1928.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26η

ΤΕΤΑΡΤΗ 28 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΥ

(Ὥρα 4.30′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ κ. Κ. Ἀλαβάνος, καταθέτει τηλεγράφημα ἐκ Τήνου τὸ ὁποῖον ἀναφέρει, ὅτι ἐν τῷ λιμένι τῆς νήσου ἐπῆλθον ζημίαι ὄχι μόνον εἰς τὰ ἱστιοφόρα ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ κρηπιδώματα τοῦ λιμένος καθὼς καὶ εἰς τὰ παραλιακὰ ἐκεῖ καταστήματα, ἐφιστᾷ δὲ ἐπὶ τούτων τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλεῖ αὐτὴν νὰ διατάξῃ τὴν λῆψιν τῶν ἐνδεικνυομένων μέτρων. — Ὁ βολευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου, κατεθέτει τηλεγράφημα τῶν ἐκ πλημμύρας καταστραφέντων κατοίκων Γαστούνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Β. Κυρέλλος, καταθέτει αἴτησιν τῶν ἁμαξηλατῶν Θηβῶν, παραπονουμένων ὅτι ἠγνοήθησαν παντελῶς ἀπὸ τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις καὶ παρακαλούντων ὅπως διαταχθῇ ἡ καταδολὴ τῆς ἀποζημιώσεώς των καὶ ἡ ἐξαγορὰ τῶν δύο μόνον ἁμαξῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπέμειναν. — Ὁ Ἰωάννης Δρακούλη Βουδικλάρης, πρώην ἐνωμοτάρχης, αἰτεῖ τὴν ἐπαναφοράν του εἰς τὴν Χωροφυλακήν, ἐξ ἧς ἀδίκως ἀπεμακρύνθη. — Ἡ Ἄννα Γεωργίου χήρα ὑπολοχαγοῦ θανόντος κατὰ τὸν πόλεμον, παρακαλεῖ ὅπως ἡ σύνταξίς της ὑπαχθῇ εἰς τὸν νέον νόμον, οὕτως ὥστε νὰ λαμβάνῃ κατὰ δύο βαθμοὺς ἀνωτέραν τῆς σημερινῆς. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Φλῶρος, καταθέτει αἴτησιν τοῦ Σταύρου Τραυλοῦ, παρακαλοῦντος ὅπως παραταθῇ ἡ ἰσχὺς τοῦ πίνακος τῶν ἐπιτυχόντων κατὰ τὸν ἐνεργηθέντα τελωνειακὸν διαγωνισμὸν γραμματέων. — Τὸ σωματεῖον καπνεργατῶν «ἡ Ἀναγέννησις Δοξάτου καὶ Ἀλιστράτης Πραβίου», ὑποβάλλει ψήφισμα ἐν τῷ ὁποίῳ περιλαμβάνονται διάφορα αἰτήματά των, ὧν ζητεῖ τὴν ἀποδοχήν. — Ὁ ἐν Καβάλλᾳ κατοικῶν Κ. Τσιλογιάννης, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι διέταξε τὴν ὁλοσχερῆ μετατροπὴν τοῦ παραπήγματός του τοῦ ὁποίου ἦτο κάτοχος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς, ὑποβάλλει αἴτησιν συνταξιούχων μεταλλευτῶν τῶν τέως δήμων Κυμαίων, Κοτυλαίων καὶ Κουστρίων τῆς ἐπαρχίας Καρυστίας, παρακαλούντων, ὅπως αὐξηθῇ ἡ διδομένη εἰς αὐτοὺς μικρὰ σύνταξις ἀναλόγως μὲ τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τοῦ βίου. — Τὸ σωματεῖον «Ἕνωσις Ἀστικῆς Ἰδιοκτησίας Κορίνθου», ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν. — Ἡ Ἐπαγγελματικὴ Ὁμοσπονδία Ἐδέσσης, ζητεῖ ὅπως ἐκπροσωπευθῇ ἐν τῇ Γερουσίᾳ καὶ ἡ ἐπαγγελματικὴ τάξις. — Τὸ Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον Κερκύρας, διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀγροτικῆς πίστεως, ὡς ὑποδουλῶνοντος τοὺς ἀγρότας ἐπὶ 30τίαν εἰς τὰς Τραπέζας. — Πωληταὶ σπορελαίων, παρακαλοῦν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον «περὶ ἐλαιολάδων» καὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἐλευθέρα εἰσαγωγὴ καὶ πώλησις αὐτῶν. — Οἱ συμβολαιογράφοι Καρδίτσης, διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ὑπαγωγήν των, εἰς τὸ ταμεῖον συντάξεων νομικῶν. — Ἡ ἐπιτροπὴ συνοικισμοῦ Παυλόδου Σιδηροκάστρου παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀκύρωσις τῆς ὑπενοικιάσεως τῆς βοσκῆς τοῦ συνοικισμοῦ των, ὡς μελλούσης νὰ ἐπιφέρῃ τήν διάλυσιν τοῦ συνοικισμοῦ. — Ὁ βουλευτὴς Ἠλείας κ. Γ. Ἀναστασίου, καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κτηματιῶν Αἰγίου, παρακαλούντων ὅπως ἀκυρωθῇ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα δι’ οὗ δεκαπλασιάζονται τὰ χρέη ἐκδόσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν. — Ὁ ἀγροτικὸς σύλλογος Δράμας διὰ ψηφίσματός του ὑποβάλλει αἰτήματα ἐπὶ τοῦ καπνικοῦ ζητήματος καὶ παρακαλεῖ ὅπως γίνουν ταῦτα ἀποδεκτά. — Ὁ πανελλήνιος ἀλληλοβοηθητικὸς σύλλογος, παρακαλεῖ ὅπως αἱ σύζυγοι, αἱ μητέρες, τὰ ὀρφανὰ καὶ αἱ ἀδελφαὶ τῶν ἐν πολέμοις φονευθέντων ἢ θανόντων ἐκ κακουχιῶν, ἀφομοιωθῶσιν πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν ἐν πολέμῳ παθόντων ἀξιωματικῶν. — Ὁ ἀπότακτος λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ Θεόδωρος Κατσαλῆρος παρακαλεῖ ὅπως ἀνακληθῇ εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, διδομένης ἀμνηστείας δι’ ὅλα τὰ πολεμικὰ ἀδικήματα εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν ἀξιωματικοὶ παρασυρθέντες ὑπὸ τῶν ἀνωτέρων κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922. — Ὁ διδασκαλικὸς σύλλογος Γρεβενῶν, διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἐπάρχου, ὡς ἐξυβρίσαντος σκαιῶς τὸν δημοδιδάσκαλον Παπανικολάου μεταβάντα ὅπως ζητήσῃ πληροφορίας τινας. — Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας, ὑποβάλλουν παράπονα διότι κρατοῦνται ἀδίκως. — Καλλιεργηταὶ Βερροίας καὶ πωληταὶ βαμβακελαίου, διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἐπιβολῆς φορολογίας ἐπ’ αὐτῶν. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Παπαδάκης, Τζερμιᾶς, Βουτυρᾶς, ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα τοῦ προέδρου τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ προδρόμου Βερροίας, παρακαλοῦντος νὰ γίνουν δεκτὰ τὰ ἐν αὐτῷ αἰτήματά των. — Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Σεπτεμβρίου 1926 Ν.Δ. περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν ἀπομακρυνθέντων λόγῳ τοῦ κινήματος τοῦ 1923. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Ἰουλίου 1926 Ν. Δ. περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς ἀξιωματικοὺς κλ. τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21)9)26 Ν. Δ. περὶ ἐπιδόματος τῶν μονίμων ὑπαλλήλων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ 4) Περὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ ἀπὸ 21 Μαρτίου 1923 Ν. Δ. περὶ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν διατιθεμένων μαθητῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Γʹ τμήματος τοῦ σχολείου χωροφυλακῆς. Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Λ. Νᾶκος καὶ Λ. Κογεδίνας, ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ὁ κ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 1 τῆς ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1927 συμφωνίας τῆς ὑπογραφείσης ἐν Γενεύῃ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας, καθοριζομένου χρόνου καὶ τρόπου ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου 6% 1923 τῆς Ἑλληνοβουλγαρικῆς μεταναστεύσεως. 2) Περὶ κηρυκείων δικαιωμάτων· καὶ 3) Περὶ μειώσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ κεφαλοτυρίου. Ὁ κ. Α. Χρηστομᾶνος (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως ἀνωτάτου γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου τοῦ ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ὁ κ. Κ. Γόντικας (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας), ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ προστίμου ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τῶν μαθητῶν τῆς σεισμοπλήκτου ἐπαρχίας Κορινθίας· καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1923 Ν. Δ. περὶ μονοταξίων διδασκαλείων. Ὁ κ. Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προστασίας περιουσιακῶν τινων δικαίων». Οἱ κ. κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), καὶ Π. Πετρίδης (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης) ὑποβάλλουν τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2.300.000 διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου Βόλου καὶ 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 § 2 τοῦ νόμου 1872 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Ν. Δ. τῆς 26 Ἰουνίου 1923 περὶ γραφικῶν ἐπιχορηγήσεων, ὁδοιπορικῶν κ.λ.π. δικαστικῶν ὑπαλλήλων κ.λ.π.». Ὁ βουλευτὴς κ. Ν. Ξηρός, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως κ.λ.π. τοῦ Ν. Δ. 3720 ἀφορόντος τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας. Οἱ κ. κ. Ε. Ἐμμανουηλίδης (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας) καὶ Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλουν τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) Περὶ διαθέσεως τῶν ἀνὰ τὸ Κράτος προσφυγικῶν οἰκημάτων καὶ γηπέδων τοῦ Δημοσίου· καὶ 2) Περὶ συστάσεως οἰκοδομικῶν συνεταιρισμῶν ἀστῶν προσφύγων. Ἡ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς καταδίκους καὶ ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς». Ὁ κ. Γ. Μαρῆς (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ἰανουαρίου 1928 περὶ κυρώσεως, τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, συμβάσεως ὑπογραφείσης τῇ 22ᾳ Νοεμβρίου 1927. 2) τοῦ Ν. Δ. τῆς 2ας Μαΐου 1928 περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3372, 3389 καὶ τοῦ Ν. Δ. ἀπὸ 17 Ἰανουαρίου 1928 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, συμβάσεως ὑπογραφείσης τῇ 22ᾳ Νοεμβρίου 1927 καὶ 3) Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 16 Αὐγούστου 1928 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως τῇ ἐντολῇ τῆς Βουλῆς κατήρτισα τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, ἡ ὁποία παρακαλεῖται νὰ συνέλθῃ τὸ ταχύτερον.

§4Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐνισχύσατε τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κατηρτίσθη εἰδικὴ ἐπιτροπή.

§6Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μὰ δὲν ἀπεφάσισε τοιοῦτόν τι ἡ Βουλή.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφάσισε κ. ὑπουργέ.

§8ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ ὀνόματα τῆς ἐπιτροπῆς.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη. Θὰ ἐκτυπωθῶσι καὶ θὰ λάβητε γνῶσιν. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή, ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της (ἀναγινώσκει) ἐπὶ τῆς αἰτήσεως τοῦ εἰσαγγελέως τῶν Τρικκάλων περὶ διώξεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Γιαννούση καὶ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς μὴ διώξεως τοῦ ἐν λόγῳ βουλευτοῦ φρονοῦσα, ὅτι δὲν συντρέχει οὐδεὶς λόγος ἄρσεως τῆς βουλευτικῆς ἀσυλίας. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ συναινεῖ εἰς τὴν πρότασιν αὐτήν.

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων. Ἡ πρώτη ἀναβάλλεται αἰτήσει τῶν ἐγγεγραμμένων. Ὁ κ. Μουντζουρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς δημοτικοῦ συμβουλίου Ναυπλίου.

§12Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἵνα ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὸ ὅτι ἡ ἑταιρία ΣΠΑΠ ηὔξησε τὰ κόμιστρα διὰ τοὺς ἐνδιαμέσους σταθμούς, ἀπὸ Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν. Ἀσφαλῶς ἡ αὔξησις αὕτη ἐγένετο διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ μεταφορὰ διαφόρων ἐμπορευμάτων ἀπὸ Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ τοὺς ἐνδιαμέσους σταθμούς. Ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη τῶν κομίστρων εἶναι ἀδικαιολόγητος καὶ δὲν βασίζεται εἰς τὴν τελευταίαν σύμβασιν τῆς ΣΠΑΠ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅπως ἐπιληφθῇ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς καὶ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ψήφισμα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Ναυπλίου, τὸ ὁποῖον διαμαρτύρεται διὰ τὴν αὔξησιν αὐτήν.

§13Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι πραγματικὴ ἡ αὔξησις αὕτη τὴν ὁποίαν λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι ἐπεβλήθη, μᾶλλον ἐγένετο μία μείωσις, τῆς μειώσεως τῶν κομίστρων ὑπὸ τῆς ἑταιρίας. Δηλαδὴ ἡ ἑταιρία ΣΠΑΠ εὑρισκομένη πρὸ ἀδιεξόδου οἰκονομικοῦ, ἠναγκάσθη νὰ μειώσῃ ὅλα τὰ κόμιστρα διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ἀτμοπλοίων καὶ αὐτοκινήτων. Παρετήρησε δὲ ὅτι μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Ναυπλίου διέρχεται τὸ ἐμπόριον διὰ μέσου Ναυπλίου εἰς Πειραιᾶ διὰ βενζινακάτων καὶ συνεπῶς δὲν ηὔξησε τὰ κόμιστρα, ἀλλὰ τὰ ἀφῆκε πεταμένα ὅσο πρίν.

§14Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἀφοῦ ἐμείωσε ὅλα τὰ κόμιστρα, πῶς ἐπαναφέρῃ τὸ παλαιὸν τιμολόγιον; Μὲ ποῖον δικαίωμα; Τὸ τοιοῦτον ἀντίκειται εἰς ῥητὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως, δὲν πρόκειται περὶ μεταφορᾶς ἐμπορευμάτων ἀπὸ Ναύπλιον εἰς Πειραιᾶ, ἀλλὰ ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Τρίπολιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα ἰδιαιτέρως, διότι ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται τοιαῦτα παράνομα μέτρα.

§15Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αἱ πληροφορίαι βεβαίως μοὶ ἐδόθησαν παρὰ τῆς ἑταιρίας καὶ πιστεύω νὰ εἶναι ἀληθεῖς. Πάντως ὅ,τι ἔγινε, φαντάζομαι ὅτι ἔγινε ἐντὸς τοῦ πλαισίου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἔχῃ δικαίωμα ἡ ἑταιρία ἐκ τῆς συμβάσεως.

§16Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Εἶναι αὐθαίρετος ἡ πρᾶξις αὕτη κ. ὑπουργέ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουντζουρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀποστράτου λοχαγοῦ Σ. Κριθαροπούλου.

§18Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐμενῶς ἐξετάσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ἀποσκίτης καὶ Τηλικίδης παρακαλοῦν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ γνωρίσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους δι’ οὓς δὲν συμπληρώνονται τὰ κενὰ τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον.

§20Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσῃ καὶ ἐγὼ ὅτι ἐφόσον δὲν συντρέχουν λόγοι οἰκονομικοί, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ προάγωνται καὶ ἐφόσον συντρέχουν ἅπαντες οἱ ἄλλοι λόγοι, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἐν λόγῳ ἀναφοράν, διότι εἶναι δίκαιον νὰ γίνωνται αἱ προαγωγαὶ ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πηγάζουσα ἐκ ρητῆς διατάξεως τοῦ νόμου.

§21Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὰ πρόκειται περὶ νέου προβιβασμοῦ;

§22Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν βαθμόν, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχουν πρὸ τριετίας.

§23Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅλα αὐτὰ εἶναι σωστά, ὅτι ὁ νόμος ὑποχρεοῖ τὸν ὑπουργὸν νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων καὶ ὅτι οἱ διατηρούμενοι εἰς τὸν ἴδιον βαθμὸν ἐπὶ τριετίαν πρέπει νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Μάλιστα καὶ πρὸ 10 ἡμερῶν εἶχον καταρτίσει τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ὑποθέτω πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἔχει δημοσιευθῆ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μοῦ δίδεται ἀφορμὴ ἐκ τῶν προτέρων, διότι δυστυχῶς αὐτὸ τὸ ζήτημα τῶν προβιβασμῶν εἶναι καταδικασμένον νὰ προκαλῇ δυσφορίαν καὶ διαμαρτυρίας. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐὰν δὲν ἐγίνοντο οἱ προβιβασμοὶ θὰ ἐλέγατε διατὶ καταπατεῖ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κεκτημένα δικαιώματα καὶ παραβιάζει κεκτημένους νόμους. Ἐὰν γίνωσι προβιβασμοί, πάλιν τὰ ἴδια παράπονα θὰ ἠκούοντο. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ γίνῃ καὶ ἐκ τῆς ἀντιθέτου ὄψεως ἐπερώτησις διατὶ ἔγιναν προβιβασμοί. Δι’ αὐτὸ ἔδωκα τὴν ἀπάντησιν ἐκ τῶν προτέρων.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συνδέσμου ὑπαλλήλων ἀνωνύμων ἑταιριῶν Λαυρίου.

§25Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε πρόεδρε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπως ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα εὐμενῶς.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης.

§27Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριε πρόεδρε, τὸ ἁρμόδιον ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ ἀλλαχοῦ κρατοῦντα περὶ προστασίας τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων. Ἡ ἐργατικὴ νομοθεσία εἶναι εὐρεῖα λαμβάνουσα μεγαλυτέραν πρόνοιαν ὑπὲρ αὐτῶν εἰς τοιαύτας περιπτώσεις. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ αὕτη.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαστρατῆς ἐπί ἀναφορᾶς, περὶ θέσεως σχολιάτρων.

§29Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἀπὸ ἀρκετὸν χρόνον, πρὸ δύο— τριῶν ἐτῶν ἀπὸ τῆς δικτατορίας ἡ θέσις σχολιάτρου εἶναι παράξενος ἢ ἀκατανόητος. Οὔτε δημόσιοι ὑπάλληλοι εἶναι οὔτε κοινοτικοί, οὔτε δὲ καὶ αὐτοὶ γνωρίζουν τί εἶναι. Θὰ ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ μᾶς εἴπῃ ἐὰν πρόκειται νὰ λάβῃ πρόνοιαν διὰ νὰ καθορισθῇ ἡ θέσις αὐτῶν· μισθοδοτοῦνται μὲ 500 δραχμὰς ἐπίδομα ἀπὸ τὸ δημόσιον. Κατ’ ἀρχὴν ἐλήφθη πρόνοια ὅπως καὶ αἱ κοινότητες συνεισφέρουν κἄτι τι εἰς ἀποζημίωσίν των, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν προσφέρουν τίποτε καὶ αὐτοὶ μένουν μὲ 500 δραχμὰς μηνιαῖον ἐπίδομα, ποσὸν τὸ ὁποῖον πᾶς τις ἀντιλαμβάνεται ὅτι εἶναι ἀνάξιον λόγου. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία νομίζῃ ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν σχολιάτρων εἶναι χρήσιμος, φρονῶ ὅτι πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς καλλιτέρας καταστάσεως αὐτῶν. Ἐὰν πρόκειται νὰ καταργηθῇ ἂς καταργηθοῦν· ἀλλὰ τότε τί χειάζονται καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ στρατηγοὶ εἰς τὸν στρατόν; Ἐὰν εἶναι χρήσιμοι οἱ μέν, θὰ εἶναι καὶ οἱ δέ. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι εἶναι χρήσιμοι ἀφοῦ μάλιστα μετεκπαιδεύθησαν καὶ ἔλαβον καὶ πτυχίον. Ἔμαθον ὅσα χρειάζονται κύριοι συνάδελφοι. Τὸ πρᾶγμα καταντᾶ ἀκατανόητον...

§30Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐπανακτήσουν οὗτοι τὴν δημοσίαν ἰδιοκτησίαν των τὴν ὁποίαν κατήργησεν ὁ προηγούμενος νόμος, ἀλλὰ τὰ κατάλληλα μέτρα θὰ ληφθῶσιν μόνον ὅταν τὸ ἐπιτρέψῃ ὁ προϋπολογισμός.

§31Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἐξ ἑνὸς ἐγγράφου, καθ’ ὃ ἕνας ἐπιθεωρητὴς στέλλει εἰς ἕνα σχολίατρον καὶ λέγει (ἀναγινώσκει).

§32Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μὰ ὁ ἁρμόδιος ὑπάρχει; Πάντως αἴτησίς των εἶναι.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Φλῶρος καὶ Καλούδης, παρακαλοῦν τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν διὰ τίνα λόγον, πρὸ πολλοῦ καταρτισθὲν νομοσχέδιον παρὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, δὲν κατετέθη εἰσέτι εἰς τὴν Βουλὴν ἀφοῦ διὰ τοῦ μέτρου ἐνισχύεται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν ἀναξιοπαθῶν πολιτικῶν συνταξιούχων ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ.

§34Γ. ΜΑΡΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. βουλευτήν, ὅτι ἡ ἐρώτησίς του, ὡς διατυποῦται δὲν εἶναι ἐρώτησις ἀλλ’ εἶναι ἐπερώτησις καὶ ὡς τοιαύτη θὰ ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ. Οὐχ’ ἧττον ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ὅτι ἡ Νομοθετικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὴν βουλὴν καὶ ὅσον ἔχω ἐγὼ δικαίωμα ὡς ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον ἄλλο τόσον δικαίωμα ἔχει καὶ ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν νόμου, ἐὰν νομίζῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν σπεύδει ὅσον πρέπει εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου της. Διὰ τοῦτο ἐπερώτησις καὶ ἔλεγχος διὰ τὴν μὴ ὑποβολὴν νομοσχεδίου ἐκ μέρους βουλευτοῦ γενόμενος, δὲν δύναται νὰ νοηθῇ.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινάκης, ἐπὶ ἀναφορᾶς συλλόγου δημοδιδασκάλων Κιλκὶς καὶ δημάρχου ἁγίου Νικολάου Κρήτης.

§36Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν. Προτιμώτερον θὰ εἶναι νὰ μὴν ὑπάρχουν σχολεῖα παρὰ νὰ ὑπάρχουν μονοτοτάξια μὲ ἑβδομήκοντα μαθητὰς καὶ μὲ ἕνα διδάσκαλον ὁ ὁποῖος φυσικὰ δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ. Θὰ ἤμην εὐτυχὴς ἐὰν ὁ κύριος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐδήλου σχετικῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ πότε θὰ προαχθῶσι τὰ σχολεῖα καὶ ἰδίως τὰ μονοτάξια, διότι αὐτὸ ἄλλως τε ἀπαιτεῖ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους.

§37Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν τῶν σχολείων εἴπομεν ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις καὶ ἱδρύονται τὰ σχολεῖα. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν προαγωγὴν αὐτὴν εἶναι ἀναγκαία, ἀλλ’ ἐὰν ἐβράδυνε, τοῦτο εἶναι ζήτημα προϋπολογισμοῦ.

§38Γ. ΚΟΚΚΙΝΑΚΗΣ. Κάμετε οἰκονομίας.

§39Κ. ΠΟΛΥΧΡΟΝΑΚΗΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ κ. πρόεδρε τὴν ἀναφοράν.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Γερογιάννης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἱερατικοῦ συνδέσμου Νικοπόλεως καὶ Πρεβέζης.

§41Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὸν κλῆρον Νικοπόλεως καὶ Πρεβέζης, ἀλλὰ ὁλόκληρον τὸν κλῆρον τῆς καθ’ ἡμᾶς ἐκκλησίας. Θέλετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἡ θρησκεία μας, ὅτι ὁ κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς εἶπεν ὅτι οἱ ἀπόστολοι καὶ ἐν γένει ὁ κλῆρος πρέπει νὰ ζῇ ἐν πενίᾳ, νὰ εἶναι ἀληθές; Φαίνεται ὅμως ὅτι αὐτὸ τὸ δόγμα δὲν εἶναι δι’ ὅλους, διότι οἱ ἀρχιερεῖς, οἱ πρεσβύτεροι καὶ οἱ Φαρισαῖοι ἐγένοντο ἑκατομμυριοῦχοι, ἐνῷ ὁ κλῆρος κατεδικάσθη εἰς τὴν ἐσχάτην πενίαν. Τὰς συνεπείας τὰς γνωρίζομεν ὅλοι ὅπως γνωρίζομεν καὶ τὰ ἐν Τουρκίᾳ ἐξ ἰδίας πείρας καὶ οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν νέων χωρῶν καὶ οἱ καταγόμενοι ἐκ τῆς παλαιᾶς Ἑλλάδος. Οἱ ἀρχιερεῖς εἶναι πλούσιοι. Εἰς τὴν κωμόπολιν τῆς Πρεβέζης, τῆς παλαιᾶς Ἠπείρου, ὁ μητροπολίτης ἐλάμβανε 600 λίρας καὶ ἔπειτα ἔφθασεν εἰς τὰς χιλίας ἀπὸ ἄγνωστα κονδύλια, δηλαδὴ 500.000 δραχμὰς ἐνῷ οἱ ἱερεῖς, δὲν ἔχουν οὔτε κομμάτι ψωμί. Ὁ κλῆρος τώρα ὁ κατώτερος ζητεῖ νὰ βελτιωθῇ ἡ τύχη του. Ἠκούσαμεν ὅτι ὑπάρχει ἕνας νόμος περὶ ἐνοριῶν καὶ ὅτι τάχα πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰς τὰς νέας χώρας. Ἐξήτασαν τὸ ζήτημα οἱ κληρικοὶ καὶ εἶδον ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν προσόντα ὑπουργικοῦ γραμματέως αʹ ἢ βʹ τάξεως. Εὐτυχῶς ὅμως ἔμαθον ἀπὸ τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη, ἀλλὰ διὰ τὸν τύπον ἐγράφη ὅτι ἐφηρμόσθη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί πρέπει νὰ γίνῃ; Ἄλλοτε εἰς τὴν Ἤπειρον εἴχομεν δύο μητροπολίτας Ἰωαννίνων καὶ Ἄρτης. Ὁ μητροπολίτης Ἰωαννίνων εἶχε καὶ πέντε ἐπισκόπους οἱ ὁποῖοι τώρα καὶ αὐτοὶ εἶναι μητροπολῖται Παραμυθίας, Βελᾶς καὶ ἄλλοι. Ἔχομεν μητροπολίτας Βελᾶς, Κονίτσης, μητρόπολις Παραμυθίας, ἔξαρχος Μετσόβου καὶ τόσαι ἄλλαι μητροπόλεις. Ἂς καταργηθοῦν ἐν ἀνάγκῃ αἱ πολλαπλαῖ μητροπόλεις καὶ ἂς διατεθῇ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ὑπὲρ τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος κατωτέρου κλήρου. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀρχηγὸν τοῦ κόμματός μας, νὰ λυπηθῇ αὐτὸν τὸν κόσμον καὶ νὰ ἐπέμβῃ ὑπὲρ τῆς ἀνακουφίσεώς του καὶ διὰ τὸ γόητρον τῆς Ἐκκλησίας.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φλῶρος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§43Π. ΦΛΩΡΟΣ. «Ὁ ἐν τῷ ναῷ δουλεύων ἐκ τοῦ ναοῦ τραφήσεται». Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐνῷ οἱ ἱερεῖς μας δουλεύουν ἐν τῷ ναῷ, οὔτε λάδι ἔχουν, οὔτε καὶ λειτουργίες. Τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα κατέπεσε καὶ ἐλλείπει ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς μας καὶ αὐτὸς ὁ ἐπιούσιος ἄρτος των. Βλέπετε ἱερεῖς εἰς τὰ χωριὰ χωρὶς ράσσο καὶ ἐν τούτοις εἶναι λειτουργοὶ τοῦ Ὑψίστου. Ἤδη ἔρχομαι, κ. συνάδελφοι, εἰς τὸ ἑξῆς ζήτημα. Ἐπειδὴ ὁσάκις ζητῶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς μίαν δαπάνην τὸ Κράτος ὀφείλω νὰ ὑποδεικνύω καὶ τὰ μέσα τῆς δαπάνης ταύτης, προτείνω τὸ ἑξῆς: Τὰ μέσα δι’ ὧν θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι τὰ μοναστήρια. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι αἱ περιουσίαι τῶν μοναστηρίων ἂν ἐκποιηθοῦν, θὰ δώσουν ἓν κεφάλαιον ἐκ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ ὁποίου, θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακουφισθῇ σημαντικῶς ὁ κλῆρος. Ἔχομεν δὲ μοναστήρια πλουσιώτατα ἐν Ἠπείρῳ (ἀναγινώσκει τὸν πίνακα τῶν μοναστηρίων). Τὰ πλεῖστα τούτων δὲν ἔχουν, οὔτε καλογήρους, οὔτε ἡγουμένους, ἀλλὰ χρησιμεύουσιν ὡς φωλεαὶ λῃστῶν. Τὰ μοναστήρια δὲ θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι καὶ ὡς νοσηλευτήρια τῶν ἀπόρων φυματικῶν καὶ δὴ τῶν φυματικῶν τῶν ὑπηρετησάντων εἰς τὸν στρατὸν καὶ οἱ ὁποῖοι ἔπαθον κατὰ τὰς κακουχίας τῶν πολέμων. Νὰ πηγαίνουν ὅσοι εὑρίσκονται εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῆς φθίσεως. Νὰ βάλωμεν δὲ ἐκεῖ καὶ ἀπὸ μίαν γραῖαν νοσοκόμον, ἂν δὲ ὑπάρχῃ εἰς τὰ μοναστήρια καὶ κανεὶς καλόγηρος, νὰ βάλωμεν νοσοκόμους περασμένης ἡλικίας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἀποφύγωμεν καὶ τὸν κίνδυνον τῆς μολύνσεως τῶν χωρίων. Ὑπάρχουσι πλουσιώτατα μοναστήρια τῶν ὁποίων αἱ περιουσίαι ἐκποιούμεναι, θὰ μᾶς δώσωσι τὰ μέσα τῆς ἀνταποκρίσεως τοῦ κλήρου.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουτσίνας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§45Ι. ΚΟΥΤΣΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, κύριοι βουλευταί, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸν κατώτερον κλῆρον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησαν οἱ προλαλήσαντες κ. συνάδελφοι ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην, ὅτι δέον ἡ Κυβέρνησις παρ’ ὅλας τὰς ὑφισταμένας σήμερον οἰκονομικὰς δυσχερείας, νὰ ἐξεύρῃ μίαν δυνατὴν λύσιν, διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνακούφισιν αὐτοῦ. Εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτική, εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη ὅπως τὸ Κράτος δώσῃ χεῖρα βοηθείας εἰς τὸν κατώτερον κλῆρον ἵνα δυνηθῇ καὶ ἐξέλθῃ οὗτος ἀπὸ τὴν ἀθλιότητα τὴν ἐπιζημιωτάτην καὶ διὰ τὴν πολιτείαν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν εὑρίσκεται. Εἶναι γνωστὸν καὶ ἐντελῶς ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ κατώτερος κλῆρος πάσχει δεινῶς οἰκονομικῶς καὶ θὰ ἔπρεπε τὸ τοιοῦτον ν’ ἀποτελέσῃ διὰ τοὺς ἁρμοδίους, οὐχὶ ζήτημα ἁπλοῦ ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ τοιοῦτον βαθυτάτης μελέτης καὶ σπουδῆς. Εἰς ἡμέρας, κ. Πρόεδρε, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ κόσμος ἀπομακρύνεται μὲ βῆμα καλπάζον ἀπὸ τοῦ ἠθικοῦ ἐπιπέδου, εἰς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἐγωϊσμὸς καὶ ὁ ὑλισμὸς πνίγωσι κάθε εὐγενῆ ἰδέαν καὶ ἐκριζώνουσι κάθε ἴχνος ἀλτρουϊσμοῦ, θὰ ἔπρεπεν ὁ ἄνθρωπος νὰ δύναται νὰ ἀναζητῇ νὰ εὑρίσκῃ εἰς τὸν κλῆρον τὸ ἠθικὸν ἐκεῖνο στήριγμα διὰ τὴν τόνωσιν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκῃ τὴν παρηγορίαν καὶ τὴν ἐλπίδα διὰ τὸν σκληρὸν ἀγῶνα τῆς ζωῆς, θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκῃ τὴν πνευματικήν του ἐξύψωσιν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, ποῦ τόσον ἀφθόνως παρέχει ἡ θρησκεία μας. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ ζητήσωμεν αὐτὰ ἀπὸ ἕνα κλῆρον ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην ἀθλιεστάτην κατάστασιν, ἀπὸ ἕνα κλῆρον ὁ ὁποῖος περιάγει τὸν δίσκον τῆς ἐπαιτείας καὶ ζητεῖ τὰ ἐλάχιστα κέρματα τῶν εὐλαβῶν χριστιανῶν εἰς τοὺς ναούς; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν τόνωσιν τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος, τὴν ἐμπέδωσιν τῆς πίστεως πρὸς τὰς ἠθικὰς ἀρχὰς τῆς θρησκείας μας ἀπὸ κλῆρον δεινοπαθοῦντα. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι καὶ οἱ κληρικοὶ εἶναι ἄνθρωποι μὲ σάρκα καὶ ὀστᾶ καὶ μὲ ὅλας τὰς ἀνθρωπίνας ἀδυναμίας καὶ εἶναι φυσικώτατον καὶ εὐνόητον, ὅπως ἡ ἀθλία σημερινή των κατάστασις ὄχι μόνον μειώνει καὶ ἐξαφανίζει ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ λαοῦ τό θρησκευτικὸν αἴσθημα καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν πρὸς τὴν ἐκκλησίαν εὐλάβειαν, ἀλλ’ εἶναι φυσικώτατον καὶ ἑπόμενον ὅπως καὶ οἱ κληρικοὶ παραμελῶσι τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑψηλῶν καθηκόντων των καὶ ἐκτρέπωνται εἰς πράξεις αἵτινες ταπεινώνουσιν αὐτούς, εἰς πράξεις αἵτινες τοὺς μεταβάλλουσιν ἀπὸ ἀποστόλους εὐαγγελιζομένους τὴν ἀγάπην καὶ τὸν ἀλτρουϊσμὸν εἰς ταπεινοὺς ἐμπόρους καὶ ἐκμεταλλευτὰς τῆς θρησκείας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέτρον καὶ νὰ ἐνισχυθῇ ὁ κλῆρος οἰκονομικῶς καὶ κατόπιν νὰ ἐμψυχώσωμεν αὐτὸν παιδικῶς, διότι εἰς τὸν κατώτερον κλῆρον ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι ἀμαθεῖς ἀγράμματοι καὶ κατωτέρας ἠθικῆς ὑποστάσεως, οἵτινες καταισχύνουσι τὸ ράσσον καὶ ἐξευτελίζουσι τὴν θρησκείαν καὶ τὴν ἐκκλησίαν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦσιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοκκινᾶτος.

§47Ι. ΚΟΚΚΙΝΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα βεβαίως εἶναι σοβαρὸν καὶ θὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Εἰς ἐποχήν, ποῦ ὅλαι αἱ ὀργανωμέναι τάξεις, ὀργανωμέναι καλῶς προσπαθοῦν μὲ διάφορα μέσα καὶ ἐνεργείας πολλάκις καὶ ἔκνομα, νὰ ἐπιτύχουν καὶ ἐπιτυγχάνουν τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ μόνη τάξις ἡ ὁποία οὐδέποτε ἀπετέλεσε ἀντικείμενον ἀσχολίας τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, εἶναι ὁ κατώτερος κλῆρος, ἡ τάξις ἡ ὁποία ἀληθῶς πολλὰς ὑπηρεσίας μέχρις αἵματος ἀκόμη ἔχει προσφέρει καὶ εἰς τοὺς διαφόρους ἀγῶνας τοῦ Κράτους μετέχουσα. Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν καλῶς ἢ κακῶς ὁ κλῆρος εἶναι ἀνεκτὸς εἰς τὴν συνείδησιν τῆς πολιτείας, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μίαν μέριμναν διὰ τὴν ἀναξιοπαθοῦσαν αὐτὴν τάξιν, χωρὶς βεβαίως νὰ θιγῇ ὁ προϋπολογισμός, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει παρὰ νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν. Ὑπάρχουσι ἐν αὐτῷ διατάξεις αἱ ὁποῖαι προβλέπουν περὶ τῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι εἶναι προωρισμένοι διὰ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ κλήρου. Ἐλπίζω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ μεριμνήσῃ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασίς των, ὥστε ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἰπῶ, ὅτι ἂν οἱ παπάδες ἐξομοιωθοῦν μὲ χωροφύλακας θὰ εἶναι εὐχαριστημένοι. Ἐπὶ πλέον κ. Πρόεδρε, εἶναι καὶ συμφέρον τοῦ Κράτους νὰ προλάβῃ νὰ μὴ ριχτῇ καὶ αὐτὴ ἡ τάξις εἰς τὸν σάλον τῶν βιοπαλαιστικῶν τάξεων. Διὰ τοῦτο ἐφ’ ὅσον ἡ ἀναφορὰ δίδει εὐκαιρίαν εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῶν θρησκευμάτων εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ μεριμνήσῃ πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης.

§49Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοτήσεως τοῦ κλήρου εἶναι σοβαρόν. Δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβερνητικὴ ἀστάθεια ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, δὲν ἔδωσε καιρὸν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις νὰ λύσουν τὸ ζήτημα. Πιστεύω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ὁριστικῶς, ἐφ’ ὅσον ἄλλως τε αὐτὴ εἶναι σταθερά. Δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι εἶναι γνωστὴ ἡ θέσις τῶν ἱερέων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητῶ, εἶναι ν’ ἀπασχοληθῇ σοβαρῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ ὅταν ἀπασχοληθῇ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ λυθῇ τοῦτο ὁριστικῶς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιαμούζης ἐπὶ ἀναφορᾶς γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Γιαννιτσῶν–Ἐλασσῶνος.

§51Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον, νὰ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην εἰς 50 κληρούχους οἱ ὁποῖοι στεροῦνται, ἄλλοι παντὸς τοῦ κλήρου καὶ ἄλλοι ἐν μέρει. Δυνάμει ἀποφάσεως τοῦ 1923 πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν δὲν ἔτυχον κλήρου, διότι ἦσαν στρατιῶται. Ἔκτοτε οὐδεμία Κυβέρνησις καὶ οὐδεὶς ὑπουργός, ἠθέλησε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων καίτοι ἐπανειλημμένως ἀπετάνθησαν εἰς τοὺς ἑκάστοτε ὑπουργούς. Ἐλπίζω ὅτι ὁ νῦν ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, θὰ θελήσῃ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαχαίρας ἐπὶ ἀναφορᾶς μαθητῶν διδασκαλείου Πειραιῶς.

§53Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Κύριε πρόεδρε, πρόκειται περὶ 30 ἂν δὲν ἀπατῶμαι μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνῷ ἔδωκαν ἐξετάσεις εἰς τὸ μονοτάξιον διδασκαλεῖον Πειραιῶς καὶ ἔχουν σειράν ἐπιτυχίας, δὲν γίνονται δεκτοὶ ὑπὸ τῆς διευθύνσεως, μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι δὲν θὰ λειτουργήσῃ τὸ δεύτερον τμῆμα. Τὸ δεύτερο τμῆμα τοῦ διδασκαλείου αὐτοῦ, θὰ περιελάμβανε κατ’ ἔτος ὡρισμένον, κατὰ νόμον, ἀριθμὸν μαθητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐκπονοῦνται ἀπὸ τὸ περασμένο καλοκαῖρι. Τὴν στιγμὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτυγχάνουν, ἀκούουν ὅτι δὲν θὰ λειτουργήσῃ τὸ τμῆμα. Νομίζω κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ὅτι θὰ εἶναι πολὺ ἄδικον νὰ στερήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν θὰ διατεθῇ καὶ μεγάλη δαπάνη ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι καταργεῖται δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ διδασκαλεῖον.

§54Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργός τῆς Παιδείας). Οἱ ἀναφερόμενοι, κύριε συνάδελφε, δὲν εἶναι ἐπιτυχόντες, ἀλλὰ ἀποτυχόντες. Ἐπίσης κατὰ νόμον ὑπάρχει ὡρισμένος ἀριθμὸς μαθητῶν οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθουν, καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἔχουν τὴν βάσιν. Ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχουν πολλοὶ ἔχοντες τὴν βάσιν, τότε θὰ εἰσαχθοῦν οἱ ἔχοντες τὸν μεγαλύτερον βαθμὸν καὶ τοῦτο γίνεται διὰ λόγους σκοπιμότητος καὶ διὰ λόγους οἰκονομίας. Ἄλλως τε προτοῦ δώσουν ἐξετάσεις ἐγένετο γνωστὸν δι’ ἐγκυκλίου, πόσοι κατ’ ἀνώτατον ὅριον θὰ εἰσαχθοῦν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων γεωργῶν Βρυτῶν Ἐδέσσης, ὁ κ. Τηλικίδης.

§56Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἡ περίπτωσις κ. πρόεδρε, τὴν ὁποίαν ἀναφέρουσιν οἱ κάτοικοι τοῦ συνοικισμοῦ Βρυτῶν Ἐδέσσης εἶναι λίαν χαρακτηριστικὴ διὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τοὺς λεγομένους μικτοὺς συνοικισμοὺς ὅπου ἐγκατεστάθησαν πρόσφυγες μαζὶ μὲ τοὺς γηγενεῖς. Συγκεκριμένως ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν 17 οἰκογένειαι. Εἰς αὐτοὺς ἀναλογεῖ κλῆρος ἐκ δύο στρεμμάτων. Ἀπὸ τῆς ἐγκαταστάσεως μέχρι σήμερον δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κατέρχωνται ἀπὸ τὸ χωριὸ εἰς τὴν Ἔδεσσα καὶ ἀπὸ τὴν Ἔδεσσα εἰς τὸ χωριό. Ὑπάρχουν ἐκεῖ γαῖαι 2100 στρεμμάτων ἀνταλλάξιμοι. Ἐκεῖ εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν ὑπάρχουν ὅμως γαῖαι ἐθνικαί.

§57Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης;

§58Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ὄχι τοῦ δημοσίου. Κατέχουν τὰς γαίας αὐτὰς καὶ δὲν δύναται ὁ ἐποικισμὸς νὰ προβῇ εἰς τὴν διανομήν. Παρακαλῶ νὰ φροντίσητε διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτήν.

§59Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ μοῦ σταλῇ ἡ ἀναφορά.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀέργων ναυτεργατῶν Πειραιῶς ὁ κ. Ἀβραάμ.

§61Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν κ. πρόεδρε καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ὅπως λάβῃ εὐμενῶς ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια αὐτῶν αἰτήματα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως ἀνωτάτου γνωμοδοτικοῦ συμβουλίου τοῦ ὑπουργείου Συγκοινωνίας». Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς ἐργασίας. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συναινέσῃ νὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην πολλῆς συζητήσεως. Ἡ πρότασις νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς», ἀναβάλλεται. Τοῦ δευτέρου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας», θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην συζητήσεως. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Ἰουλίου 1925 Ν. Δ. περὶ διακανονισμοῦ ὑδρονομῆς καὶ χρήσεως τῶν ἀρδευτικῶν ὑδάτων τῆς πηγῆς Δελούλιζα–Δούσιας Κορινθίας». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καί κατ’ ἄρθρον)

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ 7 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 21 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ. περὶ συστάσεως ὑπηρεσίας ἐλέγχου νέων σιδηροδρομικῶν ἔργων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καί κατ’ ἄρθρον).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Νοεμβρίου 1926, περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3270 ἀφορῶντος τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καί κατ’ ἄρθρον).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς ὑπηρεσίας Τ.Τ.Τ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου— 16 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ ἱδρύσεως ἐν Ἀθήναις Ἑλληνο–Ἀμερικανικοῦ Ἐκπαιδευτηρίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι)

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3397 περὶ συγκροτήσεως τοῦ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ κ. πρόεδρε.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως πίνακος τεχνικοῦ προσωπικοῦ τοῦ τυπογραφείου Χωροφυλακῆς». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν σεισμοπαθῶν τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας».

§77ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναβληθῇ κ. πρόεδρε.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§79Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐργασίαν αὐτῆς ἐπὶ ἑνὸς τυπικοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως νομοθετικῶν διαταγμάτων ἀφορώντων εἰς τροποποιήσεις διατάξεων, περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Διότι πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Τὰ δικαστήρια ἀδυνατοῦν νὰ ἐπιληφθοῦν τῶν ἐνστάσεων κατὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἐφ’ ὅσον δὲν ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς νὰ καλέσῃ τὰ μέλη αὐτῆς.

§81Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ τεθῇ μία προθεσμία δύο ἡμερῶν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται 48ωρος προθεσμία. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 7 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ ἐπεκτάσεως τῆς Ἑλληνικῆς μεταλλευτικῆς νομοθεσίας εἰς Θράκην». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ὁ κ. Νᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§85Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὀφείλω ἐν πρώτοις κύριοι, νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας ὁ ὁποῖος διὰ τῆς ὡραίας καὶ εὐσυνειδήτου ἐκθέσεώς του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τήν Βουλὴν διηυκόλυνε πολὺ τὸ ἔργον, διότι ἤδη εἶσθε κατατοπισμένοι ἐπὶ τῶν σημείων ἐκείνων ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐγερθῇ ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, κύριοι, ἀπησχόλησε κατ’ ἐπανάληψιν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε ὅμως νὰ φρονῶ, ὅτι καίτοι σοφαὶ ἐκθέσεις κατετέθησαν καὶ ἔτι σοφώτεραι γνῶμαι ἐξηνέχθησαν, ἐν τούτοις δὲν κατωρθώθη ἡ σοφὴ διαίσθησις τῆς κοινῆς γνώμης νὰ γίνῃ συνειδητή. Δὲν ἔγινε κτῆμα τοῦ λαοῦ, διότι ἠσχολήθημεν περισσότερον εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ εἰς θεωρίας περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ θεσμοῦ καὶ δὲν ἐπήραμεν τὸ χέρι τοῦ λαοῦ νὰ τὸ θέσωμεν ἐπὶ τῆς πληγῆς του. Καὶ τότε ἕνα ἀπέραντο ὤχ! θὰ ἐξήρχετο ἀπὸ τὰ στήθη τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ! Διότι ὁ λαὸς πάσχει καὶ πάσχει δεινῶς ἀπὸ τὸ πολιτικὸν σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον διοικεῖται, τὴν μόνην Βουλὴν καὶ τὰ ἐκ ταύτης μοιραίως ἀπορρέοντα προσωπικὰ κόμματα. Καὶ τὸν πόνον του αὐτὸν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν τὸν ἐξεδήλωσε δι’ ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων ἐπαναστατικῶν καὶ τῶν ἱστορικῶν ἐκλογῶν, μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Γουδί, ὅπου ὁ λαὸς ἐσάρωσε ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα. Καὶ πλανῶνται ὅσοι νομίζουν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀποδοκιμασίας κατὰ προσώπων. Κατεδικάζετο τὸ πολιτικὸν σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου διοικούμεθα. Τὸ πολιτικὸν σύστημα τῆς μόνης Βουλῆς καὶ τῶν ἐκ ταύτης ἀπορρεόντων προσωπικῶν κομμάτων. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὅλαι αἱ κυβερνήσεις πίπτουσι μὲ ἐπαναστατικὰς ἐκδηλώσεις. Μὲ τοιαύτας ἐπαναστατικὰς ἐκδηλώσεις ἔπεσε λ. χ. ὁ Τρικούπης, ὁ Δεληγιάννης, ὁ Θεοτόκης, διὰ νὰ ἐνθυμηθῶμεν ἐκείνους τῶν τελευταίων χρόνων. Τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς εἶναι ἐπίσης ἰσχυρόν, ὅσον καὶ τὸ ἔνστικτον τῆς αὐτοσυντηρήσεως τῆς φυσικῆς ζωῆς. Ὁ Balbivin διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ τοῦτο εὐθυμολογῶν, ἐδανείσθη ἀπὸ τὴν γραφὴν μίαν χαρακτηριστικὴν παρομοίωσιν: «Τί ἂν ὠφελήσῃ τὸν ἄνθρωπον, ἔλεγε εἰς μίαν διάλεξίν του, ἂν τὸν κόσμον ὅλον κερδίσῃ καὶ χάσῃ τὴν ἕδραν του εἰς τὴν Βουλὴν τῶν κοινοτήτων!!...». Ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπεν ὁ Balbivin, ἴσως διότι ἦτο πρωθυπουργός, εἶναι ὅτι ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ αἰσθήματος κατέχονται καὶ οἱ κατέχοντες, τὰ χαρτοφυλάκια πρωθυπουργοὶ καὶ ὑπουργοί! Οὕτω Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις ἔχουσαι ἡ μία τῆς ἄλλης τὴν ζωὴν εἰς χεῖρας, ἀλλὰ καὶ ἑκάστη εἰς χεῖράς της τὴν ἰδίαν αὐτῆς ζωήν, εἶναι μοιραῖον νὰ συνεννοοῦνται πρὸς ἀλληλοσωτηρίαν. Ἡ Βουλὴ δούλη καὶ τύραννος τῆς κυβερνήσεως, πότε μὲν εἶναι αἰχμάλωτος αὐτῆς καὶ ἄνευ γνώμης ἀκολουθεῖ τὴν Κυβέρνησιν, πότε δὲ τυραννεῖ καὶ ἐκβιάζει αὐτὴν εἰς ὑποχωρήσεις εἰς βάρος τῆς διοικήσεως καὶ τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς. Ἐξ ἄλλου ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ αἰσθήματος τῆς αὐτοσυντηρήσεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς ὠθουμένη, γίνεται καὶ αὕτη δούλη καὶ τύραννος ταὐτοχρόνως τῆς Βουλῆς, ἄλλοτε μὲν ὑποχωροῦσα εἰς ἀξιώσεις τῶν βουλευτῶν, ἄλλοτε δὲ ἐκβιάζουσα τὴν πολιτικὴν αὐτῶν συνείδησιν καὶ αἰχμαλωτίζουσα τὴν ψῆφόν των. Ἰδοὺ ἄλλως τε ἡ νόσος ἐξ ἧς φθίνει ὁ κοινοβουλευτισμὸς καὶ παρ’ ἡμῖν. Ὑπῆρξαν στιγμαὶ ὅπου τὸ ἀμοιβαῖον αὐτὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως βουλῶν καὶ κυβερνήσεων, ἔδωκε παρ’ ἡμῖν σκηνὰς ἀποκαρδιωτικάς. Εἰς στιγμὰς κινδύνου τοῦ κυβερνητικοῦ σκάφους, οἱ συμπλέοντες κυβερνῆται καὶ βουλευταὶ κατεχόμενοι ἀπὸ τὸ αἴσθημα αὐτὸ τῆς αὐτοσυντηρήσεως, χάνουν κάθε ἄλλο αἴσθημα εὐπρεπείας καὶ ἐντροπῆς καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Καὶ οἱ μὲν κυβερνῆται ἐπὶ τοῦ καταστρώματος προσπαθοῦν νὰ κρατήσουν τὴν πλειοψηφίαν, πιέζοντες, ἱκετεύοντες καὶ ὑποχωροῦντες, οἱ δὲ βουλευταὶ βλέποντες προσεγγίζον τὸ ναυαγοσωτικὸν τὸ ὁποῖον φέρει τὴν νέαν Κυβέρνησιν, σπεύδουσι νὰ ριφθῶσι εἰς τὰς βάρκας καὶ εἰς τὴν θάλασσαν, ἵνα προφθάσωσι νὰ εἰσέλθωσι πρῶτοι εἰς αὐτό. Τὴν παρομοίωσιν, ὁμολογῶ, μοῦ ἐνέπνευσεν ὁ βασιλεὺς Γεώργιος, ὁ ὁποῖος εἰς μίαν τοιαύτην στιγμήν, ἐκ τῶν πολλαπλῶν τοιούτων, τὰς ὁποίας διῆλθεν ὁ τόπος κατὰ τὴν μακράν του βασιλείαν, ἔλεγεν εἰς ἕνα τῶν ὑπουργῶν, ζῶντα καὶ σήμερον καὶ ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατέχω τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν μοῦ ἐπανέλαβε τότε κατερχόμενος τῶν ἀνακτόρων —«Μολᾶτε, μολᾶτε»! ἔλεγε πρὸς τὸν ὑπουργόν, ἤτοι, παραχωρήσατε ὅ,τι καὶ ἂν ζητοῦν! Ἰδοὺ πῶς ἐκυβερνᾶτο ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὸ πολιτικὸν σύστημα τῆς μόνης Βουλῆς ἄνευ ἐπόπτου καὶ ἐλεγκτοῦ. Μακρὸς κοινοβουλευτικὸς βίος, μᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ μόνη Βουλὴ φέρει τὴν σύγχυσιν τῶν ἐξουσιῶν καὶ τὴν διαφθορὰν ἐν τῇ διοικήσει. Ἡ Βουλὴ παρ’ ἡμῖν ἀπὸ μακροῦ χρόνου, κυρίως εἰπεῖν, δὲν νομοθετεῖ, ἀλλὰ τυπικῶς ἐπικυρώνει τὰ νομοθετήματα τῆς κυβερνήσεως καὶ ὡς κυρίαν ἀσχολίαν ἔχει τὴν καλλιέργειαν τῆς πολιτικῆς της ζωῆς, διαχειριζομένη αὐτὴ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, διοικοῦντος ἑκάστου βουλευτοῦ τὸ ἐκλογικόν του διαμέρισμα! Καὶ δὲν εἶναι οὔτε οἱ βουλευταὶ κἄν, οἵτινες διοικοῦσιν, ἰδίως εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν, ἀλλ’ οἱ κομματάρχαι ἀντιπρόσωποι, οἵτινες ἐκδικοῦνται, ἐκμεταλλεύονται καὶ καταπιέζουσι καὶ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν βουλευτῶν, ἀλλ’ ἐπ’ ὀνόματί των. Ἰδοὺ διατὶ ὅταν πίπτουν αἱ κυβερνήσεις μετὰ χρόνον τινὰ διοικήσεως φωνὴ ἀνακουφίσεως ἀπηχεῖ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Καὶ εἶναι ἀξιοθαύμαστον ἀληθῶς, ὅτι ὁ λαὸς ἀντέχων εἰς ὅλας τὰς Κυβερνητικὰς πιέσεις καὶ ὅλας τὰς ἀθεμίτους μεθόδους πρὸς αἰχμαλωσίαν τῆς γνώμης του, σαρώνει ὅλας σχεδὸν τὰς Κυβερνήσεις αἵτινες διαχειρίζονται τὴν ἐξουσίαν ἐπί τινα χρόνον. Οἱ ἀψυχολόγητοι, οἵτινες συνηθίζουν νὰ ρίπτουν τὴν εὐθύνην τῆς καταστάσεως εἰς τὸν λαόν, λησμονοῦν τὰ παραδείγματα ἅτινα ἀνέφερα, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνυψώνουν τὸν ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὴν περιωπὴν λαοῦ, ἂν μὴ πολιτικῶς προηγμένου καὶ ἐκ μορφώσεως, ἀλλ’ ἔχοντος ἐνστίκτως σαφεῖς διαισθήσεις καὶ περὶ τῆς νόσου του καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς σωτηρίας. Ἰδοὺ ὁ πολιτικὸς ἀπολογισμὸς ἑνὸς μακροῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου. Καὶ ἂν ἀλλαχοῦ, ὅπου ὑπάρχει ὑπαλληλικὴ παράδοσις καὶ ἠθικὴ ἀνεξαρτησία καὶ ἠθικὴ πολιτικὴ ἀνωτέρα, ὅπου ὑπάρχει μία διάμεσος ἐξουσία μεταξὺ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, ἡ δευτέρα Βουλή, κατέστη αἰσθητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ριζικῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, παρ’ ἡμῖν, ὅπου ἡ διάμεσος αὐτὴ ἐξουσία δὲν ὑπάρχει, οὐδὲ τὰ πολιτικὰ ἤθη εἶναι προηγμένα, οὐδὲ ὑπαλληλία μὲ παραδόσεις ἀνεξάρτητος καὶ μορφωμένη ὅσον ἀλλαχοῦ, εἶναι προφανὲς ὅτι τὰ συμπτώματα ἑνὸς κακοήθους κοινοβουλευτισμοῦ ἤθελον ἀναφανῇ. Καὶ ὑπὸ τὸ Κράτος αὐτοῦ, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν διοικούμεθα. Καὶ εἴδομεν ἤδη τὰ πρῶτα συμπτώματα τοῦ ἀντικοινοβουλευτισμοῦ ἐκδηλωθέντα μὲ τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ἀπάθειαν τοῦ λαοῦ, ὅταν τὸ κοινοβούλιον κατηργῆτο καὶ τὴν χαράν του διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν ἀρχηγῶν τῶν προσωπικῶν κομμάτων. Τοιοῦτος εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς ἑνὸς μακροῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου τοῦ συστήματος τῆς μόνης Βουλῆς. Ἰδοὺ ποῦ ἔφερε τὸν τόπον ἡ μόνη Βουλή, δίδουσα ἐλευθέραν ἔξοδον εἰς τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως καὶ τῆς καλλιεργείας τῆς πολιτικῆς ζωῆς, Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως. Πάντες διέκρινον ὅτι ἔπρεπε νὰ δημιουργηθῇ μία ἐξουσία διάμεσος μεταξὺ Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, ἐλέγχουσα ἀπὸ περιωπῆς αὐτάς. Ἑνὸς σώματος ἐξελεγκτικοῦ καὶ ἐποπτικοῦ καὶ ἐπιβολῆς λόγῳ τῆς συστάσεώς του καὶ ἔχοντος διάφορον τὴν καταγωγήν, πάντοτε ἐκ τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τί νὰ ἀναμείνωμεν, κύριοι, ἀπὸ ἀνθρώπους οἵτινες θὰ ἔχουν ὡς ἡμεῖς ἀποκλειστικὸν ἐπάγγελμα τὴν καλλιέργειαν τῆς πολιτικῆς των ζωῆς; Αἰχμάλωτοι καὶ αὐτοὶ καὶ δοῦλοι τῶν Κυβερνήσεων, ἐκλιπαροῦντες τὴν ὑποστήριξιν τῶν Κυβερνήσεων καὶ ὑφιστάμενοι τοὺς αὐτοὺς ἐξευτελισμοὺς διὰ νὰ συμπεριληφθῶσι εἰς τοὺς συνδυασμούς, τὰς αὐτὰς πιέσεις πρὸς αἰχμαλωσίαν τῆς ψήφου των! Αὐτοὶ θὰ εἶναι οἱ γερουσιασταὶ τῆς διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας ἐκλογῆς, τοὺς ὁποίους θὰ κάμωμεν. Ἀπησχολημένοι καὶ αὐτοὶ ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτὸς νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἐκλογικάς των ἀνάγκας, μετερχόμενοι τὰ αὐτὰ πολιτικὰ μέσα πρὸς ἐπικράτησίν των, ὑφιστάμενοι τοὺς αὐτοὺς ἐξευτελισμούς, μὴ ἔχοντες ποτὲ καιρὸν νὰ ἀνοίξουν ἕνα βιβλίον! Καὶ σᾶς ἐρωτῶ. Θὰ εἶναι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι οἱ ἀπὸ περιωπῆς πολιτευόμενοι, οἱ μὴ ἀναμιγνυόμενοι ἐνεργῶς εἰς τὴν πολιτικὴν κουζίναν, οἱ δυνάμενοι νὰ ἔχουν γνώμην ἐκ τῆς μορφώσεως καὶ τῆς πείρας των τῆς κοινωνικῆς; Εἶναι αὐτοὶ οἵτινες θὰ κληθῶσι νὰ ὑψώσουν τὸ ἀνάστημά των, διὰ νὰ εἴπωσι μετὰ κύρους τὴν γνώμην των καὶ τὴν συμβουλήν των καὶ νὰ ἀκουσθῶσι; Διότι καὶ ἂν διὰ συνταγματικῶν διατάξεων θέλετε ν’ ἀποξενώσητε τὴν Γερουσίαν ἀπὸ πάσης πολιτικῆς ἐπιρροῆς, τὸ δεύτερον τοῦτο σῶμα καταρτιζόμενον καταλλήλως θὰ ἔχῃ ἀφεύκτως κολοσσιαίαν ἐπίδρασιν ἠθικὴν ἐπὶ τῆς κοινῆς γνώμης, ὄχι μόνον διὰ τοῦ ἐλέγχου τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἀπὸ περιωπῆς παρεμβάσεώς του εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν τοῦ τόπου καὶ τὰ φλέγοντα πολιτικὰ ζητήματα. Καὶ τώρα σᾶς ἐρωτῶ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως Γερουσίας ἱδρύει τὸ σῶμα ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην ὁ τόπος; Θὰ δύναται ἓν τοιοῦτον σῶμα καταρτιζόμενον διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας ἀπὸ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι οἱ ἀδελφοί μας, ἂν ὄχι χειρότεροι, θὰ δύναται λέγω νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν του; Θέσατε τὴν χεῖρα εἰς τὴν συνείδησίν σας καὶ θὰ σᾶς ἀποκριθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ὁμοιοτύπου δευτέρας Βουλῆς ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ, οὔτε τὴν μόρφωσιν, οὔτε τὸ κῦρος οὔτε τὴν ἐπιρροὴν διὰ νὰ εἴπῃ εἰς μίαν στιγμὴν δεδομένην, οὔτε κἂν ἔγκυρον γνώμην εἰς τὰ ψηφιζόμενα ὑπὸ τῆς Βουλῆς νομοθετήματα, πολλῷ δὲ μᾶλλον νὰ ἐλέγξῃ! Ἐὰν ἡ πολιτικὴ πεῖρα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ μᾶς ἀπέδειξεν ὅτι ἡ ἀσθένειά μας ἡ πολιτικὴ εἶναι ἀπορρόφησις τοῦ πολιτευομένου εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς πολιτικῆς του ζωῆς ὑποδουλώνουσα τὴν ψῆφόν του εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν τῆς πολιτικῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων των, τί πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν ἀπὸ ἕνα πανομοιότυπον σῶμα; Καὶ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναμείνητε ἀλλοῖα ἀποτελέσματα ἀπὸ ἐκεῖνα ἅτινα ἔχετε ἐνώπιόν σας πρὸ 40ετίας ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς χώρας; Νομίζετε ὅτι θὰ μεταβάλῃ τὴν εἰκόνα διότι οἱ ἐκλογεῖς θὰ εἶναι σήμερον ἄνθρωποι ἄνω τοῦ 30οῦ ἔτους τῆς ἡλικίας των; Εὐτυχῶς ἡμεῖς σήμερον ἔχομεν διαγεγραμμένους ἐνώπιόν μας τοὺς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι πρόκειται ν’ ἀπαρτίσουν τὴν Γερουσίαν. Θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἵτινες δὲν συμπεριελήφθησαν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τοὺς βουλευτικούς. Θὰ εἶναι οἱ ἀδελφοί μας καὶ ἔστιν ὅτε καὶ κατώτεροι ἡμῶν, διάγοντες τὸν αὐτὸν πολιτικὸν βίον καὶ μετερχόμενοι τὰ αὐτὰ πολιτικὰ μέσα πρὸς ἐπικράτησιν. Δὲν θὰ ἔχωμεν οὐδὲ κἂν τὴν δικαιολογίαν τοῦ ἀγνώστου. Διὰ τοῦτο, κύριοι, νομίζω ὅτι νομοσχέδιον ἱδρῦον τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα, διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, δὲν τείνει εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰς τὴν χειροτέρευσιν αὐτοῦ. Διότι εἰς τοὺς 220 βουλευτὰς τοὺς ὁποίους ἔχετε θὰ προσθέσητε καὶ ἄλλους 110. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἆρά γε ἄλλος τρόπος νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὴν πεῖραν μας καὶ ἐκείνην τῶν λαῶν καὶ νὰ ἱδρύσωμεν τὸ δεύτερον σῶμα χωρὶς τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζομεν ὡς συμπαρομαρτοῦντα εἰς τὸν τρόπον τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ τὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας; Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, ὀργανώνοντες τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἔχωμεν δευτέραν Βουλήν ἐκ λαϊκῆς μὲν προελεύσεως, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως νὰ ἐξασφαλίσωμεν τοὺς ἐκλεκτούς της ἀπὸ τὰ κακὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἀσφαλίζοντες εἰς αὐτοὺς πολιτικὸν βίον ἄνετον καὶ ἀπηλλαγμένον τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν περιπετειῶν τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς; Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει αὐτὸς ὁ τρόπος! Ὁ κ. συνάδελφος, ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ μερικοὶ ἄλλοι συνάδελφοι, νομίζω καὶ ὁ κ. εἰσηγητής, εἶπον ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι ἡ ἀντιπροσώπευσις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐκ τῶν ὑφισταμένων ἐπαγγελματικῶν σωματείων. Ὁ Ἑλληνικὸς λαός, Δημοκρατικός, ἐπιθυμεῖ καὶ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα νὰ εἶναι λαϊκόν. Καὶ εὑρίσκω καὶ ἐγὼ τοῦτο ἀναγκαῖον. Ἄλλως τὰ ὑφιστάμενα παρ’ ἡμῖν ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα ὡς λ.χ. τὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ προεδρεῖα τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, δὲν εἶναι ὠργανωμένα ἀκόμη διὰ τοιαύτην ἀποστολήν. Ἱκανοποιοῦσι μόνον τὴν ματαιοδοξίαν μερικῶν, διὰ τῆς ἐκλογῆς των, ὡς προέδρων καὶ μελῶν τοῦ προεδρείου, ἢ καὶ ἀκόμη τοὺς ὑστεροβούλους σκοποὺς ἐνίων ὅπως βλέπωμεν ἐν τῇ πράξει, ἀλλὰ δὲν ἔγιναν μὲ τοιοῦτον σκοπὸν διὰ νὰ γίνουν ἐκλέκτορες ἑνὸς τοιούτου θεσμοῦ συμμετεχόντων ὅλων τῶν μελῶν ἑνὸς ὡρισμένου ἐπαγγέλματος. Ἐὰν ὅμως διαιρέσωμεν τὴν χώραν εἰς ἐκλογικοὺς συλλόγους εὐρυτάτους κατὰ ἐπαγγέλματα καὶ δι’ ἐκλεκτόρων νὰ ἐκλέξουν τοὺς Γερουσιαστάς, νομίζω, ὅτι ἱκανοποιοῦμεν καὶ τὰς δύο ἀνάγκας πρὸς ἐκλογὴν τοῦ δευτέρου σώματος, ἤτοι, τὴν λαϊκότητα τῆς καταγωγῆς, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν. Ἐὰν διαιρέσωμεν τὴν Ἑλλάδα εἰς ἐκλογικοὺς συλλόγους κατὰ νομὸν ἢ καὶ εὐρυτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας καὶ καλέσωμεν τοὺς γεωργούς, τοὺς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους, τοὺς ἐπαγγελματίας, τοὺς ἐργάτας, νὰ ἐκλέξωσι τοὺς ἐκλέκτοράς των οἱ ὁποῖοι κατόπιν συνερχόμενοι εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἐκλέξουσιν τὸν ἀναλογοῦντα εἰς ἕκαστον σύλλογον ἀριθμὸν τῶν γερουσιαστῶν, ἔχομεν, φαντάζομαι καὶ τὴν λαϊκότητα τῆς καταγωγῆς τοῦ σώματος, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως ἀποφεύγομεν τὰ κακὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἀλλὰ καὶ συγχρόνως τὸ σύστημα τοῦτο ἐπιτρέπει εἰς τοὺς διανοουμένους διῃρημένους καὶ τούτους εἰς ἰδίους ἐκλογικοὺς συλλόγους κατ’ ἐπάγγελμα, νὰ δώσωσι καὶ αὐτοὶ ἀντιπροσώπους εἰδικούς, ἐνῷ σήμερον, ὀλιγώτεροι κατ’ ἀριθμὸν ἀπὸ τὰς ἐργαζομένας λαϊκὰς μάζας, πνίγονται ὑπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τούτων. Οὕτω θὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν εἴσοδον καὶ εἰδικοτήτων εἰς τὴν δευτέραν Βουλήν, κολάζοντες τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας.

