν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, διέθεσε μάλιστα μερικὰς θέσεις καὶ διὰ τὴν ἐκκλησίαν. Κανεὶς δὲν ὑπάρχει ἐδῶ, κύριοι, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ τὰς κολοσσιαίας ὑπηρεσίας τῆς ἐκκλησίας. Ἀλλὰ ἀκριβῶς, διότι ἀναγνωρίζομεν τὰ μεγάλας ὑπηρεσίας τῆς ἐκκλησίας, ἔχομεν πολλὰς ἀπαιτήσεις, ἔχομεν πάρα πολλὰς ἀπαιτήσεις σήμερον ἀπὸ τὴν ἐκκλησίαν. Καὶ λέγω ὅτι ἔχομεν πολλὰς ἀπαιτήσεις ἀπὸ τὴν ἐκκλησίαν, διότι δὲν ἀπέχει τῆς ἀληθείας ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη, ὅτι ὁ πλέον ἀσυγχρόνιστος ὀργανισμὸς εἰς τὸ Κράτος σήμερον εἶναι ἡ ἐκκλησία, ἡ ὀλιγώτερον προοδεύσασα καὶ παρακολουθήσασα τὴν ἐξέλιξιν, εἶναι ἡ ἐκκλησία. Ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ συγχρονισθῇ ἡ ἐκκλησία, ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν ὁ κλῆρος νὰ ἐξυψωθῇ, νὰ μὴ περιορίζεται εἰς τὴν τυπικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν καθηκόντων του, ἀλλὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ζωὴν τὴν κοινωνικήν, νὰ γίνῃ ὁ προστάτης τοῦ ἀδικουμένου ὁ ἀντιλήπτωρ τῶν πασχόντων. Τὸν θέλομεν τὸν κλῆρον μὲ ἰδέες κοινωνικές, ἀλλὰ ὄχι κομματικὲς.

§108Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἀλλοίμονόν μας τότε.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις μεταξὺ κοινωνικῆς δράσεως τοῦ κλήρου καὶ κομματικῆς δράσεως αὐτοῦ. Ἂν φαντάζεσθε ὅτι ἡ μεγάλη ἀποστολὴ τοῦ κλήρου εἶναι νὰ ἐκπληροῖ τὰ τυπικὰ ἐκκλησιαστικὰ καθήκοντα πλανᾶσθε πλάνην μεγάλην καὶ ἀσφαλῶς ἡ γνώμη σας δὲν θὰ ἦτο δυνατή, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἐκκλησίας καὶ τοῦ κλήρου.

§110Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὁ κλῆρος, ὅπως εἶπον καὶ χθὲς εἶναι μέγα ἀγαθὸν ὅπως τὸν ἔχει διαμορφώσει ὁ ἑλληνικὸς λαός, δηλαδὴ νὰ περιορίζεται μόνον εἰς τὰ τυπικά του καθήκοντα καὶ ὄχι εἰς τὰ κομματικὰ ζητήματα.

§111Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν συνεννοούμεθα. Ὅταν σᾶς εἶπον κ. συνάδελφε, ὅτι τὸν θέλω τὸν κλῆρον ἀντιλήπτορα τῶν πασχόντων ἠννόουν τοῦτο: ὅτι τὸν θέλω ἐργαζόμενον πρὸς ἐκχριστιανισμὸν τῆς ἐκκλησίας (χειροκροτήματα) πρὸς ἐκχριστιανισμὸν τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν, ὄχι ὄργανον κομματικόν. Εἶναι μία πλάνη νὰ φαντάζεσθε, ὅτι ὡς διεμορφώθη ὁ κλῆρος σήμερον, ὥστε νὰ μὴ τοῦ ἀποδίδῃ τὸν πρέποντα σεβασμὸν καὶ τὴν πρέπουσαν προσοχὴν ὁ λαός, ὅτι τοιαύτη διαμόρφωσις ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας. Ἐλπίζω ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ λέγω ἐλπίζω, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε διατυπώσει μεταρρυθμιστικὰς ἰδέας ἐν σχέσει πρὸς τὸν κλῆρον — ἐλπίζω, λέγω, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς ἱεράρχας, ἐν συνεννοήσει μὲ τὴν ἐκκλησίαν, τὰ δέοντα μέτρα πρὸς ἐξύψωσιν, πρὸς μόρφωσιν, πρὸς ἠθικὴν ἱκανοποίησιν τοῦ κλήρου καὶ ἂν θέλετε ἀκόμη καὶ πρὸς μεταρρύθμισιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν μας πραγμάτων, εἰς τρόπον, ὥστε ἡ ἐκκλησία νὰ ἐκπληρώσῃ πραγματικῶς τὴν μεγάλην χριστιανικήν της ἀποστολήν. Σεῖς θέλετε τὴν ἐκκλησίαν νεκρὸν ὀργανισμόν, ἐνῷ ἐγὼ τὸν θέλω ζῶντα.

