1928.06.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 85Η

ΤΗΣ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 1928

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ Συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα καὶ νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Διδάσκαλοι τῆς πόλεως Κατερίνης παρακαλοῦν νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπεργούντων ὑπαλλήλων. Τὸ ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν χρεῶν τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων, καθὼς καὶ τῶν μὴ ἀνταλλαξίμων τοιούτων ὑπηκόων Τούρκων, Ἀλβανῶν καὶ Σέρβων πρὸς ἐξάλειψιν τῆς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐγγεγραμμένης ὑποθήκης ἐπὶ ἀκινήτων κειμένων ἐν τῇ πόλει ταύτῃ. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῶν ὀρεινῶν διαμερισμάτων τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης παρακαλούντων, ὅπως προσέλθῃ τὸ Κράτος ἀρωγὸν εἰς αὐτούς, διότι ἀποθνήσκουν τῆς πείνης. Ἐπιτροπὴ καπνοπαραγωγικοῦ συνεδρίου Ξάνθης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην μονοπώλησιν τοῦ καπνοῦ. Κάτοικοι τῶν Λουτρῶν Σμοκόβου ὑποβάλλουν παράκλησιν, ὅπως ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ διακατοχῆς τῶν δύο τρίτων ὑπὸ τῶν δικαιούχων τῶν ἐνοικιαζομένων δασῶν. Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Καλαμῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀδιαφορίαν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς συνεχιζομένης νοθείας τῶν ἐλαιολάδων, ἥτις θὰ ὁδηγήσῃ εἰς πλήρη καταστροφὴν τῆς ἐλαιοπαραγωγῆς. Ὁ λαὸς Φαρσάλων ζητεῖ τὴν παράτασιν ἐπὶ ἑξάμηνον τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὁ σύνδεσμος προσφύγων Τούμπας Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει ψήφισμα τῶν κατοίκων διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει τὰ αἰτήματά των τὰ ἀναφερόμενα ἐν αὐτῷ. Ὁ σύνδεσμος δημοσίων ὑπαλλήλων Θράκης παραπονεῖται διότι ἡ Κυβέρνησις κατήρτισε τὸ Διάταγμα περὶ παροχῆς ἐπιδόματος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν παραμεθορίων τόπων καὶ ζητοῦν τὴν ἐπαναφορὰν αὐτοῦ. Ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Ἀραχώβης παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀπαιτήσεις του περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Ξυνιάδος Δομοκοῦ πρὸς δὲ ἀκυρωθῇ καὶ ἡ σύμβασις τοῦ Κράτους μετὰ τῆς Ἑταιρίας Καντζούχ. Οἱ ἐργάται τοῦ συνδικάτου ἐπισιτισμοῦ Δράμας ὑποβάλλουν ψήφισμα διαμαρτυρίας διὰ τὴν μὴ λῆψιν μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς τύχης τῶν ἐργατῶν. Ὁ ταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ Ἀνδρ. Κ. Δαράβαλης ἀνάπειρος πολέμου παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν καὶ δι’ αὐτὸν τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν διὰ τοὺς ἄλλους συναδέλφους του παθόντας ἐν τοῖς πολέμοις. Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀθανασιάδης Νόβας καταθέτει ὑπόμνημα τῶν ἐργοστασιαρχῶν σχοινοποιίας, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν ἄδικον καὶ ἄνισον φορολογίαν μεταξὺ κατειργασμένων καὶ ἀκατεργάστων πρώτων ὑλῶν καὶ παρακαλούντων ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια παράπονά των. Προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ Ἁγίου Κωνσταντίνου Ἀγρινίου Λαρίσης καὶ τῶν πέριξ περιφερειῶν διαμαρτύρονται κατὰ τῆς καθυστερήσεως πληρωμῆς τοῦ συμπληρωματικοῦ μητρῴου. Ἐπιτροπὴ καπνοπαραγωγικοῦ συνεδρίου Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μονοπώλησιν τοῦ καπνοῦ. Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Καΐτσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ψήφισιν νόμου δι’ οὗ θὰ διαχειρίζωνται τὰ δάση τὰ δύο τρίτα τῶν δικαιούχων. Ὁ κ. Α. Μαζαράκης (Ὑπουρ. Στρατ.) ὑποβάλλει σχέδια νόμου 1) «περὶ Σχολῆς Εὐελπίδων» καὶ 2) «περὶ Στρατιωτικῆς Σχολῆς Ὑπαξιωματικῶν». Ὁ κ. Ι. Μεταξᾶς (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχ. 200.000, διὰ τὴν ἀνέγερσιν οἰκήματος ἑδραίας ὑπηρεσίας κινητῶν ταχυδρομείων ἐν Πειραιεῖ». Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ συνυπολογήσεως ὑπὸ τοῦ Συνεταιρισμοῦ καταναλώσεως «Στρατ. Ἕνωσις» δανείου ἐπὶ ἐγγυήσει τοῦ Κράτους κλπ.». Ὁ κ. Θ. Νικολούδης (Ὑπουργὸς Παιδείας καὶ Θρησκευμάτων) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 521 περὶ ὀργανώσεως τοῦ σχολείου τῶν Καλῶν Τεχνῶν». Οἱ κ. κ. Ν. Βελέντζας, Σ. Κρεμεζῆς, Α. Μάρκου κλπ. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀπὸ 31 Αὐγούστου 1923 καὶ 1 Δεκεμβρίου 1923 ἀποφάσεων τῆς Ἐπαναστάσεως 1922 «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων Ραφίνα καὶ Βατῶντα». Οἱ κ. κ. Α. Ξανθόπουλος, Σ. Νικολαΐδης κλπ. ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ δασῶν νόμου». Ὁ κ. Α. Χριστόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἀπὸ 22 Ἀπριλίου 1927 Ν. Δ. «περὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως. Ὁ κ. Ι. Μεταξᾶς (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Δημοσίων Ἔργων διατάξεων». Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ πρ)σμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1927–28 παρατάσεως τῆς προσωρινῆς διοικήσεως τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1928–29 καὶ εἰσαγωγῆς διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς λογ)σμοὺς παθητικῶν ὑπολοίπων, τοὺς λογαριασμοὺς σιδηροδρόμων Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὴν πληρωμὴν μισθωμάτων διμήνων καταστημάτων καὶ ἐκκαθάρισιν δικαιολογητικῶν ἁρμοδιότητος τῶν ταμιῶν πληρωμῶν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν σεισμοπαθῶν καὶ πλημμυροπαθῶν. Ὁ κ. Μανούσης ἔχει τὸν λόγον.

