1928.06.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 97η

ΤΗΣ 26 ΙΟΥΝΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6 10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ κυροῦνται ταῦτα μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως). Ἀνακοινοῖ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Οἱ ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ διαμένοντες παθόντες κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ὑποβάλλουν αἴτησιν, ζητοῦντες παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως καταβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὰς καταβληθείσας ὑπὸ τῶν Συμμάχων ἀποζημιώσεις, διότι ἄλλως θὰ προσφύγουν εἰς τὰς Συμμαχικὰς Δυνάμεις. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ εἰκονίζει τὴν ὑφισταμένην ἐν τοῖς Δικαστηρίοις κατάστασιν καὶ παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐν τῷ ψηφίσματι περιλαμβανόμεναι ὑποδείξεις του, πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης. Οἱ Δημόσιοι Ὑπάλληλοι Κερκύρας καὶ τῆς Ἑταιρίας Ἴστερν παρακαλοῦν ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ αἰτήματά των. Τὸ Ἐπαγγελματικὸν τμῆμα τοῦ Ἐπιμελητηρίου Καλαμῶν διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης ἀπομακρύνσεως τοῦ ἐκεῖ 9ου Συντάγματος, καθόσον ἡ πόλις θὰ ὑποστῇ ἐκ τούτου, πλήρη μαρασμόν. Ἐπιτροπὴ Χρηματιστηρίου Ἐμ)τῶν Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἐκ τῶν πρώτων ψηφισθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου περὶ Χρηματιστηριακῶν Ἐμπορευμάτων. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς πλημμυροπαθῶν Σερρῶν, ἐπαναλαμβάνει τὴν παράκλησιν περὶ ταχείας καὶ γενναίας συνδρομῆς τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν πλημμυροπαθῶν. Ἡ Ἐθνικὴ ὀργάνωσις «Παῦλος Μελᾶς», διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας, ὡς ζητοῦντος νὰ ἀφαιρέσῃ 22 οἰκόπεδα καὶ νὰ δώσῃ αὐτὰ εἰς τοὺς πατριώτας του Σαρανταεκκλησιώτας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως ἀναπήρων Καλαμῶν ὑποβάλλει αἴτησιν περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἀναπήρων πολέμου καὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν πραγματικῶς τοιούτων. Οἱ ἀποκλεισθέντες τοῦ συσσιτίου πρόσφυγες φοιτηταί, ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὸν ἄδικον ἀποκλεισμόν των καὶ ζητοῦν τὴν ἐπαναφοράν των εἰς τὸ συσσίτιον. Ὁ λαὸς Τσαγγαράδας Βόλου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀποφασισάσης τὴν συγχώνευσιν τοῦ κληροδοτήματος Ἀχιλοπούλου–Ζούλια–Μελάκη. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Ξηροκαμπίου ὑποβάλλει εὐχὴν περὶ ψηφίσεως τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου διὰ τὸ Σανατόριον «Ἅγιος Νίκων». Ἡ Καρτερία Δ. Βελλῆ ὑποβάλλει αἴτησιν τῆς πόλεως Ἀγρινίου, παρακαλούσης ὅπως ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς τὴν μόνην ἀπόγονον τῆς ἱστορικῆς ταύτης οἰκογενείας ἥτις περιῆλθεν εἰς τελείαν οἰκονομικὴν ἔνδειαν. Ὁ Σύνδεσμος Ἀποστράτων Ἀξιωματικῶν Μυκόνου ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ Γ. Φαρμάκη, ζητοῦντος, ὅπως τῷ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιόν του, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεγνώρισε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἡ ἀγαθοεργὸς ἀδελφότης Πενταλόφου ὑποβάλλει αἴτησιν δι’ ἧς παρακαλεῖ ὅπως κατασκευασθῇ καὶ ἡ ὁδὸς Λειψίστης Ζουπανίου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου ἀνοικοδομήσεως παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὑπερτιμήματος ἀγοραπωλησιῶν καθόσον ἡ ὑφισταμένη κατάστασις δημιουργεῖ ἀφάνταστον κρίσιν εἰς τὰς οἰκοδομικὰς ἐργασίας. Ὁ ὑπάλληλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων Παντελῆς Βερσίνας ὑποβάλλει αἴτησιν διαμαρτυρίας, διότι καίτοι εὑρισκόμενος ἐν ἀναρρωτικῇ ἀδείᾳ ἀπελύθη παρανόμως ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ζητεῖ τὸν ἐπαναδιορισμόν του. Κοπνεργάται διαφόρων πόλεων διὰ τηλεγραφημάτων ζητοῦν τὴν ἀποδοχὴν τῶν ὑποβληθέντων αἰτημάτων των. Τὸ Ἐπαγγελματικὸν Ἐπιμελητήριον Βόλου, ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Ἐπαγγελματιῶν Κομοτηνῆς, ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Θεσσαλονίκης καὶ ἡ Ὁμοσπονδία Ἐπαγγελματιῶν καὶ Βιοτεχνῶν Θεσσαλονίκης, διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς περὶ μὴ ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἐργαζομένων τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ὁ βουλευτὴς Πρεβέζης κ. Θ. Χαβίνης ὑποβάλλει τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πρεβέζης, τῶν Ἐμποροπαντοπωλῶν Πάργας καὶ ἄλλων ἐμπόρων, διαμαρτυρομένων, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πωλεῖ τὸν ἀραβόσιτον εἰς τιμὴν μεγαλυτέραν ἐκείνης εἰς ἣν ἐπωλεῖτο μέχρι σήμερον, χωρὶς ν’ ἀνακουφίζῃ τὸν πενόμενον λαόν, ἐνῷ συγχρόνως πλήττει τὸ ἐμπόριον. Ὁ Σύνδεσμος Μακεδονομάχων «Παῦλος Μελᾶς» Βόλου ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἀποδοχὴν τῶν αἰτημάτων του τὰ ὁποῖα εἶχεν ὑποβάλει μετὰ τὸ Παμμακεδονικὸν Συνέδριον. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λετρίνων ὑποβάλλει τὴν παράκλησιν ὅπως μὴ καταργηθῇ, ἀπαλλοτριουμένη ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἡ δημοτικὴ πλατεῖα Ἑστιάς. Ὁ Βουλευτὴς κ. Α. Ἀργυρὸς καταθέτει ἀναφορὰν ἐπιτροπῆς κατοίκων Κιούμκιοϊ, ζητούντων τὴν μετακίνησιν τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ Νέας Πάτρας εἰς τὸν ἀναγερθέντα νέον συνοικισμόν, συμφώνως πρὸς τὰ πρὸ πολλοῦ ἀποφασισμένα. Ὁ Σύνδεσμος Καπνοπωλῶν Ἀθηνῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα διαμαρτυρίας κατὰ τῆς τοποθετήσεως περιπτέρων ἔμπροσθεν τῶν καπνοπωλείων καὶ παρακαλεῖ ὅπως παύσῃ πλέον ἡ τοιαύτη τοποθέτησις, ὡς ζημιοῦσα μεγάλως τοὺς ἰδιοκτήτας καπνοπωλείων. Οἱ κ. κ. Π. Μερλόπουλος (Ὑπ. τῶν Ναυτικῶν) καὶ Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν), ὑποβάλλουν νομοσχέδιον «περὶ προσλήψεως πολιτικῶν ὀδοντοϊατρῶν εἰς τὸ Ναυτικόν». Ὁ κ. Ν. Βελένιζας (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου 1ον) «περὶ ναυλομεσιτῶν» καὶ 2ον) «περὶ Χρηματιστηρίων ἐμπορευμάτων καὶ ἐμπορομεσιτῶν». Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Καλκάνης, Σ. Ἠλιόπουλος, καὶ Δ. Μπαμπᾶκος καταθέτουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐφημερίδων». Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Ἰασωνίδης καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ Ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἡ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν σχεδίων νόμων 1ον) «περὶ συστάσεως ταπητουργικῆς ἑλληνικῆς προνομιούχου ἑταιρίας» καὶ 2ον) «περὶ ὀργανισμοῦ τῆς Ἀνωτάτης Σχολῆς Ἐμπορικῶν καὶ Οἰκονομικῶν Ἐπιστημῶν». Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων 1ον) «περὶ ὀχυρωματικῶν ἔργων» καὶ 2ον) «περὶ ὑπαγωγῆς ἀξιωματικῶν τινων ἀδικηθέντων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀναπήρων ἀξιωματικῶν». Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον, ἔχει ὁ κ. Μάρκου.

§2Α. ΜΑΡΚΟΥ. Καὶ ἄλλοτε, ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Δικαστηρίων ἐν Πάτραις. Τὸ ἀνακοινούμενον σήμερον ἔγγραφον τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν μᾶς ἐπιβάλλει ὅπως καὶ αὖθις ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ τῶν Δικαστηρίων ἐν Πάτραις. Τὸ Πρωτοδικεῖον Πατρῶν ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου ἀργεῖ ἐλλείψει Δικαστῶν καὶ οὕτω τὸ Κράτος ἀρνεῖται εἰς τοὺς φορολογουμένους πολίτας δικαιοσύνην. Τὸ Εἰρηνοδικεῖον, λόγῳ τῆς ἀπειρίας τῶν ὑποθέσεων, οὐσιαστικῶς ἐσταμάτησε τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεων, μὴ ἐπαρκοῦντος ἀνθρωπίνως τοῦ ἑνὸς ὑπάρχοντος Εἰρηνοδίκου. Τὸ Ἐφετεῖον ἀπεγυμνώθη ἐπίσης Ἐφετῶν, καθ’ ἃ δὲ πληροφοροῦμαι πρόκειται νὰ στερηθῇ καὶ ἄλλων. Ὡς ἐννοεῖ ἡ Βουλή, ἡ κατάστασις εἶναι οἰκτρὰ καὶ χρήζει λήψεως συντόνων μέτρων διὰ τῆς τοποθετήσεως ἐπαρκοῦς προσωπικοῦ. Οὔτε ὀρθόν, ἀλλ’ οὔτε ἠθικὸν εἶναι τὸ Κράτος διὰ τῆς ἐνεργείας του ν’ ἀρνῆται δικαιοσύνην εἰς τοὺς κατοίκους μιᾶς πόλεως ὡς αἱ Πάτραι. Ὀλίγη καλὴ θέλησις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἁρμοδίων καὶ τὰ πράγματα δύνανται νὰ τακτοποιηθῶσι.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Στεφανόπουλος.

§4Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου Συναδέλφου δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον ν’ ἀπασχολήσω, ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγας στιγμάς, τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία πρόκειται ν’ ἀπασχοληθῇ μὲ τόσα σοβαρὰ ζητήματα, ἐὰν ἡ ἀνάγκη τῆς λειτουργίας τῶν Δικαστηρίων δὲν ἦτο πλέον ἢ ἐπιτακτική. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν, δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων πρὸς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον καὶ πρὸς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης παρέστησε τὴν ἀνάγκην τῆς συμπληρώσεως τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1927 οὐσιαστικῶς ἔχει καταργηθῆ. Κάλλιον ἐμοῦ θὰ γνωρίζετε, Κύριοι Συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχουν ὑποθέσεις ἐγγεγραμμέναι ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας ταύτης καὶ αἱ ὁποῖαι τρὶς ἀνεβλήθησαν καὶ τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις δὲν κατέστη ἀκόμη δυνατή. Εἶναι μία κατάστασις ἀξιοθρήνητος. Ὀφείλω νὰ διερμηνεύσω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅλην τὴν ἀγανάκτησιν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν καὶ εἰδικῶς τοῦ δικηγορικοῦ σώματος. Διὰ τὴν μὴ ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ὕψιστα συμφέροντα τῶν πολιτῶν διακυβεύονται, ἡ δημοσία πίστις καὶ δὴ ἡ ἐμπορικὴ πίστις εὑρίσκεται εἰς κακὸν σημεῖον. Οὐδεὶς εὑρίσκει χρῆμα ὅταν θέλῃ, διότι ἕκαστος δανειστὴς γνωρίζων, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ ἐπιδίκασις τῆς ἀπαιτήσεως αὐτοῦ, δὲν χορηγεῖ χρήματα. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς παρουσίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ὅστις εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει σοβαρῶς λάβει ὑπ’ ὄψει ταῦτα, τὰ ὁποῖα ταύτην τὴν στιγμὴν λέγω, καὶ θὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, λέγω ἐπὶ πλέον ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ Εἰρηνοδικείου, εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ ὁποίου γνωρίζετε πόσον σοβαρὰ καθήκοντα ἔχουσιν ἀνατεθῆ, εἶναι ἐπίσης εἰς ἀξιοθρήνητον σημεῖον. Τὸ Προεδρεῖον τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν, δι’ ἐγγράφου του ἀπὸ 1ης τρέχοντος μηνὸς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, παρέστησε καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ τοποθετηθῇ δεύτερος Εἰρηνοδίκης καὶ δύο τοὐλάχιστον Πάρεδροι, διότι ὁ ἐκεῖ ὑπάρχων, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ πολυσχιδῆ καθήκοντα. Τερματίζων, παρακαλῶ ὅπως κατὰ τὸ στάδιον τῶν θερινῶν διακοπῶν ληφθῇ μέριμνα καὶ μὴ παραταθῇ τὸ κατ’ οὐσίαν δικαιοστάσιον καὶ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, διότι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἦτο χείριστον. Ἐὰν μάλιστα παρεμπέσουν ἐν τῷ μεταξύ, ὡς εἶναι βέβαιον, αἱ ἐκλογαὶ καὶ γίνουν καὶ αὐταὶ μὲ ἀναλογικὸν σύστημα, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις, καὶ τότε τὸ δικαιοστάσιον παρατείνεται καὶ ἑπομένως ἡ πίστις ἐπὶ τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν Δικαιοσύνην κλονίζεται σοβαρῶς.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασίου.

§6Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει σταματήσει καὶ εἰς Πύργον ἡ μηχανὴ τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς ἀπὸ πολλοὺς μῆνας, ἀφ’ ἧς ἀπεβίωσεν ὁ ἐκεῖ Εἰσαγγελεὺς καὶ δὲν κατωρθώθη εἰσέτι νὰ τοποθετηθῇ εἷς Εἰσαγγελεύς. Ὅλη ἡ πολυσχιδὴς ἐργασία τῆς Εἰσαγγελίας ἐκείνης βαρύνει ἕνα Ἀντεισαγγελέα, ὁ ὁποῖος ὁσονδήποτε καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἐργατικὸς καὶ φιλόπονος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ὅλον ἐκεῖνον τὸν ὄγκον τῆς ἐργασίας. Τελευταίως μάλιστα ἠσθένησε καὶ οὗτος καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Εἰσαγγελία παραμένει ἐντελῶς ἀδιοίκητος, πρόκειται δὲ περὶ Εἰσαγγελίας ἑνὸς τῶν μεγαλειτέρων Πρωτοδικείων τοῦ Κράτους. Θὰ παραλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν τοποθέτησιν ἑνὸς Εἰσαγγελέως, ἂν καὶ χρειάζεται καὶ εἷς Ἀντεισαγγελεὺς ἀκόμη διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς Δικαιοσύνης.

§7Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὑπάρχει μία ἀνωμαλία εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Πατρῶν. Τοῦτο ὅμως συνέβη διότι τινὲς τῶν Πρωτοδικῶν ἠσθένησαν, ὁ εἷς μάλιστα ἔπτυσε καὶ αἷμα εἰς τὸ πεζοδρόμιον. Διὰ τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι ἠδυνάμην νὰ ἀρνηθῶ τὴν χορήγησιν μιᾶς ἀδείας. Εἶναι γνωστὸν μετὰ πόσης φειδοῦς προβαίνω εἰς τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ μετὰ σκληρότητος προβαίνω εἰς τὴν χορήγησιν τῶν ἀδειῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχω κατὰ τοιοῦτον τρόπον μίαν ἀσθένειαν διαπιστωμένην δὲν ἔχω κανένα δικαίωμα νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἄδειαν αὐτήν.

§8Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλετε νὰ δώσετε ἄδειαν.

§9Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Ὤφειλα νὰ δώσω καὶ τὴν ἔδωκα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοῦ κάμνει κατάπληξιν, κ. Βουλευταί, εἶναι ὅτι ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν λέγει, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι ἀπὸ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου καὶ διαμαρτύρεται τὴν 1ην Ἰουνίου, δηλαδὴ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν δικαστικῶν διακοπῶν. Τί μέτρα, λοιπόν, δύναται νὰ λάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, οὐχὶ εἰς τὰς παραμονὰς τῶν διακοπῶν, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν θερινῶν διακοπῶν, διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Δικαιοσύνην ὅπως προχωρήσῃ αὕτη εἰς τὰς ἐργασίας της; Νομίζω δὲ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀνωμαλία παρετηρήθη εἰς τὰς ἀρχάς, ὅταν ἔγιναν αἱ δικαστικαὶ μεταβολαί. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πατρῶν ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὅλα τὰ Εἰρηνοδικεῖα τῶν μεγάλων πόλεων ἔχουν πληθώραν ἐργασίας. Ἡ καθυστέρησις δὲ αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν κατωτέρου προσωπικοῦ. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ἀποκλειστικὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ ζήτημα ἀναγραφῆς σχετικῆς πιστώσεως εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ὅταν ἐζήτησα τὴν προσθήκην μιᾶς πιστώσεως 10.000 ἡ πίστωσις αὕτη δὲν εἶχεν ἄλλον σκοπόν, παρὰ ἀπέβλεπεν εἰς τὴν αὔξησιν βοηθητικοῦ προσωπικοῦ εἰς ὅλα τὰ δικαστήρια τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅμως, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως. Διὰ τὰ παράπονα τοῦ κ. Συναδέλφου διὰ τὴν Εἰσαγγελίαν Πρωτοδικῶν Ἠλείας, ἔχω νὰ παρατηρήσω, ὅτι εὐθὺς ὡς ἀπέθανεν ὁ ἐκεῖ Εἰσαγγελεύς, ἀμέσως ἔστειλα ἔγγραφον εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν θέσιν του, ἐτοποθέτησε δὲ ὁ Ἄρειος Πάγος ἕνα Εἰσαγγελέα, ὁ ὁποῖος δὲν ἠδύνατο νὰ ἀφίσῃ τὴν θέσιν του τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ νὰ δεχθῇ. Διεφώνησα πρὸς τὸ Ἀνώτατον Δικαστ. Συμβούλιον καὶ διετάχθη τότε νὰ μεταβῇ ἐκεῖ ὁ κ. Οἰκονόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἤδη εἰς τὴν θέσιν του.

§10Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ νὰ διατυπώσω ἓν παράπονον διὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὰς Σέρρας. Εἶναι κενὴ ἡ θέσις τοῦ Εἰσαγγελέως ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν τοποθέτησιν Εἰσαγγελέως.

§11Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικ.). Σχετικῶς μὲ τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σερρῶν Συναδέλφου ἔχω νὰ ἀπαντήσω τὰ ἑξῆς: Ὁ ἐκεῖ τοποθετημένος Εἰσαγγελεὺς εὑρίσκεται ἀπὸ ἔτους ἐν Εὐρώπῃ, διατελῶν ἐν ἐκπαιδευτικῇ ἀδείᾳ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Εἰσαγγελία Σερρῶν ἔχει πληθώραν ἐργασίας καὶ ἑπομένως ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως ἑνὸς Εἰσαγγελέως καὶ ἑνὸς Ἀντεισαγγελέως καὶ ἔστειλα σχετικὸν ἐρώτημα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον διατί ἔμεινεν ἡ θέσις τοῦ εἰσαγγελέως κενή, ἀλλὰ ἀτυχῶς τὸ Ἀνώτατον Δικαστικὸν Συμβούλιον δὲν εὑρίσκει σκόπιμον τὸ ἐρώτημα τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ ἀπέρριψε.

§12Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε καὶ ἔταξε τετραήμερον προθεσμίαν εἰς δύο Ἐπιτροπάς, ἐπὶ τῶν γεωργικῶν καὶ προσφυγικῶν ζητημάτων ἵνα φέρωσι τὸ πόρισμα τῆς μελέτης των ἐπὶ τῶν ἀνωμάλων δικαιοπραξιῶν. Παρῆλθον 4 τετραήμερα καὶ δὲν κατωρθώθη νὰ συνεδριάσῃ καὶ νὰ ὁρίσῃ τοὺς εἰσηγητάς, δικαιοῦται δὲ ἡ Βουλή, ἀφοῦ ἤδη παρῆλθον τόσα τετραήμερα, νὰ εἰσαγάγῃ ἀπ’ εὐθείας τὸ θέμα καὶ νὰ συζητήσῃ πρὸ τῶν διακοπῶν, καθότι ὡς γνωρίζετε πρόκειται περὶ σοβαροῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἡ περαιτέρω παρέλκυσις θὰ δημιουργήσῃ προστριβὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων.

§13Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ ἐντονωτάτας διαταγάς, ὅπως μὴ ἐκτελῶνται αἱ πράξεις.

§14Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται νὰ κάμῃ μὲ τὴν σύμβασιν Ἤστερν, διότι αὐτὴ εἶναι ἐξωφρενική, οὔτε συνέδριον ὑπαλλήλων ἀναγνωρίζει, οὔτε τίποτε ἄλλο.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνετε ἐπερώτησιν. Αἰφνιδιαστικῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν τί σκέπτεται νὰ κάμῃ.

§16Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑταιρία νὰ παραγνωρίζῃ τὸν σύλλογον τῶν ὑπαλλήλων, οὔτε τίποτε ἄλλο.

§17Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἀνεγνώσθη τηλεγράφημα, ὅτι ἐπίκειται ἡ μετάθεσις τοῦ 9ου Συντάγματος Καλαμῶν. Δὲν γνωρίζω ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Οἱοσδήποτε ἐὰν θέλῃ τοῦτο πάντως εἶναι ἐναντίον τῆς ἐπιθυμίας τοῦ Μεσσηνιακοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, διότι τὸ 9ον Σύνταγμα ὑπάρχει ἐν Καλάμαις ἀφ’ ἧς ὑπάρχει Βασίλειον. Συνέχεια τῆς συζητήσεως «περὶ Γερουσίας». Ὁ κ. Χαρ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Φαρμακευτικῶν Συλλόγων».

§19ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν. Δεκτόν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον.

§21Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περιέχει δύο τμήματα. Τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκλογὴν τῶν εἴκοσι Γερουσιαστῶν ὑπὸ τῶν διαφόρων ὀργανώσεων καὶ τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκλογὴν τῶν 90 Γερουσιαστῶν ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τῶν 20 Γερουσιαστῶν, ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι ἔρχεται εἰς πρώτην σειράν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω εἰς ἄλλην συζήτησιν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τῆς ἐκλογῆς τῶν 90 Γερουσιαστῶν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, φαίνεται ὅτι ἐμφανίζει μᾶλλον κατεπειγούσας ἀπόψεις καὶ νομίζω, ὅ,τι ἐπ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἡ Κυβέρνησις, ὑποβάλλουσα τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογῆς ὑπὸ τοῦ λαοῦ τῶν 90 Γερουσιαστῶν, ἐστήριξε τοῦτο, εἰς τὸ ἀναλογικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Ὑπάρχει μία ἄποψις, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὀρθῶς ἐστήριξε τοῦτο εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι εἶναι δύσκολον νὰ δεχθῶμεν νὰ ἔχωμεν διάφορον σύστημα ἐκλογῆς τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τοῦ ἄλλου Νομοθετικοῦ Σώματος, ἀφοῦ καὶ τὰ δύο καλοῦνται νὰ ἀσκήσωσι τὰς αὐτὰς λειτουργίας. Θεωρῶ, λοιπόν, τὴν ἄποψιν αὐτὴν ὀρθήν. Ἀλλὰ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὡς ἐκπροσωπεῖται ἐν τῇ Βουλῇ, διὰ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Διευθυντοῦ καὶ συναδέλφου ἐκ Σάμου, ἔθηκε ζήτημα μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὑποστηρίξας τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Ἐὰν ἡ ἄποψις ἐκείνη ἤθελε γίνῃ δεκτή, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐθεωρεῖτο μεταβλητέον καὶ τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, τὸ ἰσχῦον διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, διὰ νὰ κυρωθῇ ὁ κανών, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν δύο διάφορα ἐκλογικὰ συστήματα. Καὶ δὲν θὰ ἦτο μόνον τοῦτο. Θὰ ἀνετρέπετο ἄρδην ὁ κανὼν οὗτος. Τοῦτο προέκυψεν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως ἐκείνης, ὁλόκληρον δηλαδὴ ἐκλογικὸν ζήτημα ἀφορῶν καὶ τὰ δύο Σώματα, καὶ τὸ θεωρῶ κατεπεῖγον ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀναμενομένας ἐκτάκτους ἐκλογικὰς περιστάσεις. Διὰ τοῦτο καὶ θὰ περιορισθῶ νὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον τῆς Γερουσίας εἰς τοῦτο καὶ μόνον τὸ ζήτημα, τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ὑπόσχομαι δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ τελειώσω διὰ πολὺ ὀλίγων τὴν ἀγόρευσίν μου. Οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, κύριοι Βουλευταί, δηλαδὴ τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, σκοπὸν ἔχουν τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐκδηλώσεως τῆς γνησίας λαϊκῆς θελήσεως. Εἶναι ἀληθὲς καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ ἐλαττώματα, ὅπως δὲν ὑπάρχει καὶ σύστημα ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχῃ πλεονεκτήματα. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οἱονδήποτε σύστημα, καὶ ἐκεῖνο μὲ τὰ ἐλαττώματα, ἐὰν παγίως καὶ εἰλικρινῶς ἐφαρμοσθῇ, ἐὰν ἄνευ βίας καὶ νοθείας ἐφαρμοσθῇ, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν γνησίαν ἀπόδοσιν τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Ὅταν δὲ ἐπιζητοῦνται μεταβολαί, σημαίνει ἤ, ὅτι δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αὐταὶ αἱ ἀρχαὶ τὰς ὁποίας ὑποστηρίζω, ἢ ὅτι ἄλλο τι σκέπτονται, ξένον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, οἱ ἐπιζητοῦντες μεταβολάς. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ ἀπόδοσις τῆς γνησίας λαϊκῆς θελήσεως, κατὰ τὰ ἀποτελέσματα, δὲν δύναται νὰ εἶναι εὐμενὴς καὶ εἰς τὰ δύο ἐνδιαφερόμενα μέρη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὐχαριστῇ αὕτη πάντας τοὺς παλαίοντας εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας, καὶ θεωρεῖται συνήθως, ὅτι τοῦτο ἐπηρεάζει ἐπωφελῶς ἢ ἐπιβλαβῶς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ κόμμα. Ἕκαστον κόμμα, παραβλαπτόμενον, ἀνευρίσκει, ὅτι τὸ σύστημα ἐμφανίζει ἐλαττώματα, καὶ ἕκαστον κόμμα ἀνευρίσκει, ὅτι τὸ σύστημα ἔχει ἐλαττώματα, φροντίζει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν διόρθωσιν τῶν ἐλαττωμάτων. Ἀλλ’ ὅταν τὰ κόμματα ἐπιχειρῶσι τὴν διόρθωσιν τῶν κατ’ αὐτὰ ἐλαττωμάτων τοῦ ἰσχύοντος ἐκλογικοῦ συστήματος, πρέπει νὰ γνωσθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωσιν ἀνεπηρεάστως ἕνεκα τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτῶν συμφέροντος. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσωσι νὰ εἶναι ἀμερόληπτα, εἶναι ἀδύνατον ὑποσυνειδήτως νὰ μὴν ἐπηρεάζωνται. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ὑπῆρξε ῥήτωρ, βουλευτής, ἢ ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ ὁποῖος, ἀποφασίσας νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, νὰ μὴ ἤρχισε τὴν μελέτην του ἀπὸ τῆς ἐξετάσεως τῶν στατιστικῶν δεδομένων καὶ νὰ μὴ ἐπηρεασθῇ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα δίδουσιν οἱ στατιστικοὶ πίνακες. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη καὶ νὰ κρυπτώμεθα καὶ τόσον πολὺ ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας. Εἶναι γνωστόν, διατί καὶ σήμερον ζητεῖται ἡ τροποποίησις. Δὲν ἀποτελεῖ τοῦτο ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος. Ἀποτελεῖ ἓν κεφάλαιον, ὅμοιον τῶν ἄλλων κεφαλαίων, τῶν περιεχομένων εἰς τὸν κανόνα· ἀποτελεῖ ἐξυπηρέτησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων. Καὶ ὅταν τὰ κόμματα ἐπιλαμβάνονται τῆς συζητήσεως τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι καταφανές, ὅτι, ἐφόσον ταῦτα πρόκειται νὰ λάβωσιν ἀπόφασιν, δὲν εἶναι δυνατόν, κρίνονται περὶ τοῦ ἰδίου αὐτῶν συμφέροντος νὰ εἶναι τελείως ἀνεπηρέαστα. Εἶναι φυσικὸν νὰ δεχθῇ τις, ὅτι ὠθοῦνται εἰς τὰς ἐκλογικὰς μεταρρυθμίσεις ἀποβλέποντα εἰς νοθείας περὶ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ὅταν ὅμως οὕτως ἐκδηλοῦται ἡ λαϊκὴ θέλησις, διὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος μὲν ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ νοθευομένου, δὲν εἶναι φυσικὰ δυνατὸν νὰ εὐνοήσῃ αὐτὰ τὰ κόμματα καὶ πρέπει νὰ διορθωθῇ τὸ κακὸν αὐτό. Ἀλλὰ πῶς θὰ διορθωθῇ ἓν κακῶς ἔχον ἐκλογικὸν σύστημα, παρὰ διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ; Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ἀφῄρεσε τὸ δικαίωμα τοῦτο ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Τουναντίον τὸ Σύνταγμα εὑρῆκε τὰ δύο Νομοθετικὰ Σώματα ἁρμόδια συνταγματικῶς ν’ ἀποφαίνωνται περὶ τοῦ προσήκοντος συστήματος. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτως συνταγματικῶς, ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι μόνον τὰ Νομοθετικὰ Σώματα εἶναι τελείως ἀναρμόδια ν’ ἀποφαίνωνται ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ἀναγομένων εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, καὶ διότι ὁ νομοθέτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀμερόληπτος καὶ διότι δὲν νομοθετεῖ περὶ ζητημάτων ἀφορώντων εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ περὶ ζητήματος ἀφορῶντος εἰς τὸ ἴδιον αὐτοῦ συμφέρον. Καί, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καλὸς κριτὴς τῶν ἰδίων αὐτοῦ συμφερόντων καὶ νὰ εἶναι νομοθέτης περὶ τῶν ἰδίων του συμφερόντων. Θὰ ἦτο ὀρθότερον οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι ἐτίθεντο παγίως. Θὰ ἦτο ὀρθότερον ἂν οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, κατὰ τὰς γενικὰς αὐτῶν διατάξεις, νὰ περιελαμβάνοντο ἐν τῷ Συντάγματι. Θὰ ἀπεφεύγωμεν οὕτω τὰς σκοπίμους, ἐπὶ τῇ ἐξυπηρετήσει τῶν κομματικῶν συμφερόντων μεταβολάς. Ἀλλ’ ὅμως τὸ πρᾶγμα δὲν ἐγένετο. Καὶ ἐνῷ τοῦτο δὲν ἐγένετο διὰ τοῦ Συντάγματος, ὁμολογῶ κακῶς, δὲν ἀπαλασσόμεθα ἡμεῖς τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ μεριμνήσωμεν, ὥστε αἱ μεταβολαὶ τῶν ἐκλογικῶν νόμων νὰ εἶναι ἀνεπηρέαστοι ἀπὸ τὰ ἰδιαίτερα ἡμῶν ἐκλογικὰ συμφέροντα, νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατόν πληρέστεραι καὶ νὰ ἀποδίδουσιν ὅσον τὸ δυνατὸν γνησίαν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Νὰ φροντίσωμεν λοιπόν. Ἀλλὰ πῶς; Ἐφόσον ἐγὼ θέτω τὴν ἀρχήν, ὅτι τὰ κόμματα εἶναι τὸ ὀλιγώτερον οὐσιαστικῶς ἁρμόδια ν’ ἀποφαίνωνται περὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων ἢ μή, θὰ ἔπρεπε τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος νὰ λυθῇ ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοῦ ἐντολέως λαοῦ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ ἐντολοδόχος μόνος νὰ κανονίζῃ τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ του ὡς βουλευτοῦ.

