1927.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17Η

ΠΕΜΠΤΗ 8 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1927

Προεδρία κ. Θ. ΣΟΦΟΥΛΗ

(Ὥρα 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς Συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως.). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Σοφάδων, αἰτουμένου τὴν ἐπέκτασιν διατάξεων τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς πόλεις καὶ κωμοπόλεις, ἐχούσας πληθυσμὸν κάτω τῶν 10.000 κατοίκων. Οἱ γραφεῖς Ἀνωτέρας Διοικήσεως Χωροφυλακῆς Κρήτης παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν, ὅπως τύχωσι καὶ αὐτοὶ τοῦ ἐπιδόματος τῶν 3)16 τοῦ ἀρχικοῦ μισθοῦ των, τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς λοιποὺς κρατικοὺς ὑπαλλήλους. Ἐπιτροπὴ κατοίκων Μαυρομματίου Καρδίτσης διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὴν κατασκευὴν ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων μόνον ἐπὶ τῆς ὄχθης τοῦ Μουζακίου, καθόσον ὕδατα ποταμοῦ Παμίσου κατέστρεψαν ἀγροὺς καὶ δημόσιον δρόμον των. Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Μπούμπουλης ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν ἐπαγγελματιῶν Σπετσῶν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἐν Σπέτσαις. Σταφιδοαγροτικὸς Σύλλογος Μεσοποταμίας ζητεῖ ἐπαναφορὰν καταργηθέντος νόμου ἀγροφυλακῆς. Ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα Πύργου διαμαρτύρεται ἐπὶ μελετωμένῃ ἱδρύσει γεωργικῆς Τραπέζης. Ὁ Ἐμμανουὴλ Δραμπουκάκης, ἀπόστρατος ἀνθυπολοχαγὸς τῆς Μουσικῆς καὶ πατὴρ 9 τέκνων, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν, ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐπαναφορὰν του εἰς τὴν ἐνεργὸν τοῦ στρατοῦ ὑπηρεσίαν. Οἱ δικηγόροι παρὰ τῷ Εἰρηνοδικείῳ Ἀκροχωρίου Ἱστιαίας, ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. τῆς 5)20 Μαΐου 1926 περὶ δικηγόρων. Χαλαζόπληκτοι κάτοικοι Βαρθολομιοῦ αἰτοῦσι τὴν καταβολὴν τῆς ἀποζημιώσεώς των πρὸ τῶν ἑορτῶν. Ὁ πρώην ὑπολοχαγὸς πεζικοῦ Νέστωρ Παπακωνσταντίνου αἰτεῖται προαγωγὴν ἢ παροχὴν συντάξεως ἀνωτέρας τοῦ βαθμοῦ του. Οἱ καπνεργάται Δράμας διαμαρτύρονται διὰ τὴν διάλυσιν τῶν καπνεργατικῶν ὀργανώσεων. Οἱ προσωρινοὶ ὑποδιδάσκαλοι Μεσσηνίας ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦν 1) νὰ ἐκπαιδευθοῦν εἰς μονοτάξια διδασκαλεῖα καὶ 2) νὰ ὀνομασθοῦν μόνιμοι διδάσκαλοι. Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἀναπήρων πολέμου Λέσβου ζητεῖ τὴν αὔξησιν συντάξεως, εἰς τοὺς ἀναπήρους καὶ θύματα πολέμου, εἰς 5 μεταλλικὰς δραχμὰς ἀνὰ ἕκαστον ἑκατοστὸν ἀνικανότητος. Ἡ ὁμοσπονδία ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ. συνδέσμου Πειραιῶς παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπέμβῃ παρὰ τῇ Ἀεροπορικῇ Ἀμύνῃ, διὰ τὴν ἐκχώρησιν τοῦ ἀπαιτουμένου χώρου πρὸς ἵδρυσιν συνοικισμῶν ἐκπαιδευομένων νέων, ἐργατῶν, ἐπαγγελματιῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων. Ὁ Σύνδεσμος ἀποκαταστάσεως καλλιεργητῶν Μελλιγγῶν (Ἰωαννίνων) ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ αἰτεῖται τὴν παραχώρησιν γαιῶν ἐκ τοῦ ἀγροκτήματος Βοδίβιτσα. Οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως Λέσβου διαμαρτύρονται, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπὸ τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1927, δὲν ἀναγνωρίζει, ὡς συντάξιμον ὑπηρεσίαν τὴν πρὸ τοῦ ἔτους 1914 ὑπηρεσίαν αὐτῶν ἐν ταῖς Νέαις Χώραις. Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τηλεγράφημα τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Πύργου, παρακαλούσης τὴν Βουλήν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἐπανέλθῃ ὁ σωτήριος θεσμὸς τῆς ἀγροφυλακῆς καὶ ἀσφαλισθῶσιν αἱ περιουσίαι των. Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Χατζίσκος ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ ἀποστράτου ταγματάρχου Πεζικοῦ Λεωνίδα Παπαδοπούλου, διὰ τῆς ὁποίας αἰτεῖται τὴν ἠθικὴν ἱκανοποίησίν του καὶ ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, ὅπερ τῷ ἐγένετο παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν ἀντιστρατήγων. Ὁ βουλευτὴς Καρδίτσης κ. Π. Ἀλεξανδρῆς ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Μαυρομματίου, παραπονουμένων διὰ τὰς ζημίας ἃς ὑπέστησαν ἐκ τῆς κατασκευῆς ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων ἐπὶ ὄχθης Μουζακίου. Ὁμολογιοῦχοι δανείου Κοινότητος Νέου Καρλοβασίου διαμαρτύρονται, διότι τὸ Δημόσιον δὲν πληρώνει εἰς χρυσὸν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ἀλλ’ εἰς δραχμὰς χαρτίνας, ἀδικοῦν οὕτω τοὺς ὁμολογιούχους τοῦ ἐν λόγῳ δανείου. Ὁ κ. Α. Μαζαράκης (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν) καταθέτει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ.» «περὶ καταργήσεως τοῦ 23ου Συντάγματος πεζικοῦ καὶ συγκροτήσεως Ταγμάτων Χίου καὶ Σάμου» 2) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν.Δ.» «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἀπριλίου 1926 Ν. Δ.» «περὶ τρόπου συμπληρώσεως τοῦ Σώματος Ἀρχειοφυλάκων» 3) «περὶ ἀπαγορεύσεως χρησιμοποιήσεως πηληκίου κλπ. κατὰ τὰ ἐν τῷ Στρατῷ ὑποδείγματα». Ὁ κ. Θ. Νικολούδης (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. Ν. Δ.» «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 18 Δεκεμβρίου 1925 Ν. Δ.» «περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 94 τοῦ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ.» «περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ Ἐφημερίων». Ὁ κ. Ν. Βελέντζας (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια 1) «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ.» «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1926 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὴν διεύθυνσιν ἐργασίας κλπ. τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 15 Ἰουλίου 1926 περὶ φιλοδωρήματος». 3) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου 1927 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 21 Σεπτεμβρίου 1926 «περὶ χρονικῶν ὁρίων ἐργασίας εἰς τὰ καταστήματα». Ὁ κ. Α. Ζαΐμης (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 20 Μαΐου 1926 Ν. Δ. περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας καὶ ἀγροφυλακῆς» καὶ τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1926 ὁμοίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀνωτέρω Ν. Δ.» Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομείου τῶν Παίδων «Ἁγία Σοφία». Οἱ Ὑπουργοὶ κ. κ. Ι. Μεταξᾶς (Συγκοινωνίας) καὶ Α. Ζαΐμης (Ἐσωτερικῶν) ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ ἐκτελέσεως ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων ἐν τῇ πόλει Κερκύρας». Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς αἰτήσεως διώξεως τῶν βουλευτῶν κ. κ. Μαξίμου, Γ. Παπανικολάου, Κ. Κωνσταντινίδη, Α. Χαϊνόγλου, Κ. Θέου, Ε. Σταυρίδη, Ζ. Βεντούρα, Ν. Κυριακοπούλου καὶ Σολὰν Μ. Δαυΐδ. Ὁ κ. Θ. Παπαστρατῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς τελῶν ἐν Ἀθήναις διὰ τὴν συντήρησιν Δημοσίων κήπων καὶ ἐνίσχυσιν καλλιτεχνικοῦ ὀργανισμοῦ». Ὁ κ. Κ. Πολυχρονάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς προσωρινοῦ φόρου ἐπὶ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς». Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης ὑποβάλλει τὰς κάτωθι τροπολογίας 1) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διδακτικῶν βιβλίων καὶ 2) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνασυνθέσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου». Ὁ κ. Ε. Φωτάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπιβολῆς τελῶν διὰ τὴν συντήρησιν δημοσίων κήπων». Οἱ κ. κ. Κ. Ναυπλιώτης, Α. Πολυζωγόπουλος, Σ. Διούμπης, Α. Πολεμίδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πειραιῶς». Ἐπίσης γνωρίζω εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καφαντάρη ἐκ Γενεύης (Ἀναγινώσκει): Ἐξοχώτατον Κύριον Ἀλέξανδρον Ζαΐμην Πρόεδρον Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Ἀθήνας Εἶμαι εὐτυχὴς ἀγγέλλων ὑμῖν, ὅτι κατελήξαμεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως, ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν στόπ. Ἡ συμφωνία συνωμολογήθη ὁριστικῶς καὶ δὲν ἀπομένουν ἢ αἱ διατυπώσεις τῆς ὑπογραφῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπακολουθήσῃ εὐθὺς ὡς κανονισθῶσι λεπτομέρειαί τινές, αἵτινες, ἐν τούτοις, δὲν θὰ μεταβάλλουν τὰς ἤδη χαραχθείσας κυρίας γραμμὰς στόπ. Ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις διὰ μακροῦ ἀνακοινωθέντος ἀνήγγειλε τὴν ἐπελθοῦσαν συμφωνίαν στόπ. Κατὰ τὴν συμφωνίαν ταύτην τὰ πολεμικὰ χρέη τῆς Ἑλλάδος, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τόκων, ἀνέρχονται εἰς 19.669.836 δολλάρια, πληρωτέα ἐντὸς 62 ἐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τοῦ Ἀγγλικοῦ διακανονισμοῦ στόπ. Αἱ πρῶται ἐτήσιαι δόσεις μέχρι τῆς 1ης Ἰανουαρίου, θὰ περιορισθῶσιν εἰς ἐλάχιστον ποσὸν στόπ. Ἡ Ἑλλὰς παραιτεῖται τοῦ ὑπολοίπου τῶν πιστώσεων, ἀντιθέτως δὲ ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, παρέχει αὐτῇ δάνειον ἐκ δολλαρίων 12.167.073, ἤτοι περὶ τὰ 2.500.000 ἀγγλικῶν λιρῶν ἄνευ ἐξόδων εἰς τὸ ἄρτιον πρὸς τόκον 4% πληρωτέον ἐντὸς 20 ἐτῶν καὶ οὗτινος τὸ προϊὸν θέλει διατεθῆ, διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων στόπ. Ἰσάριθμον ποσὸν θὰ ἐκπεσθῇ κατὰ συνέπειαν ἐκ τοῦ τριμελοῦς δανείου, τοῦ ἐγκριθέντος ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἔκδοσις οὕτω θὰ περιορισθῇ εἰς 6.500.000 λίρας ἀγγλικὰς στόπ. Ἐκτὸς τούτου, ἡ ἰδέα συντάξεως ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως ἐπιστολῆς ἀναλόγου πρὸς τὴν τοῦ Τσῶρτσιλ δὲν ἀπεκρούσθη κατ’ ἀρχὴν στόπ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου θὰ ἀναληφθῇ ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς στόπ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ ἐκωλύετο νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐν λόγῳ δανείου, ὅπερ ἀπίθανον, προβλέπεται ὅπως μέχρις ὅτου ἀρθῇ ἡ Γαλλικὴ ἐπιφύλαξις, μία προσωρινὴ ἐποπτεία ἐξασκεῖται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὑπὸ τοῦ ἐν Ἀθήναις Ἀμερικανοῦ Πρεσβευτοῦ, καθόσον ἀφορᾷ τὴν διάθεσιν τοῦ πλεονάσματος τῶν προσόδων, μέχρι τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ στόπ. Θεωρῶ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἐκ τῶν εὐτυχεστέρων καὶ νομίζω ἀναγκαῖον ἐξαρθῶσιν ἀκαταπόνητοι προσπάθειαι καὶ ζῆλος τοῦ ἐν Ἀμερικῇ ἡμετέρου Πρεσβευτοῦ. Καφαντάρης. (Χειροκροτήματα).

§2Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ ἔπρεπε νὰ παρατηρηθῇ, ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς πρωϊνὰς ἐφημερίδας καὶ ὅτι ὀρθότερον ἤθελεν εἶσθε πρότερον, νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατόπιν νὰ δημοσιευθῇ εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§3Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου, ἔχει πάντα λόγον νὰ εἶναι ὀρθή, ἀλλὰ ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι τὰ ἀναγραφέντα εἰς τὰς ἐφημερίδας, δὲν προῆλθον ἐκ κυβερνητικῆς πηγῆς.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων. Ὁ κ. Σακαλῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐπαγγελματιῶν Πόρου, σχετικῶς μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον.

§5Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ ἐπαγγελματίαι Πειραιῶς, καθὼς ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ ἐπαγγελματίαι τῶν ἐπαρχιακῶν κωμοπόλεων, ἐπικαλοῦνται τὴν ἀντίληψιν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ἀποτραπῇ ἡ ἀπειλοῦσα αὐτοὺς ἀναστάτωσις, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ, λόγῳ τῆς ἐπικειμένης ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου. Μὲ τὴν ἀνατολὴν τοῦ νέου ἔτους εἰς τὰς ἐπαρχίας, τὸ ἐνοικιοστάσιον αἴρεται. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς των ταύτης οἱ ἐπαγγελματίαι Πόρου, Κύριε Πρόεδρε, θίγουσιν ἓν τῶν ἀσθενῶν σημείων τοῦ ἐνοικιοστασίου. Τὰ τρωτὰ εἶναι τόσα καὶ τοιαύτης φύσεως, ὥστε ἐὰν ἀνέμενεν ἡ Βουλὴ νὰ ἐκτεθῶσι πᾶσαι αἱ κακαὶ συνέπειαί του, θὰ ἐβλέπομεν μίαν κατάστασιν λίαν ἔκρυθμον, ἡ ὁποία θὰ ἐξεδηλοῦτο εἰς ὅλα τὰ ἀστικὰ κέντρα τῆς χώρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπαντῶν εἰς παρομοίαν ἀνάπτυξιν, συνέστησεν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, ὅπως κάμωσι χρῆσιν τοῦ δικαιώματός των καὶ ὑποβάλωσι τὴν δοθεῖσαν πρότασιν νόμου πρὸς τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Τοῦτο τὸ ἐγνώριζον οἱ κ. κ. Βουλευταί, ἀλλὰ ὑπομνήσαντες εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὴν νομοθετικήν του πρωτοβουλίαν, ἡ ὁποία τοῦ ἀνῆκεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, συγχρόνως τοῦ ἐξεδήλωσαν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην των. Ἐν πάσει περιπτώσει, οἱ κ.κ. Βουλευταὶ θὰ κάμωσι τὸ καθῆκόν των, θὰ ὑποβάλωσι τὴν πρότασιν πρὸς τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τοῦ ἐπιβληθέντος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐναντίον τῆς ἐκδηλωθείσης ὁμοψήφου γνώμης τῆς Βουλῆς.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζίσκος ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐκκαθαρισθέντων ἀξιωματικῶν.

§7Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, ἐπαναφερθέντων καὶ συμπεριληφθέντων εἰς τὸν πίνακα Βʹ. Εἶτα, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ψηφίσματος, ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσιν ἀνωτέραν σύνταξιν καὶ ἀνώτερον βαθμόν. Δυστυχῶς, ὑπάρχουν τινὲς ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔτυχον τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ, ἐν ἀντιθέσει πρὸς ἄλλους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον τῶν εὐεργετημάτων αὐτῶν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τίνας λόγους δὲν ἐφηρμόσθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον 4 τοῦ ψηφίσματος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὤφειλον νὰ λάβωσι ἀνωτέραν σύνταξιν; Κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην, ἀναρμοδίως, ἐπελήφθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐτροποποίησε τὸ ψήφισμα, μὴ ἔχουσα ἁρμοδιότητα τοιαύτην. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα τῶν ἀξιωματικῶν καὶ νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἱκανοποιηθοῦν αἱ δίκαιαι ἀξιώσεις αὐτῶν.

§8Ν. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΟΣ. Ποιοῦμαι τὴν αὐτὴν σύστασιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μοσχούλας ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§10Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαίως τὰ αἰτήματα τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἀποτάκτων, εἶναι δίκαια. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἐπίκλησις αὐτῶν, ὅτι διὰ τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ λαμβάνεται ἄλλο μέτρον, διότι ἔχομεν συγκεκριμένα γεγονότα καταταγῆς εἰς τὸν πίνακα Βʹ ἀξιωματικοῦ ὑποπλοιάρχου, ὁ ὁποῖος ἐλάμβανε, δυνάμει Διατάγματος Πλαστηρικοῦ, μίαν ὡρισμένην σύνταξιν, ἡ Ἐπιτροπὴ δὲ ἢ κρίνασα τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, τοὺς ἐκτὸς τῆς δυνάμεως, τοὺς κατέταξεν εἰς τὸν Βʹ πίνακα καὶ τὸ ἄλλο πρωΐ, ἐνῶ εἶχε σύνταξιν 200 δραχμῶν, περιορίσθη εἰς πολὺ μικρότερον ποσόν. Τοῦτο τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός, διότι ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῶ ἐνώπιόν του καὶ μοῦ ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ ἐλάμβανεν πρόνοιαν, διότι ὁ ἀναφερόμενος ἀξιωματικὸς εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει νὰ περιλαμβάνεται εἰς τὸν πίνακα Βʹ, ἀλλ’ ἀφῆστε με λέγει ἐκεῖ ποῦ πέρνω περισσότεραν σύνταξιν. Ὑποθέτω λοιπόν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀναφερόμενοι, οἱ ἀπότακτοι τῆς ξηρᾶς, θὰ εὑρίσκονται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου καὶ ἑπομένως θὰ παρακαλέσω, καὶ πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, θὰ κανονίσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου.

§11Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μοί εἴπῃ ἐὰν ἡ σύνταξις τῶν ἀποτάκτων πίνακος Βʹ, ἄρχεται ἀπὸ τῆς 2 Ἰουνίου, ὡς καθορίζει τὸ ψήφισμα, ἢ μεταγενεστέρως. Ἐπίσης, ἂν τὰ πεντηκοστὰ τῆς συντάξεως θὰ ὁρισθοῦν, προστιθεμένων τῶν ἐτῶν τῆς ἀποτάξεως, διὰ τὸν χρόνον ὑπηρεσίας, τὸν ὁποῖον εἶχον δι’ εὐεργετήματος λάβει, οἱ ἐξελθόντες τὸ 1923 ἀξιωματικοί.

§12Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι αἱ σχετικαὶ διατάξεις τοῦ ψηφίσματος εἶναι ρηταί, ὁ χρόνος δὲ τῆς ἐκτὸς τοῦ στρατεύματος διαμονῆς, λογίζεται ὡς χρόνος συνταξίμου ὑπηρεσίας.

§13Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Θὰ παρεκάλουν ν’ ἀναγραφῇ ἡ δήλωσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὰ πρακτικά, ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει ἐκδόσει ἀντίθετον ἀπόφασιν.

§14Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπεσε θῦμα κακῆς εἰσηγήσεως τῆς ὑπηρεσίας.

§15Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Τί ἐξηκριβώσατε;

§16Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πρόκειται περὶ τῶν ἀπετάκτων ἀξιωματικῶν τοῦ Βʹ πίνακος, οἱ ὁποῖοι ἔδει νὰ προαχθῶσι καὶ δὲν προήχθησαν. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐξητάσθη δεόντως καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας καὶ ἐπιληφθῆτε μόνος τῆς ἐρεύνης τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ ἀποδώσητε τὸ δίκαιον.

§17Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ὅταν ἐγένετο τὸ ψήφισμα, αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας περιελάμβανεν, ἂν ἀφεώρων τὴν ἀπονομὴν συντάξεως ἦσαν ἀόριστοι. Ἕνεκα τούτου ἐπεβλήθη ἡ ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως εἰδικοῦ μέτρου, περιλαμβάνοντος λεπτομερῶς καὶ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα θὰ ἐδίδοντο εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἀπεστρατεύοντο. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, συνταχθεῖσα ὑπὸ πνεῦμα μᾶλλον οἰκονομικόν, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν εἰς ἣν παρέστην καὶ ἐγὼ καὶ ὡς ἐνθυμοῦμαι αἱ διαθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς ἦσαν μᾶλλον εὐρύτεραι καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὑπὸ τὸ εὐρύτερον πνεῦμα συνταχθεῖσα· καὶ τὸ μέτρον τοῦτο ἐφαρμόζομεν. Ἐὰν τώρα συγκεκριμένως ὑπάρχῃ περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ὑπηρεσίαι δὲν ἐφήρμοσαν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, θὰ παρεκάλουν τοὺς κ. βουλευτὰς νὰ μοὶ ἀναφέρωσι ταύτας καὶ σᾶς ὑπόσχομαι, ὅτι θέλω ἐπιστήσει ὅλην μου τὴν προσοχὴν πρὸς διόρθωσιν καὶ ἐπανόρθωσιν τοῦ γενομένου ἀδικήματος. (Χειροκροτήματα).

§18Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κατὰ τὴν κύρωσιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, δύνασθε νὰ ἐπανορθώσητε αὐτό.

§19Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ θὰ ἐφαρμόσω τὸ νομοθέτημα ὡς ἐψηφίσθη, ἂν θέλῃ δὲ ἡ Βουλὴ νὰ τὸ μεταβάλῃ ἄλλο ζήτημα.

§20Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι δὲν ἐτηρήθη τὸ πνεῦμα τοῦ ψηφίσματος.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Μπανιᾶς καὶ Χαβίνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἀδελφῶν Σακκογιάννη.

§22Γ. ΜΠΑΝΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἀπὸ τεσσαρακονταετίας καὶ πλέον ἦσαν ἐγκατεστημένοι ἐν Ρουμανίᾳ οἱ ἀδελφοὶ Σακκογιάννη, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἐπιμελείας καὶ φιλεργίας των κατώρθωσαν καὶ ἀπέκτησαν σημαντικὴν περιουσίαν. Κατὰ τὸ 1905–1906, ὁπόταν αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας ἐξετραχύνθησαν καὶ πλεῖστοι ἀπηλάθησαν ἐκ Ρουμανίας, ἄλλοι δὲ ἠναγκάσθησαν ν’ ἀλλάξωσιν ὑπηκοότητα, ὁ μὲν εἷς ἐξ αὐτῶν ἤλλαξε τὴν ὑπηκοότητά του, οἱ δὲ ἕτεροι δύο δὲν ἠθέλησαν ν’ ἀλλάξωσι καὶ κατῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Αὐτοί, ἐπανελθόντες κατόπιν εἰς Ρουμανίαν, κατήρτισαν μίαν ἑταιρίαν αὐτοκινήτων κλπ. μετὰ δύο ἄλλων, ἐξ ὧν ὁ μὲν εἷς ἦτο Ἕλλην, ὁ δὲ ἕτερος Ρουμάνος. Αὐτοὶ κατώρθωσαν διὰ πολλῶν μέσων νὰ τοὺς ἀποκλείσουν ἀπὸ τὴν ἐργασίαν, ἐζήτησαν δὲ οἱ ἀδελφοὶ Σακκογιάννη διαιτησίαν, ὁ Ρουμᾶνος ὅμως δὲν ἐδέχθη καὶ κατέφυγαν εἰς τὰ δικαστήρια. Ἡ ὑπόθεσις εἰσήχθη εἰς τὸ Ἐφετεῖον τοῦ Βουκουρεστίου, ἀλλ’ ὁ Ρουμᾶνος κατέφυγεν εἰς ἀπειλάς, παρέστησεν, ὅτι οἱ ἀδελφοὶ Σακκογιάννη κατέφυγον εἰς Ρουμανίαν διότι ἐξεδιώχθησαν ἐντεῦθεν, καὶ ὡς ἐκ τούτου συνελήφθησαν καὶ ἐνεκλείσθησαν εἰς τὰς φυλακὰς Βουκουρεστίου. Κατέφυγον τότε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν, ἀλλ’ ἐπὶ 15 ἡμέρας δὲν κατώρθωσαν νὰ προσεγγίσωσι τὸν Πρεσβευτήν, εἶδον ἐν τέλει τὸν γραμματέα, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη νὰ μεσιτεύσῃ μεταξὺ τῶν ἀδελφῶν Σακκογιάννη καὶ τῶν Ρουμανικῶν ἀρχῶν, ἀποτέλεσμα δὲ τούτου ὑπῆρξε ν’ ἀρθῇ ἡ διαταγὴ περὶ ἐκτοπισμοῦ, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἀπεδέχθη ἡ Πρεσβεία νὰ μεταφερθῶσιν αὐτοὶ ἀπὸ τῆς τάξεως τῶν ἐμπόρων εἰς τὴν τάξιν τῶν χειρωνακτῶν. Τοῦτο ἔχει ἰδιαιτέραν σημασίαν, διότι δικαιοῦται οὕτω ἡ ἀσφάλεια τῆς χώρας ἐκείνης, νὰ τοὺς ἐκτοπίζῃ ἐντὸς 24 ὡρῶν χωρὶς νὰ δώσῃ λόγον εἰς κανένα. Μετὰ τὰ τόσα, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν οἱ Ἕλληνες αὐτοί, μετὰ τὰς τρομακτικὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ἐν Ρουμανίᾳ, παρακαλοῦσι, παρακαλῶ δὲ καὶ ἐγὼ νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὸν ἐν Βουκουρεστίῳ Πρέσβυν νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Ρουμανικὴν κυβέρνησιν, ὅτι ὅλαι αἱ κατ’ αὐτῶν ἐξυφανθεῖσαι κατηγορίαι εἶναι ψευδεῖς, ὡσαύτως δὲ νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἀποζημίωσις, διὰ τὰς τρομακτικὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν καὶ νὰ ἐπαναφερθῶσιν ἀπὸ τὴν τάξιν τῶν χειρωνακτῶν, εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐμπόρων, εἰς τὴν ὁποίαν πραγματικῶς ἀνήκουν.

§23Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ διατάξῃ τὸν ἐν Βουκουρεστίῳ Πρεσβευτὴν νὰ δείξῃ περισσότερον ἐνδιαφέρον διὰ τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς ὁμογενεῖς, συγχρόνως δὲ νὰ προβῇ εἰς παραστάσεις, ὅπως μὴ γίνωνται εἰς βάρος τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων αὐταὶ αἱ μετεγγίσεις μεταξὺ ἐμπόρων καὶ χειρωνακτῶν, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐμπορευόμενοι Ἕλληνες καὶ εἶναι ἄδικον νὰ ζημιώνωνται οὕτω ἄνευ λόγου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου.

§25Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται, Κύριε Ὑπουργέ, περὶ ἐπαρχίας, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας, ἰδίᾳ δὲ ὁ δρόμος μεταξὺ Καρβασαρᾶ καὶ Ἄρτης. Εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς ἡ ἑνοῦσα τὰς δύο αὐτὰς πόλεις καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὑπὲρ αὐτῆς.

§26Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἑνώνω τὴν παράκλησίν μου μετὰ τῶν κ.κ. συναδέλφων.

§27Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ ΝΟΒΑΣ. Τὸ τηλεγράφημα τῶν ὀργανώσεων τῆς Ἀμφιλοχίας, τονίζει εἰδικῶς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ ΣΒΔΕ μέχρις Ἠπείρου διὰ Βάλτου. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον ἔργον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀποτελεσματικῶς τὸν ἐκπολιτισμὸν τῆς ΒΔ. Ἑλλάδος. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τονίζω, ὅτι ὁ ΣΒΔΕ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἐξ Ἀγγελοκάστρου διὰ Μακρυνείας καὶ μέχρι Ναυπάκτου. Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀξιώσεις ταύτας τοῦ λαοῦ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, τὰς ὁποίας διερμηνεύομεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κίνιας ἐπὶ ἀναφορᾶς ἰδιοκτητῶν κτημάτων.

§29Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω, Κύριε Πρόεδρε, τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τροποποιήσεως τῶν σχετικῶν νόμων περὶ ἀγροφυλακῆς, καθόσον εἶναι ἀνάγκη οἱ κτηματίαι νὰ ἐξασφαλισθῶσι κατὰ τῶν κτηματικῶν ζημιῶν. Πρόκειται περὶ ζητήματος σπουδαίως ἀφορῶντος τὴν ἀγρασφάλειαν καὶ κτηματασφάλειαν τῆς ὑπαίθρου χώρας καὶ θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτοῦ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐριπαῖος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Συνομοσπονδίας Δημοσίων Ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος.

§31Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Συνιστῶ, Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑποβληθὲν ὑπόμνημα τῆς Συνομοσπονδίας Δημοσίων Ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπόρροια τοῦ Βʹ Συνεδρίου τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων καὶ περιλαμβάνει διάφορα αἰτήματα αὐτῶν, τινὰ τῶν ὁποίων εἶναι ὄντως ἀνάγκη νὰ ψηφισθῶσι. Μεταξὺ αὐτοῦ εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ Καταστατικοῦ Νόμου τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων, ἀντικατάστασις τῶν πολιτικῶν νομαρχῶν δι’ ὑπηρεσιακῶν, ἡ ἵδρυσις σανατορίων εἰς τὴν Πάρνηθα καὶ ἄλλα τινά.

§32Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ παρακαλῶ ἰδίᾳ τὴν ψήφισιν τοῦ Καταστατικοῦ Νόμου καὶ βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαχαίρας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑταιρίας Ἀεριόφωτος.

§34Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Πρόκειται περὶ τῶν ἐργατῶν Φωταερίου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἡ ἑταιρεία ἀεριόφωτος, Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ τὸν Σεπτέμβριον ηὔξησε τὴν τιμὴν τοῦ μέτρου τοῦ ἀερίου ἀπὸ 4,10 εἰς 5 δραχμάς, δηλ. κατὰ 90 λεπτὰ τὸ μέτρον. Αὐτὴν τὴν αὔξησιν τὴν ἔλαβε διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ὑπαλλήλων της καὶ τοῦ προσωπικοῦ, καὶ διὰ νὰ κάμῃ τιμαριθμικοὺς πίνακας. Μέχρι τοῦδε δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ τίποτε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μᾶς εἴπῃ, διατὶ δὲν ἔκαμε τίποτε, ἐνῷ εἰσπράττει μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὸν κόσμον τὸ ποσὸν αὐτό.

§35Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς, κύριε Πρόεδρε. Ἐγὼ θὰ διαμαρτυρηθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐναντίον τῆς ἑταιρείας τοῦ ἀεριόφωτος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ μίαν ληστρικὴν συμμορίαν. Δὲν ἔρχεται, κύριοι, εἰς τὸ σπῆτι μου φῶς καθ’ ὁλοκληρίαν, οὐδὲ πυγολαμπίς. Ἔρχεται ἡ ὥρα 8, 9, 10 καὶ δὲν ἔρχεται φῶς καὶ πληρώνω 500 δραχμὰς τὸν μῆνα. Ἀνοίγει κανεὶς τὸ κλειδὶ καὶ δὲν βγαίνει φωταέριον, ἀλλ’ ἀέρας φρέσκος. (Γέλωτες). Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, νὰ διατάξῃ ἕνα ὑπάλληλον νὰ τὴν συμμαζέψῃ αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν.

§36Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, θὰ συνηγορήσω διὰ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς ἑταιρίας τοῦ ἀεριόφωτος, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου 1927 ἀναμένουν εἰς μάτην αὔξησιν τοῦ μισθοῦ των, ἀφοῦ ἡ ἑταιρεία ἀπὸ τότε εἰσπράττει, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον 90 λεπτὰ κατὰ κυβικὸν μέτρον περισσότερα.

§37Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἐζήτησα ἤδη ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν νὰ δώσῃ αὔξησιν μισθῶν.

§38Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀναδρομικῶς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου.

§39Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡ Ἑταιρία ἔχει ἀντιρρήσεις.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις περὶ ἀνασυστάσεως Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Ὁ κ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§41Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν καὶ ἄλλα ζητήματα.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος.

§44Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μοιραῖον, φαίνεται, Κύριοι Βουλευταί, ὅπως οἱονδήποτε ζήτημα, οἱασδήποτε φύσεως καὶ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν ἐνδιαφέρῃ ἐξ ἴσου ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολίτας, νὰ ἀνάγεται ἢ μᾶλλον νὰ παρασύρεται, σὺν τῇ συζητήσει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἰς τὸ ἐπίπεδον τῶν κομματικῶν ἀντιθέσεων. Οὔτε αὐτά, τὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἀφορῶντα ζητήματα, διέφυγον τὴν τύχην αὐτήν. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησε κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ὑπὸ κρίσιν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, καὶ ἐκ τῆς χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐπιρριφθείσης μομφῆς κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι δῆθεν κωλυσιεργεῖ διὰ τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Δὲν εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς χθεσινῆς ἑσπέρας ἀπόρροια κωλυσιεργίας. Εἶναι ἀπόρροια μεγάλης ἐκτιμήσεως καὶ σημασίας, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα καὶ ἑπομένως εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν αὐτό. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν ποσῶς νὰ κωλυσιεργήσωμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν σπουδαίων αὐτῶν νομοσχεδίων. Θέλομε μόνον νὰ συζητηθῶσι ταῦτα ἐν ὥραις, καθ’ ἃς ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἀκούσῃ τὰς ἀπόψεις ὅλων, καὶ νὰ μάθῃ καὶ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς περὶ τίνος ἀκριβῶς πρόκειται. Συμπαθοῦμεν ἀπείρως πρὸς τὴν καλὴν πρόθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἡ ἀποστολὴ τῶν τοιούτων νομοσχεδίων, προδίδει τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργοῦ, ἀσχέτως ἐὰν ἡ πρόθεσις αὕτη δὲν ἄγει πρὸς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Ἐκτιμῶμεν τὸ ἐλατήριον τῆς τοιαύτης προσπαθείας καὶ εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ συνεπάθει πρὸς τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἀπεφάσιζεν ὅπως πράγματι ἐπιφέρῃ βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι τὸ ὅτι, εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων γνωστῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ περὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ἄπειρα συγχαρητήρια τηλεγραφήματα ἀπεστάλησαν πρὸς αὐτόν. Φοβοῦμαι ὅμως πολύ, Κύριοι Βουλευταί, μήπως τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια δὲν ἀποτελοῦσιν οὐδὲ κἂν ἡμίμετρα πρὸς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Φοβοῦμαι πολὺ μὴ τὰ νομοσχέδια αὐτά, καὶ ἰδίως τὸ νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, δὲν ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸν ἐπαγγελθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σκοπόν, οὔτε εἰς τὰς ἐκ τῆς ἐπαγγελίας ταύτης προσδοκίας πάντων ἡμῶν. Οὐδὲ εἶναι πόρρωθεν ἱκανὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὴν φιλοδοξίαν ἀνδρὸς φιλοδοξοῦντος, ὅπως διαδραματίσῃ πρόσωπον ἀνορθωτοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι δὲ καταφανές, ὅτι τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων νομοσχέδιον ἀπεμακρύνθη, καὶ δὴ κατὰ πολύ, ἀπὸ τὰς ἀρχικὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς διεκήρυξεν, ὅτι προτίθεται πράγματι νὰ βελτιώσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ὅμως, οὐ μόνον ἀμφίβολον, ἀλλὰ καὶ βέβαιον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπως ἔχει διατυπωθῆ, δὲν θέλει ἀνταποκριθῆ ποσῶς πρὸς τὸν ἀγαθὸν αὐτὸν σκοπόν, διότι ὁ ἐξαγγελθεὶς σκοπός, ἦτο ἡ διαπαιδαγώγησις τῆς μαθητευούσης νεολαίας διὰ τῆς γλώσσης ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἅπαντες οἱ Ἕλληνες πολῖται, ἡ κοινὴ ἑλληνικὴ συνείδησις, ἀναγνωρίζει ὡς ἐθνικὴν καὶ ἐπίσημον γλῶσσαν.

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν;

§46Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν γλῶσσαν ἐκείνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς γραμματικοὺς κανόνας καὶ οὐχὶ ἐκείνην, ἡ ὁποία δημιουργεῖ γλωσσικὴν ἀναρχίαν. Ἀλλὰ θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Οὐδὲ τὸ περὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νομοσχέδιον προώρισται νὰ φθάσῃ εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἀποβλέπει εἰς μεταρρύθμισιν θεσμοῦ ἢ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἀποβλέπει εἰς ἀντικατάστασιν προσώπων. Οὐχ’ ἧττον ὅμως, δὲν ἀδικῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, καί, παραβλέπων τὸ ἐλατήριον ἐκ τοῦ ὁποίου ὡρμήθη, ὁμολογῶ, ὅτι δικαίως ἐσκέφθη νὰ λάβῃ, ἔστω καὶ τὰ ἡμίμετρα αὐτά, κατὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, περὶ τῆς δράσεως τοῦ ὁποίου εὐθὺς ἀμέσως θὰ ὁμιλήσω, ἐφόσον ὁ χρόνος μοὶ ἐπιτρέψῃ. Εἶναι ὅμως ἆρά γε μόνον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἐκεῖνο, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἔδει νὰ στραφῶσιν αἱ ἐνέργειαι ἑνὸς ῥέκτου Ὑπουργοῦ, ἐπιδιώκοντος βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἢ εἶναι ὁλόκληρον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ἀπὸ 15 ἐτῶν περίπου, εἰς βάρος ὁλοκλήρου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως; Τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, κ. Βουλευταί, ἀποτελεῖ ἕνα πλόκαμον μόνον τοῦ πολύποδος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐξαπλώσει τοὺς δηλητηριώδεις πλοκάμους του, καθ’ ὅλην τὴν ἑλληνικὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ἓν παράρτημα μόνον ὁλοκλήρου συγκροτήματος, τοῦ ὁποίου τὸ κέντρον εὑρίσκεται ἀλλαχοῦ. Καὶ ᾐσθάνθημεν χαρὰν μεγάλην, ὅτε πρό τινος χρόνου ἠκούσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπαγγέλλεται τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀνεμένομεν ἀνάλογα πρὸς τὰς δηλώσεις του ἐκείνας νομοσχέδια, ἀνάλογα μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ τῆς μαθητευούσης νεολαίας. Ἀτυχῶς ὅμως τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ συζητούμενα νομοσχέδια εἶναι ἐντελῶς διάφορα τῶν προσδοκωμένων. Εἶναι κοινὸν μυστικόν, ὅτι, διὰ λόγους ἐνδοκυβερνητικούς, ἠλλοιώθησαν κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν των ἐντελῶς. Καὶ ἠλλοιώθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀνταποκρίνωνται παντελῶς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἶναι νομοσχέδια συμβολικά. Καὶ δὲν ὤφειλεν, ἀνὴρ τῆς μαχητικότητος τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τῶν ἀρχῶν καὶ τῆς σταθερότητος αὐτοῦ, νὰ ἐνδώσῃ, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, εἰς οἱανδήποτε πίεσιν, καὶ νὰ προέλθῃ εἰς τοιούτους συμβιβασμούς, καὶ δὴ μετ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ὑποθάλπουν τὴν κατάπτωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν ἀναστάτωσιν τῆς κοινωνίας. Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται, ὅτι τοῦτο ἔγινε χάριν τῆς διατηρήσεως καὶ τοῦ Χαρτοφυλακίου, ὅτι χάριν αὐτῶν καὶ μόνον ἔγιναν τοιοῦτοι συμβιβασμοί. Οὐχ ἧττον ὅμως, παρατηρεῖται μία τοσοῦτον καταφανὴς παρέκκλισις ἀπὸ τὰς ἀρχικὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ δικαιολογῇ τοὺς ταῦτα ἰσχυριζομένους. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς τὸ βάσιμον ἢ μὴ τῶν τοιούτων ἰσχυρισμῶν, ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν χρησιμοποιεῖται ὡς μέσον ἐξυπηρετήσεως ὑγιῶν ἀρχῶν, ὡς θέλω νὰ πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πράγματι πρεσβεύει, δὲν συνεπάγεται οὔτε τιμήν, οὔτε δόξαν δι’ αὐτὸν τοῦτον. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ τιμίου πολιτευτοῦ, ἀλλὰ τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου οὗτος ἐφαρμόζει τὰς ἀρχάς του. Ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἔδωκε λαβὴν πρὸς τοιαύτην παρεξήγησιν. Καὶ ἄλλοτε οὗτος προῆλθεν εἰς συμβιβασμοὺς μετὰ πολιτευτῶν, οἱ ὁποῖοι πρεσβεύουσι ἀρχὰς ἄντικρυς ἀντιθέτους πρὸς τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ.

§47Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ποίους; Νὰ μᾶς τοὺς εἴπητε.

§48Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀνησυχῆτε, κύριε Συνάδελφε. Καὶ ἀπορῶ πῶς αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ νομίζητε, ὅτι ὑπαινίσσομαι ὑμᾶς. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι αὐτὸ δὲν συμβαίνει. Πρόκειται, Κύριοι Βουλευταί, περὶ τοῦ κέντρου ὁλοκλήρου συγκροτήματος, τὸ ὁποῖον συστηματικῶς καὶ βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον εἰσάγει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς ἐπικαίρους θέσεις αὐτῆς ὄργανα προωρισμένα νὰ ἐξυπηρετήσωσι τοὺς σκοτείους σκοποὺς ὡρισμένου καὶ προμελετημένου προγράμματος. Καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐπισκοπήσει, ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς σκοπιᾶς του, τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικὸν πεδίον, θὰ εὕρισκε καὶ ἀλλαχοῦ σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὤφειλε νὰ ἐπαγρυπνῇ. Θὰ ἔβλεπεν, ὅτι καὶ εἰς ἄλλην πόλιν τῆς Ἑλλάδος δημιουργεῖται ὑπὸ τοῦ περιφήμου ἀνατρεπτικοῦ συγκροτήματος πύργος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἀνατροπεῖς τῆς ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλουσι στήσει τὰ τηλεβόλα των καὶ ἐκεῖθεν ἐπίσης θὰ βάλλωσι, κατὰ τῶν χαρακωμάτων τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης. Καὶ τοιοῦτον πύργον ἀποτελεῖ τὸ «Πανεπιστήμιον» Θεσσαλονίκης, ὡς τοῦτο δημιουργεῖται. Καὶ διὰ ν’ ἀντιληφθῆτε, κ. Βουλευταί, κατὰ τίνα τρόπον δημιουργεῖται τὸ Πανεπιστήμιον αὐτό, θ’ ἀναφέρω γεγονός τι, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ καταδειχθῇ ἡ σατανικότης τῶν ἐνεργειῶν τῆς κλίκας τῶν ἀνατροπέων. Θὰ καταδειχθῇ κατὰ τίνα τρόπον προπαρασκευάζουσι τοὺς πύργους τοῦ συγκροτήματός των «οἱ ἀναμορφωτὲς τῆς Ρωμαίικης γλώσσας», μετὰ τῶν ὁποίων ὁ κ. Ὑπουργός, ἐξαναγκασθείς, προῆλθεν καὶ πάλιν εἰς συμβιβασμόν. Ἰδοὺ περί τίνος πρόκειται. Ἐπὶ τῆς προτελευταίας Κυβερνήσεως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα, διώρισε διακεκριμένους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι εἶναι διεθνοῦς φήμης. Ἐκπεσούσης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, εὑρέθη Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἰατρός τις, ὀνομαζόμενος Παππᾶς, ἄριστος, ὡς πληροφοροῦμαι, ἐπιστήμων ....

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τιμᾷ τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα.

§50Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαίως ἀγανακτεῖ ὁ κ. Συνάδελφος διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ θέλω νὰ κρίνω τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὡς ἰατρόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ὁ κ. Παππᾶς, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὡς ὄργανον τοῦ συγκροτήματος τῶν ἀνατροπέων, ἔγνω κατὰ νοῦν νὰ ἀπολύσῃ τοὺς διακεκριμένους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Καὶ ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον, κατήργησε, πρὸς εὐχερεστέραν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ του, τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἐπανίδρυσεν αὐτὸ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, διορίσας νέους καθηγητάς, φίλα τῷ συγκροτήματι φρονοῦντας. Τότε, βεβαίως, ἡ πρᾶξις αὐτὴ δὲν ἦτο ἀντισυνταγματική. Φαίνεται, ὅτι τὸ Σύνταγμα ἰσχύει μόνον, ὅταν ἐξυπηρετεῖ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Τώρα ἐπικαλοῦνται τὸ Σύνταγμα, ὁπότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐσκέφθη νὰ περιφρουρήσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς μαθητιώσης νεολαίας. Τότε δὲν ἦτο ἀντισυνταγματικὴ ἡ ἄσκοπος καὶ αὐθαίρετος ἐκείνη ἐνέργεια. Οὔτε ἐσχολιάσθη ποσῶς ἡ ἐπανίδρυσις Πανεπιστημίου ἐκ μιᾶς καὶ μόνον Σχολῆς, τῆς Φιλοσοφικῆς, καὶ μὲ πεντήκοντα ἕδρας, ἐνῷ τὸ ἐν Ἀθήναις Πανεπιστήμιον, συγκείμενον ἐκ τόσων Σχολῶν, ἔχει, τὸ ὅλον, ὀλίγον περισσοτέρας ἕδρας τῶν πεντήκοντα. Ἐπαναδιορίζει νέους καθηγητὰς καὶ ἀπολύει, ποίους νομίζετε; Ἀπολύει τὸν Καρολίδην, τὸν Χατζηδάκην, τὸν Κουκουλέν, τὸν Σακελλαρίου, τὸν Χατζῆν, τὸν Παναγιωτίδην, τὸν Βελέλην, συγγραφεῖς ἀπείρων καὶ ἀξιολόγων συγγραμάτων τὰ ὁποῖα συμβουλεύονται καὶ ξένοι συγγραφεῖς· διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς ὁ κ. Παππᾶς τοὺς ἀπέλυσεν ὅλους. Ἐπανίδρυσε τὸ Πανεπιστήμιον. Ποίους νομίζετε ὅτι διώρισε; Λυποῦμαι, διότι ἀναγκάζομαι ν’ ἀναφέρω ὀνόματα, θὰ ἐπεθύμουν νὰ τ’ ἀποφύγω, ἀλλὰ δὲν μοῦ εἶναι δυνατόν, διότι οἱ ταῦτα φέροντες εἶναι συνυφασμένοι μετὰ τοῦ ὅλου ζητήματος: Διώρισε τὸν κ. Ἀποστολάκην, γνωστὸν μαλλιαρόν, τὸ alter ego τοῦ κ. Δελμούζου. Περὶ τοῦ νεοδιορισθέντος αὐτοῦ καθηγητοῦ, αὐτὸς ὁ ὁμόφρων του γλωσσικῶς κ. Παλαμᾶς, ἐξεφράσθη δυσμενέστατα καὶ μετὰ περιφρονήσεως. Διώρισε τὸν κ. Θεοδωρίδην.

§51ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ κ. Θεοδωρίδης;

§52Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριός τις ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, στενὸς συνεργάτης τοῦ Γληνοῦ εἰς τὴν Παιδαγωγικὴν Ἀκαδημίαν, κριθείς, ἓν ἔτος πρὶν διορισθῇ εἰς Θεσσαλονίκην, ὑπὸ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν, ἀνίκανος ὅπως καταλάβῃ τὴν ἕδραν, ἣν κατέχει σήμερον. Διώρισεν ὁ κ. Παππᾶς τὸν «Μανώλη» Τριανταφυλλίδην, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδημιουργήθη καὶ δευτέρα ἕδρα γλωσσολογίας εἰς τὸ ἐκεῖ Πανεπιστήμιον, ἐνῷ ἡ τοῦ ἐν Ἀθήναις τοιαύτη, ἦτο κενὴ μέχρι πρὸ ὀλίγου χρόνου. Ἐκεῖ ἱδρύθη καὶ δευτέρα ἕδρα, ἡ ὁποία εἶναι ἀπολύτως περιττή, ἐπὶ τῷ σκοπῷ καὶ μόνῳ νὰ διορισθῇ ὁ «Μανώλης» Τριανταφυλλίδης;

§53Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Μανώλης Τριανταφυλλίδης;

§54Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀλλοιώνω τὰ ὀνόματα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ Κύριοι οὗτοι ἐπιθυμοῦν νὰ χαρακτηρίζωνται. Διώρισεν ἐπίσης ἕνα κ. Κυριακίδην, καὶ ἄλλον τινά, ἅπαντας «μαλλιαροὺς» καὶ ἀφῆκε διακεκριμένους καὶ γνωστοὺς ἐπιστήμονας, οἷοι εἶναι ὁ Καρολίδης, Σακελλαρίου, Κουκουλές, Βελέλης καὶ Χατζῆς. Τοῖς πᾶσι γνωστὸς εἶναι ὁ κ. Καρολίδης. Ἐπίσης εὐρύτατα εἶναι γνωστὸς καὶ ὁ κ. Σακελλαρίου, καθηγητὴς τῆς Παιδαγωγικῆς καὶ συγγραφεὺς ἀξιολόγων συγγραμμάτων, κριθέντων διεθνῶς ὡς τοιούτων. Ὁ κ. Κουκουλές, εἶναι συγγραφεὺς τεσσαράκοντα συγγραμμάτων. Ὁ κ. Βελέλης, ἑβραῖος ἐκ Κερκύρας, εἶναι διάσημος ἑβραιολόγος, διδάσκων ἤδη εἰς τὰ Πανεπιστήμια τοῦ Λονδίνου. Πάντως αὐτοὶ ἐπαύθησαν ὑπὸ τοῦ ὀργάνου τῶν μαλλιαρῶν κ. Παππᾶ, διότι τοῖς ἦτο δύσκολον νὰ καταστήσωσι καὶ αὐτοὺς ὄργανά των. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὡς καὶ ὁ νῦν τοιοῦτος, ὑπέβαλεν ἐν συνεχείᾳ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, δυνάμει τῆς γνωστῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως, Νομοθετικὸν Διάταγμα, περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν κατὰ τὸν ἐκτεθέντα τρόπον παυθέντων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη παμψηφεὶ περὶ τοῦ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν τόσον αὐθαιρέτως καὶ ἐπιπολαίως παυθέντων καθηγητῶν. Καὶ τὸ οὕτω ψηφισθὲν Διάταγμα, ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 248 τῆς 11ης Νοεμβρίου ἐ. ἔτους φύλλον τῆς ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.

§55Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν εἶχον ὑποβάλει ἀκόμη τὸ Διάταγμα, ἀλλ’ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξ ἰδίας θελήσεως προσέθεσεν διάταξιν ἀφορῶσαν τοὺς κ. Καθηγητὰς εἰς ἄλλο σχετικὸν Διάταγμα «περὶ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης». Ἡ ἰδική μου πρότασις μετὰ τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος ὑπεβλήθη 48 ὥρας βραδύτερον. Ἀλλ’ ὅταν εὑρέθην πρὸ τετελεσμένου γεγονότος, κατόπιν τῆς ὁμοθύμου γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ διότι ἐγνώριζον, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν διορισθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη ἦτο ἄξιος τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε διορισθῆ, ὄντως ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀντιδράσω, καὶ πράγματι ἀνέστειλα τὸ Διάταγμα τοῦτο. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως εἶχεν ἐγερθῆ ἀντίρρησις ἐκ μέρους ὡρισμένων μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο τὸ Διάταγμα τοῦτο νὰ μὴ σταλῇ, ἐστάλη ἐκ παραδρομῆς μαζὺ μὲ ἄλλα, ὁρμαθόν, τῆς τελευταίας νυκτὸς τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἶχον προφθάσει νὰ ὑποβάλω τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπάρχει διάταξις περὶ ἐπαναδιορισμοῦ τῶν κ. κ. Καθηγητῶν.

§56Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἔφερε τὰς ὑπογραφὰς ὁλοκλήρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου;

§57Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὅλων, πλὴν τοῦ κ. Παπαναστασίου.

§58Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν πληροφορίαν. Λυποῦμαι ὅμως, διότι δὲν δύναμαι ν’ ἀποδεχθῶ τὴν προβαλλομένην δικαιολογίαν. Ἡ λεπτότης, ἥτις τὸν διακρίνει, καὶ ἡ κατὰ τὴν ἀντίληψίν του ἀλληλεγγύη πρὸς συνάδελφόν του, οὕτω τῷ ἐπιβάλλουσι νὰ ὁμιλήσῃ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τὸ Διάταγμα περὶ ἀναδιορισμοῦ δὲν ἐστάλη ἐκ παραδρομῆς εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον. Ἡ δικαιολογία τῆς παραδρομῆς ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν ὑστέρων, καὶ δὴ κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν περιποιεῖ τιμὴν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐνήργησε διὰ τὴν ματαίωσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ. Καὶ ὁ τρόπος τῆς ματαιώσεως δὲν βαρύνει τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἄλλον Ὑπουργόν. Δὲν θ’ ἀποκρύψω τὸ ὄνομά του, διότι ἐκ τῆς θέσεως αὐτῆς πρέπει νὰ λέγωνται τὰ πάντα ἀπεριφράστως καὶ εἰλικρινῶς. Λυποῦμαι μόνον, διότι ὡς ἐκ τούτου διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ ἐκληφθῶ ὡς ἀποσκοπῶν νὰ θίξω ὡρισμένον Ὑπουργόν. Θ’ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὸ ν’ ἀναφέρω γεγονὸς ἀναμφισβήτητον. Καὶ θ’ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν ἀφήγησιν τοῦ γεγονότος, διότι ἀπουσιάζει ὁ περὶ οὗ πρόκειται Ὑπουργός. Πρόκειται περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας κ. Παπαναστασίου. Οὗτος, πληροφορηθεὶς τὴν δημοσίευσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Διατάγματος, ἔσπευσεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον καὶ ὑπέδειξεν εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ δημοσιεύσῃ εἰς τὸ ἑπόμενον φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ δημοσιευθὲν Ν. Διάταγμα ἐδημοσιεύθη ἐκ παραδρομῆς. Ἔφερε δὲ τὸ Διάταγμα τὰς ὑπογραφὰς ἁπάντων τῶν Ὑπουργῶν πλὴν τῆς ἰδικῆς του. Καὶ ὁ ὑπάλληλος, παρὰ τὴν ἐπιμονὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἠρνήθη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ὑποδείξεις του, ἐρωτήσας αὐτόν, κατὰ ποίαν νόμιμον ἐνέργειαν ἠδύνατο νὰ γίνῃ αὐτό. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν καὶ ἠπείλησε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ παρῃτῆτο ἐὰν δὲν ἀνεκαλεῖτο τὸ Διάταγμα. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, πάντοτε καλῇ τῇ πίστει ἐνεργῶν, προὐκάλεσε Ἐκτελεστικὸν Διάταγμα τοῦ Νομοθετικοῦ ἐκείνου Διατάγματος περὶ ἀναδιορισμοῦ τῶν καθηγητῶν. Ἔχει δὲ τὸ ἐκτελεστικὸν αὐτὸ Διάταγμα ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει): «Ἑλληνικὴ Δημοκρατία: Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰς κειμένας διατάξεις, προτάσει τοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Θρησκευμάτων ἡμετέρου Ὑπουργοῦ, ἀπεφασίσαμεν καὶ διατάσσομεν. Ἀναδιορίζομεν ὡς τακτικοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τοὺς κ. κ. Φαίδωνα Ι. Κουκουλὲν ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ Δημοσίου καὶ Ἰδιωτικοῦ βίου τοῦ Μεσαιωνικοῦ Ἑλληνισμοῦ, Γεώργιον Θ. Σακελλαρίου ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς Παιδαγωγικῆς, Ἀντ. Χατζῆν ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς Κλασσικῆς Φιλολογίας. Εἰς τὸν αὐτὸν ἡμέτερον ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Θρησκευμάτων Ὑπουργόν, ἀνατίθεμεν τὴν δημοσίευσιν καὶ ἐκτέλεσιν τοῦ παρόντος Διατάγματος. Ἀθῆναι τῇ 14ῃ Νοεμβρίου 1927. Π. Κουντουριώτης Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας Θ. Νικολούδης»

§59Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργ. Συγκοινων.). Δὲν ἐδημοσιεύθη.

