1928.06.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 94η

ΤΗΣ 21 ΙΟΥΝΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως καὶ κυροῦνται ταῦτα μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Πολῖται Ναούσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἄρσιν τῆς γενομένης ἀπαλλοτριώσεως μικροϊδιοκτησιῶν γηγενῶν Ναούσης. Ἡ Κοινότης Ἀγγελοκάστρου παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς αὔλακος πρὸς ἐξυγίανσιν τῆς πόλεως μαστιζομένης ὑπὸ ἑλωδῶν πυρετῶν. Γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Κερκύρας παρακαλοῦν ὅπως ληφθῇ πρόνοια πρὸς ἵδρυσιν αὐτονόμου ὀργανισμοῦ προστασίας ἐλαίου. Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Τρικούπης καταθέτει 1ον) τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀρακυνθίων ζητούντων ὅπως χαρακτηρισθῇ ὡς ἐθνικὴ ὁδὸς ἡ ἄγουσα ἀπὸ Κεφαλοβρύσου εἰς τὴν μονὴν Προυσοῦ, καὶ 2ον) αἴτησιν τῶν ὑποδικοκαταδίκων τῶν φυλακῶν Μεσολογγίου, παραπονουμένων διὰ τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῶν φυλακῶν Μακρῆ, καθὼς καὶ διὰ τὴν διαγωγὴν τῶν ὑπαλλήλων Εἰσαγγελίας καὶ ἐπιστασίας ἀπέναντί των. Ἐργατικαὶ ὀργανώσεις διαφόρων πόλεων παρακαλοῦν ὅπως γίνουν δεκτὰ τὰ αἰτήματά των. Ὁ Πρόεδρος τοῦ καπνεμπορικοῦ Συνδέσμου Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀδικαιολογήτως ἐκραγεῖσαν καπνεργατικὴν ἀπεργίαν καὶ διαψεύδει τοὺς δῆθεν τραυματισμοὺς καὶ φόνους ἐργατῶν. Συνεταιρισμοὶ Λευκάδος παρακαλοῦν ὅπως ψηφισθῇ ἡ ὑπὸ τῆς Γενικῆς Συνελεύσεως ὑποβληθεῖσα τροποποίησις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 3322. Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Μακεδονίας παρακαλεῖ, ὅπως ληφθῶσιν μέτρα ὑπὲρ τῶν λιμοκτονούντων λαχανοκηπουρῶν Μακεδονίας. Ἡ ἕνωσις τῶν Γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Ξάνθης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μονοπωλήσεως τοῦ καπνοῦ. Ἐπιτροπὴ πλημμυροπαθῶν δήμου Σερρῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀποζημιώσεως τῶν πλημμυροπαθῶν τῆς περιφερείας τοῦ νομοῦ Σερρῶν. Ἡ παμπροσφυγικὴ ἕνωσις τοῦ νομοῦ Σερρῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα καὶ παρακαλεῖ ὅπως τεθῇ εἰς ἄμεσον ἐφαρμογὴν ὁ σχετικὸς νόμος περὶ ἐποπτείας καὶ ἀποκαταστάσεως τῶν παραμεθορίων πληθυσμῶν καὶ περὶ ταὐτοχρόνου ἀποζημιώσεώς των ὡς ἀστῶν μετὰ τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρώου. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Μπακόπουλος καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ προέδρου τοῦ συλλόγου φιλοπροόδου νεολαίας «Ἅγιος Γεώργιος» διαμαρτυρομένου κατὰ τοῦ εἰσπράκτορος τοῦ παρὰ τῷ Ταμείῳ Γόρτυνος, ἐπιζητοῦντος παρανόμως ἀπὸ τοὺς κατοίκους φόρους μὴ ὀφειλομένους οὔτε βεβαιωθέντας νομίμως. Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Μικροῦ Σουλίου ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν καπνοπαραγωγῶν κατ’ ἀποφάσεως τοῦ Συμουλίου Δημ. Ἔργων, ὅπως ἡ ἐθνικὴ ὁδὸς Δράμας–Σερρῶν μὴ διέρχεται ἐκ Προσότσανης. Οἱ πρόσφυγες Πατρῶν καὶ περιχώρων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ εἰσέτι ἔναρξιν πληρωμῆς τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρώου. Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μέρος καταθέτει αἴτησιν ἐμπόρων Βόλου παρακαλούντων ὅπως ψηφισθῇ νόμος περὶ ἀναλόγου ἀποζημιώσεως διὰ τὸ κλείσιμον τῶν καταστημάτων των ὑπὸ τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων κατὰ τὸν πόλεμον, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπώλουν καὶ ὅπλα. Ὁ δήμαρχος Σουφλίου παρακαλεῖ ὅπως καταργηθῇ ὁ ἐξαγωγικὸς δασμὸς ἐπὶ τῶν κουκουλιῶν. Ὁ δήμαρχος Ναούσης παρακαλεῖ νὰ παραταθῇ ἡ προθεσμία δηλώσεως μεγάλων ζώων. Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Βολουδάκης καταθέτει αἴτησιν τῆς διδασκαλίσης Σγουρίτσας Ἀντωνάκη, κατοίκου Μυριοκεφάλου Ρεθύμνης δι’ ἧς παραπονεῖται διότι καίτοι εἰργάσθη προσωρινῶς ἐν τῷ χωρίῳ Ἀσῆ–Γωνιᾷ ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρι Ἰουνίου οὐδεμία μισθοδοσία τῇ κατεβλήθη. Ὁ βιομήχανος Ἰω. Στάμου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας, διότι θὰ ἐπιβαρύνῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Κατάδικοι φυλακῶν Ἑπταπυργίου Θεσσαλονίκης ὑποβάλλουν τὴν παράκλησιν, ὅπως ἀποννεμηθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς χάρις. Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Καρδίτσης παρακαλεῖ ὅπως ἀπονεμηθῇ ἀποζημίωσις εἰς τοὺς ἀγρότας τοὺς παθόντας ἐκ τῆς ἐπισυμβάσης πυρκαϊᾶς εἰς τὸ ἀγρόκτημα τῆς περιφερείας Καρδίτσης. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος καταθέτει αἴτησιν παρακαλῶν ὅπως παραπεμφθῶσιν εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς τὰ νομοσχέδια «περὶ θεσμοθετήσεως μέτρων πρὸς ὑλικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ σανατορίου «Ἅγιος Νίκων» ἐπὶ τοῦ ὄρους Πάρνωνος Πελοποννήσου. Οἱ κ. κ. Χ. Ἀλαμανῆς (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας) καὶ Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν τὰ κάτωθι σχέδια Νόμων. 1ον) «περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ σύκων». 2ον) «περὶ παροχῆς ἀδείας εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν Εὐδήλου πρὸς σύναψιν καὶ ἔκδοσιν ὁμολογειακοῦ δανείου 35–40 χιλ. δολλαρίων». Ὁ κ. Δ. Φλωριᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ Στρατιωτικῶν συντάξεων». Οἱ κ. κ. Κ. Γκότση (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης ἑνὸς λεπτοῦ παρὰ τῆς ἐν Ἀθήναις Κεντρικῆς Ἐπιτροπῆς διατιμήσεως τῶν ἀλεύρων εἰς τὰ παρ’ αὐτῆς κανονιζόμενα ἀλεστικὰ ἔξοδα ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς ἀλεθομένου σίτου κλπ.» Ἡ ἐπὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς συμβάσεως Πάουερ κλπ., Ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀγορᾶς ὑπὸ τοῦ Κράτους τῆς Βιβλιοθήκης Μαυροκορδάτου–Μπαλτατζῆ». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3387 περὶ αὐτεπαγγέλτου ὑποβολῆς εἰς ἐκ νέου συζήτησιν τῶν ὑποθέσεων ἐφ’ ὧν ἐξεδόθησαν καταδικαστικαὶ ἀποφάσεις τῶν ἑπταμελῶν Στρατοδικείων κλπ.» Οἱ κ. κ. Ν. Καμπάνης, Γ. Λαζανᾶς καὶ Μ. Λάλιος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως ἀνωμαλιῶν δικαιοπραξιῶν ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ. Οἱ κ. κ. Β Καραπαναγιώτης καὶ Δ. Μπαμπάκος ὑποβάλλουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας». Ὁ κ. Σ. Παπαγεωργίου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν.Δ. τῆς 23)11)25 περὶ κωδικοποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἰσχυουσῶν διατάξεων περὶ ἀπονομῆς συντάξεων ἕνεκα στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας». Οἱ κ. κ. Ε. Ζούκας, Σ. Κρητικᾶς καὶ Ν. Τερζόγλου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 86 τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν, δωρεῶν κλπ.» Ὁ κ. Ι. Κίνιας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνάψεως συμβάσεων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἀποξηραντικῶν καὶ ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ τὴν συνομολόγησιν τῶν ἀπαιτουμένων δανείων». Ὁ κ. Κ. Ναυπλιώτης ὑποβάλλει προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως Ν. Δ. «περὶ ἐνοριακῶν Ναῶν καὶ ἐφημερίων». Οἱ κ. κ. Μ. Λάλιος, Β. Καραπαναγιώτης καὶ Γ. Καλδῆς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13)11)27 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3122 περὶ ἀπονομῆς συντάξεως πολεμικῆς εἰς ὁπλίτας παθόντας κλπ. Οἱ κ. κ. Γ. Παπανδρέου, Γ. Γεωργιάδης, Ι. Σπετσιώτης κλπ, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ «στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Οἱ κ.κ. Κ. Γκότσης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) καὶ Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλουν σχέδιον νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως, τροποποιήσεως καὶ καταργήσεως συμβάσεων ἐργοληψίας ἢ μισθώσεως κοινοτικῶν φόρων τῶν σεισμοπλήκτων Κοινοτήτων Κορινθίας». Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3438 περὶ διδακτικῶν βιβλίων». Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1927–28 καὶ παρατάσεως τῆς προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1928–29 καὶ ἀναγωγῆς διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς ἰσολογισμοὺς παθητικὸν ὑπολοίπων κλπ.». Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος αἰτεῖται τὴν ἄμεσον σύγκλησιν τῆς ἁρμοδίας Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὅπως θεωρήσῃ ἐν τάχει τὴν κοινὴν τῶν Βουλευτῶν Λακωνίας πρότασιν περὶ θεσμοθετήσεως μέτρων πρὸς λειτουργίαν τοῦ Σανατορίου τοῦ «Ἁγίου Νίκωνος», κεκλημένου νὰ πληρώσῃ πανελλήνιον ἀνάγκην, ψηφισθῇ δὲ νομοσχέδιον κατὰ προτίμησιν ἀμέσως, λόγῳ τῆς γενικωτέρας αὐτοῦ εὐεργετικῆς ἀποστολῆς.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν Ὁ κ. Ἀργυρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§3Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Μία ἀναφορὰ τῶν λαχανοπωλῶν Μακεδονίας ἡ ὁποία ἀνεγνώσθη σήμερον, καὶ ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ καὶ προχθὲς καὶ χθές, ἀλλὰ δὲν συνεζητήθη, διότι ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις τῶν ἀναφορῶν, ἐνδιαφέρει χιλιάδας, μυριάδας δύναμαι νὰ εἴπω, ἀνθρώπων ἐν Μακεδονίᾳ. Πρόκειται περὶ ἐξαγωγῆς λαχανικῶν ἐκ Μακεδονίας. Γνωρίζουν οἱ ἐκ Μακεδονίας Συνάδελφοι πῶς ἔχει τὸ ζήτημα. Ἀπουσιάζει ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὡς ἁρμόδιος καὶ ἀγνοῶ τί πρέπει νὰ γίνῃ, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ ταχύτερον παρ’ αὐτοῦ.

§4Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν Μακεδονίᾳ τελευταίως ἀνεπτύχθη ἡ λαχανοπαραγωγὴ εἰς εὐρυτάτην κλίμακα. Καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ γηγενεῖς ηὔξησαν τὴν παραγωγήν των καταπληκτικῶς. Τὰ περιοριστικὰ ὅμως μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καταστρέφουν καὶ τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ προϊόντα τῶν ἐργαζομένων. Ἀπηγορεύθη ἡ ἐξαγωγὴ τῶν λαχανικῶν ἐκ Μακεδονίας διὰ νὰ μὴ μεταδοθῇ ἐκ τῆς μεταφορᾶς ἡ φυλλοξήρα. Ἀλλ’ ὅπως δύνανται νὰ ἀναπτύξουν τὸ ζήτημα εἰδικοί, ὡς ὁ κ. Χασιώτης καὶ ἄλλοι, ἡ φυλλοξήρα μεταφέρεται καὶ μεταδίδεται μόνον διὰ τῶν προϊόντων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συναποκομίζουν μεθ’ ἑαυτῶν χῶμα, ὅπως εἶναι αἱ πατάται. Τὰ φροῦτα ὅμως, αἱ μελιτζάνες, αἱ μπάμιες, αἱ ντομάτες καὶ ὅλα τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ἔδαφος, ἅπαξ ἀποσπώμενα αὐτοῦ, δὲν εἶναι ἐπικίνδυνα νὰ μεταδώσουν τὴν φυλλοξήραν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐμμένει εἰς τὴν ἄποψίν του χωρὶς νὰ δύναται καὶ ἐπιστημονικῶς νὰ δικαιολογήσῃ αὐτήν. Ἡ ζημία ἐντεῦθεν ἡ ὁποία ἐπέρχεται εἰς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους εἶναι τεραστία. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ προφυλάξῃ καὶ ν’ ἀποφύγῃ τὴν μεταφορὰν τῆς φυλλοξήρας, ἂς ἀπαγορεύσῃ τὴν μεταφορὰν ἐκείνων τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα μεταφέρονται μὲ χῶμα, ὥστε ν’ ἀνακουφισθῇ ὁ ἐργαζόμενος Μακεδονικὸς πληθυσμός. Ἡ ἁρμόδια ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ἡ ὁποία ἰσχυρίζεται, ὅτι διὰ τοῦ γενικοῦ αὐτοῦ μέτρου προφυλάσσει τὴν Χώραν ἀπὸ τὴν φυλλοξήραν, δὲν ἐξυπηρετεῖ νομίζω, εἰμὴ τοὺς λαχανοκηπουροὺς τοὺς πέριξ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τίποτε ἄλλο. Ἂς ἐπιτραπῇ ἡ μεταφορὰ τῶν λαχανικῶν διὰ νὰ εἶναι ἄφθονος ἡ παραγωγή των, νὰ βελτιωθῇ δὲ καὶ ἡ ποιότης των. Κανεὶς κίνδυνος δὲν ὑπάρχει.

§5Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης, ἔχω νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ τὸ ἑξῆς. Ἀποτελεῖ ἕνα πλῆγμα κατὰ τῆς παραγωγῆς τῶν λαχανικῶν, τὸ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῶν εἰς τὴν Σερβίαν καὶ Βουλγαρίαν, ἐνῷ ἔρχονται ἐξ Αἰγύπτου λαχανικά, τὰ ὁποῖα πλήττουσι τὴν παραγωγήν. Ὁ κ. Χασιώτης δύναται νὰ μᾶς βεβαιώσῃ περὶ τοῦ κινδύνου τῆς φυλλοξήρας. Εἶναι, λοιπόν, δίκαιον νὰ ληφθῇ μία μέριμνα διὰ νὰ μὴ ἀδικεῖται μία τάξις ἐπαγγελματιῶν.

§6Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὅταν, Κύριοι, ἐνεφανίσθη ἡ φυλλοξήρα, δὲν ἐγνωρίζετο καλῶς ὁ βιολογικὸς κύκλος αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον ληφθῇ διάφορα καθ’ ὑπέρβασιν μέτρα ὅπως μὴ μεταδίδεται αὕτη. Ἀλλ’ ὅταν ἐξητάσθη καὶ ἐξηκριβώθη καλῶς πῶς ζῇ, ἀπεδείχθη, ὅτι αὕτη δὲν τρέφεται παρὰ μόνον ἀπὸ χυμὸν ζώσης ἀμπέλου Συνεπῶς ἂν ἡ φυλλοξήρα τοποθετηθῇ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο φυτόν, μὴ ἔχουσα νὰ τραφῇ, ἀποθνήσκει. Ἡ φυλλοξήρα ζῇ κατὰ μὲν τὸν χειμῶνα εἰς τὰς ρίζας τῆς ἀμπέλου, κατὰ δὲ τὸ θέρος ἀνέρχεται εἰς τὰ φύλλα αὐτῆς. Ἐάν, λοιπόν, μεταφερθοῦν φυτά, ἐφ’ ὧν εἶναι προσκεκολλημένον χῶμα, ὡς εἶναι οἱ βολβοί, αἱ πατᾶται, τὰ κρεμμύδια κλπ., εἶναι δυνατὸν νὰ μεταδοθῇ ἡ φυλλοξήρα, διότι ἐνίοτε τὰ φυτὰ αὐτὰ καλλιεργοῦνται εἰς φυτώρια ἀμπέλων, εἰς τὰς ρίζας τῶν ὁποίων ὑπάρχει φιλοξήρα. Ὅλα ὅμως τὰ ἄλλα φυτὰ δύνανται νὰ μεταφερθοῦν ἀκινδύνως. Ἐδῶ ὅμως φρονοῦν, καὶ ὑποθέτω ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀπαγορεύσεως, ὅτι ἂν ἔλθουν ἐνταῦθα λαχανικὰ ἐκ Μακεδονίας, θὰ ὑποστοῦν τὰ ἐνταῦθα λαχανικὰ κρίσιν. Πάντοτε ὑπεστήριξα εἰς τὰ φυλλοξηρικὰ συνέδρια, ὅτι εἶναι ἄδικος καὶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος ἡ ἀπαγόρευσις αὕτη. Ὅλοι οἱ εἰδικοὶ καθηγηταὶ τῆς φυτοπαθολογίας, ὡς εἶναι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Μομπελιὲ τῆς Γαλλίας, λέγουν, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς φόβος μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας διὰ τῶν λαχανικῶν πλὴν τῶν ἀναφερθέντων. Συνεπῶς πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ εἰσαγωγὴ λαχάνων.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν λαχανικῶν δὲν πλήττει μόνον τοὺς παραγωγοὺς τῆς Μακεδονίας, ἀλλὰ καὶ τοὺς καταναλωτὰς τῶν μεγάλων πόλεων. Ὅταν διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἐξήτασα τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία ἰσχυρίζετο, ὅτι ἡ φυλεξήρα ζῇ εἰς τὸ χῶμα καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς ἀμπέλου. Συνεπῶς ὑπάρχει φόβος διὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν λαχανικῶν νὰ μεταδοθῇ αὕτη εἰς τὰ σταφιδιπαραγωγὰ μέρη. Ἐφόσον ἡ ὑπεύθυνος ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου εἶχεν αὐτὴν τὴν γνώμην, δὲν θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην εὐθύνην. Οἱ φόβοι ὅμως οὗτοι ἀπεδείχθησαν ὑπερβολικοί, διότι διάσημοι φυτοπαθολόγοι ἀπεφάνθησαν, ὅτι δὲν μεταδίδεται αὕτη εἰμὴ μόνον διὰ τῶν φυτῶν μετὰ τῶν ὁποίων μεταφέρεται καὶ χῶμα. Παρακαλῶ, νὰ προκληθῇ διὰ τοῦ ἁρμοδίου Πρεσβευτοῦ ἐπίσημος γνωμοδότησις τῶν εἰδικῶν καθηγητῶν τῆς φυτοπαθολογίας, ὥστε νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, νὰ στηριχθῇ εἰς μίαν ἔγκυρον γνώμην καὶ νὰ ἄρῃ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς μεταφορᾶς. Ἐπίσης εἶχον δώσει ἐντολὴν νὰ γίνῃ μία μελέτη περὶ ἀπολυμάνσεως τῶν πρὸς μεταφορὰν φυτῶν. Αἱ πληροφορίαι ὅμως αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐδόθησαν, ἦσαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐγκαταστάσεις ἀπολυμάνσεως. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἄξιον παραβλέψεως Εἶναι ἄξιον μελέτη καὶ προσοχῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν λαχανικῶν εἰς τὰς ὁμόρους Ἐπικρατείας, αὐταὶ αἱ ἀπαγορεύσεις εἶναι κληρονομία τῆς ἐμπολέμου ἐποχῆς. Ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἀρθῇ αἱ ἀπαγορεύσεις αὗται, πρέπει νὰ ἀρθῶσι, διότι δὲν ἐξυπηρετοῦν οὐδένα σκοπόν, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὄντως οἱ κηπουροὶ καὶ οἱ παρόμοιοι ἐπαγγελματίαι δὲν ἠμποροῦν νὰ ζήσουν. Πρέπει νὰ προστατεύσωμεν τὴν κηπουρικήν, διότι ἀπαγορεύοντες μεταφορὰς λαχανικῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἢ διὰ τῆς ἐπιβολῆς δασμῶν εἰς λαχανικὰ προερχόμενα ἀπὸ φυλλοξηριώσας Χώρας χωρὶς δασμὸν τῶν προερχομένων ἀπὸ τὰς ἄλλας Χώρας, βλάπτομεν τὴν ἐσωτερικὴν παραγωγήν. Ἀλλ’ ἡ προστασία αὐτὴ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ὁμολογουμένως καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἀφ’ ἑνὸς νὰ ἄρωμεν πᾶσαν ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ν’ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν μεταφορὰν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, διότι αὐτὸ θὰ ἦτο εὐεργετικώτατον καὶ διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα.

§8Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπ. τῶν Ἐσωτ.). Πρώτην φορὰν μανθάνω, ὅτι ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγὴ λαχανικῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ὅμως εἶναι ἀληθές. Π. χ. τὰ μανταρίνια ἀπαγορεύεται νὰ ἐξαχθοῦν εἰς τὴν Σερβίαν καὶ Βουλγαρίαν καὶ δὲν γνωρίζω ποῦ ἀλλοῦ.

§10Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτερ.). Δὲν γνωρίζω, μὴ αἱ τοπικαὶ Ἀρχαί...

§11Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ αὐτὸ ζήτημα, ὄχι διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἔχει ἐγερθῆ καὶ ἐν Μεσσηνίᾳ. Πρὸ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν ἔχομεν καταθέσει ἀναφορὰν κηπουρῶν τῶν Καλαμῶν καὶ Μεσσηνίας,—Μεσσηνίαν λέγων ἐννοῶ τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, τὸ Νησί, ὅπου παράγονται ἄφθονα κηπουρικὰ καὶ ὀπωρικά,—παραπονουμένων, ὅτι ἐμποδίζονται νὰ στείλουν εἰς τὰς Ἀθήνας τὰ προϊόντα τῆς ἐργασίας αὐτῶν, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται ἐκεῖ εἰς εὐτελεστάτας τιμάς.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖοι ἐμποδίζονται;

§13Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῶ. Αἱ ἀναφοραὶ ἔχουν κατατεθῆ πρὸ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐνθυμοῦμαι λεπτομερείας μετὰ δύο μῆνας. Ἐνθυμοῦμαι ὅμως καλῶς, ὅτι οἱ κηπουροὶ τῶν Καλαμῶν καὶ τῆς Μεσσηνίας παραπονοῦνται διὰ τὴν παρεμπόδισιν τῆς μεταφορᾶς λαχανικῶν καὶ κηπουρικῶν εἰς τὰς Ἀθήνας.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κάκιστα. Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω αὐτό.

§15Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Αἱ ἀναφοραὶ βεβαίως θὰ εἶχον διαβιβασθῆ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον δὲν ἔδωσε καμμίαν ἀπάντησιν. Παρακαλῶ, λοιπόν ὅ,τι μέτρον θὰ ληφθῇ διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, διὰ τὴν Μακεδονίαν, τὸ αὐτὸ νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τὴν Μεσσηνίαν.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἰδικόν σας ζήτημα εἶναι ἄσχετον ἐν προκειμένῳ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μοσχούλας.

§18Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Οἱ κηπουροὶ Μεσσήνης καὶ Καλαμῶν διαμαρτύρονται, ὄχι διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν προϊόντων των, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐπιβάρυνσιν τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν διὰ τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ἐφόσον ἐθίγη τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἐφόσον οἱ πρόσφυγες, οἱ ἐπιδοθέντες εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κηπουρικῶν εἰδῶν, ηὔξησαν τὴν παραγωγὴν αὐτῶν καὶ ἀπέβησαν παράγοντες αὐξήσεως τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ σοβαρῶς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι διὰ τῶν ἀπαγορευτικῶν αὐτῶν μέτρων ἐλαττοῦται ὁ ζῆλος αὐτῶν πρὸς ἐπαύξησιν τῆς παραγωγῆς εἰς βάρος καὶ τῆς Ἐθνικῆς οἰκονομίας καὶ τῶν καταναλωτῶν.

§19Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἀντιθέτως, ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, δυναμένου νὰ πλήξῃ καιρίως τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Χασιώτου, ὡς εἰδικοῦ, τὸ ζήτημα δὲν πρέπει νὰ λυθῇ ἐσπευσμένως, ἀλλὰ πρέπει νὰ μελετηθῇ σοβαρῶς, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας πρέπει νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα ἐπιστημονικῆς μελέτης ἀπολύτου κύρους. Διότι εἰς ἣν περίπτωσιν, ἐπιτρεπομένης τῆς εἰσαγωγῆς τῶν λαχανικῶν ἀπὸ τὰ ἐκ φυλλοξήρας παθόντα μέρη, ἤθελεν ἀποδειχθῇ ἐσφαλμένη ἡ γνώμη τοῦ κ. Χασιώτου, ὁ κίνδυνος τῆς σταφιδοπαραγωγῆς εἶναι ἄμεσος ἐκ τῆς μεταδόσεως τῆς νόσου καὶ ἡ καταστροφὴ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν θὰ εἶναι ἀνεπανόρθωτος καὶ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν σύγκρισιν μὲ τὴν ζημίαν τῶν κηπουρῶν τῆς Μακεδονίας. Τέλος συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χειρισθῇ τὸ ζήτημα μετ’ ἀναλόγου προσοχῆς.

§20Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ φέρωμεν ἐπίτηδες τὴν φυλλοξήραν, δὲν θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ τὴν φέρωμεν ζωντανὴν εἰς Ἑλλάδα, διότι πρέπει νὰ τραφῇ αὕτη ἐν τῷ μεταξὺ διὰ νὰ μὴ ἀποθάνῃ. Ἡ φυλλοξήρα ζῇ μόνον τὸν χειμῶνα, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει τὸν χειμῶνα νὰ ἀπαγορεύωνται ἀπολύτως αἱ μεταφοραὶ τῶν προϊόντων ἐκ φυλλοξηριώντων μερῶν. Ζῇ βεβαίως καὶ τὸ καλοκαῖρι, ἀλλ’ ὅταν τῆς γῆς τὰ προϊόντα μείνουν μίαν ἢ δύο ἡμέρας ἐκτὸς τοῦ χώματος, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζήσῃ τίποτε ἐπ’ αὐτῶν. Ἄλλωστε ἐγὼ εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἐρωτήσετε ὅλους τοὺς ἐπιστήμονας τῆς Εὐρώπης, δὲν θὰ εὑρεθῇ κανείς, οὐδὲ εἷς, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον. Αὐτὸ εἶναι ἕνα πεῖσμα ὅλως τοπικόν.

§21Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ τοπικοῦ πείσματος, ἐφόσον ἔχομεν τὴν ἐπίσημον βεβαίωσιν τοῦ Ἡγέτου τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, τοῦ διευθύναντος τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ὅτι μία ὑπεύθυνος τοῦ Κράτους ὑπηρεσία βεβαιοῖ, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν μεταφορὰν τῶν λαχανικῶν, πρὶν ἢ πιστοποιηθῇ ἐπισήμως, ὅτι δὲν ὑπάρχει φόβος μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας.

§22Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἀνωτέρα τῶν γνωμοδοτήσεων.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ συνιστῶ νὰ σπεύσῃ τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον νὰ ζητήσῃ τὰς γνωμοδοτήσεις ὅλων τῶν ἐπιστημόνων καὶ τότε νὰ ἀποφανθῇ.

§24Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐγὼ συμφωνῶ ἀπολύτως μαζύ σας. Ἐγὼ δὲν διάκειμαι ἐχθρικῶς πρὸς τοὺς κηπουροὺς τῆς Μακεδονίας, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀφήσω τὰς ἀμπέλους τῆς Πελοποννήσου νὰ καταστραφῶσιν πρὸς χάριν των.