§22ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δημοψήφισμα.

§23Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα. Δημοψήφισμα. Σημειώσατε, ὅτι διατυπώνω γνώμας ἰδικάς μου. Γνωρίζω, ὅτι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας θὰ διατυπώσω καὶ περαιτέρω, δὲν εἶναι ἀρεσταὶ εἰς τὰ κόμματα. Ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ διατυπώσω τὰς γνώμας μου καὶ ἐγὼ τὰς ἔχω καὶ τὰς αἰσθάνομαι. Ὑποστηρίζω τὸ δημοψήφισμα, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἐὰν ἐδέχετο ὁ λαός, θὰ ἐτίθετο φραγμὸς εἰς τὰς ἑκάστοτε καὶ ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν ἐνδεχομένας μεταβολὰς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος πρὸς κομματικὴν ὠφέλειαν τῶν διαθετόντων τὴν πλειοψηφίαν. Καὶ ἐὰν καὶ τοῦτο δὲν ἤθελε γίνει δεκτόν, ὑπάρχει ἄλλος τρόπος, ὄχι βέβαια πλήρους ἐξασφαλίσεως τῆς ἐλευθέρας λαϊκῆς θελήσεως καὶ πλήρους ἀποφυγῆς τῆς ἐπιρροῆς τῶν κομμάτων. Ἄλλος τρόπος καθιστῶν ἀτονωτέραν τὴν ἐπίδρασιν τῶν κομμάτων, εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος δικαίωμα, κοινῇ συνελεύσει, Βουλῆς καὶ Γερουσίας, νὰ ἀποφαίνεται ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, διὰ νὰ τεθῇ καὶ πάλιν ὀλιγώτερον ἰσχυρὸς φραγμὸς εἰς τὰς κομματικὰς διαθέσεις πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κομματικῶν συμφερόντων. Ἐφόσον δὲν γίνεται οὔτε τὸ ἕνα, οὔτε τὸ ἄλλο ἐξ ὅσων ἐγὼ ὑποδεικνύω, ἂν θέλωμεν σήμερον νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐπικινδύνους εἰς τὸ σύστημα μεταβολάς, ὄχι εἰς τὸ σύστημα τὸ κρατοῦν, τὰς ἐπικινδύνους τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐν γένει μεταβολάς, θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ψήφισιν τῶν μεταβολῶν αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι. Νὰ ἀφίσωμεν τὴν ψήφισιν τῶν μεταβολῶν, τὴν καθιέρωσιν τοῦ οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος μετὰ τὸν καταρτισμὸν καὶ τῆς Γερουσίας, διὰ νὰ ἔχωμεν δύο τοὐλάχιστον Σώματα, τὰ Σώματα αὐτὰ τὰ Νομοθετικά,—διὰ τὸ ἀναλογικὸν θὰ σᾶς εἴπω— τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται, ὀλιγώτερον ἐπηρεασμένα, νὰ ἀποφανθῶσι περὶ τοῦ συστήματος. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως ἐγὼ ἀπέκρουσα τὰς προτεινομένας μεταβολάς. Ἀλλ’ ἀποκρούων τὰς προτεινομένας μεταβολάς, δὲν ἀγνοῶ, ὅτι ἄγομαι εἰς τὸ νὰ παραδεχθῶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἰσχύος, μέχρι τῆς ἐπιτεύξεως τῶν κατ’ ἐμὲ νομίμων καὶ ὀρθῶν μεταβολῶν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐπανάληψιν κατηγόρησα. Παραδέχομαι τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, διότι τὸ θεωρῶ ὡς τὸ μὴ χειρότερον κατὰ τοῦτο: διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν αἱ ἐπιζητούμεναι μεταβολαὶ δὲν θὰ μὲ ἀγάγωσιν εἰς κἄτι ἀκόμη χειρότερον ἀπὸ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Δὲν παραγνωρίζω τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ καὶ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅλα τὰ ἐλαττώματα ὅσα κατηγοροῦνται κατὰ τοῦ συστήματος τούτου, ἰδίως τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Διευθυντὴς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπείσθην ἐγώ, ὅτι τὰ ἐλαττώματα αὐτὰ ἀνεπτύχθησαν καὶ ἐπεζητήθη νὰ μεταρρυθμισθῶσι μόνον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν καθαρῶς κομματικοῦ συμφέροντος ἐκτάκτως ἤδη προβαλλομένου. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὸ κύριον ἐπιχείρημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ἡ συζήτησις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγὼ εἶμαι κεκηρυγμένος, ἀλλὰ τοῦ ὁποίου τὴν ἐφαρμογήν, ὡς ζητεῖται ἐν τῷ παρόντι καὶ ὑπὸ τὰς λεπτομερείας ὑπὸ τὰς ὁποίας ζητεῖται ἐν τῷ παρόντι, δὲν θέλω. Τὸ ἐπιχείρημα εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἡ δύναμις τῆς Βουλῆς κατατέμνεται εἰς κόμματα πολλά, ἐνῶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπικρατήσουν δύο μεγάλα κόμματα ἐν τῇ Βουλῇ, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξασφαλίζεται καὶ ἡ κυβερνητικὴ ὁμοιογένεια καὶ ἡ κυβερνητικὴ μακροβιότης διὰ τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως βιωσίμου. Αὐτά, ἀληθῶς, ἀπό τινων ἀπόψεων εἶναι πλεονεκτήματα εἰς τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Δὲν εἶναι ἐποικοδομητικαὶ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος αἱ διαρκεῖς μεταβολαί, ἡ διαρκὴς ἀδυναμία πρὸς σχηματισμὸν Κυβερνήσεως βιωσίμου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν βιώσιμον Κυβέρνησιν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν καὶ κόμματα ἰσχυρά. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν καὶ κόμματα πειθαρχοῦντα, ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἶναι καλά, ὅταν εἶναι ἀποτέλεσμα ἐλευθέρας ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, εἶναι ὅμως κάκιστα καὶ προκαλοῦσι δεινὰ εἰς τὸν τόπον, ὅταν εἶναι προϊόντα νοθείας τοῦ πολιτεύματος. Ὅταν ἡ ἐπικράτησις τῶν κομμάτων δὲν εἶναι προϊόν τῆς θελήσεως τῆς λαϊκῆς, ἀλλὰ εἶναι προϊόν φροντίδων τεχνικῶν, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι δὲν ἐξυπηρετεῖται ὁ σκοπὸς τῆς ἐκλογῆς δημιουργοῦνται ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει πρωθυπουργίαι δικτατορικαί, περισσότερον ἐπιζήμιοι ἀπὸ κἄθε κακὸν ἐκλογικὸν σύστημα, δημιουργεῖται ἡ κομματικὴ δικτατορία, ἡ ὁποία ἀναγκάζει τὸν βουλευτὴν νὰ μὴ ὑποστηρίζῃ τὰς ἰδίας γνώμας, ἀλλὰ νὰ ἀποδέχεται τὰς γνώμας τοῦ Ἀρχηγοῦ, διὰ νὰ μὴ γίνῃ δυσάρεστος οὗτος εἰς τὸν Ἀρχηγόν. Καὶ ἂν μὲν εἶναι αἱ γνῶμαι τοῦ Ἀρχηγοῦ θὰ ἦτο ὀλιγώτερον τὸ κακόν, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι γνῶμαι τοῦ περιβάλλοντος τῶν Ἀρχηγῶν. Διότι δὲν δύναται νὰ μεταστῇ εἰς τὸ ἀντίθετον στρατόπεδον ὁ ἔχων ἰδίας γνώμας βουλευτής, ἐπειδὴ καθιερώθη ἡ ἀρχή, ὅτι ὁ μεθιστάμενος ἀπὸ τοῦ ἑνὸς στρατοπέδου εἰς τὸ ἄλλο, εἶναι προδότης. Δὲν ὑπάρχει κατ’ ἀνάγκην, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἄλλο κόμμα ὁμοιογενές, συγγενές, πρὸς τὸ ὁποῖον νὰ ἐναρμονίσῃ τὰς ἰδικάς του γνώμας καὶ εἶναι ἠναγκασμένος νὰ παραβλέπῃ πᾶσαν ἰδίαν συνείδησιν, διὰ νὰ σώσῃ ἑαυτὸν κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ κομματικὴ δικτατορία. Ἀλλὰ τοιαύτη δικτατορία δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ πολιτεύματος καὶ δὲν προάγει ἓν πολίτευμα. Περαιτέρω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὁμοιογένειαν τῶν Κυβερνήσεων, ἀκόμη καὶ ὁ βουλευτὴς μιᾶς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ εἶναι ὁμοιογενής. Ἀλλὰ τὴν ὁμοιογένειαν ἐγὼ τὴν ἐπιζητῶ μέχρις ἑνὸς ὁρίου. Δὲν θέλω ὑποδούλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἢ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Κόμματος, διότι τότε καθιεροῦται ἡ πρωθυπουργικὴ δικτατορία. Ἔχομεν ἰσχύουσαν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον μόνον τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὴν γνώμην. Δὲν ἔχομεν Πρωθυπουργοὺς δυναμένους νὰ ἔχωσιν ἰδίαν γνώμην συμφώνως καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα καὶ πρὸς τοὺς νόμους. Ἔχομεν μίαν καὶ μόνην κρατοῦσαν θέλησιν. Βεβαίως ἡ ἁπλοποίησις τῶν πραγμάτων, ἡ ὕπαρξις δύο καὶ μόνον κομμάτων, ἡ ὁμοιογένεια τῶν Κυβερνήσεων ἐξασφαλίζει μακροβιότητα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ νὰ μὲ συγχωρήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην, ὅτι, ὅταν μία Κυβέρνησις ὑποστῇ τὴν κεκανονισμένην τριβήν, θὰ εἶναι προτιμότερον νὰ πίπτῃ, καταψηφιζομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅπερ δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἂν ὑπάρχουν δύο καὶ μόνον κόμματα, παρὰ νὰ μένῃ καὶ νὰ προκαλῇ διὰ τῆς παραμονῆς της λαϊκὴν ἐξέγερσιν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ταράσσει τὴν γαλήνην τοῦ τόπου καὶ ἐπιφέρει ζημίας τὰς ὁποίας δὲν εἰμπορεῖ οὐδὲ δύναται ἐκ τῶν προτέρων νὰ ὑπολογίσῃ. Ὑπεστηρίχθη, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι αἱ θεωρίαι τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀνέπτυξα δὲν εἶναι ὀρθαί, ὅτι ὀρθὴ εἶναι ἡ θεωρία τῆς συγκροτήσεως τῆς Βουλῆς ἀπὸ δύο ἀντίπαλα κόμματα καὶ ἐκρίθη ὅτι ἀντίκειται εἰς τὴν ἀρχὴν αὐτὴν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, διότι πολλαπλασιάζει τὰ κόμματα. Περισσότερον ἐσφαλμένην ἀντίληψιν, ἀπὸ ταύτην τὴν πανηγυρικῶς ἐντεῦθεν διατυπωθεῖσαν, δὲν ἔχω ἴδῃ. Θέλετε τὴν παλαιοτέραν ἱστορίαν ἢ θέλετε τὴν πρόσφατον; Σᾶς δίδω καὶ τὰ δύο. Ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν ὑπῆρξαν, συγχρόνως δρῶντα ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ κόμμα τοῦ Βούλγαρη, τὸ κόμμα τοῦ Δεληγεώργη, τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου, τὸ κόμμα τοῦ Θρασυβούλου Ζαΐμη καὶ τὸ κόμμα τοῦ Τρικούπη. Φθάνω εἰς τὴν νεωτέραν ἐποχήν.

§24Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τὰ ἐδημιούργησε τὸ Στέμμα.

§25Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἄς φθάσω εἰς μίαν ἐποχήν, ὅπου δὲν ὑπῆρχε Στέμμα νὰ τὰ δημιουργήσῃ. Φθάνω εἰς τὴν προηγηθεῖσαν Συνέλευσιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀπεῖχεν ὁ ἀντιβενιζελισμός, καὶ ἔχομεν τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξε τὸ κόμμα τῶν Προοδευτικῶν καὶ Συντηρητικῶν, τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖα ἄλλα κόμματα.

§26Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Πόσας Κυβερνήσεις ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1923; Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ τὰς εἴπητε;

§27Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Οὐκ ἔστιν ἀριθμός.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἕξ Κυβερνήσεις.

§29Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν λαμβάνετε ὅμως ἓν πρᾶγμα ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι τότε...

§30Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε, θὰ εἶχεν ἀξίαν σοβαράν, ἐὰν τὸ ἐλέγατε πρότερον. Δὲν ὁμιλῶ διὰ νὰ σᾶς πείσω. Γνωρίζω ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὰς ἰδέας του τὰς πολιτικὰς, καὶ σύμφωνα μὲ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν δικηγόρευσα ὅταν ἤρχισα τὴν ἀγόρευσίν μου, εἶναι ἀδύνατον νὰ πείσω κανένα, ὅταν ἔχει σχηματίσει τὰς ἰδέας του περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν κομματικῶν του συμφερόντων. Οἱ ἀντιλέγοντες νομίζουν ὅτι θέλω νὰ πείσω τινά. Μοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον αὐτό.

§31Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεφέρατε τὸ παράδειγμα, ὅτι....

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς. Ἔτσι τὸ θέλω καὶ τὸ ἀναφέρω. Νὰ σηκωθῆτε σεῖς κατόπιν καὶ νὰ μὲ ἀντικρούσετε. Ἐγὼ δὲν ἀναγνωρίζω εἰς κανένα τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐλέγξῃ. Ἔχω τὰς γνώμας μου καὶ τὰς ὑποστηρίζω ἀπὸ τοῦ βήματος.

§33Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὑποστηρίζετε τὴν γνώμην σας...

§34Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σᾶς εἶπα. Ἐγὼ λέγω τὰς ἰδικάς μου καὶ ὄχι τὰς ἰδικάς σας θελήσεις.

§35Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοιν.). Κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ διακόπτεται ὁ ρήτωρ. Θέλομεν νὰ τὸν ἀκούσωμεν.

§36Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αἱ διακοπαί, κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, ἔγιναν διὰ ν’ ἀποδειχθῇ ἅπαξ ἔτι, ὅτι δὲν σκεπτόμεθα ἐδῶ περὶ τῆς ἀκριβεστέρας ἐκδηλώσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν κομματικῶν μας συμφερόντων. Ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω φθάσει ἀκόμη εἰς τὸ τέρμα. Ἀνέφερα τὴν Κυβέρνησιν τῆς Δʹ Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ὅμως ἔπρεπε νὰ εἴπω καὶ κἄτι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶπα καὶ τὸ ὁποῖον πρὶν εἴπω, προεκάλεσε τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι χωρὶς κανὲν ἐκλογικὸν σύστημα καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς Δικτατορίας, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ ἐνεργοῦντο ἐκλογαί, χωρὶς νὰ εἶναι γνωστὸν ὑπὸ ποῖον σύστημα θὰ ἐνεργηθοῦν, ἀνασυνεκροτήθη τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἐνεφανίσθη καὶ τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Τὸ παρήγαγε τὸ ἀναλογικὸν σύστημα τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων; Παρήχθη τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων διότι παρήχθη. Τὰ κόμματα δὲν δημιουργοῦνται ὑπὸ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων. Δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω, ὅτι δὲν δημιουργοῦνται διὰ τῶν ἐκλογῶν. Ἀναγνωρίζονται διὰ τῶν ἐκλογῶν, ἐξυπηρετοῦνται διὰ τῶν ἐκλογῶν. Τὰ κόμματα τὰ δημιουργοῦν αἱ πολιτικαὶ προσωπικότητες. Ἐφόσον δὲ δὲν ὑπάρχουν δύο ὑπέροχοι πολιτικαὶ προσωπικότητες διὰ νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τῶν ἄλλων ἢ ἐφόσον ὑπάρχουν πολλαὶ ὑπέροχοι προσωπικότητες, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποκύψῃ ἡ μία εἰς τὴν ἄλλην, θὰ ἐμφανίζωνται πολλὰ κόμματα. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἐμφανίσεως τῶν πολλῶν κομμάτων. Τώρα, εἶναι πολλαὶ— δὲν θέλω νὰ ἀξιώσω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω μεταξὺ τῶν προσωπικοτήτων—ἀλλὰ βλέπω πολλὰς προσωπικότητας διεκδικούσας τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα. Δὲν εἶναι, λοιπόν, ἐλάττωμα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος αὐτό. Ἄλλα εἶναι τὰ ἐλαττώματα, πολὺ χειρότερα. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ τὰ ἐκλογικὰ πάθη, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐξαφανίζονται, ἐξασφαλίζεται δὲ ἀντιθέτως ὁ κατευνασμὸς τῶν ἐκλογικῶν παθῶν. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ διάφοροι κομματάρχαι, ἐκτιθέμενοι ὡς ὑποψήφιοι, ἔχουν περισσοτέραν ἀσφάλειαν ὅτι θὰ ἐκλεγῶσι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ θεωροῦν ἄσκοπον νὰ προκαλέσουν διατάραξιν τῆς ἐκλογικῆς τάξεως, διότι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα πᾶσα διατάραξις τῆς ἐκλογικῆς τάξεως ἢ καὶ πᾶσα νοθεία ἀκόμη, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, ὡς ἀποτέλεσμα, παρὰ τὴν ἐπιτυχίαν ἑνὸς μέρους ἑνὸς συνδυασμοῦ ἢ τὴν ἀποτυχίαν ἑνὸς μέρους τοῦ ἄλλου συνδυασμοῦ. Ἀντιθέτως, ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν πᾶσα νοθεία, πᾶσα διατάραξις τῆς ἐκλογικῆς τάξεως, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐπιτυχίαν ὁλοκλήρου συνδυασμοῦ ἢ τὴν ἀποτυχίαν ἐξ ἀντιθέτου ὁλοκλήρου συνδυασμοῦ. Τοῦτο εἶναι πλεονέκτημα. Τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ ἀναγνωρίσω, διότι ἂν τὸ πάρωμεν ὡς ἀνάγκην, θεωρῶ τὴν διατήρησιν τῆς ἀναλογικῆς ὡς σύστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ, τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, λέγω, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ ὁμολογήσω, εἶναι τὸ πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον ὁ κ. Διευθυντὴς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐθεώρησεν ἐπουσιῶδες, διότι ὑπεστήριξεν ὅτι προτιμᾷ τὴν ἔλλειψιν τῆς γαλήνης...

§37Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶπεν ὅτι προτιμῶ τὴν ὀξύτητα τοῦ ἀγῶνος μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων, ἀπὸ τὴν ἀνειλικρίνειαν πρὸς τοὺς συντρόφους. Αὐτὸ περίπου εἶπα.

§38Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὀξύτης ἀγῶνος εἶναι μία φράσις, ἡ ὁποία δὲν σημαίνει τίποτε, ἀλλὰ σημαίνει καὶ πολλά. Προτιμᾷ τὴν ἐκλογικὴν πάλην, προτιμᾷ τὴν διατάραξιν τῆς γαλήνης διὰ νὰ ἔχῃ τὸ πλειοψηφικόν.

§39Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶπα τὴν διατάραξιν.

§40Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ὀξύτης τοῦ ἀγῶνος.

§41Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὀξύτης εἶναι ἡ ἐντεταμένη προσπάθεια πρὸς ἐπικράτησιν.

§42Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θέλομεν νὰ κρύπτωμεν τὸ τί θέλομεν καὶ ὑποστηρίζομεν πράγματα δυνάμενα νὰ ἐξηγῶνται εὐμενῶς ὑπὸ τὸν λαόν, ἐνῷ πραγματικῶς ὑποστηρίζομεν κομματικὰ συμφέροντα. Γνωρίζετε δὲ καὶ ὑμεῖς, ὡς παλαιοὶ πολιτικοί, τί θὰ εἴπῃ κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς καὶ κομματικὴ ὀξύτης. Μὴ θέλωμεν νὰ ἀποσιωπῶμεν αὐτά, ἐὰν θέλωμεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ εἶναι ἓν πλεονέκτημα, ἀλλ’ ἴσως βεβαίως νὰ μὴ ἐπαρκῇ τοῦτο νὰ καλύψῃ ὅσα ἐλαττώματα ἔχει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ τὸ ἀναγνωρίσωμεν ὡς πλεονέκτημα καὶ ἀκόμη νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ὁσαιδήποτε προσπάθειαι καὶ ἂν καταβληθῶσι διὰ νὰ ἀποκλεισθοῦν ἀπὸ τοῦ Κοινοβουλίου ἢ νὰ παρεμβάλλωνται ἐμπόδια εἰς τὴν πρωθυπουργίαν ἢ τὴν κομματικὴν δικτατορίαν τὴν ἐπιζητουμένην ὑπὸ τῶν κομμάτων πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἰδίων των συμφερόντων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο. Θὰ ὑπάρξουν πολιτευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν ἔστω καὶ μόνοι μέσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ εἶναι ἱκανοὶ οἱ πολιτευταὶ αὐτοί, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, ἐὰν εἶναι πολιτευταὶ τῆς ἀξίας καὶ τῆς δυνάμεως νὰ ὁδηγήσουν αὐτοὺς εἰς ἀρχηγοὺς κομμάτων, θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ σταματήσουν, νὰ παρεμποδίσουν πᾶσαν δικτατορικὴν τάσιν, τὴν ὁποίαν μάτην θὰ προσπαθοῦν νὰ ἐξαφανίσουν τὰ μικρὰ κόμματα. Κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι ἀπευθύνομαι πρὸς τὰ ἐδῶ (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) καὶ ὄχι πρὸς τὰ ἐκεῖ, διὰ νὰ μὴ ὑποστῶ παρεξήγησίν τινα.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ ὅμως εἶναι μεροληψία, κ. Βοζίκη.

§44Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι οἰκογενειακὰ μόνον. Ἔχω, λοιπόν τὴν γνώμην, ὅτι οὐδὲν εἰλικρινὲς πρόκειται νὰ γίνῃ, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι διὰ διαφόρων μεθόδων τείνομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν ταῦτα ἢ ἐκεῖνα τὰ κομματικὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὕτω πράττοντες ἐξευτελίζομεν τὸ πολίτευμα, ὅτι ἐκφαυλίζομεν τὴν πολιτικὴν τοῦ λαοῦ ἀντίληψιν ἐπιζητοῦντες τὴν νοθείαν τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ καὶ φέροντες εἰς τὸν τόπον βλάβην, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀνυπολόγιστος. Οἱ μὴ δεχόμενοι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω, οἱ νομίζοντες ὅτι εἶναι ἐπουσιώδη τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα προαναγγέλλω, δύνανται νὰ ψηφίσουν ὅσας δήποτε θέλουν μεταβολὰς (χειροκροτήματα). Ἐγὼ ἐκηρύχθην κατὰ πάσης μεταβολῆς εἰς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα καὶ λέγω, ὅτι δὲν ἀγνοῶ, ὅτι τοῦτο τὸ ὅτι κηρύσσομαι κατὰ πάσης μεταβολῆς ἔχει ὡς συνέπειαν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἰσχύος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ὅμως, διὰ νὰ ἀποφύγω τὰ χειρότερα κακὰ τὰ ἐπιδιωκόμενα διὰ τῶν μεταβολῶν, δέχομαι καὶ τούτου τὴν προσωρινὴν ἰσχύν, μέχρις ὅτου ἕνα δημοψήφισμα μία Ἐθνοσυνέλευσις κατορθώσῃ νὰ φέρῃ τὰς ἀναγκαίας μεταβολάς.

§45Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνεγράφην πρῶτος ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου καὶ μετ’ ἀπορίας μου βλέπω, ὅτι δὲν ἐκλήθην νὰ ὁμιλήσω.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἐκάλεσα, Κύριε Βοκοτόπουλε.

§47Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἀγορεύσω ἀπόψε. Θέλω νὰ λάβω ἁπλῶς μίαν διασάφησιν. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Εἰσήλθομεν ἀναμφιβόλως εἰς μίαν συζήτησιν περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἶναι κεφαλαιῶδες ὅπως τὰ κόμματα δώσωσι τὴν γνώμην των, διότι ἄνευ σαφοῦς γνώμης τῶν κομμάτων ἡ συζήτησις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ πλέῃ εἰς τὸ ἀχανὲς καὶ δὲν δύναται νὰ καταλήξῃ εἰς ἕνα ὡρισμένον συμπέρασμα. Ἠκούσαμεν προχθὲς τὴν γνώμην τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων διὰ τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ ἐκ Σάμου. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ γνώμη αὐτοῦ εἶναι πλειοψηφικόν, στενὴ περιφέρεια καὶ ψηφοδέλτιον· δὲν εἶναι ἔτσι;

§48Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι τὸ ψηφοδέλτιον.

§49Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Λοιπόν, πλειοψηφικὸν καὶ στενὴ περιφέρεια. Ἀπὸ τὴν ἀγόρευσιν ἐκείνην μέχρι σήμερον ἀναγινώσκομεν εἰς τὸν τύπον, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀνεθεώρησε τὴν γνώμην του.

§50Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, διαμαρτύρομαι ἐντόνως, δὲν ἀνεθεώρησα τίποτε.

§51Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Λοιπόν, ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας καὶ παρακαλῶ νὰ μοῦ δοθῇ μία σαφὴς ἀπάντησις, διότι ἔχομεν ἀνάγκην σαφοῦς ἀπαντήσεως διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν καὶ ἡμεῖς. Τὸ κόμμα τῶν Φιλευθέρων ὑποστηρίζει σύστημα πλειοψηφικὸν καὶ στενὴν περιφέρειαν. Ναὶ ἢ ὄχι;

§52Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μά, σᾶς παρακαλῶ, ἐτέθη ὑπὸ ἔλεγχον τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων;

§53Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δὲν πρόκειται περὶ ἐλέγχου. Κύριε Συνάδελφε.

§54Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὑποστηρίζει τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν. Τοῦτο θεωρεῖ καὶ τὸ οὐσιῶδες καὶ τὸ σημαντικόν. Τὰ ἄλλα εἶναι βεβαίως ἐπουσιώδη, καὶ δευτερεύοντα ζητήματα. Προτιμῶ ὅμως τὴν στενὴν περιφέρειαν διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα ἀπὸ τοῦ βήματος.

§55Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δέχεται ὅμως καὶ τὴν εὐρεῖαν ἐν ἀνάγκῃ.

§56Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή. Δὲν ἐννοῶ ἄλλως τὸν σκοπὸν τῆς ἐρωτήσεώς σας.

§57Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουρ. Συγκ.). Θὰ σᾶς τὸν ἐξηγήσω ἀμέσως.

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν τὴν προέβαλον καὶ εἰς τὸν κ. Τσαλδάρην καὶ εἰς τὸν κ. Σοφούλην, ἀλλὰ κανεὶς ἐκ τῶν δύο δὲν ἠθέλησε νὰ ἀπαντήσῃ, ἰσχυρισθέντες, ὅτι δὲν ἀπαντοῦν εἰς διλήμματα.

§59Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Ἤθελον μίαν ἀποσαφήνισιν.

§60Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἡ ἀποσαφήνισις εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἶπον, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων εἶναι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τὸ σύστημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, τὴν οὐσίαν. Τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα ζητήματα, καὶ τὰ μέσα τῆς διενεργείας τῆς ἐκλογῆς καὶ ἡ περιφέρεια. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ δευτερεύοντα ζητήματα σαφῶς ἐφανέρωσε τὴν γνώμην του τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι δηλαδὴ θεωρεῖ τὴν στενὴν περιφέρειαν προσφυεστέραν, ἵνα μὴ εἴπω ἀναπόσπαστον ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα.

§61Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Προτείνετε τὴν στενήν, ἀλλὰ δὲν θεωρεῖτε καὶ τὴν εὐρεῖαν ἀποκρουστέαν.

§62Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τίποτε περισσότερον· τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐξέφρασε σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς τὴν γνώμην του, ἂς ἐκδηλώσῃ καὶ τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων τὴν ἰδικήν του.

§63Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ τὴν ἀκούσητε ταχέως.

§64Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τίθενται ὡς βάσις ἑκάστης συζητήσεως ἐνταῦθα αἱ γνῶμαι αἱ ὁποῖαι ἐπισήμως ἐκδηλοῦνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Νὰ μὴ λαμβάνωνται δὲ ὑπ’ ὄψιν τὰ γραφόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ νὰ συζητοῦμεν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν, διότι, ὡς γνωστόν, πολλάκις ὁ τύπος ἐκδηλώνει γνώμας ἰδικάς του ὡς πραγματικάς. Διὰ τοῦτο ἂς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι κανονικὴ αὐτὴ ἡ διαλογικὴ συζήτησις.

§65Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§66Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἐμποδίζετε ἐμὲ νὰ ὁμιλήσω.

§67Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Διότι ἐὰν δοθῇ ἐπίσημος χαρακτὴρ εἰς τὰ γραφόμενα καὶ μάλιστα οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐπισήμων δηλώσεων εἰς τὰς ἐφημερίδας, τότε θὰ μεταφέρωμεν τὸ πεδίον τῆς συζητήσεως ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ὅταν δὲ λαμβάνωμεν τὰ ἀνευθύνως δηλούμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὡς βάσιν συζητήσεων θὰ ἐπιφέρωμεν σύγχυσιν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι ἐνταῦθα δὲν πρόκειται νὰ κάμωμεν συζήτησιν ἀκαδημαϊκήν, ἀλλὰ συζήτησιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀκούσῃ γνώμας ἡ Βουλή, θὰ κρίνῃ καὶ θὰ λάβῃ ἀποφάσεις. Περὶ τούτου πρόκειται καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ἐντελῶς, ἂς μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ἀντικανονικὸν νὰ παρακολουθοῦμεν τί γίνεται ἐκτὸς τῆς αἰθούσης. Ἐνταῦθα θὰ γίνῃ συζήτησις, ἐνταῦθα θὰ σχηματισθῇ ἀπόφασις περὶ τὸ ποῖον σύστημα θὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐγὼ ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θὰ δεχθῶ συζήτησιν ἀκαδημαϊκήν, εἴτε ἐνταῦθα εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου τὴν ὁποίαν ὀφείλω ἐξ ἀρχῆς νὰ διατυπώσω, διότι κυκλοφοροῦν ἀθρόαι φῆμαι.