§3Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁσονδήποτε καὶ ἄν παρῆλθον αἱ ἡμέραι, καθ’ ἅς συνέβησαν αἱ πλημμύραι τοῦ Στρυμόνος δυστυχῶς αἱ συνέπειαι καὶ τὰ ὀλέθρια αὐτῶν ἀποτελέσματα παραμένουσιν ἀκέραια καὶ ἀθεράπευτα καὶ συνεπῶς ἡ ἐπερώτησις ἐπ’ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἐπίκαιρος. Κύριοι Βουλευταί, ἀπὸ τὴν πεδιάδα τῶν Σερρῶν, τὴν πεδιάδα ἐκείνην ἡ ὁποία κατὰ τὴν λαϊκὴν γνώμην, ἔπρεπε νὰ εἶναι κοιλὰς χρυσοφόρος, ἀντηχεῖ σήμερον ὁ πόνος τῆς ἐρημώσεως καὶ τῆς συντριβῆς. Ὁ Στρυμὼν ἀτίθασος καὶ καταστρεπτικὸς ἐξηφάνισεν, ἀδυσώπητος, ὅλον τὸν μόχθον, ὅλην τὴν ἐργασίαν, ὅλον τὸν ἱδρῶτα τῶν ἀγροτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἀνεμένετο ἡ σπορὰ καὶ ὁ θερισμὸς, λιμνάζει ἤδη τὸ ἕλος καὶ ὁ φθοροποιὸς κώνωψ. Ἀπὸ τῆς λίμνης τοῦ Μπουτκόβου, τοῦ μᾶλλον ἀκραίου συνοικισμοῦ, μέχρι τῶν ἐκβολῶν τοῦ Τσάγεζι ὀλοφύρεται ὁλόκληρος λαὸς ἀγροτικὸς πενόμενος καὶ ἐργατικὸς, ὁ ὁποῖος εἶδεν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν καταστρεφομένην τὴν ἐσοδείαν του. Ὡς νὰ μὴ ἤρκει δὲ ἡ πρώτη πλήμμυρα τῆς 28ης Μαρτίου, ἐπηκολούθησεν ἡ δευτέρα τῆς 25ης Ἀπριλίου καὶ συνεπλήρωσεν τὸν ὄλεθρον καὶ ἡ τρίτη τῆς 8ης Μαΐου. Καὶ τὸ χειρότερον εἶναι ὅτι αἱ συνεχεῖς πλημμῦραι κατέκλυσαν καὶ αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις τὰς καλλιεργηθείσας δι’ ὄψιμον σπορὰν καὶ κατέστησαν ἀδύνατον τὴν ὄψιμον καλλιέργειαν. Τοῦτο ἰδιαζόντως τονίζει τόσον ὁ Γεν. Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας πρὸς τὴν Ε.Α.Π. ὅσον καὶ τὸ Γραφεῖον Ἐπισιτισμοῦ Σερρῶν ἐν τῇ ἐκθέσει του τῇ ὑποβληθείσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας, ἐν ᾗ ῥητῶς ἀναφέρει ὅτι ἐξέλιπον αἱ ἐναπομείνασαι ἐλπίδες δι’ ὄψιμον καλλιέργειαν. Ἡ Ε.Α.Π. βάσει αὐτῶν ἐν τῇ τελευταίᾳ τριμηνιαίᾳ αὐτῆς ἐκθέσει πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν δὲν ἀποκρύπτει ὅτι «οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς δοκιμασθέντας πληθυσμοὺς δὲν θὰ εὕρουν τίποτε νὰ συγκομίσουν, εἶναι δὲ ἀμφίβολον ἄν θὰ δυνηθοῦν νὰ σπείρουν κατὰ τὸ φθινόπωρον, διότι οἱ ἀγροί των μετεβλήθησαν εἰς τέλματα». Ἀλλ’ ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφὴ ἀναδεικνύεται ἔτι μᾶλλον, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι προσέβαλε καὶ ἔπληξε πληθυσμοὺς κατ’ ἐξοχὴν ἐξηντλημένους, πληθυσμοὺς προσφυγικοὺς καὶ πολεμοπαθεῖς. Ἐκ τῶν τεσσαράκοντα περίπου συνοικισμῶν, τῶν ὁποίων κατεκλύσθησαν οἱ ἀγροί, οἱ πλεῖστοι εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν προσφυγικοὶ ὡς νεοπαγεῖς, ὅσοι δὲ εἶναι συνοικισμοὶ γηγενῶν ἢ μικτοὶ ἀποτελοῦνται ἀπὸ γηγενεῖς πενομένους, διαβιοῦντας μέσα εἰς τρώγλας ὡς αἱ τρῶγλαι τῆς Τζουμαγιᾶς. Εἶναι προφανὴς ἡ ἀποθάρρυνσις καὶ ἡ ἀπογοήτευσις αὐτῶν. Ἐπλήγησαν εἰς αὐτὸ τὸ στάδιον τῆς ἀναρρώσεως καὶ δημιουργίας των. Ἡ Ἐπιτροπὴ Α. Π. εἰς τὴν ἔκθεσιν αὑτῆς τὴν τελευταίαν δὲν παραλείπει νὰ ὑπογραμμίσῃ τὸν ψυχολογικὸν αὐτὸν ἀντίκτυπον. «Αἱ ἐφετειναί πλήμμυραι—λέγει—αἱ ὁποῖαι ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τὰς τῶν προηγουμένων ἐτῶν ἐπηύξησαν τὴν στενοχωρίαν καὶ τὴν ἀποθάρρυνσιν τῶν πληθυσμῶν τόσον τῶν γηγενῶν ὅσον καὶ τῶν προσφύγων τῆς Μακεδονίας. Μεγάλη συγκίνησις (émotion) ἐπικρατεῖ εἰς τὰς καταστραφείσας περιοχὰς». Ἀλλ’ αἱ καταστροφαί, ὡς πᾶσα καταστροφή, ἀναλύονται εἰς ἀριθμοὺς, καὶ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι διὰ τὴν πεδιάδα Σερρῶν καὶ Σιδηροκάστρου εἶναι φρικτοί. Αἱ πρῶται πληροφορίαι, τὰς ὁποίας υἱοθέτησε καὶ ἡ Ε.Α.Π. εἰς τὴν τελευταίαν τριμηνιαίαν ἔκθεσίν της ἀνεβίβαζον τὰς ζημίας καθ’ ὅλην τὴν κατακλυσθεῖσαν Μακεδονίαν εἰς στρέμματα καταστραφέντα 75.000 καὶ εἰς δραχμὰς 52,000,000. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δυστυχῶς ὑπολείπονται τῆς τραγικῆς πραγματικότητος. Πρόσφατος ἔκθεσις τοῦ Γραφείου Ἐποικισμοῦ Σερρῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας ὑπολογίζει μόνον τὰς προξενηθείσας εἰς τὴν περιοχὴν αὐτοῦ ζημίας εἰς στρέμματα ἐσπαρμένα 70.000 καὶ στρέμματα καλλιεργηθέντα δι’ ὄψιμον σπορὰν 30.000. Εἰς ταῦτα δέον νὰ προσθέσωμεν καὶ 15 χιλιάδας στρέμματα τῆς πεδιάδος Σιδηροκάστρου, διὰ νὰ σχηματίσωμεν ὁπωσδήποτε ἀκριβῆ γνῶσιν τοῦ μεγέθους τῆς συντελεσθείσης συμφορᾶς. Ἰδοὺ, κύριοι Βουλευταί, ἡ τραγικὴ εἰκών, τὴν ὁποίαν ἐμφανίζει ἡ ἐπελθοῦσα καταστροφή. Καὶ ἤδη ἐρωτῶ: Τί ἔπραξεν ἀπέναντι αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις; Ἐπέδειξεν ἄραγε τὴν γοργότητα ἐκείνην καὶ τὴν μέριμναν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τοιαύτας στιγμάς; Ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων, ἡ ἀφήγησις τῆς κυβερνητικῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνεργείας θὰ σᾶς πείσῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπέδειξε καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν καθυστέρησιν ἀφόρητον, ἔλλειψιν στοργῆς καὶ ἐνδιαφέροντος. Πότε ἔγινεν ἡ πρώτη πλημμύρα; Τὴν 28 Μαρτίου. Τί ἔπραξε τότε ἡ Κυβέρνησις; Τὴν ἠγνόησε. Ἀλλ’ οἱ λαοὶ ὅταν ἐγκαταλείπονται ἀπὸ τοὺς Κυβερνήτας των κατὰ τὰς ὥρας τῆς δυστυχίας των, δυσφοροῦν, ἀγανακτοῦν, ἐκρήγνυνται. Καὶ ὁ λαὸς τῶν Σερρῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ τὸν κοινωνικοϊστορικὸν νόμον αὐτόν. Συνῆλθεν αὐθόρμητος ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς αὐτομάτου ἀγανακτήσεως εἰς συλλαλητήριον διαμαρτυρίας τὴν 7 Ἀπριλίου, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἄμεσον ἐνίσχυσιν τῶν πλημμυροπαθῶν χωρίων καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν των πάσης φορολογίας διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἡ Κυβέρνησις τὸ ἐπληροφορήθη καὶ μόλις τὴν 14 Ἀπριλίου, ἤτοι 16 ὅλας ἡμέρας μετὰ τὴν πρώτην πλημμύραν, ἔσπευσεν εἰς Σέρρας ἀσθμαίνων καὶ περίλυπος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας διὰ νὰ μάθῃ τὰ τῆς καταστροφῆς. Καὶ ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς, παραμείνας ἐπὶ δίωρον ἐν Σέρραις, ἀπῆλθεν ἀφήνων ὄπισθεν του πληθυσμοὺς βαρυαλγοῦντας καὶ μίαν ὑπόσχεσιν πρὸς αὐτοὺς περὶ ἀποστολῆς ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν. Παρῆλθον ὅμως ἡμέραι, παρῆλθον ἑβδομάδες καὶ ἡ ἀποστολὴ ἐβράδυνε. Ἐδέησε νὰ διεξαχθῇ ὁλόκληρος τιτανομαχία μεταξὺ Σερρῶν – Θεσσαλονίκης – Ὑπουργείου Προνοίας, διὰ νὰ ἀποσταλῇ ἐπὶ τέλους ποσὸν δρ. 750.000. Ἀλλ’ ὁ Στρυμὼν ἦτο ἀμείλικτος. Τὴν 25ην Ἀπριλίου δευτέρα πλήμμυρα συνεπεπλήρωνε τὸ ἔργον τῆς πρώτης. Ἡ ἀνυπαρξία πάσης Κυβερνητικῆς ἐμφανίσεως καὶ μερίμνης κατέστη καὶ διὰ δευτέραν φορὰν μᾶλλον ἔκδηλος. Ἡ ἀγανάκτησις τῶν πληθυσμῶν κορυφωθεῖσα ὤθησεν αὐτοὺς καὶ εἰς δεύτερον πάνδημον καὶ θορυβῶδες συλλαλητήριον ἐν Σέρραις, τὸ συλλαλητήριον τῆς 6 Μαΐου. Τὸ ψήφισμα τοῦ συλλαλητηρίου αὐτοῦ εἶναι καταπέλτης κατὰ τῆς Κυβερνητικῆς ἀδρανείας. Καταγγέλλει τὴν Κυβέρνησιν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ τῆς Βουλῆς; διότι ἠγνόησε τοὺς πλημμυροπαθεῖς ἐγκαταλείψασα αὐτοὺς ἐπὶ ἕνα μῆνα ἄνευ οὐδεμιᾶς συνδρομῆς, διότι ἐνῶ 3.500 οἰκογενειῶν κατεστράφη ἡ ἐσοδεία πλήρεις ἐκ τῶν πλημυρῶν καὶ αὗται πάσχουσι παντιοτρόπως, ἡ Κυβέρνησις ἐλαχίστην σημασίαν ἔδωκε διὰ τὴν ἀνεπανόρθωτον καταστροφὴν των, ἀποστείλασα τὸ ἐξευτελιστικὸν ποσὸν τῶν 750.000 δραχμῶν ὡς πρώτην ἀποζημίωσιν 15.000 ἀτόμων, εἰρωνεύομεν τὴν δυστυχίαν τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ ἂν καὶ διὰ προγενεστέρου συλλαλητηρίου εἰδοποιήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὁ λαὸς Σερρῶν εὑρίσκεται ἐν ἐξεγέρσει διὰ τὴν ἀπάθειαν καὶ ἀδιαφορίαν τῆς ἔναντι τῶν συμφορῶν τῶν πλημυροπαθῶν. Δὲν παρῆλθον δὲ δύο ἡμέραι ἀπὸ τοῦ συλλαλητηρίου τούτου τὸ ὁποῖον ἀναμφιβόλως ὑπῆρξε πρωτοφανὲς εἰς συναγερμὸν καὶ ἀγανάκτησιν καὶ ὁ Στρυμὼν ἐξαπέλυσε διὰ τρίτην φορὰν τὴν 8 Μαΐου τοὺς ὑδατίνους ὄγκους του, διὰ νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῆς ἐρημώσεως καὶ τοῦ ἀφανισμοῦ. Ἀπὸ τὴν κατακλυσθεῖσαν κοιλάδα τῶν Σερρῶν ἀντήχησεν διάτορος τὴν φορὰν αὐτὴν ἡ κραυγὴ τοῦ πόνου τῶν χωρικῶν. Ἐσπεύσατε ἐκεῖ τότε ὅλοι, βουλευταί, δημοσιογράφοι. Ὁ Μακεδονικὸς τύπος ἀφιέρωσε στήλας ὁλοκλήρους διὰ τὴν περιγραφὴν τῆς συμφορᾶς. Ἡ Κυβέρνησις τότε καὶ μόνον συνῆλθεν. Ἀπέστειλεν ἐπειγόντως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διὰ νὰ λάβῃ τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀφίχθη εἰς Σέρρας τὴν 11ην Μαΐου. Ἀλλ’ ἡ καταστροφὴ εἶχε συντελεσθῆ. Ὅλα τὰ ὑδατοφράγματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν μία ἔγκαιρος καὶ προβλεπτικὴ Κυβερνητικὴ μέριμνα νὰ προασπίσῃ καὶ διασφαλίσῃ εἶχαν ἤδη καταστραφῆ καὶ ἰδία ὁ ὑδατοφράκτης ὁ παρὰ τὸν συνοικισμὸν Καρατζάλιοϊ. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀφοῦ ἔδωκε τὰς ὑποσχέσεις του περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τῶν πλημμυροπαθῶν, περὶ παροχῆς πιστώσεων διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν γενομένων καταστροφῶν, ἐπῆλθεν. Ἄρά γε ἐξετελέσθησαν αἱ ὑποσχέσεις; Παρῆλθον ἔκτοτε εἷς μήν. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου δύο τηλεγραφήματα ληφθέντα μόλις χθές. Τὸ ἓν προέρχεται ἐκ μέρους τῶν Συνεταιρισμῶν καὶ τὸ ἄλλο ἐκ μέρους τοῦ Μητροπολίτου Σερρῶν, ὡς προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Πλημμυροπαθῶν. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω μέρη τινὰ διὰ νὰ πεισθῆτε κατὰ πόσον ἐξετελέσθησαν αἱ ὑπουργικαὶ ἐπαγγελίαι καὶ κατὰ πόσον ἐλήφθη μέτρον τι ἄξιον λόγου ὑπὲρ τῶν παθόντων πληθυσμῶν. «Ἐξ ὀνόματος πλημμυροπαθῶν πεδιάδος Σερρῶν Σιδηροκάστρου διαμαρτυρόμεθα καταγγέλλομεν ὅτι οὐδὲν μέτρον σωστικὸν ἐλήφθη ἐπὶ 60 ἡμέρας ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον πλημμύραι κατέκλυσαν χωρία μας, κρατικὸν δὲ ταμεῖον οὐδὲ δραχμὴν μᾶς κατέβαλλε κατασκευὴ φραγμάτων δὲν ἐκτελεῖται διὰ λόγους τυπικούς». Εἶναι τὸ τηλεγράφημα τῶν Συνεταιρισμῶν. «Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἀνακοινοῖ Νομάρχην Σερρῶν ὅτι Κυβέρνησις ἀπεφάσισε διαθέσῃ δέκα ἑκατομμύρια δραχ. ὑπὲρ πλημμυροπαθῶν γηγενῶν καὶ προσφύγων μὴ ὑποκειμένην ἀντίληψιν Ε.Α.Π. νομῶν Σερρῶν, Δράμας, Ἔβρου, Θεσσαλονίκης, Πέλλης καὶ ὅτι πρόσφυγες ἐνισχυθοῦν παρὰ τῆς Ε.Α.Π. Τοιαύτη ἀντίληψις οὐδόλως ὠφελεῖ προσφυγικὰς οἰκογενείας περιφερείας μας διατελούσας ὑπὸ ἀντίληψιν Ε.Α.Π. Πλημμυροπαθεῖς περιφερείας μας ἔπαθον μεγάλας καταστροφάς. Ἑπομένως ἐπιβάλλεται ἐπειγόντως ὅπως Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ διατεθοῦν τοὐλάχιστον τριάκοντα ἑκατομμύρια διὰ τοὺς πλημμυροπαθεῖς Νομοῦ Σερρῶν ἀνερχομένους εἰς 4 καὶ πλέον χιλιάδας οἰκογενείας». Εἶναι τὸ τηλεγράφημα τοῦ Μητροπολίτου Σερρῶν. Τί ἀποδεικνύεται ἐκ τούτων; Ὅτι δυστυχῶς οὐδὲν σοβαρὸν μέτρον ἐλήφθη διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν προχείρων ἀναγκῶν τῶν πλημμυροπαθῶν συνοικισμῶν. Ἡμεῖς οἱ προερχόμενοι ἰδίᾳ ἐκ τοῦ Νομοῦ Σερρῶν δὲν δυνάμεθα παρὰ νὰ συμμερισθῶμεν ἀπολύτως τὸν πόνον καὶ τὴν δυσφορίαν τῶν πληθυσμῶν μας. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, ἐπιτελοῦσα καθῆκον ὑπερτάτης ἀλληλεγγύης καὶ ἔργον κρατικῆς κοινωνικῆς πολιτικῆς ἀπέναντι τοῦ δεινοπαθοῦντος λαοῦ, νὰ διαθέσῃ ἐκ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ ποσὸν σοβαρώτερον διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν τῶν πλημμυροπαθῶν. Τὸ ποσὸν τοῦτο δέον νὰ ἀνέλθῃ τοὐλάχιστον εἰς 30 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ὀφείλει ὡσαύτως νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτοὺς πάσης φορολογίας διὰ τὸ τρέχον οἰκονομικὸν ἔτος εἰσάγουσα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπειγόντως πρὸς ψήφισιν σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ ἐπειδὴ εἶναι γεγονὸς ὅτι ἡ ἑλονοσία λόγῳ τῶν πλημμυρῶν μαστίζει τοὺς πληθυσμοὺς εἶναι ἀνάγκη νὰ καταρτισθῶσι εἰδικὰ ἀνθελονοσιακὰ συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ διατεθῶσι ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς πλημμυροπλήκτους περιοχάς. Ποῖα θὰ εἶναι ἡ ἀνακούφισις ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ ἠθικὴ τόνωσις ἀφ’ ἑτέρου τῶν παθόντων πληθυσμῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀμέσων τούτων μέτρων, περιττὸν νὰ τονίσωμεν. Οἱ καταστραφέντες καὶ πενόμενοι θὰ ἀναζωογονηθοῦν ὁπωσδήποτε καὶ ἐπὶ πᾶσι θὰ ἀναθαρρήσωσιν ἠθικῶς καὶ ψυχικῶς, διότι θὰ ἴδωσι τὸ Κράτος προσερχόμενον ἀρωγὸν πρὸς αὐτούς. Ἄλλως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένουσα εἰς τὴν ἀδιαφορίαν της, δὲν διαθέσῃ τι πλέον τῶν 10 ἑκατ. τὰ ὁποῖα διέθεσε διὰ τοὺς παθόντας γηγενεῖς καὶ ἀφήσῃ τοὺς πρόσφυγας εἰς τοὺς ὄνυχας τῆς πείνης καὶ τῆς δυστυχίας, ἡ ἀπογοήτευσις τοῦ κόσμου αὐτοῦ θὰ κορυφωθῇ. Ἀλλὰ ταῦτα μόνα δὲν ἀρκοῦν. Ἡ ἀδιαφορία τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἐπειγόντων μέτρων διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν τῶν πλημμυροπαθῶν εἶναι συνέχεια προγενεστέρας ἀδιαφορίας. Αἱ πλημμύραι τοῦ Στρυμῶνος δὲν εἶναι φαινόμενον ἐξαιρετικόν, ἔκτατον, ἀπροσδόκητον, ὅπως οἱ σεισμοὶ τῆς Κορίνθου, Εἶναι φαινόμενον κατ’ ἐξοχὴν ἐνδεχόμενον, περιοδικόν, συχνόν, σχεδὸν μοιραῖον. Τοῦτο εἶναι τόσον γνωστόν, ὥστε συνετὴ καὶ στοργικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν παραποταμίων ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν ἢ νὰ ἔχῃ ὡς ἀναπόσπαστον αὐτῆς τμῆμα καὶ τὴν δημιουργίαν τῶν προστατευτικῶν ἐκείνων μέτρων, δι’ ὧν θὰ ἠσφαλίζοντο οἱ πληθυσμοὶ οὗτοι ἐναντίον τῶν μοιραίως ἐπερχομένων πλημμυρῶν. Πᾶσα ἀντίθετος τακτικὴ θὰ ἐνεῖχε, πλὴν τῆς μοιρολατρείας, καὶ ἀστοργίαν καὶ ἀδιαφορίαν πρὸς τοὺς ἀπειλουμένους πληθυσμούς. Καὶ ἐφόσον μὲν παρὰ τὸν ποταμὸν Στρυμόνα δὲν εἶχον γίνει πυκναὶ ἐγκαταστάσεις ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἡ μέριμνα περὶ κατασκευῆς προχείρων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων δὲν εἶχε τὸν χαρακτῆρα τὸν ἐπιτακτικὸν καὶ ἐπείγοντα. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅμως, μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, συνετελέσθησαν παρὰ τὸν ποταμὸν αὐτὸν πολυάριθμοι ἐγκαταστάσεις προσφυγικῶν ἀγροτικῶν συνοικισμῶν, εἶναι προφανὲς ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀσφαλίσωμεν τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς κατὰ πάσης ἐνδεχομένης πλημμύρας. Οἱ συνοικισμοί, οἱ ἐγκατασταθέντες ἐκεῖ, ἀνέρχονται εἰς 40 καὶ πλέον, ἀριθμοῦντες ὑπὲρ τὰς 5.000 οἰκογενειῶν. Διὰ τοὺς συνοικισμοὺς αὐτοὺς ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ τὰς 500.000 λιρῶν, ἐὰν ὑπολογίσωμεν εἰς 100 λίρας τὴν δαπάνην τὴν ἀντιστοιχοῦσαν εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν. Συνεπῶς ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν πληθυσμῶν τούτων ὑπὲρ τὰ 200 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Κατόπιν τῆς δαπάνης ταύτης, ἐπετρέπετο Κράτος, ἔχον συνεπῆ ἀγροτικὴν πολιτικήν, σκεπτόμενον σοβαρῶς περὶ τῶν μεγάλων προβλημάτων τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, ἐπετρέπετο νὰ ἀφίσῃ τὸν κόσμον αὐτόν, τὸν νεοϊδρυθέντα, ἔκθετον εἰς τὰς μοιραίως ἐπερχομένας καταστροφὰς τοῦ Στρυμόνος; Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπῃ ἴσως τις, ὅτι τοῦτο ἀπετέλει καθῆκον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ἐγκαταστήσασα τοὺς πρόσφυγας, ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ καὶ νὰ δαπανήσῃ διὰ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῶν. Τὸ ἐπιχείρημα φαίνεται σοβαρόν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης δὲν προβλέπει περὶ διαθέσεως ποσοῦ διὰ τοιαῦτα ἔργα κοινοφελῆ, ἀλλ’ ἡ πρόσθετος εἰς τὸ πρωτόκολλον τῆς Γενεύης πρᾶξις, τῆς 19 Σεπτεμβρίου 1924, εἰς τὸ ἄρθρον 15, προβλέπει ὅτι ἡ Ε. Α. Π, ὅταν κάμνῃ ἐγκαταστάσεις εἰς μεγάλην κλίμακα, δύναται νὰ προβῇ εἰς δαπάνας γενικῆς ἢ κοινωνικῆς ὠφελείας, αἵτινες θὰ ἐξησφάλιζον τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐγκαταστάσεων τούτων καὶ τὴν βελτίωσιν τὴν ὑγιεινὴν τῶν πληθυσμῶν. Πράγματι δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὡρισμένα πρόχειρα μέτρα, τὰ μέτρα δὲ ταῦτα ἐνήργησε δι’ ἐλαχίστης σχετικῶς δαπάνης, τῇ συνεργασίᾳ καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων πληθυσμῶν. Ἀλλ’ αἱ ἀνάγκαι αἱ τεράστιαι, τὰς ὁποίας εἶχε ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Ε.Α.Π., ἡ ἔχουσα νὰ ἐγκαταστήσῃ 150.000 καὶ πλέον ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, δὲν ἐπέτρεπον εἰς αὐτὴν νὰ διαθέσῃ μεγαλείτερα ποσὰ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν προχείρων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, τοσοῦτον μᾶλλον, καθόσον πᾶσα τοιαύτη δαπάνη θὰ ἐπεβάρυνεν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον τὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν, ἐνῷ ἡ ὠφέλεια θὰ ἦτο γενική. Συνεπῶς, θὰ ἐδημιουργεῖτο μία ἀδικία εἰς βάρος τοῦ κόσμου τούτου, διότι, ἐνῷ θὰ ἐγένοντο ἔργα κοινῆς ὠφελείας, ἐν τούτοις, ἡ χρέωσις θὰ ἐγίνετο μόνον εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀπὸ τῶν δύο τούτων, ἀπόψεων ἐξετάζοντες τὸ ζήτημα εὑρίσκομεν ὅτι εἶχεν ἀπόλυτον δίκαιον ἡ Ε.Α.Π. νὰ μὴ μεριμνήσῃ νὰ διαθέσῃ ὅσα ἔδει ποσὰ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν πληθυσμῶν τούτων ἐναντίον τῶν ἐνδεχομένων πλημμυρῶν. Τὸ ἔργον τοῦτο ἦτο ἀπολύτως ἔργον κρατικόν, κρατικῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Τί ἔπραξεν ἐπὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις; Οὐδὲν ἀπολύτως. Ὅπως ἀφῆκεν ἔκθετον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον εἰς τὴν ἐκκρεμότητα, εἰς τὴν ἀοριστίαν τοῦ γεωργικοῦ κλήρου διὰ τοῦ μὴ καταρτισμοῦ συνεργείων πρὸς διανομὴν τῶν γαιῶν, ὅπως ἀφῆκεν ἔκθετον τὸν ἀγροτικὸν κόσμον εἰς πᾶσαν δικαίαν αὐτοῦ ἀπαίτησιν, τοιουτοτρόπως καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔπραξε. Τοῦτο τὸ παρατηρεῖ καὶ ἡ Ε.Α.Π. εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς πρὸς τὴν Κ.Τ.Ε. καὶ λέγει ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, ἐν τῷ μεταξὺ προβάλλει ὁλόκληρον τὸ πρόβλημα μιᾶς ἀβεβαίας αὔριον διὰ τὰς ἐγκαταστάσεις μας, ἐφόσον δὲν γίνονται τὰ πρόχειρα αὐτὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν, διὰ νὰ εἴπω ὡρισμένα πράγματα. Ἐὰν πᾶσα Κυβέρνησις εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀσφαλίσῃ τοὺς παραποταμίους ἀγροτικοὺς πληθυσμοὺς τῆς πεδιάδος τῶν Σερρῶν κατὰ τῶν ἐνδεχομένων πλημμυρῶν τοῦ Στρυμόνος, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἓν ἐπὶ πλέον καθῆκον διὰ τοῦτο, διότι ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς εἰς τὰς προεκλογικάς μας δηλώσεις ἐτονίσαμεν, ὅτι θὰ γίνουν ἀσφαλῶς μικρᾶς ἐκτάσεως ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν νὰ ὑποσχώμεθα εἰς τὸν λαὸν συναφῶς μὲ τὴν ζωὴν καὶ τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, μετὰ δὲ τὴν ἐκλογὴν νὰ λησμονῶμεν τὰς ἐπαγγελίας μας καὶ μάλιστα ἐφόσον εἶναι δεδομένον ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑποσχέσεων αὐτῶν δὲν συνεπάγεται μεγάλην ἐπιβάρυνσιν τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ κάμωμεν οἰκονομίας εἰς βάρος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Πρέπει νὰ ἐμποτισθῶμεν ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι κατ’ ἐξοχὴν Κράτος ἀγροτικόν, ὅτι ἡ ἀγροτικὴ κοινωνία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, ὅτι ἄνευ τῆς ἀναπτύξεώς της, ἄνευ τῆς βελτιώσεως τῆς ζωῆς της, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένωμεν ἀναδημιουργίαν Ἑλληνικήν. Πᾶσαν δαπάνην, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν προάσπισιν τῶν πληθυσμῶν τούτων κατὰ τῶν διαφόρων καταστρεπτικῶν στοιχείων τῆς φύσεως εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν ἀντιμετωπίζωμεν προθύμως καὶ νὰ μὴ προβάλωμεν τὸ ἐπιχείρημα τῶν οἰκονομιῶν. Συνεπῶς ποῖον εἶναι ἐφεξῆς τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν; Νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας ποσὸν 10.000.000 δραχ. διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μελέτη καὶ κατασκευὴ προχείρων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀσφαλισθῶσιν οἱ παραποτάμιοι πληθυσμοὶ κατὰ τῶν ἐνδεχομένων καταστροφῶν. Τοῦτο ἀκριβῶς τονίζει καὶ ἡ Ε.Α.Π., ἡ ὁποία ἐν τῇ ἐκθέσει της ρητῶς λέγει, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις τῶν μεγάλων ἔργων ὑπὸ τὴν καλυτέραν εὐόδωσιν τοῦ πράγματος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοὐλάχιστον μιᾶς πενταετίας, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτω, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀσφαλίσωμεν τοὺς πληθυσμούς.