§25Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξ ὅσων εἶπον οἱ ρήτορες ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς καταφαίνεται ἡ μεγίστη σπουδαιότης τοῦ ζητήματος ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς. Ἀλλὰ ἐρωτᾶται: εἶναι ὀρθοὶ οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους διετύπωσαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ φόβοι περὶ τοῦ ἐνδεχομένου τῆς μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας; Ἐξ ὅσων ὅμως εἶπεν ὁ Συνάδελφος ἐξ Ἰωαννίνων κ. Χασιώτης, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν ἀκόμη τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, συνάγεται νομίζω τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας ἐκ τῶν λαχανικῶν δεῖται ἀναθεωρήσεώς τινος καὶ ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας τῆς φυτοπαθολογικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ καὶ γενικωτέρας ἀκόμη ἐπιστημονικῆς καὶ εὐρωπαϊκῆς δύναμαι νὰ εἴπω ἐρεύνης. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὰ σχετικὰ μὲ τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ νὰ παρακαλέσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐξ ὀνόματος τῆς Βουλῆς νὰ θέσῃ ὑπὸ εὐρυτέραν μελέτην τὸ ζήτημα τῆς μεταδόσεως τῆς φυλλοξήρας καί, εἰ δυνατὸν, νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς λήψεως προληπτικῶν μέτρων ἐνδεχομένως, ὥστε ἐν μέρει τοὐλάχιστον νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ εἰσαγωγὴ τῶν λαχανικῶν τῆς Μακεδονίας εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§26Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Ἤθελον, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, νὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω δύο λέξεις διὰ τινα παράπονα τὰ ὁποῖα μοὶ μετεβιβάσθησαν ἐκ Μακεδονίας. Λυποῦμαι μόνον, ὅτι δὲν εἶναι ἐνταῦθα ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ ὑποθέτω, ὅτι τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως θὰ θελήσουν νὰ μεταβιβάσουν τὰ παράπονα αὐτά. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλαξίμων. Ἔχουν γίνει κατ’ ἐπανάληψιν συζητήσεις διὰ τὰς ἀνωμαλίας αἱ ὁποῖαι ἐπακολουθοῦσι τὴν ἐκποίησιν τῶν κατεχομένων ἐκ τούτων. Σημειωτέον δέ, ὅτι τὰ κτήματα αὐτὰ τὰ κατέχουν ὄχι μόνον γηγενεῖς ἀλλὰ καὶ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι τὰ ἔχουν ἐνοικιάσει. Ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς, μετὰ τοῦ ὁποίου εἶχον ἔλθει εἰς ἰδιωτικήν τινα ὁμιλίαν ἐπὶ τοῦ θέματος, εἶχεν εἴπει ὅτι θὰ λάβῃ ἕνα ὡρισμένον μέτρον, ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ μὴ ἐξώνωνται, ἀλλὰ νὰ ἀπολαμβάνουν τοὐλάχιστον ἐφόσον διαρκεῖ τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ αὐτοὶ τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ ἐνοικιοστασίου ἢ καὶ νὰ ληφθῇ εἰδικὴ πρόνοια νὰ ἐκποιῶνται εἰς τοὺς κατέχοντας. Θὰ ἐπαναλάβω τὴν σύστασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ταύτην τὴν στιγμὴν εὐτυχῶς ἦλθεν καὶ ὁ ὁποῖος πάντοτε μετὰ προσηνείας ἀκούει ὅλα τὰ ὑποβαλλόμενα εἰς αὐτὸν παράπονα, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ὡρισμένην σχετικὴν πρόνοιαν, διότι ἦλθον ἐδῶ καὶ ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι μοὶ εἶπον, ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ φθάσουν εἰς ῥῆξιν, διότι ὅταν βλέπουν, ὅτι αἱ οἰκογένειαί των πετῶνται εἰς τοὺς δρόμους ἢ τὰ ἐμπορεύματά των ῥίπτονται ἔξω, τί θέλετε νὰ κάμουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι; Εἶναι ἀνάγκη, κ. Ὑπουργέ, νὰ εὕρητε ἓν μέσον νὰ προστατεύσητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι κατέχουν αὐτὰ τὰ ἀνταλλάξιμα κτήματα, ὥστε νὰ μὴ ῥίπτωνται εἰς τοὺς δρόμους. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, ὅτι οἱ κ. κ. Παπαναστασίου, Μπακάλμπασης καὶ Ἐξηντάρης εἶχον σκεφθῇ ὅπως τὰ κτήματα, τὰ ἀπὸ ὡρισμένων χρονικῶν περιόδων κατεχόμενα, μὴ ὑπόκεινται εἰς ἀπαλλοτριώσεις διὰ πλειστηριασμοῦ, ἀλλὰ δι’ ἀπευθείας παραχωρήσεων εἰς τοὺς κατέχοντας. Εἴτε τοῦτο τὸ μέτρον λάβητε, εἴτε ἄλλο μέτρον, πρέπει οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ μὴ πετῶνται εἰς τοὺς δρόμους. Δὲν ἠξεύρω τί θὰ προτιμήσητε, ὥστε νὰ μὴ βλάπτεται ἡ περιουσία τῶν ἀνταλλαξίμων οὔτε αὐτῶν τὰ συμφέροντα νὰ καταπατῶνται. Εἶναι ὅμως ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ λάβητε ἓν μέτρον, διότι πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχωμεν συγκρούσεις. Εἶναι τὰ πνεύματα λίαν ἐξημμένα. Δὲν θὰ ἔφερον τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνωμάλως, ἐὰν δὲν εἶχον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι πρόκειται περὶ τόσον ἐπείγοντος ζητήματος καὶ τόσον οὐσιώδους. Καταντᾷ δὲ νὰ πετῶνται εἰς τοὺς δρόμους καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατεῖχον τὰ κτήματα καὶ πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψητε αὐτό; Εἶναι ἓν ζήτημα σπουδαιότατον καὶ λίαν ἐπεῖγον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ παρὰ τὰς ὑπαρχούσας ἀνωμαλίας, πρόσθετον τοιαύτην τὴν ὁποίαν καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ προλάβῃ ὁ ὁποῖος μάλιστα εὑρίσκεται καὶ ἐγγύτερον πρὸς τὰ μέρη, ἔνθα αἱ συγκρούσεις. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ λάβῃ ἓν μέτρον προστατευτικὸν διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Δεύτερον ἀντικείμενον διὰ τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων τὴν Βουλὴν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ περισσότερον τῆς Προνοίας, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων. Ἔχω λάβει τηλεγραφήματα ἐπανειλημμένα ἀπὸ τὴν Νάουσαν. Συμβαίνει ἐκεῖ τὸ ἑξῆς περίεργον. Ἡ Τράπεζα ἔχουσα εἰς τὴν διάθεσίν της τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλαξίμων, τὰ ἐκποιεῖ εἰς μίαν καλὴν τιμὴν πρὸς ἐκκαθάρισιν τῆς περιουσίας τῶν προσφύγων. Συγχρόνως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ἀφαιρεῖ τὰ κτήματα τῶν γηγενῶν καὶ τὰ ἐκποιεῖ εἰς μίαν ἐξευτελιστικὴν τιμὴν διὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ πρόσφυγας. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν ἴδιον τόπον τὰ κτήματα τῶν γηγενῶν νὰ πωλοῦνται εἰς τόσον ἐξευτελιστικὰς τιμὰς ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ κτήματα τῶν ἀνταλλαξίμων, ἅτινα πωλοῦνται εἰς καλὰς τιμάς. Τὰ κτήματα τῶν Ὀθωμανῶν ἀνήκουν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ εἰς ταῦτα ἔδει νὰ ἐγκαθίστανται οὗτοι, ἐφόσον δὲ δὲν ἐπαρκοῦσι, νὰ γίνεται ἀπαλλοτρίωσις οἰκοπέδων γηγενῶν καὶ εἰς τὴν ἀνάλογον τιμήν, οὐχὶ ὅμως νὰ ἀπαλλοτριῶνται γενικῶς τῶν γηγενῶν εἰς εὐτελεῖς τιμὰς καὶ νὰ ἐκποιῶνται ὅμοια τῶν προσφύγων, ὅσα ἐκποιοῦνται ταυτοχρόνως, εἰς ὑψηλὰς τιμάς Αὐτὴ εἶναι μία πολιτικὴ τὴν ὁποίαν δὲν ἐννοῶ καὶ ἡ ὁποία φέρει εἰς ρῆξιν γηγενεῖς καὶ πρόσφυγας. Γνωρίζω, ὅτι συμβαίνουν ἀπαλλοτριώσεις λόγῳ ἀναγκῶν, ἀλλὰ νὰ γίνωνται ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχουν τοιαῦται ἀνάγκαι, καὶ νὰ γίνωνται κατὰ τρόπον τόσης καταφώρου ἀδικίας, νὰ ἀφαιρῇ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ κτῆμα τὸ γειτονικὸν τῶν γηγενῶν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ νὰ τὸ ἐκποιῇ μὲ 10 δραχμὰς καὶ τὸ ἄλλο τῆς προσφυγικῆς περιουσίας νὰ τὸ ἐκποιῇ ἡ Τράπεζα μὲ 100 καὶ 150 δραχμάς, εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε, ὅτι τοιαύτη πολιτικὴ καὶ ἐνέργεια εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ χωρὶς οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ ἐξεγερθοῦν; Σᾶς λέγω, ὅτι περὶ τούτου εἶχον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω ὅταν ἐπεσκέφθην τὴν Νάουσαν. Ὅταν ἐπανῆλθον ἔκαμα συστάσεις τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, οἵτινες μοῦ εἶπον, ὅτι θὰ λάβουν τὰ προσήκοντα μέτρα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀντὶ τούτου ἐπροχώρησαν εἰς τὸ χειρότερον. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ αἰτιᾶται τὸν Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, ὅτι ἠθέτησεν ὑπόσχεσιν, κατηγορηματικῶς δοθεῖσαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔδωσαν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸν τρόπον τῆς ἀπαλλοτριώσεως θὰ τὸν κανονίσουν διὰ νόμου ὅστις θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ εἰσφέρουν ὅλοι οἱ βουλευταὶ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰ φῶτα των καὶ νὰ εὕρωμεν τρόπον ἀπαλλοτριώσεως, ὥστε νὰ θεραπεύωνται αἱ ἀνάγκαι διὰ τὰς ὁποίας γίνονται αἱ ἀπαλλοτριώσεις, ἀλλὰ νὰ μὴ προσβάλλωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀντί, λοιπόν, νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ κατηγορηματικὴ αὕτη ὑπόσχεσις, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ ὑποχρέωσιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐξακολουθεῖ τὸ ζήτημα τῶν ἀπαλλοτριώσεων νὰ λύεται κατ’ ἐντελῶς αὐθαίρετον τρόπον. Πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις καὶ συνιστῶ αὐτὸ ἐντόνως, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι δὲν εὑρίσκονται εἰς τόσην οἰκονομικὴν εὐημερίαν καὶ δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἀνέχωνται τοιαύτας ἐνεργείας εἰς βάρος των. Ἴσως ἕνα παραμικρὸν γεγονὸς νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἐκδήλωσιν εὐρυτέραν, οἵαν βεβαίως δὲν ἔχει κανεὶς λόγον οὔτε νὰ τὴν ἐπιθυμῇ, οὔτε νὰ τὴν εὔχεται, οὔτε νὰ τὴν συνιστᾷ. Καὶ ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποφύγωμεν αὐτό, ἀνεξαρτήτως τῆς διαβεβαιώσεως ἡ ὁποία ἐδόθη, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία κατ’ ἐπανάληψιν ἀκούει τὰ παράπονα ταῦτα, ὀφείλει νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὸν νομοσχέδιον.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὸ πρῶτον ζήτημα, μὲ τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ προκαλέσωμεν τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Βουλῆς καὶ εἰς ἄλλας συνεδριάσεις. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, τὸ ζήτημα δηλαδὴ, τῆς ἐκποιήσεως τῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων, καὶ τῆς τύχης τῶν ἐνοίκων τῶν κτημάτων αὐτῶν. Κατόπιν εἰσηγήσεων τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν εἰς τὴν Βουλὴν συνήφθη μία σύμβασις μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τροποποιοῦσα τὴν προτέραν σύμβασιν. Δυστυχῶς ἀπὸ τὴν νεωτέραν Κυβέρνησιν δὲν ἔγιναν δεκταὶ αἱ ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑπεστηρίξαμεν, καὶ περιωρίσθησαν εἰς μέγιστον βαθμὸν τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ πωληθοῦν εἰς ἐνοίκους, παρεχομένης πρὸς αὐτοὺς πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τοῦ τιμήματος. Ἡ μόνη ἐνδεικνυομένη λύσις ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι νὰ ἐπισπευθῇ ἡ ἐπικύρωσις τῆς σχετικῆς συμβάσεως, ὁπότε θὰ ὑποβάλωμεν σχετικὰς τροπολογίας, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ προστατευθοῦν ἐπαρκῶς οἱ ἔνοικοι καὶ τὰ συμφέροντα τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐνοικιοστάσιον, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω, ὅτι βεβαίως δύναται νὰ δοθῇ μία μεγαλυτέρα παράτασις, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐφαρμοσθοῦν αἱ ἀρχαὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου γενικῶ, ἐπ’ αὐτῶν, διότι ἄλλως θὰ προσκόψῃ ἐπὶ βλάβῃ τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος. Εἶναι πολὺ προτιμότερον νὰ πωληθοῦν τὰ κτήματα εἰς τοὺς ἐνοίκους, παρὰ νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν ἀξίαν αὐτῶν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς πλήρως τῶν ἀρχῶν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Πάντως τὸ ζήτημα θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ὅταν ἔλθῃ πρὸς κύρωσιν ἡ σχετικὴ σύμβασις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων παρακειμένων εἰς ἀνταλλάξιμα κτήματα, βεβαίως εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος θὰ ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ ὅταν ἐπιστρέψῃ ὁ περιδιαβάζων Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, παρουσιάζων θετικὰ γεγονότα, ὥστε νὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Φαρμακευτικῶν Συλλόγων». Δεκτόν. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως μετὰ τροποποιήσεων τοῦ ἀπὸ 12 Ν)βρίου 1927 Ν. Δ. περὶ στρατιωτικῆς ἱεραρχίας τῶν στρατ. προβιβασμῶν». Δεκτόν. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 13 Σεπτεμβρίου 1925 Ν.Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως πρὸς ἐξυγίανσιν καὶ ἀποξήρανσιν τῶν πέριξ τῶν λιμνῶν Λυσιμαχίας καὶ Τριχωνίδος ἑλῶν». Δεκτόν. Αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησις τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ἀποξήρανσιν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ ἕλους Τάκας». Δεκτόν. (Τὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Κάκαβος).

§29Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ (Ἀντιπρόεδρος). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας».

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπ. Οἰκον.). Ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ ἐὰν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας ἀνεβλήθη κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἕνεκα τῆς ἀπουσίας μου, διότι παραδόξως ἡ εἴδησις αὐτὴ ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Ἀνεβλήθη διὰ νὰ γίνῃ εἰσήγησις ἐπὶ τῆς Παγκαλικῆς ὑποθέσεως.

§32Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας δὲν περιέχει βεβαίως σαφῆ καὶ κατηγορηματικὰ πορίσματα ἐφ’ ὅλων τῶν σημείων τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἁπλῶς νύξεις, αἱ ὁποῖαι δεικνύουν μᾶλλον τὴν κατεύθυνσιν τῶν σκέψεων τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἡ μὲν πρότασις περὶ ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν, ἀπορριφθεῖσα ὅλως ὁμοφώνως, νομίζω, ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι ἀνάγκη οὔτε κἂν νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Μετὰ μείζονος ὅμως ἐνδιαφέροντος θὰ ἀποβλέψῃ βεβαίως ἡ Βουλὴ πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ τῶν ἀγροτικῶν ὀργανώσεων. Κατὰ θεωρίαν πᾶς τις βεβαίως ἀναγνωρίζει ὄχι μόνον ὡς ὀρθὴν καὶ δικαίαν τὴν ἀξίωσιν ταύτην, ἀλλὰ καὶ ἐπιβαλλομένην ὑπὸ τῆς νεωτέρας κοινωνικῆς προόδου. Ἀλλὰ καὶ πάντες θεωροῦσιν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος, δυστυχῶς, εἶναι ἀνεφάρμοστος ἡ ἀρχὴ αὐτὴ διὰ τὸ ἀκατάρτιστον ἀκόμη τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Νομίζω ὅμως ὅτι δύναται νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦδε ἐξαίρεσίν τινα ὑπὲρ τῶν τάξεων τοὐλάχιστον ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι εἶχον νὰ ἐπιδείξουν ἤδη ἀρτίως συγκεκροτημένας καὶ ἀρτίως λειτουργούσας ὀργανώσεις. Καὶ τοιαῦται, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, εἶναι τὰ ἐμποροβιομηχανικὰ καὶ γεωργικὰ ἐπιμελητήρια.

§33Α. ΜΑΡΚΟΥ. Καὶ ἐπαγγελματικά.

§34Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἔχω δὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ στέρξῃ νὰ παραχωρήσῃ ἀπὸ τοῦδε θέσεις τινὰς εἰς τοὺς ἐργάτας τοῦ πνεύματος, εἰς τοὺς δημιουργοὺς τῆς πνευματικῆς προόδου τοῦ Ἔθνους, ἀναγνωρίζουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἢ δύο ἀντιπροσώπων αὐτῶν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν, τὰ Πανεπιστήμια ἢ τὰ τούτοις ἰσότιμα ἐπιστημονικὰ καὶ τεχνικὰ ἱδρύματα. Μὲ τὸν κίνδυνον δὲ νὰ φανῶ ὀπισθοδρομικός, ξένος ὁπωσδήποτε πρὸς τὸ πνεῦμα τῆς νεωτέρας προόδου, θὰ τολμήσω νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν θ’ ἀπετέλει ἴσως παραφωνίαν ἐὰν ἠκούετο καὶ ἡ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῇ Γερουσίᾳ.

§35Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Εἶναι καὶ σύμφωνον πρὸς τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις.

§36Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὅσον καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἐπιφοίτησις τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἀποστερεῖ τοὺς λειτουργοὺς τοῦ Ὑψίστου παντὸς κοσμικοῦ στοιχείου, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅμως, ὅτι εἶναι καὶ οὗτοι πολῖται καὶ ὅτι εἶναι ἄδικον μία τάξις πολυάριθμος νὰ τίθεται ὅλως παράμερα τῆς ἐθνικῆς ζωῆς. Δὲν εἶναι δὲ μόνον φόρος εὐλαβείας πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ καὶ στοιχειώδης δικαιοσύνη ὀφειλομένη, νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τὴν Ἱεραρχίαν νὰ διερμηνεύσῃ δι’ ἑνὸς ἢ δύο ἀντιπροσώπων αὐτῆς τὰς ἀντιλήψεις καὶ ἀπόψεις της ἐν τῷ Ἐθνικῷ Συνεδρίῳ. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι μετά τινα χρόνον, ὅταν ἡ ὀργάνωσις τῶν τάξεων προχωρήσῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε οἱ ὀργανώσεις αἱ ἐπαγγελματικαὶ καὶ ἐργατικαί, ὀργανώσεις πάντοτε δημοσίου δικαίου, νὰ εἶναι ἀντιπροσωπευτικαὶ τῶν οἰκείων τάξεων, ἡ Βουλὴ θὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ βεβαίως ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ δικαιώματα τῶν τάξεων τούτων. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὰ δευτερεύοντα ζητήματα τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ κέντρον ὅμως, ἡ βάσις καὶ τὸ μᾶλλον ἐπίμαχον σημεῖον εἶναι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, διὰ τοῦ ὁποίου μέλλει νὰ συγκροτηθῇ ἡ Γερουσία. Τὸ νομοσχέδιον καθορίζει τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν κατὰ λόγον φυσικὸν καὶ αὐτονόητον, ἀφοῦ ἀναλογικὴ καὶ νομοσχέδιον εἶναι τέκνα τοῦ αὐτοῦ γεννήτορος. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ φαίνεται εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐγκρίνουσα τὸ νομοσχέδιον κατὰ πλειοψηφίαν μιᾶς ψήφου, ἀλλ’ ὑπὸ ἐπιφυλάξεις, αἱ ὁποῖαι μετατρέπουσι τὴν ἀσήμαντον πλειοψηφίαν εἰς σημαντικὴν μειονοψηφίαν. Διότι ὄχι ὀλίγοι ἐκ τῶν ψηφισάντων ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, καὶ ἐγὼ αὐτός, ἐδηλώσαμεν, ὅτι εἴμεθα κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος· ἀλλ’ ἐφόσον παραμένει ἰσχύουσα ἡ ἀναλογικὴ ἐκπροσώπησις διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, θὰ ἦτο αὐτὸ τοῦτο σολοικισμὸς νὰ ζητηθῇ νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν. Τὸ ἀντίθετον μάλιστα θὰ ἐτύγχανε μείζονος δυσαναλογίας. Εἶναι δὲ φανερὸν, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ δυσκολευθῇ ἐπίσης, κεχωρισμένως καὶ μονομερῶς, νὰ λάβῃ ἀποφάσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀνταποκρινομένας πρὸς τὰς πεποιθήσεις ἑκάστου κόμματος ἢ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ἑκάστου βουλευτοῦ. Κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιτρέψῃ εὐρυτέραν καὶ συνδυασμένην τὴν συζήτησιν, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος εἶναι ἑνιαῖον καὶ ἀδιαίρετον καὶ δι’ ἀμφότερα τὰ Νομοθετικὰ Σώματα. Ἐδήλωσα ἤδη, ὅτι ἡμεῖς ἀποκρούομεν ἀδιστάκτως τὴν ἀναλογικὴν ἐκπροσώπησιν. Θὰ ἦτο δὲ ματαιοπονία νὰ ἐπαναλάβω ὅσα ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διετύπωσα ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Ὅτι εἶναι σύστημα ἐντελῶς ξένον πρὸς τὰς συνηθείας, πρὸς τὴν πολιτικὴν σύνθεσιν, πρὸς τὴν πολιτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι ἐλλείπουσι παρ’ ἡμῖν τὰ κύρια στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὡς ἀπαραίτητοι προϋποθέσεις τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι ὀλίγοι σήμερον οἱ μὴ ὁμολογοῦντες τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται πλέον νὰ κρίνωμεν κατὰ θεωρίαν καὶ μὲ τὴν ἀκαδημαϊκότητα τοῦ πολιτειολόγου τὴν ὀρθότητα ἢ μὴ ὀρθότητα τῆς ἀναλογικῆς, διότι σήμερον ἔχομεν ἀσφαλῆ γνώμονα τῆς κρίσεως ἡμῶν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς, ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα, ὅσον ὀλίγον εὐχάριστα καὶ ἂν ἐκδηλοῦνται, δὲν εἶναι ἐν τούτοις, παρὰ μόνον σαφὴς προειδοποίησις τῆς ἀναμενομένης περαιτέρω ἐξελίξεως. Καὶ μόνον δὲ ἡ δημιουργηθεῖσα ἀδυναμία πρὸς συγκρότησιν σταθερᾶς ὁμοιογενοῦς Κυβερνήσεως, στηριζομένης ἐπὶ ὁμοιογενοῦς πλειοψηφίας ἀπορρεούσης...

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Οὔτε καὶ μὴ σταθερᾶς, ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ ὁμοιογενής.

§38Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. .. ἀπορρεούση, ἐκ τῆς κοινῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ, ἀποτελεῖ μέγιστον μειονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, μειονέκτημα τὸ ὁποῖον μετὰ μίαν νέαν ἐκλογὴν θὰ καταλήξῃ βεβαίως εἰς ὠργανωμένην πλέον κυβερνητικὴν ἀναρχίαν, εἰς κοινοβουλευτικὴν ἀποσύνθεσιν, καὶ ἴσως καὶ εἰς συνεπείας ἄλλας, τὰς ὁποίας ἀφίνω νὰ μαντεύσητε σεῖς. Εἰς τὴν ἀνυπολόγιστον αὐτὴν ζημίαν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τούτου ἀντιτάσσεται ὡς ἀντιστάθμισμα κατὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν ἔξαψιν καὶ τὴν ὀξύτητα τῶν κομματικῶν παθῶν. Ἴσως, ἀλλ’ ἡ ὀξύτης τῆς ἐκλογικῆς διαμάχης, ἡ ὁποία ἐπὶ τέλους δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία ἐντεταμένη προσπάθεια πρὸς ἐπικράτησιν, ἡ ὀξύτης, λέγω, τῆς διαμάχης αὐτῆς δὲν εἶναι καὶ μέγα κακόν, ἐφόσον τὴν ἐκλογὴν τῶν χρησιμοποιουμένων ὅπλων ρυθμίζει ἡ καλὴ πίστις, ἡ ἑτοιμότης τῆς σκέψεως, καὶ πρὸ παντὸς ἡ εὐπρεπὴς συμπεριφορά, ἀπαραίτητος εἰς κάθε πολιτικὸν κόμα. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς ἰδιοσυγκρασίας τῶν ἀνταγωνιζομένων, ἀνεξάρτητον πρὸς πᾶν ἐκλογικὸν σύστημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ὁμολογῶ εἰλικρινῶς, ὅτι προτιμῶ καὶ τὴν μεγαλυτέραν σφοδρότητα καὶ τὴν μεγαλυτέραν ὀξύτητα μεταξὺ τῶν ἀνταγωνιζομένων, παρὰ τὴν σιγῶσαν ὑπουλότητα, τὴν λανθάνουσαν ἀνειλικρίνειαν πρὸς τοὺς συντρόφους καὶ συναγωνιστάς, πρὸς τὴν ὁποίαν ὠθοῦσι μοιραίως οἱ σταυροὶ τῆς ἀναλογικῆς. (χειροκροτήματα). Ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον συχνὰ ἐπαναλαμβάνεται κατὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, εἶναι, ὅτι, σὺν τῷ χρόνῳ, ἐκ τοῦ συστήματος τούτου θὰ περιορισθῇ καὶ πάλιν, κατ’ ἀνάγκην, μεταξὺ δύο κομμάτων ὁ ἀνταγωνισμός. Εἴθε. Τὸ εὔχομαι καὶ τὸ ἐλπίζω. Ὁμολογῶ, ὅτι πᾶν ἄλλο ἢ μειονέκτημα θεωρῶ τὴν σύμπτυξιν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας εἰς δύο μεγάλα κόμματα. Ζωντανὸν παράδειγμα εἶναι αὐτὴ ἡ ἱστορία τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπὶ αἰῶνας, ἐπὶ δύο μεγάλων κομμάτων...

§39Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ 60 ἔτη.

§40Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ἐστήριξεν ὅλην αὐτοῦ τὴν πολιτικὴν ζωήν, καὶ ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν κομμάτων ἐθεμελίωσε τὸν ἄλλως ἄφθαστον αὐτοῦ κρατικὸν πολιτισμόν.

§41Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐκφράζετε τὴν ἀτομικὴν ὑμῶν γνώμην ἢ ἐκφράζετε τὰς γνώμας τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον διευθύνετε;

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Γνώμας τοῦ κόμματος.