§112Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ θέλω τὸν ἱερέα νὰ κάνῃ τὰ τυπικά του καθήκοντα.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πλανᾶσθε κ. συνάδελφε ἐὰν φαντάζεσθε, ὅτι ὁ λαὸς ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐκκλησίας μόνον καὶ μόνον, διὰ ν’ ἀκούῃ τὴν τυπικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν θρησκευτικῶν του καθηκόντων. Ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐνωτισθῇ πραγματικῶς τῶν λόγων, τῶν ῥημάτων τοῦ Χριστοῦ, καὶ νὰ ἐμποτισθῇ μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ Χριστοῦ ὄχι μόνον διὰ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν πράξεων. Ἡ ἐκκλησία ἡ ἰδική μας δὲν ἔχει πολιτικὴν ἐξουσίαν καὶ σήμερον εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων περιωρισμένη καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ποτὲ δὲν οἰκειοποιήθη κοσμικὴν ἐξουσίαν καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἀπὸ τὴν καθολικὴν ἐκκλησίαν. Ἡ ἐκκλησία ἡ ἰδική μας ἀνεγνώρισε τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν καὶ ὑπετάχθη εἰς αὐτήν. Ἄν θέλωμεν ὅμως πράγματι, νὰ μὴ δώσωμεν ἀφορμὴν οἱασδήποτε ἀναμίξεως τῆς ἐκκλησίας εἰς τὴν πολιτικήν, ἀναμίξεως ἄλλως τε ἡ ὁποία, ὅπως ἐπιδιώκεται δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κανὲν ἀποτέλεσμα ἄξιον λόγου ὑπὲρ τῆς ἐκκλησίας, διότι ἡ παρουσία δύο ἱεραρχῶν εἰς τὴν Γερουσίαν δὲν θὰ τὴν ἐπηρεάσῃ. Ἐὰν θέλωμεν, λέγω, ἡ ἐκκλησία νὰ μείνῃ μακρὰν τῆς πολιτικῆς, ὀφείλομεν νὰ ἀποκρούσωμεν οἱανδήποτε ἐκκλησιαστικὴν ἐκπροσώπησιν εἰς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα. Θὰ ἐπεθύμουν, λοιπὸν διὰ νὰ συνοψίσω τὰς σκέψεις μου, προκειμένου περὶ ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ὅριον τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς ἐπαγγελματικῆς, νὰ δοθοῦν αἱ 20 θέσεις γερουσιαστῶν εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, νὰ βασισθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροσώπων των εἰς τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἑνὸς συστήματος ἐκλογικοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐμποδίζῃ τὸν κομματισμὸν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἑνιαίου τῆς ψήφου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσώπων ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ λαϊκοὶ ἀντιπρόσωποι εἰς τὴν Γερουσίαν. Κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκλεγοῦν διὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀξιώσεις μας; Ἐτέθη τὸ ἐρώτημα ἐὰν θέλωμεν νὰ εἶναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος ἡ ἐκλογή. Ἀναμφισβητήτως ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἔχει πολλὰ πλεονεκτήματα ἐν σχέσει μὲ τοὺς σκοποὺς τῆς Γερουσίας, περιορίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων, ἀπαρτίζει τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον ἀπὸ ἀνθρώπους σχετικῶς μορφωμένους καὶ ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν παραμένουν μονίμως εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἐκλέκτορος, τοῦ μέλους κοινοτικοῦ ἢ νομαρχιακοῦ συμβουλίου καὶ κατὰ συνέπειαν περιορίζει τὸν κίνδυνον τῆς ἐξαντλήσεως τῶν λαϊκῶν ἀντιπροσώπων εἰς τὴν ἀπόκτησιν προσωπικῆς ἐπιρροῆς, προσωπικῆς ἐπιβολῆς, διὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως ἀτομικῶν ἀξιώσεων καὶ συμφερόντων. Παρέχει μεγαλυτέραν πιθανότητα καλλιτέρας ἐπιλογῆς. Δημιουργεῖ ὀλιγώτερον σάλον. Αὐτοὶ οἱ λόγοι συνετέλεσαν, καὶ ἄλλοτε ὅταν εἰς μίαν ἐπιστημονικὴν ἑταιρίαν, τὴν ἑταιρίαν τῶν κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν ἐπιστημῶν, ἐξέθεσα τὰς ἰδέας μου περὶ τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος τῷ 1924, διὰ νὰ ὑποστηρίξω ἐκθύμως τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν κατὰ τὸ γαλλικὸν πρότυπον. Οἱ ἴδιοι λόγοι συνετέλεσαν, ὥστε καὶ εἰς τὴν συντακτικὴν Βουλὴν καί εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, ἡ ὁποία καὶ καθιερώθη διὰ τοῦ προσωρινῶς ἰσχύσαντος Συντάγματος τοῦ 1924. Ἀλλὰ κατόπιν ὑπεχώρησα, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, εἰς τὴν ἐπίμονον ἀντίθετον γνώμην περὶ ἀμέσου ἐκλογῆς. Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔκαμαν νὰ ὑποχωρήσω; Δύο ἦσαν οἱ λόγοι οὗτοι. Ὁ πρῶτος ἐξ αὐτῶν, πρόκειται πάντοτε, ὅπως σᾶς εἶπα, περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς, διὰ τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων—ὁ πρῶτος λέγω, ἐξ αὐτῶν εἶναι ὁ κίνδυνος ἀποστερήσεως παντὸς κύρους τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, εἰς τὰς περιπτώσεις τὰς πολὺ πιθανάς, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πλειοψηφία τῶν μελῶν τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, δὲν θὰ συνέπιπτε μὲ τὴν λαϊκὴν πλειοψηφίαν. Αὐτὸ δὲν ἦτο σπάνιον εἰς τὸ παρελθόν, ἦτο ὁ κανὼν εἰς τὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐνεφυλοχώρει ἀπόστασις μεταξὺ βουλευτικῶν καὶ δημαρχιακῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ ἐνηργοῦντο μὲ ἔμμεσον ἐκλογὴν τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν πολὺ διαφορετικὰ ἀπὸ ὅτι ἦσαν διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ὅταν δὲ ὑπάρχει ἡ συναίσθησις ὅτι οἱ ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὴν θέλησιν τῆς πλειοψηφίας τῶν ἐκλογέων, ἀσφαλῶς τὸ κῦρος τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας καταπίπτει καὶ κατὰ συνέπειαν ζημιοῦται αὐτὸς ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Αὐτὸς ἦτο ὁ ἕνας λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἔκαμε νὰ ὑποχωρήσω εἰς τὴν ἐπιμόνως ὑποστηριζομένην ἀντίθετον γνώμην. Ὁ ἄλλος λόγος, ἦτο πραγματικὸς ὁ φόβος ἐπηρεασμοῦ τῶν μελῶν τῶν συμβουλίων αὐτῶν, ἐπηρεασμοῦ διὰ μέσων ἀθεμίτων. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς βεβαίως, δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένος, ἀλλὰ ὑπάρχει, εἶναι πάντως ἐνδεχόμενος. Τὸ ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅτι δῆθεν θὰ εἰσέλθῃ ὁ κομματισμὸς εἰς τὰ κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια καὶ ὅτι ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, ἡ ἐκλογὴ τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν συμβουλίων καὶ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων δὲν ἐγένετο σύμφωνα μὲ τὰ πολιτικὰ ρεύματα, ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν κομμάτων δὲν ἔχει ἀξίαν. Καὶ δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι σήμερον τὰ κοινοτικὰ καὶ δημοτικὰ συμβούλια ἐκλέγονται ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν κομμάτων. Ἡ λειτουργία τῶν ὡς ἐκλεκτόρων τῶν μελῶν τῶν συμβουλίων, δὲν θὰ συνετέλῃ παντάπασιν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν κομματισμῶν κατὰ τὴν ἐκλογήν των. Ἐκτὸς ὅμως τῶν λόγων αὐτῶν ὑπάρχουσιν πλεῖσται κοινότητες εἰς τὰς νέας χώρας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὠργανομέναι, καὶ ἐὰν ὅμως ἐπικρατήσῃ ἡ ἄμεσος ἐκλογή, θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια πῶς θὰ παρακαμφθῇ καὶ ἡ ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς δυσχέρεια, ὄχι βεβαίως μὲ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρδίτσης συνάδελφος, μὲ τὴν σύμπραξιν δηλαδὴ κατὰ τὴν ἐκλογὴν μὲ τὰ κοινοβουλευτικὰ συμβούλια καὶ ὀργανώσεων ἰδιωτικοῦ δικαίου, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θά συνέβαινεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη ἐλέχθη ἀπὸ τὰ ἑδώλια τὰ Κυβερνητικά, ὅτι θὰ ἐφύτρωναν ὡς μανιτάρια αἱ ὀργανώσεις τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου. Ἀλλ’ ἐὰν παρὰ πάντα ταῦτα ἐπεκράτει ἡ γνώμη τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, τότε νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀπαραίτητον πρῶτον αἱ περιφέρειαι αἱ ἐκλογικαὶ νὰ εἶναι παρὰ πολὺ εὐρεῖαι ὄχι ὁ νομός, ὅπως ὑποστηρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καρδίτσης συνάδελφος, οὔτε ἡ συνένωσις δύο νομῶν, ἀλλὰ πολὺ εὐρύτεραι περιφέρειαι, θὰ ἔφθαναν μέχρι τῆς περιφερείας τοῦ ἐφετείου. Τότε πραγματικῶς θὰ εἴχωμεν πολὺ ὀλιγωτέρους κινδύνους ἐπηρεασμοῦ τῶν κοινοτήτων καὶ δημοτικῶν συμβουλίων, διὰ μέσων ἀθεμίτων. Δεύτερον, θὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα.