§86Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ λέγετε σαφῶς κ. Νᾶκο τὸ πρᾶγμα. Αἰσθανόμεθα ὅλοι ὅτι ἔχει οὐσίαν ἡ πρότασίς σας. Εἰπέτε το σαφῶς. Θέλετε ἀντιπροσώπευσιν τῶν διαφόρων τάξεων τῶν κοινωνικῶν. Δηλαδὴ ν’ ἀντιπροσωπεύωνται χωριστὰ ὁ βιομηχανικός, ὁ ἐπιστημονικός, χωριστὰ ὁ ἄλλος, ὁ ἄλλος...

§87Λ. ΝΑΚΟΣ. Μάλιστα.

§88Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Μᾶς εἴπατε νὰ διαιρέσωμεν τὴν χώραν κατὰ ἐπάγγελμα καὶ νὰ ἔχωμεν ἔμμεσον ἐκλογήν...

§89Λ. ΝΑΚΟΣ. Θὰ ἐκλέξουν οἱ ἐκλογικοὶ σύλλογοι οὕτω καταρτιζόμενοι ἐκλέκτορας καὶ οἱ ἐκλέκτορες αὐτοὶ θὰ ἐκλέξουν τοὺς Γερουσιαστάς.

§90Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ ἦτο καλλίτερον ἴσως, νὰ μὴ διαιρέσωμεν τὸ Κράτος, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν μίαν περιφέρειαν καὶ οἱ γεωργοὶ νὰ δώσουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀναλογούντων εἰς αὐτοὺς ἐκλεκτόρων καὶ οἱ ἐκλέκτορες αὐτοὶ τῶν γεωργῶν ν’ ἀποτελέσουν τὴν ἀντιπροσωπείαν τῶν γεωργῶν.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μία ἐκλογὴ δευτέρου βαθμοῦ δηλαδή...

§92Λ. ΝΑΚΟΣ. Θέλω ἐκλογὴν δευτέρου βαθμοῦ, ἔμμεσον ἂν ἐννοῆτε τοῦτο διὰ τῆς φράσεως δευτέρου βαθμοῦ, ὥστε ὁ Γερουσιαστὴς νὰ λείψῃ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ καταφεύγῃ εἰς τὰ μέσα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα καταφεύγει ὁ βουλευτής, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πολιτικήν του ζωήν. Νομίζω μάλιστα θανάσιμον ἐλάττωμα τοῦ Συντάγματος κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ πρώτη Γερουσία θὰ ἀναννεοῦται κατὰ τριετίαν. Ἔπρεπε νὰ εἶναι διὰ ἐννέα ἔτη ἐξ ἀρχῆς διὰ νὰ ἔχῃ καιρὸν νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ ἀφήσῃ μίαν παράδοσιν εἰς τὸν τόπον. Φαντάζομαι τὴν δευτέραν Βουλὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν κάτωθι τάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσαι ἴδιον ἐκλογικὸν σύλλογον θὰ ἐκλέξωσι τοὺς ἐκλέκτοράς των καὶ δι’ αὐτῶν θὰ ἐκλέξωσι τοὺς Γερουσιαστάς των. 1) Τοὺς γεωργούς. 2) Τοὺς ἐμπόρους καὶ βιομηχάνους. 3) Τοὺς ἐπαγγελματίας. 4) Τοὺς ἐργάτας καὶ ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους. 5) Τὸ δικαστικὸν σῶμα ἀπὸ βαθμὸν πρωτοδίκου. 6) Τοὺς δικηγόρους καὶ συμβολαιογράφους. 7) Τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. 8) Πανεπιστήμιον, ἀκαδημίαν, καθηγητὰς γυμνασίων καὶ ἀνωτέρων σχολῶν. 9) Ἀνθρώπους γραμμάτων. 10) Ἰατρούς, φαρμακοποιοὺς καὶ μηχανικούς. 11) Ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. 12) Βουλὴν καὶ Γερουσίαν.

§93ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δηλαδὴ τὸ σύστημα τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσωπειῶν.

§94Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἔν τινι μέτρῳ ναί. Τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μου ὅμως, εἶναι σύστημα ὁμαδικὸν καὶ δὲν ἀποτείνεται πρὸς τοὺς ἐπαγγελματίας, πρὸς τοὺς γεωργούς, πρὸς τοὺς βιομηχάνους, πρὸς τοὺς ἐμπόρους μόνους ἀλλὰ καὶ τοὺς διανοουμένους τοὺς ὁποίους καὶ τούτους διαιρῶ εἰς ἐκλογικοὺς συλλόγους. Μὲ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μου, θὰ συμπληρωθῇ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὡς ὅλα, ὡς ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα, εἶναι ἐλλειπῆ καὶ ἐλαττωματικά. Διὰ τῶν δύο συστημάτων, διαφορετικῶν, ἄλλο διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Βουλῆς καὶ ἄλλο διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας, τὸ ἕν συμπληρώνει τὸ ἄλλο. Τότε δύνασθε νὰ πλησιάσητε εἰς τὸ νὰ ἔχητε πραγματικὴν καὶ γνησίαν ἀντιπροσωπείαν.

§95Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶσθε ἐναντίον τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας;

§96Λ. ΝΑΚΟΣ. Τοὐναντίον. Βλέπετε πόσην εὐρύτητα δίδω. Ὀργανώνω ἁπλῶς τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν.

§97Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλετε ἐπαγγελματικὸν κοινοβούλιον;

§98Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὄχι. Εἶμαι κατὰ τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε καὶ κανὲν Κράτος δὲν ἔχει. Ἄλλο, τὰ ἱδρυθέντα συμβούλια οἰκονομικά. Τὸ σύστημα ἂν θέλετε προπαιδεύει τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις διὰ τὸ μέλλον, τὸ ὁποῖον διαβλέπω, ἀλλὰ καὶ συγχρονίζει διὰ τῆς τοιαύτης διαιρέσεως καὶ ὀργανώσεως τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Οὕτω ἀπαρτιζομένη ἡ πρώτη Γερουσία ἀπὸ ἀνθρώπους περιωπῆς καὶ μὴ πολιτευομένους κατ’ ἐπάγγελμα, ἐξησφαλισμένη ἐπὶ ἐννέα ἔτη, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐργασθῇ, ὅτι θὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της καὶ θὰ ἀφήσῃ παράδοσιν. Δυστυχῶς διὰ τῶν ἐπανειλημμένων ἐκλογῶν, τῶν τριετῶν—διότι τοῦτο δυστυχῶς εὑρίσκεται ἐν τῷ Συντάγματι— διὰ τῶν ἐπανειλημμένων, λέγω, ἐκλογῶν πλήττεται ὁ θεσμὸς μὲ θανάσιμον πλῆγμα. Ἔπρεπε ἡ πρώτη Γερουσία νά ἔχῃ ἐμπροσθέν της ἔτη τινὰ ἡσυχίας καὶ ἐργασίας ὥστε νὰ δώσῃ ἕνα παράδειγμα καὶ ν’ ἀφήσῃ παράδοσιν. Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἔγκλημα καὶ ἔγκλημα βαρύτατον κατὰ τοῦ τόπου καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν μέθοδον ἐκλογῆς τὴν ὁποίαν ἐδοκιμάσαμεν ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν. Τὸ φάρμακον τῆς νόσου τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τοσάκις μᾶς ὑπέδειξεν, κατὰ τοῦ συστήματος τῆς μόνης Βουλῆς καὶ τῶν ἀπορρεόντων ἐξ αὐτῆς πολιτικῶν κομμάτων, δὲν θὰ εὕρωμεν βέβαια εἰς τὰ παράγωγα αἴτια τῆς νόσου. Ἡ τύχη ἠθέλησε μετὰ πολλὰς ἀποπείρας καὶ περιπετείας, ὅπως ὁ κ. Βενιζέλος εἶναι αὐτὸς ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ τὴν τελευταίαν μάχην πρὸς ἄμυναν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Διότι δὲν πρέπει νὰ ἀγνοήσωμεν τὰς συμπαθείας τὰς ὁποίας ἔδειξε ὁ λαὸς ὑπὲρ τῆς δικτατορίας, τὴν ἀποστροφὴν τὴν ὁποίαν ἔδειξεν πλειστάκις κατὰ τῶν προσωπικῶν κομμάτων καὶ τῶν ἀρχηγῶν των. Καὶ ἐὰν ἡ ἰσχυρὰ σήμερον φυσιογνωμία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως συντηρῇ τὴν κατάστασιν, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ διατηρηθῇ αὕτη ἐπὶ μακρόν. Μὴ ἀποπλανᾶσθε ἀπὸ τὰ στιγμιαῖα διαλείμματα. Ἡ τύχη λοιπὸν ἔφερεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας τὸν κ. Βενιζέλον ὁ ὁποῖος καλεῖται νὰ στηρίξῃ διὰ τῶν δύο τούτων θεσμῶν, τοῦ συμβουλίου τῆς ἐπικρατείας καὶ τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ σώματος, τῆς Γερουσίας, καλεῖται νὰ στηρίξῃ τὸν ἐκπνέοντα κοινοβουλευτισμόν. Ἡ στιγμὴ εἶναι ἱστορική. Ἄν τὴν στιγμὴν αὐτὴν θελήσωμεν νὰ δώσωμεν τὸ ἁρμόζον φάρμακον κατὰ τῆς νόσου, ἂν ἀποφύγωμεν νὰ θεραπεύσωμεν αὐτὴν διὰ γνωστοῦ εἰς ἡμᾶς φαρμάκου του καὶ παραγώγου τῆς νόσου, ἂν προσθέσωμεν εἰς τοὺς 220 βουλευτὰς 110 ὁμοίους μας, νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι δὲν σώζετε τὴν κατάστασιν ἀλλὰ τὴν χειροτερεύετε. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, ὅπως ὁ κ. Βενιζέλος ἱδρύων αὐτὰ τὰ δύο σώματα, κατὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην στιγμὴν νὰ δύναται ν’ ἀναφωνήσῃ ὅπως ἡ Ἀθηνᾶ ὅταν ἵδρυε εἰς τὸν τόπον τὸν Ἄρειον Πάγον. «Ἀθηναῖοι, ἔλεγεν. Ἡ συνέλευσις αὕτη θὰ εἶναι τοῦ λοιποῦ δικαστήριον κυρίαρχον. Ὁ σεβασμὸς καὶ ὁ φόβος τοῦ δικαστηρίου μεταξὺ τῶν πολιτῶν θὰ ἐμποδίζῃ τὴν ἀδικίαν. Ἐκτὸς ἄν σεῖς οἱ ἴδιοι ἀλλοιώσητε τὸ πολίτευμα διὰ κανενὸς βρωμεροῦ μίγματος. Ἡ πηγὴ ἡ πλέον διαυγὴς ἐὰν τὴν θολώσετε μὲ λάσπην δὲν θὰ κόψῃ τὴν δίψαν σας. Ἱδρύω τὸ δικαστήριον τοῦτο, ὅπως πάντοτε ἄκαμπτον καὶ σεβαστὸν καὶ πάντοτε πρόθυμον νὰ τιμωρήσῃ τὸ ἔγκλημα θὰ εἶναι ὁ ἄγρυπνος φύλαξ τῶν Ἀθηνῶν ἐνῷ θὰ κοιμᾶσθε». Προσέξατε, κ. πρόεδρε, τὶ λέγει ἡ Ἀθηνᾶ! Ἄν δὲν θολώσετε τὴν πηγὴν μὲ βρωμερόν τι! Ἄν καὶ ἡμεῖς θολώσωμεν τὸν θεσμὸν μὲ βρωμερόν τι μῖγμα, ἂν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ σώματος δὲν προσέξωμεν τότε βέβαια δὲν πρέπει τίποτε ν’ ἀναμείνωμεν. Δευτέρα τοιαύτη Βουλὴ θὰ παρασύρῃ τὸν κοινοβουλευτισμὸν ἐνωρίτερον εἰς τὴν καταστροφήν. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἂν αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην πάντες, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς μίαν πολιτικὴν κατάστασιν καὶ ἓν πολιτικὸν σύστημα τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐδοκιμάσαμεν, τὸ καταστρεπτικόν, ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐνισχύσωμεν τὸν ἐκπνέοντα κοινοβουλευτισμόν, πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν, πρέπει νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα....

§99ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐκπνέει ὁ κοινοβουλευτισμός.

§100Λ. ΝΑΚΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε πολὺ καλά, ὅτι τὴν δικτατορίαν τὴν ἐδέχθη ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εὐμενῶς. Ὅτι ἠσθάνθη ἰδιαιτέραν χαρὰν καὶ εὐχαρίστησιν ὅταν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν κομμάτων κατεδιώκοντο. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν αὐτό. Αὐτὰ εἶναι κακὰ συμπτώματα τὰ ὁποῖα μᾶς δεικνύουν σαφῶς ποῖον μέλλον μᾶς ἀναμένει. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, εἶναι καὶ ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τὸ ζήτημα τῆς συμμετοχῆς τοῦ κλήρου. Καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἔρχεται ἐνώπιον ἡμῶν εἶναι πολιτικόν, εἶναι τίμιον νὰ τεθῇ ὁλοκληρωτικῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Διότι μαζὺ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμμετοχῆς τοῦ κλήρου εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας ἔχομεν καὶ ζήτημα μισθοδοσίας τοῦ κλήρου. Κύριοι, ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἕνα μεγάλον καὶ ἀνεκτίμητον ἀγαθόν, τὸν κλῆρον ὡς διεμόρφωσεν αὐτὸν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τὸν δημοκρατικόν του χαρακτῆρα καὶ ἀνεξίθρησκον. Λάτρης τῆς θρησκείας του καὶ τῶν ἐθνικῶν του παραδόσεων ὁ ἑλληνικὸς λαὸς διετήρησεν τὸν κλῆρον μακρὰν πάσης ἀναμίξεως ἀπὸ τῶν πολιτικῶν του καὶ κοινοτικῶν του ἰδεῶν. Εἶναι τοῦτο ἓν πολύτιμον ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κρίνωμεν, διότι ζῶμεν ἐν μιᾷ εὐτυχῇ ἁρμονίᾳ μετὰ τοῦ κλήρου ἀλλὰ ρίψατε βλέμματα ἀλλαχοῦ. Εὐλαβούμενος ὁ ἑλληνικὸς λαὸς τὸν κλῆρον ὡς θρησκευτικόν του λειτουργόν, ὡς ὄργανον τῆς θρησκευτικῆς του λατρείας, δὲν ἐννοεῖ νὰ τοῦ ἐπιτρέψῃ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ οὐδεμίαν ἀνάμιξιν εἰς τὰς πολιτικάς του καὶ κοινωνικάς του ἰδέας.

§101Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅταν ἀνεμίχθη ἔκαμε τὸ ἀνάθεμα. Δὲν πρέπει νὰ τὸ λησμονοῦμεν.

§102Λ. ΝΑΚΟΣ. Καὶ ἐρωτῶ. Διατὶ ἓν ἀγαθὸν τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσαμεν ἐπὶ αἰῶνας καὶ διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς φθονοῦν ἄλλοι λαοὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν πάντοτε ἐκκλησιαστικὰ ζητήματα ἐπὶ τάπητος θέλομεν νὰ τὰ θέσωμεν ἐκ νέου ὑπὸ δοκιμασίαν νεωτερίζοντες; Ἐσχάτως ἡ Γαλλία ἠναγκάσθη νὰ δώσῃ μάχην πρὸς τοὺς κληρικόφρονας διὰ νὰ σώσῃ τὴν παιδείαν ἀπὸ τοὺς ὄνυχάς των. Διατὶ θέλομεν νὰ τὸ ὑποβάλλωμεν ὑπὸ νέαν δοκιμασίαν; Διατὶ θέλομεν νὰ ἀναμίξωμεν τὸν κλῆρον εἰς τὴν πολιτικήν; Διατὶ θέλομεν διὰ τῆς μισθοδοσίας νὰ φέρωμεν εἰς τὸν κλῆρον ἀποτελούμενος ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κατὰ τὰ ¾ ἀπὸ γεωργοὺς ἔδωσε τὴν εὐτυχίαν ταύτην εἰς τὴν χώραν; Νομίζω, κύριοι, ὄχι μόνον διὰ τὸν θεσμὸν τῆς γερουσίας δὲν εἶναι ἔργον φρόνιμον, νὰ θέλωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς αὐτὸν τὸν κλῆρον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἡσυχίαν τοῦ τόπου καὶ διὰ τὴν εὐτυχίαν τοῦ κλήρου, πρέπει νὰ θέσωμεν ἐκτὸς συζητήσεως πᾶν ζήτημα ἐκκλησιαστικόν, καὶ νὰ μὴ ἀναμοχλεύωμεν κληρικὰ ζητήματα ἐν πλήρει νηνεμίᾳ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ὅσα εἶχον νὰ σᾶς εἴπω ἐπὶ τοῦ σχεδίου καταρτίσεως τῆς Γερουσίας. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἄλλας λεπτομερείας ἀναμένων νὰ ἴδω ἐὰν ἡ Βουλὴ εἶναι διατεθειμένη νὰ κάμῃ κατ’ ἀρχὴν δεκτὴν τὴν τροπολογίαν μου περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς αὐτῆς. Τότε θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Ὀφείλω, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι οὐδεμία ὑστεροβουλία, οὐδεμία προσωπικὴ σκέψις μὲ ὠθεῖ εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν τῶν γνωμῶν μου. Δὲν ἔχω ἐνώπιόν μου παρὰ τὴν Ἑλλάδα τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι ὡς ἐπικαλουμένην τὴν βοήθειαν ὅλων μας, διὰ νὰ σωθῇ ἀπὸ μίαν τοιαύτην νέαν καταστροφήν. Διότι θὰ εἶναι νέα καταστροφή, ἐὰν ἡμεῖς διὰ νὰ τὴν σώσωμεν ἀπὸ τὰ δεινὰ ἑνὸς πολιτικοῦ συστήματος, τοῦ συστήματος τῆς μόνης Βουλῆς καὶ τῶν προσωπικῶν κομμάτων ἂν θελήσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν ἄλλην Βουλὴν μὲ ἄλλους 110 βουλευτάς. Αἰσθάνομαι, κ. βουλευταὶ ὅτι ἡ Βουλὴ συναισθάνεται κατὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην στιγμὴν τὴν εὐθύνην της. Πρέπει νὰ θέσῃ τὴν χεῖρά της ἐπὶ τῆς συνειδήσεώς της καὶ ν’ ἀποφασίσῃ ὅ,τι τὸ συμφέρον τῆς Ἑλλάδος τῆς ἐπιτάσσει νὰ κάμῃ καὶ ὄχι νὰ ριφθῇ εἰς μίαν δοκιμασίαν ἡ ὁποία εἶναι ἐκ τῶν προτέρων βέβαιον, ὅτι θὰ ἀποτύχῃ καὶ θὰ χειροτερεύσῃ τὴν κατάστασιν.