§4Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Κυβέρνησιν: Θὰ γίνουν αὐτὰ τὰ ἔργα ἢ δὲν θὰ γίνουν;

§5Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Τώρα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν κόσμον αὐτόν, τὸν μὴ θέλοντα ἐφεξῆς νὰ καλλιεργήσῃ τοὺς ἀγρούς του, εἶναι ἀνάγκη διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν προχείρων αὐτῶν ἔργων νὰ τοῦ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπάρχει Κράτος προστατευτικόν, τὸ ὁποῖον μεριμνᾷ διὰ τὴν μὴ καταστροφὴν τῆς ἐργασίας του καὶ τοῦ ἱδρῶτος του. Ἀλλ’ ἡ ἀδιαφορία, ὅπως εἶπον, ἡ ὁποία ἐπεδείχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τόσον εἰς τὴν ἄμεσον ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τῶν πλημμυροπαθῶν, ὅσον καὶ εἰς τὴν ἔγκαιρον ἐκτέλεσιν τῶν προχείρων αὐτῶν ἔργων, εἶναι ἀπότοκος μιᾶς προγενεστέρας ἀδιαφορίας, ἡ ὁποία ἐπεδείχθη εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐπιλύσεως τῶν μεγάλων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος. Κύριοι Βουλευταί, ἀφ’ ἧς στιγμῆς συνετελέσθη ἡ κατανομὴ τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ ἡ ἐκτέλεσις αὕτη ἔγινε περίπου κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον 1925, τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ ἀπασχολήσῃ κάθε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ ἐσκέπτετο σοβαρῶς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἦτο ἡ πλήρης ἀνεπάρκεια τοῦ διανεμηθέντος προσφυγικοῦ κλήρου. Διότι, τί συνέβη; Ἐγκατεστάθησαν 148.000 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, ἐκ τῶν ὁποίων 117.000 ἐν Μακεδονίᾳ. Διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν οἰκογενειῶν τούτων ἐδόθησαν ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ε.Α.Π. 5.000.000 περίπου στρέμματα καλλιεργησίμων γαιῶν. Ἐκ τῶν 5.000.000 τούτων στρεμμάτων ἀναλογοῦσι διὰ τὴν Μακεδονίαν περίπου στρέμματα καλλιεργήσιμα 3.700.000 ἐπὶ 117.000 οἰκογενειῶν. Εἶναι προφανὴς ἡ δυσαναλογία καὶ ἀνεπάρκεια τοῦ ἀγροτικοῦ κλήρου. Δὲν ἀντιστοιχοῦσι οὔτε 30 στρέμματα κατὰ οἰκογένειαν. Τὴν ἀνεπάρκειαν ταύτην ἐτόνισεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὁ Γεν. Διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας εἰς τὴν πρὸς τὴν Ε.Α.Π. ἔκθεσιν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου 1925 ἐν τῇ ὁποίᾳ ῥητῶς λέγει τὰ ἑξῆς: (ἀνάγιν.) «Ὁ διδόμενος κλῆρος γῆς, εἶναι ἐλάχιστος δι’ ἐντατικὴν καλλιέργειαν καὶ πρέπει νά ἀποβλέψωμεν ἀπὸ τοῦδε δι’ ἐντατικὴν αὐτοῦ ἀπόδοσιν, ἵνα μὴ ἴδωμεν τοὺς συνοικισμοὺς ἐρημουμένους, ὅταν λείψῃ ἡ ζωή, τὴν ὁποίαν ἐμφυσᾷ ἡ δαπάνη τῶν δι’ ἐγκατάστασιν διατεθειμένων ὑπὸ διαφόρους μορφὰς χρηματικῶν ποσῶν». Τὴν ἀνεπάρκειαν ταύτην τοῦ γεωργικοῦ κλήρου ἀναγνωρίζει καὶ ἡ Κ.Τ.Ε. εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τοῦ 1926 περὶ τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι προσφύγων, εἰς τὴν ὁποίαν ἐν κεφαλαίῳ VI λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ὑπάρχει ἤδη ἔλλειψις γαιῶν. Μὲ τὴν ταχεῖαν αὔξησιν τῶν γεννήσεων ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς θὰ αὐξηθῇ, θὰ πολλαπλασιασθῇ. Ἐὰν δὲν ἐκτελεσθῶσι ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχῃ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ πρόβλημα τοῦ σχηματισμοῦ ἑνὸς ἀγροτικοῦ προλεταριάτου καὶ ἑνὸς ῥεύματος οὐρμπανισμοῦ, χωρὶς τὴν ἐλπίδα μεγάλης βιομηχανίας, ἡ ὁποία νὰ δύναται νὰ ἀπορροφήσῃ τὸ πλεονάζον τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὑπαίθρου». Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ κλήρου εἶναι προφανὴς δι’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν, εἶναι ἔτι μᾶλλον προφανὴς ἔτι μᾶλλον κράζουσα, αὐτόχρημα τραγικὴ διὰ τὴν ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Εἰς τὴν Α. Μακεδονίαν ἔχουν ἐγκατασταθῇ ἐν συνόλῳ 40.000 ἀγροτικαὶ προσφυγικαὶ οἰκογένειαι καὶ ἔχουν δημιουργηθῇ 530 ἀγροτικοὶ συνοικισμοί. Ποία ἔκτασις νομίζετε διενεμήθη εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς αὐτοὺς πληθυσμούς; Εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἐποικιστικοῦ Γραφείου Σερρῶν διὰ 91 συνοικισμοὺς περιλαμβάνοντας 7.400 οἰκογενείας διετέθησαν καλλιεργήσιμοι γαῖαι στρεμ. 125.000. Εἰς τὴν περιφέρειαν γραφείου Σιδηροκάστρου διὰ 100 συνοικισμοὺς περιλαμβάνοντας 7.300 οἰκογενείας διετέθησαν στρέμ. 145.000. Εἰς τὴν περιφέρειαν γραφείου Δράμας διὰ 210 συνοικισμοὺς περιλαμβάνοντας 16.112 οἰκογενείας διετέθησαν στρέμ. 320.000 καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν γραφείου Καβάλλας διὰ 121 συνοικισμοὺς περιλαμβάνοντας 10.620 οἰκογενείας διετέθησαν στρέμμ. 155.000, ἤτοι ἐν συνόλῳ εἰς πληθυσμὸν 40.000 οἰκογενειῶν ἢ 150.000 ἀτόμων διενεμήθησαν 750.000 στρέμματα καλλιεργησίμου γῆς καὶ συνεπῶς ἡ ἀναλογία δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 17 στρέμματα καὶ κατ’ ἄτομον τὰ 5 στρέμματα. Εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ μία οἰκογένεια μὲ τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτὴν τοῦ γεωργικοῦ κλήρου; Τὸ πρόβλημα τοῦτο ἐτέθη ἤδη ἀπὸ τοῦ Μαρτίου 1925. Ἡ τότε Κυβέρνησις Μιχαλακοπούλου Κονδύλη τὰ ἀντιμετώπισε. Ἀφοῦ εἶχεν ἐξαντλήσῃ τὴν παραχώρησιν ὅλων τῶν γαιῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτει ἡ Ε.Α.Π., εἶχε χαράξει μίαν πολιτικὴν ἐκτελέσεως μεγάλων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, διὰ τῆς ὁποίας πολιτικῆς θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πλήρους ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Πρὸς τοῦτο συνῆψε τὴν πρώτην σύμβασιν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ Ἀξιοῦ, τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς ἑταιρείας Φαουντέσιον. Δὲν ὑπελείπετο δὲ παρὰ νὰ καταρτισθῇ σύμβασις καὶ διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμῶνος. Ἀλλ’ ἡ ἐπακολουθήσασα ἐκ τῆς δικτατορίας ἀνωμαλία ἀνέκοψε τὴν συστηματικὴν καὶ ἐπίμονον συνέχισιν τῆς χαραχθείσης πολιτικῆς. Ἔγιναν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ Νοεμβρίου 1926 καὶ ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν, καὶ ὅλος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἀνέμενεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, δηλ. πᾶσα Κυβέρνησις ἥτις θὰ προήρχετο ἐκ τῆς Βουλῆς ταύτης, ὡς πρῶτον καὶ κύριον μέλημα θὰ εἶχε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεγάλων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ πρώτη Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐμπλακεῖσα εἰς πολυμήνους ἀπασχολήσεις ἐπὶ ζητημάτων κατὰ τὸ πλεῖστον ἀγόνων καὶ ἐπιφανειακῶν οὐδὲν ἔπραττεν ἐπὶ τοῦ κυρίου καὶ κεφαλαιώδους τούτου θέματος, καίτοι εἶχε νόμον ἕτοιμον τὸν Ν. 3091 τοῦ 1924 περὶ τοῦ τρόπου ἐκτελέσεως μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων, ὁ ὁποῖος ἐχορήγει εἰς αὐτὴν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσῃ συμβάσεις διὰ τὴν κατασκευὴν ἢ τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἀποσκοπούντων τὴν κατὰ τὰς γενικὰς γραμμὰς τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας ἐγκεκριμένων προμελετῶν ἐξυγίανσιν, ἀποστράγγισιν καὶ ἄρδευσιν ἐκτάσεων μεταξὺ τῶν ὁποίων ὡς πρώτη ἐσημειοῦτο ἡ κοιλὰς τοῦ Στρυμῶνος καὶ ἡ πεδιὰς τῆς Δράμας μετὰ τῶν τεναγῶν τῶν Φιλίππων. Ὁ λαὸς τῆς Ἀν. Μακεδονίας ἀναμένων καὶ εὑρισκόμενος πρὸ τῆς ἀδιαφορίας ταύτης τῆς Κυβερνήσεως συνεκάλει τὴν 17ην Μαΐου 1927 τὸ πρῶτον παγκοινοτικὸν συνέδριον τῆς Ἀν. Μακεδονίας, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑνὸς διὰ ψηφίσματος αὐτοῦ ὑπεμίμνησκε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσιν, ἣν εἶχεν ὅπως ἐπιληφθῇ καθ’ ὃν αὕτη ἐνόμιζε προσφορώτερον τρόπον τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐξουσιοδότει Ἐπιτροπὴν καταρτισθεῖσαν ἐκ τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Σερρῶν, τοῦ Δημάρχου Σερρῶν καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Ἑνώσεως τῶν Γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν, ὅπως ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας προβῇ εἰς διαβήματα καὶ ἐνεργείας παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἵνα προσέξῃ καὶ ἐπιληφθῇ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος. Ἀλλὰ καὶ τὸ ψήφισμα τοῦ Συνεδρίου καὶ ἡ τεραστία δραστηριότης τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἡ ἐνταῦθα ἐλθοῦσα καὶ ἐπὶ μῆνα καὶ πλέον παραμείνασα Ἐπιτροπὴ ἀπέβησαν ἐπὶ ματαίῳ. Ἡ Κυβέρνησις πλὴν τῶν συνήθων ὑδαρῶν ὑποσχέσεων, οὐδὲν ἔπραξεν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπανῆλθεν ἄπρακτος. Ἀλλ’ ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ τῆς Ἀν. Μακεδονίας ἦτο προφανὴς. Εἶχεν ἤδη ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ εὐρέος συνασπισμοῦ ὑπὸ τὴν πίεσιν ἀφ’ ἑνὸς τῆς Κοινῆς Γνώμης, τοσοῦτον πανηγυρικῶς ἐκδηλωθείσης ἐν τῷ Παγκοινοτικῷ Συνεδρίῳ τῆς Ἀν. Μακεδονίας, καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν ἀκόμη τῶν Βουλευτῶν ἰδίᾳ τῆς Ἀν. Μακεδονίας ἠναγκάζετο διά πρώτην φοράν νά κάμῃ λόγον εἰς τάς προγραμματικάς αὐτῆς δηλώσεις τῆς 22ας Αὐγούστου 1927 καὶ νά ὑποσχεθῇ ῥητῶς ὅτι θεωρεῖ καθῆκον της νά συντελέσῃ εἰς τὴν ταχυτέραν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἐκτελέσεως τῶν μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων ἰδίως τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θεσσαλίας· καὶ διά νά μὴ ἀφήνῃ ἀμφιβολίαν περὶ τῆς πραγματικότητος τῶν διαθέσεων αὐτῆς καὶ τοῦ πόθου τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑπεσχημένων, ἐζήτει καὶ ἐλάμβανε ἀπὸ τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 27 Αὐγούστου 1927 ἐξουσιοδότησιν νομοθετικὴν διά τά ὑδραυλικά ἔργα τοῦ Στρυμόνος, Φιλίππων καὶ Μακεδονίας ἐν γένει. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα εἰς μάτην. Παρῆλθον αἱ διακοπαί, καθ’ ἅς ἐδικαιοῦτο καὶ ὤφειλε νά κάμῃ χρῆσιν τῆς χορηγηθείσης ἐξουσιοδοτήσεως, ἡ Κυβέρνησις, ἐπανήρχισεν ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας, παρῆλθον οἱ μῆνες, διέρρευσεν ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1927 καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ εὐρέος Συνασπισμοῦ δὲν ἔπραξε τίποτα. Αἱ προγραμματικαὶ ἐπαγγελίαι της ἔμειναν ἐπὶ τοῦ χάρτου καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις πομφόλυξ. Τὶς ἦτο ἐνδεδειγμένος νά ἐκδηλώσῃ καὶ πάλιν τὴν δυσφορίαν του διά τὴν ἐπιδειχθεῖσαν Κυβερνητικὴν ἀσυνέπειαν; Ὁ κατ’ ἐξοχὴν πληττόμενος ἐκ τῆς ἀδιαφορίας αὐτῆς λαὸς τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὁ ὁποῖος καὶ συνελθὼν εἰς Βον Παγκοινοτικὸν Συνέδριον τὴν 7ην Δεκεμβρίου 1927 ἐν Δράμᾳ διεμαρτύρετο διὰ τὴν Κυβερνητικὴν πορέλκυσιν καὶ ἐζήτει εἰς ψήφισμα αὐτοῦ, δεύτερον, τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὑπεσχημένων. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις ἐκώφευσε, μέχρις οὗ ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις καὶ πτῶσις αὐτῆς τὴν 8ην Φεβρουαρίου 1928. Κατηρτίσθη νέα Κυβέρνησις μετά τὴν παραίτησιν τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ τῶν τριῶν ἀρχηγῶν κατά τάς προγραμματικάς αὑτῆς δηλώσεις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τας γενομένας κατά τὴν συνεδρίασιν τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1928, δὲν ἐδίστασε καὶ πάλιν νὰ ἐπαναλάβῃ ὅτι «ἀπεφάσισε τὴν ἐπίσπευσιν τῶν ἀποξηραντικῶν καὶ ἀρδευτικῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος καὶ τῶν Φιλίππων προβαίνουσα διὰ συνοπτικῆς διαδικασίας εἰς τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως τὴν ὁποίαν ἐν καιρῷ θέλει θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν». Ἠκούσατε. Δὲν ἐπρόκειτο τὴν φορὰν αὐτὴν περὶ ἀσαφῶν καὶ ἀορίστων ἐπαγγελιῶν. Ἐδίδοντο ὑποσχέσεις σαφεῖς καὶ ἀκριβεῖς. Ἡ Κυβέρνησις ἀκολουθοῦσα σύστημα συνοπτικῆς διαδικασίας θὰ κατήρτιζε τὴν σύμβασιν διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμόνος καὶ θὰ ὑπέβαλλεν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ οἱ μῆνες παρῆλθον καὶ οὐδὲν ἐγένετο μέχρις οὗ ὁ Στρυμὼν ἦλθε μὲ τὰς παταγώδεις πλημμύρας του νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τοὺς Κυβερνῶντας τὴν ἐνοχήν των καὶ τὸ καθῆκον των. Ὁ ἀντίλαλος τῶν πλημμυρῶν, ὁ ἀντίλαλος τῆς ἀγανακτήσεως καὶ δυσφορίας ἑνὸς λαοῦ ἐγκαταλειφθέντος εἶναι πρόσφατος, ἀντηχοῦν δὲ ἀκόμη τὰ ὀγκώδη καὶ καταπλήσσοντα συλλαλητήρια τῶν Σερρῶν. Ἐπὶ τῷ ἀνασχηματισμῷ τῆς ἡ Κυβέρνησις ἐμβρόντητος ἐπανέλαβε κατά τάς προσφάτους προγραμματικάς αὐτῆς δηλώσεις τάς γενομένας κατά τὴν 26ην Μαΐου, ἤτοι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅ,τι εἶχεν ἐπαγγελθῇ καὶ εἰς τάς δηλώσεις αὐτῆς τῆς 16ης Φεβρουαρίου 1928. Τάς ἀναγιγνώσκω διά νά ἐντυπωθοῦν εἰς τὴν μνήμην της καὶ εἰς τὴν μνήμην μας. «Τὰ μέτρα, ἅτινα ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις εἶναι κατά πρῶτον λόγον ἡ ἐπιψήφισις τῶν νόμων περὶ δανείου ὁδοποιΐας καὶ περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ». Δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὑπογραμμίσω τὴν μεταβολὴν τῶν Κυβερνητικῶν ἐπαγγελιῶν. Ἡ Κυβέρνησις τὸν Φεβρουάριον 1928 ὑπέσχετο νὰ καταρτίσῃ σύμβασιν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἤδη ὑπόσχεται καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψήφισιν σχεδίου νόμου ἐξουσιοδοτοῦντος αὐτὴν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Τοῦτο δὲν σημαίνει ἆρά γε νέαν ἀναβολὴν καὶ νέαν παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος; Ὅ,τι ζητοῦμεν ἡμεῖς δὲν εἶναι ἡ ἐξουσιοδότησις τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἔλαβε καὶ ἐπανειλημμένως δὲν ἐχρησιμοποίησεν ἡ Κυβέρνησις· ὅ,τι ζητοῦμεν εἶναι ἡ σύμβασις τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων.

§6Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κατετέθη νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τοῦτο τὸ παράπονον, ὅτι οἱ Βουλευταὶ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐπαρχιῶν δὲν μετέχουν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς γνωστῆς, εἴθισται δὲ πάντοτε νὰ μετέχουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι Βουλευταὶ τοῦτο καὶ ὑμᾶς θὰ διευκολύνῃ, κ. Ὑπουργὲ, καὶ αἱ συζητήσεις θὰ εἶναι ἀκοπώτεραι καὶ τὸ σχετικὸν Νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον.

§7Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκ.). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, τὸ μόνον δὲ ὅπερ παρακαλῶ εἶναι νὰ ἐπισπεύσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὰς ἐργασίας της.

§8Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ τεράστιαι ὠφέλειαι αἱ ὁποῖαι θὰ προέλθουν ἐκ τῶν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος, εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ ἡ Ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, διά νὰ ἀντιληφθῇ τὴν σοβαρότητα τῆς ἀξιώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ πληθυσμοὶ τῆς ἀνατολικῆς Μακεδονίας, περὶ ταχίστης ἐπισπεύσεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑδραυλικῶν τούτων ἔργων. Κατὰ μίαν ἔκθεσιν εἰδικοῦ μηχανικοῦ, αἱ ὠφέλειαι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ προκύψουν ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων ἀναλύονται ὡς ἑξῆς: Θὰ ἀποδοθῶσι νέαι γαῖαι εἰς τὴν καλλιέργειαν 1.000.000. στρέμματα. Θὰ αὐξήσῃ ὁ κτηματίας τὸν πλοῦτον τῆς χώρας κατά 430.000.000. δραχμῶν, θὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγὴ κατά 229.000. τόνους δημητριακῶν, θὰ αὐξηθῶσιν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους κατά 845.000.000. δραχμῶν ἐτησίως. Συνεπῶς αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι προσγίνονται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν ἐκ τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων ἀνέρχονται εἰς 5 ἑκατομ. δραχμῶν ἡμερησίως ἤτοι 64 δραχμαὶ ἀνὰ δευτερόλεπτον καθυστερήσεως περὶ τὴν λῆψιν ἀποφάσεως. Ἠκούσατε; Δι’ αὐτὸ δὲν ζητοῦμεν ἐξουσιοδότησιν, ἀλλὰ ζητοῦμεν σύμβασιν.