§43Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Ὑπὸ τὰς εἰδικὰς δὲ σημερινὰς συνθήκας ἡ συγχώνευσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς δύο κόμματα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἀτομικὴν ταύτην διὰ τὸν κ. Μερκούρην, θ’ ἀπετέλη μέτρον πειστικώτατον. Τὰ δύο μεγαλείτερα κόμματα, τὸ Φιλελεύθερον καὶ τὸ Λαϊκόν, ἐκηρύχθησαν ἤδη ἀπολύτως κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ πλειονοψηφικοῦ. Σύμφωνα κατὰ βάσιν καὶ κατ’ ἀρχὴν διΐστανται ὅμως εἰς εἰς δευτερεῦον ζήτημα, τόσον ἐπουσιῶδες κατ’ ἐμέ, ὥστε παραμένει ἀνεξήγητος ἡ ἄκαμπτος προσήλωσις πρὸς τὸ ζήτημα τῆς περιφερείας τῆς ἐκλογικῆς. Δὲν θὰ ἐδιστάζαμεν νὰ δεχθῶμεν οἱανδήποτε ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἐὰν ἡ στενὴ περιφέρεια δὲν εἶχε νὰ παρουσιάσῃ μόνον πλεονεκτήματα ἀπέναντι τῆς εὐρείας περιφερείας. Ἤκουσα πάντοτε νὰ διατυποῦται ὡς τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς εὐρείας περιφερείας, ὅτι εὐχερέστερον δημιουργοῦνται δι’ αὐτῆς ἐκλογικὰ λαϊκὰ ρεύματα μεγάλα, ἀλλὰ τοῦτο μόνον εἰς βάρος τῆς εὐρείας δύναται νὰ καταλογισθῇ. Ἡ ψῆφος τοῦ πολίτου τότε μόνον ἀποτελεῖ ἀσφαλὲς ἐφόδιον τῆς προαγωγῆς τῶν κοινῶν συμφερόντων, ὅταν εἶναι ἀπόρροια πεποιθήσεως, ὅτι ρυθμιστὴς τῆς λαϊκῆς ψήφου εἶναι ἡ σταθερὰ πίστις πρὸς τὴν ἰδέαν καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη πρὸς τὰ πρόσωπα τὰ ἐμφανίσαντα τὴν ἰδέαν. Τὰ περίφημα ὅμως ρεύματα, ὀφειλόμενα πολλάκις εἰς ἀφορμὴν ὄχι συνειδητήν, τὰ περίφημα αὐτὰ ρεύματα, ἔχουσι τὴν μορφὴν μόνον ἑνὸς παροδικοῦ παροξυσμοῦ, ἔχουσι τὴν μορφὴν μιᾶς ψυχικῆς ἐπιδημίας μεταδοτικῆς, ἀποτελοῦν δηλαδὴ νοσηρὰν κατάστασιν, δημιουργοῦσι συνήθως τὰς μεγάλας πλάνας τῆς κοινῆς γνώμης, τῶν ὁποίων αἱ συνέπειαι ἐνίοτε βαρύνουσιν ἕνα λαόν, ἐπὶ ὁλόκληρον γενεάν. Τὰ φυσικὰ ὅρια τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ὑπῆρξαν καὶ εἶναι πάντοτε τὰ ὅρια τῆς ἐπαρχίας, διότι μόνον ἡ ἐπαρχία ἀποτελεῖ ἑνιαῖον σύνολον κοινωνικὸν καὶ ψυχικόν, σύνολον ἐμπνεόμενον ἀπὸ τὸ αἴσθημα τῆς οἰκογενειακῆς συνοχῆς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ συνηγοροῦν ὑπὲρ αὐτῆς. Διὰ μόνης τῆς στενῆς περιφερείας εἶναι δυνατὸν νὰ περισταλῇ ἡ μεγάλη ἀδικία, ἡ συμφυὴς κυρίως πρὸς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ τὸ πλειοψηφικόν. Ποία εἶναι ἡ ἀδικία αὕτη, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐξηγήσω. Ἀρκεῖ, Κύριοι, εἰς μίαν εὐρυτέραν περιφέρειαν, ἀποτελουμένην ἐπὶ παραδείγματι ἐκ 4 Ἐπαρχιῶν, ἀρκεῖ μία συμπαγὴς πλειοψηφία μιᾶς καὶ μόνης ἐπαρχίας, ὀφειλομένη εἰς ὅλως τυπικοὺς λόγους, εἰς λόγους πολλάκις ἀντιθέτους πρὸς τὸ φρόνημα τῶν ἄλλων διαμερισμάτων τῆς περιφερείας, ἀρκεῖ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία νὰ ματαιώσῃ τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα τῶν τριῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται πλέον γνησία καὶ ἀνόθευτος ἐκδήλωσις τοῦ κατὰ πλειοψηφίαν φρονήματος τοῦ λαοῦ τῆς περιφερείας ἐκείνης. Εὐρεῖα περιφέρεια καὶ πλειοψηφικὸν σύστημα εἶναι δύο ἀρνήσεις, εἶναι δύο ἀντίθετοι ἔννοιαι, ἀναιροῦσαι ἡ μία τὴν ἄλλην. Ὅπου ἴσχυε καὶ ὅπου ἰσχύει τὸ πλειοψηφικόν, εἶναι πάντοτε ἀπολύτως συνδεδεμένον μετὰ τῆς στενῆς περιφερείας, στενοτάτης ἐνίοτε μέχρι τοῦ περιορισμοῦ εἰς ἕνα καὶ μόνον ἀντιπρόσωπον. Κύριοι, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀντιλήψεις τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ὀργανώσεων, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀπόψεις ἡμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἀπόψεις συνοψιζόμεναι εἰς μίαν φράσιν: Πλειοψηφικὸν σύστημα δι’ ἀμφότερα τὰ Σώματα καὶ στενὴ περιφέρεια. Στενὴ περιφέρεια, ἐπαρχιακὴ μὲν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, στενὴ περιφέρεια δὲ σύμφωνος πρὸς τὸ μεῖζον ἐκλογικὸν μέτρον διὰ τὴν Γερουσίαν.

§44Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέγετε στενὴν περιφέρειαν, ἐννοεῖτε τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας, ὅπως ἦσαν;

§45Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μάλιστα, διὰ τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ διὰ τὴν Γερουσίαν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα στηρίζεται ἐπὶ μεγαλειτέρου πληθυσμοῦ, περίπου 60.000, ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ἡ ἐπαρχία ὡς ἐκλογικὴ τῆς Γερουσίας περιφέρεια. Κύριοι, δὲν ἔχομεν προκαταλήψεις ὑπὲρ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ συστήματος. Εἶναι στερρὰ ἡ πεποίθησις ἡμῶν, ὅτι διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος μετὰ στενῆς περιφερείας θὰ ἀποκτήσωμεν καὶ πάλιν τὴν τόσον ἀπαραίτητον Κυβερνητικὴν εὐστάθειαν, τὴν κυβερνητικὴν ἑνότητα καὶ ἀκερχίαν τὴν κυβερνητικὴν ἐπιβολήν. Μόνον δὲ ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ παγιωθῇ ἀσάλευτος ἡ τάξις καὶ ἡ γαλήνη καὶ νὰ βαδίσῃ πάλιν ἡ Χώρα ὁμαλῶς καὶ ἀπροσκόπτως πρὸς τὰ πρόσω, πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν εὐημερίαν, τὴν ἠθικὴν καὶ τὴν ὑλικήν.

§46Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡμιλήσατε ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἐναντίον τοῦ πλειοψηφικοῦ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ἐάν τὸ κόμμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖτε, εὑρίσκετο πρὸ τοῦ διλήμματος, ἢ πλειοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν ἢ ἀναλογικήν, τί θὰ ἐπροτίμα;

§47Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Φίλτατε συνάδελφε, ἐγὼ δὲν ἐσυνήθισα νὰ λύω αἰνίγματα καὶ διλήμματα.

§48Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, ἔχω νὰ κάμω μίαν σπουδαίαν παρατήρησιν. Ἡ σύμβασις Τάκας ἐψηφίσθη κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶχεν ἐπιληφθῆ τῆς ἐξετάσεως αὐτῆς. Ἡ τοιαύτη ψήφισις τῆς συμβάσεως ταύτης, ὡς εἶχε πρὶν τροποποιηθῇ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀποτελεῖ ὑποκλοπὴν τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως καὶ διαμαρτύρομαι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίζωνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἱ συμβάσεις, χάριν ἐξυπηρετήσεως ὡρισμένων συμφερόντων. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν νὰ ἀδικοῦνται καὶ νὰ περιφρονοῦνται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῆς Τεγέας, οἱ ὁποῖοι τόσα ἔχουν ὑποφέρει καὶ οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν τὸ αἷμα των (Θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βουλευτὴς εὑρίσκεται ἐν πλήρει ἀδίκῳ, διότι πρὸ πέντε ἢ ἓξ ἡμερῶν ἐτέθη προθεσμία εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τεσάρων ἡμερῶν πρὸς ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεώς της. Ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις, ὡς γνωρίζετε, δὲν ὑπεβλήθη. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἰσχύει ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἔταξε τετραήμερον προθεσμίαν, παρατείνασα οὕτω τὴν ἀρχικὴν τοιαύτην. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, κύριε Πρόεδρε, χθὲς κατὰ τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἵνα ἀναγραφῇ—καὶ ἀνεγράφη πρῶτον— εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ καμμία ζημία, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἕπεται δὲ καὶ ἄλλη ἀνάγνωσις, ὁπότε ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ ἐκθέσῃ τὰς γνώμας του.

§50Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσ.). Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει Ἡμερησία Διάταξις, ἡ ὁποία καθορίζει τὴν σειράν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων. Ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἀναγράφει τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον τέταρτον. Πρῶτον ἀναγράφει «Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τῆς Γερουσίας». Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, κατὰ τίνα τρόπον ἐγένετο ἡ ἀνωμαλία αὕτη καὶ συζητεῖται ἡ σύμβασις Τάκας, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ τὸ Νομοσχέδιον περὶ Γερουσίας.

§51Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θέλω καὶ ἐγὼ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συζήτησις αὕτη. Πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός.

§52Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κύριε Συνάδελφε, ἐδῶ ἔχομεν μίαν Ἡμερησίαν Διάταξιν....

§53Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶσθε Πρόεδρος ἢ ὄχι; Ὑπάρχει Κανονισμὸς ἢ ὄχι; (Θόρυβος καὶ κωδωνοκρουσίαι).

§54Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, αὔριον κατὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν δύνανται οἱ κύριοι Συνάδελφοι, οἱ ἔχοντες ἀντιρρήσεις, νὰ λάβουν τὸν λόγον καὶ νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀντιρρήσεις των· τώρα ὅμως ὄχι, διότι τὸ νομοσχέδιον καλῶς ἐψηφίσθη.

§55Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κύριε Βουλευτὰ ἐκ Θεσσαλονίκης, δὲν εἶναι τρόπος αὐτός, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συζήτησις: νὰ εἶναι ἀναγεγραμμένη ἡ σύμβασις αὕτη πέμπτη καὶ νὰ συζητεῖται πρώτη. Ἔχομεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν. Δὲν εἶναι τρόπος αὐτός, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλετε νὰ ψηφίζετε τὰ νομοσχέδια.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ νομοσχεδίου ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πληροφορῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐψηφίσθη κανονικῶς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς καὶ ὤφειλε νὰ εἶναι παρὼν σήμερον ἀπὸ τὰς πέντε καὶ ἡμίσειαν.

§58Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μοῦ πῆτε ποίαν ὥραν θὰ εἶμαι ἐδῶ.

§59Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καθῆστε κάτω. (Θόρυβος ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακοπὴ 5′ λεπτῶν, Μετὰ τὴν διακοπήν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μερκούρης ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Γερουσίας».

§62Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, θεωρῶ ἐξαιρετικῶς εὐτυχῆ τὴν σύμπτωσιν, ὅτι ἀνατίθεται εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν ἡ συζήτησις τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Σώματος τῆς Γερουσίας. Τὸ εὐτυχὲς τῆς συμπτώσεως στηρίζω εἰς τὸ ὅτι, ὡς καὶ ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐγκαταλείψαντος πρὸ ὀλίγου τὸ Βῆμα διεπιστώθη, ἡ παροῦσα Βουλή, ὡς εἶναι συγκεκροτημένη, ἀποτελεῖται ἀπὸ Κυβέρνησιν Συνασπισμοῦ εὐρέως, περιλαμβάνοντος ὅλα τὰ ἐν τῇ Βουλῇ κόμματα, τὰ προκύψαντα ἐκ τῆς ἀναλογικῆς, καὶ αὐτὰ ἀκόμη τὰ σχετικῶς μειοψηφοῦντα ἀπέναντι τῶν δύο μεγάλων κομμάτων, τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ Λαϊκοῦ, τὸ δὲ Νομοθετικὸν Σῶμα περιλαμβάνει ὅλας τὰς ἀντιπροσωπεκτικὰς ἀποχρώσεις. Οὕτω, ἐὰν ὅλοι ὁρμώμεθα ἀπὸ μιᾶς εἰλικρινοῦς προθέσεως, ἵνα τὸν θεσμὸν αὐτὸν τῆς Γερουσίας καταστήσωμεν βιώσιμον, καὶ εὔκολον καὶ δυνατὸν καθίσταται. Κρίνω περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι, ἀνήκων εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα καὶ συμμεριζόμενος ἀπολύτως τὴν γνώμην αὐτοῦ ἀνέκαθεν, ἀπέκρουσα τὸν θεσμὸν τοῦ νέου αὐτοῦ Σώματος ὡς περιττοῦ καὶ ἐπιβαρύνοντος τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἑπομένως καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐμμέσως. Ἀφοῦ ὅμως περιελήφθη καὶ ἀποτελεῖ διάταξιν τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, ἤδη δὲ συζητεῖται ἐντὸς τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος ἡ κατάρτισις αὐτοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συντελέσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν ἀρτιωτέραν κατάρτισιν τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ λειτουργήσῃ ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ. Ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν προπαρασκευαστικὴν τοῦ προκειμένου σχεδίου νόμου. Καθίσταται ἀντιληπτὸν ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, ἥτις διενεμήθη πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν κατέληξεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ εἴπωμεν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν εὐτυχῆ θέσιν νὰ διευκολύνωμεν τὸ ἔργον τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, παρουσιάζοντες πρὸς ὑμᾶς προπαρασκευασμένην ἐργασίαν. Τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν οὐχὶ βεβαίως ὡς βάσις, ἀλλὰ ὡς ἀφορμὴ συζητήσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι σχέδιον, τὸ ὁποῖον οὔτε τὴν κυβερνητικὴν οὔτε ἄλλην τινὰ ἐπίσημον υἱοθέτησιν ἔχει. Ἁπλῶς ἦτο σχέδιον, τὸ ὁποῖον παλαιότερον εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπό τινων συναδέλφων, μᾶς ἐχρησίμευσε δὲ ὡς σχέδιον ἁπλῶς ἐντὸς τοῦ ὁποίου περιωρίσαμεν τὰς συζητήσεις μας, χωρὶς ἐννοεῖται νὰ φθάσωμεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν σχεδὸν παμψηφεί, μειοψηφήσαντος τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως, ἦτο ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη ὑπερ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ δευτέρου Σώματος.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ ἐψήφισα;

§64Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ σεῖς ἐψηφίσατε ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, ὑπεστηρίξατε ὅμως μικτὸν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς.

§65Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἠθέλαμεν περιωρισμένην ἐκπροσώπησιν τοῦ Βʹ Νομοθετικοῦ Σώματος.

§66Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μάλιστα. Ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀποδίδω εἰς τοῦτο—καὶ νομίζω, ὅτι πάντες συμφωνοῦμεν ὡς πρὸς αὐτὸ—εἶναι ὅτι παμψηφεὶ ἀπερρίφθη ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ἀπεκλείσαμεν δὲ τὸν μικτὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν, ὡς ἡμεῖς ἐπροτείνατε. Τὸ ἀρχικὸν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον ἀπέβλεπεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν ἐκλογὴν τόσων δωδεκάτων ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ, εἴτε δι’ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἀναλόγως τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν ἑνὸς ποσοστοῦ ὑποδεικνυομένου ἢ ἐκλεγομένου ἐκ μέρους ἐπιστημονικῶν, ἐπαγγελματικῶν, ἐμπορικῶν, καὶ βιομηχανικῶν Σωματείων. Τὸ πνεῦμα τῆς Ἐπιτροπῆς ψηφιζούσης ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς περιελάμβανε καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀπορρίψεως τῆς ἐπαγγελματικῆς, ἂς τὴν εἴπωμεν οὕτω ἐκπροσωπήσεως. Αὕτη εἶναι ἀπέφασις εἰλημμένη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Μακρὰ ἐγένετο ἐπίσης συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἀφορῶντος τὰς ἐκλογικὰς περιφερείας, ὡς καὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Καὶ δὲν κατελήξαμεν εἰς οὐδεμίαν ἀπόφασιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα, διότι ὡς καὶ ἡμεῖς ἀντιλήφθητε ἐκ τῶν προσφάτως λεχθέντων ἐκ μέρους τοῦ ἐκπροσώπου τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εὐθὺς ὡς ἐτέθη τὸ ζήτημα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν σχεδίου νόμου, ἐφόσον δὲν εἴχομεν προαποφασισμένον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἐβασιζώμεθα διὰ νὰ κανονίσωμεν τόσον τὰ περιφερείας ὅσον καὶ τὰς ἄλλας συναφεῖς λεπτομερείας τοῦ Νομοσχεδίου. Ἀπεφασίσθη ὅθεν νὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον νόμου ὡς εἶχεν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπεξεργασίας καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸ Σῶμα ἐν κοινῇ πλέον συνεννοήσει καὶ περὶ τοῦ συστήματος καὶ περὶ τῆς περιφερείας ν’ ἀποφασίσῃ. Ἠκούσαμεν σήμερον τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ἐκπρόσωπον τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ἀναπτύσσοντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ μειονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος πλὴν τῆς θεωρητικῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν πρὸς τὸ σύστημα, ὡς ἐπιστήμων, ἔχει. Βεβαίως θεωρῶ ἱκανοποίησιν μεγάλην διὰ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀνήκω, ὅτι ὁμολογεῖται ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεκλογικῶς μέχρι φόρτου ἠθελήσαμε νὰ καταστήσωμεν ἀντιληπτὸν τόσον εἰς τοὺς ἀξιοτίμους ἀρχηγοὺς τῶν διαφόρων κομμάτων τῶν κεκηρυγμένων ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ὅσον καὶ εἰς τὸν λαόν, ὅστις ἐπρόκειτο διὰ τῆς ψήφου του νὰ κρίνῃ. Καὶ εἶναι ἱκανοποίησις μεγίστη, διότι ὄντως καὶ μετεκλογικῶς καὶ τώρα ὁμολογεῖται, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ κρατικὴ μηχανὴ ἐὰν δὲν ὑφίστατο τὸ Λαϊκὸν κόμμα, παρὰ τὴν μὴ ὑπαιτιότητα αὐτοῦ τὴν θυσίαν τῆς συμπράξεως καὶ ἑπομένως τοῦ σχηματισμοῦ Κυβερνήσεως ἱκανῆς νὰ προχωρήσῃ τὴν κρατικὴν μηχανήν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι μετὰ συμπαθείας ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τὴν ἐπαγγελματικήν, ἀλλὰ δὲν θεωρεῖ, ὅτι ὄντως εἶναι τοιαύτη ἡ ὀργάνωσις τῶν σωματείων, ὥστε νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἄμεσος ὑπ’ αὐτῶν ἐκλογὴ Γερουσιαστῶν. Συμμερίζομαι πλήρως τὴν συμπάθειαν καὶ ἐκτίμησιν τὴν ὁποίαν τρέφει ὁ κ. Σοφούλης πρὸς τὰς παραγωγικὰς καὶ τὰς ἐπιστημονικὰς τῆς Χώρας δυνάμεις. Δὲν θὰ ἐκηρυσσόμην δὲ καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐνταῦθα ἐναντίον τῆς ἐκπροσωπήσεως αὐτῶν ἐὰν καὶ ἐγὼ δὲν ἐφρόνουν, ὅτι εἴμεθα τελείως ἀνοργάνωτοι πρὸς τοῦτο. Ἡ γνώμη ἡ ἐκφρασθεῖσα περὶ ἐκπροσωπήσεως τοῦ κλήρου, εἶναι γνώμη ἡ ὁποία παρὰ τὸ λεχθέν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἀναδρομική, εἶναι κατὰ τὴν γνώμην μας, γνώμη ἀπολύτως σεβαστή. Ὁ κλῆρος, ἔχει ἀναμφισβητήτως προσφέρει πολλὰς ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας εἰς τὴν χώραν καὶ πάντοτε ὑπῆρξεν εἰς τὸ ὕψος τῆς Ἐθνικῆς του ἀποστολῆς καὶ θὰ ἠδύνατο καὶ νὰ ἀξιώσῃ ἐκπροσώπησίν του ἐν τῷ ἑνὶ ἔστω τῶν δύο ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς γενικῆς ἀρχῆς τῆς ἀμέσου ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐκλογῆς θὰ ὁμολογηθῇ δὲ ὑπό πάντων, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ κάθοδος τοῦ κλήρου εἰς τὸν προεκλογικὸν σάλον ἤθελεν εἶναι ἥκιστα ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν Ἐκκλησίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπομεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, βλέπομεν σήμερον υἱοθετούμενον ὑπὸ τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Διεκηρύξαμεν ὡς ἀπαραίτητον, προτοῦ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου καὶ καθορίσωμεν τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, νὰ λύσωμεν προκαταβολικῶς τὸ ζήτημα τοῦ συστήματος τῆς ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν. Ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι διὰ τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν ἀπῃτεῖτο συγχρονισμός. Ἤδη ἐξεφράσθη ἡ ἐπιθυμία, ἐπιβαλλομένη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων οὐχὶ μόνον τοῦ συγχρονισμοῦ τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς διενεργείας ταὐτοχρόνως. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μας καὶ τὴν δήλωσιν τριῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἀποτελεσάντων μάλιστα διὰ τῆς ψήφου των τὴν πλειοψηφίαν ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ, ὅτι ἐὰν ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικὸν διὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν Βουλευτῶν θὰ μετατρέψωσι τὴν γνώμην των ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ καὶ θὰ κηρυχθῶσιν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαῖον καὶ διὰ τὰ δύο Σώματα νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ὅθεν τὸ πρῶτον σημεῖον καὶ τὸ κύριον τὸ ὁποῖον δέον νὰ ἀπασχολήσῃ ὑμᾶς, κ. Βουλευταί. Ἡμεῖς ἐκηρύχθημεν ἀνέκαθεν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἀπὸ τοῦ 1886 καὶ ἐντεῦθεν ἐφηρμόσθη, μὲ ἀποτελέσματα ἱκανοποιητικὰ διὰ τὴν Χώραν μας.

§67Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ πλειοψηφικὸν ἰσχύει ἀπὸ τοῦ 1844.

§68Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐννοῶ μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ πλειοψηφικοῦ συστήματος, ὁμιλῶ περὶ ὁλοκλήρου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει παραδεχθῇ καὶ συνηθίσει ὁ λαὸς καὶ τὸ ὁποῖον χωρὶς κἄν νὰ ἐρωτηθῇ ὁ κυρίαρχος λαός, κατηργήθη κατὰ μίαν ἀνώμαλον περίστασιν ἐπαναστατικῷ δικαίῳ.

§69Δ. ΡΟΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βίᾳ. Ὄχι δικαίῳ.

§70Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μακρὰ παρακολούθησις τοῦ συστήματος τούτου πείθει πάντα καλῆς πίστεως συζητητήν, ὅτι περιλαμβάνει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα διὰ τὴν λαϊκὴν ἐκπροσώπησιν, τὴν ἐκλεκτικότητα ὅσον καὶ τὴν ἀπόλυτον ἐκλογήν, καὶ τέλος τὴν τῶν μέσων εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἰσχυρὰν καὶ βιώσιμον.

§71Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Πλειοψηφικὸν ἐννοεῖτε πάντοτε μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ μὲ σφαιρίδια;

§72Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ πλειοψηφικὸν ὅπως ἐξήγησα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσσηνίας Συνάδελφον, τὸ ἐννοῶ, πλειοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ μὲ σφαιρίδιον ἀναποσπάστως. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐννοῶ τὸ ἐκλογικὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόζετο μέχρι τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 καὶ τὸ καταργηθὲν οὐχὶ κοινῇ ἀξιώσει χαρακτηριζόμενον ὡς ἀναχρονιστικόν, ὡς λέγεται ὑπό τινων, ἀλλὰ καταργηθὲν ἐκ λόγων σκοπιμότητος καὶ πρὸς ἐπικράτησιν τῶν ἐφευρετῶν τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς.

§73Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος.

§74Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σεῖς ὑποστηρίζετε πλειοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ σφαιρίδιον. Δὲν βλέπω νὰ εἶσθε σύμφωνος μὲ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ὡς ἐκαυχήθη ὁ κ. Σοφούλης, ὅτι εἶσθε σύμφωνος.

§75Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Βεβαίως. Τὴν γνώμην ἄλλως τε τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος ἐπισήμως θὰ τὴν εἴπῃ ὁ Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἐγὼ ὁμιλῶ ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας καὶ ὡς μέλος ἁπλοῦν τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἡ ἐρώτησίς σας ὅμως μοῦ δίδει τὴν ἀφορμὴν νὰ διευκρινήσω καὶ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχει οὐδεμία σύμπτωσις μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ὡς ἐπανειλημμένως ἐτόνισα ἡμεῖς ὁμιλοῦντες περὶ πλειοψηφικοῦ εἴτε δημοσίᾳ εἴτε εἰς ἰδιαιτέρας συζητήσεις εἴτε ἐνταῦθα, ἐννοῦμεν τὸ πλειοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ σφαιρίδιον τὸ ἐφαρμοσθὲν ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ καταργηθὲν ὑπὸ τῆς ἐπαναστάσεως.

§76Γ. ΜΟΔΗΣ. Μήπως γνωρίζετε ὁ ἱδρυτὴς τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος τῷ 1906 ὑπὲρ ποίου συστήματος ἦτο;

§77Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν ἀφοῦ τὸ γνωρίζετε ὑμεῖς νὰ τὸ ἀγνοῶ ἐγώ;

§78Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἦτο ὑπὲρ τῆς στενωτάτης περιφερείας.

§79Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μάλιστα ὑπὸ ὅλως ἄλλας συνθήκας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι καταφανὲς τόσον ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὅσον καὶ ἐν τῇ Βουλῇ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ ἐκπροσώπου τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων εἶναι, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καταδικάζει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ κηρύσσεται ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, ὡς καὶ πρὸ ὀλίγου εἶπον, σύμπτωσις μεταξὺ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος καὶ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων μόνον ὀνομαστικὴ δύναται νὰ εἶναι, ψιλῷ ὀνόματι, εἶναι δὲ τοῦτο καταφανές, διότι οἱ ὑποστηρίξαντες ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικὸν καθωρίσαμεν ὡς τοιοῦτον τὸ μ’ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ μὲ σφαιρίδιον. Εἴθε νὰ κατορθωθῇ ἐκ τῆς γενομένης ἐνταῦθα συζητήσεως νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος ἐξοικονομήσεως καὶ συμπτώσεως γνωμῶν ἐπὶ ἑνὸς συστήματος καὶ αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ νὰ διεξαχθῶσι κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεχόμενον οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν ὡς γνησίων καὶ ἐκπροσωπούντων τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων παρέλειψε νὰ ἀναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν γνώμην τινα τὴν ὁποίαν ἐν ἐπισήμῳ συνεδριάσει τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνέφερεν. Παραδόξως εἶδα αὐτὴν δημοσιευμένην ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ὡς δῆθεν ὑποστηριχθεῖσαν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἐν ᾧ οὐδεὶς λόγος οὐδέποτε ἐγένετο ἐν αὐτῇ. Τὴν γνώμην δηλαδὴ τῆς ὑφ’ οἱονδήποτε σύστημα καὶ εἰς οἱανδήποτε περιφέρειαν διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, διὰ τοῦ χωρισμοῦ τῆς πρωτευούσης ἐκ τῶν περιχώρων, ἢ ἀπὸ τὴν περιφέρειαν ἡ ὁποία θὰ καθωρίζετο διὰ τοῦ γενικοῦ νομοσχεδίου. Ἐναντίον τῆς γνώμης ταύτης, ὄχι μόνον διαμαρτύρομαι ὡς πολιτευτὴς τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ ἐπικαλοῦμαι ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν νὰ μὴ θελήσῃ, προκειμένου νὰ ψηφίσῃ ἐκλογικὸν νόμον, καθορίζοντα τὸν τρόπον ἐκλογῆς νέου ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, νὰ περιλάβῃ τοιαύτην διάταξιν ἡ ὁποία ἀσφαλῶς, θὰ δώσῃ λαβὴν εἰς νέας ἀμφισβητήσεις τῆς ἐκφράσεως τοῦ Λαϊκοῦ γνησίου φρονήματος, ἀλλ’ ἀντιθέτως, ἀπορρίπτουσα τὴν τοιαύτην πρότασιν νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε αἱ μέλλουσαι νὰ διεξαχθῶσιν ἐκλογαὶ νὰ γίνωσι κατὰ τρόπον ἀνεπίληπτον, πρὸς μέγιστον συμφέρον τῆς Χώρας. Καταφανὴς δὲ εἰς πάντας τυγχάνει ὁ σκοπὸς καὶ ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ὤθησεν εἰς τὴν τοιαύτην πρότασιν.