§114Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἴπατε ὅτι ἀπεμακρύνθητε ἐκ τῆς ἰδέας ἐμμέσου ἐκλογῆς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀναφέρατε, ἔχει μειονεκτήματά τινα.

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει μειονεκτήματά τινα.

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἤδη ὑπεστηρίχθησαν καὶ ἄλλοι τρόποι ἐκλογῆς.

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἴπω δι’ αὐτούς. Ὁ κ. Μάρκου καὶ ὁ κ. Μακκᾶς, ὑπέδειξαν δύο ἄλλους τρόπους ἐκλογῆς. Θεωρῶ καὶ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον ἐντελῶς ἄστοχον. Ἡ ἐκλογὴ 2ου βαθμοῦ δὲν διαφέρει ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τὴν ἄμεσον. Εἶναι πλάνη νὰ φανταζώμεθα, ὅτι διαφέρει ἀπὸ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Θὰ εἶχε μίαν σκοπιμότητα, ἐὰν ἠθέλωμεν ἑκάστη περιφέρεια νὰ ἐκλέγῃ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἐκλεκτόρων ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλογέων, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Ἀμερικήν. Τότε πραγματικῶς ἔχει μίαν σκοπιμότητα ἡ ἔμμεσος ἐκλογή. Ἄλλως εἶναι πλάνη νὰ φανταζώμεθα ὅτι ἡ ἐκλογὴ 2ου βαθμοῦ διαφέρει ἀπὸ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, διότι προκειμένου νὰ ἐκλέξωμεν ἐκλέκτορας, θὰ γίνῃ ἐκλογὴ ἀπὸ τὸν λαόν.

§118Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ συμβούλια;

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἄλλος λογαριασμός.

§120Λ. ΝΑΚΟΣ. Δὲν εἶναι ἄλλος λογαριασμός.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ἔχουν ἄλλην κυρίαν ἀποστολήν. Ἐδῶ, προτείνεται ἀπὸ τὸν λαὸν ἀμέσως, νὰ ἐκλέγωνται εἰδικοὶ ἐκλέκτορες, μὴ ἔχοντες καμμίαν ἄλλην ἀποστολήν. Οὔτε πάλιν ἡ τροποποίησις τοῦ κ. Μακκᾶ βελτιώνει τὰ πράγματα, διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἐπισημοποιήσεως τῶν συνδυασμῶν, διὰ νὰ γίνῃ κομματικὴ ἐκλογή. Οἱ συνδυασμοὶ εἶναι γνωστοὶ εἰς τοὺς ὑποψηφίους, δὲν ἔχουν ἀνάγκην νομιμοποιήσεως, διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἐκλεκτόρων. Οὕτω πάλιν ὁ συνδυασμὸς πλειοψηφικοῦ καὶ ἀναλογικοῦ, ἔχει τὴν ἐλαχίστην σημασίαν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι ὁ κ. Μακκᾶς θέλει οἱ ἐκλέκτορες νὰ ἐκλέγωνται μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἀπὸ ἐκλογικοὺς συλλόγους ἀπαρτιζομένους ἀπὸ τοὺς πολίτας τῆς περιφερείας τῆς γερουσιαστικῆς π.χ. ἀπὸ τὸν νομὸν Ἀττικο–Βοιωτίας. Ὅλοι δηλαδὴ οἱ πολῖται τῆς εὐρυτάτης αὐτῆς περιφερείας, θὰ ἐκλέξουν τοὺς ἐκλέκτορας μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ κατόπιν μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, ὅτι ὅταν εἰς μίαν περιφέρειαν ἐφαρμόζεται τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἡ μειοψηφία ἀποκλείεται ἐντελῶς ἀπὸ τὴν ἐκπροσώπησιν κατὰ κανόνα. Ἐξαιρετικῶς ἡ μειοψηφία καταλαμβάνει μίαν θέσιν. Κατὰ συνέπειαν θὰ ἔχωμεν ἐκλογὴν ἐκλεκτόρων εἰς τὸν νομὸν Ἀττικο–Βοιωτίας, ἀπὸ ἓν κόμμα τὸ κόμμα τῶν φιλελευθέρων τὸ ὁποῖον πλειοψηφεῖ. Ἀλλὰ τί σημασία, θὰ εἶχε τότε ἡ ἀναλογικὴ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν ἀπὸ τοῦ ἐκλέκτορας;

§122Λ. ΝΑΚΟΣ. Μή ἀποβλέπετε εἰς μερικὰ ἀποτελέσματα. Ὁμιλοῦμεν περὶ τῆς ἀναλογικῆς ὡς συστήματος.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁμιλῶ διὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. Μακκᾶ. Θὰ ἔλθω εἰς τὸ ἰδικόν σας. Τὸ σύστημα τοῦ κ. Μακκᾶ, νομίζω, ὅτι οὐχὶ μόνον δὲν βελτιώνει, ἀλλά, ὅτι καθιστᾷ ἐντελῶς περιττὴν τὴν ἀναλογικήν. Εἶναι ἓν εἶδος ἐμπαιγμοῦ τῆς ἀναλογικῆς, μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ κανὲν ἀποτέλεσμα.

§124Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν μεγαλύτερον ἀριθμὸν ἐκλεκτόρων, ὥστε νὰ ἀποφεύγηται ὁ κίνδυνος τοῦ ἀθεμίτου ἐπηρεασμοῦ;

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος συνεζητήθη διὰ μακρῶν, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν μὲ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, νὰ ἐξασφαλίσωμεν εὐρύτερον κύκλον ἐκλεκτόρων. Προὐτάθη νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ πίναξ τῶν ἐνόρκων καὶ ἐξ αὐτοῦ νὰ λαμβάνωνται ἐκλέκτορες. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀπεκρούσθη, διότι διὰ τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας ὁ πίναξ αὐτὸς δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ ὅπερ σπουδαιότερον, ἡ περίληψις εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἐνόρκων δὲν ἀποδεικνύει ἔναρξιν ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῶν πολιτῶν. Προὐτάθη ἐπίσης νὰ ἐκλέγωνται ἐκλέκτορες εἰδικοὶ ὅπως ἐπρότεινε ὁ κ. Μακκᾶς ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἀπεκρούσθη, διότι δὲν ἀπέχει ἀπὸ τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Καὶ κατελήξαμεν εἰς τὸ ἑξῆς σύστημα, δηλ. εἰς τὸ γαλλικὸν σύστημα τροποποιημένον, νὰ ἐκλέγουν οἱ δήμαρχοι καὶ ὅλοι οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ σύμβουλοι καὶ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ καὶ οἱ ἐκλέκτορες ἐκλεγόμενοι ἀπὸ τοὺς δημάρχους καὶ τοὺς κοινοτικοὺς καὶ δημοτικοὺς συμβούλους καὶ κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστης κοινότητος ἢ δήμου ἢ μόνον ἀπὸ τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους ἀριθμὸν ἴσον πρὸς αὐτούς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπιτυγχάνονται δύο τινά: πρῶτον ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐκλεκτόρων καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀθεμίτου ἐπηρεασμοῦ αὐτῶν, δεύτερον ἡ ἐκλογὴ ὑπὸ τῶν ἀστικῶν κέντρων ἀναλόγως πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐκλεκτόρων καὶ ὁ μετριασμὸς τῶν ἐκ τῶν ἀγροτικῶν περιφερειῶν ἐκλεκτόρων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, καὶ μὲ εὐρυτέραν περιφέρειαν, εὐρυτέραν καὶ ἀπὸ τὸν νομόν, ἐνομίσαμεν τότε, ὅτι ἐπιτυγχάνεται ὁ καλλίτερος τρόπος ἐκλογῆς γερουσιαστῶν. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν αὐτὸ ἱκανοποιεῖ τὸν κ. Νᾶκον. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος: «ἑκατὸν γερουσιασταὶ ἐκλέγονται κατὰ περιφερείας εὐρυτάτας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληθυσμῶν καὶ τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἀπὸ ἐκλογικοὺς συλλόγους ἀποτελουμένους: αʹ) ἀπὸ τοὺς δημάρχους, δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς συμβούλους, βʹ) ἀπὸ εἰδικοὺς ἐκλέκτορας, ἐκλεγομένους ἀναλόγως τῶν πληθυσμῶν τῶν δήμων καὶ κοινοτήτων, ἀπὸ τοὺς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς συμβούλους, καθὼς καὶ ἀπὸ τοὺς κατὰ σειρὰν πλειοψηφίας ἐρχομένους ἐπιλαχόντας τοιούτους μέχρις ἀριθμοῦ ἴσου πρὸς τὰ ⅔ τῶν θέσεων τῶν δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν συμβούλων, γʹ) ἀπὸ τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους καὶ ἀπὸ ἰσαρίθμους εἰδικοὺς ἐκλέκτορας ἐκλεγομένους παρ’ αὐτῶν».