§9Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας.) Ἐλπίζομεν ὅτι ἐντὸς τοῦ Ἰουνίου αἱ συμβάσεις αὗται θά εἶναι γεγονός. Ἄν πᾶμε καὶ 10 ἡμέρας παραπάνω, δὲν εἶναι σπουδαῖον τὸ πρᾶγμα. Ἀπὸ ἐκεῖ καὶ πέρα μὴ νομίσετε—καὶ θὰ ἤθελα νὰ σᾶς εἴπω κάτι τι εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει ὅλοι μας ὡς πολιτευόμενοι νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν κόσμον —μὴ νομίσετε ὅτι ἐντὸς 15 ἢ 20 ἡμερῶν θὰ εἶναι ἕτοιμα τὰ ἔργα, διότι μοῦ συνέβη καί ἐπεισόδιον καὶ κατηγορήθην καὶ ἐπεκρίθην καὶ διεσύρθη τὸ ὄνομά μου εἰς ὅλον τὸν νομὸν ἐκεῖνον.

§10Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Καὶ τὸ ἰδικόν μας.

§11Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ. (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας.) Ἦλθε καὶ μὲ ἐπεσκέφθη ἐπιτροπὴ μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Μητροπολίτην τῶν Σερρῶν πρὸ ὀλίγων μηνῶν. Λοιπὸ μοῦ λέγει ὁ Μητροπολίτης, σεβάσμιος, καὶ ἄριστος ἄνθρωπος: Κύριε Ὑπουργέ, πρέπει νὰ γίνουν τὸ ταχύτερον .—Σεβασμιώτατε, νὰ εἶσθε βέβαιος, ὅτι θὰ γίνουν τὸ ταχύτερον. —Πρέπει, μοῦ λέγει, ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ ἀρχίσουν τὰ ἔργα. —Σεβασμιώτατε, δὲν μποροῦν νὰ ἀρχίσουν. —Ὄχι, πρέπει νὰ ἀρχίσουν. —Θὰ μὲ συγχωρήσετε πολύ, Σεβασμιώτατε, ἀλλὰ πῶς θὰ σᾶς φανῇ ἄν σᾶς εἰπῶ ἐγὼ πῶς θά κάμετε τὴν λειτουργίαν ἢ τὸ Ἅγιον Μῦρον; Ἀφήσατε καὶ ἡμᾶς εἰς τὴν δουλειά μας.—Σᾶς τὸ λέγω αὐτὸ καὶ ζητῶ ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν νὰ διαφωτίσουν ἐπὶ τούτου τὸν λαόν, ὅτι χάριν τοῦ συμφέροντος καὶ αὐτοῦ τοῦ λαοῦ καὶ τῆς καλῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσουν ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Πρέπει νὰ γίνουν αἱ μελέται αἱ ὁποῖαι εἶναι μεγίστης σημασίας διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Τώρα αὐτὰς τὰς μελέτας δὲν θὰ τὰς κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, διὰ τῶν μηχανικῶν της, ὥστε νὰ τῆς εἰποῦν ὅτι ἐπιβραδύνει τὰ ἔργα, θὰ τὰς κάμουν αἱ ἴδιαι αἱ Ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν μέγιστον συμφέρον νὰ τὰς τελειώσουν τὸ ταχύτερον, ὥστε ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν ὅτι θὰ γίνουν τὸ ταχύτερον, ἀλλὰ πάντως θὰ χρειασθῇ ἕν χρονικὸν διάστημα. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσουν καὶ νὰ μὴ νομίζουν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἀρχίζουν τὰ ἔργα, τοὺς ἐγελάσαμεν, δηλ. ὑπεγράφησαν αἱ συμβάσεις καὶ δὲν ἀρχίζουν τὰ ἔργα.

§12Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μανούσης, ὅτι πρέπει νὰ γίνουν προσωρινὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα, πρέπει νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν, διότι θὰ εὑρεθῶμεν τοῦ χρόνου εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν πάλιν τὸν Στρυμόνα.

§13Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοιν.). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν. Εἶναι ζήτημα συνεννοήσεως μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ μοῦ παράσχῃ τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, διότι δι’ ἐμὲ τὸ νὰ ἐκτελῶ ἔργα εἶναι ἡ χαρά μου, ἀρκεῖ νὰ ἔχω πιστώσεις.

§14Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, διασαφηνίζων τόσον τὴν ἄποψιν τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὅσον καὶ τὴν ἀξίωσιν ἐν γένει τοῦ λαοῦ τῆς Ἀνατ. Μακεδονίας, λέγω, ὅτι ἡ ἀξίωσίς μας δὲν εἶναι νὰ ἀρχίσουν τὰ ἔργα ἀμέσως ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Τοιαύτη ἀξίωσις θὰ ἦτο ἀσφαλῶς οὐτοπικὴ καὶ χιμαιρική. Ἡ ἀξίωσίς μας εἶναι νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς μία σύμβασις, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἡ πρώτη θετικὴ ἐμφάνισις, ἡ πρώτη πραγμάτωσις τῆς ἰδέας τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων. Ὅταν ἡμεῖς ἴδωμεν τὴν σύμβασιν ὑποβαλλομένην εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν ὁ λαὸς μάθῃ ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο συνετελέσθη, τότε καὶ μόνον θὰ πεισθῶμεν, ὅτι ὑπάρχει παρὰ τῇ Κυβερνήσει πραγματικὴ διάθεσις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐντύπωσιν τὴν δημιουργηθησομένην, ἡμεῖς ἀναλαμβάνομεν, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, νὰ ἀναπτύξωμεν εἰς τὸν λαὸν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ τὰ ἔργα νὰ ἀρχίσουν ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις, συναισθανομένη ὅτι ἁπλοῦν καθῆκον φιλανθρωπίας πρὸς ὁλόκληρον κόσμον πνιγόμενον καὶ καταστρεφόμενον συνεχῶς ἀπὸ τὰς πλημμύρας, ἁπλοῦν καθῆκον ἐθνικῆς συνειδήσεως πρὸς πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ συνδεθῇ στενῶς καὶ ἀρρήκτως πρὸς τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον καλλιεργεῖ, ἁπλοῦς οἰκονομικὸς ὑπολογισμός, καθόσον μόνον διὰ τῆς ἐκτελέσεως ἑνὸς παραγωγικοῦ ἔργου εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ μία βάσιμος καὶ αἰωνία πηγὴ τοῦ κρατικοῦ προϋπολογισμοῦ, εἷς ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς σταθεροποιήσεως τῆς δραχμῆς, ὅτι μόνον ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑδραυλικῶν τούτων ἔργων δύναται νὰ εἶναι βάσις τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὴν σταθεροποίησιν, ἔχουσα πάντα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ὑπ’ ὄψει της, νομίζω ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν περὶ ἐκτελέσεως τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τοῦ ποταμοῦ Στρυμόνος, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ μόνης εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναμένωμεν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ συνεπῶς τὴν ἐθνικὴν καὶ κοινωνικὴν εὐημερίαν τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§15Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ συστήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, Κύριοι Συνάδελφοι, τὴν ἐκτέλεσιν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐφέτος ὁ Βοιωτικὸς Κηφισσὸς καὶ ἡ Ἕρκυννα κατέκλυσαν 60.000 περίπου στρέμματα γαιῶν, γαιῶν εὐφόρων, γαιῶν βαμβακοπαραγωγῶν, συμβαλλουσῶν τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἐθνικὴν καὶ ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν. Εὐτυχῶς διὰ τὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας δὲν παρουσιάζονται τοιαῦται δυσχέρειαι, οἷαι διὰ τὰ ἔργα τοῦ Στρυμόνος. Ἐκεῖ αἱ μελέται ὑπάρχουσιν ἀπὸ τοῦ 1919. Πρόκειται ἤδη ἡ Κυβέρνησις νὰ συμπληρώσῃ τὴν μέριμναν αὐτῆς διὰ τῆς συνάψεως σχετικοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Αἱ ἐφετείναι πλήμμυραι κατέστησαν ὁλόκληρον τὴν πεδιάδα ἐκείνην ἕλος καὶ μέχρι σήμερον δὲν κατορθοῦται νὰ καλλιεργηθῇ. Ποία εἶναι ἡ ζημία εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἐξηγήσω, διότι ὅλοι εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῆτε. Αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις, ἀπὸ τοῦ 1919 καὶ ἐντεῦθεν, πολλάκις μᾶς ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ λάβωσι μέριμναν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων διὰ τὰ ὁποῖα οἱ κάτοικοι προθύμως προσεφέρθησαν εἰς οἱασδήποτε θυσίας, ἵνα κατορθώσουν νὰ ἐξασφαλίσουν ἀγροὺς μεγάλης ἀξίας παραγωγικῆς. Μέχρι σήμερον οὐδὲν ἔγινε, δύναμαι μάλιστα νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως διότι καὶ μέρος χρημάτων τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ διατεθῶσι,—διότι κατεβλήθησαν παρὰ τῶν γεωργῶν τῆς περιφερείας ἐκείνης εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ἀντιπλημμυρικὸν—διετέθησαν δι’ ἄλλους σκοποὺς καὶ δὲν γνωρίζω πῶς καὶ διὰ τίνα δικαιολογητικὸν λόγον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τοῦτο ἐγένετο. Σήμερον ὑπάρχει ἕνα ταμεῖον ἀντιπλημμυρικόν, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ὁπωσδήποτε καλὰ καὶ ἔχει συνάξει καὶ μερικὰ χρήματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων τῶν ἀντιπλημμυρικῶν. Ἀτυχῶς, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παραπονεθῶ εἰς τὸν ἀπόντα Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας του μᾶς παρουσιάζονται δυσχέρειαι διὰ τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα ἡμεῖς κατεθέσαμεν εἰς τὸ ταμεῖον αὐτό. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι εἰς τὸ μέλλον αἱ ἀντιρρήσεις αὗται τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου δὲν θὰ ὑπάρξουν καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔναρξις τῶν ἔργων τούτων. Θὰ θελήσῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, παρομοίων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο διὰ τὸν Στρυμόνα καὶ δι’ ἄλλα ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα, νὰ βοηθήσῃ τὴν πλήρη ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων πρὸς μεγίστην ὠφέλειαν καὶ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἀλλὰ καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὸ ὁποῖον πολλὰ εἰσφέρουν οἱ συμπολῖταί μας. Θὰ εἶχα, Κύριοι Συνάδελφοι, καὶ μίαν ἄλλην σπουδαιοτέραν σύστασιν νὰ κάμω πρὸς τὸν παρόντα κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ καταστροφαὶ τῆς σιτοσπορᾶς τῆς περιφερείας Λεβαδείας ὑπῆρξαν μέγισται. Θὰ ἦτο δικαιολογημένη ὄχι βέβαια ἡ χρηματικὴ ἀρωγὴ ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, διότι οἱ κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας μου οὐδέποτε διετύπωσαν τοιαύτην ἀξίωσιν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἡ προσωρινὴ ἀναστολὴ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων τόσον τῶν παρελθουσῶν χρήσεων ὅσον καὶ τῆς ἐνεστώσης διὰ τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει ὁ νόμος, ὃν πρό τινος χρόνου ἐψηφίσαμεν καὶ μετ’ εὐγνωμοσύνης ἀπεδέχθησαν οἱ φορολογούμενοι. Μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὴν αἴθουσαν ἔχω νὰ ὑπομνήσω πρὸς αὐτὸν μίαν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκε δημοσίᾳ πρὸς ἐπιτροπὴν τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, τῶν περιφερειῶν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι προσεβλήθησαν καὶ προσβάλλονται ὑπὸ τῶν πλημμυρῶν, ὑπόσχεσιν, ὅτι προκειμένου νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων τοῦ Στρυμόνος θὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ διὰ τὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα τῆς Λεβαδείας.

§16Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουρ. Συγκ.). Νομίζω ὅτι δίδετε κάποιον ἐντονώτερον χρωματισμὸν εἰς τὴν ὑπόσχεσίν μου, διότι νομίζω ὅτι ἐλάβατε κάπως ὀλιγώτερον κατηγορηματικὴν ὑπόσχεσιν.

§17Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶναι φυσικόν, κύριοι Βουλευταί, κατόπιν τόσων θεομηνιῶν αἵτινες ἔπληξαν τὴν Χώραν, νὰ ἐμφανίζεται ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ οὐχὶ ὡς προμηθεὺς ἀλλὰ ὡς ἐπιμηθεύς. Προκειμένου περὶ τῶν σεισμοπαθῶν τῆς Κορινθίας ὅλοι οἱ ρήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέπτυξαν τὴν πραγματικῶς ζοφερὰν κατάστασιν τῶν σεισμοπλήκτων πληθυσμῶν καὶ ἐλπίζω ὅτι ἀμέριστος καὶ συνεχὴς θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Κυβερνητικὴ μέριμνα διὰ τοὺς ἀτυχήσαντας πληθυσμοὺς οἵτινες ἀπετέλουν τὸ ζωτικώτερον στοιχεῖον μεταξὺ τοῦ Πελοποννησιακοῦ λαοῦ. Περιορίζομαι μόνον νὰ ἐρωτήσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Προνοίας ἐὰν μετὰ τὰς χθεσινὰς καταστρεπτικὰς δονήσεις ἔλαβε πρόνοιαν καὶ περὶ ἄλλων μέτρων, ὅπως ἡ κατάστασις αὐτὴ πλέον μὴ παρουσιάζεται οἵα ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ἐλήφθησαν ταυτοχρόνως μέτρα περὶ τῶν διαδοσιῶν, οἱ ὁποῖοι ἐμφανίζονται διὰ νὰ αὐξήσωσι τὸν πανικὸν καὶ διὰ νὰ δημιουργήσωσι νέα θύματα, λόγῳ τῆς ψυχικῆς καταστάσεως εἰς ἣν τελοῦσιν οἱ ἀτυχήσαντες πληθυσμοί. Διότι εἶναι φυσικὸν ἕνας λαός, ὁ ὁποῖος κατελήφθη ὑπὸ πανικοῦ κατόπιν τῶν συνεχῶν δονήσεων τοῦ ἐδάφους, εἶναι φυσικὸν νὰ ἐπηρεάζεται, λόγῳ καὶ τῶν προλήψεων τῶν χωρικῶν, ἀπὸ τὰς προφητείας αὐτῶν τῶν διαφόρων ἁγίων κορῶν καὶ ρασσοφόρων ἐκμεταλλευτῶν τῆς εὐπίστου λαϊκῆς μάζης. Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ λάβῃ μέτρα κατ’ αὐτῶν.

§18Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Κατὰ τῶν προφητειῶν;

§19Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαίως· τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται ἕνας καὶ λέγει ὅτι εἶδε καθ’ ὕπνον ὄνειρον ὅτι θὰ καταβυθισθῇ ἡ Κόρινθος, πρέπει νὰ κληθῇ παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως νὰ δώσῃ λόγον, διότι εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον ἡ μαντεία αὐτοῦ νὰ ἀποβλέπῃ εἰς ἐκμετάλλευσιν.

§20Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Διὰ τὰς προφητείας ἁρμόδιος εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§21Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Διὰ τοὺς διαδοσίας;

§22Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπ. Δικαιοσ.). Ὁ Εἰσαγγελεύς.