§80Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὑπῆρχε τοιαύτη πρότασις εἰς τὴν Ἐπιτροπήν;

§81Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι, ἀκριβῶς ἐναντίον αὐτοῦ διαμαρτύρομαι, κύριε Συνάδελφε. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ οὐδέποτε ὑπεστηρίχθη τοιαύτη πρότασις. Μόνον ἐν ἀνεπισήμῳ τινὶ ὁμιλίᾳ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξέφρασε τὴν γνώμην, ὅτι ἐὰν ἐφηρμόζετο ἡ νομαρχιακὴ περιφέρεια καὶ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, πάντως ἡ πρωτεύουσα ἔδει νὰ ἐξαιρεθῇ τοῦ κανόνος τούτου καὶ νὰ δώσῃ ἰδίους ὑποψηφίους. Ὅταν ἠρώτησα τοῦτον ποῦ στηρίζει τὴν τοιαύτην γνώμην, εἶπεν εἰς ἐμέ, καὶ εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Συναδέλφους, οἵτινες παρίσταντο ἐκεῖ, δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ ἂν εἴχατε λάβει μέρος....

§82Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ὄχι δὲν παριστάμην.

§83Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. ... εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ νοοτροπία καὶ τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ στοιχεῖα συντηρητικὰ ἀπὸ στοιχεῖα ἔχοντα ἀστικὴν διανοητικότητα νὰ ἐπηρεάζεται εἰς ἀποτελέσματα ἀπὸ τὰς ψήφους τῶν ἀγροτικῶν στοιχείων τῆς νομαρχιακῆς ἢ ἔστω καὶ αὐτῆς τῆς ἐπαρχιακῆς περριφερείας. Καὶ ἠρώτησα αὐτὸν τότε, μὲ ὅλον τὸν φόβον τῆς παρεξηγήσεως, ἡ ὁποία γεννᾶται πάντοτε καὶ τῆς ὁποίας γίνομαι ἐγὼ ἀφορμὴ ὁσάκις θίγω τὸ θέμα αὐτό, ἐὰν ἡ διανοητικότης τῶν ἀγροτῶν τῶν ἐρχομένων εἰς τόσην μετὰ τῆς πρωτευούσης, ἀπὸ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς καὶ αὐτῶν εἰς τόσην, λέγω, στενὴν ἐπαφὴν εἶναι διάφορος, ἀπὸ ὅ,τι ἔπρεπε νά χαρακτηρίσωμεν τὴν χωρίζουσαν, εἰς τὰ κομματικὰ μάλιστα ζητήματα, τοὺς πρόσφυγας ἀπὸ τοὺς γηγενεῖς. Καὶ δὲν θὰ ἔπρεπεν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ν’ ἀποτελέσωσιν ἰδίας περιφερείας οἱ μεγάλοι περὶ τὴν πόλιν συνοικισμοὶ καὶ ἡ πρωτεύουσα, μίαν στενὴν ὅμως στενωτάτην περιφέρειαν;

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Σοφούλης προέτεινε τὸν περιορισμὸν αὐτόν, διότι ἡ περιφέρεια θὰ ἦτο πολὺ εὐρεῖα.

§85Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σύμφωνοι. Καὶ ἐγὼ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λέγω νὰ τὴν κάμωμεν στενωτάτην. Δράττομαι, λοιπόν, τῆς εὐκαιρίας ἐκ τῶν γραφομένων εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν νὰ φέρω ἐγὼ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὁρμώμενος ἀπὸ τῆς εἰλικρινοῦς προθέσεως νὰ ἴδω τόσον τὸν νόμον περὶ Γερουσίας καταρτιζόμενον κατὰ τὸν ἀρτιώτερον δυνατὸν τρόπον, ὥστε τὸ νέον Σῶμα, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποτελέσῃ μίαν ἐκ τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας, νὰ καταστῇ ἀντάξιον τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ, ὅσον καὶ ἐν τῇ ἐπιθυμίᾳ καὶ εὐχῇ ἵνα αἱ μέλλουσαι νὰ λάβωσι χώραν ἐκλογαὶ διεξαχθῶσι κατὰ τρόπον μὴ ἐπιδεχόμενον ἀμφισβήτησιν διὰ τὴν γνησιότητα αὐτῶν.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκφράζετε τὴν γνώμην τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος;

§87Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι, τὴν ἀτομικήν μου. Ἔχω δὲ τὴν εὐτυχίαν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἔχω παρόντα τὸν ἀρχηγόν μου.

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶσθε ἐκ τῶν ἐξεχόντων μελῶν τοῦ κόμματος, καὶ ὑποθέτω, ὅτι δὲν διαφωνεῖτε. Ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς κάμω τὸ ἴδιον ἐρώτημα, ποὺ ἔκαμα καὶ εἰς τὸν κ. Σοφούλην: ἐὰν εὑρεθῆτε πρὸ τοῦ διλήμματος, πλειοψηφικὸν καὶ στενὴν περιφέρειαν ἢ ἀναλογικόν, τί θὰ προτιμήσετε;

§89Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω τὴν ἰδίαν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωσε καὶ ὁ κ. Σοφούλης, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντῶ ἐπὶ διλημμάτων. Ἐγὼ εἶπα τὴν γνώμην μου.

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡμεῖς ἐκφράζομεν τὰς ἰδέας μας, ἡ δὲ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ.

§91Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Σοφούλης ἐθέσατε ὡς προϋπόθεσιν τρόπον τινὰ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν. Δὲν θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὑποβάλετε, ἀφοῦ συμφωνεῖτε κατ’ ἀρχήν, ἀπὸ κοινοῦ μίαν πρότασιν νόμου περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν, καὶ κατόπιν, ἀφοῦ ἀποφασίσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου περὶ Γερουσίας; Διότι, ἀφοῦ συμφωνεῖτε ὅτι δι’ ἀμφότερα τὰ Σώματα πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαῖον τὸ σύστημα—ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ἐπ’ αὐτοῦ — καὶ θέλετε προκαταβολικῶς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς βουλευτῶν, νομίζω ὅτι διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὑποβληθῇ ἕνα σχέδιον νόμου, καθορίζον τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ κατόπιν, ἀφοῦ ἀποφασίσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν.

§92Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπετε νὰ ὑποβληθῇ κοινὸν σχέδιον νόμου περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, διότι δὲν ἐπετεύχθη μία κοινὴ συμφωνία ἑνὸς μέρους τῆς Βουλῆς τοσούτου, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλπίς, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Μὴ ἐμιλῶμεν περὶ πλειοψηφικοῦ καὶ ἀναλογικοῦ. Ἕκαστον σύστημα ἔχει ἓν σύνολον, τὸ ὁποῖον τὸ διακρίνει ἀπὸ τὸ ἄλλο καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ μία κοινὴ πρότασις νόμου καὶ διὰ τοῦτο, κατ’ ἀνάγκην, ἐκτίθενται αἱ γνῶμαι εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἀντιλήψεων ἑκάστου κόμματος ἢ καὶ ἑκάστου βουλευτοῦ, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐκ τοῦ συνόλου τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκτεθοῦν ἐνταῦθα, νὰ σχηματίσῃ γνώμην καὶ καταλήξῃ εἰς συμπέρασμα, ἀπόρροια τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι ἓν νομοσχέδιον ἢ μία πρότασις. Ἐὰν συμφωνῶμεν μὲ τὸν κ. Σοφούλην, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα, ὑπὸ τὴν ὁποίαν παρέστη, ὡς πρὸς ἓν σημεῖον, διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς ἄλλην.

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλετε καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δέ, νὰ ἀπαντήσετε εἰς τὸ δίλημμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔθεσα, διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀπαντᾶτε εἰς αὐτό, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ γνωρίζωμεν, ἂν ὑπάρχῃ πιθανότης νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ πλειοψηφικόν.

§94Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πλανᾶσθε εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχει δίλημμα. Ἐδῶ ὑπάρχουν προτάσεις, σκέψεις, γνῶμαι ὑποβαλλόμεναι εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ ἐκλέξῃ οἱανδήποτε θέλει.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ σχηματίσωμεν ὅμως ἀντίληψιν περὶ τῶν ἐπικρατουσῶν γνωμῶν, πρέπει νὰ εἶσθε σαφεῖς. Θὰ εἴπητε: προτιμῶ τὸ Α σύστημα· ἂν δὲ δὲν προτιμᾶτε τὸ Α, νὰ προτιμήσετε τὸ Β.

§96Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἂν δὲν ἔχωμεν ἀναλογικόν, σεῖς τί προτιμᾶτε μεταξὺ στενῆς καὶ εὐρείας;

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἐπεκράτει τὸ πλειοψηφικόν, ἀναμφισβητήτως θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας. Οὔτε ζήτημα ὑπάρχει.

§98Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει δίλημμα. Δι’ ἡμᾶς ὑπάρχει τὸ γενικὸν ζήτημα, ὅτι θέλομεν αἱ μέλλουσαι ἐκλογαὶ νὰ διεξαχθῶσι κατὰ τρόπον ἄμεπτον καὶ οὐχὶ ὅμοιον προσφάτων τοιούτων. Δι’ ἡμᾶς ὑπάρχει τὸ δίλημμα, ὅτι δὲν εἶνε περιστάσεις αἱ σημεριναὶ τὰς ὁποίας διατρέχομεν, δι’ ἕκαστον κόμμα νὰ ἐμμένῃ εἰς ἀπόψεις καὶ συστήματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τὸ ὠφελήσουν ἔναντι τῶν ἄλλων, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ γενικὸν συμφέρον, εἰς τὴν ὁμαλότητα τῆς Χώρας. Τὸ δίλημμα δι’ ἡμᾶς εἶναι, ὅτι εὑρισκόμεθα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐκφράσεως τῆς λαϊκῆς θελήσεως, πρὸ ἀνατροπῆς ἑνὸς συστήματος καθιερωθέντος διὰ νόμου καὶ ἰσχύσαντος ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἔδωκε τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τῆς διαμορφώσεως μιᾶς ὁλοκλήρου σειρᾶς πολιτικῶν παραδόσεων. Καὶ εἴμεθα σαφῶς, σαφέστατα καὶ μονοτόνως τὸ ἐπαναλαμβάνομεν ἀπὸ δεκαετίας, κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ λαϊκῶς εὐσυνηδήτου, τοῦ γνησίως ἀποδίδοντος τὸ φρόνημα, τὰς σκέψεις, καὶ τὰς θελήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤτοι τοῦ πλειοψηφικοῦ, μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ σφαιρίδιον. Κατερχόμενος τοῦ βήματος μίαν πρὸς ὑμᾶς ἔκκλησιν θέλω καὶ πάλιν ἐπαναλάβει, ὅτι καθῆκον ἁπάντων ἡμῶν εἶναι νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος οἱονδήποτε ὑπολογισμὸν εἴτε ἀτομικὸν εἴτε κομματικὸν καὶ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ νὰ δώσωμεν Κυβέρνησιν βασιζομένην ἐπὶ τῆς ἀληθοῦς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ὁμαλότητα ἡ ὁποία ἐπανειλημμένως ἐκφράζεται ὡς ποθητὴ ὑπὸ πάντων, ἀλλ’ οὐδεὶς κάμνει τὴν χειρονομίαν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀπαραιτήτων ἐκείνων μέτρων ἅτινα δύνανται ἀσφαλῶς καὶ ὁριστικῶς νὰ μᾶς φέρουν πρὸς αὐτήν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης.

§100Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Συμφωνοῦμεν, κ. Συνάδελφοι, πρὸς τοὺς ἔχοντας τὴν γνώμην, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας θὰ εἶναι συντελεστικὸς διὰ τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ Πολιτεύματος καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἐνδείκνυται ἡ μετὰ τῆς μείζονος δυνατῆς ταχύτητος ἐπιδίωξις τοῦ θεσμοῦ τούτου. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ὑπερβάλλωμεν τὴν ἀξίαν τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἡ ὁλοκλήρωσις τοῦ Πολιτεύματος καθ’ ἡμᾶς θὰ ἐπέλθῃ κατὰ πολὺ μείζονα λόγον ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς πράγματι τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας καί φρονοῦμεν ὅτι διὰ τῶν μέτρων τούτων θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐν πραγματικῷ δημοκρατικῷ πλαισίῳ ἀνύψωσις καὶ ὁλοκλήρωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτεύματος. Ἐφόσον δὲ θέλομεν νὰ ἐφαρμόζωμεν τὴν Γερουσίαν δὲν πρέπει, κ. Συνάδελφοι, νὰ παραβλέψωμεν τὸ γεγονός, ὅτι κατὰ τοὺς τρέχοντας χρόνους ὁ λαὸς ἀποβλέπει εἰς τὴν Γερουσίαν μετὰ μείζονος ἐμπιστοσύνης, ἐκείνης τὴν ὁποίαν ἐδείκνυεν ὅτε ἀνέμενε τὸν θεσμὸν τοῦτον πρὸ ἡμίσεως αἰῶνος. Τότε μὲν ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Γερουσία θὰ γίνῃ τὸ ἱερὸν σκευοφυλάκιον τῶν κουρασμένων ψυχικῶς καὶ ἠθικῶς, σήμερον δὲ ὁ λαὸς φρονεῖ, ὅτι ἡ Γερουσία θὰ εἶναι ὁ ἕτερος πόλος τοῦ Πολιτεύματος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐκπροσωπῇ τὴν σύνεσιν, τὴν γαλήνην καὶ ἀπάρνησιν τῶν πολιτικῶν ὀξυτήτων κατὰ τὴν παρασκευὴν τῶν νόμων καὶ κατὰ τρόπον ἐπιστημονικώτερον καὶ μᾶλλον συγχρονισμένον καὶ ψυχολογημένον. Αἱ ἐντυπώσεις τοῦ λαοῦ ἐν προκειμένῳ εἶναι ὅτι, ὡς ἀνέμενεν ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὸ νομοτελεστικὸν ἔργον καὶ τὸν περιορισμὸν τῶν πολιτικῶν αὐτῆς σκοπῶν, τοιουτοτρόπως ἀπὸ τῆς Γερουσίας θὰ δύναται νὰ ἀναμένῃ τοὺς ἄλλους ἐκείνους σκοπούς, περὶ τῶν ὁποίων προωμίλησα. Καὶ ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὑπ’ ὄψιν θέματος. Συμφωνοῦμεν, κ. Συνάδελφοι, πρὸς τοὺς ἐκφράζοντας ἀμφιβολίας ὡς πρὸς τὸ σκόπιμον τοῦ προορισμοῦ εἰς ἐνενήκοντα μόνον ἕδρας τῶν Γερουσιαστῶν, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἐκλεγῶσιν ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Παρετηρήθη ἂν αἱ ἐκλογαὶ τῶν Γερουσιαστῶν θὰ εἶναι ἄμεσοι ἢ ἔμμεσοι, διετυπώθησαν δὲ καὶ διάφοροι γνῶμαι ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος. Δὲν δυνάμεθα ὅμως εἰσέτι νὰ ἀτενίσωμεν εἰς ἔμμεσον ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας. Βεβαίως ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν τὸ ταχύτερον εἰς ἁπάσας ἐκείνας τὰς κατοχυρώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέψουν εἰς ἡμᾶς εἰς προσεχὲς μέλλον ἐκλογὴν τῆς Γερουσίας δι’ ἀμέσου ὁδοῦ. Ἀλλὰ σήμερον αἱ ἄμεσοι ἐκλογαὶ δὲν ἐνδείκνυνται. Καὶ τίθεται τὸ ἐρώτημα: Πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ δικαίωμα τῶν εἴκοσι ἑδρῶν, μεταξὺ τῶν 90 ἢ τῶν 100, τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ἡ Γερουσία κατὰ τὴν ἐκλογὴν εἰς τὰ διάφορα Ἐπιμελητήρια ἢ ἄλλας ἀναλόγους ὀργανώσεις; Εἰς αὐτό, κ. Συνάδελφοι, εἶμαι ὅσον τὸ δυνατόν ἐπιφυλακτικός. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ ἐμπορικός, ὁ ἐπαγγελματικὸς καὶ ὁ βιομηχανικὸς κόσμος εἶναι μεθ’ ἱκανῆς ἀρτιότητος ὠργανωμένος, ὅπως παρουσιάσῃ μίαν ἔγκυρον ἐκλογήν. Ἀλλ’ οἱ ἄλλοι κλάδοι τῆς πνευματικῆς καὶ βιωτικῆς ἱκανότητος τοῦ λαοῦ δὲν εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς ὀργανωτικὴν θέσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν ἄμεσον καὶ ἔγκυρον ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης αὐτῶν. Μετὰ μείζονος βεβαίως ἐμπιστοσύνης ἀτενίζομεν πρὸς τὰς ἄλλας ἐκείνας λαϊκὰς μάζας, καὶ πρῶτον εἰς τὴν ἐκπροσώπησιν τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ τοῦ πρὸς τοῦτον συναφοῦς γεωργοκτηνοτροφικοῦ κόσμου, τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐκπροσώπησις. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν φανῶμεν φειδωλοί, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπροσώπησιν καὶ τῶν ἄλλων βιωτικῶν ἐκδηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται μὲ δικαίας ἀξιώσεις, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χαράξωμεν σήμερον ἀσφαλῆ τοῦ πρέποντος τὰ ὅρια. Ὁ κλῆρος δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ παραστῇ, νὰ ἐκπροσωπηθῇ ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Δὲν γνωρίζω μάλιστα, ἐὰν ἡ ἐμφάνισις αὐτοῦ ἐν τῇ Γερουσίᾳ θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀπάλυνσιν διαφόρων συζητήσεων, οἱ ὁποῖαι ἐμφανίζονται μὲν κατὰ πλάσμα ὡς ἐκκλησιαστικαὶ ἢ δογματικαί, οὐσιαστικῶς ὅμως δὲν εἶναι ἢ παραφυάδες διαφόρων πολιτικῶν ἢ πολιτειακῶν ἀνταγωνισμῶν. Ἡ ἐκπροσώπησις τῆς Ἀκαδημίας καὶ τοῦ Πανεπιστημίου κατ’ ἐπέκτασιν ἐπίσης πρὸς τὸν κλῆρον εἶναι εὐκτέα, ἀλλ’ ὅλων τούτων ἡ ἐκδήλωσις ὑπὸ τὴν μᾶλλον περιωρισμένην ἀριθμητικῶς μορφὴν εἶναι πιθανὸν νὰ εἶναι δυνατή. Καὶ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι εὑρέθημεν καὶ πρὸ ἐκπληττουσῶν προτάσεων καὶ ἄλλων ὀργανώσεων, τῶν ἠθοποιῶν π.χ. ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἀκόμη διαφόρων κλάδων τῆς κοινωνίας, ζητούντων ἄμεσον ἐκπροσώπησιν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ὥστε πρέπει κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον νὰ πλησιάσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν 110 Γερουσιαστῶν, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς ὁ μέλλων ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν δι’ ὀργανώσεων ἐκπροσώπησιν, νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν μικρός. Οἱ 10 ὑπολειπόμενοι, οἵτινες μέλλουσι νὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, πρέπει γενικῶς νὰ περιβάλλωνται διὰ γενικωτάτων προσόντων, κατὰ τῶν ὁποίων οὐδεὶς νὰ δύναται νὰ ἀντείπῃ τι. Μάλιστα ἀφήνω ὅτι, ἐνῷ εἰς τὴν ἄλλην ὑπαλληλικὴν ἱεραρχίαν ἡ Κυβέρνησις ἐσταμάτησεν εἰς τὸν βαθμὸν τῶν Διευθυντῶν, ὅστις εἶναι βαθμὸς κατώτερος τοῦ ὑποστρατήγου, οὐχ ἧττον δίκαιον εἶναι νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τοὺς Γενικοὺς Διευθυντὰς καὶ τοὺς Γενικοὺς Γραμματεῖς, διότι διὰ τῆς μακρᾶς καὶ εὐδοκίμου ὑπηρεσίας εἶνε δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι μίαν ἡμέραν εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἐκπροσωπῆται ἐν μείζονι πλαισίῳ ὁ ὑπαλληλικὸς κόσμος, ἀλλὰ πλαισίῳ ἐγκύρου εὐθύνης. Ἀλλὰ τὸ ἐπίμαχον ζήτημα, Κύριοι, δὲν εἶναι τὸ μέχρι τοῦδε θιγέν, τὸ ὁποῖον, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, καταντᾷ πλέον ἁπλοῦν, ἀλλ’ εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Μοὶ δίδεται ἡ εὐκαιρία, Κύριοι, καὶ ἡ ὑποχρέωσις νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῶν δισταγμῶν καὶ τῶν παρατηρήσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας καὶ πρὸ τριετίας εἶχον διατυπώσει κατὰ τὸν χρόνον τῆς εἰσαγωγῆς, ἀκαίρου κατ’ ἐμέ, τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Καὶ τώρα, ἐὰν ὑπάρχουν οἱ ἀμφισβητοῦντες περὶ τοῦ ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς τότε εἰσήχθη τὸ σύστημα αὐτό, νομίζω ὅτι περιωρίσθη εἰς ἀπείρως μικρότερον ἀριθμὸν ἡ ποσότης τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκείνων, οἵτινες ἀμφισβητοῦσιν, ὅτι, ἀντὶ μικρῶν ἀνταλλαγμάτων εὐνοϊκῶν, τὰ ὁποῖα παρέσχε τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ὑπῆρξεν εἰσαγωγεὺς μειονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἔφθειραν ἀνεπανόρθωτως τὸν πολιτικὸν ὀργανισμὸν τῆς Χώρας. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἀπὸ κοινοῦ θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς προτιμήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος διά τε τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν, ὄχι διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δύο διάφορα συστήματα ἐκλογῆς διὰ τὰ δύο διάφορα Σώματα, ἀλλὰ διότι δὲν εἶναι κανονικόν, οὐδὲ ἐνδεικτικὸν πολιτισμοῦ τινος παρ’ ἡμῖν, ἐφ’ ὅσον εἰς τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δῶσαν ἐξετάσεις, ἔχει ἀπορριφθῆ δυσεπανορθώτως. Βεβαίως δύνανται νὰ ὑπάρχουν δύο ἐκλογικὰ συστήματα εἰς τὰ Νομοθετικά μας Σώματα. Ἀλλά, Κύριοι, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι, ἐνῷ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἤκμασε κατὰ τοὺς ἐκλογικοὺς ἀνταγωνισμούς, ἐπέφερεν ὅμως δυσεπανόρθωτον ἐξ ἄλλου χαλάρωσιν καὶ διαφθορὰν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν τῆς Χώρας. Ἐπέφερεν ἀνταγωνισμοὺς μεταξὺ φίλων καὶ ἐκεῖ, ὅπου ὠρθοῦντο κατὰ τὰς προεκλογικὰς ἡμέρας ἀνταγωνισμοὶ ὀξεῖς μέν, ἀλλ’ ἔντιμοι, ἐδημιουργήθη ἓν συνεχὲς μαρτύριον, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἀσθενέστεροι χαρακτῆρες ὑπεχώρησαν, εὗρον δὲ λαμπρὸν ἔδαφος ἀναπτύξεως ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ τυχοθηροῦντες, οἵτινες ἐζήτουν νὰ εὕρουν τὴν γραμμὴν τῆς ἐλάσσονος ἀντοχῆς ἑνὸς συστήματος, ἵνα πνίξωσι δι’ αὐτοῦ τὴν λαϊκὴν συνείδησιν. Καὶ εἴχομεν οὕτω, ἀντὶ ὀλιγοημέρων ἀγώνων μεταξὺ ἀντιπάλων, τὸν ἀλληλοσπαραγμὸν μεταξὺ φίλων καὶ ψευδοφίλων — πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀπεδεικνύει, ὅτι δὲν ἤμβλυνε πραγματικῶς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Τοῦτο δέ, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν καθίστατο ἐνδεχόμενος ὁ καταρτισμὸς ἑνὸς συνδυασμοῦ κατὰ τὸ εὐκταῖον, καθίστατο ἀμέσως πιθανὸς ὁ καταρτισμὸς ἑνὸς συνδυασμοῦ κατὰ τὸ δοκοῦν καὶ τὸ ἐπιδιωκόμενον. Δὲν πρέπει δὲ νὰ παραγνωρίσωμεν, Κύριοι, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἐρριζοβόλησε καὶ δὲν κατενοήθη εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν, διότι ὡς λέγουν ξένοι συγγραφεῖς, δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα σοβαρὰ ἀντίδρασις ἐκ μέρους τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, καὶ ἐὰν μὲ τὸ πλειοψηφικὸν μαχόμεθα μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀριθμούμεθα. Ἐν Ἑλλάδι, Κύριοι, μαχόμεθα διὰ παντὸς συστήματος καὶ διὰ πάσης ὁδοῦ, διότι ὁ ἀτομικιστικὸς καὶ μαχητικὸς ἡμῶν χαρακτὴρ δὲν ἑλκύεται ἢ παρελκύεται ἀπὸ τῶν συστημάτων, ἀλλ’ ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ τὴν φύτραν τοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Ὁ ἀτομικιστικὸς ἡμῶν χαρακτὴρ εὑρίσκει τρόπον νὰ μάχεται καὶ ἐὰν πρόκειται περὶ ἐπιθέσεως σοβαρᾶς καὶ περὶ ἐκλογῆς ἐνοριακῶν Ἐπιτροπῶν. Καὶ ἂς μᾶς εἴπουν οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ συστήματος, ἐὰν φρονοῦν, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς αὐτῶν, μετὰ τριετεῖς ἐργώδεις προσπαθείας, κατενόησαν κἂν τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐρείδεται τὸ σύστημα ἐκεῖνο. Ὁ λαὸς ἡμῶν ταύτην τὴν ἐντολὴν δίδει: προτιμῶ τὸν Α βουλευτὴν ἀκόλουθον τοῦ Β ἀρχηγὸν καὶ τὸν ἀποστέλλω. Δὲν ἐννοεῖ τὴν ἕνωσιν τῶν Β ἀρχῶν, τῶν δυσυπάρκτων, ἢ καὶ ἂν ἐννοῇ τὶ ἐκ τούτου ἀδιαφορεῖ ποῖος θὰ εἶναι ὁ Α ἢ ὁ Β Βουλευτής. Εἶναι ἐνδεχόμενον μετὰ πάροδον γενεῶν, ὄχι γενεᾶς, ἐὰν τὰ ἔθιμα τῆς Δύσεως, τὰ ἔθιμα τὰ ὀθνεῖα κατορθώσωσι νὰ χαλαρώσωσι τὰ ἔθιμα τὰ πάτρια ἡμῶν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν, δὲν ζητοῦμεν ἄτομα νὰ μᾶς ἐκπροσωπήσωσιν, ἀλλὰ ζητοῦμεν οἱονδήποτε τε ἀριθμόν, διότι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν ἐκλέγονται Βουλευταί, ἐκλέγονται ἀριθμοί, ἁπλᾶ νούμερα. Ὑπάρχει ἓν τολμηρὸν πείραμα. Εἰς τὸ πείραμα ἐκεῖνο ἐδόθησαν δύο εὐλογοφανεῖς καὶ προσήκουσαι ἐξηγήσεις. Πρῶτον, ὅτι θὰ εἶναι κατάλληλον διὰ τὰς πρώτας ἐκλογάς, εἰς τὰς ὁποίας θὰ προσερχόμεθα οἱ ἀντίπαλοι μετὰ μακρὰν καὶ ὀδυνηρὰν μάχην, νὰ ἦτο σύστημα ἀνακωχῆς. Ἀλλ’ οἱ ὅροι τῶν ἀνακωχῶν εἶναι ὅροι μεταβατικοὶ πάντοτε. Δὲν εἶναι οἱ ὅροι τῆς εἰρήνης. Καὶ δεύτερον, ὅτι ἐνεδείκνυετο διὰ τὴν προχώρησιν ἡμῶν εἰς τὰ πρῶτα βήματα τῆς Δημοκρατίας νὰ χωρῶμεν μετὰ περισκέψεως, ἀφοῦ ἐδώσαμεν τὴν διέξοδον εἰς τὰ κόμματα ὅλα, ἀφοῦ ἐπετρέψαμεν τοὺς μικτοὺς συνδυασμοὺς καὶ ἀφοῦ ἐδοκιμάσαμεν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ διοικούμεθα διὰ μικτῶν Κυβερνήσεων. Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀνενδοιάστως μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης εὐχόμεθα μακροημέρευσιν εἰς τὰς μικτὰς αὐτὰς Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀτερμόνως θὰ εἶναι οὗτος ὁ ἄριστος τρόπος τῆς διοικήσεως τῆς Χώρας. Μᾶς εἶπον ἄλλοι ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν φέρει τὸν κατατεμαχισμόν, τὸν πολλαπλασιασμὸν ἀριθμητικῶς τῶν κομμάτων καὶ ἔφερον παραδείγματα τὴν Ἰταλίαν, τὸ Βέλγιον κλπ. ἀλλὰ τότε ἐλησμόνησαν τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους εἰς τὰς ξένας ἐκείνας χώρας τὸ σύστημα εἶχεν εἰσαχθῆ, ἐνῷ μὲ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα εἰς τὴν Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν εἴχομεν ἀριθμὸν κομμάτων περίπου ὅσα καὶ σήμερον. Δὲν ὀφείλεται εἰς τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, ὅτι δηλ. τὸν ἀριθμὸν τῶν κομμάτων ἐπολλαπλασίασεν ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἡ τότε πολιτικὴ κατάστασις τῆς μονοπλεύρου Βουλῆς ἦτο ἐπαρκῶς ρευστὴ ἀπὸ κομματικῆς συνθέσεως καὶ ἐδημιουργοῦντο τὰ κόμματα, οὐχὶ ὡς ἀποκρυσταλλωμέναι ἀναλλοίωτοι πεποιθήσεις, ἀλλ’ ὡς παρακολούθημα τῶν ροπῶν καὶ λύσεων, τὰς ὁποίας οἱ ἑκάστοτε Ἀρχηγοὶ ἔδιδον εἰς τὰ ἐπίμαχα ζητήματα. Διότι ποῖος ἀγνοεῖ τὸ φαινόμενον κομμάτων τινῶν, τὰ ὁποῖα ἐξησκοῦντο καὶ ἀπησχολοῦντο μὲ ταχύτητα μείζονα τῆς ἑπταετίας, ἡ ὁποία ἐτίθετο εἰς τὰς παχείας καὶ ἰσχνὰς ἀγελάδας τῆς Αἰγύπτου; Σήμερον ὅμως, περιοριζόμενοι εἰς τὴν πραγματικότητα, δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν εἰς ἔργον τύχης τὴν συνέχισιν τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην διακυβερνήσεως ἰσχυρᾶς καὶ δὲν ἔχω λόγον, ἐφόσον δὲν θὰ συζητηθῇ σήμερον λεπτομερῶς τὸ ζήτημα, νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ πλειόνων μειονεκτημάτων τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ θεωρῶ καθῆκον νὰ ὑπομνήσω ὅτι, ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὸ σύστημα τοῦτο, ἐπὶ δέκα ἕξ βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶχον ψηφοφορήσει, οἱ δέκα τέσσαρες εἶχον κηρυχθῆ ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ, δύο δὲ κατ’ αὐτοῦ, ἐν οἷς καὶ ὁ διευθύνων ἤδη τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Τὴν στιγμὴν ταύτην ὁμιλῶν, βλέπω τὴν μοιραίαν ἐπικράτησιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Προσεπάθησε νὰ προτείνῃ συμβιβασμὸν τῶν διεστώτων· προέτεινε σύστημά τι μικτόν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέτρεπεν ἐξ ἑκάστης εὐρείας περιοχῆς οἱ ἡμίσεις βουλευταί, οἱ πρῶτοι ἔχοντες τοὺς πλείονας ψήφους, λαμβάνονται κατὰ σειράν, τουτέστι πλειοψηφικῶς. Ὑπεδείκνυε δὲ ἕν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν τὰς ὑπολοίπους ἡμίσεις ἕδρας νὰ τὰς κατανέμωνται μεταξύ των, σὺν τῷ κόμματι τῷ λαβόντι τὰς ἰδικάς του, νὰ τὰς κατανέμωνται ὅλα τὰ κόμματα. Τοιουτοτρόπως ἐπιτυγχάνεται κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου νὰ προστατεύωνται τὰ κόμματα τῆς μειονοψηφίας ἐν ἑκάστῃ περιοχῇ ἐφαρμόζηται, ἀδιάφορον ἂν μειοῦνται ἔν τινι μέτρῳ τὰ ἄλλα μειονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Σήμερον ὅμως δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ Βουλὴ θὰ δυνηθῇ νὰ ἐξεύρῃ τρόπον τινά, ἂν ἐν τῷ περιθωρίῳ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἐξευρεθῇ τρόπος ἐξοικονομήσεως εὐαρίθμων τινῶν θέσεων διὰ τῶν ὁποίων θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ προστατεύωνται ἀπὸ τὴν αἰφνιδίαν καταδρομὴν τῆς τύχης οἱ ἀριστεῖς τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν καταστῇ δυνατὸν ἀρριδήλως βλέπομεν, ὅτι πρέπει νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πλειοψηφικοῦ. Καὶ λέγει ἡ πρότασις, ἡ ὑπογραφομένη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι μειοῦνται ἢ ἐξουδετεροῦνται τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἀναλογικοῦ, ἐὰν προστεθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐκλεκτικῆς ψηφίσεως δύο ἕως τεσσάρων Γερουσιαστῶν, ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ τῶν ὑποψηφίων. Ἀπαντῶμεν εἰς τοῦτο, ὅτι, βεβαίως, τὸ μειονέκτημα τῶν δύο σταυρῶν καθίσταται κατά τι ὀλιγώτερον ὀξύ. Δὲν ἐξουδετεροῦται ὅμως, οὐδὲ σοβαρῶς μειοῦται τὸ μειονέκτημα τοῦ ἀναλογικοῦ, διότι ἀρκεῖ ἡ συνεννόησις ἡ εὐχερεστάτη μεταξὺ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν κυριωτέρων συνδυασμῶν νὰ μεταβάλῃ ἄρδην τοὺς ὑπολογισμούς μας. Διότι τὸ βασικὸν ἐλάττωμα τοῦ ἀναλογικοῦ εἶναι εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν συνδυασμῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ψυχικὴν ἑνότητα μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων. Δὲν ὑπάρχει ἑνότης. Ἐντὸς τοῦ συνδυασμοῦ ὑπάρχουν πυρῆνες ὑποβλεπόμενοι καὶ ἀλληλομαχόμενοι οἱ ὁποῖοι ἐὰν θὰ ἔχωσιν εἰς τὰς χεῖράς των σταυρόν, θὰ εἶναι εὔκολον νὰ εὕρωσι συμμαχίαν εἰς τὸν μᾶλλον ἁρμόζοντα ἐκ τοῦ ἀντιπάλου συνδυασμοῦ. Ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν προτιμήσεων ἐπέφερε κατὰ 90% τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν, διὰ τῶν ψήφων τῶν ἀντιθέτων. Τοὺς Φιλελευθέρους θὰ τοὺς ἐκλέγουν οἱ λαϊκοὶ καὶ ἀντιθέτως.