§60Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐστοιχειοθετήθη, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασε νὰ δημοσιευθῇ, χάρις εἰς νέαν ἀξιοκατάκριτον ἐπέμβασιν, ὄχι, βεβαίως, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τοῦ ὁποίου ἡ καλὴ πίστις θὰ ἦτο καταφανής, ἐὰν ἐδημοσιεύετο τὸ Διάταγμα. Ἡ δημοσίευσίς του ὅμως ἐματαιώθη παρ’ ἄλλων. Τὸ ἐκτελεστικὸν αὐτὸ Διάταγμα φέρει ἡμερομηνίαν 14ης Νοεμβρίου. Ἐπηκολούθησε νέον ἀνακλητικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον, δημοσιευθὲν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, φέρει προγενεστέραν ἡμερομηνίαν, 13ην Νοεμβρίου, ἐνῷ εἶναι γεγονός, ὅτι τοῦτο ἐλήφθη εἰς τὸ Τυπογραφεῖον μὲ τὴν ἡμερομηνίαν 24ης τοῦ ἰδίου μηνός. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι τὸ περὶ ἀναδιορισμοῦ τῶν καθηγητῶν Ν. Δ., ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δημοσιευθὲν μετὰ τῶν ὑπογραφῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβεν ἰσχὺν νόμου. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ ποίαν νομοθετικὴν ἐνέργειαν, μὴ σκανδαλώδη, ἐματαιώθησαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐγκύρου αὐτοῦ Ν. Διατάγματος. Αὐτό, δι’ ἐμὲ εἶναι ἀκατανόητον. Καὶ ἀνέφερα τὸ γεγονὸς αὐτὸ διὰ νὰ λάβητε ἀμυδρὰν ἰδέαν, κ. Βουλευταί, τῶν σατανικῶν καὶ ἀπεγνωσμένων ἐνεργειῶν, αἵτινες καταβάλλονται ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τοῦ ἀνατρεπτικοῦ συγκροτήματος, ἵνα μὴ εἰς τὸ Ἀνώτερον ἐν Θεσσαλονίκῃ Ἐκπαιδευτήριον διορισθῶσιν ἑλληνόφρονες καθηγηταί, καὶ διὰ νὰ διορισθῶσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα προηγουμένως. Δι’ αὐτοῦ, ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ πρὸς ἄλλα σημεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπειλεῖται ἐξ ἴσου σοβαρῶς ἡ Ἑλληνικὴ ἐκπαίδευσις.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχει τὸ ζήτημα τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια;

§62Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη ἀντίληψις διὰ νὰ κατανοηθῇ ὁ σκοπός, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνέφερα τὸ γεγονὸς αὐτό. Τὸν εἶπα, ἄλλως τε. Θέλω ν’ ἀποδείξω, ὅτι οἱ κακοὶ δαίμονες τῆς ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχουσιν ἐκπονήσει ὁλόκληρον σύστημα. Βαίνουσιν ἐπὶ σχεδίου, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον κατάληψιν πασῶν τῶν ἐπικαίρων θέσεων τῆς Παιδείας, ἵνα διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ γίνωσι κύριοι τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ πεδίου καὶ θέσωσιν ἐκποδὼν τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Καὶ ἐπανερχόμενος ἐκεῖ ὁπόθεν παρεξέκλινα τῆς ἀγορεύσεώς μου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἔδει νὰ στρέψῃ τὰς ἐνεργείας του πρωτίστως κατὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ καὶ δευτερευόντως κατὰ προσώπων. Ἔδει νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνάλογον πρὸς τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος νομοσχέδιον καὶ πρὸς τὸ ὅλον ἐκπαιδευτικὸν πρόβλημα. Θὰ ἦτο ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς τὰς ἐπαγγελίας του καὶ πρὸς τὰς ἀξιώσεις ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐὰν προσῆγεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁλόκληρον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐθνικῆς γλώσσης, καὶ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κατηργεῖτο τὸ Ἐκπαιδ. Συμβούλιον παντάπασιν, διότι τὸ Ἐκπαιδευτ. Συμβούλιον, ἀποτελοῦν καὶ αὐτὸ ἓν ἀπὸ τὰ συγκροτήματα τοῦ ὅλου συστήματος τῶν ἀνατροπέων, δὲν ἐνδιαφέρεται, οὔτε ἐργάζεται διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἑλληνικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἀσχολεῖται τίνι τρόπῳ νὰ εἰσαγάγῃ, κατ’ ἀρχὰς μὲν εἰς τὴν στοιχειώδη, σὺν τῷ χρόνῳ δὲ εἰς ἅπασαν τὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, τὴν λεγομένην δημοτικήν, διότι δυστυχῶς, πράγματι δὲν πρόκειται περὶ τῆς δημοτικῆς. Ἐὰν τοὐλάχιστον αὐτὴ ἐδιδάσκετο, τὸ κακὸν θὰ ἦτο ὀλιγώτερον ὀδυνηρόν, ἀλλὰ δὲν διδάσκεται, ὡς θ’ ἀποδείξω εὐθὺς ἀμέσως, οὔτε αὐτὴ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀσχολεῖται τίνι τρόπῳ νὰ ἐκμαλλιαρίσῃ τὸν διδασκαλικὸν κόσμον, μέχρις οὗ ἴδωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν μεταβαλλομένην εἰς ἐρείπια. Τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δὲν μεροληπτεῖ σήμερον ἐκ λόγων πολιτικῶν ἢ πολιτειακῶν. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐμερολήπτει. Σήμερον ὅμως μεροληπτεῖ διὰ λόγους γλωσσικούς. Οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι ἐπιδιώκουσι νὰ διαμορφώσωσιν ἰδικήν των γλωσσικὴν καὶ ἐκπαιδευτικὴν κατάστασιν. Ὑπάρχουν, Κύριοι Βουλευταί, ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί, ὑπάρχουν διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι προσποιοῦνται τὸν μαλλιαρόν, ὅπως προσεποιοῦντο οἱ Χριστιανοὶ τὸν εἰδωλολάτρην, διότι ἔχουν κυριολεκτικῶς τρομοκρατηθῆ. Διακεκριμένοι λειτουργοὶ τῆς Παιδείας ἐξηναγκάσθησαν εἰς παραίτησιν, καὶ ἄλλοι ἀπεστάλησαν εἰς τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος. Ἠναγκάσθησαν εἰς παραίτησιν, ἐξ ὅσων ἐπληροφορήθην, ὁ κ. Καλιάφας, Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Ἰωαννίνων, ὅστις ὑπηρετῶν ἐκεῖ ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ἔχων ἠθικὸν δικαίωμα καὶ ἀνάγκην νὰ μετατεθῇ εἰς Ἀθήνας, δὲν τὸ κατώρθωσε χάρις εἰς τὴν πείσμονα ἄρνησιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὰς γλωσσικὰς αὐτοῦ θεωρίας. Ὁ κ. Γεωργόπουλος, ἔπαθε τὰ ἴδια διὰ παρομοίους λόγους. Ὁ κ. Μουντόνας, Ἐκπαιδευτικὸς Σύμβουλος μέχρι τοῦ 1923, ὁπότε ἐξεδιώχθη, ἐζήτησε κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον δὲν ηὐδόκησε νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ, διότι δὲν εἶναι δημοτικιστής. Ὁ κ. Κολακοτσᾶς, φιλόλογος, ἐπανειλημμένως ὑπέβαλεν αἴτησιν ἀναδιορισμοῦ, ἀλλὰ δὲν διωρίσθη χάρις εἰς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Συμβουλίου, ἐν ᾧ ἄλλοι διωρίσθησαν ἐν τῷ μεταξύ. Θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἓν χαρακτηριστικὸν τῶν ἀντιλήψεων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Διακεκριμένος ἐκπαιδευτικὸς λειτουργός, ἐπιθεωρητὴς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐξαναγκασθεὶς πρό τινων ἐτῶν εἰς παραίτησιν, διότι οἰκογενειάρχης ὢν δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβῇ εἰς Μακεδονίαν, ὅπου ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου μετετέθη, ὁ κ. Ἀριστ. Παπαντωνίου, ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀναδιορισθῇ. Τὴν ἐπιθυμίαν του ταύτην ἀνέλαβον ἐγὼ νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κ. Ἀθανασίου Ἀργυροῦ καὶ μετὰ πάσης εὐλαβείας παρεκάλεσα τὸν κ. Ἀργυρόν, ὁ ὁποῖος, ἔχων πάθει ψύχωσιν περισσότερον μὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου, παρὰ μὲ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ἐκάλεσε τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον καὶ τὸν ἠρώτησεν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῇ ὁ κ. Παπαντωνίου. Ὁ ἁρμόδιος αὐτὸς ὑπάλληλος, εἰς ἀπάντησιν προσεκόμισεν ἕνα ὀγκώδη τόμον κωδικοποιήσεως σχετικῶν νόμων, καὶ ἐρευνήσας τὸν ὀγκώδη αὐτὸν τόμον μετὰ ὕφους ἀνθρώπου προδίδοντος μεγάλον σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους, καὶ ὡς ἂν εἰ ἐκράτει τὸ Εὐαγγέλιον εἰς χεῖράς του, μᾶς ὑπέδειξε διάταξίν τινα, κατὰ τὸ γράμμα τῆς ὁποίας ἔδει, ὁ ἐπιθυμῶν ν’ ἀναδιορισθῇ, νὰ ἔχῃ ὑποβάλει αἴτησιν ἐντὸς διετίας ἀφ’ ἧς ἡμέρας παρῃτήθη. Τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ἔδωκεν εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου ὁ ὑπάλληλος. «Ἔτσι εἶναι», μοῦ λέγει ὁ κ. Ἀργυρός. «Ἔτσι εἶναι βέβαια», τοῦ λέγω «Τὸ λέγει καὶ ὁ νόμος», καὶ ἀπῆλθον. Δὲν παρῆλθον ὀλίγαι ἡμέραι καὶ ἐπληροφορήθην ὅτι, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αὐτῆς διατάξεως, εἶχον διορισθῆ ἄλλοι, καίτοι εἶχε παρέλθει ἡ διετία. Οὕτως ἑρμηνεύονται οἱ νόμοι. Καὶ ὄχι μόνον ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἀτυχῶς καὶ ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Εἶναι, βεβαίως, ἀνθρώπινον νὰ βλέπῃ τις πολλάκις τὰ πράγματα ὅπως τὰ ἐπιθυμεῖ καὶ νὰ ἑρμηνεύῃ ἑπομένως καὶ τὸν νόμον, ἐνίοτε κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν του. Τοιαύτη ὅμως παρερμηνεία, οἵαν σᾶς ἀνέφερα, δὲν δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἀνθρωπίνην αὐτὴν ἀδυναμίαν, ἀλλὰ εἰς πρόθεσιν, καὶ δὴ εἰς πρόθεσιν τοῦ ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος εἰσηγήθη τὴν τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις. Καὶ δὲν εἶναι μόνον οἱ παραιτηθέντες καὶ μὴ ἀναδιορισθέντες, λόγῳ τῶν γλωσσικῶν φρονημάτων των, ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί. Εἶναι καὶ οἱ ὑπὸ δυσμένειαν τοῦ Συμβουλίου διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους τελοῦντες, ὡς π.χ. ὁ κ. Βλάχος, Διευθυντὴς Διδασκαλείου, ἐν Κοζάνῃ ὑπηρετῶν ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐκεῖ, ὁ κ. Παλαιολόγος, Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Ἰωαννίνων, ὅστις ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ, διότι ὑπηρετῶν ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν ἄκραν αὐτὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἔχων ἀνάγκην μεταθέσεως ἐκεῖθεν, ἐζήτησεν ἐπανειλημμένως νὰ μετατεθῇ εἰς κεντρικώτερον μέρος καὶ δὲν κατώρθωσε τοῦτο. Παραιτηθεὶς δέ, προσέφυγεν εἰς κατωτέραν θέσιν, παρὰ τῇ Ἱερατικῇ Σχολῇ Κορίνθου. Ἐπίσης καὶ ὁ ἄριστος ἐκπαιδευτικὸς λειτουργὸς κ. Σουχλέρης, διατελῶν ὑπὸ δυσμένειαν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὑπηρέτησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὰ ἄκρα τῆς Ἑλλάδος, κατορθώσας ἐν τέλει νὰ εὑρεθῇ ἐν Λαμίᾳ, ὅπου καὶ ὑπηρετεῖ ὡς Διευθυντὴς Διδασκαλείου. Ἐπίσης ὁ κ. Χρ. Οἰκονόμου, διακεκριμένος ἐκπαιδευτικὸς ὑπάλληλος, ἄλλοτε μέλος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἔχει τοποθετηθῇ εἰς Πύργον, ἐκδιωχθεὶς ἀπὸ σύμβουλος. Αὐτὰ ἐν ὀλίγοις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρὸς πρόσωπα πολιτείαν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἀποτελοῦσιν ὅμως ταῦτα σοβαροὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύναντο νὰ βασισθῶσι ῥιζικώτερα μέτρα κατ’ αὐτοῦ. Θὰ ἐπέτρεπον ταῦτα νομοσχέδιον ἀποβλέπον εἰς τὴν παντελῆ διάλυσίν του. Ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον αὐτό, δὲν θὰ ἦτο ἱκανὸν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἔδει νὰ ἐπεκταθῇ περισσότερον εἰς τὰς ἐνεργείας του πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν καὶ ὄχι νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν κατὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου τοιαύτην. Καὶ τὸ γεγονός, ὅτι τοιαῦτα ἐπιτελοῦνται ἐν ταῖς κεντρικαῖς ὑπηρεσίαις τῆς ἐκπαιδεύσεως, αἵτινες ἀπεδείχθησαν οὕτως ἀνίκανοι νὰ ἐξυπηρετῶσιν αὐτὴν τελεσφόρως, ἦτο ἱκανὸν νὰ πείσῃ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ῥιζοσπαστικώτερον νομοσχέδιον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἔδει νὰ ἐκπονήσῃ ὁλόκληρον σύστημα ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως τῆς παιδείας, ὅπως γίνεται εἰς πάντα σχεδὸν τὰ πεπολιτισμένα Κράτη. Ἐπαγγελλόμεθα πάντοτε τὴν ἀποκέντρωσιν ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας, ἐνῷ δὲν ἀποφασίζομεν νὰ καθιερώσωμεν τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, καὶ νὰ παραδώσωμεν τὰ τῆς διοικήσεως αὐτῆς εἰς τὸν λαόν, ὅστις ἀμεσώτερον παντὸς ἄλλου ἐνδιαφέρεται δι’ αὐτήν, καὶ ἵνα οὕτω παύσῃ ἡ δικτατορία τοῦ κέντρου. Καὶ δὲν προβαίνομεν εἰς τοιαύτας ἐπωφελεῖς καινοτομίας, διότι διεπόμεθα πράγματι ὑπὸ ἀπολυταρχικοῦ πνεύματος, παρὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς παρούσης καταστάσεως ὡς «δημοκρατίας». Ἀλλ’ ὡς λέγει ὁ Θουκυδίδης, ἐν τεταραγμέναις κοινωνίαις αἱ λέξεις ἀποβάλλουσι τὴν σημασίαν των. Πόσαι καὶ πόσαι λέξεις δὲν ἔχουσιν ἀποβάλλει τὴν σημασίαν των, τό γε νῦν, ἐν τῇ ἡμετέρᾳ τεταραγμένῃ κοινωνίᾳ; Μήπως ἡ λέξις δημοκρατία, συμβολίζει τὸ κράτος τοῦ Δήμου; Τοὐναντίον, ἐν τῇ πραγματικότητι συμβολίζει τὸ κράτος ὀλίγων, περιβεβλημένων τῶν μὲν τὸν στρατιωτικὸν μανδύαν, τῶν δὲ τὸν πολιτικὸν τοιοῦτον. Τοιαύτης φύσεως νομοσχέδια καὶ τοιαύτας καινοτομίας ἀνέμενον ἀπὸ Ὑπουργοὺς τῆς περιωπῆς τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ πρὸ ἡμερῶν ὁμιλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μέρος εἰπών, ὅτι δὲν εἶναι μόνον τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ προσβλέψῃ εἷς ῥέκτης Ὑπουργός, ἀποβλέπων πράγματι εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν χρῄζει βελτιώσεως μόνον ἡ ἐκ τῶν προσώπων δημιουργηθεῖσα ἀθλία κατάστασις, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἢ πενιχρότητος τῶν ἀψύχων μέσων τοιαύτη. Τὰ μέσα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ ἀπόψεως ἀψύχου ὑλικοῦ, εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Ἓν καὶ μόνον βλέμμα ἐὰν ῥίψῃ τις εἰς τὰς ἐπισήμους ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων ἐπιθεωρητῶν, θὰ ἴδῃ ὁποία ἀθλιότης βασιλεύει εἰς τὰ σχολικὰ κτίρια. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ὑγιεινὴν τῶν μαθητῶν, δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. Συνάδελφος. Θὰ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὸ ν’ ἀναφέρω τινά, τὰ ὁποῖα οὗτος ἀντιπαρῆλθεν. Ἐκ τῆς ἐπισήμου ἐκθέσεως τοῦ ἁρμοδίου Ἐπιθεωρητοῦ τῆς Αʹ Ἐκπαιδευτικῆς Περιφερείας, καταφαίνεται ὅτι ἐκ τῶν 407 ἐπιθεωρηθέντων σχολείων 140 εἶναι ἀνθυγιεινά, 106 μέτρια καὶ 161 ὑγιεινά. Ἐκ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῆς ἐνεργηθείσης καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος βλέπει τις, ὅτι ἐκ τῶν 2105 σχολείων εὑρέθησαν ἀνθυγιεινὰ τὰ 616, μετρίως ὑγιεινὰ τὰ 685, ὑγιεινὰ 804. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔσπευσε ν’ ἀποβλέψῃ πρὸς τὴν κορυφὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς πυραμίδος καὶ δὲν ἠτένισεν εἰς τὰς ἐσκαμμένας αὐτῆς βάσεις, καὶ φοβοῦμαι μήπως πάθῃ τὸ πάθημα τοῦ Πυθαγόρα, ὁ ὁποῖος ἀτενίζων καὶ ἐρευνῶν τὸν οὐρανόν, ἔπεσεν εἰς τὸν πρὸ αὐτοῦ λάκκον. Ἀτενίζει τὸ Συμβούλιον καὶ δὲν βλέπει, ὅτι αἱ βάσεις τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι σαθραί, καὶ ὅτι ἐξ αὐτῶν πρέπει ν’ ἀρχίσῃ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ οἰκοδομήματος. Οὔτε δικαιολογεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγων, ὅτι ἔχει ὑπ’ ὄψει του νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχετικὰ νομοσχέδια. Αὐτὸ μᾶς τὸ βεβαιοῖ καὶ τὸ πιστεύομεν. Νομίζομεν ὅμως, ὅτι τὰ ὑποβληθέντα ἤδη, ἔδει νὰ ὑποβληθῶσι τελευταῖα. Ἀλλὰ πότε θὰ ὑποβάλῃ τὰ κατὰ νοῦν τοιαῦτα; Εἰς στιγμὰς τοιαύτης Κυβερνητικῆς ἀσταθείας, πᾶσα ἀναβολὴ εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ σημάνῃ ματαίωσιν. Τὰ πρῶτα νομοσχέδια ἔδει ν’ ἀφορῶσιν εἰς τὰ μέσα τῆς πρώτης ἀνάγκης, διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ εἰς τὴν ὑγείαν μαθητῶν καὶ διδασκάλων. Καὶ πλείστων διδασκάλων ἡ ὑγεία εὑρίσκεται εἰς ἐπικίνδυνον κατάστασιν, ἐπικίνδυνον δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τοὺς μαθητάς. Ἐκ τῶν 543 τῆς Αʹ Ἐκπαιδευτικῆς Περιφερείας εὑρέθησαν, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου ἐπιθεωρητοῦ διὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1926–1927, πεντήκοντα ἑπτὰ πάσχοντες ἐκ φυματιώσεως καὶ τέσσαρες ἐκ τραχωμάτων. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἀσχολεῖται μὲ τοὺς ἀνωτέρους ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς. Τοῦτο μοῦ ὑπενθυμίζει τὴν δημιουργίαν τῶν πολλῶν ναυάρχων μας καὶ στρατηγῶν, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσιν ἀνάλογοι στρατιωτικαὶ μονάδες πρὸς διοίκησιν. Ἐλαττώσατε τοὺς στρατηγοὺς καὶ τοὺς ναυάρχους καὶ τοὺς ὑπεραρίθμους ἀξιωματικοὺς καὶ αὐξήσατε τοὺς διδασκάλους, βελτιώνοντες τὴν θέσιν αὐτῶν, οὐ μόνον ἀριθμητικῶς, ἀλλὰ καὶ ποιοτικῶς. Ἔπρεπε περισσότερον νὰ συγκινήσῃ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν, ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας τῶν μαθητῶν, ἀπὸ τὴν σύνθεσιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ θὰ τὸν συνεκίνει ἀσφαλῶς ἐὰν ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν τραχωματικῶν μαθητῶν, ἀνῆλθε κατὰ τὸ παρὸν ἔτος εἰς 20% κατὰ μέσον ὅρον, ὡς ἀναφέρει ἡ ἰδία ἔκθεσις, ἐνῷ πρό τινος χρόνου ἀνήρχετο εἰς 1%. Εἰς τὸ χωρίον Μαρκόπουλο, ἡ ἀναλογία τῶν πασχόντων ἐκ τραχωμάτων ἀνέρχεται εἰς 21.12%. Εἰς τὸ χωρίον Κερατιὰ εἰς 19.42%, εἰς τὰ Καλύβια εἰς 22.57%. Πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως εἷς Ὑπουργός, ὅστις μάλιστα φιλοδοξεῖ, νὰ διαδραματίσῃ πρόσωπον ἀναμορφωτοῦ τῆς Παιδείας, νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν ἀλλαγὴν δύο ἢ καὶ τριῶν μελῶν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου; Εἰς αὐτὸ συνίσταται τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο διότι, ὡς λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, τὸ Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ κομμουνιστάς; Ἀλλὰ μήπως διὰ τῆς ἀλλαγῆς τριῶν μελῶν ἀλλοιοῦται ὁ χαρακτὴρ αὐτοῦ; Καὶ ἀνήχθη εἰς τοιαύτην περιωπὴν τὸ ζήτημα αὐτό, ὥστε καὶ ἐνδοκυβερνητικὰς διαφωνίας νὰ δημιουργήσῃ καὶ τὴν συνοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀπειλήσῃ. Ἡ τοιαύτη ἐμφάνισις τοῦ ὅλου αὐτοῦ ζητήματος παρέστησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὡς πιεσθέντα νὰ δεχθῇ συμβιβασμούς, διὰ λόγους κομματικῆς ὠφελείας. Θὰ ἔλεγον εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ὅτι ἔπρεπεν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τοὺς πιέσαντας αὐτόν, ὅτι τὰ κόμματα δὲν δημιουργοῦνται διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ὀλίγων προσώπων καὶ διὰ μικροκομματικὰς ἐνεργείας. Τὰ κόμματα, τὰ ἐθνικά, δημιουργοῦνται διὰ τὸν καθορισμὸν καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν μεγάλων πολιτικῶν γραμμῶν καὶ μεγάλων κατευθύνσεων. Εἶναι, βεβαίως, εὐχερὲς νὰ ὑποδεικνύῃ τις τὰ σφάλματα τοῦ ἄλλου καὶ τὰ κακῶς ἔχοντα, ὡς λέγει ὁ φιλόσοφος Ρῶσελ. Δυσχερὲς ὅμως εἶναι τὸ ὑποδεικνύειν τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Οὐχ’ ἧττον ὅμως ἐν προκειμένῳ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑγείαν τῶν πασχόντων ἐκ τραχωμάτων καὶ ἄλλων νόσων μαθητῶν, εἶναι εὐχερὲς νὰ κατανοήσῃ τις τί δέον γενέσθαι. Ἔχουσιν ἄλλως τε ὑποδειχθῆ καὶ ἄλλοτε τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν. Ἡ ἵδρυσις ἀντιτραχωματικῶν κινητῶν συνεργείων εἶναι ἀπαραίτητος καὶ θὰ εἶναι εὐεργετικὴ καὶ θὰ ἀναχαιτίσῃ ὁπωσδήποτε τὴν ἐξάπλωσιν τῆς νόσου. Ἡ ἵδρυσις ἐπίσης θεραπευτηρίων, τὰ ὁποῖα νὰ λειτουργῶσι δωρεὰν ἢ τοὐλάχιστον νὰ εἶναι προσιτὰ εἰς τοὺς μαθητὰς οἱασδήποτε οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀντικείμενον στοιχειώδους ἐνδιαφέροντος καὶ μερίμνης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἀλλ’ ἀντ’ αὐτῶν τί ἔγινε; Παρημελήθη καὶ αὐτὸς ὁ κλάδος τῶν Σχολιάτρων, οἱ ὁποῖοι, πληρωνόμενοι ὑπὸ τῶν Δήμων καὶ Κοινοτήτων, δὲν λαμβάνουν μισθὸν πρὸ πολλῶν μηνῶν. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τῦφος ἐνέσκηψεν ἐν Πειραιεῖ καὶ ὁ Δήμαρχος τῆς γείτονος ἔσπευσεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ζητήσας ὅπως διαταχθῶσι Σχολίατροι πρὸς ἐμβολιασμὸν τῶν μαθητῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπήντησεν, ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ ἀναθέσῃ εἰς τοὺς Σχολιάτρους οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, διότι οὗτοι ἐπὶ πολλοὺς μῆνας δὲν ἔχωσι λάβει μισθόν. Καὶ ὁ Δῆμος Πειραιῶς ἀντὶ νὰ δαπανήσῃ 200.000 δραχμῶν, αἵτινες θ’ ἀπῃτοῦντο πρὸς χρησιμοποίησιν ἰδιωτικῶν ἰατρῶν, ἐψήφισε, πιεσθεὶς ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, κονδύλιον ἐκ 50.000 δραχμῶν ἐκ τῶν ὁποίων κατέβαλε τοὺς καθυστερουμένους μισθοὺς τῶν Σχολιάτρων καὶ ἐπελήφθησαν οὗτοι τοῦ ἐμβολιασμοῦ τῶν μαθητῶν. Βλέπετε, ὅτι μόνον ὅταν εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς σκληρᾶς ἀνάγκης ἐξευρίσκομεν τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας.

§63ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ ὑγειονομικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἐκπληροῖ πλήρως τὸν προορισμόν του. Ἐὰν εἰς πολλὰ σημεῖα παρατηροῦνται τραχώματα, δὲν πταίει οὔτε ὁ Ὑπουργός, οὔτε κανεὶς ἄλλος, ἀλλ’ ἡ μὴ καθαριότης τῶν κατοίκων.

§64Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπέδωκα οὐδεμίαν μομφὴν κατὰ τοῦ ὑγιειονομικοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἀπεναντίας τὸ τμῆμα αὐτὸ κατέβαλεν ἀξιεπαίνους προσπαθείας, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει. Ἐγὼ μέμφομαι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐσκέφθη ὅπως τὸ ταχύτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου τῆς βελτιώσεως τῆς κακῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τῶν σχολείων καὶ τῆς προστασίας τῆς ὑγείας τῶν μαθητῶν.

§65Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὑπάρχει νομοσχέδιον.

§66Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτόν τι ἐπληροφορήθην καὶ ἐγώ. Ἀλλ’ ἡ ὕπαρξις μόνον νομοσχεδίου, δὲν σῴζει τὴν κατάστασιν. Ἄλλως τε ἡμεῖς ἐδῶ κρίνομεν ἐξ ὅσων ἐπισήμως ἢ ἐκ γεγονότων γνωρίζωμεν. Ὅταν ἴδωμεν καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ λάβωμεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου του, δὲν θὰ διστάσωμεν νὰ ἐκφράσωμεν τὴν πρὸς αὐτὸ καὶ ὑμᾶς συμπάθειάν μας. Δηλῶ δὲ ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, ὅτι οὐδένα θὰ εἶχον δισταγμὸν νὰ ψηφίσω καὶ τὸ περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νομοσχέδιόν σας, ἐὰν ἠθέλατε βεβαιώσει τὴν Βουλήν, ὅτι οἱ μέλλοντες ν’ ἀντικατασταθῶσιν ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι θ’ ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, οἵτινες πιστεύουσιν εἰς τὴν καθαρεύουσαν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, εἰς τὴν γλῶσσαν τοῦ ἑλληνικοῦ ἔθνους. Δὲν θὰ ἠδυνάμην ὅμως ποτὲ νὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων, νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ἐπισήμως πλέον τὴν χυδαίαν γλῶσσαν ὡς μέσον ἐκπαιδεύσεως τῆς ἑλληνικῆς νεολαίας. Καὶ πρὶν ὁμιλήσω περὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τῆς δι’ αὐτοῦ καθιερουμένης γλώσσης, ἐπιτρέψατέ μοι μίαν μικρὰν παρέκβασιν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Γεωργιάδης, ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς εἶπεν, ὅτι εἶναι δύο τὰ ἀντίρροπα ρεύματα, τὰ ὁποῖα κατακλύζουν τὴν ἀνθρωπότητα: τὸ ρεῦμα τοῦ φασισμοῦ καὶ τὸ ρεῦμα τὸ δημοκρατικόν. Θὰ ἐχαρακτήριζεν ἀκριβέστερον τὴν μεταπολεμικὴν πραγματικότητα ὁ κ. Συνάδελφος ἐὰν ἔλεγεν, ὅτι τὰ κατακλύζοντα καὶ διαταράσσοντα τὴν ἀνθρωπότητα ρεύματα, εἶναι τὸ ρεῦμα τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος καὶ τὸ ρεῦμα τοῦ προοδευτικοῦ συντηρητισμοῦ. Ἀτυχῶς, τὸ ρεῦμα τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος, ἔχει παρασύρει καὶ πολλοὺς ἐκ τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν. Θύματα καὶ ἀποβράσματα τοῦ ρεύματος αὐτοῦ εἶναι καὶ οἱ ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τῆς χυδαίας γλώσσης συνηγοροῦντες. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς καθιερώσεως τῆς τοιαύτης γλώσσης ἐν τοῖς Σχολείοις, διότι περὶ αὐτῆς πράγματι πρόκειται ὡς θ’ ἀποδείξω εὐθὺς ἀμέσως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔπρεπε νὰ ἐξαρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῆς σκοπιᾶς ἐν ᾗ ἔχει ταχθῆ καὶ ἐκεῖθεν, ἐπισκοπῶν τὸ ἐκπαιδευτικὸν πεδίον, ν’ ἀνεύρῃ τὸν ἐλλοχεύοντα ἐχθρὸν κατὰ τῆς ἑλληνοπρεποῦς ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ ἐπισημάνῃ τὸ σημεῖον κατὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἔπρεπε νὰ βάλλῃ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν νίκην, ἐπιβάλλων τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἀρχικῶς διεκήρυξε. Ἀλλ’ ἀντ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσυνθηκολόγησε μετὰ τοῦ ἐχθροῦ ἀντὶ δύο– τριῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων. Ἀντὶ πινακίου φακῆς ἐδέχθη ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ διδακτικῶν βιβλίων αἱ διατάξεις 6 καὶ 7, αἱ ὁποῖαι εἶναι μὲν ἀθῳοφανεῖς, ἀλλ’ ἀποτελοῦσι πράγματι ἀνημμένην θρυαλλίδα διὰ τὴν ἐθνικὴν γλῶσσαν. Ἔχουσι δὲ αἱ διατάξεις αὗται οὕτω. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 6ον. «1. Εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ἡ διδασκαλία γίνεται διὰ τῆς δημοτικῆς γλώσσης. 2. Εἰς τὴν εʹ καὶ ϛʹ τάξιν διδάσκεται καὶ ἡ καθαρεύουσα ἐπὶ 3–4 ὥρας καθ’ ἑβδομάδα, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὁρίζοντος τὸν ἀριθμὸν τῶν ὡρῶν. 3. Εἰς τὰ Γυμνάσια βάσις διδασκαλίας εἶναι ἡ καθαρεύουσα. Καὶ ἀκολουθεῖ ὕπουλος καὶ δολία διάταξις τοῦ ἄρθρου 7. (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 7. Γλῶσσα τῶν ἀναγνωστικῶν δέον νὰ εἶναι ἡ κοινὴ ὁμιλουμένη δημοτική, σύμφωνος ὅμως πρὸς τὸ πανελλήνιον γλωσσικὸν αἴσθημα τοῦ προφορικοῦ λόγου καὶ πρὸς τὰ διὰ τῶν δημοτικῶν ᾀσμάτων καὶ τῶν ἔργων τῶν μεγάλων νεωτέρων ποιητῶν καὶ πεζογράφων προβαλλόμενα πρότυπα, ἀπηλλαγμένη κατὰ κανόνα ἰδιωματισμῶν ἢ ἀρχαϊσμῶν, τῶν δὲ τῆς καθαρευούσης ἄνευ δημοτικισμῶν, ἁπλῆ τὴν σύνταξιν καὶ μικροπερίοδος». Παρομοία διάταξις εἶχεν ἴδη τὸ φῶς κατὰ τὸ ἔτος 1917 ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἥτις μεταφερθεῖσα ἐν Ἑλλάδι ἐγιγαντώθη καὶ ἠπείλησεν ἐπί τινα χρόνον νὰ μείνῃ κυρία τοῦ πεδίου τῆς ἐκπαιδεύσεως Ἔχει δὲ αὕτη ὡς ἑξῆς: «Τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία ὀφείλουσι νὰ εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν κοινὴν λαλουμένην (δημοτικὴν) γλῶσσαν, ἀπηλλαγμένην παντὸς ἀρχαϊσμοῦ καὶ ἰδιωτισμοῦ». Δὲν σᾶς φαίνεται ἡ διάταξις αὐτὴ τόσον ἀθώα, ὅσον καὶ ἡ ὑπὸ συζήτησιν τοιαύτη; Ἐὰν ἐγνωρίζετε τί ἀκριβῶς ἐπηκολούθησε, θὰ ἐφρίττετε. Νομίζετε ὅτι εἰσήχθη εἰς τὰ σχολεῖα ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ὡς αὕτη γράφεται εἰς τὰ δημώδη ποιήματα ὑπὸ τῶν ποιητῶν μας, ὑπὸ τῶν ἐξυμνητῶν λ.χ. τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπαναστάσεως ἢ καὶ ὑπὸ τῶν σημερινῶν ποιητῶν; Ἔτυχε νὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας μου συλλογὴ ποιημάτων διακεκριμένου συναδέλφου, τοῦ κ. Ἀργυροπούλου. Χρησιμοποιεῖ, φυσικά, τὴν δημοτικήν. Μὴ νομισθῇ ὅμως, ὅτι χρησιμοποιεῖ τὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία διδάσκεται σήμερον εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Οὔτε οἱ πλέον δημοτικισταὶ ποιηταί, οἱ ὁποῖοι ἄλλως τε δύνανται, ποιητικῇ ἀδείᾳ, νὰ χρησιμοποιοῦσιν οἱανδήποτε γλῶσσαν βούλονται, μεταχειρίζονται τὴν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα διδασκομένην γλῶσσαν. Ἀλλά, τίς ἔχων στοιχειωδῶς ἀσχοληθῆ περὶ τὰ τοιαῦτα καὶ καλῆς πίστεως ὤν, θὰ ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ γλῶσσα τῶν στιχουργῶν ἢ ποιητῶν δέον νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰ σχολεῖα, ἀντικαθιστῶσα τὴν γραφομένην γλῶσσαν; Οὐδείς. Δὲν φρονῶ, βεβαίως, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι φιλολογικὴ Ἀκαδημία διὰ ν’ ἀναπτύσσωνται ἐδῶ φιλολογικὰ καὶ γλωσσικὰ ζητήματα, οὐχ’ ἧττον ὅμως πιστεύω, ὅτι πᾶς τις ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην κρίσιν καὶ τὴν δέουσαν μόρφωσιν διὰ νὰ κρίνῃ κατὰ πόσον ἡ διδασκομένη εἰς τὰ σχολεῖα γλῶσσα εἶναι ἡ πρέπουσα τοιαύτη καὶ τίς πρέπει νὰ διδάσκηται. Οὔτε ἀπαιτοῦνται ἰδιάζουσαι φιλολογικαὶ καὶ γλωσσικαὶ γνώσεις πρὸς τοῦτο. Καὶ διὰ νὰ διακρίνωμεν ὀρθῶς καὶ δικαίως, Κύριοι Συνάδελφοι, ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἀναγνώσω μερικὰ ἀποσπάσματα ἐκ τῶν βιβλίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διδάσκονται εἰς τὸ Σχολεῖον, καὶ ἐγκεκριμένων πρὸς τοῦτο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Τὸ προβληθὲν ἐπιχείρημα, καθ’ ὃ δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἓν βιβλίον ἐκ περικοπῶν αὐτοῦ, δὲν ἔχει θέσιν προκειμένου νὰ κρίνωμεν τὴν γλῶσσαν εἰς ἣν ἔχει γραφῆ τοῦτο. Ἐν προκειμένῳ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐξ ὄνυχος κρίνομεν τὸν λέοντα. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀμφιβάλητε, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, εἰς τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενα, συναπεκόμισα καὶ τὰ κείμενα τῶν περὶ ὧν πρόκειται βιβλίων, ὅσα ἠδυνάμην νὰ προσκομίσω. Ἐκ τοῦ ἀναγνωστικοῦ τῆς Δʹ τάξεως τοῦ Δημοτικοῦ ἐπιγραφομένου «Φάρος τοῦ χωριοῦ», ἐγκεκριμένου καὶ διδασκομένου ἤδη, ἀκούσατε γλωσσικοὺς μαργαρίτας: «Κἄποιο γουρούνι γρύλλιζε πολὺ κοντά, κι’ ἕνα γαϊδοῦρι φώναζε παρέκει», «Γειά σου, Μούλα μου, Ψαρή μου! Ντροπή σου, Γκιόσα». Ἀπὸ τὰ «Νεοελληνικὰ Ἀναγνώσματα» Ν. Κοντοπούλου, ἐγκεκριμένα διὰ τὴν Αʹ τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου, ἠλιεύθησαν οἱ ἑξῆς γλωσσικοὶ καὶ ἠθικοπλαστικοὶ μαργαρῖται: «Ἐκείνην τὴν νύκτα μία γυναῖκα συντροφιασμένη ἀπὸ τὸν τέκτονα ἄντρα της (πρόκειται περὶ τῆς Παναγίας καὶ τοῦ Ἰωσὴφ) στάθηκε μισοστρατὶς σὲ μιὰ σπηλιὰ καὶ γέννησε ἕνα παιδί... Κάτω ἀπὸ τὸ γαλάζιο φόρεμα, καὶ τὸ κόκκινο στηθοπάνι τὸ κορμὶ φάνταζε λιγυρό, ἄξιο γιὰ νὰ θρονιάσῃ μιὰ πάναγνη ψυχή... Γέννησε τὸ παιδί, τὸ βύζαξε, τὸ τύλιξε μὲ τὸ σάλι της καὶ τ’ ἀπίθωσε στὴ φάτνη... Ὁ Ἰωσὴφ μόλις εἶδε κοιμισμένο τὸ παιδί, κατέβηκε στὸ χωριὸ γιὰ νὰ φροντίσῃ γιὰ τὴν λεχώνα. Ἡ Παναγία εἶδε τὸν ψηλό, λυγερὸ μὲ τὸ ῥοδοζύμωτο πρόσωπο Ἰησοῦ Χριστὸ τριαντάχρονο λεβεντονιό. Κρατεῖ τὸ καλαμένιο σκῆπτρο καὶ ἀναβαίνει στὸ μαρτύριο. Γυναῖκα νὰ ὁ γυιός σου! Νὰ φύγουμε λέει ὁ Ἰωσὴφ στὴ γυναῖκα του... Δὲν μοῦ λές, εἶπε στὸν ἀδελφό μου τὸ μικρότερο, τί ὅραμα εἶδε ἡ Παναγία τὴ νύχτα ποὺ γέννησε τὸν Κύριο ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστό; Κόκκαλο ἐκεῖνος... Δὲν μοῦ λές, Βλάμη· εἶδε ἡ Παναγία στ’ ὄνειρό της καὶ τὸν πατριώτη σου τὸ Βαραβᾶ;»

§67ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὰ διδάσκονται αὐτὰ εἰς τὰ σχολεῖα; Εἶναι ἐγκεκριμένον βιβλίον αὐτό;

§68Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ καὶ χειρότερα. Ὅλαι αὐταὶ αἱ περικοπαί, τὰς ὁποίας σᾶς ἀναγινώσκω, εἶναι εἰλημμέναι ἀπὸ διδακτικὰ βιβλία, ἐγκεκριμένα δι’ ὑπουργικῆς πράξεως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Θρησκευμάτων καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἂν δὲν ἀνακόψωμεν τὸ ῥεῦμα τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος, τὸ ὁποῖον, προλαλήσας συνάδελφος, ἐχαρακτήρισεν ὡς ῥεῦμα δημοκρατικόν, θὰ ἴδητε καὶ χείρονα τούτων. Ἀπὸ τὰ ἴδια αὐτὰ «Νεοελληνικὰ Ἀναγνώσματα» ἀκούσατε καὶ ἄλλας περικοπάς. «Ἔ, σεῖς, κερατᾶδες, σᾶς ἐφάγαμε» ἐν σελίδι 35. «Πάτα, παλιοζαγάρι, πάτα ἄτιμο, πάτα μὴ σὲ ξεκοιλιάσω, πάτα ἀφιλότιμο, μὲ πέθανες, γρουσούζικο, πάτα ψοφίμι! Δώστου στὰ καπούλια!» Καὶ μὴ νομίσητε ὅτι ἡ γλῶσσα αὐτὴ διδάσκεται μόνον εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Διδάσκεται καὶ εἰς τὸ Γυμνάσιον. Ἰδοὺ περικοπαί τινες ἐκ τῶν εἰς τὴν Αʹ. τάξιν τοῦ Γυμνασίου διδασκομένων «Νεοελληνικῶν Ἀναγνωσμάτων» τοῦ ἰδίου κ. Κοντοπούλου. (Ἀναγινώσκει): «Καὶ γατζώθηκα ἀπάνω της σὰν νὰ φοβόμουν μὴ μὲ συνεπάρῃ τὸ κῦμα. Ὁ παπᾶς ντυμένος στ’ ἄμφια διάβαζε τὴν εὐχὴ στὸ πλεούμενο. Ὁ πρωτομάστορης ἄρχισε τὰ προστάγματα... Καὶ μὲ τὸ σπρώξιμο τῶν καλεσμένων τὸ πλοῖο στέναξε καὶ γλύστρησε στὰ νερὰ σὰν πάπια, μαζὺ μὲ τὸ ἀμούστακο πλήρωμά του.... Μὰ κείνη τὴν ὥρα ἕνα παιδὶ χτύπησε κάπου καὶ πλάτσασε λιπόθυμο στὸ νερό...» (Γέλωτες) Εἶναι φυσικὸν τοιαῦται λέξεις καὶ φράσεις νὰ προκαλέσουν τὸν γέλωτα, καὶ δὲν ἀδικῶ τοὺς γελῶντας Ἀποτελεῖ ὅμως τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ περίπτωσιν λύπης. Ὁμολογῶ ὅτι θλίβομαι, διότι εὑρέθησαν Ἕλληνες νὰ παρασυρθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον ὑπὸ τοῦ ῥεύματος τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος, ὥστε λυσσωδῶς ν’ ἀγωνίζωνται ὅπως ὑποκαταστήσωσιν εἰς τὴν θέσιν τῆς πλουσίας καὶ θείας Ἑλληνικῆς γλώσσης τὸ χυδαῖον αὐτὸ γλωσικὸν κρᾶμα. Δὲν θέλω νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἅπαντες οἱ τοῦτο ἐπιδιώκοντες εἶναι κομμουνισταί. Εἶναι ὅμως βέβαιον ὅτι, ὅπως πᾶσα ἀναρχία, οὕτω καὶ ἡ γλωσσικὴ ἀναρχία καὶ παραλυσία ἐξυπηρετεῖ τὸν κομμουνισμόν, καὶ δι’ αὐτὸ πάντες οἱ κομμουνισταὶ εἶναι δημοτικισταί. Τὰ ἐλατήρια τὰ ὠθοῦντα τοὺς ἀνθρώπους εἰς διαφόρους σκοποὺς εἶναι ποικίλα. Εἶναι π. χ. τὸ ἐλατήριον τῆς φιλοδοξίας, τοῦ πλουτισμοῦ κλπ. Προκειμένου δὲ περὶ ἐνεργειῶν, οἷαι εἶναι αἱ τῶν «ἀναμορφωτάδων τῆς Ρωμέϊκης γλώσσας», ἡ ἠλιθιότης καὶ ἄγνοια τῆς γλώσσης πολλάκις εἶναι ὁ σπουδαιότερος παράγων τῆς τοιαύτης ἐνεργείας.

§69Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι αἶσχος νὰ ὑποστηρίζωνται αὐτοὶ οἱ ἄθλιοι.

§70Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν ἡ μητέρα ἢ ὁ πατέρας θὰ ὡμίλησε ποτὲ εἰς ὑμᾶς διὰ τοιούτων λέξεων ἢ θὰ ἐδίδαξε τοιαύτην γλῶσσαν. Οὔτε σεῖς ποτὲ θὰ ἐξεστομίσατε τοιαύτας λέξεις εἰς τὰ τέκνα σας. Δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα ὡς τὴν χρησιμοποιοῦμεν εἰς τὰς συζητήσεις μας, καὶ τὴν ὁποίαν χρησιμοποιοῦν εὐσυνείδητοι Ἕλληνες ποιηταί. Καὶ διὰ νὰ λάβητε ἰδέαν τῆς ἠθικοπλαστικῆς ἱκανότητος τῶν ἤδη διδασκομένων εἰς τὰ σχολεῖα βιβλίων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἑξῆς περικοπὴν ἐκ τῶν αὐτῶν «Νεοελληνικῶν Ἀναγνωσμάτων». (Ἀναγινώσκει). «... Ἤθελε τὴν ὤμορφη Σοφία, ποὺ ἤτανε ἀρραβωνιασμένη μ’ ἕνα χριστιανό. Ἦταν τὸ πειὸ ὡραῖο κορίτσι τῆς πατρίδος μας. Τὴ Σοφία τὴν ἔφεραν στὸν Τζεμὰλ οἱ ἴδιοι γονεῖς της· γονάτισαν μπροστὰ του καὶ ὁ Τζεμὰλ εἶπε στὴν κόρη: Γιατὶ τόσον καιρὸ ποὺ σὲ ζητούσαμε δὲν ἦρθες; Καὶ οἱ γονεῖς ἀπήντησαν· Μᾶς συγχωρεῖτε, ποὺ σᾶς τὴν ἐφέραμε ἔτσι ἀργά, ἀλλὰ δὲν ξέρει τὸ κορίτσι· εἶναι πολὺ μικρὸ καὶ σᾶς τὴν ἐφέραμε ἐμεῖς οἱ ἴδιοι». Ἰσχυρίζονται οἱ «δημοτικιστάδες», ὅτι τὴν γλῶσσαν αὐτὴν ὁμιλεῖ ὁ λαός, οἱ ἐργάται, οἱ λεμβοῦχοι, οἱ χωρικοὶ κλπ. Ἀκούσατε καὶ μίαν ἔτι περικοπὴν ἐκ τῶν αὐτῶν διδασκομένων βιβλίων καὶ κρίνατε, ἐὰν τοιαύτην γλῶσσαν ὁμιλοῦν οἱ χωρικοί μας. Εἶμαι καὶ ἐγὼ χωρικός, γεννηθεὶς εἰς χωρίον τῆς Ἀρκαδίας, ἀλλ’ οὐδέποτε ἤκουσα ἀπὸ τοὺς συγχωρίους μου τοιαύτας λέξεις, ὅπως εἶναι αὐταί. (Ἀναγινώσκει): «.... τοῦ λέει, θέλησα νὰ πάρω γυναῖκα. Πῆρε τὴ γυναῖκα ὁ ἄγουρος, ἔκαμε τοὺς γάμους, ἔφαγε τὰ φλωριὰ σὲ δέκα ἡμέρες, ἔμεινε γκαλντερίμ τσελεπῆς...»

§71Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ διδάσκεται αὐτὴ ἡ γλῶσσα στὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα. Δὲν ἔχει ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα λέξεις καὶ πέρνομεν Τουρκικὰς διὰ νὰ δημιουργήσωμεν;

§72Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω πολύ, διότι τοιαύτη ἀγανάκτησις ἐκδηλοῦται ὑπὸ συναδέλφου καὶ Ἕλληνος προερχομένου ἐκ τῆς πέραν τοῦ Αἰγαίου χώρας. Εἶναι τοῦτο ἐνισχυτικὸν τῆς πεποιθήσεως, ἣν εἶχον πάντοτε, ὅτι οἱ ἐκεῖθεν ἐλθόντες Ἕλληνες εἶναι ἑλληνοπρεπέστεροι ἡμῶν. Καὶ τοὺς ἐδημιούργησε τοιούτους ὁ ἀγών, τὸν ὁποῖον διεξήγαγον κατὰ τῶν Τούρκων, ὅπως διατηρήσωσι τὴν γλῶσσαν των, τὴν θρησκείαν των καὶ τὸν πατριωτισμόν των. Ὁ διηνεκὴς ἀγὼν καὶ ἡ ἀντίδρασίς των κατὰ τῆς δράσεως τοῦ κατακτητοῦ ἐχάλκευσε τὸν ἑλληνοπρεπῆ χαρακτῆρα των. (Χειροκροτήματα). Τοῦτο φέρει εἰς τὴν μνήμην μου μίαν ἄλλην περίπτωσιν, καθ’ ἣν ᾐσθάνθην τὴν μεγαλυτέραν συγκίνησιν εἰς τὸν βίον μου. Κατὰ τὸν Ἑλληνοβουλγαρικὸν πόλεμον, τὸν Ἰούλιον τοῦ 1913, εἴχομεν ὑπερβῇ τὸ γνωστὸν ὄρος Μπέλες καὶ εἴχομεν σταματήσει δι’ ὡριαίαν ἀνάπαυσιν παρὰ τὰς πρὸς τὴν πεδιάδα Στρωμνίτσης ὑπωρείας αὐτοῦ. Ἡ διμοιρία, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτουν ὡς ἁπλοῦς στρατιώτης, εἶχεν ἐξαπλώσει ὑπὸ τὴν σκιὰν ἑνὸς μεγάλου δένδρου. Καθ’ ἣν ὥραν ἀνεπαυόμεθα, ἦλθον πρὸς ἡμᾶς καὶ μᾶς ἐπλησίασαν μετὰ δειλίας τινός, ἀλλὰ καὶ μὲ εὔχαρι τὸ πρόσωπον, δύο μικρὰ παιδία 10 ἕως 12 ἐτῶν. Ὁ ἐπὶ κεφαλῆς ἐκάλεσεν αὐτὰ πλησίον του καὶ τοῖς ὑπέβαλε διαφόρους ἐρωτήσεις. Ἐνθυμοῦμαι ζωηρότατα τὴν ἑξῆς φράσιν τοῦ ἑνός: «ὁ πατήρ μου καὶ ἡ μήτηρ μου μετέβησαν σήμερον εἰς τοὺς ἀγρούς». Ἦτο τοιαύτη ἡ ἐκφραστικότης τῶν προσώπων τῶν παιδίων ἐκείνων καὶ ὡμίλουν μετὰ τόσης εὐχερείας τὴν καθαρεύουσαν, ὥστε ἡ συγκινητικὴ ἐκείνη στιγμὴ νὰ παραμένῃ ἀνεξάλειπτος ἀπὸ τὴν μνήμην μου. Ἀπὸ τοὺς προκατειλημμένους κατὰ τῆς καθαρευούσης δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ πιστεύσωσι τοῦτο, ἐὰν δὲν εἶναι διατεθειμένοι νὰ τὸ πιστεύσωσι, καὶ τόσον μᾶλλον καθ’ ὅσον δὲν ἔχω ἄλλην ἀπόδειξιν πλὴν τῆς διαβεβαιώσεώς μου. Ἀπευθυνόμενος ὅμως πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὡς ἄνθρωποι καλῆς πίστεως πιστεύουν, ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι τοιοῦτοι, ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τὸ πιστεύσουν.

§73ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὀλιγώτερον Ἕλληνες;

§74Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Εἰς τὰς τουρκοκρατουμένας χώρας ὡμιλεῖτο ἡ ἀρχαία γλῶσσα. Εἶχα μίαν ὑπηρέτριαν πρόσφυγα, ἡ ὁποία ὡμίλει ἀπταίστως τὴν καθαρεύουσαν.

§75Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συνάδελφός τις ἠρώτησεν, ἂν «ἡμεῖς εἴμεθα ὀλιγώτερον Ἕλληνες». Δὲν γνωρίζω ποίους ἐννοεῖ. Ἀπαντῶ, ὅτι οὐδενὸς ἀμφισβητῶ τὴν ἑλληνικότητα. Εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου καὶ τοῦ λόγου δημιουργίας τοιούτων ζητημάτων, νὰ μὴ ἀναγνωρίζω εἰς ὅλους ὀρθολογισμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, προκειμένου περὶ κοινωνικῶν ζητημάτων, οἷον εἶναι καὶ τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐκπαιδευτικόν, ὑπάρχουσιν οἱ ἐκ προθέσεως δημιουργοί των καὶ τὰ θύματα τῶν δημιουργῶν αὐτῶν. Οὕτω, προκειμένου καὶ περὶ τοῦ δημιουργηθέντος γλωσσικοῦ ζητήματος, ἔχομεν τοὺς ἐκ προθέσεως καὶ ἐκ νοσηρᾶς προοδευτικότητος δημιουργοὺς αὐτοῦ καὶ τὰ ἑκούσια ἢ ἀκούσια θύματα αὐτῶν. Πρὸ 15 ἐτῶν, Ἕλληνες τινὲς μετέβησαν εἰς Γερμανίαν πρὸς εὐρυτέρας φιλολογικὰς σπουδάς. Ἐπιστρέψαντες ἐκεῖθεν καὶ θέλοντες νὰ ἐπιδείξουν γνώσεις καὶ ν’ ἀποδείξουν ὅτι ἔμαθον πολὺ σπουδαῖα πράγματα, ἐσκέφθησαν νὰ καινοτομήσουν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Τύποι ἀρριβιστῶν, γνωρίζοντες ὅτι δυσκόλως θ’ ἀνεδεικνύοντο εἰς σπουδαίους ἄνδρας, ἐὰν ἐβάδιζον τὴν εὐθεῖαν καὶ πεπατημένην ὁδόν, καὶ γνωρίζοντες ἔτι, ὅτι τὰ μεγάλα γεγονότα καὶ αἱ μεγάλαι ἀναστατώσεις ἐδημιούργησαν τοὺς μεγάλους ἄνδρας, ἀπεφάσισαν νὰ καταστοῦν μεγάλοι ἐκπαιδευτικοὶ ἄνδρες, ἀναστατώνοντες τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Ἀλλ’ ἐὰν αὐτοί, οἱ εἰς τὴν Γερμανίαν μεταβάντες νὰ σπουδάσουν, εἶχον τὴν περιέργειαν νὰ σπουδάσουν πράγματι ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλολογίαν, θὰ ἐμάνθανον, ὅτι καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει καθαρεύουσα καὶ δημοτικὴ καὶ ἄλλα γλωσσικὰ ἰδιώματα. Καὶ ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ Χὸχ Ντόϊτς (καθαρεύουσα) καὶ ἡ Γκεσπρόχνες Ντόϊτς (ὁμιλουμένη–δημοτική). Ἐὰν οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐσπούδαζον, ἐν Γερμανίᾳ εὑρισκόμενοι, καὶ τὰ γλωσσικὰ ζητήματα, θὰ ἐμάνθανον, ὅτι ἐκεῖ οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ εἰσαγάγῃ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν εἰς τὰ σχολεῖα. Οὐδεὶς διενοήθη ἐκεῖ, οὔτε κατώτερος οὔτε ἀνώτερος ἐκπαιδευτικὸς λειτουργός, νὰ καθιερώσῃ ὡς μέσον ἐκπαιδεύσεως τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, ἂν καὶ αὕτη χρησιμοποιῆται γενικῶς εἰς τὸν καθ’ ἡμέραν βίον. Ἐπὶ πλέον ὑπάρχουν ἐκεῖ καὶ πολλαὶ διάλεκτοι καὶ γλωσσικὰ ἰδιώματα, ἐν οἷς καὶ τὸ Πλὰτ Ντόϊτς, διάλεκτος ὁμιλουμένη ὑπὸ μεγάλου γερμανικοῦ πληθυσμοῦ τοῦ κατοικοῦντος εἰς τὸ πρὸς τὰς Κάτω Χώρας μέρος τῆς Γερμανίας. Ἔχει δὲ ἡ διάλεκτος αὐτὴ καὶ ἰδίαν γραμματικήν. Οὐχ’ ἧττον ὅμως καὶ ἐκεῖ εἰς τὰ σχολεῖα διδάσκεται καὶ χρησιμοποιεῖται ὡς μέσον διδασκαλίας ἡ καθαρεύουσα γερμανικὴ γλῶσσα. Χαρακτηριστικὸν δὲ τῆς μεγάλης διαφορᾶς μεταξὺ τῆς Γερμανικῆς γλώσσης καὶ τῶν διαφόρων διαλέκτων εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον Γερμανοὶ ἀεροπόροι προσεγειώθησαν ἐντὸς τῆς γερμανικῆς ζώνης. Γερμανοὶ στρατιῶται, ἐκ Τυρόλου καταγόμενοι, συνέλαβον τοὺς προσγειωθέντας ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ὡδήγησαν εἰς τὸν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ τμήματος ὡς αἰχμαλώτους, ἐκλαβόντες αὐτοὺς ὡς Ἄγγλους ἀξιωματικούς, διότι δὲν ἐνόουν τὴν γλῶσσαν αὐτῶν. Καὶ ἐν τούτοις ἁπανταχοῦ τῆς Γερμανίας διδάσκεται ἡ καθαρεύουσα Γερμανικὴ γλῶσσα.

§76Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ἐν Βελγίῳ καὶ ἐν Φιλανδίᾳ ὑπάρχει διγλωσσία πραγματική.

§77Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω σπουδάσει εἰδικῶς φιλολογίαν διὰ νὰ ὑπεισέλθω εἰς τοιαύτας λεπτομερείας. Οὐχ’ ἧττον ὅμως δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἐν τῇ Γερμανικῇ Ἑλβετίᾳ, ὅπου ὁμιλεῖται ἡ Ἑλβετικὴ διάλεκτος, προκειμένου περὶ δύο λέξεων τῆς αὐτῆς σημασίας, προτιμᾶται διὰ τὴν διδασκαλίαν εἰς τὸ σχολεῖον ἡ λέξις τῆς καθαρευούσης γερμανικῆς, καὶ οὕτω οἱ μαθηταὶ ἐθίζονται εἰς τὴν χρῆσιν τῆς ἐπισήμου Γερμανικῆς γλώσσης. Ἀλλὰ τοιαύτη διγλωσσία, κύριοι βουλευταί, οἵα ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν σήμερον, ὑπῆρχεν εἰς πᾶσαν ἐποχὴν καὶ εἰς πάντας τοὺς λαούς. Ὑπῆρχεν καὶ ὑπάρχει ἡ γλῶσσα τῆς γραφίδος καὶ ἡ γλῶσσα τῆς ὁμιλίας. Οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους προβάλλουν οἱ ἰδικοί μας «ἀναμορφωτὲς τῆς Ρωμέϊκης γλώσσας» πρὸς ὑποστήριξιν τῆς καθιερώσεως τῆς δημοτικῆς εἰς τὰ σχολεῖα εἶναι διάφοροι. Μεταξὺ αὐτῶν ὁ σπουδαιότερος εἶναι ὅτι, κατ’ αὐτούς, ὁ μικρὸς μαθητὴς τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου πρέπει ν’ ἀντιλαμβάνηται τὰς ἐννοίας καὶ ν’ ἀποκτᾷ γνώσεις διὰ τοῦ προσφορωτέρου εἰς αὐτὸν μέσου, διὰ τῆς δημοτικῆς δηλ. γλώσσης. Ἀλλὰ ἂν ἐδιδάσκετο αὐτή, πάλι καλά. Σᾶς εἶπον καὶ ἀπέδειξα ποία διδάσκεται. Ἐκτὸς αὐτοῦ, ἡ κατανόησις τῶν ἐννοιῶν καὶ ἡ ἀπόκτησις γνώσεων ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου δὲν εἶναι ζήτημα λέξεων ἢ φράσεων, ἀλλὰ εἶναι ζήτημα παιδαγωγικῆς μεθόδου καὶ καταλλήλου διδασκαλίας καὶ ἀναπτύξεως. Σᾶς ἀνέγνωσα περικοπὰς ἐκ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ἀσφαλῶς ἀντελήφθητε περὶ ποίας γλώσσης πρόκειται. Κατὰ τί διευκολύνει αὕτη τὸ παιδίον ν’ ἀντιληφθῇ τὴν ἔννοιαν τῶν σχετικῶν φράσεων;

§78ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτὰ εἶναι αἶσχος.

§79Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, καὶ εἶναι λυπηρὸν διότι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς παρεσύρθη εἰς μίαν πλεκτάνην διὰ τοῦ τρόπου τοῦ συμβιβασμοῦ. Νομίζει ὅτι ἀποσκορακίζει τὴν χυδαίαν γλῶσσαν. Τοὐναντίον, καθιεροῖ διὰ τοῦ κρινομένου νομοσχεδίου αὐτὴν ἐπισήμως. Ἐὰν πράγματι προσεπάθει ν’ ἀποσκορακίσῃ τὴν χυδαίαν αὐτὴν γλῶσσαν καὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν, θὰ εἶχε παρὰ τὸ πλευρὸν αὐτοῦ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Ἀκούσατε λέξεις καὶ φράσεις τινὰς τῆς «Ρωμέϊκης γλώσσας» καὶ κρίνατε καὶ σεῖς κατὰ πόσον ὁ μικρὸς μαθητὴς δύναται ν’ ἀντιληφθῇ τὰς ἐννοίας αὐτῶν. «Χρυσὲς ὀχιές». Οὕτω παρίστανται εἰς τὰ παιδία αἱ ἀστραπαί. Ἀλλὰ ποῖον παιδὶ ἢ ποῖος μικρὸς μαθητής, καὶ ἰδίως τῶν πόλεων, ἔχει ἴδει ἔχιδναν, διὰ ν’ ἀντιληφθῇ τὴν ἔννοιαν τῆς φράσεως; Ἀκούσατε καὶ ἄλλην. (Ἀναγινώσκει): Φώναζε σὰν κατσίκι· ἡ κότα εἶχε τὴ φλωροκίτρινη τραχηλιὰ σὰ χωριάτικο μαντήλι· μπῆκαν στὸ δάσος, ὅπως τὸ σκουλίκι μπαίνει στὸ κάμπο καὶ τὸ σαράκι στὸ ξύλο· μαύριζε σὰν τὸ χράμι ποὺ εἶναι ἀπὸ τράγιο μαλλί...» Ποῖος μαθητὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἢ οἱασδήποτε ἄλλης πόλεως ἢ κωμοπόλεως, μὴ ἔχων ἴδει «χωριάτικο μαντήλι ἢ φλωροκίτρινη τραχηλιὰ» δύναται νὰ κατανοήσῃ τὴν εἰκόνα αὐτήν; Καὶ κατὰ τί θὰ ἐνόει ὀλιγώτερον τὸ μικρὸν παιδίον, ἐὰν ταῦτα ἐγράφοντο εἰς τὴν ἀρχαιοτάτην Ἑλληνικὴν γλῶσσαν τοῦ Ὁμήρου, ἢ ἂν ἤκουε ἀντὶ τῶν λέξεων αὐτῶν τὰ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει): «ἐφώναζεν ὡς αἴξ, ἡ ὄρνις εἶχε τὸν τράχηλον, (ἀντὶ τραχηλιὰ) κίτρινον ὅπως εἶναι τὸ μανδήλιον τῶν χωρικῶν». Καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην ἀπαιτεῖται κατάλληλος ἀνάπτυξις ὑπὸ τοῦ διδασκάλου. Καὶ διατί ὁ διδάσκαλος ν’ ἀσχολῆται μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν χυδαίων λέξεων καὶ νὰ μὴ ἀσχολῆται μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς σημασίας τῶν λέξεων τῆς καθαρευούσης συγχρόνου ἑλληνικῆς γλώσσης; Ἀλλ’ ὁ λόγος αὐτὸς προβάλλεται ὑπὸ τῶν κατὰ τῆς καθαρευούσης, διὰ νὰ συγκαλύψῃ τοὺς πραγματικοὺς σκοπούς των καὶ τὴν συστηματικὴν προσπάθειάν των ὅπως ἐκτοπίσωσιν αὐτὴν ἐξ ὅλων τῶν σχολείων. Τοῦτο καταφαίνεται καὶ ἐκ τῶν βιβλίων, τῶν ὁποίων τὴν διδασκαλίαν κατώρθωσαν λάθρᾳ νὰ εἰσαγάγωσι καὶ εἰς τὸ γυμνάσιον. Ἀκούσατε φράσεις τινὰς πάλιν ἐκ τῶν «Νεοελληνικῶν Ἀναγνωσμάτων» τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον, εἶναι ἐν χρήσει σήμερον εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου. (Ἀναγινώσκει): «...Καὶ γαντζώθηκα ἀπάνω της σὰν νὰ φοβόμουν μὴ μὲ συνεπάρῃ τὸ κῦμα». Λέγουν οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς τοιαύτης γλώσσης ὅτι αὐτὰ εἶναι διηγήματα καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀλλοιωθῶσι. Καὶ διατί νὰ ἐκλέγωνται διὰ τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου διηγήματα τοιούτου γλωσσικοῦ περιεχομένου; Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι αἱ συνέπειαι τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7 τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διδακτικῶν βιβλίων» δὲν πρόκειται νὰ περιορισθῶσι μόνον εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον, καὶ ὅτι τὸ ἐλατήριον ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπέρρευσαν αἱ τοιαῦται διατάξεις, εἶναι ὕπουλον καὶ πονηρόν. Ἀκούσατε καὶ ἄλλην περικοπὴν ἐκ τοῦ αὐτοῦ βιβλίου. (Ἀναγινώσκει): «Παναγιά μου, παλάβωσεν ὁ ἄντρας μου! ἔλεγε. Κ’ ἔταζε λαμπάδες στὴν Τηνιακιά, πήγαινε ξυπόλητη στὰ ξωκλήσια, διάβαζε τὰ ροῦχα μου καὶ στηθοχτυπιόταν μερόνυχτα γιὰ νὰ πείσῃ τοὺς ἅγιους νὰ μὲ φέρουν στὰ λογικά μου». Ἡ λέξις «Τηνιακιά», κ. Ὑπουργέ, μοῦ φέρει εἰς τὴν μνήμην καὶ ἓν ἄλλο γεγονός, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχήν σας. Πρό τινων ἑβδομάδων εὑρέθην εἰς Τῆνον, περιοδεύων ἀνὰ τὰς Κυκλάδας. Ἐκεῖ, ὡς γνωρίζετε, λειτουργεῖ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἓν Γαλλικὸν Σχολεῖον θηλέων,—βλέπετε, ἦλθον αἱ καλογραῖαι τῆς Γαλλίας νὰ διδάξουν καὶ νὰ μορφώσουν τὰς ἑλληνίδας γυναῖκας!—Ὁ σκοπός, βεβαίως, τοῦ σχολείου αὐτοῦ δὲν εἶναι ἡ μόρφωσις τῶν ἑλληνίδων μαθητριῶν κατὰ τρόπον ἑλληνοπρεπῆ. Ἀναμφιβόλως τὰ ἀποτελέσματα τῶν τοιούτων σχολείων, καὶ ἂν δὲν εἶναι ἀπὸ σκοποῦ, εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων εἰς βάρος τοῦ ἐθνισμοῦ μας, τῆς γλώσσης καὶ τῆς θρησκείας μας. Ἐκεῖ ἐπληροφορήθην παρά τινων, καὶ ἀναφέρω τοῦτο ἀπολύτως χρονογραφικῶς, χωρὶς νὰ δύναμαι καὶ νὰ τὸ ἀποδείξω ἐπισήμως, ὅτι Ἑλληνὶς ἐκ Καΐρου ἐστάλη ὑπὸ τῶν γονέων της εἰς τὸ σχολεῖον αὐτό, καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐφοίτα ἐκεῖ ἔμεινεν ὀρφανὴ πατρὸς καὶ μητρός. Ἦτο ἡ μόνη κληρονόμος τῆς πατρικῆς περιουσίας ἐκ δέκα ἑκατομμυρίων φράγκων. Αἱ καλογραῖαι κατώρθωσαν νὰ τὴν προσηλυτίσουν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ν’ ἀφιερώσῃ ὅλην της τὴν περιουσίαν εἰς τὸ σχολεῖον καὶ νὰ παραμείνῃ καὶ ἡ ἰδία ὡς μοναχή. Κατὰ τὴν ἐν Τήνῳ διαμονήν μου δὲν εἶδον μόνον καλογραίας, ἀλλὰ καὶ καλογήρους. Τοῦτο καὶ ἄλλα ἤκουσα ἐκ συζητήσεων. Ἀπεκόμισα ὅμως τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ περιστατικὸν αὐτὸ τῆς ἐκ Καΐρου Ἑλληνίδος εἶναι ἀληθές.