§68Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δὲν ἐζήτησα ἀπὸ σᾶς τίποτε. Ἐζήτησα ἀπὸ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων μίαν ἀποσαφήνισιν. Ἔχω ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω μίαν ἀποσαφήνισιν γνώμης. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα βουλευτήν, ὅταν τοῦ μένει μία ἀμφιβολία νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ μίαν ἐξήγησιν. Ἐὰν ἡ ἀμφιβολία ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐντός μου προῆλθεν ἢ ἀπὸ ἔκφρασιν διφορουμένην τοῦ ἀγορεύσαντος, εἴτε προῆλθεν ἀπὸ κακὴν ἀντίληψιν ἰδικήν μου, εἴτε προῆλθεν ἐκ τῶν ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ διὰ τοῦ τύπου ἐξαγγελλομένων, αὐτὸ εἶναι ὑπόθεσις ἰδική μου καὶ ἐφόσον ἐγεννήθη ἐν τῇ ψυχῇ μου ἡ ἀμφιβολία εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω μίαν ἀποσαφήνισιν. Δὲν ἔθεσα κανένα κόμμα ὑπὸ ἔλεγχον. Καὶ ἠρώτησα ἂν ἠννόησα ὀρθῶς, ὅτι ἡ γνώμη, ἡ ὁποία ἐξηγγέλθη ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων τὸ σύστημα πρέπει νὰ εἶναι πλειοψηφικὸν καὶ στενὴ περιφέρεια, ἢ μήπως ἔχει ὑποστῇ μεταβολήν τινα· καὶ μοὶ ἐδόθη ἡ ἀπάντησις. Καὶ ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶχον δίκαιον νὰ ἐρωτήσω. Διότι ἤδη μᾶς λέγει ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Σάμου, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἐξαγγελθεῖσα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὑπ’ αὐτοῦ εἶναι πλειοψηφικόν, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα, στενὴ ἢ εὐρεῖα, ψηφοδέλτιον ἢ σφαιρίδιον, εἶναι δευτερεύοντα. Δηλαδὴ προτιμᾷ τὴν στενήν, δέχεται ἐν ἀνάγκῃ καὶ τὴν εὐρεῖαν. Ὥστε εἶχον ἀπόλυτον δίκαιον νὰ ἐρωτήσω.

§69Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὡς ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἐχαρακτηρίσθησαν ὅλα αὐτὰ ὡς δευτερεύοντα ζητήματα. Ἀλλὰ ἐλέχθη ὅμως, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων προκρίνει πλειοψηφικὸν καὶ στενήν.

§70Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἔθεσα ὡς προϋπόθεσιν, ὅτι λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν τὰ γραφόμενα ἐν τῷ τύπῳ καὶ εἶναι ἀντικανονικὸν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως νὰ ζητῆται λόγος περὶ τῶν γραφομένων εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§71Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ σᾶς μεμφθῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι εἴπατε εἰς τὰς ἐφημερίδας τοῦτο ἢ ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ἔχω τὸ δικαίωμα, ἐφόσον εἴπατε τὴν γνώμην σας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ σᾶς ἐρωτήσω διὰ μίαν γνώμην ἀναφερομένην ἐν τῷ τύπῳ, ἐὰν εἶναι ἀληθὴς ἢ ὄχι.

§72Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἐγκρίνω.

§73Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ τὸ ἐγκρίνω πληρέστατα, διότι δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ αἴθουσα αὕτη εἰς αἴθουσαν θεατρικῶν παραστάσεων καὶ τὰ παρασκήνια νὰ γίνωσιν ὁ τόπος τῆς πραγματικῆς δράσεως.

§74Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἢ, Κύριοι Βουλευταί, κάμω λόγον περὶ πλειονοψηφικοῦ καὶ περὶ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐκλογῆς, θὰ ἀναφέρω ὅτι ἀντισυνταγματικῶς ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Εἶναι δὲ ἀντισυνταγματικόν, ὄχι μόνον κατὰ τύπους, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν, διότι περιέχει διατάξεις περὶ ἐκλογῆς ἀντικειμένας εἰς τὰς ἰσχυούσας διατάξεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος περὶ ἐκλογῆς. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ἡ τυπικὴ αὕτη παράβασις τοῦ Συντάγματος, ἡ ἐνυπάρχουσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ καὶ ἄλλα, περὶ ὧν θὰ σᾶς εἴπω, διότι ἐξ αὐτῶν τῶν παραβάσεων στερεῖται ἡ Βουλὴ στοιχείων σπουδαιοτάτων καὶ ἀναγκαιοτάτων, ἅτινα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ψηφίζουσα νόμον συνεπαγόμενον καὶ δαπάνην. Κατ’ ἀρχὴν δὲ τοῦ Συντάγματος, πᾶσα πρότασις εἰσαγομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ συνοδεύηται ὑπὸ ἐκθέσεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἥτις νὰ εἶναι ὑπογεγραμμένη, οὐ μόνον ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁρίζει δὲ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη, περὶ ἧς προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον περὶ οὗ πρόκειται, συνοδεύεται μὲν ἀπὸ ἔκθεσιν, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Δηλαδὴ δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως τούτου, ἀλλ’ ὑφ’ ἑνὸς τῶν ὑπαλλήλων αὐτῆς. Τὸ πρᾶγμα τοῦτο εἶναι σοβαρώτατον, διότι δὲν ἔχομεν ὑπεύθυνον τὸν ἁρμόδιον νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Ἐπίσης δὲν φέρει τὴν ὑπογραφὴν οὔτε τοῦ κ. Ζαΐμη, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὔτε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δεύτερον ἡ ἔκθεσις δὲν ἀναφέρει τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν αἵτινες θὰ ἀπαιτηθοῦν διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ μόνον, λέγει, ὅτι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν Γερουσιαστῶν θὰ δοθῇ τὸ ποσὸν τῶν 5.080.000 ἑκατομ. δραχμῶν. δὲν ἀναφέρει ἐπίσης τὸ ποσὸν τῶν 176.000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα παραστάσεως τοῦ Προέδρου Γερουσίας. Τρίτον δὲν ἀναφέρει τὸ ποσὸν τῶν 600.000 δραχμῶν ἐτησίως, οὐδὲ καθ’ ὑπόθεσιν διὰ τὸ ἐνοίκιον τοῦ Μεγάρου τῆς Γερουσίας. Λέγει δὲ ἡ ἔκθεσις, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα, διότι δὲν γνωρίζω ποῖον θὰ εἶναι τὸ προσωπικὸν τῆς Γερουσίας, δὲν γνωρίζω καὶ ποῖαι ἄλλαι δαπάναι θὰ προστεθοῦν διὰ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Γερουσίας, ἐνῷ ὤφειλε καὶ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τὰς δαπάνας αὐτάς. Καὶ δικαιοῦμαι νὰ πιστεύω, ὅτι ἐκ προθέσεως ὁ ὑπογράψας τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου παρέλειψε νὰ ἐρωτήσῃ τὸν Διευθυντὴν τῆς Βουλῆς, ποῖαι εἶναι αἱ δαπάναι αἱ ἐτήσιαι καὶ διὰ τὸ προσωπικόν της καὶ διὰ τὰ ἔντυπα αὐτῆς καὶ διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Βιβλιοθήκης της καὶ ποῖαι αἱ ἄλλαι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι θὰ ἔχωμεν Νομοθετικὸν Σῶμα Γερουσίας, χωρὶς Βιβλιοθήκην. Αἱ δαπάναι αὗται εἶναι πρόχειροι. Χθὲς ἢ μᾶλλον προχθὲς ἔλαβον γνῶσιν, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ προσωπικοῦ τῆς Βουλῆς εἶναι 2.550.000 δραχ., δὲν εἶναι δὲ γνωστὸν ἀκόμη τί θὰ κοστίσῃ τὸ μέγαρον τῆς Γερουσίας, ἐν τῷ ὁποίῳ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἡ Βιβλιοθήκη. Ἰδίως ποῖα ποσὰ θὰ χρειασθοῦν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν βιβλίων καὶ ποῖα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς. Ἐκτός, λοιπόν, αὐτῶν τῶν δύο, δύνανται νὰ ὑπολογισθοῦν ἀπὸ τοῦδε αἱ δαπάναι αἱ ἀσφαλεῖς, τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας, θὰ εἶναι 22.000.000 ἀμέσως ἀπαιτητά. Κατόπιν εἶναι 1.080.000 ἡ ἀποζημίωσις τῶν Γερουσιαστῶν καὶ 2.550.000 διὰ τὸ προσωπικοῦ τῆς Γερουσίας. Ἐφόσον, λοιπόν, τὸ Γενικὸν Λογιστήριον λέγει, ὅτι θὰ δαπανηθῶσι 15.000.000 διὰ τὴν ἐκλογήν, διανέμει τὰ 15 ταῦτα ἑκατομμύρια εἰς τρεῖς δόσεις, διὰ κάθε τριετίαν 5.000.000, ἤτοι τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν (ἐκτὸς τῶν ἀγνώστων) τῶν ἀπαραιτήτων ἀμέσως εἶναι δι’ ἕκαστον ἔτος 21.550.000. Αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, καθὼς καὶ τὰ στοιχεῖα τῶν δαπανῶν τῶν ἀγνώστων, τὰ στερεῖται ἡ Βουλή, διότι τὸ Λογιστήριον δὲν γνωρίζει τίποτε ἀκόμη. Ἄλλη ἀτέλεια ἐπίσης τῆς ἐκθέσεως τοῦ Λογιστηρίου, περὶ ἧς εἶχε καθῆκον νὰ μᾶς εἴπῃ τὸ Λογιστήριον, εἶναι τίνι τρόπῳ θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη ἡ μικροτέρα τῶν 22.000.000. Δὲν μᾶς λέγει τίποτε δι’ ὅλα αὐτά, ἀλλὰ λέγει μόνον, ὅτι ἡ δαπάνη τῶν 15.000.000, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθοῦν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας, αὐτὴ ἡ δαπάνη δύναται νὰ καλυφθῇ ἀπὸ τὰ ἀποθέματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο; Τὰ ἀποθέματα θὰ εἶναι ἀσφαλὲς ἔσοδον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ πληρώνεται ἡ Γερουσία, χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ λαὸς μὲ φορολογίας; Καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀσφαλὲς ἔσοδον, τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ζητήσῃ νέαν φορολογίαν διὰ νὰ οἰκονομήσῃ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως τῆς Γερουσίας ὡς ἀναγκαίαν δαπάνην. Διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ Γερουσία, ἐφόσον θὰ τὴν ψηφίσωμεν χωρὶς νὰ τὴν πληρώνωμεν. Τὸ ἀπόθεμα, λοιπόν, εἶναι πρᾶγμα ἀνύπαρκτον, διότι καίτοι ἡ ἔκθεσις ὁμιλεῖ περὶ αὐτοῦ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πραγματικῶς, διότι Προϋπολογισμὸς ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπόθεμα εἶναι κακὸς Προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι ἀκριβής. Ὁ Προϋπολογισμός, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπόθεμα ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐλάττωσιν φόρων καὶ ὄχι νὰ κάμνῃ ἡ Κυβέρνησις κομπόδεμα δι’ ἀποθέματος. Δὲν ὑπάρχουν, λοιπόν, οὔτε τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαιτούμενα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα, διὰ νὰ τὰ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψει, προκειμένου νὰ ψηφίσῃ δαπάνην τουλάχιστον 25 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσῃ ὁ λαὸς διὰ νέας φορολογίας. Ταῦτα περὶ τῆς συνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, εἶναι ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀναιροῦνται αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀπολύτου ἐκλογικῆς ἰσότητος ἐν Ἑλλάδι, διότι δημιουργοῦνται δι’ αὐτοῦ τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἄγνωστοι ἐν Ἑλλάδι καὶ αἱ τάξεις αὗται ἔχουν τὸ προνόμιον νὰ ψηφίζουν διπλᾶ, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν ἕνας θεσμὸς θεμελιώδης ὑπάρχει: πᾶς Ἕλλην ἐκλογεὺς ἔχει μίαν ψῆφον. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: αἱ τάξεις αὐταί, αἱ ὀργανώσεις αὐταὶ ἔχουν δύο ψήφους. Ὑπάρχει τερατωδέστερον τούτου; Νομίζετε ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπιτρέπεται νὰ δημιουργήσῃ τάξεις προνομιούχους; Ἐκτὸς τούτου ὅμως, διὰ νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι εἶναι καὶ κωμικαὶ ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουν τὴν ἀφάνταστον ἐπιπολαιότητα μετὰ τῆς ὁποίας κατεσκευάσθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν φαίνεται οὐδαμοῦ ὅτι σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς Νομοθετικῆς ἐξουσίας. Δὲν γίνεται οὐδαμοῦ λόγος περὶ τῆς ποιότητος τῶν Γερουσιαστῶν. Ποῖα θὰ εἶναι τὰ προσόντα αὐτῶν τῶν Γερουσιαστῶν; Τὸ Σύνταγμα δὲν ἀναφέρει τίποτε περὶ ἐπαγγελματικῶν Συλλόγων καὶ περὶ ἐπαγγελματιῶν Γερουσιαστῶν. Ἀφήνει τὰ πράγματα εἰς τὸν ἰσχύοντα ροῦν. Μόνον διὰ τοὺς δέκα Γερουσιαστὰς ὁρίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέγῃ τούτους ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία. Ἔχομεν, λοιπόν, 90 Γερουσιαστάς, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐκλεγῶσιν ἀπὸ πάντας τοὺς πολίτας τοὺς ἔχοντας συμπληρώσει τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, διότι δὲν γίνεται οὐδεμία διάκρισις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ἡλικίας. Ἔχομεν ἐπίσης διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἥτις μᾶς λέγει, ὅτι θὰ ἐκλεγοῦν 20 Γερουσιασταὶ ἀπὸ τὰς ἑξῆς τάξεις: Ἐμπόρους, βιομηχάνους, βιοτέχνας, μικρεμπόρους, ἐργάτας, ἀγρότας, ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους, ἐπιστήμονας, καλλιτέχνας κλπ. Αὐταὶ ὅλαι αἱ τάξεις θὰ ψηφίσουν, ὅπως λέγει τὸ νομοσχέδιον, διὰ τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν καὶ εἰδικώτερον διὰ τῶν Συμβουλίων ἢ διὰ τῶν διοικουσῶν αὐτὰς τὰς τάξεις ἐπιτροπῶν. Συγχρόνως ὅμως ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον νὰ γίνουν Ἐπιμελητήρια τῶν ἐπιστημόνων, τῶν καλλιτεχνῶν καὶ τῶν ἐργατῶν. Περὶ ἀγροτῶν δὲν λέγει τίποτε. Λοιπόν, ἔρχεται τὸ νομοσχέδιον καὶ λέγει, ὅτι δὲν ἀρκεῖ εἰς τοὺς συλλόγους τοὺς δικηγορικούς, τοὺς ἰατρικοὺς κτλ. ἀλλὰ πρέπει τὸ σύνολον τῶν ἐπιστημόνων νὰ κάμῃ ἐπιμελητήρια. Τί εἴδους ἐπιμελητήρια εἰμπορεῖ νὰ γίνουν μὲ τοὺς ἐπιστήμονας, ἐγὼ δὲν τὸ καταλαμβάνω. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἔλθω εἰς τὰς λεπτομερείας ἀναλυτικῶς τῶν διατάξεων περὶ τῶν προνομιούχων τάξεων, τὰς ὁποίας δημιουργεῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, εἶναι νὰ ἴδῃ ἡ Βουλή, ὅτι δημιουργοῦνται ἀρχαὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου....

§75Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Ἐκκλησία πρέπει νὰ μετέχῃ τῆς Γερουσίας;

§76Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Γερουσία, κ. Συνάδελφε, εἶναι πρυτανεῖον ἀργομίσθων νομοθετῶν. Εἰς τοὺς ἀργομίσθους αὐτοὺς ἐὰν προσθέσητε τοὺς ἀρχιερεῖς θὰ αὐξήσητε τὰς δαπάνας αὐτοῦ, διότι οὐδεὶς ἀπολύτως οὐδεὶς Ἀρχιερεὺς εἶναι ἱκανὸς σήμερον νὰ λάβῃ μέρος εἰς νομοθετικὸν Σῶμα. Οἱ σημερινοὶ Ἀρχιερεῖς — καὶ τὸ λέγω ὑπευθύνως καὶ μετὰ θάρρους ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου — οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ἡ ὁποία προτείνει αὐτὸ τὸ μέτρον, εἶναι ἀνάξιοι τῆς ἀρχιερωσύνης καὶ τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως καὶ ἐν συνειδήσει.

§77Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑβρίζετε ὁλόκληρον τὴν Ἐκκλησίαν.

§78Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ, λοιπόν, ποῖος νόμος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑποχρεώνει τοὺς ἐπιστήμονας καὶ τοὺς καλλιτέχνας νὰ κάμουν ἐπιμελητήρια; Καὶ ποῖος εἶναι ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος εἰς αὐτὰ τὰ ἐπιμελητήρια ἐπιβάλλει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίζουν; Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον εἰς τὰς συνταγματικὰς ἀρχάς, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουσι παρ’ ἡμῖν περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Εἰξεύρετε τί θὰ εἴπῃ διπλῆ ψῆφος καὶ εἰξεύρετε ὅτι εἰς τὸ σύστημα ἢ τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειοψηφικὸν μία ψῆφος δίδει τὴν ἐκλογήν. Καὶ ἔχετε τὰς διπλᾶς αὐτὰς ψήφους, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ εἶναι χιλιάδες αὔριον μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σωματείων τῶν ἀγροτῶν, τῶν ἐργατῶν καὶ ἄλλων τάξεων, ὅπως τῶν ὑποδηματοποιῶν. Αὐτοὶ δύνανται νὰ κάμουν συλλόγους καὶ νὰ ψηφίζουν διπλᾶ. Τὸ ἴδιον δύναται νὰ συμβῇ διὰ πᾶν ἄλλο ἐπάγγελμα, διὰ τοὺς ράπτας, τοὺς ἐργάτας κλπ., ὄχι διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν δίδει εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζουν εἰς χωριστὴν τάξιν, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δεχθῶμεν σύστημα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει καθεστὼς ἀποδειχθὲν ἀληθῶς ὠφελιμώτατον διὰ τὴν ἐθνικὴν πρόοδον καὶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας ἀπὸ ἑξηκονταετίας καὶ πλέον. Ἄλλωστε καὶ δὲν ἔχει καὶ οὐδένα δικαιολογητικὸν τὸ σύστημα τοῦτο. Ποῖος λόγος, παρακαλῶ, συντρέχει εἰς τὴν δημιουργίαν Γερουσίας ἐπαγγελματικῆς; Ποῖος λόγος ἐπιβάλλει νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς ἰδιωτικοὺς ὑπαλλήλους διπλῆν ψῆφον; Ποῖος λόγος ἐπιβάλλει νὰ δώσωμεν διπλῆν ψῆφον εἰς τοὺς ἐργάτας, διὰ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὔτε ἐννοοῦν κἂν οἱ ἐργάται, διότι οὔτε οἱ ἐργάται οὔτε οἱ ἀγρόται ἐννοοῦν τίποτε ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τῆς νομοθετικῆς ἱκανότητος τῆς Γερουσίας δι’ ἐκλογῆς προσώπων τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συντελέσουν εἰς τὴν καλλιτέραν νομοθεσίαν καὶ ἰδίως εἰς τὴν νομοθεσίαν φορολογικῶν νομοσχεδίων καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας. Καὶ ἐνῷ ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ζαΐμης ἀγνοεῖ τοὺς ἐφοπλιστὰς καὶ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, οἵτινες ἀποτελοῦν ἕνα ἐκ τῶν μεγίστων κλάδων τῆς ἐθνικῆς ἀναπτύξεως καὶ προόδου. Ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι δεδικαιολογημένον καὶ πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ μετ’ ἀγανακτήσεως, μάλιστα διὰ τὴν δημιουργίαν τοιούτων διακρίσεων τῶν τάξεων, ἥτις εἶναι ἐπιζημία ἀναμφισβητήτως. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συστήματος, κ. Συνάδελφοι, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ ἀπόψεως θεωρητικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως, ἂς εἴπωμεν, ὑψηλοτέρας. Ὄχι τί συμφέρει εἰς τὰ κόμματα, ἀλλὰ τί συμφέρει εἰς τὸ Κράτος, εἰς τὸ Ἔθνος. Ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ὄχι τί συμφέρει εἰς τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ κόμμα. Τούτου τεθέντος δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἀναλογικῆς. Τὸ φυσικὸν δίκαιον, τὸ συνταγματικὸν δίκαιον, ἀναμφισβητήτως ἀγνοοῦσι τὴν ἀναλογικήν. Ἡ ἀναλογικὴ εἶναι προϊόν μιᾶς θεωρίας Ἀμερικανικῆς, πρὸ 80 ἐτῶν γεννηθείσης. Ἀλλ’ ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου ἐγεννήθη, καὶ ἐκεῖ ἐγκατελείφθη λίαν ἐνωρίς. Κατόπιν εἰσήχθη εἰς ἄλλα Κράτη καὶ ἰδίως εἰς Γαλλίαν, ὅπου ἴσχυσεν ἐπὶ 14 ἔτη, διότι 14 ἔτη ἐχρειάσθησαν διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ ὅτι δὲν συμφέρει ἡ ἀναλογική. Αὐτὴ ἡ ἄποψις πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς περιφερείας δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καλλίτερον ἑρμηνευτὴν ἀπὸ τὴν διάταξιν ταύτην, διότι κατ’ αὐτὴν ὁ βουλευτὴς δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐκλογικήν του περιφέρειαν, ἀλλὰ τὸ Ἔθνος. Ὁ βουλευτής, διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος, πρέπει νὰ προέρχεται ἀπὸ περιφέρειαν μὲ ἀντιλήψεις γενικωτέρας, νὰ μὴ εἶναι βουλευτὴς κωδωνοστασίου, ὅπως ἔλεγον παλαιότερον ἐν Γαλλίᾳ, δηλαδὴ τοῦ μικροῦ του δήμου, ἀλλὰ νὰ εἶναι βουλευτὴς ἀντιλαμβανόμενος τὰ συμφέροντα τῆς περιφερείας του καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Νὰ μὴ εἶναι ὁ κύκλος τῶν ἀντιλήψεων αὐτοῦ περιωρισμένος. Ἡ γενικωτέρα ἀντίληψις ἐπιβάλλει τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ἀλλ’ ἐπιβάλλει τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ ἡ ὑποχρέωσις τῆς αὐτονομίας τῶν Βουλευτῶν ἀπὸ τῆς ἐκλογικῆς πιέσεως. Ὅσον εὐρυτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον ὀλιγωτέρα θὰ εἶναι ἡ πίεσις ἡ πολιτικὴ εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ ὅσον ἡ βουλευτικὴ πίεσις εἶναι μικροτέρα, τόσον εἶναι ὠφελιμωτέρα ἡ νομοθεσία τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὅλοι κατασκευάζομεν. (Χειροκροτήματα).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κολυβᾶς.

§80Ν. ΚΟΛΥΒΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ τὴν Βουλήν, οὔτε περὶ τῆς ἀμέσου καὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς, οὔτε περὶ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Τὰ δύο ταῦτα θέματα συνεζητήθησαν κατὰ τὰς συνταγματικὰς συζητήσεις καὶ κατέστη τότε ἔκδηλος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, κατόπιν μάλιστα τῆς ἀγορεύσεως ἐπὶ τούτου τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῶν Συντηρητικῶν, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ. Θεωρῶ ὅμως ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ κεφαλαιώδους ζητήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς καὶ τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, διότι τὰ ζητήματα ταῦτα ἀναμφισβητήτως συντελοῦν εἰς αὐτὴν τὴν συγκρότησιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐξετέθησαν, Κύριοι Βουλευταί, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐπαρκῶς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὲρ καὶ ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς. Θὰ ἐξετάσω ὅμως συντόμως κατὰ πόσον οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἴσχυσαν πρὸς ἐφαρμογὴν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εἰς τὰ ξένα Κράτη, ἠμποροῦν νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ ἐν Ἑλλάδι. Τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἢ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος εἶναι ζητήματα ἐπιστημονικά. Δὲν εἶναι, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς κ. Βοζίκης, ζητήματα προσωπικῶν ἀντιλήψεων, ἀλλὰ εἶναι ζητήματα καθαρᾶς ἐπιστημονικῆς μελέτης καὶ παρατηρήσεων. Ἐν τῇ διαμορφώσει, Κύριοι, τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἡ καθολικὴ ψηφοφορία ἀπετέλεσε τὴν σπουδαιοτέραν καὶ μᾶλλον βραδεῖαν κατάκτησιν. Ἐφόσον ὅμως ἀρχικῶς τὸ περιωρισμένον τῆς ψήφου, ἡ παροχὴ πλειόνων ψήφων εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις ἀπετέλεσε τὸ προοίμιον τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐφόσον ἐπαγιοῦντο αἱ ἰδέαι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ καὶ προήγοντο αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἰδέα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας κατέκτα ἔδαφος. Ὅπως γνωρίζετε, τελικῶς ἡ καθολικὴ ψηφοφορία ἐπεβλήθη, μὲ τάσεις μάλιστα ἐπικρατήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος καὶ εἰς τὰς γυναῖκας. Ἐκ παραλλήλου ὅμως πρὸς τὴν κατάκτησιν ταύτην, ἐπεβλήθη καὶ ἑτέρα ἀρχή, ὅτι ἡ ἐκ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας προερχομένη Κυβέρνησις δέον νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς πλειοψηφίας τῶν ἐκλογέων. Ἦτο τοῦτο, Κύριοι, φυσικόν. Ὁ ἰσχυρότερος ὀργανισμὸς ἐπεκράτησε τοῦ ἀσθενεστέρου· οἱ πολλοὶ τῶν ὀλίγων. Ἦτο σύμφωνος πρὸς τὸν φυσικὸν νόμον τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ ἰσχυροτέρου. Ἐφόσον ὅμως προήγοντο αἱ πολιτικαὶ ἐλευθερίαι, προήγοντο συγχρόνως καὶ αἱ ἰδέαι τῆς ἐλευθέρας ἐπαγγελματικῆς καὶ οἰκονομικῆς ὀργανώσεως καὶ κατέστη αἰσθητὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ὀργανώσεων τούτων. Ἐντεῦθεν ἤρχισαν διαμορφούμενα τὰ κόμματα ἀρχῶν, ἤτοι ὁμαδικαὶ ἐκδηλώσεις ἔχουσαι ὡρισμένην συνειδητὴν καὶ ψυχολογικὴν κατεύθυνσιν καὶ τῶν ὁποίων ἐθεωρήθη ἀναγκαία ἡ ἐκπροσώπησις ἡ πολιτική, καὶ ὅταν αὗται ἀπετέλουν μειοψηφίαν. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἁπανταχοῦ ἡ ἀφετηρία τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Ἐν τῇ πρακτικῇ, Κύριοι, τῶν διαφόρων Κρατῶν, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ παρουσίασε πολλαπλᾶ ἐλαττώματα. Ἐξετέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, ἰδίως δὲ ἐξετέθη παρὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων τὸ ἐλάττωμα τῆς ἐλλείψεως πολιτικῆς σταθερότητος, ἐπέβαλε δηλαδὴ τὴν συγκρότησιν Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ καὶ παρέλυσε τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, διότι, ἂς μὴ λησμονῶμεν, ἡ διοίκησις τοῦ Κράτους κυρίως συνίσταται ἐν τῇ δράσει. Ἡ δρᾶσις ὅμως προϋποθέτει πάντοτε ἐνέργειαν, ἥτις δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ, λόγῳ τοῦ λανθάνοντος ἐγωϊσμοῦ τῶν συμμετεχόντων ἐν τῇ Κυβερνήσει κομμάτων. Τοῦτο εἶναι, Κύριοι, ψυχολογικὸν καὶ δὲν δύναται νὰ τὸ ἀποφύγῃ κανείς. Ἀλλ’ οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἴσχυσαν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, εἶπον ὅτι δὲν συντρέχουν ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχωμεν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βοζίκης, περισσότερα κόμματα, δὲν ἔχομεν ὅμως τὰ κόμματα ἐκεῖνα τῶν ἀρχῶν τὰ ὁποῖα διεμορφώθησαν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐπέβαλλον τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Δὲν ἔχομεν δηλαδὴ συνειδητὰς ὁμαδικὰς ἐκδηλώσεις. Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν τὸ κόμμα τῶν Συντηρητικῶν δὲν διαφέρει τοῦ κόμματος τῶν Προοδευτικῶν ἀπὸ ἀπόψεως συνειδητῶν ἐκδηλώσεων. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ ὡς πρὸς τὴν προσωπικότητα καὶ τὴν ψυχοσύνθεσιν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων τούτων. Διαφορὰ ὅμως προγραμμάτων καὶ ἀρχῶν συνειδητῶν, ὁμαδικῶς ἐκδηλουμένων, δὲν ὑπάρχει. Δὲν ἔχομεν, λοιπόν, κόμματα ἀρχῶν. Ἄλλωστε ἐν Ἑλλάδι, δὲν ὑπάρχει καὶ τεραστία ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας, τοῦ κεφαλαίου καὶ τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς ἄλλα Κράτη καὶ ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὸν σχηματισμὸν τῶν κομμάτων ἀρχῶν. Οὔτε ὑπάρχουν ἐν Ἑλλάδι διαφοραὶ κοινωνικαὶ καὶ δοξασίαι θρησκευτικαὶ τοσοῦτον ἔντονοι, ὥστε νὰ δικαιολογῆται ἡ δημιουργία κόμματος ἀρχῶν. Δὲν εἶναι ἄλλως τε δυνατὴ ἡ δημιουργία κόμματος ἀρχῶν ἐν Ἑλλάδι, διότι σκεπτόμεθα ὅλοι ὡς ἄτομα. Δὲν ἔχομεν ὁμαδικὰς ἐκδηλώσεις ὅπως ἀλλαχοῦ. Ὁ δημόσιος, λόγου χάριν, ὑπάλληλος, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς δημοσίας λειτουργίας, ἐνεργεῖ καὶ δρᾷ, ὄχι ὡς ὄργανον ὁμαδικόν, ἀλλ’ ὡς ἄτομον, τὸ ὁποῖον, ἐφόσον ἐποπτεύεται καλῶς ἐνεργεῖ τὸ καθῆκον του, ἄλλως παραμελεῖ τοῦτο. Ὁ ἀγρότης ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχει ἀγροτικὴν συνείδησιν. Ἠμποροῦμεν νὰ ἰσχυριζώμεθα, ὅτι ἀκολουθοῦμεν ἀγροτικὴν πολιτικὴν καὶ νὰ ἀγωνιζώμεθα πρὸς ἐπικράτησιν αὐτῆς. Ὁ ἀγρότης ὅμως δὲν θὰ ψηφίσῃ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸν ἔχομεν δυσαρεστήσει ἀτομικῶς. Ἐὰν εἴχομεν ἐργατικὴν συνείδησιν, τότε ἀσφαλῶς καὶ οἱ τοῦ ἐργατικοῦ συνδυασμοῦ θὰ ἤθελον τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα. Πρὸς ποῖον, λοιπόν, σκοπόν, Κύριοι, νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κόμματα ἀρχῶν; Ὁ κ. Βοζίκης ἐπεκαλέσθη τὴν ὕπαρξιν περισσοτέρων κομμάτων, κομμάτων ἐμφανιζομένων καὶ σήμερον. Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι γνωστόν, ὅτι ὀφείλεται εἰς ἄλλους λόγους, εἰς ἀποχώρησιν, λόγου χάριν, πολιτικῶν φυσιογνωμιῶν μεγάλων. Διὰ τῆς βαθμιαίας ὅμως λειτουργίας τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, τὰ κόμματα ταῦτα βαθμιαίως ἐξέλιπον. Νομίζω συγχρόνως, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ἐπικαλεσθὲν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ἀντίκειται ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ πρὸς τὸν Κοινοβουλευτισμόν, δὲν εἶναι ἄτοπον. Εἶναι τοῦτο ἀληθές. Ὁ Κοινοβουλευτισμὸς στηρίζεται κυρίως εἰς τὴν ἐξ ὑπαμοιβῆς διαδοχὴν τῶν ἀνταγωνιζομένων κομμάτων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἀναλογικῇ ἐκλογῇ δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν ὑπάρχει. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εὐρύνεται ἀναμφισβητήτως ὁ Κοινοβουλευτισμός. Πιθανῶς τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὅπως ἀνεπτύχθη ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, νὰ ὁδηγῇ πολλάκις εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Δικτατορίαν, εἶναι μᾶλλον ὅμως προσηρμοσμένον πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, πανταχοῦ παρετηρήθη ἡ τάσις τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἡ θεωρία τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν ἀντικατεστάθη δι’ ἑτέρας θεωρίας, διὰ τῆς ἐκπροσωπήσεως τῆς πλειονοψηφίας ὡς ὀργάνου κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης. Ἡ πλειονοψηφία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα ἁπασῶν τῶν τάξεων καὶ ἐν συγκρούσει νὰ διαρρυθμίσῃ ταῦτα κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη. Ἐὰν τοῦτο δὲν πράξῃ, εὐκόλως μεταβάλλεται εἰς μειοψηφίαν. Διὰ τοῦτο, καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει σήμερον ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἐπεζητήθη ἡ ἀντικατάστασις αὐτῆς διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Καὶ ἐπὶ τῆς Γερουσίας, συνεπῶς, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ἀφοῦ διὰ τῆς ἀναλογικῆς δημιουργεῖται μωσαϊκὸν κομμάτων καὶ δὲν ἐξασφαλίζεται καλλιτέρα ἐκλογὴ προσώπων. Εἶναι βεβαίως λυπηρόν, ὅτι πολλὰ τῶν κομμάτων θὰ ἐξαφανισθοῦν, ἐφαρμοζομένου τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ ὅτι πολλοὶ τῶν σημερινῶν βουλευτῶν δὲν θὰ ἐπανεκλεγοῦν, ἀλλ’ ἡ ἀμείλικτος ἀνάγκη καὶ τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς Χώρας ἐπιβάλλει τὴν θυσίαν ταύτην. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀντιλήψεις μου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπαμπᾶκος.