§101Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τὴν σειρὰν θὰ δίδῃ ὁ ἀντίπαλος κόσμος.

§102Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἆρα τὴν ἐπιτυχίαν, ἐφόσον θὰ δίδῃ τὴν σειρὰν τὴν δίδει αὐτὸς καὶ ἑπομένως οὔτε τὸν προσήκοντα ἐξασφαλίζει, ἀλλ’ οὐδὲ τοὺς ἀριστεῖς ἐκλέγει καὶ μόνον τοὺς ἐπιτηδείους εὐνοεῖ τὸ σύστημα τοῦτο. Ἂς θέσωμεν, Κύριοι, ἕνα σταυρόν. Ἀλλὰ τότε ἀντὶ νὰ ἔχωμεν σπαραγμὸν συμμαχικὸν θὰ ἔχωμεν καννιβαλισμὸν μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων καὶ τὰ ἐξ ἁμάξης θὰ σύρουν οἱ ἠθικῶς ἀσθενέστεροι καταλλήλως ἐναντίον τῶν Συναδέλφων των. Θὰ ἔχῃ δὲ τὸ μειονέκτημα ἐπιπροσθέτως, ὁ εἷς σταυρός, ὅτι θὰ κινδυνεύουν οἱ ὄντως ἰσχυρότεροι. Διότι θὰ λέγῃ ὁ ὑποψήφιος εἰς τὸν ἐκλογέα. Ὁ Α εἶναι ἰσχυρός, δώσατε εἰς ἐμὲ τὸν σταυρόν, ὁ ὁποῖος εἶμαι φίλος του στενὸς νὰ τὸν συνδράμω καὶ νὰ τὸν προστατεύσω καὶ εἰς τὸ τέλος θὰ περιέλθῃ εἰς κίνδυνον ὁ ἐπίλεκτος Α καὶ θὰ εὑρεθῇ ἐστερημένος τῶν σταυρῶν κατὰ μίαν μεγάλην μονάδα.

§103Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γίνεται ὅμως συναλλαγή.

§104Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ ἓν εἶναι συναλλακτικόν, τὸ ἄλλο καννιβαλικόν.

§105Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τὸ καλλίτερον ἀπὸ ὅλα εἶναι τὸ σφαιρίδιον. Αὐτὸ νὰ προτιμήσωμεν. Δὲν ἔχει κανένα μειονέκτημα.

§106Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν κροῦσιν τῶν ἀντιθέτων αὐτῶν συναισθημάτων ἐξήγησα τότε πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἔδωσα ψῆφον ἀνοχῆς εἰς τὴν ἀναλογικὴν καὶ ἀνέπτυξα ἁπάσας τὰς ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας ὁ χρόνος ἀπέδειξεν ἀληθεῖς. Ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα ἐνδείκνυται, πλειονοψηφικὸν καὶ διὰ σφαιριδίου. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου προστατεύομεν τὸν ἀγράμματον ἐκλογέα ἀπὸ τὴν εὐφυΐαν τοῦ ἐγγραμμάτου ἐπιτηδείου. Διότι ἐὰν διὰ τοῦ σφαιριδίου δύνανται νὰ ἀπατηθῶσι καὶ νὰ ἀπατήσωσι ἕνας, πέντε ἢ δέκα ἀγράμματοι, διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ θὰ ἀπατηθῶσι 40 ἕως 50% ὑπὸ τῶν ἐπιτηδείων ἐγγραμμάτων κατὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν ψηφοδελτίων. Καὶ ποῖος δὲν δύναται νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι παρηγγέλθη ὁ σταυρὸς διὰ τὸν Α καὶ ἀνεγράφη διὰ τὸν Ω;

§107Κ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἔγινε καὶ ἀνταλλαγὴ ψηφοδελτίων. Ἄλλο ἐζήτησεν ὁ ἐκλογεὺς καὶ ἄλλο τοῦ ἐδόθη.

§108Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Αὐτὸ δύναται νὰ θεραπευθῇ διὰ τῶν φωτογραφιῶν τῶν ὑποψηφίων. Θὰ εἶναι ὅμως πολυέξοδον. Ἰδού, Κύριοι, οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους κηρύσσομαι ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωμεν προσθέτους ἐγγυήσεις διά τινας περιωρισμένας ἕδρας. Βεβαίως πρέπει ἕνας ἀριθμός, ὅταν ὑπάρξῃ μεγαλυτέρα ὁμοιογένεια μορφώσεως τῶν περιοχῶν, ὅταν λύσωμεν τὸ ζήτημα τῶν συγκοινωνιῶν καὶ πυκνώσωμεν τὰς συναλλαγὰς τὰς ἐμπορικάς, ὅταν ἡ μόρφωσις τοῦ λαοῦ αὐξήσῃ καὶ καταστῇ μᾶλλον ἑνιαῖος ὁ χαρακτὴρ τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ εἶναι βεβαίως εἰς τὴν περίστασιν ἐκείνην εὐκταῖον τὸ νὰ ἴδωμεν εἰσαγομένην εὐρυτέραν περιοχήν. Σήμερον ὅμως, ὁπότε ὁ ἐπιχωριάζων χαρακτὴρ εἶναι ποικίλλος, δὲν εἶναι νομίζω συμφέρον νὰ εὐρύνωμεν ὑπερβολικὰ τὰ ὅρια τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Διὰ τοῦτο, Κύριοι Συνάδελφοι, κηρύσσομαι ὑπὲρ στενῆς περιφερείας μετὰ σφαιριδίου μὲ τὴν εὐχήν, βεβαίως ὅπως, προϊόντος τοῦ χρόνου, συντελεσθῇ, εἰς τὸ μέλλον ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον διεύρυνσις τῆς περιφερείας. Καὶ ὅταν λέγω, Κύριοι, στενὴν περιφέρειαν, τὴν στενὴν ταύτην περιφέρειαν ἐξαρτῶ βεβαίως καὶ ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ μέτρου. Ἡ περιφέρεια θὰ εἶναι στενωτέρα ὁμαλῶς διὰ τὴν Βουλήν, διότι εἶναι πλείονες οἱ βουλευταί, εὐρυτέρα σχετικῶς διὰ τὴν Γερουσίαν, διότι εἶναι ἐλάσσονες οἱ Γερουσιασταί. Θὰ εἶναι στενωτέρα διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, διότι εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἔχομεν πλέον ἐπιχωριάζοντα τοπικιστικὸν χαρακτῆρα, ἐνῷ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα — ἀτυχῶς δι’ ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους — ἔχομεν εὐρύτερα ρεύματα τῆς λαϊκῆς γνώμης, ρεύματα, τὰ ὁποῖα τὴν μίαν φορὰν εἶναι δυνατὸν νὰ παρασύρουν πρὸς τὰ ἄνω, τὴν ἄλλην δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξανεμίσωσι τὸν πολιτικὸν κόσμον πρὸς τὰ κάτω.

§109ΑΛ. ΜΕΡΟΣ. Εἶναι ὑποκειμενικὰ συμφέροντα.

§110Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐὰν ὁμιλῆτε περὶ ὑποκειμενικῶν συμφερόντων διὰ τὸν λαλοῦντα, δὲν συμφωνῶ.

§111ΑΛ. ΜΕΡΟΣ. Γενικῶς ὑποκειμενικὰ συμφέροντα λέγω ἑκάστου κόμματος, ἐπιδιώκοντος τὴν ἐπιτυχίαν.

§112Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα εἶναι πριωρισμένα διὰ τοὺς λαοὺς καὶ ὄχι οἱ λαοὶ διὰ τὰ ἐκλογικὰ συστήματα. Φρονῶ, ὅτι τόσον στενώτερον πρέπει νὰ εἶναι τὸ ὅριον τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅσον τοπικώτεραι εἶναι αἱ συνθῆκαι ἐν ἑκάστῃ περιοχῇ καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι εἶναι τοπικιστικώτεραι αἱ συνθῆκαι ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι ἢ ἐν τῇ Νέᾳ. Ἐν τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι ἔχομεν μείζονα εὐρύτητα ρευμάτων — ἀτυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, δι’ ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους — ἢ ἐν τῇ Παλαιᾷ.

§113Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καὶ ἀτυχῶς εἶναι σταθερώτερα τὰ ρεύματα καὶ καταπολεμοῦν τὸν ἐπαρχιωτισμόν.

§114Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἶναι σταθερώτερα καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. Ἐλέχθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ δημοκρατικοῦ κόμματος, εἰς παρεμπεσοῦσαν συζήτησιν, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἔχει πολλοὺς τοὺς κρυφοὺς ἐραστάς. Ἐὰν οἱ ἐρασταὶ οὗτοι εἶναι κρυφοί, τοὺς ἐραστὰς αὐτοὺς πρέπει φυσικὰ νὰ ζητήσωμεν μᾶλλον μεταξὺ τῶν ἀτυχῶν. Ἐν τῇ ἐπιτυχίᾳ εἶναι ὀλίγοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι κρυφοὶ ἐρασταὶ τῆς ἀναλογικῆς. Ἐν τῇ προσδοκωμένῃ ἀτυχίᾳ ὁ κρυφὸς αὐτὸς πόθος ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἀνέρχεται ἐκ τῆς καρδίας εἰς τὰ χείλη. Βεβαίως τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀδιστάκτως ὑπερημύνθη τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ὑπῆρξεν ἡ Δημοκρατικὴ Ἕνωσις. Καὶ εἰς τὰς εὐτυχεῖς της ἡμέρας, ὅτε εἶχεν ὑπερπληθώραν, καὶ εἰς τὰς ἀτυχεῖς της ἡμέρας, ἤκουσα τὴν Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν μετ’ ἀξιεπαίνου πείσματος ἐμμένουσαν εἰς ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐπιδοκιμάζω. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ σπεύσωμεν εἰς ἐκλογὰς τόσον Γερουσίας ὅσον καὶ Βουλῆς καὶ νὰ σπεύσωμεν πρὸς τὰς ἐκλογὰς αὐτὰς μὲ σύστημα εὐχερὲς καὶ κατανοηθὲν ἀπὸ τὸν λαόν, σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐπιτυχῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποστῶμεν τοῦ σφαιριδίου, ὅτι πρέπει ἀπαρεγκλίτως νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, ὅτι πρέπει εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ μὴ φαντασθῶμεν ὅτι θὰ ἀνεύρωμεν πανάκειαν τῶν ὑστάτων ξένων σημείων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ ἐμπέδωσις μιᾶς προϊούσης πολιτικῆς ζωῆς εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει, Κύριοι Βουλευταί, νὰ παραγνωρίζωμεν ὅτι διὰ τῆς ταχείας εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, θὰ κάμωμεν ἕνα σοβαρὸν βῆμα πρὸς τὴν ὁλοκλήρωσιν τοῦ Πολιτεύματος τῆς Χώρας, τοῦ Δημοκρατικοῦ. (Χειροκροτήματα).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χασιώτης.

§116Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Παρ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, κατόπιν μακρῶν συζητήσεων, ἡ ἀνάγκη Γερουσίας. Εἶπον μόνον τινές, ὅτι αὐτὴ εἶναι δαπανηρὸν σύστημα, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ δαπανηθοῦν καὶ ὀλίγα ἑκατομμύρια δραχμῶν τὸ ἔτος διὰ νὰ βελτιωθοῦν οἱ νόμοι καὶ ἡ διοίκησις τοῦ τόπου, αὐτὸ βεβαίως τὸ κακὸν θὰ εἶναι ἐλάχιστον ἀπέναντι τοῦ μεγάλου καλοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναμένομεν ἐκ τῆς βελτιώσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἵνα ἡ Γερουσία ἀποδώσῃ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν παρ’ αὐτῆς, διὰ νὰ πραγματοποιηθῶσι πρέπει βεβαίως νὰ εἶναι αὕτη συμπλήρωμα τοῦ Σώματος τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι συμπλήρωμα πρέπει νὰ εἶναι καὶ κάτι τι διάφορον καὶ νὰ μὴ εἶναι ἀπαράλλακτος ἡ σύνθεσις τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ διάφορος βεβαίως. Καὶ διὰ νὰ εἶναι ἡ σύνθεσις διάφορος, πρέπει διάφορος νὰ εἶναι καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς. Διότι ἐὰν πρόκειται νὰ εἶναι ἀπαράλλακτος, τότε θὰ εἶναι τὸ ἴδιον ὡς νὰ ἐκλέξωμεν Βουλὴν μὲ διπλοῦν ἀριθμὸν βουλευτῶν καὶ ἔπειτα νὰ διαιρεῖται εἰς δύο τμήματα καὶ τὸ μὲν νὰ ὀνομάζεται Γερουσία, τὸ δὲ ἄλλο Βουλή. Καὶ τότε τὰ δύο αὐτὰ τμήματα θὰ ἔχουν τὴν αὐτὴν γνώμην, ὅσον καὶ τὸ πλειονοψηφοῦν εἰς τὰ δύο τμήματα κόμμα, τὸ ὁποῖον καὶ θὰ συντάσσεται μὲ τὴν γνώμην πάντοτε τῆς Κυβερνήσεως. Συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ ἀναμένωμεν τότε καμμίαν βελτίωσιν εἰς τὴν νομοθεσίαν τῆς Χώρας. Διὰ νὰ διαφέρῃ δὲ κατὰ τὴν σύνθεσιν ἡ Γερουσία, πρέπει, ὡς ἐλέχθη εἰς τὴν προηγουμένην συζήτησιν, προκειμένου περὶ τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, νὰ εἰσέλθωσιν ὡς μέλη αὐτῆς καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων Διότι διὰ νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ οἰκονομικὴ π. χ. ἀνόρθωσις τῆς Χώρας ἢ μεταπολεμικὴ πρέπει νὰ λυθῶσι πολλὰ προβλήματα λίαν δυσχερῆ καὶ δι’ ὅλας τὰς Χώρας κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον καινοφανῆ, περισσότερον δὲ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἡ ὁποία ὄντως εἶναι τελείως ἀπαράσκευος διὰ τὴν λύσιν τῶν προβλημάτων, οἷα παρουσίασεν ἡ μεταπολεμικὴ περίοδος διὰ τὰ Κράτη καὶ διὰ τοὺς λαούς. Διὰ τὴν λύσιν αὐτῶν τῶν μεταπολεμικῶν προβλημάτων τὰ ὁποῖα εἶναι ὄχι μόνον οἰκονομικά, ἀλλὰ καὶ κοινωνικά, ἀπαιτοῦνται γνώσεις πολλαί, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπάρχουν πολλάκις εἰς τοὺς ἐκλεγομένους ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ καθ’ ὃν τρόπον ἐκλέγονται μέχρι τοῦδε τὰ μέλη τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχουσι καὶ γνώσεις τεχνικαὶ καὶ γνώσεις οἰκονομικαὶ καὶ γνώσεις κοινωνιολογικαί, αἱ ὁποῖαι κατ’ ἀνάγκην δὲν ἀντιπροσωπεύονται ἢ ἐπ’ ἐλάχιστον καὶ λίαν ἀνεπαρκῶς μὲ τὸ σύστημα μὲ τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐκλέγονται οἱ βουλευταί. Ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἕως τώρα ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, καίτοι ἀντιπροσωπεύει λαὸν κατὰ τὰ ¾ ἀγροτικόν, δὲν ἀπέκτησεν εἰσέτι μίαν συστηματικὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν. Εἰς τὴν ἔλλειψιν δὲ μιᾶς συστηματικῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ὀφείλεται βεβαίως κυριώτερον τὸ φαινόμενον τῆς τόσον ἐπικινδύνου διὰ τὸ μέλλον καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ζωὴν τῆς Χώρας τῆς ἀστυφιλίας, ἤτοι τὸ ἀκατάσχετον ἐκ μέρους τῶν κατοίκων τῆς ὑπαίθρου ρεῦμα πρὸς τὰς πόλεις καὶ ἡ πέραν παντὸς ὁρίου αὔξησις τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ. Δημιουργοῦνται δὲ τοιουτοτρόπως παρασιτικοὶ ὀργανισμοὶ καὶ μεγάλα πλήθη ἀέργων ἢ ἀπειραρίθμων μικροπωλητῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐργασία εἶναι τόσον ὀλίγη, ὥστε διὰ νὰ συντηρῶνται εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ὑπερτιμῶσι τὰ εἰς μικρὰ σχετικῶς ποσὰ πωλούμενα ὑπ’ αὐτῶν εἴδη, τοῦθ’ ὅπερ φέρει ἀναγκαίως τὴν μεγάλην αὐτῶν ὑπερτίμησιν. Ὅταν ἡ προσφερομένη ἐργασία δὲν παρέχεται ἀναλόγως πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ προκύπτουν οὕτω ἄεργοι πολλοὶ ἢ ἀνεπαρκῶς ἐργαζόμενοι, τότε δημιουργοῦνται κοινωνικὰ ζητήματα δυσοικονόμητα πολὺ ἐπικίνδυνα, ὄχι μόνον διὰ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῆς τῆς Χώρας. Αὐτὸς ὁ κίνδυνος ἴσως μάλιστα νὰ μὴ εἶναι πολὺ μακρυνός, ἂν δὲν προληφθῇ ἐγκαίρως καὶ ὡς τάχιστα. Ἡ πρωτεύουσα λ. χ. σήμερον τῆς Ἑλλάδος ἔχει πληθυσμὸν πλέον ἢ διπλάσιον τῆς πρωτευούσης τῆς Σερβίας, καίτοι ἡ Σερβία ἔχει πληθυσμὸν κατοίκων πλέον ἢ διπλάσιον. Οὕτω ἔχομεν εἰς τὰς πόλεις μας πολλοὺς ἀνθρώπους ἀέργους, καὶ ἀπὸ ἔτος εἰς ἔτος γίνονται οὗτοι περισσότεροι. Αὐτὴ ἡ ἀνεργία, ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἐπιτεινομένη διὰ τῆς ὑπερμέτρου αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ εἰς τὰς μεγάλας ἡμῶν πόλεις, εἰς τὰς Ἀθήνας, τὸν Πειραιᾶ, τὴν Θεσσαλονίκην κλπ. εἶναι φόβος νὰ δημιουργήσῃ σοβαρὰς κοινωνικὰς ἀνωμαλίας, ἱκανὰς νὰ φέρουν ἀναρχίαν καὶ τάσεις πρὸς ἀνατροπὴν τῆς κοινωνικῆς τάξεως καὶ ἁρμονίας. Διότι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν δι’ οὐδενὸς διοικητικοῦ μέτρου νὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις τῆς ζωῆς. Θ’ ἀποδίδεται δὲ ἡ δυστυχία τίς οἶδε ποῦ. Οἱ μὲν θὰ λέγουν ἴσως, ὅτι πταίει τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, οἱ δέ, ὅτι πταίει τὸ κοινωνικὸν καθεστώς καὶ θὰ ἐπιζητῆται ἡ ἀνατροπὴ καὶ ἐγκαθίδρυσις ἄλλου εἴδους πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς ὀργανώσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θ’ ἀνεμένηται ἡ σωτηρία τῶν ἀπεγνωσμένων. Καὶ ὁ κίνδυνος αὐτὸς θὰ ὑφίσταται δυστυχῶς, ἐφ’ ὅσον οἱ ἰθύνοντες δὲν ἐσκέφθησαν νὰ προλάβωσιν αὐτὸν διὰ τῆς ἀναπτύξεως, διὰ σοβαρῶν μέτρων, τῆς πλουτοπαραγωγικῆς ἐργασίας, χάριν τῆς οἰκονομικῆς ἐπαρκείας καὶ διότι δὲν ἀντιπροσωπεύονται ἐπαρκῶς τὰ οἰκονομικὰ τῆς κοινωνίας συμφέροντα ἐν τῇ Βουλῇ, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἰδιαίτεροι ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ βιομηχανικοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἐπιστημονικοῦ κόσμου, ἔτι δὲ μᾶλλον καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἀφοῦ τὰ γεωργικὰ συμφέροντα εἶναι τὰ πρώτιστα πάντων καὶ βάσις διὰ τὴν προαγωγὴν καὶ ὅλων τῶν ἄλλων συμφερόντων τῆς κοινωνίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος ἀνεκοίνωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς γνώμας ἑνὸς μεγάλου κόμματος πολιτικοῦ, μᾶς εἶπεν ὅτι ἀναγνωρίζει μὲν τὴν ἀνάγκην ὅπως εἰς τὴν Γερουσίαν ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ βιομηχανικοῦ κόσμου, διότι μόνον αὐτοὺς εὑρίσκει ὠργανωμένους, καθὼς καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐπιστημονικοῦ καὶ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἀκόμη κόσμου, ἀποκλείει ὅμως τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, διότι, ὡς εἶπεν, ἡ ὀργάνωσις τῶν ἀγροτῶν δὲν εἶναι ἀκόμη συντετελεσμένη. Συνεπῶς δὲν νομίζει, ὡς φαίνεται, ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι δύνανται νὰ εὕρουν καὶ νὰ ἐκλέξουν αἱ σήμερον ὑπάρχουσαι ἀγροτικαὶ ὀργανώσεις ὀλίγα πρόσωπα μὲ γνώσεις εἰδικὰς ἐπὶ ἀγροτικῶν ζητημάτων, ἀπαραιτήτων διὰ νὰ διαφωτίζουν εἰς τὴν Γερουσίαν τοὺς ἄλλους 110 περίπου συναδέλφους των, ὅσοι θ’ ἀποτελῶσι τὴν Γερουσίαν, τῆς κατ’ ἐξοχὴν ἀγροτικῆς ἡμῶν Χώρας. Ἐν τούτοις ὅμως δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ προβλήματα τῆς Χώρας μας εἶναι σήμερον κατὰ τὸ πλεῖστον οἰκονομικὰ καὶ συνεπῶς κυρίως γεωργικά. Ἡ λύσις δὲ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ν’ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς. Δὲν εἶναι βεβαίως ἀρκετοὶ οἱ 200 δικηγόροι ἐδῶ καὶ οἱ ἄλλοι 100 δικηγόροι εἰς τὴν Γερουσίαν, μὲ ὅλας τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουν ἐπὶ νομικῶν ζητημάτων, διὰ νὰ λύσωσι καλῶς καὶ τὰ τεχνικὰ καὶ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα οἱ πλεῖστοι εἶναι πάντως ὀλιγώτερον παρασκευασμένοι. Καὶ συνεπῶς ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην τῶν φώτων καὶ εἰδικῶν συναδέλφων, διὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει ν’ ἀποτελέσουν τὰ ⅘ τῆς νομοθεσίας τῆς Χώρας, ἂν ὄντως θέλωμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν διὰ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶπε περὶ τῶν ἀγροτῶν, ὅτι δὲν εἶναι ὠργανωμένοι διὰ νὰ ἐκλέξουν ὀλίγους Γερουσιαστὰς εἰδικοὺς τῆς τάξεως αὐτῶν ἀντιπροσώπους, ὡς ἐὰν εἶναι κάλλιον αὐτῶν ὠργανωμέναι, ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐπαγγελματικαὶ τάξεις. Δὲν γνωρίζω ποίαν ἄλλην ὀργάνωσιν ἐννοεῖ, ἐκτὸς αὐτῆς ἡ ὁποία ὑφίσταται σήμερον διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἐπαγγελματικῶν αὐτῆς συμφερόντων. Οὕτω ὑπάρχουν ἐν πρώτοις εἰς τοὺς πλείστους τῶν νομῶν μας τὰ Γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια. Εἶναι δὲ πολὺ ὀλιγώτερα τὰ Ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια. Δεύτερον συνεστήθησαν μέχρι τοῦδε περίπου 4.000 Γεωργικοὶ Συνεταιρισμοὶ καὶ πολλαὶ αὐτῶν Ἑνώσεις. Ἡ ὀργάνωσις συνεπῶς τῶν ἀγροτῶν δὲν εἶναι καθόλου μικροτέρα ἀπὸ οἵαν δήποτε ἄλλην ὀργάνωσιν ἄλλων ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Ἔχει δὲ ἀσυγκρίτως μεγαλυτέραν οἰκονομικὴν κίνησιν. Τρίτον ἔχομεν ἐπιστημονικὰ γεωπονικὰ σωματεῖα, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, τὴν Ἕνωσιν τῶν Γεωπόνων, καὶ ἑτέραν ἐν Ἀθήναις, τῶν ἐπιστημόνων γεωπόνων. Ἐπίσης τὸ σωματεῖον τῶν ἀποφοίτων τῶν Μέσων Γεωργικῶν μας Σχολῶν. Πλὴν τούτου ἔχομεν μίαν Ἀνωτάτην Γεωπονικὴν Σχολὴν ἐν Ἀθήναις καὶ ἑτέραν ἐν Θεσσαλονίκῃ. Μή, λοιπόν, ὅλοι αὐτοὶ οἱ ὀργανισμοὶ δὲν θὰ κατορθώσουν νὰ στείλουν ὀλίγους ἀντιπροσώπους τους εἰδικοὺς εἰς τὴν Γερουσίαν, ἀφοῦ θὰ εἶναι τόσον ἀναγκαῖοι διὰ τὸν τελειότερον καταρτισμὸν τῶν ὑπὲρ ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας νόμων; Καὶ ποίου εἴδους ὀργάνωσιν πρέπει νὰ ἔχωσιν οἱ ἀγρόται, διὰ νὰ ἐκλέξουν τὸν μικρὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν εἰδικῶν ἀντιπροσώπων των διὰ τὴν Γερουσίαν; Ἐρωτῶ τώρα καὶ ἐγώ. Ποίαν ἄραγε πολιτικὴν ὀργάνωσιν ἔχουν ὅλοι οἱ πολῖται Ἕλληνες διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων των διὰ τὴν Βουλὴν καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν; Μὴ ἔχουν πολιτικοὺς συλλόγου, κόμματα κοινῶν πολιτικῶν ἀρχῶν, ὡς ἐν ἄλλαις χώραις; Μὴ ἔχουσι συνείδησιν πολιτικὴν καὶ δὴ περισσότερον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἕνα Γεωργικὸν Ἐπιμελητήριον; Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἐπειδὴ δὲν θὰ ἔχουν πολιτικὴν συνείδησιν ἐπαρκῆ οἱ ἀγρόται, λόγῳ ἀνεπαρκοῦς ὀργανώσεως, δι’ αὐτὸ δὲν θὰ κατορθώσουν νὰ στείλωσιν αἱ ὀργανώσεις των ὀλίγους ἀντιπροσώπους τῆς τάξεώς των εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφος.