§80Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτή.

§81Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μήπως δὲν λειτουργοῦν παρόμοια σχολεῖα καὶ ἐν Ἀθήναις ἀκόμη; Καὶ εἶναι λυπηρὸν νὰ βλέπῃ τις τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀδιαφοροῦσαν πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως. Ὑπάρχουν ἐν Ἀθήναις καὶ εἰς ἄλλας πόλεις τῆς Ἑλλάδος παρόμοια σχολεῖα πολυτελοῦς ἐμφανίσεως, πολυτελεστάτης ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν πενιχρότητα, ἥτις χαρακτηρίζει τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, ἵνα οὕτω προσελκύουν τοὺς μαθητάς, ἅμα δὲ καὶ τοὺς μικρόνοας καὶ «μοντερνίζοντας» γονεῖς. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον θὰ ἦτο πρέπον ἢ δυνατὸν ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ λειτουργία τοιούτων σχολείων. Θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν δι’ ἀναλόγου διατάξεως, τιθεμένης εἴς τι τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων ἢ εἰς ἰδιαίτερον τοιοῦτον, νὰ ἐξουδετερωθῶσι τὰ σχολεῖα ταῦτα. Καὶ πρέπει νὰ ἐξουδετερωθῶσιν. Εἴμεθα εὐγνώμονες εἰς τὰς καλογραίας καὶ εἰς τοὺς καλογήρους τῆς Γαλλίας. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐκπαιδευτικῶν ὑπηρεσιῶν των. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐκπολιτιστικῶν ἀποστόλων. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι Χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἴσως ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης φιλανθρωπικῆς δράσεως. Ἂς μεταβῶσιν οἱ ἐκπολιτισταὶ οὗτοι εἰς τὴν Ἀφρικὴν καὶ εἰς τὰ βάθη τῆς Ἀσίας, διότι ἐκεῖ ἴσως παρίσταται ἀνάγκη τῆς φιλανθρωπικῆς των δράσεως. Μία διάταξις θὰ ἤρκει νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὸ λυπηρὸν αὐτὸ φαινόμενον. Νὰ θεσπισθῇ ὅτι οἱ Ἕλληνες γονεῖς, ἀποστέλλοντες τὰ τέκνα των εἰς ξένα σχολεῖα, θεωροῦνται ὡς μὴ συμμορφούμενοι πρὸς τὸν νόμον τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι, βεβαίως, ἀπείρως σημαντικώτερον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς συνθέσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς περὶ ὧν πρόκειται διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Εἴδατε ὁποίου γλωσσικοῦ περιεχομένου βιβλία διδάσκονται εἰς τὰ Σχολεῖα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἰσχυρίζεται ὅτι διὰ τῶν διατάξεων αὐτῶν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀναθεώρησις καὶ ἡ ἀποκάθαρσις ὅλων αὐτῶν τῶν βιβλίων ἀπὸ τοὺς μαλλιαρισμοὺς καὶ ὅτι οὕτω θ’ ἀπομείνῃ μόνον ἡ καθομιλουμένη δημοτικὴ γλῶσσα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὸ ἀγαθὸν ἀποτέλεσμα νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴ χρῆσιν τοιούτων βιβλίων. Ἀλλ’ ὁ καθορισμὸς τοῦ γλωσσικοῦ περιεχομένου τῶν νέων βιβλίων ἀπὸ ποῖον θὰ γίνῃ; Τὸ περιεχόμενον θὰ κριθῇ ἀπὸ τοὺς κριτὰς τῶν βιβλίων....

§82Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐφόσον εἶμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αἱ διατάξεις αὗται θὰ ἐφαρμοσθῶσι, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα προσωπικοῦ τῶν κριτικῶν ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας θὰ ὁρίζῃ ὁ Ὑπουργός.

§83Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον εἶσθε σεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὐδεὶς βεβαίως ἀμφιβάλλει, ὅτι ἡ διάταξις περὶ γλωσσικοῦ περιεχομένου τῶν διδακτικῶν βιβλίων θὰ ἐφαρμοσθῇ πιστῶς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶσθε ἰσόβιος Ὑπουργός, εἶναι φυσικόν, ὅπως μετά τινα χρόνον εὑρεθῆτε ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ τότε, ποῖος θὰ προασπίσῃ τὸν σκοπόν σας; Δὲν ἀνταποκρίνεται, κ. Ὑπουργέ, ἡ διάταξις αὕτη εἰς ὅ,τι ἐν νῷ ἔχετε. Οὔτε εἰς αὐτὴν τὴν ἀλλοιωθεῖσαν ἐξ ὑποχωρήσεων πρόθεσίν σας. Ἡ πρόθεσίς σας τώρα εἶναι νὰ καθιερώσητε τὴν δημοτικὴν ἀπηλλαγμένην δῆθεν μαλλιαρισμῶν. Ἀλλ’ οὔτε ἡ μικρὰ αὐτὴ διαφορὰ θὰ ἐπιτευχθῇ, διότι καὶ ἡ διάταξις αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὴν ἰδίαν ἐφαρμογήν, οἵαν εἶχε καὶ ἡ παρομοία καὶ προγενεστέρα αὐτῆς, περὶ τῆς ὁποίας σᾶς ὡμίλησα. Ἡ διάταξις αὐτὴ ἀποτελεῖ ἐπίσημον ὑποχώρησιν ἔναντι τῶν μαλλιαρῶν. Καὶ εἷς φιλόσοφος ἔλεγεν ὅτι: «Οὐδεὶς γνωρίζει ποῦ θὰ καταλήξῃ ἂν ἀρχίσῃ νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὰς λέξεις· δύναται εὐκόλως ἔπειτα νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ εἰς τὰ πράγματα». Καὶ διὰ τῶν ὑποχωρήσεων αὐτῶν δὲν δύνασθε, κ. Ὑπουργέ, νὰ ἐπιτύχητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἐπηγγέλθητε. Δὲν ἄγετε δι’ αὐτῶν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκπαίδευσιν εἰς τὸ ἀρχικὸν αὐτῆς χαράκωμα. Τοὐναντίον τὴν ἀπομακρύνετε ἐκεῖθεν.

§84Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θεωρητικῶς αὐτὰ ποὺ ὑποστηρίζετε εἶναι ὀρθά, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν, μετὰ τὴν ἀποκαλυφθεῖσαν ἐκπαιδευτικὴν πραγματικότητα, οἱαδήποτε Κυβέρνησις ἡ ὁποία θὰ διαδεχθῇ ἡμᾶς, νὰ μὴ θελήσῃ νὰ βελτιώσῃ καὶ συμπληρώσῃ τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς θὰ ἐπιδιώξωμεν, διότι οὐδεὶς δύναται, ἐξ οἱασδήποτε παρατάξεως πολιτικῆς προερχόμενος, νὰ θελήσῃ ποτὲ ν’ ἀνατρέψῃ νόμους, οἱ ὁποῖοι τείνουσι νὰ βελτιώσωσι καὶ ἀνορθώσωσι μίαν ἐκπαίδευσιν, τῆς ὁποίας τὸ κατάντημα ὅλοι, καὶ ἐχθροὶ καὶ φίλοι τοῦ συστήματος, ἀναγνωρίζουσι σήμερον.

§85Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν ἐπιτυγχάνετε τίποτε διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, κ. Ὑπουργέ. Τὸ περιεχόμενον αὐτῆς εἶναι τόσον ἐλαστικὸν καὶ ἐπιδεκτικὸν διαφόρων ἑρμηνειῶν, ὥστε ἡ ἐφαρμογή της, ὡς πρὸς τὸ γλωσσικὸν περιεχόμενον τῶν βιβλίων, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς γλωσσικὰς ἀντιλήψεις τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Σᾶς εἶπα, ὅτι παρομοία διάταξις ὑπῆρχε, μὲ τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς πνεῦμα καὶ τὸ αὐτὸ περίπου γράμμα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφηρμόσθη κατὰ τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν προκειμένην διάταξιν καὶ νὰ ὑποστηριχθῇ βασίμως, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντὸς τοῦ πνεύματος αὐτῆς ὡς αὕτη ἔχει διατυπωθῆ. Καὶ ἔχει αὕτη ὡς ἑξῆς (Ἀναγινώσκει): «Γλῶσσα τῶν ἀναγνωστικῶν δέον νὰ εἶναι ἡ κοινὴ ὁμιλουμένη δημοτική, σύμφωνος ὅμως πρὸς τὸ πανελλήνιον γλωσσικὸν αἴσθημα τοῦ προφορικοῦ λόγου καὶ πρὸς τὰ διὰ τῶν δημοτικῶν ἀσμάτων καὶ τῶν ἔργων τῶν μεγάλων νεωτέρων ποιητῶν καὶ πεζογράφων προβαλλόμενα πρότυπα, ἀπηλλαγμένη κατὰ κανόνα ἰδιωματισμῶν ἢ ἀρχαϊσμῶν, τῶν δὲ τῆς καθαρευούσης ἄνευ δημοτικισμῶν, ἁπλῆ τὴν σύνταξιν καὶ μικροπερίοδος». Δηλαδή, ὡς κριτήριον τοῦ γλωσσικοῦ περιεχομένου τῶν διδακτικῶν βιβλίων θὰ χρησιμεύσουν καὶ τὰ ποιήματα τῶν νεωτέρων ποιητῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν θὰ διαμορφωθῇ ἡ γλῶσσα. Ἀλλὰ οἱ νεώτεροι ποιηταί μας κύρους, ἔχουσι γράψει εἰς διαφόρους γλώσσας. Ἄλλοι ἔχουσι γράψει εἰς καθαρεύουσαν καὶ ἄλλοι εἰς ὑπερδημοτικήν. Καὶ ἑπομένως, τίνος ἔργου γλωσσικὸν περιεχόμενον θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῶν ἀντιλήψεων, τὰς ὁποίας ἔχουσι ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος τὰ μέλη τῶν ἑκάστοτε ἐπιτροπῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἕνα ἐκ τῶν νεωτέρων ποιητῶν μας, ὁ ὁποῖος ἔχει γράψει ποιήματα εἰς ἀκατανόητον γλῶσσαν ὡς ἐκ τῆς ὑπερδημοτικότητός της. Εἶναι δὲ οὐ μόνον καλῆς φήμης διὰ τὸ ποιητικόν του πνεῦμα, ἀλλὰ καὶ πολὺ συμπαθὴς ὡς Ἕλλην πατριώτης.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖος εἶναι;

§87Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς τὸν εἴπω ἀφοῦ ἀναγνώσω ἓν ἐκ τῶν ποιημάτων του, καὶ ἂν ἐννοήσητε μίαν γραμμὴν ἢ μίαν λέξιν, τότε ἐγὼ θὰ ἔχω ἄδικον καὶ θ’ ἀναιρέσω ὅλα ὅσα εἶπον ἀπασχολῶν ὑμᾶς ἐπὶ τόσην ὥραν. (Ἀναγινώσκει). «Τὸν κυνηγὸ σὰ σκότωσε προβῆκε ἡ λωτομάτα μὲς σὲ ρουμάνια ἔρμα, φριχτά, τζιτζιριστά, γεμάτα λιόντες, καπλάνια, τίγριδες, βουβάλια, ἀρκοῦδες, λάφια, μ’ ἀρίφνητα πετούμενα, μ’ ἄγριων κλεφτῶν ἐσνάφια, πήχτρα ἀπὸ σαλοφιλουριὲς καὶ μπαμπουκαλαμῶνες, ἀπὸ γριολέες, ἀγριοσυκιὲς κι’ ἀμπανοζιοδεντρῶνες, μαζὶ μὲ κομιδόδεντρα, κατάππες, τερμινιάλες, μ’ ἀρτζοῦνες καὶ μὲ μέλεγες, νταλθέργες καὶ σαλμάλιες, ροδομηλιές, μαγγόδεντρα, λῶδρες, γαντζιές, παντμάκες, σάλες καὶ σπανοκάλαμα, καδάμπες, κι’ ἀμαλάκες, πλάξχες καὶ κουβαροσουκιὲς καὶ τζιντζιφιὲς μπανάνες, πλήθιες κ’ ἰνδοπορτοκαλιές, μαζῆ καὶ μπουχανάνες, πλατύφυλλες καὶ φοινικὲς πολλὲς καὶ χαριτάκια μυρόβολα καὶ χουρμαδιὲς καὶ πλίθια βιφιτάκια.» Τὸ ποίημα αὐτό, ἀπὸ τὸ ὁποῖον οὔτε ὑμεῖς οὔτε ἐγὼ ἀντελήφθημεν τίποτε, καὶ τὸ ὁποῖον, ὡς εἴδατε, μετὰ δυσκολίας ἀνέγνωσα, ἔχει γραφῆ, ὡς σᾶς εἶπον, ἀπὸ συμπαθέστατον ποιητὴν καὶ πατριώτην, καὶ ἂν ἐτύγχανε νὰ εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, περὶ τῆς ὁποίας προβλέπει τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, δὲν θὰ ἠδυνάμην οὔτε ἐγὼ νὰ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν καθιέρωσιν μιᾶς τοιαύτης γλώσσης, ἐὰν ἤθελα νὰ συμμορφωθῶ πρὸς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῆς περὶ ἧς πρόκειται διατάξεως. Εἶναι δὲ ὁ ποιητὴς οὗτος ὁ Μαβίλης. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἴχατε τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀναγνώσω καὶ ἄλλο ποίημα ἑνὸς ἀπὸ τοὺς σημερινοὺς «ποιητές». Ἐμφανίζεται καὶ αὐτὸς ὡς θέλων νὰ κατέχῃ θέσιν ἐν τῇ φιλολογικῇ κινήσει τῆς ἐποχῆς.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα, νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§89Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ἀναγινώσκει). Φυσομανᾶ ὁ βορηᾶς δριμόχολος. Καὶ στὸ κανάλι καράβι πρύμα ἀρμένιζε μὲ ἀμπάσα μούδα γάπια Κι’ ἐδῶθε ἡ ρεποθέμελη τοῦ Γενοβέζου ἡ τάπια μὲς ἀπ’ τῆς ἄφρας τὸν ἀχνὸ φαντάζει σὰν ὀπάλι Κι’ εἶδα ξανθὸ ναυτόπουλο, τὸν ἴδιο ἐμένα πάλι σὰν ἀψηφοῦσα τὸν χιονιὰ μπουρίνια καὶ δρολάπια» Καὶ ἕπεται συνέχεια παρομοίων λέξεων. Καὶ ὁ «ποιητὴς» αὐτὸς εἶναι διευθυντὴς τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης.

§90ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§91Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ Τσιριμῶκος.

§92Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε τώρα μίαν ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ δημοτικιστὰς ἢ μαλλιαρούς, ὅπερ δὲν εἶναι ἀπίθανον, ἀποτελουμένην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Δελμοῦζον, ἀπὸ τὸν ἐντιμότατον κ. Γληνόν, ἢ ἀπὸ ἄλλα μέλη τῆς χορείας τῶν διαφόρων Μανώληδων. Τί θὰ λάβῃ κριτήριον τῆς γλώσσης τῶν βιβλίων; Ἀσφαλῶς τὰ ποιήματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ ὄχι, βεβαίως, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν σεῖς καὶ ἐγώ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, προκειμένου νὰ κρίνωμεν μεταξὺ ποιημάτων φήμης ποιητῶν. Καὶ διὰ νὰ ἐξηγηθῶ σαφέστερον, θὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ ἕτερον ποίημα, παλαιοτέρου ὀλίγον ποιητοῦ, γράψαντος εἰς εὔηχον καὶ εὐνόητον Ἑλληνικὴν διὰ νὰ ἴδητε τὴν διαφοράν. Ἀπὸ τὰ ποιήματα τοῦ Ἀλεξάνδρου Σούτσου. (Ἀναγινώσκει): Χώρα μεγαλοφυΐας εἰς τοὺς κόλπους σου τὸ πάλαι, Ὦ πατρίς μου, αἱ ἰδέαι ἀνεβλάστανον μεγάλαι. Καὶ τυραννοκτόνων ξίφος κρύπτοντες εἰς τὰς μυρσίνας Οἱ Ἁρμόδιοι ἠνώρθουν ἰσονόμους τὰς Ἀθήνας. Ἄλλοτε Θεοὶ ἐπάτουν τὰ ἐδάφη σου, καὶ θείαν «Ἕως σήμερον ἡ γῆ σου ἀναδίδει εὐωδίαν Καὶ ἡ αὔρα τοῦ Ζεφύρου Ψιθυρίζει τὴν ἀρχαίαν μελῳδίαν τοῦ Ὁμήρου». Εἶναι ἢ δὲν εἶναι νοητὴ τοῖς πᾶσιν ἡ γλῶσσα αὐτή; Ὑπάρχει ποίημα πλέον εὔληπτον καὶ εἰς τὸν πλέον ἀγράμματον Ἕλληνα καὶ εἰς τὸν πλέον κατωτέρας διανοητικότητος μαθητήν;

§93Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τοῦ Βαλαωρίτη γιατὶ δὲν μᾶς διαβάζετε κανένα;

§94Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Βαλαωρίτης ἔγραψεν εἰς τὴν πραγματικὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἡ γλῶσσά του. Ὁ ποιητὴς δύναται, ποιητικῇ ἀδείᾳ, νὰ χρησιμοποιῇ καὶ λέξεις, αἵτινες δὲν δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν ὡς γραπτὸς λόγος εἰς τὸ σχολεῖον. Ἢ μὴ τυχὸν φρονεῖτε ὅτι ἡ γλῶσσα τοῦ ποιητοῦ δύναται νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰ σχολεῖα καὶ νὰ διδάσκεται ὡς γραπτὸς λόγος; Καὶ κατ’ ἀντίθεσιν καὶ σύγκρισιν πρὸς τὴν γλῶσσαν τοῦ Ἀλεξάνδρου Σούτσου, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἐπὶ τῷ ἀκούσματι μετὰ μειδιάματος σαρκαστικοῦ ὑπεδέχθησαν τινὲς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι ὁ Σοῦτσος δὲν παρεσύρθη, καὶ δὴ ἔκτοτε, ἀπὸ τὴν νοσηρὰν προοδευτικότητα, ἀκούσατε καὶ ὀλίγους στίχους ἑνὸς θύματος τοῦ ῥεύματος αὐτοῦ. (Ἀναγινώσκει): Καὶ σκήνια μὲ τ’ ἀσκιανὰ ξωτικὰ μπαλκόνια καὶ γιὸς ἀλοῆς σέπεται τὸ λειψὸ φεγγάρι καὶ τὰ διανέμα τὰ βιγγίζει ἀπ’ τὰ οὐράνια». Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ συγγραφεὺς τοῦ φιλολογικοῦ αὐτοῦ μαργαρίτου εἶναι φήμης ποιητής. Ὁ Μαβίλης ὅμως καὶ ὁ Σοῦτσος εἶναι φήμης ποιηταί. Τίνος ἐκ τῶν δύο ἡ γλῶσσα θὰ ληφθῇ ὡς πρότυπον; Εἶναι καταφανὲς ὅτι ἡ διάταξις περὶ γλώσσης, οὐ μόνον δὲν θὰ εἰρηνεύσῃ τοὺς ἀντιφρονοῦντας ἐπὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, οὐ μόνον δὲν θὰ εἶναι ὑπὲρ τῆς καθαρευούσης, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνοίγει καὶ πάλιν τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν μαλλιαρήν. Δὲν δύνασθε λοιπόν, ν’ ἀφίσητε ἀτροποποίητον τὴν διάταξιν αὐτήν. Εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχετικὴν τροποποίησιν, δι’ ἧς νὰ καθιεροῦται δι’ ὅλα τὰ σχολεῖα ἡ σημερινὴ καθαρεύουσα Ἑλληνικὴ γλῶσσα ὡς αὕτη γράφεται εἰς τὰ δημόσια ἔγγραφα καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας. Εἶναι ὁ μόνος τρόπος νὰ ἐξυπηρετηθῇ ὁ σκοπός, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ὁ ὁποῖος ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποσκοράκισιν τῆς μαλλιαρῆς. Νὰ διδάσκεται καὶ εἰς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον ἡ γλῶσσα, ἥτις ἐδιδάσκετο ὅταν καὶ σεῖς εἶσθε μαθητής. Νὰ εἰσαχθῇ ἀπὸ τὴν πρώτην τάξιν ἡ εὔληπτος, ἡ ἁπλῆ, ἡ πανταχοῦ ἐν χρήσει ἑλληνικὴ καθαρεύουσα γλῶσσα.

§95Γ. ΣΤΡΙΓΚΟΣ. Ἀπὸ τὴν πρώτην τοῦ δημοτικοῦ;

§96Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπαντῶ εἰς τὸν διακεκριμένον ἔμπορον ἐκ Πειραιῶς καὶ ἔντιμον συνάδελφον κ. Στρῖγκον, ἐρωτῶν αὐτόν, ἐὰν καθιερώσητε τὴν γλῶσσαν τῶν ἀχθοφόρων καὶ τῶν ὀψοκομιστῶν, εἰς ποίαν γλῶσσαν θὰ διεξάγηται ἡ ἐμπορικὴ ἀλληλογραφία; Ἀλλά, κύριε Ὑπουργέ, ἐὰν ἀφίσητε ἀνοικτὴν τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ διάταξις αὐτή, ἀσφαλῶς θὰ ἐπανέλθωσι μετά τινα χρόνον ἐν χρήσει τὰ βιβλία, τῶν ὁποίων περικοπὰς σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ οὕτω θὰ καθιερωθῇ ὁριστικῶς ἡ γλῶσσα αὐτῶν, διότι, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἄλλοτε Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας κ. Γληνός, «τὰ παιδιὰ μόνα τους θὰ σιχαθοῦν τὴν καθαρεύουσα, ἐὰν ὑποχρεωτικὰ τὴν συναντήσουν στὸ Γυμνάσιο». Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐρωτῶ, ποίαν γραμματικὴν θὰ ἔχῃ ἡ γλῶσσα αὐτή; Δὲν ὑπάρχει γλῶσσα χωρὶς γραμματικοὺς κανόνας. Ἐπὶ ποίων γραμματικῶν κανόνων θὰ βασίζεται ἡ γλῶσσα αὐτή; Λέγουσιν οἱ κοπτόμενοι ὑπὲρ τῆς τοιαύτης γλώσσης, ὅτι ἡ γραμματικὴ θὰ διαμορφωθῇ μόνη της! Ἐν τῷ μεταξὺ ἔχουν ἐπινοήσει μερικὰς γραμματικάς, τῶν ὁποίων τὸ περιεχόμενον προκαλεῖ τὸν γέλωτα. Ἀκούσατε, κύριοι βουλευταί, μαργαρίτας φιλολογικοὺς καὶ γραμματολογικοὺς ἀπὸ μίαν γραμματικήν, ἡ ὁποία εἶναι, ὡς φαίνεται, προωρισμένη νὰ διαμορφώσῃ ὁριστικῶς τὴν γλῶσσαν τῶν Ἑλλήνων. (Ἀναγινώσκει). «Γραμματικὴ τῆς Ρωμέϊκης γλώσσας» τοῦ Φιλήντα. Εἰς τὴν 6ην σελίδα. «Φθόγγοι ἄτριφτοι ἢ λέφτεροι, μισότριβοι καὶ τριβόμενοι!» Δηλαδή: φωνήεντα, ἡμίφωνα, σύμφωνα. Ἰδοὺ ποῦ θὰ ὁδηγήσῃ ἡ διάταξις περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Περὶ αὐτοῦ ἔχομεν καὶ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος. Κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν καθιερούμενα τὰ αἰσχρουργήματα αὐτὰ ὡς κανόνας τῆς γραμματικῆς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. (Ἀναγινώσκει). «Τὰ τριβάμενα σύμφωνα διαιροῦνται εἰς μπροστινά, μεσιανὰ καὶ πισινά». Δηλαδή: Χειλεόφωνα, ὀδοντόφωνα καὶ οὐρανισκόφωνα. Σελ. 58 «χασιτονιὰ» (=ἔγκλισις τόνου). Σελ. 60 «ἀλλαξοτυπιά». Σελ. 66 «μαλάκωμα» (=ὑγρότης τῶν φθόγγων). Σελ. 224 «Τὸ πολὺς εἶναι λειψὸ ἐπίθετο (=στερεῖται πτώσεων). Σελ. 264 «ἀνταμωτὲς ἀντωνυμίες» (=συσχετικαὶ ἀντωνυμίαι). Σελ. 386 «ξετύλιγμα» (=ἐξέλιξις). Σελ. 393 «συγκόλλησις» (=σύνθεσις). Σελ. 402 «Τονισμὸς τῶν συγκολλημένων». Σελ. 408 «προκόλλημα» (=πρόθεσις). Ἀκούσατε καὶ μίαν φράσιν ἐκ τῆς γραμματικῆς αὐτῆς διὰ νὰ λάβητε ἰδέαν τοῦ γλωσσικοῦ περιεχομένου της. Σελ. 497: «οἱ λέξες αὐτὲς ντοπιστήκανε καὶ δὲν ἀπλοχωρέσανε στὴ γλῶσσα, μὰ τὸ προκόλλημά τους θεωρήθηκε μαλακὸ καὶ ταιριάζει μὲ κάθε θηλυκό!». Ἐννοεῖ τὰς λέξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖα, ἔχουσιν ὑποκοριστικὴν κατάληξιν –ίτσα κλπ. κλπ. Εἰς αὐτὴν τὴν γραμματικὴν θὰ καταλήξωμεν σὺν τῷ χρόνῳ, ἐὰν παραμείνωσιν ὡς ἔχουσιν αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7 τοῦ νομοσχεδίου.

§97Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀπὸ τὸ 1911 διαβάζονται αὐτὰ εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς.

§98Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀκόμη δὲν ἐπείσθητε! Ἐπανέλθετε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, εἰς τὸν προοδευτικὸν συντηρισμὸν καὶ ἀφίσατε τὴν νοσηρὰν προοδευτικότητα δι’ ἄλλους. Θὰ τερματίσω τὸν λόγον, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἐξαντλεῖται ὅσον δήποτε καὶ ἂν ἀγορεύσω. Ἐκτὸς τούτου ὁ χρόνος δὲν μοῦ ἐπιτρέπει νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ πλέον. Θὰ ἤθελα μόνον νὰ ἐρωτήσω, καὶ ἔχω τὴν περιέργειαν νὰ μάθω, ἐὰν ὑπάρχῃ τις ἐξ ὑμῶν ὅστις νὰ φρονῇ ὅτι ὁ λαός, ὁ χωρικός, ὁ λεμβοῦχος, ὁ ποιμήν, ὁ ἐργάτης καὶ ὁ πάσης διανοήσεως καὶ μορφώσεως Ἕλλην, ἐννοεῖ εὐχερέστερον τὴν γλῶσσαν τῶν ποιητῶν, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέγνωσα, ἀπὸ τήν γλῶσσαν τῶν ἐφημερίδων, τῶν δημοσίων ἐγγράφων, τὴν γλῶσσαν τοῦ βήματος καὶ τοῦ ἄμβωνος; τὴν γλῶσσαν τοῦ Μαβίλλη ἀπὸ τὴν γλῶσσαν τοῦ Σούτσου; ὑπάρχει τις ὅστις νὰ μὴ παραδέχεται ὅτι ὁ χωρικὸς ἐννοεῖ τὴν καθαρεύουσαν καὶ προσπαθεῖ νὰ χρησιμοποιῇ αὐτήν; ἐνῷ οὔτε πόρρωθεν ἐννοεῖ τὴν γλῶσσαν «μεγάλων» τινῶν ποιητῶν ἐκ τῶν νεωτέρων; Καὶ διατὶ νὰ μὴ καθιερωθῇ εἰς ἅπαντα τὰ σχολεῖα ἡ γλῶσσα αὐτή; Διὰ ποῖον λόγον θὰ ἠθέλομεν ν’ ἀποσκορακίσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν διὰ τῆς ὁποίας ἐδημιουργήθη εἷς ἄφθαστος κόσμος διανοήσεως καὶ πολιτισμοῦ, ὅστις ἀποτελεῖ ἕνα διανοητικὸν φάρον ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος; Καὶ διὰ ποῖον σκοπὸν θέλομεν νὰ συντρίψωμεν, ἔστω καὶ τὸν ἀσθενῆ αὐτὸν κρῖκον, τὸν συνδέοντα ἡμᾶς πρὸς τὸν κόσμον ἐκεῖνον; Δὲν ἔχω πάθει, Κύριοι, ἀπὸ προγονοπληξίαν, ἀλλ’ εὑρίσκω ἐγκληματικὴν τὴν προσπάθειαν τῶν θυμάτων τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος, ὅπως καταστρέψωσι τὸ ὑπέροχον γλωσσικὸν οἰκοδόμημα, διὰ τὸ ὁποῖον τόσοι αἰῶνες ἐχρειάσθησαν, νὰ καταστρέψωσι τὴν γλῶσσαν ἀπὸ τὸ λεξιλόγιον τῆς ὁποίας καὶ οἱ ξένοι ἀκόμη προσπορίζονται τοὺς ἐπιστημονικούς των ὅρους. Ἀλλ’ ἀντ’ αὐτῆς, τί ἤθελον καθιερώσει ὡς κοινὴν τῶν Ἑλλήνων γλῶσσαν; Δημοτικὴ λέγεται ἡ λαλουμένη ἀπὸ τὸν «δῆμον», ἀπὸ τὸν λαόν. Τί θὰ παραδεχθῶμεν ὡς κοινὸν μέσον συννενοήσεως; Τὸ «ἴντα κάνεις» τοῦ Κρητικοῦ, τὸ «ξὲρς» τοῦ Ἀκαρνᾶνος, τὸ «κυπρί» τοῦ Κυπρίου ἢ τὸ «κουδοῦνι» τοῦ Ἀρκάδος; Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ δημοτικὴ ἡ ὁποία θὰ καθιερωθῇ; Τίνος μέρους τῆς Ἑλλάδος τοπικὴ διάλεκτος ἢ γλωσσικὸν ἰδίωμα; Ἡ μόνη γλῶσσα ἡ ὁποία εἶναι γενικῶς καὶ εὐχερῶς ἀντιληπτὴ παρ’ ὅλων καὶ ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν πυρῆνα πέριξ τοῦ ὁποίου ἀνατρέφεται ὁ Ἑλληνισμός, εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ καθαρεύουσα, ἡ γλῶσσα ἡ Ἐθνική. Κύριοι Συνάδελφοι, μὴ παρασύρεσθε καὶ σεῖς ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς νοσηρᾶς προοδευτικότητος. Σώσατε τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν διὰ τῆς ὁποίας ἔδρασε καὶ ἐμεγαλούργησεν ὁ Ἑλληνισμός. Ἐστὲ Ἕλληνες καὶ περιφρουρήσατε τὰ Ἑλληνικὰ ἰδεώδη. (Χειροκροτήματα ἀπὸ ὅλην τὴν αἴθουσαν).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεταξᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§100Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὁ λόγος, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὸν ὁποῖον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, εἶναι διότι παρετήρησα καθ’ ὅλην ταύτην τὴν συζήτησιν, ὅτι παρενοήθη ἀπὸ τοὺς λαβόντας τὸν λόγον ὁ χαρακτήρ, ὁ ἀκριβὴς χαρακτὴρ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῆς Παιδείας. Ὅσοι παρηκολουθήσατε τὰς γενομένας ἀγορεύσεις, θὰ ἀντελήφθητε τὸν μὲν ἕνα λέγοντα: Δὲν μᾶς ἐφέρατε νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ διορθώνεται ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς παιδείας. Τὰ νομοσχέδιά σας δὲν ἀποβλέπουν εἰς τοῦτο, δὲν ἀποβλέπουν εἰς ἐκεῖνο, δὲν διορθώνουν ὅλον τὸ κακόν, τὸ ὁποῖον νομίζομεν ἢ ἀντιλαμβανόμεθα ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν παιδείαν. Τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι αἱ ἀντιλήψεις ἐπὶ τούτῳ εἶναι διάφοροι, διότι ὑπάρχουν προαγορεύσαντες, οἱ ὁποῖοι θεωροῦν κακὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ ἄλλοι θεωροῦν καλόν. Ὑπάρχουν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ φέρῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἀνατραπῇ ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωροῦν οἱ ἄλλοι καλόν, οἱ δὲ ἄλλοι ζητοῦν νὰ ὑποβάλῃ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νομοσχέδια διὰ νὰ ἀνατρέψῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωροῦν κακόν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐθεώρουν οἱ ἄλλοι καλόν. Συγχρόνως μᾶς λέγουν: Διατὶ κύριοι, δὲν μᾶς φέρετε νομοσχέδιον διὰ μίαν ἑνιαίαν ὁλικὴν ἀποκέντρωσιν εἰς τὴν Παιδείαν; Ἀλλά, κύριοι, ἀκόμη δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας, μελετημένην ἀπὸ πολλοῦ καὶ νομοθετημένην, καὶ ζητοῦμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν τῆς Παιδείας καὶ νὰ παραχωρήσωμεν μάλιστα τὸν ἔλεγχον τῆς Παιδείας εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς ἐνδιαφερομένους γονεῖς. Συγχρόνως, μὲ τὴν εὐκολίαν τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ἡ γλῶσσα μας καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι γλῶσσαι τῶν παραβολῶν καὶ τῶν μεταφορικῶν εἰκόνων, ζητοῦν νὰ ἀποδείξουν τὰ τρωτὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Καὶ λέγουν π. χ. πῶς ἀρχίσατε ἀπὸ τὴν κορυφὴν τοῦ οἰκοδομήματος, ἐνῶ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσητε ἀπὸ τὰ θεμέλια; διότι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ἡ κορυφή. Καὶ πραγματικῶς ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς οἰκίας, διότι οἰκία εἶναι ἡ παιδεία. Βεβαίως πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κτίζῃ κανεὶς ἀπὸ τὴν κορυφὴν τῆς οἰκίας καὶ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὰ θεμέλια; Θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὰ θεμέλια διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν κορυφήν. Ἀλλάξατε τὴν εἰκόνα καὶ θεωρήσατε ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δὲν εἶναι ἡ κορυφή, διότι παίζομεν μὲ τὴν λέξιν «κορυφήν». Ὑποθέσατε ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι κορυφή, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἡ βάσις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ οἰκοδομήματος, καὶ ἀλλάζει ἀμέσως ἡ εἰκών. Καὶ ἰδοὺ ὅτι οἰκοδομοῦμεν ἀπὸ τὴν βάσιν καὶ βαίνομεν πρὸς τὰ ἄκρα. Ὥστε βλέπετε ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα καὶ αἱ ἄλλαι κατηγορίαι κλπ, πόσον εἶναι ἀσθενῆ. Ἠκούσαμεν ἄλλους λέγοντας ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα συνταράσσουν ὁλόκληρον τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα καὶ πρόκειται νὰ ἀνατρέψουν τὸ πᾶν. Ἄλλοι μᾶς λέγουν: τὰ νομοσχέδιά σας δὲν ἀποβλέπουν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀλλάξουν δύο πρόσωπα· ματαιοπονεῖτε κουράζοντες τὴν Βουλήν. Ἄλλοι μᾶς λέγουν ὅτι τὰ νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν ἀπὸ ἁπλοῦν κομματικὸν ὑπολογισμὸν — δὲν πειράζει, τὸ μνημονεύω χωρὶς πάθος καὶ χωρὶς μῖσος — δὲν ἠμπορέσατε νὰ διορίσετε μερικοὺς φίλους σας, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπεβάλατε τὰ νομοσχέδια αὐτά. Ὁ τρόπος οὗτος τῆς ἀντιλήψεως τῶν νομοσχεδίων, βεβαίως μᾶς ἄγει εἰς πλῆρες ἀπροχώρητον, καὶ δι’ αὐτὸ ἔλαβα τὸν λόγον διὰ νὰ σᾶς εἴπω ἀκριβῶς τὰς ἀντιλήψεις μας, διότι εὑρισκόμενος ἐν τῇ κυβερνήσει καὶ ὢν συνάδελφος τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω ποῖος εἶναι ὁ σκοπὸς καὶ ὁ χαρακτὴρ τῶν νομοσχεδίων. Συγχρόνως δὲ νὰ ἀπαντήσω εἰς πολλὰς ἄλλας μομφάς, ὅτι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ αἰτουμένη ψήφισις τῶν νομοσχεδίων εἶναι καταναγκασμὸς κατὰ τοὺς μέν, ἐκβιασμὸς κατὰ τοὺς δέ, συμβατικότης κατὰ τοὺς ἄλλους. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, κ. βουλευταί, τὰ ὁποῖα ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, εἶναι, ἁπλούστατα, μία συνθήκη εἰρηνεύσεως. Ἀκριβῶς αἱ ἀντιθέσεις τὰς ὁποίας βλέπετε εἰς αὐτὰ — καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὑπάρχουν, καὶ θὰ σᾶς τὸ εἴπῃ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας — ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δυσκολεύεσθε νὰ ἐννοήσητε καὶ τὰ ἀποδίδετε εἰς τὸ ἕνα καὶ εἰς τὸ ἄλλο, εἶναι ἀκριβῶς αἱ ἀντιθέσεις αἱ ἰσορροπούμεναι διὰ τῆς εἰρήνης καὶ αἱ ὁποῖαι ἀντανακλῶνται εἰς τὴν συνθήκην εἰρηνεύσεως, αἱ ἀντιμαχόμεναι ἰδέαι, αἱ εὑρίσκουσαι τὸν μεταξὺ αὐτῶν συμβιβασμόν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, καὶ τὸ γνωρίζετε ὅλοι σας, ὅτι διήλθομεν μίαν περίοδον μακρῶν δεκαετηρίδων ὀξείας ἀντιθέσεως εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικόν, εἰς τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης, ἀντιθέσεως, ἡ ὁποία πολλάκις ἔφθασεν εἰς ὀξύτατον σημεῖον, καὶ ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ περιεπλάκη, προσηρμόσθη, ἐνεπλάκη εἰς τὰς πολιτικὰς ἡμῶν ἔριδας, αἱ ὁποῖαι ἔφθασαν καὶ αὐταὶ εἰς ὀξύτατον σημεῖον, οὕτως, ὥστε ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἔρις νὰ παροξύνῃ τὰς πολιτικὰς ἔριδας καὶ νὰ δέχεται ἐξ αὐτῶν ἔτι μεγαλειτέραν ὀξύτητα. Ἐφθάσαμεν οὕτω εἰς τὸ σημεῖον ὥστε νὰ μὴ δύναται ὁ ἕνας νὰ συναντήσῃ τὸν ἄλλον εἰς μίαν αἴθουσαν ἢ εἰς ἕνα μικρὸν περίπατον καὶ νὰ μὴ ἀρχίσῃ μεταξύ των ἔρις διὰ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα, ἢ εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε καὶ φίλοι ἀκόμη, νὰ διακόπτουν τὰς σχέσεις των διὰ τὰς ἐκπαιδευτικὰς ἢ τὰς γλωσσολογικὰς ἔριδας. Ἐφθάσαμεν ἕνεκα τῆς ἀντιθέσεως εἰς κατάστασιν ἀληθοῦς ἀλληλοδιωγμοῦ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἄνθρωποι, ἄξιοι καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ἀπεσκορακίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀντιθέτων των. Ἔφθασαν οἱ ἀλληλομαχοῦντες ἀκόμη περισσότερον, εἰς τὰς ἄκρας ἰδέας καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ἄκρας ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἔβλαψαν πολλαχῶς τὴν ἑλληνικὴν νεολαίαν. Δὲν ἀνήκω βεβαίως εἰς τὴν ἑλληνικὴν νεολαίαν, ἀλλὰ κἄποτε ὑπῆρξα καὶ ἐγὼ νέος, καὶ ἐνθυμοῦμαι πόσον αἱ ἄκραι ἰδέαι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔβλαψαν τὰς ἀντιλήψεις μας. Εἰρηνεύσαμεν εἰς τόσα ἄλλα πράγματα· ἔπρεπε νὰ μὴ εἰρηνεύσωμεν καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα; Ἔπρεπε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἐξακολουθῇ νὰ μᾶς συνταράσσῃ; Καὶ ἀντελήφθητε ἐκ τῶν συζητήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκ τῶν ὑπερβολῶν καὶ τῶν ὑπερβάσεων, τῶν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, πόσον μᾶς συνταράσσει. Ἔπρεπε νὰ μὴ εἰρηνεύσωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ ἀφίσωμεν τὴν μέλλουσαν γενεὰν ἐκτεθειμένην εἰς ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀνταγωνισμοὺς καὶ ὀξυτάτας ἀντιθέσεις καὶ διαμάχας καὶ ἐξάρθρωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι τὸ μοιραῖον ἀποτέλεσμα; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἰρηνεύσωμεν δὲν ἔπρεπεν ὁ εἷς νὰ ὑποτάξῃ τὸν ἄλλον, διότι τότε δὲν ὑπάρχει συνθήκη εἰρήνης. Εἰρηνικὴ συνθήκη εἶναι νὰ παραδεχθῶμεν ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν δεκτὰ παρ’ ἀμφοτέρων, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐδεχόμεθα ἐὰν εἴμεθα μόνοι, ἄνευ τῶν ἄλλων, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκτά, ἐφόσον θέλομεν νὰ παύσωμεν τὸν ὀλέθριον ἀγῶνα, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι δεκτὰ μέχρι τοῦ σημείου, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ὁ εἷς νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸν ἄλλον. Ἰδοὺ ὁ ἀληθὴς χαρακτὴρ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν, εἶναι γεμάτα ἀπὸ ἀντιθέσεις καὶ ἀντιφάσεις. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον προχωροῦν παραπέρα. Ὁ εἷς λέγει ὅτι τὸ νομοσχέδιον παραλείπει ἐκεῖνο, ὁ ἄλλος ὅτι παραλείπει τὸ ἄλλο. Ε! κύριοι, ἔτσι εἶναι αἱ συνθῆκαι τῆς εἰρήνης. Ὅλαι αὐτὸν τὸν χαρακτῆρα ἔχουν. Καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι εἶναι τοιαῦτα τὰ νομοσχέδια ταῦτα — τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι καὶ τελείως ἀκριβὲς κατὰ τὴν πεποίθησίν μου — σᾶς λέγω: ἔτσι εἶναι αἱ συνθῆκαι τῆς εἰρήνης. Θὰ σᾶς ἀναφέρω παράδειγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι πασίγνωστον εἰς τὴν ἱστορίαν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους — ὄχι τοὺς νεωτάτους — κατὰ τὸν 17ον αἰῶνα, εἶχε λάβει χώραν μία τρομερὰ θρησκευτικὴ διαίρεσις, ἡ ὁποία εἶχε φθάσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἐπηκολούθησαν διωγμοὶ τῆς μιᾶς μερίδος κατὰ τῆς ἄλλης, τῶν πολλῶν μερίδων μεταξύ των ἀλληλοδιωκομένων, θανατώσεις, ἀπαγχονισμοί, τουφεκισμοὶ καὶ μύριαι ὅσαι ἐξοντώσεις. Ἐννοῶ τὴν πολιτικὴν περιπλοκήν, ἥτις ἔπαυσε τῷ 1688 Κατώρθωσαν ἐπὶ τέλους οἱ Ἄγγλοι νὰ εὕρουν μίαν ἡσυχίαν πολιτικὴν καὶ μίαν δυναστικὴν ἐκπροσώπησιν αὐτῆς, τὴν δυναστείαν τῆς Ὀράγγης. Κατόπιν τούτου ἐψηφίσθη ὁ περιβόητος νόμος «περὶ ἀνοχῆς». Ὅσοι ἔχετε καταγίνει εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἱστορίαν, θὰ γνωρίζετε τὸν περιβόητον νόμον περὶ ἀνοχῆς, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθη τέρμα εἰς τὸν πολιτικοθρησκευτικὸν ἐμφύλιον ἀγῶνα. Ἤθελα νὰ σᾶς διαβάσω τί περὶ τοῦ νόμου τούτου τῆς ἀνοχῆς λέγει εἷς ἐκ τῶν μεγαλυτέρων Ἄγγλων ἱστορικῶν. (Ἀναγινώσκει). «Ὁ νόμος περὶ ἀνοχῆς προσεγγίζει εἰς τὸ ἰδανικὸν πρότυπον ἀγγλικοῦ νόμου. Εἰς πάντα νομομαθῆ, κάτοχον τῆς θεωρίας τῆς νομοθεσίας, ἀλλὰ μὴ γνωρίζοντα ἀκριβῶς ὁποῖαι ἦσαν αἱ αἱρέσεις καὶ αἱ φατρίαι, αἱ διαιροῦσαι τὴν Ἀγγλίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Ἐπαναστάσεως, ὁ νόμος οὗτος ἤθελε φανῆ χάος ἀντιφάσεων καὶ ἀτοπιῶν, κατώτερος ὢν πάσης ἐπικρίσεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, ἢ καὶ μιᾶς οἱασδήποτε εἴτε ὀρθῆς, εἴτε ἐσφαλμένης ἀρχῆς..... Διὰ τοῦ τοιούτου ἐν τούτοις ἀντιφατικοῦ νόμου κατωρθώθησαν, ὅσα πιθανῶς δὲν θὰ κατωρθοῦντο, ἂν συνετάσσετο μετὰ τῆς μεγίστης δεξιότητος καὶ ἀκριβείας ὑπὸ τῶν περιφανεστάτων θεωρητικῶν πολιτειολόγων. Ὅτι αἱ διατάξεις αὐτοῦ εἶναι πολύπλοκοι, ἀσυμβίβαστοι πρὸς ἀλλήλας καὶ ἔτι μᾶλλον πρὸς τὰς ἀληθεῖς ἀρχὰς τῆς θρησκευτικῆς ἐλευθερίας, τοῦτο εἶναι προφανές. Ἀφ’ ἑτέρου ὅμως δύναται ὑπὲρ αὐτοῦ νὰ ῥηθῇ, ὅτι ἀπήλλαξεν ἡμᾶς ἀπὸ πλήθους καταχρήσεων ἄνευ προσκρούσεως εἰς πλῆθος προλήψεων καὶ ἐπέθηκε τέλος διὰ μιᾶς καὶ ὁριστικῶς εἰς διωγμὸν ἀναστατώσαντα τὴν χώραν ἐπὶ τέσσαρας γενεάς. Ἡ τοιαύτη ὑπεράσπισις τοῦ νόμου τούτου δύναται μὲν νὰ φανῇ ἀσθενὴς εἰς τοὺς ἐπιπολαίους, ἀλλὰ θέλει θεωρηθῇ ὡς ἐπαρκὴς ὑπὸ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν». Ἔτσι εἶναι αἱ συνθῆκαι τῆς εἰρήνης καὶ τοῦ συμβιβασμοῦ. Θέλετε νὰ μὴν κάμωμε συνθήκας εἰρήνης καὶ συμβιβασμοῦ; Τότε ἔχομεν τὸν πόλεμον, τὸν ὀξὺν ἀνταγωνισμόν. Θέλετε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὸν τοιοῦτον ἀνταγωνισμόν; Εἴδομεν τὰ ἀποτελέσματά του μέχρι τοῦδε. Ὅλοι φωνάζομεν κατ’ αὐτοῦ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν. Θέλετε νὰ θέσωμεν τέρμα εἰς αὐτόν; Δὲν ἔχομεν ἄλλο μέσον παρὰ μόνον τὸν συμβιβασμόν, ἀλλ’ ὅταν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν συμβιβασμόν, πρέπει νὰ θέσωμεν καὶ μέτρον σεβασμοῦ πρὸς τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων, διότι ἄνευ τούτου, συμβιβασμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ. Θὰ σᾶς ἐνθυμίσω καὶ ἓν νεώτερον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὸ ἀναφέρω. Ἤμην πρὸ ἐτῶν, πρὸ εἴκοσι ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα, ὁ ἐργάτης μιᾶς ὁμοίας συνδιαλλαγῆς. Εὑρισκόμην τότε εἰς ἄλλο στάδιον· ἤμην εἰς τὸν στρατόν, ὑφίστατο δὲ τότε εἷς σφοδρὸς ἀνταγωνισμὸς μεταξὺ τῶν διαφόρων σωμάτων τοῦ στρατοῦ —πεζικοῦ κατὰ πυροβολικοῦ, ἱππικοῦ κατὰ μηχανικοῦ, πυροβολικοῦ κατὰ μηχανικοῦ κτλ.—, διότι ἑκάστοτε εἰς τὰ ζητήματα τῆς καταλήψεως τῶν γενικῶν θέσεων ἐπήρχετο μία μοιραία σύγκρουσις. Ἐπὶ ἔτη μακρὰ συνετάρασσε τὸ ζήτημα τοῦτο τὸν στρατόν. Ἔφθασε τὸ ζήτημα ὥστε νὰ παύσουν ἀξιωματικοὶ νὰ χαιρετῶνται μεταξὺ των καὶ ἦτο μία τοιαύτη κατάστασις ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ ὠφέλιμον στρατιωτικὸν ἔργον. Ὀρθῶς ἐσκέφθημεν τότε, καὶ ἤμην ἐγὼ ὁ ἔχων τὴν πρωτοβουλίαν, νὰ ὑποβληθῇ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ συνεβίβαζε τὴν κατάστασιν, καὶ εἰς τὸ 1906 τὸ ὑπεβάλομεν. Ἐνθυμοῦμαι ἀκόμη, ὡς νὰ εἶναι τώρα, τὴν αἴθουσαν ταύτην τῆς ἐποχῆς ἐκείνης — καὶ θὰ ἐνθυμοῦνται ἀκόμη τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἦσαν τότε ἐνταῦθα, πάρα πολὺ ὀλίγα σήμερον ἐκ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, τὴν περίστασιν αὐτὴν τὴν ὁποίαν σᾶς διηγοῦμαι, καὶ τὴν ἐπίθεσιν ἡ ὁποία εἶχε γίνει κατὰ τῶν συντακτῶν τοῦ νομοσχεδίου, κατ’ ἐμοῦ δηλαδή. Διότι ἐγὼ ἤμουν ὁ δράστης οὕτως εἰπεῖν αὐτοῦ. Ἐλέχθη τότε ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔγεμεν ἀπὸ ἀντιφάσεις, ἀπέβλεπεν εἰς προσωπικὰ ζητήματα καὶ δὲν ξέρω τί ἄλλο. Κατωρθώθη νὰ ψηφισθῇ διὰ τῆς πλειονοψηφίας ἐκείνης. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ τόσον κατακριθέντος νόμου, ἐπῆλθε τελεία γαλήνη ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως εἰς τὸ στράτευμα καὶ οὐδέποτε παρουσιάσθη εἰς τὸ στράτευμα ἄλλο ζήτημα ἐκ τοιαύτης αἰτίας. Ἐν τῷ μεταξὺ ἤλλαξαν ὀργανισμοὶ τοῦ στρατοῦ, ἀνετράπησαν στρατιωτικὰ συστήματα, ἤλλαξεν ἡ ἐν γένει νομοθεσία, ἤλλαξεν αὐτὸς οὗτος ὁ καταστατικὸς χάρτης 2–3 φορές, ἔπεσαν δυναστεῖαι, κατερρίφθησαν θρόνοι, καὶ ἐν τούτοις μόνον αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ὑφίσταται ἀκόμη ἀκέραιον καὶ κανονίζει τὸν συμβιβασμὸν μεταξὺ τῶν ἀντιθέσεων τῶν στρατιωτικῶν σωμάτων ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ στρατοῦ. Δὲν ηὐχαρίστησε τότε κατ’ ἀρχὰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὅλους, ὅπως δὲν ηὐχαρίστησαν τώρα ὅλους τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Νικολούδη, διότι ἔτσι εἶναι αἱ συνθῆκαι τῆς εἰρήνης. Θὰ φέρουν τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ποθοῦμεν, τὴν γαλήνην ἐν τῷ ἐκπαιδευτικῷ κλάδῳ, τὴν παῦσιν τῆς ὀξύτητος, τὴν παῦσιν τῶν διωγμῶν, νὰ δύναται ὁ εἷς νὰ ἀνέχεται τῶν ἄλλων τὴν ἀξίαν. Καὶ μὲ τοῦτο βεβαίως, Κύριοι, δὲν θὰ παύσῃ ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν ἰδεῶν. Βεβαίως δὲν θὰ παύσῃ καὶ θὰ πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ, διότι ἄνευ ἀνταγωνισμοῦ ἰδεῶν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ πρόοδος τοῦ πολιτισμοῦ. Βεβαίως θὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀνταγωνισμὸς τῶν ἰδεῶν, βεβαίως ὁ εἷς θὰ προσπαθῇ ν’ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ ἰδέα του εἶναι καλλιτέρα, ἀλλ’ ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτὸς θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ὅριον ἐκεῖνο πέραν τοῦ ὁποίου θὰ ἐξεδηλοῦτο ἐπιβλαβῶς, θὰ ἠδίκει τὰ ἄτομα ἀξίας. Οὕτω διὰ τῆς εἰρηνεύσεως, θ’ ἀναγνωρίζωνται αἱ ἀξίαι, ἑκατέρωθεν, διότι αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξασφαλίζει τὴν πρόοδον ἑνὸς τόπου καὶ τὸν πολιτισμὸν αὐτοῦ. Ἤκουσα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὴν διαρρύθμισιν προσωπικῶν ζητημάτων, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν λέγομεν προσωπικὰ ζητήματα, μᾶς γεννᾶται ἀμέσως ἡ ἐντύπωσις, ὅτι ἐκπίπτομεν ἀπὸ τὰ ὕψη τῆς ἰδεολογίας καὶ τῶν ἀνωτέρων ἰδανικῶν, δηλ. νομίζομεν ὅτι ὅταν ἀσχολῆταί τις μὲ ζητήματα προσωπικά, παύει νὰ ἵπταται εἰς τὰς ἀνωτέρας σφαίρας καὶ εἰς τὸν ἕβδομον οὐρανὸν καὶ ὅταν παύει νὰ ἵπταται εἰς τὸν ἕβδομον οὐρανὸν δὲν ἀξίζει τίποτε τὸ ἔργον του, εἶναι πολὺ χαμηλά. Κύριοι, θὰ μὲ συγχωρήσητε. Οὕτω σκεπτόμενοι εἴμεθα ἔξω τῆς πραγματικότητος. Δὲν πατοῦμεν ἐπὶ τοῦ στερεοῦ ἐδάφους αὐτῆς. Ἔφθασα ἤδη εἰς τὸ κατώφλιον τοῦ γήρατος καὶ ἔχω κἄποιαν πεῖραν τῆς πραγματικῆς ζωῆς. Διῆλθον βίον τρικυμιώδη, πλήρη περιπετειῶν, ἔζησα τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου μας—δὲν τὴν ἀνέγνωσα, τὴν ἔζησα, ἔλαβον ἀφορμὴν ἀπὸ διαφόρους αἰτίας καὶ ἕνεκα διαφόρων σπουδῶν νὰ ἐγκύψω κάπως εἰς τὴν ἱστορίαν καὶ τῶν ἄλλων λαῶν, ἔζησα ἔν τινι μέτρῳ καὶ τὴν ἱστορίαν τῶν ἄλλων καὶ μάλιστα τελευταίως, ὡς τὴν ἐζήσαμεν ὅλοι. Τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπω; Δὲν ὑπάρχουν ἰδέαι αὐταὶ καθ’ ἑαυτάς, δὲν ὑπάρχουν συστήματα αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, δὲν ὑπάρχουν θεσμοὶ αὐτοὶ καθ’ ἑαυτοὺς εἰς τὸν ἀνθρώπινον κόσμον, παρὰ μόνον καὶ μόνον πρόσωπα καὶ τὰ πρόσωπα, ἡμεῖς οἱ ἄνθρωποι, δὲν εἴμεθα οἱ φορεῖς ἰδεῶν καὶ συστημάτων καὶ θεσμῶν, εἴμεθα οἱ δημιουργοὶ ἰδεῶν, συστημάτων καὶ θεσμῶν, καὶ ἄνευ ἡμῶν τῶν προσώπων, τὰ πράγματα ταῦτα, τὰ τόσον ἰδανικὰ καὶ ὑπέροχα, δὲν ὑπάρχουν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ῥυθμίσητε ἓν οἱονδήποτε σύστημα, χωρὶς νὰ ῥυθμίσητε συγχρόνως καὶ τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκπροσωπῇ αὐτὸ τὸ σύστημα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ῥυθμίσητε μίαν κατάστασιν εἰρήνης, ὅταν πρόκειται νὰ τὴν διαχειρισθῇ προσωπικὸν δημιουργῆσαν ὀξὺν ἀνταγωνισμόν, καὶ πῶς νὰ τὴν ἐκπροσωπήσῃ; Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὀρθῶς ἀσχολεῖται καὶ περὶ τὴν ῥύθμισιν τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον τοῦτο καὶ εἶναι ὑποχρέωσις. Ἂν δὲν τὸ ἔκαμνε θὰ ἦτο ἓν νομοσχέδιον θεωρητικόν, περιπλανώμενον εἰς αἰθέρια ὕψη, χωρὶς νὰ στηρίζεται ἐπάνω εἰς τὴν στερεὰν γῆν τῆς πραγματικότητος. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου, διὰ τὸ ὁποῖον μᾶς κατηγόρησαν, ὅτι μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν ἀπόκτησιν κομματικῶν μικρῶν ὠφελειῶν ἀνεκινήσαμεν αὐτὸ τὸ φοβερὸν ζήτημα, ζήτημα τὸ ὁποῖον συνταρράσσει ἀπό τινων ἡμερῶν ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ὁποῖον θέτει ἐν κάποια ἀγωνίᾳ καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον, ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ ἄλλου ποὺ προανέφερα, ὑπάρχει βεβαίως πολλὴ ἀπόστασις. Καὶ βεβαίως δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ τὸν βουλευτὴν διὰ τὴν κατηγορίαν του, διότι βεβαίως ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς εἶναι μοιραῖον νὰ τὸν ἔφερε καὶ εἰς κατηγορίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὑπερβολικαί, ἀλλὰ τέλος πάντων ἦσαν χρήσιμοι διὰ τὴν περίστασιν. Εἶναι βεβαίως φυσικὸν τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ ἐκφράσω καὶ δημοσίᾳ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ ὁ κ. βουλευτής, ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν τοιοῦτον ὕψος ἠθικὸν τοὐλάχιστον, ὡσὰν τὸ ἰδικόν του οὕτως, ὥστε νὰ ἀντιλαμβανώμεθα, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συνταράσσωμεν τὴν κοινωνίαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μεταθέσωμεν 100 διδασκάλους. Δὲν θέλω νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Κεῖται πολὺ χαμηλά. Ἐλέχθησαν ἄλλωστε καὶ ἀρκετά. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιμείνῃ σοβαρῶς ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ μένει ἓν ἄλλο ζήτημα σοβαρώτερον. Ἐρρίφθη πολλαχόθεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ λέξις «καταναγκασμός», ὅτι ἐκβιάζεται δηλαδὴ ἡ Βουλή, καταναγκάζονται οἱ βουλευταί, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς νὰ ψηφίσουν κάτι τι τὸ ὁποῖον ἀποστέργουν. Αὐτὸ θὰ ἦτο πολὺ σοβαρόν, διότι πραγματικῶς ἐὰν ἡ κυβέρνησις, ἐκμεταλευομένη τὴν ἐν γένει θέσιν τῶν πραγμάτων τῆς Ἑλλάδος, ἤθελε νὰ ἐπιβάλλῃ καταναγκαστικῶς εἰς τὴν συνέλευσιν αὐτήν, νὰ ψηφίσῃ κάτι τι τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο σύμφωνον πρὸς τὴν πρόθεσιν τῆς Βουλῆς, τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνήργει κατὰ τῆς πραγματικότητος καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐδημιουργεῖτο, θὰ ἐκτίζετο ἐπὶ τῆς ἄμμου. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν οὕτω· θὰ μοὶ εἴπητε ὅμως: Τὸ Ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα δὲν ὑπῆρξε ἀντικείμενον τῶν μεταξύ σας συνεννοήσεων ὅταν κατηρτίζατε τὴν οἰκουμενικὴν κυβέρνησιν συνασπισμοῦ; Δὲν ὑπῆρξε βεβαίως. Νομίζετε ὅμως, Κύριοι, ὅτι μόνον ἐκεῖνα τὰ ζητήματα θὰ ἠδύνατο νὰ διεξαγάγῃ ἡ κυβέρνησις, μόνον ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα συννενοήθη; Ἀπειρία νέων ζητημάτων γεννῶνται καθ’ ἑκάστην καὶ ἄπειρα ἔλυσεν ἡ παροῦσα καὶ ἡ τότε κυβέρνησι, τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν θὰ ἔχετε λάβει ἀφορμὴν μέχρι τοῦδε νὰ ἐξετάσητε ἐκ τοῦ πλησίον, διότι πολλὰ ἐξ αὐτῶν δὲν ἤχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰσέτι, σοβαρώτατα πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐχρειάσθη κάποιος εἰς τὴν Κυβέρνησιν συμβιβασμός. Καὶ πῶς ἄλλως τε θέλετε νὰ συνυπάρχουν μερίδες ἐν τῇ Κυβερνήσει ἄνευ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων; Δὲν ὑπῆρξε κανεὶς καταναγκασμός. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἐμφανίσεως τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν δὲν προῆλθεν ἐκ πρωτοβουλίας ἢ ἐπιθυμίας ἡμῶν, ὅπως γεννηθῇ τοιοῦτον ζήτημα· προϋπῆρχεν. Ὑπῆρχον δικτατορικὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀκυρωθῶσι ἢ νὰ ἐπικυρωθῶσιν ἢ νὰ μετατραπῶσιν. Ἄν ἔμενον μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου θὰ ἐξεμηδενίζοντο ἀμφότερα, συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα, καὶ τί θὰ ἔμενε τότε ἰσχύον; Θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μία πρόνοια καὶ αὕτη ἐλήφθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, συμφώνως μὲ τὰς βλέψεις ἡμῶν καὶ τὰς πεποιθήσεις. Οἱ συνάδελφοί μας μᾶς εἶπον τότε: Σταθῆτε· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πᾶτε πολὺ μακρυά, ἔχομε καὶ ἡμεῖς βλέψεις, εἴμεθα καὶ ἡμεῖς Κυβέρνησις, ἔχομε καὶ ἡμεῖς ἀξιώσεις καὶ ἀντιλήψεις εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ ἦλθεν ἡ συζήτησις ἐν τῇ Κυβερνήσει· ἐγένοντο προσπάθειαι ἑκατέρωθεν νὰ κρατηθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἦτο δυνατὸν νὰ κρατηθῶσι καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αἱ διάφοροι μερίδες ἀνεγνώριζον ὡς δεκτὰ καὶ ὑποφερτὰ καὶ κατελήξαμεν εἰς αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι νομοσχέδια κυβερνητικά, ἀφοῦ ἀκόμη καὶ τὰ ἄρθρα αὐτῶν συνεζητήθησαν λεπτομερῶς καὶ πολλὰ διετυπώθησαν, ὄχι μόνον ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ἐν συμφωνίᾳ μετ’ αὐτοῦ. Ὥστε εἶναι νομοσχέδια ἐκπροσωποῦντα τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ μὲ ἐρωτήσετε ὅμως: μὲ τοῦτο τίθεται ζήτημα ἐμπιστοσύνης; Ὅποιος ψηφίζει αὐτὰ ἐκφράζει συγχρόνως καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ σᾶς ἀπαντῶ: ὅτι ὅποιος ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, μὴ ἔχων ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἤθελε ψηφίσει ταῦτα, δὲν ἕπεται ἐξ αὐτοῦ, ὅτι δίδει καὶ ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀποτείνομαι πρὸς τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν κυβερνητικὴν πλειονοψηφίαν καὶ λέγω, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐκπροσωποῦν τὴν μεταξὺ τῶν κομμάτων συνεργασίαν, εἶναι ὁ τύπος ταύτης, καὶ δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε νὰ παραδεχθῆτε τὸν τύπον αὐτόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀρνεῖσθε τὴν οὐνεργασίαν καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μᾶς ἀρνηθῆτε τὴν συνεργασίαν. (Χειροκροτήματα). Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους τί νόημα ἔχει ἡ λέξις καταναγκασμός; Ἐὰν θέλετε νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἔννοιαν ταύτης, ὅπως παρουσιάζεται ἡ ἔννοια τῆς λέξεως ταύτης ἐν τῇ συνήθει ὁμιλίᾳ, εἴμεθα μακρὰν τοῦ πραγματικῶς ἐνταῦθα συμβαίνοντος. Ἐδῶ μέσα, καὶ ἀπὸ ἔτους, ὅταν εἰσήλθομεν ἐνταῦθα, ὑπὸ καταναγκασμὸν εὑρισκόμεθα πάντες· ὑπὸ καταναγκασμὸν ὅμως οὐχὶ ἔξω ἡμῶν αὐτῶν εὑρισκόμενον, ἀλλὰ ὑπὸ καταναγκασμὸν τὸν ὁποῖον ἐδέχθημεν, καταναγκασμὸν ὁ ὁποῖος σᾶς ἐπέβαλε περιορισμούς τινας εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐφαρμογὴν τῶν ἰδεῶν σας, ὁ ὁποῖος σᾶς ἠνάγκασε νὰ δεχθῆτε ἔν τινι μέτρῳ ἰδέας ἄλλων. Καὶ δὲν ὁμιλῶ μόνον περὶ τῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Μήπως τὸ λαϊκὸν κόμμα, τὸ εὑρισκόμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ διεξάγον τὴν ἀντιπολίτευσιν δὲν ἐπέβαλε καταναγκασμοὺς εἰς ἑαυτὸ κατὰ τὴν σύμπραξίν του ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει, μήπως ὡς ἀντιπολίτευσις ἔφθασε ποτὲ μέχρι τοιαύτης ἀντιδράσεως, ὥστε νὰ παρεμποδίσῃ τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως; Ποσῶς. Ἐν τοσούτῳ, καίτοι ἠδύνατο νὰ φθάσῃ ἐκεῖ, δὲν τὸ ἔκαμε. Δὲν τὸ ἔκαμε ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, ὡς ἀντιπολίτευσις, καθὼς καὶ οἱ ἀξιότιμοι πολιτευταί, οἱ μεμονωμένοι, οἱ μετ’ αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς συμπράξαντες εἶναι κατ’ οὐσίαν συνεργάται τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀναμφισβητήτως συντρέχουσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον της καὶ ἐν πολλοῖς ἐνισχύουσιν αὐτήν.