§82Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὅτε, κύριοι βουλευταί, συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκομεν καὶ ἡμεῖς προσωπικῶς, ἀνέπτυξεν γνώμας ἀντιτιθεμένας εἰς τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος τούτου, δι’ οὓς τότε λόγους διὰ πλατέων ἐξεθέσαμεν. Τῶν λόγων τούτων νέα ἀνάπτυξις παρέλκει φρονοῦμεν. Ὄχι διότι ἐπαύσαμεν διαφυλάττοντες τοὺς δισταγμοὺς οὓς εἴχομεν ἀρχῆθεν, ἀλλὰ διότι, ἐφόσον ἡ Γερουσία καθιδρύθη ἤδη ὡς συνταγματικὸς θεσμός, ἀποκλειστικὴ μέριμνα ἡμῶν ὀφείλει νὰ εἶναι ἡ ἐντελεστέρα τοῦ ὀργανικοῦ νόμου κατάρτισις, πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἀναδείξῃ θεσμὸν Γερουσίας βιώσιμον. Αἱ καθ’ ἕκαστον κατηγορίαι, ἐξ ὧν θὰ προέλθουν οἱ Γερουσιασταί, τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐκ τοῦ λαοῦ ἐκλεγομένων, ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια καί τινα ἄλλα, ἀπαρτίζουσι ζητήματα τῶν ὁποίων ἡ προσήκουσα λύσις εἶναι ἡ λύσις εἰς ἣν δὲν θὰ ὁδηγήσουν πρωτευόντως κομματικοὶ ὑπολογισμοὶ καὶ παντὸς εἴδους ἐξοικονομήσεις προσώπων, ἀλλ’ αἱ ἀρτιώτεραι τῶν ἐπιστημονικῶν ἀντιλήψεων πρὸς δημιουργίαν Σώματος ἀξίου τοῦ σκοποῦ του, ἐνδέχεται δὲ νὰ καταδείξῃ ματαίους τοὺς δισταγμοὺς καὶ ἐσφαλμένους τοὺς φόβους, ὅσοι δὲν πιστεύουσιν εἰς τὸν θεσμόν. Περὶ τῶν ζητημάτων τούτων θὰ ὁμιλήσωμεν διαδοχικῶς ἐκθέτοντες τὰς γνώμας ἡμῶν. Ἀπὸ τῶν ἥσσονος σημασίας ζητημάτων εἰς τὰ μᾶλλον ἐπίμαχα χωροῦντες, φρονοῦμεν ἐν ἀρχῇ, ὅτι καλῶς ὑπὸ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ὠργανώθησαν τρεῖς κατηγορίαι Γερουσιαστῶν, οἱ ἐκλεγησόμενοι ὑπὸ τοῦ λαοῦ, οἱ ἀναδεικνυόμενοι ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων καὶ οἱ διοριζόμενοι ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι, νομίζομεν, ἀλυσιτελὴς διὰ τὴν καλλιτέραν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, καὶ ἀποβαίνει, πιστεύομεν, χρήσιμος διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν πασῶν ἐν γένει τῶν κοινωνικῶν τάξεων ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις, περὶ τῆς ὁποίας κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐπιτυχῶς μεριμνᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί, δεχθεὶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κατ’ ἀρχὴν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀπέκλεισεν οὐχ’ ἧττον καὶ τὰ ἐργατικὰ καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ ἐπιμελητήρια τῶν ὁποίων, τῶν τελευταίων δι’ εἰδικῶς, ἡ ὀργάνωσις καὶ τὰ εἰδικὰ συμφέροντα τῆς τάξεως ἥτις συσσωματοῦται ἐν αὐτοῖς, ἐνδείκνυει τὴν λῆψιν τῆς μερίμνης, ὅπως καὶ ταῦτα προσηκόντως ἀντιπροσωπευθοῦν ἐν τῷ Σώματι. Τασσόμεθα ἑπομένως ἀπολύτως ὑπὲρ τῶν ἐπαγγελματικῶν ἐκπροσωπήσεων κατὰ τὰς διατάξεις τὰς καθοριζομένας ἐν τῷ οἰκείῳ τμήματι τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, τροποποιοῦντες ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο παλαιοτέραν ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος γνώμην. Ἑτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ ἀφορῶσα τοὺς Καθηγητὰς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἐνδεχομένως ἡ Βουλὴ διορίσῃ Γερουσιαστάς. Θὰ ἐνομίζομεν σκόπιμον τὴν προσθήκην διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν ὅσοι ἐκ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου διορισθῶσι Γερουσιασταί, ν’ ἀποκλεισθῶσι τῆς συγχρόνου ἀσκήσεως τῶν πανεπιστημιακῶν καθηκόντων των, ἀναπληρούμενοι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς γερουσιαστικῆς αὐτῶν ἰδιότητος δι’ ἐκτάκτων καθηγητῶν ἐν τῷ μεταξύ, διατηροῦντες ὅμως τὰς ἕδρας των. Ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ εὐσυνείδητος καὶ ἀρτία ἐκπλήρωσις καὶ τῶν μὲν ἔργων καὶ τῶν δέ, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον προσέτι λόγον, ἵνα μὴ ἡ πολιτικὴ εἰσχωρήσῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς, κύριοι Βουλευταί, τῶν ἐκ τοῦ λαοῦ ἐκλεγομένων Γερουσιαστῶν, ἐπιθυμῶ νὰ ἐπαναλάβω τὴν διατύπωσιν τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν καὶ ἐν τῇ εἰδικῇ ἐπιτροπῇ τῆς Γερουσίας, ἧς ἀπετέλουν μέλος, ἀνέπτυξα, ὅτι δηλαδὴ ἡ συσχέτισις τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου συζήτησις ἡ διεξαχθεῖσα ἔν τε τῇ ἐπιτροπῇ καὶ συνεχιζομένη καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνέχει τί τὸ ἀνώμαλον, τὸ ἀντικανονικόν, τὸ ἀντικοινοβουλευτικόν. Εἰσῆλθεν ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος προκειμένου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ εἰσηγμένον νομοσχέδιόν τι πρὸς τοῦτο. Ἡ Βουλὴ ἀπὸ νομοθετικοῦ Σώματος μετεβλήθη εἰς Ἀκαδημίαν, κρίνουσαν ἐπιστημονικοπολιτικῶς καὶ ἐπικρίνουσαν συστήματα ἐκλογικά, ἄνευ ἀνάγκης, παρὰ τὸν κανονισμὸν καὶ προδήλως ἀνωμάλως. Ἡ Βουλὴ εἶναι σῶμα ἐλέγχον τὴν Κυβέρνησιν τὸ μέν, ὄργανον νομοθετικὸν τό δέ. Κατὰ ποῖον κανόνα καὶ κατὰ ποίαν ἁρμοδιότητα ἡ Βουλὴ συζητεῖ ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνω πιστεύων, ὅτι ἐφόσον οὔτε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως οὔτε παρὰ τῆς Βουλῆς εἰσήχθη πρότασις τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου, ἡ συζήτησις αὐτὴ ἡ διεξαγομένη, ἡ μεταβαλοῦσα τὴν Βουλὴν ἀπὸ νομοθετικοῦ Σώματος εἰς Ἀκαδημίαν ἢ αἴθουσαν διαλέξεων, εἶναι συζήτησις ἀντικοινοβουλευτική, ἐκτὸς ἐὰν ἡ συζήτησις αὕτη ἐκ μέρους τινῶν μὲν ὑποκρύπτῃ τὸ ἐνδεχόμενον τῆς ἄνευ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ, ἐν προσεχεῖ μέλλοντι χρόνῳ, ἀνατροπῆς τῆς ἐκλογικῆς νομοθεσίας, ὁπότε πρόκειται περὶ εἴδους τινος προπαρασκευῆς τοῦ πραξικοπήματος, ἐκ μέρους δὲ τῶν δὲ ἀποτελεῖ ἄμυναν — ἡ διεξαγομένη συζήτησις — κατὰ τῆς σχεδιαζομένης ταύτης καὶ ἀπειλουμένης ἐν προσεχεῖ μέλλοντι χρόνῳ ἄνευ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ καταλύσεως τῆς ἐκλογικῆς νομοθεσίας.

§83Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό, κ. Συνάδελφε;

§84Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Καθ’ ὃν τρόπον καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἐγένετο.

§85Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνωμάλως; δηλαδή.

§86Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἀνωμάλως. Κατὰ τοὺς τρόπους, οἱ ὁποῖοι ἤνοιξαν τόσας πληγάς, οἱ ὁποῖοι ἐπεσώρευσαν τόσα δεινὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δοθείσης τῆς εὐκαιρίας ἀπὸ τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Συναδέλφου, δὲν κρίνω ἄσκοπον, ὑπενθυμίζων εἰς τὴν Βουλὴν τὰ συμβάντα τότε, νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ πρᾶξις ἐκείνη τῆς ἀνωμάλου καταλύσεως τῶν ἐκλογικῶν θεσμῶν ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δὲν προηγεῖτο τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1923, δὲν θὰ ἀπεῖχε προφανῶς τῶν ἐκλογῶν ἡ βασιλόφρων τότε παράταξις, ἡ καὶ καταγγείλασα δημοσίᾳ διὰ τῶν ὑπογραφῶν τῶν Ἀρχηγῶν της, ὅτι τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ἐκλογικὰ δὲν ἀφεώρων ἄλλο τι ἢ νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Ἡ εἰσαγωγὴ τῶν μέτρων ἐκείνων ὑπῆρξεν ἡ ὑπαγορεύσασα διὰ λόγους στοιχειώδους ἀμύνης καὶ διαμαρτυρίας τὴν ἀποχὴν τῆς παρατάξεως ταύτης, ὑπῆρξεν ἡ δημιουργήσασα μονόπλευρον Συνέλευσιν, μὲ ὅλα αὐτῆς τὰ δεινὰ ἐπακόλουθα καὶ τὴν κρατήσασαν ἐν τέλει ἀναρχίαν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ κρουσθῶσιν ἐν τέλει αἱ θύραι της καὶ νὰ ἁλωθῇ ἀπὸ τὴν εἰσελάσασαν Δικτατορίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ προηγούμενον τὸ ὁποῖον μᾶς παρέχεται. Πλὴν τούτου ἡ ἀνάμνησις δὲν διδάσκει; Καὶ εἰς οὐδὲν φρονηματίζει;

§87Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπιτρέπετε, Κύριε Συνάδελφε;

§88Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Παρακαλῶ.

§89Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Βουλήν, ποῖον ἐκ τῶν μέτρων ἐκείνων ἀποτελεῖ νόθευσιν;

§90Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νὰ ἀπαντήσητε σεῖς τί δὲν ἀπετέλει νόθευσιν (Θόρυβος).

§91Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. (Πρὸς τὸν κ. Κίνιαν). Κύριε Συνάδελφε, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω ἐγώ. Δηλῶ, ὅτι εὐχαρίστως ἤκουσα τὸν ἐκ Λέσβου κ. βουλευτὴν νὰ μὲ διακόψῃ.

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγὼ ἠρέμως περιμένω τὴν ἀπάντησιν καὶ ἠρέμως ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§93Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Οὔτε ἐγὼ πρόκειται νὰ ἀπαντήσω ἄνευ ἠρεμίας καὶ παρακαλῶ τοὺς Συναδέλφους τῆς δεξιᾶς νὰ πιστεύσουν, ὅτι δὲν ἔχω ἀνάγκην ἐπικουρίας, αἰσθάνομαι δὲ ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω, διότι μετείχατε τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Λέγω δέ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν κυρωθεῖσαν ἱστορικῶς, κυρωθεῖσαν καὶ ἐπαληθευομένην ἀπὸ τὰ πορίσματα τῆς πολιτικῆς ἐπιστήμης καὶ ἀπὸ τὰς παραδόσεις πάσης χώρας κοινοβουλευτικῆς, τὸ νὰ ἐπιλαμβάνεται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία κανόνων ἐκλογικοῦ δικαίου, καὶ μόνον αὐτό, τὸ νὰ ἀνατρέπῃ τοὺς ἐκλογικοὺς θεσμούς, αὐτὸ καὶ μόνον, κύριοι Συνάδελφοι, ἀνεξαρτήτως οἱασδήποτε λεπτομερείας, συγκεκριμένων νοθειῶν—καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ σᾶς παρατάξω πλείονας τοιαύτας—τοῦτο, λέγω, καθ’ ἑαυτό, ἀποτελεῖ πρᾶξιν εὐθέως στρεφομένην κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν, αὐτὸ ἐκδηλοῖ πρόθεσιν κατάφωρον καὶ πρᾶξιν ἀλλοιώσεως τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος.

§94Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§95Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εὐχαρίστως.

§96Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δύο ὑπῆρξαν αἱ τεθεῖσαι τότε ἀρχαί, ἡ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια καὶ τὸ ψηφοδέλτιον. Ἡ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια ὑπῆρχεν ἐπὶ 80 ἔτη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐρωτῶ, ἐπὶ 80 ἔτη ἐνοθεύετο τὸ λαϊκὸν φρόνημα; Οὐδαμοῦ σήμερον ὑπάρχει εὐρεῖα περιφέρεια, ἡ κατάργησις δὲ αὐτῆς ἀποτελεῖ κατάλυσιν ἀναχρονιστικοῦ συστήματος, συστήματος οὐδαμοῦ ἰσχύοντος. Ἐπίσης δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ νόθευσις ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ψηφοδελτίου ἀντὶ τοῦ σφαιριδίου.

§97Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μίαν ἐρώτησιν μόνον θὰ σᾶς παρακαλέσω θερμότατα. Θὰ ἤθελα νὰ μάθω πρῶτον, ὅταν ἐπικαλούμεθά τι τὸ ἰσχῦον ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀναφέρομεν τὴν ἐπαρχίαν τὴν γαλλικήν, ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας, ὅτι τὸ ἐκλογικὸν μέτρον ἐν Γαλλίᾳ εἶναι 100) χιλιάδες κατοίκων τοὐλάχιστον, ὅση δηλ. εἶναι ἡ γαλλικὴ ἐπαρχία; Διότι μὴ θέλομεν νὰ παίξωμεν μὲ τὰς λέξεις, ἀλλὰ νὰ ὁμιλῶμεν μὲ τὴν οὐσίαν. Δεύτερον ἐρώτημα καὶ ἀπορία, τὴν ὁποίαν ἔχω: Ἡ ἀπηρχαιωμένη ἐπαρχία ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία κοινῇ βοῇ κατηργήθη ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια ὑφ’ ὅλων τῶν πολιτικῶν τῆς Χώρας κομμάτων κατὰ τὸ 1908, μηδ’ αὐτοῦ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων σκεφθέντος νὰ τὴν ἀποτρέψῃ ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν, αὐτὸ εἶναι τὸ νέον σύστημα καὶ αἱ νέαι ἰδέαι καὶ αἱ νέαι ἐμφανίσεις καὶ τὸ ἐφεύρημα τῆς στρατοκρατίας διὰ νὰ ἐπικρατήσουν κατὰ τὰς ἐκλογάς; Καὶ τρίτον ἐρώτημα καὶ τελευταῖον: Προτείνουν τὸ ψηφοδέλτιον, δηλ. τὸ νέον αὐτὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου οἱ πάντες εἶναι ἐγγράμματοι, ἐφαρμόζεται δὲ καὶ ἐν Ἑλλάδι ὅπου οἱ πάντες εἶναι ἀγράμματοι. Δὲν εἶναι πρωτοφανὴς καὶ ἀναίσχυντος νοθεία νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ψηφοδελτίου ἐν τῷ Ἐθνικῷ τούτῳ συνεδρίῳ;

§98Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Μπιμπάκο, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ μίαν μικρὰν διακοπήν. Δὲν θὰ ἀναμιχθῶ εἰς εἰς τὴν συζήτησιν, ἐὰν τὸ αʹ ἢ βʹ σύστημα παρουσιάζῃ νοθείαν καὶ ἀληθῆ ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Παρακαλῶ μόνον νὰ ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ δώσητε μίαν διασάφησιν. Ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, ἐθίξατε τὴν εἰς πρόσφατον ἐν τῷ παρελθόντι ἐπαναστατικὴν περίοδον μεταβολὴν διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἰς παραμονὰς ἐκλογῶν, διὰ νὰ εἰπῆτε, ὅτι καὶ σήμερον ἀκούονται ψίθυροι οἱ ὁποῖοι σᾶς γεννοῦν, ἀδιάφορον ἂν εὐλόγως ἢ μὴ εὐλόγως, ὑποψίαν, ὅτι εὑρισκόμεθα καὶ πάλιν εἰς τὰς παραμονὰς πραξικοπηματικῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Τοῦτο εἴπατε;

§99Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπιθύμουν νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε τὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ περίπτωσις τὴν ὁποίαν ἐμνημονεύσαμεν πρὸ ὀλίγου, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι ἐσημειώθη εἰς περίοδον ἐπαναστατικήν, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐκείνου ἐγένετο ὑπὸ μιᾶς ἐπαναστάσεως καὶ εἰς περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν Σύνταγμα δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῇ Χώρᾳ. Σήμερον ὅμως, εἰς περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν ἐναυάγησαν δύο ὅλαι ἐθνικαὶ Συνελεύσεις, διότι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀποτελειώσωσι τὸ συντακτικόν των ἔργον καὶ ἡ παροῦσα δὲ Βουλὴ διέτρεξε σοβαρωτάτην κρίσιν λόγῳ τῆς βραδύτητος τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ συντακτικοῦ της ἔργου καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ἐπερατώθη τοῦτο κατόπιν πιέσεως τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος ἠπείλησε παραίτησιν ἐὰν δὲν ἐτερματίζετο τὸ συντακτικὸν ἔργον της, ὅπερ ἐπὶ τέλους ἐδέησε νὰ περατωθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα πρὸς γενικὴν ὅλων ἀνακούφισιν, νομίζω, ὅτι ὁ φόβος σας, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῇ εἷς οἷος δήποτε, ὁ ὁποῖος θὰ παρεβίαζε τὸ πολίτευμα διὰ νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, εἶναι μάταιος, διότι θὰ ἦτο μεγαλύτερον ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος τὸ νὰ ἀνακινῶμεν συνταγματικὰ ζητήματα καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον. Ἀπ’ αὐτῆς δὲ τῆς ἀπόψεως ἤθελον νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἐρωτήσω, τί φοβεῖσθε;

§101Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Εὑρισκόμενος, κύριοι Συνάδελφοι, πρὸ τριῶν διαφόρων διακοπῶν, τριῶν διαφόρων περιεχομένων, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶναι εὐχερὲς νὰ συμπτύξω αὐτὰς διὰ νὰ ἀπαντήσω πρὸς ὅλας ἀθρόως.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἐμπιστευόμεθα.

§103Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐν ᾗ πάλιν περιπτώσει ἀπεπειρώμην ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτὰς διαδοχικῶς, εὐχερὲς βεβαίως θὰ ἦτο τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ τοῦτο θὰ μὲ ἐξέτρεπεν ἀπὸ τοῦ κυρίου θέματος τῆς ἀγορεύσεώς μου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δὲν θὰ μοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιῶ ἐπὶ πολὺν χρόνον τὴν προσοχήν σας ἐντεταμένην διὰ νὰ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου. Ἐφόσον μάλιστα οἱ δύο ἑπόμενοι ἐκ τῶν διακοψάντων κυρίων Συναδέλφων δὲν ἀπηύθυναν πράγματι ἐρωτήσεις ἀξιούσας ἀπάντησιν, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐπωφελήθησαν τῆς διακοπῆς διὰ νὰ ἐκφράσουν ἰδίας γνώμας, περιορίζομαι νὰ ἀπαντήσω ἐκ δευτέρου εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λέσβου συνάδελφον μόνον, θεωρῶν, ὅτι ἔχω καθῆκον πρὸς τοῦτο, ὡς μεμφθεὶς τὰ μέτρα ἐκεῖνα. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, μὴ δεκτικὴν ἀνασκευῆς ἐν προκειμένῳ, ἡ ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας αὐθαίρετος μεταβολὴ νόμων ἐκλογικῶν, καὶ δὴ εἰς παραμονὰς ἐκλογικῆς πάλης, τοῦτο καὶ μόνον, ἀποτελεῖ προφανῆ προσπάθειαν πρὸς νόθευσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ εἶναι ἀπολύτως σεβαστή, κύριοι Βουλευταί. Ἡ ἀρχή, δηλονότι, ὅτι οἱ τρόποι καὶ τὰ συστήματα διὰ τῶν ὁποίων ὁ λαὸς ἐκλέγει τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ τίθενται ὑπὸ τούτου ἢ ἀμέσως δι’ ἀπ’ εὐθείας ἐκφορᾶς τῆς γνώμης του, καθ’ ἃ προσφυῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν Συνάδελφος κ. Βοζίκης, ἢ τίθενται ὑπὸ τῶν λαϊκῶν συνελεύσεων, ἐν ταῖς ὁποίαις ὁ λαὸς ἐν τῇ ὁλότητί του ἐκπροσωπεῖται. Πᾶσα τάσις τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας νὰ ὑποδυθῇ ἔργον νομοθετικόν, καὶ δὴ ὡς πρὸς τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς θὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του, εἶναι ἔργον καὶ τάσις τυραννική. Εἶναι ὀλιγαρχικὴ ἐκδήλωσις. Εἶναι νοθεία. Ἡ πρᾶξις αὕτη ἀποτελεῖ καθ’ ἑαυτὴν ἐμφανῆ προσβολὴν καὶ ὕβριν κατὰ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀνοίγει τὰς θύρας εἰς τοὺς ἀνέμους τῶν ἐπαναστάσεων καὶ τὴν Πολιτείαν ἄγει κατὰ κρημνῶν. Ἐὰν ἐπὶ πλέον ὁ ἐκ Λέσβου κ. Συνάδελφος ἐπιθυμῇ καὶ ἀπαρίθμησιν τῶν μέτρων τῆς νοθείας τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, τὰ ὁποῖα τότε ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογήν, δὲν ἔχω εἰμὴ νὰ τὸν παραπέμψω εἰς τὴν κατ’ Ὀκτώβριον τοῦ 1923 πρὸς τὸν λαὸν ἀπευθυνθεῖσαν, πρὸ τῆς ἀντεπαναστάσεως, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ ἐνθυμοῦμαι, διαμαρτυρίαν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, καταγγείλαντος καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς μεταβολῆς τῶν νόμων, ὡς πρᾶξιν βίας, ἀλλὰ καὶ ἀπαριθμήσαντος ἓν πρὸς ἓν τὰ ἀλλεπάλληλα νομοθετικὰ διατάγματα καὶ τὰ εἰδικὰ ἐκεῖνα μέτρα τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς ἐφαρμογὴν διὰ νὰ στραγγαλίσωσι τὴν ἐλευθέραν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Φρονῶ δ’ ἐν συνεχείᾳ, ὅτι, ἂν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ταῦτα δὲν ἀπετολμῶντο, πιθανώτατα τὸ ἀντεπαναστατικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου δὲν θὰ ἐξεδηλοῦτο, ἡ βασιλόφρων παράταξις θὰ μετεῖχε τῶν ἐκλογῶν, ἡ δικτατορία θὰ ἀπετρέπετο καὶ ἡ ἕναρξις τοῦ ἔργου τῆς ἀνασυγκροτήσεως θὰ εἶχε προηγηθῆ κατὰ μίαν τετραετίαν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὴν ἀφ’ ἧς ἐξετράπην ἀφετηρίαν τῆς ἐμῆς ὁμιλίας, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ διεξαγομένη συζήτησις, ἄνευ τῆς εἰσαγωγῆς νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, ἔχει ἀκαδημαϊκὸν μόνον χαρακτῆρα καὶ ἀτόπως συνεχίζεται. Τούτου τεθέντος καὶ ἐφόσον ὑπάρχει ὁ νόμος τῆς ἀναλογικῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ τοῦτον τὸν νόμον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἐφόσον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐντοπισθῶμεν μόνον ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας.

§104Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§105Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐὰν ἐπιμένετε.

§106Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τοῦτο ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Ἀφοῦ ἅπαξ ἐτέθη τὸ ζήτημα, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λάβῃ ἀπόφασιν ἡ Βουλή;

§107Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἀσφαλῶς ναί. Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ τότε μόνον θ’ ἀποφασίσῃ, ὅταν θὰ εἰσαχθῇ πρότασις νόμου, διότι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίζῃ ἐπὶ ζητημάτων συζητουμένων δογματικῶς. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§108Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι Σῶμα πολιτικόν.

§109Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐν τῇ ἐξουσίᾳ αὐτῆς τοῦ ἐλέγχειν τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως, ἀλλ’ ἐν τῇ νομοθετικῇ της ἁρμοδιότητι δρᾷ καθ’ ὡρισμένους κανόνας, ἀκολουθεῖ εἰδικὴν διαδικασίαν. Στάδιον λήψεως ἀποφάσεως δὲν νομίζομεν ὅτι ὑπάρχει, καὶ εἰς τὴν ἰδέαν ἡμῶν ταύτην ἐμμένομεν. Ὁ νόμος, λοιπόν, περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νέου τοιούτου, παραμένει ἀπρόσβλητος καὶ οὗτος ὁ νόμος εἶναι ὅστις θὰ ληφθῇ ὡς βάσις καὶ διὰ τὴν τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν. Περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου συστήματος ἐπιθυμῶ νὰ διατυπώσω ὀλίγα τινά. Ἡ ἀναλογική, ἐφαρμοσθεῖσα ἐν Ἑλλάδι, ἐπέτυχε φρονοῦμεν. Ἡ κατὰ ποιὸν σύνθεσις τῆς Βουλῆς δὲν ὑστέρησεν, ἐπιτευχθείσης τῆς ἀναδείξεως ἐξ ἑκάστης περιφερείας τῶν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον καλλιτέρων προσώπων. Ἔλαβε χώραν ἐπιλογή τις. Σπανίως τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα εἰργάσθη ἔν τε τῇ Βουλῇ καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς κατ’ ἔκτασιν καὶ κατ’ ἔντασιν, ὅσον κατὰ τὸ ἐκ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν παρελθόν, τόσον φιλοτίμως καὶ τόσον παραγωγικῶς. Δικαιούμεθα νὰ τὸ ἀνομολογήσωμεν μεθ’ ὑπερηφανείας. Ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἐξ ἄλλου ὑπῆρξε μία τῶν αἰτιῶν αἱ ὁποῖαι προώθησαν τὴν Χώραν εἰς τὴν ὁμαλότητα καὶ τὴν συνδιαλλαγήν. Ἀποτρέψασα τὸν ἀγῶνα τῶν παρατάξεων, συνέβαλε τὰ μέγιστα εἰς τὴν χαλάρωσιν τῶν παθῶν καὶ τὴν λείανσιν τῶν ὀξυτήτων. Εἰς μίαν κρίσιμον καμπὴν τῆς πολιτικῆς ἱστορίας τοῦ τόπου παρέσχεν ὑπηρεσίαν ἀξιόλογον διὰ τῆς συγκροτήσεως τῶν Κυβερνήσεων τοῦ Συνασπισμοῦ, ἐν αἷς παρεκάθησαν συνεργασθέντες ὑπὲρ τῶν κοινῶν πραγμάτων καὶ ἐν ἑνιαίῳ μετώπῳ κατὰ τῆς στρατοκρατίας καὶ τῆς ἀναρχίας, Ἀρχηγοὶ καὶ κόμματα λυσσωδῶς ἕως τότε πολεμούμενα καὶ μισούμενα. Θὰ ἦτο τις ἀληθῶς κακόπιστος ἀπαρνητὴς τῆς πραγματικότητος ἂν παρεγνώριζε τὴν συμβολὴν τὴν ὁποίαν τὸ σύστημα τῆς ἀναδείξεως τῆς Βουλῆς παρέσχεν εἰς τὴν πραγμάτωσιν τῶν σωστικῶν τούτων σκοπῶν. Παρεμποδίζει, ἐλέχθη, ἡ ἀναλογικὴ τὴν συγκρότησιν ὁμοιογενῶν ἰσχυρῶν Κυβερνήσεων. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι καὶ τὸ ἀπαραίτητον ἐξαγόμενον τῶν ἐκλογῶν, καθόσον δὲν ἀποκλείεται καὶ διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἡ ἀπόλυτος ἐπικράτησις ἑνὸς κόμματος πρὸς τὸ ὁποῖον ἐνδεχομένως δύναται νὰ στραφῇ ἡ μεγάλη πλειονότης τοῦ λαοῦ, μήπως ἆρά γε ἐξ ἄλλου ἡ ἀνάδειξις Κυβερνήσεως ἐκ συναντωμένων εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς κομμάτων εἶναι μειονέκτημα καὶ δὴ εἰς ἐποχὰς καθ’ ἃς ἡ πλήρης συνεννόησις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας εἶναι ἀναπόδραστος ἀνάγκη, ἕως οὗ τοὐλάχιστον τὰ λείψανα πάσης ἀνωμαλίας ἐκλείψωσιν ὁλοσχερῶς; Ἀλλ’ ἐὰν ἔτι ἡ ἀντίρρησις αὕτη, ἡ ἐξενεχθεῖσα ἐξακολουθῇ νὰ θεωρῆται ὡς μειονέκτημα, ποίαν σημασίαν τέλος πάντων δύναται νὰ διατηρῇ ἀπέναντι τόσων πλεονεκτημάτων τοῦ συστήματος, ἀπέναντι τῆς κατὰ φρόνημα καὶ ἀρχὴν κατατάξεως τῶν ἐκλογέων, τῆς ἀναδείξεως κομμάτων ἰδεῶν, τῆς ἐκλογικῆς δικαιοσύνης τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι κατὰ τρόπον μαθηματικὸν ἐξυπηρετεῖ; Ἂν ἔχωμεν ἐν τῷ Κράτει ἐκλογεῖς ἢ τάξεις πολιτῶν, ὡρισμένας πολιτικὰς ἰδέας πρεσβευούσας, διατί νὰ στερήσωμεν αὐτὰς τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκπροσωπήσεως; Ἵνα ἡ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας καταδυνάστευσις καὶ ἐκμηδένισις πάσης ἐν τῇ Χώρᾳ μειοψηφίας καὶ πάσης ἄλλης γνώμης ἢ κοινωνικοπολιτικῆς ροπῆς; Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς διετύπωσεν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁμολογῶ ὅτι δὲν κατενόησα. Ἡ ὀξύτης, εἶπε, τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσει τὸ πλειοψηφικὸν δὲν ἀποτελεῖ ἄλλο τι παρὰ ἐντεταμένην προσπάθειαν πρὸς ἐπικράτησιν, τὴν ὁποίαν, εἶπε, δὲν θεωρεῖ κακόν τι. Ἐνόμισε προφανῶς ὁ ἔγκριτος πολιτευτής, ὅτι μίαν κατάστασιν πραγμάτων ἔχουσαν στυγνὴν τὴν ἐμφάνισιν, δύναται, ὀνομάζων αὐτὴν διὰ διαφόρου λεκτικῆς διατυπώσεως, νὰ τὴν ἐξωραΐσῃ. Ἡ λέξις «ὀξύτης» ἀπήρεσεν εἰς αὐτὸν καὶ μετεβάπτισεν αὐτὴν ἁπλούστατα εἰς «ἐντεταμένην προσπάθειαν», τὴν ὁποίαν συνεχίζων, εἶπε, προτιμᾷ ἀπὸ τὴν ὑπουλότητα τῶν σταυρῶν. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔρριπτεν ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, θὰ ἀνεύρισκεν ἐν αὐτῷ μέθοδόν τινα ἀντικαταστάσεως τοῦ συστήματος τῶν σταυρῶν καὶ τεχνικῶς ἀρτιωτάτων καὶ ἀνταποκρινομένην πλήρως εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἐκλογέων ὅπως ἔχωσιν εὐχέρειαν τινα εἰς τὴν προτίμησιν ὑποψηφίων καὶ ἐκτὸς τοῦ κόμματός των εὑρισκομένων.