§117Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ ἀδυναμίας τῶν στοιχείων ἐκείνων, τῶν κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικῶν, ὡμίλησα περὶ τοῦ ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον, πρὶν ἢ ὀργανωθῇ μία μεγάλη τάξις, νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν ἐλευθέραν νὰ ἐμφανισθῇ. Ἡ συμπαθεστάτη παραγωγικὴ τάξις, διὰ ν’ ἀντιπροσωπευθῇ, πρέπει νὰ παρασκευάσῃ τὴν ὀργάνωσιν δημοσίου δικαίου, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ καταστῇ εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς δυνατὴ ἡ ἀντιπροσώπευσις αὐτῆς.

§118Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὑπάρχουν τὰ Γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια. Ἀλλ’ εἶναι ἄραγε ὠργανωμένοι οἱ διάφοροι πολῖται, οἱ ὁποῖοι ψηφίζουν κομματικῶς, καὶ δὲν εἶναι ὠργανωμένα τὰ ὑφιστάμενα σήμερον διάφορα Ἐπιμελητήρια, διὰ νὰ στείλουν 4–5 τουλάχιστον εἰδικὰ πρόσωπα εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπως διαφωτίζουν αὐτὴν κατὰ τὴν συζήτησιν θεμάτων, ἐχόντων σχέσιν μὲ τὰ γενικὰ τῆς τάξεως τῶν ἀγροτῶν συμφέροντα; Ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ἀγροτῶν ἀπὸ τὴν Γερουσίαν θὰ εἶναι ἓν μέγα ἀδίκημα διὰ τὴν κατ’ ἐξοχὴν πλουτοπαραγωγικὴν αὐτὴν τάξιν, θὰ εἶναι μία περιφρόνησις, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ κρατήσῃ ὁ γεωργικὸς κόσμος σημείωσιν. Καὶ θὰ ἤθελον ἐγὼ αὐτό, διὰ νὰ ἀφυπνισθῇ καὶ κατανοήσῃ τὰ δικαιώματά του, ὁπότε θὰ θελήσῃ, τότε ἴσως, νὰ στείλῃ ὄχι μόνον 4–5 γερουσιαστάς, ἀλλὰ τὰ ¾ τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας, μὲ πρόσωπα οὐχὶ καθ’ ὑπόδειξιν τῶν κομμάτων, ἀλλὰ καθαρῶς ἀγροτῶν, ἀνεξαρτήτων ἀπὸ τοὺς διαφόρους κομματάρχος τοῦ χωρίου των, ὅπως ἀποτελεσθῇ τότε μία Γερουσία μὴ ἔχουσα σχέσιν, εἰμὴ μὲ τὰ ὁμαδικὰ τῶν τάξεων συμφέροντα, ὅπως τὴν θέλομεν ἡμεῖς, διὰ νὰ ἐργάζηται ἐλευθέρως μόνον ὑπὲρ τῶν γενικῶν τῆς Χώρας συμφερόντων, ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τὰ κομματικὰ συμφέροντα καὶ ἀπὸ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τῶν ἐκλογέων. Διότι δὲν πρέπει ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ν’ ἀποβλέπῃ εἰς κομματικὰ συμφέροντα, ὡς ἀντιλαμβάνεται ταῦτα μέχρι τοῦδε ὁ πολιτικῶς ἀμόρφωτος λαὸς τῆς Χώρας μας, ὁ συγχέων μάλιστα τὰ πολιτικὰ μὲ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα, χάριν τῶν ὁποίων οἱ πολλοὶ μέχρι τοῦδε ψηφίζουν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἄν, λοιπόν, τοιαύτην ἔχουν οἱ πολλοὶ ἰδέαν περὶ τῶν κυριαρχικῶν τοῦ λαοῦ δικαιωμάτων καὶ μάλιστα οἱ μᾶλλον ἀμόρφωτοι, ὡς εἶναι οἱ ἀγρόται, οἱ ἀποτελοῦντες τὰ ¾ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Χώρας καὶ δὲν ἀπέκτησαν ἐπὶ τόσα ἤδη ἔτη ἐλευθέραν πολιτικὴν συνείδησιν διατί δὲν θέλετε διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ὀργανώσεων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων νὰ διαπαιδαγωγήσωμεν τὸν λαὸν αὐτόν, συνηθίζοντες οὕτω διὰ καταλλήλου ἐκλογικοῦ νόμου, ἵνα σκέπτεται καὶ ψηφίζῃ ὑπὲρ τῶν ὁμαδικῶν συμφερόντων, ὁπότε καὶ οἱ βουλευταὶ τότε εὐκολώτερον καὶ εὐχαριστότερον θὰ ἐκπληρῶσι τὸν ὑψηλὸν προορισμόν των ὑπὲρ τῆς Χώρας; Ἡ ἀντιπροσώπευσις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ μάλιστα τῆς πολυπληθεστέρας καὶ τῆς ζωτικωτέρας τάξεως, οἵα εἶναι ἡ ἀγροτική, μεγάλως βεβαίως θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαοῦ. Εἶναι ἕνα μέσον, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ τὴν ἐλλείπουσαν ἀπὸ τοὺς πολλοὺς πολιτικὴν ἀγωγήν. Ἄλλως τε πρόκειται ἐν τῷ σχετικῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς μικτοῦ συστήματος. Ὅλοι οἱ πολῖται θὰ ἐκλέγουν 100) βουλευτάς, ἀντὶ νὰ ἐκλέξουν δὲ οἱ ἴδιοι κατ’ ἄτομον καὶ τοὺς ἄλλους 20, ἀναθέτουν εἰς τὰς ὀργανώσεις τὴν ἐντολὴν διὰ νὰ ἐκλέξουν αὐτοὺς εἰς τὰς συνελεύσεις των, ὅπως συμπληρωθῇ ὁ ὅλος ἀριθμὸς τῶν 120. Δὲν ἀληθεύει, λοιπόν, τὸ λεχθὲν ὑπό τινων συναδέλφων, ὅτι πρόκειται οἱ ἐπαγγελματίαι νὰ ἐκλέξουν δίς. Ἀλλὰ μόνον ὅλοι ἅπαξ· ἤτοι τοὺς μὲν 100 κατ’ εὐθεῖαν ψηφίζοντες κατ’ ἄτομον, τοὺς δὲ ἄλλους 20) θὰ ἐκλέξουν ἐμμέσως δι’ ἐκλεκτόρων των, οἵτινες θὰ εἶναι τὰ μέλη τῶν συνελεύσεων τῶν ὀργανώσεών των, δηλαδὴ τῶν ἐπιμελητηρίων των. Ἐν Ἰταλίᾳ μάλιστα ὄχι μόνον οἱ γερουσιασταί, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ βουλευταὶ ἐκλέγονται ἐμμέσως διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεών των, ὑπὸ τὸ σημερινὸν ἐκεῖ καθεστώς. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, φρονεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ἀποκλεισθῶσι τῆς Γερουσίας οἱ ἀγρόται, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύητε, ὅτι οἱ βιομήχανοι καὶ οἱ ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐν πολλοῖς ἀντίθετα συμφέροντα, ἀντιπροσωπευόμενοι μόνον αὐτοὶ εἰς τὴν Γερουσίαν, θ’ ἀντιπροσωπεύωσι καὶ τὰς τάξεις τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν ἐργατῶν εἰλικρινῶς καὶ ἐπαρκῶς. Οὔτε πάλιν δύναταί τις ἀπὸ σᾶς νὰ εἴπῃ: Ἐγὼ εἴτε ὡς βουλευτής, εἴτε ὡς Γερουσιαστής, καθ’ ἃ ἀντιπρόσωπος ὅλου τοῦ λαοῦ, ἀντιπροσωπεύω ἐπαρκῶς ὅλα συγχρόνως τὰ συμφέροντα, καὶ τῶν γεωργῶν καὶ τῶν γαιοκτημόνων καὶ τῶν κολλίγων καὶ τῶν ἐμπόρων καὶ τῶν ἐργατῶν καὶ ὅτι δὲν χρειάζεται ἰδιαιτέρα ἀντιπροσωπεία αὐτῶν. Τότε, ὁ ταῦτα ἰσχυριζόμενος, θὰ ὁμοιάζῃ πρὸς δικηγόρον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀνελάμβανε τὴν ὑπεράσπισιν εἰς ὡρισμένην ὑπόθεσιν ἀμφοτέρων τῶν διαδίκων. Πῶς εἶναι δυνατὸν δύο ἀντίδικοι εἰς μίαν ὑπόθεσιν νὰ ἔχουν τὸν αὐτὸν δικηγόρον; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετῆται οὕτω τὸ δίκαιον αὐτῶν ὑπὸ κοινοῦ δικηγόρου; Δὲν δύναται βεβαίως νὰ κατορθώσῃ νὰ προστατεύσῃ ἐξ ἴσου ὁ βουλευτὴς ἢ ὁ Γερουσιαστὴς τὰ συμφέροντα κοινωνικῶν τάξεων διαφόρων. Διότι τὰ ἐπαγγελματικὰ συμφέροντα ἑκάστης τούτων ἀπαιτοῦν ἰδιαιτέραν καὶ διεξοδικὴν μελέτην καὶ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον πρὸς ὑπεράσπισιν ἐπαρκῆ τῶν συμφερόντων αὐτῆς. Δὲν δύναται ἡ Ἀγγλία λ. χ. νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὅτι δύναται ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ αὐτὴ ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλ’ ἕκαστον Κράτος στέλλει ἰδίους ἀντιπροσώπους. Καὶ γίνεται συμβιβασμὸς τότε τῶν συμφερόντων των διὰ τὴν μεταξὺ αὐτῶν εἰρήνην. Ἀπορῶ δὲ πῶς τὴν θεωρίαν ταύτην τῆς ἀντιπροσωπεύσεως ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ δὲν υἱοθέτησεν οὐδ’ ὁ ἀξιότιμος Ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀφ’ οὗ διὰ μακρῶν εἶχεν εἰπῆ, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον τὸ θεωρεῖ ἐλλειπές. Καὶ ἐζήτησεν, ὅπως ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγός του, καὶ ἓν ἐπαγγελματικὸν κοινοβούλιον, δηλαδὴ παρακοινοβούλιον, ἐκλεγόμενον ἀπὸ τὰς διαφόρους ἐπαγγελματικὰς τάξεις, διὰ νὰ προπαρασκευάζῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ ἔπειτα νὰ συνέρχεται ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἐπικυρώνῃ αὐτὴν διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς. Τότε θὰ γίνωσιν ἐπίσης δύο Νομοθετικὰ Σώματα, ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἡ Γερουσία νὰ εἶναι τελειοτέρα καὶ ἐπιβλητικωτέρα ἑνὸς παρακοινοβουλίου, διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ τελειοτέρου καταρτισμοῦ τῶν νόμων, ὁπότε τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας θὰ ἐξυπηρετοῦνται καλύτερον. Διατί, λοιπόν, νὰ ἀποκλείεται, ὅπως ἄλλοι ὑπεστήριξαν ἐνταῦθα, ἡ εἰς τὸ δεύτερον αὐτὸ νομοθετικὸν σῶμα εὐρεῖα μάλιστα ἀντιπροσώπευσις τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων; Πῶς θὰ παρουσιασθῶμεν μεθαύριον πρὸ τοῦ λαοῦ καὶ θὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς γεωργούς, οἱ ὁποῖοι παρέχουν τὰ ¾ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ὁ ὁποῖος ἀναπτύσσει καὶ τόσων ἄλλων κοινωνικῶν τάξεων τὴν ἐργασίαν: δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε γνώμην εἰς τὴν Γερουσίαν, ἔστω καὶ ἐὰν ἔχητε τόσα Γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια καὶ τόσας χιλιάδας συνεταιρισμῶν; Μὴ ἆραγε δὲν ἀποτελοῦν ταῦτα ἐπαρκῆ ὀργάνωσιν, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κύριος βουλευτὴς ἐκ Σάμου, δηλώσας, ἐκ μέρους μάλιστα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ὅτι θὰ ἀντιπροσωπεύωνται μὲν οἱ μεγάλοι ἔμποροι, οἱ βιομήχανοι, οἱ ἐργάται καὶ οἱ ἐπιστήμονες εἰς τὴν Γερουσίαν, ὡς ἂν νὰ μὴ ἔχῃ ἡ Βουλὴ ἀρκετοὺς πάντοτε τοιούτους, καὶ δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύωνται οἱ ἀγρόται, ὡς δῆθεν περισσότερον ἀνοργάνωτοι; Πιστεύω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαπράξῃ τὸ ἀδίκημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν τῆς τάξεως τῶν ἀγροτῶν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν δικαίαν ἀξίωσιν, ὅπως ἀντιπροσωπεύηται καὶ αὕτη κατ’ ἀναλογίαν μάλιστα πρὸς τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς, ὡς πρώτη μεταξὺ ὅλων τῶν ἄλλων ἐπαγγελματικῶν τάξεων, τῶν ὁποίων εἶναι μήτηρ καὶ τροφός. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς ἄλλο θέμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα κατὰ τὴν ἐκλογήν, ποῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν εἶναι τὸ καλλίτερον; Φρονῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος νὰ περιορίσωμεν τὴν πολιτικὴν κίνησιν τῆς Χώρας εἰς δύο μόνον πολιτικὰ κόμματα. Ἂν τὰ πολιτικὰ κόμματα ἔγιναν σήμερον πολλὰ δὲν ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὰς προτελευταίας συνελεύσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐκ τῶν μεγάλων κομμάτων ἐσχηματίσθησαν διάφοροι παραφυάδες ἑκάστη μὲ ἕνα ἰδιαίτερον ἀρχηγὸν καὶ ἔλαβον διάφορα ὀνόματα καὶ τοιουτοτρόπως ἔγιναν πολλὰ κόμματα, ἀντὶ τῶν ἀρχικῶν δύο, τῶν προκυψάντων ἀπὸ τὸ πλειοψηφικὸν ἀκριβῶς σύστημα. Μὴ νομίζετε, κ. συνάδελφοι, ὅτι εἶσθε κατὰ τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι θὰ καταργήσητε τὰ νέα αὐτὰ κόμματα ἐπαναφέροντες πάλιν τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα; Μὴ πιστεύητε, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ καταργηθοῦν ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα καὶ θὰ μείνουν μόνον τὰ δύο μεγάλα κόμματα; Αὐτὸ εἶναι πλάνη. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ κόμματα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐσχηματίσθησαν ἐξ ἄλλων λόγων καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, νὰ παύσουν νὰ ὑφίστανται. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς δὲν ἐδημιούργησε τὰ σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν ὑπάρχοντα κόμματα, διότι προϋπῆρχον καὶ μάλιστα ἀκριβῶς τὰ ἴδια. Τὰ προγράμματα ἄλλως τε τῶν δύο μεγάλων κομμάτων δὲν διαφέρουν οὐσιωδῶς ἀλλήλων, παρὰ μόνον κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν. Διότι ἐγὼ τὰ ἐδιάβασα μετὰ μεγίστης ἐπιμελείας καὶ δὲν εἶδον ἄλλην διαφοράν, εἰμὴ μόνον ὡς πρὸς τὴν τυπικὴν μορφὴν τοῦ Πολιτεύματος, ἡ ὁποία προέκυψε μᾶλλον συνεπεία τῶν τελευταίων πολιτικῶν ἀγώνων πρὸς κομματικὴν μᾶλλον ἐπικράτησιν. Ὁ Ἀρχηγὸς δηλαδὴ τῆς Πολιτείας ἔγινεν αἱρετός, ἐνῷ πρὶν ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Πολιτείας, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν αὐτὴν δικαιοδοσίαν, δὲν ἦτο αἱρετὸς καὶ ἐλέγετο βασιλεὺς καὶ ἡ δημοκρατία ἦτο βασιλευομένη. Εἰς αὐτὸ ὑπάρχει τῷ ὄντι μία διαφορά, οὐχὶ τόσον κατ’ οὐσίαν, ὅσον μᾶλλον κατὰ τύπους. Δι’ ὅλα ὅμως τὰ ἀφορῶντα τὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς Διοικήσεως ὅσον ἀφορᾷ λ. χ. τὴν γεωργίαν, τὴν συγκοινωνίαν, τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν δημοσιονομίαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἐν γένει πολιτικήν, τὰς αὐτὰς ἔχουν ἰδέας τὰ δύο μεγάλα κόμματα καὶ τὰ αὐτὰ ὑπόσχονται διὰ τῶν προγραμμάτων των. Περίπου τὰ αὐτὰ ὑπόσχονται καὶ τὰ μικρότερα ἄλλα κόμματα, καίτοι φέρουν διάφορα ὀνόματα (Φιλελευθέρων, Λαϊκῶν, Ἐλευθεροφρόνων, Συντηρητικῶν κλπ.). Διαφορὰν οὐσιώδη, ὡς πρὸς τὸ πρόγραμμα, παρουσιάζομεν, νομίζω, ἡμεῖς οἱ ἀγροτικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ὡς βάσιν πάσης ἐνεργείας διὰ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους τὴν ἀνόρθωσιν τῆς γεωργίας. Ἡ σημερινὴ δὲ Βουλή, τὴν ὁποίαν ἔφερε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ποιοτικῶς κατωτέρα τῶν προηγουμένων. Ὅλοι οἱ καλοὶ πολιτευταὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν σημερινὴν Βουλήν. Ἄνευ ὅμως τῆς ἀναλογικῆς θὰ εἴχομεν διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ὡρισμένας περιφερείας τοῦ Κράτους καὶ πολλοὺς νομοὺς χωρὶς ἀντιπροσωπείαν εἰς τὴν παροῦσαν Βουλήν, ἐὰν καὶ κατὰ μικρὸν ἀκόμη ἀριθμὸν ψήφων θὰ ἐτύχαινεν, ὡς καὶ θὰ συνέβαινε πολλαχοῦ, νὰ μειονοψηφήσουν. Θὰ ἦτο, λοιπόν, δίκαιον αὐτό; Μὲ τὸ ἀναλογικὸν ἀναπτύσσεται καλλίτερον ἡ εὐγενὴς ἅμιλλα μεταξὺ τῶν φιλοδοξούντων νὰ πολιτευθῶσιν. Ἔγινε δέ, χάρις ἴσως καὶ εἰς τὴν ἅμιλλαν αὐτὴν μεταξὺ τῶν κομμάτων, πολλὴ ἐργασία εἰς τὴν σημερινὴν Βουλήν. Ἐλύθησαν πολλὰ δύσκολα ζητήματα, μεθ’ ὅλην τὴν ὕπαρξιν πολλῶν κομμάτων, ἀντὶ τῶν ἄλλοτε δύο μόνον μεγάλων, ὅσα ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν δὲ ὅτι εἰς τὰς δύο τελευταίας Συνελεύσεις τῶν μεγάλων πλειονοψηφιῶν δὲν εἶχε κατορθωθῆ νὰ ψηφισθοῦν οὔτε 2–3 ἄρθρα ἐκ τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ τώρα, διὰ τῆς ἁμίλλης τῶν μικρῶν κομμάτων, ἐγένετο ταχυτέρα ἐργασία καὶ σπουδαιοτέρα καὶ προήχθησαν περισσότερον τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας διὰ τῆς ὁμαλότητος, ἡ ὁποία ἐγκατεστάθη καὶ διὰ τῆς ψηφίσεως μὲ τόσην εὐκολίαν αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Δι’ αὐτὸ δὲν βλέπομεν ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἐλαττώματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ὡς πρὸς τὰς ὑπὲρ τοῦ τόπου ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθόν. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ψέξῃ τις εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν παρουσίασαν πολλὰς δυσκολίας, λόγῳ τῆς ἀγραμματωσύνης ἰδίᾳ τῶν ἐκλογέων, ἡ ὁποία ὄντως καθιστᾷ δύσκολον τὴν διὰ δελτίων ψηφοφορίαν. Τὰς δυσκολίας αὐτὰς ὅλοι τὰς ἀντελήφθημεν. Δύναται ὅμως νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, παραμένοντος τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Δύναται λ. χ. νὰ γίνῃ καὶ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἡ ἐκλογὴ διὰ τοῦ σφαιριδίου. Προσέρχονται οἱ ψηφοφόροι, λαμβάνουν εἰς τὴν τράπεζαν τῆς ἐπιτροπῆς τὰ ψηφοδέλτια τῶν κομμάτων μὲ τὸ ἰδιαίτερον σῆμα καὶ χρῶμα των, μὲ τὴν σφραγῖδα τῆς ἐπιτροπῆς. Εἰς τὰ ψηφοδέλτια δὲν θὰ γράφωνται τὰ ὀνόματα τῶν ὑποψηφίων. Ὁ ἐκλογεύς, λαμβάνων τὰ δελτία ὅλων τῶν κομμάτων καὶ ὁδηγούμενος εἰς τὸ χωριστὸν μέρος, θὰ ρίπτῃ μυστικῶς εἰς τὴν κάλπην τὸ ψηφοδέλτιον τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ ἰδεολογικῶς πλέον, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζεται ἀπὸ τὰ πρόσωπα τῶν ὑποψηφίων, ἀφοῦ δὲν θὰ εἶναι γραμμένα εἰς τὸ ψηφοδέλτιον. Ὁ ψηφοφόρος, ἀφοῦ ρίψῃ τὸ ψηφοδέλτιόν του ὑπὲρ τοῦ κόμματος, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ, προχωρεῖ εἰς τὰς κάλπας τῶν ὑποψηφίων καὶ ψηφίζει ρίπτων τὰ σφαιρίδιά του εἰς τὸ ναὶ ἢ τὸ ὄχι, ἀναλόγως τῆς προτιμήσεως τὴν ὁποίαν ἔχει πρὸς τὰ πρόσωπα. Κατὰ τὴν διαλογήν, ἀνοιγομένου τοῦ κιβωτίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐρρίφθησαν τὰ ψηφοδέλτια, θὰ ὁρίζεται ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἡ ἀναλογία τῆς ἐπιτυχίας ἑκάστου κόμματος, ἐξ ἧς θὰ προκύπτῃ πόσας θέσεις κερδίζει ἕκαστον, ὅπως ἐγένετο κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δελτίων, ὅσα ἔλαβεν ἕκαστον κόμμα. Τώρα, ποία θὰ εἶναι ἡ σειρὰ τῆς ἐπιτυχίας μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων ἑκάστου κόμματος; Τὴν σειρὰν αὐτὴν θὰ κανονίζῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων, ὅσας θὰ λάβῃ εἰς τὸ ναὶ ἕκαστος τῶν ὑποψηφίων τοῦ αὐτοῦ κόμματος. Ἄν τις ἤθελε ψηφίσει καὶ ὑπὲρ ἑνὸς ἢ πλειόνων μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τῶν εἰς ἄλλο κόμμα ἀνηκόντων ἐκ προσωπικῆς ἐκτιμήσεως, τὸ κόμμα τότε, εἰς ὃ ἀνήκει ὁ διπλοψηφῶν ἐκ προσωπικῆς ἐκτιμήσεως, οὐδὲν θὰ ἔχῃ νὰ ζημιωθῇ. Διότι, ἡ ἀναλογία τοῦ κόμματος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, ὅσους ἕκαστον τούτων θὰ λάβῃ, θὰ εἶναι πάντοτε ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὸ κιβώτιον τῶν κομματικῶν ψηφοδελτίων. Δὲν θὰ μεταβάλουν αὐτὸν αἱ τυχὸν διὰ τοῦ σφαιριδίου διπλοψηφίαι, ἀλλὰ μόνον τὴν σειρὰν τῶν ὑποψηφίων, τοῦθ’ ὅπερ δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἐπιρροὴν ὡς πρὸς τὴν δύναμιν τῶν κομμάτων. Εἰς τὰ πρῶτα ὅμως κιβώτια θὰ ὑπάρχουν πλεονάσματα ψηφοδελτίων καὶ κεναὶ θέσεις. Τότε ὁ νόμος δύναται νὰ ὁρίζῃ, ὅτι αἱ κεναὶ θέσεις θὰ συμπληροῦνται ἀπὸ τὸ σχετικῶς πλειονοψηφοῦν κόμμα εἰς ἑκάστην ἐκλογικὴν περιφέρειαν.

§119ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι πρωτότυπον αὐτὸ τὸ σύστημα; Τί σύστημα εἶναι;

§120Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἕνα σύστημα, τὸ ὁποῖον προτείνω ἐγώ, ὁ ἀγρότης, σκεπτόμενος πρακτικῶς. Νομίζω δέ, ὅτι μὲ αὐτὸ ἱκανοποιεῖται τὸ δίκαιον καὶ δὲν ἀλληλοπολεμοῦνται καὶ δὲν ἐπιβουλεύονται ἀλλήλους οἱ ὑποψήφιοι ἐν τῷ αὐτῷ συνδυασμῷ, ὡς συνέβη κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς.