§101Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πάντως ὅμως μέχρι τῶν ὁρίων ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει μία Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀντιπολιτεύηται. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὡς ἀνέπτυξα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, ἔχει ὑποχρεώσεις, διότι αὔριον δύναται νὰ γίνῃ συμπολίτευσις. Ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ ἀντιπολιτευτικὸς ἀγὼν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖτε, ἐν οὐδεμιᾷ στιγμῇ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι ἀγὼν συστηματικῆς ἀντιπολιτεύσεως. Τοῦτο εἶπον. Ἀντιπολίτευσις ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν κοινοβουλευτικῶν κανόνων. (Χειροκροτήματα).

§102Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Βλέπετε ὅτι ὑπάρχει καταναγκασμὸς ἄλλου εἴδους, πάντως ὅμως καταναγκασμὸς τὸν ὁποῖον ὑφίσταται ἡ ἀντιπολίτευσις καὶ τὸν ὁποῖον σαφῶς ἐξηγεῖ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ὥστε ὅλοι εὑρισκόμεθα ὑπὸ ἕνα καταναγκασμόν, ὑπὸ μίαν αὐθυποταγήν, ἀσκοῦντες μίαν, οὕτως εἰπεῖν, αὐτοπειθαρχίαν, καὶ τότε ἡ λέξις καταναγκασμός, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι μία ἄστοχος λέξις, πρὸς ἔκφρασιν ἑνὸς εὐστόχου πράγματος. Αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διήλθομεν καὶ διερχόμεθα, ἦσαν τοιαῦται καὶ εἶναι τοιαῦται ὥστε ἄνευ αὐτοῦ τοῦ καταναγκασμοῦ, ἄνευ αὐτῆς τῆς αὐθυποταγῆς καὶ αὐτοπειθαρχίας δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κοινοβουλευτισμόν, ἐλευθέρους θεσμούς, πολιτείαν συγκροτημένην. Καὶ ἀκριβῶς ὑπεβλήθημεν εἰς τὴν αὐτοπειθαρχίαν αὐτὴν διότι συνῃσθάνθημεν ὅτι ὁ δρόμος, τὸν ὁποῖον εἴχομεν πάρει, ἔφερεν εἰς τὰ ἔσχατα καὶ θὰ διέλυε τὸ Κράτος. Ἐν ὀνόματι αὐτοῦ τοῦ γενναίου αἰσθήματος ὑπὸ τοῦ ὁποίου πάντες ἐμφορεῖσθε, ἀνεξαρτήτως μερίδος, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ἐξησφάλισε γενικῶς πρόοδον καὶ ἀκμὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα, σᾶς ζητῶ τὴν ψῆφον σας διὰ τὰ νομοσχέδια αὐτά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ εἷς ἀκόμη λίθος εἰς τὸ καλὸν οἰκοδόμημα τῆς ἐσωτερικῆς εἰρήνης καὶ ὁμαλότητος. (Χειροκροτήματα).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαλδάρης.

§104Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον, ἐὰν δὲν ἐπροκαλούμην ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος παρεξηγεῖ τὸν σκοπὸν τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξάγει αὕτη, σχετικῶς πρὸς τὰ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Εὔχομαι νὰ συμβαίνῃ πραγματικῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Θὰ ηὐχόμην, τῷ ὄντι, μεταξὺ τῶν συμπραττόντων ἐν τῇ Κυβερνήσει κομμάτων νὰ εἶχεν ἐπέλθη συμφωνία ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ἡ ὁποία ν’ ἀποτελῇ ἔστω καὶ τὴν γενικὴν κατεύθυνσιν, ἐν τῷ ἐφεξῆς, τούτων, καὶ ὅταν δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἡ κυβέρνησις αὐτὴ τοῦ συνασπισμοῦ τῶν κομμάτων. Τοῦτο βεβαίως, προκειμένου περὶ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, θὰ ἦτο ἱκανῶς ἐξυπηρετικόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται ὑπὸ τὴν ψήφισιν ἡμῶν, δὲν ὑφίσταται σύμπτωσις ἰδεῶν ἐπὶ ἑνὸς ὡρισμένου σημείου κατευθύνσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος, ἀλλ’ ἁπλῶς δι’ αὐτῶν συντελεῖται προσωρινὸς συμβιβασμὸς πρὸς διατήρησιν τῆς ζωῆς τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Καὶ ἐξ ὅσων ταύτην τὴν ἑσπέραν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐξ ὅσων ἐξέθηκεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, εἰσηγούμενος τὰ νομοσχέδια, καὶ ἐξ ὅλης τῆς ἱστορίας, τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν, σχετικῶς πρὸς τὰ νομοσχέδια αὐτά, τοῦτο ἐξάγεται. Ποῖαι εἶναι αἱ σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τοῦ κόμματος εἰς ὃ ἀνήκει, τὰς εἴδομεν διατυπουμένας εἰς τὰ σχετικὰ νομοθετικὰ διατάγματα, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἀπεικονίζονται ἀκόμη κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ εἰς τὰς εἰσηγητικὰς ἐκθέσεις τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλήν. Ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι τῶν ἄλλων συμπραττόντων κομμάτων ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἀπεικονίζονται εἰς νομοσχέδια παρ’ αὐτῶν ἄλλοτε εἰσηγηθέντα καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουν καταστῆ νόμοι τοῦ Κράτους καὶ ἰσχύουσιν. Εἶναι ἀληθὲς καὶ γνωστόν, διότι διεδηλώθη ἐπισήμως παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι, ἐὰν τὰ νομοσχέδιά του δὲν ἐγίνοντο δεκτά, ὡς κατ’ ἀρχὰς εἶχεν ὑπ’ ὄψει του, ἐὰν αἱ ἰδέαι του περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐγίνοντο ἀποδεκταί, ὡς ἐξ ἀρχῆς εἶχε διατυπώσει ταύτας, παρὰ τῶν λοιπῶν τῆς Κυβερνήσεως μελῶν, θὰ ἀπεχώρει ταύτης. Ἐντεῦθεν ὅμως ἠπειλεῖτο κίνδυνος ἀποχωρήσεως ὁλοκλήρου τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ εὑρεθῇ τρόπος διατηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ συμβιβασμὸς ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. (Χειροκροτήματα).

§105Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον.

§106Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι. Μὴ διακόπτετε κ. Πετρίδη.

§107Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αἱ σημεριναὶ ἐπιτυχίαι τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἐπιβάλλουν νὰ μὴ λέγετε αὐτά.

§108Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ κάμω τὴν εὐχαρίστησιν εἰς τὸν συμπολίτην μου κ. Πετρίδην ν’ ἀποδεχθῶ καὶ νὰ ἐπαινέσω ἀκόμη τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρὸς διατήρησιν τῆς Κυβερνήσεως, χάριν γενικωτέρου συμφέροντος, ἔπραξε τοῦτο. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μεταβάλλει ποσῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ τὸν συμβιβασμὸν ἐκεῖνον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δύνανται τὰ διάφορα κόμματα, αἱ ἀποτελοῦσαι δηλ. τὴν Κυβέρνησιν διάφοροι ἀντιτιθέμεναι πολιτικαὶ μερίδες, νὰ ζήσουν ἐν εἰρήνῃ ὡς πρὸς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα, ὡς εἶπε προηγουμένως ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, καὶ εἰς τὸ ἐφεξῆς, ὅταν παύσωσι νὰ ἀποτελῶσι μίαν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἀποτελεῖ τὸν συμβιβασμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται καὶ εἶναι ἀναγκαῖος, ὅπως διατηρηθῇ ἁπλῶς καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις ὡς ἔχει, μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν διατήρησιν αὐτῆς, ὅπως ἐπιτελέσῃ τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους συνεστήθη. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει, τὰ νομοσχέδια αὐτά, μὴ ἐκπροσωποῦντα οὔτε τὰς ἰδέας τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οὔτε τὰς ἰδέας τῶν ἑτέρων πολιτικῶν μερίδων, αἱ ὁποῖαι μετὰ τούτου συμπράττουσιν, εἶναι ἐφήμερα, εἶναι προωρισμένα δι’ ἐλαχίστου χρόνου ζωήν. Καὶ αὔριον, ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διαλυθῇ, ἀντὶ τῆς εἰρήνης θὰ ἔχωμεν τὸν πόλεμον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, καὶ ἴσως ὀξύτερον ὡς ἐκ τῆς καταστάσεως, ἥτις θὰ προέκυπτε συνεπεία τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν δι’ ἐφήμερον ζωὴν προωρισμένων νομοσχεδίων τούτων. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων: Ἐὰν αὔριον εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον δι’ αὐτὸν θέσιν νὰ σχηματίσῃ αὐτὸς κυβέρνησιν, θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑποστηρίζων τὰ νομοσχέδια ταῦτα, τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι συνεπεία τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἢ θὰ θελήσῃ νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ἐκπροσωπῶν κατὰ τοῦτο τὰς ἰδέας τοῦ κόμματός του, διετύπωσε κατ’ ἀρχὴν ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τῶν νομοσχεδίων ἐκθέσει διαφαίνεται. Φρονῶ ὅτι θὰ πράξητε τὸ τελευταῖον. Καὶ τοῦτο ὀφείλετε νὰ πράξητε.

§109Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§110Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀπαντήσατε ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ ἀναντιρρήτως θὰ κάμητε ὅ,τι εἶπα.

§111Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ ἀπαντήσω. Μέχρι τοῦ σημείου κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἐθίγοντο καιρίως τὰ αἰσθήματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία θὰ εἶναι τότε, δηλαδὴ δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐπιβάλω πλῆρες τὸ πρόγραμμα τοῦ κόμματος καὶ νὰ μὴ σεβασθῶ τὰ αἰσθήματα τῆς ἀντιπολιτεύσεως (Χειροκροτήματα). Θὰ σεβασθῶ τὰ αἰσθήματα τῶν ἀντιπάλων μου (Χειροκροτήματα).

§112Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐκπλήσσομαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἔχει τοσοῦτον ὀλίγην ὑπόληψιν εἰς τὰς ἰδέας του, ὥστε εἶναι πρόθυμος εἰς οἱανδήποτε ἀντίρρησιν νὰ τὰς ἀπορρίψῃ. Τοῦτο ἀποτελεῖ ἀληθῶς ζωὴν ἐν εἰρήνῃ, ἀλλ’ ἡ ζωὴ δὲν ὑπάρχει, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας, ἐν τῇ εἰρήνῃ. Ἡ ζωὴ ἀπαιτεῖ ἀγῶνας καὶ πρέπει νὰ ὑπερμαχῆτε τῶν ἰδεῶν σας, διότι ἄλλως τάχιστα θὰ συμπαρασυρθῆτε μαζὺ μὲ τὰς ἐγκαταλειπομένας ἰδέας σας. (Χειροκροτήματα).

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Σεῖς ἐμμένετε εἰς τὰς ἰδέας σας;

§114Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγώ, κύριε, θὰ εἶμαι πάντοτε ἀδιάλλακτος εἰς τὰς ἰδέας μου, διότι τὰς πιστεύω.

§115ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν περὶ τούτου.

§116Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἰς τὴν πρᾶξιν θὰ εἶσθε ἀδιάλλακτος;

§117Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Θὰ εἴμεθα ἀδιάλλακτοι.

§118Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Καὶ θὰ ἔλεγον εἰς τὸν ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει δύο πράγματα ὑπ’ ὄψει του δυστυχῶς, ὡς ἐφάνη καὶ προηγουμένως, ὅταν ὡμίλει περὶ καταναγκασμοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ καταναγκασμοῦ τῆς Κυβερνήσεως. Ὄχι, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Συγκοινωνίας. Διάφορος εἶναι ἡ θέσις ἡμῶν. Ἀλλὰ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ καταναγκασμοῦ, ὃν ὑφίσταται ἡ Κυβέρνησις πρὸς διατήρησιν τῆς ἀρχῆς χάριν γενικωτέρων σκοπῶν, τοὺς ὁποίους καὶ αὐτὴ ἡ ἀντιπολίτευσις αἰσθάνεται καὶ διὰ τοῦτο ἀντιπολιτεύεται χωρὶς νὰ ἀντιδρᾷ ἐπὶ τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀντιπολίτευσιν, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἔργον ταύτης δὲν εἶναι ἡ ἀντίδρασις ἀλλὰ τὸ ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν ὁρίων πολιτεύεσθαι πρὸς ἐπικράτησιν τῶν ἰδεῶν της. Ὡς πρὸς ὑμᾶς ὅμως, τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως, ἐφόσον τὰ νομοσχέδιά σας ταῦτα εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ καταναγκασμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου εἴπατε, ἐξυπηρετεῖτε τοὺς σκοποὺς τῆς διατηρήσεως τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀρχήν, ἀλλὰ δὲν ἐξυπηρετῆτε δι’ αὐτῶν τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς σκοπούς, οὓς προτίθεσθε. Δημιουργεῖτε ἔργον, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ μεθ’ ὧν συμπράττετε καὶ ἀπέναντι τῶν ὁποίων ποιεῖτε τὰς ὑποχωρήσεις σας, αὔριον, ὅταν δὲν θὰ εἶσθε ὁμοῦ εἰς τὴν κυβέρνησιν, θὰ ἀνατρέψωσι καὶ οὐδὲν τὸ θετικὸν καὶ ὠφέλιμον ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ προκύψῃ.

§119Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡμεῖς πράττομεν τὸ καθῆκόν μας μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι θὰ τὸ πράξωσιν ἐπίσης.

§120Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πράττετε τὸ καθῆκόν σας, κύριε Ὑπουργέ, παρὰ τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἔχετε ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐκτὸς ἂν τὰς ἐγκαταλείψετε. Τότε εἴπατε ὅτι τὰς ἐγκαταλείπετε, ὥστε νὰ παύσῃ ἡ ἀντιπολίτευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν.

§121Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Τὰς πεποιθήσεις μας τὰς πραγματοποιοῦμεν.

§122Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂν ἠθέλατε νὰ πραγματοποιήσητε ταύτας, ἔπρεπε νὰ μὴ σπεύσητε νὰ φέρετε τοιαῦτα νομοσχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα ἐγνωρίζετε ὁποία ἀντίθεσις ὑπῆρχε μεταξὺ ὑμῶν καὶ τῶν παρακαθημένων σας. Ὑπῆρχον ἱκανὰ ἄλλα στάδια, εἰς τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ ἐκδηλωθῇ ὅλη ἡ ἀληθῶς ἀγαθὴ πρόθεσις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, νὰ κάμῃ κἄτι τι ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἔχει ὑπ’ ὄψει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὅσα ἐνταῦθα κατηγγέλθησαν, καὶ θὰ γνωρίζῃ ἴσως ὁ ἴδιος περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατηγγέλθησαν, ὅτι καὶ οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ μαθηταὶ εὑρίσκονται ἀπὸ ἀπόψεως ὑγιεινῆς, εἰς ἐλάχιστα ἱκανοποιητικὴν διὰ τὸ Κράτος κατάστασιν. Διατὶ τάχα δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκδηλώσῃ ὅλην του τὴν ἐργατικότητα, ὅλην του τὴν δραστηριότητα, ὅλην του τὴν καλὴν θέλησιν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ συναντήσῃ καμμίαν ἀντίδρασιν, οὐδὲ ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων του, τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει, οὐδὲ παρ’ ἄλλου τινὸς ἐνταῦθα; Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν σχετικήν, ὅπως ἴδωμεν ἂν εἶναι πραγματικὴ ἡ κατάστασις αὐτὴ τῆς ὑγιεινῆς τῶν σχολείων καὶ τῶν διδασκάλων, ἡ ὁποία κατηγγέλθη ἐνταῦθα εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἶναι ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀδιαφορήσῃ. Καὶ ἐπειδὴ ἀκούω νὰ καταγγέλλεται σχετικῶς, δὲν γνωρίζω παρὰ τίνος τῶν ἐνταῦθα κ.κ. συναδέλφων, ὁ προηγούμενος Ὑπουργός, ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν. Ὁ προηγούμενος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῷ σκοπῷ, ὅπως ἐξετάσῃ τὴν κατάστασιν τῆς μαθητιώσης νεολαίας καὶ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἐπεσκέφθη διάφορα τῆς Ἑλλάδος μέρη, ἵνα ἰδίοις ὄμμασιν ἀντιληφθῇ τὴν κατάστασιν αὐτῶν. Καὶ ἀληθῶς, εὑρέθη εἰς τὴν δύσκολον θέσιν, νὰ παράσχῃ μὲν ὅπου διήρχετο ὑποσχέσεις βελτιώσεως, ἀλλ’ ἐνταῦθα ἐρχόμενος, νὰ συναντήσῃ τὴν σιδηρᾶν ἀντίστασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἦτο ἀδικαιολόγητος, διότι τὸ Κράτος μας ἀκόμη εὑρίσκεται ὑπὸ οἰκονομικὰς ἀνωμαλίας τοιαύτας, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ θεραπεύσῃ πάσας τὰς ἀνάγκας του. Καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο θεωρῶ τὸ πρώτιστον καὶ οὐσιωδέστατον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ στραφῇ ἀληθῶς εὐεργετικὴ ἡ δρᾶσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ δυνατός τις συμβιβασμὸς μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τοῦτο, παρὰ εἰς τὰ νομοσχέδια αὐτά, τὰ ὁποῖα ἔφερεν εἰς τὴν Βουλήν.

§123Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐκεῖ θὰ εὕρωμεν τὸ μέσον.

§124Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Χαίρω πολύ, κ. Ὑπουργέ, ἀλλ’ ἕως χθὲς εἴχομεν τὴν ἀντίθεσιν μεταξὺ Ὑπουργοῦ Παιδείας καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ ἤμην δέ, ὄχι ἐγὼ εὐτυχής, ἀλλὰ σύμπας ὁ ἑλληνικὸς λαός, ὅταν ἀκούσῃ ὅτι εὑρέθη τὸ μέσον τοῦ πρὸς τοῦτο συμβιβασμοῦ μεθ’ ὑμῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν συναδέλφου σας. Καὶ ἤδη πλέον, θὰ ἤθελον νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς αἰτιολογικῆς του ἐκθέσεως τῆς πρώτης, ἡ ὁποία ἀφεώρα τά Νομοθετικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εὕρισκεν, ὅτι ὅλον τὸ Ἐκπαιδευτ. Συμβούλιον χρήζει ἀνατροπῆς, καὶ εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, πῶς ἤδη κατέληξεν εἰς τὸ νὰ φρονῇ, ὅτι δὲν χρήζει ὁλοκληρωτικῆς ἀνατροπῆς καὶ ὅτι δύναται νὰ παραμείνῃ μὲ μικράν τινα μεταβολήν; Εἶναι τοῦτο εἰρήνη γενομένη ἐπὶ θυσίᾳ ἁπλῶς ἰδεῶν ἢ εἶναι εἰρήνη γενομένη κατὰ τὴν ἰδέαν σας, κατὰ τὴν πεποίθησίν σας, ἐπὶ καταστροφῇ τῆς ἐκπαιδεύσεως; Καὶ πῶς δέχεσθε σεῖς τοιαύτην εἰρήνην, διὰ τῆς ὁποίας κατὰ τὴν γνώμην σας, κατὰ τὴν πεποίθησίν σας, καταστρέφεται ἡ παιδεία καὶ τὴν ἀνέχεσθε καταστρεφομένην χάριν τῆς διατηρήσεως μερικῶν προσώπων, διὰ ζήτημα ἐντελῶς προσωπικὸν πλέον; Εἶναι ἀληθές, ὅτι πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας μᾶς εἶπεν ὅτι τίποτε δὲν εἶναι ἀπρόσωπον, οὐδὲ ἰδέαι, οὐδὲ θεσμοί, οὐδὲ νόμοι, ἀλλ’ ὅλα τὰ ζητήματα εἶναι προσωπικά.

§125Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§126Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εἴπατε ὅτι στηρίζονται ἐπὶ προσώπων.

§127Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἶπον ὅτι οἱ θεσμοὶ καὶ συστήματα, αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, δὲν ὑπάρχουν. Δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ δημιουργήματα τῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι μόνον τὰ ὑπαρκτά. Μὲ τὸ νὰ λέγωμεν ὅτι ἀδιαφοροῦμεν διὰ τὰ πρόσωπα καὶ ἐνδιαφερόμεθα μόνον διὰ τὰς ἰδέας, δὲν λέγομεν τίποτε, διότι ἡ ἰδέα εἶναι δημιούργημα προσώπων.

§128Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβετε ὅσα εἴπατε. Αὐτὰ δὲν ἀπέχουν κατ’ οὐδὲν τῶν ὅσων εἶπον, διότι, ὅταν λέγετε ὅτι ἡ παιδεία κατεστρέφετο ἀπὸ τὸ ὑπάρχον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐξήγγελλεν ὅτι πρέπει τὸ Συμβούλιον αὐτὸ νὰ ἐκλείψῃ, αὐτὸ ἀπετέλει μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία βεβαίως ἐστρέφετο εἰς πρόσωπα, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ σᾶς ἔκαμαν, ὥστε νὰ ἐγκαταλείψετε τὴν ἰδέαν σας. Φαίνεται ὅτι εἷς ἐκ τῶν δύο Ὑπουργῶν πιστεύει πολὺ εἰς τὰ πρόσωπα καὶ ὀλίγον εἰς τὰς ἰδέας, (χειροκροτήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς) διότι, ἂν πράγματι πιστεύετε ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καταστρέφει τὴν Παιδείαν, δὲν δύνασθε νὰ διατηρῆτε τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ἀντικαταστήσητε, ἐκτὸς ἂν ἐπλανήθητε. Καὶ ὅταν ὁμολογῆτε τὴν πλάνην σας, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαινετόν.

§129Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐπιτρέπετε κύριε συνάδελφε, νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§130Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀκούσω ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, εὐχαρίστως.

§131Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Εἴπατε ὅτι, παρὰ τὴν ἀρχικήν μου πεποίθησιν, ὅτι τὸ σήμερον ὑφιστάμενον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τὴν Παιδείαν, ἐδέχθην ὅπως μὴ ἀντικατασταθῇ ὁλόκληρον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ὡς εἶχον προείπει ἀρχικῶς, ἀλλὰ τμηματικῶς. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγός μου κ. Μεταξᾶς, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου τόσον πειστικῶς ὡμίλησεν, ὡμίλησε περὶ συμβιβασμοῦ μεταξὺ τῶν συνεργαζομένων κομμάτων, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγνωρισθῇ παρὰ πάντων, ὅτι ὁ ἐπελθὼν συμβιβασμὸς ἀποτελεῖ πάντοτε ἓν βῆμα, ἕνα σταθμὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδευτικῆς καταστάσεως. Ἐὰν τὸ βῆμα τοῦτο δὲν ἦτο σταθερὸν καὶ δὲν ἦτο σοβαρόν, δὲν θὰ ὠρθοῦτο ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων ἐκπαιδευτικῶν κύκλων οἵα ὡρθώθη λυσσαλέα ἀντίδρασις. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἁπλῶς νὰ χρησιμοποιηθῇ μέχρις σήμερον ἡ ὑφισταμένη κατάστασις, βεβαίως δὲν θὰ συνεταράσσετο ὁλόκληρος ἡ Χώρα ἐπὶ τρίμηνον ἤδη. Συνεπῶς καὶ διὰ τοῦ ἐπελθόντος συμβιβασμοῦ, ἐπιτελεῖται βῆμα σταθερὸν πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς Παιδείας. Δέχομαι ὅτι ἐσκόπουν νὰ μεταβάλω ὁλόκληρον τὸ Συμβούλιον, ἀλλὰ διὰ τῆς νέας ἀριθμητικῆς δυνάμεως τὸ Συμβούλιον, αὐξανόμενον κατ’ ἀριθμόν, διότι ἀπέρχονται δύο καὶ προστίθενται τέσσαρα νέα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα συγκεντρώνουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ πλειονοψηφίαν θὰ ἀπετελέσῃ Συμβούλιον νέας μορφῆς, νέας ἀριθμητικῆς δυνάμεως, συμπληρούμενον δὲ παρ’ ἐπιστημόνων, παρὰ Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, θὰ ἐγγυᾶται, ὅτι θὰ κατορθώσῃ νὰ θέσῃ ἐπὶ νέων βάσεων τὴν ἐπιστημονικὴν ἐκπαίδευσιν. Νομίζω ὅτι ἂν ἐδέχθημεν συμβιβασμόν, ἐδέχθημεν ὄχι διὰ νὰ συνεχίσωμεν τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, ἀλλὰ ἐδέχθημεν ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι πάντως ἐπιτελοῦμεν βῆμα σταθερὸν πρὸς τὰ πρόσω καὶ προωθοῦμεν τὴν παιδείαν, αἱ δὲ μέλλουσαι οἱαιδήποτε Κυβερνήσεις δὲν θὰ κατορθώσωσι νὰ ὀπισθοχωρήσωσιν, ἀλλὰ θὰ βελτιώσωσι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον Ὑμῶν.

§132Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, τὴν κοινὴν γνώμην διήγειρον οὐχὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἤδη ὑποβάλλονται εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ τὴν διήγειρον αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ὑπεβάλατε ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ ἀντίδρασις δ’ ἡ ὁποία ἠγέρθη κατὰ τῶν προτάσεων ἐκείνων ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων κύκλων, ὡς λέγετε, ἔπρεπε νὰ σᾶς ὁπλίσῃ μὲ μείζονα ἐπιμονὴν εἰς τὸ ἔργον σας, ἂν ἐπιστεύατε εἰς τοῦτο. Ἡ ὑποχώρησίς σας σημαίνει τὴν ἀνοχήν, μερικῶς ἔστω, τῆς παρ’ ὑμῶν ὡς πλημμελοῦς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν χαρακτηριζομένης καταστάσεως. Καὶ ἡ μερικὴ μεταβολὴ εἰς τὴν σύνθεσιν τοῦ Συμβουλίου, περὶ τῆς ὁποίας ὡμιλήσατε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ἐφ’ ὅσον μάλιστα τυχὸν εἰς ταύτην περιωρίσθητε ἐκ τῆς λυσσαλέας ἀντιδράσεως τῶν ἐνδιαφερομένων, ἣν ἀνεφέρατε, οὐδόλως θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸ νὰ φέρετε τὴν κατὰ τὰς ἰδέας σας πάντοτε ἐπιδιωκομένην βελτίωσιν. Διότι, ἀντὶ νὰ ἔχετε ἓν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ κατηυθύνετο πρὸς μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν, ἤδη διὰ ταύτης ἔχετε ἓν Συμβούλιον συγκείμενον ἐξ ἀλληλοσυγκρουομένων ἰδεῶν, ἱκανὸν νὰ ματαιώνῃ πᾶν ἔργον, οὐδέποτε δὲ νὰ προαγάγῃ. Οἱ συμβιβασμοὶ εἰς τοιαύτας περιστάσεις ὄχι μόνον δὲν προάγουν, ἀλλὰ μᾶλλον καταστρέφουν. Καὶ κατὰ πόσον ὑστερήσατε εἰς τὸ ἔργον σας τοῦτο, τὸ ἀφορῶν τὴν σύνθεσιν τοῦ Συμβουλίου, εἶνε εἰς πάντας ἀντιληπτόν. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἐλάβατε πρόνοιαν, ὅπως ἐξασφαλίσητε διὰ τοῦ νόμου θέσιν ἐν αὐτῷ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν, διὰ τὸν σκοπὸν τοῦ Συμβουλίου, δὲν εἶδον οὐδαμοῦ λέγω, νὰ ἀναφέρητε ὡς ἀναγκαῖον πρόσωπον διὰ τὴν συμμετοχὴν εἰς τὸ Συμβούλιον τὸν Καθηγητὴν τῆς Παιδαγωγικῆς. Ἤκουσα προχθὲς ἐνταῦθα, ὅτι διαπρεπὴς εἶναι ὁ Καθηγητὴς τῆς Παιδαγωγικῆς, ἀλλ’ ἔχει προσαρμοσθῇ εἰς ὡρισμένας ἰδέας, ἀντιτιθεμένας πρὸς τὰς ἰδέας τινῶν ἐκ τῶν ὁμιλησάντων ἐδῶ, εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀκατάλληλος. Καὶ ἀληθῶς ὁ καθηγητὴς οὗτος ἔχει προσαρμοσθῇ εἰς τοιαύτας ἰδέας. Ἀλλ’ εἶναι αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ ἐξυπηρέτουν τοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους πρὸ τοῦ συμβιβασμοῦ εἶχεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ καθηγητὴς εἶναι τεταγμένος διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς παιδαγωγικῆς ἐν τῷ ἀνωτάτῳ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἱδρύματι, εἶναι τὸ κυρίως, ὡς ἐκ τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τοῦ παρὰ τοῦ Κράτους εἰς αὐτὸ ἀνατεθειμένου, ἐνδεδειγμένον πρόσωπον, ὅπως κατὰ νόμον ἀποτελῇ μέλος τοῦ Συμβουλίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐγκαθίσταται, ἵνα προνοήσῃ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μορφώσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων. Σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ἀφορῶν τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ πλέον γενικώτερον ὅτι δὲν λαμβάνεται πρόνοια ἐπαρκὴς ὅπως πληρέστερον ἐξασφαλισθῇ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλάδου ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας προηγουμένως, ὅτι ἀφοῦ ταῦτα δὲν κατωρθώσαμεν ἀκόμη νὰ ἐπιτελέσωμεν ἐν τῇ διοικήσει τῆς χώρας, πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν αὐτὰ ἐν τῷ κλάδῳ τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Καθυστεροῦμεν ἐν τούτοις κ. Ὑπουργέ, διὰ λόγους ἴσως οἰκονομικοὺς ἢ δὲν γνωρίζω τίνας ἄλλους, ἀλλ’ ἐντεῦθεν οὐδὲν δύναται νὰ προκύψῃ σχετικῶς κώλυμα ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ θὰ ἀναμνησθῶ, καὶ ἐλπίζω νὰ μὴ μὲ διακόψῃ ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, τὸν πατέρα του, τὸν μακαρίτην Πετρίδην, ὁ ὁποῖος πρῶτος εἰσηγήθη μέτρα τοιαῦτα, πρὸ μακροῦ ἤδη χρόνου, ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὰ ὁποῖα ἐβελτίωσαν οὐσιωδῶς καὶ ἐξύψωσαν τὸν κλάδον καὶ τὸ ἔργον του παραμένει ἀκόμη εὐφημούμενον. Καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅτι καὶ ἕτερος ὑφίσταται κλάδος, πλήρως κατὰ τοῦτο ἐξησφαλισμένος, ὁ ὑπαγόμενος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον διευθύνει ὁ ἕτερος συνάδελφός σας, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις ὑπάρχει πλήρως, τελείως ὅλως ἀπὸ τοῦ κέντρου ἀνεξάρτητος, καὶ διὰ συνταγματικῆς μάλιστα διατάξεως προστατευομένη. Δὲν ἐμποδίζει καθόλου νὰ ὑπάρχῃ ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις, ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη ἡ αὐτοδιοίκησις καὶ ἡ ἀποκέντρωσις εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν ταύτην, πρέπει ἡμεῖς ἀκραδάντως νὰ πιστεύωμεν εἰς αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ζητῶμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων νὰ θεραπεύσωμεν προσκαίρους ἀνάγκας. Νὰ ζητήσωμεν τοὐναντίον νὰ ἐξασφαλίσωμεν πλήρη τὴν ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν. Καὶ ὄχι μόνον νὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν διὰ θεσμῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς πίστεως, διότι, ἐὰν ἡμεῖς δὲν πιστεύομεν εἰς ἕνα οἱονδήποτε θεσμόν, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρασχεθοῦν ἐπαρκεῖς δι’ αὐτὸν ἐγγυήσεις. Καὶ διὰ νὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν ἡμεῖς, πρέπει νὰ ἀπέχωμεν πάσης ἐνεργείας καὶ οἱασδήποτε ἐπεμβάσεως διὰ τὴν κανονικὴν καὶ προσήκουσαν λειτουργίαν τῶν θεσμῶν τούτων, οἱασδήποτε ἐπεμβάσεως ἐξ ὧν τὸ κῦρος αὐτῆς δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ. Λέγω ταῦτα, διότι ἔχομεν δυστυχῶς πρόσφατον περίπτωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Ὡς γνωστὸν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐδόθη τὸ δικαίωμα προσφυγῆς κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ τμήματος ἐνώπιον τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἀρείου Πάγου. Τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς ὡρισμένην περίπτωσιν, ἀφορῶσαν τὴν τοποθέτησιν δικαστικοῦ προσώπου, ἐγένετο χρῆσις κατὰ τρόπον μὴ προσήκοντα, μειωτικὸν τοῦ θεσμοῦ. Ὀφείλω ἐν τούτοις νὰ εἴπω, πρὸς τιμὴν τοῦ νῦν ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν ἦτο αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐνήργησε τοῦτο, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶχε τὴν ἀδυναμίαν νὰ παράσχῃ τὰ μέσα, διευκολύνας πρόχειρον ἀντικατάστασίν του πρὸς τοῦτο.

§133Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐγένετο αὐτὸ διὰ προσωπικά;

§134Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω διατὶ ἐγένετο. Ἐγένετο ὅμως κατάχρησις κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἀναντιρρήτως ἐμειώθη τὸ κῦρος τοῦ θεσμοῦ καὶ ἡ πρὸς τοῦτον ἀπόλυτος πίστις.

§135Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀπεφάνθη ἡ ὁλομέλεια.

§136Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Σεῖς δὲν πρέπει νὰ ὁμιλῆτε.

§137Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀπεφάνθη ἡ ὁλομέλεια, συνεπεία προσφυγῆς, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς αὐτήν.

§138Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἂς ἔλθω τώρα εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἐκεῖ, κ. Ὑπουργέ, ἐγκατελείψατε καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς ἰδέας σας. Δὲν φαντάζομαι ὅτι, ἂν αὔριον μείνετε ἐλεύθερος, ὅτι ἂν αὔριον σεῖς καὶ τὸ κόμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκετε, πρόκειται νὰ κανονίσῃ τὸ θέμα τοῦτο ἐλευθέρως, θὰ τὸ ρυθμίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν σεῖς, ὁ ὁποῖος ἕως χθὲς ἐσκέπτεσθε ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα πρέπει νὰ περιορισθῇ μέχρις ὡρισμένου σημείου, μέχρι τῆς Δʹ τοῦ Δημοτικοῦ, νὰ φθάσετε μετὰ ἕνα μῆνα νὰ λέγητε ὅτι ἡ δημοτικὴ αὐτὴ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν καὶ τότε καὶ τώρα καθορίζετε ὁποία θὰ εἶναι, θὰ εἰσαχθῇ μέχρι τῆς ἕκτης καὶ ἡ καθαρεύουσα θὰ διδάσκεται μόνον εἰς τὴν πέμπτην καὶ τὴν ἕκτην, εἰς ὡρισμένας ὥρας καὶ κατὰ προαίρεσιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἔτι περισσότερον: καὶ εἰς τὰ Γυμνάσια αὐτὰ νὰ καθορίζετε ἁπλῶς τὴν καθαρεύουσαν ὡς βάσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἔχει ὡρισμένας ἰδέας καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι ἐπὶ τέλους καὶ ἐκ τῶν λογίων μας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτηται πρὸ μηνὸς οὕτω πως καὶ σήμερον ἐντελῶς ἀντιθέτως. Ποίαν σύγχυσιν θὰ φέρητε ἑπομένως ἂν κληθῆτε αὔριον, ἐλεύθερος ἄλλων δεσμῶν, νὰ διακυβερνήσητε τὴν χώραν αὐτήν! Ἐφόσον τὰ σημερινὰ νομοσχέδιά σας εἶναι ἀποτέλεσμα προσωρινῆς ἀνάγκης, θὰ ἐπανέλθητε βεβαίως εἰς τὰς ἰδέας, ἃς ἀπ’ ἀρχῆς διεκηρύξατε. Καὶ διατὶ τότε νὰ προβῆτε εἰς τὴν νομοθετικὴν αὐτὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία δὲν πρόκειται νὰ διατηρηθῇ καὶ παρ’ ἡμῶν, ἀλλ’ οὐδ’ ἴσως καὶ παρ’ ἐκείνων μεθ’ ὧν συγκυβερνᾶτε, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, διότι θέλουσιν ἴσως νὰ προχωρήσωσιν εἰς ἄλλο τι περαιτέρω αὔριον; Καὶ πῶς συμβιβάζεται τὸ νομοσχέδιόν σας πρὸς τὰ ἐν τῇ σχετικῇ ἐκθέσει καὶ ἤδη ἀναφερόμενα, καθ’ ἃ ἡ ἐκπαίδευσις δέον νὰ ἀποβλέπῃ, ὥστε ὁ ἐκπαιδευόμενος νὰ ἀντιλαμβάνηται τὴν ἐφημερίδα, νὰ ἀντιλαμβάνηται τοὺς νόμους, νὰ δύναται νὰ ἐννοῇ τὸν ῥήτορα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῷ Δικαστηρίῳ, νὰ δύναται ν’ ἀντιλαμβάνηται τὸν ἱεροκήρυκα ἐπ’ ἄμβωνος, ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς ἐκεῖ χρησιμοποιουμένης γλώσσης;

§139ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Θὰ προσεγγίσῃ ὁ ῥήτωρ πρὸς τὸν λαόν.

§140Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἕως ὅτου προσεγγίσῃ ὁ ῥήτωρ θὰ παρέλθουν χρόνοι πολλοὶ καὶ ὁ κόσμος δὲν εἶναι τοῦ μέλλοντος. Ἀφ’ ἑτέρου πῶς συμβιβάζεται νὰ ὑποστηρίζητε ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἡ γλῶσσα δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ Κράτους καὶ ἀφ’ ἑτέρου, δι’ αὐτοῦ, νὰ δίδετε καὶ τὸν ὁρισμὸν τῆς καθιερουμένης ὡς διδακτέας δημοτικῆς γλώσσης; Πῶς εἶναι δυνατὸν πλέον κατόπιν τούτου νὰ ζήσωμεν πάντες ἐν εἰρήνῃ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ γλωσσικόν, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ὅταν σεῖς δὲν δύνασθε νὰ ζήσετε ἐν εἰρήνῃ μὲ τὰς ἰδέας σας; Εἶμαι σύμφωνος πρὸς σᾶς, ὅτι ἡ γλῶσσα δὲν εἶναι ζήτημα τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τῶν λογίων μας, καὶ θὰ ὑποστῇ τὴν ἐξέλιξίν της, μὴ δυναμένη νὰ περιορισθῇ διὰ νομοθετικῶν διατάξεων. Τὸ Κράτος ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει ἐκπληροῖ πολιτικοὺς σκοπούς, καὶ τούτους δέον νομοθετικῶς νὰ καθορίζῃ. Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ τῆς μορφώσεως τῶν ἐπιστημόνων, ἀλλ’ οὔτε κἂν περὶ τῆς γενικωτέρας τοιαύτης, ἀλλὰ περὶ τῆς στοιχειώδους καὶ ἰδιαιτέρως τῆς γλωσσικῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνόπαιδος. Ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ σκοπὸς γενικῶς τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ μανθάνῃ τις ἀνάγνωσιν, γραφήν, ἀριθμητικήν, καὶ ἡ ἐκπαίδευσις περιωρίζετο εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται περὶ μορφώσεως γενικώτερον. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς γλωσσικῆς μορφώσεως, ἡ Πολιτεία δέον νὰ καθορίσῃ τὸν σκοπὸν εἰς ὃν δέον νὰ τείνῃ αὕτη. Πῶς δὲ τοῦτο θὰ ἐπιτευχθῇ, εἶναι ἔργον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους θὰ τάξῃ διὰ τὴν τοιαύτην διαμόρφωσιν. Ἀλλὰ σεῖς ἐν προκειμένῳ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ἐνῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας ἀπαρνεῖσθε τὸν σκοπὸν εἰς ὃν θεωρεῖτε ὅτι δέον νὰ ἀποβλέπῃ κατὰ τοῦτο ἡ ἐκπαίδευσις, προβαίνετε καὶ εἰς ὁρισμὸν ἀκόμη τῆς δημοτικῆς γλώσσης, ἣν καθιερεῖτε, καὶ νομίζετε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ὅτι δι’ αὐτοῦ θὰ λύσετε τὸ πρόβλημα τῆς δημοτικῆς γλώσσης; Προχθὲς εἷς ἐκ τῶν κ. ἀγορητῶν σᾶς εἶπεν, ὁ Παλαμᾶς δὲν εἶναι ἐκ τῶν μεγάλων ποιητῶν καὶ πεζογράφων; Καὶ θὰ ἠδύνατο ἄλλος νὰ προσθέσῃ, καὶ μήπως δὲν ἦτο ἐκ τῶν διακεκριμένων Ἑλλήνων πατριωτῶν καὶ λογίων πεζογράφων ὁ μακαρίτης Ἴων Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἔγραψεν εἰς γλῶσσαν δημοτικὴν ἐπίσης; Καὶ δὲν γνωρίζω ποῖοι ἄλλοι ἀκόμη δύνανται νὰ ὑπάρξουν ἢ καὶ νὰ ὑπάρχουν τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν γράφοντες. Καὶ ὅμως διὰ πάντας τούτους δύναται νὰ γεννῶνται πολλαὶ καὶ σοβαραὶ ἀμφιβολίαι ἂν περιλαμβάνονται εἰς τὸν παρ’ ὑμῶν, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, διδόμενον καθορισμὸν τῆς γλώσσης. Ἐπιχειρεῖτε καὶ ἐνταῦθα κάποιον συμβιβασμόν, ὅστις δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς ἄλλας νέας περιπλοκάς. Θὰ ἀποφύγετε πάντα ταῦτα, ἂν περιορισθῆτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας νὰ καθορίσητε τὸν τελικὸν σκοπὸν τῆς Πολιτείας ὡς πρὸς τὴν γλωσσικὴν μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνόπαιδος. Οὗτος δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἄλλος ἢ ὁ Ἑλληνόπαις νὰ φθάσῃ, ὥστε νὰ ἀντιλαμβάνηται τὴν γλῶσσαν τῶν ἐφημερίδων, τῶν νόμων, τοῦ ῥήτορος, ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ τῶν Δικαστηρίων, ὡς καὶ σεῖς ἐν τῇ ἐκθέσει σας ἀναφέρετε. Βεβαίως τοῦτο δὲν θὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀπ’ ἀρχῆς χρησιμοποιήσεως τῆς γλώσσης ταύτης, ἀλλὰ μεθοδικῶς καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ὡς τοῦτο γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Πρόληψις εἶναι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυψωθῇ ὁ λαὸς εἰς τὴν γλῶσσαν ταύτην καὶ ἐλάχιστα σκόπιμον νὰ ἐπιζητῶμεν, ἀντὶ νὰ ἐξυψώσωμεν τὸν λαὸν πρὸς κάτι τι τὸ ἀνώτερον γλωσσικῶς, νὰ καταστρέψωμεν γλῶσσαν τόσον κανονικῶς λειτουργοῦσαν καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Πολιτεία μεταχειρίζεται εἰς ἁπάσας τὰς ἐκδηλώσεις της καὶ ἡ κοινωνία, κατὰ τὸ πλεῖστον. Διατί δὲν θέλομεν νὰ ἀνυψώσωμεν τὸ γλωσσικὸν ἐπίπεδον τοῦ λαοῦ; Νομίζετε, ὅτι εἶναι τοῦτο δυσχερές; Καὶ εἶναι εὐχερεστέρα ἡ γλωσσικὴ κατεύθυνσις, τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ δώσητε διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας; Δὲν εἶναι κἂν δυνατὸν νὰ εὕρητε τρόπον περιορισμοῦ ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα πειρᾶσθε νὰ θέσητε ὡς πρὸς τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν καθιεροῦτε διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει ὅσα ἐλέχθησαν σχετικῶς περὶ τῆς Δημοτικῆς. Καὶ ὡς τάσσετε τὴν σύνθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία θὰ συντάξῃ τὴν προκήρυξιν περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, εἴτε τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία θὰ ἐνεργήσῃ τὴν κρίσιν, εἶναι ἀδύνατον, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅ,τι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν θέλει.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αἱ ἀμφιβολίαι, τὰς ὁποίας ἔχετε, περὶ τοῦ ἐὰν ὁ καθορισμός, τὸν ὁποῖον δίδει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου περὶ τῆς γλώσσης, εἶναι ἐπαρκής, δὲν εἶναι βάσιμοι. Καὶ δὲν εἶναι βάσιμοι, διότι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα δὲν εἶναι μερικαὶ περικοπαί, αἱ ὁποῖαι διαρκῶς ἀναγινώσκονται ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἡ Δημοτικὴ γλῶσσα εἶναι ἡ γλῶσσα τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦμεν ὅλοι εἰς τὸ σπίτι μας, τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§142Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐγὼ διαβεβαιῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅτι δὲν ἐξεδήλωσα οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν. Τοὐναντίον εἶπον θετικῶς ὅτι ὁ καθορισμός, τὸν ὁποῖον δίδει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἰς τὸ νομοσχέδιόν του περὶ γλώσσης, εἶναι ἄχρηστος, διότι, ἀναλόγως τῶν κατευθύνσεων, τὰς ὁποίας θὰ θέλῃ νὰ δώσῃ ἕκαστος χειριζόμενος τὰ τῆς Παιδείας, θὰ δύναται νὰ κατευθύνῃ εἰς τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε ν’ ἀναγινώσκηται ἐνταῦθα παρὰ πλείστων τῶν ὁμιλησάντων. Ἄλλωστε, πολὺ καλῶς γνωρίζετε, ὅτι τοιοῦτοι ὁρισμοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀνεπιτήδειοι καὶ ξένοι διὰ νομοθετήματα, πρὸ παντὸς δὲ διὰ τὸ ἰδικόν σας. Ἡ πολιτική, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύναται καὶ δὲν ὀφείλει νὰ πράξῃ ἄλλο τι ἢ νὰ καθορίσῃ τὸν σκοπὸν εἰς τὸν ὁποῖον δέον νὰ τείνῃ νὰ φθάσῃ ἡ γλωσσικὴ τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσις. Καὶ τοιοῦτος συμφώνως καὶ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας ἀλλαχοῦ διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς καὶ ἤδη ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου που ἀναφέρει θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι, ὅπως ὁ Ἑλληνόπαις καταστῇ ἱκανὸς νὰ ἀντιλαμβάνεται τὰς ἐφημερίδας, νὰ ἀντιλαμβάνεται τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους θέτει ἡ Πολιτεία, τοὺς ῥήτορας τοῦ Σώματος καὶ τοῦ ἄμβωνος. Δὲν ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι ἡ γλῶσσα αὕτη δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς διὰ τὸν μαθητήν. Εἰς ταύτην θὰ φθάσῃ διὰ τῆς προσηκούσης μεθόδου, δι’ ἁπλῆς γλώσσης, ἀρχόμενος βαθμιαίως, ἐξελισσόμενος ὅμως πάντοτε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ὅτε θὰ εἰσαχθῇ ὁ μαθητὴς εἰς τὴν ἀνωτέρω γλῶσσαν. Ταῦτα ὑποστηρίζων, δὲν ἐννοῶ νὰ ὑποτιμήσω τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, τὴν πραγματικὴν τοιαύτην, ἥτις βεβαίως ἔχει τὰς ἀρετάς της, ὄχι, βεβαίως, καὶ τὸν χυδαϊσμὸν καὶ μαλλιαρισμόν, εἰς ὃν παρὰ πολλοῖς παρεξετράπη. Καὶ γνωρίζετε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, καὶ ἠκούσατε κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, μέχρι ποίου σημείου καὶ κατὰ τὸ περιεχόμενον ἀκόμη καὶ αὐτῶν τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἐχώρησεν ἡ παρεκτροπή, ὥστε πολλοὶ νὰ ἀπειλῶνται ἀτομικοὶ καὶ κοινωνικοὶ κίνδυνοι. Ἐμμείνατε, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, εἰς τὰς ἀρχικὰς ἰδέας σας καὶ μὴ ἐπιχειρῆτε ἐπικίνδυνον συμβιβασμόν. Ἀναβάλλετε τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἰδεῶν σας ἂν εἶναι δυνατὴ σήμερον, ἀλλὰ μὴ δοκιμάζετε συμβιβασμόν, ὁ ὁποῖος ἄλλως δὲν πρόκειται νὰ ζήσῃ παρὰ μόνον ἐφόσον ὅλοι ὑμεῖς ὁμοῦ παρακάθησθε ἐν τῇ σειρᾷ ταύτῃ (Χειροκροτήματα).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὰς 11 μ. μ. (Μετὰ τὴν διακοπήν).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐλήφθη τὸ ἀκόλουθον τηλεγράφημα ἐκ Γενεύης. (Ἀναγινώσκει): «Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Γενεύη 8 Δεκεμβρίου 1927.— Ἰδοὺ τὸ κείμενον τοῦ συνυποσχετικοῦ διαιτησίας ἐπὶ τῶν πρὸς τὴν Γαλλίαν πολεμικῶν χρεῶν, ὅπερ ἐμονογραφήθη χθές. Ἄρθρον 1ον.— Αἱ Κυβερνήσεις Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος θέλουσι παραπέμψῃ ἐντὸς ὅσον τὸ δυνατὸν βραχέος χρονικοῦ διαστήματος εἰς διαιτητήν, ἐκλεγόμενον διὰ κοινῆς συμφωνίας, τὸ ἑξῆς ζήτημα: Λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς γενικῆς αὐτῆς οἰκονομικῆς καὶ δημοσιονομικῆς καταστάσεως, εἶναι ἡ Ἑλλὰς ὀφειλέτις πρὸς τὴν Γαλλίαν τῆς ἀξίας τοῦ ὑλικοῦ, ὅπερ ἔλαβεν παρ’ αὐτῆς εἰς ἐκτέλεσιν τῆς συμφωνίας τῆς 10 Φεβρουαρίου 1918; Ἐν περιπτώσει δὲ καταφατικῆς ἀπαντήσεως, ἐν ποίῳ μέτρῳ αἱ δαπάναι αἱ ἐγγραφεῖσαι εἰς χρέωσιν τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ προβλεπομένου ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ τῆς συμφωνίας αὐτῆς δέον νὰ καταλογισθῶσιν ὁριστικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ὁ διαιτητὴς θὰ ἔχῃ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῶν διατάξεων τῆς 10 Φεβρουαρίου 1918, τῶν σχετικῶν πρὸς τὰς ἀνωτέρω ἀναφερομένας ἐκχωρήσεις ὑλικοῦ, ὅπως δὲ καταστήσωσιν εἰς αὐτὸν δυνατὸν ν’ ἀποφανθῇ ἐν ἐπιγνώσει τῆς ὑποθέσεως καὶ ὅλως ἀκριβοδικαίως, αἱ δύο Κυβερνήσεις θέλουσι πληροφορήσει αὐτόν, συμφώνως πρὸς τὰς κοινὰς αὐτῶν προθέσεις περὶ τῶν πάσης φύσεως παραχωρήσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἑκατέρωθεν ὑπὸ τῶν δύο Κυβερνήσεων ἐπὶ τῶν ἀρχικῶν αὐτῶν ἀπαιτήσεων. Ἄρθρον 2.— Αἱ δύο Κυβερνήσεις ἀναλαμβάνουσιν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπογράψωσιν εὐθὺς μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς διαιτητικῆς ἀποφάσεως, ὁριστικὴν συμφωνίαν, ἥτις θέλει ἀποτελεσθῇ ἐκ τῶν σημείων τῶν καθορισθέντων κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν διαπραγματεύσεων ὡς καὶ τῶν ἐνδεχομένως, διὰ τῆς ἐκδοθησομένης διαιτητικῆς ἀποφάσεως, ἀναγκαίων γενομένων τροποποιήσεων. Ἡ κλίμαξ τῆς πληρωμῆς, ἥτις θέλει χρησιμεύσῃ ὡς βάσις, θὰ εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Καφαντάρη τὴν 1 Σεπτεμβρίου 1927 προταθεῖσα τοιαύτη, ἥτις ἐτροποποιήθη βραδύτερον διὰ τῆς ὑπὸ ἡμερομηνίαν 1 Ὀκτωβρίου 1927 διακοινώσεως τῆς Γαλλικῆς ἀντιπροσωπείας. Καφαντάρης».

§145Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Καὶ οὕτω, κύριοι βουλευταί, ἐκλείπει ἡ διαφορά, ἡ ὑπάρχουσα μετὰ τῆς Γαλλίας. Ἀσχέτως τῆς δεξιότητος μετὰ τῆς ὁποίας οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἐν Γενεύῃ ἀντιπρόσωποι ἡμῶν διεχειρίσθησαν τὸ ζήτημα, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν μετριοπάθειαν μετὰ τῆς ὁποίας ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις παρεδέχθη τὴν ἄποψιν ἡμῶν. Μετὰ τὴν διευθέτησιν τῶν Ἀμερικανικῶν χρεῶν, ἡ διευθέτησις τῶν χρεῶν πρὸς τὴν Γαλλίαν συμπληρώνει πλήρως τὰς διαφορὰς ἡμῶν τὰς χρηματικὰς μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ κατὰ τὸν καλλίτερον τρόπον καὶ ἀνοίγεται πλέον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἕνα στάδιον οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀμφιβολία. (Χειροκροτήματα).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§147Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ λαϊκοῦ κόμματος προσετέθη εἰς τὴν σειρὰν τῶν ἀξιοτίμων ἐκείνων συναδέλφων, οἵτινες κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, λαβόντες τὸν λόγον, κατηγόρησαν ἡμᾶς ὅτι δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν ὁλόκληρον σύστημα, ὁλόκληρον κύκλον νομοθετικῆς ἐργασίας διὰ τὴν παιδείαν, ἀλλὰ ἠρκέσθημεν ὅπως, ὑποβάλλοντες τὰ νομοσχέδια περὶ διδακτικῶν βιβλίων καὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, δημιουργήσωμεν θόρυβον συστηματικόν, ὅτι δῆθεν ἀνορθοῦμεν τὴν παιδείαν διὰ νόμων θεμελιωδῶν, ἐνῶ εἶναι ἁπλούστατα οἱ νόμοι οὗτοι ἐπιφανειακοὶ καὶ προσωπικοί. Ὅπως καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικήν μου ἀγόρευσιν ἐνταῦθα ἐξήγησα, τὰ νομοσχέδια περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ διδακτικῶν βιβλίων ὑπεβλήθησαν καὶ διότι ἡ φορά, ἡ σειρὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν δικτατορικῶν διαταγμάτων εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἐπέβαλε, καὶ διότι πράγματι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου πρόκειται περὶ νόμων βασικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων κατὰ τὸν α ἢ β τρόπον ρυθμιζομένη εἶναι δυνατὸν ἡ παιδεία ν’ ἀκολουθήσῃ μίαν α ἢ β ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Ὁ νόμος περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὡς ἐτροποποιήθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔχων λεπτομερειακὴν ἢ προσωπικὴν σημασίαν, διότι, ὡς ἐξήγησεν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οἱ νόμοι καὶ τὰ συστήματα δύνανται νὰ εἶναι λαμπρά. Οἱ ἐφαρμοσταὶ τῶν νόμων ὅμως, τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα καλοῦνται νὰ ἐφαρμόσουν τοὺς νόμους καὶ τὰ συστήματα πρέπει νὰ ὦσιν ἐπίσης τὰ κατάλληλα, διότι ἐκ τῆς ἐκλογῆς τῶν προσώπων καὶ ἐκ τῶν διαθέσεων τῶν προσώπων τούτων ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία ἢ ἀποτυχία ἑνὸς συστήματος, ἡ φθορὰ ἢ προαγωγὴ μιᾶς νομοθεσίας, ἡ καλὴ ἢ κακὴ μοῖρα τῶν πολιτῶν. Χωρὶς νὰ ἐπιδιώκεται ὁλόκληρος ἡ ἀνανέωσις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι ἡ νέα του σύνθεσις καὶ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλέξῃ, μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ Νόμου, τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, θὰ εἶναι πλέον τοιαύτη, ὥστε μετ’ ἐμπιστοσύνης νὰ ἀνατεθῇ αὐτῷ ἡ διαχείρισις τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ προσωπικῶν ζητημάτων τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ εἴμεθα πάντες βέβαιοι ὅτι ἡ Παιδεία θά ἀκολουθήσῃ ἕνα δρόμον συντηρητικὸν ἐντὸς τῆς κοίτης τῆς ἐθνικῆς παραδόσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν περὶ διδακτικῶν βιβλίων νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπίσης θεωρεῖται, ὅτι ἔστρεψεν ἡμᾶς πρὸς τὰ ὀπίσω ἢ ἐξώθησε ἡμᾶς ἀποτόμως πρὸς τὰ ἐμπρός, πρὸς κατευθύνσεις δηλαδή, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς πεποιθήσεις μας, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς: Ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα δὲν εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν, τὸ πρῶτον, εἰς τὰ Σχολεῖα. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Νόμου 3180 ἄρθρ. 4 τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δύναται νὰ εἰσαγάγῃ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν εἰς τὰ Σχολεῖα, καὶ πράγματι διὰ τῆς πράξεως τῆς 26 Αὐγούστου τοῦ 1924 εἰσήγαγεν αὐτὴν εἰς τὰς ἓξ τάξεις τοῦ δημοτικοῦ. Ἀπομένει τὸ λεπτομερειακὸν ζήτημα τῶν ὡρῶν τῆς καθαρευούσης, τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καθώριζεν εἰς 3–4 ὥρας, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐκπαιδευτικὴ Ἐπιτροπὴ ηὔξησεν κατὰ μίαν εἰς 4–5 καὶ ἀπὸ ὑμᾶς ἐξαρτᾶται ὅπως αἱ ὧραι αὗται καθορισθῶσιν ὁριστικῶς. Δὲν προτίθεμαι νὰ ἀναπτύξω σήμερον τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεκλόνισε πάντοτε τὴν χώραν καὶ ἤγειρεν συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι μοιραίως θὰ ὡδήγουν τὴν Βουλήν, τίς οἶδεν εἰς ποίας ἀκρότητας. Ἔχω μόνον νὰ τονίσω, ὅτι διὰ τῶν δύο πρώτων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλομεν σήμερον, ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἄμεσον διαρρύθμισιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν προβλημάτων τῆς στιγμῆς, δὲν ἐπιδιώκομεν, βεβαίως, σκοποὺς γλωσσικούς, ἀλλὰ ἀποβλέπομεν μόνον εἰς μίαν νομοθεσίαν, ἔχουσαν κυρίως παιδαγωγικοὺς καὶ κοινωνικοὺς σκοπούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν κύκλον τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δι’ ἐμοῦ θὰ ὑποβάλῃ τάχιστα εἰς τὴν Βουλήν, ἔχω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, ἐφόσον τὰ δύο νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα ὑπεχρεούμεθα νὰ ὑποβάλωμεν τροποποιημένα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὰ ὁποῖα τροποποιηθέντα ἐκ νέου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὑποβάλλονται ἤδη ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, ἐφόσον, λέγω, τὰ νομοθετήματα ταῦτα ἤγειραν, ἣν ἤγειραν ἀντίδρασιν, καὶ ἐφόσον αἱ χεῖρες μας μέχρι τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, δεσμευμέναι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιοῦται ὅπως, ὑπὸ τὴν μεταβατικὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, εἶναι οὗτος ὑποχρεωμένος νὰ φέρῃ ὁλόκληρον σύστημα ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, ριζικῆς καὶ γενικωτάτης μορφῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Παρ’ ὅλην τὴν μεταβατικήν, οὕτως εἰπεῖν, κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν διατελῶ κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας, δὲν ὤκνησα, βεβαίως, νὰ προετοιμάσω μίαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν τάχιστα θὰ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Δὲν διστάζω νὰ δηλώσω ἐπίσης, ὅτι, ἐφόσον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἀνανεούμενον καὶ συμπληρούμενον, ὅπως ἐγὼ νομίζω, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος θὰ παρέχῃ πᾶσαν ἐγγύησιν ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς καὶ κοινωνικῶν ἀντιλήψεων, ἐφόσον τὸ τοιοῦτον Συμβούλιον θὰ συγκροτηθῇ, βεβαίως, καὶ ἐκ τῶν ἀντιλήψεων τούτου θὰ βοηθηθῇ ὁ ὑπουργὸς οὕτως ὥστε τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἔχωσι πλέον μίαν σταθερὰν καὶ καθωρισμένην μορφήν. Παρὰ τὰς γνώμας ἐν τούτοις, τὰς ὁποίας ἐν καιρῷ θὰ ἐξετάσωμεν ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ νέου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκεντρωτικὴν ἐξέλιξιν τοῦ συστήματος πρὸς τὴν ὁποίαν καὶ ὁ ἐκ Λέσβου ἀξιότιμος συνάδελφος ἀποδίδει τοιαύτην σημασίαν, ὅτι πράγματι πρὸς αὐτὴν θὰ ὤφειλε βραδέως, βαθμιαίως καὶ συνετῶς νὰ στραφῇ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἡμῶν πολιτική. Ἐν τούτοις, πλήρης, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὑπηρεσιακὴ ἀποκέντρωσις κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, θὰ ἦτο πρόωρος, ἐφόσον ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις ἀκόμη δὲν ἐφηρμόσθη ἐν τῇ χώρᾳ, ἐφόσον οἱ πολῖται τοῦ Κράτους τούτου δὲν κατώρθωσαν ἀκόμη νὰ θεωρῶσι τὰ γενικὰ προβλήματα τοῦ Κράτους ὡς ἰδικά των προσωπικὰ προβλήματα, ἐφόσον τὰ πειράματα τῆς ἀποκεντρωτικῆς νομοθεσίας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἔσχον μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα μᾶλλον ἀτυχῆ.