§110Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν καὶ πλεῖστοι ἄλλοι συνδυασμοί.

§111Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τούτων οὕτω τεθέντων, κύριοι Βουλευταί, παρὰ τὰς ἐκφερομένας ἐπικρίσεις, ἡμεῖς τοὐλάχιστον διατηροῦμεν ἀκμαίαν τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ καὶ καθ’ ἑαυτήν, ὡς σύστημα ἐκλογικῆς δικαιοσύνης καὶ ἀρτίας συγκροτήσεως κομμάτων, καὶ λόγῳ τῶν συνθηκῶν τῆς συγχρόνου πολιτικῆς ζωῆς ἐν Ἑλλάδι καὶ τῆς ἀνάγκης τῆς διατηρήσεως τῆς μεταξὺ τῶν διαφόρων κομμάτων συνεργασίας, χάριν εὐνοήτων λόγων, εἶναι ὁ ἀπολύτως ἐνδεδειγμένος ἐκλογικὸς θεσμός. Τῶν ἀφορώντων τὸ σύστημα θεμάτων θὰ ἐπεχειροῦμεν ἀνάλυσιν ἐκτενεστέραν, ἐάν, κατὰ τὰ ἐν ἀρχῇ λεχθέντα, δὲν ἐθεωροῦμεν τὴν συνεχιζομένην συζήτησιν, πρὸς τὸ παρὸν τοὐλάχιστον, ἄνευ σκοποῦ καὶ ἄνευ θέσεώς τινος συγκεκριμένου ζητήματος διεξαγομένην. Ἐξετάζων ἤδη τὸ ζήτημα τῆς Γερουσιαστικῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, νομίζω, καθ’ ἃ καὶ ἐν τῇ συζητήσει τῆς ἐπὶ τῆς Γερουσίας ἐπιτροπῆς ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναπτύξω, ὅτι διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν πρέπει νὰ καθιερωθῇ εὐρυτέρα τις περιφέρεια, μείζων δηλαδὴ τῆς τοῦ νομοῦ, ἢ ἐφετειακὴ μᾶλλον, ἤ, ἐὰν προτιμᾶτε, ἡ περιφέρεια τῆς δευτέρας κατανομῆς τοῦ περὶ ἐκλογῆ βουλευτῶν νόμου. Τὴν γνώμην ταύτην ὑποστηρίζομεν, διό ὅτι ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι, προκειμένου μάλιστα περὶ Γερουσιαστῶν, ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια θὰ ἀναδείξῃ πρόσωπα γενικωτέρου κύρους, πλὴν τούτου δέ, διότι τεχνικῶς εἶναι ἀνέφικτος ἡ ἐκ πρώτης κατανομῆς διανομὴ ἐπαρκῶν Γερουσιαστικῶν ἑδρῶν, ἰδίᾳ ὡς ἐκ τοῦ ὀλιγαρίθμου τῶν θέσεων, εἰς τρόπον ὥστε, ἐὰν καθορίσωμεν τὸν νομὸν ὡς περιφέρειαν Γερουσίας, ἀναγκαίως θὰ καταλήξωμεν, ὥστε ἐκ τῶν 90 Γερουσιαστῶν ἐλάχιστοι νὰ ἐκλέγωνται ἐκ τῆς πρώτης κατανομῆς, ἡ δὲ ἐκλογὴ τοῦ πλείστου μέρους νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἧς ἡ περιφέρεια θὰ εἶναι ὁλόκληρον τὸ Κράτος. Ἀκριβῶς, λοιπόν, πρὸς ἀποσόβησιν τούτου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ περιφέρειά τις εὐρυτάτη. Ἐὰν ὅπως δήποτε καὶ παρὰ ταῦτα ἡ Βουλή, ἀντὶ τῆς εὐρυτάτης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς προτείνομεν, ἤθελε καταλήξει εἰς τὸ νὰ καθορίσῃ ὡς περιφέρειαν τὸν νομόν, πάντως δὲν εἶναι δυνατόν, εἰ μὴ νὰ συμφωνήσω ἀπολύτως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν συναδέλφου κ. Μερκούρη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ Ἀθῆναι χωριζόμεναι νὰ ἀποτελέσουν ἰδίαν περιφέρειαν, κατ’ ἐξαίρεσιν τοῦ γενικοῦ κανόνος καὶ αὐθαιρέτως, διότι τότε ἐπαληθεύει ἀπολύτως ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βοζίκη ἐκφρασθεῖσα ὑπόνοια, ὅτι δὲν πρόκειται παρὰ περὶ κομματικῶν ὑπολογισμῶν προβαλλομένων ὑπὸ προσχήματα, ἀνάξια συζητήσεως κἄν. Ἀκολουθοῦντες σειράν τινα ἐξετάσεως τῶν καθ’ ἕκαστον θεμάτων, προερχόμεθα εἰς τὸ νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς στενῆς περιφερείας τὴν ὁποίαν ὡς σωτήριον φάρμακον ἐξαγγέλλει ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ στενὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια, κύριοι Βουλευταί, εἶναι κατηργημένη ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1906, ἐφηρμόσθη δὲ μόνον, πραξικοπιματικῶς ἐπιβληθεῖσα, διὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923, περὶ ὧν ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου εἶπον ὅσα ἐνόμιζον ἁρμόζοντα. Ἡ εὐρεῖα ἑπομένως ἴσχυσεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1906 καὶ ἔκτοτε ἐξακολουθητικῶς μέχρι τοῦ ἔτους 1923.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τῷ 1906 εἰσήχθη περιφέρεια μεγαλυτέρα τῆς στενῆς, ἡ δὲ εὐρεῖα ἴσχυσεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1909. Τοῦτο τὸ λέγω χάριν τῆς ἱστορικῆς ἀκριβείας.

§113Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἡ στενή, λοιπόν, ἐξέλιπε πράγματι ὡς περιφέρεια ἀπὸ τοῦ ἔτους 1906. Ἡ παραδοχὴ αὐτῆς σήμερον ἀποτελεῖ αὐτόχρημα ἀναχρονισμόν, στροφὴν κατὰ μίαν εἰκοσαετίαν πρὸς τὰ ὀπίσω, σημαίνει ὑποδούλωσιν τοῦ πολιτικοῦ εἰς τὸν κομματάρχην, ἀνάπτυξιν τοῦ τοπικιστικοῦ πνεύματος ἐπὶ θυσίᾳ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων, πρεώθησιν τῆς συναλλαγῆς, δηλ. ὀπισθοδρόμησιν. Δὲν ὑπάρχει σύστημα φρονῶ ἐγκλεῖον περισσοτέρους κινδύνους. Ἐν τῇ στενῇ περιφερείᾳ ἐπωάζονται τὰ σπέρματα τῆς μικροπολιτικῆς, τῆς φθορᾶς τῶν ἠθῶν καὶ τῆς διαφθορᾶς τῶν χαρακτήρων. Ὁ πολιτικός, ἔχων ἀνάγκην καὶ τῆς τελευταίας ψήφου, ἀποβάλλει τὴν δύναμιν τῆς ἀντοχῆς, συμβάλλεται μοιραίως μετὰ τοῦ ἐκλογέως, καθίσταται βαθμηδὸν ἀνίκανος νὰ ὑψωθῇ ὑπὲρ τὸ κομματικὸν τέλμα, οὕτω δέ πως οἱαδήποτε προσπάθεια τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Χώρας πρὸς τὴν ἠθικὴν ἐξύψωσιν τῆς μάζης εἶναι ἐνέργεια καταδικασμένη, πρᾶξις ματαία. Φέρουσιν ὡς παράδειγμα τὴν Ἀγγλίαν. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἀγγλίαν πολὺ ἀμφιβάλλω ἂν ὁ Βουλευτὴς ἀσχολεῖται μὲ ἔργα τόσον μικρὰ καὶ τόσον εὐτελῆ, καθὼς ἐκεῖνα μὲ τὰ ὁποῖα ἐνταῦθα ἐπιφορτίζεται, οὔτε πιέζεται ἀπὸ τὸν ἐκλογέα, ὡς πιέζεται ἐν Ἑλλάδι, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν νομίζω, ὅτι παρατηρεῖται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δυστυχῶς γίνεται ἐδῶ, τουλάχιστον σήμερον, ὅπου τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ ἐννοεῖ νὰ ζήσῃ ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἂς μὴ παραβλέπωμεν τὴν πραγματικότητα, Κύριοι. Ἡ ἀλήθεια πρέπει νὰ λέγηται πρὸς ὅλας τὰς κατευθύνσεις. Οἱονδήποτε σύστημα δὲν ἐξετάζεται ἄλλως τε δογματικῶς μόνον, ἀλλ’ ἐν συγκεκριμένῳ πάντοτε τόπῳ καὶ χρόνῳ, ἀναλόγως τοῦ περιβάλλοντος, ἐν ᾧ πρόκειται νὰ ἴδῃ τὸ φῶς. Χωρὶς νὰ ἐκλέγω ζωηρὰ χρώματα διὰ νὰ ἐμφανίσω μίαν εἰκόνα σύγχρονον, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀτυχῶς νὰ διαπιστώσω διάχυτον διαφθορὰν ἐν τῇ σημερινῇ κοινωνίᾳ. Αἱ ἠθικαὶ ἀρχαὶ ἐφυλλορρόησαν. Ὅλα θεωροῦνται ὡς δυνατὰ καὶ ὅλα ἀπαιτοῦνται ἀπὸ τὸν πολιτικόν, νόμιμα καὶ παράνομα καὶ ἄνευ αἰδοῦς. Ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν ἐν Ἑλλάδι, ὅτε ἀξιοῦται προσπάθεια ἐξυγιάνσεως ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω, ὁ πολιτικὸς ἔχει ἀνάγκην χειραφετήσεως. Ἀποβλέπων εἰς δεκάδας χιλιάδων ἐκλογεῖς, δύναται νὰ ἀντίσχῃ, ἀντλῶν τὴν δύναμιν ἐκ στενοῦ κύκλου, μοιραίως θὰ ἡττηθῇ εἰς κάθε προσπάθειαν, εἰς κάθε ὑψηλὴν ἐξόρμησιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου πολιτευτὴς ἀπήγγειλεν ὕμνον εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν. Δὲν νομίζομεν, ὅτι παρέθεσεν ἐπιχειρήματα ἔχοντα ἀξίαν καὶ ἑπομένως χρήζοντα ἀνασκευῆς. Γνώμη τις ἄνευ ἐπιχειρημάτων παρέχει τὸ ἐνδόσιμον, ὅτι ἀλαχοῦ εὑρίσκεται ἡ αἰτία τῆς ὑπάρξεώς της. Οὕτω πως ἀνετρέξαμεν εἰς ἐκλογικούς τινας ὑπολογισμούς, μήπως εἰς αὐτοὺς τοὐλάχιστον ἀνεύρωμεν τὸ μυστικόν, τοῦ ἄλλως ἀνεξηγήτου αὐτοῦ ἔρωτος τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ πρὸς τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἀπὸ τὰ τελευταῖα ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα (ἐκλογαὶ 7ης Νοεμβρίου 1926), κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν προκύπτουσι τὰ ἑξῆς συμπεράσματα διὰ τὰς τρεῖς μεγαλυτέρας ἐκλογικὰς περιφερείας, Ἀθηνῶν, Πειραιῶς, Θεσσαλονίκης. Ἐκλογικὴ περιφέρεια Ἀθηνῶν: Ἕνωσις Φιλελευθέρων ψῆφοι 37.360. Δημοκρατικὴ Ἕνωσις 2.246. Σύνολον 39.606. Ἐξ ἑτέρου: Λαϊκὸν κόμμα 29.337. Κόμμα Ἐλευθεροφρόνων 5.449. Σύνολον 24.786. Διαφορὰ ψήφων ὑπὲρ τῆς Φιλελευθέρας παρατάξεως περίπου 5.000. Ἐκλογικὴ περιφέρεια Πειραιῶς: Ἕνωσις Φιλελευθέρων 23.234. Δημοκρατικὴ Ἕνωσις 933. Σύνολον 24.217. Ἐξ ἑτέρου: Λαϊκὸν κόμμα 12.598 Κόμμα Ἐλευθεροφρόνων 2.025. Σύνολον 14.623. Διαφορὰ ψήφων ὑπὲρ τῆς Φιλελευθέρας παρατάξεως περίπου 10.000. Ἐκλογικὴ περιφέρεια Θεσσαλονίκης: Ἕνωσις Φιλελευθέρων 23.477. Δημοκρατικὴ Ἕνωσις 8,007. Σύνολον 31.484. Ἐξ ἑτέρου: Λαϊκὸν κόμμα 3.053 Κόμμα Ἐλευθεροφρόνων 11.160. Σύνολον 14. 213. Διαφορὰ ψήφων ὑπὲρ τῆς Φιλελευθέρας παρατάξεως περίπου 17.000. Ὥστε σύνολον Φιλελευθέρων ψήφων τῶν τριῶν τούτων περιφερειῶν ἔχομεν 80.000, σύνολον δὲ ἀντιβενιζελικῶν ψήφων 63.000. Οἱ ἀριθμοὶ ἐξάγουσι σαφῆ συμπεράσματα, ἐξηγοῦντα τὴν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὑπὲρ τῆς στενῆς παριφερείας στοργὴν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων. Ἡ οὐσία εἶναι πῶς νὰ ἐπικρατήσωμεν, καὶ ἀφοῦ πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται νέα συστήματα, θὰ ἀναζητήσωμεν τὰ συστήματα αὐτὰ τῆς δόξεώς μας. Καθαροὶ λογαριασμοί, καθαραὶ προτάσεις. Ἠκούσατε, λοιπόν, Κύριοι Βουλευταί, τί διὰ τῶν προτάσεων ἐπιδιώκεται. Ἐπιζητεῖται, οὔτε ὀλίγον, οὔτε πολύ, διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς στενῆς καὶ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς ἀναλογικῆς, ὅπως αἱ μὲν 89.000 ψῆφοι τῶν Φιλελευθέρων ἀναδείξουν ἐν ὅλῳ 44 Βουλευτάς, αἱ δὲ 63.000 ψῆφοι τῶν ἀντιβενιζελικῶν νὰ μὴ ἐκλέξουν οὔτε ἕνα! Καὶ ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἄλλο τι ἐπιχείρημα, αὐτοὶ τοὐλάχιστον οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁμιλοῦντες εὐγλωττότερον οἱουδήποτε ἐπιχειρήματος, καθιστῶσι πρόδηλον πόσην δικαιοσύνην, ἐγκλείει τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς καὶ καθιστῶσι συγχρόνως ἐμφανεῖς καὶ σαφεῖς τοὺς σκοποὺς καὶ τὰ κίνητρα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῇ πρὸς μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος προσπαθείᾳ του, σκοποὺς καὶ κίνητρα τοὺς ὁποίους τόσῳ κακοτέχνως προσπαθεῖ νὰ ἀποκρύψῃ μέσα εἰς ἕνα πλαίσιον ἀστείων καὶ πτωχῶν ἐπιχειρημάτων. Ἀλλ’ ἐὰν τὴν αἰτίαν τὴν πρὸς τὴν στενὴν προτιμήσεώς του ἐπεχείρησεν οὑτωσὶ νὰ ἀποκρύψῃ ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ Φιλελευθέρου κόμματος, ὡς πρὸς τὴν δικαιολογίαν τῆς ἀπορρίψεως τῆς ἀναλογικῆς, ὑπῆρξε τοὐλάχιστον εὐκρινέστερος. Θεωρεῖ ὠφέλιμον, εἶπε, τὸν περιορισμὸν τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος εἰς δύο μεγάλα κόμματα. Πρόκειται περὶ ἐπαναλήψεως δι’ ἄλλων λέξεων τῆς ἐκφρασθείσης ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων ἰδέας, ὅπως ἐγείρῃ πανδημοκρατικὸν συναγερμόν, κατὰ τοῦ μοναρχισμοῦ. Ἐπιζητεῖται ἐν ἄλλαις λέξεσι ἀπεγνωσμένος ἀγὼν παρατάξεων πλέον, μὲ τὴν ἐπαναφορὰν ἐπὶ σκηνῆς ὅλης τῆς ὀξύτητος καὶ ὅλης τῆς μανίας τοῦ παρελθόντος. Τί νὰ θαυμάσῃ ὁ λαὸς πρὸ παντός; Τὴν ἔμπνευσιν μᾶλλον ἢ τῆς ἐμπνεύσεως ταύτης τὴν ὠμότητα τῆς ἐκφράσεως; Ἡ ἰδέα τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ ὑπῆρξε πρόκλησις κατὰ τῶν μικροτέρων κομμάτων. Ἀλλὰ τὰ κόμματα ταῦτα δὲν θὰ ἀποθάνουν τόσον εὐκόλως, ἁπλῶς ἐπειδὴ ἐπεθύμησε τοῦτο ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων ἢ ὁ ἐν τῇ Βουλῇ ἐκπρόσωπος αὐτοῦ. Ἐν τῇ βραχείᾳ αὐτῶν ζωῇ ἀπέκτησαν περγαμηνὰς ἐξόχους, ἐθνωφελοῦς δράσεως, τῆς ὁποίας τὴν ἀξίαν, ὅταν ἡ ἀχλὺς διασκεδασθῇ δὲν θὰ παραγνωρίσῃ ὁ ἑλληνικὸς λαός. Ἐγκλείοντα ἐν ἑαυτοῖς ἐξαιρετικῆς ζωτικότητος σπέρματα ἀντὶ τοῦ κηρύγματος τῆς ἐξοντώσεως, ἐκράτησαν τὸν κλάδον τῆς ἐλαίας, γενόμενα κήρυκες διαπρύσιοι τῆς συνδυαλλαγῆς, τῆς εἰρηνεύσεως, τῆς περισυλλογῆς, τῆς ἀθορύβου ἐργασίας πρὸς θεραπείαν τόσων ἀναγκῶν τῆς Χώρας. Μεταξὺ τῶν κομμάτων, καθ’ ὧν ἡ ἐπιβουλή, εἶναι καὶ τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ὑπῆρξε καὶ τοῦτο κόμμα μέγα. Ἐὰν ἐγένετο μικρότερον, τοῦτο συνέβη, διότι τὸ ἠθέλησε. Τὸ ἠθέλησε, διότι, ἀντὶ τῆς εὐχεροῦς δημοκοπίας, προὐτίμησε τὴν τραχεῖαν γλῶσσαν τῆς ἀληθείας. Εἶναι ἄχαρις ὁ δρόμος αὐτός, διότι ἡ ἀλήθεια σπανίως συνεκίνησε τὴν εὐαίσθητον μᾶζαν. Ἀπηυθύνθημεν εἰς τὸν νοῦν καὶ ὄχι εἰς τὸ αἴσθημα τῶν ἐκλογέων. Ἀπηυθύνθημεν εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς δημοσίας γνώμης, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς θέσιν καὶ ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὑπὲρ τοὺς ὀξεῖς ἀνταγωνισμοὺς καὶ τὰ πάθη, ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς Χώρας αὐτῆς νὰ ἐργασθῇ διὰ νὰ χαρίσῃ εἰς τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν καλλιτέρας ἡμέρας ἐκείνων τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐζήσαμεν. Τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς δημοσίας γνώμης ὑπῆρξεν ἀτυχῶς τὸ ὀλιγώτερον κατὰ τὸ παρελθόν, πλὴν τὸ μέλλον εἰς τὰς χεῖρας ἡμῶν κεῖται. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§114Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἔπρεπεν, ἐφόσον αἱ ἐργασίαι δὲν ἀρχίζουν κατὰ τὴν ἀποφασισθεῖσαν ὥραν, νὰ συνεδριάσωμεν καὶ μετὰ τὸ γεῦμα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν τίποτε καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῆς πραγματικότητος. Κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅτι παρελκύει τὰς ἐργασίας της, κατηγορεῖται ὅτι δὲν φροντίζει....

§115Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι σήμερον ἐβράδυνε νὰ ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς...

§116Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοιν.). Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι καὶ χθὲς καὶ προχθὲς ἐβράδυνεν ἡ ἔναρξις τῆς συνεδριάσεως...

§117Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ὅμως ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι τὸ σφάλμα εἶναι τῆς Κυβερνήσεως.

§118Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοιν.). Ὄχι, Κύριε. Εἶμαι τακτικώτατος καὶ τὸ πράττω ἐπίτηδες. Κάθημαι πάντοτε ἐδῶ μὲ δύο Ὑπουργούς, εἰς τὰς 5.30′, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ πιστοποιήσω τὴν παρουσίαν τῆς Κυβερνήσεως.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ κάμῃ ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως, ἔστω καὶ ἂν ἀπουσιάζει μέρος βουλευτῶν. Ἐπειδὴ σήμερον ἐβραδύναμεν νὰ ἀρχίσωμεν, δεχόμεθα νὰ συνεδριάσωμεν μετὰ τὸ γεῦμα. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν εἰς τὰς 5 30′. Δὲν δύναται εἰς τὸ μέλλον νὰ ἐπικαλῆται ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐβράδυνε ν’ ἀρχίσῃ τὰς ἐργασίας τῆς ἡ Βουλή.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὰς 10.30′ μ. μ.

§121ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῶν ἑδωλίων). Ὄχι! Ὄχι!

§122Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, δὲν δυνάμεθα καθ’ ἑκάστην νὰ μεταβάλλωμεν τὰς ἀποφάσεις, τὰς ὁποίας λαμβάνει τὸ Σῶμα περὶ τῶν ἐργασιῶν του. Ἀπεφασίσαμεν πρὸ ἡμερῶν, ἐν πλήρει ἐπινεύσει τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, νὰ ἐργαζώμεθα ἀπὸ τὰς 5½ μέχρι τῆς 10ης, οὐδεὶς δ’ ὅταν ἄρχεται ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς κάμνει παρατήρησιν, ἐὰν εἶναι ἐπαρκὴς ἢ μὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν παρισταμένων. Ἡ Κυβέρνησις, λοιπόν, δὲν ἔχει ἄλλο τι νὰ πράξῃ, εἰμὴ νὰ ἔρχεται ἐνταῦθα τὴν ὁρισθεῖσαν ὥραν καὶ νὰ ἀρχίζῃ ἡ συζήτησις. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ μὴ ἐπανερχώμεθα μετὰ τὸ γεῦμα, ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ παρατείνῃ τὰς ἐργασίας καὶ ἡμίσειαν ὥραν ἀκόμη, οὐδεὶς θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυσχερές, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐπανόδου.

§123Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι καθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἡμέρας ἐγὼ καὶ δύο ἢ τρεῖς ἄλλοι ἐκ τῶν Ὑπουργῶν παριστάμεθα ἐδῶ ἀπὸ τὰς 5½. Δὲν ἦτο ἀπολύτως οὐδεὶς βουλευτής, πλὴν τοῦ κ. Βοκοτοπούλου. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, πῶς θέλετε νὰ ἔχῃ εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, διότι δὲν ἄρχεται ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς εἰς τὰς 5½;

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ λύεται ἡ συνεδρίασις, ὅταν δὲν ἔρχονται οἱ βουλευταί. Θὰ κάμω καὶ μίαν ἄλλην πρότασιν εἰς τὰ κόμματα. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ὅπως τὸ τῆς Γερουσίας, νὰ ὁμιλοῦν ὅλα τὰ μέλη κάθε κόμματος. Ἐὰν θέλωμεν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς νὰ προάγωνται ἐπὶ παντὸς ζητήματος, ὀφείλει κάθε κόμμα νὰ προσδιορίζῃ δύο ἢ τρεῖς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι θὰ διατυπώσουν τὴν γνώμην τοῦ κόμματος, διότι ἄλλως δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ. Ἂς ἐπανέλθωμεν ἀπόψε νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ προσδιορίσῃ ἕκαστον κόμμα τρεῖς τὸ πολὺ ἀγορητάς, νὰ εἴπουν τὴν γνώμην τοῦ κόμματος περὶ τῆς Γερουσίας. Ἐὰν θέλετε νὰ βελτιώσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ὀφείλομεν νὰ ἀκούσωμεν τοὺς Ἀρχηγοὺς τῶν Κομμάτων καὶ ἔτσι θὰ ἦτο δυνατὸν αὔριον νὰ τερματίσωμεν ὁριστικῶς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν Πέμπτην νὰ προβῶμεν εἰς μίαν ἀπόφασιν. Ἄλλως οὔτε αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα θὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις περὶ Γερουσίας. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον νὰ ἐξαντληθῇ ἀπόψε ὁ κατάλογος τῶν ἀγορητῶν, ὥστε αὔριον νὰ τὴν τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν. Πάντως ὅμως πρέπει νὰ ἀρχίζωμεν ἀπὸ τὰς 5½ μ. μ. τὰς συνεδριάσεις. Διὰ τὴν μὴ ἔναρξιν εἰς τὰς 5½ μ. μ. θὰ εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις καὶ ὄχι ἡ Βουλή.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ φαγητὸν θὰ συζητήσωμεν περὶ Γερουσίας καὶ δὲν θὰ ψηφισθῇ κανὲν νομοσχέδιον. Διακόπτομεν διὰ τὰς 10½ μ. μ. Μετὰ τὴν διακοπὴν (Ὥρα 11 μ. μ.)

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Καντιάνης ἔχει τὸν λόγον.

§127Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὰς γνώμας μου περὶ Γερουσίας, κ. Συνάδελφοι, τὰς ἐξέθηκα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἐθεώρησα τὸν θεσμὸν ἐντελῶς περιττόν, μέλλοντα μόνον νὰ δημιουργήσῃ δαπάνας εἰς τὸ Κράτος καὶ νὰ διπλασιάσῃ τὰ κακὰ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἕν ἐκ τῶν κακῶν τούτων, ὅπερ ἰδιαιτέρως ἐξαίρεται, διότι εἶναι συναφὲς πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶναι ἡ συναλλαγή, καὶ ἀνέφερον παραδείγματα ἐκ τῆς Βʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1862, ἡ ὁποία διὰ βοῆς κατήργησε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἥτις ὠργίασεν ἀπὸ τοῦ 1844, ὅτε τὸ πρῶτον καθιδρύθη. Ἑπομένως θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ ἐπανέλθω καὶ ἀναπτύξω τὰ αὐτὰ πράγματα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ νομοσχεδίου, οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες Συνάδελφοι καὶ πρῶτος ὁ ἔντιμος ἐκ Σάμου Συνάδελφος, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, παρεξέκλιναν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ ηὔρυναν τὸν κύκλον τῆς συζητήσεως, ἐξετάσαντες τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ὄχι μόνον εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καθορίζει τὸ νομοσχέδιον διὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ὅταν εἰσαχθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Ἐκηρύχθη ὁ ἐκ Σάμου ἀξιότιμος Συνάδελφος, ὡς ἐκπρόσωπος τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος δι’ ἀμφοτέρας τὰς ἐκλογάς, τοὐτέστι τῆς Γερουσίας καὶ τῆς Βουλῆς. Προυχώρησε δὲ περαιτέρω καὶ εἶπεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν περιφέρειαν, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς περιφερείας τὸ θεωρεῖ ὡς δευτερεῦον ζήτημα τὸ Κόμμα τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει, ἀλλὰ προτείνει τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἐξήνεγκε δὲ καὶ τὸ πρωτότυπον δόγμα, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι συμφυὲς καὶ συνυφασμένον μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἴσως τὸ δόγμα τοῦτο ἐστηρίχθη ἐπὶ παλαιοτέρας διατάξεως τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία μετερρυθμίσθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, διότι δὲν εὑρίσκω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἄλλην ἐξήγησιν διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν λέξιν συμφυὲς ἢ συνυφασμένον, τὸ ὁποῖον Σύνταγμα τοῦ 1911, ἀπὸ ὀρθὰς ἀρχὰς ἀναχωρῆσαν καθιέρωσε τὴν ἐπαρχίαν ὡς περιφέρειαν, καὶ ἐζήτησεν ὅπως ὁ ὑποψήφιος κατάγηται ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκτίθεται ὡς τοιοῦτος ἢ νὰ εἶναι ἐν αὐτῇ ἐγκατεστημένος τοὐλάχιστον πρὸ διετίας. Ἐὰν ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα καὶ ἐδογμάτισεν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι συμφυὲς μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν, δυνατὸν νὰ ἔχῃ δίκαιον. Ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς διατάξεως περὶ τῆς καταγωγῆς καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως, ὅτε ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ὑποψήφιον νὰ ἐκθέσῃ ὑποψηφιότητα εἰς οἱανδήποτε ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καὶ ἐφόσον μετὰ τὴν κατάργησιν ταύτην εἴδομεν διαφόρους τοιούτους πολιτευομένους, ἔχοντας τὸν τίτλον τοῦ πολιτευομένου, οὐχὶ ὅμως καὶ τὴν δύναμιν τοῦ πολιτευομένου, διότι ἐγὼ ὡς πολιτευόμενον πιστεύω ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐν τῷ τόπῳ του κόμμα πολιτικόν, εἶναι ἀρχηγὸς κόμματος πολιτικοῦ, ἐπαρχιακοῦ καὶ ὄχι ἐρασιτέχνης πολιτευόμενος, ὁ ὁποῖος ἀναχωρεῖ ἀπὸ τὸν τόπον του, εἰς τὸν ὁποῖον τόπον του εἶναι ζήτημα ἂν θὰ δύναται νὰ τύχῃ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν συμπολιτῶν του ἵνα ἐκλεγῇ καὶ κοινοτικὸς σύμβουλος, καὶ περιπλανᾶται εἰς διαφόρους ἐπαρχίας, εἰς τὰς ὁποίας τυγχάνει ἄγνωστος καὶ περιβάλλεται τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους –οἱ Ἄγγλοι τοὺς τοιούτους πολιτευομένους τοὺς λέγουν νομάδας πολιτευομένους —μετὰ τὸ τοιοῦτον λέγω, δὲν εὑρίσκω ὀρθὴν τὴν ὑποστηριχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Σοφούλη θεωρίαν.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μήπως τὸ «νομάδας πολιτευομένους» τὸ λέγετε διὰ τὸν κ. Παπαναστασίου;