§121Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐκτιμῶ τὸ σύστημά σας, ἀλλὰ φαντασθῆτε τὴν ἑξῆς περίπτωσιν: Ὅταν τὸ χρῶμα κόμματός τινος δὲν φέρῃ τὴν βάσιν, ἐνῷ, ἐξ ἀντιθέτου, δημοφιλής τις ὑποψήφιος ἔχει λάβει μεγάλην πλειοψηφίαν, τότε ποῖος θὰ προτιμηθῇ;

§122Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὅλον κόμμα, ἂν δὲν θὰ πάρῃ τὴν βάσιν, δὲν θὰ ἔχῃ οὔτε ἕνα βουλευτήν, οὔτε ἕνα γερουσιαστήν. Ὡς πρὸς τὴν περιφέρειαν ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι εὐρυτάτη, μέχρις λ. χ. καὶ Ἐρεσσοῦ, εἰ δυνατόν. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας, εἴτε βουλευτοῦ εἴτε γερουσιαστοῦ. Διότι θὰ γίνωνται πολλοὶ προσωπικοὶ καυγάδες πρὸς ἐπικράτησιν, ἀναπτυσσομένου τοῦ φανατισμοῦ καὶ τοῦ χρήματος ἐπὶ πλέον, σπουδαῖον παίζοντος ρόλον. Οὕτως ὁ ἔχων πολλὰ χρήματα θὰ δύναται νὰ ἀγοράζῃ ψήφους, θὰ γίνεται δηλ. ἕνας χρηματολογικὸς ἀγών, τώρα μάλιστα ποὺ ὁ κόσμος εὐκολώτερον δέχεται χρήματα. Ὁ κόσμος ἔγινε κατὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν ὑλιστικώτερος. Ὑπάρχει δυστυχῶς καὶ τὸ κακὸν αὐτὸ εἰς πολλὰ μέρη. Ἀλλοῦ πάλιν συμβαίνει ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ πολιτευομένου νὰ εἶναι ἕνας, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐκλογέων, ὄχι μόνον ἀπὸ προσωπικὰ ρουσφέτια, ὀφειλόμενα εἰς αὐτόν, ἀλλὰ καὶ ὅταν τὸν φοβοῦνται ὡς παλληκαρᾶν, ποὺ φωνάζει καὶ δέρνει, ἄλλοτε δὲ πάλιν ὡς τοκογλύφον, ποὺ ἀπειλεῖ τοὺς ἔχοντας τὴν ἀνάγκην του, βιάζων οὕτω αὐτοὺς νὰ ψηφίζουν ὅπους αὐτὸς θέλει. Διότι νομίζει, ὅτι, ὡς ἰσχυρότερος, ἔχει δικαίωμα ἐπὶ τῆς ψήφου τῶν ἄλλων καὶ ὅτι οἱ ἄλλοι ὀφείλουν νὰ ψηφίζουν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους αὐτός, ὁ ἰσχυρός, προτιμᾷ, χάριν τίς οἶδε τίνων ἀτομικῶν αὐτοῦ συμφερόντων. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, ἀναιροῦνται τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ ἡ δημοκρατία μεταβάλλεται εἰς ὀλιγαρχίαν, εἰς κράτος δηλ. τῶν ὀλίγων, ἐκμεταλλευομένων τὴν ἀμάθειαν καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀδυναμίαν τῶν πολιτῶν. Διότι, δυστυχῶς, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουν ἀποκτήσει ἀρκετὴν συνείδησιν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων καὶ τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἐνέχει διὰ τὴν τύχην αὐτῶν τῶν ἰδίων ἡ ψῆφος των. Δὲν διστάζουν δὲ νὰ παραχωροῦν τὴν ψῆφον των ὡς ἀντάλλαγμα καὶ τῆς ἐλαχίστης προσωπικῆς ἐκδουλεύσεως, μὲ θυσίαν τῶν πραγματικῶν συμφερόντων των. Τοιουτοτρόπως λ. χ. ψηφίζει τις ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τοῦ ἐβάπτισε τὸ παιδί, ἢ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐμεσολάβησε νὰ ὑπανδρευθῇ ἢ καὶ τὸν ἐστεφάνωσε. Καὶ δι’ αὐτὸ τοῦ χαρίζει τὴν ψῆφον του κατὰ πᾶσαν ἐκλογήν, ἵνα τὴν μεταχειρίζεται ὅπως ἐκεῖνος θέλει, ὡς ἀπόλυτος κύριος τῶν πολιτικῶν του δικαιωμάτων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιρροὴ τοῦ κομματάρχου. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ ἀντίληψις οὐχὶ ὀλίγων ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς εἰς πολλὰ δυστυχῶς μέρη τῆς Χώρας μας, ὀφειλομένη βεβαίως εἰς τὴν ἀμάθειαν αὐτῶν. Ἄν ἐρωτήσετε ὁποιονδήποτε ἀπὸ αὐτούς, διατί ἀκολουθοῦν αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο τὸ κόμμα, καὶ διατί ψηφίζει αὐτὸν ἢ ἐκεῖνον τὸν ὑποψήφιον καὶ εἶναι ὁ ἐρωτώμενος εἰλικρινὴς ἄνθρωπος, θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι δὲν ἔχει ἰδικήν του θέλησιν, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος ἀνήκων κομματικῶς εἰς τοῦτο ἢ εἰς ἐκεῖνο τὸ πρόσωπον, διότι εἶναι ἄνθρωπος τοῦ δεῖνα. Ὁ δεῖνα δὲ αὐτὸς εἶναι ὁ τοπικὸς ἰσχυρός. Ὁ ἰσχυρὸς δὲ αὐτὸς συνεννοεῖται μὲ ὡρισμένους πολιτευομένους, μεταξὺ τῶν ὁποίων προτιμᾷ καὶ συνιστᾷ εἰς τοὺς ἄλλους τὸν πολιτευόμενον ἢ τοὺς πολιτευομένους ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον ἐξυπηρετήσει καλύτερον τὰ προσωπικά του συμφέροντα. Φροντίζουν δηλαδὴ διὰ τὰς ὑποθέσεις των, ὅσας τυχὸν ἔχουν μὲ τὰς διαφόρους ἀρχάς, μὲ τὰ Ὑπουργεῖα, μὲ τὰ ταμεῖα, μὲ τὴν ἀστυνομίαν, μὲ τὴν Ἐφορείαν κλπ., ὡς νὰ μὴ εἶναι ὑποχρεωμέναι αἱ ἀρχαὶ καὶ οἱ δημόσιοι ἐν γένει λειτουργοὶ ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως τῶν πολιτευομένων νὰ ἐξυπηρετοῦν ὅλους τοὺς πολίτας ἐξ ἴσου, μὲ τὴν ἰδίαν προθυμίαν καὶ προσοχήν, μὲ τὴν ἰδίαν δραστηριότητα καὶ ταχύτητα. Καὶ ὡσὰν νὰ εἶναι προορισμὸς τῶν πολιτευομένων ὄχι νὰ ἐπιδιώκουν τὴν ἀντιπροσώπευσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῶν γενικῶν τοῦ λαοῦ συμφερόντων, ὅλως ἀπροσώπως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐνεργοῦν τὰ θελήματα τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου εἰς τὰ διάφορα δημόσια γραφεῖα, τῶν δὲ δημοσίων ὑπηρεσιῶν ν’ ἀναμένουν τὴν ἐπέμβασιν τῶν πολιτευομένων διὰ νὰ κάμουν τὸ καθῆκον των. Εἶπα, λοιπόν, ὅτι δὲν ὑπάρχει, λόγῳ ἀμαθείας, πολιτικὴ συνείδησις εἰς πολλοὺς μεταξὺ τῶν πολιτῶν διὰ νὰ ἀναδείξουν διὰ τῆς ψήφου των ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θεωροῦν ἀξίους διὰ νὰ ὑποστηρίξουν τὰ γενικὰ τῆς κοινωνίας συμφέροντα εἴτε εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἠμποροῦμεν ὅμως νὰ τὸ διορθώσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸ κακὸν αὐτό, ἐὰν ἀρχίσωμεν διαπαιδαγωγοῦντες τὸν λαόν, πῶς δύναται νὰ ἀντιπροσωπεύεται καλλίτερον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ θὰ τὸ κατερθώσωμεν αὐτὸ βαθμηδὸν καὶ σὺν τῷ χρόνῳ, ἐὰν δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὰς ὀργανώσεις τὰς ἐπαγγελματικάς, περισσότερον δὲ εἰς τὰς γεωργικάς, νὰ στέλλουν ὀλίγους ἔστω κατὰ τὸ παρόν, περισσοτέρους ἀργότερον ὑπ’ αὐτῶν ἐκλεγομένους ἰδιαιτέρους ἀντιπροσώπους των, πλὴν δηλαδὴ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκλέγονται ἀπὸ τὸν λαὸν κατευθεῖαν. Ἂς λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἂν δὲν δώσωμεν δικαίωμα ν’ ἀντιπροσωπευθῇ ἡ πολυπληθὴς τάξις τῶν γεωργῶν εἰς τὴν Γερουσίαν διά τινων προσώπων εἰδικῶν, ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ὀργανώσεων κλπ, θὰ ἔχουν δίκαιον παράπονον μεγάλης δυσαρεσκείας, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζομεν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἐκδηλωθῇ. Δὲν πρέπει νὰ σχηματίσῃ ὁ ἀγροτικὸς λαὸς ἰδέαν, ὅτι τώρα ποὺ γίνεται ἡ Γερουσία, ἐνῷ αἱ ἄλλαι ἐπαγγελματικαὶ τάξεις ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, αὐτὸς περιφρονεῖται καὶ ἀποκλείεται. Καὶ ἀντὶ νὰ βελτιοῦται ἡ θέσις του ἐν τῇ πολιτείᾳ, νὰ χειροτερεύῃ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κυριαρχῶν του δικαιωμάτων. Θὰ εἶναι ἀπείρως καλλίτερον ἐὰν συμμετέχῃ καὶ δι’ ἀντιπροσωπείας ἰδιαιτέρας εἰς τὰ Κοινοβούλια, ὅπως παρακολουθῇ καὶ λαμβάνῃ δι’ αὐτῶν γνῶσιν τῆς ἑκάστοτε καταστάσεως, ὁπότε δὲν θὰ ἀποδίδῃ ὅλα τὰ κακὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἢ εἰς τὴν Γερουσίαν. Θὰ γνωρίζῃ τότε καὶ αὐτὸς ποῦ ὀφείλονται πολλαὶ δυσχέρειαι, προκειμένου νὰ διορθώνωνται ἀμέσως τὰ κακῶς ἔχοντα καὶ πῶς θὰ ἐπέλθῃ βαθμηδὸν ἡ διόρθωσις. Ἐπίσης αἱ ἀπαιτήσεις του θὰ εἶναι περισσότερον μελετημέναι, ἵνα μὴ ζητῇ τὰ ἀδύνατα. Πάντως, δὲν θὰ κανονίζηται ἡ ζωή του, καὶ δὲν θὰ ἀποφασίζηται ἡ τύχη του ἐρήμην. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ συνιστῶ, ὅπως εἰς τὴν Γερουσίαν αἱ ὀργανώσεις τῶν ἀγροτῶν ἀντιπροσωπεύωνται διὰ πλειόνων μάλιστα ἀντιπροσώπων ἢ ὅλαι αἱ ἄλλαι τάξεις, διότι καὶ ἀσυγκρίτως πολὺ πολυπληθέστεροι εἶναι καὶ κάλλιον ὠργανωμένοι, διότι ἔχουν δεκαπέντε Ἐπιμελητήρια Γεωργικὰ λειτουργοῦντα μέχρι τοῦδε, χιλιάδας δὲ συνεταιρισμῶν. Ὑπάρχουν δὲ καὶ δύο Ἀνώτεραι Γεωπονικαὶ Σχολαί. Συνεπῶς εἶναι εἰς θέσιν νὰ στείλουν, ὡς ἀντιπροσώπους, ἀρίστους μάλιστα ἐπιστήμονας εἰς τὴν Γερουσίαν, οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε θὰ φέρουν φῶς ἐπιστημονικὸν διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ζητημάτων τῶν ἀφορώντων ἰδίως τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας καὶ τῶν συναφῶν κλάδων. Καὶ τοῦ ἐπιστημονικοῦ αὐτοῦ φωτὸς θὰ ἔχῃ ἀνάγκην βεβαίως ἡ Γερουσία κατὰ τὴν μελέτην λ. χ. τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ καλλίτερον τὸν προορισμόν της ἀπέναντι τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος μάλιστα κατὰ τὰ ¾ εἶναι ἀγροτικὸς εἰς τὴν κατ’ ἐξοχὴν ἀγροτικὴν ἡμῶν Χώραν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μέρος.

§124Α. ΜΕΡΟΣ. Αἱ ἀγροτικαὶ ἀντιλήψεις, κ. Βουλευταί, ἀποτελοῦν ἐναντίωσιν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὡς ἀναχρονιστικοῦ καὶ ἐπιζημίου. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, ὁ ὁποῖος ἐναντιοῦται οὕτω εἰς τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας, εἶναι περισσότερον κατ’ αὐτῆς σήμερον, ὁπότε καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ σχετικοῦ, καὶ διὰ τῆς προτάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ καταρτισμὸς τοῦ Σώματος γίνεται κατὰ τρόπον οὐδόλως ἐξυπηρετοῦντα πραγματικὰς ἀνάγκας καὶ ἐξασφαλίζοντα δικαιοσύνην στοιχειώδη. Σύμφωνα μὲ τὸ νομοσχέδιον 20 ἐκ τῶν γερουσιαστῶν θὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἡ κατανομὴ ὅμως τῶν θέσεων αὐτῶν παρουσιάζει ἀσυγχωρήτους ἀδικίας. Διότι, ἐνῷ δίδονται ἀνὰ τρεῖς θέσεις εἰς τὰς τάξεις τῶν ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων, τῶν βιοτεχνῶν καὶ μικρεμπόρων, τῶν ἐργατῶν κλπ., διὰ τὴν τάξιν τῶν ἀγροτῶν, οἵτινες ἀποτελοῦν κατὰ πασίγνωστον πλέον ἀλήθειαν τὰ ⅘ τοῦ ὅλου πληθυσμοῦ τῆς Χώρας, δίδονται 4 μόνον θέσεις γερουσιαστῶν, μεταξὺ τῶν ἀναφερθεισῶν 20, αἱ ὁποῖαι θὰ πληρωθοῦν ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Παρέλειψα νὰ ἀναφέρω, ὅτι διὰ τὴν τάξιν τῶν ἐπιστημόνων προορίζονται 5 θέσεις. Νομίζομεν, ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀριθμητικὴν ὑπεροχήν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν τῷ τόπῳ μας τὸ ἀγροτικὸν στοιχεῖον. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, τοῦ παραγκωνισμοῦ, οὐδόλως πρόκειται νὰ μὲ ἐκπλήξῃ, διότι εἴθισται τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον νὰ εἶναι πάντοτε, προκειμένου περὶ τῆς ἀγροτικῆς τάξεως, ἀφειδὲς εἰς ὑποσχέσεις, ἐπαίνους καὶ κολακείας, εἰς κενοὺς δηλαδὴ λόγους, νὰ παραγνωρίζῃ ὅμως στοιχειώδη δικαιώματα τῆς τάξεως ταύτης, ὁσάκις παρίστατο εὐκαιρία νὰ τὴν δικαιώσῃ. Οὕτω εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῆς ἐκπροσωπήσεως εἰς τὴν Γερουσίαν τῶν ὠργανωμένων ἀγροτῶν, κόμμα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων τῆς Χώρας, διεκήρυξε σήμερον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀκόμη ὡριμότης ὀργανώσεως εἰς τοὺς ἀγρότας, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς αὐτοὺς καὶ πενιχρὰν ἔστω ἐκπροσώπησιν εἰς τὸ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα. Πρὸ τῆς ἀντιλήψεως ταύτης εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπευθυνθῶμεν εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν, εἰς τὰ τέσσαρα σχεδὸν ἑκατομμύρια τῶν Ἑλλήνων ἀγροτῶν, αὐτὰ τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὸν πλοῦτον καὶ στρατεύονται περισσότερον τῶν ἄλλων, νὰ ἀπευθυνθῶμεν καὶ νὰ τοὺς εἴπωμεν, ὅτι μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον δὲν ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς οὔτε στοργή, οὔτε συμπάθεια, οὔτε ἐπίσης διάθεσις πρὸς ἀναγνώρισιν τῶν δικαιωμάτων των καὶ ὅτι κατόπιν τούτου ἡ ἀγροτικὴ τάξις, πρὸς τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν τὴν στιγμὴν αὐτήν, ὀφείλει, ἐὰν θέλῃ νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει τὰ δίκαιά της, νὰ ἐκπροσωπῆται ἀναλόγως, καὶ νὰ μὴ ἀποτελῇ εἶδος παρία, ὀφείλει, λέγομεν, νὰ ὀργανωθῇ κατὰ τρόπον καλλίτερον ἀπὸ τὰς ἄλλας κοινωνικὰς τάξεις, διὰ νὰ καταστήσῃ ἑαυτὴν σεβαστὴν ὄχι μόνον διὰ τῆς ψήφου, ἀλλὰ καὶ διὰ μιᾶς βίας.

§125Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς κάμνω τὴν δήλωσιν, ὅτι δὲν ἐκπροσωπῶ γεωργικὸν πληθυσμόν.

§126Α. ΜΕΡΟΣ. Πρέπει νὰ κατανοήσουν οἱ ἀγρόται τὴν ἀνάγκην τῆς καλλιτέρας των ὀργανώσεως, διότι ἄνευ αὐτῆς θὰ ἔχουν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούουν εἰς τὴν Βουλὴν ἐγκώμια ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ ἴδουν σοβαρὰν καὶ θετικὴν πρόνοιαν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν τόσων ζητημάτων των καὶ διὰ τὴν θεραπείαν τῶν πολλαπλῶν ἀναγκῶν των. Ἄλλωστε ἡ πραγματικότης εἶναι λίαν εὔγλωττος περὶ τῆς...μερίμνης καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον τὰ ἀστικὰ κόμματα ἐπέδειξαν ἀπέναντι τοῦ κόσμου τῶν χωρικῶν. Εἰς τὴν ὕπαιθρον Ἑλλάδα λείπει ἡ μόρφωσις, δὲν ὑπάρχουν σχολεῖα, ὑστερεῖ ἡ συγκοινωνία, πλεονάζει ἡ ἀθλιότης. Μέσα ὅμως εἰς τὰ κέντρα τὰ ἀστικὰ ὁ πολιτισμὸς προάγεται, μέσα προόδου ἐγκαινιάζονται, ἡ πνευματικὴ ἀνάπτυξις ὑποβοηθεῖται, ἡ ζωὴ ἐν γένει εἶναι καλλιτέρα. Δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ δὲ ποτὲ καλλιτέρευσις εἰς τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διαβιοῖ ὁ γεωργικός μας κόσμος, δὲν θὰ αἰσθανθῇ οὗτος τὰ ἀγαθὰ τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἐὰν αὐτὸς ὁ ἴδιος, ὀργανούμενος καταλλήλως, δὲν ζητήσῃ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς του, δὲν προβάλῃ τὰ πελώρια δίκαιά του καὶ δὲν ἀγωνισθῇ νὰ ἐπιβάλῃ ταῦτα.

§127Γ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀντιπροσωπεύομεν τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἡμεῖς καὶ ὄχι σεῖς, ὁ ὁποῖος δημοκοπεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§128Α. ΜΕΡΟΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Βεβαιῶ μόνον, ὅτι πολὺ ταχέως θὰ πυκνωθοῦν αἱ ὠργανωμέναι μᾶζαι τῶν ἀγροτῶν καὶ θὰ ἀναλάβουν ἕνα ἀγῶνα ἀποκαταστάσεως κάποιας δικαιοσύνης εἰς τὸν τόπον αὐτόν, καὶ ἀγῶνα πολιτικῆς του ἐξυγιάνσεως. Μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτὴν καὶ τὰς συστάσεις, τὰς ὁποίας καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐκάμαμεν πρὸς τοὺς χωρικοὺς τῆς Ἑλλάδος, ὅπως τὸ ταχύτερον ὀργανωθοῦν καλῶς καὶ ἐπιβάλουν διὰ τῆς ὀργανώσεως τὰ δίκαιά των, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἑνώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἰδικάς μας διαμαρτυρίας εἰς τὰς διαμαρτυρίας τὰς γενομένας καὶ παρ’ ἄλλων ἐναντίον τοῦ λεχθέντος ἐδῶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀκόμη ὡριμότης ὀργανώσεως εἰς τὴν ἀγροτικὴν τάξιν δι’ ἐκπροσώπησιν αὐτῆς εἰς τὴν Γερουσίαν.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐκπροσωπήσεως τῆς ἀγροτικῆς τάξεως ἢ ἄλλων τάξεων. Πρόκειται περὶ ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, πρᾶγμα ὅπερ εἶναι διάφορον, διότι ἡ ἀγροτικὴ τάξις θὰ ἐκλέξῃ τοὺς 50 ἐκ τῶν γερουσιαστῶν διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ εἴχομεν μόνον ἐκπροσώπησιν τάξεων θὰ εἴχατε ἀπολύτως δίκαιον, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἐκπροσωπήσεως τάξεως.