§148Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Τὸ περὶ ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως εἶναι πρᾶγμα διάφορον.

§149Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. (Ὑπουργὸς Παιδείας). Καὶ τὰ πρὸ τοῦ 1914 συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα μετεῖχον καὶ ἰδιῶται, ἐγένοντο ὄργανα τῆς πολιτικῆς συναλλαγῆς καὶ ὅταν κατηργήθησαν ἐπροκάλεσαν βαθεῖαν τὴν ἀνακούφισιν τοῦ κλάδου. Καὶ εἰς τὰ σημερινὰ ἐποπτικὰ συμβούλια, εἰς τὰ ὁποῖα μετέχουν εἷς Δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος, ὁ Γυμνασιάρχης καὶ ὁ Ἐπιθεωρητής, καὶ εἰς τὰ σημερινὰ Ἐποπτικὰ συμβούλια, ἡ διεξαγωγὴ τῆς ὑπηρεσίας δὲν διεξάγεται κατὰ τὸν ἐμπρέποντα τρόπον. Διότι λόγῳ τῶν ἀσχολιῶν των, καὶ ὁ Γυμνασιάρχης καὶ ὁ Δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος εἶναι τοσοῦτον ἀπερροφημένοι, ὥστε νὰ ἀφήνωσιν εἰς μόνον τὸν Ἐπιθεωρητὴν ἀσκοῦντα πλέον, οὕτως εἰπεῖν, τυραννικὴν ἐξουσίαν εἰς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, πᾶσαν μέριμναν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, θὰ ἀποφασίσωμεν διὰ τὸν τρόπον συνθέσεως καὶ δικαιοδοσίας τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων. Διὰ τοῦ νέου νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαχθῇ τάχιστα εἰς τὴν Βουλήν, θὰ καταβληθῇ προσπάθεια, ὅπως εὐρυνθῇ ἡ δικαιοδοσία καὶ ἀνεξαρτησία τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἀλλὰ θὰ ἀποτελεσθῶσι ταῦτα κατὰ τρόπον ἐγγυώμενον εὐρυτέραν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀμεροληπτοτέραν λειτουργίαν αὐτῶν. Ἐπίσης διὰ νέου νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ τροποποιῇ τὸν θεσμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν, θὰ μεριμνήσωμεν ὅπως τὰ προσόντα καὶ ἡ θητεία τῶν ἐπιθεωρητῶν ῥυθμισθοῦν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε καὶ τὰ καθήκοντα αὐτῶν, τὰ μέχρι σήμερον λίαν πλημμελῶς ἐπιτελούμενα, νὰ ἐπιτελῶνται κατὰ τρόπον πληρέστερον, καὶ τὸ κῦρος των, τὸ ἀρκετὰ κλονισθὲν μέχρι σήμερον, νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς οἵαν ἔπρεπε θέσιν. Ἐκτὸς τῶν δύο τούτων νομοθετημάτων, καὶ ἕτερον νομοθέτημα ἔχομεν ὑπὸ μελέτην «περὶ ἐκπαιδεύσεως τῶν ἐνηλίκων ἀγραμμάτων». Δὲν θὰ ὁμιλήσω διὰ τὰ δευτερεύοντα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια εἰς τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις ἐδόθη μεγάλη σημασία — καὶ δικαίως, ὅπως τὸ τῆς σχολικῆς ὑγιεινῆς καὶ τὸ ὁποῖον πράγματι καλεῖται νὰ ἀντιμετωπίσῃ σπουδαιοτάτας ἀνάγκας τῆς σχολικῆς ὑγιεινῆς, οὐδὲ τὰ περὶ ἀρχαιολογικῶν οὐδὲ τὰ περὶ Πανεπιστημιακῶν ὀργανισμῶν, τὰ ἀθλητικὰ κλπ. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι παρὰ τήν, οὕτως εἰπεῖν, ἐκκρεμοῦσαν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κατὰ τοὺς τελευταίους δύο μῆνας, ὁ χρόνος δὲν ἀπωλέσθη... Ἐμελετήθη ὁλόκληρον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα ἀνορθωτικῆς ἐργασίας, τὸ ὁποῖον ἐκρίναμεν ὅτι συντελεῖ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας πραγμάτων. Ὅλον αὐτὸ τὸ σύστημα θὰ ἔλθῃ πρὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τελικῶς, ἵνα καὶ τοῦτο ἀποτελέσῃ τὴν συνισταμένην τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Κατηγορήθημεν ἐπίσης ὅτι εἰσηγάγομεν διὰ νόμου τὴν Δημοτικήν, ἐνῶ ἡ Δημοτικὴ γλῶσσα εἶναι εἰσηγμένη ἤδη διὰ νόμου, ἐφόσον δὲ δὲν εἶναι εἰς θέσιν ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, μὴ ἀνήκων ἄλλωστε εἰς κυβέρνησιν ὁμοιογενῆ, νὰ καθορίσῃ τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα, διότι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀδυνατεῖ οἱοσδήποτε ὑπουργὸς ἢ οἱαδήποτε Κυβέρνησις νὰ διεκδικήσῃ τὸν τίτλον τῆς ἀπολύτου ὀρθῆς ἀντιλήψεως, μένομεν μακρὰν τῆς ἐπιλύσεως τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Ἀλλά, νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ εἰσαχθέντος, κατωρθώθη μία ἀσφαλῶς σπουδαία ἐξασφάλισις, μία σπουδαία ὑπηρεσία, τόσον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν Ἑλλήνων μαθητῶν, ὅσον καὶ δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν γλῶσσαν τὴν Δημοτικήν, δηλαδὴ κατορθοῦται ὅπως διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου καθορισθῇ τύπος γνήσιος τῆς δημώδους γλώσσης, πρὸς τὴν ὁποίαν, κατόπιν τῆς σημειωθείσης παρεκτροπῆς, ὅλοι οἱ Ἕλληνες αἰσθάνονται βαθὺ αἴσθημα συμπαθείας, συνδεδεμένον πρὸς τὴν ὅλην νεοελληνικὴν ζωήν. Ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος διημφισβήτησε τὸ δικαίωμα τοῦ σημερινοῦ νομοθέτου εἰς ζήτημα καθαρῶς πολιτικόν, ὡς εἶναι ἡ σύνταξις νομοσχεδίου ἐκπαιδευτικοῦ δι’ οὗ καταβάλλεται προσπάθεια ἐξευρέσεως τοῦ ἐπιστημονικοῦ καθορισμοῦ μιᾶς γλώσσης. Βεβαίως, καὶ τὸ ἐτόνισα καὶ εἰς τὴν εἰσηγητικήν μου ἔκθεσιν, ὁ καθορισμὸς τῆς γλώσσης δὲν εἶναι ἔργον, οὔτε τοῦ νόμου οὔτε τοῦ Κράτους, οὔτε τῶν ἐφημέρων Ὑπουργῶν τῆς Παιδείας. Ἀλλ’ ἐφόσον ἐνταῦθα γίνονται τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἐνέχουσι ταῦτα καὶ πολιτικοὺς σκοποὺς καὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὴν πολιτικὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἐφόσον τὸ γλωσσικὸν ζήτημα κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ἔπαυσεν ἀπὸ μακροῦ χρόνου ν’ ἀποτελῇ μονομερῶς ζήτημα ἐπιστημονικόν, γλωσσικὸν ἢ ζήτημα ἐκπαιδευτικόν, καὶ ἐγένετο σύνθετον, διότι τὴν γλῶσσαν τὴν δημοτικὴν ὄχι μόνον ἐν τῷ σχολείῳ ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ διάφοροι παράγοντες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μετεχειρίσθησαν ὡς ὄργανον διαδόσεως ὡρισμένων κοινωνικῶν ἰδεῶν, ἐνέχει πλέον καὶ κοινωνικὴν σημασίαν, ὁ νομοθέτης εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καθορίσῃ τοὐλάχιστον τύπον γλώσσης ἀποκεκαθαρμένον ἀπὸ τῶν ὑπερβολῶν τὰς ὁποίας μετεχειρίσθησαν ἀκριβῶς οἱ χρώμενοι τῆς γλώσσης ταύτης διὰ τὴν διάδοσιν κοινωνικῶν σκοπῶν. Εἶναι ἀναντίρρητον, ὅτι ἡ καλὴ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαρτίσουν τὰς ἐπιτροπὰς τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγυηθῶμεν οὔτε ἡμεῖς, οὔτε οἱαδήποτε Κυβέρνησις τὴν ἐν τῷ ἀκριβεῖ πνεύματι τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐφαρμογὴν ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν ἵνα διὰ τῆς ἐποπτείας της ἐκλέξῃ καὶ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ κρίνωσι κατὰ τὴν ἀντίληψίν των καὶ τὸν τύπον τὸν γλωσσικὸν καὶ τὸ περιεχόμενον τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Ἀλλ’ ἕκαστος Ὑπουργὸς ἐπιδιώκει τὸν σκοπόν, ὁ ὁποῖος τάσσεται αὐτῷ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ κύκλου, ὁ ὁποῖος θὰ περικλείῃ τὴν ἐξουσίαν του. Συνεπῶς δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσωμεν εὐθύνην διὰ τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἐν ᾗ περιπτώσει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν διαδεχθῇ ἄλλη. Ἡμεῖς ἔχομεν νὰ δώσωμεν εὐθύνην ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος θὰ ἐφαρμόζηται ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας, καίτοι εἶμαι πάντοτε βέβαιος ὅτι καὶ οἱ διάδοχοι ἡμῶν θὰ μεριμνήσωσιν ὅπως βελτιωθῶσιν οἱ σημερινοὶ ἡμῶν νόμοι, δι’ ὧν ἀνατρέπεται ἡ σημερινὴ σαθρὰ ἐκπαιδευτικὴ κατάστασις. Ἐλπίζω ὅτι οἱ λάτρεις τῆς δημοτικῆς γλώσσης, ἀκόμη καὶ οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, κατόπιν τῶν ἤδη παρατηρηθεισῶν παρεκτροπῶν τῶν, γλωσσικῶν καὶ συγγραφικῶν καὶ ἄλλων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ ἀντίθετοι ἐάν ὦσιν πολιτικῶς πρὸς ἡμᾶς, θὰ ταχθῶσιν ἐφεξῆς ἐντὸς ὁρίων αἰσθητικῶς ἀνεκτῶν, ἐπιβεβλημένων ἐκ τοῦ Πανελληνίου γλωσσικοῦ αἰσθήματος τῆς παμμεγίστης πλειονοψηφίας τοῦ Ἔθνους, φρουροὶ τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν γλώσσης. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παροραθῇ ἡ προσπάθεια τοῦ σημερινοῦ νομοθέτου ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν τύπων τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Ὡς πρὸς τὴν αἰτίασιν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος μᾶς ἀπέδωκε, νομίζω ὅτι, διακόψας αὐτὸν κατὰ τὴν πρὸ τοῦ γεύματος ἀγόρευσίν του, ἀπέκρουσα αὐτὴν ῥιζικῶς. Διότι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεμφθῇ ἕνα Ὑπουργόν, διότι, κατορθώσας οὗτος, διὰ τῆς ἀνησύχου ἐπαγρυπνήσεώς του ἐπὶ τῶν σημερινῶν ἐκπαιδευτικῶν ἡμῶν ζητημάτων, νὰ ἀφυπνίσῃ πράγματι τὰς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ληθαργούσας συνειδήσεις ἐν τῇ χώρᾳ ὡς πρὸς τὸ κολοσσιαῖον ἐκπαιδευτικὸν ἡμῶν ζήτημα καὶ συνεπικουρούμενος παρ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ πρῶτα νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων κατορθοῦται μία βελτίωσις τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων, μία στροφὴ σταθερὰ πρὸς τὴν ἀντίθετον τῆς σημερινῆς κατεύθυνσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατηγορηθῇ ἕνας Ὑπουργὸς διότι ἐν τῇ προσπαθείᾳ του νὰ βελτιώσῃ μίαν κατάστασιν παρὰ πάντων ὁμολογουμένην κακήν, δὲν κατώρθωσεν νὰ φέρῃ ὁλόκληρον τὸ ἴδιόν του πρόγραμμα μέχρι τῆς ὁλοκληρωτικῆς αὐτοῦ πραγματοποιήσεως, ἀλλὰ κατώρθωσεν, ἐν μέρει ἐφαρμόζων αὐτό, παραλλήλως καὶ πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ὁδηγήσῃ τὴν παιδείαν πρὸς μίαν σταθερὰν βελτίωσιν. Οὐδὲ εἶναι δυνατόν, ἀντιθέτως, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἡγέτου τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, νὰ θεωρηθῇ συγγνωστὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, διότι δὲν θὰ ἠδύνατο κατὰ τὴν μεταβατικὴν μεταπολεμικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ἀνήκων εἰς συμμαχικὰς κυβερνήσεις, νὰ ἀγάγῃ εἰς πέρας ὁλόκληρον τὸ ἐκπαιδευτικόν του πρόγραμμα, θὰ ἄφηνεν ἄθικτον τὸ σημερινὸν ἐκπαιδευτικὸν πρόβλημα τῆς χώρας καὶ θὰ ἠνείχετο ὅπως ἡ παροῦσα ἐκπαιδευτικὴ κατάστασις συνεχισθῇ ἀδιαταράκτως καὶ ἀκωλύτως ὡς ἐξελίσσετο μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης. Νομίζω συνεπῶς ὅτι αἱ δύο κατηγορίαι, αἱ ἐκτοξευθεῖσαι ἐναντίον μας, εἶναι ἀστήρικτοι. Δὲν ἠθελήσαμεν μέχρι τῆς στιγμῆς νὰ φέρωμεν ὁλόκληρον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, διότι ὁ χρόνος καὶ ἡ κατάστασις δὲν τὸ ἐπέτρεπον, καὶ διότι ἀκόμη δὲν ἔχει συγκροτηθῇ τὸ νέον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τὸ μόνον ἁρμόδιον τεχνικὸν ἐπιτελεῖον παντὸς Ὑπουργοῦ, ὅστις καθορίζει μόνον τὰς γενικὰς προγραμματικὰς ἀρχὰς τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον θὰ βοηθήσῃ αὐτόν, ὥστε νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀνορθωτικήν του πολιτικήν. Καὶ ἂν ἐδέχθημεν τὸν τρόπον τῆς νομοθετικῆς λύσεως, τὴν ὁποίαν προέκρινεν ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι συντελοῦμεν εἰς τὴν ἐγκαινίασιν μιᾶς νέας ἐκπαιδευτικῆς περιόδου, φρονοῦμεν ὅτι ἐπράξαμεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ πράξωμεν κατὰ τὴν συνείδησίν μας ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας. Καὶ τοῦτο τάχιστα θὰ μᾶς ἀναγνωρισθῇ παρὰ πάντων. (Χειροκροτήματα).

§150Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤκουσα, ὅτι ἐν τῇ ἀπουσίᾳ μου ἀνεκοινώθη παρ’ ὑμῶν ὁ διακανονισμὸς τοῦ μετὰ τῆς Γαλλίας οἰκονομικοῦ ζητήματος. Τοῦτο ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶναι εὐχάριστον γεγονός, καθ’ ὅσον οὕτως ἐκλείπει πᾶσα ἀφορμὴ προστριβῶν μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Γαλλίας, πρὸς τὴν ὁποίαν Γαλλίαν ἡ Ἑλλὰς τρέφει πάντοτε αἰσθήματα φιλικὰ καὶ εὐγνώμονα. Ἡ τακτοποίησις δὲ τῶν οἰκονομικῶν σχέσεων μετὰ τῆς Γαλλίας δι’ ἐμὲ παρέχει ἰδιαιτέραν ἱκανοποίησιν κατὰ τοῦτο, καθ’ ὅσον πάντοτε ὑπεστήριξα, ὅτι τῆς Ἑλλάδος ἡ οἰκονομικὴ ἀνασυγκρότησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ εἰμὴ ἂν τακτοποιήσωμεν τὰς μετὰ τῶν διαφόρων Κρατῶν οἰκονομικάς μας σχέσεις καὶ γνωρίσωμεν τὴν ἀληθῆ οἰκονομικήν μας κατάστασιν. Οὕτω δὲ μὲ τοὺς ἐπελθόντας δύο κανονισμούς, μετὰ τῆς Ἀμερικῆς τὸ πρῶτον καὶ τῆς Γαλλίας νῦν, ἀποκαθίσταται ἡ κατάστασις ἐκείνη, ἡ ὁποία μᾶς ἐπιφέρει πλήρη γνῶσιν τῆς οἰκονομικῆς μας καταστάσεως, καὶ οὕτω πλέον δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ προβῶμεν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ὀργάνωσιν. Ἐννοεῖται, ὅτι ὡς πρὸς τὸν τρόπον καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἐπιφέρῃ ταύτην, ἐπιμένω εἰς τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσα ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐὰν τὸ ἔργον ἤρχιζεν ἀπὸ τοῦ νὰ γνωρίσωμεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν, ἡ μεταρρύθμισις θὰ ἐγίνετο ὑπὸ αἰσιωτέρους ὅρους. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, χαιρετίζω εὐφροσύνως τὸ γεγονὸς τοῦ μετὰ τῆς Γαλλίας ἐπελθόντος διακανονισμοῦ.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εὐχάριστον εἶναι, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ χαρὰ εἶναι τόσον γενικὴ διὰ τὴν μεγάλην ἐπιτυχίαν, ἡ ὁποία ἔστεψε τὰς διαπραγματεύσεις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας πρὸς διευθέτησιν τῆς οἰκονομικῆς διαφορᾶς μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος νὰ ἀναγνωρίσῃ ἐπὶ τέλους, ὅτι αἱ ἐπιτυχίαι αὗται ὀφείλονται καὶ εἰς τὴν συστηματικὴν καὶ ἐπίμονον προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν της, καὶ μὲ τὴν ὁποίαν ἐδείξαμεν πόσον εἰλικρινεῖς εἶναι αἱ προθέσεις μας, πόσον μελετημένοι οἱ σκοποί μας οἱ πολιτικοὶ καὶ πόσον σταθερὰ ἡ ἀπόφασίς μας νὰ ἐξυγιανθῶμεν οἰκονομικῶς καὶ νὰ κανονίσωμεν τιμίως καὶ ταχέως τὰς διαφοράς μας μὲ ὅλα τὰ φιλικὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε μᾶς ἐβοήθησαν οἰκονομικῶς. Νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο δίκαιον νὰ κάμῃ ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§152Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἐσκεπτόμην νὰ κάμω πολιτικὴν ταύτην τὴν ἑσπέραν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θὰ δώσω καμμίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Τὰς γνώμας μου τὰς ἐξεδήλωσα ἐν πλάτει κατὰ τὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Στάης.

§154Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ θέμα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων θεμάτων, τὰ ὁποῖα εἴς τι Κράτος πεπολιτισμένον δύνανται νὰ προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Οἱ ὁμιλήσαντες, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐξήντλησαν τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ δυνάμενα κατὰ τῶν δύο νομοσχεδίων νὰ ἀχθῶσι. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν, καίτοι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς νέας συζητήσεις. Εἰς τὰς συζητήσεις ὅμως αὐτὰς δὲν θὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν, διότι, βεβαίως, σχέδια τοῦ μέλλοντος, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ συζητηθῶσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ βραχέων μέν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἀνέπτυξε πρόγραμμα ἐκπαιδευτικὸν τοῦ μέλλοντος. Σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρόκεινται δύο νομοσχέδια. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἔχουσι τρεῖς κυρίως σκοπούς: Πρῶτος σκοπὸς εἶναι, ὅπως διαρρυθμισθῶσι τὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸν μᾶλλον ἁρμόζοντα τρόπον, κατὰ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας· ὁ δεύτερος σκοπὸς εἶναι, ὅπως διαρρυθμισθῶσι τὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει καί, ὁ τρίτος, ὅπως εἰσαχθῇ ὑποχρεωτικῶς πλέον ἡ διδασκαλία τῆς δημοτικῆς γλώσσης εἰς τὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα, τῶν ὁποίων κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ κύκλος εἶναι ἑξαετής. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι ὑφίσταται ὁ νόμος 1432, ὁ ὁποῖος ἔχει ἤδη εἰσαγάγει τὴν διδασκαλίαν τῆς δημοτικῆς εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐκεῖνος ὁ νόμος εἰσήγαγεν εἰς τὴν αʹ καὶ βʹ τάξιν τὴν διδασκαλίαν τῆς δημοτικῆς, τὸ δὲ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου εἰσάγει ταύτην καὶ εἰς τὰς 6 τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου.

§155Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Παρακαλῶ μίαν διασάφησιν: ὁ νόμος 3180 ἐδ. δʹ ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον διὰ πράξεώς του νὰ ὁρίσῃ τὰς τάξεις καὶ τὸν χρόνον, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ εἰσαχθῇ ἡ δημοτική. (Ἀναγινώσκει τὴν πρᾶξιν).

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶναι καθιερωμένη ἡ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ εἰς τὰς 6 τάξεις.

§157Σ. ΣΤΑΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, νὰ σᾶς ἀπαντήσω, ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως, τῆς ὁποίας οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν δὲν ἔχουσι γνῶσιν. Ἡ κατάστασις αὕτη ὑφίσταται ἢ μᾶλλον ἤρξατο ἀπὸ τοῦ 1917. Τὴν κατάστασιν ταύτην τὴν ἐπέτεινεν ἡ κατάστασις τῆς ἐπαναστάσεως ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις αὐτή; Τότε ἐγένετο μία ἐπιδρομὴ κατὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐκ μέρους ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι εἴτε πάσχουν μίαν νόσον, ἡ ὁποία λέγεται folie de grandeur (μεγαλομανία), εἴτε εἶναι ἐκμεταλλευταί, εἴτε εἶναι ἁπλοῖ, ἀκολουθοῦντες συνήθως τοὺς ἡγουμένους. Ἡ ἐπιδρομή, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, εἶχεν ἐπὶ κεφαλῆς ἐκ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας καὶ τοὺς πάσχοντας φρενολογικῶς καὶ τοὺς ἐκμεταλλευτάς. Σημειώσατε, ὅτι καταλληλότερον ἔδαφος πρὸς ἐκμετάλλευσιν χρηματικὴν ἀπὸ τὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ. Οἱ μαθηταί, οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ σχολεῖα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ Ὑπουργείου εἶναι περὶ τὰς 600 χιλιάδας, ἀσφαλῶς δὲ εἶναι πλείονες τῶν 800 χιλιάδων, διότι ἡ κατάστασις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀπὸ ἀπόψεως στατιστικῆς εἶναι ἐλεεινὴ καὶ ἀθλία. Ἀπὸ τήν τελευταίαν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσα ἐγὼ ὡς Ὑπουργός, ἔκτοτε δὲν εἴδομεν ἄλλην στατιστικὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Καὶ ἐὰν ἐρωτήσητε σήμερον, αὐτὴν τὴν στιγμήν, πόσα δημοτικὰ σχολεῖα ἔχει τὸ Κράτος, πόσας τάξεις, ποίας κατηγορίας δημοδιδασκάλων, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ μᾶς πληροφορήσῃ. Τὸ τεῦχος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς ἐδημοσίευσα, παμμέγιστον, εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει πρὸ παντὸς τῆς στατιστικῆς τῆς Ἑλβετίας. Ταύτην εἶχον ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δημοσίευσιν, ἀπέστειλα δὲ πολυτελῆ ἀντίτυπα εἰς ὅλα τὰ κράτη καὶ τὰ κράτη αὐτά, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ Ἑλβετία, ἀπέστειλαν συγχαρητήρια διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἑπομένως λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπὶ 800 χιλιάδων μαθητῶν, τὸ ἀλφαβητάριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον ὁ παῖς, ὁ 6 ἐτῶν καὶ ὁ 7 ἐτῶν νὰ τὸ διατηρήσῃ πλέον τῶν 3–4 μηνῶν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν θὰ ἀναγκασθῇ ὁ γονεὺς νὰ ἀγοράσῃ δεύτερον, ἀναμφιβόλως θὰ ἔχετε κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἔτους κατανάλωσιν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἀλφαβηταρίων. Οἱ γονεῖς δὲ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐν τῇ Βουλῇ, εἶναι εἰς θέσιν κάλλιον ἐμοῦ νὰ γνωρίζουν, ὁποία εἶναι ἡ ἀξία των. Τοῦ τελευταίου σήμερον διδακτικοῦ βιβλίου ἡ ἀξία εἶναι 7 δραχμαί.

§158Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. 12.

§159Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ ἀλφαβητάριον, νομίζω, τὸ ὁποῖον εἶναι διὰ τὴν δευτέραν τάξιν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, εἶναι εὐθηνότερον. Ἂς πάρωμεν 7 δραχμάς, ἔχετε 7 ἑκατομμύρια δαπανῶν μόνον διὰ τὰ ἀλφαβητάρια, ἐὰν δὲ προσμετρήσετε καὶ ὑπολογίσετε καὶ τὴν τρίτην, ὅπου τὰ βιβλία πολλαπλασιάζονται, διότι δὲν δίδεται μόνον ἀναγνωστικόν, ἀλλὰ καὶ ἀριθμητικὴ καὶ ἱστορία, ἐὰν πάρετε καὶ τὰς 6 τάξεις θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ δαπάνη ἡ γενομένη ἐκ μέρους τῶν γονέων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς προμήθειαν τῶν ἀπαιτουμένων στοιχειωδῶν βιβλίων εἶναι πολλὰ ἑκατομμύρια, εἶναι ἄνω τῶν 100 ἑκατομμυρίων. Διὰ τοῦτο ἐμόχθησα ἐγὼ κατὰ τὸ 1907 καὶ ὁ νόμος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὅπως κανονίσῃ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, εἶναι ἐράνισμα τοῦ νόμου τοῦ 1907 περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Ἐκεῖ ἐζητήσαμεν νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ μονοπώλιον τῶν διδακτικῶν βιβλίων, οὐχὶ ὅπως τὸ κράτος προμηθευθῇ χρήματα πρὸς ἰδίας αὑτοῦ ἀνάγκας, ἀλλ’ ὅπως οἰκοδομηθῶσι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Εἶναι δυνατὸν ἐν διαστήματι διετίας νὰ πορισθῆτε ἐκ τούτου τοῦ πόρου τόσα ἑκατομμύρια, ὥστε νὰ κτίσητε ὄχι μόνον χιλιάδας δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑλλὰς κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἀλλὰ νὰ προχωρήσητε οἰκοδομοῦντες σχολεῖα Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ὅταν πρόκειται περὶ τόσων ἑκατομμυρίων, ἐννοεῖτε ποία κίνησις γίνεται εἰς τὸν κόσμον.

§160Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Διατὶ δὲν τὸ ἔκαμες σὺ ὅταν ἦσο Ὑπουργός;

§161Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐγὼ εἶχον καὶ νομοσχέδιον σχετικὸν ὑποβάλει, ἀλλ’ ἐγένετο τοιαύτη ἐξέγερσις ἐκ μέρους τῶν βιβλιοκαπήλων, ὥστε μᾶς ἀνέτρεψαν καὶ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο. Καὶ σήμερον, τὰ αὐτὰ ὄργανα, ἀόρατα, διευθύνουν τὰ παρασκήνια τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ καὶ κατήρτισαν τὰς ἐπιτροπείας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε καὶ πάλιν τὰ διδακτικὰ βιβλία νὰ εἶναι εἰς χεῖρας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὰ ἔχουν πάντοτε· διότι εἰς τὰς ἐπιτροπάς, ὅπως τὰς κατήρτισεν ὁ κ. Ὑπουργός, πενταμελεῖς ἐπιτροπάς, εἰς τὰς ὁποίας θὰ εἰσάγωνται δύο μόνον ἀνώτατοι ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι καὶ εἷς λόγιος, ἔχουσι τὴν πλειονοψηφίαν. Τώρα, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ὁ σημερινὸς βεβαίως, ἂν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην θὰ εἶναι Ὑπουργός, θὰ φροντίσῃ ὥστε ὁ λόγιος αὐτὸς νὰ μὴ εἶναι ἐκ τῆς χορείας τῶν ἐκμεταλλευτῶν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅτι τὰ πολιτικὰ πράγματα παρ’ ἡμῖν εἶναι ἄστατα καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν νὰ γνωρίζῃ ὅτι αὔριον εἶναι ἢ δὲν εἶναι, καὶ ἑπομένως, ὅταν νομοθετοῦμεν, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἰδίας ἡμῶν δυνάμεις καὶ τὴν ἠθικήν, ἀλλὰ νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τί εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ ἀναπτύξω μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία μὴ σᾶς φανῇ πρωτοφανής. Ἡ γλῶσσα ἡ Ἑλληνική, ἡ γραφομένη, ἡ λαλουμένη καθαρεύουσα, αὐτὴ ἡ γλῶσσα ὑπάρχει πρὸ δύο χιλιάδων χρόνων καὶ πλέον. Εἶναι ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τοὺς νόμους καὶ τὸ Σύνταγμα, εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ καθαρεύουσα. Αὐτὴ ἡ γλῶσσα ἡ ὁποία ὑφίσταται, αὐτὴ ἡ γλῶσσα ὑπάρχει πρὸ 2000 χρόνων. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω μερικὰς σελίδας ἐκ τῶν γραφομένων τοῦ Εὐαγγελίου. (Ἀναγινώσκει). Αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν ἐφημερίδων; — προσθέτω δὲ ὅτι ἡ γλῶσσα ἐγράφη εἰς τὴν ὁμιλουμένην τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, διότι ἐγράφη διὰ νὰ ἀναγνωσθῇ παρ’ ὅλου τοῦ κόσμου. Εἶναι ἡ γραφομένη, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, ἢ ὄχι; Τὸ θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλῶ ταύτην τὴν στιγμὴν εἶναι τοῦτο, ἡ γραφομένη σήμερον γλῶσσα ἐγράφετο πρὸ 2500 χρόνων;

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Πρὸ 2500 χρόνων;

§163Σ. ΣΤΑΗΣ. Μάλιστα, αὐτὸ ποὺ σᾶς ἀνέγνωσα, ἐγράφη τῷ 283 π.Χ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐκ τοῦ Εὐαγγελίου μίαν περίοδον, τὴν τυχοῦσαν, οἱανδήποτε, ἐκ συμπτώσεως εἶναι εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν ἐδάφιον 33 (Ἀναγινώσκει) «Καὶ τότε ἀπῆλθον εἰς τὸν τόπον...» Εἶναι αὐτὴ ἢ δὲν εἶναι ἡ γραφομένη γλῶσσα τῶν ἐφημερίδων;

§164Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Θὰ βρῆτε κ. Στάη καὶ ἐκφράσεις, τὰς ὁποίας δὲν μεταχειριζόμεθα εἰς τὴν γραφήν, δηλαδὴ «πρωΐ–πρωΐ», «τὸ παιδί». Δηλαδὴ ἔχει βαδίσει ἤδη εἰς τὴν δημοτικὴν ἡ γλῶσσα αὐτή.

§165Σ. ΣΤΑΗΣ. Καμμία γλῶσσα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ στάσιμος εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκεται εἰς μίαν στιγμήν. Θὰ μεταβληθῇ καὶ θ’ ἀκολουθήσῃ τοὺς χρόνους τοὺς σημερινούς.

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τότε ἔρχεσθε εἰς ἐκεῖνο ποὺ εἶπεν ὁ κ. Μαχαίρας, εἰς τὸν τύπον, «οἱ γυναῖκες, οἱ πατέρες, τὰ παιδιά».

§167Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὸν συλλογισμόν μου. Ἔχω σημειώσει πλεῖστα ὅσα κείμενα, κατὰ ἑκατονταετηρίδας, πρώτης, δευτέρας, τρίτης κλπ. κατὰ τὰς ὁποίας φαίνεται ἡ γλῶσσα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καὶ θὰ ἀναγνώσω μερικά. Σᾶς ἀναγινώσκω (ἀναγιγνώσκει) καὶ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ λαλουμένη σήμερον ἢ ὄχι;

§168Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ γραφομένη σήμερον.

§169Σ. ΣΤΑΗΣ. Γραφομένη περὶ αὐτῆς ὁμιλῶ. Τοῦ 1013 μ. Χ. Σᾶς ἀναγινώσκω κάτι ἐκ τῶν τοῦ Λέοντος. (Ἀναγιγνώσκει). Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἡ γραφομένη γλῶσσα σήμερον; Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Βησσαρίων ἦτο μέγας ἱεράρχης, ὁ ὁποῖος συνώδευσε τὸν πατριάρχην εἰς τὴν ἐν Φλωρεντίᾳ Σύνοδον, ὅπου ἐπρόκειτο νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἑνώσεως τῶν Ἐκκλησιῶν. Ἐκεῖ ἠγωνίζετο μεθ’ ὅλων τῶν δυνάμεών του, ὅπως πείσῃ τὸν Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἀποδεχθῇ τὴν ἄποψιν τοῦ Πάπα, νὰ ἀναγνωρίσῃ δύο ἐκκλησίας. Ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε καὶ ὁ πατριάρχης ἀνεχώρησε καὶ ἀφῆκεν ἐκεῖ τὸν Βησσαρίωνα, τὸν ὁποῖον ἀπεκάλεσεν ὁ Πάπας καρδινάλιον. Εἶναι Πάπας, ὡς λέγεται εἰς τὴν ἐπιστολὴν τοῦ 1465, ὅπου ὑπογράφεται Βησσαρίων Καρδινάλιος καὶ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Αὐτὸν τὸν τίτλον εἶχε δώσει εἰς αὐτὸν ὁ Πάπας. Ἐδῶ εἶναι πραγματικῶς μία θαυμασία ἐπιστολή, διότι πρόκειται περὶ τῆς διασώσεως τῶν τέκνων, τὰ ὁποῖα λέγουν ἄλλοι ὅτι ἦσαν τέσσαρα καὶ ἄλλοι πέντε, τοῦ τελευταίου τῆς Σπάρτης ἡγεμόνος Παλαιολόγου, ὁ ὁποῖος κατέφυγε εἰς Ἰταλίαν πρὸς διάσωσιν μετὰ τῶν τέκνων του. Τὰ τέκνα ἀφῆκεν εἰς τὸν Βησσαρίωνα, ὁ ὁποῖος τὰ παρέδωκεν εἰς ἄλλον. Ἑπομένως εἶναι γλῶσσα τοῦ 1465. Εἶναι ἡ γλῶσσα ἡ γραφομένη σήμερον ἢ δὲν εἶναι; Κατὰ τὸ 1720 διετέλει Μητροπολίτης Ἀθηνῶν ὁ Μελέτιος. Ὁ Μελέτιος αὐτός, ἄνθρωπος διακεκριμένος τῶν γραμμάτων, ἔγραψε μεταξὺ τῶν ἄλλων τὴν Γεωγραφίαν τῆς Ἑλλάδος καὶ σᾶς ἀναγιγνώσκω ἓν ἀπόσπασμα διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι ἡ γραφομένη νῦν γλῶσσα εἶναι 2–3 χιλιάδων ἐτῶν καὶ πλέον. (Ἀναγινώσκει). Εἶναι ἡ γραφομένη γλῶσσα τῶν ἐφημερίδων ἢ δὲν εἶνε; Τοιουτοτρόπως ἔχομεν τὴν παράδοσιν ἑνιαίαν καὶ ἀδιάσπαστον τῆς γραφομένης σήμερον γλώσσης ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων, ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, ὑπὸ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους κάμνομεν. Σημειώσατε, κύριοι, ὅτι ὀλίγα ἔθνη ἐν τῷ κόσμῳ ἔχουσι τοιαύτην παράδοσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἑλλάς, παράδοσιν, ἡ ὁποία κατὰ διάφορα χρονικὰ διαστήματα ἐπέδειξεν ἐκλάμψεις πάσης φύσεως εἰς πάσας τὰς ἐποχάς. Δὲν κατώρθωσαν ὅλαι αἱ γενόμεναι εἰσβολαί, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀλλοιώσωσι τὴν ἑνιαίαν ταύτην παράδοσιν. Ἐκρύπτετο εἰς μονάς, εἰς σπήλαια, ἀλλ’ ἡ παράδοσις ἔδρασεν, ἐτήρησε τὸν ἐθνισμὸν καὶ εἶναι ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, εἰς τὰς Γραφάς. Οὐδὲν ἔθνος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ δοξάζῃ τὸν Θεὸν εἰς γλῶσσαν γραφεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ τούτου. Τώρα ἂς ἔλθωμεν εἰς ἓν ἄλλο ζήτημα. Μία καὶ μόνη εἶναι ἡ γλῶσσα, διὰ τῆς ὁποίας συνεννοεῖται τὸ ἀπὸ χιλιετηρίδων ὑφιστάμενον Ἑλληνικὸν Ἔθνος. Καὶ ὑπάρχει τόπος τις εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ὑπάρχῃ μία καὶ μόνη γλῶσσα; Ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου, ἄνευ ἐξαιρέσεως, θὰ ἴδητε ἰδιωτισμούς, ἰδιώματα, θὰ ἴδητε patoit, ἀλλ’ ἡ γλῶσσα εἶναι μία. Ποία εἶναι; Ἡ ὑπὸ τοῦ κράτους ἀναγνωριζομένη. Ἐν Γαλλίᾳ εἰς τὰ 1800 ὑπῆρχε χάος, κυκεών, καὶ ἦτο ἀδύνατον ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεννοηθῇ. Κατὰ τὸ 1807 ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐν Γαλλίᾳ εἷς μέγας ἐπιστήμων, ὁ ὁποῖος ἦτο φυσικὸς διακεκριμένος. Τότε ἐξεδόθη ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπεβάλετο ὅλα τὰ ἔγγραφα νὰ γράφωνται εἰς τὴν ὑπὸ τῶν Παρισινῶν ἀρχῶν ἀνεγνωρισμένην γλῶσσαν. Ἀλλ’ ὁ μέγας αὐτὸς ἐπιστήμων εἶπεν: ἂς στείλωμεν ἓν κείμενον τῆς γλώσσης τῶν ἀρχῶν τῶν Παρισίων εἰς τοὺς προϊσταμένους τῶν διαφόρων περιφερειῶν καὶ νὰ τοὺς παρακαλέσωμεν νὰ τὸ γράψουν εἰς τὴν παρ’ αὐτοῖς ὁμιλουμένην γαλλικὴν γλῶσσαν. Ἂς ἀναγνώσωμεν αὐτὸ τὰ κείμενον, ἂν καὶ εἴθισται νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ν’ ἀναγιγνώσκωνται ἀπὸ τοῦ βήματος κείμενα ἐν ξένῃ γλώσσῃ, εἰς τὴν γλῶσσαν, εἰς ἣν ἐγράφη. Ἀποτελεῖται ἀπὸ ὀλίγους στίχους. (Ἀναγινώσκει τούτους). Τώρα θά παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ἀναγνώσῃ κατά τίνα τρόπον τὸ ἔγραψαν εἰς τὸ διαμέρισμα τῆς Α ἐπαρχίας, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ τὸ ἀναγνώσῃ ὡς ἐγράφη εἰς τὸ διαμέρισμα τῆς Β ἐπαρχίας καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὡς ἐγράφη εἰς ἄλλο διαμέρισμα. Θὰ σᾶς φέρω αὐτὰ τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ ἴδητε κατὰ τίνα τρόπον ἐγράφη.

§170ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Εἶναι αἱ κατὰ τόπους διάλεκτοι.

§171Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ διαλέκτων, ὅταν λέγετε ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορά, διότι πρὸ μικροῦ εἴπετε ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορά...

§172ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσιν ἐν Ἑλλάδι ἰδιωτισμοί, ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ἡ ὁποία ἐξελίχθη ἀπὸ τὴν κοινὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία πάλιν ἐπήγασεν ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν ἀττικήν, εἶναι εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κράτους ἡ αὐτή. Ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσι μερικὰ τμήματα, ὅπου ὁμιλεῖται ἄλλως, ἐπὶ παραδείγματι ἡ ἀλβανικὴ ἢ ἡ Τσακωνικὴ κλπ.

§173Σ. ΣΤΑΗΣ. Μὴ ὁμιλῆτε περὶ ἀλβανικῆς, περὶ ξένης γλώσσης.

§174ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἢ νὰ ὑπάρχωσιν ἄλλα εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ὁμιλῆται ἡ διάλεκτος τοῦ Πυργί, τῆς Χίου. Δὲν δύνασθε ν’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ὑφίσταται γενικὴ γλῶσσα δημοτική.

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ Βαλαωρίτης κατὰ τὸ μέγιστον μέρος εἶναι δημοτικιστής.

§176Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ Βαλαωρίτης κατὰ τὸ μέγιστον μέρος γράφει θαυμασίαν γλῶσσαν ποιητικὴν καὶ πλησιάζει πρὸς τὴν καθαρεύουσαν.

§177Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τοιαύτην καθαρεύουσαν στέργω.

§178Σ. ΣΤΑΗΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς τόπος τοῦ κόσμου, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μὴ ὑπάρχουν διάφοροι διάλεκτοι, ἀλλὰ σᾶς προκαλῶ, καὶ πρὸ πάντων τὸν Ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, νὰ δηλώσῃ ἕνα τόπον ὡρισμένον, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μὴ διδάσκεται πλέον εἰς τὰ σχολεῖα ἡ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀνεγνωρισμένη γλῶσσα.

§179ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας) Οὐδαμοῦ ὑπάρχει ἀνεγνωρισμένη γλῶσσα ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§180Σ. ΣΤΑΗΣ. Μὴ λέγετε τοῦτο. Εἰς τὰς μεσημβρινὰς ἐπαρχίας τῆς Γαλλίας ὑφίσταται διάλεκτος, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τίποτε δὲν δύνασθε νὰ ἐννοήσετε. Ἐζητήσαμεν μίαν φορὰν μίαν πληροφορίαν, καὶ ἐὰν σᾶς διαβάσω τὴν ἀπάντησιν, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἦτο ἡ γλῶσσα ἡ ἀνεγνωρισμένη ὑπὸ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους.

§181ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας.) Τά ἄλλα Κράτη δὲν ἔχουν γλῶσσαν ἀνεγνωρισμένην.

§182Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ εἶμαι περισσότερον δημοκράτης ἀπὸ σᾶς, ἀλλὰ δὲν εἶμαι δημοκράτης ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν ἔργων.

§183Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἀφοῦ εἶσθε δημοκράτης, ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρίσητε ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι τὸ δημοκρατικώτερον ἄρθρον τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ δὲν ἀνέχεται κανένα τύραννον, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ. Τυραννία δὲ τῆς ψυχῆς, τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς, εἶναι ἡ ἐπιβολὴ τῆς καθαρευούσης.

§184Σ. ΣΤΑΗΣ. Τυραννία εἶναι νὰ μὴ ἐπιτρέπητε εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν, εἰς ὀκτακοσίας χιλιάδας Ἑλληνοπαίδων, ν’ ἀναγνώσωσι τὴν ἐφημερίδα, διότι σήμερον ἡ ἐφημερὶς ἐξετόπισε τὸ βιβλίον, σήμερον ἡ ἐφημερὶς εἶναι τὸ πᾶν. Πᾶσαν γνῶσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κόσμος ἀποκτᾷ, θὰ τὴν ἀποκτήσῃ πρώτη ἡ ἐφημερίς. Ἰδέτε τὴν γλῶσσαν εἰς τὴν ὁποίαν ἐγράφη τὸ Σύνταγμά σας. Ὁ ὁρισμὸς, τὸν ὁποῖον δίδει τὸ ἄρθρον 7, εἶναι ἐξωφρενικός. Ἐὰν θέλετε νὰ φωτίσητε τὸν ἑλληνικὸν λαόν, πρέπει νὰ τὸν διδάξητε τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζονται εἰς τὰ δικαστήρια, τὴν ὁποίαν εὑρίσκετε εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§185ΑΛ. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐγὼ θέλω τὸ παιδί, ὅταν ὑπάγῃ εἰς τὸ σχολεῖον, νὰ μὴ λησμονήσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γνωρίζει ἀπὸ τὴν οἰκογένειάν του. Θέλω νὰ λέγῃ ὁ πατέρας μου, ἡ μητέρα, τὸ ψωμὶ καὶ ὄχι ὁ κύων, ἡ οἰκία, ὁ ἄρτος.

§186Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ παιδὶ δὲν εἰσέρχεται εἰς τὸ σχολεῖον διὰ νὰ μάθῃ ὅσα ἐν τῷ οἴκῳ του διδάσκεται. Εἰσέρχεται διὰ νὰ μάθῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ οἴκῳ του δὲν διδάσκεται. Μεταβαίνει εἰς τὸ σχολεῖον διὰ νὰ μορφωθῇ, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω, ὅτι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν διδάσκεται, δὲν εἶναι γλῶσσα καὶ θὰ σαρωθῇ. Ἔλεγον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι ἐνεπέσαμεν ὅλοι εἰς μίαν σπεῖραν ἀπαρτιζομένην ἀπὸ φρενοβλαβεῖς, ἀπὸ ἐκμεταλλευτὰς καὶ ἀπὸ ἁπλοϊκούς.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐὰν θέλετε νὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ὁμιλίαν σας, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐκφράζεσθε οὕτω δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι τιμῶσι τὰ ἑλληνικὰ γράμματα καὶ προσφέρουν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὴν Κοινωνίαν.

§188Σ. ΣΤΑΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, τίνας ἔχετε ὑπ’ ὄψει;

§189Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Σᾶς ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦλθον τῷ 1917 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ὁ Δελμοῦζος.

§190Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ Γληνός......

§191Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Θὰ σᾶς εἴπω διὰ τὸν Γληνόν. Ὁ Δελμοῦζος, ὁ ὁποῖος εἶναι διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅ,τι ὁ Πεσταλότζι διὰ τὴν Ἰταλίαν. Δεύτερος ὁ κ. Τριανταφυλλίδης, διαπρεπὴς γλωσσολόγος. Τρίτος ὁ κ. Γληνός, διαπρεπὴς ἐπιστήμων.

§192Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συμφωνήσετε μετ’ ἐμοῦ, ὅταν γνωρίσετε ὅτι εἰς τὰ τελευταῖα χρόνια, ὁ κύριος περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, καὶ τοῦ ὁποίου δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, λέγει: «Δὲν ἀναγνωρίζω θρησκείαν, δὲν ἀναγνωρίζω πατρίδα, δὲν ἀναγνωρίζω οἰκογένειαν».

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὰ εἶπεν.

§194Σ. ΣΤΑΗΣ. Δὲν τὰ εἶπε μόνον, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔγραψεν.

§195ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῦ;

§196Σ. ΣΤΑΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ δείξω καὶ αὐτό.

§197ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐὰν ὁμιλῆτε περὶ τοῦ Δελμούζου, ὁμιλεῖτε περὶ ἀνθρώπου ἐνεργοῦντος ἀπὸ πεποιθήσεων.

§198Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἰδανικωτάτου Ἕλληνος.

§199Σ. ΣΤΑΗΣ. Διετέλει Διευθυντὴς Σχολείου ἐν Βόλῳ, ὅτε ἐγὼ ἤμην Ὑπουργός, καὶ κατηγγέλθη ἐπὶ ἀθεΐᾳ.

§200Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἠθωώθη. Ἀπεδείχθη συκοφαντικὴ ἡ κατηγορία.

§201Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κανεὶς τίποτε, μετέβην ἐκεῖ, κατὰ τὴν πρὸ ὀλίγων μηνῶν λαβοῦσαν χώραν συνεδρίασιν ἐν τῷ Ἐκπαιδευτικῷ Ὁμίλῳ—καὶ νομίζω ὅτι κάποιος ἔντιμος συνάδελφός μας ἐδῶ δύναται νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ἂν εἶναι ἀκριβῆ τὰ αὐτὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν: «Σᾶς δηλῶ, λοιπόν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω θρησκείαν, δὲν ἀναγνωρίζω πατρίδα, δὲν ἀναγνωρίζω οἰκογένειαν».

§202ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἐλέχθησαν τοιαῦτα πράγματα κ. Στάη. Τὶ εἶναι αὐτὸ ποὺ ἀναγιγνώσκετε;

§203Σ. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι ἀπάνθισμα ἀπὸ ἓν περιοδικὸν «Ἀναγέννησις».

§204Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Μήπως εἶναι λίβελλος;

§205Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐγώ, κ. βουλευταί, ἀπὸ 30 ἐτῶν ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος, οὐδέποτε δ’ ἀνέγνωσα λιβέλλους.

§206Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἀρίστη ἡ πρόθεσίς σας. Δὲν τὸ ἀρνεῖται κανείς.

§207ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Γληνὸς ἀπεχωρίσθη ἀπὸ τὸν Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον καὶ ἐξέδωκε προκήρυξιν. Ἂν θέλετε, ἀναγνώσατε τὴν προκήρυξίν του.

§208Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Περὶ Γληνοῦ ὁμιλεῖτε; Ἀσεβεῖτε πρὸς τὴν Βουλὴν ἀναφέροντες τὸ ὄνομά του. Ὑβρίζετε τὴν Βουλήν.

§209Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Γληνὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ «ὁμιλουμένη γλῶσσα εἰς τὰ διάφορα τμήματα τῆς Ἑλλάδος... —θὰ σᾶς παρακαλέσω, διὰ νὰ μὴ τὰ ἀναγνώσω ἐγὼ εἰς τὴν Βουλήν, νὰ σᾶς τὸ δώσω νὰ τὰ ἀναγνώσετε σεῖς.

§210Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὴν Βαβυλωνίαν τὴν ἔχω ἀναγνώσει. Καὶ τὸ νυμφοκοκκόζωμον.

§211Σ. ΣΤΑΗΣ. Περὶ τῶν βιβλίων τῶν διδακτικῶν πολλὰ ἐλέχθησαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας πρὸ μικροῦ, διακόψας με, προσέθηκεν ὅτι τὰ βιβλία δὲν εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀνέγνωσαν ἐδῶ, καὶ τὰ ὁποῖα μᾶς ἀναγινώσκουν ἀπὸ 15 ἐτῶν.

§212Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἤκουσα ἐδῶ νὰ ὁμιλοῦν περὶ συμφώνων. Αὐτὰ εἶναι πράγματα μὴ ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν δημοτικήν. Εὑρέθη ἕνας θέλων νὰ κάμῃ ἐφευρέσεις λέξεων· ἀλλ’ ὅσον εἶναι αὐθαιρεσία τὸ νὰ θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν καθαρεύουσαν εἰς τὸν λαόν, ἄλλο τόσον εἶναι αὐθαιρεσία τὸ νὰ θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν λέξεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς πλάττομεν. Δὲν εἶναι αὐτὸ ἁμάρτημα τῆς Δημοτικῆς, ὅτι εὑρέθησαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ πλάττωσι λέξεις καὶ νὰ ἐπιβάλλουν αὐτάς.

§213Σ. ΣΤΑΗΣ. Εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ὁ προτελευταῖος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνέκρινε τὴν 31 Μαρτίου 1927 βιβλίον μαλλιαρόν.

§214ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος;

§215Σ. ΣΤΑΗΣ. Ὁ κ. Ἀργυρὸς.

§216Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὁ κ. Ἀργυρὸς ἐνέκρινε βιβλίον μαλλιαρόν; Περίεργον! Καὶ δὲν διεμαρτυρήθη τὸ παλαιὸν Ἡμερολόγιον;

§217Σ. ΣΤΑΗΣ. Λοιπόν, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, χαρίσατέ μου τὴν προσοχὴν σας. Διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 12 πράξεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου—καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ προσέξῃ αὐτὸ, διότι θὰ τὸ συνδυάσω μὲ τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου—διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 12 πράξεως τῆς 31 Μαρτίου 1927 ὑπὸ τῆς τριμελοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Θρησκευμάτων καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐνεκρίθη ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Ἀναγνωστικοῦ τοῦ Ν. Κοντοπούλου διὰ μίαν δεκαετίαν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, καίτοι ἐγὼ δὲν ἀρέσκομαι εἰς τοῦτο, νὰ σᾶς ἀναγνώσω περιόδους τινάς. (Ἀναγινώσκει).

§218Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Εἰς διάστημα ἑνὸς μηνὸς ἐνεκρίθησαν 150 βιβλία.

§219Σ. ΣΤΑΗΣ. Νὰ μὴ τὰ ἐγκρίνωσι κ. Συνάδελφε.

§220Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἐφόσον ὁ Ὑπουργὸς ἀπῄτησεν ἐντὸς μηνός;

§221Σ. ΣΤΑΗΣ. Σελὶς 12 (ἀναγινώσκει κἄτι περὶ Τζεμάλ).

§222Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Συμφωνῶ μαζί σας, ὅτι ἀπὸ παιδαγωγικῆς ἀπόψεως δὲν εἶναι σωστό. Σεῖς θέλετε νὰ ἀποδείξετε ἀπὸ γλωσσικῆς ἀπόψεως. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσατε, δὲν εἶναι ἀπὸ παιδαγωγικῆς ἀπόψεως ὀρθόν.

§223Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ πρῶτον ζήτημα τὸ ἐξήντλησα· ἐξέφερα τὴν γνώμην ὅτι μόνον ἡ γλῶσσα ἡ Ἐθνικὴ, ἡ ἑνιαία, ὅπως λέγει ὁ Ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του, εἶναι συναίσθημα τοῦ ὅλου Κράτους, καὶ κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι μία εἶναι ἡ γλῶσσα, ἡ γραφομένη εἰς τὰς ἐφημερίδας ἢ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων κτλ. μὲ διαφόρους ἰδιωτισμούς. Μοὶ εἴπετε πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὰ βιβλία τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσα ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν εἶναι ἐγκεκριμένα—αὐτὰ φέρουν ἀριθμὸν καὶ ἡμερομηνίαν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι σήμερον, ὅτι κατὰ περίεργον σύμπτωσιν εἶχον τὴν ἐπίσκεψιν φίλου ἀρίστου ἐκ Λεβαδείας, ὁ ὁποῖος μὲ εὗρεν εἰς τὸ γραφεῖον μου ἀσχολούμενον περὶ τὰ τοιαῦτα, καὶ ὅταν ἔκαμα λόγον περὶ βιβλίων, (σημειώσατε, ὅτι εἶναι τιμιώτατος δικηγόρος ἐκ Λεβαδείας) μοὶ εἶπεν: κ. Βουλευτά, χθὲς τὸ ἑσπέρας ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου ἕνα παιδάκι καὶ ἐκράτει ἕνα βιβλίον ἀναγνωστικόν, μόνος μου δὲν τὸ εἶδον καὶ δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω, μοὶ εἶπεν, ὅτι ἀνέγνωσεν εἰς τὸ ἀναγνωσματάριον τῆς τρίτης τάξεως τοῦ δημοτικοῦ Σχολείου ταῦτα: «Τὸν τσίμπησε εἰς τὸν πισηνὸ καὶ τοῦ εἶπε μπαγάσα»!. Βιβλίον ἐγκεκριμένον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. (Ἱλαρότης). Τώρα κ. Ὑπουργέ, εἰς τὸ νομοσχέδιόν σας. Λυποῦμαι διότι ἀπουσιάζει ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, ἴσως καὶ πρὸ δύο μηνῶν, ὅταν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας τὴν ἀπόφασίν σας νὰ κτυπήσητε τὸν μαλλιαρισμὸν καὶ τοὺς μαλλιαροὺς καὶ τὰ βιβλία αὐτῶν, ἔσπευσα εἰς τὸν Ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας καὶ εἶπον πρὸς αὐτὸν, ὅτι εἶμαι πρόθυμος νὰ τεθῶ ὑπὸ τὰς διαταγάς σας. Σημειώσατε, ὅτι καὶ ἄλλοι φίλοι μου, ἀνήκοντες εἰς τὸ Λαϊκὸν κόμμα, ἔχουν τὴν αὐτὴν γνώμην, νὰ μᾶς διαθέσητε ὅπως θέλητε, διὰ νὰ καταπολεμήσωμεν τοὺς μαλλιαροὺς καὶ τὰ μαλλιαρὰ βιβλία των. (Προσέρχεται ὁ ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων). Ἐδήλωσα κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας, κ, Ἀρχηγὲ, ὅτι σᾶς ἐπεσκέφθην πρὸ δύο μηνῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Συγκοινωνίας καὶ σᾶς ἐδήλωσα, ὅτι ἀνέγνωσα καὶ εἶδον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἀποφασισμένος νὰ καταργήσῃ τοὺς μαλλιαροὺς καὶ τὰ βιβλία αὐτῶν καὶ τίθεμαι ὑπὸ τὰς διαταγάς σας ἐγὼ καὶ ἄλλοι φίλοι μου τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος.

§224Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§225Σ. ΣΤΑΗΣ. Σήμερον ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἀντίθετον, καὶ ὀφείλω νὰ δικαιολογηθῶ καὶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, Ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ, εἶναι ἄξιον καταδίκης, διότι ἐνέκρινε βιβλία ἄσημα, ἀδιαπαιδαγώγητα, βιβλία περιέχοντα λέξεις ἀσέμνους Διὰ τοῦτο καὶ μόνον τὸ ἁμάρτημα, τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ἄξιον καταδίκης, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμένον εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, αὐτὸ νὰ δώσητε τὴν διοίκησιν ὅλην, τὴν ἐκπαιδευτικὴν καὶ τὴν ἀναμορφωτικήν.

§226Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ συνεργασθῶμεν.

§227Σ. ΣΤΑΗΣ. Διότι τότε θὰ σᾶς καταστρέψωσιν ὅπως κατέστρεψαν ἄλλους. Ἡ συνεργασία δὲν δύναται νὰ γίνῃ μὲ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι περιωρισμένην διάνοιαν καὶ βλέψεις. Ὁ διδάσκαλος ἔχει περιωρισμένην τὴν βλέψιν καὶ τὴν διάνοιαν, δὲν θέλω νὰ εἴπω τὴν ψυχήν, ἀλλ’ ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν νὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν διαπαιδαγώγησιν, ἡ δὲ διαπαιδαγώγησις δὲν ἀνήκει εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι θεσμὸς ἀπαραίτητος. Ὁ σκοπὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, εἶναι ἕνας καὶ μόνος, νὰ προστατεύσῃ τὸν διδακτικὸν κόσμον ἀπὸ τῆς εἰσβολῆς τῆς πολιτικῆς. Ἐλέγετε πρὸ μικροῦ, ὅτι θὰ κάμητε πλήρη ἀποκέντρωσιν, ὅταν ἐπιτρέψωσιν αἱ περιστάσεις.

§228Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Βαθμιαίως.