§129Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὄχι. Ὁ κ. Παπαναστασίου πολιτεύεται εἰς τὴν Ἀρκαδίαν ἀπὸ τὸ 1909. Ἀπὸ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἐκεῖ ποὺ ἔχει δίκαιον, θὰ τὸ εὑρίσκῃ. Ἐκεῖ ποὺ ἔχει ἄδικον, θὰ τοῦ τὸ λέγω κατὰ πρόσωπον. Δὲν τὸ λέγω, λοιπόν, διὰ τὸν κ. Παπαναστασίου, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι εἰς τὴν Ἀρκαδίαν μὲ πλειονοψηφικὸν σύστημα καὶ εὐρεῖαν περιφέρειαν θὰ ἀποτύχῃ οὗτος. Τοῦ τὸ λέγω ἀπὸ τώρα καὶ ἂς γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ δύο φοράς. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Περὶ τούτου πολλὰ ἐλέχθησαν, πολλὰ ἐγράφησαν καὶ πολλὰ ἀνεπτύχθησαν. Ἐγὼ δὲ καὶ ὡμίλησα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἔχω γράψει κατ’ αὐτῆς. Ἀντέκρουσα δὲ καὶ πολλὰ ἀσταθέστατα ἐπιχειρήματα, ὅπως τὸ περιβόητον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγραψαν διάφοροι, ἀποπειραθέντες νὰ ἀναπτύξωσι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, καὶ ἕνας μάλιστα Ἑλληνογάλλος, ὁ κ. Γεωργαντᾶς. Διαβάστε ἐκεῖ, διὰ νὰ ἴδητε πῶς μεταχειρίζεται τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Αὐτός, λοιπόν, ἔφερε τὸ ἑξῆς περιβόητον ἐπιχείρημα: Πῶς εἶναι δυνατόν, τρία κόμματα, τὸ ἕνα νὰ ἔχῃ πλειοψηφίαν 100, τὰ ἄλλα δὲ δύο νὰ ἔχουν 800 καὶ ἐν τούτοις νὰ παρουσιάζεται τὸ ἓν μὲ πλειονοψηφίαν; Ἀστεῖον ἐπιχείρημα, διότι παίρνει ὅτι αἱ ἰδέαι καὶ αἱ γνῶμαι μας αἱ πολιτικαὶ εἶναι μέταλλα καὶ χύνονται εἰς μίαν χοάνην καὶ ἀλλοιοῦνται. Ἀγνοεῖ ὅτι οἱ γνῶμαι ἔχουν αὐτοτέλειαν, ἀτομικότητα. Τὸ Α κόμμα π. χ. κατέρχεται εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ τὸ α πρόγραμμα καὶ αὐτὸ ἐγκρίνει ὁ λαὸς καὶ τοῦ δίδει 100–120 ἕδρας, τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Β πρόγραμμα, δὲν τὸ ἐγκρίνει. Τίνα, λοιπόν, σχέσιν ἔχει τὸ Α κόμμα μὲ τὸ Β, ἢ τὸ Γ; Θέλετε ἕνα παράδειγμα; Τὸ Α κόμμα κατέρχεται εἰς τὰς ἐκλογὰς μὲ πρόγραμμα τὴν μείωσιν τῆς στρατιωτικῆς θητείας εἰς μονοετῆ, τὸ ἄλλο μὲ τριετῆ, τὸ ἄλλο μὲ τὴν κατάργησιν τῆς θητείας. Ἠμποροῦν νὰ συγχωνευθοῦν τὰ δύο αὐτὰ κόμματα, ὥστε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι τὰ δύο κόμματα πλειονοψηφοῦν ἔναντι τοῦ ἑνὸς μεμονωμένου; Τοιαῦτα περίπου ἀστεῖα ἐπιχειρήματα ἀνέγνωσα, ὅπως ἐπίσης ἀνέγνωσα καὶ ὅλα ὅσα ἐξεδόθησαν καὶ ἐγράφησαν περὶ ἀναλογικῆς. Ὅπως γνωρίζετε, Κύριοι, τὸν κυριώτερον τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὑπέρμαχον, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὸν ἀντέκρουσε Βέλγος συγγραφεὺς μὲ τὸ ἑξῆς ἐπιχείρημα: Μοῦ φέρετε ἕνα ψηφοδέλτιον, μὲ τὰ ὀνόματα καὶ γνωρίζω ἐγώ, ὅτι ἕνα ἐκ τῶν ὀνομάτων αὐτῶν ἀνήκει εἰς ἕνα, ὅστις πρὸ ἐτῶν κατεδικάσθη ὡς πλαστογράφος. Μοῦ λέγετε, λοιπόν, ὅτι θὰ τὸν ψηφίσῃς αὐτόν, διότι εἶναι τοῦ συνδυασμοῦ. Εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ψηφίσω; Ὄχι βεβαίως. Αὐτά, λοιπόν, εἶναι τὰ ἀγαθὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος! Ἀλλὰ ἔχει καὶ τόσα ἄλλα τρωτὰ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, ὥστε οὔτε κἂν ἀντικείμενον συζητήσεως πρέπει νὰ γίνῃ καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐννοῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τοῦτο. Θὰ ἐξετάσω ὅμως τὸ ζήτημα τῆς περιφερείας, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ σπουδαιότερον, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα, Κύριοι, τὰ ἐκλέγει ὁ λαός, καὶ ὅταν λέγωμεν ὁ λαός, ἐννοοῦμεν τὸν ἑνιαῖον λαόν. Δεδομένου δὲ ὅτι ὁμιλοῦμεν ἐνώπιον Ἑλλήνων, ἂς λάβωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ εἶναι δύσκολον ὁλόκληρος ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ὑποψηφίους του. Ἡ ἀρχὴ τῆς κατὰ περιφερείας ἐκλογῆς ἐξεδηλώθη ἐκ τῆς δυσκολίας ταύτης κατὰ πρῶτον λόγον καὶ κατὰ δεύτερον, διότι τὸ Κράτος εἰς ὡρισμένας περιφερείας ἔχει ἀνθρώπους ἔχοντας τὰς αὐτὰς τάσεις, τὰς αὐτὰς ἰδέας, τὰ αὐτὰ συμφέροντα. Καὶ ἔτσι διῃρέθησαν τὰ Κράτη εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Ὅταν τὸ πρῶτον καθιερώθη τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι, μὲ τὰς ἰδέας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθιερώθη ἡ περιφέρεια ἡ ἐπαρχιακή. Καὶ κατὰ μὲν τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ἐπὶ τῆς πρώτης Βασιλείας, ἡ ἐκλογὴ διεξήγετο διὰ ψηφοδελτίων. Διήρκει τέσσαρας ἡμέρας καὶ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ὑποψηφίου ἀπόλυτος πλειοψηφία. Αἱ νοθεῖαι αἱ γενόμεναι διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς, ἤτοι τοῦ ψηφοδελτίου ἔμειναν ἱστορικαί. Οἱ συγγραφεῖς ἀναφέρουσιν, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βονίτσης, ἐπὶ 1.100 ψηφοφορησάντων εὑρέθησαν εἰς τὸ «ναὶ» τοῦ κυβερνητικοῦ ὑποψηφίου 1.300. Τὸ ἀναφέρει αὐτὸ ὁ Ἰωάννης Ἀραβαντινὸς εἰς ὑποσημείωσιν τοῦ Συνταγματικοῦ του Δικαίου. Διὰ τοῦτο ἡ ἐθνικὴ συνείδησις εἶχε τοσοῦτον ἐξεγερθῆ ἐκ τῶν νοθειῶν τῆς λαϊκῆς θελήσεως διὰ τοῦ ψηφοδελτίου, ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1862 διὰ βοῆς κατήργησε τὸ ψηφοδέλτιον. Ἦτο δὲ τοσοῦτον δύσπιστος εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ὥστε ἀνέγραψεν εἰς τὸ Σύνταγμα διάταξιν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ψηφοφορίας, διὰ σφαιριδίου. Εὐλόγως δὲ τοῦτο, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὁ μᾶλλον, καὶ σήμερον ἀκόμη, κατὰ 15% ἀγράμματος. Μετὰ τὴν εἰσροὴν τῶν προσφύγων, κατόπιν τοῦ 1922, θὰ ὑπάρχουν ἑκατοντάδες χιλιάδων ἐκλογέων ἀγνοούντων καὶ αὐτὴν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Καὶ ἔρχεσθε σεῖς νὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὸ ψηφοδέλτιον ἀντὶ τοῦ σφαιριδίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χειρισθῇ καὶ ὁ ἀγράμματος καὶ ὁ ἐγγράμματος καὶ ὁ ξενόγλωσσος;

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὁ τυφλός.

§131Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ποῖος, λοιπόν, ὁ λόγος τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος; Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, ὅτι κανὲν ἐκλογικὸν σύστημα εἰς τὸν κόσμον δὲν εἶναι τέλειον. Ὅλα ἔχουσι τὰ πλεονεκτήματα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐλαττώματά των. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐξετάσῃ μία Νομοθετικὴ Ἐξουσία, εἶναι νὰ εὕρῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει τὰ ὀλιγώτερα ἐλαττώματα. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσω, ἵνα μὴ τὸ λησμονήσω, θὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ ἑνὸς ἄλλου τρόπου ἐκλογῆς. Θέλετε γνησίαν ἐκδήλωσιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος; Καταργήσατε τοὺς συνδυασμούς. Οἱ συνδυασμοί, λέγουν, εἶναι οἱ ὑπέρμαχοι τῶν κομμάτων, διότι ἤκουσα πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον ἐκ Θεσσαλονίκης Συνάδελφον καὶ Ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως λέγοντα, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλήσωσιν οἱ Ἀρχηγοὶ καὶ δύο ἢ τρεῖς Βουλευταὶ μόνον· δηλαδὴ κατηργήθη ἡ Βουλή. Τὰ κόμματα, Κύριοι, εἶναι ἀναγκαῖα εἰς τὸν κοινοβουλευτικὸν κόσμον, ἀλλὰ αὐταὶ αἱ θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι ἀκούονται, εἶναι μεγάλη ἁπλοποίησις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Θέλετε, λοιπόν, γνησίαν ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως; Καταργήσατε τοὺς συνδυασμούς. Ἂς λάβωμεν συγκεκριμένα πράγματα, διὰ νὰ μὴ ἀοριστολογῶμεν. Σήμερον εἶναι δύο κομματικαὶ παρατάξεις εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως κατήντησε τὰ τελευταῖα ἔτη, διότι προηγουμένως ἦταν καὶ ἄλλαι. Τώρα ἔχομεν δύο παρατάξεις καὶ ἔχομεν εἰς τὴν Α παράταξιν 20 ὑποψηφίους. Ὁ Ἀρχηγὸς ὅμως τοῦ λεγομένου κόμματος χειροτονεῖ τοὺς δέκα, διότι δέκα θὰ ἐκλεγοῦν καὶ χρίει τοὺς δέκα. Εἶναι ὅρος σχηματισθεὶς ἀπὸ τοῦ 1911. Παρουσιάζει αὐτοὺς δουλωμένους, σφραγισμένους, διότι διὰ τὸν δεῖνα ἢ τάδε λόγον αὐτοὶ ἐπεριποιοῦντο καλλίτερα τὸν Ἀρχηγόν. Γνωρίζουν ἴσως καλλίτερα αὐτοὶ νὰ κάμουν τὴν δουλειά τους καὶ τοὺς ἑλκύουν τὴν συμπάθειαν, ἐνῶ ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν καταδέχονται νὰ ἐπισκέπτωνται κατ’ οἶκον τὸν Ἀρχηγόν, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰλικρινέστεροι καὶ καλλίτεροι καὶ αὐτοὶ ἀποκλείονται τοῦ συνδυασμοῦ. Ἄρα καταδικάζονται. Διατί τοῦτο; Τὸ Α κόμμα ἔχει 20 ὁμοφρονοῦντας θέλοντας νὰ ἐκτεθοῦν. Νὰ ἐκτεθοῦν ὅλοι ἄνευ συνδυασμοῦ καὶ ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ, ἐξ αὐτῶν πάντοτε τῶν ὁμοφρόνων, τοὺς καλλιτέρους. Διατί νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἐκλέξῃ ἐκ τῶν ὁμοφρόνων, ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει ὁ Ἀρχηγός;

§132Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐμελετήσατε ποτὲ τὸ ζήτημα τῆς προεκλογῆς τῶν ὑποψηφίων;

§133Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα νομίζω, ὅτι τὸ ἔχω διαβάσει εἰς ἕνα συγγραφέα, εἶναι δὲ ἄριστον σύστημα καὶ εὐχαριστῶ τὸν κ. Συνάδελφον διὰ τὴν ὑπόμνησιν.

§134Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Σᾶς λέγει διὰ τὸ ζήτημα τῆς προεκλογῆς τὸ ἐν Ἑλλάδι ἰσχῦον.

§135Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ μοῦ ὑπέμνησε σύστημα ἰσχῦον, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐν Ἀμερικῇ, ὅπου ὁ λαὸς προεκλέγει τοὺς ὑποψηφίους τοῦ κόμματός του. Δὲν εἶναι προϊὸν τῆς θελήσεως ἢ ἀδυναμιῶν καὶ συμπαθειῶν τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος. Τοῦτο ἴσως εἶναι δύσκολον, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω ἐγὼ εἶναι εὔλογον. Νὰ καταργηθοῦν οἱ συνδυασμοὶ καὶ νὰ κατέρχεται κάθε ἕνας ὑποψήφιος μὲ τὸ ὄνομά του καὶ μὲ τὴν ἰδεολογίαν του τὴν ὁποίαν ἀσπάζεται καὶ ὁ λαὸς ἂς ἐκλέξῃ τοὺς κρείττονας. Εἰς τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μου θὰ ἐκτεθοῦν ἑβδομήκοντα ὑποψήφιοι. Ἄς βάλωμεν, ὅτι εἶναι οἱ μισοὶ τῆς μιᾶς παρατάξεως καὶ οἱ ἕτεροι μισοὶ τῆς ἄλλης καὶ θὰ ἐκλεγοῦν δέκα. Ἄς ἐκλέξῃ ἐξ αὐτῶν ὁ λαὸς ὅποιους θέλει.

§136Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δυνατὸν ἐκ τῆς μιᾶς παρατάξεως νὰ ἐκτεθοῦν πολλοὶ καὶ νὰ μοιρασθοῦν αἱ ψῆφοι, ὁπότε θὰ ἐκλεγοῦν οἱ τῆς ἄλλης παρατάξεως οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν θὰ ἀποτελοῦν τὴν πλειοψηφίαν.

§137Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος κίνδυνος, διότι ἔχομεν προηγούμενον, ὅτι αἱ ψῆφοι συγκεντροῦνται εἰς ἐκείνους τοὺς ὑποψηφίους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν καὶ μεγαλυτέραν ἐπιβολήν. Καταργήσατε, λοιπόν, τοὺς συνδυασμοὺς καὶ προχωρήσατε εἰς τὴν ἐκλογὴν διὰ σφαιριδίου καὶ μὲ πλειοψηφικὸν σύστημα. Ἄς λείψουν οἱ συνδυασμοὶ οἱ ὁποῖοι ὠνομάσθησαν ἀνήθικοι πολιτικοὶ συνδυασμοὶ καὶ φαγέδαινα τῶν πολιτικῶν ἠθῶν. Εἶναι συνεταιρισμοὶ κεφαλαίων καὶ εἷς συγγραφεὺς εἶπεν, ὅτι κυριαρχοῦν αἱ μειοψηφίαι ἀπέναντι τῶν πλειοψηφιῶν, φέρει δὲ τὸ παράδειγμα, ὅτι εἰς ἕνα νομὸν ὅπου ἐκλέγονται ὀκτὼ ἢ δέκα Βουλευταὶ εἷς ὀρφανὸς ὑποψήφιος λαμβάνει ἕξ χιλιάδας ψήφους, οἱ δὲ ἄλλοι συνεισφέρουν ἕκαστος 700 ἢ 800 ψήφους καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ἐπιτυγχάνουν αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι συνεισφέρουν τὰς ὀλίγας ψήφους καὶ δὲν ἐπιτυγχάνει ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μόνος του συγκεντρώνει ἕξ χιλιάδας ψήφους. Καὶ λέγει ὁ συγγραφεύς, ὅτι ἐὰν ἀλλοῦ καταβάλλονται προσπάθειαι νὰ ἐξευρεθῇ σύστημα πρὸς ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειοψηφιῶν, ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ φροτίσωμεν νὰ εὕρωμεν σύστημα πρὸς ἀντιπροσώπευσιν τῶν πλειονοψηφιῶν. Ἐλέχθη προσέτι, Κύριοι, ὅτι ἡ στενὴ περιφέρεια εἶναι συνυφασμένη μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο. Ἐλέχθη ἐπὶ πλέον, ὅτι, εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἔχουν τὴν στενὴν περιφέρειαν, πρὸ τῆς διακοπῆς δὲ Συνάδελφός τις εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀναχρονισμὸς τὸ νὰ ζητῆται ἡ καθιέρωσις τῆς εὐρείας περιφερείας. Δὲν εἶναι, σοβαρὰ πράγματα αὐτά, μετὰ τόσον στόμφον καὶ δογματισμὸν λεγόμενα. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅταν λέγωμεν στενὴν περιφέρειαν, ἐννοοῦμεν περιφέρειαν μὲ 100.000 χιλιάδας ἐκλογέων, καὶ ὅταν λέγωμεν εὐρεῖαν ἐννοοῦμεν περιφέρειαν μὲ 300.000 χιλ. ἐκλογεῖς. Εἰς τὴν Γαλλίαν κατηργήθη ἡ εὐρεῖα περιφέρεια λόγῳ τοῦ κινδύνου τοῦ Μπουλανζέ, ἐὰν ἔμενεν ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, ἐκινδύνευεν ἡ Γαλλία νὰ ἴδῃ ἄλλον Ναπολέοντα ὑπὸ ἄλλην μορφήν, μορφὴν δικτατορίας τοῦ Μπουλανζέ. Ἠναγκάσθησαν, λοιπόν, νὰ καταργήσουν τὴν εὐρεῖαν καὶ νὰ φέρουν τὴν στενὴν τῶν 120 χιλιάδων ἐκλογέων. Ποῦ ἀλλοῦ εἶναι ἡ στενὴ περιφέρεια; Ἡ Γερμανία μὲ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει 60.000 χιλιάδας ἐκλογεῖς, ἵνα ἐκλέξουν ἕνα Βουλευτήν.

§138Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ποῖος ἦτο ὁ κίνδυνος τοῦ Μπουλανζέ;

§139Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπα, Κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς εὐρείας περιφερείας ἀνέκυψε τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὸ 1871. Ὁ τότε Πρωθυπουργὸς Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος εἰσήγαγεν ἓν νομοσχέδιον περὶ εὐρείας περιφερείας, ἀλλὰ συνεδύαζε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν τοῦ συστήματός του ἐν τῷ ἑνιαίῳ τῆς ψήφου. Καὶ λέγει ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνήρ. «Ἐὰν πρόκειται νὰ ἔχωμεν κλπ». (ἀναγινώσκει). Συνεδύαζε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν μὲ τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐψηφίσθη καὶ ἔμεινε ἡ κατάστασις ὡς εἶχε. Κατόπιν ὁ μέγας Τρικούπης, κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886, εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον περὶ εὐρείας περιφερείας, ἦτο δὲ τοσαύτη τότε ἡ αὐταπάρνησις τῶν μελῶν τῆς τότε Βουλῆς, ὥστε, αἰρόμενοι τῶν ταπεινῶν ἐπιπέδων τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων, ἐψηφίσθη, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο διὰ μεγίστης πλειονοψηφίας. Καθιερώθη, λοιπόν, τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια καὶ συγχρόνως ἐμειοῦτο καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἰς 150. Καὶ λέγει ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης. «Προτείνομεν τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας κλπ» (ἀναγινώσκει). Ἀτυχῶς τὴν ἀντιπολίτευσιν τῶν χρόνων ἐκείνων διηύθυνεν ὁ μέγας τῷ ὄντι πατριώτης καὶ ἀείμνηστος πολιτευτὴς Θεόδωρος Δεληγιάννης, ὁ ὁποῖος, παρὰ τὸν ἀναμφισβήτητον πατριωτισμόν, εἶχεν ἓν ἐλάττωμα: νὰ θέλῃ νὰ θωπεύῃ τὰ πλήθη καὶ νὰ κηρύττῃ, ὅτι ἡμεῖς ἀνερχόμενοι εἰς τὴν Ἀρχὴν θὰ κάμωμεν τὸ ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ Τρικούπης. Διεξήχθησαν δυνάμει τοῦ νόμου δημοσιευθέντος τὴν 12ην Ἰουλίου 1886, αἱ πρῶται ἐκλογαὶ τῆς 4ης Ἰανουαρίου τοῦ ἔτους 1887. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει κανεὶς βουλευτὴς ἀκόμη τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τοῦ 1887. Γνωρίζω ὅμως ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου τὸν ἀξιότιμον Συνάδελφον κ. Σακκῆν, τότε τὸ πρῶτον ἐκλεγέντα. Ἐξελέγη δέ, Κύριοι, καίτοι ἄγνωστος εἰς τὸν νομὸν Μεσσηνίας, καὶ ἐξελέγη εἰς πολὺ καλὴν σειράν, νομίζω πέμπτος. Δηλαδὴ ὁ νομὸς Μεσσηνίας δὲν τὸν ἐξέλεξεν ἁπλῶς ἀλλὰ τιμητικώτατα μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν.

§140Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ καταργηθοῦν οἱ συνδυασμοί;

§141Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μήπως νομίζετε, ὅτι ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ καταργηθοῦν οἱ συνδυασμοί; Ὂχι, ἀλλὰ ἄλλο πεποίθησις ἑνὸς ἀτόμου, ἑνὸς Βουλευτοῦ, καὶ ἄλλο ἡ ἐπικράτησις τῆς γνώμης μου. Ἐγὼ ὅμως, ὁ Βουλευτής, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, νὰ τὴν ἀκούσητε καὶ σεῖς καὶ ὁ ἑλληνικὸς λαός, διότι καὶ αἱ ἰδέαι ἐν σπέρματι πολλάκις ρίπτονται, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ βλαστάνουν. Πρέπει νὰ συζητοῦνται ὅλα τὰ ζητήματα διὰ νὰ μορφοῦται ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ὅταν ὡριμάσουν αἱ ἰδέαι, θὰ καρποφορήσουν. Λοιπόν, Κύριοι, διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί.

§142Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπέβησαν ὑπὲρ τοῦ Τρικούπη, ἢ ὑπὲρ τῆς ἀντιπολιτεύσεως;

§143Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀπέβησαν ὑπὲρ τοῦ Τρικούπη. Εἶναι δὲ γνωστὰ τὰ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην τῆς Τρικουπικῆς Κυβερνήσεως. Αἱ ἐκλογαὶ δὲ ἐκεῖναι ἐγένοντο τὴν ἀρχὴν τοῦ 1887 καὶ διήρκεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ἡ Βουλὴ μέχρι τοῦ 1890, ὅτε τὴν 14ην Ὀκτωβρίου 1890 ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαί, καὶ ἐφάνη τότε ἡ φυσικὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ὅτι δηλαδὴ φθείρονται τὰ κόμματα τὰ Κοινοβουλευτικά. Μόνον ἕνας κανὼν ἀπαράβατος παρατηρεῖται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι ὁ βενιζελισμὸς θέλει νὰ διοικῇ ἐπ’ ἄπειρον. Θέλετε νὰ διοικήσητε ἐπὶ δέκα ἔτη.

§144Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀφοῦ μᾶς ἐκλέγει ὁ λαός;

§145Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀλλ’ ὅταν βλέπουσιν ὅτι θὰ χάσουν, παρεισφρύουν ἄλλοι παράγοντες καὶ ἀνακατώνουν τὸν λαόν. Δὲν τὰ ἠξεύραμεν αὐτά. Κύριοι, νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς. Ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς κόμματα. Οὔτε εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα ἀνήκω, οὔτε εἰς τὸ Βενιζελικόν. Κρίνω τὰ πράγματα ὅπως τὰ βλέπω. Ἀλλὰ νὰ πιστεύσετε ὅτι, ὅ,τι λέγω τὸ πιστεύω κατάκαρδα. Πιθανὸν νὰ πλανῶμαι πιστεύων εἰς τὰς ἀντιλήψεις μου. Ἀλλ’ ὅ,τι λέγω τὸ λέγω ἐν πεποιθήσει. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ νὰ κυβερνᾷ ἕνα κόμμα, εἴτε τὸ Λαϊκὸν εἴτε τὸ Βενιζελικόν.

§146Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὰ ἐὰν τὸ θέλῃ ὁ λαός;

§147Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐὰν τὸ θέλῃ ὁ λαός, εἶμαι σύμφωνος, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ λαοῦ παρεισέφρυσαν ἄλλοι παράγοντες, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουν τὴν πλειοψηφίαν εἰς μειοψηφίαν καὶ τἀνάπαλιν. Λοιπόν, Κύριοι, ὁ Δεληγιάννης κατώρθωσε νὰ ἐπιπλεύσῃ εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς τοῦ 1890 καὶ ἀφοῦ ἐσχημάτισε Κυβέρνησιν ἐπανέφερε τὴν στενὴν περιφέρειαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐνήργησε τὰς ἐκλογὰς τῆς 3ης Μαΐου 1892. Αἱ ἐκλογαὶ ἐκεῖναι ἐπανέφερον φυσικὰ τὸν Χαρίλαον Τρικούπην. Αὐτὴ ἡ ἐπάνοδος διήρκεσε μέχρι τῆς λεγομένης Ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, ὅτε οἱ παράγοντες, περὶ τῶν ὁποίων ἐμνήσθην—διότι τότε ἤρχισεν ἡ ἐμφάνισις τῶν πολιτικῶν ἐρίδων τῆς Ἑλλάδος—ἐνόμισαν ὅτι προάγουν καλλίτερον τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν καθιερώσουν τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας μὲ τὴν ἀντίληψιν τὴν ὀρθήν, ὅτι μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἐκλέγονται πρόσωπα ἱκανὰ νὰ κυβερνήσουν. Καθιερώθη, λοιπόν, σύστημα ἐθνοσωτήριον τρόπον τινά, ἡ εὐρεῖα περιφέρεια.

§148Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἶχε ψηφισθῆ, ὅταν ἐγίνοντο οἱ νομοὶ οἱ μικροί, οἱ 26 ἀντὶ τῶν 16, καὶ δὲν ἐφηρμόσθη αὐτὸ εἰς τοὺς μικροὺς νομοὺς καὶ ἐφηρμόσθη τὸ πρῶτον εἰς τὰ 1910.

§149Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐρωτῶ: Ἀπὸ τὸ 1910 ...

§150Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Οἱ παράγοντες εἶχον εὕρει αὐτὸν τὸν νόμον.