§103Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὑποστηρίζετε ὅτι ὅλα τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκύψουν, θὰ προέλθουν ἀπὸ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς. Φρονεῖται ὅτι, οἱ ἐκλέκτορες θὰ προσέξουν περισσότερον εἰς τὴν ποιότητα καὶ θὰ εἶναι μακρὰν πάσης ἰδέας κομμουνιστικῆς;

§104Λ. ΝΑΚΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία ὅτι, ὁ τρόπος τῆς πρώτης ἐκλογῆς δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸς ἀπὸ ἐχέφρονας ἀνθρώπους, ζητοῦντας θεραπείαν διὰ ἰδίου φαρμάκου τὸ ὁποῖον ἐδοκιμάσαμεν ἐπὶ 40 ἔτη. Πρέπει νὰ δοκιμασθῇ νέος τρόπος ἐκλογῆς, δὲν θέλω νὰ διεκδικήσω ἐγὼ τὸ μονοπώλιον. Σᾶς εἶπα ἀπὸ ποίας σκέψεως κατέχομαι καὶ ποῖον τρόπον ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας φαντάζομαι.

§105Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς εἶναι συζητήσιμος ἀρκεῖ ν’ ἀποφασισθῇ ἂν ἡ ἐκλογὴ θὰ εἶναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος. Τώρα καὶ χθὲς ἠκούσαμεν ὅτι ἀπὸ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον τῆς δωροδοκίας. Ἂν ἀντελήφθην καλῶς σεῖς ἀπαντᾶτε ἐμμέσως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κινδύνου. Τὸν κίνδυνον τοῦτον δύνασθε ν’ ἀποκλείσητε δι’ εὐρυτέρου ἐκλογικοῦ συλλόγου ὁ ὁποῖος θὰ ἐκλέξῃ τοὺς μέλλοντας νὰ ἐκλεχθῶσιν. Εὐρύτερος ἐκλογικὸς σύλλογος προερχόμενος ἐκ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἐκλογικοῦ συλλόγου εἴτε κοινωνικοῦ, εἴτε τῶν ἐπαγγελματιῶν εἴτε τῶν τάξεων, θὰ ἔχωμεν μίαν χιλιάδαν ἐκλέκτορας διὰ νὰ ἐκλέξουν τὴν Γερουσίαν καὶ οὕτω θὰ ἀποφύγωμεν τὸν σάλον ὁ ὁποῖος θὰ δημιουργηθῇ.

§106Λ. ΝΑΚΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. ὑπουργὸν, διότι μὲ συντρέχει εἰς τὸ νὰ γίνωσιν ἀποδεκταὶ αἱ ἰδέαι μου.

§107Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ζητῶ μίαν διασάφησιν. Θέλετε ν’ ἀποφύγωμεν τὴν προσήλωσιν πρὸς τὰ προσωπικὰ κόμματα καὶ διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ὑπὸ τῶν ἐκλεκτόρων νὰ δημιουργηθῇ ἓν σῶμα πολιτικὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀσχολῆται μὲ εὐρυτέραν διάρκειαν, ὅπως ὑπεδείξατε, καίτοι εἰς τὸ Σύνταγμα ὁρίζηται ἡ διάρκεια, ἀλλ’ ὑπενθυμίζω ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς τὸ κακὸν τῆς κατὰ τριετίαν ἐκλογῆς δὲν εἶναι σπουδαῖον. Εἶναι ἄλλωστε τοῦ ⅓ πάντως τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς προσδοκᾶται τὰ ἀποτελέσματα τοῦ διαφόρου καταρτισμοῦ καὶ τῆς διαφόρου ποιότητος.

§108Λ. ΝΑΚΟΣ. Δηλαδὴ τὸ σύστημα τῶν ἐπαγγελματικῶν ἀντιπροσωπειῶν τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ τὸ ὁποῖον θίγει καὶ τὸ Σύνταγμα ἔν τινι μέτρῳ ἐνῷ προφυλάσσει τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μου, τὸ σύστημα τὸ ὁμαδικόν, ἐνῷ ἀποτείνεται πρὸς ἐπαγγελματίας, πρὸς τοὺς γεωργούς, πρὸς τοὺς βιομηχάνους, πρὸς τοὺς ἐμπόρους συγχρόνως ἔχομεν καὶ μίαν διανοουμένην τάξιν, τὴν ὁποίαν διαιρῶ εἰς ἐκλογικοὺς συλλόγους, ἔστω ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ, ἀλλὰ πάντως πρόκειται περὶ διανοουμένων. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι μὲ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μου θὰ συμπληρωθῇ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα εἶναι κακόν, κάκιστον. Ἐπίσης ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα ὅτι ὅλα τὰ ἐκλογικὰ συστήματα εἶναι ἀτελῆ, μόνον δὲ διὰ τῶν δύο συστημάτων, τῶν ἐκλογῶν τῆς Βουλῆς καὶ Γερουσίας, ὅταν τὸ ἓν ἀναπληρώνῃ τὸ ἄλλο καὶ συμπληρώνῃ τὸ ἄλλο, τότε δύνασθε νὰ ἔχητε πραγματικὴν καὶ γνησίαν ἀντιπροσωπείαν.

§109Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶσθε ἐναντίον τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας;

§110Λ. ΝΑΚΟΣ. Τοὐναντίον· βλέπετε πόσην εὐρύτητα δίδω.

§111Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θέλετε ἐπαγγελματικὸν κοινοβούλιον;

§112Λ. ΝΑΚΟΣ. Ὄχι. Εἶμαι κατὰ τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον ἄλλωστε καὶ τὸ κράτος δὲν ἔχει.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης.

§114Γ. ΜΟΔΗΣ. Ὅταν εἰς τὴν Δʹ συνέλευσιν, κύριοι συνάδελφοι, ἡ δημοκρατικὴ ἕνωσις κατέθεσε τὸ νομοσχέδιον τῆς προσωρινῆς Γερουσίας, ἤμην ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἠρνήθησαν ψῆφον ὄχι μόνον διότι δι’ αὐτοῦ εἰσήγοντο καινὰ δαιμόνια τὰ ὁποῖα μᾶς ἐξένισαν, ἀλλὰ καὶ διότι ἐπιστεύομεν ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ καταρτισμὸς αἱρετῆς τακτικῆς Γερουσίας, θὰ εἶχεν ἀναπόφευκτον προϋπόθεσιν τὸν καταρτισμὸν τῶν αἱρετῶν τακτικῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Ἐτρέφομεν ἕως τότε τὴν ἐλπίδα ὅτι διὰ τῆς Γερουσίας καὶ χάριν τῆς Γερουσίας, θὰ ἐφθάνωμεν, ταχέως εἰς τὴν πραγματοποίησιν, εἰς τὴν ἐνσάρκωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, θεσμοῦ ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ νόμον τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1923, ὁ ὁποῖος ἔχει μελετηθῆ ἀπὸ διαφόρους ἐπιτροπὰς ἐπὶ διαφόρων Κυβερνήσεων, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς τὰ προεκλογικὰ προγράμματα ὅλων τῶν κομμάτων, ὁ ὁποῖος ὅμως παρὰ ταῦτα παραμένει μέχρι σήμερον φευγαλέον καὶ ἀσύλληπτον ὄνειρον. Κατ’ ἐξαίρεσιν ἐξ ὅλων τῶν Κρατῶν, μόνον ἡμεῖς στερούμεθα τῆς νομαρχιακῆς αὐτοδιοικήσεως, καθ’ ἣν στιγμὴν δεσμευόμεθα καὶ διὰ ρητῆς Συνταγματικῆς ὑποχρεώσεως καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν παραδεχόμεθα πάντες, ὅτι Δημοκρατία μὴ στηριζομένη ἐπὶ εὐρείας τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως ὁμοιάζει κῶνον στηριζόμενον ἐπὶ τῆς κορυφῆς καὶ ὄχι ἐπὶ τῆς βάσεώς του. Συμφωνῶ κατὰ ταῦτα μὲ τὸν κ. εἰσηγητὴν εἰς τὴν ἔκκλησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, περὶ ταχέος καταρτισμοῦ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ προσθέτω ὅτι ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ προκηρύξῃ προσεχῶς ἐκλογὰς νομαρχιακῶν συμβουλίων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν ἐπί τινας ἑβδομάδας τὰς Γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς ἐπὶ τῷ τέλει, ὅπως φθάσωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν, διὰ τῶν συμβουλίων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, δηλαδὴ διὰ τῆς ἐμμέσου ὁδοῦ. Δὲν ὑπάρχει ὑποθέτω ἀντίρρησις, ὅτι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἀνταποκρίνεται περισσότερον πρὸς τὴν ἀποστολὴν τῆς Γερουσίας παρ’ ἡμῖν ἡ ὁποία ὡς καθωρίσθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἔχει περιωρισμένην πολιτικὴν δύναμιν, καὶ κατὰ τοῦτο θὰ ἱκανοποιεῖτο καὶ ἡ ἐπιθυμία τοῦ ἄρτι κατελθόντος τοῦ βήματος κ. Νάκου θέλοντος τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν δι’ ἐμμέσων ἐκλεκτόρων. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς φόβος νὰ εἰσαγάγωμεν διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τὴν πολιτικὴν εἰς τὰ συμβούλια τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι αὕτη ποτὲ δὲν ἔλειψεν καὶ ἦτο πάντοτε, πανταχοῦ παροῦσα καὶ τὰ πάντα πληροῦσα. Ὅλως ἀντιθέτως μάλιστα, ἀναθέτοντες εἰς ταῦτα τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν, θὰ τὰ ἐνισχύσωμεν, θὰ τὰ τονώσωμεν καὶ τὰ ἐξυψοῦμεν, διότι εἶναι κοινὸν μυστικόν, ὅτι εἰς περισσοτέρας τῆς μιᾶς κοινότητος οἱ καλλίτεροι τῶν χωρικῶν ἀποφεύγουν τὰ ἀξιώματα τὰ κοινοτικά, διὰ νὰ ἀποφύγουν καὶ τὰς ἀναλόγους ὑποχρεώσεις, καὶ τὰ βάρη, ἀφίνοντες οὕτω ἐλεύθερον τὸ πεδίον εἰς τοὺς χειροτέρους, ὅταν δὲν τὸ ἀφήνουν εἰς ἁπλᾶ ἀνδρείκελλά των. Ἡ ἀντίρρησις τῆς ἐλλείψεως πόρων τὴν ὁποίαν ἀγωνίως προβάλλουν οἱ ὑπέρμαχοι τῆς αὐτοδικήσεως, ἀλλὰ ἀναβάλλοντες αὐτὴν διὰ τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, εἶναι ἐπίσης ἥκιστα βάσιμος. Τελευταίως ἡ χώρα μας ἐκαλύφθη διὰ διαφόρων ταμείων, συνδέσμων καὶ ἄλλων τοπικῶν ὀργανισμῶν. Πολλὰ ἐξ αὐτῶν θὰ ἠδύναντο νὰ λείψουν, ἐὰν ἐλειτούργουν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Μόνον οἱ πόροι τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων ὁδοποιΐας, δύνανται νὰ ἀποτελέσουν τὰς οἰκονομικὰς βάσεις τῆς λειτουργίας τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, εἰς τὰ πρῶτα τοὐλάχιστον βήματα αὐτῶν. Καθὼς εἶναι γνωστὸν σήμερον τὰ ταμεῖα ταῦτα τὰ ὁποῖα ἀντλοῦν τοὺς πόρους των ἀπὸ τοπικὰς φορολογίας διοικοῦνται κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, ὑπὸ δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ δύο ἰδιωτῶν τοὺς ὁποίους διορίζει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑπουργός, ἢ μᾶλλον δὲν τοὺς διορίζει διότι προτιμᾷ ν’ ἀφήσῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους διώρισεν ὁ προκάτοχός του κ. Μεταξᾶς. Ἐὰν ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ εἶναι ὅπως φαίνεται καταδικασμένη...

§115Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῆς ἀδυναμίας, ὅπως ἐνομίζομεν σήμερον, διότι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ὅταν ἐξελέγησαν δὲν ὑπῆρχεν ἡ γνῶσις ἐκ μέρους τῶν ἐκλογέων ὅτι εἰς αὐτὰ θὰ ἀνατεθῇ καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας. Δὲν ἔχουσιν ἀπάνω —κάτω μίαν ἐντολὴν δι’ αὐτό. Εἴμεθα λοιπὸν κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς.

§116Κ. ΖΑΒΙΤΖΙΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καί ἐγὼ ὅταν εἰσηγούμην εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας» ἐδήλουν ὅτι εὐκταῖον θὰ ἦτο ἐὰν ἄλλος ἐκλογικὸς σύλλογος ἐκλέξῃ τὸ ἕνα σῶμα καὶ ἄλλος τὸ ἄλλο. Ἀλλὰ ὑπὸ τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα τότε, εἴπομεν ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια δὲν παρεῖχον τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἐνομίζαμεν ὅτι θὰ παρεῖχον τὰ ἐπαρχιακά, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουν καὶ ἕνεκα τούτου κατελήξαμεν νὰ προτείνωμεν τὴν ἄμεσον ἐκλογήν, τοῦτο ὅμως δὲν ἀποκλείει τὴν συζήτησιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν περιμένει καὶ ἡ Βουλὴ ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ φωτισθῇ καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα.

§117Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω, ὅτι τὸ περισσότερον ἐνδεικνυόμενον σύστημα εἶναι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, διὰ τῶν κοινοτικῶν, δημοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων συγκερασμένων ἐν ἀνάγκῃ μὲ ἐπαγγελματικὴν συμμετοχήν, ἐντὸς περιφερείας ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρας. Ἀλλὰ ἐὰν ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ δὲν ἤθελε γίνῃ διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον τελικῶς ἀποδεκτή, δὲν θὰ ἐδίσταζον νὰ δηλώσω, ὅτι θὰ ἐπροτίμουν τὴν ἀναλογικὴν μὲ περιφέρειαν ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέραν, διὰ τῆς ἑνώσεως δύο ἢ τριῶν ἢ καὶ περισσοτέρων νομῶν. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Μπακόπουλος ἐὰν ὁ Γερουσιαστὴς εἶναι ἐκπρόσωπος τοῦ νομοῦ ὁ ὁποῖος συνήθως ἀποτελεῖ περιφέρειαν ἐκλογικὴν πλέον ἢ στενὴν—ὑπάρχουν στενώταται περιφέρειαι ὡς νομοὶ—θὰ συνδέεται κατ’ ἀνάγκην μετὰ τῶν ἐκλογέων του διὰ τοιούτου δεσμοῦ, ὥστε δὲν θὰ εἶναι παρὰ ἓν ἁπλοῦν ἀντίγραφον ἰδικόν μας καὶ βεβαρυμένον μὲ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ψηφοφόρων του, ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ πολὺ ὀλίγον διαθέσιμον χρόνον, διὰ τὰς ἐπιστημονικὰς μελέτας. Προχωρῶν δὲ ἔτι περισσότερον νομίζω Κυβέρνησις ἡ ὁποία εἶναι περιβεβλημένη διὰ τόσου κύρους καὶ τόσης δυνάμεως λαϊκῆς, εἶναι κεκλημένη νὰ ἐπιληφθῇ καὶ τῆς διαρρυθμίσεως τοῦ ὅλου διοικητικοῦ μας ὀργανισμοῦ, διὰ τῆς διαιρέσεως τῆς χώρας εἰς ἐννέα ἢ καὶ περισσοτέρας εὐρείας διοικητικὰς περιφερείας ὀνομαζομένας νομοὺς ἢ καὶ γενικὰς διοικήσεις. Ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν πάντες, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἀποτελοῦμεν πράγματι πρότυπον Κράτους εἰς Ἀνατολὴν καὶ Δύσιν. Ἡ παλαιὰ Ἑλλάς, ἔχει τοὺς νομοὺς της ἄλλους μεγάλους καὶ ἄλλους πολὺ μικρούς. Αἱ νέαι χῶραι μετὰ 15 ἐτῶν διοίκησιν, ἔχουν τὰς ὑποδιοικήσεις—χθὲς ἀνεσυστήσαμεν μίαν—ἔχουν τοὺς νομούς, ἔχουν τὰς γενικὰς διοικήσεις, μικρὰς ἢ μεγάλας, σήμερον καταργουμένας, αὔριον ἀνασυνισταμένας, ἄλλοτε περιοριζομένας καὶ ἄλλοτε εὐρυνομένας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τοῦτο μόνον τὸ κοινὸν μεταξύ των, ὅτι οἱ γενικοὶ διοικηταὶ πολλάκις δὲν γνωρίζουν τὴν ἁρμοδιότητα καὶ τὴν δικαιοδοσίαν των, ὅτι συνήθως εὑρίσκονται εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν μὲ τὰς κεντρικὰς ὑπηρεσίας, ὅτι ζητοῦν πάντοτε περισσοτέραν καὶ εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν καὶ παραπέμπουν πολλάκις τὰ παράπονα καὶ τὰς διαμαρτυρίας τῶν πολιτῶν εἰς τὸ κέντρον τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ τοὺς ἀνταποδίδει τὰ ἴσα, εἰς τρόπον ὥστε, τὰ παράπονα καὶ αἱ διαμαρτυρίαι παραμένουν ἔκθετοι καὶ μετέωροι μεταξὺ Ἄννα καὶ Καϊάφα. Ἀλλὰ ἕνα Κράτος τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς τοιαύτην κατάστασιν τὸν διοικητικόν του ὀργανισμόν, δηλαδὴ τὸν σκελετόν του καὶ τὸν μετατρέπει μὲ μεγαλυτέραν εὐκολίαν καὶ ἀπὸ τὸν φοῦρνον τοῦ Νασρεδὶν Χότζα, ἀσφαλῶς δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σοβαρόν. Αἱ Γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί, ἴσως παρέχουν τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐξετάσεως καὶ τακτοποιήσεως τῆς καταστάσεως ταύτης. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, λυποῦμαι διότι, εἰς τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν βιαζόμενοι νὰ φθάσωμεν ὅπως–ὅπως εἰς τὴν ἀπόκτησιν μετὰ τόσους κλυδωνισμοὺς ἑνὸς καταστατικοῦ χάρτου δὲν ἐπιμέναμεν περισσότερον νὰ εἶναι εὐρύτερα. Τὸ περιθώριον τὸ ὁποῖον ἀφίνει τὸ Σύνταγμα, εἶναι βεβαίως πολὺ μικρὸν καὶ ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους μελλοντικῶς ἀναμένομεν, ἀσφαλῶς ὅμως δὲν περικλείει κανέναν ἀπὸ τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους τὰ μέλη τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ὡραματίσθησαν. Καὶ ἀπορῶ τίσι ποτε λόγοις οἱ συνάδελφοι τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς τὴν ἀπεκεφάλισαν τόσον ἀσπλάχνως. Δὲν θὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν θεωρητικὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον τόσον εὐγλώττως διεχειρίσθη ὁ κύριος εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς, κ. Παπανδρέου καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἔχουν γραφῆ ὁλόκληροι βιβλιοθῆκαι, τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι, ὅπως ὅλα τὰ ἀνθρώπινα πράγματα καὶ οἱ πολιτικοὶ θεσμοὶ εἶναι κἄτι τὸ σχετικὸν καὶ ὄχι τὸ ἀπόλυτον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χθὲς ἦτο καλὸν εἶναι ὀλιγώτερον σήμερον καὶ θὰ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον αὔριον. Μαζὶ μὲ τοὺς πολιτισμοὺς καὶ τὰς κοσμοκρατορίας ἔρχονται καὶ παρέρχονται οἱ θεσμοί. Τὰ πάντα ρεῖ, πρὸ παντὸς δὲ εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν ἰδικήν μας κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ ἐξπρεσσιονισμοῦ, φουτουρισμοῦ, κυβισμοῦ, ἔχουν πλέον ἀνατραπῆ αἱ ἀναλλοίωτοι καὶ αἰώνιοι καλλιτεχνικαὶ ἀξίαι καὶ αἱ ἰδέαι περὶ τέχνης. Ἑπομένως μία εἰσαγωγὴ ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα, δὲν παραβιάζει νόμον γραμμένον ὅπως ὁ μωσαϊκὸς εἰς πλάκας, οὔτε ἀνατρέπει τὴν ἰδέαν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τῆς λαϊκῆς ἑνότητος. Τὸ δόγμα ἢ μᾶλλον τὸ πλάσμα τὸ νομικὸν τῆς λαϊκῆς ἑνότητος τὸ ὁποῖον πάντοτε ὑφίσταται ἀδυσώπητον κριτικήν, ἔχει σήμερον καταπέσει. Δύναται κανεὶς νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς συναδέλφους τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ποῦ εὑρίσκεται καὶ ποῦ κατοικεῖ τὸ πλάσμα τῆς ἑνότητος αὐτῆς, ὅταν εἰς τὰ σπλάχνα ἑκάστου λαοῦ διαμάχονται τάξεις διαιρούμεναι εἰς ἀντίπαλα στρατόπεδα ἕτοιμαι νὰ ἔλθουν εἰς χεῖρας, ὅταν ὑπάρχουν ἑκατομμύρια ἀνθρώπων τὰ ὁποῖα πιστεύουν μὲ φανατισμὸν ἀρχαῖον θρησκομανῶν εἰς τὴν θεωρίαν τῆς βίας. Καὶ ὅταν βλέπωμεν εἰς τὴν Ρωσσίαν, τὴν Ἰταλίαν, τὴν Ἰσπανίαν, τὴν Πολωνίαν, τὴν Λιθουανίαν καὶ εἰς ἄλλας χώρας, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον κεκαλυμμένως ὅτι ἐπικρατεῖ ἡ βία καὶ ὅταν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀγγλίαν δὲν λείπουν οἱ ἀπολογηταί της. Ἐὰν δὲν ἐβλέπωμεν τὸν κίνδυνον τοῦτον ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς δὲν εἶναι τόσον τραγικὸς καὶ ἄμεσος, ὅσον τὸν παρουσίασεν ὁ ἀξιότιμος κ. Νᾶκος, ἀλλὰ ὁ ὁποῖος πάντως ὑφίσταται διότι, μεταπολεμικῶς καὶ τὰ κοινωνικὰ καθεστῶτα καὶ τὰ πολιτικὰ διανύουν πραγματικὴν κρίσιν, ἐὰν λέγω δὲν ἐβλέπωμεν τὸν ἐπερχόμενον, ἔστω καὶ μακρόθεν κίνδυνον καὶ δὲν ἐλαμβάνωμεν τὰ προσήκοντα μέτρα συγχρονισμοῦ τῶν Κρατικῶν λειτουργῶν, θὰ ὁμοιάζωμεν τὴν στρουθοκάμηλον ἡ ὁποία ἀποφεύγει τὸν κίνδυνον κρύπτουσα τὴν κεφαλὴν ἐντὸς τῆς ἄμμου ἢ ὁ μεγαλόσκοπος Ἰνδὸς φακίρης ἐστραμμένος ἐν ἀκινησίᾳ πρὸς τὸν Βούδαν τοῦ παρελθόντος καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλα τριγύρω μας, θὰ τρέχουν μὲ αὐτοκίνητον καὶ ἀεροπλάνον. Δὲν βλέπω δὲ ποίαν ζημίαν θὰ ὑφίσταται ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα, ἐὰν εἰς τὰ νομοθετικὰ σώματα τὰ ἀντιπροσωπεύοντα ὁμαδικὰ συμφέροντα συμμετέχουν καὶ τάξεις αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ἐὰν δηλαδὴ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ἡ πραγματικότης καὶ ὄχι τὸ νομικὸν πλάσμα. Ἄλλωστε ὄχι πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἐθεωρήθη ὡς ἀντιδημοκρατικὸν καὶ ἴσως θεωρεῖται καὶ σήμερον εἰς τὴν Ἀμερικὴν τὸ νὰ μὴ ἀλλάσουν ὅλοι οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου μὲ κάθε Κυβερνητικὴν ἀλλαγήν. Ἀλλὰ σήμερον οἷος ἐχέφρων παραδέχεται τοῦτο θὰ συνίστα νὰ ἐκλέγωνται καὶ οἱ δικασταὶ διὰ τῆς ψήφου τῶν δικαζομένων. Ἐπίσης δὲν εἶναι ὀλίγοι οἱ θεωροῦντες καὶ πιστεύοντες ὡς ἥκιστα δημοκρατικὰς τὰς χώρας εἰς τὰς ὁποίας τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ, δηλαδὴ αἱ γυναῖκες, δὲν συμμετέχουν ἐνεργῶς τοῦ πολιτικοῦ βίου. Εἶναι ὀλιγώτερον δημοκρατικὴ ἡ Ἀγγλία, διότι ἡ Γερουσία αὐτῆς εἶναι ἀριστοκρατικὴ καὶ κληρονομικὴ καὶ εἶναι περισσότερον δημοκρατικαὶ αἱ δημοκρατίαι τῆς Κεντρῴας Ἀμερικῆς αἱ στηριζόμεναι δῆθεν ἐπὶ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων.

§118Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὰς ὀργανώσεις τῆς Ἀγγλίας; Ἂς τὰς ἀποκτήσωμεν καὶ τότε βλέπομεν.

§119Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν ὀνομασίαν τῶν Ἄγγλων γερουσιαστῶν τῶν λόρδων, δὲν λαμβάνουν καθόλου μέρος αἱ ὀργανωμέναι τάξεις, διότι ὡς εἶπον, τὸ ἀξίωμα αὐτὸ ἐκεῖ εἶναι κληρονομικόν.

§120Θ. ΦΙΛΙΟΣ. Παντοῦ λαμβάνουν ὅλαι αἱ τάξεις.

§121Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τοῦτο θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐμμείνω περισσότερον. Φρονῶ ὅτι πρέπει καὶ τὰς 20 θέσεις τὰς ὁποίας διαθέτει τὸ Σύνταγμα, νὰ διαθέσωμεν ἐξ ὁλοκλήρου ὑπὲρ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως μὲ μόνην τὴν παρατήρησιν, ὅτι αἱ περισσότεραι ἐξ αὐτῶν, τοὐλάχιστον αἱ δέκα, νὰ διατεθοῦν, ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν ἐκείνης τῆς τάξεως, ἡ ὁποία εἶναι κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικὴ καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὰ πραγματικὰ θεμέλια τοῦ Κρατικοῦ καὶ κοινωνικοῦ ἡμῶν καθεστῶτος, ἐννοῶ τὴν ἀγροτικήν.

§122Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ μᾶλλον πολυπληθῆ.

§123Γ. ΜΟΔΗΣ. Ζῶντες συνήθως εἰς τὰς πόλεις διατελοῦμεν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν ὀλίγων φωνασκούντων καὶ θορυβοποιῶν ἀστῶν καὶ συνηθέστατα θυσιάζομεν τὰ συμφέροντα τῶν ἀγροτῶν εἰς τὰ συμφέροντα τῶν φωνασκούντων, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν τοὺς ἑαυτούς των παραγωγικοὺς ἁπλῶς καὶ μόνον, διότι εἶναι μεταπρᾶται ἀπὸ κάρρου ἢ παράγγας. Ἀλλὰ ἡ Ἐθνική μας ἱστορία, μᾶς δίδει τὰ σκληρότερα διδάγματα ἐκ τῆς παραμελήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου.

§124Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἡ ἀγροτικὴ τάξις εἰς τὴν χώραν ὑπεστηρίχθη περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλην χώραν, οὐδαμοῦ τυγχάνει τοιαύτης προστασίας.