§23Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἑπομένως νὰ διατάξητε τὸν κ. Εἰσαγγελέα νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον του. Ὁ κ. Μανούσης ἀνέπτυξεν εὐγλώττως καὶ ἐνεφάνισε τὴν τραγικὴν κατάστασιν τῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἐκ τῶν πλημμυρῶν τοῦ Στρυμόνος. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἀπαντῶν εἰς ὅσα ἐξέθηκεν ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος, ἐδήλωσεν ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἀμέσως πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων, ἀλλὰ πάντως ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ προβῇ εἰς τὴν προκαταρκτικὴν ἐργασίαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων ἅμα ὡς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συνέστη ἤθελε περατώσει τὸ ἔργον της. Δυστυχῶς, ὅπως εἶπον, αἱ θεομηνίαι δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὴν Κόρινθον καὶ εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ἀλλὰ ἐπεξετάθησαν καὶ εἰς τὴν Δυτικὴν Πελοπόννησον, καὶ λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος διῆλθε τὴν ἐπαρχίαν Ὀλυμπίας ἐπιστρέφων ἐκ Φιλιατρῶν, διὰ νὰ παραστήσῃ τὸ ἄλγος τῶν κατοίκων Ἀγουλινίτζης, τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν ἀπόγνωσιν αὐτῶν διὰ τὰς ἐκ τῆς πλημμύρας τοῦ Ἀλφειοῦ καταστροφὰς τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς καὶ τὴν ἀπέλπιδα ἐν συναγερμῷ ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἡ κυβερνητικὴ πρόνοια στραφῇ καὶ πρὸς αὐτοὺς διὰ τὴν διευθέτησιν καὶ ἀποξήρανσιν τῶν ἐκβολῶν τοῦ ποταμοῦ. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μοῦ χαρίσῃ τὴν προσοχήν του. Ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι ὅταν ἔλαβε χώραν ἡ πλήμμυρα τοῦ Ἀλφειοῦ, ἡ ὁποία δυστυχῶς συνήθως λαμβάνει χώραν ὅταν πίπτωσι πολλαὶ βροχαί, ἐνθυμεῖται, λέγω, ἴσως ὅταν ἐνεφανίσθην ἐνώπιον αὐτοῦ καὶ ἐζήτησα τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς μηχανικοῦ διὰ νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς ζημίας, ὅτι εὐμενῶς ἤκουσε τὴν παράκλησίν μου—ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω τοῦτο δημοσίᾳ—καὶ διάταξε τηλεγραφικῶς τὸν νομομηχανικὸν Πύργου ὁ ὁποῖος μετέβη καὶ προέβη εἰς τὴν ἐκτίμησιν. Καὶ εἶπον ὅτι λυποῦμαι διότι δὲν παρίσταται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διότι ὁ συνάδελφος κ. Ἀθανασιάδης, ὁμιλῶν κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν πλημμυρῶν, ἀνέφερε καὶ περὶ τῆς πλημμύρας τοῦ Ἀλφειοῦ ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς εὐλόγου ἀξιώσεως τῶν κατοίκων Ἀγουλινίτζης προκειμένου περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης ταύτης. Ἀλλὰ εἶναι διτταὶ αἱ καταστρεπτικαὶ συνέπειαι τῶν πλημμυρῶν· τουτέστιν ὄχι μόνον ἡ καταστροφὴ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ἀλλὰ καὶ ὁ ἐκ τῶν λιμναζόντων ὑδάτων σχηματισμὸς ἐκτεταμένων ἑλῶν, ἑστίας θανατηφόρου διὰ τοὺς παραποταμίους καὶ παραλιμνίους κατοίκους ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν. Καὶ πρὸ παντός, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, ἐν τῇ δυτικῇ Πελοποννήσῳ, ὅπως γνωρίζετε, ἡ ἑλονοσία μαστίζει καὶ δεκατίζει τοὺς πληθυσμούς. Ἐκ μιᾶς πραγματείας ἐκδοθείσης τελευταίως παρὰ τοῦ Καθηγητοῦ τῆς Ὑγιεινῆς κ. Σάββα ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος ἡ ἑλονοσία φθάνει σχεδὸν τὰ 100% καὶ γνωρίζετε πάντες, ὅτι ἡ ἑλονοσία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διὰ τῆς ἐξασθενίσεως τοῦ ὀργανισμοῦ, ὃν καθιστᾷ ἀνίκανον εἰς ἄμυναν, προπαρασκευάζει τὸ ἔδαφος καὶ καθιστᾷ τὸν ὀργανισμὸν εὐάλωτον εἰς πᾶσαν ἄλλην νόσον καὶ πρὸ παντὸς τὴν φυματίωσιν, ἥτις ἐκ τούτου τοῦ λόγου κυρίως παρουσιάζεται ἁλματωδῶς αὔξουσα ἀπὸ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν τῶν κατοίκων Ἀγουλινίτζης, τὴν ὁποίαν θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει). Αὕτη εἶναι ἡ ἐντολὴ τοῦ Λαοῦ ὃν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἐκπροσωπῶ ἐνταῦθα καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐφόσον πρόκειται περὶ συνάψεως δανείου διὰ τὰ ἀποξηραντικὰ ἔργα τοῦ Στρυμόνος, νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν κατὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ Ἀλφειοῦ πέριξ γαιῶν, αἵτινες κατακλύζονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων κατόπιν τῶν συνεχῶν βροχῶν καὶ τόσαι ζημίαι προσγίνονται οὐχὶ μόνον εἰς τὴν γεωργίαν ἀλλὰ καὶ τὴν δημοσίαν ὑγείαν, καὶ νὰ περιληφθῇ καὶ ἡ μελέτη αὕτη. Θὰ παρακαλέσω, λέγω, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ μέτρα καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἔχομεν ὑποχρέωσιν, χάριν τῆς ἰδιωτικῆς καὶ δημοσίας οἰκονομίας καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ὑγείας τῶν κατοίκων, νὰ καταστήσωμεν τὸν ποταμὸν ἀπὸ κακὸν γείτονα ἀγαθὸν τοιοῦτον, ὅπως παντοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου γίνεται, διότι ἤδη δυστυχῶς καταστρέφει ὄχι μόνον τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, ἀλλὰ καὶ σπείρει συγχρόνως τὸν ὄλεθρον διὰ τῆς ἑλονοσίας. Καὶ ἤθελον προσέτι παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του, προκειμένου περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Ἀγουλινίτσης, ὅτι ὑπάρχει μελέτη προγενεστέρα, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ τὴν ἀναζητήσῃ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ νὰ γίνῃ τοιαύτη τάχιστα ἵνα ἀποδώσῃ εἰς τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν 160 χιλ. στρέμματα γῆς παρθένου, διότι δὲν δύναται νὰ ἀναλογίζωμαι, ὅτι ἡ λίμνη Ἀγουλινίτσης, ἐκτάσεως 160.000 στρεμμάτων, ἀποδίδει εἰς τὸ Δημόσιον ἐτησίως, κ. Ὑπουργέ, 8.500 φράγ. χρυσᾶ, διότι μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐνοικιάζεται ἡ λίμνη, οἱ δὲ ἐνοικιασταὶ κατέστησαν ὑπὲρ ἑκατομμυριοῦχοι καὶ ὄχι μόνον τοῦτο ἀλλὰ κατέστησαν συγχρόνως καὶ δεσπόται τῶν κατοίκων, διότι ἐνῷ ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδωσι εἰς τοὺς κατοίκους τοὺς ἰχθεῖς ἀντὶ 4 δραχμῶν, αὐτοὶ τοὺς πωλοῦν σήμερον 40 δραχμάς. Ἐζήτησα ἐπανειλημμένως καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔφερα δὶς τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἐφόσον δὲν εἰσηκούσθη ἡ φωνή μου ἤθελον παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ μεριμνήσητε καὶ περιλάβητε εἰς τὴν πρόνοιαν ὑμῶν, προκειμένου περὶ τῶν ἀποξηραντικῶν καὶ ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων ἥτις ἀποτελεῖ τὴν πολιτικήν σας, τὴν ἀγαθοποιὸν πολιτικήν, τῆς ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ τελμάτων, διευθετήσεως χειμάρρων καὶ ποταμῶν, ἀποξηράνσεως λιμνῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ διὰ τῆς ψήφου μου ἐνίσχυσα, ὅπως γνωρίζητε, νὰ μὴ λησμονήσητε καὶ τὴν Πελοπόννησον, διότι καὶ ἡ Πελοπόννησος, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα τμήματα τῆς Χώρας, εἰσφέρει ἀρκετὰ εἰς τὸν δημόσιον Προϋπολογισμὸν καὶ εἰσέφερε κατὰ τοὺς πολέμους τὸ αἷμα τῶν τέκνων της διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος.

§24Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουρ. Συγκ.). Ὅπως ἔχετε παρατηρήσει, εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν 3ην ὁμάδα ἔργων τῆς Ἠπείρου περιλαμβάνεται ἡ φράσις «καὶ ἔργων τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος». Θὰ προσπαθήσω νὰ θεραπεύσω ὄχι μόνον τὰ ἔργα τῆς Ἠπείρου τῆς 3ης ὁμάδος, ἀλλὰ καὶ τὰ σπουδαιότερα τῶν ἔργων τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Δύνασθε νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὰς συστάσεις τὰς ἰδικάς σας, ὡς καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας.

§25Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν μέριμναν διὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν περιέγραψεν ὁ κ. Συνάδελφος εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου περιφέρειαν, διὰ τὸ λεγόμενον ἰχθυοτροφεῖον, τὸ ὁποῖον μαστίζει 15 χωρία. Ἐὰν ἴδητε τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς εἶναι ὡσὰν φάσματα. Δὲν εἶναι ἄνθρωποι. Γινομένων τῶν ἀποξηραντικῶν ἔργων, ὄχι μόνον θὰ σωθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἀλλὰ θ’ ἀποδοθῶσι καὶ χιλιάδες στρεμμάτων εἰς τὴν καλλιέργειαν, ἐξαφανιζομένων τῶν πλημμυρῶν αἵτινες κατακλύζουν τὰ περίχωρα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις λάβῃ πρόνοιαν διὰ τὰ ἕλη τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Μακεδονίας, τελειώνουν τὰ βάσανα τοῦ κόσμου θὰ συντελεσθῇ δὲ καὶ ἱκανὴ πρόοδος εἰς τοὺς τόπους αὐτούς.

§26Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγώ, Κύριε Πρόεδρε, εἶχον ζητήσει ἐγκαίρως τὸν λόγον, ἀποσκοπῶν ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας δι’ ὅσα ἀπήντησεν εἰς τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, σχετικῶς μὲ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοὺς σεισμοπαθεῖς τῆς Κορίνθου. Δυστυχῶς ὅμως βλέπω ὅτι εἶμαι τελευταῖος. Θὰ ἀναγκασθῶ ὀλίγα τινὰ νὰ εἴπω, μόνον καὶ μόνον διὰ ν’ ἀναιρέσω στοιχειώδης ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας ἐξ ἀνακριβῶν πληροφοριῶν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὴν 11ην ὥραν τῆς Κυριακῆς πρὸς τὴν Δευτέραν ἔλαβε γνῶσιν ὅτι ἡ Κόρινθος κατεστράφη. Ὅπως ὅμως εἶναι γνωστόν, ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν Κόρινθον τὴν 6ην μ. μ. τῆς Δευτέρας Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ὅτι ἡμεῖς, ὡς πρῶτοι εἰσελθόντες κατὰ τὴν καταστροφήν, καὶ ὡς πρῶτοι ἀντιληφθέντες τὴν ἔκτασιν τῆς καταστροφῆς, μαζὶ μὲ τοὺς κατοίκους τῶν σεισμοπαθῶν, ἠγωνίσθημεν μέχρι τῆς 6ης ἀπογευματινῆς ὥρας νὰ φέρωμεν ἐκεῖ τὴν Κυβέρνησιν. Ἠναγκάσθη ὁ Νομάρχης, ἐν συσκέψει μετὰ τῶν παρισταμένων ἐκεῖ Βουλευτῶν, νὰ στείλῃ δύο Βουλευτὰς δι’ αὐτοκινήτου τὴν μεσημβρίαν εἰς Ἀθήνας, ὅπως ἐκλιπαρήσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα καὶ ἐδέησε τότε αὕτη νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς τὰ θύματα τῆς Κορίνθου. Οἱ Βουλευταί, οἵτινες ἀφίχθησαν ἐνταῦθα, ἐπεσκέφθησαν τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς καὶ κατόπιν τῆς ἐπισκέψεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε τέσσαρας Ὑπουργοὺς εἰς Κόρινθον. Αὐτὴν τὴν λεπτομέρειαν ἤθελον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν πρῶτον. Δεύτερον δέ, ὅτι μετὰ τὴν 6ην ἀπογευματινὴν ὥραν τῆς ἀφίξεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς Κόρινθον, ὁλόκληρα χωρία τῆς Κορίνθου, Τρίτην, Τετάρτην καὶ Πέμπτην, οὐδεμίαν κρατικὴν βοήθειαν ἔλαβον. Ἐπεσκέφθημεν τότε ἅπαντα τὰ χωρία, τὰ παρηγορήσαμεν καὶ ὑπεσχέθημεν ὅτι θὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν παρὰ τῇ Κυβερνήσει ὅπως λάβῃ αὕτη τὰ κατάλληλα μέτρα. Δὲν προχωρῶ εἰς λεπτομερείας, διότι σᾶς εἶπον ὅτι τὸ θέμα ἐξηντλήθη, καὶ φρονῶ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐπεκταθῶ. Ἔχω ὅλα τὰ στοιχεῖα, διότι εἶμαι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος εἰσῆλθον εἰς τὴν πόλιν καὶ παρέμεινα ὅλην τὴν ἑβδομάδα μετὰ τῶν σεισμοπαθῶν, ἔχω ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ περισσότεραι κατατεθεῖσαι πληροφορίαι καὶ ἀντιλήψεις τοῦ ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ ἐστηρίχθησαν ἐπὶ ἀνακριβῶν πληροφοριῶν. Οὔτε ὁ ἀριθμὸς τῶν σκηνῶν εἶναι ἀκριβή; οὔτε τὰ λεχθέντα περὶ τροφοδοσίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ θέμα ἐξηντλήθη καὶ εἶναι περιττὸς ὁ ἔλεγχος, διότι καὶ αἱ νέαι ἀντιλήψεις τῶν νέων ἀνδρῶν θεωροῦν περιττὸν τὸν ἔλεγχον, διότι οἱ ἀξιότιμοι κ. Ὑπουργοί, καθήμενοι εἰς τὰς ἕδρας των, δὲν ἔχουν τὴν φατριαστικὴν εὐαισθησίαν τῶν παλαιοκομματικῶν πολιτευομένων.

§27ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εὖγε!

§28Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἑπομένως εἶναι περιττὸς ὁ ἔλεγχος. Ὑποβάλλομεν τὴν παράκλησιν μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθη διὰ τοὺς δυστυχεῖς. Νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκτέλεσιν. Αὐτὸ τὴν παρακαλοῦμεν. Οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν νὰ κάμωμεν.

§29Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Κύριε Πρόεδρε, δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ μακρῶν, ἀπαντῶν εἰς ὅσα ἐλέχθησαν σχετικῶς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν σεισμικῶν καταστροφῶν τῆς Κορίνθου. Διότι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν, τὴν λιτὴν μὲν καὶ ἀπέριττον, ἀλλ’ ἐπισταμένην, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 14ην Μαΐου, νομίζω ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐνδιαφερούσης τὴν Κυβέρνησιν ἔχει ἐξαντληθῆ. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου, εἶναι τὸ ἑξῆς: ἐκ μέρους τῶν ἀξιοτίμων Συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπεχειρήθη νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐβεβαίωσα: δηλαδὴ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα παρέσχον εἰς τὴν Βουλὴν δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Καὶ τὸ πρᾶγμα αὐτὸ δὲν ἐγένετο μόνον ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, διὰ τοῦ τύπου. Ἡ πλευρὰ ἐκείνη ἐπεχείρησε νὰ μᾶς παρουσιάσῃ ὡς μεταδόταντας εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακριβῆ στοιχεῖα. Τὸ αὐτὸ ἔκαμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν καὶ ὁ κ. Μουτζουρίδης. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν νὰ λέγῃ τις, ὅτι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα προσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι ἀνακριβῆ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι εἶναι ἀνακριβῆ. Περιωρίσθησαν ὅλοι νὰ λέγουν ὅτι αὐτοὶ ὅσα εἶπον εἶναι ἀνακριβῆ, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐξέθεσα θεωρίας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κατέθεσα στοιχεῖα ὑπηρεσιακά, ἐξηκριβωμένα τόσον, ὅσον ἀφορᾷ τὰς παραχωρηθείσας σκηνάς, τὰ ἀτμόπλοια καὶ τὸν χρόνον τοῦ κατάπλου τῶν ἀτμοπλοίων, ὅσον καὶ τὰ ἄλλα μέτρα τοῦ ἐπισιτισμοῦ καὶ λοιπά, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν, καὶ τὰ τῆς προσωρινῆς στεγάσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον οἱ Κύριοι Συνάδελφοι ἔκαμαν, κατόπιν τῶν ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων, ἦτο νὰ διαμφισβητήσουν τὸν ἀριθμὸν καὶ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα κατέθεσα, δὲν ἐνόμισαν ὅμως ὅτι ἔπρεπε, διὰ νὰ πείσουν τὴν Βουλὴν κατὰ τί τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα εἶναι ἀνακριβῆ καὶ ἀβάσιμα νὰ τὸ ἀποδείξουν. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον γίνεται ἡ συζήτησις δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ γενικὸν συναίσθημα, τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργῆται, δὲν εἶναι τὸ ἐπιβαλλόμενον αἴσθημα τῆς εὐαισθησίας, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής.

§30Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ ἐριστικὸν μέτρον ποῖον θὰ εἶναι;

§31Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Αὐτὸ διαγράφεται εἰς τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον θὰ κατατεθῇ.

§32Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ἐγώ, Κύριοι Βουλευταί, ἐδήλωσα ὁμιλῶν, ὅτι πᾶν ὅ,τι κατέθεσα, τὸ κατέθεσα ἐκ προσωπικῆς ἀντιλήψεως. Ὁ κ. Ὑπουργός, ὁμιλῶν καὶ ἀντικρούων, μᾶς λέγει ὅτι τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τὰς ἠρύσθη ἀπὸ διάφορα πρόσωπα ὑπηρεσιακά. Καὶ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπιρρίπτει εἰς ἡμᾶς τὴν μομφήν, ὅτι ἀορίστως καὶ ἴσως κακοβούλως ἐξεμεταλλεύθημεν μίαν δυστυχίαν τῶν πολιτῶν, διὰ νὰ ἀντιπολιτευθῶμεν τὴν Κυβέρνησιν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπανέλθω καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ διαψεύσῃ ἐπὶ τῶν κάτωθι μνημονευομένων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι τὴν Τετάρτην εἶχε λυθῆ τὸ ζήτημα τῶν σκηνῶν. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβές, διότι ἐγὼ ἔχω κατάλογον ἐπίσημον, ληφθέντα ἀπὸ τὸ Φρουραρχεῖον καὶ ἀπὸ τὴν Νομαρχίαν, ἀλλὰ περιπλέον ὁ ἴδιος, μεταβὰς μετὰ τοὺς λόγους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς Κόρινθον, ἐβοήθησα εἰς τὰς σκηνὰς καὶ τὰ παραπήγματα καὶ προκαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ διαψεύσῃ.

§33Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε εἶναι σχῆμα λόγου;

§34Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Εἴπετε ὅτι εἶχε λυθῆ τὸ ζήτημα τὴν Τετάρτην.

§35Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι τὸ ἑξῆς: Εἶπον ὅτι τὴν Τετάρτην κατέπλευσε τὸ Ἀγγλικὸν πολεμικόν. Εἶπον ὅτι εἴχομεν 350 σκηνὰς νὰ τοποθετήσωμεν ἐν Κορίνθῳ, ἀλλ’ οἱ Ἄγγλοι μᾶς παρεκάλεσαν νὰ τοποθετήσουν αὐτοὶ τὰς σκηνάς των ἐκεῖ, διότι ἦτο εὐκολώτερον, καὶ ἡμεῖς νὰ ἀποστείλωμεν τὰς σκηνάς μας εἰς τὸ ἐσωτερικόν, καὶ οὕτω οἱ Ἄγγλοι ἐτοποθέτησαν τὴν ἰδίαν μὲν ἑσπέραν 90 σκηνάς, τὴν δὲ ἑπομένην ἄλλας 260 καὶ ἡμεῖς ἀπεστείλαμεν τὰς ἰδικάς μας εἰς τὰ ἄλλα σεισμοπαθῆ χωρία.

§36Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Τὰ πρακτικὰ ὅμως λέγουν, ὅτι τὴν Τετάρτην τὸ ζήτημα τῶν σκηνῶν δὲν ὑφίστατο πλέον, διότι τὴν Δευτέραν, δηλαδὴ τὴν 21ην Ἀπριλίου, ἀφίκοντο 75 τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου καὶ ἄλλαι ἑπτὰ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἑκατὸν πενῆντα σκηναί, αἱ ὁποῖαι ἐστήθησαν ἐπάνω εἰς τοὺς στρατῶνας. Τὴν 26ην, Πέμπτην, ἐστάλησαν ἑκατὸν ἑξῆντα μία σκηναί, ἐκ τῶν ὁποίων ἑκατὸν ἦσαν ἄνευ πασσάλων καὶ ἄνευ τῶν ἄλλων χρειωδῶν, μερικαὶ δὲ ἐξ αὐτῶν, αἱ περισσότεραι, ἦσαν ἄχρηστοι καὶ εἶναι ἐρριμέναι ἀκόμη εἰς τὴν παραλίαν τῆς Κορίνθου. Ἐν ὅλῳ δὲ αἱ σκηναὶ τοῦ Ἑλλην. Κράτους ἐν Κορίνθῳ εἶναι 383. Οὐδὲ μία παραπάνω, οὐδὲ μία παρακάτω.

§37Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σήμερον;

§38Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Σήμερον ...