§126Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὥστε ὅταν ἐπιτύχῃ κανεὶς μὲ μίαν ψῆφον θὰ ἐκλεγῇ;

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ξεύρετε κ. Κουτσοπέταλε ὅτι κατὰ κανόνα ἀπολύτως ἐπιλαχόντες εἶναι, αʹ) οἱ ἐκπρόσωποι τῆς πλειοψηφίας, καὶ βʹ) οἱ ἐκπρόσωποι τῆς μειοψηφίας. Συνεπῶς δὲν παίρνω μόνον ἕνα ψῆφον παραπάνω. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἠθελήσαμεν, ἐπιδιώξαμεν ὅπως εἶπα, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ εὐρύνωμεν τὸν κύκλον τῶν ἐκλογέων, νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀθέμιτον ἐπηρεασμὸν καὶ ἐπιδιώξαμεν ἐπίσης νὰ ἐνισχύσωμεν κάπως τὰ ἀστικὰ κέντρα τὰ ὁποῖα ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο ἀπὸ μόνον τοὺς δημοτικοὺς καὶ κοινοτικοὺς συμβούλους, θὰ ἐμειονέκτουν λόγῳ τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τῶν τελευταίων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι καὶ οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὰ ἀστικὰ κέντρα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ ἀνισίτελος, ἡ πηγάζουσα ἀπὸ τὸν μόνον ἀριθμὸν τῶν κοινοτικῶν συμβούλων, ὅτι νὰ ἐκλέγωνται ἐκλέκτορες δι’ ἕκαστον δῆμον καὶ ἑκάστην κοινότητα ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ. Δηλαδὴ οἱ ἐκλέκτορες τῶν Ἀθηνῶν δὲν θὰ εἶναι μόνον οἱ 30 δημοτικοὶ σύμβουλοι, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ εἰδικοὶ ἐκλέκτορες ἀριθμοῦ ἀναλόγου πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ τοῦ Μενιδίου οἱ ἐκλέκτορες δὲν θὰ εἶναι μόνον οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι ἀλλὰ καί εἰδικοὶ ἐκλέκτορες ἀριθμοῦ ἀναλόγου πρὸς τὸν πληθυσμὸν τῆς κοινότητος αὐτῆς. Τώρα ὅμως, ὅπως ἐξήγησα ἀποκλίνω ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡμεῖς θεωροῦμεν ἓν ἀπαραίτητον καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου ἐρωτῶμεν ἡμεῖς, διατὶ προκειμένου περὶ Γερουσίας, περὶ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος, θὰ ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ οὐχὶ τὸ ἀναλογικόν; Ὑπάρχει κανεὶς ὁ ἀμφισβητῶν, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ δημοκρατικὸν καὶ τὸ δίκαιον ἐκλογικὸν σύστημα, ὑπάρχει κανεὶς ὁ ἀμφισβητῶν ὅτι εἶναι τὸ καταλληλότερον σύστημα προκειμένου εἰς τὴν Γερουσίαν σκοπὸς ὅπως εἶπα νὰ παρασχεθῇ ἡ εὐκολία τῆς ὑπερασπίσεως πλὴν τῶν μεγάλων συμφερόντων καὶ ὅλων τῶν ἐπικρατουσῶν εἰς τὸν τόπον ἰδεῶν; Τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐξασφαλίζει αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἢ τὸ ἀναλογικόν; Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι διὰ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ Γερουσία, προσαρμόζεται ἀπολύτως καὶ μόνον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ μόνον τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Μήπως τὰ ἐλαττώματα, τὰ φανταστικὰ ἔστω, τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἰσχύουν προκειμένου περὶ ἐκλογῆς Γερουσίας; Τὸ σπουδαιότερον προσαπτόμενον εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἄλλως ἐκ τῶν πραγμάτων ἐδῶ ἀπεδείχθη ἀβάσιμον, ὅτι δὲν ἀσφαλίζει μονιμότητα Κυβερνήσεων, δὲν ἰσχύει διὰ τὴν Γερουσίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν ἐξαρτᾶται ἡ Κυβέρνησις. Δὲν ὑφίσταται τὸ ἐλάττωμα τοῦτο προκειμένου καὶ περὶ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐτόνισεν ὁ ἀγαπητὸς φίλος καὶ συνάδελφος κ. Μπακόπουλος διότι ἡ τελευταία ἐκλογὴ ἀπέδειξε περιτράνως ἐν συγκρίσει μὲ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1926, ὅτι ὅταν ἕνα κόμμα, ἔχει τὴν πλειοψηφίαν ἐκ τοῦ λαοῦ ἀσφαλίζει τὴν πλειοψηφίαν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἀναλογικὴν καὶ τὴν σταθερότητα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν ἐννοεῖται νὰ δώσωμεν τὴν εὐκαιρίαν ὑπερασπίσεως τῶν γενικῶν συμφερόντων, τῶν ἰδεῶν τῶν ἐπικρατουσῶν εἰς τὸν τόπον, θὰ ἐπιτύχωμεν ταῦτα πάντα μὲ τὸ ἀναλογικὸν ἢ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Θέλομεν ἐπιλογὴν προσώπων. Ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὑποστηρίζων, ὅτι εἶναι ἀσφαλεστέρα ἡ ἐπιλογὴ προσώπων, διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος; Τὸ πλειοψηφικὸν ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπικρατεῖ ἓν κόμμα, νὰ ἐκλέγῃ τοὺς καλλιτέρους καὶ τοὺς δευτερεύοντας παράγοντάς του ὡς ἀντιπροσώπους. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα, ἔχει τὸ πλεονέκτημα πράγματι, παντοῦ νὰ μὴ ἀφίνῃ νὰ ἐκλέγῃ καὶ μὴ καταλαμβάνῃ ἓν κόμμα ὅλας τὰς θέσεις τῆς περιφερείας καὶ ἐξ ἄλλου νὰ διευκολύνῃ μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τοῦ αὐτοῦ κόμματος τὴν ἐπιλογὴν τῶν ἐχόντων μεγαλύτερον κῦρος, μεγαλυτέραν δημοτικότητα. Καὶ τὸ ἀποδίδομεν εἰς τὴν ἀναλογικὴν τὸ ἐλάττωμα τοῦ τεμαχισμοῦ τῶν κομμάτων, τὸ ἀπέδειξαν μὴ ὑπάρχον πλεῖσται ἐκλογαὶ εἰς ἄλλα Κράτη καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας, ὅπου ἴσχυσε τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀπέδειξαν ὅτι δὲν εἶναι ὁ τεμαχισμὸς τῶν κομμάτων ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἀπόδειξις αἱ τελευταῖαι ἐν Γαλλίᾳ ἐκλογαί, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν ὑπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἐλάττωσαν οὔτε κατὰ ἕν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ηὔξησαν τὰ ὑπάρχοντα κόμματα. Ὅμοια ἀποτελέσματα εἶχον καὶ πλεῖσται ὅσαι ἐκλογαὶ εἰς ἄλλα μέρη, ἐνεργήθησαν ὑπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἀλλὰ καὶ ὁ τεμαχισμὸς τῶν κομμάτων αὐτῶν δὲν ἔχει καμμίαν ἀπολύτως σημασίαν τοὐλάχιστον ἐπιβλαβῆ διὰ τὴν Γερουσίαν. Δὲν ἀνέμενα τὴν σημερινὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Καρδίτσης συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ἦλθε καὶ ὑπεστήριξεν παραδόξως, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἔχει ἀπολύτως καμμίαν ἀξίαν καὶ εἶναι προτιμώτερον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ ὄχι δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλά, διότι εἰς δύο τάξεις πρέπει νὰ χωρισθῇ ἡ κοινωνία καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀνατροπέων καὶ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀποκρουόντων τὴν ἀνατροπὴν καὶ τοῦτο πρὸς ἐπικράτησιν τῶν συντηρητικῶν ἰδεῶν. Τὸν διέκοψα καὶ τοῦ εἶπον, ὅτι θὰ ἦτο δυστύχημα ἐὰν τοιαύτην τινὰ ἐξέλιξιν ἐλάμβανον τὰ πράγματα, διότι ἐὰν ἡ κοινωνία διῃρεῖτο εἰς δύο μεγάλα στρατόπεδα, εἰς τοὺς ἀνατροπεῖς ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ εἰς τοὺς συντηρητικοὺς ἀπὸ τὸ ἄλλο, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ εὑρισκώμεθα εἰς τὰ πρόθυρα τῆς ἀνατροπῆς. Ἡ τοιαύτη διαίρεσις τῆς κοινωνίας εἰς δύο τάξεις, θὰ ἐδικαίωνε τὴν Μαρξικὴν θεωρίαν, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει ὅτι ἡ κοινωνία διαιρεῖται εἰς δύο τάξεις, εἰς τοὺς ἐκμεταλλευτὰς καὶ ἐκμεταλλευομένους καί, ὅτι μία διέξοδος ὑπάρχει ἀπὸ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡ ἀνατροπὴ διὰ τῆς βίας ἀπὸ τοῦ ἀδίκου καθεστῶτος πρὸς κατάλυσιν τῆς διαφορᾶς τῶν τάξεων, πρὸς δημιουργίαν μιᾶς ἄλλης κοινωνίας, στηριζομένης εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀλληλεγγύην. Αὐτὴν τὴν δικαίωσιν θὰ εἶχεν αὐτή ἡ διαίρεσις τῆς κοινωνίας εἰς τὸ συντηρητικὸν καὶ τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα. Ἀλλὰ ἡ κοινωνία εἶναι μία πυραμὶς ὅπου ὑπάρχουν πλεῖσται διαβαθμίσεις συμφερόντων, ἀντιλήψεων. Ἐὰν ἔλλειπον αὐταὶ αἱ διαβαθμίσεις ἀλλοίμονον εἰς τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τὸ σημερινόν, τὸ ἀστικόν. Αὐταὶ αἱ διαβαθμίσεις συντελοῦν, ὥστε νὰ γίνεται ἡ ἐξέλιξις ἡ κοινωνικὴ ὁμαλωτέρα, χωρὶς καταστροφάς, χωρὶς βαρβαρισμούς. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διὰ νὰ γίνεται ἡ ἐξέλιξις ὁμαλή, διὰ νὰ μὴ ἐπικρατοῦν αἱ ἀντιλήψεις τῶν ἄκρων ἀριστερῶν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ διαίρεσις κομμάτων, εἴτε ἀγροτικῶν, εἴτε φιλελευθέρων, εἴτε δημοκρατικῶν, εἴτε ριζοσπαστικῶν, εἴτε συντηρητικοσοσιαλιστικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀποστολὴ αὐτῶν τῶν κομμάτων τῆς ἀριστερᾶς, νὰ καθιστοῦν ὁμαλὴν τὴν κοινωνικὴν ἐξέλιξιν, διὰ τῆς βαθμιαίας ἱκανοποιήσεως τὰς ἀξιώσεις τῶν οἰκονομικῶς ἀσθενεστέρων κοινωνικῶν τάξεων. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι ἕνα σύστημα σωτήριον. Διὰ ποῖον λοιπὸν λόγον, ἐρωτῶ, δὲν θὰ καθιερώνωμεν ἕνα τόσον κατάλληλον ἕνα δίκαιον καὶ δημοκρατικὸν σύστημα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν; Ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τῶν ἀντιθέτων; Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος παραδόξως ἐφιλοδόξησε νὰ καταστήσῃ τὸ διάταγμα τὸ ἀτυχὲς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἔγινεν ἡ τελευταία ἐκλογή, πάγιον ἐκλογικὸν δίκαιον τῆς Δημοκρατίας, ἐλέχθη λέγω ἀπὸ τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη καθιερώσεως τοῦ ἀναλογικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι δὲν πρόκειται ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει κομματικῶν ἀντιλήψεων.

§128Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐκεῖναι αἱ προϋποθέσεις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, προκειμένου περὶ σώματος τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει πολιτικὸν χαρακτῆρα.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δηλαδὴ τοῦτο σημαίνει μεταφραζόμενον τὸ ἑξῆς. Ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων.

§130Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι δὲν εἶναι ἀνάγκη.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γίνεται;

§132Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τόσον τὸ χειρότερον γιὰ σᾶς. Ἐὰν ἐλέγατε δὲν πρέπει, θὰ ὑποστηρίζατε μίαν γνώμην, δυναμένην νὰ ὑποστηριχθῇ. Λέγοντες ὅμως, ὅτι δὲν γίνεται κομματικὴ ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν, εἶσθε ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος, διότι οἱαδήποτε λαϊκὴ ἐκλογὴ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι κομματικὴ ἐκλογή.