§229Σ. ΣΤΑΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι εἶναι ὑπερπλήρης σήμερον ἡ ἀποκέντρωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς τοὺς νομούς, τὸ προσωπικὸν τῶν διδασκάλων δὲν τὸ καταπιέζει, δὲν τὸ μεταθέτει, δὲν τὸ προάγει, δὲν τὸ κρίνει, δὲν τὸ τιμωρεῖ, δὲν τὸ παύει, παρὰ ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζεται κατὰ περιφερείας. Τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πλήρους ἀποκεντρώσεως. Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπολυθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος ἢ κακῶς μετατεθῇ καὶ ἀναφερθῇ εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τότε γίνεται ἔφεσις. Ὅπως καταρτίζεται τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, καταρτίζεται πρὸς βλάβην τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Πρέπει τοῦτο νὰ περιορισθῇ εἰς τὰ καθαρῶς διοικητικὰ αὑτοῦ καθήκοντα καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἀποφαίνηται περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία εἶναι ἔργον τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἐνεφανίσθη κάποτε ἐνώπιον τοῦ Προέδρου τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως κ. Πουανκαρὲ μία ὁμοσπονδία διδασκάλων διαμαρτυρομένη καὶ ἀπειλοῦσα. Ἐκεῖθεν ἔλαβον παράδειγμα καὶ οἱ ἰδικοί μας δημοδιδάσκαλοι διαμαρτυρόμενοι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἀπειλοῦντες ὅτι ὁ δημοδιδασκαλικὸς κλάδος θὰ ἀπεργήσῃ. Καὶ ὁ κ. Πουανκαρὲ ἀπήντησεν εἰς αὐτούς: Ἡ κυριαρχία τοῦ Κράτους ἔγκειται εἰς τὴν Βουλήν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§230Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐγώ, κ. συνάδελφε, εἶπον τοῦτο: Δὲν εἶναι τὸ νέον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ μοῦ καθορίσῃ τὴν γενικὴν γραμμὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς. Ἐγὼ εἶπον ὅτι, ἐφόσον τὸ νέον συμβούλιον θὰ συγκροτηθῇ, ὅπως ἐλπίζομεν, ἐπὶ βάσεων νέων, ὥστε νὰ μᾶς παρέχηται ἐγγύησις ἐπιστημονική, θὰ ἦτο δυνατὸν ὁ ὑπουργὸς ὡς πρὸς τὸ νομοθετικὸν μέρος τῆς παρασκευῆς νόμων νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας τῶν εἰδικῶν, ἐφόσον ὁ ὑπουργὸς θὰ καθώριζε τὰς γενικάς του ἀντιλήψεις. Αὐτὸ γίνεται παντοῦ καὶ θὰ ἦτο παραλογισμός, ἐὰν δὲν ἐλαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τὰς γνώμας εἰδικῶν ἀνθρώπων.

§231Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὰ φῶτα τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθητε, δὲν θὰ σᾶς ἱκανοποιήσουν.

§232Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν τὸ γνωρίζομεν.

§233Σ. ΣΤΑΗΣ. Θὰ τὸ ἀποδείξω. Ἔχετε ἐκ τῶν συμβούλων τῶν σημερινῶν πέντε, ναὶ ἢ ὄχι; Εἶναι καὶ δύο οἱ ὁποῖοι μένουν ipso jure, ναὶ ἢ ὄχι;

§234Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὸ ἰδικόν μου νομοσχέδιον προβλέπει περὶ ἐκλογῆς δύο νέων αἱρετῶν μελῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ τὸ προτείνει, ὄχι τὸ νομοσχέδιον. Εἰσάγονται τέσσαρα μόνιμα μέλη, δύο αἱρετά, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποστέλλῃ ὁ κλάδος.

§235Σ. ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἔχετε θέσεις 4, 3...

§236Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἡ ἐπιτροπὴ τὰ ἔκαμεν αὐτά. Ἐπαναδιορίζονται 4, σᾶς ἀποστέλλει ὁ κλάδος 2 αἱρετὰ καὶ ἔχομεν 3 καθηγητὰς Πανεπιστημίου. Ἔχομεν ἀσφαλῶς μίαν νέαν σύνθεσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, ἐπὶ τῆς παμψηφίας τοῦ ὁποίου θὰ δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τάς καλλιτέρας ἐλπίδας διὰ τὴν ρύθμισιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων.

§237Σ. ΣΤΑΗΣ. Εὔχομαι. Ἀλλὰ θὰ εἶναι τὸ ἴδιον.

§238Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Δὲν θὰ εἶναι τὸ ἴδιον.

§239Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐξ αὐτῶν δὲν θὰ μείνουν πέντε; Σᾶς λέγω τοῦτο: ὅτι ὁ ἐκπαιδευτικὸς κλάδος θὰ στείλῃ τοὺς κομμουνιστάς.

§240Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐλπίζω ὄχι.

§241Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἀπατᾶσθε, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχετε 5 παλαιοὺς καὶ 2=7 ἐπὶ τῶν 14.

§242Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἐπ’ ἄπειρον ἡ μεγάλη τάξις τῶν δημοδιδασκάλων δὲν θὰ παραπλανᾶται παρὰ τῶν προσώπων ἐκείνων, ὑπὸ τῶν ὁποίων διῳκεῖτο μέχρι σήμερον. Εἶμαι βέβαιος ὅτι μέσα εἰς τὴν γενικὴν ἀνάνηψιν, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον χαρακτηρίζει τὴν παιδείαν κατὰ τὰς τελευταίας ἑβδομάδας, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ περιλαμβάνωνται καὶ οἱ διδάσκαλοι. Καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὰ μέλη τῆς Ὁμοσπονδίας θὰ ἀποστείλουν ὡς αἱρετὰ μέλη πρόσωπα ἔχοντα ὡς παράδειγμα τὴν ψυχὴν καὶ τὸ φρόνημα.

§243Σ. ΣΤΑΗΣ. Εἶσθε εὐτυχής, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, πιστεύοντες εἰς ὅσα λέγετε. Καί σᾶς λέγω ὅτι χειρότερος θεσμὸς ἀπὸ τὸν θεσμὸν τῶν αἱρετῶν μελῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Ὅταν ἀναμίξητε τὸν ἐκπαιδευτικὸν κλάδον εἰς τὴν κομματικὴν πολιτικήν, καταστρέφετε τὸν κλάδον. Καὶ τὸν ἀναμιγνύετε ὅταν δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους νὰ στείλουν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἓν αἱρετὸν μέλος καὶ εἰς τοὺς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἓν ἕτερον μέλος. Τὰ δύο ταῦτα μέλη, εἶναι καταστροφὴ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν θὰ εἶναι δὲ καὶ εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εὑρίσκεται ἓν Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διότι πλησίον τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου θὰ παρακάθηνται δημοδιδάσκαλοι. Εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον τῆς Γαλλίας....

§244Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Καθορίζομεν προσόντα καὶ διὰ τὰ αἱρετὰ μέλη.

§245Σ. ΣΤΑΗΣ. Τὸ προσὸν εἶναι τῆς μετεκπαιδεύσεως. Καὶ ἐρωτῶ: εἶναι δυνατὸν νὰ συμπεριληφθοῦν μετὰ τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ δημοδιδάσκαλοι; Σημειώσατε ὅτι, ἐγώ, ὁ ὁποῖος κρίνω κατὰ τοιοῦτον τρόπον τοὺς δημοδιδασκάλους, ἐβροντοφώνησα καὶ ἄλλοτε καὶ πάλιν τώρα τὸ ἐπαναλαμβάνω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰ ⅔ εἶναι οἱ ἄριστοι τῶν διδασκάλων. Σᾶς λέγω δὲ ὅτι καὶ πρὸς Γερμανοὺς διδασκάλους εἶναι δυνατὸν νὰ παραβληθῶσιν. Ὅσοι ηὐτύχησαν νὰ ἐξέλθουν ἀπὸ τὰ διδασκαλεῖα τὰ πλήρη, αὐτοὶ εἶναι ἄριστοι διδάσκαλοι εἰς τὸ εἶδός των. Τί σημαίνει δημοδιδάσκαλος; Σημαίνει ἄνθρωπον ἱκανὸν νὰ μορφώσῃ τὴν ψυχὴν καὶ τὸν νοῦν. Ἐκεῖ δὲ πρέπει καὶ νὰ σταθῇ. Σεῖς τί κάμνετε; Τὸν παίρνετε καὶ τοῦ λέγετε: Ἐλᾶτε νὰ μᾶς πῆτε πῶς θὰ διοικήσωμεν τὴν Ἑλλάδα. Δυστυχὴς Ἑλλάς! Τὰ ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, εἶναι ταῦτα: Εἶναι ἀμελέτητον, τὸ ἔγραψεν ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἢ δὲν γνωρίζει τὰ πράγματα ἢ ἐπιπολαίως εἰργάσθη. Σᾶς ἀπεκεφάλισαν χωρὶς νὰ τὸ καταλάβητε. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ νόμος ὁ πάγιος, ὁ 1242 εἶναι ὁ περὶ συστάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, 1242α εἶναι περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ 1242 εἶναι ὁ περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως πάγιος νόμος. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργέ, τοῦ νόμου περὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ἀναφέρονται ταῦτα: (Ἀναγινώσκει τὰ περὶ ἐποπτείας καὶ διοικήσεως). Τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια εἶναι ὄργανά σας. Οἱ γενικοὶ ἐπιθεωρηταὶ εἶναι ὄργανά σας. Οἱ κατὰ τόπους ἐπιθεωρηταὶ εἶναι ὄργανά σας. Ἐδῶ διατὶ ἀπέκοψαν τὴν ἐποπτείαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ; Τὴν ἐποπτείαν καὶ διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ἔχει ὁ Ὑπουργός. Δὲν θέλουν οἱ κύριοι αὐτοὶ νὰ τὴν ἔχῃ ὁ Ὑπουργός, ἀλλὰ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται νὰ καταργήσῃ ὅλας τὰς προνομίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἔπρεπε ποτὲ νὰ δεχθῆτε τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, τοὺς ὁποίους θὰ διορίζητε σεῖς νὰ τοὺς προτείνῃ τὸ ἴδιον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον; Σεῖς θὰ θέσητε προσόντα.

§246Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Τὰ προσόντα τίθενται διὰ τοῦ νόμου.

§247Σ. ΣΤΑΗΣ. Θέσατε προσόντα καὶ περιορίσατε τὸν ὑπουργὸν ἐντὸς τῶν προσόντων. Ἐλέγατε προηγουμένως, ὅτι θὰ ἐκλέξητε ὅσους θέλετε σεῖς. Μὲ συγχωρεῖτε. Θὰ ἐκλέξητε ἐκείνους, τοὺς ὁποίους προτείνει τὸ Ἐκπαιδευκὸν Συμβούλιον, τὸ σημερινόν. Εἶναι δυνατὸν ν’ ἀφήσητε εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ καταρτίζῃ τὸν ἑαυτόν του; Αὐτὸ εἶναι ἄνω ποταμῶν. Εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς προτείνω διαφόρους τροπολογίας. Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως νὰ εἴπω καὶ ὀλίγας λέξεις, ἐφ’ ὅσων εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Κύριε Ὑπουργὲ καὶ ἀρχηγὲ κόμματος, τὰ κόμματα καὶ τὰ Κράτη δὲν διοικοῦνται διὰ τῶν συμβιβασμῶν, διὰ τῶν συνθηκῶν εἰρηνεύσεως, ὅπως εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργός, ἀλλὰ διοικοῦνται διὰ τῆς ἐπιμονῆς καὶ ὑπομονῆς εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν κατόπιν μακρᾶς πείρας καὶ ἀγώνων ἀπέκτησαν. Καὶ ὅταν οἱ ἄλλοι ἀντιτίθενται καὶ εἶναι ἰσχυρότεροι, ὑποχωρεῖτε. Δὲν θὰ διοικήσωμεν διὰ συμβιβασμῶν, διότι τὸ σύστημα τῶν συμβιβασμῶν ἔχει ὀλέθρια ἀποτελέσματα. Σᾶς παραπέμπω καὶ εἰς τὴν ἄκραν ἀριστερὰν διὰ νὰ ἴδητε τ’ ἀποτελέσματα τῶν συμβιβασμῶν.

§248Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ἡ πολιτικὴ εἶναι ἡ τέχνη τοῦ ἑκάστοτε ἐπιτευκτοῦ.

§249Σ. ΣΤΑΗΣ. Πρέπει νὰ ἐμμείνητε εἰς τὰς πεποιθήσεις σας, ἄλλως καταρρέετε καὶ σεῖς καὶ αἱ πεποιθήσεις σας καὶ τὸ ἑκάστοτε καθεστώς. (Χειροκροτήματα).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις ὑπογεγραμμένη παρὰ 20 βουλευτῶν περὶ ἐξαντλήσεως τῆς συζητήσεως, συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 88 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν θὰ μιλήσουν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δύο, εἷς ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων καὶ εἷς ἐκ τῶν προτεινόντων. Ἐκ τῶν ἀντιλεγόντων ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κύριος Δεμερτζῆς.

§251Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπεβλήθη πρότασις, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 20 βουλευτῶν τῆς πτέρυγος ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ὁ περιορισμὸς τῆς συζητήσεως, ἀφιεμένου ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας εἰς ἕκαστον βουλευτὴν κατ’ ἀνώτατον ὅριον. Θὰ συνεβούλευον τοὺς κυρίους ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν νὰ ἀποσύρωσιν αὐτήν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν καὶ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν, εἶναι ἡ κυρία ἀφορμὴ τῆς παρελκύσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τρεῖς ἤδη ἡμέρας. Εἴδομεν παρελαύνοντας κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας ἡμέρας τοὺς Βουλευτάς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸν Κυβερνητικὸν συνασπισμόν, καὶ πολεμοῦντας τὸ νομοσχέδιον. Δύο μόνον ἡμέρας κατηνάλωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτῆς κ. Γεωργιάδης διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν δὲ τρίτην ἡμέραν κατηνάλωσαν οἱ λοιποὶ διακεκριμένοι ῥήτορες. Καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς, περὶ τὸ τέλος, ζητεῖται ὁ περιορισμὸς τῆς συζητήσεως. Δὲν εἶναι ἡ ὥρα διὰ νὰ κάμωμεν ρητορικὰς ἀποστροφὰς περὶ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, σᾶς λέγω μόνον τοῦτο προσωπικῶς δι’ ἐμέ. Εἶμαι ἐγγεγραμμένος πρὸ δύο ἡμερῶν νὰ ὁμιλήσω καὶ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν κατώρθωσα νὰ ὁμιλήσω. Σᾶς δηλῶ δὲ ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὐτή, δὲν θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, διότι νομίζω ὅτι, δὲν θὰ μοῦ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ὁμιλήσω κατ’ ἐπιταγὴν τῆς Βουλῆς, περιοριζόμενος εἰς ἓν τέταρτον μόνον τῆς ὥρας. Νομίζω ὅτι, δὲν θὰ ἦτο ὀρθόν, ἐφόσον πρόκειται νὰ ὁμιλήσωσι τινὲς μόνον ἀκόμη βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους θὰ εἶχον δικαίωμα νὰ ἀκουσθοῦν παρὰ τῆς Βουλῆς, καθ’ ὃν τρόπον ἠκούσθησαν ὅλοι οἱ ῥήτορες τῆς συμπολιτεύσεως, πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν νὰ ἐμμείνωσιν εἰς αὐτήν.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεμεζῆς.

§253Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἤθελα, Κύριοι, νὰ δηλώσω τοῦτο, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἠθελήσαμεν νὰ στερήσωμεν τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ἀκούσῃ ἐν πλάτει τινὰς ἔτι τῶν ἀξιοτίμων κ. συναδέλφων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει τις, σοβαρῶς ὑποστηρίζων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι ὕστερα ἀπὸ 8 ἡμέρας συζήτησιν τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐξηντλημένον. Πάντως, ἐξαιρέσει τοῦ συναδέλφου κ. Γεωργιάδη, ὁ ὁποῖος ἐδήλωσεν, ἐπανειλημμένως μάλιστα, ὅτι οὐχὶ ὡς μέλος τοῦ κόμματος ἀλλὰ ὡς ἀνεξάρτητος βουλευτὴς θὰ ὁμιλήσῃ, ἐκ τῶν ὑποβαλόντων τὴν πρότασιν μόνον εἷς ὡμίλησεν.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου.

§255Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μακραὶ συζητήσεις διεξήχθησαν. Ἐν τούτοις, ἐφόσον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπιμένει εἰς τὸ νὰ ἐξαντλήσῃ τὸ ζήτημα κατὰ τὴν ἀντίληψίν της, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ παρασχεθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι καταργεῖται ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου. Νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ συζήτησις, ἐὰν τὰ μέλη τῆς Κυβερνητικῆς παρατάξεως παραιτηθοῦν ἢ περιορίσουν εἰς τὸ ἐλάχιστον τὰς ἀγορεύσεις των.

§256Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Δὲν θέλομεν πραγματικῶς νὰ γεννήσωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι θέλομεν νὰ περιορίσωμεν τὸν λόγον. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτάς, τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν. Ἀλλά, ἐννοεῖται, θὰ παρεκάλουν ἐπίσης καὶ τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς τῆς Κυβερνητικῆς πλειονοψηφίας, οἵτινες θὰ ἤθελον νὰ ἀγορεύσωσιν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ παραιτηθῶσι τῆς ἀγορεύσεώς των. Θὰ παρεκάλουν καὶ τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὑπάρχει συμφωνία καὶ ὅτι ἡ Κυβερνητικὴ πλειονοψηφία θὰ ἐπιμείνῃ εἰς ταύτην. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὰς τροποποιήσεις. Δι’ αὐτό, λοιπόν, θὰ παρεκάλουν, ἐὰν ἦτο δυνατόν, νὰ θελήσητε νὰ ἀρθῇ μία ἐντύπωσις, ἡ ὁποία πιθανὸν νὰ μὴ εἶναι πραγματικότης, καὶ νὰ συντομεύσητε τὰς ἀγορεύσεις σας, δεδομένου μάλιστα, ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἐξηντλημένον.

§257Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Εὐχαρίστως ἤκουσα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ παρακαλῇ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν ὅπως ἄρωσι ταύτην. Θὰ παρατηρήσω ὅμως ὅτι ἡ Βουλὴ διεξάγει ἰδίως τὰς συζητήσεις διὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Τὴν συμπολίτευσιν τὴν ἐκπροσωπεῖ εἰς τὴν γνώμην της ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἀγορεύει, ἀλλὰ εἰσάγει τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐκπροσωποῦσι τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Κυβερνητικῆς μερίδος. Τὸν ἀγῶνα τὸν προκαλεῖ καὶ τὸν διεξάγει ἡ ἀντιπολίτευσις. Εἶναι, λοιπόν, ἀναντίρρητον, ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις πραγματικῶς εἶναι ἐκείνη, ἥτις πρέπει νὰ καταναλώσῃ τὸν περισσότερον χρόνον εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Ἐν τῇ προκειμένῃ δὲ περιπτώσει δὲν συμβαίνει κἂν αὐτό, διότι τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ οἱ κ. Ὑπουργοί, καὶ ἐπανειλημμένως ὡμίλησαν καὶ κατηνάλωσαν τὸν περισσότερον χρόνον. Δὲν δύναται ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ εἴπῃ, ὅτι γεννᾶται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ ἀντιπολίτευσις παρελκύει τὰ ζητήματα, διότι, παρ’ ὅλον ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει καταπονηθῆ, χωρὶς τοῦτο νὰ ἐπιβάλλεται ἐξ οὐδενὸς λόγου, παρακολουθοῦμεν τὰς συζητήσεις ἀπὸ τῆς 5 μ.μ. μέχρι τῆς τετάρτης πρωϊνῆς τῆς χθές, καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δευτέραν πρωϊνήν, καὶ δὲν ἐζητήσαμεν τὴν διακοπὴν δι’ αὔριον, διότι δὲν θέλομεν νὰ γεννηθῇ οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια, ὅτι θέλομεν νὰ παρελκύσωμεν τὸ ἔργον τῆς πλειονοψηφίας. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν θέλει ἐπαναληφθῆ, διότι πᾶσα τοιαύτη πρότασις δὲν βαρύνει τοὺς ὑποβαλόντας Βουλευτάς, ἀλλὰ βαρύνει τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὑποχρέωσιν ἔχει νὰ διευθύνῃ τὰς συζητήσεις ἀμερολήπτως. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ὑπόνοιαν, τὴν ὁποίαν ἔρριψε κατὰ τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι θέλει νὰ παρελκύσῃ τὰς συζητήσεις, ἡ ὁποία βεβαίως προῆλθεν ἐξ ἐσφαλμένων ἀντιλήψεων.

§258Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Εἶμαι πρόθυμος νὰ ἀνακαλέσω τὴν ὑπόνοιαν ταύτην, εὐχόμενος ὅπως τὰ πράγματα πιστοποιήσουν ὅτι ὀρθῶς ἔπραξα ἀνακαλῶν αὐτήν. Δὲν ὑπολείπεται τίποτε ἄλλο παρὰ τὰ πράγματα νὰ δείξουν εἰς ὑμᾶς, κύριε ἡγέτα τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀξιώσαντα καὶ ἐμὲ δεχθέντα ὅπως ἀνακαλέσω τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν δικαίῳ.

§259Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔχομεν τὰς παρελκύσεις ἐκ μέρους τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ὄχι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§260Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς παρελκύσεις, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπερησπίσθησαν καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀντιπολιτεύθησαν τὰ νομοσχέδια, θὰ ἴδητε ὅτι πολὺ περισσότερος χρόνος κατηναλώθη ἀπὸ τοὺς ἀντιπολιτευθέντας τὰ νομοσχέδια. Ἑπομένως οἱ ἀντιπολιτευθέντες τὰ νομοσχέδια, αὐτοὶ κατηνάλωσαν περισσότερον χρόνον.

§261Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὁμιλεῖτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κοινοβουλευτικῶν κανόνων. Ἂν ὑπάρχουν ἀντιπολιτευόμενοι εἰς τὴν μερίδα σας, ὀφείλετε σεῖς νὰ κανονίσητε τὴν θέσιν σας.

§262Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Λυποῦμαι πολὺ διότι δὲν ὁμιλῶ ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν κανόνων, ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁμιλῶ ἐντὸς τῆς πραγματικότητος, καὶ ὅσον καὶ ἄν σέβομαι τοὺς κοινοβουλευτικοὺς κανόνας, προτιμῶ νὰ εἶμαι ἐντὸς τῆς πραγματικότητος παρὰ ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν κανόνων.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§264Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, κ. συνάδελφοι, ὅτι τὸ γλωσσικὸν ζήτημα καὶ εἰς ἄλλας χώρας, εἰς τὴν ἰδικήν μας ὅμως ἐξαιρετικῶς, εὑρίσκεται εἰς σημεῖον ὀξύτητος. Συνεπείᾳ δὲ τῆς παρατηρουμένης διαιρέσεως καὶ ἡ Βουλή, ὡς εἶναι φυσικόν, περιλαμβάνει ὀπαδοὺς ἀνήκοντας εἰς τὴν μίαν μερίδα καὶ εἰς τὴν ἄλλην, ὀπαδοὺς καὶ τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς καθαρευούσης. Ἐγώ, θὰ ὁμιλήσω σήμερον, ὡς ὁμιλῶ πάντοτε, ἤτοι εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν ὁμιλοῦν καὶ γράφουν οἱ δημοτικισταί, δηλαδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σακαλῆς, ὁ φίλος κ. Γεωργιάδης, ὁ κ. Παπανδρέου, ὁ πολύτιμος φίλος μου κ. Παπαναστασίου, καὶ ὅλη ἐν γένει ἡ χορεία τῶν λεγομένων δημοτικιστῶν, οἵτινες ἐν τούτοις, ὡς ἐπανειλημμένως ἔχετε ἀντιληφθῆ, ὁμιλοῦν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν καθαρεύουσαν, τινὲς μάλιστα ἐκ τούτων τὴν ὑπερκαθαρεύουσαν. Μὲ τὰ συζητούμενα θέματα μὲ συνδέουν παλαιοὶ ἀγῶνες. Πρὸ 13 ὅλων ἐτῶν, τὸ 1914, πρὶν φθάσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἔφθασεν, ἔτυχε νὰ ὑπηρετῶ ἐν Ναυπλίῳ ὡς εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν, λαβὼν μέρος εἰς τὴν περίφημον καταστᾶσαν δίκην τοῦ Ναυπλίου τὴν ἀποκληθεῖσαν «δίκην τῶν μαλλιαρῶν καὶ ἀθέων», τὰ πρακτικὰ τῆς ὁποίας στενογραφημένα εἶχον λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ ἐκδώσουν οἱ κατηγορούμενοι εἰς ἴδιον βιβλίον ὑπὸ τὸν τίτλον «ἡ δίκη τοῦ Ναυπλίου.» Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ ὀγκώδης δικογραφία τῆς δίκης ταύτης, περιεχομένη εἰς μέγα κιβώτιον, ἀποσταλὲν εἰς Ἀθήνας, ἐξηφανίσθη τότε ἐξ αὐτῆς τῆς αἰθούσης τοῦ ἐν Ἀθήναις κεντρικοῦ Ταχυδρομείου, κατέστη δὲ ἀνέφικτος ἡ ἀνακάλυψις τῆς δικογραφίας καὶ τοῦ αὐτουργοῦ τῆς ἐξαφανίσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ μολονότι ἐξηφανίσθησαν πλεῖστα ὅσα ἔγγραφα, μαρτυροῦντα τὴν ἐπιλήψιμον δρᾶσιν τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ἡ θεία πρόνοια ἠθέλησε νὰ σωθοῦν καὶ τὰ πορίσματα τῆς δίκης ἐκείνης εἰς τὸ βιβλίον τὸ ὁποῖον αὐτοὶ οἱ κατηγορούμενοι ἐξέδωκαν. Ἦτο ἡ πρώτη προσπάθεια τότε διὰ νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν ἡμετέραν ἐκπαίδευσιν, ὑπὸ τὸ πρόσχημα δῆθεν τῆς ἀγάπης πρὸς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, ὡς εὐλήπτου καὶ εὐχερῶς ἐννοουμένης ὑπὸ τοῦ λαοῦ, τὸ μαλλιαρὸν ἰδίωμα ποὺ ὁμιλοῦν οἱ ὀπαδοὶ τῆς ἀντιθέτου γλωσσικῆς μερίδος. Ἀλλὰ γλῶσσα δημοτική, ἤτοι γλῶσσα ἔχουσα ὡρισμένον τύπον καὶ ὑπαγομένη εἰς ὡρισμένους κανόνας, δὲν ὑπάρχει κατὰ τὴν γνώμην μου. Οὐδὲ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς δημοτικὴ γλῶσσα ἡ ἀνάμικτος ἐκείνη γλῶσσα, ἡ διαφόρως ὁμιλουμένη ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν καὶ ἀπὸ προσώπου εἰς πρόσωπον καὶ ἀναλόγως τῶν ἑκάστοτε περιστάσεων. Καὶ ἐγώ, ὡς καὶ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν, εἰς πλεῖστα θέματα, ἰδίᾳ εἰς οἰκογενειακὰς ἀναστροφάς, ὁμιλοῦμεν καὶ γράφομεν γλῶσσαν ἁπλουστέραν, ἀπηλλαγμένην ἀρχαϊκῶν τύπων καὶ μεταχειριζόμεθα τύπους ἁπλουστέρους καὶ πλείστας ὅσας νέας φράσεις καὶ λέξεις. Ἡ γλῶσσα ὅμως αὕτη βεβαίως δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς δημοτική. Εἶναι γλῶσσα καθαρεύουσα, ἀλλ’ ἁπλουστέρα. Ἐὰν ταύτην θεωροῦσιν οἱ λεγόμενοι δημοτικισταὶ ὡς δημοτικήν, τότε διαφωνοῦμεν οὐχὶ ὡς πρὸς τὴν οὐσίαν, ἀλλὰ ὡς πρὸς τὸν ὅρον. Ἐπ’ οὐδενὶ ὅμως λόγῳ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς δημοτικὴ γλῶσσα τὸ γνωστὸν χυδαῖον, βάναυσον καὶ ἀκαλαίσθητον μαλλιαρὸν ἰδίωμα, τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς εὗρε θέσιν καὶ εἰς πλεῖστα εἰσαχθέντα ἐν τοῖς σχολείοις ἀναγνωστικὰ βιβλία. Ὡς βλέπετε, Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶμαι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τοῦ θέματος ἀδιάλλακτος. Ἀλλ’ εἶμαι ἀναντιρρήτως ἀδιάλλακτος εἰς τὰς ἰδέας καὶ τὰς πεποιθήσεις τὰς ὁποίας ἔχω, καὶ θλίβομαι διότι δὲν βλέπω τὴν αὐτὴν ἀδιαλλαξίαν ὑπάρχουσαν ἤδη ἐν τῇ Κυβερνήσει. Διότι, ὅταν τὸ πρῶτον εἶδον τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος τὰ πρῶτα ἔργα τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ᾐσθάνθην ἀληθῆ ἐνθουσιασμὸν καὶ, μεταβὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, συνεχάρην αὐτὸν θερμότατα διὰ τὴν προσπάθειάν του, ἡ ὁποία ἀπετέλει ἀληθῶς τίτλον τιμῆς δι’ αὐτὸν. Εἶπον τότε: Δόξα Σοι ὁ Θεὸς, ποὺ εὑρέθη εἷς Ὑπουργὸς τῆς περιωπῆς του, ἱκανὸς νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἓν τοιοῦτον ἐθνικὸν ἔργον. Καὶ εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ προσπάθεια αὕτη τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς ἀνύψωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸν ἐθνικὸν αὐτῆς προορισμὸν, θὰ κατέληγεν εἰς θετικὰ ἀποτελέσματα, καὶ ὅτι αὕτη ἀπετέλει τετελεσμένον γεγονός. Ἀλλὰ μετά τινα χρόνον, εἰς τὴν πρώτην ἀντίστασιν, τὸ γεγονός, ὅπερ ἀπετέλει συντετελεσμένην πρᾶξιν, μετετράπη εἰς ἁπλῆν ἀπόπειραν ἢ μᾶλλον, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τοὺς νομικοὺς ὅρους, μετ’ ὀλίγον χρόνον δὲν ὑπῆρχεν οὐδὲ ἀπόπειρα κἄν τῆς προσπαθείας. Διότι ἡ περαιτέρω ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργοῦ δὲν περιελάμβανεν, οὐ μόνον πράξεις περιεχούσας ἀρχὴν ἐκτελέσεως, ἀλλ’ οὐδὲ κἄν προπαρασκευαστικὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀρχικῆς ἀποφάσεώς του πράξεις. Ἀντιθέτως μάλιστα, ἀνετράπη ἐξ ὁλοκλήρου ἡ ἀρχικὴ ἀπόφασις καὶ ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα ἀντίθετον ἀκριβῶς τοῦ ἐπιδιωκομένου. Διότι οὐ μόνον δὲν κατηργήθη ἡ δῆθεν δημοτικὴ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἀλλ’ ἀντιθέτως εἰσήχθη καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις καὶ εἰς τὰ Γυμνάσια ἀκόμη. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν εἰς μερικὰ πράγματα, ἀναγόμενα εἰς ἰδέας καὶ πεποιθήσεις περὶ τῶν σκοπῶν, εἰς οὓς κατευθύνεται ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, νὰ χωρήσουν συμβιβασμοί. Παρηκολούθησα ὁμιλοῦντα πρὸ ὀλίγου τὸν ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Μὰ τί γλύκα ἦτο ἐκείνη! Ὅλο μέλι ἐσκόρπιζεν εἰς ὅλας τὰς πλευράς, δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Κύριοι, εἶπεν ἀπευθυνόμενος εἰς ὅλα τὰ μέλη τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, μὲ ἄφθαστον εὐπροσηγορίαν καὶ γλυκύτητα, «ἐὰν ψηφίσητε τὰ νομοσχέδια, δὲν θὰ ἐκλάβωμεν τὴν ψῆφον σας, ὡς ψῆφον ἐμπιστοσύνης». Ἐν ἄλλαις λέξεσιν, ἐὰν θέλῃ τις ἐκ τῶν Λαϊκῶν νὰ ψηφίσῃ, ἂς τὸ πράξῃ ἀφόβως καὶ ἀπαθῶς. Δὲν ἔχει φόβον νὰ παρεξηγηθῇ ὡς ἐκφράζων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην. Ταῦτα λέγονται πρὸς τὴν μίαν πλευράν. Ἀλλὰ διὰ τὴν ἄλλην πλευρὰν τὸ πρᾶγμα διαφέρει. «Σεῖς οἱ ἄλλοι, ἔχετε τὸν νοῦν σας. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ κανεὶς διαφωνῶν πρὸς τὰ νομοσχέδια ἀπὸ σᾶς, ἂς σκεφθῇ καλά. Δὲν θέτομεν, βέβαια, ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἂς εἶναι ὅμως βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διασπᾶται ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως (Χειροκροτήματα). Εἶχε γίνει ἤδη ἀπὸ τὸ πρωΐ ὁ θόρυβος εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐδηλοῦτο κατηγορηματικῶς ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια, τὸ κόμμα του θ’ ἀπεχώρει τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπανειλειμμένα ὑπουργικὰ συμβούλια ἐλάμβανον χώραν, τηλεγραφήματα ἐστέλλοντο ἐπειγόντως εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς Γενεύην. Ἀπειλαὶ ἐσκορπίζοντο πρὸς ὅλα τὰ σημεῖα. Ἐν ἄλλαις λέξεσι, καταλάβατέ το σεῖς οἱ ἄλλοι, ἐὰν δὲν ψηφίσετε, θὰ τ’ ἀνατρέψω ὅλα. Καὶ τώρα, ἐρωτῶ, κύριοι: Εἰς θέματα τοιαύτης σοβαρότητος, περὶ τῶν σκοπῶν εἰς οὓς κατευθύνεται ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, χωροῦσι τοιοῦτοι συμβιβασμοί; Καὶ εἴδομεν τὸ ἀξιοδάκρυτον θέαμα, ἕνα ἄνθρωπον τῆς ἀξίας, τῆς μορφώσεως καὶ τῆς θεληματικότητος τοῦ κ. Νικολούδη, νὰ εὑρεθῇ ἀποτόμως εἰς τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς σημεῖον ἐκείνου, εἰς ὃ κατηυθύνετο. Ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς τὸ ἐτροποποίησεν ἡ μεγάλη δεξιότης τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἔκαμεν ἓν βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρὸς διὰ τὴν ἐξυγίανσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ, εἰς τὴν πραγματικότητα, ἔκαμεν χίλια βήματα πρὸς τὰ ὀπίσω. Μὰ τί τρικλοποδιὰ τοῦ ἔβαλεν ὁ κ. Παπαναστασίου καὶ τοῦ ἀνέτρεψεν ἄρδην καὶ πρόρριζα ὅλους τοὺς σκοποὺς τοῦ νομοσχεδίου; Καὶ εἰς τὸ τέλος κατωρθώθη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, δηλαδὴ ἡ γνωστὴ εἰς τοὺς μαλλιαροὺς γλῶσσα, ἡ ὁποία ἕως τώρα δὲν ἦτο ἐπισήμως ἀνεγνωρισμένη, νὰ εἰσαχθῇ εἰς ὅλα τώρα τὰ σχολεῖα καὶ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ γυμνάσια. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι ἐκ τῆς λύσεως ταύτης, ἐκ τῆς ὁποίας κατήγαγε περιφανῆ νίκην ὁ κ. Παπαναστασίου, φαίνεται ἐνθουσιασμένος μὲν ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀντιθέτως δέ, δυσηρεστημένος καὶ ἀδιάλλακτος ὁ κ. Παπαναστασίου, (Χειροκροτήματα). Καὶ μᾶς ἐρωτοῦν: Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀπεχθάνεται τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν; Πόσοι ἀπὸ ἡμᾶς δὲν ἠσχολήθησαν μὲ ἔργα τῆς Δημοτικῆς γλώσσης; Ἀλλὰ ἐρωτῶ καὶ ἐγώ: Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα, ἐκείνη ἡ ὁποία πρέπει νὰ διδάσκεται εἰς τὰ σχολεῖα; Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν θὰ μεταδώσωμεν εἰς τοὺς μέλλοντας Ἕλληνας πολίτας; Ὑπάρχει εἰς τὴν γῆν κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ ἀνέχηται διγλωσσίαν καὶ νὰ μὴ ἐπιβάλῃ μίαν καὶ μόνην ἐθνικὴν γλῶσσαν; Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος κ. Στάης. Καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γνώμης μου, μίαν δόξαν τῆς Γαλλίας, τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ριζοσπαστικοῦ κόμματος Ἐρριώ, πρώτης τάξεως φιλόλογον, πρώην πρωθυπουργὸν καὶ ἤδη ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐν Γαλλίᾳ, ὅστις εἰς ἕνα δίτομον ἔργον του ὑπὸ τὸν τίτλον «Créer» ἀναπτύσσει τὰς περὶ ἐθνικῆς γλώσσης ἰδέας του. Σημειωτέον, ὅτι εἰς ἕκαστον σημεῖον τῆς γῆς δὲν ὁμιλεῖται μία καὶ μόνη ὡρισμένη καὶ τοῦ ἰδίου τύπου γλῶσσα. Εἰς πλεῖστα κράτη ὑπάρχει ἀκαταστασία εἰς τὴν γλῶσσαν αὐτῶν. Εἰδικῶς εἰς τὸ ἡμέτερον κράτος, ἕνεκα τῆς δουλείας ἡ ὁποία ἐμεσολάβησε καὶ ἕνεκεν διαφόρων ἄλλων λόγων, ἡ ἀκαταστασία τῆς γλώσσης εἶναι μεγαλυτέρα. Ὑπάρχουν πλεῖστοι ὅσοι ἰδιωτισμοί. Ἄλλη γλῶσσα λ. χ. ὁμιλεῖται εἰς τὴν Κρήτην, ἄλλη εἰς τὴν Κυνουρίαν (ἡ Τσακωνικὴ) καὶ ἄλλη εἰς ἄλλας ἐπαρχίας εἰς ἄλλην γλῶσσαν ἔγραψεν τὰ ποιήματά του ὁ Σολωμὸς καὶ εἰς ἄλλην ὁ Λασκαρᾶτος καὶ εἰς ἄλλην ὁ Βαλαωρίτης καὶ εἰς ἄλλην ἕκαστος ἐκ τῶν πολλῶν ποιητῶν καὶ λογογράφων τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ ἡ γλῶσσα αὐτὴ δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα τοῦ Κράτους! Ἄλλο τὸ ἕνα καὶ ἄλλο τὸ ἄλλο! Καὶ διὰ νὰ μὴ νομίζετε ὅτι περιορίζομαι εἰς λόγους, ἀποσπῶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ βιβλίον τοῦ Ἐρριὼ τὰς ἀκολούθους περικοπάς. (Ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ διευθύνεται ὑπὸ τοῦ Ἔθνους. Ἐκοπίασε πολὺ τὸ Ἔθνος διὰ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἑνότητα τῆς γλώσσης του, καὶ δὲν θὰ παραιτηθῇ τοῦ προνομιακοῦ τούτου καθήκοντος.» Καὶ περιγράφει διὰ μακρῶν τοὺς ἀγῶνας τῶν Γάλλων διὰ τῶν ὁποίων ἐπετεύχθη ἡ Γαλλικὴ ἑνότης. Καὶ βεβαιοῖ, ὅτι κατὰ τοὺς ἀγῶνας ἐκείνους «ἡ πλειονότης τῶν Γάλλων ἠγνόει τὴν ἐθνικὴν γλῶσσαν». Ἐν ἄλλαις λέξεσιν ὁ Ἐρριὼ βεβαιοῖ, ὅτι ἐπὶ αἰῶνας ἐν Γαλλίᾳ γλῶσσα ἐθνικὴ ἐθεωρεῖτο, ἐδιδάσκετο καὶ ἐπεβάλλετο ἡ ἀγνοουμένη ὑπὸ τῆς πλειονότητος τῶν Γάλλων, δηλαδὴ οὐχὶ ἡ γλῶσσα τῶν ἰδιωτισμῶν, τῶν παροιμιῶν, τῶν δημωδῶν τραγουδιῶν καὶ τῶν κατωτέρων κοινωνικῶν τάξεων, ἀλλὰ ἡ γλῶσσα τῶν λογίων, τῶν ἐπιστημόνων, τῶν ἀνωτέρων τάξεων, ἡ γλῶσσα ἡ καλλιεργουμένη καὶ πλουτιζομένη κατὰ κανόνας ὡρισμένους. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω θὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἕτερον σημαντικὸν παράδειγμα ἀπὸ ἓν Κράτος παμμέγιστον καὶ κατ’ ἐξοχὴν πρακτικόν, τὴν Ἀμερικήν. Εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ὁμιλοῦν ὅλας τὰς γλώσσας τοῦ κόσμου. Ἐκεῖ κρατεῖ ἀληθὴς βαβυλωνία. Ἑκατομμύρια ἀνθρώπων ὁμιλοῦν διεφθαρμένην ἀγγλικήν, τὴν πολὺ διεφθαρμένην. Εἰς τὰ σχολεῖα ὅμως, καὶ αὐτὰ τὰ στοιχειώδη, διδάσκεται ἐπιβλητικῶς καὶ ὑποχρεωτικῶς ἡ ἄκρα καθαρεύουσα ἀγγλικὴ τῶν ἐπιστημονικῶν συγγραμμάτων καὶ τῆς κλασσικῆς φιλολογίας. Καὶ εἶναι εὔλογον αὐτό, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἔλθῃ ἡ γλῶσσα ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, ἀλλὰ ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω. Δὲν εἶναι ἡ γλῶσσα τῆς ταβέρνας καὶ τοῦ χασισοποτείου, ἥτις πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν γλῶσσαν τῶν μορφωμένων, ἀλλὰ ἀντιστρόφως οἱ μορφωμένοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιβάλωσι τὴν γλῶσσαν εἰς τοὺς ἄλλους. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι ἀπὸ τοῦ 1912 εἶχε καταβληθῇ ἡ πρώτη προσπάθεια πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς μαλλιαρῆς γλώσσης εἰς τὰ σχολεῖα. Ἡ θεομηνία αὐτὴ ἐνέσκηψεν ἐκ Γερμανίας ἢ μᾶλλον ἐκ τῶν σπουδασάντων εἰς Γερμανίαν καὶ ἐπανελθόντων ἐκεῖθεν, διὰ νὰ σκορπίσουν εἰς τὴν ἡμετέραν ἐκπαίδευσιν καινὰ δαιμόνια καὶ νὰ εἰσαγάγουν νέους θεούς. Ἐννοῶ τοὺς δύο ἄνδρας, τοὺς φιλοδοξοῦντας διὰ νέων θεωριῶν ν’ ἀνακαινίσουν τὸ ἐκπαιδευτικόν μας σύστημα, τὸν Δελμοῦζον καὶ τὸν Γληνόν. Εἰς αὐτοὺς ἡ ἐκπαίδευσις ὀφείλει ὅλας τὰς συμφορὰς, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ἀπὸ τῆς ἐλεύσεώς των. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἐκοπίασε κατὰ τοὺς μακροὺς χρόνους τῶν ξενικῶν κατακτήσεων διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν ἑνότητα τῆς γραπτῆς γλώσσης του καὶ πολὺ ἐμόχθησεν ἐπὶ μίαν ἑκατονταετηρίδα, ἀπὸ τοῦ Κοραῆ, πρὸς διατήρησιν τῆς ἑνότητος τῆς γραπτῆς γλώσσης του, θαυμασίας ἀπὸ πάσης ἀπόψεως. Καὶ ἐπέδραμον οἱ ἀνακαινισταὶ αὐτοὶ καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως προσεπάθησαν καὶ προσπαθοῦν ν’ ἀλλοιώσουν τὴν μορφὴν τῆς ὡραίας γλώσσης, διότι, τάχα «ἡ σύγχρονη ἀντίληψη», «ἡ σύγχρονη διανοητικότη» καὶ «ἡ σύγχρονη προοδευτικότη» καὶ ὅλαι αἱ ἄλλαι ἀνοησίαι, τὰς ὁποίας κατεδικάσθημεν ν’ ἀκούωμεν καὶ νὰ βλέπωμεν γραφομένας, ἐπιβάλλουσι τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην. Ἀλλὰ πῶς θὰ ἐπιβάλωσι τὴν μεταρρύθμισιν ταύτην; Μολονότι ἡ ὑπερκαθαρεύουσα γλῶσσα, μὲ τοὺς ἀρχαϊκοὺς τύπους, ἔδιδεν εὔλογον ἀφορμὴν ὅπως προκαλέσῃ σκέψιν καὶ προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν τῆς γλώσσης διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ ἀρχαϊσμοῦ καὶ τῆς καθιερώσεως τύπου ἁπλουστέρου, ἐν τούτοις τὸ ἔδαφος δὲν ἦτο γόνιμον πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ ἐπικράτησιν μεταρρυθμίσεως τοιαύτης, οἵαν ἐνόουν οἱ ἐκ Γερμανίας ἐνσκήψαντες ἀνακαινισταί. Δὲν ὑπῆρχε, βλέπετε, τότε, ὁ Δημητρᾶτος, ὁ πρόεδρος τῆς Δημοδιδασκαλικῆς ὁμοσπονδίας, οὔτε τὸ Μαράσλειον, οὔτε ἡ παιδαγωγικὴ Ἀκαδημία. Αὐτὰ εἶναι προϊόντα τῶν νεωτέρων χρόνων, ὀφειλόμενα καὶ αὐτὰ εἰς τοὺς ἐκ Γερμανίας μεταρρυθμιστάς. Ἀλλ’ οὗτοι δὲν ἀπεγοητεύθησαν ἐκ τοῦ ἐμποδίου, ἀλλ’ ἐτέθησαν ἐπὶ τὸ ἔργον τῆς μεταρρυθμίσεως. Καὶ ὁ μὲν Δελμοῦζος μεταβαίνει εἰς τὸν Βόλον καὶ ἐκεῖ ἱδρύει ἓν πρότυπον Παρθεναγωγεῖον. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐκπληρωθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, ἐὰν δὲν προσεταιρίζετο καὶ τὸ ἐργατικὸν κέντρον Βόλου, εἰς ὁποῖον θὰ ἠδύνατο, πλησίον τῶν ἐργατῶν, νὰ εὕρῃ ἔδαφος πρὸς εὐχερῆ ἀνάπτυξιν τῶν ἀνατρεπτικῶν ἰδεῶν του. Καὶ δι’ αὐτό, εἰς ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν ἔστειλε, πρὶν ἢ φθάσῃ εἰς Βόλον, πρὸς τὸν Ζάχον, ὅστις ἦτο προϊστάμενος τοῦ ἐργατικοῦ Κέντρου, δὲν διστάζει νὰ γράψῃ, ὅτι ταχέως θὰ πέσουν ὅλα τὰ σάπια ἰδανικὰ τοῦ Κράτους, ὡς τοιαῦτα δ’ ἐθεώρει, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῆς δίκης ἐκείνης, τὰς περὶ θρησκείας, ἠθικῆς, πατρίδος καὶ οἰκογενείας ἰδέας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁ μοναδικὸς ἄξων, περὶ ὃν στρέφεται ἡ ὀλεθρία αὕτη μεταρρυθμιστικὴ κίνησις, ὁ Δελμοῦζος. Ὑπάρχει καὶ ἕτερος πολύτιμος σύντροφος, πρὸς περαίωσιν τοῦ ἔργου, ὁ Γληνός, ἀποτελῶν τὸν πυρῆνα ἑτέρου μεταρρυθμιστικοῦ κέντρου. Ἀμφότεροι ἀποτελοῦν τὴν περίφημον δυάδα, σκοποῦσαν τὴν ἀνατροπὴν ὁλοκλήρου τῆς πολιτικῆς τάξεως. Ὁ Γληνὸς ἀπὸ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου, εἰς ὃν ὁπωσδήποτε δὲν ἐφανέρωνε σαφῶς τὰς ἀναρχικὰς ἰδέας του, ἵνα μὴ προκαλέσῃ τὴν ἀντίδρασιν ἐκείνων, οἵτινες καλῇ τῇ πίστει μετεῖχον τοῦ ὁμίλου καὶ οἵτινες δὲν θὰ ἠνείχοντο τοιαύτας ἰδέας, μετεπήδησεν αἰφνιδίως ἐσχάτως, τῇ 28 Ἀπριλίου τρ. ἔ., εἰς τὴν συγκληθεῖσαν ἐν Ἀθήναις δημοδιδασκαλικὴν συνέλευσιν, καὶ ἐκεῖ ἀπεριφράστως, ἄνευ οὐδεμιᾶς συστολῆς, ἐκήρυξε τὸ νέον εὐαγγέλιον τοῦ κομμουνισμοῦ. «Χαίρω—ἔλεγε—ποὺ μοῦ δίνεται ἡ εὐκαιρία νὰ ξεσπάσω καὶ νὰ κηρύξω δημοσίᾳ, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω οἰκογένεια, πατρίδα, θρησκεία, ἀλλὰ γῆ, ἄνθρωπο, ἐπιστήμη». Ἡ οἰκογένεια, ἡ πατρίς, ἡ θρησκεία ἦσαν τὰ σάπια ἰδανικὰ κατὰ τὸν Δελμοῦζον, τὰ κούφια καὶ ἀπραγματοποίητα κατὰ τὸν Γληνόν. Ἡ αὐτὴ σχεδὸν ἔκφρασις καὶ ἡ αὐτὴ ἀπερίφραστος ἐκδήλωσις τῶν ἀνατρεπτικῶν ἰδεῶν. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸν Δελμοῦζον. Ἡ πρώτη προσπάθειά του εἰς Βόλον ἀπὸ τὸ 1910 ἦτο νὰ καταργήσῃ τὰ θρησκευτικὰ ἐν τῷ παρθεναγωγείῳ, ν’ ἀποκλείσῃ ἀπὸ αὐτὸ τὴν εἴσοδον παντὸς ἱερωμένου, νὰ μαρτυρήσῃ ἄφθαστον περιφρόνησιν πρὸς τὸν Ἐπίσκοπον, ὃν μεταβάντα εἰς τὸ σχολεῖον ἐτοποθέτησε, πρὸς ἐκδήλωσιν περιφρονήσεως, ὄπισθεν τῶν μαθητριῶν, καὶ νὰ παράσχῃ ἀπερίγραπτον ἐλευθερίαν εἰς τὰς μαθητρίας, ὅτε μίαν ὡραίαν πρωΐαν ἡ κοινωνία τοῦ Βόλου, ἡ καθυστερημένη κατὰ τὰς ἀντιλήψεις ἐκείνων, ἀλλ’ ἡ ἁγνὴ καὶ ἄδολος, μὲ τὰς παραδόσεις τὰς πατριωτικὰς τοῦ παρελθόντος, ἐξηγέρθη κατηγανακτισμένη καὶ ἐσάρωσε καὶ τὸ σχολεῖον καὶ τὸ ἐργατικὸν κέντρον. Καὶ ἀφοῦ ἔκλεισε τὸ σχολεῖον, αἱ πλεῖσται μαθήτριαι συνεκεντρώθησαν τὴν ἑπομένην ἡμέραν, διαμαρτυρόμεναι καὶ θέλουσαι νὰ εἰσβάλουν βιαίως εἰς αὐτό. Τὸ φαινόμενον δὲ τοῦτο ὠφείλετο εἰς τὴν ἄκρατον ἐλευθερίαν, ἣν ἔδιδε εἰς τὰς κορασίδας σκοπίμως, διὰ νὰ προκαλῇ τὸν ἐνθουσιασμὸν αὐτῶν πρὸς τὸ σχολεῖον καὶ τὰς μεθόδους αὐτοῦ. Μὴ νομίσῃτε ὅτι λέγω ὑπερβολάς. Ὅλα τὰ γεγονότα ταῦτα βεβαιοῦνται εἰς τὰς καταθέσεις μαρτύρων ἐντελῶς ἀνυπόπτων καὶ ἀξίων πάσης πίστεως, ἐπιστημόνων περιωπῆς, ὡς ὁ μακαρίτης Μιλτιάδης Μπουφίδης Βουλευτὴς καὶ δικηγόρος, Ἰωαννίδης καὶ ἄλλοι πολλοί. Ὁ μάρτυς Μιλτιάδης Μπουφίδης λέγει, ὅτι ἀντελήφθη αὐτὸς οὗτος κατὰ τοὺς περιπάτους τῶν κορασίων μετὰ τοῦ Διευθυντοῦ των ὅτι οὔτε αὐτὸς ἐκράτει τὴν προσήκουσαν εἰς διευθυντὴν σοβαρότητα, οὔτε τὰ κοράσια συμπεριεφέροντο πρὸς αὐτὸν μετὰ τοῦ προσήκοντος σεβασμοῦ, ὁμιλοῦντα θορυβωδῶς ἐνώπιόν του, γελῶντα ὑπὲρ τὸ μέτρον καὶ πειράζοντα ἄλληλα κατ’ ἀσύστολον εἰς κοράσια τρόπον. Ὁ Ι. Ἰωαννίδης, δικηγόρος, κατέθεσεν ὅτι «ἀπέσυρε τὴν κόρην του ἀπὸ τὸ σχολεῖον, διότι ἐκ τῶν ἀφηγήσεων τῆς κόρης του ἀπεκόμισε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἐντὸς τοῦ σχολείου δὲν ἐτηρεῖτο ἡ προσήκουσα σεμνότης, ἐκτὸς δὲ τοῦ σχολείου, κατὰ τὰς ἐκδρομάς, αἱ μαθήτριαι ἐδείκνυον πλήρη ἐλευθερίαν μεταξὺ των καὶ μὲ τὸν διδάσκαλον μεθ’ οὗ καὶ εἰς χειρονομίας ἀκόμη ἤρχοντο, μὴ κρατοῦσαι οὐδένα ἀπέναντί του σεβασμόν». Ἀπὸ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, συνταχθέντα ἀπὸ τοὺς στενογράφους Μαγιάκον καὶ Πλαγιάννην, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀποσπάσω καὶ μίαν ἄλλην σημαντικὴν κατάθεσιν ἑνὸς μάρτυρος Στασινοπούλου, ἀνδρὸς ἀξίου πάσης πίστεως, ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τοῦ τελωνείου Πειραιῶς, ὅστις βεβαιοῖ τὰ ἑξῆς: «Ἐγένετο κυριολεκτικῶς μαλλιοτράβηγμα μαθητριῶν καὶ διδασκάλου, κατὰ τὸν διεξαγόμενον μεταξὺ τούτων χιονοπόλεμον. Εἰς τὸ μαλλιοτράβηγμα πολλάκις ὁ Δελμοῦζος ἔφθανε καὶ μέχρις ἀγκαλιασμάτων τῶν μαθητριῶν. Τὰς ἐστρύμωχνεν εἰς τὸν τοῖχον καὶ ἔτριβε τὰ μοῦτρά τους μὲ χιόνι, ἀλλὰ καὶ πολλάκις τὰς ἥρπαζεν ἀπὸ τὸ στῆθος, κατὰ τρόπον σκανδαλωδέστατον».

§265Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἦσαν συκοφαντίαι καὶ δι’ αὐτὸ τὸ δικαστήριον τὸν ἀπήλλαξε.

§266Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σχετικῶς μὲ τὴν ἀπαλλακτικὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου, δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω, διότι ἤμην εἰσαγγελεὺς εἰς τὴν δίκην ἐκείνην, ὅτι τρεῖς ψῆφοι ἦσαν καταδικαστικαὶ καὶ δύο ἀπαλλακτικαί. Τώρα, πῶς συνέβη τὸ περίεργον φαινόμενον, νὰ εἶναι τρεῖς ψῆφοι καταδικαστικαὶ καὶ ἡ ἀπόφασις νὰ εἶναι ἀπαλλακτική, τοῦτο φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως ἀνεξήγητον.

§267Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Πῶς ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ἐφετείου ἔγινε μειονοψηφία;

§268Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω ἀμέσως. Ἐχώρισαν τὴν κατηγορίαν εἰς 3 κεφάλαια. Ὑπῆρξαν τρεῖς καταδικαστικαὶ ψῆφοι, ἀλλ’ αἱ ψῆφοι αὐταὶ δὲν συνέπεσαν καὶ εἰς τὰ τρία κεφάλαια κατηγορίας, διότι ἐκ τῶν καταδικαστικῶν δικαστῶν, ὁ μὲν ἦτο καταδικαστικὸς εἰς τὸ ἓν κεφάλαιον καὶ ἀθῳωτικὸς εἰς τὸ ἕτερον, εἰς τρόπον ὥστε κεχωρισμένως ἓν ἕκαστον ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς κατηγορίας δὲν συνεκέντρωσε πλειονοψηφίαν καὶ συνεπῶς ἡ ἀπόφασις, διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ἦτο ἀθῳωτική. Ἐὰν δὲν ἐχωρίζετο ἡ κατηγορία, ἡ ἀπόφασις θὰ ἦτο καταδικαστική. Πρέπει ὅμως νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἀπόφασις ἀπαλλακτικὴ δὲν ἤθελε τότε ἐκδοθῇ, ἐὰν ἡ ὑπόθεσις εἰσήγετο καὶ ἐξεδικάζετο ὁμαλῶς. Ἀλλ’ αὕτη εἰσήχθη ἀνωμάλως καὶ θὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω ἀμέσως. Ἐκυβέρνα τότε ὁ Βενιζέλος. Διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων οὐδέποτε εἶχεν ἐγκρίνει τοιαύτην ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν. Εἰς τὰ 1911 ἐπέβαλε τὴν γνωστὴν εἰς τὸ τότε Σύνταγμα διάταξιν περὶ γλώσσης, εἰς δὲ τὰ 1914 ἐπέβαλε ν’ ἀποσυρθῶσι τὰ νομοσχέδια Γληνοῦ–Τσιριμώκου, δι’ ὧν ἐπεδιώκετο ἐκπαίδευσις γλωσσικῶς καὶ οὐσιαστικῶς ὀλιγώτερον ἀστικὴ καὶ ἑλληνεπρεπής. Μόνον εἰς τὰ 1923, ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως Πλαστήρα, ἤτοι ἐπὶ στρατοκρατίας, εἰσήχθη εἰς τὰ σχολεῖα ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, ὅταν ἥλωσαν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας ὁ Δελμοῦζος καὶ ὁ Γληνὸς καὶ ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ πανίσχυροι καὶ παντοδύναμοι, διευθύνοντες ὡς ἀπόλυτοι κυρίαρχοι τὴν ἐκπαίδευσιν, τοποθετηθέντες ὁ μὲν εἰς τὸ Μαράσλειον, εἰς ὃ ἔλαβον χώραν αἱ αὐταὶ ἀκοσμίαι, αἵτινες εἶχον λάβει χώραν εἰς τὸ Παρθεναγωγεῖον Βόλου, ὁ δὲ εἰς τὴν Παιδαγωγικὴν Ἀκαδημίαν, εἰς ἣν ἐδίδασκον οἱ κομμουνισταί, ὡς θὰ εἴπω κατωτέρω. Καί, κλείων τὴν παρένθεσιν, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα, ἵνα πληροφορήσω ὑμᾶς σχετικῶς μὲ τὰς ἐνεργείας τοῦ Βενιζέλου εἰς τὴν δίκην ἐκείνην.

§269Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Καὶ ὁ μακαρίτης Δημητρακόπουλος τοὺς εἶχε καλέσει εἰς ἀνάκρισιν, ἀλλὰ τότε ὁ Βενιζέλος εἶπε νὰ σταματήσῃ πᾶσα ἐνέργεια.

§270Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τότε ἤμην εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν ἐν Ναυπλίῳ. Πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι τὸ Ἐφετεῖον εἶχε πέντε μόνον Ἐφέτας. Ἔλαβον τότε ἓν τηλεγράφημα τοῦ κ. Ρακτιβάν, Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσδιορίσω τάχιστα τὴν δίκην ταύτην. Ἀπήντησα εἰς αὐτόν, ὅτι καθίστατο ἀδύνατον τοῦτο, τὸ μὲν λόγῳ ἀνεπαρκείας τοῦ προσωπικοῦ, τὸ δὲ διότι, λόγῳ τῆς συνθέσεως αὐτοῦ, δὲν ὑπῆρχον ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις διὰ τὴν ὀρθὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ἐπομένως ἐδήλωσα, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀνελάμβανον τὴν εὐθύνην διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς δίκης. Κατόπιν τῆς ἀπαντήσεως ταύτης λαμβάνω τηλεγράφημα νὰ ἔλθω ἐνταῦθα διὰ λόγους ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Ρακτιβὰν μοὶ λέγει τότε, ὅτι ἀναγνωρίζει τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκομαι διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς δίκης, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε νὰ τὸν εὐκολύνω, ἀποσύρων τὰς ἀντιρρήσεις μου, διότι δὲν ἤθελε νὰ ἔλθῃ εἰς διαφωνίαν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως (τὸν Βενιζέλον), ὅστις εὑρίσκετο εἰς δύσκολον θέσιν, ὑφιστάμενος πίεσιν διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς δίκης. Τῷ ἀπήντησα ὅτι, θέλων ν’ ἀσφαλίσω τὴν ἠθικὴν εὐθύνην μου, δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀρκεσθῶ μόνον εἰς τὴν προφορικὴν ἐντολήν του, ἀλλ’ εἶχον ἀνάγκην ῥητῆς ἐγγράφου ἐντολῆς, ἣν καὶ μοὶ ἀπέστειλε. Καὶ οὕτω ἐγένετο ὁ προσδιορισμὸς τῆς δίκης ὑπὸ συνθήκας εὐκολυνούσας τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς. Ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς δίκης προκύπτει, ὅτι εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον, ὅπερ διετέλει ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Δελμούζου, ἐγίνετο διδασκαλία κατὰ τῆς πατρίδος, κατὰ τῆς οἰκογενείας καὶ κατὰ τῆς θρησκείας.

§271Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ποῖος τὰ λέγει αὐτὰ τὰ πράγματα;

§272Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι βεβαιωμένα κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς δίκης.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Αὐτὰ εἶναι ἕνα στῖγμα διὰ τὴν ἐποχήν μας.

§274Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Λοιπόν, ἵνα προχωρήσω εἰς τὴν ἔρευνάν μου, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω πῶς ἡ προπαγάνδα αὐτὴ ηὐδοκίμησε. Τὰ πρῶτα βήματά της ἦσαν βέβαια τὸ ἐργατικὸν κέντρον τοῦ Βόλου καὶ τὸ Παρθεναγωγεῖον Βόλου. Ἦλθε κατόπιν ἐνταῦθα καὶ ἐγκατεστάθησαν, εἰς μὲν τὸ Μαράσλειον διευθυντὴς ὁ κ. Δελμοῦζος, τῆς δὲ Παιδαγωγικῆς Ἀκαδημίας ὁ κ. Γληνός.