§39Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ἰδοὺ ἡ ἔκθεσις τῆς ὑπηρεσίας (ἀναγινώσκει) «Τὴν πρωίαν τῆς ἑπομένης κλπ». Εἶναι ὁ ἀριθμὸς τὸν ὁποῖον ἀνέφερα καὶ ἐγώ, ὁμιλῶν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 24ην Μαΐου, ὁ ἀριθμὸς τὸν ὁποῖον μοὶ εἶπε καὶ ὁ κ. Κοντός.

§40Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, βεβαίως ἡ ἔκθεσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφίσταται τῶν ὅσων ἐγὼ ἀνέφερα, διότι καὶ ἐγὼ ἐκεῖθεν ἔχω τὰς πληροφορίας, ἐκτὸς τῶν προσωπικῶν μου ἀντιλήψεων. Ἀλλὰ βεβαίως παρῆλθε τόσος χρόνος ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης...

§41Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγείρεται ἐδῶ, εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς συγχύζει τὰς δοθείσας διαταγὰς μὲ τὴν πραγματικὴν ἐκτέλεσιν.

§42Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ἤμην ἐγὼ ἐκεῖ τὴν Τετάρτην. Δὲν συγχέω τὰς διαταγὰς μὲ τὴν ἐκτέλεσιν. Ἄλλως τε δὲν πρόκειται ἐδῶ περὶ διαταγῶν. Πρόκειται περὶ ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη 10 ἡμέρας κατόπιν.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, ὅτι αἱ ἐκθέσεις εἶναι ἔξω τῆς πραγματικότητος.

§44Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ἐὰν ὑπάρχῃ τι ἔξω τῆς πραγματικότητος, αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Συνάδελφος καὶ οἱ ἄλλοι. Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ διαταγῶν. Πρόκειται περὶ ἐκθέσεως, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται κατόπιν καὶ πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐξηκρίβωσα ὁ ἴδιος. Δὲν ἐννοῶ διὰ τίνα λόγον τὴν προσωπικὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Συναδέλφου θὰ τὴν θέσω ὑπεράνω καὶ τῆς ἰδικῆς μου προσωπικῆς ἀντιλήψεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀντιλήψεως ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν.

§45Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπετε ὅτι ἐστήθησαν αἱ Ἀγγλικαὶ σκηναί.

§46Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ὄχι, Κύριε Συνάδελφε. Αἱ Ἀγγλικαὶ σκηναὶ ἐστήθησαν τὴν Τετάρτην τὸ βράδυ. Διατί θέλετε νὰ ἐπιμένετε;

§47Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ αἱ ἰδικαί μας σκηναὶ πότε ἐτοποθετήθησαν;

§48Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Αἱ ἰδικαί μας σκηναὶ ἦσαν τοποθετημέναι. Ἐὰν νομίζετε ὅτι μὲ τὰς 350 σκηνὰς τὰς ἀγγλικὰς ἔγινε τὸ θαῦμα τῆς στεγάσεως 10.000 ἀνθρώπων, ἔχει καλῶς.

§49Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένει καὶ δὲν θέλει νὰ πεισθῇ, ὅτι αἱ σκηναὶ τὰς ὁποίας ἀνέφερε δὲν ἦσαν τόσαι, ὅσας λέγει. Ἐγὼ ἔχω προσωπικὴν ἀντίληψιν καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ ξένη βοήθεια ὄντως πολύτιμος βοήθεια, ἡ ὁποία ἐδόθη.

§50Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπ. Προνοίας). Ὑπῆρξε πολύτιμος, ἀσφαλῶς.

§51Ι. ΜΟΥΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ λεχθῇ, διότι πρέπει νὰ λάβῃ φροντίδα ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸ μέλλον τοὐλάχιστον. Εἶναι ἀριθμοὶ καὶ ἡμερομηνίαι, τὰς ὁποίας ἔχω. Ἀλλὰ θὰ κάμω μίαν ἐρώτησιν μόνον εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ὅταν τὴν Κυριακὴν τὸ βράδυ εἰς τὰς 11, ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις ἔμαθεν ὅτι ἡ πόλις τῆς Κορίνθου ἔγινεν ἐρείπια, πῶς ἀντεμετώπισε τὴν κατάστασιν; Ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἐκοιμώμεθα, ὄχι μόνον ἐκοιμώμεθα ἀλλὰ καὶ ὠνειρευόμεθα—ὡς εἶπε διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὀλιγωρίαν, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡμεῖς εἰδοποιηθέντες τηλεφωνικῶς εἰς Ναύπλιον, ἐσκέφθημεν πάντα τρόπον διὰ νὰ βεβαιωθῶμεν ποῦ ἐγένοντο οἱ σεισμοὶ καὶ ποῖον μέρος τῆς Ἑλλάδος κατεστράφη. Καὶ ὅταν εἴδομεν ὅτι οἱ φόβοι ἡμῶν καὶ αἱ φροντίδες ἔπρεπε νὰ στραφοῦν πρὸς τὴν Κόρινθον, ἐξησφαλίσαμεν καὶ ἐφωδιάσαμεν 25 αὐτοκίνητα καὶ ἤλθομεν εἰς τὴν Κόρινθον τὸ πρωΐ, εἰς τὰς 5, φέροντες ἄρτους, ἰατρικὰ εἴδη καὶ ὅ,τι ἄλλο ἠδυνήθημεν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν ὑποχρέωσιν μεγαλυτέραν ἀπὸ ἡμᾶς νὰ κινηθῇ ἀμέσως; Καὶ μᾶς ἀποδίδει, ἀπέναντι τοῦ πόνου, τὸν ὁποῖον ἠσθανόμεθα χάριν τῶν συμπολιτῶν μας, μᾶς ἀποδίδει—ἂς μὴ εἴπω τὴν λέξιν—ἐκμετάλλευσιν πολιτικήν, διότι ἐσπεύσαμεν πρῶτοι νὰ κάμωμεν τὸ καθῆκον μας καὶ διότι ἀνήλθομεν εἰς τὸ βῆμα νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι βεβαίως ἐπὶ κακίᾳ, ἀλλ’ ἐπὶ ἀνεπαρκείᾳ. Ἐπὶ πλέον θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἵνα μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε σχετικῶς, ἐγκρίνῃ, ἐπειδὴ λόγῳ τῆς καταστάσεως τῆς πόλεως δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ πέριξ χωρία νὰ ἔρχωνται διὰ τὰ δικαστήρια, τὸ Πταισματοδικεῖον καὶ τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ἐγκρίνῃ, ὅπως ἔγινε καὶ εἰς ἄλλα χωρία, νὰ μεταβαίνῃ ἅπαξ τοῦ μηνὸς τοὐλάχιστον, ὁ Εἰρηνοδίκης εἰς τὰ χωρία καὶ νὰ ἐκδικάζῃ τὰς ὑποθέσεις ἐπὶ τόπου, διότι οἱ ἄνθρωποι, ἐρχόμενοι εἰς τὴν Κόρινθον, δὲν ἔχουν στέγην, οὐδὲ κατάστημα διὰ νὰ παραμείνουν.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπερατώθη. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Δερλερὲ διὰ τοὺς πολεμοπαθεῖς. Ὁ κ. Δερλερὲς ἔχει τὸν λόγον.

§53Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Πρέπει νὰ ἔλθῃ καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§54Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑφυπ. Οἰκον.). Ἂν νομίζετε ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ παρουσία του, δυνάμεθα νὰ τὸν εἰδοποιήσωμεν.

§55Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἐν τῷ μεταξὺ δύναται νὰ ἔλθῃ. Ἄλλως τε ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην τῆς παρουσίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπικουρικῶς δὲ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατὰ τὴν λήξασαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, κ. Βουλευταί, εἶχον ἀναπτύξει τὴν ἐπερώτησίν μου τὴν ἀφορῶσαν τὰς καθυστερουμένας ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀποζημιώσεις εἰς Ἕλληνας ἰδιώτας, παθόντας κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ἐκ μέρους τῶν Ἀγγλικῶν στρατευμάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἀτυχῶς συγκαταλέγομαι κι’ ἐγώ. Κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐκείνης ἀπέφυγα ἐπιμελῶς νὰ ἐκθέσω τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν νύκτα τῆς 20ῆς Νοεμβρίου 1916 κατὰ τὴν ὁποίαν, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπολύτως ἀφορμῆς, βουλευτὴς ὤν, συνελαμβανόμην ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι, ὡς ἐπίσης καὶ τὰ ἐπακολουθήσαντα τὴν σύλληψίν μου γεγονότα, κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὀκτὼ μηνῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκρατούμην εἰς τὰ κύτη τῶν Ἀγγλικῶν θωρηκτῶν, εἰς τὰ συρματοπλέγματα τοῦ Ἀγγλικοῦ στρατοπέδου ἐν Μούδρῳ, καὶ τέλος εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Θεσσαλονίκης ὡς ὅμηρος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Ἐτήρησα, Κύριοι, τὴν σιγὴν ταύτην, διότι δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀναξέσω πληγὰς, αἱ ὁποῖαι ἀκόμη δὲν ἔχουσιν ἐπουλωθῆ ὁλοσχερῶς, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ γεγονότα ταῦτα τὰ ὁποῖα προδίδουν τὴν τελείαν καὶ ὁλοσχερῆ κατάλυσιν τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, τῶν ὁποίων ὁ ἥρως εἶναι γνωστὸς εἰς πάντας ἡμᾶς, καὶ τὰ ὁποῖα, ἐπὶ πλέον, ἀποτελοῦν μαύρην σελίδα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν...

§56Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μαῦρον τόμον.

§57Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Μαῦρον τόμον τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας καὶ ἐνόμισα διὰ τοῦτο ὅτι δὲν ἀξίζει νὰ ἐκτυλιχθοῦν ἐν ταῖς λεπτομερείαις των, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὴν αὐτὴν σιγὴν τηρῶ καὶ σήμερον, περιορίζομαι δὲ μόνον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἀπόντα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐκείνης ἐξέθηκα πλήρως τὰ στοιχεῖα ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ἀναντιρρήτως, ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς πληρωμῆς τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας ὑπέστημεν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου ἐκ μέρους τῶν ἀγγλικῶν στρατευμάτων τὴν ὑπέχει δυνάμει συμβάσεων, συναφθεισῶν μεταξὺ τῆς Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος καὶ τὴν ὑπέχει ἀκεραίαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παριστάμενος εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ἐκείνην, ἐζήτησε νὰ τοῦ ἀποσταλῇ ἀντίγραφον τῆς ἀγορεύσεώς μου ὑπὸ τοῦ Προεδρείου, ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ἐδήλου δὲ συγχρόνως πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἅμα τῇ ἐπανόδῳ ἐκ Γενεύης τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συναδέλφου του, θὰ ἔσπευδε νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτοῦ, καὶ νὰ καταθέσῃ πρὸς ἐπιψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον κανονίζοντα τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς τῶν ζημιῶν τούτων. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὁποίας ἔδιδεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν, μέχρι σήμερον παρῆλθεν ὁλόκληρον ἔτος καὶ εἰσέτι δὲν ἐξεπλήρωσε ταύτην. Ὄχι μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δὲν ηὐδόκησε νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ σχετικῆς ἀναφορᾶς μου τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ διεβίβασε πρὸς αὐτόν, οὐδὲ κατέθεσε τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα παρ’ ἐμοῦ διὰ νὰ πληροφορηθῇ εἰς ποῖον χρηματικὸν ποσὸν ἀνέρχεται τὸ ἐπιδικασθὲν ἐκ μέρους τῶν Ἐπιτροπῶν ποσὸν εἰς τοὺς παθόντας κατὰ τὸν πόλεμον. Εἶπον, Κύριοι, τότε, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω δι’ ὀλίγων, δι’ ἐλαχίστων, καὶ σήμερον, ὅτι ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γαλλία ἐξ ἀφορμῆς τῆς καταλήψεως ἐκ μέρους αὐτῶν Ἑλληνικῶν ἐδαφῶν διὰ τὰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις τὰς ὁποίας ἔμελλον νὰ διεξαγάγωσιν ἐν τῇ Βαλκανικῇ Χερσονήσῳ, ἐπέδωσαν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὴν 23 Νοεμβρίου 1915 διακοίνωσιν διὰ τῆς ὁποίας ὑπέσχοντο ὅτι θὰ ἀποζημιώσουν πᾶσαν προξενηθησομένην ἐξ αὐτῶν ζημίαν, εἴτε εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, εἴτε εἰς Ἕλληνας ἰδιώτας. Βραδύτερον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέθεσε τὴν βεβαίωσιν, τὴν ἐξέλεγξιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν εἰς τὴν ἰδιότητα ταύτην τῶν παθόντων, δυνάμει τοῦ Νόμου 2109 τῆς 30 Μαρτίου 1920, εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς εἰς τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναθέσει καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν ἐκ μέρους τῶν ἐχθρικῶν δυνάμεων. Καὶ ἡ μὲν Γαλλία δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν διὰ τῆς συλλογικῆς διακοινώσεως δοθεῖσαν ὑπόσχεσίν της, ἀλλ’ ἡ Ἀγγλία, συνεπὴς πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ἔδωκε, συνῆψε μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δύο συμβάσεις τὴν 30 Νοεμβρίου 1925, αἱ ὁποῖαι ἐπεκυρώθησαν διὰ Νομ. Διατάγματος καὶ ἐδημοσιεύθησαν τὴν 14ην Ἀπριλίου 1926 εἰς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 128 φύλλον τῆς Ἐφημ. τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῶν ὁποίων τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως γενικῶς τῶν παθόντων, ἐν σχέσει πρὸς συλλογικὰς διακοινώσεις, ἐκανονίσθη ὁριστικῶς ὡς ἑξῆς. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Ἀγγλία ἐδέχθη νὰ ἐκπέσῃ ἀπὸ τὸ πολεμικὸν χρέος τῆς Ἑλλάδος 1.250.000 λίρας ἐκ τῶν ὁποίων 564.960 διὰ τὰς προξενηθείσας ζημίας πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, τὰς δὲ ὑπολοίπους 685.040 διὰ τὰς ζημίας τὰς προξενηθείσας μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον καὶ κατὰ τὴν πολεμικὴν καὶ μεταπολεμικὴν περίοδον. Ἀφ’ ἑτέρου ἡ Ἑλλὰς ἀπαλλάξασα πάσης ὑποχρεώσεως τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε εἶχεν ἡ Ἀγγλία, ἀνέλαβε αὐτὴ τὴν εὐθύνην, ἐν σχέσει πρὸς πᾶσαν ἀπαίτησιν διὰ τὴν ὁποίαν ὑπόχρεος ἡ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Ταῦτα κατὰ τὸ βʹ ἄρθρον τῶν συμβάσεων. Καὶ ἐρωτῶ λοιπόν, Κύριοι. Ὑπάρχει, ἢ δύναται νὰ ὑπάρξῃ κανεὶς δισταγμὸς ὅτι τὴν εὐθύνην, ἐπαναλαμβάνω, τῆς πληρωμῆς τῶν προξενηθεισῶν ζημιῶν ἐκ μέρους τῶν Ἀγγλικῶν στρατευμάτων κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου εἰς ἕλληνας ἰδιώτας τὴν ἔχει ἀναλάβει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος; Βεβαίως ὄχι. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον ἐπανέρχομαι ἐπαναληπτικῶς. Παρακαλῶ καὶ τοὺς δύο ἀξιοτίμους κ. Ὑπουργοὺς διὰ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ δηλώσωσι σαφῶς καὶ ἀπεριφράστως ἐὰν καὶ πότε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ ἀποδώσῃ τὰ εἰσπραχθέντα παρ’ αὐτῆς διὰ λογαριασμὸν τῶν ἰδιωτῶν πρὸ 2½ ἐτῶν χρηματικὰ ποσά, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον δὲν εὐαρεστήθη νὰ τὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς παθόντας. Πρὶν δὲ καταλείπω τὸ βῆμα, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ ἀφήσω νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρέσχε διὰ σημειώματος, προσαχθέντος μοι ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι διὰ μέσου τῶν γραμμῶν τῆς ἀπαντήσεως ταύτης, ἐὰν δὲν διαφαίνεται σκοπὸς τῆς ἐντελοῦς ματαιώσεως τῆς ἐκπληρώσεως τῆς πρὸς ἡμᾶς ὀφειλομένης ὑποχρεώσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους, πάντως ὅμως εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπιδιώκεται ἡ παρέλκυσις τοῦ ζητήματος τούτου ἐπ’ ἀόριστον, διότι ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῇ ἀπαντήσει ταύτῃ, ὅτι μία κατηγορία ζημιωθέντων ὑπὸ τῶν συμμάχων ἀπὸ 14 Ἰουνίου 1917 καὶ ἐφεξῆς, ὑπήχθη αὕτη, δυνάμει τοῦ Νόμου 3306 εἰς τὰς διατάξεις ὑπὸ τῶν ὁποίων διείποντο καὶ οἱ ζημιωθέντες ἀπὸ τέως ἐχθρούς, καὶ ἔλαβε τὰ αὐτὰ μὲ ἐκείνους ποσοστά, καὶ διὰ τὰς αὐτὰς δι’ ἃς καὶ ἐκεῖνοι κατηγορίας ζημιῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν τῶν ζημιωθέντων ἀπὸ Συμμάχους πρὸ τῆς 14ης Ἰουνίου 1917, δηλ. πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, κατηγορίας εἰς τὴν ὁποίαν ἐπαναλαμβάνω περιλαμβάνομαι καὶ ἐγώ, τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀναφέρει ὅτι συνέστησεν ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν παρέπεμψε τὴν ρύθμισιν τῶν ζημιῶν τῆς κατηγορίας ταύτης, ὡς καὶ τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων ὑπολοίπων, καὶ ὅλους τοὺς παθόντας ἐν γένει ἐκ τοῦ πολέμου. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κ. Ὑπουργέ. Τί σχέσιν ἔχει ἡ ὑπόθεσις ἡμῶν τῶν παθόντων πρὸ τῆς εἰσόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ὁποίων ἡ Ἀγγλία σᾶς ἐμέτρησε 600.000 λίρας, μὲ τοὺς παθόντας βραδύτερον γενικῶς ἐκ τοῦ πολέμου; Δυοῖν θάττερον. Ἢ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἡ Ἀγγλία ἐμέτρησε πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος πρὸς ἀποζημίωσιν ἡμῶν εἶναι ἴσον πρὸς τὸ ἐπιδικασθὲν εἰς ἡμᾶς ἐκ μέρους τῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπαναλαμβάνω συνεστήθησαν πρὸς ἐκτίμησιν τῶν ζημιῶν καὶ κατόπιν ἐξέδωκαν ἐπ’ ὀνόματι ἑκάστου ἡμῶν ἀπόφασιν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον καὶ τότε ὀφείλετε εἰς ἀκέραιον νὰ μᾶς ἀποζημιώσητε, ἢ εἶναι ἔλαττον, ὁπότε πρέπει νὰ πληρώσητε τὸ ἀναλογοῦν εἰς ἕκαστον ἐξ ἡμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκδοθείσῃ ἐπ’ ὀνόματι ἑκάστου ἀποφάσει. Ἐάν, ἐννοεῖται, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, δὲν ἐπιτρέπει νὰ συμπληρώσῃ, ὡς ὤφειλε, τὸ ἐλλεῖπον χρηματικὸν ποσόν, ἵνα ἀποζημιωθῶμεν εἰς τὸ ἄρτιον.