§134Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ τὸ Σύνταγμα ποῦ κάματε σεῖς, πρωτίστως δὲν ἐπιδίδετε πολιτικὸν χαρακτῆρα.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ὑπουργέ, εἶσθε ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος.

§136Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ζήτημα, ποῖος εἶναι ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι σεῖς εἶσθε ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος.

§137Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶσθε σεῖς ἐκτὸς τῆς πραγματικότητος καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω. Ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον ἐμποδίζει ἐντελῶς τὴν ἐκδήλωσιν κομματικῶν ἀντιλήψεων, τότε ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ ἦτο συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργός; Εἶναι σύστημα μὲ συνδυασμοὺς μὲ σώματα κλπ. Ὅλα αὐτὰ δὲν ἀποτελοῦν κομματικὴν ἐκλογήν; Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐκλογὴ κομμάτων χωρὶς αὐτὴ νὰ εἶναι κομματικὴ ἐκλογή.

§138Μ. ΑΙΛΙΑΝΟΣ. Μὰ δὲν θὰ τὴν κάνουμε Ἀκαδημίαν τὴν Γερουσίαν.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἐκλογὴ ἐφ’ ὅσον εἶναι λαϊκὴ ἐκλογή, νὰ μὴ εἶναι καὶ κομματικὴ ἐκλογή. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει πολιτικὴν δύναμιν, δὲν θὰ ἔχῃ καὶ ἡ ἐκλογὴ κομματικὸν χαρακτῆρα. Ἐγὼ ὅμως λέγω, ὅτι θὰ ἔχῃ κομματικὸν χαρακτῆρα, διότι ὅσον καὶ ἂν δὲν ἔχῃ ἄμεσον πολιτικὴν δύναμιν ἡ Γερουσία, θὰ ἔχῃ ὅμως πολιτικὴν ἐπίδρασιν καὶ πολιτικὴν ἐπιρροήν. Θὰ εἶναι καὶ αὐτὴ ἕν μέσον διεκδικήσεως δικαίων καὶ ὑπερασπίσεως συμφερόντων καὶ πολιτικῶν ἰδεῶν. Καὶ ἐφ’ ὅσον, θὰ εἶναι ἕν ὄργανον, ἕν μέσον ὑπερασπίσεως συμφερόντων καὶ ἰδεῶν, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ ἐκλογή, θὰ εἶναι λαϊκὴ ἐκλογή, θὰ εἶναι κατ’ ἀνάγκην καὶ κομματική καὶ ἂν θέσωμεν ὡς ἐκλέκτορας τὰ μέλη τῶν κοινοτικῶν καὶ δημοτικῶν συμβουλίων, πάλιν ἡ ἐκλογὴ θὰ εἶναι κομματική. Δὲν ἐφαντάσθην καὶ ἐγὼ ποτέ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν θὰ εἶναι κομματική. Ἡ διαφορὰ ὅμως, εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅτι ἐὰν εἰσαγάγωμεν ἄμεσον ἐκλογὴν καὶ πλειοψηφικὸν σύστημα, τὴν μὲν μίαν φορὰν θὰ ἔχετε ὅπως εἶπον τὴν ἀδιατάρακτον ἐπικράτησιν καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν τῆς θελήσεως, ποῦ ἐπικρατεῖ καὶ εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ἄλλην ὅμως φορὰν θὰ ἔχετε, ἂν συμβῇ ν’ ἀλλάξῃ τὸ φρόνημα τὸ λαϊκόν, θὰ ἔχετε τὴν μεγαλυτέραν ἀντίθεσιν μεταξὺ Βουλῆς καὶ Γερουσίας. Ἐκτὸς τούτου θὰ ἔχετε μονομέρειαν καὶ ἀτελῆ ἐκπροσώπησιν, ἀτελῆ ὑπεράσπισιν τῶν ἰδεῶν τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ σύστημα τὸ ὁποῖον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν διὰ τὴν Γερουσίαν, εἶναι τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἂν ὑπάρχῃ κανὲν σύστημα τὸ ὁποῖον καθιερούμενον, θὰ ἀπετέλῃ πλῆγμα, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶναι θανατηφόρον, πάντως πλῆγμα βαθύτατον κατὰ τῆς Γερουσίας, θὰ ἦτο ἡ καθιέρωσις αὐτοῦ τοῦ συστήματος διὰ τὴν Γερουσίαν. Ποῖος λοιπόν, θὰ εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ θέλωμεν νὰ εἴμεθα δίκαιοι καὶ δημοκρατικοὶ προκειμένου νὰ θεσπίσωμεν τὴν συγκρότησιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος; Ἐλέχθη ὅτι ἓν μέγα ἐμπόδιον εἶναι τὰ ὅρια, ὁ νομός. Ὑπεστηρίχθη τοῦτο ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον εἰσηγητὴν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ὅτι ὁ νομός εἶναι κάτι τι τὸ ἄγνωστον ἀκόμη. Δὲν μπορῶ νὰ δεχθῶ ὅτι προκειμένου περὶ ἐκλογῆς, εἶναι δυνατὸν ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ πρόσκομμα σοβαρὸν ἡ ἀνάγκη τῆς εὐρύνσεως τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Μήπως εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς δὲν εἴχομεν μεγάλην περιφέρειαν, πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ τὸν νομόν, διὰ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην κατηγορίαν; Καὶ μπορεῖ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ καθιέρωσις περιφερείας εὐρυτέρας τοῦ νομοῦ, ὅπως εἶναι ἡ περιφέρεια τοῦ δευτέρου βαθμοῦ, ὅτι αὕτη προσκρούει εἰς τὰ αἰσθήματα καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἐκλογέων, ἢ συντελεῖ εἰς τὸ νὰ ἐπέλθῃ καμμία βλάβη οὐσιαστικὴ εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν; Δὲν θὰ ἠμπορέσῃ κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαῦτα πράγματα. Δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια τὴν ὁποίαν ἐχρησιμοποιήσαμεν πολλάκις, ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ κἄτι τι τὸ ἀνυπερβολικόν. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἡ περιφέρεια τοῦ ἐφετείου ἔχει ἐπίσης τὴν αὐτὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ἡ περιφέρεια τοῦ νομοῦ. Ἐὰν θέλωμεν μάλιστα νὰ συντελέσωμεν περισσότερον, ὥστε ὁ ἐκλεγόμενος ὡς λαϊκὸς ἀντιπρόσωπος νὰ μὴ ἀναγκάζεται νὰ ἔρχεται εἰς προσωπικὰς συγκαταβάσεις πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καθιερώσωμεν εὐρυτέραν περιφέρειαν. Καὶ ἂν θέλωμεν πράγματι νὰ ἐπιτύχωμεν ἐπιλογὴν προσώπων, ὀφείλομεν νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἐὰν θέλωμεν ἐπίσης νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἱκανοποιητικὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν μεγάλων συμφερόντων, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον συντελεῖ, ὥστε πράγματι ἓν σῶμα ἀντιπροσωπευτικόν, νὰ περικλείῃ ὅλας τὰς πολιτικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου ἀναλόγως τῶν δυνάμεων αὐτοῦ. Καὶ τότε μόνον ἐξυψοῦται ἕνα πολιτικὸν σῶμα, ὅταν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων εἶναι ριζωμένη ἡ ἰδέα, ὅτι εἰς τὸ σῶμα ἐκεῖνο ἐκπροσωπεῖται ὁλόκληρος ὁ λαός. Εἰς τῶν ἄλλων κυρίων συναδέλφων, ὁ κύριος Ἀλεξανδρῆς, εἶπεν, ὅτι ναὶ μὲν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι καλόν, ἀλλὰ αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιβάλλουν νὰ καθιερώσωμεν τώρα τουλάχιστον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ποῖαι εἶναι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν νὰ καθιερώσωμεν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησεν νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀντιλήψεις, ἀλλὰ μὲ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν, ἀσφαλῶς δὲν προσέφερεν καμμίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Διότι ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία λέγω, ἔχει περισσότερον ἀπὸ ἡμᾶς τὴν ἐπιθυμίαν ὅπως καταστήσῃ τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα ἄξιον τῆς ἀποστολῆς του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτεται τόσον περιωρισμένως, τόσον χρονικῶς περιωρισμένως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτεται νὰ καταστήσῃ τὴν Γερουσίαν σῶμα μὴ δυνάμενον νὰ φέρῃ ἀντίρρησιν. Ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ σκέπτεται, πῶς θὰ ὠργανώσῃ μονίμως τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα, ὥστε ν’ ἀποδώσῃ τοὺς ἀναμενομένους καρποὺς εἰς τὸν τόπον. Μήπως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀντιλαμβάνεται, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε καθιερώσῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ὡς ἀποτέλεσμα θὰ εἶχεν — διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ μεγάλη πλειοψηφία ἥτις περιέβαλε τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ τὴν περιβάλῃ — θὰ εἶχε, λέγω, ὡς ἀποτέλεσμα τὸν τελικὸν ἀποκλεισμὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐκλογὴν ὡς μελῶν τῆς Γερουσίας τῶν δευτερευόντων καὶ τριτευόντων πολιτικῶν παραγόντων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχε νὰ συμπεριληφθοῦν εἰς τοὺς βουλευτικοὺς συνδυασμοὺς τῆς πλειοψηφίας, καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἐξυπηρετικὴ καθόλου τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ Βʹ νομοθετικοῦ σώματος κατὰ τοιοῦτον τρόπον; Καὶ τὶ ἀνάγκην, ἐπὶ τέλους, ἔχει ἡ Κυβέρνησις μιᾶς πληθωρικῆς πλειοψηφίας καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν, διὰ νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ κ. Σίδερης; Ἡ πληθωρικὴ πλειοψηφία καὶ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν, δὲν ἀποτελεῖ τίποτε τὸ ἀγαθόν, παρὰ μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ἐξωτερικήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκονται ριζικαί, ἐπαναστατικαὶ μεταρρυθμίσεις. Τότε βεβαίως ἡ πληθωρικὴ πλειοψηφία εἶναι ἀναγκαία, διὰ νὰ παραμερισθοῦν αἱ πείσμονες ἀντιδράσεις χωρὶς χρονοτριβήν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς καμμίαν περίοδον ἐπαναστατικῶν μεταρρυθμίσεων, σήμερον εὑρισκόμεθα μᾶλλον εἰς μίαν περίοδον συντηρητισμοῦ, περισυλλογῆς ἐὰν θέλετε, τὶ χρειάζεται, λοιπὸν μία πληθωρικὴ πλειοψηφία; Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἡ πληθωρικὴ πλειοψηφία μοῦ ἐνθυμίζει ὀλίγον τὸ πληθωρικὸν νόμισμα, ἔχει κἄποιαν ἀναλογίαν μὲ αὐτό. Ὅπως ἐκεῖνο καὶ ἡ πληθωρικὴ πλειοψηφία συντελεῖ, ὥστε νὰ φυγαδεύωνται ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι χάριν τοῦ κύρους καὶ τῆς ἱκανότητός των, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν Βουλήν. Συντελεῖ ἀκόμη εἰς τὸ νὰ ἐλαττώνεται ἡ δύναμις καὶ τὸ κῦρος ἑνὸς ἑκάστου μέλους τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐὰν αὐτὸ συμβαίνῃ διὰ τὴν πληθωρικὴν πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, τί νὰ εἴπῃ κανείς, διὰ τὴν πληθωρικὴν πλειοψηφίαν τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἠδύνατο κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ προσφέρῃ καμμίαν βοήθειαν τῆς Κυβερνήσεως; Κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν μία ἀντιπολίτευσις ἰσχυρὰ ἀκόμη παρέχει μεγαλύτερα ὠφελήματα. Ἡ Κυβέρνησις δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι παντογνώστης, ἔχει ἀνάγκην καὶ τῆς συνδρομῆς παντὸς δυναμένου νὰ ἐκφέρῃ μίαν ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανείς, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ σημερινὴ πλειοψηφία δὲν θὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς καὶ ἀνδρῶν προερχομένων ἀπὸ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ἔστω ἐλαχίστων ἐκλεκτῶν ἀνθρώπων, διότι μόνον ὀλίγοι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλεγοῦν, οἱ ὁποῖοι καὶ ὅταν ἀκόμη ἀντιτίθενται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν προσφέρουν μίαν ὑπηρεσίαν διότι ἐν τῇ κριτικῇ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, τῶν πράξεων τῆς πλειοψηφίας καθοδηγεῖται καὶ ἡ πλειοψηφία διὰ νὰ εὑρίσκῃ τὸν ἀσφαλέστερον, τὸν συμφερώτερον δρόμον. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον πράγματι μὲ πρωτοφανῆ ἐμπιστοσύνην περιεβλήθη ἀπὸ τὸν λαόν, ἔχει ἐξαιρετικὴν ὑποχρέωσιν καὶ λόγῳ τῶν περιστάσεων καὶ λόγῳ τῆς μεγάλης πλειοψηφίας τὴν ὁποίαν συνεκέντρωσεν, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ παρίδῃ αὐτὴν τὴν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι δίκαιον πρὸς τοὺς ἀντιπάλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι χθὲς συνετρίβησαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἐκπληρώσῃ μίαν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν, νὰ θεμελιώσῃ τὸ Βʹ νομοθετικὸν σῶμα ἐπὶ βάσεων αἱ ὁποῖαι νὰ ἀσφαλίζουν τὴν ὁμαλήν, τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν αὐτοῦ. Ἐπὶ τέλους αὐτὸ τὸ ἴδιον κόμμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, διὰ τοῦ στόματος τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ 1911 ἐκήρυξεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι εἶναι ὀρθὸν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε ὄχι διὰ τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ διὰ νόμου νὰ καθιερωθῇ. Εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἰς τὴν τρίτην συνέλευσιν, διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἐπέμεινε, ὅπως καθιερωθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῆς πρώτης μετὰ τὴν ἐθνικὴν συμφορὰν Κυβερνήσεως τῆς ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον σημερινὸν πρωθυπουργὸν ἔθεσεν ὡς πρόγραμμα αὑτοῦ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς καὶ διὰ τῆς διαδόχου Κυβερνήσεως ἐπανέλαβε τὴν αὐτὴν ἐπαγγελίαν καὶ βραδύτερον συνέβαλεν εἰς τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι τοιαύτην ἰδέαν εἶχε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὄχι διότι ἐνόμιζεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἦτο τὸ ἐκλογικὸν συμφέρον εἰς αὐτό, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζεν ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἐξασφαλίζει τὴν ἱκανοποίησιν τῶν φιλελευθέρων ἰδεῶν, τὴν πρόοδον τοῦ τόπου. Δὲν πρέπει δὲ τὸ κόμμα αὐτὸ νὰ λησμονῇ καὶ κάτι ἄλλο. Νὰ λησμονῇ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920, ὁπότε ἂν καὶ εἴχαμεν τὴν λαϊκὴν πλειοψηφίαν, εἰσήλθομεν ὅσοι εἰσῆλθον ἐξ ἡμῶν, ἡττημένοι καὶ συντετριμμένοι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κύριε ἐκ Καρδίτσης βουλευτά, δὲν ἐξασφαλίζει μόνον τὴν ἐκπροσώπησιν τῆς μειοψηφίας, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀσφαλίζει εἶναι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἀσφαλίζει τὴν ἐπικράτησιν τῆς πλειοψηφίας. Καὶ ὅταν ἔχῃ εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920, βεβαίως θὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι ἔχει μίαν ὑποχρέωσιν, νὰ συντελέσῃ ὥστε παρόμοια ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα νὰ μὴ ἴδουν πλέον τὸ φῶς τῆς ἡμέρας. Θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν πρέπουσαν γεναιοφροσύνην ἀπέναντι τῶν χθεσινῶν ἀντιπάλων. Ἐνίκησεν χθὲς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ σύμβολον τὴν Δημοκρατίαν, τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν εἶναι σύστημα δημοκρατικόν.