§125Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐσχάτως μόνον. Ποῦ εὑρίσκονται αἱ μεγάλαι, αἱ πολυάριθμοι, αἱ πλούσιαι πόλεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἁπλωθῆ καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῶν παραλίων τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ Εὐξείνου Πόντου, καθὼς καὶ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἶχον ξεφυτρώσει εἰς τὰ βάθη τῆς Συρίας, τῆς Μεσοποταμίας μέχρι τοῦ Ἀφγανιστάν; Στερούμεναι βάσεως στερεᾶς τὴν ὁποίαν θ’ ἀπετέλη συμπαγὴς περὶ αὐτὰς ἀγροτικὸς πληθυμός, παρεσύρθησαν εἰς τὴν πρώτην ῥιπὴν τοῦ ἀνέμου ὡς κάρφος ἀχύρου. Δὲν πρέπει δὲ πρὸ παντὸς νὰ λησμονῶμεν οὔτε νὰ παραγνωρίζωμεν, ὅτι γειτονεύομεν μὲ λαοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἰσχυροτέραν, ἀκμαιοτέραν καὶ εὐρωστοτέραν ἀγροτικὴν τάξιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ δημιουργήσωμεν Ἑλλάδα στερεὰν καὶ εὔρωστον, ὀφείλομεν νὰ τὴν θεμελιώσωμεν ἐπὶ ἀγροτικῆς τάξεως ἰσχυρᾶς, στερεᾶς καὶ ἀκμαίας· (χειροκροτήματα).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μακκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§127Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ μὴ συμμετοχή μου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐπιφορτισθεῖσαν μὲ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας νομοσχεδίου, δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπὸ τὴν χρονοτριβὴν νὰ μὲ ἀκούσητε ἀπόψε. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ἐκ τῶν ὅσων, κατὰ τὸν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον χρόνον θὰ σᾶς εἴπω, θὰ προκύψῃ ἓν θετικὸν συμπέρασμα. Τὸ ἐλπίζω δέ, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἥν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέσα τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, αἱ σκέψεις καὶ αἱ προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἀκόμη ἀπολύτως ἀποκρυσταλλωμέναι. Ἐν πρώτοις κύριοι βουλευταὶ σᾶς ὀφείλω μίαν ἐξομολόγησιν, ὅτι δὲν αἰσθάνομαι πολλὴν συμπάθειαν πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς λόγους γενικούς, θεωρητικοὺς καὶ εἰς λόγους εἰδικούς, ἀφορῶντας ἰδιαιτέρως τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ἴσως τὸ νὰ μὴ αἰσθάνεταί τις μίαν ἰδιαιτέραν συμπάθειαν δι’ ἕνα θεσμόν, ὡς καὶ δι’ ἕνα ἀναγκαστικὸν φίλον του, προσδίδει εἰς τὰς σχετικὰς κρίσεις μίαν κἄποιαν ἀντικειμενικότητα, ἐπιτρέπει δηλαδὴ τὸν θεσμὸν αὐτὸν ἢ τὸν ἀναγκαστικὸν αὐτὸν φίλον μετὰ τοῦ ὁποίου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ζῇ νὰ τὸν κρίνῃ προσεκτικώτερον καὶ ὡριμώτερον. Νομίζω κατὰ πρῶτον λόγον, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, δὲν ἀνταποκρίνεται πλέον πρὸς τὴν σημερινὴν πραγματικότητα καὶ τὴν τωρινὴν πολιτικὴν ἐξέλιξιν τῆς ζωῆς τῶν διαφόρων λαῶν. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἤρχισεν ἐγκαθιστάμενος μέσα εἰς τὴν παλαιὰν λαϊκὴν ἐργασίαν ὡς θεσμὸς πατριωτικός, ἐξειλίχθη δὲ κατόπιν εἰς θεσμὸν ἀριστοκρατικόν. Ἔπειτα πάλιν ἐσημειώθη μία διακλάδωσις οὕτως εἰπεῖν καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς μερικὰς χώρας ἔλαβεν τὴν ἰδιότητα θεσμοῦ ἀποκλειστικῶς διακοσμητικοῦ, εἰς ἄλλας δὲ χώρας τὴν ἰδιότητα θεσμοῦ κοινοβουλευτικοῦ, θεσμοῦ ἰσορροπήσεως τῶν ἄλλων συντελεστῶν τῆς πολιτείας. Καὶ βεβαίως σήμερον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ λόγος, οὔτε περὶ τῆς πατριαρχικῆς φύσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ οὔτε καὶ περὶ τῆς ἀριστοκρατικῆς, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Μοῦ φαίνεται ὅτι κανεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχει τὴν πρόθεσιν νὰ δημιουργήσῃ Ἕλληνας λόρδους, ἀλλὰ οἱ καιροὶ ἐπίσης εἶναι τοιοῦτοι ὥστε καὶ ἓν εἶδος πολυτελείας δὲν ἔχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ δημιουργήσωμεν διὰ τῆς ἀποκλειστικῶς διακοσμητικῆς, οὕτως εἰπεῖν ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν θὰ ἐδίδομεν τυχὸν εἰς τὸν θεσμὸν τῆς γερουσίας. Ἐρωτᾶται ὅμως μήπως ἀπὸ τῆς κοινοβουλευτικῆς καθαρῶς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ὁποίας ὁ θεσμὸς ἰσχύει π.χ. ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Ἡνωμέναις Πολιτείαις καὶ εἰς ἄλλας ἀκόμη χώρας, δὲν ὑπάρχει σκοπιμότης εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσίν του καὶ ἐν Ἑλλάδι; Νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι, ἐκτὸς ὑπὸ ὡρισμένας πολὺ σαφεῖς προϋποθέσεις ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἀνταποκρίνεται πράγματι συνήθως πρὸς τὴν παραστατικὴν ἐκείνην εἰκόνα τὴν ὁποίαν ὁ ἀμερικανὸς Φραγκλῖνος ἔδωκεν ἀκριβῶς προκειμένου περὶ αὐτοῦ, εἰπών, ὅτι ἰσοδυναμεῖ πρὸς τὴν προσθήκην εἰς τὸ ἅρμα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἐκτὸς τοῦ ἵππου ἐκείνου ὁ ὁποῖος τὸ σύρει πρὸς τὰ ἐμπρός, ἑνὸς ἄλλου ἵππου ὁ ὁποῖος συγχρόνως τὸ σύρει πρὸς τὴν ἀντίθετον κατεύθυνσιν, πρὸς τὰ ὀπίσω. Ἄλλως τε ἔχομεν καὶ τὰ γεγονότα τῶν τελευταίων δεκαετηρίδων τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας βαίνει γενικῶς πρὸς τὸν μαρασμόν.

§128Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε βεβαίως ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ Σύνταγμα τὸ καθιεροῖ.

§129Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Μάλιστα κ. πρόεδρε. Λέγω δὲ ταῦτα, ὄχι ἀπὸ ἱστορικῆς καὶ μόνον ἀπόψεως, ἀλλὰ διότι αἱ παρατηρήσεις αὐταί, θὰ ἔχουν νομίζω, πρακτικὴν σημασίαν προκειμένου νὰ ἐκλέξωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, καὶ προκειμένου νὰ ἐκπληρώσωμεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον κῦρος εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Οὕτω ἐν Ἀγγλίᾳ εἶναι γνωστόν, ὅτι διὰ τὴν ἀπαρτίαν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων ἀρκεῖ ἡ παρουσία τριῶν καὶ μόνον μελῶν. Ὁ δὲ ἡμέτερος συνταγματολόγος κ. Σαρίπολος ἀπὸ ἐτῶν ἤδη εἰς τὸ σχετικόν του βιβλίον τὸ ἀνεγνώρισε ὅτι ὁ βρεττανικὸς αὐτὸς θεσμὸς ἔχει σχεδὸν ἐντελῶς μαρανθῆ. Πῶς ἄλλως τε τὸ ἀντίθετον νὰ εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ ἔχουν ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων, ὅπως γνωρίζετε, τὰ 9)10 τῶν παλαιῶν της δικαιωμάτων;

§130Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὴν Βουλὴν τῶν κοινοτήτων πόσοι ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ γίνῃ ἀπαρτία;

§131Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Τεσσαράκοντα.

§132Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ δι’ αὐτὴν ἀπαιτοῦνται τρεῖς.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαιτοῦνται τρεῖς καὶ δι’ αὐτήν. Μετεβλήθη καὶ αὐτό.

§134Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι ἀγγλικὸς λαός.

§135Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Τεσσαράκοντα μοῦ φαίνεται κύριε βουλευτά, ἄλλως τε δὲν ἔχει καὶ σημασίαν, προκειμένου περὶ σώματος παντοδυνάμου. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν Γερουσίαν, τί γίνεται καὶ ἐν Γαλλίᾳ; Καὶ ἐκεῖ ὁ θεσμὸς ὑφίσταται κλονισμούς. Δέχεται ὅλους τοὺς κλονισμοὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὑφίσταται καὶ ἡ ἐν γένει πολιτικὴ κατάστασις τῆς χώρας. Δηλαδὴ ἐὰν μὲν ἡ Γερουσία ἔτυχε νὰ ἔχῃ μίαν πλειοψηφίαν ριζοσπαστικήν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ ριζοσπάσται καὶ ἐν γένει τὰ στοιχεῖα τῆς ἀριστερᾶς σιωποῦν ὅσον ἀφορᾷ τὴν σκοπιμότητα ἢ μὴ τῆς ἐξακολουθήσεως τῆς ὑπάρξεως τοῦ θεσμοῦ. Ἀλλ’ ὁσάκις, ὅπως ἰδίως συνέβη κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς τρίτης δημοκρατίας, ἡ Γερουσία ἀπετέλει τὸ τελευταῖον ἀλλ’ ἰσχυρὸν χαράκωμα τῶν ἀριστοκρατικῶν καὶ ἀντιδραστικῶν ἰδεῶν, ὑφίστατο ἀγρίως καὶ ἀμειλίκτως τὰς ἐπιθέσεις ἀκραιφνῶς δημοκρατικῶν στοιχείων. Εἶναι ἄλλως τε γνωστόν, ὅτι τὴν μόνην πραγματικῶς θετικὴν προνομίαν, τὴν ὁποίαν ἐκ τῶν συνταγματικῶν νόμων ἔχει ἡ Γαλλικὴ Γερουσία, τὴν προνομίαν τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς ἐθεσπίσαμεν διὰ τοῦ τελευταίου μας συντάγματος, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ συμμετέχῃ ἡ ἄνω Βουλὴ τῆς εὐθύνης τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάλυσιν τῆς κάτω Βουλῆς καὶ αὐτὴν τὴν προνομίαν ἡ Γαλλικὴ Γερουσία ἀπὸ 53 ἤδη ἐτῶν οὐδέποτε τὴν ἤσκησεν, τὴν δὲ τελευταίαν φορὰν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ προνομία αὕτη ἠσκήθη ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Mac Maon, ἡ πρᾶξις ἐθεωρήθη ὡς πραξικόπημα καὶ συνεπήγαγε τὰς συνεπείας τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζετε. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι ἐὰν τὸ σύνταγμα δὲν εἶχε θεσπίση τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως εἰς ἄλλους θεσμούς, αὐτοὺς πράγματι ἀπαραιτήτους, διὰ τὴν ἰσορρόπησιν τοῦ πολιτειακοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας, ν’ ἀποβλέψωμεν καὶ νὰ βασισθῶμεν. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συγκροτήσωμεν ἕν σῶμα οἰκονομικοῦ συμβουλίου ἢ ἐπαγγελματικοῦ κοινοβουλίου—θὰ ἐπροτίμων τὴν ἔκφρασιν οἰκονομικὸν συμβούλιον—τὸ ὁποῖον ν’ ἀντιπροσωπεύῃ τὰς διαφόρους ὀργανωμένας οἰκονομικὰς καὶ κοινωνικὰς τάξεις τῆς χώρας, ἀνεξαρτήτως τῶν εἰδικῶν ἐπαγγελμάτων των, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὴν γενικὴν ἰδιότητα αὐτῶν, τὴν μικροαστικήν, τὴν ἀγροτικήν, τὴν μεγαλοαστικὴν καὶ τὴν ἐργατικήν. Καὶ τὰ συμβούλια ταῦτα, θὰ ἤθελα νὰ ἔχουν μίαν συμβουλευτικὴν γνώμην καὶ μίαν νομοπαρασκευαστικὴν δικαιοδοσίαν ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων τὴν οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν ζωὴν τῆς χώρας. Ἐντὸς τῶν συμβουλίων τούτων, θὰ ἠδύναντο ἁρμόδιοι ἄνθρωποι, τεχνικοὶ ἄνθρωποι, εἰδικοὶ ἄνθρωποι, νὰ δίδουν τὰς πεφωτισμένας καὶ ἐγκύρους γνώμας των, τὸ δὲ Κράτος δι’ ἀντιπροσώπων αὐτοῦ θὰ ἠδύνατο ὡς διαιτητής, νὰ ἐναρμονίζῃ ὅλας αὐτὰς τὰς γνώμας οὕτως ὥστε, νὰ ἐμφανίζῃ πλέον εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ οἰκονομικὰ καὶ κοινωνικὰ νομοθετήματα, ἀπολύτως ἄρτια, ἀνταποκρινόμενα ἀκριβῶς εἰς τὰς γενικὰς οἰκονομικὰς προθέσεις καὶ ἐπιθυμίας τοῦ λαοῦ, καὶ συμβιβάζοντα κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα ὅλων τῶν τάξεων. Ἀλλ’ ἀντὶ τοιούτου σώματος, ἀποκτῶμεν Γερουσίαν. Ὡς πρὸς ταύτην, φαντάζομαι, ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον, καίτοι τὸ Σύνταγμα μᾶς τὴν ἐπιβάλλει, νὰ σημειώσωμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς τυπικοὺς φόβους ποὺ μᾶς ἐμπνέει ἀλλὰ καὶ εἰδικῶς ὅσους ἀφοροῦν ἰδιαιτέρως τὴν Ἑλλάδα. Παρ’ ἡμῖν τὸ δικέφαλον σῶμα τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται καὶ τὸ ὁποῖον, λεγόμενον κοινοβούλιον, θὰ ἔχῃ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν Βουλήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν Γερουσίαν ὡς κεφαλάς, μὴ δὲν νομίζετε ὅτι θὰ περιπλέκῃ ἀφαντάστως τὴν ὅλην κοινοβουλευτικὴν δρᾶσιν καὶ τὴν ὅλην νομοθετικὴν ἰδίως ἐργασίαν; Βλέπομεν καθημερινῶς καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀκόμη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρεπονεῖτο διὰ τοῦτο δικαίως, τὴν καθυστέρησιν πολλῶν νομοσχεδίων τήν ὁποίαν ἡ διεκπεραίωσις ὑφίσταται μέσα εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐπιτροπάς. Ὁ λόγος, καὶ θέλω περὶ τούτου νὰ διαβεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον, εἶναι ἡ μεγάλη ἐξονύχισις εἰς τὴν ὁποίαν προβαίνουν αἱ ἐπιτροπαὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων αὐτῶν νομοσχεδίων. Ἐὰν ὅμως τώρα εἰς τὸν χρόνον αὐτόν τὸν ἀρκετὰ μακρὸν ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται, διὰ τὴν προπαρασκευὴν καὶ προεξεργασίαν τῶν νομοθετημάτων ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς καὶ ἔπειτα διὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν, ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῆς Βουλῆς, ἐὰν εἰς αὐτὸν τὸν μακρὸν χρόνον προστεθῶσι καὶ αἱ προθεσμίαι τὰς ὁποίας τὸ Σύνταγμα τάσσει διὰ τὴν ὑπὸ τῆς Γερουσίας συζήτησιν τῶν ἰδίων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἤδη ψηφίσει ἡ Βουλὴ καὶ διὰ τὴν τελείαν ψήφισιν τῶν ὁποίων θὰ ἀπαιτῆται καὶ τῆς Γερουσίας ἡ ἀπόφασις, ἐὰν προσθέσωμεν, λέγω, εἰς τὸν πρῶτον τὸν δεύτερον αὐτὸν χρόνον, θὰ ἴδωμεν ὅτι θὰ φθάνωμεν εἰς τὴν δαπάνην πολυμήνου χρονικοῦ διαστήματος ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν νομοθέτημα θὰ ὑποβάλληται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν θὰ γίνεται νόμος τοῦ Κράτους. Κατὰ τὸ ἄρθρον 30 καὶ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος, ἠμποροῦν νὰ παρέλθουν 55, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἡμέραι ὅπως ἓν νομοθέτημα ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθῇ καὶ ὑπὸ τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ πιθανότης ἐπίσης νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλαι 60 ἡμέραι, δηλαδὴ ἡ διμηνία ἐκείνη μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ὁποίας, ἐὰν ἡ Γερουσία δὲν θελήσῃ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον ἀφ’ ἑαυτοῦ θὰ γίνεται νόμος τῇ ἐνεργείᾳ τῆς Βουλῆς καὶ μόνης. Δηλαδὴ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην θὰ παρέρχωνται ἤδη 115 ἡμέραι. Διερωτῶμαι λοιπόν, ἐὰν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ περισσότερα ζητήματα τῆς χώρας ἔχουσιν ἀνάγκην ταχυτάτης ἀμέσου ρυθμίσεως, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εὐτυχῶς κυβερνώμεθα ἀπὸ ἕνα κυβερνήτην ἁπλοποιοῦντα τὰ ζητήματα, ἀκριβῶς δὲ ζητοῦντα καὶ δικαιώτατα νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν λύσιν αὐτῶν καὶ ἐὰν ὅπως ἐλπίζω καὶ εἰς τὸ μέλλον ἐπίσης ἀνάλογοι κυβερνῆται, ὁμοίως ἐχθροὶ τῶν κυβερνητικῶν ἐπιπλοκῶν, θὰ ἔλθουν νὰ κυβερνήσουν τὴν χώραν, ἐὰν λέγω ὑπὸ αὐτὰς τὰς συνθήκας δὲν θὰ εὑρισκώμεθα πρὸ μεγάλων καὶ ἀφορήτων παρελεύσεων αἱ ὁποῖαι θὰ δημιουργήσουν μίαν κἄποιαν κοινοβουλευτικὴν ἂς εἴπωμεν ἀστάθειαν καὶ ρευστότητα ἐπικίνδυνον, ἴσως δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα;

§136Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Παρατηρῶ ὅτι ὁμιλεῖτε κυρίως ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν, διότι εἶναι καθιερωμένος ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Βουλὴ ν’ ἀρνηθῇ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας.

§137Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν ἔχουσιν τὰ ὅσα λέγω ἱστορικὴν μόνον σημασίαν ἀλλὰ καὶ πρακτικὴν τοιαύτην. Ἐκ τούτων ἀκριβῶς καταδεικνύεται, πόσον ἐπισφαλὲς κυρίως εἰπεῖν, εἶναι τὸ κῦρος τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ ὡς οὗτος ἐθεσπίσθη καὶ τὸν ὁποῖον εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐφαρμόσωμεν. Ἐκ τούτου δὲ προκύπτει σαφὲς τὸ καθῆκόν μας νὰ τὸν κατοχυρώσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἀντὶ τῆς ἐπισφαλείας αὐτῆς, νὰ δημιουργηθῇ ἀσφάλεια.

§138Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ὅσοι τὸ πιστεύουν καὶ ὅσοι δὲν τὸ πιστεύουν κάμουσιν τὴν ἰδίαν προσπάθειαν.

§139Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Καὶ διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὸν ἀξιότιμον κύριον συνάδελφον, θὰ ἔλθω ἀμέσως εἰς τὸ κέντρον τοῦ ζητήματος. Ναὶ μὲν τὸ Σύνταγμα ἔχει θεσπίσει αὐτὸν τὸν θεσμόν, ἀλλὰ μένουν πρὸς νομοθέτησιν οὐσιωδέσταται αὐτοῦ λεπτομέρειαι. Τίθεται λοιπὸν τὸ ζήτημα πῶς ἕνας θεσμὸς ὁ ὁποῖος ὅπως πρὸ ὀλίγου εἴδομεν ἔχει ἀσφαλῶς σημεῖα συντελεστικὰ ἐπισφαλείας μᾶλλον, παρὰ ἀσφαλείας, πῶς θὰ κατορθωθῇ, ἐν τῇ διατυπώσει τῶν λεπτομερειῶν του, νὰ χάσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ. Νομίζω ἀδιστάκτως ὅτι τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, ἂς μοῦ ἐπιτρέψητε ἐν πρώτοις νὰ σᾶς ὑποβάλω τὴν γνώμην ἑνὸς ἐκ τῶν διασημοτέρων δημοσιολόγων τῆς συγχρόνου Γαλλίας τοῦ κ. Fenillée ὁ ὁποῖος εἰς ἔργον δημοσιευθὲν ὀλίγον πρὸ τοῦ πολέμου ἔγραψε ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει) «Κοντὰ εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις ἀντιπροσωπεύει ἰδίως τὰ δικαιώματα καὶ τὰ νόμιμα συμφέροντα τῶν ἀτόμων, ἐν ταῖς μετ’ ἀλλήλων σχέσεσι καὶ εἰς τὰς σχέσεις των μὲ τὸ Κράτος, ἡ Γερουσία πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὰ συμφέροντα τῶν κυριωτέρων ὀργάνων τοῦ Κράτους, εἰς τὰς μεταξύ των σχέσεις καὶ εἰς τὰς σχέσεις των μὲ τὰ ἄτομα. Καὶ ἡ Γερουσία αὕτη δέον νὰ εἶναι ὠργανωμένη εἰς τρόπον ὥστε, νὰ μὴν εἶναι μία ἁπλῆ ἐπανάληψις τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὸ ἀναγκαιοῦν της συμπλήρωμα ποῦ νὰ ἀνταποκρίνηται, εἰς τὰ μεγάλα κοινωνικὰ ὄργανα».

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἄλλου εἴδους Γερουσίας.

§141Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν νομίζω κύριε συνάδελφε, διότι ἔχω πρόχειρον εἰς τὴν μνήμην μου τὸ ἔργον, εἶναι δὲ σαφέστατος ὁ κ. Fouillée οὗτος ἄλλως τε προσθέτει: (Συνεχίζει τὴν ἀνάγνωσιν). «Ἡ Γερουσία ἐγκαθίσταται διὰ ν’ ἀνθίσταται εἰς τὰς ἀσυλλογίστους ὁρμὰς τῶν παρουσῶν θελήσεων. Λόγος περισσότερος, ὅπως ὁ ἐκλογικὸς σύλλογος ὅστις ἐκλέγει τὴν συνέλευσιν ταύτην, νὰ εἶναι σύλλογος, διάφορος ἀπὸ κάθε ἄλλον. Ἡ ἰδέα τῆς ἀπολύτου ὁμοιομορφίας εἶναι ἰδέα φιλοσοφικῶς καὶ κοινωνιολογικῶς ἀνακριβής. Δυστυχῶς, μία ψευδὴς ἀντίληψις τῆς ἰσότητος ἐμπνέει τὸν πρὸς τὴν ὁμοιομορφίαν αὐτὴν ἔρωτα, πολὺ συχνὸν εἰς χώραν ὡς τὴν ἰδικήν μας, ποῦ ἀγαπᾶ τὰς λογικὰς συμμετρίας καὶ συγχέει προθύμως τὴν ἀφηρημένην ταυτότητα μὲ τὴν πραγματικὴν τοιαύτην. Τοῦτο σημαίνει παραγνώρισιν τῶν πραγματικῶν ποικιλιῶν. Ἡ μέθοδος τῶν μελλουσῶν δημοκρατιῶν θὰ εἶναι λεπτοτέρα. Θὰ μάθουν νὰ διακρίνουν ὅ,τι εἶναι διάφορον καὶ νὰ συγκεντρώνουν ὅ,τι εἶναι ὅμοιον». Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, μήπως καὶ μεταξὺ ἡμῶν αὐτῶν, κατὰ τὴν πρόσφατον, ἐμπεριστατωμένην καί βαθυτάτην συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔγινε τῷ 1925 ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἐπιτροπῇ τῇ ἐπεφορτισμένῃ μὲ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ Συντάγματος, μήπως ὁ ἀξιότιμος κύριος ἡγέτης τῆς Δημοκρατικῆς ἑνώσεως δὲν ὑπῆρξε σαφέστατος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ μήπως κατὰ τρόπον ἐντονώτατον δὲν ὑπεστήριξε τὸν θεσμὸν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν; Τὴν 7ην Ἰουλίου 1925 ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαναστασίου ἔλεγε τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος προέχουσαν θέσιν κατέχει ἡ ἀπουσία ἀπὸ τὸ Νομοθετικὸν σῶμα ἀνθρώπων εἰδικῶν, ἱκανῶν νὰ ἐκφέρουν ἔγκυρον γνώμην ἐπὶ τῶν πολυειδῶν θεμάτων ἰδίως οἰκονομικῆς καὶ τεχνικῆς φύσεως, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐκτείνεται ἡ λειτουργία τοῦ Κράτους, καὶ ἡ συγκρότησις τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος κατὰ μέγα μέρος ἀπὸ πολιτικοὺς ἐξαντλουμένους εἰς τὴν ἀπόκτησιν προσωπικῆς ἐπιρροῆς». Καὶ προσέθετε ἀκόμη ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τὴν 13ην Ἰουλίου 1925 (ἀναγινώσκει). «Σήμερον ἄνθρωποι περιωπῆς μένουν ἔξω τῶν κοινῶν, ἕνεκα τῆς ἐξαντλήσεως ποῦ προκαλεῖ ἡ ἄμεσον ἐκλογή. Θέλομεν λοιπὸν ἵνα οἱ ἄνδρες οὗτοι ἠμποροῦν νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς Γερουσίας χωρὶς μεγάλας προστριβάς». Εἰς τὴν γνώμην δὲ ταύτην προσεχώρησε τότε καὶ ὁ κ. Κονδύλης καθὼς καὶ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Τοῦτο εἶναι, κύριοι βουλευταί, καὶ σήμερον τὸ κέντρον τοῦ ὅλου ζητήματος. Διότι, ὡς τί, φανταζόμεθα τὸν αὐριανὸν γερουσιαστήν; Οὗτος θὰ εἶναι ὁ συμπληρωτὴς τοῦ νόμου, ὁ ἐπόπτης τῆς πολιτειακῆς ὁμαλότητος καὶ ἕνα εἶδος ἰσορροπητοῦ οὕτως εἰπεῖν τῶν δημοκρατικῶν θεσμῶν. Τὶ προκύπτει ὅμως, ἐκ τῶν ἰδιοτήτων αὐτῶν αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος εἰς τὸν γερουσιαστήν; Τὶ ἄλλο, ἂν ὄχι ὅτι ὁ γερουσιαστὴς πρέπει ἀσφαλῶς νὰ ἵσταται ὑπεράνω τῶν μικροκομματισμῶν, νὰ ἔχῃ ψυχραιμίαν καὶ ἀντικειμενικότητα εἰς τὴν κρίσιν αὐτοῦ καὶ νὰ ἐμπνέῃ πανελλήνιον κῦρος; Διερωτῶμαι ὅμως, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ταῦτα πάντα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῶσι διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν ὅπως ὁ γερουσιαστής, καθὼς ἄλλως δυστυχῶς καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ὑφιστάμεθα, ὅπως ὁ γερουσιαστὴς ὁ προχειρισθεὶς δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἀποφύγῃ τὴν διαρκῆ πίεσιν καὶ τὰς ἀκατασχέτους ἐνοχλήσεις τῶν ψηφοφόρων του; Εἶναι ὅμως δυνατόν, ὁ γερουσιαστὴς τὸν ὁποῖον θέλομεν νὰ κρατήσωμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς περιωπῆς ὅπου τὸν τοποθετεῖ ἡ ἀποστολή του νὰ κατωρθώσῃ νὰ ἀφιεροῦται ἐπαρκῶς εἰς ὅλας ἐκείνας τὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας τοῦ ἀναθέτει τὸ Σύνταγμα, ἐὰν διέρχεται τὰς πρωϊνάς του ὅλας ὥρας ἀναβαινοκατεβαίνων τὰς κλίμακας τῶν ὑπουργείων, καὶ ἐὰν ἐξαντλῆται εἰς τὴν καθαρῶς κομματικὴν πολιτικήν;

§142Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχει ἐννέα χρόνια· δὲν τὸ σκέπτεσθε αὐτὸ τὸ τελευταῖον; Δύναται νὰ τὸ σκεφθῇ αὐτὸς, ἔχει χρόνια ἐλεύθερα μπροστά του.

§143Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν θεωρῶ ἱκανοὺς τοὺς μέλλοντας Γερουσιαστὰς μιᾶς τοιαύτης τμηματικῆς τουλάχιστον ὑποκρισίας.

§144Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διατὶ θεωρεῖτε ἱκανοὺς τοὺς ἐκλογεῖς ἀπὸ τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν;

§145Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω. Καὶ ἀφοῦ εἴδομεν, ἕνεκα τῶν ἀτερμόνων τῆς συζητήσεων, καὶ συχνάκις τῶν ἀγόνων κοινοβουλευτικῶν της ἀγώνων, τὴν Βουλὴν ταύτην νὰ ὑφίσταται σχέσεις καὶ ἀπειλὰς ἐξωκοινοβουλευτικάς, καὶ ἐπὶ πλέον μάλιστα, ἐν μιᾷ λέξει ἐχθρότητα τὴν ὁποίαν δὲν υἱοθετεῖ ἴσως θετικῶς ὁ λαὸς ἀλλὰ διὰ τῆς ἀνοχῆς του ἐπέτρεπεν ἀκριβῶς διότι κατὰ τὴν ἀντίληψίν του, ἐσφαλμένην ἢ μή, εἶχεν ἐκπέσει τὸ πεδίον τῶν συζητήσεων ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, εἶναι δυνατὸν κύριοι νὰ φαντασθῶμεν ὅτι αὔριον τὸ νομοθετούμενον ὑφ’ ἡμῶν νέον σῶμα ὑποπίπτον εἰς τὰ αὐτὰ ἴσως μοιραῖα σφάλματα δὲν θὰ ὑποστῇ ἀκόμη μεγαλυτέρας πιέσεις καὶ ἀπειλὰς καὶ ἴσως τὰ κατασταλτικὰ ἐκεῖνα μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ ἤθελεν ἕνας οἱοσδήποτε δημαγωγὸς ἢ δικτάτωρ νὰ λάβῃ ἐναντίον του, τὴν στιγμὴν μάλιστα καθ’ ἣν θὰ ἠδύνατο οὗτος νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι καταργῶν τὴν Γερουσίαν, δὲν καταργεῖ καὶ τὸν κοινοβουλευτισμόν; Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου, κύριοι βουλευταί, μήπως καὶ ἄμεσος ἐκλογὴ καὶ δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν δὲν εἶναι ἐπικίνδυνος; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος ἐν τῇ εὐγλωττοτάτῃ αὐτοῦ χθεσινῇ εἰσηγήσει ἐδήλωσεν ὅτι ἡ ἀντίδρασις τῆς κοινῆς γνώμης κατὰ τῆς Γερουσίας, θὰ ἐξουδετερωθῇ διὰ τοῦ κύρους τῆς λαϊκῆς προελεύσεώς της. Φοβοῦμαι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι ὅτι ὅλως τὸ ἐναντίον θὰ συμβῇ. Διότι θὰ εἶναι δύσκολον εἰς τὸν λαὸν, εἰς τὸν ἐκλογέα, ὁ ὁποῖος ἐξέλεξε ἀπ’ εὐθείας τὸν Γερουσιαστήν, νὰ μὴ τὸν θεωρῇ δυνάμει τῆς ἀμέσου σχέσεως μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Γερουσιαστοῦ, ὡς ἕν εἶδος δικηγόρου του, ὡς ἕν εἶδος ἀντιπροσώπου τῶν συμφερόντων του, ἐν μιᾷ λέξει ὡς ἕνα δεύτερον βουλευτήν του ὑποχρεωμένον ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐξυπηρετῇ τὰ συμφέροντα τοῦ ἐκλογέως του. Καὶ θὰ εἶναι δύσκολον ὁ λαὸς νὰ ἀντιληφθῇ, ὅτι αὐτὸς ὁ δεύτερος δικηγόρος του δὲν ἔχει κατὰ τὸ Σύνταγμα τὴν δύναμιν ἐκείνην ἡ ὁποία ἐπιτρέπει, ἴσως σήμερον εἰς τὸν βουλευτὴν ἐγκύρως καὶ ἀποτελεσματικῶς, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ ἐκλογέως.