§275ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπὶ ποίας κυβερνήσεως;

§276Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως Πλαστήρα. Ἐκπαιδευτικὸς σύμβουλος ὁ Δελμοῦζος, Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ ὑπουργείου ὁ Γληνός, πανίσχυρος καὶ παντοδύναμος. Ἀπὸ τότε ἐκυριάρχησαν αἱ ἰδέαι αὗται. Πρὸς εὐδοκίμησιν τῆς προπαγάνδας των ταύτης προσέλαβον καὶ συνεργάτας δυναμένους νὰ ἐπιβάλωσι τὰς ἰδέας των, καὶ διώρισαν εἰς τὸ Μαράσλειον τὸν Ἰορδανίδην, διάσημον κομμουνιστήν, ὁ ὁποῖος κατήργησε τὰ θρησκευτικὰ εἰς τὸ πρότυπον αὐτὸ σχολεῖον καὶ διὰ τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ διευθυντής του ὁμιλεῖ ὅτι εἶναι ὀρθόδοξος μαρξιστής. Ὅταν δὲ ἀπηύθυνον εἰς τὸν Δελμοῦζον τὴν αἰτίασιν, ὅτι διώρισεν ἕνα κομμουνιστὴν εἰς τὸ σχολεῖον, οὗτος ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν τὸ τὶ εἶναι κανείς, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ ἀναρχικός...

§277Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Εἶπεν ὁ Δελμοῦζος, ὅτι μπορεῖ νὰ εἶναι ὅ,τι δήποτε, παρακάτω ὅμως εἶπεν ὅτι ἀρκεῖ νὰ κάμνῃ τὸ καθῆκον του εἰς τὸ σχολεῖον.

§278Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶπε, Κύριε Ὑπουργέ. Ἀλλὰ ἐρωτῶ: Δύναται τὸ κράτος νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν διαπαιδαγώγησιν τῆς νεολαίας εἰς ἕνα κομμουνιστήν; Δὲν εἶναι τὸ αὐτό, ὡς νὰ ἐτοποθέτει ἕνα λῃστὴν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς κεντρικὸν ταμίαν;

§279Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἐγὼ ἔχω ἐπανειλημμένως σαφῶς ἐκφράσει τὴν γνώμην μου περὶ κομμουνιζόντων καὶ κομμουνιστῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δὲν κάμνω, εἶναι νὰ μὴ θεωρῶ κομμουνιστὴν οἱονδήποτε ἀντιτιθέμενον εἰς ἐμέ.

§280Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐδῶ ἔχομεν μίαν σειρὰν ἐνεργειῶν, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ λάβῃ μέριμναν τὸ Κράτος. Διότι δὲν ὑποθέτω ὅτι εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν ὑπάρχει κανείς, ἀνεξαρτήτως τῶν ἰδεῶν καὶ πεποιθήσεών του, κανεὶς δὲν ὑπάρχει ὁ πιστεύων, ὅτι πρέπει εἰς τὰ σχολεῖα ἐν γένει, εἰς τὰ ὁποῖα ἐμπιστεύεται ὁ κόσμος τὰ τέκνα του, νὰ κηρύσσωνται ἀντιπατριωτικὰ καὶ ἀντιθρησκευτικὰ διδάγματα. Εἰς τὸ Μαράσλειον λοιπὸν εἶχον καὶ τὴν Ρόζαν Ἰμβριώτου, περίφημον καταστᾶσαν ἀνὰ τὸν παιδαγωγικὸν κόσμον, ἡ ὁποία διδάσκει ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασις ἦτο οἰκονομικὴ ἐπιχείρησις, εἰς δὲ τὴν Ἀκαδημίαν εἶχεν ὁ Γληνὸς τὸν Βάρναλην, ὁ ὁποῖος εἰς ἕν ἔργον του «Τὸ φῶς ποὺ καίει», ἀποκαλεῖ τὴν Πατρίδα φόνισα καὶ τὴν σημαίαν κουρελόχαρτο. Σχετικῶς μὲ τὴν θρησκείαν, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Συνόδου, ὁ Βάρναλης παρουσιάζει ἐπὶ πλέον πόρνην ὑποδυομένην τὸ πρόσωπον τῆς θρησκείας καὶ μονολογοῦσαν ὡς ἑξῆς: «Εἶμαι ἡ θρησκεία ποὺ φανερώνει τὴν θέληση τῶν οὐρανῶν, στὰ πλήθη ποὺ δὲν ἔχουν θέλησι γιατὶ δὲν ἔχουν γνῶσι. Εἶμαι ἡ θρησκεία ποὺ καταριέται τὰ θύματά της. Εἶμαι ἡ θρησκεία ποὺ εὐλογάει τοὺς χρυσοὺς, τοὺς ἐπισήμους φονιάδες». Εἰς τοιούτους ἀνθρώπους, ἔχοντας τοιαύτας περὶ πατρίδος καὶ θρησκείας ἰδέας, τὸ Κράτος, χειραγωγούμενον ἀπὸ τὸν Δελμοῦζον καὶ τὸν Γληνόν, ἐνεπιστεύθη τὴν διαπαιδαγώγησιν τῶν τέκνων μας.

§281Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἀπελύθησαν ὅλοι αὐτοί.

§282Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τώρα θέλετε νὰ σᾶς εἴπω ποῖα εἶναι τὰ μέλη τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου; Πρόεδρος αὐτοῦ εἶναι ὁ Βαχαβιῶλος, ὁ ὁποῖος, ὅταν διεξήγετο αὐτὴ ἡ περίφημος δίκη τοῦ Ναυπλίου, ἦτο μάρτυς ὑπερασπίσεως, ἐκφραζόμενος ἐνθουσιωδῶς διὰ τὸ ἔργον τοῦ Δελμούζου, μέλη δὲ αὐτοῦ εἰσὶν ὁ Τσαμασφῦρος, ἐπίσης μάρτυς ὑπερασπίσεως ἐνθουσιώδης εἰς τὴν αὐτὴν δίκην, ὄργανα τυφλὰ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν Δελμουζείων ἰδεῶν καὶ συστημάτων. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτός, ἀλλ’ εἶναι ἓν ὁλόκληρον ἐπιτελεῖον τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἄλλον σκοπόν, εἰμὴ νὰ κατορθώσῃ τοῦτο, νὰ ἐπιβάλῃ ὄχι μόνον τὸ μαλλιαρὸν ἰδίωμα, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ μαλλιαροῦ ἰδιώματος νὰ σκορπίσῃ ὅλα τὰ διδάγματα κατὰ τῆς Πατρίδος, τῆς Θρησκείας καὶ τῆς Οἰκογενείας.

§283ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κατὰ τῆς θεομπαιξίας.

§284Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὶ θὰ εἰπῇ κατὰ τῆς θεομπαιξίας; Σᾶς ὁρκίζομαι ὅτι δὲν γνωρίζω τὶ θὰ πῇ θεομπαιξία. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ σᾶς διαβάσω πλεῖστα ὅσα ἀναγνώσματα ἀπὸ αὐτά, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω.

§285ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν μᾶς κουράζετε.

§286Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ σᾶς διαβάσω ἀπὸ τὸ βιβλίον τοῦ Βάρναλη, ὁ ὁποῖος ἐκλήθη νὰ μεταδώσῃ τὰ φῶτα του εἰς τὴν νεολαίαν. (Ἀναγινώσκει). «Ὅταν κοριτσάκια πρὶν ἀκόμα καλοδέσουνε τὸν ἀνθό τους καὶ πρὶν νοήσουνε τὸν ἑαυτὸ τους, τὶς ξεπαρθενεύανε οἱ ἀφεντάδες καὶ οἱ γυιοί τους, δὲν ξεχνούσανε πιὰ ποτὲς τὴ μαλακωσύνη, τὸ βάθος, τὰ μετάξια τοῦ κρεββατιοῦ τους...... Ποτὲς δὲν παίρνανε τόση ἡδονὴ ἀπὸ τοὺς ἄντρες τους κάτω εἰς τὸ χῶμα καὶ οὔτε φυσικὰ τοὺς δίνανε, ὅση στοὺς ἀφεντάδες. Μὲ τοὺς ἄντρες τους πέφτανε ἱδρωμένες, λασπωμένες ἀπὸ τὴ δουλειὰ κι’ ὅλο νυστάζανε. Ἐνῶ σὰν πηγαίνανε στὸν ἀφέντη, εἴτε κορίτσια, εἴτε παντρεμένες, ἤτανε σὰν νὰ πηγαίνανε γιὰ νὰ μεταλάβουνε». Ἰδοὺ ποίους ἔθεσε τὸ Κράτος νὰ διαπαιδαγωγήσουν τὰ τέκνα μας. Ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας ἱερὸν καὶ ὅσιον, ἀνθρώπους, οἵτινες γράφουν αὐτὰ τὰ αἰσχρὰ, τὰ ἀπαίσια, τὰ βδελυρὰ ἀναγνώσματα. Αὐτοὶ ἐκλήθησαν ἀπὸ τὸ Κράτος, τὰ βδελυρὰ ὄντα ἐκλήθησαν νὰ σκορπίσουν ὅλην αὐτὴν τὴν ἀνηθικότητα εἰς τὰ παιδιὰ τὰ ὁποῖα στέλλει ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὰ σχολεῖα. Ὅταν τὴν πρώτην φορὰν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἐπρόκειτο ὁ Ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ προβῇ εἰς αὐτὴν τὴν γενναίαν ἐνέργειαν, τὴν προσπάθειαν, εἶχον μίαν ἐλπίδα ὅτι, διὰ νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸ ἄγος αὐτὸ τῆς τοιαύτης Ἐκπαιδεύσεως, παρὰ τὴν ἀντίρρησιν τοῦ πολυτίμου φίλου μου κ. Παπαναστασίου, θὰ ἐφρόντιζε νὰ ἐκριζώσῃ ἀπ’ ἄκρη εἰς ἄκρη ὁλόκληρον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον.

§287Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Πῶς ὁ κ. Ἀργυρὸς δὲν τὸ ἔβγαλε;

§288Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κακῶς—κάκιστα. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶνε οἰκογενειακά μας. Λοιπὸν ἤθελον εἰλικρινῶς νὰ κάμω ἔκκλησιν εἰς αὐτόν, ὅτι ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ μία προσπάθεια πρὸς βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἔπρεπεν αὕτη νὰ ἦτο ἀποτελεσματικὴ καὶ τελεσφόρος, καὶ συνεπῶς ἔπρεπεν ἄρδην ν’ ἀντικατασταθοῦν ὅλα τὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἀποκρούω διαρρήδην τὰ αἱρετὰ μέλη, διότι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ τὰ Ρωσσικὰ Σοβιέτ, ἅτινα τείνουν νὰ ἀναλάβουν τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰς χεῖρας των. Πρέπει ἡ διοίκησις τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀνήκῃ μόνον εἰς τὸ Κράτος. Ἠξίουν ἀπὸ ἕναν Ὑπουργόν, ὡς ὁ κ. Νικολούδης, νὰ κατανικήσῃ πᾶσαν ἀντίδρασιν, ὅπως ἐπιβάλῃ τὰς μεταρρυθμιστικὰς αὐτοῦ ἰδέας ἀκεραίας καὶ ἐξ ὁλοκλήρου. Ἐὰν ὅμως ἐφρόνει, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο, διὰ λόγους καθαρῶς οἰκογενειακοὺς καὶ πρὸς ἀποτροπὴν συμφορῶν, τὰς ὁποίας ἐνόμιζε τυχὸν ὅτι θὰ ἐπέφερεν ἡ διάσπασις τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καλύτερον θὰ ἦτο νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ νομοσχέδια καὶ ν’ ἀφήσῃ τὸ ἐκπαιδευτικὸν καθεστώς, ὡς ἦτο πρότερον, καθὸ ὀλιγώτερον ἐπιζήμιον, διότι πρότερον ἡ δημοτικὴ γλῶσσα δὲν εἶχεν εἰσαχθῆ ἐπισήμως εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἐνῶ ἤδη εἰσάγεται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ γυμνάσια. Διὰ τῶν τροποποιήσεων, ἃς ἐδέχθη, οὐ μόνον δὲν πραγματοποιεῖ τοὺς σκοπούς, εἰς οὓς ἀρχικῶς ἀπέβλεψεν, ἀλλὰ γίνεται πρόξενος μεγάλων ζημιῶν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, τὰς ὁποίας δὲν εἶχον ἀποτολμήσει οὐδὲ αὐτοὶ οἱ γνωστοὶ ἀνατροπεῖς τῆς ἡμετέρας γλώσσης.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δεμερτζῆς.

§290Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κατὰ τὴν 3ην πρωϊνὴν ὥραν, κύριοι, θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι ὅσον τὸ δυνατὸν σύντομος διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Θὰ προσπαθήσω δ’ ἐπὶ πλέον νὰ μὴ ἐπαναλάβω κανὲν ἐπιχείρημα, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, διὰ νὰ εἶμαι ἐπίσης σύντομος καὶ ν’ ἀνταποκριθῶ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τίθεται, καὶ πρέπει νὰ τεθῇ, κατ’ ἄλλον τρόπον. Νομίζω ὅτι ἡ εὐθύνη τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων δὲν βαρύνει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, πρωτίστως, καὶ τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ἀλλὰ βαρύνει καὶ ὁλόκληρον τὴν κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπαρουσίασεν αὐτά. Καὶ ἀναμφισβητήτως τὴν βαρύνουν τυπικῶς, ἀλλὰ τὴν βαρύνουν καὶ οὐσιαστικώτερον, διότι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐπεδιώχθη μία λύσις, ἡ ὁποία, ἀντὶ νὰ καταστείλῃ τὸν μέγαν ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος γίνεται εἰς τὰς τάξεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν καὶ ὁ ὁποῖος ἀγὼν ἔφερε τὴν παιδείαν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται, ἀντὶ νὰ καταστείλῃ τὸν τοιοῦτον ἀγῶνα, ἀπεναντίας τὸν ἐνισχύει, καὶ τὸν ἐνισχύει κατὰ τρόπον, μάλιστα, ἐπικίνδυνον διὰ τὴν Παιδείαν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, τοῦ πρώτου, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν καὶ εὐκαιρίαν ν’ ἀκούσω ἐκ λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς ἰδίας μου θελήσεως, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσα ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ἀρχόμενος, λέγω, τοῦ λόγου του, εἶπεν ὅτι θεωρεῖ ἄκαιρον, καὶ ἴσως καὶ ἐπιζήμιον, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα ἔφερον τὴν Παιδείαν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται. Νομίζω ὅτι ὁ Ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εὑρίσκεται ἐν ἀπολύτῳ ἀδίκῳ, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ νομοθετήσῃ καὶ νὰ θεραπεύσῃ, ἓν κακόν, ἐὰν προήρχετο εἰς τὴν διάγνωσιν τῶν αἰτίων τοῦ κακοῦ τούτου. Καὶ βεβαίως εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς καταπτώσεως τῆς Παιδείας ἡμῶν ὑπῆρξεν ἡ ἀνωμαλία τῶν πολέμων κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, ἡ ἔλλειψις χρημάτων ἐπαρκῶν πρὸς ἀναστήλωσιν τῆς Παιδείας, ἡ ἔλλειψις σχολείων, ἡ ἔλλειψις κτιρίων, ἡ ἔλλειψις τῆς ὑγιεινῆς ἐν τοῖς σχολείοις. Ἀλλὰ ὅλα ταῦτα εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῶν μεγαλυτέρων αἰτίων τῆς καταπτώσεως τῆς Παιδείας. Ἕν τῶν κυριωτέρων αἰτίων τῆς καταπτώσεως τῆς Παιδείας, εἶναι ὅτι οἱ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ διῃρέθησαν εἰς δύο μεγάλα στρατόπεδα, εἰς δύο μεγάλα κόμματα, στηριζόμενα ἐπὶ πολιτικῶν ῥοπῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν κόμμα εἶχε ὡς ἔμβλημα τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, τὸ δ’ ἕτερον κόμμα τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, εἶχεν ὡς ἔμβλημα τὴν καθαρεύουσαν καὶ ἡ μία παράταξις μὲ τὴν ἄλλην ἀλληλοεσπαράσσετο ἐπὶ δεκαετίαν. Ἡ κατάστασις αὕτη ἔφερεν εἰς πλήρη διαφθορὰν τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν καὶ εἰς τὴν μὴ ἀπονομὴν δικαιοσύνης εἰς τὰς τάξεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Τούτου δ’ ἕνεκα, ἔφθασαν, προϊόντος τοῦ πολέμου, ἡ ἄκρα μερίς, ἡ ἀνήκουσα εἰς τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὴν δημοτικήν, ἔφθασε καὶ μέχρι προκηρύξεως κομμουνιστικῶν θεωριῶν, ὡς εἶναι εἰς πάντας γνωστόν. Μοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ φαντασθῶ πῶς ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί, ἀληθῶς τῆς ἱκανότητος τοῦ κ. Γληνοῦ, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον εἰς οἱονδήποτε ἐξ ἡμῶν ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἱκανότητα καὶ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας προσέφερεν ὁ ἐκπαιδευτικὸς οὗτος λειτουργὸς μετὰ τῶν ἐπιλέκτων, τῶν ἄλλων, μοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ φαντασθῶ πῶς ὁ ἐκπαιδευτικὸς αὐτὸς λειτουργός, ἀποβαλὼν πᾶσαν ἀστικὴν συνείδησιν, ἐτράπη πρὸς τὰς κομμουνιστικὰς ἀρχὰς ἐν τῇ παιδείᾳ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγνώσῃ κανεὶς αὐτὰ τὰ ἔγγραφα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὔτε νὰ ἐπικαλεσθῇ οἱανδήποτε ἄλλην μαρτυρίαν, ἡ ὁποία ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν δημοσιεύσεων τοῦ κυρίου τούτου. Μοῦ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ ἐκπαιδευτικὸς οὗτος λειτουργός, ὁ παρασχὼν ἐν τῷ παρελθόντι ἀληθεῖς ὑπηρεσίας, ἠδυνήθη νὰ τραπῇ πρὸς τὴν ὁδὸν ταύτην.

§291Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Περὶ τῆς ἐθνικότητος τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Δελμούζου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλετε.

§292Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὄχι· οὗτος δὲν ἔχει τὰς ἰδέας τοῦ κ. Γληνοῦ καὶ νομίζω ὅτι παρέσχε ἀληθεῖς ὑπηρεσίας. Ὁ κ. Δελμοῦζος εἰργάσθη μετὰ πάσης εἰλικρινείας. Εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἐπιλέκτων ἀνδρῶν τῆς νέας μας Ἑλλάδος. Ἐὰν ὁ κ. Δελμοῦζος ἐν τῇ παιδαγωγικῇ πολιτικῇ δὲν ἠκολούθησε τὴν ὀρθὴν πολιτικήν, τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἄλλο, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ εἰς τὸν κ. Δελμοῦζον, εἶναι ὅτι ἐμπνέεται ὑπὸ ἀπολύτου πίστεως πρὸς τὸ καθῆκον, ὅτι ἐμπνέεται ὑπὸ ἰδεῶν μὴ ἀντιστρατευομένων εἰς τὰς βάσεις τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος καὶ ὅτι παρέχει ἀνυπολογίστους ὑπηρεσίας. Ἀλλά, Κύριοι, ἀκολουθῶν τὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία ἐχώρισε τὰ δύο ἀντίθετα πολιτικὰ στρατόπεδα, τὴν πολιτικὴν τῆς καθαρᾶς δημοτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε μετὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων διὰ νόμου τοῦ Κράτους, νὰ ἐπιβάλῃ, δὲν συνεφώνει πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ σημερινή, εὑρέθη πρὸ τῆς δημιουργηθείσης ταύτης καταστάσεως, καταστάσεως δημιουργηθείσης ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον δεκαπενταετίαν ἐν Ἑλλάδι, καταστάσεως, ἡ ὁποία ἔφερεν τὴν παιδείαν εἰς τὸ χεῖλος τῆς ἀβύσσου, κατέστρεψε πᾶν αἴσθημα καθήκοντος τῶν Ἐκπαιδευτικῶν ἡμῶν λειτουργῶν, καταστάσεως, ἡ ὁποία, ἐξ ἀντιδράσεως, ἔφερε καὶ πρὸς αὐτὸν τὸν κομμουνισμὸν καὶ πρὸς αὐτὰς τὰς κομμουνιστικὰς ἰδέας διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι μία μεγάλη μερὶς τῶν διδασκάλων κομμουνίζει, καὶ τὸ γνωρίζετε πῶς κομμουνίζει: κατὰ ἕνα ὡραῖον τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ὁ ἀναρχισμός, καὶ ἡ ἔλλειψις πάσης πίστεως πρὸς τὸ καθῆκον. Εὑρέθη ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, καὶ ἰδίᾳ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρὸ τοιαύτης δημιουργηθείσης καταστάσεως ἐν τῇ Παιδείᾳ καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Παιδείας ἕνεκα τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ τοῦ κομμουνισμοῦ τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν καὶ τῆς παραμελήσεως τοῦ καθήκοντος ἦτο ἀληθῶς ἀξιοθρήνητος. Ποῖον θὰ ἦτο τὸ καθῆκον τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τῆς ὅλης Κυβερνήσεως; Θὰ ἦτο, προτοῦ ἐκραγῆ ἐν τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ καὶ συνειδήσει ἐκ νέου τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα, τὸ καθῆκον θὰ ἦτο νὰ ἐναρμονίσῃ τὰς σκέψεις ὅλης τῆς Κυβερνήσεως, προτοῦ ἀκόμη δημοσίᾳ συζητήσωμεν περὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχε κατορθώσει πρὸ δύο μηνῶν νὰ ἐναρμονίσῃ τὰς σκέψεις ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱονδήποτε νομοθέτημα, τροποποιητικὸν τῆς σημερινῆς καταστάσεως, ἤθελε φέρει οὐχὶ πλήρως ἀναδιοργάνωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἀπαρχὴν τοιαύτης ἀναδιοργανώσεως, ὅτι τὸ νομοθέτημα τοῦτο θὰ ἀπέβαινε ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς χώρας καὶ τῆς ὅλης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἠκολούθησεν ἐντελῶς ἀντίθετον ὁδόν, ἄνευ συνεννοήσεως πρὸς τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, πλὴν ἴσως πρὸς τὰ ἀξιότιμα μέλη τῶν Κομμάτων, τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὰς ἀντιθέτους ροπάς. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπέβαλε πρῶτον τὰ διατάγματα καὶ τὴν ἔκθεσιν ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἔχομεν σαφῆ γνῶσιν τῶν τροποποιήσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς τὰ διατάγματα, τῶν ὁποίων ζητεῖται ἡ ἐπικύρωσις, ἤτοι τάσσεται ἀντίθετος πρὸς τὰς ἰσχυσάσας μέχρι σήμερον ροπὰς εἰς δύο σημεῖα: τάσσεται ἀντίθετος πρὸς τὴν μέχρι σήμερον κρατοῦσαν διοίκησιν ἐν τῇ Παιδείᾳ, τὴν ὁποίαν κατηγορεῖ ἐπὶ προαγωγῇ ἢ ἀνοχῇ τοῦ κομμουνισμοῦ· ἡ δ’ ἑτέρα ἄποψις αὐτοῦ, ἡ προφανῶς ἐκπηγάζουσα ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν τότε τροποποιήσεων, ἦτο ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τάσσεται ἀντίθετος τῆς πολιτικῆς ἐκπαιδευτικῆς κινήσεως, ἡ ὁποία διὰ τῆς κρατικῆς δυνάμεως ἐννοεῖ νὰ καταστήσῃ ὡς γλῶσσαν τοῦ Κράτους τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, καὶ ὅτι, τούτου ἕνεκα, καθιεροῖ ὡς ὑποχρεωτικὴν καὶ μόνην γλῶσσαν εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ Σχολείου τὴν καθαρεύουσαν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἀπόψεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς πολὺς κόσμος, τὸ σύνολον τοῦ κόσμου τοῦ ἀντιπολιτευομένου τὸ κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων καὶ τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, ὅλος ὁ κόσμος αὐτὸς ἐτάχθη σύμφωνος πρὸς τὰς ἀπόψεις ταύτας τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν εἶχε κανονίσει τὸ πρόγραμμα τοῦτο μετὰ τῆς λοιπῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίᾳ μετὰ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀντίθετον πολιτικὴν ἐκπαιδευτικήν, προεκλήθη σύγκρουσις τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶναι ἀνυπολόγιστος ἡ βλάβη τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τούτου, διότι ἀμέσως μόλις ἐξεδηλώθη ἡ σύγκρουσις αὕτη, κατεδείχθη ὅτι οἱοσδήποτε νόμος, οἱονδήποτε σχέδιον νόμου, καὶ ἐὰν ἤθελε προέλθῃ ἐκ τῆς ἀνάγκης ταύτης, τῆς παραμονῆς τῆς Κυβερνήσεως, τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ νόμου δὲν θὰ ἦτο πλέον ἡ κοινὴ ἀπόφασις καὶ θέλησις ὅλων τῶν κομμάτων τῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει. Καὶ διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κρατοῦσαν μέχρι τοῦδε Κυβερνητικὴν ἀνωμαλίαν, οἱοσδήποτε νόμος καὶ ἂν ψηφισθῇ, ἵνα συμβιβασθοῦν τὰ διεστῶτα καὶ παραμείνῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀρχὴν, ὁ νόμος αὐτὸς δὲν θὰ ἀφεώρα τὸ καλὸν τῆς Παιδείας, ἀλλὰ τὴν ἀνάγκην τῆς στιγμῆς, τῆς παραμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἀρχῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ συνόλῳ ἀπέτυχε δεινῶς ἐν τῇ ἐκπαιδευτικῇ αὐτῆς πολιτικῆς, διότι διά τῆς μέχρι τοῦδε πορείας αὐτῆς ἐν τῷ συνόλῳ, κατεδείχθη ὅτι οὐδὲ κἄν ἐν τῷ ἐκπαιδευτικῷ ζητήματι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβιβάσῃ τὰ διεστῶτα. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Θεωρῶ ἀναμφισβήτητον ὅτι παραδίδει τὴν διοίκησιν διὰ τοῦ συνιστωμένου ἀνωτάτου ἐκπαιδευτικοῦ συμβουλίου, παραδίδει τὴν διοίκησιν εἰς ἐκείνους τοὺς ὁποίους, πλειστάκις μέχρι σήμερον ἔχει κατηγορήσει. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, διακόπτων, ἄν δὲν ἀπατῶμαι, τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα, ἀνέπτυξε τὰ τῆς συνθέσεως τοῦ συμβουλίου κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἔχωσι τὴν πλειονοψηφίαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον εἶχον ὑπ’ αὐτοῦ κατηγορηθῆ ἐπὶ παραμελήσει καθήκοντος καὶ ὑποθάλψει τοῦ κομμουνιστικοῦ πνεύματος. Ἀλλ’ ἐφόσον τὴν διοίκησιν τῆς Παιδείας, ὄχι τῶν κανονισμῶν τῶν ὡρῶν ἢ τοῦ ὡρολογίου τῶν μαθημάτων, ἐφόσον, λέγω, εἶναι βέβαιον ὅτι τὴν διοίκησιν τῆς Παιδείας ἔχει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἐν τῇ στενῇ σημασίᾳ αὐτοῦ, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν τριῶν προστιθεμένων μελῶν αὐτοῦ, καὶ ἐφόσον εἶναι βέβαιον ὅτι παραμένουσι πέντε μέλη τακτικὰ τοῦ μέχρι σήμερον Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ διοίκησις παραμένει εἰς τοὺς σήμερον κατηγορουμένους, τὰ δὲ αἱρετὰ μέλη, τὰ ὁποῖα προστίθενται, τὰ δύο, εἶναι ἀδύνατον ὡς ἐκ τῆς ἐπικρατούσης σήμερον καταστάσεως ἐν τῷ διδασκαλικῷ κόσμῳ νὰ ἀνατρέψωσι τὴν πλειονοψηφίαν ταύτην. Ἑπομένως θεωρῶ ἀναμφισβήτητον ὅτι παρεδόθη ἡ διοίκησις τῆς Παιδείας εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον παρ’ αὐτοῦ κατηγορήθησαν. Ἐπίσης θεωρῶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας παραδίδει εἰς αὐτοὺς καὶ τὸ μέγα γλωσσικὸν ζήτημα, τὸ ὄργανον ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ μερὶς ἡ ἐντεῦθεν, συνεργαζομένη μὲ τοὺς ἐπιλέκτους τῶν Ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, τῶν προσκειμένων εἰς τὴν μερίδα ταύτην, θέλει νὰ ἐπιβάλῃ ὡς καθολικὴν γλῶσσαν τοῦ Ἔθνους. Ὑπῆρξα πάντοτε ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς γλωσσικῆς ἐλευθερίας, οὐδέποτε διενοήθην, ὅτι δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γλῶσσαν καὶ κατὰ τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1910 προσεπάθησα πάσῃ δυνάμει νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν ἐλευθερίαν τῆς γλώσσης. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου νὰ δεχθῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ νόμου νὰ καθορισθῇ ἡ γλῶσσα, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ γίνῃ γλῶσσα τοῦ Κράτους, ὑπάρχει μεγίστη ἀπόστασις. Ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς προσῆλθεν ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἰσηγήθη τὴν εἰσαγωγὴν τῆς καθαρευούσης εἰς τὰς δύο ἀνωτέρας τάξεις τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, νομίζω ὅτι καὶ τότε ἐφάνη, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον νομίζω ὅτι πράττει σήμερον θεσμοθετῶν τὸ ἀντίθετον, ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος ὅπως ἀπαλλαγῇ ἡ χώρα τοῦ λεγομένου γλωσσικοῦ ζητήματος. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν νὰ λείψῃ πᾶσα διάταξις περὶ τῆς διδακτέας γλώσσης, μίαν δὲ μόνον διάταξιν θεωρῶ ἀναγκαίαν, τὴν ἀρνητικὴν διάταξιν, ὅτι διὰ νόμου θὰ ἀπαγορευθῶσιν οἱ ἰδιωτισμοὶ ἑκατέρου τῶν δύο μεγάλων ἰδιωμάτων καὶ θὰ ἀφεθῇ εἰς τὸν χρόνον νὰ κανονίσῃ τὴν γραφομένην καὶ τὴν ὁμιλουμένην καὶ τὴν γλῶσσαν τοῦ Κράτους. Ἐφόσον θέλομεν διὰ τοῦ κράτους τοῦ νόμου νὰ ἐπιβληθῇ εἴτε ἡ δημοτική, μὲ ὅλους αὐτῆς τοὺς ἰδιωτισμούς, εἴτε ἡ καθαρεύουσα μὲ τοὺς ἰδιωτισμοὺς αὐτῆς, κάμνομεν διὰ τοῦ κράτους γλωσσικὴν πολιτικήν. Ὁ ἐκπαιδευτικὸς ὅμιλος ὁ ἄλλοτε ἔχων κἄποιαν ὑψηλοτέραν ἀποστολήν, θὰ εἶναι προωρισμένος τότε νὰ καταντήσῃ ὁ θεράπων τῶν δύο πολιτικῶν παρατάξεων.

§293Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ὁ ὅμιλος αὐτός, τοῦ ὁποίου εἶσθε εἷς τῶν ἱδρυτῶν, ἔχει σκοπὸν καὶ πρόγραμμα νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ εἰσαχθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον.

§294Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὁ ἐκπαιδευτικὸς ὅμιλος εἶχε τοῦτον καὶ μόνον τὸν σκοπόν, ὅταν συνεστήθη, ἀπὸ γλωσσικῆς ἀπόψεως: νὰ διευκολύνῃ τὴν γλῶσσαν εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διδάσκεται τὸ παιδὶ εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Ἑπομένως θεωρῶ ὀρθὸν τοῦτο καὶ ἐγώ, ὡς μέλος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, τοῦτο καὶ μόνον ὑπεστήριξα, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τῆς γλώσσης καὶ ὅτι εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον πρέπει νὰ εἰσαχθῇ τοιαύτη γλῶσσα, ὥστε τὰ διδασκόμενα νὰ εἶναι κατάλληλα εἰς τὸ παιδί. Αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ σήμερον.

§295ΑΛ. ΠΑΧΝΟΣ. Ὁ κ. Δεμερτζῆς, κατὰ τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐνταῦθα, τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου, λέγει. (Ἀναγιγνώσκει): «ἀπεφασίσαμεν νὰ συστήσωμεν...»

§296Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν ἔχω ποτὲ ὁμιλήσει κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς ἁπλουστεύσεως τῆς γλώσσης εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, διεκήρυξα τὴν ἐλευθερίαν τῆς γλώσσης εἰς τὴν συνέλευσιν, καὶ ὑπεστήριξα ὅτι ἡ γλῶσσα πρέπει νὰ εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου τὰ παιδιὰ θ’ ἀποκτῶσι τὰς γνώσεις, αἵτινες ἐκρίθησαν ἀναγκαῖαι δι’ αὐτά. Κύριοι, ὑπεσχέθην, ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ὅτι δὲν θὰ κάμω κατάχρησιν τῆς ὥρας καὶ ἐπιθυμῶ νὰ τελειώσω, ζητῶ δὲ μόνον, ἀφοῦ εἶναι προωρισμένα νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διατυπῶ τὴν εὐχήν, ὅπως ὁ κύριος ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ μὴ παραμείνῃ μόνον εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἐφόσον εὗρεν ἀνοικτὸν στάδιον δράσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀλλὰ συντόμως νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα, ὥστε καὶ τὰς ἀκρότητας τῶν σήμερον ψηφιζομένων νομοσχεδίων νὰ διορθώσῃ καὶ δι’ ἄλλα πολλὰ ὑπὲρ τῆς παιδείας νὰ συντελέσῃ. Διότι καὶ ἡ διοικητικὴ μόνον δρᾶσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ μεγάλην ἀνακούφισιν εἰς τὴν ὅλην ἐκπαίδευσιν τῆς χώρας. Ἔχομεν ἀνάγκην τῆς δράσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ ὅλων ἐκείνων τῶν σημείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ θιχθῶσιν, ἵνα δυνηθῇ τὸ σχολεῖον καὶ ἡ ἐκπαίδευσις νὰ εἰσέλθωσιν εἰς κἄποιαν αὐτοτέλειαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλειψεν εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὁ ὑπουργὸς τῆς Παιδείας· δὲν εἴδομεν ποτέ, πλὴν ὀλιγίστων ἐξαιρέσεων, τὸν ἀληθῆ ἀναμορφωτὴν τῆς Παιδείας, διότι ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐργασθῇ ὅλως ἀθορύβως, ὁ ὁποῖος θὰ δυνηθῇ διὰ τῆς ἀφοσιώσεως εἰς τὸ καθῆκον νὰ ἐμπνεύσῃ καὶ μαθητὰς καὶ διδασκάλους. Εἶναι εὐρὺ τὸ στάδιον διὰ τὸν ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ δὲν θὰ ἐμποδισθῇ παρὰ διὰ διαφωνιῶν ἐν τῷ ὑπουργικῷ συμβουλίῳ καὶ οὕτω θὰ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ καὶ νὰ θέσῃ τὰς βάσεις ἐν τῇ ὅλῃ ἡμῶν ἐκπαιδεύσει (χειροκροτήματα).

§297Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παχνός, ἔχει τὸν λόγον.

§299ΑΛΕΞ. ΠΑΧΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐδιάβασα μίαν φορὰν εἰς ἕνα λόγον τοῦ μεγάλου Πίττ τὴν ἑξῆς φράσιν: «αἱ ἀτυχίαι τοῦ μεγάλου πολέμου — μεγάλου πολέμου ἐννόει τοὺς πολέμους τοῦ Ναπολέοντος — ἔπεισαν ἐπὶ τέλους τὸν Ἀγγλικὸν λαὸν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του πρὸς τὰ μέσα διὰ νὰ κυττάξῃ μήπως κανὲν μέλος τοῦ σώματός του εἶναι ξεχαρβαλωμένο». Φαντάζομαι ὅτι ὅλοι μας ἐδῶ μέσα μεταπολεμικῶς καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀσφαλῶς ἀπὸ αὐτὸ τὸ ἐλατήριον ὡρμήθη καὶ ἐξήτασε τὰ ἐκπαιδευτικά μας χάλια. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ μεγάλου πολέμου ἔχουν περάσει καμμιὰ δεκαριὰ χρόνια, καὶ ὅμως ἡ χώρα δὲν εἶδεν ἀκόμη Θεοῦ πρόσωπον, καὶ ὁ κόσμος ἀρχίζει νὰ χάνῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του πρὸς τοὺς πολιτικούς του. Καὶ μὲ τὸν κλονισμὸν αὐτὸν τῆς πίστεως, ἀρχίζουν νὰ κλονίζωνται τὰ θεμέλια καὶ τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς. Ὅσοι κυβερνᾶτε σήμερον τὴν Ἑλλάδα, ὑπέχετε βεβαίως πολὺ βαρυτέραν εὐθύνην ἀπὸ κάθε ἄλλην ἐποχήν, διότι ὁ κόσμος δὲν ἀνέχεται πλέον μικροπολιτικὰς καὶ μικροραδιουργίας. Αὐτὰς τὰς σκέψεις ἔκαμα ὅταν ἀνέγνωσα τὰ δίδυμα νομοσχέδια τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Καὶ εἶχον πολλὰ πράγματα νὰ εἴπω, ἀλλὰ θὰ τὰ ἀφήσω. Ἄλλως τε τὰ ἀνέπτυξαν οἱ κύριοι συνάδελφοι. Θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλίγα τινα διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω εἰς τοιαύτην προχωρημένην ὥραν. Ἤκουσα παραπονουμένους ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους ὅτι ποτέ του ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἀφ’ ὅτου ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, δὲν τοὺς ἐκάλεσε διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην των. Αὐτὸ βεβαίως ἔχει τὸ ἐλαφρυντικόν, ὅτι ὁ κ. ὑπουργὸς ἦτο ἀσθενής. Καὶ ἔχουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τὸ πικρὸν παράπονον ὅτι κατεδικάσθησαν ἀναπολόγητοι. Καὶ πολὺ δικαίως, διότι, ὅπως φαίνεται ἀπὸ τὰ πρακτικὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ὁσάκις τοῖς ἐδόθη ἀφορμὴ ἐζήτησαν μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα, ἄνευ δαπάνης, θὰ ἐβελτίωνον πολὺ τὴν ἐκπαιδευτικήν μας κατάστασιν καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ, ὡρισμένως, ἐζήτησαν τὴν κατάργησιν μερικῶν πολυτελῶν διδασκαλείων, τὰ ὁποῖα χωρὶς διδακτήρια, χωρὶς κατάλληλον προσωπικὸν καὶ πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ χωρὶς μαθητάς, διατηροῦνται ἀκόμη, καὶ ἐξοδεύει τὸ κράτος χρήματα τελείως ἀσκόπως, χωρὶς νὰ κάμνουν ἀπολύτως τίποτε. Ὑπάρχει, ὡς ἠξεύρετε, ἐξ ἄλλου, τὸ περίφημον διάταγμα, τὸ διάταγμα τῆς διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ γίνῃ ἡ ἐπιλογὴ τῶν καλλιτέρων, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς ἐὰν περάσῃ....

§300ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπέρασε.

§301Α. ΠΑΧΝΟΣ. Ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν διακοπῶν.

§302Σ. ΣΤΑΗΣ. Καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἐγένοντο δεκτά, δηλ. καὶ ἡ διαβάθμισις καὶ ἡ μισθοδοσία, ἐψηφίσθησαν καὶ τὰ δύο, Ἡ Κυβέρνησις κατεκράτησε τὸ ἕτερον, τὸ τῆς διαβαθμίσεως.

§303Α. ΠΑΧΝΟΣ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀκόμη πρᾶξις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἀφορῶσα προτάσεις αὐτοῦ περὶ πρακτικοποιήσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεώς μας, τῆς δημιουργίας σχολείων πρακτικῶν καὶ τῶν ἑξαταξίων δημοτικῶν σχολείων. Καὶ ἕν ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἤκουσα δυστυχῶς κανένα τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ ἀναπτύξῃ, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν Ἱερατικῶν Σχολῶν, ἕν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν πολὺ γρήγορα. Αἱ σχολαὶ αὗται, ὅπως ξεύρετε, λειτουργοῦσι χωρὶς καθηγητάς, χωρὶς πρόγραμμα, χωρὶς οἱ ἐξερχόμενοι ἀπὸ τὰς Ἱερατικὰς Σχολὰς νὰ γίνωνται κληρικοί, ἀλλὰ καταφεύγουν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα ἢ ρίπτονται εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν κλάδον ἀνερμάτιστοι. Καὶ θὰ συνίστων εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἱδρύσῃ μερικὰ ἱερατικὰ φροντιστήρια. Ἔχομεν ἀπὸ τὰς ἄλλας χώρας παραδείγματα. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἠδύνατο νὰ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῶν χωρὶς δαπάνην. Ἡ διδασκαλία θὰ ἦτο ἑξάμηνος καὶ θὰ ἠμπορούσαμεν ἐκεῖ πέρα νὰ στέλλωμεν τοὺς κληρικούς μας καὶ θὰ ἀπεφεύγετο τὸ ἄτοπον, οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἱερατικῶν σχολῶν, ἀνερμάτιστοι ὅπως εἶναι τώρα, νὰ εἶναι παράσιτα τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Κάτι τι ἀνάλογον μὲ τὰς στρατιωτικὰς σχολὰς τῆς μετεκπαιδεύσεως ποὺ ἔχομεν. Αἱ ὠφέλειαι ἐκ τῶν τοιούτων ἱερατικῶν φροντιστηρίων θὰ ἦσαν σημαντικώταται διὰ τὴν Κοινωνίαν μας. Ἀπὸ τὸ Σάββατον εἶχον ζητήσει ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ φάκελλος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ μορφώσωμεν γνώμην ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων. Δυστυχῶς μέχρι σήμερον δὲν κατετέθη ὁ φάκελλος καί, ἐφόσον ὅλοι βιαζόμεθα νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν, δὲν χρειάζεται πλέον.

§304Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ποῖον φάκελλον ἐζητήσατε;

§305Α. ΠΑΧΝΟΣ. Τὸν φάκελλον ὁ ὁποῖος περιέχει τὰς πράξεις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου 206–214.

§306Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Θὰ σᾶς σταλῇ.

§307Α. ΠΑΧΝΟΣ. Εἶναι ἀργὰ πλέον, διὰ νὰ χρησιμεύσουν τώρα. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Τὸ ἄρθρον 25 εἶναι τὸ ἐπίμαχον ἄρθρον τοῦ ὅλου νομοσχεδίου καὶ περὶ αὐτὸ ἐγένοντο μακραὶ συζητήσεις εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς μονιμότητος τῶν ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων ἀποτελεῖ θεμελιώδη μεταβολὴν εἰς τὸν θεσμόν, μεταβολὴν τὴν ὁποίαν, ὡς παρετήρησα εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀποσιωπᾷ τελείως. Καὶ ἡ ἄρσις τῆς μονιμότητος, ἡ προσωρινότης αὐτή, δὲν ἐξασφαλίζει τὴν ἀνεπηρέαστον κρίσιν τοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἀποσκοπεῖ τὴν ἱκανοποίησιν καθαρῶς πολιτικῶν βλέψεων ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ καὶ οὐδόλως ὑπαγορεύεται ἀπὸ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἡ δυσφορία τοῦ κλάδου θὰ αὐξηθῇ καὶ τὰ πράγματα θὰ χειροτερεύσουν. Τὰ τακτικὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ τὰ προστατεύῃ ἡ μονιμότης. Δι’ ἐνδεχομένας παραβάσεις αὐτοῦ, εἶναι ἀρκετὸν τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ἱδρύεται ὁσονούπω. Ἀλλὰ καὶ ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ βαθμοῦ τῶν Συμβούλων (ἄρθρον 10) θὰ ἀποβῇ ἐπίσης ἐπιζημιώτατος εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν. Οὐδεὶς καλὸς ἐκπαιδευτικὸς θὰ δέχεται τὴν θέσιν ταύτην, ἐφόσον μάλιστα ἡ θέσις αὐτὴ δὲν εἶναι μόνιμος. Εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ εἰς ἄλλους κλάδους τῆς Διοικήσεως ὑπάρχει μέγας ἀριθμὸς ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν βαθμὸν καὶ μισθὸν ἀνώτερον τοῦ Διευθυντοῦ. Καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ καὶ εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν νὰ μὴ ὑπάρχουν διακεκριμέναι τινὲς θέσεις, εἰς τὰς ὁποίας νὰ ἀποβλέπουν οἱ καλοὶ Ἐκπαιδευτικοί. Βαθμὸν καὶ μισθὸν διευθυντοῦ ἔχουν εἰς τὸν Ἐκπαιδευτικὸν κλάδον καὶ οἱ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ Διευθυνταὶ Διδασκαλείων καὶ οἱ Γυμνασιάρχαι. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, χάριν αὐτοῦ τοῦ γοήτρου τοῦ θεσμοῦ, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ διατήρησις τοῦ βαθμοῦ τοῦ Νομικοῦ Συμβούλου διὰ τὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἐφόσον διατελοῦσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Τὸ Νομοσχέδιον τοῦτο συνετάγη μὲ ἐλαφρότητα πρωτοφανῆ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11 (ἐδάφ. 3), ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου δὲν ἐκλέγεται παρὰ τῶν συναδέλφων του, ἀλλὰ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, δηλαδὴ πρέπει νὰ εἶναι εὐνοούμενος τοῦ Ὑπουργοῦ ὁ διορισθησόμενος Πρόεδρος. Μὲ ἄλλα λόγια κομματάρχαι τοῦ Ὑπουργοῦ. Τὸ Συμβούλιον τῶν ἐφέσεων, τὸ ὁποῖον προβλέπει τὸ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχέδιον, φοβούμεθα ὅτι θ’ ἀνοίξῃ τὴν θύραν εἰς τὴν συναλλαγήν. Διότι, ὡς ἐκ τῆς συνθέσεώς του, ἐπειδὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διαχειρίζονται τὸ πολιτικὸν μέρος τῆς διοικήσεως τοῦ Ὑπουργείου, ὑπόκεινται εἰς τὴν πολιτικὴν πίεσιν καὶ ἐπιρροὴν τοῦ ἑκάστοτε κυβερνῶντος κόμματος. Καὶ θὰ ἔχῃ τοῦτο ἄμεσον ἀντίκτυπον εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, τὰς σχετικὰς μὲ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν. Ὁ σκοπὸς τοῦ συμβουλίου, ὡς ἀνωτάτου πειθαρχικοῦ συμβουλίου διὰ τὸν κλάδον, ματαιοῦται οὕτω. Καὶ φοβοῦμαι, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι, θὰ ὠθοῦνται πάλιν εἰς τὴν κομματικὴν προσφυγὴν καὶ τὴν ὑποδούλωσιν εἰς τὴν πολιτικήν, καὶ τὸν ἑκάστοτε ἰσχυρὸν τῆς ἡμέρας. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἀποφύγωμεν μὲ κάθε θυσίαν. Διότι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἠγωνίσθησαν οἱ ἐκπαιδευτικοί μας νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὴν συναλλαγὴν καὶ τὰς πολιτικὰς ἐπιρροάς, διότι οὕτω μόνον καὶ τὴν πολιτείαν προάγουν καὶ τὸ κοινὸν συμφέρον ἐξυπηρετοῦν ἕνας ὁλόκληρος κόσμος διδασκάλων, εἰς τούς ὁποίους ἐνεπιστεύθη τὸ ἔθνος τὰ ἱερώτερά του, τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων του καὶ τὴν δημιουργίαν ἐλευθέρων πολιτῶν. Καὶ εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ ἀποκρουσθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐπιβάλῃ πειθαρχικὰς ποινὰς ἀπ’ εὐθείας, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας, ὅτι εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς τὸν Ὑπουργόν, ὅσον ὑψηλὰ καὶ ἂν ἵσταται, ν’ ἀνθίσταται εἰς τὴν πίεσιν τῶν πολιτικῶν του φίλων. Θὰ ἔχῃ πάντοτε νὰ σταθμίσῃ τὸ βάρος τῆς πολιτικῆς του ὑποστάσεως μὲ τὸ βάρος τοῦ ὑπαλλήλου. Δυστυχῶς ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι τὸ τελευταῖον ζυγίζει περισσότερον εἰς τὴν πολιτικὴν πλάστιγγα. Πικροτάτη εἶναι ἡ πεῖρα τοῦ διδασκαλικοῦ μας κόσμου ἀπὸ τὴν πολιτικὴν αὐτήν, ἡ ὁποία, παραμερίζουσα συμβούλια ὑπηρεσιακὰ ἔθεσε χεῖρα εἰς τὰ ἐκπαιδευτικά μας πράγματα καὶ ἀνεστάτωσε κυριολεκτικῶς τὸν κλάδον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡσυχίας διὰ νὰ προοδεύσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομιῶν τὸ νομοσχέδιον, δὲν παρουσιάζει τίποτε. Εἶναι τελείως ἀσήμαντοι αἱ ἐπαγγελλόμεναι οἰκονομίαι διὰ τοῦ ὑποβιβασμοῦ τοῦ βαθμοῦ τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων. Ἐὰν πραγματικῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν οἰκονομίας, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξῃ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μονίμων, περιορίζων ἐν ταυτῷ τὰ ἔργα τοῦ Συμβουλίου, διὰ νὰ ἐπαρκῇ. Ἀντιθέτως ὁ κ. Ὑπουργὸς αὐξάνει τὰ μέλη ἀπὸ 7 εἰς 9. Τὸ νέον Συμβούλιον, κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ, θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ 11 μέλη, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 9 εἶναι τακτικὰ καὶ τὰ 2 αἱρετά. Ἀλλ’ εἰς τὸ νέον θὰ εἶναι καὶ 6 ἔκτακτα, μετέχοντα τῶν γενικῶν συνεδριῶν, χωρὶς νὰ βοηθοῦν τὰ τακτικὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν περαίωσιν τῶν ἔργων των. Ἐὰν σημειωθῇ ὅτι καὶ εἰς τοῦ σημερινοῦ Συμβουλίου τὰς γενικὰς συνεδρίας μετέχει ὁ Γεν. Γραμματεὺς καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς Παιδείας, θὰ καταλήξωμεν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὔτε ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τοῦ νέου Συμβουλίου αὐξάνει, οὔτε τὸ ποιὸν βελτιοῦται. Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισα ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ὅτι ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος καὶ ἡ κίνησις ἀποσκοπεῖ εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν δύο Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ἕως τώρα, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, πολυτιμωτάτας ὑπηρεσίας εἰς τὸ κράτος. Καὶ διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν δύο αὐτῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων τοῦ κράτους ἐγένετο τόσος θόρυβος καὶ διασυρμὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὰ συντελοῦν εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ γοήτρου τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ Πολιτικοῦ μας κόσμου. Δι’ ὅλων αὐτῶν ἕνα ἐπιδιώκεται: ὁ περιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ ἐξευτελισμὸς αὐτοῦ, μεταβαλλομένου τοῦ Συμβουλίου εἰς σκιάν, διὰ νὰ γίνῃ τυφλὸν ὄργανον, τελείως ὑποχείριον εἰς τὸν ἑκάστοτε ἰσχυρὸν τῆς ἡμέρας. Καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αἱρετῶν μελῶν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ἀναστέλλει μίαν μακρὰν προσπάθειαν τῶν Διδασκάλων μας πρὸς ἀποκέντρωσιν καὶ αὐτοδιοίκησιν. Τὴν αὐτοδιοίκησιν ἐπηγγέλθησαν ὅλα σχεδὸν τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς Χώρας. Δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν σήμερον ἐδῶ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἔχομεν ὅλοι ἀρκετὰ σαφῆ τὴν διαστολὴν μεταξὺ ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην αὐτῶν. Ὁ διδασκαλικὸς κλάδος, ὡς ἐκ τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἐν τῇ Κοινωνίᾳ, χάριν τῆς Κοινωνίας, ἀποτελεῖ κἄτι τι τὸ ἰδιαίτερον μέσα εἰς τοὺς Δημοσίους ὑπαλλήλους. Καὶ ἀσφαλῶς ἡ συμμετοχή του εἰς εὐρεῖαν κλίμακα εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον διὰ τῶν αἱρετῶν μελῶν του, καὶ διαφωτιστικὴ τοῦ ἔργου τοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι καὶ ἀμεσώτερος φορεὺς τῶν ἀντιλήψεων καὶ τῶν αἰσθημάτων τοῦ κλάδου γίνεται. Μὲ αὐτὸ φυσικὰ δὲν ἕπεται ὅτι οἱ ἀποκεντρωτικοὶ τῆς Διοικήσεως θεσμοὶ θὰ καταργήσουν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τοῦ Κράτους, ὅπως ἐπεμβαίνῃ αὐτό, ὁσάκις τὸ θεωρεῖ ἐπιβαλλόμενον, προκειμένου περὶ ζητημάτων ἀφορώντων τὴν Κοινωνίαν γενικώτερον. Πρέπει νὰ τονισθῇ ἐν προκειμένῳ ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν αἱρετῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου ηὐδοκίμησε καὶ ἐτόνωσε τὸν διδασκαλικὸν κόσμον, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ παραμείνῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν αἱρετῶν μελῶν εἰς τέσσαρας. Ἐὰν ὅμως ἐπιμείνῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐπιμείνῃ, τότε ἐπιβάλλεται νὰ παραμείνουν τὰ πλειοψηφήσαντα αἱρετὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου. Διότι αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουν πραγματικὰ τὸν κλάδον. Κατὰ σύμπτωσιν ὁ λαβὼν τὴν πλειοψηφίαν αἱρετὸς ἐκπαιδευτικὸς σύμβουλος κ. Ἀ. Ρουχωτᾶς, ἔχει καὶ τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ ἀρίστου τούτου διδασκάλου καὶ πολίτου, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τονίσω, ὅτι ὁ ρόλος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἀπέναντι τῶν δύο ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων Ρουχωτᾶ καὶ Χωραφᾶ ἔχει καθαρῶς προσωπικὴν μορφήν. Ἐδημιουργήθη ἕνα ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον κατακριτέος καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν εἶναι αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι δῆθεν οἱ ἄριστοι αὐτοὶ ὑπάλληλοι εἶναι «κομμουνισταί». Καὶ ἀφῃρέθη ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους τούτους τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης ἐναντίον τῆς συκοφαντίας ταύτης. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀδίκως καταγγέλλονται ὡς κομμουνισταί, διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ὅτι κατὰ τὰς περιφήμους συνεδριάσεις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, κάθε ἄλλο παρὰ περὶ κομμουνισμοῦ ὡμίλησεν ὁ κ. Ρουχωτᾶς. Καὶ τὰς συνεδριάσεις αὐτὰς παρηκολούθησα ἐγὼ προσωπικῶς μὲ ὅλως ἰδιαιτέραν προσοχήν. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ λεχθῇ καὶ περὶ τοῦ κ. Χωραφᾶ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι τὸν Ρουχωτᾶν ὡς ἕναν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ἕνα πρότυπον ὑπαλλήλου οὐδέποτε τιμωρηθέντος, μετασχόντος δὲ τῶν πολέμων καὶ ὄντος ἀναπήρου πολέμου. Ἀλλ’ ἐλησμόνησα· ἐπὶ Παγκάλου ἐτιμωρήθη διὰ τὸν ἀνδρισμόν του. Καὶ εἶναι ἕνα ἔργον δικαιοσύνης νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ταῦτα, διότι ὁ Ρουχωτᾶς ἐτιμήθη καὶ ἐτίμησε τὸν διδασκαλικὸν κλάδον καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν. Ὑπῆρξεν ἄλλωστε καὶ κριτὴς τῶν διδακτικῶν βιβλίων τοῦ ἔτους τούτου, διὰ τὰ ὁποῖα εἰργάσθη ὑπερανθρώπως τὸ παρελθὸν θέρος. Λάβετε τ’ ἀναγνωστικὰ τοῦ Ρουχωτᾶ—22 τὸν ἀριθμὸν—διὰ νὰ ἴδητε, ἐὰν θὰ εὕρητε τὶ τὸ τρωτὸν διὰ τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν, ἐπὶ κομμουνισμῷ ἢ ἀγραμματοσύνῃ.

§308Κ. ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶμαι Κεφαλὴν καὶ τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν τὸν γνωρίζω πρὸ πολλοῦ. Νέος ὢν ἐδίδαξεν ἐν Κεφαλληνίᾳ, δὲν ὑπῆρξε δὲ κομμουνιστὴς. Ὅσον ἀφορᾶ δὲ τὴν ἐργασίαν, ὡς κριτοῦ διδακτικῶν βιβλίων, ὑπῆρξεν εὐσυνείδητος.