§151Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εἶναι τοῦ Θεοτόκη, τοῦ μακαρίτη. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Ἀπὸ τὰ 1910 μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν ἐνηργοῦντο πολὺ καλὰ αἱ ἐκλογαί; ἑκάστη ἐπαρχία δὲν ἤρχετο εἰς ἐπαφὴν μὲ τὴν ἄλλην καὶ οἱ πολιτευόμενοι τῆς μιᾶς δὲν ἐγένοντο γνωστοὶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην, ὥστε νὰ θεωρῶνται τοῦ αὐτοῦ νομοῦ ὑποψήφιοι; Τουλάχιστον εἰς τὸν νομὸν τὸν ἰδικόν μου αὐτὸ συνέβη. Ὅτε εἰς τὴν Ἰταλίαν ὑπῆρχεν ἡ στενὴ περιφέρεια, ἀπέτυχεν ὁ μέγας Καβούρ, εἰς δὲ τὴν Ἑλλάδα ὁ Τρικούπης. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρχῃ Ἕλλην, ὁ ὁποῖος νὰ πιστεύῃ, ὅτι μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν δὲν θὰ ἀποτύχῃ. Ἀπέτυχον εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν, διότι εἰς τὴν στενὴν ἐγίνετο ἡ πίεσις τῶν πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζονται νὰ γίνουν ἐπαῖται, ἐξευτελιζόμενοι οὕτω καὶ αὐτοὶ καὶ τὸ ἀξίωμα τὸ ὁποῖον ἐπιζητοῦν. Ὅσοι δὲ ἐδοκίμασαν καὶ τὰ δύο συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐδοκίμασα — διότι ἐγὼ ὁμιλῶ ἀπὸ περιωπῆς, καθότι δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἂν ἐπιτύχω ἢ ἀποτύχω — θὰ κρίνουν περὶ ὅσων λέγω. Ἐγὼ καὶ εἰς τὴν στενὴν καὶ εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἀντιμετώπισα ἰσχυροὺς ἀντιπάλους, ἀλλ’ ὁ λαὸς τῆς Μεσσηνίας δὲν μὲ ἐγκατέλιπε. Δὲν ὁμιλῶ pro domo suo, ἀλλὰ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: ἡ στενὴ περιφέρεια μεταβάλλει τὸν πολιτευτὴν εἰς ἐπαίτην. Θὰ ἀναγκασθῆτε μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν νὰ γυρίζετε τὴν νύκτα εἰς τὰ χωριὰ μὲ τὰ φαναράκια καὶ θὰ κτυπᾶτε τὴν πόρτα τοῦ κὺρ–Κώστα καὶ τῆς κυρα–Κώσταινας καὶ θὰ ἐξευτελισθῆτε ἐπαιτοῦντες ψήφους, ἐνῷ μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ὁ πολιτευόμενος διατηρεῖ ὅλον τὸ κῦρος καὶ ὅλην τὴν ἀξιοπρέπειάν του. Τουλάχιστον εἰς τὸν νομὸν Μεσσηνίας, Κύριοι, — δὲν γνωρίζω τί γίνεται εἰς τοὺς ἄλλους νομούς, — ὑπάρχουν 32 δῆμοι. Θὰ ὑπάγῃ ὁ ὑποψήφιος εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων, θὰ ἀναβῇ εἰς ἕνα ἐξώστην, θὰ ἀγορεύσῃ καὶ ἀπὸ ἐκεῖ θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ σπίτι του, χωρὶς νὰ λάβῃ ἀνάγκην νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὰ ἄλλα χωριὰ καὶ τοὺς χωρικούς. Δὲν ἔχει τὴν πίεσιν τῆς ἐπαρχίας, ὅπου μία οἰκογένεια, ἔχουσα τριάκοντα ἐκλογεῖς, στέλλει τελεσίγραφα εἰς τὸν ὑποψήφιον. Ὅταν ὅμως ὑπάρχει εὐρεῖα περιφέρεια, δὲν τολμᾷ ὁ κύριος αὐτὸς νὰ σηκώσῃ τὸ ἀνάστημά του. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικόν. Εἰς τὰ 1914, ὁπότε ἱδρύθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ Ὑπουργὸς ἦτο ὁ μακαρίτης Διαμαντίδης, τὸν ἐπίεσα καὶ ἔστειλε μηχανικὸν νὰ χαράξῃ ἕνα δρόμον εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας. Μόλις εἶδον οἱ χωρικοὶ ἑνὸς δήμου μεγαλυτέρου τὸν μηχανικόν, μοῦ ἔστειλαν μίαν ἐπιτροπὴν καὶ ἐζήτησε νὰ περάσῃ ὁ δρόμος ἀπὸ τὸ ἰδικόν τους χωριό. Τοὺς εἶπα ὅτι δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου τοῦτο, ἀλλὰ τῶν μηχανικῶν. Ἐγὼ δὲν ἀνακατεύομαι, διότι οἱ μηχανικοὶ θὰ κρίνουν πόθεν θὰ περάσῃ ὁ δρόμος καὶ πόσα θὰ χρειασθοῦν διὰ τὴν κατασκευήν του. Ἠξεύρετε τί μοῦ ἀπήντησαν; «Κύριε Καντιάνη, ἐὰν δὲν περάσῃ ὁ δρόμος ἀπὸ τὸν δῆμον μας, δὲν θὰ περάσετε οὔτε σεῖς». Τοὺς ἀπήντησα ὅτι εἴτε γίνῃ εἴτε δὲν γίνῃ ὁ δρόμος, νὰ μοῦ γράψετε μηδέν. Δὲν σᾶς λογαριάζω. Ἐγὼ εἶμαι βουλευτὴς μὲ 2½ χιλιάδας ψήφους καὶ ἀπὸ τὰς τελευταίας βουλευτικὰς ἐκλογάς, ὄχι τῶν ἐπιλαχόντων. Ἐὰν ἦτο στενὴ περιφέρεια δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω αὐτά. Τὰ εἶπα διότι εἶχα τὰ πτερὰ τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ δι’ αὐτὸ τοὺς εἶπα νὰ μοῦ γράψουν μηδέν. Ὁ δρόμος θὰ περάσῃ ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου νομίζει ὁ μηχανικὸς καὶ ὅπου εἶναι οἰκονομικώτερος. Ὁ δρόμος δὲν ἐγένετο ἐν τέλει, ἀλλὰ σᾶς λέγω, διὰ νὰ γνωρίζετε τί ἀξίαν ἔχει ὁ πολιτευόμενος μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Τὸ ζήτημα τῆς στενῆς ἢ εὐρείας ἐνεφανίσθη καὶ πάλιν, κ. Βουλευταί, εἰς τὰ 1906 κατὰ μῆνα Μάϊον. Ὑπάρχουν εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν καὶ μέλη τῆς τότε Βουλῆς, ὑποστηρίξαντα διαφόρους ἀπόψεις. Ὁ Πετμεζᾶς καὶ ὁ Ράπουλης ὡμίλησαν ἐν ἐκτάσει ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἀνέφερον δὲ καὶ ἕνα γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄγνωστον εἰς τὴν Βουλήν, διότι τὰ Πρακτικὰ τοῦ ἔτους ἐκείνου, τοῦ 1906, μέχρι σήμερον, μετὰ 22 ἔτη, δὲν ἔχουν τυπωθῇ. Πόσοι Πρόεδροι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ 1906 μέχρι σήμερον; Πολλοὶ καὶ ὅμως κανεὶς δὲν ἐμερίμνησε περὶ τούτου καὶ μένουν ἀτύπωτα ἀκόμη ταῦτα. Εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, ὅπου τὰ ἀνεζήτησα, μοῦ εἶπον. Θὰ λάβητε γνῶσιν αὐτῶν ἀπὸ τὰς καθημερινὰς ἐφημερίδας καὶ δὴ ἀπὸ τὸ «Ἐμπρός», τὸ ὁποῖον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε μακροσκελέστατα πρακτικά, δύο καὶ τρεῖς σελίδας, ἐνῷ σήμερον ὁμιλοῦμεν ἐπὶ μίαν ὥραν καὶ γράφονται μόνον τρεῖς λέξεις ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας. Ἐκεῖ, λοιπόν, ὑπῆρχε μία ἀγόρευσις τοῦ μακαρίτη Γούναρη, ὁ ὁποῖος ὑπερεμάχησε τῆς στενῆς περιφερείας. Ἀλλ’ ἀπήντησεν, ὁμιλήσας ὑπὲρ τῆς εὐρείας μετὰ πολλῆς δυνάμεως, ὁ μακαρίτης ὁ Ρέπουλης, καθὼς καὶ ὁ Πετιμεζᾶς. Ὁ Ρέπουλης ἔφερεν ὡς ἐπιχείρημα μαθηματικοὺς ὑπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἐδικαίωσαν τὰς ἀπόψεις του. Ἐπίσης ὡμίλησε καὶ ὁ μακαρίτης ὁ Στρᾶτος ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον μοῦ κάμνει ἐντύπωσιν, Κύριοι, εἶναι ὅτι ὁ κ. Καφαντάρης, ὁ ὁποῖος ἀνῆκε τότε εἰς τὸ Ραλλικὸν κόμμα, ἀντίθετον τοῦ εἰσαγαγόντος τὸ νομοσχέδιον Θεοτόκη, ἐν τούτοις ὑπερεψήφισεν αὐτό. Ἀναφέρονται ἐπίσης πολλοὶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν παρὰ τὴν γνώμην τοῦ κόμματός των. Αὐτὰ ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ «Ἐμπρός», διότι ἐπίσημα πρακτικά, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ὑπάρχουν. Αὐτά, λοιπόν, Κύριοι, ἔχω νὰ εἴπω καὶ ἰδίως διὰ τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παραδόξως σήμερον κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας, τὸ κόμμα τὸ Βενιζελικόν. Ἐνῷ ἂν τὸ κόμμα αὐτὸ ἐσταδιοδρόμησεν ἐν Ἑλλάδι, ἂν ἀνεδείχθη καὶ ἐκυβέρνησε τὴν Ἑλλάδα μὲ παντοδυναμίαν, ἀνεδείχθη διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ οὐδέποτε διὰ τῆς στενῆς. Ἀπὸ τοῦ 1910, ὅτε τὸ πρῶτον ἐξελέγη ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Κόμματος ἐκείνου βουλευτὴς Ἀθηνῶν, μέχρι τοῦ 1920, ὅτε ἔπεσεν, ἀνεδεικνύετο μὲ τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας. Τὸ σύστημα τῆς στενῆς τὸ ἐπανέφερε μία ἀνώμαλος πολιτική, μία ἐπανάστασις, ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922. Διὰ τίνας λόγους καὶ μὲ ποίους ὑπολογισμοὺς δὲν ἠξεύρω ἔφερε τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ κόμμα τὸ Βενιζελικὸν δὲν τὸ ἐλάμβανεν ὡς βάσιν, λυποῦμαι δὲ διότι ἀπουσιάζει ὁ ἀντιπρόσωπός του, διὰ νὰ ἀκούσῃ τὸ μέρος ἐκεῖνο τοῦ λόγου...

§152ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐδῶ εἶναι.

§153Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μάλιστα. Θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ προσέχῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, ἐὰν λέγω δὲν τὸ ἐλάμβανεν ὡς βάσιν τὸ κόμμα τὸ βενιζελικόν, τὸ ὁποῖον ὅταν ἐνεφανίσθη εἰς τὴν Ἑλλάδα τῷ 1910 καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν μὲ 14 Βουλευτάς, μεταξὺ τῶν 360 ὅσους ἠρίθμει τότε ἡ Βουλή, ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Γεώργιος ὁ Αʹ δὲν ἀνέδειξεν ὡς Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος ἐκείνου, ἀλλ’ ἐκάλει τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν, ἔσβυνε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν γνωρίζω ποία θὰ ἦτο ἡ σταδιοδρομία τοῦ Βενιζέλου, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ Γεώργιος ὁ Γεώργιος ὁ Αʹ καὶ ἔδωκεν εἰς αὐτὸν τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Τὸν ἐδημιούργησαν βεβαίως καὶ τὰ σφάλματα τῶν ἀντιπάλων του, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν Βαν Ἀναθεωρητικὴν ἀπέσχον τῶν ἐκλογῶν καὶ τὸν ἄφησαν νὰ ζητήσῃ ὑποψηφίους παλαιοὺς Δημάρχους καὶ νὰ τοὺς φέρῃ ὑποψηφίους εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐξῆλθεν οὕτω κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1912 ὁ Βενιζέλος μὲ ἀφάνταστον παντοδυναμίαν. Τὸ κόμμα, λοιπόν, ἐκεῖνο, ἐκυβέρνησε τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἐὰν δὲ σήμερον λόγῳ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1923, εἶναι ὑπὲρ τῆς στενῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἐλπίζει νὰ ἐπικρατήσῃ, πλανᾶται οἰκτρῶς ὅπως ἐπλανήθη καὶ κατὰ τὸ 1920. Διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι διαλύων τὴν Βουλὴν καὶ ὁρίζων τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920, δὲν εἶχεν ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ κατήγαγε τὴν ἰδίαν νίκην. Ὅπως, λοιπόν, ἐκ κακῶν εἰσηγήσεων καὶ συμβουλῶν τῷ 1920 ἐπλανήθη, ἃς προσέξῃ ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων μήπως ἐκ δευτέρου πλανηθῇ, ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1923. Παράδειγμα ἡ ἰδιαιτέρα μου ἐπαρχία, ἡ ὁποία ἔδωκεν τρεῖς Βουλευτὰς βενιζελικούς. Ποία δὲ; Ἡ ἐπαρχία Πυλίας.

§154ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τώρα;

§155Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Εἰς τὰ 1923 εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ Πλαστήρα. Παράξενο πρᾶγμα. Πῶς συνέβη ἡ Πυλία νὰ δώσῃ τρεῖς Βουλευτάς; Σημειώσατε, ὅτι τότε ὑπῆρχεν ἡ ἀποχή. Ἀλλὰ ἦσαν ὑποψήφιοι κομματάρχαι γενόμενοι κατ’ ἐπανάληψιν Βουλευταί, εἷς δὲ μάλιστα καὶ δὶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἦταν δὲ ἄγνωστοι καὶ ἀσήμαντοι οἱ ἐκτεθέντες. Ἦσαν ὑποψήφιοι μὲ τὰς κομματικάς των δυνάμεις μὲ τὸ κομματικόν των παρελθόν. Πῶς συνέβη τοῦτο, εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 16ης Δεκεμβρίου τοῦ 1923, καὶ μετὰ τέσσαρες μῆνες ἤτοι μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1924, νὰ δώσῃ ἡ ἐπαρχία Πυλίας 75–77% ὑπὲρ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ καὶ 25–23% ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω.

§156Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἡ ἀποχή.

§157Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἔφερα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπαρχίας μου καὶ σεῖς κρίνετε. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ —αὐτὴ εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ ἀντιπροσώπου του—τὴν στενὴν περιφέρειαν. Ὑπολογίζει, ὅτι μὲ στενὴν περιφέρειαν θὰ φέρῃ τρεῖς βουλευτὰς εἰς τὴν Πυλίαν; Ἀλλ’ αὐτὸ ποὺ συνέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας εἰς πόσας ἄλλας θὰ συμβῇ; Ἐγώ, Κύριοι, δὲν ἐνδιαφέρομαι οὔτε διὰ τὸ Λαϊκὸν κόμμα οὔτε διὰ τὸ Βενιζελικόν. Ἐγώ, λέγω, νὰ μὴ ἐπαναληφθῇ ἡ πλάνη τοῦ 1920, διότι καὶ τότε ἐλέγετο, ὅτι θὰ εἴχωμεν τὴν ἐκλογὴν 100%, ἀλλὰ δὲν ἐβγῆκεν οὔτε ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος Βουλευτής.

§158Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ σᾶς ἀνησυχεῖ.

§159Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Γένοιτο!

§160Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀλλὰ μήπως νομίζετε, ἀξιότιμε ἀντιπρόσωπε ἐκ Σάμου, ὅτι ἀνησυχῶ ἐγὼ διὰ τίποτε εἴτε διὰ τὸ κόμμα τὸ βενιζελικὸν εἴτε διὰ τὸ λαϊκὸν εἴτε διὰ τὸν ἑαυτόν μου; Ποσῶς. Λέγω μόνον, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ἐν τῇ πράξει, δὲν εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θεωρητικῶς ἄριστα ἀνεπτύξατε. Εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἷς Ἄγγλος Λόρδος, εἶπεν: «Ἡ θεωρητικὴ τῶν κομμάτων ἀρχὴ ἔγκειται ἐν τῇ πράξει, διότι αἱ θεωρίαι ἔχουσιν τὸ συμφέρον ὡς ἐλατήριον». Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς παρακινεῖ νὰ ὑποστηρίζεται τὸ σύστημα τῆς στενῆς περιφερείας.

§161Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶναι αἱ ἀντιλήψεις σας.

§162Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Νομίζετε, ὅτι διὰ τῆς στενῆς περιφερείας θὰ ἐπιπλεύσητε; Ἐὰν τυχὸν εἴχατε ἀντίθετον ἀντίληψιν, ἐξ ἀντιθέτων πληροφοριῶν, θὰ εἴχατε γίνῃ διαπρήσιος κῆρυξ καὶ τῆς εὐρείας περιφερείας.

§163Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὑπεστήριξα ταῦτα καὶ εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν.

§164Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ κομματικὸν συμφέρον σᾶς ὤθησε νὰ φέρετε τὸν ἀναχρονισμὸν τοῦ Ὄθωνος, τὴν στενὴν περιφέρειαν. Κανεὶς ἄλλος ἀπολύτως λόγος δὲν σᾶς ὠθεῖ εἰς τοῦτο.

§165Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤμην ἐγὼ ποτὲ ἀναμφισβητήτως ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Καὶ πρὸ δύο ἐτῶν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὰ αὐτὰ ὑπεστήριξα καὶ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου.

§166Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ συστήματος, ὁμιλῶ περὶ τῆς περιφερείας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρητε τὸ σύστημα τοῦ 1844 κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπῃτεῖτο κατοικία καὶ διετὴς ἐγκατάστασις.

§167Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι ἡ γνώμη μου ἦτο πάντοτε αὐτή, καὶ σᾶς λέγω, ὅτι δὲν ρυθμίζω τὴν γνώμην μου μὲ τὸ σημερινὸν κομματικὸν συμφέρον. Σεῖς θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι σήμερον ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ πολιτικὸν ἡμῶν συμφέρον.

§168Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν περιφέρειαν.

§169Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὡμίλησα περὶ αὐτοῦ. Ἐὰν θέλητε μάλιστα νὰ μάθητε, ἐγὼ ἤμην καὶ πρὸ ἐτῶν ὁ εἰσηγητὴς τῆς γνώμης περὶ στενῆς περιφερείας.

§170Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἡ στενὴ περιφέρεια δὲν ἔγινεν ἀπὸ Κυβέρνησιν Κοινοβουλευτικήν. Τὴν γνώμην σας αὐτὴν εἰς ποίαν ἐπιτροπὴν τὴν εἴπετε;

§171Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Κατὰ τὴν Δʹ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς. Σεῖς δὲ μάλιστα, ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖται τὴν ἱστορίαν τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ τῶν τελευταίων χρόνων, ἀπορῶ πῶς δὲν γνωρίζετε τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ ἐγὼ ἤμην ὁ μόνος ἀντιμέτωπος πρὸς ὅλους σχεδὸν τοὺς πολιτικοὺς ἀρχηγούς. Θέλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω, Κύριε Συνάδελφε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρίνητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ νὰ ὑποπτεύεσθε, ὅτι τοὺς πάντας ὁδηγεῖ εἰς τὰς σκέψεις των τὸ συμφέρον μόνον, τὸ κομματικόν; Δὲν εἶσθε μόνον σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε τὸ προνόμιον νὰ κρίνητε συμφώνως μὲ τὰς πεποιθήσεις σας.

§172Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κάποτε ὑπήρξατε ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ.

§173Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Οὐδέποτε.

§174Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Γερουσίας.

§175Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἐδήλωσα, ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλ’ ὅτι θεωρῶ παραλογισμόν, παραφροσύνην, νὰ καθιερώσωμεν διὰ τὴν Γερουσίαν τὸ πλειοψηφικόν, ἐνῷ ἔχομεν δι’ ἐκλογὴν τῶν Βουλευτῶν τὴν ἀναλογικήν.

§176Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε μάλιστα.

§177Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὥστε μάτην ὡμίλησα, ὅσα ὡμίλησα.

§178Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι Συνάδελφοι, τοῦτο, ὅτι ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν τὴν στιγμὴν περὶ τοῦ συστήματος, ἀλλὰ περὶ τῆς περιφερείας. Μοὶ ἀπαντήσατε, ὅτι ὑπεστηρίξατε τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἀλλὰ τὸ κόμμα σας ἀνεδείχθη μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καὶ ἔρχεσθε τώρα νὰ εἴπητε, ὅτι προτιμᾶται τὴν στενήν.

§179Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶναι ψέμμα τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ τὴν λογικήν.

§180Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὴν λογικὴν τὴν εὑρῆκε τῷ 1928, καὶ δὲν τὴν εἶχεν εἰς τὰ 1911–1912–15–1920; Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι μόνον τὸ κομματικὸν συμφέρον ὁδηγεῖ εἰς τὰς ἀπόψεις, τὰς ὁποίας ὑποστηρίξατε.

§181Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις πλέον αὐτή. Μὲ αὐτὸν τρόπον ὑβρίζετε καὶ τὴν Βουλὴν καὶ ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν κόσμον, ὅτι κρίνουν ὅλα τὰ πράγματα μὲ τὸ πόρισμα τοῦ συμφέροντος.

§182Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μὲ συγχωρεῖται. Δὲν ὑβρίζω κανένα. Ἐκφέρω τὰς γνώμας μου καὶ ἐξετάζω τὰ ἐλατήρια τῶν ἀπόψεών σας. Ἔχω δικαίωμα νὰ ἐξετάζω τὰ ἐλατήρια τῶν ἀπόψεων ὑμῶν καὶ παντὸς ὁ ὁποῖος ὑποστηρίζει κάτι τί. Παρακαλῶ δὲ καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε νὰ μοῦ εἴπῃ καὶ τὰ ἐλατήρια, τὰ ὁποῖα κινοῦν τὰς γνώμας τὰς ἰδικάς μου.

§183Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤξευρον, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ ἐξετάζητε καρδίας καὶ νεφροὺς καὶ νὰ βλέπητε τὰ ἐλατήρια.

§184Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Βλέπω τὰ πράγματα, βλέπω ὅτι ἕνα κόμμα τὸ ὁποῖον ἀνεδείχθη ἐστερεώθη καὶ ἐκυβέρνησε τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ μίαν δεκαετίαν διὰ τῆς εὐρείας περιφερείας καὶ ἔρχεται σήμερον μετὰ 18 ἔτη, ἔρχεται τώρα καὶ λέγει «δὲν μοῦ ἀρέσει ἡ εὐρεία καὶ εὑρίσκω, ὅτι προτιμότερον σύστημα εἶναι ἡ στενή».

§185Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν θὰ συνεννοηθοῦμεν ποτέ.

§186Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀναμφιβόλως. Λοιπόν, καταλήγω, Κύριοι, εἰς τοῦτο. Τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, διότι περὶ τῆς Γερουσίας σήμερον συζητοῦμεν, τὸν θεσμὸν αὐτὸν τὸν ἐπολέμησα, διότι τὸν θεωρῶ ἀλυσιτελῆ καὶ ἄχρηστον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν καὶ τὸ σύστημα τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε δὲν περιέχεται οὐδὲ εἰς τὸ Σύνταγμα, τὸ δημοσιευθέν, ἴσως εἶναι εἰς τὰ πρακτικά, τὸ ἀποκρούω ἀπολύτως, διότι δημιουργεῖ τάξεις προνομιούχους εἰς τὴν Ἑλλάδα, τάξεις αἱ ὁποῖαι περιέστησαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν σημερινὴν ἀναρχίαν. Διότι ἡ Ἑλλὰς εἶχε ζήσῃ μὲ τὰ αὐτὰς ἀντιλήψεις, μὲ τοὺς αὐτοὺς πόθους μὲ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα, ἀφ’ ἧς ἠλευθερώθη. Ὅταν ὅμως τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη εὑρέθησαν ἄνθρωποι πολιτικοὶ νὰ κηρύξωσι τὴν ἀπεργίαν δικαίωμα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Ποινικὸς νόμος, διὰ τοῦ ἄρθρου 167 τὴν θεωρεῖ ἀδίκημα, διότι εἶναι ἐπαναστατικὴ πρᾶξις καὶ ἐφθάσαμεν, λέγω, νὰ μᾶς διοικοῦν καὶ νὰ μᾶς ἐπηρεάζουν τέλος πάντων τὰ διάφορα Σωματεῖα καὶ αἱ Ὁμοσπονδίαι καὶ αἱ Συνομοσπονδίαι, θέλετε σεῖς νὰ καθιερώσετε καὶ τάξεις ἐπαγγελματικὰς καὶ νὰ τὰς φέρητε εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁδηγεῖτε τὴν Ἑλλάδα εἰς καταστροφήν. Τί θὰ κάμουν οἱ ἐπαγγελματίαι αὐτοί; Εἴδομεν καὶ ἐργατικὰς καὶ κομμουνιστικὰς τάξεις εἰσελθούσας εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πόσον κατηυγάσθη ἡ αἴθουσα αὕτη ἐκ τῶν φώτων τὰ ὁποῖα ἔφερον, ὡς φορεῖς τῶν συμφερόντων τῶν τάξεων, οἱ εἰσελθόντες εἰς αὐτήν.

§187Α. ΚΑΛΕΥΡΑΣ. Δὲν θὰ ἠθελήσατε νὰ φωτισθῆτε κ. Συνάδελφε, ἄλλως θὰ εἴχετε νὰ φωτισθῆτε μὲ πολλὰ πράγματα ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς.

§188Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τοιαύτην ὁμαδικὴν παραφροσύνην, ὥστε ἠκούσαμεν νὰ ζητοῦν καὶ οἱ Ἀρχιερεῖς θέσιν εἰς πολιτικὰ Σωματεῖα. Φαντασθῆτε, Κύριοι, τὸν Κλῆρον, ὅταν κατέλθῃ εἰς ἐκλογικὰς διαμάχας, διότι τὸ ζιζάνιον τῆς προτιμήσεως θὰ εἰσέλθῃ καὶ εἰς τὸ Σῶμα αὐτό. Ὁ ἀνθρώπινος ἐγωϊσμὸς θὰ ἀποθηριωθῇ. Ἡ Ἐκκλησία νὰ μετέχῃ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ νὰ θέλῃ θέσιν εἰς τὴν Γερουσίαν! Καὶ φέρουν ὡς παράδειγμα δύο ἢ τρεῖς Ἐπισκόπους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 21 εἶχον πολιτικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ ἄλλη ἦτο ἡ ἐποχὴ ἐκείνη καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας ἐκείνας, ὁ Ἐπίσκοπος ὃν ἀναφέρουν ἦτο εἷς διάττων ἀστὴρ εἰς τὸ πολιτικὸν στερέωμα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τοιοῦτον προηγούμενον διὰ τὸ σημερινὸν Κράτος. Ἀποκρούω, λοιπόν, διαρρήδην τὴν ἀνάμιξιν αὐτὴν καὶ δι’ οὓς λόγους ἕτερος Συνάδελφος, ὁ κ. Βοκοτόπουλος ἀνέπτυξεν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καταργεῖται τὸ ἴσον τῆς ψήφου, διότι αὐτοὶ θὰ ἔχουν διπλοῦν ψῆφον ὡς μέλη ὀργανώσεων καὶ ὡς πολῖται ἔχοντες δικαίωμα νὰ ἐκλέξωσι καὶ τοὺς 90 Γερουσιαστάς. Ἀποκρούω, λοιπόν, τὴν ἀντιπροσωπείαν ἰδιαιτέρων προνομιούχων τάξεων, ἀποκρούω δὲ καὶ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἐπειδὴ δὲ συνδέεται τὸ σύστημα τοῦτο καὶ μὲ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς, ὅπως ἐτέθη, ἀποκρούω τὸ ἀναλογικὸν καὶ διὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς. Εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν ἀνεξαρτησίαν τοῦ πολιτευομένου, τὸν κάμνει νὰ πολιτεύεται ἀπὸ περιωπῆς καὶ νὰ μὴ συμφύρεται μὲ τοὺς ἐκλογεῖς, νὰ μὴ ἐκλιπαρῇ τοὺς ψήφους τῶν ἐκλογέων καὶ νὰ ἵσταται εἰς περιωπήν. Μόνον διὰ τοιούτου συστήματος θὰ δυνηθῶμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸν ὑγιᾶ Κοινοβουλευτικὸν βίον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἔχω δὲ συμπληρωματικῶς νὰ ἀντικρούσω τὸν Ἀξιότιμον Συνάδελφον ἐκ Σάμου, ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, καὶ εἰς ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα, πολὺ σοβαρόν, διότι μοῦ διέφυγε τοῦτο τῆς μνήμης. Εἶπε κἄτι τι ἀληθοφανές, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἐντύπωσιν. Εἶπεν, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς στενῆς ἐν συναφείᾳ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα καὶ διότι, εἶπεν, εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καὶ εἰς ἕνα νομὸν ἐκ τεσσάρων ἐπαρχιῶν εἶναι δυνατόν, ἐνῷ αἱ τρεῖς ἐπαρχίαι δίδουν μίαν ὡρισμένην πλειοψηφίαν, ἡ μία ἐπαρχία νὰ ἀνατρέψῃ τὴν πλειοψηφίαν τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν. Λέγω, λοιπόν, ὅτι αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ εἰς ἐπαρχίας ἐχούσας ἓξ ἢ ὀκτὼ Δήμους.

§189ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν Δῆμον ὡς ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§190Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶναι τὸ ἰδεῶδες. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχον τεχνικαὶ δυσχέρειαι, αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ ἐπρότεινον: τὸν ἕνα καὶ μόνον ἀντιπρόσωπον.

§191Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μάλιστα. Σᾶς λέγω ὅμως καὶ δύναμαι νὰ ἀποδείξω, ὅτι εἶναι ἀτελὲς τὸ ἐπιχείρημα αὐτό. Σᾶς φέρω τὸ ἰδικόν μου παράδειγμα. Εἰς τὰ 1902 ἤμην ὁ πρῶτος Βουλευτὴς εἰς τοὺς πέντε Δήμους. Ὁ ἕκτος Δῆμος 1800 ψήφων μὲ ἀνέτρεψε καὶ ἔχασα τὴν ἐκλογὴν μὲ 1200 ψήφους ἐπὶ 72.000 ψήφων. Ὁ εἷς δῆμος ἀνέτρεψε τὰ ἀποτελέσματα τῶν πέντε ἄλλων δήμων. Διατί αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ἐφέρατε διὰ τὸν νομόν, νὰ μὴ τὸ φέρετε καὶ διὰ τὴν ἐπαρχίαν; Αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα εἶναι ἀτυχές (χειροκροτήματα).

§192Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὅσον στενωτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον περιορίζεται ἡ ἀδικία.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον.

§194Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐζήτησα, Κύριοι Βουλευταί, τὸν λόγον καθόσον μετέσχον καὶ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ὁποίαν παρεπέμφθη τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ταύτης ὑπεστήριξα ἐκθύμως πρότασιν, ἡ ὁποία ὅμως κατὰ πλειοψηφίαν ἀπερρίφθη, τὴν πρότασιν τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη κατὰ μεγάλην πλειοψηφίαν ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἐκτείνομαι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου. Ἐθεώρουν καὶ θεωρῶ, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαφέρῃ κάπως τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Γερουσιαστοῦ ἀπὸ τὸ τοῦ Βουλευτοῦ. Ἔχομεν πλεῖστα ὅσα παραδείγματα ἀνδρῶν, διαπρεπῆ κατεχόντων θέσιν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν πολιτείαν, οἱ ὁποῖοι ἀπέχουν τῶν συνήθων ἐκλογικῶν ἀγώνων εἰς τοὺς ὁποίους ἀτυχῶς συνειθίσαμεν, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ μετάσχωσι τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἀπέχουν νὰ πράξωσι τοῦτο. Ἐφόσον ὅμως ἔγινε δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν ἡ ἄμεσος ἐκλογή, περιορίζω τὰς γνώμας μου ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶναι κατασκεύασμα τοῦ κ. Παπαναστασίου, ὅστις καὶ πάλιν ἔφερεν ἐπὶ τάπητος τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐδοκιμάσθη καὶ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης εἶναι καὶ ἡ παροῦσα Βουλή. Ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς, ὅμως, εἴδομεν τὰ τρωτὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ πατὴρ τοῦ νομοσχεδίου ἔντιμος Βουλευτὴς Θεσσαλονίκης, ἐπέφερεν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς διαφόρους τροπολογίας τὰς ὁποίας ἐπρότεινεν, ἐν ᾗ περιπτώσει τοῦτο ἐγένετο καὶ πάλιν ἐθεσπίζετο ἡ ἀναλογικὴ καὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας, Εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους, Κύριοι Συνάδελφοι, διότι συμμετείχετε εἰς τὸν ἐκλογικὸν τοῦτον ἀγῶνα, τὰ τρωτὰ τοῦ συστήματος τούτου. Εἶναι τὸ σύστημα τῶν σταυρῶν καὶ τῆς δευτέρας κατανομῆς, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὸ ζήτημα τοῦ σταυροῦ τὸ ὁποῖον λόγῳ τῆς μεγάλης διαφορᾶς ψήφων ἐπιφέρει καὶ ψυχρότητα μεταξὺ προσώπων μετεχόντων εἰς τὴν αὐτὴν παράταξιν. Ἀτυχῶς δὲ καὶ ἄλλοι λόγοι συντρέχουν ὑπὲρ τῆς μὴ προτιμήσεως τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Τὰ δημοτικὰ καὶ κοινοτικὰ συμβούλια δὲν ἔχουν ἐκλεγῆ μὲ τὴν προϋπόθεσιν, ὅτι θὰ ἔχωσι καὶ αὐτὸ τὸ ὕψιστον δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν Γερουσιαστὰς καὶ νὰ προβῶσιν εἰς ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν καταλληλοτέρων. Ἕνεκα τούτου νομίζω, ὅτι ἀφοῦ κατ’ ἀρχὴν ἀπερίφθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ ἀφοῦ σήμερον συζητοῦμεν περὶ ἀναλογικοῦ συστήματος πρέπει ἐκ παραλλήλου νὰ ἐξετάσωμεν καὶ ποῖον σύστημα θὰ κρατήσῃ εἰς τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογάς. Μὴ ὑπάρχοντος ἄλλου συστήματος, μοιραίως ἐπανερχόμεθα εἰς τὸ πλειοψηφικόν, ἀλλὰ ὄχι μὲ τὴν στενήν, στενωτάτην περιφέρειαν ἐνίων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τιθεμένου συντελεστοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι ἡ βάσις νὰ ἑνωθοῦν αἱ μικρότεραι ἐπαρχίαι καὶ νὰ ἀποτελέσουν ἀναλογίαν τινὰ πρὸς ἄλλας μεγαλυτέρας περιφερείας. Ἐπειδὴ πρὸ ὀλίγου ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα Βουλευτὴν Μεσσηνίας, ὅτι καὶ ὁ Τρικούπης ἀπέτυχε εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν, θὰ ἀπαντήσω, ὅτι ἀπέτυχε, διότι ἦτο στενωτάτη ἡ περιφέρεια Μεσολογγίου ἐνῷ, ἐὰν ἦτο ἡνωμένη μὲ μίαν ἢ δύο ἄλλας, ἄλλο θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα καὶ δὲν θὰ ἔμενεν αἰώνιον στίγμα ἡ ἀποτυχία τοῦ μεγίστου πολιτικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ στενωτάτη. Κάμω τὴν διάκρισιν αὐτήν, διότι τότε καθιεροῦμεν τὸ ἑνιαῖον τῆς ψήφου ἢ μᾶλλον ἀφίεμεν τὴν ἐπιτυχίαν εἰς τὸν δίδοντα τὰ περισσότερα χρήματα πρὸς δωροδοκίαν, ἐφόσον ὑπάρχουν εἰς πολλὰς ἐπαρχίας καὶ πολλοὶ ἐκλογεῖς δελεαζόμενοι, ἀναγκάζοντες πολλάκις τοὺς ὑποψηφίους νὰ ὑποκύπτουν εἰς παραλόγους ἀξιώσεις. Ἕνεκα τῶν λόγων αὐτῶν τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ, ἀλλὰ μόνον μὲ περιφέρειαν εὐρυτέραν τῆς παρούσης.