§146Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Σήμερον δὲν ἐπιτυγχάνει.

§147Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Οἱ Γερουσιασταὶ δὲν θὰ ἔχωσι, οὔτε κἂν τὸ δικαίωμα ψήφου δυσμενείας ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ γερουσιασταί, ὡς εἶπον πρίν, θὰ εἶναι ἁπλοῖ ἐπόπται τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος. Ὀλύμπιοι οὗτος εἰπεῖν ἔφοροι τῆς συνταγματικῆς καὶ δημοκρατικῆς ὀργανώσεως τῆς χώρας καὶ ἀφανεῖς κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον συμπληρωταὶ τῶν νόμων. Πῶς θέλετε ὅμως ὡς τοιοῦτοι νὰ δώσουν εἰς τὸν λαὸν ὁ ὁποῖος θὰ τοὺς ἐκλέγῃ ἀμέσως τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι πραγματικῶς ἔχουσιν ἐπὶ πλέον καὶ μίαν ὑπόστασιν δικαιολογοῦσαν τὴν ἀνεκπλήρωτον ἐντολὴν τὴν ὁποίαν οἱ ἐκλογεῖς ἐνόμισαν ὅτι τοὺς ἀνέθεσαν; Ἑπομένως φοβοῦμαι, κ. βουλευταί, ὅτι διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ἀντὶ νὰ ἐνισχυθῇ τὸ κῦρος τῆς Γερουσίας, θὰ δημιουργηθῇ τοὐναντίον ἓν τῶν δύο: Ἢ περὶ τῆς ἰδίας του κυριαρχίας ὁ λαὸς θὰ ἀμφιβάλλῃ, βλέπων ἕνα γερουσιαστὴν ἀδυνατοῦντα νὰ κάμῃ ὅ,τι ἀπ’ αὐτὸν περιμένει, ἢ τότε ὁ λαὸς θὰ περιβάλλῃ τὴν Γερουσίαν μὲ ἓν εἶδος, ὄχι περιφρονήσεως ἴσως ἀλλὰ παραγνωρίσεως καὶ δυσπιστίας, τοῦθ’ ὅπερ δὲν θὰ εἶναι βεβαίως ἐποικοδομητικὸν διὰ τὸ κῦρος καὶ τὸ γόητρον τοῦ θεσμοῦ. Ἀντιθέτως, ὅμως, κύριοι βουλευταί, τὶ καταμαρτυρεῖται ἐναντίον τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς; Τόσον ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ὅσον καὶ ἐκ τῆς εἰσηγήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν συζητήσεων τῶν μέχρι τοῦδε διεξαχθεισῶν, προκύπτει ὅτι τρία εἶναι τὰ μεγάλα μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα καταμαρτυροῦν οἱ ἐχθροὶ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς εἰς τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἐκλογῆς. Πρῶτον, ὅτι εἶναι τεχνικῶς δυσεφάρμοστος, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως νομαρχιακῶν συμβουλίων, δεύτερον, ὅτι εἶναι κοινοτικῶς ἐπιβλαβής, ἕνεκα τοῦ κομματισμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ διασπαρῇ εἰς τὰ δημοτικὰ καὶ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια καὶ τρίτον, ὅτι θὰ εἶναι ἠθικῶς ἐπικίνδυνος, ἕνεκα τῆς στενότητος τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων. Ἀλλὰ νομίζω, κύριοι, ὅτι καὶ τὰ τρία ταῦτα μειονεκτήματα, ἐξουδετεροῦνται διὰ τῆς προσφυγῆς μας εἰς ἕνα σύλλογον ἀποτελοῦντα τὸν ἐνδιάμεσον τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, τὸν ὁποῖον ὅμως νὰ μήν ἀποτελοῦν τὰ νομαρχιακά. Καίτοι κατ’ ἀρχὴν συμπίπτει ἡ γνώμη μου μὲ τὴν τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου μας κ. Νάκου, εἰς τὰς λεπτομερείας ὅμως ἀφίσταμαι ταύτης. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ ἀνάθεσις τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ δοθῇ εἰς εἰδικοὺς ἐκλέκτορας ἔχοντας ὡς ἀποκλειστικὸν καὶ ἐφήμερον δικαίωμα, τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν τῆς περιφερείας των. Διὰ νὰ ἀποσοβηθῇ ὁ φόβος τῆς δωροδοκίας, προτείνω ὅπως θεσπισθῇ ἡ ἀνακοίνωσις τῶν Γερουσιαστικῶν συνδυασμῶν μόνον μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων καὶ μάλιστα μόνον τρεῖς ἡμέρας πρὸ τῶν γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν, ὁπότε δὲν θὰ εἶναι δυνατὴ μία συμπαιγνία μεταξὺ ἐκλεκτόρων καὶ ὑποψηφίων. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς ὑποψηφίους νὰ κατέρχωνται εἰς τὸν ἀγῶνα, χωρὶς νὰ δημιουργήσῃ οὗτος δι’ αὐτοὺς μελλοντικὰς ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων τῶν ὑποχρεώσεις, τοῦτο δὲ θὰ ἐνισχύεται ἔτι μᾶλλον διὰ τῆς εὐρύνσεως τῶν διὰ τὰς γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Τὰς τρεῖς ταύτας βασικὰς σκέψεις διατύπωσα εἰς μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλλω καὶ θ’ ἀναγνώσω εἰς ὑμᾶς. Ἀλλὰ προηγουμένως θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ἐν τῇ τροπολογίᾳ μου ταύτῃ, προσπαθῶ ἐπίσης νὰ συμβιβάσω καὶ τὰς δύο ἀντιθέτους ἀπόψεις, ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς. Νομίζω πράγματι, ὅτι δύναται ὁ συμβιβασμὸς αὐτὸς νὰ ἐπέλθῃ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τῆς προτιμήσεως τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς υἱοθετήσεως ἑνὸς ἁπλοποιημένου ὅσον τὸ δυνατὸν συστήματος ἀναλογικῆς εἰς τὴν δευτεροβάθμιον ἐκλογὴν, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν ὑπὸ τῶν ἐκλεκτόρων. Καὶ τοῦτο, διότι ἐὰν ἴσχυε τὸ πλειοψηφικὸν καὶ εἰς τὰς δύο ἐκλογάς, τότε ἡ μειοψηφία θὰ κατεπνίγετο ἐντελῶς, ἐνῷ διὰ τοῦ μικτοῦ αὐτοῦ συστήματος ἡ ἀντιπροσώπευσις τῆς μειοψηφίας ἐξασφαλίζεται, ἐφ’ ὅσον ἡ μειοψηφία ἀπέδειξε σοβαρὰν τὴν δύναμίν της κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἐκλεκτόρων. Οὕτω νομίζω ἐπιτυγχάνεται μὲν ἀφ’ ἑνὸς ἡ λογικὴ ἀντιπροσώπευσις τῆς μειοψηφίας, ἀλλὰ ἐπίσης ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐζητήθη ἐπιμόνως ὑπὸ τῆς κοινῆς γνώμης κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν προηγουμένων ἐκλογῶν, δηλαδὴ ἡ διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος μιᾶς ἰσχυροτάτης πλειοψηφίας, ἱκανῆς νὰ δώσῃ μίαν σταθεροτάτην Κυβέρνησιν. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω εἶναι ἡ ἀκόλουθος: (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 2. Ἀντικαθίσταται ὑπὸ τοῦ ἑξῆς: Περιφέρειαι πρὸς ἐκλογὴν γερουσιαστῶν, εἶναι αἱ ἀκόλουθοι: 1) Ἀθῆναι, Πειραιεύς, ἐπαρχίαι Αἰγίνης καὶ Τροιζηνίας, ἐκλέγουσαι 13 γερουσιαστάς. 2) Ὑπόλοιπον Ἀττικοβοιωτίας, ὑπόλοιπον στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ Εὔβοια, ἐκλέγουσαι 11 γερουσιαστάς. 3) Θεσσαλία, Ἄρτα καὶ Ἤπειρος, ἐκλέγουσαι 12 Γερουσιαστάς. 4) Ἀχαΐα καὶ Ἦλις (νομὸς) καὶ Ἰόνιοι νῆσοι, ἐκλέγουσαι 9 γερουσιαστάς. 5) Ὑπόλοιπος Πελοπόννησος, ἐκλέγουσα 12 γερουσιαστάς. 6) Κρήτη, Κυκλάδες καὶ νομοὶ Σάμου, Χίου καὶ Μυτιλήνης, ἐκλέγουσαι 12 γερουσιαστάς. 7) Δυτικὴ καὶ Κεντρικὴ Μακεδονία, ἐκλέγουσαι 16 γερουσιαστάς. 8) Ἀνατολικὴ Μακεδονία καὶ δυτικὴ Θράκη, ἐκλέγουσαι 12 γερουσιαστάς. Σύνολον γερουσιαστῶν 97. Οἱ Μουσουλμᾶνοι ἐκλογεῖς τῆς Θράκης, ἀποτελοῦσιν ἴδιον ἐκλογικὸν σύλλογον καὶ ἐκλέγουσι 2 γερουσιαστάς. Οἱ Ἰσραηλῖται ἐκλογεῖς τοῦ δήμου Θεσσαλονίκης, ἀποτελοῦσιν ἴδιον ἐκλογικὸν σύλλογον καὶ ἐκλέγουν ἕνα γερουσιαστήν. Αἱ τρεῖς αὗται γερουσιαστικαὶ ἕδραι, περιλαμβάνονται ἐν τῷ προηγουμένῳ πίνακι, εἰς τὴν 8ην καὶ 7ην κατηγορίαν. Τὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6, ἀντικαθιστῶνται ὑπὸ τῶν ἑξῆς: Ἄρθρον αʹ) Ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν διενεργεῖται ὑπὸ εἰδικῶν ἐκλεκτόρων, πρὸς τοῦτο ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ λαοῦ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἑπομένου ἄρθρου. Ἄρθρον βʹ) Ἑκάστη ἐκλογικὴ περιφέρεια ἢ ἐκλογικὸς σύλλογος, ἐκλέγων ἀριθμὸν ἐκλεκτόρων δεκαπλάσιον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπ’ αὐτῆς ἢ αὐτοῦ ἐκλεγομένων γερουσιαστῶν. Ἄρθρον γʹ) Τὸ δικαίωμα τοῦ θέτειν ὑποψηφιότητα ἐκλέκτορος εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἢ σύλλογον ἔχουσιν οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἔχοντες τὸ δικαίωμα τοῦ ἐν αὐτῇ, ἢ αὐτῷ ψηφοφορεῖν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἄρθρον δʹ) Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἐκλεκτόρων ἐνεργεῖται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου. Ἄρθρον εʹ) Ἡ ἀποστολὴ ἑκάστου σώματος ἐκλεκτόρων, λήγει ἅμα τῇ λήξει ἑκάστης γερουσιαστικῆς ἐκλογῆς τῆς περιφερείας ἢ τοῦ συλλόγου του. Δι’ ἑκάστην συμπληρωματικὴν ἐκλογὴν γερουσιαστοῦ ἀπαιτεῖται, νέα ἐκλογὴ ἐκλεκτόρων. Ἄρθρον ϛʹ) Ἡ ἀνακήρυξις τῶν ἐκλεγέντων ἐκλεκτόρων, δέον νὰ γίνῃ ἐντὸς τῆς πρώτης ἑβδομάδος ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς των, ὑπὸ τοῦ πρωτοδικείου τοῦ πολυαριθμοτέρου νομοῦ τῆς περιφερείας των. Ἄρθρον ζʹ) Τὴν ἑπομένην Κυριακὴν μετὰ τὴν ἐκλογήν των οἱ ἐκλέκτορες ἑκάστης περιφερείας συνέρχονται ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ πολυαριθμοτέρου νομοῦ τῆς περιφερείας των καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον δικαστικῶν καὶ διοικητικῶν ἀντιπροσώπων, ἔλεγχον καθορισθησόμενον διὰ διατάγματος ἐκδιδομένου προτάσει τοῦ ὑπουργικοῦ συμβουλίου, προβαίνουν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν τῆς περιφερείας των. Τὰ αὐτὰ ἰσχύουσι διὰ τοὺς δύο ἐκλογικοὺς συλλόγους Μουσουλμάνων καὶ Ἰσραηλιτῶν. Ἄρθρον ηʹ) Οἱ ἐκλέκτορες ἔχουν πᾶσαν ἐλευθερίαν ἐκλογῆς μεταξύ, εἴτε τῶν ὑποψηφίων πλειόνων τοῦ ἑνὸς συνδυασμῶν, εἴτε μεμονωμένων ὑποψηφιοτήτων. Ἄρθρον θʹ) Οἱ συνδυασμοὶ τῶν ὑποψηφίων γερουσιαστῶν ἀνακοινοῦνται ἐπισήμως ὑπὸ τῶν κομμάτων τὴν ἐπαύριον τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλεκτόρων. Ἡ ἐπίσημος ὑπὸ τῶν πρωτοδικείων τῶν πολυαριθμοτέρων νομῶν ἑκάστης περιφερείας ἀνακήρυξις τῶν ὑποψηφίων γερουσιαστῶν, γίνεται ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος μεταξὺ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκλεκτόρων καὶ τῆς γερουσιαστικῆς ἐκλογῆς. Ἄρθρον ιʹ) Διὰ νὰ εἶναι ἔγκυρος ἑκάστη γερουσιαστικὴ ἐκλογή, εἶναι ἀπαραίτητος ἡ κατ’ αὐτὴν συμμετοχὴ τῶν ⅘ τοὐλάχιστον τῶν διὰ ταύτην ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ ἐκλεγέντων ἐκλεκτόρων. Ἄρθρον ιαʹ) Αἱ ὑπὸ τῶν ἐκλεκτόρων γερουσιαστικαὶ ἐκλογαί, διεξάγονται κατὰ σύστημα ἁπλοποιημένης ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἑκάστου τῶν μειοψηφησάντων συνδυασμῶν δικαιουμένου εἰς μίαν ἕδραν, ἐὰν κατὰ μέσον ὅρον συνεκέντρωσε τὸ ⅒, τοὐλάχιστον τῶν ψήφων, εἰς 2 ἐὰν συνεκέντρωσε τὰ 2)10, εἰς 3 ἐὰν συνεκέντρωσε 3)10 καὶ εἰς 4 ἐὰν συνεκέντρωσε τὰ 4)10 καὶ ἄνω. Αἱ ὑπόλοιποι ἕδραι ἐπιδικάζονται εἰς τὸν σχετικῶς πλειοψηφήσαντα συνδυασμὸν καὶ ὑπὲρ τῶν σχετικῶς πλειοψηφησάντων ὑποψηφίων τοῦ συνδυασμοῦ τούτου. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλω. Νομίζω ὅτι αὕτη, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διατηρεῖ καὶ συγκεντρώνει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἐξουδετερώνει τὰ μειονεκτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἐπιρρίπτουσι εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου τοιαύτης. Ἤδη δὲν μοῦ μένει, κύριοι, παρὰ ὀλίγους λόγους νὰ προσθέσω ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύο ἄλλα ἐπίμαχα ζητήματα, ποῦ τίθενται πρὸ τῆς Βουλῆς, δηλαδὴ ἐν πρώτοις μέν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῆς ἐκκλησίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσώπευσιν ὡρισμένων ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῆς ἐκκλησίας, θὰ σᾶς ὑπενθυμίσω κἄποιους λόγους αὐτοῦ τούτου τοῦ Ἰησοῦ τοὺς ὁποίους ὅλοι βεβαίως εἰς τὴν μνήμην σας ἔχετε. Διότι, μὴ ὁ Χριστὸς δὲν εἶπεν, ὅτι «ἡ βασιλεία μου οὐκ’ ἔστιν ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ»;

§148Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε διὰ τὴν Γερουσίαν.

§149Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν τὸ εἶπε βέβαια εἰδικῶς διὰ τὴν Γερουσίαν, ἀλλὰ καὶ ἡ Γερουσία εὑρίσκεται μοῦ φαίνεται ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ! Καὶ ὁ μεγαλύτερος ἄλλως τε βιογράφος τοῦ Ἰησοῦ ὁ Ernest Renan ἔγραψεν εἰς τὸ κλασικόν του περὶ αὐτοῦ ἔργον (ἀναγινώσκει): ὅτι ὁ Χριστὸς οὐδέποτε ἀπέβλεψε πρὸς τὴν γῆν, οὔτε πρὸς τὰ ἐπίγεια πλούτη, οὔτε πρὸς τὴν ὑλικὴν δύναμιν, ὡς ἀξίζουσαν τὸ κόπον ν’ ἀσχοληθῇ μὲ αὐτήν. Δὲν ἐνεπνεύσθη ἀπὸ καμμίαν ἐξωτερικὴν φιλοδοξίαν». Νομίζω λοιπόν, ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, ὅτι ἐφ’ ὅσον δὲν κατορθώθη οἱ κληρικοὶ νὰ μᾶς πείσουν ἀπολύτως ὅτι θὰ μᾶς φέρουν τὸν παράδεισον ἐπὶ τῆς γῆς, μετέχοντες τῆς Γερουσίας, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ τοὺς ἀφήσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸν ἰδικόν των παράδεισον καὶ νὰ μείνωμεν μόνοι εἰς τὴν ἰδικήν μας μεμολυσμένην ἀτμόσφαιραν!

§150Γ. ΣΑΚΚΑΛΗΣ. Δὲν φοβεῖσθε τὴν κατάρα των;

§151Λ. ΜΑΚΚΑΣ. Δὲν τὴν ἐφοβήθη κἄποτε, οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἄλλου τὸ σχετικὸν μὲ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, θεσπίζον αὐτὴν τὴν καινοτομίαν, καταδεικνύει ὅτι δυστυχῶς ἐλησμονήθη, ὁ τραγικὸς πολιτικὸς ρόλος τὸν ὁποῖον πολλοὶ Ἕλληνες ἱεράρχαι ἔπαιξαν δυστυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ὑπομιμνήσκων τὸν ρόλον αὐτόν, δὲν θέλω ν’ ἀναξέσω προσφάτους ἀλλ’ ἐπουλωμένας πλέον πληγάς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει ἐπὶ τῇ σημερινῇ εὐκαιρίᾳ νὰ μὴ λησμονηθῇ, ὅτι κατὰ κακὴν τύχην ἡ ἐκκλησία μας ἔγινε τότε ἀντικείμενον πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Νομίζω δέ, ὅτι σήμερον πρέπει, πρὸς τὸ συμφέρον αὐτῆς ταύτης τῆς ἐκκλησίας μας, νὰ τὴν προασπίσωμεν ἀπὸ πάσης ἐπαναλήψεως ἀναλόγου πολιτικῆς ἐκμεταλλεύσεως καθὼς καὶ ἀντιστρόφως νὰ προασπίσωμεν τὴν Βουλήν, ἀπὸ πάσης ἀποπείρας ἐκκλησιαστικῆς ἴσως ἐκμεταλλεύσεως. Ἄλλως τε καὶ τὸ μέσον τὸ ὁποῖον προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ κλήρου, εἶναι ἀπολύτως ἀντιδημοκρατικόν. Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἱεραρχῶν γερουσιαστῶν προτείνεται νὰ γίνεται ὑπὸ τῆς ἱερᾶς συνόδου καὶ μόνον, δηλαδὴ κατὰ τρόπον ἀριστοκρατικὸν καὶ τελείως ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς Δημοκρατίας. Ἐν συνόψει λοιπὸν νομίζω, ὅτι δὲν πρόκειται παρὰ περὶ μιᾶς ἀτυχοῦς μιμήσεως ἑνὸς παλαιοῦ ἐθίμου σωζομένου εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ μέσου τῶν αἰώνων, ὅπως σώζονται καὶ αἱ παλαιαὶ περροῦκαι τῶν λόρδων δημάρχων καὶ χρονολογουμένων, μὴ τὸ λησμονῶμεν, ἀπὸ τοῦ 13ου αἰῶνος. Πρὸς Θεοῦ, ἡμεῖς σήμερον νομοθετοῦντες, ἂς μὴ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν μεσαίωνα! Διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, δὲν ἔχω τίποτε σχεδὸν νὰ προσθέσω εἰς τὰ ὅσα εἶπον τόσον εὐφραδῶς οἱ ἀξιότιμοι κύριοι ἐκ Λέσβου καὶ Ἀρκαδίας βουλευταί. Θὰ ἐπρότεινον μόνον τὸ ἑξῆς: Εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν τριῶν ἐκείνων ἀντιπροσώπων τοῦ ἐπιστημονικοῦ καὶ διανοουμένου κόσμου, τὴν ὁποίαν θεσπίζει τὸ νομοσχέδιον, νὰ συμμετέχουν καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ τύπου, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουν ὠργανωμένα σωματεῖα τοῦ τύπου, τὰ ὁποῖα μοῦ φαίνεται ὅτι θὰ ἠδύναντο ἐπίσης ἐπαξίως, νὰ δώσουν τὴν γνώμην των, προκειμένου περὶ ἐκλογῆς γερουσιαστικῶν ἀντιπροσώπων τοῦ διανοητικοῦ κόσμου, ὅπως θὰ τὴν δίδουν καὶ τὰ μέλη τῆς ἀκαδημίας καὶ καθηγηταὶ τοῦ πανεπιστημίου. Ὑπὲρ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐξ ἄλλου ἐκπροσωπήσεως ἐν γένει ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, τάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως. Θὰ ἤθελον βέβαια ἐλλείψει τοῦ οἰκονομικοῦ συμβουλίου περὶ οὗ προηγουμένως ὡμίλησα, ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐπαγγελματικῶν μας καὶ ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν καὶ κοινωνικῶν μας τάξεων νὰ εἶχεν ἤδη φθάσῃ εἰς τὸ ἄρτιον ἐκεῖνο σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπε ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν ὁλοκλήρου τοῦ σώματος τῆς Γερουσίας ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ταύτας τάξεις. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐθνική μας ἐκείνη ἀσθένεια, ποῦ μᾶς καταβρέχει, ὁ ἀτομικισμός, εἶχε ἐπὶ πολλὰ ἔτη βαθύτατα παρεμποδίσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ὁμαδικῆς συνειδήσεως ἀπὸ τῆς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἐπαγγελματικὴ ὀργάνωσις. Ἡ ἐπαγγελματικὴ αὕτη συνείδησις εὐτυχῶς ἤρχισε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀναπτυσσομένη εἰς μερικὰς τουλάχιστον ἐκ τῶν τάξεων καὶ τῶν ὀργανώσεων τούτων. Καὶ νομίζω, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν τάξεων τούτων, εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖναι, εἰς τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως παρέχει τὸ δικαίωμα τῆς ὑποδείξεως γερουσιαστῶν. Ἂς ἀποβλέψωμεν λοιπὸν πρὸς τὴν παροχὴν εἰς τὰς τάξεις αὐτὰς ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἐν ταῖς γερουσιαστικαῖς ἐκλογαῖς, ὡς πρὸς μίαν ἀπαρχὴν τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὡς πρὸς μίαν ὤθησιν ὑπὲρ τῆς γενικωτέρας ἀνασυγκροτήσεως τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας ἐπὶ συγχρονισμένων ἀρχῶν. Ἂς ἐλπίσωμεν δέ, ὅτι συντόμως θὰ δυνηθῇ πράγματι ἡ χώρα μας, νὰ δώσῃ τὰ στελέχη, τὸν σκελετὸν καὶ τὸ σῆμα ὁλόκληρον μιᾶς γενικωτέρας ὀργανώσεως τοῦ κοινωνικοῦ τῆς συνόλου. Δύο μόνον λόγους θὰ προσθέσω τοὺς ἑξῆς: Παριστάμεθα κύριοι, εἰς ἓν παράδοξον ἐκ πρώτης ὄψεως φαινόμενον: Ἕν σῶμα ἀπαρτιζόμενον, ὡς τὸ ἰδικόν μας, ἀπὸ νέους ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ βουλευτάς, νὰ γεννᾷ μίαν Γερουσίαν. Ἄς εὐχηθῶμεν ἡ νεανικὴ αὐτὴ ἡλικία τοῦ γεννῶντος σώματος, νὰ ἐμφυσήσῃ σφρῖγος καὶ ζωτικότητα εἰς τὸ δημογεροντικόν του τέκνον. Ἀλλὰ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς εὐχῆς μας, ἂς λάβωμεν ὅλα μας τὰ μέτρα καὶ ἰδίως διὰ παντὸς τρόπου ἂς προσέξωμεν μήπως ἀνοίξωμεν καὶ κτίσωμεν ἕνα τάφον, ἐκεῖ ὅπου ἔχομεν τὸν σκοπόν, τὴν θέλησιν, καὶ τὴν ἀπόφασιν ν’ ἀνεγείρωμεν τοὐναντίον ἓν μνημεῖον τοῦ μέτρου καὶ τῆς ἁρμονίας, δηλαδὴ αὐτῆς ταύτης τῆς ἰδέας τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας (χειροκροτήματα).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράντης.