§130Α. ΜΕΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παρέχει εἰς τὰ 4 ἑκατομμύρια ἀγροτῶν 4 μόνον θέσεις. Ἡ ἁρμοδία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκρινε σκόπιμον νὰ καταργήσῃ ἐντελῶς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν καὶ νὰ καταστήσῃ τὴν Γερουσίαν ἕνα πιστὸν ἀντίγραφον τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ δὲ καὶ μόνον τὸ γεγονὸς εἶναι τρανωτάτη ἀπόδειξις τῆς ἀχρηστότητος τοῦ Σώματος, διότι θὰ πρόκειται οὕτω περὶ Σώματος μᾶλλον πολιτικοῦ, χωρὶς καμμίαν ὠφελιμότητα καὶ μὲ τὴν βλαβερότητα τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Διότι, σᾶς παρακαλῶ, ποῖος θὰ εἶναι ὁ ρόλος τῆς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συγκροτουμένης Γερουσίας; Ἡ ἔγκρισις τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίζωνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὅταν θὰ ὑπάρχῃ κομματικὴ ὁμοιογένεια εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, τὸ δεύτερον Σῶμα, ἐκ κομματικῶν λόγων, θὰ ἐπικυρώνῃ κατὰ κανόνα τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς. Καὶ ὅταν ἔτσι διαγράφεται ἡ ἀποστολὴ τῆς Γερουσίας, ὡς θέλετε νὰ σχηματισθῇ αὕτη, ἡ ὠφελιμότης θὰ ἀπουσιάζῃ καὶ θὰ μένῃ ἡ νέα ἐπιβάρυνσις τοῦ λαοῦ ἐκ 10 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐτησίως, διότι τόσα θὰ στοιχίσῃ ἡ λειτουργία τῆς Γερουσίας. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατὰ τρόπον παράδοξον εἰσηγήθη τὴν κατασκευὴν ὡς Γερουσίας ἑνὸς ὁμοιώματος τῆς Βουλῆς, καθώρισεν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν 90 γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ, διὰ γενικῶν ἐκλογῶν, τὴν ἀναλογικὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς εὑρίσκεται σύμφωνος μὲ τὰς λαϊκὰς ἀντιλήψεις, συμφωνούσας καὶ ἀπαιτούσας τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ὡς δικαιοτέρου καὶ περισσότερον ἀνταποκρινομένου εἰς τὴν σημερινὴν τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας σύνθεσιν. Ἀνάπτυξις μακρὰ τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἀναλογικῆς παρέλκει, διότι περὶ αὐτῶν ἐγένετο ἤδη μικρὰ συζήτησις. Ἀνελπίστως ὅμως, ἐνῷ ἀρχικῶς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, μετὰ 15 ἡμέρας, ἡ ἰδία Ἐπιτροπή, συνελθοῦσα ἐκ νέου, ἀπεκήρυξεν ἑαυτήν, δηλαδὴ τὴν πρώτην της ἀπόφασιν καὶ ἐκηρύχθη ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ. Θὰ ἤθελε κανείς, κατόπιν τούτου, νὰ ἐρωτήσῃ: Τί ἐμεσολάβησε μέσα εἰς τὸ δεκαπενθήμερον αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, ὥστε νὰ γίνῃ ἡ μεταστροφὴ τῶν ἀντιλήψεων τῶν μελῶν αὐτῆς καί, ἀποκηρυχθέντος τοῦ ἀναλογικοῦ, νὰ συνιστᾶται τὸ πλειοψηφικόν; Ἂς ἐξετάσωμεν μήπως τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἐξησφάλιζεν εἰς τὸν τόπον αὐτὸν τὴν γαλήνην καὶ δὲν ἐπέφερεν ἄμβλυνσιν εἰς τὰ κομματικὰ πάθη; Μήπως δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἁρμονικὴν συνεργασίαν τῶν φανατικῶς ἀντιμαχομένων πρίν πολιτικῶν κομμάτων; Μήπως δὲν ἔφερεν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὅλας τὰς πολιτικὰς δυνάμεις τῆς Χώρας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συντείνει εἰς τὴν καλλιτέραν τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου διονύχισιν καὶ εἰς ἕνα πληρέστερον ἔλεγχον τῶν πολιτικῶν πράξεων; Δὲν ὑπάρχει ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κανὲν ἀξιόλογον κόμμα. Ὅλα ἀντιπροσωπεύονται ἐδῶ καὶ ὅλα ἠμποροῦν νὰ εἰσφέρουν τὰ φῶτα των. Ποῖα ὑπῆρξαν, λοιπόν, τὰ ἁμαρτωλὰ σημεῖα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος; Ὑποστηρίζεται ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ ἀγόμεθα ἀναποτρέπτως εἰς Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ καὶ δὲν ὑπάρχει οὕτω κυβερνητικὴ ἑνότης καὶ συνοχή. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, ποὺ θὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ δὲν ὑπῆρξαν ὑπὸ ἔποψιν ἀποδόσεως ἔργου αἱ καλλίτεραι καὶ αἱ ἀνώτεραι. Δὲν θὰ ἀμφισβητήσωμεν ὅμως, ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος, τοῦ κατευνασμοῦ τῶν παθῶν καὶ τῆς ῥυθμίσεως ὡρισμένων ζητημάτων ἐσημείωσαν αὐταί, αἱ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ, μίαν πρόοδον καὶ ἀπέβησαν ὠφέλιμοι. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς καθιερώσεως τοῦ ἀναλογικοῦ ἢ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος ἔχει μᾶλλον σχέσιν μὲ τὴν σύνθεσιν τῆς κοινωνίας καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ποὺ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθοῦν διὰ τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι, Κύριοι Βουλευταί, ἡ σημερινὴ κοινωνία, ὡς γνωρίζετε, ἕνα ἄθροισμα ἀτόμων, τὰ ὁποῖα ἔχουν ὁμοειδῆ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐμφοροῦνται ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς πόθους καὶ ἐπιδιώκουν τοὺς αὐτοὺς σκοπούς. Ἡ κοινωνία ἀποτελεῖται ἀπὸ τάξεις. Διακρίνεται εἰς μεγάλας κατηγορίας μαζῶν, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἔχει διαφορετικὰς ἀπὸ τὴν ἄλλην ἀντιλήψεις, συμφέροντα ἀντιτιθέμενα, τάσεις ἰδιαιτέρας. Τῆς κοινωνικῆς αὐτῆς καταστάσεως κάτοπτρον ὀφείλει νὰ εἶναι τὸ Κοινοβούλιον καὶ αὐτὴν τὴν ἐκπροσώπησιν τὴν ἐξασφαλίζει τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἑκάστη τάξις ἔχει τοὺς ἀντιπροσώπους της, διὰ νὰ ὑποστηρίζουν τὰς ἀπόψεις της καὶ τὰ δίκαιά της. Μὲ τὸ πλειοψηφικὸν ὅμως σύστημα ἕνας καὶ ὁ αὐτὸς βουλευτής, ὅπως εἶπε καὶ ὁ συνάδελφος κ. Χασιώτης, ἀντιπροσωπεύει συγχρόνως τὸν ἀγρότην, τὸν βιομήχανον, τὸν ἐφοπλιστήν, τὸν ἐργάτην, τὸν ἐπαγγελματίαν καὶ ἐν γένει ὅλας τὰς κοινωνικὰς τάξεις. Καὶ εἶναι φυσικὸν πολλάκις νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ ἀλληλοσυγκρουόμενα αὐτῶν συμφέροντα. Ἀντιθέτως, μὲ τὸ ἀναλογικόν, ὁ βουλευτής, ἐκπροσωπῶν πλὴν τῶν γενικωτάτων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, καὶ τὰ συμφέροντα ἰδίας κοινωνικῆς τάξεως, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἔχῃ σαφεῖς ἀρχάς, σταθερὰς πεποιθήσεις, αὐτὰς ποὺ αἰσθάνεται καὶ ἡ κοινωνικὴ κατηγορία, ἐν ὀνόματι τῆς ὁποίας πολιτεύεται καὶ εἶναι ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ παλαίῃ σθεναρῶς διὰ τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Νομίζομεν, ὅτι εἶναι μία ὀπισθοδρόμησις, ἕνας ἀναχρονισμὸς νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ἀποδῶσαν τόσους καλοὺς καρπούς, ὡς καὶ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τῆς Γερουσίας ὁμολογεῖ, καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τὸ πλειοψηφικόν, τὸ ὁποῖον καθιερώνει τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν ἀνισότητα καὶ δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων ἑκάστης ἐκ τῶν σημαινουσῶν κοινωνικῶν τάξεων. Ἀλλά, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅταν ἐγίνετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἦτο δεδηλωμένη ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἐξαιρέσει τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐδέχετο τὸ πλειοψηφικόν. Τώρα ἀντιλαμβάνομαι ὅτι τὸ ἀνασχηματισθὲν ἀπὸ τὸ ὑλικὸν τῆς παρούσης Βουλῆς κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, ἐμφανιζόμενον ἤδη ὡς νέα ὀργάνωσις καὶ ἔχον τὴν δύναμιν νὰ ῥυθμίζῃ πλέον τὴν πολιτικήν μας ζωήν, τὸ κόμμα τοῦτο κηρύσσεται ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Τοιουτοτρόπως ἐπιδιώκεται ἡ διαίρεσις πάλιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς δύο παρατάξεις μὲ δύο ἐμβλήματα, ἀφ’ ἑνὸς τὸ δημοκρατικόν, καὶ ἐξ ἄλλου τὸ βασιλικόν. Εἶναι εὔκολον ὑπὸ τὰς σημαίας αὐτὰς νὰ φανατίσωμεν τὰ λαϊκὰ στρώματα, ἀλλὰ πράττοντες τοῦτο, δὲν ἐξυπηρετοῦμεν τὰς οὐσιώδεις τοῦ λαοῦ ἀνάγκας. Ἄς μοῦ ἐπιτραπῇ ἐδῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἰς τὰ διάφορα πολιτικὰ κόμματα παρατηρεῖται ἔλλειψις κοινωνικῶν ἀρχῶν, ἔλλειψις προγραμμάτων, ποὺ νὰ ἀναφέρωνται εἰς τὰς τωρινὰς τῶν λαϊκῶν μαζῶν ἀπαιτήσεις. Ἦσαν δὲ καὶ εἶναι ὑποχρεωμένα τὰ κόμματα νὰ δηλώσουν σαφῶς πῶς θὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐργατῶν, τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, τὰς διεκδικήσεις τῶν ἐπαγγελματιῶν, τὰ αἰτήματα τῶν ἐμπόρων, τῶν βιομηχάνων καὶ ἄλλων. Ἀρκοῦνται τώρα αἱ δύο παρατάξεις νὰ σείουν τὰ λάβαρα τῆς βασιλείας καὶ τῆς δημοκρατίας, ὡσὰν νὰ μὴ ὑπάρχουν κοινωνικὰ προβλήματα οὐσιώδη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλουν νὰ ἔχουν γνώμην καὶ προγραμματικὰς ἀρχάς. Τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ἀπασχολοῦν περισσότερον αἱ βιοτικαὶ ἀνάγκαι καὶ τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζει ἡ ζωὴ καὶ ἀξιώσεις αὐτῆς εἶναι νὰ ἀσχοληθῇ πρὸς ρύθμισιν αὐτῶν μᾶλλον ἡ Βουλή. Ὅσον δὲ ἀφορᾶ τὴν Βασιλείαν καὶ τὴν Δημοκρατίαν, εἶναι ματαιοπονία νὰ γίνεται καὶ συζήτησις περὶ αὐτῶν. Ζήτημα πολιτειακὸν δὲν ὑπάρχει. Ἡ Δημοκρατία εἶναι παγιωμένη ὡς πολίτευμα ἀνεγνωρισμένον, δὲν ἔχει δὲ σημασίαν ἐὰν καὶ μετὰ παρέλευσιν δεκαετηρίδων ὁλοκλήρων ὑπάρχουν ἀκόμη ἐν Ἑλλάδι καὶ ὀπαδοὶ τοῦ βασιλικοῦ θεσμοῦ. Ἂς ἐξομολογηθῶμεν τώρα τὴν ἔκπληξιν, ποὺ ἀπεκομίσαμεν ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον ἡμεῖς, οἱ νεοφερμένοι εἰς αὐτό. Ἡ ἔκπληξίς μας αὐτὴ προέρχεται ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν τῶν ἀρχῶν καὶ τῶν σταθερῶν πεποιθήσεων, τὴν ὁποίαν ἀντελήφθημεν ἐδῶ μέσα. Εἴδομεν οὕτω βουλευτὰς ἀνήκοντας εἰς ριζοσπαστικὰ κόμματα, ἢ τιτλοφορούμενα ὡς τοιαῦτα, νὰ ψηφίζουν, προκειμένου λ. χ. περὶ ἰδιοκτησίας, τὰς συντηρητικὰς ἀπόψεις. Εἴδομεν ἐπίσης βουλευτάς, ἀνήκοντας εἰς κόμματα ὑπερσυντηρητικὰ καὶ ἐκλεγέντας ὑπὸ τὴν σημαίαν τῶν συντηρητικῶν ἀρχῶν, νὰ ἔχουν εἰς ζητήματα ὡς τὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου ἰδέας ριζοσπαστικάς, ἴσως διότι συνέπεσε νὰ κατοικοῦν εἰς οἰκήματα ἐπὶ ἐνοικίῳ. Καὶ θὰ ἠμποροῦσα νὰ ἀπαριθμήσω σειρὰν ἀπὸ παρομοίας ἀσυνεπείας καὶ ἀχαρακτηρίστους ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι, ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, δὲν παρέρχονται ἀπαρατήρητοι ἀπὸ τὸν σκεπτόμενον λαὸν ἢ ἀπὸ ὅσους παρακολουθοῦν τὴν κίνησιν τῶν ἰδεῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦν τὴν ἀπογοήτευσιν καὶ προκαλοῦν τὴν πικρίαν, διὰ τὰς ἠθικάς μας αὐτὰς ἐκδηλώσεις. Ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ ἀποκτήσωμεν περισσότερον ψυχικὸν σθένος καὶ περισσότερον αὐτοσεβασμόν, περισσοτέραν προσήλωσιν εἰς τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας διακηρύσσομεν ὅτι ἔχομεν, καὶ περισσοτέραν προσπάθειαν διὰ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῶν. Χρεωστοῦμεν νὰ ἀφίσωμεν τὰς ρευστότητας τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῶν ἀντιλήψεων, πρὸς τὰς ὁποίας ρέπει ὁ πολιτικὸς κόσμος, χάριν τῆς ἐκλογικῆς ἐπιτυχίας, διότι τότε θὰ ἐπισύρωμεν τὴν πραγματικὴν ἐκτίμησιν τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀηδιάζει ἀπὸ τὸ θέαμα αὐτὸ τῆς ρευστότητος. Ἀλλ’ ὅταν χθὲς εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ σήμερον τασσόμεθα ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ ὅταν χθὲς ὡμιλοῦμεν ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ σήμερον συνηγοροῦμεν ὑπὲρ τῶν τσιφλικούχων, ὅταν, λέγω, περιπίπτωμεν εἰς τοιαύτας ἀπαρνήσεις τῶν ἰδεῶν μας, τότε διόλου παράξενον, ἐὰν γινώμεθα καταγέλαστοι. Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς δὲν παριστάνομεν ἐδῶ, παρὰ τὰ πρόσωπα μιᾶς οἰκτρᾶς κωμωδίας. (Χειροκροτήματα).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάξιμος.

§132Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἐξηγήσαμεν καὶ ἄλλοτε, Κύριοι Βουλευταί, τοὺς λόγους, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Συντάγματος, διὰ τοὺς ὁποίους εἴμεθα ἐναντίον τῆς Γερουσίας. Εἰς ἐκεῖνα τὰ ἀρχικά μας ἐπιχειρήματα δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν ἀπολύτως τίποτε. Ἄλλως τε ἡ σημερινὴ αὐτὴ συζήτησις δὲν γίνεται τόσον διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ὅσον διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία γίνεται ἀπόψε διὰ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, ἀποτελεῖ μίαν πολιτικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐξουσίας. Διότι ἡ πάλη, ἡ ὁποία διεξάγεται ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι πάλη περὶ τὴν ἐξουσίαν. Περὶ τούτου νομίζω, ὅτι δὲν μπορεῖ νὰ προκύψῃ οὐδεμία ἀμφισβήτησις ἀπὸ κανέναν. Καὶ συνεπῶς ἡ οὐσία τῆς συζητήσεως εἶναι αὐτή. Ἡ προσπάθεια δὲ νὰ καλυφθῇ ἡ οὐσία τῆς συζητήσεως μὲ ἀπόψεις καὶ δείγματα, περὶ τὸ ποῖον ἐκλογικὸν σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον, ἡ προσπάθεια αὕτη καταρρίπτεται ἀφ’ ἑαυτῆς, δι’ ὅσους γνωρίζουν τοὺς ἀγῶνας τοὺς πολιτικοὺς καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰς ἄλλας χώρας. Οἱ σοσιαλισταὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἦταν ἄλλοτε ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἐφέτος ἐτάχθησαν ὑπὲρ τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Καὶ συνεπῶς εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν κάθε κόμμα κανονίζει τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἀναλόγως τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνεται τὸ ζήτημα τῆς ἐπικρατήσεώς του τῆς κομματικῆς. Ἀπὸ τῆς βάσεως αὐτῆς θὰ ἀναπτύξω καὶ ἐγὼ τὰς ἀπόψεις τοῦ κόμματος τοῦ Κομμουνιστικοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Γερουσίας, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα προέκυψαν κατ’ ἀρχὴν ἦταν 1ον) τὸ ζήτημα τῆς ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν. Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἐλύθη διὰ μιᾶς ὁμοφώνου, διὰ μιᾶς παμψηφίας σχεδὸν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Γερουσιαστῶν πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος καὶ ὄχι ἔμμεσος. Προέκυψε δὲ ἡ συζήτησις ἂν πρέπῃ εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ ὑπάρχουν καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶς ὠργανωμένων τάξεων, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου διεξάγεται ἡ σημερινὴ αὐτὴ συζήτησις. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ὅλοι οἱ Γερουσιασταὶ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς ἀντιπρόσωπος οὐδεμιᾶς ἐπαγγελματικῶς ὠργανωμένης τάξεως καὶ θὰ ἐξηγήσω διατί. Διότι οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀντιπροσώπευσιν, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ αἱ ἐπαγγελματικῶς ὠργανωμέναι τάξεις, κάμνουν τοῦτο ἀπὸ ἓν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἀντιτίθεται πρὸς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω ἐπὶ τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἀγώνων, ἀπὸ ἓν πνεῦμα συμβιβασμοῦ ὅτι, ἂν οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν διαφόρων λαϊκῶν μαζῶν, οἱ ἔμποροι, οἱ ἐπαγγελματίαι, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐργατῶν καὶ ἀγροτῶν, συνέλθουν ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἰς μίαν Γερουσίαν θὰ κατορθώσουν νὰ συζητοῦν τὰς ἀπόψεις των καὶ νὰ καταλήξουν εἰς συμπεράσματα κατὰ τὸ δυνατὸν συμβιβαστικά, ὥστε ν’ ἀμβλυνθῇ ἡ ὀξύτης τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Διὰ τοῦτο ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι ἀντίληψις ἀντιδραστικὴ καὶ ὑπεστηρίχθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν καὶ ὑποστηρίζεται καὶ ἀπὸ ὅλους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀμφισβητοῦν τὴν πράγματι ὑφισταμένην καὶ ἀνεξαρτήτως τῆς βουλήσεως ἡμῶν, πάλην τῶν κοινωνικῶν τάξεων, τὴν ἀμειλίκτως καὶ αἰωνίως διεξαγομένην. Ἐννοεῖται, ὅτι καὶ εἰς τὰς χώρας ἐκείνας, εἰς τὰς ὁποίας κρατεῖ ἡ ἀντίληψις αὐτή, κάθε ἄλλο παρὰ ἠμβλύνθησαν οἱ κοινωνικοὶ ἀγῶνες, οἱ διεξαγόμενοι ἔξω τῶν Σωμάτων τῶν δῆθεν ἐκπροσωπούντων τὰς ὠργανωμένας ἐπαγγελματικῶς τάξεις. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι ἐναντίον τῆς ἀντιλήψεως, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχουν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶς ὠργανωμένων τάξεων. Ὑπάρχει ὅμως καὶ εἷς ἄλλος οὐσιαστικώτερος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐγὼ ὑπεστηρίζω τὴν γνώμην ταύτην. Ἐγὼ τὸ ζήτημα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὸ ἂν πρέπῃ νὰ εἶναι τὸ ἀναλογικὸν ἢ τὸ πλειοψηφικὸν σύστημα, δὲν τὸ βλέπω, ὅπως καὶ οἱ περισσότεροι ἀπὸ σᾶς, αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ὡς ἐκλογικὸν σύστημα, ἐὰν εἶναι ὡραῖον σύστημα, ἀλλὰ τὸ βλέπω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως πολιτικῆς ζυμώσεως καὶ τῆς διεξαγωγῆς μιᾶς προπαγάνδας διὰ τὴν κατάκτησιν τῆς πλειοψηφίας τοῦ λαοῦ τοῦ ἐργαζομένου. Νομίζω δέ, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἀντιμετωπιζόμενον τὸ ζήτημα καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα πολιτικὰ κόμματα, καὶ ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιδράσωμεν εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὑποστηρίζουν τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν, διότι εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν Γερουσιαστῶν βλέπουν μίαν εὐκαιρίαν πολιτικῆς ζυμώσεως πρὸς διαπαιδαγώγησιν καὶ διαφώτισιν τοῦ λαοῦ ὡς πρὸς τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν προβλημάτων αὐτῶν. Λογικὸν συμπέρασμα τῆς βάσεως αὐτῆς, τοῦ συλλογισμοῦ αὐτοῦ εἶναι ἡ ὑποστήριξις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Οὐδεμίαν ἄλλην σχέσιν δύναται νὰ ἔχῃ ἕνας κομμουνιστὴς μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Εἶναι δηλαδὴ ἐναντίον τῆς ἀντιλήψεως, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δύναται νὰ δώσῃ λύσιν εἰς τὰ κοινωνικὰ προβλήματα ἢ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Καὶ κάποτε, ἀπαντῶν εἰς μίαν ἐρώτησιν τοῦ, ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπεν, ὅτι ἡ ἀναλογικὴ δὲν λύει τὰ προβλήματα, τοῦ εἶπον, ὅτι οὔτε τὸ πλειοψηφικὸν λύει τὰ προβλήματα. Διότι τὰ προβλήματα ταῦτα δὲν λύονται δι’ ἐκλογικῶν συστημάτων, ἀλλὰ διὰ σταθερᾶς ἀποφασιστικότητος καὶ ὁρμητικῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Ὑποστηρίζομεν, λοιπόν, τὴν ἀναλογικήν, διότι ὑποστηρίζοντες τὴν ἀναλογικὴν πραγματοποιοῦμεν μίαν κατάκτησιν διὰ τοὺς ἐργαζομένους, διὰ τὰς ἐργατικὰς τάξεις, δηλαδὴ κατακτᾶται ἓν ἔτι περισσότερον βῆμα πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἀπόψεων τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ οὐσία τοῦ ζητήματος καὶ οὐσιαστικώτερον αὐτὸ εἶναι τὸ πρῖσμα ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἀντιμετωπίζετε καὶ σεῖς τοῦτο.

§133Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς συμβιβάζετε τὰς δύο ἀπόψεις σας, αἱ μὲν ἐπαγγελματικαὶ τάξεις νὰ μὴ ἐκπροσωπῶνται ἐν τῇ Γερουσίᾳ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑποστηρίζετε τὸ ἀντίθετον ὡς πρὸς τὴν κομμουνιστικὴν τάξιν. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι αἱ ἐργαζόμεναι τάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαρτίζονται ἀπὸ τοὺς ἐπαγγελματίας περισσότερον, θὰ ἐκπροσωπῶνται διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ.

§134Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἐὰν ἡ ἐργατικὴ τάξις γενικῶς, συγκεκριμμένως δὲ ὁ ἐργατοαγροτικὸς κόσμος, ἐπικρατήσῃ, καὶ κατακτήσῃ τὴν ἐξουσίαν τὴν πολιτικὴν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ, περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμιὰ ἀμφιβολία, διότι δὲν ὑπάρχει περίπτωσις εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου κατὰ τὴν ὁποίαν περίπτωσιν, μία τάξις καταπιεζομένη κατώρθωσε νὰ κατακτήσῃ δι’ ἐκλογικοῦ συστήματος τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν. Οὐδαμοῦ συνέβη τοῦτο. Τὸ αὐτὸ δὲ συμβαίνει καὶ μὲ τὴν μπουρζουαζί, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς καταπολεμοῦμεν, σεῖς δὲ ἐκπροσωπεῖτε. Δὲν πρόκειται, λοιπόν, ἂν ἡ ἐργατικὴ τάξις θὰ κατακτήσῃ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν διὰ τοῦ πλειοψηφικοῦ ἢ τοῦ ἀναλογικοῦ, ἀλλὰ πρόκειται κατὰ ποῖον τρόπον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ κατακτήσωμεν πολιτικὴν δύναμιν καὶ δυνατότητα διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν περισσότερον τὸν πόλεμον τὸν ὁποῖον αὕτη ἐξωκοινοβουλευτικῶς διεξάγει. Δηλαδὴ διὰ νὰ ὀργανωθῶμεν ἐπαγγελματικῶς, διὰ νὰ ὀργανωθῶμεν πολιτικῶς, διὰ νὰ διεξαγάγωμεν τοὺς ἀπεργιακοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους σεῖς δὲν ἀνέχεσθε καὶ τοὺς καταπολεμεῖτε, διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ πνεῦμα τῆς πάλης, διὰ νὰ συγκροτηθῶμεν εἰς πολιτικὴν τάξιν ἱκανὴν νὰ κατακτήσῃ τὴν ἐξουσίαν. Βλέπετε, λοιπόν, ὅτι ὑπάρχει ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξύ μας εἶναι τοῦτο, ὅτι σεῖς εἶσθε ἀστικὸν κόμμα καὶ τὴν κατάκτησιν τῆς ἐξουσίας τὴν βλέπετε εἰς τὴν συγκέντρωσιν μιᾶς πλειοψηφίας ψηφοφόρων. Ἐνῷ ἡμεῖς εἴμεθα κόμμα καταπιεζομένης τάξεως καὶ τὴν κατάκτησιν τῆς ἐξουσίας τὴν βλέπομεν ὡς ζήτημα καθαρῶς δυναμικόν, διότι ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν, ὅτι τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν πράγματι τὴν πλειοψηφίαν σεῖς, κύριε Μπακόπουλε, ἢ κάποιος ἄλλος κ. Μπακόπουλος θὰ μᾶς εἴπῃ: Κύριοι, ἔχετε τὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀληθῆ δύναμιν καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς ἀδειάσετε τὴν γωνιά.

§135Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς εἴπατε, ὅτι τὴν ἐξουσίαν τὴν στηρίζετε εἰς τὴν δυναμικότητα, ἀλλ’ ἡμεῖς τὴν στηρίζομεν εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ λαοῦ.

§136Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὴν στηρίζετε καὶ σεῖς εἰς τὴν βίαν καὶ χρησιμοποιεῖτε τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὸν στρατὸν καὶ ἀπαγορεύετε τὰς συγκεντρώσεις καὶ ἀπαγορεύετε τὰ συλλαλητήρια καὶ καταλαμβάνετε τὰ γραφεῖα τῶν σωματείων καὶ φονεύετε τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς τραυματίζετε. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀποτελέσματα βίας ἐνόπλου, τὴν ὁποίαν χρησιμοποιεῖτε ὡς κοινωνικὴ δύναμις καὶ τὴν χρησιμοποιεῖτε ἐναντίον τῆς ἀμύνης.

§137Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐναντίον τῆς βίας τῆς ἰδικῆς σας.

§138Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριε. Ὅταν ἔχετε τὰ ὅπλα καὶ ἐπιτίθεσθε ἐναντίον ἀόπλων, δὲν ἀμύνεσθε, ἀλλὰ ἐπιτίθεσθε.

§139Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπ. Ἐσωτ.). Ἐπετέθησαν πρῶτον οἱ ἐργάται κατὰ τῆς ἐξουσίας καὶ τότε ἐπετέθη καὶ αὐτή.

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ τὰ εἴπωμεν αὔριον εἰς τὴν ἐπερώτησιν αὐτά.

§141Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Οἱ ἐργάται ἠμύνοντο ἐναντίον τῶν καπνεμπόρων καὶ σεῖς, ὑπερασπίζοντες τοὺς καπνεμπόρους, ἐπιτίθεσθε κατ’ αὐτῶν.

§142Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀντιστρέφω τὴν παρατήρησιν. Ἐὰν σεῖς μεθαύριον καταλάβητε τὴν ἐξουσίαν καὶ ἡ ἀστικὴ τάξις θελήσῃ νὰ καταλάβῃ τὴν ἐξουσίαν, θὰ τὴν ἀφήσετε νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει;

§143Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἀξιότιμε κ. Συνάδελφε, ἡ μεγαλυτέρα ἄμυνά σας εἶναι νὰ προσπαθήσετε νὰ καταπολεμήσητε τὸν κομμουνισμόν, μὲ ἐρωτήματα περὶ τοῦ τί θὰ κάμῃ αὐτός, ὅταν καταλάβῃ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν. Ἐνῷ τὰ προβλήματα καὶ τὰ ἐρωτήματα τίθενται εἰς ὑμᾶς. Τί κάμετε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχετε τὴν Κυβέρνησιν, ἔχετε τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν, ἔχετε τὴν κοινωνικὴν δύναμιν, εἶσθε καθεστώς; Καὶ τὰ προβλήματα ὑπάρχουν. Δὲν μπορεῖτε νὰ μᾶς καταπολεμήσητε μὲ τὸ τί θὰ κάναμε ἡμεῖς, ὅταν θὰ κατέχωμεν τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν, διότι τότε δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι θὰ λυθοῦν τὰ προβλήματα.

§144Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὡς μία τῶν κυριωτέρων μομφῶν σας, ἐκτοξεύετε τὸ ὅτι ἡμεῖς ἀσκοῦμεν βίαν, ἀλλ’ ὅταν σεῖς γίνετε τὸ Κράτος, δὲν θὰ ἀσκεῖτε βίαν ἐναντίον τῶν ἀστῶν;

§145Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ἀπήντησα δὲ καὶ ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ἂν θέλετε νὰ κάμωμεν διεξοδικωτέραν συζήτησιν, θὰ φύγωμεν ἀπὸ τὸ θέμα. Θέμα δὲ εἶναι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα.

§146Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ἡ βία ὑπάρχει ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ Κράτους.

§147Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἡ βία ἔγκειται ἐν τῷ σκοπῷ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ἐνῷ σεῖς ἀσκεῖτε τὴν βίαν πρὸς ἐπιτυχίαν πολιτικῶν μεταβολῶν, ἀλλά, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐξασκεῖτε τὴν βίαν — ὡσάκις ἐξασκεῖτε τὴν αὐτὴν βίαν — πρὸς ἐπιδίωξιν καπιταλιστικῶν σκοπῶν, πρὸς ὑπεράσπισιν καπιταλιστικῶν σκοπῶν καὶ καταπολέμησιν τῆς μειονοψηφίας, ὅπως εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν καπνεμπόρων. Τότε σεῖς ἐξασκεῖτε τὴν βίαν.

§148Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Οἱ κοινωνικοὶ σκοποὶ ἐκτελοῦνται καλλίτερον σήμερον ἢ διὰ τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖτε σεῖς αὔριον;

§149Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Τὸ ζήτημα συνεπῶς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος τίθεται ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς κομματικῆς ἑκάστου κόμματος. Καὶ πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσετε ὅλοι σας καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ κόμμα αὐτό. Ὡς πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας δὲν γίνεται συζήτησις, διότι δὲν ἀποτελεῖ αὐτὸς ἀντικείμενον συζητήσεως. Ἀλλ’ ὑπῆρχε μία ἀντίληψις κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Γερουσίας, ὅτι θὰ ἔπρεπε —καὶ ἡ συζήτησις αὐτὴ ὑπεκινήθη ἐξ ἀφορμῆς τῶν περιφερειῶν τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν—ὅτι θὰ ἔπρεπε οἱ Γερουσιασταὶ νὰ εἶναι ὑπερκομματικοὶ ἄνθρωποι. Θὰ ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ μὴ ὑπῆρχε τὸ ζήτημα τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τῆς περιφερείας τοῦ ἂν πρέπει νὰ εἶναι τοιαύτη ἢ τοιαύτη ἐκλογικὴ περιφέρεια. Ἔκαμον ἔκκλησιν μερικοὶ τῶν Συναδέλφων μου, νὰ μὴ τὸ θέσωμεν ὡς κομματικὸν ζήτημα, διότι εἰς τὴν Γερουσίαν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν ὡς εἰς θεσμὸν ἀνώτερον, ἀντικειμενικώτερον, ὁ ὁποῖος θὰ χαλιναγωγῇ τὰ πάθη τὰ πολιτικὰ καὶ τοὺς κομματικοὺς ἀγῶνας τῆς Βουλῆς. Ἐννοεῖται, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εἶναι μία οὐτοπία, διότι οὐδαμοῦ εἶναι δυνατὸν ἡ ἐκλογὴ τῶν Γερουσιαστῶν νὰ ἐξέλθῃ τοῦ πλαισίου μιᾶς πολιτικῆς καὶ κομματικῆς ἐκλογῆς. Διότι δὲν ὑπάρχουν σημειώσατε καὶ ὑπερκομματικὰ ὄντα, πρόσωπα πολιτευόμενα, πρόσωπα γνωστὰ τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ὑπεράνω τῶν κομμάτων καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχωσι, δὲν θὰ ἐνδιαφέρωνται εἰδικῶς διὰ κομματικὰς ἀντιλήψεις. Συνεπῶς ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ἐσφαλμένη καὶ ἡ συζήτησις εἶναι συγκεκριμένη καὶ περιωρισμένη. Εἴμεθα ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἐφόσον ὅμως ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἤδη συνταγματικὴ διάταξις εἴμεθα ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ὅλων τῶν Γερουσιαστῶν. Τοῦτο δὲ ὡς γνωστὸν δὲν ἀποκλείεται ἀπὸ τὸ γνωστὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Εἴμεθα ὑπὲρ τῆς δι’ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐκλογῆς τῶν Γερουσιαστῶν. Καὶ εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου, διότι δίδει εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν μίαν δυνατότητα νὰ διεκδικήσῃ τὰς ἀξιώσεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις δι’ ἑνὸς ἑτέρου πολιτικοῦ ὀργάνου, τῆς Γερουσίας. Αὐτὰ εἶναι τὰ τρία συγκεκριμένα προβλήματα καὶ ἐπὶ τῶν ἀπόψεων αὐτῶν διετύπωσα τὰς γνώμας μας.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, προκειμένου νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιά τινα τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐπείγοντα. Αʹ) συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν, δωρεῶν καὶ κερδῶν λαχείων».

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας γεωργικῶν τινων προϊόντων καὶ τῶν αἰγοπροβάτων καὶ χοίρων».

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως ἐδαφίων τῆς κλάσεως 4 τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου».

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ χρηματικῶν ἀξιῶν».

§157ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγορᾶς ἰδιωτικοῦ οἰκήματος ἐν Θήρᾳ πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς τελωνειακῆς Ἀρχῆς Θήρας».

§159ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφάπαξ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Ὀκτωβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Διευθύνσεως Σιδηροδρόμων ἀπολυθέντων τεχνικῶν ὑπαλλήλων».

§161ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον καὶ ὥραν 5ην μ. μ.