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρωτοδικειακή;

§196Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὄχι πρωτοδικειακή, διότι ὑπάρχουν πρωτοδικεῖα τὰ ὁποῖα ἔχουσι περιφέρειαν μεγίστην. Ἐξ ἄλλου ὑπάρχουν περιφέρειαι ἐπαρχιακαί, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς ἄλλα πρωτοδικεῖα παρὰ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνήκει ἡ ἕδρα τοῦ νομοῦ.

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς θέλετε νέαν διαίρεσιν τῶν Πρωτοδικείων τοῦ Κράτους;

§198Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπετυγχάνετο αὐτό, νὰ γίνῃ νέα διαίρεσις τῶν πρωτοδικείων τοῦ Κράτους, βεβαίως θὰ ἦτο προτιμότερον, ἀλλὰ τοῦτο πρὸς τὸ παρὸν εἶναι ἀδύνατον, ἐφόσον δὲν ὑπεβλήθη τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§199Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ (Ὑπ. Γεωργίας). Δηλαδὴ εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς;

§200Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὑπὲρ τῆς ἐπαρχιακῆς, εὐρυτέρας ὅμως, ὡς πρὸς ὡρισμένας στενὰς περιφερείας.

§201Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ εὐρυτέρα, Κύριε Συνάδελφε, ἂν δὲν κάμωμεν νέαν διαρρύθμισιν διοικητικήν;

§202Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν μόνον σύστημα τὰς μικροτέρας ἐπαρχίας νὰ τὰς ἑνώσωμεν.

§203Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τὸ ἐκλογικὸν μέτρον μιᾶς ἐπαρχίας ἔχει 25 χιλιάδας.

§204Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ (Ὑπ. Γεωργ.). Κύριε Συνάδελφε, δὲν φοβεῖσθε μὴ τυχὸν ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἐγερθοῦν ὀρέξεις διαφόρων πολιτευομένων νὰ θελήσουν νὰ ἀποσπάσουν ὡρισμένα χωρία ἀπὸ μίαν ἐπαρχίαν εἰς τὴν ἄλλην καὶ θὰ γίνῃ μία σύγχυσις, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τοῦ ἀδιεξόδου αὐτοῦ;

§205Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Δὲν θέλομεν καμμίαν ἐπαρχίαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Θεσσαλονίκης, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τὸν θεωρῶ αὐτὸν ὡς συντάκτην τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχει προσαρτήσει εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸν κατάλογον τῶν νομῶν ὅπως τὸ ἠννόει διὰ τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας. Ἐὰν ἐφηρμόζετο τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, εἶναι, τραγελαφικαὶ αἱ ἑνώσεις τὰς ὁποίας προτείνει.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχει καὶ ἄλλα ἐλαττώματα· μεταβάλλει τὴν μειοψηφίαν εἰς πλειοψηφίαν.

§207Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἔθιξα καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Προκειμένου περὶ ἑνώσεως θὰ προέτεινον τὴν ἕνωσιν μόνον τῶν μικροτέρων ἐπαρχιῶν καὶ ὄχι τῶν μεγάλων εἰς τὸ παλαιὸν μόνον Κράτος διότι ὅσον ἀφορᾷ τὰς περιφερείας τῶν Νέων Χωρῶν, αὐταὶ εἶναι ἐπιμελῶς καθωρισμέναι καὶ δὲν χρήζουν διορθώσεως.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν μὲ ἑπτὰ Βουλευτάς.

§209Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Φρονῶ, ὅτι δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ἀλεξᾶτος.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Ἀλεξᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§211Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἐγώ, Κύριοι Βουλευταί, τὰς ὀλίγας λέξεις τὰς ὁποίας θὰ εἴπω, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας, θὰ τὰς εἴπω, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία γίνεται ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καθιερωθῇ. Τὰς ὀλίγας αὐτὰς λέξεις θὰ τὰς στηρίξω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι οὐδεὶς νόμος ἀπὸ καταβολῆς κόσμου δὲν εἶναι σταθερὸς καὶ οὐδεὶς νόμος, οὔτε διήρκεσεν, οὔτε πρόκειται νὰ διαρκέσῃ ἰσχύων ἐπ’ ἄπειρον, ἐφόσον οἱ νόμοι ψηφίζονται, καθιεροῦνται καὶ ἐφαρμόζονται, ἐφόσον ὑφίσταται καὶ ἡ ἀνάγκη ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τοὺς νόμους αὐτούς. Ὅταν ἡ ἀνάγκη ἕνεκα τῆς ὁποίας καθιερώθη ἕνας νόμος δὲν ὑπάρχει, δὲν ἔχει λόγον ὑπάρξεως καὶ ὁ νόμος. Οὕτω καὶ τὰ συστήματα τὰ πολιτικά, τὰ συστήματα τὰ διοικητικά, καὶ τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὴν περίστασιν καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν ἀνάγκην χάριν τῆς ὁποίας ἐφαρμόζεται. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἀκόμη νεοσσὸς ἐν τῇ πολιτικῇ ζωῇ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχω σαφῆ γνώμην, περὶ τοῦ ποίου ἐκ τῶν συστημάτων, τὸ πλειοψηφικὸν ἢ τὸ ἀναλογικὸν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει τὰ περισσότερα ἐλαττώματα ἢ τὰ περισσότερα προτερήματα, καὶ κατ’ ἀνάγκην ποῖον ἐπιστημονικῶς καὶ ποῖον πολιτικῶς πρέπει νὰ ἐφαρμόζεται, διότι δὲν ἐπολιτεύθην οὔτε μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν, οὔτε μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ στενὴν περιφέρειαν, ἀλλ’ οὔτε καὶ μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν. Εἰς μίαν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ πολιτευθῶ μὲ πλειοψηφικὸν καὶ στενὴν περιφέρειαν, ὑπέκυψα καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τὴν ὁποίαν εἶχε μεγάλη μερὶς τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἀπέσχον. Ἑπομένως δὲν τὸ ἐδοκίμασα. Τὸ μόνο τὸ ὁποῖον ἐδοκίμασα εἶναι τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, ἀλλὰ καίτοι ἐπολιτεύθην μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν κατώρθωσα ἐκ τῆς μικρᾶς μου πολιτικῆς πείρας νὰ ἀποκρυσταλλώσω γνώμας, τὰς ὁποίας νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τούτου ἕνεκα εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγω εἰς συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο πρὸ ἐτῶν κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1927, ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ καὶ Γερουσίᾳ, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς καὶ ἐν Γαλλίᾳ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον καὶ μετεβλήθη ἀπὸ ἀναλογικὸν εἰς πλειοψηφικόν. Εὗρον εἰς τὰς συζητήσεις αὐτὰς ἐπιχειρήματα καὶ ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς συστήματος σοβαρώτατα, ὡς καὶ ἐπιχειρήματα σοβαρώτατα ὑπὲρ τοῦ ἄλλου συστήματος. Ἀλλ’ οὔτε ἀπὸ τὰς συζητήσεις ἐκείνας, κατώρθωσα νὰ σχηματίσω γνώμην, ὥστε ὡς θεωρίαν καὶ ὡς δοξασίαν ἐπιστημονικὴν νὰ μοῦ ἐπιβάλλεται νὰ τὴν ἐνστερνισθῶ καὶ νὰ προκρίνω τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην ἄποψιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐρωτηθῶ: θὰ μείνω, λοιπόν, εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν τὴν μετέωρον, ἐφόσον πρόκειται νὰ δώσω ψῆφον ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον εἶναι μεγίστης σημασίας, ἰδίως λόγῳ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἀπόπειρα νὰ λυθῇ; Ὄχι, Κύριοι Βουλευταί. Εἰς τοῦτο ἔχω ἀποκρυσταλλώσῃ τὴν γνώμην μου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὡς προεῖπον, προκειμένου περὶ καθιερώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καθιερωθῇ. Καθιερώθη ἡ ἀρχή, κ. Βουλευταί, καθ’ ἣν τὸ καθιερωθησόμενον ἐν Ἑλλάδι ἐκλογικὸν σύστημα, πρέπει νὰ ἀπορρέῃ ἐκ τῶν περιστάσεων. Πρέπει δὲ νὰ ἐξετάσωμεν τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν σήμερον πολιτικῶς, ὥστε νὰ κρίνωμεν ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τὸ μᾶλλον ἐπωφελὲς εἰς τὰ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ Κράτους. Εἶμαι δὲ συνεπὴς καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ κόμματος εἰς τὰς τάξεις τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, διότι καθὼς γνωρίζετε, καὶ εἶναι τοῦτο ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, ὅτι τὸ κόμμα τῶν ἐλευθεροφρόνων κατῆλθεν εἰς τὰς ἐκλογάς, ἔχων ὡς σημαίαν καὶ κήρυγμα τοῦ ἀγῶνος του, τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε καὶ συνετέλεσε περισσότερον νὰ ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη εἰς τὴν Χώραν. Κατὰ πόσον ἐπέτυχεν εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτὴν τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία Βεβαίως, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχωσι περὶ τούτου ἀντίρρησιν, ὅτι εἰς τὴν ἐπιβεβλημένην γαλήνην τοῦ τόπου, τὰ μάλλα συνετέλεσε τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν σημερινήν, ὁπότε κρίνεται τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἄγεται ἀναμφισβητήτως ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἐπιθυμίας. Ἡ γνώμη δὲ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκθέσω καὶ ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν θὰ δώσω, διὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπικρατήσῃ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, θὰ διαπνέεται καὶ εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν ἀπὸ τὴν αὐτὴν ἀρχὴν καὶ τὴν αὐτὴν πεποίθησιν τοῦ νὰ συντελέσῃ, ἐφόσον δυνηθῇ, ὥστε διὰ μακρότερον χρόνον νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ γαλήνευσις ἐν τῇ Χώρᾳ μας. Οὐδενὸς ἄλλου ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἑλλάς, εἰμὴ γαλήνης καὶ ἡσυχίας. Δὲν εἶναι μόνον, Κύριοι Βουλευταί, τὸ ἄγγελμα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκπροσώπου τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, κατὰ τὸ ὁποῖον προοιωνίζονται ὀξεῖς οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες εἰς τὴν περίοδον αὐτὴν καὶ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὀξεῖς καὶ διὰ τοῦτο συνιστᾶται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προκρίνει τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ εἶναι ὀξεῖς οἱ ἀγῶνες· δὲν εἶναι, λέγω, μόνον τὸ ἄγγελμα αὐτό, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ τοὺς φόβους, ὅτι ἴσως νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ καὶ ἐν κινδύνῳ ἡ προσπάθεια τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω τοῦ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ταχύτερον καὶ παραμείνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μακρότερον χρόνον ἡ γαλήνη τῆς Χώρας, δὲν εἶναι μόνον τὸ ἄγγελμα αὐτό. Εἶναι, καὶ ἂν δὲν ἦτο τὸ ἄγγελμα αὐτό, γεγονός, ὅτι ἡ ἐπιδίωξις ὑπὸ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων νὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἐπικρατήσῃ καὶ εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς Γερουσίας, ἀναμφισβητήτως δὲ καὶ τῆς Βουλῆς, εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀποβλέπει εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, νὰ δημιουργήσῃ νέας ταραχὰς ἐν τῷ τόπῳ. Καὶ τὴν ἐξήγησιν τὴν δίδει αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἐτόνισεν, ὅτι δύο πρέπει νὰ εἶναι τὰ κόμματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παλαίσουν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ἐκλογικόν. Καὶ τὰ ὀνομάζει, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὸ κόμμα τὸ Λαϊκόν. Εἶναι δὲ γνωστόν, κ. Βουλευταί, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀγωνίζεται καὶ πρόκειται νὰ ἀγωνισθῇ ἐπὶ τοῦ καθεστωτικοῦ ζητήματος, διότι ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς τὰς προσεχεῖς θὰ τεθῇ καθαρῶς ζήτημα καθεστωτικόν, διότι ἐπιθυμεῖ ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ καθεστωτικόν. Θέλει δὲ εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν ὁ Ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων νὰ μὴ ἔχῃ ἄλλην παράταξιν ἰσχυράν, ἀνταγωνιζομένην, εἰμὴ τὴν παράταξιν, ἡ ὁποία ἐπίσης μὲ ἴσην ἀδιαλλαξίαν πρόκειται νὰ κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ἐκλογικόν. Καὶ ἐπειδὴ οὕτω πως ἐμφανίζεται καὶ ἐπειδὴ ρίπτεται καὶ ὁ ὑπαινιγμὸς εἰς τὰς δηλώσεις ταύτας τοῦ ἐκπροσώπου τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι ὁ ἀγὼν αὐτὸς πρέπει νὰ εἶναι ὀξύς, ἐντεῦθεν γεννᾶται ὁ φόβος, ὅτι ὁ ἀγὼν αὐτὸς θὰ καταλήξῃ εἰς ἀγῶνα δεινόν, ἐξοντώσεως ἐκ μέρους τῆς μιᾶς πολιτικῆς μερίδος κατὰ τῆς ἄλλης πολιτικῆς μερίδος. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶναι κοινωνικῶς καὶ ἐθνικῶς ὠφέλιμοι οἱ τοιοῦτοι ἀγῶνες εἰς τὰς περιστάσεις τὰς σημερινάς. Εἰς ἄλλας περιστάσεις καὶ εἰς ἄλλας ἐποχὰς βεβαίως ὑπῆρχον ὄχι μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου δύο παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἠγωνίζοντο εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα. Εἰς τὴν Ἀμερικὴν π. χ. παλαίουν δύο παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ποὺ ὑπάρχει τὸ Κράτος τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν συμβαίνει τὸ ἴδιον. Καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, δύο ἦσαν αἱ παρατάξεις εἰς τὸ πεδίον τὸ πολιτικόν. Ἰσχυρὰ ἡ μία, ἰσχυρὰ καὶ ἡ ἄλλη. Δὲν ἠδυνήθη δὲ ποτὲ τρίτον κόμμα νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, διότι ἐφαίνετο ὅτι λογικώτερον καὶ συμφερώτερον ἦτο νὰ ἦσαν δύο αἱ παρατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἠγωνίζοντο καὶ ἡ μία νὰ διαδέχεται τὴν ἄλλην, ἐφόσον μάλιστα οἱ παρατάξεις αὐταὶ διεπνέοντο μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν καὶ δὲν ἐπεδίωκον ἡ μία τὴν ἐξόντωσιν τῆς ἄλλης. Κατὰ τὰς ἐποχὰς αὐτὰς ἀναμφισβητήτως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ τοιοῦτον σύστημα ἐκλογικόν, ὥστε νὰ μὴ καταμερίζῃ τὰς δυνάμεις τὰς πολιτικὰς τῆς Χώρας, ἀλλὰ νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν ἐκλογῶν δύο μόνον παρατάξεις ἰσχυραὶ καὶ ἑκατέρα νὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ διαδεχθῇ τὴν ἑτέραν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέβαλε τοῦτο τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως, Κύριοι Βουλευταί, ἐὰν ἤθελετε μὲ ἐρωτήσει, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ἐν συνειδήσει, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος καὶ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Λυποῦμαι διότι αὐτὴν τὴν στιγμὴν δὲν εὑρίσκεται ἐδῶ ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, διότι θὰ ἔθετον αὐτὸν εἰς παρόμοιον δίλημμα, εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε θέσει τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἐὰν πρόκειται νὰ καθιερωθῇ πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ στενὴν περιφέρειαν καὶ ὄχι πλειοψηφικὸν σύστημα μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐφόσον σεῖς ἀποκρούετε τὴν στενὴν περιφέρειαν, θὰ ἐπροτιμούσατε πλειοψηφικὸν καὶ στενὴν περιφέρειαν, ἢ θὰ ἐπροτιμούσατε σύστημα ἀναλογικόν; Καὶ τὸ ἐρώτημα τοῦτο ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκπρόσωπον τῶν Φιλελευθέρων, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔλαβεν ἀπάντησιν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Δημοκρατ. Ἑνώσεως. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρ. Ἑνώσεως, ἡ ἠθικὴ βάσις τοῦ συστήματος τοῦ ἀναλογικοῦ εἶναι ἡ δικαιοσύνη· τουτέστιν ὅτι πρέπει μία παράταξις, μικρὰ ἔστω, ἀλλ’ ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει κἄτι τι τὸ ἠθικόν, κἄτι τι τὸ ἰδεῶδες, ἀντιπροσωπεύει ἀρχὰς σοβαράς, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύηται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐφόσον ἐκπροσωπεῖ ὡρισμένα συμφέροντα ὡρισμένων τάξεων καὶ θὰ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ ἀναπτύσσωνται αἱ ἰδέαι αὐτῶν καὶ νὰ ὑποστηρίζωνται τὰ συμφέροντα τῶν τάξεων αὐτῶν, δὲν πρέπει νὰ ἀποκλείωνται, ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι δὲν θὰ λάβωσιν 101 ψήφους κατὰ τὰς ἐκλογάς, ἀλλὰ 100. Ἴσως νὰ εἶναι ἡ ἄποψις αὐτὴ ὀρθή. Ἔχω δ’ ὑπ’ ὄψει ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τῆς μεταβολῆς τουτέστι τοῦ συστήματος ἐν Γαλλίᾳ καὶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ὁ εἰσηγητὴς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ὅστις εἰς μίαν περικοπὴν τῆς ἀγορεύσεώς του, προκειμένου περὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ εἴδους τῆς περιφερείας, ἐνῶ ὑπεστήριζε τὴν στενὴν περιφέρειαν—ἂν δὲν ἀπατῶμαι ἐπαρχιακὴ περιφέρεια ὑπεστηρίχθη ἐν Γαλλίᾳ, ὑπεστηρίζετο ὅμως καὶ εὐρυτέρα περιφέρεια—ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἐὰν πρέπει αἱ περιφέρειαι αὐταὶ νὰ καθιερωθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς population totale καὶ ἐπεκράτησεν ἡ population totale, δηλαδὴ νὰ μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει μόνον οἱ Γάλλοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ξένοι. Εἶχε, λοιπόν, ταχθῆ οὗτος ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας καὶ τὴν στενὴν περιφέρειαν εἶχον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλὰ δὲν παρεγνώρισαν τὴν ἀξίαν τῆς εὐρείας περιφερείας. Καὶ δὲν τὴν παρεγνώρισαν, ἀκριβῶς δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐφρόνουν, οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ὅτι δηλ. εἶναι δίκαιον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ τὰ μικρότερα κόμματα, αἱ μειονότητες. Ὅτε δὲ καὶ ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ τὸ πλειοψηφικὸν καὶ ἦλθεν ἡ συζήτησις διὰ τὴν περιφέρειαν, ἐὰν ἔπρεπε νὰ εἶναι στενὴ αὕτη ἢ εὐρεῖα, οἱ ὑποστηρίξαντες τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ὑπεστήριξαν τότε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν παραδόξως. Καὶ ἰσχυρίζοντο, ὅτι, ἐφόσον ἀναγνωρίζει καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία, ἡ ψηφίσασα τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὅτι κατὰ δικαίαν ἀξίαν πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται αἱ μειονότητες εἰς τὴν Βουλήν, δέον τότε, διὰ νὰ κατορθωθῇ τοῦτο, νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν δηλαδὴ καὶ αἱ μειονότητες ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, δέον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν εὐρυτέρα ἡ περιφέρεια. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνεγνώρισε τοῦτο καὶ εἶπεν, ὅτι ἡ πεῖρα ἔχει ἀποδείξει, ὅτι ὅσον μεγαλύτεραι εἶναι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι, τόσον καλύτερον ἀντιπροσωπεύονται αἱ μειονότητες ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ὑποθέτω δὲ ὅτι αὐτὸ εἶναι πολὺ λογικὸν καὶ δίκαιον, διότι εἰς μίαν μεγαλυτέραν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἡ ἰσχὺς ἡ προσωπική, ἡ ἰσχὺς ἡ κομματικὴ παίζει περισσότερον ρόλον εἰς τὴν στενὴν παρὰ εἰς τὴν εὐρυτέραν περιφέρειαν. Ἔχομεν δὲ καὶ παραδείγματα ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐφηρμόζοντο καὶ ἄλλα συστήματα, τότε κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων—καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον ἐγένοντο οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες τότε—κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἴσχυεν ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια ἐν Ἑλλάδι, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καλλύτερον ἐπετύγχανον οἱ ὑποψήφιοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνῆκον οὔτε εἰς τὴν μίαν οὔτε εἰς τὴν ἄλλην ἰσχυρὰν παράταξιν, ἀλλ’ ἦσαν ἀνεξάρτητοι ἢ κατήρχοντο εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ὑπὸ μίαν ἄλλην ἰδεολογίαν. Ὑποθέτω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀποδεδειγμένον ἐκ τῆς τελευταίας ἑλληνικῆς ἱστορίας. Λοιπόν, εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καλλίτερον ἐπιτυγχάνουν καὶ τὰ μικρότερα κόμματα, καλλίτερον ἐπιτυγχάνουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν ἰδέας ἄλλας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουν αἱ δύο ἰσχυρότεραι παρατάξεις. Ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως (εἰσῆλθε τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς τὴν αἴθουσαν ὁ κ. Παπαναστασίου) σχετικῶς μὲ μίαν περικοπὴν τῆς ἀγορεύσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ ἀλλαγὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὑπῆρχον οἱ ὑποστηρίζοντες σθεναρῶς τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, ὑπῆρχεν ὅμως καὶ μεγάλη μερίς, ἡ ὁποία ὑπεστήριζε τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν. Ἐπεκράτησεν ἐν τέλει τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ὅταν ἦλθε κατὰ τὴν συζήτησιν ἡ σειρὰ τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα τὸν καθορισμὸν τῆς περιφερείας, οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀναλογικήν, παραδόξως ὑπεστήριξαν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶχε θέσει ἐν τῷ ἄρθρῳ τὴν στενὴν περιφέρειαν, ἡ ὁποία καθιερώθη, ἀναγνωρίζων τὸ δίκαιον τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἀναλογικήν, πρὸς ἐκπροσώπησιν τῶν μικροτέρων κομμάτων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, εἶπεν ὅτι εἶναι ἐκ τῆς πείρας ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὅσον μεγαλύτεραι εἶναι αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι τόσον εὐκολώτερον καὶ πολυαριθμότερον ἀντιπροσωπεύονται ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ αἱ μειονότητες.

§212ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον. Ἐγὼ δὲν ἔχω διαβάσει τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς Γαλλίας. Ἄν θεωρήσητε ὅτι ὁλόκληρον τὸ Κράτος ἀποτελεῖ μίαν περιφέρειαν, τὸ σχετικῶς πλειοψηφοῦν κόμμα θὰ ἀποκλείσῃ μόνον τὸ ἄλλο. Ὅσον λοιπὸν αἱ περιφέρειαι στενεύουν, τόσον μεγαλύτεραι πιθανότητες ὑπάρχουν νὰ ἐπιτύχουν καὶ τὰ σχετικῶς μειοψηφοῦντα κόμματα.

§213Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἀντίληψις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀντίληψις τῆς ὁμάδος, ἡ ὁποία ὑπεστήριξε τὸ ἀναλογικόν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς συζητήσεις τὰς γενομένας ἐν τῇ γαλλικῇ Βουλῇ καὶ οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἀναλογικὴν ὅταν ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς περιφερείας ὑπεστήριξαν τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§214ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δηλαδὴ ὑπεστήριζον σύστημα συνδυασμῶν; Πιθανὸν νὰ ὑπεστήριξαν εὐρυτέραν περιφέρειαν καὶ περιωρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν. Ἔχει κολοσσιαίαν σημασίαν αὐτό, διότι ἐὰν εἶναι σύστημα συνδυασμοῦ, τότε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξητε ποτὲ ὅτι ἡ εὐρυτέρα περιφέρεια ἐξασφαλίζει τὰ μικρότερα κόμματα;

§215Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει κ. Πρόεδρε, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν μου, ἀνέφερα καὶ τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶπον ὅτι καθ’ ὅλας τὰς ἐποχὰς ποὺ ἦτο εὐρυτέρα ἡ περιφέρεια, ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία καὶ εἰς ἄλλους ἐκτὸς τῶν δύο ἰσχυρῶν παρατάξεων νὰ κάμουν ἀνεξαρτήτους συνδυασμούς. Τὸ φαινόμενον αὐτὸ παρετηρήθη ὅταν αἱ περιφέρειαι ἦσαν μεγάλαι.

§216ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1899 ἐξελέγησαν ἀνεξάρτητοι βουλευταί, ὁ Φλογαΐτης, ὁ Γουναράκης καὶ ἄλλοι, ἀλλ’ ἦτο στενὴ περιφέρεια. Εἰς τὰ 1910, διότι ὑπῆρχε μία λαϊκὴ ἐξέγερσις, ἐξελέγησαν εἰς πλείστας περιφερείας ἀνεξάρτητοι βουλευταί, ἀλλὰ τότε ἐπαναλαμβάνω, ὑπῆρχε μία λαϊκὴ ἐξέγερσις.

§217Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι εἰς τὴν στενὴν περιφέρειαν ἡ κομματικὴ ἐπιβολὴ εἶναι ἰσχυροτέρα καὶ τὰ μέσα τὰ ἄλλα, τὰ ἥκιστα ἠθικά, ἔχουν πέρασιν μεγαλυτέραν. Κατ’ ἀκολουθίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβόλῳ τὸ γεγονός, ὅτι εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, εὐκολώτερον ἐπιτυγχάνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἕνα ἢ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, δὲν ἀνήκουν εἰς τὰ κόμματα τὰ ὀργανωμένα, τὰ ἰσχυρά.

§218Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πόσας χιλιάδας ἐκλογεῖς θέλετε, διὰ νὰ μὴ εἶναι στενὴ ἡ περιφέρεια;

§219Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Διὰ τὴν Γερουσίαν ἐγὼ νομίζω, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸν σκοπὸν τῆς Γερουσίας καὶ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια εἶναι ἡ νομαρχιακή, νομίζω ὅτι, ὡς ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, εὑρισκόμεθα ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ διαιρέσωμεν ἐκλογικῶς τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, εἰς περιφερείας ἴσας τὸν ἀριθμόν. Κατ’ ἀνάγκην θὰ δεχθῶμεν, ἢ περιφέρειαν ἐφετειακήν, ἢ περιφέρειαν νομαρχιακήν, ἢ περιφέρειαν ἐπαρχιακήν. Ἐγὼ λοιπὸν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ πολιτικώτερον θὰ ἦτο νὰ καθιερωθῇ ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια, διότι βεβαίως κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ὁ Βουλευτὴς ἀντιπροσωπεύει τὸ Ἔθνος.

§220Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν μοῦ ἀπηντήσατε εἰς αὐτὸ ποὺ σᾶς ἠρώτησα.

§221Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν τὴν Ἑλλάδα, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς, εἰς ἐκλογικὰς περιφερείας, βεβαίως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ. Βεβαίως αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ ἐπιστημονικῶς καὶ πολιτικῶς ὀρθότερον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ. Κατ’ ἀνάγκην ἑπομένως, ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὸ νομοσχέδιον καὶ τὰς ἀγορεύσεις τῶν προλαλησάντων, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι ὑπεστήριξαν τὴν περιφέρειαν τὴν ἐπαρχιακήν, ἄλλοι τὴν νομαρχιακὴν καὶ ἄλλοι τὴν ἐφετειακήν, θὰ δεχθῶμεν μίαν περιφέρειαν κατ’ ἀνάγκην διὰ τὴν Γερουσίαν, τὴν νομαρχιακήν. Βεβαίως περὶ ἐπαρχιακῆς περιφερείας δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος, κατὰ μείζονα δὲ λόγον, δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις διὰ ἐφετειακὴν περιφέρειαν. Ὁ Γερουσιαστὴς βεβαίως πιθανὸν νὰ μὴν ἔχῃ ὁμοιότητα μὲ τὸν Βουλευτήν, διότι ἄλλη εἶναι ἡ ἀποστολή του, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παρίδωμεν τὸ γεγονός, ὅτι ἕνας ἐντολοδόχος, δὲν πρέπει νὰ εἶναι τελείως ἄχρηστος πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του.

§222Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν σκοπιμότητα τῆς Γερουσίας τί λέγητε;

§223ΒΡ. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω, ἐξέφρασε τὴν γνώμην του περὶ αὐτοῦ. Τὴν γνώμην ταύτην συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι εἶναι δηλαδὴ τελείως ἄσκοπος θεσμός. Καὶ ὄχι μόνον ἄσκοπος, ἀλλὰ ἴσως καὶ ἐπιβλαβής, (φωναί, διαμαρτυρίαι). Ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι ἀκούονται ἀπὸ πολλὰ σημεῖα τῆς αἰθούσης διαμαρτυρίας, ὅτι δὲν ἔχει ὁλοκληρωθῇ τὸ πολίτευμα καὶ ὅτι βαδίζομεν μὲ ἓν σκέλος.

§224Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν περιφέρειαν ἀποκλίνετε ὑπὲρ τοῦ σχεδίου τὸ ὁποῖον διαγράφει ἡ Ἐπιτροπή; Δὲν νομίζετε ὅτι ἡ περιφέρεια ἑνὸς Ἐφετείου, τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν λ. χ. παρέχει στοιχεῖα ἐξυπηρετικὰ διὰ τὴν ἐκλογήν;

§225Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Ἀναμφισβητήτως. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἀποστῶ ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος δὲν πρέπει νὰ εἶναι τοὐλάχιστον διὰ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τὰ Ἑλληνικά, τελείως ἄγνωστος εἰς τὸν ἐντολέα του. Πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν γνωστότερος, διότι τότε καὶ οἱ ἐκλογεῖς θὰ εἶναι καλλίτεροι. (Φωναὶ ἐκ τῆς αἰθούσης). Αἱ διακοπαὶ ὅμως δὲν μὲ ἀφῆκαν νὰ ὑποβάλω τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κ. Ἀρχηγὲ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, νὰ ἐκλέξητε μεταξὺ πλειοψηφικοῦ καὶ εὐρείας περιφερείας καὶ πλειοψηφικοῦ καὶ στενῆς περιφερείας, θὰ ἐπροτιμᾶτε τὴν εὐρείαν ἢ τὴν στενήν;

§226Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δέχομαι, ὅτι ὅσον στενωτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια, τόσον μεγαλυτέρα εὐκολία παρουσιάζεται ὅπως καὶ τὰ μικρότερα κόμματα ἀντιπροσωπεύονται. Ἐὰν καθιερωθῇ πλειοψηφικὸν σύστημα, σύμφωνα μὲ τὰς ἰδικάς μας ἀντιλήψεις, εἶναι ἡ στενωτέρα περιφέρεια. Μία διαφορὰ ὑπάρχει· ὅτι μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν περισσότερον διεξάγεται ὁ ἀγὼν ἐπὶ τῇ βάσει ἀρχῶν.

§227Β. ΑΛΕΞΑΤΟΣ. Διὰ νὰ τελειώσω, λοιπόν, ἐγὼ νομίζω, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιβάλλουν διὰ τὴν γαλήνην τῆς Χώρας ἀκριβῶς νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν. Ἐγὼ προσωπικῶς μὲ τὸ πλειοψηφικὸν δὲν κινδυνεύω ποσῶς, ἀλλὰ λαμβάνω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει τὸ κόμμα μου, τῆς γαληνεύσεως τῆς Χώρας, καὶ ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν θὰ ἐξαπολύσῃ θύελλαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, διὰ τοῦτο τάσσομαι ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ. Ἐὰν ὅμως δὲν ψηφισθῇ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν καὶ ἐπικρατήσῃ τὸ πλειοψηφικόν, τότε ἐγὼ ἀναμφισβητήτως τάσσομαι ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλος τις δὲν ἔχει τὸν λόγον. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον, εἰς τὰς 5.30 μ. μ. (Ὥρα 1.30′ π. μ.)