§153Φ. ΣΑΡΑΝΤΗΣ. Εἶμαι εὐτυχής, κ. βουλευταί, διότι τὸ πρῶτον ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας θ’ ἀναπτύξω γνώμην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου σκοποῦντος τὴν ἐλοκλήρωσιν τοῦ νεαροῦ μας πολιτεύματος. Δὲν θὰ μακρυγορήσω, θὰ περιορίσω τὸν λόγον μου ἐπὶ τῶν δύο μόνον ἐκείνων σημείων ἐπὶ τῶν ὁποίων συνεφώνησα καὶ μὲ τὴν μειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, χαίρω ἰδιαιτέρως, διότι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, περαίνων τὴν ὡραίαν καὶ εὔγλωττον ἀγόρρευσίν του κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τοῦ σώματος, κατηύθυνε τὸν ὁρμητικὸν χείμαρρον τῶν ἐπιχειρημάτων του ὑπὲρ τοῦ ἀκράτου πολιτικοῦ συστήματος, πρὸς τὸν ὁμαλὸν ροῦν τῶν γεγονότων καὶ ὡς ἄλλος κατὰ Βίσμαρκ πολιτικός, συνέστησε τὴν προσαρμογὴν πρὸς τὸν ροῦν τῶν γεγονότων. Οἱ λοιποὶ ἀγορευταὶ καὶ ὑπέρμαχοι τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἐξήντλησαν σχεδὸν τὸ θέμα, ὥστε νὰ περιττεύῃ καὶ παρ’ ἐμοῦ ἡ ἐπανάληψις τῶν αὐτῶν ἐπιχειρημάτων. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, ὄχι διὰ νὰ συμπληρώσω τὰς ἀναπτυχθείσας γνώμας, ἀλλὰ μόνον διὰ ν’ ἀντικρούσω τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ τονισθὲν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἀποτελεῖ πλάνην ἡ γνώμη καθ’ ἣν οἱ εἰδικοὶ εἶναι κατάλληλοι διὰ τὴν εὐτυχῆ λύσιν τῶν ζητημάτων καὶ ὅτι ἀποτυγχάνουν ὁσάκις ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ πλαίσιον τῆς εἰδικῆς ἀσχολίας των. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, καὶ θὰ μὲ συγχωρέσητε αὐτὴν τὴν ἄγνοιαν, δὲν γνωρίζω λέγω, ἐὰν ὑπάρχῃ κανὲν εἰδικὸν πλαίσιον ἀπὸ τὸ ὁποῖον νὰ ἐξέρχωνται οἱ πολιτικοὶ οἱασδήποτε χώρας. Τόσον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅσον καὶ ἀλλαχοῦ, οἱ πολιτικοὶ ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ πλαίσιον τῶν ἀσχολιῶν, εἰσέρχονται καὶ προχωροῦν εἰς τὸν βίον διὰ τῆς ἰδιοφυΐας, τῆς μορφώσεως, τῆς ἐργατικότητος καὶ τῆς ἐντιμότητός των. Τόσον δὲ τὸ καλλίτερον καὶ δι’ αὐτούς καὶ διὰ τὴν χώραν, ἐὰν ὡς πλεόνασμα τῶν ὅσων ἐμνημόνευσα ἀρετῶν καὶ πλεονεκτημάτων, ἔχουν καὶ κἄποιαν εἰδικότητα. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι, ὅτι οὔτε τὰ πολιτικά, οὔτε τὰ οἰκονομικά, οὔτε τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας, θὰ ζημιωθοῦν ἐὰν ἔστω καὶ διὰ μίαν δοκιμὴν προέλθουν 11 γερουσιασταὶ ἀπὸ τὴν παράταξιν ἐκείνην, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν σπονδυλικὴν στήλην τῆς ἐθνικῆς μας ζωῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν τῆς Ἱεραρχίας εἰς τὴν Γερουσίαν, συμφωνῶ ὅτι πρέπει νὰ διαφυλάξωμεν ἀμόλυντον τὴν ἐκκλησίαν ἀπὸ παντὸς ἐκλογικοῦ σάλου καὶ κομματικῆς διαμάχης. Καὶ ὁ τρόπος, κύριοι, δι’ οὗ θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, εἶναι εὐκολώτατος. Ἀντὶ νὰ ἐκλέγωνται οἱ δύο Ἱεράρχαι γερουσιασταὶ παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, νὰ γίνηται ἡ ἐκλογὴ παρὰ τῶν 108 γερουσιαστῶν διὰ ψηφοδελτίων καὶ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ μόνη δυσκολία, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν οἱ γερουσιασταί, θὰ εἶναι ἡ ἀμηχανία τῆς ἐκλογῆς μεταξὺ τόσων διακεκριμμένων Ἱεραρχῶν τῆς χώρας μας. Τάσσομαι, κύριοι, ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς ἐκκλησίας ἐν τῇ Γερουσίᾳ, ὄχι μόνον δι’ οὓς λόγους σκοπιμότητος, ἀναφέρει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ὄχι μόνον διὰ λόγους ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης πρὸς αὐτούς, ὄχι μόνον διότι οὐδεμία φθορὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προκύψῃ εἰς τὸ γόητρον καὶ εἰς τὸ κῦρός της, ἀλλὰ διότι πιστεύω δι’ αὐτοῦ ἀκραδάντως, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ προστατευθῇ ἡ καλῶς ἐννοουμένη ἀποστολὴ τῆς ἐκκλησίας καί ἡ ἀποστολὴ αὐτή, δὲν εἶναι ἡ ἐντὸς στενοῦ κλοιοῦ ἐκτέλεσις ἐκκλησιαστικῶν τύπων. Εἶναι καιρὸς νὰ βαδίσῃ ἡ ἐκκλησία πρὸς τὴν ὑψηλὴν αὐτῆς ἀποστολήν, συμπληρώνουσα τὸ ἔργον τῆς Πολιτείας ἐν τῇ πνευματικῇ καί ἠθικῇ ἀναπλάσει τοῦ τόπου. Ἡ ἀνάπλασις δὲ αὐτὴ δὲν θὰ συντελεσθῇ μόνον δι’ εὐχῶν καὶ ἀνεγέρσεως εὐκτηρίων οἴκων. Διὰ ν’ ἀκτινοβολήσῃ ὁλόκληρος ἡ θαυματοποιὸς δύναμις τῆς μεγάλης θρησκείας τῆς ἀγάπης, ἔχει ἀνάγκη λειτουργῶν ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων συγχρονισμένων καὶ ἱκανῶν νὰ καινοτομήσουν. Εἰς τὰ λοιπὰ προηγμένα χριστιανικὰ κράτη, ὅθεν ἡ πολιτεία παρέσχε τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὴν Ἱεραρχίαν νὰ θραύσῃ μερικὰς ἁλύσσους κεκτημένης συντηρητικότητος, παρέσχεν ἡ πολιτεία πρὸς τὴν Ἱεραρχίαν πᾶσαν εὐκαιρίαν ν’ ἀναπτύξῃ τὴν γνώμην της, νὰ ἀναπτύξῃ τὰς σκέψεις της, ν’ ἀκουσθῇ. Οἱ καρποὶ τῆς τοιαύτης προσπαθείας ὑπῆρξαν μεταξὺ ἄλλων ἀγαθῶν, ἡ Χριστιανικὴ Ἀδελφότης τῶν Νέων, οἱ Ναοὶ τῆς Νεότητος, οἱ στρατοὶ τῆς Σωτηρίας καὶ πλεῖσται ἄλλαι θαυμάσιαι ὀργανώσεις, αἱ ποῖαι ἀπηλλαγμέναι οἱασδήποτε δογματικῆς χροιᾶς καὶ δραττόμεναι ἐπὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τῆς ἠθικῆς, ἐφώτισαν, ἐνέπνευσαν καὶ καθωδήγησαν τὴν νεότητα διὰ μέσου ὅλων τῶν κινδύνων πρὸς μίαν ἀνωτέραν πνευματικήν καὶ ἠθικὴν κατεύθυνσιν. Καὶ ἡ ἑλληνικὴ ψυχὴ γεμάτη ἀπὸ ὑπερόχους ἀρετάς, αἵτινες ἐνεσταλάχθησαν εἰς αὐτὴν ἀπὸ ἀγῶνας καὶ παραδόσεις ἑνὸς ἐθνικοῦ βίου 40 αἰώνων, δὲν ἔχει ἀνάγκην σήμερον ξηρῶν τύπων διὰ ν’ ἀνδρωθῇ, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ ζωντανεμένην ἀγαθοποιὸν δύναμιν, ἡ ὁποία θὰ φωτίσῃ τὸν δρόμον πρὸς μίαν πραγματικὴν καὶ χριστιανικὴν ζωήν. Τασσόμενος ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς Ἱεραρχίας, νομίζω, ὅτι θὰ εὐτυχήσωμεν νὰ ἔχωμεν μεταξύ μας δύο ἐκ τῶν ἐπιλέκτων Ἱεραρχῶν οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποδείξουν τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ συντείνουν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ κλήρου καὶ τοῦ λαοῦ (χειροκροτήματα).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀσκεπίδης.

§155Ν. ΑΣΚΕΠΙΔΗΣ. Θὰ εἶμαι βραχύς, κύριοι συνάδελφοι, ἐφ’ ὅσον τὸ ζήτημα ἐπαρκῶς ἄλλως τε ἀνεπτύχθη. Ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἐπιτροπῇ ἐτάχθην σιωπηρῶς ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ἀλλ’ ἤδη κατόπιν τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ κ. εἰσηγητοῦ, ὅστις ἔθιξε ἐν τῇ εἰσηγήσει του τὸν θεσμὸν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ κατόπιν τῶν προκληθεισῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἡ ἄποψις τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ συζητητέα εἶναι καὶ δὲν ἀποκλείεται νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τέλει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν συνείδησίν μου τασσόμενος μὲ τὴν ἄποψιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς. Ἐπίσης διότι φρονῶ, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ καταρτισθῇ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν σῶμα συμφωνότερον πρὸς τὸν προορισμόν του, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ προϋποθέτει τὴν λειτουργίαν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, διὰ τὴν λειτουργίαν τῶν ὁποίων δέον κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπουν ἅπασαι αἱ ἐπαρχίαι, ὡς πρὸς σανίδα σωτηρίας διὰ τὴν ταχυτέραν ἐπίλυσιν τῶν τοπικῶν των ζητημάτων καὶ αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς θὰ εὐεργετήσῃ πολλαπλῶς τὰς ἐπαρχίας ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν θ’ ἀπαλλάξῃ πολλῶν μικροζητημάτων, καὶ ἀπασχολήσεων. Ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἐπιτροπῇ ἐμειοψήφισα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸν κλῆρον ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐκπροσώπησις αὐτοῦ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι προσδίδεται μεῖζον κῦρος εἰς τὸ δεύτερον τοῦτο νομοθετικὸν σῶμα καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ἀπονέμεται ἡ ὀφειλομένη τιμὴ εἰς τὴν ἐκκλησίαν, ἡ ὁποία ὑπῆρξε καὶ εἶναι ἡ ἀσφαλὴς καὶ ἀπαραίτητος βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρείδεται καὶ σφυρηλατεῖται καὶ πυργοῦται ἡ ἔννοια τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Πατρίδος. Ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις περὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως ἀποτελεῖ, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, μίαν κυβερνητικὴν χειρονομίαν προοδευτικὴν καὶ συγχρονισμένην, ἀξίαν βαθυτέρας μελέτης καὶ ἐκτιμήσεως. Βεβαίως δὲν εἶναι ἡ ὥρα καὶ ἡ στιγμὴ ἡ κατάλληλος διὰ νὰ ἐπεκταθῶμεν ἐπὶ τῆς βαθυτέρας ταύτης μελέτης. Τονίζω μόνον τὸ γεγονός, ὅτι διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀναγνωρίζεται ἐπισήμως ἡ χρησιμότης καὶ ἡ ὠφέλεια τῆς ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἐκπροσωπήσεως τῶν πολυπληθεστέρων κοινωνικῶν τάξεων, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου παρέχεται εἰς αὐτὰς τὸ μέσον τῆς βεβαίας ἔστω καὶ ἀνεπαρκοῦς εἰσόδου αὐτῶν ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὸν ἀριθμόν τῶν θέσεων, θὰ ἐτασσόμην μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφο, κ. Μόδη, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἀριθμὸς οὗτος νὰ εἶναι ἀνώτερος τῶν 20 κατὰ τὸ Σύνταγμα κανονιζομένου τοῦ ἀριθμοῦ ἐν ἑκάστῃ τάξει, ἐν ἀναλογίᾳ μὲ τὸν πληθυσμὸν αὐτῆς. Τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὰς ἀπόψεις τῶν ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἐπιτροπῇ ἀντιθέτων συναδέλφων πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀντιπροσώπευσιν ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι, οὔτε νὰ κατανοήσω ἀλλὰ οὔτε ἐστάθη δυνατὸν νὰ μὲ πείσουν. Ἐξ ἐναντίας ἐφ’ ὅσον βασανίζω αὐτὰ ἐπὶ τοσοῦτον πείθομαι, ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ἐν τῷ δευτέρῳ νομοθετικῷ σώματι καὶ δικαίωμα, εἶναι ἀλλὰ καὶ χρήσιμος καὶ ἐπωφελὴς καθίσταται καὶ διὰ τὰς τάξεις αὐτὰς καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ σῶμα. Καὶ ἀποτελεῖ δικαίωμα ἐφ’ ὅσον αἱ τάξεις αὗται εἶναι αἱ πολυπληθέστεραι καὶ ἀποτελοῦν τὸ μεῖζον μέρος τῆς κοινωνίας καὶ τῆς χώρας καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ νομοθεσία τοῦ Κράτους κυρίως αὐτὰς τὰς τάξεις ἀφορᾷ καὶ αὐτὰς θίγει ἢ ἐξυπηρετεῖ Εἶναι ὅθεν προφανές, ὅτι αἱ τάξεις αὗται δικαιοῦνται ἀπολύτως ἐγκύρου φωνῆς καὶ γνώμης κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων εἰς τρόπον ὥστε, τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ καθίστανται νόμοι ἐξυπηρετοῦντες μὲν τὸ κύριον καὶ γενικὸν συμφέρον, ἀλλὰ καὶ ἐλαττοῦντες εἰς τὸ ἐλάχιστον τὴν ζημίαν ἑτέρων δευτερευούσης σημασίας συμφερόντων. Τὰ νομοσχέδια εἶναι συνήθως πολυσύνθετα περικλείοντα διάφορα συμφέροντα σχεδὸν ἀντίθετα πρὸς ἄλληλα Καὶ διὰ νὰ καταλήξουν τὰ νομοθετικὰ σώματα εἰς ἀσφαλῆ πορίσματα, ἔχομεν ἀνάγκη συζητητῶν τοιούτων, οἱ ὁποῖοι νὰ κατέχουν ἐμβριθῶς τὰ ζητήματα, νὰ δύνανται ἐγκύρως τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ νομοθετικοῦ σώματος εἰς τρόπον ὥστε, ἐξεταζόμενα τὰ πράγματα διὰ τοῦ φακοῦ τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ φακοῦ τῆς ἐξυπηρετήσεως, ἀτόμων καὶ μικροομάδων, νὰ μὴ καταλήγῃ ἡ νομοθεσία εἰς ἐρημοδικίαν εἰς βάρος τάξεων τῶν ὁποίων ἡ φωνὴ δὲν ἐστάθη δυνατὸν ν’ ἀκουσθῇ ἐγκύρως καὶ ἐπαρκῶς καὶ διὰ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα πρὸ νομοθετημάτων ζημιούντων τοὺς πολλοὺς πρὸς ὄφελος τῶν ὀλίγων. Δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, ὅπως τονίσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ τάξις τῶν ἐπαγγελματιῶν καὶ βιοτεχνῶν, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ ἐπισήμως, οὐδέποτε θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων της ἐξετάζουσα αὐτὰ μονοπλεύρως, ἀλλὰ θ’ ἀκολουθήσῃ τὸν καλὸν δρόμον τῆς ἀμύνης τῶν συμφερόντων της, συνδυάζουσα καὶ ἐναρμονίζουσα ταῦτα πρὸς τὰ γενικώτερα τῆς χώρας συμφέροντα. Τὰ ἐχέγγυα τοιαύτης ἀμερολήπτου καὶ ἐμβριθοῦς γνωματεύσεως, νομίζω, ὅτι παρέχουν πλήρως οἱ ἐκ τῶν σπλάγχνων τῶν τάξεων προερχόμενοι ἐκπρόσωποι, οἱ οὐσιαστικῶς δοσίλογοι, ἔναντι ἐκείνων οἵτινες τοὺς ὑπέδειξαν καὶ οἱ μᾶλλον ὑποκείμενοι εἰς ἕνα πραγματικὸν ἔλεγχον αὐτῶν. Τοιουτοτρόπως παρέχομεν εἰς τὴν Γερουσίαν, τὰ εἰδικὰ ἐκεῖνα καὶ ἔγκυρα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ αὕτη, ἱσταμένη εἰς τὸ ὕψος τοῦ προορισμοῦ της, νὰ ἐξονυχίζῃ τὰ ζητήματα ἀπὸ πάσης πλευρᾶς, νὰ νομοθετῇ ἐπὶ βάσεων θετικῶν προσαρμοζομένων, πρός τε τὰς ταξικὰς καὶ τὰς κοινωνικάς, καὶ τὰς κρατικὰς ἀνάγκας. Δυστυχῶς κύριοι βουλευταί, ἡ ἐκπροσώπησις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἐν τῷ δευτέρῳ νομοθετικῷ σώματι, καθίσταται προβληματική, ἵνα μὴ εἴπω ἀνέφικτος, διὰ τοῦ ἰσχύοντος θεσμοῦ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, καὶ διὰ τοῦ συστήματος τῶν συνδυασμῶν οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, κατὰ ποῖον τρόπον καταρτίζονται. Ἀψευδὴς ἀπόδειξις τούτου, εἶναι ἡ σύνθεσις τῶν διαφόρων κοινοβουλίων καὶ μέχρι αὐτῆς τῆς σημερινῆς Βουλῆς ἀκόμη, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ἄλλαι μὲν τάξεις, οὐδαμῶς ἐκπροσωποῦνται, ἄλλαι δὲ ἀνεπαρκέστατα, καὶ τοῦτο, παρὰ τὸ ἐπικρατῆσαν εὐρύτερον πνεῦμα, δικαιοτέρας καί μᾶλλον ἀναλόγου ἐκπροσωπήσεως κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν συνδυασμῶν. Ἐφ’ ὅσον ὅθεν, καταδείκνυται ἀναμφισβητήτως καὶ ἀναγνωρίζεται ἐπισήμως ἡ χρησιμοποίησις ὑπάρξεως, ἐγκύρων ἐκπροσώπων τῶν τάξεων, ἐν τῷ δευτέρῳ τούτῳ νομοθετικῷ σώματι, ὅτι, νομίζω ἡ τυχὸν καταψήφισις αὐτῆς, θὰ ἀπετέλει πλῆγμα, οὐχὶ μόνον κατὰ τῶν τάξεων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ θεσμοῦ. Θ’ ἀπετέλῃ πλῆγμα κατά τῶν τάξεων, ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ τοὺς ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία, νὰ ἔχουν φωνὴν καὶ γνώμην κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἀφορόντων αὐτοὺς νομοσχεδίων. Ἀλλὰ θ’ ἀνέκοπτε καὶ τὴν ὁρμὴν πρὸς τὴν ὀργάνωσιν, ἥτις εἶναι ἀπαραίτητος καὶ συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, διὰ νὰ δύνανται εὐχερέστερον, αἱ διάφοροι κοινωνικαὶ τάξεις, νὰ συνεργάζωνται, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σεβασμοῦ τῶν συμφερόντων ἑκάστης καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐναρμονίσεως τῶν συμφερόντων τούτων, πρὸς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας. Ἡ ἐπίσημος ἀναγνώρισις τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκπροσωπήσεως εἰς τὰ Νομοθετικὰ Σώματα τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, ἀσφαλῶς τοὺς προωθεῖ πρὸς μίαν τοιαύτην ἀρτιωτέραν ὠργάνωσιν, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, εἶναι συμφέρουσα εἰς ἓν Κράτος ἀστικοαγροτικόν, ὡς εἶναι τὸ ἰδικόν μας. Ἐκ τῆς πλήρους ὀργανώσεως τῶν ἀστικοαγροτικῶν τάξεων ἀναμένεται ἀσφαλῶς μία εὐχερεστέρα μεταξὺ αὐτῶν συνεργασία, ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνωστὴν ἰδεολογίαν τῆς πάλης τῶν τάξεων. Ἡ δὲ τοιαύτη ταξικὴ συνεργασία, βάσει τοῦ συγκερασμοῦ τῶν ἀντικρουομένων συμφερόντων, θ’ ἀποτελέσῃ τὴν ἀσφαλῆ ἐγγύησιν διὰ τὴν ἐμπέδωσιν τοῦ τε κοινωνικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ Κρατικοῦ καθεστῶτος. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι, ἡ τυχὸν καταψήφισις τῆς τοιαύτης ἐκπροσωπήσεως, θ’ ἀπετέλη ἀδικαιολόγητον ἐξουδετέρωσιν μιᾶς ὄντως ἐμπνευσμένης Κυβερνητικῆς χειρονομίας καὶ θ’ ἀνέκοπτε τὴν ὁρμὴν τῆς τόσον ἀπαραιτήτου ὀργανώσεως τῶν τάξεων. Τάσσομαι ὅθεν ἀπροκαλύπτως, ὑπὲρ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως, φρονῶν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ αἱ κοινωνικαὶ τάξεις ἐξυπηρετοῦνται, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν θεσμόν, ὅστις τὸ πρῶτον ἤδη ἐγκαινιάζεται καὶ δοκιμάζεται, παρέχονται τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ οὗτος νὰ φανῇ ἀντάξιος πρὸς τὰς προδοκιμασίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου. (χειροκροτήματα).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σίδερης.

§157Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Γερουσία ἀποτελεῖ πλέον θεσμὸν συνταγματικόν, ὥστε παρέλκει πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ σκοπίμου ἢ μὴ αὐτῆς, περὶ τῶν δαπανῶν τὰς ὁποίας συνεπάγεται, κ. λ. τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ ἔχουν ἀξίαν καὶ βεβαίως ἔχουν ἀξίαν, μελέτης ἀκαδημαϊκῆς, μελέτης πολιτειολογικῆς, ἀλλὰ εἶναι ἐντελῶς ξένα, πρὸς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Τὸ θέμα εἶναι πῶς, ἐντὸς τοῦ πλαισίου τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ ὀργανωθῇ ἡ Γερουσία, ὥστε νὰ ἐπιτελέσῃ προσφορώτερον τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον διέγραψε τὸ πολίτευμα. Τετραπλοῦς εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς εἶναι ὁ σκοπός αὐτός. Συμπλήρωσις τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας τοῦ Κράτους, διὰ καλλιτέρας ἐπεξεργασίας τῶν νομοσχεδίων, σύστασις ἀνωτέρου σώματος, ἐπιτελοῦντος δικαστικὴν ἀποστολήν, πρὸς ἐκδίκασιν ὡρισμένων πολιτικῶν ἀδικημάτων, ἐκλογὴ ἢ μᾶλλον συμμετοχὴ εἰς τὴν ὑπόδειξιν τοῦ ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ τέλος καὶ αὐτὸ νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ τὴν σπουδαιοτέραν τῆς λειτουργίαν, γνωμοδότησις, ἢ συγκατάθεσις πρὸς διάλυσιν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Εἶναι φυσικόν, κύριοι βουλευταί, θεσμὸς ξένος, ὅπως εἶναι ἡ Γερουσία, ξένος, ὅπως εἶναι καὶ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, νά δίδῃ ἐπιχειρήματα καὶ εἰς τοὺς μὲν καὶ εἰς τοὺς δέ, λαμβανόμενα ἐκ τῆς ξένης. Θὰ ἦτο ἄλλως τε ματαιοπονία διὰ τὸν ἑλληνικὸν κόσμον, νὰ θέλῃ ἐξ ἰδίας σκέψεως, νὰ ἐμφανίσῃ ἐπιχειρήματα περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ὀργανώσεως τῆς Γερουσίας, περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιούτης ὀργανώσεως ἄλλου σώματος, μὲ πολιτικὴν χροιὰν ἢ καὶ μὴ τοιαύτην. Εἶναι ἀδύνατον φυσικὰ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, νὰ ἐκπληρώσῃ ἐξ ἰδίας δυνάμεως ὅ,τι αἰῶνες μελέτης καὶ ἑκατομμύρια μελετητῶν ἔχουν ἤδη καθορίσει, κατὰ τρόπον σαφῆ, κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ καὶ τὴν πηγήν, ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ἐκτός, τῆς αἰθούσης αὐτῆς, παρατάσσουν ἐπιχειρήματα ἑκάστοτε, ὑπερασπίζοντες τὴν Α. ἢ Β. γνώμην. Νομίζω ὅτι λοιπὸν δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο, παρά τὰς θεωρίας, καὶ ὄχι μόνον τὰς θεωρίας, ἀλλὰ καὶ τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, τὴν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, νὰ μεταφυτεύσωμεν καὶ εἰς τὸν τόπον μας, προσπαθοῦντες, κατὰ τὸ δυνατόν, νὰ προσαρμόσωμεν τὰς ἰδέας αὐτάς, πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς συνθήκας. Νομίζω, ὅτι πᾶς θεσμός, ὅπως καὶ πᾶσα πολιτικὴ ἰδέα, πρέπει νὰ ἐξετάζηται ἀπὸ τριπλῆς ἀπόψεως· ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ θεωρητικῶς ὀρθοῦ, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ πρακτικῶς ἐφαρμοσίμου ἐν Ἑλλάδι καὶ τέλος ἀπὸ τρίτης τινὸς ἀπόψεως, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀπὸ ἑλληνικῆς πολιτειακῆς ἀπόψεως ἐπωφελοῦς. Βεβαίως εἰς τὴν τριπλῆν αὐτὴν ἄποψιν, προστίθεται καὶ μία τετάρτη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον δημοσίας συζητήσεως καὶ αὐτὴ εἶναι ἄποψις καθαρῶς πολιτική, ἢ κατ’ ἄλλην ἔκφρασιν κομματική. Ἴσως μάλιστα ἡ τελευταία αὕτη ἄποψις, ἀποτελεῖ εἰς τὴν πλάστιγγα τῶν περιπτώσεων, τὸ κυριώτερον βάρος, εἶναι ὁ κινητήριος μοχλός, ὁ δικαιολογικὸς λόγος, ὅλων τῶν σχετικῶν ἀποφάσεων. Πῶς πρέπει λοιπὸν νὰ ὀργανωθῇ ἡ Γερουσία, ἀλλὰ πῶς ἄλλως, παρὰ κατὰ τὰ ὑποδείγματα, τὰ ὁποῖα, μιμούμενον τὸ ἑλληνικὸν Σύνταγμα, εἰσήγαγε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Πῶς εἶναι ὠργανωμέναι αἱ Γερουσίαι ἐκτὸς τῆς ἐπικρατίας μας, εἶναι τόσον γνωστόν, ἔχει τόσον ἐπαναληφθῆ κατὰ κόρρον εἰς ἀλλεπαλλήλους βουλὰς καὶ συνελεύσεις, ὥστε εἶναι περιττόν, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀλλὰ τὸν τρόπον αὐτὸν ἦλθε τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν περιώρισεν διὰ θετῶν διατάξεων, τὸν περιώρισε διότι ὥρισεν ποῖον μέρος τῶν βουλευτῶν θὰ ἐκλέγηται ἀπὸ τὸ Α. ἢ τὸ Β. ἐκλογικὸν σῶμα, ποῖον μέρος τῶν βουλευτῶν θὰ ἐκλέγηται ἀπὸ τὴν Βουλήν, ἐσιώπησε διὰ τὸ περίφημον 1)12, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ διάταξις περὶ ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως κ.λ.π. Θ’ ἀκολουθήσω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σκέψεών μου, αἱ ὁποῖαι ἄλλως τε δὲν θὰ ἐκταθοῦν χρονικῶς πολὺ τὴν σειράν, τὴν ὁποίαν ἔταξεν ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπή. Πρῶτον ἐρώτημα: Ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος; Πρὶν δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸ πρῶτον ἐρώτημα, γενικώτερον πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν μὲν ἀντίληψιν ὅλα τὰ συστήματα καὶ τὰ τῆς ἀμέσου καὶ τὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς καὶ τὰ πλειοψηφικὰ καὶ τὰ ἀναλογικά, δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ μεταβάλουν τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα καὶ ἡ βάσις αὐτὴ εἶναι ἐκλογεὺς μορφωμένος. Τὸν μορφωμένον ἐκλογέα ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁλόκληρος ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, δὲν θὰ τὸν ἀποκτήσωμεν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ ἀναλογικοῦ συστήματος, δὲν θὰ τὸν ἀποκτήσωμεν διὰ τῆς ἐμμέσου ἢ ἀμέσου ἐκλογῆς, δὲν θὰ τὸν ἀποκτήσωμεν διὰ τῆς εὐρείας ἢ στενῆς περιφερείας. Ἐλάχιστος εἶναι ὁ ρόλος τὸν ὁποῖον παίζουν τὰ διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα. Καὶ εἰς τὸ κύριον αὐτὸ ζήτημα τῆς μορφώσεως τοῦ ἐκλογέως, τὸ ἑλληνικὸν Κράτος ἔχει ὑστερήσει τόσον, ὥστε ν’ ἀποτελῇ πλέον κοινὸν μυστικόν, ὅτι οὐδὲν ἔπραξε. Ἠσχολούμεθα περὶ συστημάτων καὶ θεωρειῶν, δὲν τὸ λέγω, ἵνα θίξω κανένα καὶ μεταφέρομεν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου σελίδας ἐγχειριδίων συνταγματικοῦ δικαίου. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβάλουν νὰ πράγματα. Ἀφ’ ἧς ἐποχῆς εἰσήχθη τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, δὲν μποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ πολίτης ἐμορφώθη σημαντικῶς. Θὰ ἔλεγον λοιπὸν κατ’ ἀρχήν, ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ συζήτησις αὐτὴ περὶ τοῦ ἐμμέσου ἢ τοῦ ἀμέσου, περὶ τοῦ ἀναλογικοῦ ἢ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ὅταν ἡ βάσις τῶν συστημάτων αὐτῶν, δὲν ἔχει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ὅπως πρέπει; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους χρειάζεται ἓν σύστημα. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἶναι ἄμεσος ἢ ἔμμεσος ἡ ἐκλογή; Ἐάν, κύριοι βουλευταί, πρόκειται νὰ συστήσωμεν μίαν δευτέραν Βουλὴν στρατολογουμένην μεταξὺ τῶν αὐτῶν προσώπων καὶ ἐκλεγομένην ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐκλογικῶν συλλόγων, δὲν βλέπω διατὶ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ Γερουσία. Δὲν βλέπω κανένα λόγον, παρὰ μόνον, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἕν δεύτερον σῶμα, ἵνα δίδῃ τὴν συγκατάθεσίν του, ὅταν ὁ πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, πρόκειται νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πέραν τούτου δὲν βλέπω κατὰ τὶ θὰ ἐχρειάζετο ἕν δεύτερον σῶμα. Πῶς λοιπὸν συγκροτουμένη θὰ ἐπιτελέσῃ καλλίτερα τὸν προορισμόν της, μὲ ἄμεσον ἢ ἔμμεσον ἐκλογήν; Ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ θὰ δημιουργήσῃ μίαν νέαν Βουλήν, λέγουν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἔμμεσον. Ἡ ἔμμεσος, ἀπαντοῦν οἱ ἄλλοι, θὰ καταστήσῃ στενώτερον τὸν ἐκλογικὸν σύλλογον καὶ ἑπομένως εὐκολωτέραν τὴν παγίδευσιν τῶν ἐκλεκτόρων. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς καὶ πειστικῶς, ὅτι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ εἶναι ὀρθὴ καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν. Καὶ ἀπὸ τῆς θεωρητικῆς αὐτῆς ἀπόψεως ἐρχόμεθα εἰς δευτέραν πλευρὰν τὴν τοῦ πρακτικοῦ ἐφαρμοσίμου. Εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα νά ἐφαρμοσθῇ; Διατὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς; Μὴ τυχὸν δὲν εἶχε γίνει καί εἰς ἄλλας περιστάσεις ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ; Ἀφοῦ ὅλα τὰ ἄλλα συστήματα ἔχομεν δοκιμάσει, ἐπὶ τέλους θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ κάμωμεν καὶ τὸν πειραματισμὸν αὐτόν; Ἀλλ’ ἐὰν ἔχωμεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὰ νομαρχιακὰ ἢ τὰ κοινοτικὰ συμβούλια δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ὥριμα, ὥστε νὰ μᾶς δώσουν ἐκ τῶν κόλπων των γερουσιαστάς, διατὶ νὰ νομίζωμεν ὅτι οἱ ἀποτελοῦντες τοὺς λοιποὺς ἐκλογικοὺς συλλόγους θὰ εἶχον ὡριμότητα; Ἡ Γερουσία κλυδωνισθεῖσα τόσον πολὺ εἰς τὰς διαφόρους συζητήσεις, ἐπηνέθη ὑπὸ τῶν μέν, κατεκρίθη ὑπὸ τῶν δέ, ὥστε ὁ θεσμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι κεκλημένος νὰ μὴ ἀποτελέσῃ πανάκειαν ἐν τῷ τόπῳ μας, ἀλλὰ νὰ προσφέρῃ σπουδαίας ὑπηρεσίας, ἤρχισε νὰ κλονίζηται εἰς τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην, θὰ κλυδωνισθῇ δὲ ἔτι περισσότερον, ἐὰν ἴδουν ὅτι αἱ ἴδιαι μέθοδοι ἐπεκράτουν, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτουν καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶμαι βεβαίως μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουν, ὅτι ὁ ἀποδιοπομπαῖος τράγος εἶναι αἱ ἑκάστοτε Βουλαὶ καὶ ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐπιφέρῃ τοιαύτην βελτίωσιν εἰς τὴν κατάστασιν, ὥστε ὡς διὰ μαγείας ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν, νὰ βελτιωθοῦν τὰ πράγματα. Ἀλλὰ καὶ δὲν νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ τέτοια δυσπιστία, ἂν στρατολογουμένη ἡ Γερουσία καθ’ ὃν τρόπον καὶ ἡ Βουλή, δὲν θὰ ἔχῃ τὰ ἐλαττώματα ἐκείνης. Ἐὰν τὸ ἔμμεσον τῆς ἐκλογῆς πρέπει νὰ συνυφανθῇ πρὸς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ὑπάρξῃ ἰδία τάξις ἐκλεκτόρων, αὐτὸ εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, ἀλλὰ μᾶλλον λεπτομερειακόν. Προσωπικῶς δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν νέου ἐκλογικοῦ σώματος ἐκλεκτόρων. Θὰ ἐπροτίμων νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προστρέξωμεν εἰς τὸ παράδειγμα τῆς γαλλικῆς Γερουσίας, πρὸς τὸ ὁποῖον κλίνει ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης καὶ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐρώτημα, ἐὰν πρέπῃ ἡ ἐκλογὴ νὰ γίνῃ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ἢ ἀναλογικόν, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα εἶπον διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Θὰ εἶχα ὅμως ἕνα δισταγμὸν ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἡ Γερουσία ἐκλεγομένη μὲ σύστημα ἀναλογικόν, θὰ ἦτο σῶμα τὸ ὁποῖον, δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρίσκηται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὴν Βουλήν. Ὁ τόπος μας ἔχει ἀνάγκην προφανῶς καλῆς διοικήσεως καὶ κατὰ δεύτερον, ἂν ὄχι ἥσσονα λόγον καὶ νομοθετικῆς βελτιώσεως. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ πρώτη ἐμφάνισις τῆς Γερουσίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ στηριχθῇ ἐπὶ διαφόρων πολιτικῶν ἐκδηλώσεων τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδυσχέραινον τὸ ἔργον τῆς κάτω Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε γοργῷ τῷ βήματι, νὰ προβαίνῃ περαιτέρω εἰς τὸ νομοθετικόν της ἔργον, εἰς ἐργασίαν βελτιώσεως, εἰς ἔργον ἀνακαθάρσεως. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, εἰς τὴν τρέχουσαν περίοδον, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ ἐπὶ τῇ βάσει συστήματος ἀναλογικοῦ. Θὰ πρέπῃ, εἶναι τὸ τρίτον ἐρώτημα, νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν οἱ ἐπαγγελματίαι; Εἶναι ἐρώτημα μικρότερον εἰς ἔκτασιν, ἀλλὰ μεγάλης σημασίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνει τόσον τὴν Κυβέρνησίν των εἰσαγαγοῦσαν τὸ νομοσχέδιον, ὅσον καὶ τὴν μειοψηφίαν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ τάσσηται ὑπὲρ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν, εἶναι νομίζω, ἡ ἐπιθυμία νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ νομοθετικὸν ἔργον τῆς πολιτείας εἰδικῶς ἀπὸ τοὺς διαφόρους κλάδους, ἵνα εἰσφέρωσι τὰ φῶτά τους, ἢ πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ἐκπροσώπησιν τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν συμφερόντων οὕτως ὥστε, ἐντὸς τῶν νομοθετικῶν σωμάτων, νὰ γίνηται ἡ ἀπαραίτητος ζύμωσις, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῆς ἀναθέσεως τῶν διαφόρων συμφερόντων, ὥστε ἐκ τῆς Βουλῆς αὐτῆς νὰ ἐκπορεύεται ἡ λύσις τῶν οἰκονομικῶν προβλημάτων; Θεωρητικῶς ὑπεστηρίχθη καὶ ἄλλοτε, ἀπὸ ἄλλας Κυβερνήσεις, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ συμβούλιον οἰκονομικόν, κατὰ μίμησιν γερμανικοῦ προτύπου, εἰς τό ὁποῖον νὰ γίνεται ἡ ἐκπροσώπησις τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Πάντως εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκούωνται αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ φωνή των, ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Γερουσίας καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ὥστε νὰ εἰσάγωνται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματιῶν, κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ μόνος τρόπος δὲν εἶναι ἄλλος, παρὰ ἡ εἰσαγωγή των εἰς τὴν Γερουσίαν. Συμπέρασμα: Πρέπει οἱ ἐπαγγελματίαι νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Δὲν γνωρίζω, μήπως ἀκριβῶς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων εἰς τὰ Νομοθετικὰ σώματα, μήπως αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα καταλήξῃ εἰς βλάβην τῆς θεωρίας, τῆς ὑποστηριζούσης, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται οἱ ἐπαγγελματίαι, διότι ἡ Γερουσία δὲν ἔχει τὸν ρόλον ἐντὸς τῶν κόλπων της νὰ ἴδῃ τὴν ζύμωσιν καὶ τὴν πάλην τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Ἡ Γερουσία ὅπως τὴν ἐφαντάσθη ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης καὶ μετ’ αὐτοῦ ὅλοι ἡμεῖς, θὰ εἶναι ἕνα σῶμα μᾶλλον συντηρητικόν, σῶμα χαλινοῦν τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ὄχι καὶ σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ διεξάγηται πάλη συμφερόντων, ὀξύνουσα τὰς συζητήσεις καὶ καθιστῶσα τὴν πάλην τῶν συμφερόντων περισσότερον ὠργανωμένην, περισσότερον ὀξεῖαν, περισσότερον ἔντονον εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ὄχι εἰς τὴν Βουλήν.