§58Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Γνωστὸν βεβαίως τυγχάνει εἰς πάντας ἡμᾶς, κ. κ. Συνάδελφοι, ὅτι ὅτε περὶ τὰ τέλη τοῦ 1915 τὰ συμμαχικὰ στρατεύματα ἀπεβιβάσθησαν ἐπὶ τοῦ οὐδετέρου εἰσέτι ἐδάφους ἡμῶν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις σὺν τῇ διαμαρτυρίᾳ διὰ τὴν γενομένην παραβίασιν τῆς ἑλληνικῆς οὐδετερότητος, κατέστησεν ὑπευθύνους τὰς Συμμαχικὰς Κυβερνήσεις καὶ διὰ πᾶσαν ὑλικὴν ζημίαν προξενηθεῖσαν ἢ προξενηθησομένην ὑπὸ τῶν στρατευμάτων. Αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ἰταλίας διεβεβαίουν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἤθελον ἐν καιρῷ μεριμνήσει περὶ τῆς δικαίας ἀποζημιώσεως τῶν ζημιῶν τὰς ὁποίας ἤθελον τυχὸν ἐπιφέρει τὰ στρατεύματά των εἰς τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς ἰδιώτας. Μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐχθροπραξιῶν αἱ ἐπιδικασθεῖσαι ζημίαι εἰς τοὺς ἰδιώτας ἀνήρχοντο εἰς 744 ἑκατομμ. καὶ εἰς τὸ αὐτὸ ποσὸν περίπου αἱ ζημίαι τοῦ Δημοσίου. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Γαλλίας Μπρέν, Ἰταλίας Περὶν καὶ Ἀγγλίας Κοὲν ἀπέρριψαν συνολικῶς τὴν τοιαύτην ἀπαίτησιν Δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν καὶ συσκεφθέντες μεταξὺ των καθώρισαν αὐθαιρέτως τὰ ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεών των ὀφειλόμενα ποσὰ διὰ τὰς τοιαύτας ζημίας, διὰ τὴν Γαλλίαν φράγκα 21.177.000, διὰ τὴν Ἰταλίαν 2.310.000 καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν 14.124.000. Εἶναι περιττὸν νὰ λεχθῇ ὅτι τὰ οὕτω πως καθορισθέντα ποσὰ ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Συμμάχων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σχετισθῶσι οὐδὲ πόρρωθεν μὲ τὴν πραγματικότητα ἢ τὸ δίκαιον. Ὁπωσδήποτε αἱ μετὰ τῆς ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διαπραγματεύσεις μας ἐτερματίσθησαν, δεχθείσης τῆς Κυβερνήσεως ταύτης νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ποσὸν εἰς φράγκα 31.250.000. Αἱ μετὰ τῆς Ἰταλίας διαπραγματεύσεις ἐκκρεμοῦσιν εἰσέτι. Αἱ μετὰ τῆς Γαλλίας διαπραγματεύσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος διεξήχθησαν ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Π. Κοντογιάννη, ὅστις ἀρχικῶς ἐμείωσε τὰς μὲν ἀπαιτήσεις τοῦ Δημοσίου εἰς 214 ἑκατομμ., τὰς δὲ τῶν ἰδιωτῶν τοιαύτας εἰς 48 ἑκατομμ., ἤτοι 263 ἑκατομμ. ἐν συνόλῳ, ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐμειώθη ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως εἰς 131 ἑκατομ. Εἰς τὴν πρότασιν ταύτην τῆς Ἑλλάδος οὐδ’ ἀπήντησε κἂν ἡ γαλλικὴ Κυβέρνησις. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐπανελήφθησαν ὁπόταν ἡ ὑπὸ τοὺς κ. κ. Τσουδερὸν καὶ Μαντζαβῖνον Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία μετέβη εἰς Παρισίους. Ἡ τελικὴ φάσις τῶν διαπραγματεύσεων ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου περιλαμβάνεται ἐν τῇ ἐπιστολῇ τοῦ κ. Πουανκαρὲ πρὸς τὸν κ. Καφαντάρην (1 Σεπτεμβρίου 1927), ἐν τῇ ὁποίᾳ ὁ Γάλλος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δηλοῖ ὅτι τὸ ἀνώτατον ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Γαλλία νὰ προσφέρῃ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἀνέρχεται εἰς 68.500.000 φράγκων χρυσῶν, ποσὸν ὅπερ, κατὰ τὴν γνώμην του, καλύπτει ἐν πάσῃ εὐρύτητι τὰς προσγενομένας ζημίας. Τὴν πρότασιν ταύτην ἐδέχθη συμβιβαστικῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Δὲν πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐνταῦθα ἐὰν διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐπροστάτευσεν ὡς ἔδει τὰ συμφέροντα τῶν ζημιωθέντων, διότι ὁ ἔλεγχός μας δὲν πρόκειται νὰ περιστραφῇ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις διακανονίσασα ὁπωσδήποτε τὰς ἐκ τοῦ πολέμου μετὰ τῆς Ἀγγλίας δοσοληψίας της εἰσέπραξε παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν λόγον τοῦτον φράγκα χρ. 31.250.000. Μολονότι δὲ ὁ γενικώτερος διακανονισμὸς τῶν μετὰ τῆς Γαλλίας δοσοληψιῶν μας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γνωστῆς διαιτησίας, ἐδέχθημεν τὸν καθορισμὸν τῶν ὑπὸ τῆς Γαλλίας ὀφειλομένων ἔναντι ζημιῶν εἰς φρ. χρ. 68.500.000. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰσέπραξε συνολικῶς διὰ τὸν λόγον τοῦτον ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 99.750.000. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἀφοῦ ἀφαιρεθῇ ἐν ἀναλογίᾳ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔχει λαμβάνειν τὸ Κράτος διὰ τὰς προσγενομένας εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ περιουσίαν ζημίας, τὸ ὑπόλοιπον ἔπρεπε νὰ καταβληθῇ ἄνευ ἑτέρας διατυπώσεως εἰς τοὺς ὑποστάντας ζημίαν ἰδιώτας παρὰ τῶν διασυμμαχικῶν στρατευμάτων. Ἐν τούτοις μέχρι τῆς σήμερον εἰ μάτην οὗτοι ἀναμένουν τὴν ἱκανοποίησιν τῆς δικαίας των ἀπαιτήσεως. Ὑπάρχουν πολλοὶ μεταξὺ αὐτῶν, οἵτινες, ἐνῷ ἔχουν λαμβάνειν ἱκανὰ ποσὰ, κυριολεκτικῶς πένονται. Ἄλλοι, δανεισθέντες, ἀπηλλοτρίωσαν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ αὐτοὺς τούτους τοὺς καρποὺς τῆς καθημερινῆς των ἐργασίας διὰ νὰ ἐπανορθώσωσιν ἐν μέρει τὰς ζημίας ἃς ὑπέστησαν. Εἶναι δὲ ἀπορίας ἄξιον πῶς ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἔλαβεν ἀποτελεσματικὸν μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν, ἐνῷ γνωστὸν εἶνε ὅτι μολονότι οἱ δικαιοῦχοι πᾶν δικαίωμα θὰ εἶχον νὰ ἀπαιτήσωσι τὴν εἰς μετρητὰ καταβολὴν τῶν ὀφειλομένων, ἐδέχθησαν νὰ τοῖς καταβληθῶσιν ταῦτα εἰς ὁμολογίας μακροχρονίου λήξεως, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει των τὰς παντοίας ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Κράτος νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐκ τῶν συνεπειῶν τοῦ πολέμου. Ἤκουσα μάλιστα ὅτι τινὲς ἐκ τῶν δικαιούχων, ὠθούμενοι ὑπὸ τῆς ἀπελπισίας, ἐσκόπουν νὰ ἀπευθύνωσι καὶ διαμαρτυρίαν διὰ τὴν τοιαύτην ἀδικαιολόγητον παρέλκυσιν καὶ πέραν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους. Οὐδὲν βεβαίως δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοιαύτην τινὰ ἐνδεχομένην ἐνέργειαν, διότι οὐδεὶς Ἕλλην πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα, εἰς οἱανδήποτε δυσχερῆ θέσιν καὶ ἂν εὑρίσκηται, νὰ προβαίνῃ εἰς ἐνεργείας αἵτινες δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μειωτικαὶ τῆς ἐθνικῆς μας ἀξιοπρεπείας. Διὰ τοῦτο οὐδεμίαν πίστιν ἔδωκα εἰς τοὺς τοιούτους ψιθύρους καὶ δὲν θὰ μεταχειρισθῶ καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο διὰ νὰ ἐπερωτήσω τὴν Κυβέρνησιν. Πρῶτον, τίνα μέτρα σκέπτεται νὰ λάβῃ διὰ τὴν ἄμεσον διανομὴν εἰς τοὺς δικαιούχους τῶν ποσῶν ἅτινα διὰ λογαριασμόν των εἰσέπραξε παρὰ τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας, ἢ συνεψήφισε μὲ ἑτέρας ὀφειλὰς τῆς πρὸς τὰ κράτη ταῦτα, καὶ δεύτερον, ποῖα εἶνε τὰ διαβήματα εἰς τὰ ὁποῖα σκέπτεται νὰ προβῇ διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὸ ὑπὸ τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ὀφειλόμενον ποσόν.

§59Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν παθόντων, κ. Βουλευταί, οὔτε ἔχω ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συμφέρον. Ὑπέβαλα τὴν ἐπερώτησιν, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρέλειψεν ἀπέναντι τῶν δικαιούχων ἔργον στοιχειώδους δικαιοσύνης, νὰ ἀποδώσῃ δηλαδὴ, ὅσα διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν ἔλαβε παρὰ τῶν Συμμάχων. Πρὸ ἑνὸς ἀκριβῶς ἔτους συνεζητήθη ὁμοία ἐπερώτησις, ἣν εἶχον ὑποβάλῃ, τότε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωκε ῥητὴν ὑπόσχεσιν ὅτι θὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν συνάδελφόν του ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, κανονίζον τὰ τῶν ἀποζημιώσεων. Παρήλθεν ἔτος καὶ ἡ ὑπόσχεσις αὕτη δὲν ἐξεπληρώθη, ἂν καὶ ἐκανονίσθη καὶ τὸ ποσὸν τῆς Γαλλικῆς ἀποζημιώσεως. Ὁ κ. Πεσματζόγλου κατέκρινε τοὺς ἀποταθέντας εἰς ξένας Δυνάμεις. Ἀλλὰ δὲν ἔχει δίκαιον. Μερικοὶ δικαιοῦχοι εἶχον ἐγείρει ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ προσεπεκάλεσαν τὸ Ἀγγλικὸν Δημόσιον, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι κακῶς ἀπευθύνονται ἐκεῖ διὰ νὰ λάβουν ποσὰ τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν ἤδη πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἐννοεῖται πόσον τοῦτο μειώνει τὸ γόητρον τοῦ Κράτους καὶ πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ διὰ λόγους στοιχειώδους δικαιοσύνης, διὰ νὰ μὴ παραπονοῦνται οἱ παθόντες γηγενεῖς, ὅτι τίθενται ἐν ἥσσονι μοίρᾳ πρὸς τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι ἀρκετὰ ἀπεζημιώθησαν. Δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διαπράττει καὶ ἀδίκημα τοῦ κοινοῦ δικαίου, δηλαδὴ ὑπεξαίρεσιν, μὴ ἀποδίδουσα εἰς τοὺς δικαιούχους ὅσα διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν ἔλαβε καὶ παρὰ τῆς Γαλλίας καὶ παρὰ τῆς Ἀγγλίας.

§60Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὸ ζήτημα τῶν πολεμοπαθῶν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν καμμίαν δικαιολογίαν, ἡ ὁποία νὰ μετριάζῃ ὁπωσδήποτε τὴν ἀβελτηρίαν, διότι οὕτω πως ἀτυχῶς δύναται τις νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο περὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, νὰ ἐξαγάγῃ χρήματα διὰ νὰ πληρώσῃ ὁπωσδήποτε τοὺς ζημιωθέντας, θὰ εἶχε μίαν δικαιολογίαν, ὅτι δὲν εἶχε χρήματα, ἀλλὰ εἰς εὐθετώτερον μέλλον θὰ τοὺς ἀπεζημίωνεν. Ἐφόσον ὅμως κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον ἐπῆρεν ἕνα ποσὸν ἀπὸ τοὺς Συμμάχους διὰ τὰς γενομένας ζημίας, καὶ τὸ ἔρριψεν εἰς τὰ κρατικὰ ταμεῖα καὶ ἀφίνει αὐτοὺς πεινῶντας εἰς τοὺς δρόμους, νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα δεῖται τῆς ἁρμοδίας κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐκπλήττῃ τὸ γεγονός. Ὅταν ἕνας ἄνθρωπος ὑπέστη ὅσα ὑπέστη, καὶ ἐν ἐσχάτῃ ἀπογνώσει εὑρισκόμενος, δὲν πρέπει, λέγω, ποσῶς νὰ μᾶς ἐκπλήττῃ, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ κατέφυγον εἰς τοὺς ζημιώσαντας αὐτοὺς ἀπ’ εὐθείας. Εἶναι φυσικώτατον. Προτοῦ σκεφθῇ κανεὶς τὰ αἰσθήματα, θὰ σκεφθῇ τὸν στόμαχον, διότι ὅταν ὁ στόμαχος εἶναι κενὸς τὰ αἰσθήματα δὲν λειτουργοῦν. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήνωμεν τὰ πράγματα νὰ ἐκδηλοῦνται εἰς ὀξείας μορφάς, διότι θὰ καταλήξῃ ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεωτικῶς μίαν ἡμέραν νὰ πληρώσῃ καὶ νὰ συνάψῃ καὶ δάνεια ἀκόμη διὰ νὰ πληρώσῃ, ὅπως ἔκαμε καὶ εἰς ἄλλας παρομοίας περιστάσεις. Ὅταν ἐξαναγκάσετε τοὺς παθόντας νὰ ὀργανωθοῦν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶναι εὐχάριστος διὰ τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε νὰ καταφύγουν εἰς τὰς Δυνάμεις, εἴτε νὰ μεταχειρισθοῦν ἄλλα μέσα, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἔκνομα, νομίζω ὅτι καὶ κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην περίπτωσιν ἡ εὐθύνη ἀκεραία θὰ βαρύνῃ τὴν Κυβέρνησιν. Κύριοι, πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι, ἰδίᾳ ἐν Μακεδονίᾳ, ἡ καταστροφή, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ἐκ μέρους τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων εἰς διαφόρους πολίτας εἶναι ἀφάνταστος. Τοὺς ἐπῆραν τὰ οἰκήματα, τοὺς ἐπῆραν ὅ,τι περιουσίαν εἶχαν. Καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπέμειναν γυμνώτοντες καὶ πεινῶντες. Τί θέλετε νὰ κάμουν; Πρέπει νὰ εἶναι πλήρης ἡ ἀναισθησία, ὅταν λέγεται, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξοικονομηθῇ ἄλλως ὁ Προϋπολογισμός. Πρέπει νὰ τὰ ἐξοικονομήσῃ ὁ Προϋπολογισμός, διότι ἡ Κυβέρνησις τὰ ἔρριξε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τώρα δὲν ἔχει νὰ τὰ πληρώσῃ; Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος περιῆλθεν εἰς μίαν κατάστασιν ἀπελπιστικήν. Πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα, διότι δὲν εἶναι πρᾶξις κυβερνητική, δὲν εἶναι πρᾶξις προβλέψεως, ἀλλ’ εἶναι πρᾶξις ὑποχρεώνουσα τὴν Κυβέρνησιν. Ἐκπληροῖ ἡ Κυβέρνησις μίαν ὑποχρέωσιν, διότι εἰσέπραξε τὰς ἀποζημιώσεις. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἦλθε καὶ μὲ ἐπεσκέφθη μία Ἐπιτροπή, ὅταν ἀκόμη εὑρισκόμην εἰς Θεσσαλονίκην, καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι οἱ παθόντες εἶναι ἐξηναγκασμένοι νὰ καταφύγουν εἰς τοὺς ξένους. Ἐγὼ τοὺς εἶπον: ἡ Κυβέρνησις θὰ μεριμνήσῃ. Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι ἡ Ἀγγλία τοὺς εἶπεν ὅτι ἂν ἄφινεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ τὰ εἶχε πληρώσει αὐτὴ τὰ χρήματα. Μᾶς ἐρωτῶ: ὅταν ὁ λαός, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἑνός, τριῶν, πέντε, δέκα, ἀλλὰ περὶ πολλῶν, ἐκτὸς τῶν παθόντων ἀπὸ τὰς ἐχθρικὰς Δυνάμεις, διότι καὶ περὶ ἐκείνων ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ὅταν, λέγω, ὁ λαὸς ὑπέστη τόσα, καὶ τὸ Κράτος δεικνύει μίαν ἀστοργίαν κατὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐξαντληθῇ ἡ ὑπομονὴ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν; Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις παίζει ἕνα ρόλον, ὅστις εἶναι εἰς βάρος τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους. Κύριοι, δὲν ἐζήτησαν νὰ τοὺς δώσετε, παρὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἰσεπράξατε. Δώσατέ τους ὁμολογίας. Δώσατε κἄτι τι. Ὅ,τι θέλετε. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὑποχρεωτικό.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχετε ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ κάμετε τὸν συμβιβασμὸν αὐτόν;

§62Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐννοῶ νὰ δοθῇ ἀπέναντι μέρος τῶν ἀπαιτήσεων. Δὲν πρόκειται περὶ συμβιβασμῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ ἄνθρωποι. Τὸ Κράτος ἔχει ὑποχρέωσιν, παρ’ ὅλας τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἐπικαλεῖται, νὰ δώσῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἕν μέρος εἰς τοὺς παθόντας καὶ διὰ τὰ ὑπόλοιπα νὰ ἐκδώσῃ ὅ,τι δήποτε ὁμολογίας, νὰ δώσῃ ἐθνικὰς γαίας, κτήματα ἐθνικά. Διότι ἄν τοὺς ἀφήσωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, θὰ ἔχωμεν πολὺ κακοὺς λογαριασμοὺς μεταξύ των. Δὲν πρόκειται, κ. Ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ ἐπέλθῃ καὶ εἷς συμβιβασμός. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἐξοικονομήσεως τῶν πραγμάτων, διότι θὰ ἦτο ἐσχάτη ἀναξιοπρέπεια αὐτοῦ τοῦ Κράτους, νὰ εἰσπράξῃ ἑκατὸν καὶ νὰ λέγῃ εἰς τοὺς πολίτας ὅτι θὰ δώσῃ ὀλιγώτερα. Οὔτε ὁ τελευταῖος τοκογλύφος δὲν τὸ κάμνει αὐτό.