§140Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε δίκαιον τὰ ἐπιχειρήματά σας ἔχουν ἀξίαν, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ἔχετε δίκαιον.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπεστηρίχθη καὶ δικαίως, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δὲν εἶναι δημοκρατικόν, διότι ἡ ἐκλογὴ δὲν ἀποτελεῖ ἀπόφασιν. Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἀποτελεῖ ἀπόφασιν ἀλλ’ ἀποτελεῖ ἐκλογήν. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐπιτροπῶν. Διατὶ δὲν ἐφαρμόζεται τοῦτο εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς;

§142Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διότι ἐκεῖ εἶναι ἡ Κυβέρνησις. Τὰ ἐπιχειρήματά σας χάνουν μέγα μέρος τῆς ἀξίας των ἐδῶ.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε θὰ εἴχατε δίκαιον ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα δίδει πάντοτε σταθερὰν Κυβέρνησιν καὶ περιορίζει τὴν διαίρεσιν τῶν κομμάτων, ἀλλ’ ἂν λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν Γαλλίαν καὶ ἄλλα Κράτη, θὰ ὁμολογήσετε, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ συστήματος δὲν ἐπιτυγχάνεται πάντοτε ὁμοιογενὴς πλειοψηφία.

§144Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν ἀφίνετε τὸ ζήτημα αὐτό, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῶν ἐκλογῶν;

§145Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὔτε δημοκρατικὸν εἶναι τὸ σύστημα, οὔτε στερεώνει τὴν Δημοκρατίαν, διότι ἡ Δημοκρατία στερεώνεται τότε καὶ μόνον....

§146Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μένει ἀκυβέρνητος κύριε συνάδελφε, ἀφήσατε τὸ ζήτημα νὰ τὸ συζητήσωμεν ὅταν συζητήσωμεν τὸ ζήτημα περὶ τῶν ἐκλογῶν.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διατὶ δὲν διακόψατε τὸν κ. Ἀλεξανδρῆν, κύριε Πρόεδρε, ὅταν ὡμίλησε περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ;

§148Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τώρα σᾶς κάμω τὴν παράκλησιν νὰ ἀφήσετε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ τὸ συζητήσωμεν ἄλλοτε.

§149Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ὁμιλεῖτε ἐπὶ μίαν ὥραν καὶ δὲν ἐθίξατε διόλου τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ὅλον τοῦ ζητήματος. Εἶπον εἰς ὑμᾶς ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν πλειονοψηφίαν χειροκρατουμένην καὶ πειθαρχοῦσαν ὅπως ὀφείλεται εἰς τὰ ἤδη πολιτικὰ κόμματα, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πλειοψηφία αὕτη δὲν πρόκειται νὰ κατορθώσῃ μίαν ἐργασίαν ἐθνικὴν ἴσην μὲ ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ ἔκαμεν, ἐὰν εἴχωμεν τὴν πλειοψηφίαν μὲ τὸ ἰδικόν μου σύστημα.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σεῖς φαντάζεσθε ὅτι αἱ ὠργανωμέναι τάξεις εἶναι μειοψηφία. Εἶναι πλάνη. Βεβαίως τὰ συμβούλια αὐτῶν εἶναι μειοψηφία, ἀλλ’ αἱ τάξεις αἱ ὀργανωμέναι δὲν εἶναι μειοψηφία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀποκρούσετε εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι καὶ διὰ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ τόπου καὶ χάριν τῆς ὁμαλότητος ἐπιβάλλεται κάθε πολιτικὴ δικαιοσύνη. Εἶπον λοιπόν, ὅτι δὲν στερεώνει τὴν Δημοκρατίαν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, διότι ἡ Δημοκρατία στερεώνεται ὅταν ὅλαι αἱ μερίδες ἔχουσιν τὴν συναίσθησιν ὅτι δὲν ἀδικοῦνται, ὅτι ἡ Δημοκρατία εἶναι κτῆμα ὅλου τοῦ λαοῦ, καὶ ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων. Κύριοι, σᾶς εἶπον τὶ προσδοκῶμεν ἀπὸ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα καὶ πῶς νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προσδοκῶμεν. Συνήθως ὑπὸ τῶν συντηρητικῶν ἀνθρώπων ὁσάκις προτείνεται μία μεταρρύθμισις ἀντιτάσσεται: καὶ μήπως θὰ διορθωθοῦν τὰ πράγματα, θὰ ἀλλάξῃ ἡ Ἑλλὰς ἐὰν γίνῃ ἡ μεταρρύθμισις; Οὐδείς, κύριοι, ὑπεστήριξεν ὅτι ἡ ἀναλογικὴ εἶναι μία πανάκεια, οὔτε ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι πανάκεια, οὐδεὶς θεσμὸς πολιτικὸς ἀποτελεῖ πανάκειαν. Ἴσως ἡ πανάκεια νὰ κεῖται εἰς τὴν διορατικότητα καὶ τὴν ἐθελοθυσίαν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τοῦ τόπου, ἴσως νὰ κεῖται εἰς τὰς ἀρετὰς τῶν διευθυνουσῶν τάξεων, εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν ἐκλογέων. Ἀλλ’ οἱ θεσμοὶ αὐτὸν τὸν προορισμὸν ἔχουν, νὰ συντελοῦν, ὥστε νὰ γίνουν οἱ ἄνθρωποι πολῖται ἱκανώτεροι, νὰ συντελῶσιν, ὅπως πάντοτε ἐπικρατοῦν τὰ ζωτικώτερα συμφέροντα τοῦ τόπου. (χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§151Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν λυθῇ ἡ συνεδρίασις παρακαλῶ νὰ μάθω πότε θὰ ὁμιλήσω.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε πρῶτος κατὰ σειράν.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 9 μ. μ.)