§158Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἅμα προέρχεται ἀπὸ τῆς αὐτῆς πηγῆς καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου;

§159Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ναί. Ἀλλὰ εἰς τὴν Βουλὴν περνᾷ ἀπὸ ἕνα διϋλιστήριον, ἐνῷ εἰς τὴν Γερουσίαν ἔρχονται τὰ ὀργανωμένα σωματεῖα καὶ στέλλουν τούς ἀντιπροσώπους. Διότι εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἑλληνικὸς λαός, μπορεῖ νὰ μὴ θέλῃ νὰ στείλῃ τοὺς Α ἢ Β ὑποψηφίους, ἐνῷ μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ τοὺς ἔχετε ἀσφαλῶς εἰς τὴν Γερουσίαν, διότι θὰ τοὺς ἐκλέξουν τὰ σωματειά τους καὶ θὰ τοὺς στείλλουν. Ἀλλὰ ἐκτὸς αὐτοῦ πρακτικαὶ δυσχέρειαι θὰ ὑπάρξουν, αἱ ὁποῖαι, νομίζω ὅτι, εἶναι ἀνυπέρβλητοι σχεδόν. Ὑποθέτω, ὅτι ὅλοι θὰ ἐσκέφθησαν ποῖα εἶναι τὰ ἐμπόδια εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προσκρούσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, ὅταν θὰ πρόκειται νὰ στρατολογηθοῦν ἀπὸ τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα καὶ τὰς ὀργανώσεις τὰς ἐπαγγελματικὰς οἱ ἐκπρόσωποί των. Κατὰ ποίαν δὲ ἀναλογίαν θὰ γίνῃ ἡ ἐκπροσώπησις αὕτη; Διότι αἱ γενικαὶ γραμμαὶ τίθενται εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διαιρέσεως εἰς μεγάλας τινὰς κατηγορίας τῶν μελλόντων νὰ ἐκπροσωπηθοῦν. Δὲν ἔχομεν δὲ καὶ ἀκριβῆ στατιστικήν, ὥστε νὰ γνωρίζωμεν πόσοι εἶναι οἱ μὲν καὶ πόσοι οἱ δέ, ποῖα εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ βιομηχάνων καὶ ἐργατῶν, πόσαι θέσεις ἀναλογοῦν εἰς τοὺς βιομηχάνους καὶ τοὺς ἐργάτας καὶ δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ἐστερημμένον σημασίας τὸ γεγονὸς, ὅτι ἄνευ τοιαύτης ἀκριβοδικαίας, κατὰ τὸ δυνατόν, λύσεως θὰ δημιουργηθοῦν εὐλογώτατα παράπονα ἐκ μέρους τῶν τάξεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνεπαρκῶς ἐκπροσωποῦνται. Ἀναγνωρίζω καὶ τὴν εἰδικότητά των καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ὁποίων εἶναι ἐκπρόσωποι οἱ ἐπαγγελματίαι, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεώς της ἡ Ἑλληνικὴ Γερουσία, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν ἐκπροσώπησιν αὐτήν. Οὐδὲν κωλύει, ὥστε εἰς τὸ μέλλον, μόνον ὅταν θὰ ὑπάρξουν αἱ ὀργανώσεις, ὅταν λειτουργήσουν τὰ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια καὶ τὰ βιομηχανικά, νὰ ὑπάρχῃ ὅλον τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ οἰκοδομηθῇ ἡ ἐκπροσώπησις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων αὐτῶν· τότε μόνον πρέπει νὰ γίνῃ σκέψις ἐπαγγελματικῆς ἐκπροσωπήσεως. Ἕνα τελευταῖον ζήτημα προκαλέσαν διαμαρτυρίας ἐκ μέρους τῶν μὲν καὶ διθυράμβους ἐκ μέρους τῶν δέ, εἶναι ἡ ἐκπροσώπησις τοῦ κλήρου. Θεωρῶ τὸ ζήτημα ἐντελῶς δευτερευούσης σημασίας. Ἡ εἴσοδος εἰς τὴν Γερουσίαν δὲν ἀποτελεῖ ἐπιβράβευσιν τοῦ ἱστορικοῦ ἔργου τῆς ἐκκλησίας ἢ οἱουδήποτε ἄλλου. Εἶναι γνωστὸν τὸ ἔργον τῆς ἐκκλησίας, γνωστὴ ἡ δρᾶσίς της. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πρέπει νὰ τύχῃ καὶ τυγχάνει ἐθνικῆς ἀναγνωρίσεως, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ δικαιολογῇ ἐπιχείρημα, ὅτι πρέπει νὰ στείλῃ ἐκπροσώπους καὶ ἡ ἐκκλησία.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τότε ἔπρεπε νὰ στείλουν καὶ οἱ ὁπλαρχηγοί.

§161Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ. Ἐπὶ ἄλλης βάσεως πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος. Ὁ κλῆρος ἀναμφιδόλως ἔχει ἀποστολήν, πλὴν τῆς καθαρῶς ἐκκλησιαστικῆς, ἐξόχως ἠθοπλαστικήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως, ἐρήμην τοῦ κλήρου νὰ εἴπωμεν κατὰ πόσον ἐπετέλεσεν τὴν ἀποστολὴν ταύτην, ἀπὸ τῆς δημιουργίας τοῦ Κράτους. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ ἐκφέρω γνώμην. Θὰ ἔπρεπε ὅμως, ἐὰν μὲν δὲν τὴν ἐπετέλεσε πλήρως νὰ τὴν ἐπιτελέσῃ πληρέστερον, ἐὰν δὲ δὲν τὴν ἐπετέλεσεν ἐντελῶς, τὴν ἠθικοπλαστικὴν αὐτῆς ἀποστολήν, νὰ ἐργασθῇ νὰ τὴν ἐπιτελέσῃ. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι θ’ ἀπετέλη ὤθησιν πρὸς τοῦτο, ἡ εἰσαγωγὴ ἀντιπροσώπων τοῦ κλήρου ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ἀλλὰ τὶ θὰ ἐπρόκειτο, οἱ ἀνώτεροι ἢ οἱ κατώτεροι διότι δὲν βλέπω τὸν λόγον—διατὶ νὰ μὴ ἐκπροσωπευθοῦν καὶ οἱ κατώτεροι κληρικοὶ—νὰ εἰσφέρουν εἰς τὴν Γερουσίαν; Τὴν δογματικὴν εἰδικότητά της, διότι περὶ οὐδενὸς ἄλλου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος, ὅπως θὰ τὴν εἰσφέρουν οἱ λοιποὶ ἐπαγγελματίαι; Ἢ τὶ ἄλλο; Τὴν Γερουσίαν φανταζόμεθα ἤρεμον, ἴσως ἀπαύγασμα τῆς ρωμαϊκῆς ἢ ἑλληνικῆς Γερουσίας, ὅπου ἐπρυτάνευεν ἡ σύνεσις καὶ ὁ κατευνασμὸς τῶν παθῶν. Ἀλλὰ τὶ θὰ ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ὁ κλῆρος εἰς τὴν Γερουσίαν; Νὰ εἴπῃ τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκκλησίαν; Τὰ ζητήματα τ’ ἀφορῶντα τὴν Ἐκκλησίαν εἶναι ἀφ’ ἑνὸς τὰ καθαρῶς ἐκκλησιαστικὰ εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ, λόγῳ τῆς φύσεως τῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας, λόγῳ τῆς ὅλης ὑφῆς των δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ λέγω, ἡ λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία, ὅπως εἰσέρχεται ἡ ἀγγλικὴ ἀντιπροσωπεία, ἀφ’ ἑτέρου τὰ ζητήματα τὰ θίγοντα τὰς σχέσεις ἐκκλησίας καὶ Κράτους, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναμφιδόλως ἡ ἐκκλησία δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ γνώμην, ὥστε ἡ παρουσία τῶν κληρικῶν εἰς τὴν Γερουσίαν θὰ περιορίζηται μόνον ὁσάκις κατὰ μακρὰ διαστήματα, διότι κατὰ μακρὰ διαστήματα γίνεται λόγος, γίνεται μεταβολὴ τῶν ἐκκλησιαστικῶν θεσμίων, ὁσάκις κατὰ μακρά τινα διαστήματα, θὰ πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Γερουσία ἐπὶ ἀποφάσεων λαμβανομένων ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ αἱ ἀποφάσεις τῆς Γερουσίας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ συνεισέφερον οἱ κληρικοί, δὲν εἶναι τελειωτικαί. Ἐφ’ ὅσον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος τελικὴν γνώμην ἔχει μόνον ἡ Βουλή, ποίαν σημασίαν θὰ εἶχε παρὰ τὴν ἁπλῆν ἔκφρασιν γνώμης, ἡ ὁποία θὰ ἠμποροῦσε νὰ δοθῇ καὶ κατὰ τρόπον ἄλλως ἐπίσημον, ἐντελῶς αὐθεντικὸν διὰ τῆς ἐπισήμου ὀργανώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐκκλησία; Διατὶ δὲ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρων κληρικῶν καὶ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπηθῇ ἡ ἐκκλησία καὶ ὑπὸ μὴ κληρικῶν ἢ καὶ ὑπὸ κατωτέρων κληρικῶν; Κατὰ τὶ θὰ ἠμποδίζοντο π. χ. τὰ ζητήματα τῆς ἐκκλησίας, νὰ ἐκπροσωπηθοῦν ἀπὸ καθηγητὰς τῆς θεολογίας τοῦ πανεπιστημίου ἢ οἱουσδήποτε ἄλλους; Δὲν νομίζω βεβαίως, ὅτι οἱ κληρικοὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὴν Γερουσίαν θ’ ἀποτελέσουν στοιχεῖα μὴ χρήσιμα. Θὰ εἶναι στοιχεῖα χρήσιμα, ἀλλὰ θεωρῶ τὸ ζήτημα, ὡς ζήτημα ἐντελῶς δευτερευούσης σημασίας. Καλὸν εἶναι νὰ μποῦν, ἀλλὰ ἐὰν δὲν μποῦν, δὲν βλέπω νὰ ἐπέρχεται καμμία ζημία. Περαίνων τὸν λόγον, κάμνω πάλιν τὴν γενικὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ῥύμῃ τῆς ἀγορεύσεώς μου, ἐν παρόδῳ ἐξέθεσα, διότι νομίζω ὅτι αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἔχουν γίνει περὶ τῆς Γερουσίας, ἡ προσδοκία τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἴσως ἡμῶν αὐτῶν, ὅτι ἐξ αὐτῆς θὰ ἐκπορευθῇ εἷς χρυσοῦς αἰών, εἶναι ὅλα ὀνειροπολήματα. Ὅταν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ἐπρόκειτο νὰ καταρτισθοῦν οἱ συνδυασμοί, ἦτο πρόχειρος ἡ διαβεβαίωσις πρὸς τοὺς παραμένοντας ἐκτὸς τῶν συνδυασμῶν; Μείνετε, θὰ γίνετε Γερουσιασταί. Ἂν θὰ ἐπρόκειτο ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρέμειναν ἐκτὸς τοῦ πλαισίου τῆς ἐνεργοῦ πολιτικῆς ζωῆς, νὰ εἰσέλθουν εἰς ἄλλην πολιτικὴν ζωὴν ἠρεμοτέραν, ὄχι βεβαίως ῥαστώνης, θὰ ἐπρόκειτο ἁπλῶς μόνον περὶ ἐξυπηρετήσεως προσωπικῶν ἀναγκῶν, προσωρινῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ καταστῶσιν μόνιμοι. Ἂν ὅμως, δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἐξυπηρέτησις προσώπων καὶ ἐξοικονόμησις περιστάσεων, ἀλλὰ πρόκειται ἡ Γερουσία νὰ γίνῃ θεσμὸς κατὰ τὸ δυνατὸν ὠφέλιμος, ἐπὶ τέλους θεσμὸς ὁλοκληρῶν τὸ πολίτευμα καὶ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἀποτελεῖ τὸν σπουδαιότερον λόγον διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κἄποια σπουδὴ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ δευτέρα Βουλή, στρατολογουμένη μεταξὺ τῶν αὐτῶν προσώπων, ἐκ μέρους τῶν αὐτῶν ἐκλογικῶν συλλόγων καὶ κατὰ τὰ αὐτὰ πρότυπα. (χειροκροτήματα).

§162Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Καίτοι κύριοι βουλευταί, δὲν εἶμαι συνταγματολόγος, ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ὀφείλει νὰ προσέξῃ. Κύριοι, ἡμεῖς οἱ τῆς ἀλυτρώτου Ἑλλάδος οἱ ὁποῖοι ἐζήσαμεν ἐν ἀπολυταρχικῷ Κράτει, ἀλλὰ ἀναμεταξύ μας εἴχομεν διοίκησιν πραγματικῶς δημοκρατικὴν, ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς ἐξηλέγομεν τοὺς ἀντιπροσώπους μας μεταξὺ τῶν ἐκλεκτῶν....

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐντελῶς ἀπολυταρχικοῦ καθεστῶτος.

§164Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. ... Εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ σπουδάσωμεν ἐντὸς ἀπολυταρχικοῦ καθεστῶτος, ὅπως ἦτο ἐν Αὐστρίᾳ τοιοῦτον ἀπολύτου μοναρχισμοῦ καὶ νὰ συζήσωμεν μεταξὺ τῶν φασιστῶν προεξάρχοντες εἰς κάθε φιλελευθέραν κίνησιν καὶ διακινδυνεύσαμεν δὶς διὰ τοῦτο, νὰ ἐξορισθῶμεν ἐκ τῶν συνόρων τῆς Αὐστρίας νὰ μεταβῶμεν ἀλλὰ νὰ σπουδάσωμεν, ἀκριβῶς διὰ τὸν φιλελευθερισμὸν καὶ ὑπὲρ τῶν καταπατωμένων δικαίων, τῶν ἐν τῇ αὐτοκρατορίᾳ λαῶν μόνον καὶ μόνον διότι εἴμεθα, πάντοτε ἐθνικισταί, καὶ ἀκριβῶς ὡς ἐθνικισταὶ τὴν τάσιν τὴν πρὸς τὰ ἀριστερὰ τὴν ἠσπαζόμεθα, ἀλλὰ πάντοτε μέχρι τινὸς ὁρίου. Ἀκριβῶς δὲ διὰ τὴν σημερινὴν Ἑλλάδα τὸν ἄκρως φιλελευθερισμόν, τὸν θεωροῦμεν ὡς καταστροφήν, διότι μετὰ τὸ μικρασιατικὸν ἀτύχημα, αἱ νεώτεραι θεωρίαι δὲν θ’ ἀποφέρουν τίποτε ἄλλο παρὰ ἀναρχίαν καὶ κομμουνισμόν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ λαὸς εἶναι ἀκόμη ἀμόρφωτος. Μέχρι τοῦδε ἐφανταζόμεθα ἡμεῖς οἱ νεώτεροι, οἱ ὁποῖοι ἐσπουδάσαμεν ἔξω, ὅτι θὰ παρουσιάζετο εἰς τὴν Ἑλλάδα ἓν κόμμα ἀρχῶν, ὡς π. χ. τὸ τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως. Δυστυχῶς ἡ ἐξέλιξις τοῦ κόμματος ἀπέδειξεν, ὅτι ἦτο καὶ αὐτὴ ἓν ἐκ τῶν προσωπικῶν κομμάτων καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξεν ἐν Ἑλλάδι ἓν κόμμα ἀρχῶν, τοιοῦτον ὑπῆρξε τὸ τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου, τὸ συντηρητικὸν δημοκρατικὸν κόμμα, ὡς ἐπίσης καὶ τὸ κομμουνιστικόν. Τὸ τῆς δημοκρατικῆς ἑνώσεως, ἦτο ἐργατικόν, πότε ἀγροτικόν, πότε σοσιαλιστικόν, πότε δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ τὶ ἦτο. Εἰς ἕνα τόπον εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ἐμορφώθησαν τὰ κόμματα, κόμματα ἀρχῶν, εἰς ἕνα τόπον εἰς τὸν ὁποῖον ἀκόμη λόγῳ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων, δὲν ἔχουν διαμορφωθῆ οὔτε ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, ὅπως πρέπει νὰ ὀργανωθοῦν, οὔτε ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, ἐρχόμεθα καὶ ζητοῦμεν, ὅπως παρουσιάσωμεν εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σῶμα τῆς Γερουσίας ὡς κάτι τί τὸ τελειότερον τῶν συστημάτων, ἕνα ἀπαύγασμα ὅλων τῶν εὐρωπαϊκῶν συστημάτων, ὡς ἐὰν ὁ ἑλληνικὸς λαός, διοικεῖτο ἀπὸ κάτι τί τὸ τέλειον καὶ δὲν ἔλειπε παρὰ τὸ σύστημα μόνον τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Εἶμαι τῆς ἀπόψεως, καίτοι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, λόγῳ τῆς σημερινῆς καταστάσεως καὶ λόγῳ τῶν αἰτιῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως θεσπίσῃ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ δώσῃ εἰς τὸν τόπον μίαν ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀντεπεξέλθῃ ἀπέναντι τῶν διαφόρων κινδύνων, εἶμαι σύμφωνος λέγω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπόφασιν τῆς πλειοψηφίας τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀποδώσῃ διὰ πλειοψηφικοῦ συστήματος τὴν γερουσίαν. Ὅπως μία ἰσχυρὰ κοινοβουλευτικὴ κυβέρνησις ἐχρειάζετο τότε οὕτω καὶ μία ἰσχυρὰ γερουσία ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ, τοὺς δὲ δέκα τοὺς ὁποίους ἀναγράφει, ὅτι θὰ ἐκλέξῃ ἡ Βουλή, πολὺ ὀρθοτάτη ἡ ἄποψις, διότι ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ἐκλεκτοὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ εἰσέλθουν, ἢ ἀποτυγχάνουν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἢ εἶναι ἀδύνατον εἰς αὐτοὺς καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ ἐκλεγοῦν βουλευταί, τοῦτο λοιπὸν θὰ ἦτο ὀρθόν, ὅπως μεταξὺ τῶν ἱκανοτέρων τῆς ἑλληνικῆς πολιτείας δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ὁμοίως καὶ διὰ τὸ δεύτερον ζήτημα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου. Βεβαίως ὁ κλῆρος προσέφερε πολλὰ ἰδίως εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ἀλυτρώτου ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ καλὸν θὰ εἶναι νὰ μὴ ἀνακατεύεται εἰς τὴν πολιτικήν. Ἐὰν βεβαίως ἐξέχουσαι μεταξὺ τῶν κληρικῶν φυσιογνωμίαι ὑπάρχουν, κανεὶς δὲν τοὺς ἐμποδίζει νὰ εἰσέλθουν, ὄχι μόνον εἰς τὴν γερουσίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἔχομεν ἁπτὰ παραδείγματα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὅπου καὶ αὐτὸς ὁ πρόεδρος τῆς αὐστριακῆς δημοκρατίας εἶναι κληρικός.

§165Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριοι βουλευταί· ἔρχομαι τελευταῖος ἐγὼ νὰ ὁμιλήσω περὶ θέματος ἤδη ἐξηντλημένου καὶ βεβαίως οὔτε τὰ ἐφόδια ἔχω, οὔτε ἐσκέφθην ποτὲ νὰ ὁμιλήσω ἐμπεριστατωμένως καὶ νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Μόνον μερικὰς σκέψεις καὶ γνώμας μου, θέλω νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλήν. Προκειμένου περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁ ἔμμεσος τρόπος ὁπωσδήποτε καὶ ἂν εἶναι, μοῦ φαίνεται ὅτι εἶναι πολὺ καλλίτερος, τοῦτο δὲ διότι ὁ ἄμεσος τρόπος καὶ ἡ στενὴ περιφέρεια μοῦ φαίνεται, ὅτι ἀνάγει εἰς πολλοὺς τὴν ὄρεξιν, οἱ ὁποῖοι ἴσως–ἴσως μὲ τὸν ἔμμεσον τρόπον καὶ εἰς εὐρεῖαν περιφέρειαν, δὲν θὰ εἶχον αὐτὴν τὴν ὄρεξιν. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν θὰ εἶναι καλλιτέρα ἡ ἐπιλογή. Θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναπτύξω αὐτὸ τὸ θέμα εὐρύτερον, διότι δὲν θέλω νὰ καταχρασθῶ τῆς καλωσύνης σας καὶ τοῦ χρόνου τὸν ὁποῖον ἔχομεν. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον σημεῖον. Τὸ δεύτερον σημεῖον εἶναι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ κλήρου. Δὲν βλέπω τὶ καλὸν ἔχει ἐπέλθει ἀπὸ τὸν κλῆρον μέχρι τοῦδε, ὥστε νὰ θέλωμεν νὰ τὸν βάλωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἴσως εἶμαι ἀντικληρικός, ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἐκκλησία μας εἶχε ἕνα κληρικὸν Ἕλληνα, ὅσον τὸν ἅγιον τῆς Κανταβρυγίας, ἢ ἄλλους μεγάλους ἄνδρας, ἴσως τότε θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς ἐκπροσωπήσεώς του ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν στιγμὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠλευθερώθη ἡ Ἑλλάς, δὲν ἠξεύρω ἂν ἔσχομεν ἱεράρχας ἀξίους τοῦ ὀνόματός των, διότι καὶ αὐτὸς ὁ Φαρμακίτης καὶ ὁ Οἰκονόμος ἐξ Οἰκονόμων, ἔγραφον βιβλία ἐναντίον καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι εἶναι σήμερον οἱ ὁποῖοι καταγίνονται εἰς προσωπικὰς ἔριδας.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 8.30′ μ. μ.)