§63Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Εἷς ἐκ τῶν παθόντων ἀνέθεσεν εἰς δικηγόρον ἐν Λονδίνῳ νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ τοῦ ἀποδώσῃ αὐτὰ ποὺ ἐπλήρωσεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἠξεύρετε ποία ἦτο ἡ ἀπάντησις; «Δὲν καταλαμβάνομεν περὶ τίνος πρόκειται». Διότι ἐν Ἀγγλίᾳ οὐδέποτε ἠγέρθη ἀγωγὴ ἐναντίον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως διὰ τοιούτους λόγους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Συνάδελφος, εἶναι καὶ κἄτι ἄλλο. Ἐνῷ τὸ Δημόσιον ἐπῆρε τὰ χρήματα αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ἐζήτησε καὶ ὅλους τοὺς φόρους καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶχον νὰ πληρώσουν τοὺς ἔβαλε καὶ φυλακήν. Ἠξεύρω ἕνα ἀνώτατον ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος κατεστράφη, διότι διετέλει ὑπὸ δίωξιν, ἐνῷ εἶχε χάσει τὰ πάντα. Νομίζω, λοιπόν, ὅτι ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ σταθμίσῃ καλῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ νὰ λάβῃ μίαν τελειωτικὴν ἀπόφασιν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸν κόσμον καὶ περιπέσῃ εἰς ἀπόγνωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤδη τὸν περιήγαγε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀργυρός.

§65Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, εἶναι ἐξόχως λυπηρόν, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητήματος τοῦ ὁποίου τὴν σημασίαν, οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες, δὲν ἐνεφάνισαν ἐν ὅλῃ της τῇ τραγικότητι εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι, λέγω, λυπηρόν, ὅτι ὄχι μόνον ἡ Βουλὴ εἶναι κενή, ἀλλ’ οὐδὲ μέλος τι τῆς Κυβερνήσεως παρίσταται κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην. Δὶς καὶ τρὶς ἀπὸ τῆς θέσεώς μου παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ καλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ κ. Πρόεδρος ἤκουσε τὴν παράκλησίν μου.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἄρρωστος.

§67Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Λυποῦμαι διότι εἶναι ἄρρωστος, ἀλλὰ λυποῦμαι, ὅτι θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τὴν ἠθικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅτι θέμα παρόμοιον τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς ἀγωνίαν ἐπὶ δέκα ἤδη ἔτη ἀναριθμήτους ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, ὅτι παρόμοιον θέμα συζητεῖται ὕστερα ἀπὸ τόσα χρόνια ἐν μέσῳ κενῶν ἑδωλίων τῆς Βουλῆς. Δὶς μέχρι τοῦδε ἔλαβον τὸν λόγον, κ. Βουλευταί, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ εὑρέθην εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ οἰκτείρω τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους.

§68Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑφ. Οἰκον.). Μέχρι πρό τινος εἶσθε μέλος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σεῖς.

§69Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ναί, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρομαι σχετίζεται μὲ ὡρισμένην πολιτικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἶμαι ἐγὼ μετὰ τῶν ὁμοφρόνων μου ὀλιγώτερον ὑπεύθυνος. Ὡμίλησα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀντὶ νὰ ἀπαριθμήσω στοιχεῖα καὶ ἀριθμούς, ἔκρινα ὁποία ὑπῆρξεν καὶ ὁποία ὑπάρχει ἤδη ἡ κατάστασις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν ἰδικῶν του πολιτῶν. Τὸ Κράτος, εἶπον τότε, ὅτι ἐνέπνευσεν εἰς τοὺς πολίτας τὴν ἰδέαν ὅτι εἶναι ἐχθρὸς αὐτῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἐπιδεικνυομένη φιλοστοργία καὶ ἡ κηδεμονία τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῶν πολιτῶν του. Καὶ ἔλαβον πρὸ ἡμερῶν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τῶν σεισμοπαθῶν καὶ πλημμυροπαθῶν, ἵνα παρουσιάσω ἐπίσης τὸ οἰκτρὸν θέαμα τῆς ἀδιαφορίας τοῦ Κράτους πρὸς τὸν λαὸν τῶν πασχόντων, τῆς οἰκτρᾶς αὐτοῦ ἀδιαφορίας, ἡ ὁποία ρίπτει εἰς ἀπόγνωσιν πληθυσμοὺς διὰ τοὺς ὁποίους εἰδικῶς θὰ ἔπρεπε νὰ καταδείξῃ τὸ ἐνδιαφέρον της ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κράτος. Καὶ ἔρχομαι, τρίτην ταύτην φοράν, νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὴν κενὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἀναβιβάσω ἀκόμη εἰς ὑψηλότερα ἐπίπεδα οἰκτιρμοῦ τὸ Κράτος αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ δεκαοκτὼ ἐτῶν ἤδη εἰς τὴν ἀγωνίαν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν πληθυσμῶν, προσέθεσε καὶ τὴν ἀγωνίαν τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον διαχειρίζεται τὴν ὑπόθεσιν τῶν πολιτῶν του. Κατὰ τὸ 1920 τὸ πρῶτον ἐψηφίσθη νόμος ἀφορῶν τὰς ζημίας τῶν πολεμοπαθῶν. Ἔκτοτε μέχρι τοῦ 1926 ἀδιαλείπτως ψηφίζονται νόμοι οἱ μὲν ἀναιροῦντες τοὺς δὲ, νόμοι ἀποδεικνύοντες ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει καθόλου σαφῆ καὶ βαθεῖαν συνείδησιν τῶν ὑποχρεώσεών του, διότι ἀφοῦ περιήγαγε τοὺς πληθυσμούς του εἰς τὴν δευτέραν αὐτὴν ἀγωνίαν, τοῦ νὰ νομίσουν ὅτι τέλος πάντων θὰ τοὺς ἐπλήρωνεν ἀπὸ ὅσα εἰσέπραξεν, ὅμως τοὺς ἀφῆκε καὶ πάλιν νὰ ἀναμένουν μὲ κενὰς τὰς χεῖρας. Φέρει οὕτω τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὸ παθητικόν του, ὄχι μόνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες ἐντεῦθεν, ἀλλὰ καὶ κάτι περισσότερα. Ἐνῶ ἐπληρώθη ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ἐνῶ ἐπληρώθη ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ὄχι μόνον δὲν ἐμερίμνησε νὰ κανονίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Ἰταλίας ἔναντι τῶν παθόντων, ἀλλὰ δὲν ἔπαυσε νὰ εἰσπράττῃ καὶ ἄλλας ἀποζημιώσεις πολεμικάς, στηριζομένας πλέον εἰς διεθνεῖς συνθήκας, ὅπως εἶναι αἱ ἀποζημιώσεις ἑκατομμυρίων πολλῶν, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπὸ τὴν Γερμανίαν. Ὅσοι ὑπῆρξαν ὑποχρεωμένοι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, εἰς ὅσους ἐπέκλωσσεν ἡ μοῖρα νὰ ἔχουν παραγγελίας εἰς τὴν Γερμανίαν, τοὺς ἔδιδεν ἡ Γερμανία ἀπὸ τὸ ἓν ἢ ἀπὸ τὸ ἄλλο εἶδος διὰ νὰ συμψηφίσῃ μέρος τῶν ὑποχρεώσεών της πρὸς τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Πρόκειται, Κύριοι, κατ’ ἐξοχήν, καὶ θὰ μὲ συγχωρήσουν οἱ κ. Συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι, ἰδιαιτέρως πάντες ἱερὰ καὶ ἁγνὰ συμφέροντα ἔρχονται νὰ ὑπερασπίσουν ἀπὸ τοῦ Βήματος τούτου, θὰ μὲ συγχωρήσουν, λέγω, νὰ εἴπω ὅτι ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει, πιέζεται ἡ ψυχὴ καὶ ἡ διαβίωσις καὶ ἡ ὕπαρξις πληθυσμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ μοῖρα ἐπέκλωσσεν ἐπὶ δέκα καὶ δεκαπέντε τώρα ἔτη τὴν τύχην καὶ τὴν συμφορὰν νὰ εἶναι Ἕλληνες, διότι δι’ αὐτοὺς τοὺς πληθυσμοὺς αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις δὲν ἔδειξαν τὸ ἐλάχιστον ἐνδιαφέρον. Εἶναι αὐτοὶ οἱ ἴδιοι πληθυσμοὶ, διὰ τοὺς ὁποίους ἔδειξε τὴν ἀστοργίαν του τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν ἀκόμη συμφορὰν τῆς πλημμύρας των. Εἶναι οἱ πληθυσμοί, διὰ μέσου τῶν χωρίων τῶν ὁποίων διῆλθε πῦρ καὶ σίδηρος ἐχθρικὸς καὶ συμμαχικὸς, εἶναι οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ ἀπὸ μὲν τὴν μίαν πλευρὰν ἔβλεπον ἑαυτοὺς ἐκτοπιζομένους εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἀπὸ τὴν ἄλλην δὲ πλευρὰν ἔβλεπον ἑαυτοὺς ἐκτοπιζομένους ὑπὸ τῶν Συμμάχων. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τοῦ ὅτι λ. χ. ἓν Ἑλληνικὸν πλοῖον κατεβυθίσθη ὑπὸ τῶν Γερμανῶν, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ἀξίας τῆς ζημίας, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἀνέρχεται εἰς ἑκατομμύρια, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς ἀξίας τῶν πραγμάτων χιλιάδων γεωργῶν, τῶν ὁποίων οἱ Σύμμαχοι ἔκαμον χρῆσιν. Πρόκειται δὲ κυρίως διὰ τὰ ζῷα, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς στρατιωτικὰς οἱ Σύμμαχοι, ἐνῷ αὐτοὺς τοὺς ἔστειλαν εἰς τὴν Χαλκιδικὴν καὶ εἰς ἄλλα τμήματα τῆς Χώρας, διὰ νὰ κλαύσουν τὴν μοῖράν των καὶ νὰ σκεφθοῦν πῶς θὰ ζήσουν. Πρέπει νὰ ἠξεύρετε, Κύριοι, ὅτι κάτω ἀπὸ τὴν ὀφειλὴν αὐτὴν τοῦ Κράτους κρύπτονται συμφοραὶ μεγάλαι, δυστυχήματα καὶ ἐγκαταλείψεις τραγικαί. Πρέπει νὰ εἴπω, Κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἐμερίμνησεν ἀπολύτως περὶ τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν. Εἰς τὰ 1920 ἐψηφίσθη ὁ νόμος 2109, διὰ τοῦ ὁποίου συνεστήθησαν ἐπιτροπαί, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἀπηυθύνοντο αἱ αἰτήσεις τῶν παθόντων. Ὁ νόμος αὐτὸς περιέλαβεν ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν παθόντων. Ἔρχονται ὅμως οἱ κατόπιν νόμοι οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν νὰ κερδοσκοπήσουν καὶ νὰ χρηματισθῶσιν ἀπὸ τὴν συμφορὰν αὐτὴν τῶν πληθυσμῶν, τὴν ὁποίαν σᾶς περιέγραψα. Τμήματα τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν ζημίας ὑπὸ τῶν Συμμάχων κατὰ τὴν πρὸ τῆς ἐπισήμου ἐξόδου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον ἐποχήν, δὲν ἀποζημιώνονται, διότι ὑπάρχει νόμος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅστις λέγει ὅτι δι’ αὐτὰς τὰς ζημίας δὲν θὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ἔκαμε δὲ διάκρισιν τῶν ζημιῶν τῶν συμμαχικῶν πρὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1917 καὶ μετὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1917. Διατί; Χιλιάδες πληθυσμῶν ἠξεύρω ὅτι ἐξετοπίσθησαν ὑπὸ τῶν Συμμάχων· διατί νὰ μὴ ἀποζημιωθοῦν αὐτοί; Καὶ τελευταίως ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι εἰς μίαν μόνον ἐπαρχίαν, τῆς ὁποίας οἱ πληθυσμοὶ ὑπέστησαν ἐκτοπισμὸν κατὰ τὸ 1919, ἐπῆλθον ζημίαι 50 ἑκατομμυρίων τότε δραχμῶν, χρυσῶν δηλαδὴ δραχμῶν. Πῶς θὰ ζήσουν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, κατόπιν αὐτῶν τῶν ζημιῶν; Καὶ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Συνάδελφος πρὸ ὀλίγου τοὺς συμβιβασμοὺς τοὺς ὁποίους τὸ λεγόμενον Ἑλληνικὸν Κράτος ἔκαμε μὲ τὴν Γαλλίαν, ὥστε νὰ ἐλαττώσῃ τὰς ἐκ τῶν ζημιῶν αὐτῶν ἀπαιτήσεις εἰς ποσόν, τὸ ὁποῖον νὰ καλύπτῃ μόλις τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστη μία καὶ μόνον ἐπαρχία ἐκ τοῦ ἐκτοπισμοῦ. Εἰς τὸ τέλος, τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ πληρώσῃ κἄτι τι εἰς τοὺς πληθυσμοὺς αὐτούς, κἄτι τι τὸ ἐλάχιστον. Δὲν ἐμελέτησα μετὰ μεγάλης προσοχῆς τοὺς νόμους αὐτούς, ἐκ τῆς ἁπλῆς ὅμως μελέτης τὴν ὁποίαν ἔκαμα, δὲν ἠξεύρω —καὶ ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ δυνηθῇ νὰ μὲ πληροφορήσῃ—δὲν ἠξεύρω ἐὰν αἱ ὑποχρεώσεις αὐταὶ τοῦ Κράτους, αἱ ἀποζημιώσεις αὐταί, τὰς ὁποίας θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος, ἂν αὐταὶ αἱ ἀποζημιώσεις στηρίζωνται εἰς τὸ ὅτι τὸ Κράτος εἰσπράττει παρὰ τῶν χωρῶν τῶν Συμμάχων, ἢ εἰς τὸ ὅτι τὸ Κράτος αἰσθάνεται ἑαυτὸ ὑποχρεωμένον νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἐξ οἱωνδήποτε λόγων, ἕνεκα πολεμικῶν γεγονότων, παθόντας πολίτας του. Δὲν μοῦ διαφεύγει, Κύριοι Βουλευταί, καθ’ ἣν ὥραν ὁμιλῶ περὶ ἀποζημιώσεων, τὸ γεγονός, ὅτι, ὅταν ἡ Γαλλία ἐξήρχετο εἰς τὸν πόλεμον τὸν τελευταῖον καιρόν, ἓν ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων της ἦτο νὰ ψηφίσῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπέσχετο εἰς τοὺς πολίτας της, ὅτι θὰ πληρώσῃ ἀποζημίωσιν διὰ κάθε ζημίαν τὴν ὁποίαν θὰ ὑφίσταντο ἐκ τοῦ πολέμου. Καὶ ἡμεῖς μετὰ δέκα χρόνια ἔχομεν ἀκόμη ἄλυτον τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων, ἂν δηλ. θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος δι’ ὅ,τι εἰσπράττει, ἢ θὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος δι’ ὅσα ὀφείλει νὰ πληρώσῃ καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους ἢ ὄχι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωμεν εἰς εὐκταίαν τοῦ ζητήματος λύσιν ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ὑπάρχουν οἱ δυστυχεῖς, οἱ πανδυστυχεῖς, πληθυσμοὶ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὴν Γερμανοβουλγαρικὴν ἐπιδρομήν.

§70Α. ΜΥΛΩΝΑΣ (Ὑφυπουργὸς Οἰκονομικῶν). [Λέγει τι καὶ δὲν ἀκούεται].

§71Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν ἡ εὐάριθμος Βουλὴ εἶναι κουρασμένη, εἶμαι πρῶτος ἐγώ, ὁ ὁποῖος κάμνω τὴν εἰσήγησιν νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς ἐρχομένης Δευτέρας, ὁπότε θὰ εἶναι παρόντες οἱ Βουλευταί, νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν, ἀνταξίαν τοῦ ὕψους, τοῦ μεγαλείου καὶ τῆς σοβαρότητος τῆς ὑποθέσεως. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, συζήτησις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν ἡμῶν, ὅπως σᾶς εἶπεν ὁ κ. Συνάδελφος, μιᾶς τοιαύτης ὑποθέσεως, νὰ διεξάγηται ἐνώπιον κενῶν θρανίων. Εἶναι, Κύριοι, ἀπελπιστικὴ ἡ εἰκών, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Εἷς ἐκ τῶν Συναδέλφων εἶπε: «μὴ ὠθεῖτε τὸν κόσμον εἰς ἀπόγνωσιν». Ἀλλ’ ὁ κ. Συνάδελφος δὲν ἠξεύρει ἴσως ὅτι ὁ κόσμος αὐτὸς εὑρίσκεται ἤδη εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ὅτι ὁ κόσμος αὐτὸς ἀναμένει ἐναγωνίως τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ θλιβερὰ ὑπόθεσίς του θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ θὰ ἦτο θλιβερὸν νὰ ἐμάνθανεν ἐνώπιον τίνος Κοινοβουλίου διεξάγεται ἡ συζήτησις τῆς θλιβερᾶς του ὑποθέσεως. Θὰ παρακαλέσω, λοιπόν, τὴν Βουλήν, ὅσον καὶ ἂν ὁ χρόνος αὐτῆς εἶναι βραχύς, νὰ δεχθῇ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις περὶ πολεμοπαθῶν καὶ νὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Κυβέρνησις σύσσωμος νὰ παραστῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐρχομένης Δευτέρας καὶ νὰ ἀνυψωθῇ, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἰς τὸ ὑψηλὸν ἐπίπεδον τῆς σοβαρότητος τῆς ὑποθέσεως, τῆς ἀληθῶς πολυπλόκου καὶ πολυσυνθέτου, τὴν ὁποίαν θὰ δυνηθῶ ἴσως νὰ ἀναπτύξω εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ λάβῃ σύντονα καὶ ταχέα μέτρα. Διότι, Κύριοι Βουλευταί, σημειώσατε, ὅτι, ἐὰν θελήσω νὰ δώσω καὶ μίαν ἀμυδρὰν εἰκόνα τῆς καταστάσεως καὶ τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος καὶ τοῦ πολυσυνθέτου τοῦ ζητήματος, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι τὸ βάρος τοῦ καμάτου θὰ πέσῃ ἐπὶ τῆς ράχεως ὀλίγων μόνον Συναδέλφων. Θὰ παρεκάλουν, λοιπόν, τὴν Βουλήν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ, ὥστε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις αὐτή, ἀνταξία ὅλης τῆς μερίμνης τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, τὴν ἐρχομένην Δευτέραν.

§72Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπ. Συγκοιν.). Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν καὶ δικαίως ὁ κ. Συνάδελφος ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν Δευτέραν.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἡ συζήτησις θὰ συνεχισθῇ τὴν Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν Δευτέραν καὶ ὥραν 5 μ.μ. (Ὥρα 9.30′ μ. μ.)