§309ΑΛ. ΠΑΧΝΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς εἰς δηλώσεις του ἐπανειλημμένως κατηγόρησεν τὸν κ. Ρουχωτᾶν ἐπὶ κομμουνισμῷ, ὅπως καὶ τὸν Χωραφᾶν. Αὐτὸς διεμαρτυρήθη ἐπανειλημμένως καὶ ἐντόνως καὶ συνεπείᾳ τούτου παρεπέμφθη εἰς τὸ πειθαρχικὸν συμβούλιον. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, ὅσον ἐλάχιστοι ἀπὸ σᾶς, καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ λόγους στοιχειώδους δικαιοσύνης νὰ ταχθῶ πρὸ τοῦ ἀδικουμένου ὑπαλλήλου καὶ νὰ σᾶς ἀποκαλύψω τὶ ἀκριβῶς εἶπεν ὁ κ. Ρουχωτᾶς κατὰ τὰς συνεδρίας τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, διότι τὸ Coprus delicti τοῦ κ. Ρουχωτᾶ εἶναι ἡ συμμετοχὴ του εἰς τὸν Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον· Ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ προγράμματος τοῦ Ὁμίλου ἐτόνισεν ὁ κ. Ρουχωτᾶς, ὅτι ἀπὸ τό πρόγραμμά του τοῦ 1914, ἕνα μόνον μέρος ἐλάχιστον ἐπραγματοποιήθη μέχρι σήμερον. Διὰ τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ, τοῦ καθαροῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Δημοτικισμοῦ, θὰ ἀπαιτηθοῦν ἴσως ἀρκεταὶ δεκαετηρίδες καὶ θὰ χρειασθοῦν ἀκόμη πολλοὶ καὶ σκληροὶ ἀγῶνες. Τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα ὑπὸ ἐκπαιδευτικὴν ἄποψιν εἰς τὴν οὐρὰν τῶν σημερινῶν προηγμένων λαῶν τῆς Εὐρώπης. Ἴσως τὸ πρόγραμμα τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου τοῦ 1914 δὲν εἶναι τὸ πλῆρες ἰδανικὸν, δύναται ὅμως, ὅπως ἔχει σήμερον, μέχρι τῆς πλήρους ἐφαρμογῆς του, νὰ συγκεντρώσῃ ὅλας τὰς δυνάμεις τῶν δημοτικιστῶν γύρω του διὰ τὴν ἐπιδίωξιν τῆς πραγματοποιήσεώς του. Ἐξακολουθῶν ὁ κ. Ρουχωτᾶς, ἐτόνισεν ὅτι αἱ ἀνάγκαι τοῦ Ἔθνους ἀπαιτοῦν οὐσιαστικὰς μεταρρυθμίσεις καὶ εἰς τὴν Διοίκησιν καὶ εἰς τὰ προγράμματα καὶ εἰς τὸ περιεχόμενον τῶν βιβλίων, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ οὐσιαστικὰ ἐφόδια εἰς τὴν ζωὴν καὶ ὄχι ἀερολογίαν. Αὐτὴν τὴν μεταρρύθμισιν θέλουν καὶ αἱ ἀνάγκαι τοῦ Ἔθνους καὶ ὁ κλάδος τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐξετάσας περαιτέρω τὰ αἴτια τῆς μὴ πραγματοποιήσεως αὐτοῦ τοῦ προγράμματος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, τῆς στοιχειώδους αὐτοῦ γλωσσικῆς μορφῆς, ἀποδίδει τοῦτο εἰς τὴν τακτικὴν τοῦ Ὁμίλου κυρίως, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ὅσον ἔπρεπε διαφωτιστικὴ τῆς Κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας. Κατὰ τὸν κ. Ρουχωτᾶν προέχει σήμερον, ὄχι ἡ ἀλλαγὴ τοῦ προγράμματος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου καὶ αἱ ἄγονοι καὶ ἀκατάληπτοι διὰ τὸν διδασκαλικὸν κόσμον θεωρητικαὶ συζητήσεις, ἀλλὰ ἡ ἀλλαγὴ τῆς τακτικῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι τακτικὴ ἔντονος προσπάθεια Ἐκπαιδευτικοῦ διαφωτισμοῦ. Τὰς θεωρητικὰς διαφωνίας ποὺ ἐμφανίζονται σήμερα ἐπὶ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ προγράμματος ὁ διδασκαλικὸς κόσμος δὲν κατανοεῖ, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ προσανατολισθῇ εὔκολα εἰς αὐτὰς«Ἀφοῦ δὲ ἡμᾶς ἐδῶ εἰς τὸν Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον δὲν ἔχουν διαφωτίσει οἱ εἰσηγούμενοι αὐτὰς, φαντασθῆτε, ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις καὶ ἄν εἶναι ὥριμος ἡ ἀλλαγὴ τοῦ προγράμματος διὰ τὰ μέλη τοῦ Ὁμίλου ποὺ εἶναι ἐγκατεσπαρμένα εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο, καὶ διὰ νὰ μποροῦν τὰ μέλη νὰ μορφώσουν γνώμην συνειδητήν, ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος τοῦ 1914 καὶ γύρω σ’ αὐτὸ νὰ μαζευθῶμεν ὅλοι. Καί, τελειώνων ὁ κ. Ρουχωτᾶς, ἐπρότεινε νὰ ἐκλεγῇ μία ἐπιτροπὴ μὲ ἰσάριθμα μέλη ἀπὸ τὰς διαφωνούσας μερίδας ποὺ νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἀντικειμενικὴν συζήτησιν, καὶ ἀφοῦ μορφώσουν τὰ μέλη συνειδητὴν γνώμην, ἔπειτα ἀπὸ οἱονδήποτε μεγάλον χρονικὸν διάστημα, νὰ φέρουν τὸ ζήτημα ἐδῶ διὰ νὰ λυθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν». Τώρα ποὺ ἐμυρίσθη ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τὸν κομμουνισμὸν τοῦ κ. Ρουχωτᾶ, ἂς μᾶς τὸ εἰπῇ. Ἐνθυμοῦμαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν μίαν χαρακτηριστικὴν παρένθεσιν ποὺ ἔκαμεν ὁ κ. Καραβίδας εἰς τὰς μακρὰς κοινωνιολογικάς, παιδαγωγικάς, πολιτικὰς καὶ φιλοσοφικὰς θεωρίας, ποὺ ἐπλημμύρισαν τὴ σάλα τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου στὴν τελευταίαν γενικήν του συνέλευσιν. «Συμφωνῶ, εἶπε, μὲ τὸν προλαλήσαντα, ὅτι τὰ τελευταῖα χρόνια ἔγινε στὴν Ἑλλάδα μιὰ μεγάλη κοινωνικὴ καὶ κοινωνιολογικὴ μεταβολή. Διαφωνῶ ὅμως στὴν διάγνωσιν, ποὺ ἔκαμεν. Κατὰ τὴν ἰδικήν μας γνώμην δυὸ λόγοι ἔφεραν τὴν ἀλλαγὴν αὐτήν. Πρῶτα, ὅτι ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν μᾶς ἦλθαν 1½ ἑκατομμύριον προσφυγικὰ στομάχια, ποὺ ἕως τώρα ζοῦσαν τρώγοντας ἀπὸ τὸ ἰδικόν των ξύγκι σὰν τὸν σκατζόχοιρον. Ἀλλὰ τὸ ξύγκι πάει νὰ σωθῇ καὶ σὲ λίγο, ἂν δὲν τοὺς δώσωμεν δουλειά, θὰ τινάξουν τὰ πέταλα, πρίν ἀκόμα προφτάσωμε ἐμεῖς νὰ ἀναπτύξωμεν ὅλες μας τῆς θεωρίες. Ἔπειτα μᾶς ἦλθαν ἀπὸ τὴν Εὐρώπη κάμποσοι τόνοι βιβλία καὶ μᾶς στράβωσαν ἔτσι, ποὺ δὲν μποροῦμε πιὰ νὰ ἰδοῦμε τὶ γίνεται μπροστὰ στὰ μάτια μας». Θέλω νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εἰπῆτε, κύριοι, εἰς ποῖα σωματεῖον ἢ ἀνώτατα ἱδρύματα συνεζητήθησαν ποτὲ τοιαῦτα σοβαρὰ προβλήματα τόσον ἀντικειμενικὰ καὶ ζωντανά; Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα ποὺ ἀπησχόλησαν τὸν Ἐκπαιδευτικὸν Ὅμιλον. Καὶ ὕστερα ὁμιλοῦμεν ὅλοι καὶ παπαγαλίζομεν διὰ τὸν Κομμουνισμόν. Τὶ δὲ νὰ εἴπωμεν περὶ τοῦ ἀρίστου μας παιδαγωγοῦ Δελμούζου, τοῦ ὑπερόχου τούτου Ἕλληνος, τοῦ ἰδεώδους Ἕλληνος οἰκογενειάρχου, τοῦ τιμιωτάτου τούτου πολίτου, μιᾶς μαρτυρικῆς ψυχῆς, ἑνὸς πραγματικοῦ προφήτου; Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην, χάριν αὐτοῦ τοῦ Ἔθνους, νὰ ὑπῆρχον δύο–τρεῖς Δελμοῦζοι. Καὶ ἠκούσθησαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης λόγοι διαστρέφοντες τὰ πράγματα καὶ ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν ἐλευθεροφρόνων καὶ ἐκεῖθεν. Δὲν εἶναι καιρὸς σήμερον νὰ τὰ εἴπωμεν ἐν ἐκτάσει. Θὰ ἀναμετρηθῶμεν καὶ πάλιν. Χθὲς ἀκόμη ἡ Διδασκαλικὴ Ὁμοσπονδία ἔδωκεν εἰς τοὺς κυρίους αὐτοὺς ἕνα ἀρκετὰ διδακτικὸν μάθημα, ἐκλέξασα τοὺς συμβούλους, ἐκείνους ἀκριβῶς, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐχαρακτήρισεν ὡς κομμουνίζοντας. Τὶ τὰ θέλετε κύριοι! Εἶναι οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὰ Μαρασλειακά, οἱ ἴδιοι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κακοπίστως ἐδημιούργησαν τόσον θόρυβον εἰς βάρος ἁγνῶν πατριωτῶν διδασκάλων καὶ ἔβλαψαν τὴν παιδείαν πολύ. Ἕναν ἀπὸ αὐτοὺς οἱ γλωσσαμύντορες διώρισαν διευθυντὴν τοῦ Μαρασλείου μετὰ τὸν Δελμοῦζον, καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ὡς δῆθεν ὑφηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ζυρίχης. Καὶ ἡ ἀκρίδα αὐτὴ πανταχοῦ παρουσιάζεται μὲ τὴν ὕποπτον σημαίαν τῆς λαοπροστασίας. Χθὲς ἀκόμη, ἐδῶ μέσα, ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ κ. Καλκάνης, ἔπεσε θῦμα τούτων. Μᾶς ἐπεδείκνυε φύλλον τι τοῦ ἀναγνωστικοῦ «Ὁ Ἥλιος», ὅτι δῆθεν «ἔπιασαν χορὸ γύρω στὴν ἁγία Τράπεζα» ἐνῷ εἰς τὸ ἀναγνωστικὸν εἶναι γραμμένον «γύρω στὸ ἐκκλησάκι». Δὲν ἔχουν τοιαῦτα ψευδῆ καὶ κακοηθείας τὰ ἀναγνωστικά μας. Καὶ ἐπὶ ὥραν καὶ πλέον ὁ κ. Συνάδελφος ἠγόρευε ἐπὶ τῆς ψευδοῦς ταύτης βάσεως, τὴν ὁποίαν, τίς γνωρίζει, ποῖος καταχθόνιος ἄνθρωπος τοῦ εἰσηγήθη. Δυστυχῶς δὲν ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ πρωτοτυπίαν τινὰ πνεύματος καὶ διαθέσεως ἀνεξαρτήτου προσωπικῶν ἐλατηρίων. Καὶ ἀπορεῖ κανείς, μὰ τὴν ἀλήθειαν, καὶ βλέπει μὲ λύπην πραγματικὴν ὅτι εἰς ἕνα ἀγῶνα πνευματικὸν τοιαύτης σημασίας, χρησιμοποιοῦνται ὅπλα, τὰ ὁποῖα κάθε ἄλλο δείχνουν, παρὰ ψυχραιμίαν καὶ νηφαλιότητα, ἀνιδιοτελῆ ἐπιθυμίαν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, καὶ εἶναι γεμάτα ἀπὸ προκατάληψιν καὶ προσωπικὴν ἐμπάθειαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν καὶ δὴ εἰς τὸν Ἐκπαιδευτικὸν κλάδον νόμοι, ἐὰν βεβαίως ψηφισθοῦν, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο δυστυχῶς ἀντικείμενον συναλλαγῆς καὶ πολιτικῆς ἀνάγκης πρὸς ἱκανοποίησιν κομματικῶν συμφερόντων, διότι δυστυχῶς ἡ σημερινὴ σύνθεσις τῆς Βουλῆς ἀναγκάζει τὰ διάφορα κόμματα, τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ προβαίνουν εἰς ὑποχωρήσεις καὶ συμβιβασμούς; Καὶ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας, τὰς ὁποίας τόσον δυσκόλως ἀντιμετωπίζει τὸ Κράτος, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ Ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ τῶν δημοκρατικῶν κομμάτων νὰ σφαγιάζεται κατὰ τοιοῦτον ἀπάνθρωπον τρόπον χάριν πολιτικῆς ἀνάγκης. Καὶ σφαγιάζεται εἰς προχειρολογήματα, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλονται ὡς καταπότια Πίνκ, ὅτι θεραπεύουν πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν μαλακίαν, μὲ μίαν ἐλαφρότητα ἡ ὁποία ἐνδεχομένως θὰ σώσῃ ἄλλα ζητήματα δευτερευούσης φύσεως, ἀσφαλῶς ὅμως θὰ ἀποτελῇ μίαν κηλῖδα διὰ τὴν σταδιοδρομίαν των. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι εἰς τὸ ἐγγὺς μέλλον, ἐὰν ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια αὐτά, εἶμαι βέβαιος ὅτι εἰς τὸ ἐγγὺς μέλλον, ἡ φιλελευθέρα δημοκρατικὴ παράταξις, ὑπείκουσα εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐπιτακτικὰ θὰ ἐπιδιώξῃ τὴν κατάργησιν τῶν νόμων αὐτῶν. Τὸ ἔργον σας, κύριε Ὑπουργέ, δὲν θὰ τὸ χαρῆτε ἐπὶ μακρόν. Θὰ παρέλθῃ καὶ αὐτὸ ὡς ἕνα μικρὸ συννεφάκι, ὡς ἕνας κομήτης, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀφίσῃ ἴχνη τῆς διαβάσεώς του. Ἡμεῖς ἔχομεν πικρότατον παράπονον κατὰ τῶν δημοκρατικῶν ἀρχηγῶν, διότι παρέδωκαν τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς εἰς τὸ ὑπὸ κατασκευὴν νέον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διὰ νὰ ἐπαναληφθοῦν οἱ χοροὶ τῶν μεταθέσεων καὶ ὁ χωρισμὸς τῶν διδασκάλων εἰς ἡμετέρους καὶ ἀντιθέτους. Καὶ μᾶς προξενεῖ ἀλγεινοτάτην ἐντύπωσιν ὅτι παρέδωκαν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἑλληνοπαίδων εἰς τὰς ὀπισθοδρομικὰς ἀντιλήψεις τῶν διαφόρων φωτοσβεστῶν, εἰς τὴν λυσσῶσαν ἀπὸ ἄρνησιν καὶ ἀπὸ βασιλισμὸν ψυχήν των. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατέβαλε πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐπιφέρῃ μίαν τάξιν εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα, πλὴν μιᾶς τελείως ἐπιφανειακῆς ἀναστατώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν βελτιώνουν ἀπολύτως τίποτε, ἐκ τῶν ὅσων ἐπαγγέλλεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ προσεπαθήσαμεν νὰ ἀποφύγωμεν νέους ἀσκόπους τελείως πειραματισμούς. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἀπὸ λόγους καθαρᾶς πολιτικῆς ἀνάγκης, ὅπως πολὺ ὀρθὰ ἐτόνισεν ὁ κ. Παπανδρέου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ μᾶς εἶχεν ὅλους εἰς τὸ πλευρόν του ἐὰν ἤρχιζε τὴν ἐκπαιδευτικήν του πολιτικὴν ἐκ τῶν κάτω. Ἐκεῖ ἀπαραιτήτως πρέπει νὰ ἀναζητηθοῦν καὶ νὰ τεθοῦν αἱ βάσεις τοῦ ὅλου ἐκπαιδευτικοῦ μας οἰκοδομήματος, διὰ νὰ γίνῃ κἄτι τι μόνιμον καὶ σταθερόν. Θὰ ἤθελα π. χ. νὰ ἄρχιζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ πρόγραμμά του μὲ τὴν σύστασιν ἐποπτικῶν συμβουλίων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς ἕδρας τῶν Γεν. Ἐπιθεωρητῶν, θεσμὸς ὁ ὁποῖος, ἀσφαλῶς, θὰ ὁμολογηθῇ ἀπὸ ὅλους, θὰ ἐλαφρύνῃ κατὰ πολὺ τὴν Κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ὅταν ἐλαττωθῇ ὁ φόρτος τῆς ἐργασίας, ὁ ὁποῖος βαρύνει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, τότε δικαίως πρέπει κανεὶς νὰ ἀπαιτῇ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον καὶ ἐπιστημονικὴν δρᾶσιν ἀρτιωτέραν. Ἐφόσον αὐτὸ δὲν κατορθωθῇ, ἂς μὴ περιμένωμεν μεταβολήν τινα ἐπὶ τὰ βελτίω. Ὅπως παρουσιάζεται τὸ νομοσχέδιον φοβούμεθα, ὅτι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία προσπάθεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας νὰ ὑποτάξῃ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Κράτους εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑπάρχουν βεβαίως δύο ἢ τρεῖς ποὺ ξεχωρίζουν μέσα εἰς τὴν Σχολὴν αὐτήν. Εἶναι ὅμως ἐπίσης βέβαιον, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ σταλοῦν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, δὲν θὰ εἶναι αὐτοί, ἀλλ’ ἡ μᾶζα τῶν ἀπὸ καθέδρας ἀγραμμάτων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ δημόσιον κίνδυνον, φοβερὰν παγῖδα ποὺ στήνεται εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ καθημερινῶς ἐγκληματεῖ ἐναντίον τῆς ζωῆς τῆς χώρας. Χάρις εἰς αὐτοὺς ἐδημιουργήθη ἕνα τεράστιον κοινωνικὸν πρόβλημα, διότι δημιουργεῖ σωρηδὸν ἀστοιχειώτους δικηγόρους, ἀνερματίστους γιατρούς, ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι βγαίνοντες εἰς τὴν κοινωνίαν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ βγάλουν τὸ ψωμί των, ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ποτισμένοι ἀπὸ μίαν βαθύτερη ἠθικὴ καὶ ψυχικὴ ἀγωγή. Εἶναι ἕνα πνευματικὸ προλεταριᾶτον, τὸ ὁποῖον ξεφουρνίζεται ἀκούραστα ἀπὸ τὸ ἐργοστάσιον αὐτό, τὸ Πανεπιστήμιον. Πῶς εἶναι δυνατόν, πῶς τολμᾶτε νὰ ὁμιλεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, διὰ ἐκπαιδευτικὴν ἐξυγίανσιν, ἀφοῦ ἀγνοεῖτε τελείως, φαίνεται, τὴν κατάστασιν αὐτήν; Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω καθόλου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας μέσα εἰς τὰ νομοσχέδια αὐτά. Φωνάζει τὸ Πανεπιστήμιον. Δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λησμονοῦμεν, ὅτι ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου, ποὺ ὑψώνεται κατήγορος διὰ τὸ κατάντημα τῆς Ἑλληνικῆς Παιδείας, ἀνθίσταται ἀπὸ τὰ 1880 εἰς κάθε ἐκπαιδευτικὴν ἀναδιοργάνωσιν, ἡ ὁποία πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον μὲ τὸν διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φοιτητῶν εἰς τρεῖς ἢ τὸ πολὺ 4.000 δι’ ὅλας τὰς σχολὰς ἀναλόγως, ἀντὶ τῶν 12.000 ἢ 14.000 τοῦ σημερινοῦ των ἀριθμοῦ. Σήμερον ἀκόμη ὁ Μακεδονικὸς λαὸς διεμαρτυρήθη ἐντονώτατα διὰ τὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο μία ἔντονος καταδικαστικὴ ἀπόφασις τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Νικολούδη; Ἐφόσον οἱ Μακεδόνες αὐτοὶ φορολογοῦνται καὶ βαστάζουν τὰ βάρη τοῦ Πονεπιστημίου των, εἶναι ἀναμφισβήτητον δικαίωμά των νὰ ἔχουν προέχουσαν γνώμην ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεως καὶ τῆς λειτουργίας του. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Θὰ σᾶς συστήσω νὰ ἐξετάσητε τὰς κατηγορίας τοῦ Ἐκπαιδ. Συμβουλίου μίαν πρὸς μίαν. Ἐὰν εἶναι βάσιμοι, νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι θὰ ὑπερθεματίσωμεν εἰς τὴν δίωξίν του, ἀβασανίστως ὅμως δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διασύρετε τὸ ὄνομα αὐτὸ τῶν λειτουργῶν τοῦ Κράτους καὶ τοῦ θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος προσέφερεν πολυτίμους ὑπηρεσίας εἰς αὐτό. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ ἐκπαιδευτικὸς κλάδος θέλει ἡσυχίαν διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν του. Καὶ τώρα, ἓν μόνον ἤθελα συστήσω, νὰ ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τοὺς διδασκάλους νὰ κάμουν τὴν δουλειά τους. Παραγνωρίζετε ἀσφαλῶς τὴν σημασίαν των καὶ λησμονεῖτε, ὅτι πρὸ 20 ἐτῶν ἐκυνηγοῦσαν μὲ τὰ πιστόλια εἰς τὰ χέρια οἱ γονεῖς τὰ παιδιὰ των διὰ νὰ τὰ στείλουν εἰς τὰ σχολεῖα ἐνῶ σήμερον, χάρις εἰς τὴν ἀνθρωπιστικὴν καὶ ἐθνικὴν προσπάθειαν τῶν διδασκάλων μας, τὴν τόσον ἀθόρυβον, δὲν συμβαίνει πλέον τοιοῦτον τι. Ἡ χώρα μας προοδεύει καὶ ἀναγεννᾶται. Ἀφίσατε τοὺς διδασκάλους νὰ τονωθοῦν καὶ ὡς ἄτομα καὶ ὡς Σῶμα. Εἶναι φορεῖς μόνον τοῦ καλοῦ. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ὅσῳ ἐξωθοῦμεν τὰ πράγματα τόσω περισσότερον ἐξωθοῦμεν καὶ τοὺς διδασκάλους πρὸς τὰ ἀριστερά. Ὅταν ὁ δάσκαλος ἀδικεῖται καὶ καταδιώκεται, μοιραίως ἐκεῖ θὰ ζητήσῃ τὸ στήριγμά του, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει ἔδαφος ἐκμεταλλεύσεως διὰ τοὺς εὐπίστους καὶ γινόμεθα ἡμεῖς οἱ πολυτιμώτεροι σύμμαχοι τοῦ κομμουνισμοῦ ὅταν ἀδικοῦμεν τοὺς διδασκάλους. (Χειροκροτήματα).

§310Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Δὲν ἔρχομαι νὰ ὁμιλήσω ἐγὼ ἐν ὀνόματι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀφοῦ ὡμίλησαν τόσοι ἄλλοι, ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι τῶν παιδιῶν μου. Ὡς πατέρας ἔρχομαι νὰ σᾶς πῶ πόνους πατρικούς. Μᾶς ἔφεραν ἕνα σωρὸ φυλλάδες μὲ τὰς ὁποίας ἠθέλησαν νὰ κατηγορήσουν τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Πραγματικῶς ἂν ἐξετάσῃ κανεὶς ὅλα τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, θὰ δύναται νὰ προσθέσῃ περισσοτέρας κατηγορίας ἀπὸ ὅσας ἔχουν εἴπει ἕως τώρα, ἀλλὰ καὶ ἂν πάρῃ κανεὶς καὶ τὰ ἄλλα βιβλία τῆς καθαρευούσης, θὰ προσθέσῃ ἀκόμη περισσότερα. Δὲν θὰ ἀγωνισθῶ ἐγὼ διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς λεγομένης δημοτικῆς γλώσσης, ἀλλὰ οὔτε καὶ θὰ κατηγορήσω τὴν καθαρεύουσαν. Κατηγορῶ μόνον τὴν ἀστάθειαν καὶ τὴν συχνὴν ἐναλλαγὴν τῶν ἰδιωμάτων. Ἔχομεν τώρα ἀρκετὰ χρόνια ποὺ εἰς κάθε κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἔχομεν καὶ μεταβολὴ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ τοῦ γλωσσικοῦ ἰδιώματος.

§311ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ θὰ ἔχωμεν.

§312Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Αὐτὸ φοβοῦμαι, καὶ αὐτὸ ζητῶ νὰ προλάβωμε. Τὸ φοβοῦμαι δὲ περισσότερον τώρα μάλιστα ἔπειτα ἀπὸ μερικοὺς ὑπαινιγμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἀπὸ τὰς στιχομυθίας ποὺ ἀντήλλαξε μὲ τὸν ἀξιότιμον ἡγέτην τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος. Ἀπεδείχθη δηλαδὴ διὰ τῶν δηλώσεών του, ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἰσάγεται σήμερον δὲν θὰ εἶναι σταθερόν, ἀλλ’ ὅτι εἶναι πολὺ πιθανὸν αὔριον καὶ αὐτὸ νὰ ἀλλάξῃ. Ἡ συνεννόησις τῶν κομμάτων, τὴν ὁποίαν ἐκάκισεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν λαϊκῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι διὰ τὴν λύσιν τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ξεσπᾷ εἰς βάρος τοῦ ἔθνους. Εἰς τὴν συνεννόησιν περὶ τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, κάθε ἄλλο βέβαια παρὰ δικαιολογίαν δύναται νὰ εὕρῃ κανείς. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνηται συμβιβασμὸς ἰδεῶν διὰ προσωπικὰ συμφέροντα. Θὰ ἤθελα ἂν ἦτο δυνατὸν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀνέβαλε τὴν συζήτησιν καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον, ἐνῶ δὲν μᾶς δίδει καμμίαν μεταβολὴν παρὰ μόνον εἰς πρόσωπα ὅλως ἀδίκως, δὲν μᾶς δίδει καὶ καμμίαν σταθερότητα, οὔτε διὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου μᾶς ἐγγυᾶται. Βλέπω τοὐναντίον χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως, διότι ἂν ὑπῆρχε τι τὸ ὁποῖον μᾶς ἐγγυᾶτο διὰ τὴν σταθερότητα, ἦτο ὁ θεσμὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Τί θὰ ἐλέγομεν ἂν παραδείγματος χάριν τὸ αὐτὸ σύστημα ἐφηρμόζομεν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον; Τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ὁ Ἄρειος Πάγος τῆς Παιδείας. Ὅπως ὁ Ἄρειος Πάγος μὲ τὴν μονιμότητα καὶ μὲ τὴν σταθερότητα, ἀκολουθῶν μίαν ὡρισμένην τακτικήν, ἔχει σταθερὰν νομολογίαν, ἡ ὁποία ἀναπληροῖ μὲ τὰς ἐξηγήσεις της, καὶ τὰς ἀποφάσεις της πολλάκις τοὺς νόμους, οὕτω ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι καὶ τὴν ὑπόστασιν καὶ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Εἶναι ἡ ἀνωτάτη ἀρχή, ἡ ὁποία καὶ διοικητικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς ῥυθμίζει τὴν Δημοσίαν ἐκπαίδευσιν.

§313Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ: οἱ σημερινοὶ εἶναι καλοί;

§314Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Εἶναι, κ. συνάδελφε. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπατε, καὶ τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὅλοι ἐδῶ μέσα, οἱ ὁποῖοι ἤλθομεν νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, δὲν εἴμεθα ἐν τάξει. Κάμνομεν σύγχυσιν, καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν σύγχυσιν προέρχεται αὐτὸ τὸ κακόν. Ἵνα ἀπομακρύνωμεν ὑπαλλήλους ἀξίους παντὸς σεβασμοῦ, ἀνατρέπομεν θεσμὸν χρησιμώτατον. Ἐπαναλαμβάνω τὴν σύστασίν μου εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι ἡ σταθερότης καὶ ὁ καθορισμὸς μιᾶς καταστάσεως, διὰ νὰ ὀρθοποδήσωμεν καὶ προοδεύσωμεν. Ὡς πρὸς τὰ βιβλία τῆς καθαρευούσης, ζητήσατε τὴν Φυσικὴν τοῦ Γυμνασίου τὴν Γραμματικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου, καὶ τότε, ὅταν θὰ τὰ διαβάσητε, ἐλᾶτε νὰ μοῦ τὰ ἐξηγήσετε, διὰ νὰ τὰ ἐξηγήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὰ παιδιὰ μου. Περὶ τούτων ὅμως, θὰ συνεχίσωμεν εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαϊνόγλου.

§316Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Κύριοι βουλευταί, μοῦ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία, ὅταν ἀνέπτυσσα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἡ Κοινοβουλευτικὴ ὁμὰς τοῦ Ἑνιαίου μετώπου εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπήν, εἰς τὸ ἄρθρον περὶ ἐκπαιδεύσεως, νὰ θίξω τὰ σπουδαιότερα σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται καὶ πάλιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τῶν νομοθετημάτων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Εἶναι χαρακτηριστικὸν ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργός, ἐμφανίζει τὰ νομοθετήματά του, ὡς ἁπλᾶς τροποποιήσεις, εἰς τὴν ἤδη ὑπάρχουσαν ἐκπαιδευτικὴν κατάστασιν. Καὶ εἶναι ἐπίσης χαρακτηριστικὸν ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήχθη ἐδῶ ἡ συζήτησις, καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπενέβησαν, ὅσοι ἐπενέβησαν, ἐνίσχυσαν τὸν χαρακτῆρα αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἠθέλησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς νὰ προσδώσῃ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει. Ὡμίλησαν περὶ προσωπικοῦ χαρακτῆρος τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ἀπεκάλυψαν προσωπικὰς διατάξεις εἰς τὰ νομοσχέδια κλπ. Ἀσφαλῶς δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἀμφισβητήσω τὸν προσωπικὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἔχουν ποῦ καὶ ποῦ τῷ ὄντι τὰ νομοσχέδια αὐτά, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν αὐτῶν διατάξεων, ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν συγκρούσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπουργὸς ἔχει μὲ ὡρισμένους ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους, εἴτε μὲ τοὺς ἐκπροσωποῦντας τὸν διδασκαλικὸν κόσμον, νομίζω, ὅτι ὑπεράνω αὐτῶν τῶν προσωπικῶν σημείων, ὑπάρχει γενικώτερον σημεῖον εἰς τὰ νομοσχέδια τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ, καὶ τὸ γενικώτερον αὐτὸ σημεῖον εἶναι, ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἀντιδράσεως εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐπίπεδον, εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ ἐνίων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔρχονται νὰ προστεθοῦν εἰς μίαν ὁλόκληρον ἅλυσσον ἀντιδραστικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐσχάτως βλέπομεν εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα. Διότι, κύριοι, ὅταν μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων ἀποβάλλονται ἐκ τῶν σχολείων καὶ στεροῦνται τῆς δυνατότητος τοῦ νὰ συνεχίσουν τὰς σπουδάς των, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι ἔχουν ἀντιλήψεις καὶ φρονήματα διαφορετικὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἡ ἐπίσημος ἐκπαίδευσις, ὅταν ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοὶ ἀπολύονται τῆς θέσεώς των διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, διότι ἐκ τῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν κατέληξαν εἰς συμπεράσματα διαφορετικὰ ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελε νὰ τοὺς ἐπιβάλῃ ἡ ἐπίσημος ἐκπαίδευσις, καὶ ὅταν τὸ Πανεπιστήμιον ἔχει μεταβληθῇ εἰς ἕνα ὑποκατάστημα τῆς ἀσφαλείας τῆς χώρας καὶ προχθὲς ἀκόμη ἀπεβλήθησαν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου ἓξ φοιτηταὶ διὰ μόνον τὸν λόγον ὅτι ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν συναδέλφων των εἰς τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον διεξήγαγον διὰ μίαν καλλιτέρευσιν τῆς θέσεώς των, δὲν νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν τρέχομεν καὶ τὴν ὅλην πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐγκαινιάζει εἰς πολιτικὸν ἐπίπεδον, ὡς μίαν ἐξόχως ἀντιδραστικὴν πολιτικήν. Σᾶς εἶπον διὰ τοὺς ἓξ φοιτητάς, οἱ ὁποῖοι ἐσχάτως ἀπεβλήθησαν. Ὀφείλω νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐτόλμησεν ἀκόμη νὰ παρουσιάσῃ εἰς τοὺς φοιτητὰς αὐτοὺς τὸ δικαιολογητικὸν τῆς ἀπολύσεώς των, δὲν ἐτόλμησεν ἀκόμη νά δημοσιεύσῃ τὴν ἀπόφασιν. Καὶ ὀφείλω ἐπὶ πλέον νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, ὅταν ἐκλήθησαν ἐνώπιον τῆς Συγκλήτου οἱ φοιτηταὶ αὐτοί, διὰ νὰ ἀπολογηθοῦν, τοὺς διετυπώθησαν ἐρωτήσεις καὶ κατηγορίαι τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι γελοιοποιοῦν τὸ ἀνώτατον αὐτὸ ἐκπαιδευτικὸν ἵδρυμα τῆς χώρας. Εἰς τὸν φοιτητὴν Παπακωνσταντίνου διετύπωσαν τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: Παραδέχεσθε τὸ ἄσπιλον τῆς Θεοτόκου; Παραδέχεσθε τὸ ὅτι ἡ Θεοτόκος συνέλαβεν ἀσπόρως; Ἐὰν παρεδέχετο αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, θὰ ἔμενεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἐπειδὴ δὲν τὸ παρεδέχθη, ἐπειδὴ εἶπε τέλος πάντων, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν μοῦ διατυπώνετε δὲν ἔχει ἀπολύτως οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐπιστήμην, τὴν ὁποίαν μοῦ διδάσκετε ἐδῶ, τὸν ἀπέλυσαν. Ὁ Πᾶνος Παππᾶς, ἐκ τῶν ἓξ φοιτητῶν, τὸ μέγα ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον εἶχε διαπράξει, ἦτο τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐξετύπωσε ἐπισκεπτήρια, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνέγραψε τὸ ὄνομά του καὶ ἀπὸ κάτω τὰ ἀρχικὰ γράμματα τῶν ἑξῆς λέξεων: Σπουδαστὴς Καλῶν Τεχνῶν Σ.Κ.Τ. Τὸ Τ. δὲν ἠδύνατο νὰ τὸ ἐξηγήσῃ ἡ Σύγκλητος, ἀλλὰ τὸ ἐξήγησε τὸ Σ καὶ Κ. Καὶ ὁ κ. Ἀδαμαντίου, κοσμήτωρ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, τοῦ εἶπε τὸ ἑξῆς, ὅτι εἶσαι σύντροφος κομμουνιστής, καὶ μὲ αὐτὸ τὸ δικαιολογητικὸν τὸν ἀπέλυσαν. Κατόπιν, λοιπὸν αὐτῶν, εἶναι ἀνεξήγητον διατὶ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐτόλμησε νὰ δημοσιεύσῃ τὴν ἀπόλυσίν του. Καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὑποχρέωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ ἐπανορθώσῃ τὴν καταπάτησιν αὐτὴν τοῦ στοιχειώδους δικαιώματος τῆς σπουδαζούσης νεολαίας, τοῦ νὰ ἔχῃ τὰ φρονήματά της καὶ τὰς ἀντιλήψεις της. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ Πανεπιστημίου, νομίζω ὅτι δίδεται εὐκαιρία νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ὡρισμένα ἄλλης φύσεως πράγματα. Καὶ αὐτὰ τὰ ἄλλης φύσεως πράγματα εἶναι τὰ ἑξῆς, ὁ καταναγκασμὸς, ὁ ὁποῖος ἀσκεῖται εἰς βάρος τῶν φοιτητῶν, ἐκ μέρους τῶν καθηγητῶν των, νὰ ἀγοράζουν τὰ ἀκριβά των συγγράμματα. Ὁ κ. Μελισσηνός, καθηγητὴς τῆς Παθολογικῆς Ἀνατομίας, ἐδήλωσεν ἅμα τῇ ἐνάρξει τοῦ σχολικοῦ ἔτους, εἰς τοὺς συγκεντρωμένους φοιτητάς, νὰ σπεύσουν νὰ ἀγοράσουν τὸ σύγγραμμά του ἐντὸς τριῶν μηνῶν, διότι ἐὰν δὲν σπεύσουν θὰ ὑψώσῃ τὴν τιμήν του κατὰ 1000 δραχμάς.

§317Κ. ΜΠΟΥΡΜΠΟΥΛΗΣ. Πρόκειται περὶ καθηγητῶν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς, οἱ ὁποῖοι τιμῶσι τὸ ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον καὶ ἀφιέρωσαν τὴν ζωήν των εἰς αὐτό. Κατηνάλωσαν ὅλην των περιουσίαν διὰ νὰ ἐκδώσουν τὰ συγγράμματα αὐτά, ἄνευ τῶν ὁποίων οἱ φοιτηταὶ δὲν μποροῦν νὰ πᾶνε πρὸς τὰ ἐμπρός.

§318Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι, ὅτι πρέπει οἱ φοιτηταὶ νὰ ἀγοράσουν τὰ βιβλία, ἀλλὰ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐξαναγκάζονται οἱ πτωχοὶ φοιτηταὶ νὰ τὰ ἀγοράσουν, εἶναι καταναγκαστικός, διότι οἱ φοιτηταὶ μόλις καὶ μετὰ βίας κατορθώνουν νὰ τὰ ἀγοράσουν.

§319Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Σᾶς δίδω καὶ ἐγὼ τὴν πληροφορίαν, ὅτι οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς, χωρὶς νὰ ἀναγνώσουν τὴν ἀνατομίαν τοῦ Σκλαβούνου, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ δώσουν 2.500 δραχμάς, δὲν γίνονται δεκτοὶ εἰς ἐξετάσεις. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, θὰ ἤθελα τὴν γνώμην τοῦ κ. συναδέλφου.

§320Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὁ κ. Σκλαβοῦνος εἶναι εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων καθηγητῶν, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν ἑλληνικὴν ἐπιστήμην.

§321Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ πλέξῃ τὸ ἐγκώμιον τοῦ κ. Σκλαβούνου, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἀπαντήσῃ, διότι, ἐὰν ἐπιχειρήσῃ, θὰ πέσῃ εἰς ἀνακρίβειαν.

§322Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὁ κ. Σκλαβοῦνος εἶναι ἐκ τῶν καθηγητῶν, τῶν ἀφοσιωμένων εἰς τὸ καθῆκόν των, καὶ ἐκ τῶν μὴ ἐξασκούντων τὸ ἐπάγγελμα, ὅπως ἄλλοι.

§323Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, ἠθέλησε νὰ εἴπῃ τί εἶναι ὁ κ. Σκλαβοῦνος ἀπὸ ἀπόψεως ἰατρικῆς, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς αὐτό, τὸ ὅτι δὲν ὑπογράφει ἐὰν δὲν πληρώσουν 2.500 δραχμὰς διὰ τὸ σύγγραμμά του αὐτὸ οἱ φοιτηταί, εἶναι ἀκριβέστατον.

§324Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως, δικαιούμεθα νὰ κρίνωμεν τὴν περίοδον αὐτήν, ὡς μίαν περίοδον ἐκτάκτως ὀξεῖαν. Οἱ παλαιοημερολογῖται, ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, ἤρχισαν τελευταίως σκανδαλωδῶς νὰ ἐπεμβαίνουν εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς χώρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τὰ ἐθνικὰ κόμματα, δὲν ἀποτελοῦν παρὰ συντελεστὰς ὅλης αὐτῆς τῆς ἀντιδράσεως. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη προχθὲς τὴν πανηγυρικὴν ἐκδήλωσιν τῆς κοινῆς γνώμης, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὰ νομοσχέδιά του. Γνωρίζω πολὺ καλὰ τί εἶναι ἡ κοινὴ γνώμη καὶ ἡ πανηγυρικὴ ἐκδήλωσις αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη. Ὅ,τι ἀντιδραστικὸν ὑπάρχει εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, ὅ,τι καθυστερημένον, ὅ,τι παλαιοημερολογητικὸν ὑπάρχει εἰς αὐτὸν τὸν τόπον, ἐδημοσίευσαν περὶ αὐτῶν τὰ ἀθρόα τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἐδημοσίευσεν ὁ τύπος καὶ τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Ὑπουργός. Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι ἡ ἐκδήλωσις αὐτὴ τῆς κοινῆς γνώμης δὲν ἔχει τίποτε κοινὸν μὲ τὰς πραγματικὰς σκέψεις καὶ τὰς πραγματικὰς κατευθύνσεις τῆς πραγματικῆς κοινῆς γνώμης, τῶν πραγματικῶς ἐργαζομένων μαζῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἡ ἀντίδρασις αὐτὴ εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐπίπεδον δὲν εἶναι παρὰ μία ἀμυδρὰ πλευρὰ μιᾶς μεγαλυτέρας ἀντιδράσεως, τὴν ὁποίαν διατρέχομεν. Διότι, ὅταν εἰς τὸ οἰκονομικὸν ἐπίπεδον οἱ φόροι ῥίπτονται εἰς τὸ βάρος τῶν πτωχῶν λαϊκῶν τάξεων, ὅταν ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὰ ἄρθρα 19, 119 τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα ἀνακόπτουν μίαν ἀρξαμένην ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν, ὅταν μεταρρυθμίζεται τὸ ἐνοικιοστάσιον πρὸς ὄφελος τῶν ἰδιοκτητῶν, ὅταν ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τῶν ἐμπορικῶν ἐπιμελητηρίων ζητεῖται ἡ διάλυσις τῶν ἐργατικῶν ὀργανώσεων, ὅταν αἱ ἐξορίαι τῶν μελῶν τῶν ἐργατικῶν τάξεων διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλην, καὶ ἔχομεν σήμερον 150 ἐξορίστους ἐργάτας, καὶ ὅταν ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε τὴν δίωξιν καὶ τῶν δέκα βουλευτῶν τοῦ ἑνιαίου μετώπου, δικαιούμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι διατρέχομεν τὴν περίοδον γενικωτέρας ἀντιδράσεως, τῆς ὁποίας μικρὸν τμῆμα ἀποτελεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Εἶναι χαρακτηριστικόν, ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἐπίθεσις συντελεῖται ὑπὸ ἕνα γενικὸν σύνθημα, τὸ σύνθημα τῆς καταπολεμήσεως τοῦ κομμουνισμοῦ. Ὁ κομμουνισμὸς ἔχει ἀποβῆ τὸ φάσμα, ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἔχουν ἐκστρατεύσει ὅλαι αἱ δυνάμεις τῆς ἀντιδράσεως ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ τῶν παλαιοημερολογιτῶν, μέχρι τοῦ ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου. Ἀλλὰ ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταπολεμήσεως τοῦ κομμουνισμοῦ ἐξετέθη, εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν, αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς σωματειακῆς των ὀργανώσεως, τοῦ νὰ ἔχουν μόνον ὡρισμένα φρονήματα καὶ νὰ διατυπώνουν τὴν γνώμην καὶ τὰ φρονήματα οὕτω πως, ὥστε νὰ τίθηται ἐν ἀμφιβόλῳ ὁλόκληρος ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἐργασία. Ὁ βουλευτὴς κ. Γεωργιάδης ἔθεσεν ἐν τῇ προχθεσινῇ του ἀγορεύσει πρὸ διλήμματος τὸν κ. Ὑπουργόν. Τοῦ εἶπεν ὅτι δύο εἶναι οἱ δρόμοι, οἱ ὁποῖοι τίθενται ἐνώπιόν σας. Ὁ δρόμος ἀφ’ ἑνὸς τοῦ μεσαιωνικοῦ φασισμοῦ καὶ ὁ δρόμος τῶν συγχρονισμένων εὐρωπαϊκῶν δημοκρατιῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τὴν μνήμην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξέφυγεν ἕνας τρίτος δρόμος, ὁ ὁποῖος τίθεται ἀσφαλῶς, ὄχι ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ ἐνώπιον τῶν ἐργαζομένων μαζῶν. Καὶ ὁ δρόμος αὐτός, ὁ τρίτος, εἶναι ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐκπαίδευσιν. Εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία ἐκφράζει πραγματικῶς τὰς θελήσεις καὶ τοὺς πόθους τῶν ἐργαζομένων μαζῶν, εἶναι, ὁ δρόμος ὁ ὁποῖος σήμερον ἀκολουθεῖται εἰς τὴν ἕνωσιν τῶν σοσιαλιστικῶν σοβιετικῶν δημοκρατιῶν καὶ εἶναι χαρακτηριστικόν, ὅτι οἱ τρεῖς αὐτοὶ δρόμοι τείνουν διαρκῶς περισσότερον νὰ συγχρονισθοῦν καὶ νὰ ἀφομοιωθοῦν μὲ τὸν πρῶτον δρόμον τῆς φασιστικῆς ἀντιδράσεως. Ὁ κ. βουλευτὴς ἀναφέρει ἐπίσης τὰς διαφοράς, αἱ ὁποῖαι χαρακτηρίζουν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν διαφόρων ἐποχῶν. Ἀνέφερε λ.χ. ὅ,τι εἶναι διαφορετικὴ ἡ ἐκπαίδευσις τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, ἀπὸ ὅ,τι ἦτο κατὰ τὸν μεσαίωνα, καὶ εἶναι διαφορετικὴ τὸν μεσαίωνα ἀπὸ ὅτι εἶναι σήμερον. Καὶ νομίζω ὅτι τὴν ἐξήγησιν τοῦ πράγματος αὐτοῦ καὶ τὴν πραγματικὴν ἑρμηνείαν δὲν ἔδωσεν ὁ κ. βουλευτὴς καὶ ἡ πραγματικὴ ἐξήγησις τοῦ πράγματος, ἡ ὁποία θὰ μᾶς δώσῃ νὰ κατανοήσωμεν ποῦ ὀφείλονται αἱ διαφοραὶ αὐταί, αἱ ὁποῖαι διακρίνουν τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἰδανικὰ καὶ τὴν ἐκπαιδευτικὴν κατεύθυνσιν τῶν διαφόρων ἐποχῶν, εἶναι ὁ ταξικὸς χαρακτήρ, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ ἐκπαίδευσις. Καὶ εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι κἄτι τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ, τὸ ὁποῖον ἐκδηλώνει τὰς θελήσεις, τοὺς πόθους, τὰ ἰδανικὰ τοῦ συνόλου τῆς κοινωνίας. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι, ὅταν ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι μία κοινωνικὴ λειτουργία, εἰς τὴν γενικωτάτην της ἔννοιαν, μία κοινωνικὴ λειτουργία εἰς μίαν κοινωνίαν, διῃρημένην εἰς τάξεις, δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγῃ τὸν ταξικὸν χαρακτῆρα. Μοιραίως περιπλέκεται μὲ τὴν πάλην τῶν τάξεων, μοιραίως ἀσκεῖται μὲ ταξικὸν χαρακτῆρα καὶ μοιραίως ἡ ἐκπαίδευσις καθίσταται ἡ ἐκδήλωσις τῆς θελήσεως τοῦ πόθου, τοῦ ἰδανικοῦ καὶ τῆς κοινωνικῆς θέσεως τῆς ἑκάστοτε κυριάρχου τάξεως. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν, τί εἶναι ἡ σοβιετικὴ ἐκπαίδευσις, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα πρὸ ὀλίγου; Ἡ σοβιετικὴ ἐκπαίδευσις πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. βουλευτής, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἡ ἐκδήλωσις εἰς τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐπίπεδον τῶν τάσεων τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς ἐργατικῆς τάξεως, τῆς ἐργατικῆς τάξεως ὑψουμένης εἰς κυρίαρχον τάξιν καὶ τῶν λοιπῶν καταπιεζομένων μαζῶν.

§325ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ρωσσίαν ἕνας ἀστὸς νὰ συζητῇ;

§326Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ἂν δὲν ἐνδιαφέρει σᾶς τί γίνεται εἰς τὴν Σοβιετικὴν Ρωσσίαν, ἐνδιαφέρει τοὺς ἐκλογεῖς σας. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ σοβιετικὴ ἐκπαίδευσις. Δυστυχῶς ἡ ὥρα κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλῶ, δὲν μοῦ ἐπιτρέπει εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ καὶ νὰ ἀναφέρω λεπτομερῶς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ σύστημα τὸ ἐκπαιδευτικόν, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ἀκολουθοῦν καὶ τοὺς δρόμους τοὺς ἐκπαιδευτικούς, οἱ ὁποῖοι ἐκεῖ χαράσσονται. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ νὰ σᾶς ἀναφέρω μίαν περικοπὴν ἑνὸς ἀμερικανοῦ παιδαγωγοῦ, τοῦ Νίρι, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει ἐπαρκῶς τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἀναδημιουργίαν, ἡ ὁποία συντελεῖται εἰς τὴν Σοβιετικὴν Δημοκρατίαν, (Ἀναφέρει μερικά). Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, εἶναι πολὺ εὐεξήγητον τὸ γεγονός, ὅτι ὁλόκληρος ὁ ὠργανωμένος ἐκπαιδευτικὸς κόσμος τῆς Εὐρώπης, ἔχε ἐστραμμένα τὰ βλέμματά του πρὸς τὴν ἀναδημιουργίαν αὐτήν. Ἐσχάτως ἑωρτάζετο ἡ δεκάτη ἐπέτειος τῆς Σοβιετικῆς Ρωσσίας καὶ ὅλαι αἱ ὁμοσπονδίαι τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν ὅλων τῶν προωδευμένων χωρῶν τοῦ κόσμου, ἔσπευσαν νὰ χαιρετίσουν τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς τῆς Ρωσσίας.

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἐπιτρέψω συζητήσεις ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§328Ε. ΜΑΧΑΙΡΑΣ. Ἐδιάβασαν πρὸ ὀλίγου τὰ πρακτικὰ τοῦ Ναυπλίου, ἄσχετα ἐντελῶς.

§329Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ὁ πρόεδρος τῆς Ἀγγλικῆς Συνομοσπονδίας τῶν διδασκάλων ἐχαιρέτα τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς τῆς Ρωσσίας διὰ τὴν ἐπέτειον τῆς ἐπαναστάσεως. Εἰς ὁμοίους χαιρετισμοὺς προέβησαν ἡ Γαλλικὴ ὁμοσπονδία τῶν διδασκάλων, ἡ Γερμανική,—ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἂς μὴ ἀνησυχῇ· δὲν συμπεριλαμβάνεται ἡ Ἑλληνικὴ ὁμοσπονδία τῶν διδασκάλων —, ἡ Βουλγαρικὴ ὁμοσπονδία καὶ ἡ Γιουγκοσλαβική, ἡ ὁποία θερμῶς ὡμίλησεν. Εἶναι, λοιπόν, κατόπιν αὐτῶν πολλοὶ εὐεξήγητοι οἱ χαιρετισμοί, τοὺς ὁποίους ὁλόκληρος ὁ ὠργανωμένος ἐκπαιδευτικὸς κόσμος τῆς Εὐρώπης ἀπηύθυνε πρὸς τὸ γιγάντειον ἔργον, τὸ ὁποῖον συντελεῖται μὲ τὸ Σοβιετικὸν αὐτὸ σύστημα. Ἀπέναντι αὐτοῦ ἔχομεν τὸ Εὐρωπαϊκὸν σύστημα πρὸς τὸ ὁποῖον τρέπεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Καὶ σχετικῶς μὲ τὸ σημεῖον αὐτὸ ὀφείλω νὰ ἐνθυμηθῶ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας φέρει εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν προτάσσει εἰς τὸ νομοσχέδιον, περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Ὀφείλω νὰ χαρακτηρίσω, κύριοι, τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν ὡς ἐντελῶς παλαιοημερολογητικόν, χαρακτηρισμόν, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς προστασίας τῆς θρησκείας τῆς ἠθικῆς καὶ τὰ λοιπά, ζητεῖ νὰ κλείσῃ μίαν ἀρξαμένην ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν εἰς τὴν χώραν. Ζητεῖ νὰ πλήξῃ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς γνώμης τῶν ὠργανωμένων ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Ἔγινε δὲ πολὺς λόγος εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν θρησκείαν, τὴν ἠθικήν, τὴν πατρίδα καὶ τὰ λοιπά. Νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω μὲ ὀλίγας λέξεις τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τῶν ζητημάτων αὐτῶν. Κύριοι, καὶ ἡ θρησκεία καὶ ἡ ἠθικὴ δὲν εἶναι παρὰ τὰ ἰδεολογικὰ ἐκεῖνα οἰκοδομήματα, οἱ ἰδεολογικοὶ ἐκεῖνοι σκελετοί, οἱ ὁποῖοι διαμορφώνονται εἰς τὴν κοινωνικῶς ἑδραζομένην ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς κατασκευῆς, ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς διαθέσεως τῶν ἑκάστοτε κοινωνικῶν, εἴτε τῶν ἑκάστοτε σχέσεων τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων. Ἡ θρησκεία συνεπῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς δὲν εἶναι παρὰ τὸ καθρέπτισμα τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως εἰς τὴν κοινωνίαν, τῶν ὑφισταμένων παραγωγικῶν σχέσεων εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἄλλωστε, τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἀποδεικνύεται καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν γένεσιν τῆς θρησκείας, ἡ ὁποία εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου της ἦτο ἡ προγονολατρεία. Ἐλατρεύθησαν οἱ ὀργανωταὶ τῶν πρώτων γενεῶν, οἱ ὁποῖοι, καὶ ὅταν ἔζων, ἦσαν οἱ ἡγέται, οἱ ὀργανωταὶ τῶν μικρῶν αὐτῶν κοινωνικῶν ὁμάδων. Πολλοὶ κοινωνιολόγοι προέβησαν εἰς παραλληλισμὸν τῆς ἱεραρχίας, ἡ ὁποία παρετηρεῖται εἰς τὰ διάφορα θρησκευτικὰ δόγματα μὲ τὴν ἱεραρχίαν ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὰς κοινωνίας ἐκείνας, ὅπου ἐπεκράτησαν τὰ κομμουνιστικὰ κόμματα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὑπάρχουν παραλληλισμοί, οἱ ὁποῖοι φαίνονται ἀληθῶς παράδοξοι. Ὅπως, εἰς μίαν ὠργανωμένην κοινωνίαν εἶχον καταμερισμὸν τῆς στρατιωτικῆς ἐργασίας, τὴν στρατιωτικὴν εἰδικότητα, οὕτω ἐφρόντισαν νὰ δημιουργήσουν καὶ θέσει τοιούτους, ὡς τὸν Ἄρην εἰς τὴν ἀρχαιότητα, τὸν ἀρχάγγελον Γαβριὴλ οἱ χριστιανοί.

§330ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§331Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ἔχουν σχέσιν διὰ νὰ κατανοηθῇ ὅτι ἡ θρησκεία εἶναι κατασκεύασμα τοῦ ἑκάστοτε πολιτισμοῦ καὶ ὅτι ἡ θρησκεία εἶναι μία οἰκονομικὴ ὀργάνωσις χαρακτῆρος θρησκευτικοῦ. Ἔχομεν τὴν τελευταίαν περίπτωσιν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, σχετικῶς μὲ τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα καὶ τὰς διαμαρτυρίας τῆς ἐκκλησίας, ὅτι τῆς ἀφαιροῦνται δικαιώματα. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς καὶ ἡ θρησκεία καὶ ἡ ἠθικὴ δὲν ἀποτελοῦν παρὰ ἐκδηλώσεις δευτερογενεῖς τῶν ἑκάστοτε ἐπικρατουσῶν κοινωνικῶν καταστάσεων. Δὲν ἐκφράζει παρὰ τὰ ἰδανικὰ τῆς ἑκάστοτε κρατούσης τάξεως ἐν τῇ κοινωνίᾳ.

§332Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Συγχίζετε τὴν ἐκκλησίαν μὲ τὴν θρησκείαν.

§333Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Δὲν τὴν συγχίζω, διότι βλέπομεν, ὅτι ἡ Ἐκκλησία σὺν τῷ χρόνῳ ὑπάγεται εἰς μίαν ὀργάνωσιν. Ἀλλά, κύριοι, φθάνει μία στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἐποικοδομήματα τῆς ἑκάστοτε κυριαρχούσης τάξεως χρεωκοποῦν. Τὰ οἰκοδομήματα αὐτὰ καταπίπτουν, οὕτω δὲ καταρρέει ταυτοχρόνως καὶ ἡ οἰκονομικὴ κυριαρχία τῆς κρατούσης τάξεως. Καὶ τότε ποῦ εὑρισκόμεθα; Τότε εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου. Εἰς τὸ χάσμα μεταξὺ λόγων καὶ πράξεων, εὑρισκόμεθα εἰς τὸν κοινωνικὸν Φαρισαϊσμόν. Διότι, ὅταν ἔχωμεν ἐκπροσώπους τῆς σημερινῆς κρατούσης τάξεως, οἱ ὁποῖοι κόπτονται διὰ τὴν θρησκείαν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ταυτοχρόνως εἰς στενὸν κύκλον ὁμολογοῦν, ὅτι αὐτοὶ προσωπικῶς ἔχουν ἀποβάλει τὰς χριστιανικάς των πεποιθήσεις, καὶ θεωροῦν τὴν θρησκείαν ἐποικοδομητικὴν διὰ τὰς λαϊκὰς τάξεις, ὅταν ἔχωμεν ἐκπροσώπους τῆς σήμερον κρατούσης τάξεως, οἱ ὁποῖοι διακηρύττουν ἐν τῷ φανερῷ τὰ ἠθικὰ δόγματα, ἀλλ’ ἐν τῷ κρυπτῷ παραβαίνουν τὰ δόγματα αὐτά, τὰ ὁποῖα διακηρύσσουν εἰς τὰς μάζας τοῦ καταπιεζομένου πληθυσμοῦ, τότε ἀσφαλῶς εὑρισκόμεθα πρὸ ὑποκρισίας, εὑρισκόμεθα πρὸ Φαρισαϊσμοῦ, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς χρεωκοπίας τῆς κρατούσης τάξεως.

§334ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ εἶσθε διδάσκαλος;

§335Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Μάλιστα, διδάσκαλος, ὁ ὁποῖος ἐπαύθην, διότι εἶχον ὡρισμένα φρονήματα καὶ ὡρισμένας ἀντιλήψεις κοινωνικάς.

§336Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Πολὺ καλὰ σᾶς ἔκαμαν.

§337Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Καὶ πᾶτε νὰ κάμετε καὶ τώρα τὰ ἴδια.

§338Ν. ΚΡΑΝΙΩΤΑΚΗΣ. Ἐλπίζω νὰ σᾶς παύσωμεν καὶ ἀπὸ βουλευτάς.

§339Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Διατὶ λέγετε ὅτι εἴχατε ὡρισμένα φρονήματα, καὶ δὲν λέγετε ὅτι εἶμαι κομμουνιστής.

§340Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Δὲν τὸ ἀπέκρυψα καὶ τότε, ὅταν μὲ ἐκάλεσαν εἰς ἀπολογίαν. Καὶ διὰ νὰ καταδείξω, κύριοι, τὴν σχέσιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν καταρρεόντων αὐτῶν ἰδανικῶν τῆς κρατούσης τάξεως καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ σχετικῶς μὲ τὸν χαρακτῆρα τὸν Φαρισαϊκόν, τὸν ὁποῖον προσέδωκεν εἰς τὴν Ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν του ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἑξῆς χαρακτηριστικὸν μιᾶς προσευχῆς θρησκευτικῆς, Ἐθνικιστικῆς καὶ Ἰμπεριαλιστικῆς, μιᾶς προσευχῆς, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη εἰς ἕνα ἐκπαιδευτικὸν φασιστικὸν περιοδικὸν τῆς Ἰταλίας, προσευχῆς, ὑποδειγματικῆς, ἵνα διδαχθῇ εἰς τοὺς Ἰταλοὺς μαθητὰς καὶ μαθητρίας περὶ τοῦ Ντοῦτσε. (Ἀναγινώσκει). Καὶ τὰ λέγουν διὰ τὸν Μουσολίνι, ὁ ὁποῖος ἀκολουθεῖ πολιτικὴν ὑποδουλώσεων τῶν λαῶν τῆς Βαλκανικῆς μὲ τὴν πλέον αἱμοβόρον πολιτικήν.

§341ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔτσι προοδεύουν τὰ Ἔθνη.

§342Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Μπορεῖτε νὰ κάνετε καὶ σεῖς τοιαύτας προσευχάς. Ὁ κ. Μπακόπουλος εἶχεν ἀναφέρει προηγουμένως σχετικῶς μὲ τὰς προπαγανδιστικὰς ξένας σχολὰς, αἱ ὁποῖαι λειτουργοῦν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Πρέπει ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ στραφῇ ἰδιαιτέρως εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ Ἰταλικὰ καθολικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα αὐτὰ τὰ ἰδανικὰ καὶ τοιαύτας προσευχὰς ὑπὲρ τῆς ζωῆς τοῦ Μουσουλίνι καὶ ὑπέρ ἐπικρατήσεως τῆς τριχρώμου Ἰταλικῆς σημαίας προπαγανδίζουσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν, ἡ ὁποία πηγαίνει εἰς τά σχολεῖα αὐτὰ.

§343Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐνδιαφέρει ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως ἢ ἀπὸ Ἰταλικῆς;

§344Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Μὲ ἐνδιαφέρει διὰ τὰ ἰδανικὰ μιᾶς μεγάλης Δυνάμεως, ἡ ὁποία εἰσδύει εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῶν ξένων χωρῶν.

§345Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς Συγκοινωνίας). Κατὰ καθῆκον σᾶς ἀπαντῶ, ὅτι, οὔτε τὸ Ἰταλικὸν κράτος ζητεῖ νὰ ὑπεισδύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὔτε τὸ Ἑλληνικὸν κράτος εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σκοπὸν ἔχει νὰ ὑπεισδύσῃ εἰς ξένας δυνάμεις. Καὶ αὐτὸ λέγω, ὡς ἐκ περισσοῦ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ μείνουν ἄνευ διαμαρτυρίας αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε.

§346Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Εἶναι γνωστὴ ἡ πολιτικὴ τοῦ Φασισμοῦ, ἡ ὁποία τείνει διαρκῶς περισσότερον νὰ κατακτήσῃ ὁλόκληρον τὴν Βαλκανικήν. Σᾶς εἶναι γνωστόν, ὅτι ἡ Ἀλβανία μετεβλήθη εἰς Ἰταλικὴν ἐπαρχίαν, καὶ θὰ σᾶς εἶναι γνωσταὶ καὶ αἱ συμβάσεις τῶν καθεκλοποιείων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ Πάγκαλος, καὶ αἱ ὁποῖαι ἐστοίχισαν ἑκατομμύρια εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον μὲ τὴν δικαιολογίαν, ὅτι ἀκολουθεῖ μίαν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν μὲ ὑψηλὰ διπλωματικὰ σχέδια, προσδενόμενος εἰς τὸ ἅρμα τοῦ Μουσολίνι. Εἶπον, ὅτι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ νομοθετήματα, ἀποτελοῦν ἀντίδρασιν ἐναντίον ὁλοκλήρου τῆς Παιδαγωγικῆς μεταρρυθμίσεως τῆς χώρας. Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐτέθη τὸ ζήτημα τῆς τροποποιήσεως τῆς συνθέσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας Βουλευτάς, εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένος καὶ εἶναι πολὺ δικαιολογημένος λόγῳ τοῦ ὅτι διαρκῶς τὰ Δημοκρατικὰ κόμματα, ὑποχωροῦντα εἰς τὴν κοινωνικὴν ζωὴν τῆς χώρας, ἀφομοιώνονται πρὸς τὴν ἀντίδρασιν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφηρμόσθη μία Ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, καὶ ὑπάρχει ἕν Γλωσσικὸν ζήτημα, καὶ ἐδημιουργήθη τόσος θόρυβος γύρω ἀπὸ τὸ γλωσσικὸν αὐτὸ ζήτημα, χωρὶς νὰ ἀντιταχθῶσι σοβαρὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς Ἐκπαιδευτικῆς αὐτῆς μεταρρυθμίσεως. Ὁ Ἐκπαιδευτικὸς Ὅμιλος, ἡ Νέα ἀγωγή, ὁ Γληνὸς, ὁ Δελμοῦζος καὶ ἄλλα τρομερὰ ὀνόματα ἐξεστομίσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν, ὡσὰν νὰ μὴ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ 1927, ἀλλὰ εἰς τὸ 1907 καὶ 1897. Τί εἶναι τέλος πάντων αὐτὸς ὁ Ἐκπαιδευτικὸς Ὅμιλος, καὶ ἡ Ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἡ ὁποία ἐνεκαινιάσθη εἰς τὴν χώραν μας; Νομίζω πολὺ ἐσφαλμένως, ἡ πτέρυξ ἐκείνη καὶ ὅσοι ἄλλοι βουλευταὶ ἀσπάζονται τὴν γνώμην τῶν ἀφομοιοῦσι τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, ἀφομοιοῦσι τὴν Ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν μὲ τὸν κομμουνισμόν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἐκπαιδευτικὴ αὐτὴ μεταρρύθμισις καὶ ἡ δημοτικὴ αὐτὴ κίνησις, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὴν χώραν, εἶχεν ἕνα καθαρῶς ἀστικὸν χαρακτῆρα εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐμφανίσεώς της. Τὸ γεγονός, ὅτι δημιουργοὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου ὑπῆρξαν σημερινοὶ Ὑπουργοί, ὡς ὁ κ. Δεμερτζῆς καὶ ὁ Ἴων Δραγούμης, ὁ ὁποῖος εἶναι γνωστὸς διὰ τὰς μεγαλοπνόους ἐθνικιστικάς του ἀντιλήψεις, τὸ γεγονός, λοιπόν, ὅτι εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου συμμετέσχεν ὅ,τι ἦτο προοδευμένον καὶ ἐκλεκτὸν καὶ ὅ,τι εἶχε νὰ ἐπιδείξῃ ἡ τότε ἀστικὴ τάξις τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία ἤθελε νὰ ἐκκαθαρίσῃ ἅπαξ διὰ παντὸς αὐτὰ τὰ φεουδαρχικά, τόσον εἰς ὅ,τι ἀφωροῦσε τὸ οἰκονομικὸν ἐπίπεδον ὅσον καὶ εἰς ὅ,τι ἀφωροῦσε τὸ κοινωνικὸν ἐπίπεδον, νομίζω, ὅτι αὐτὰ ἀρκοῦν ἵνα χαρακτηρίσουν, ὅτι ὁ ἐκπαιδευτικὸς ὅμιλος ἦτο ἀστικός, ὅτι ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις ἦτο ἀστική, ὅτι ὁ φορεύς της δὲν ἦτο ἄλλος παρὰ ἡ ἀστικὴ τάξις τῆς Ἑλλάδος. Διατὶ σήμερον ἐπῆλθον ὡρισμέναι ἀλλοιώσεις εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν; Διότι ὁ Δελμοῦζος, ὁ ὁποῖος ἦτο εἷς ἐκ τῶν ἱδρυτῶν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου, σήμερον τάσσεται ἐναντίον τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως;

§347Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐγώ, ἐὰν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν ὅμιλον, ἔλαβον, ἁπλῶς διότι ἠθέλησα τὴν ἁπλοποίησιν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς λαλουμένης καὶ λεγομένης δημοτικῆς. Ἐγὼ δὲν ἔκαμα γλωσσικὰ καὶ ἐκπαιδευτικὰ σχολεῖα, ἵνα ταχθῶ μὲ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν μερίδα. Διεκήρυξα πάντοτε, ὅτι εἶμαι ὀπαδὸς τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τῆς γλώσσης καὶ ὅτι ἐννοῶ εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα νὰ εἶναι ἡ γλῶσσα, ὅσον τὸ δυνατὸν ἁπλουστέρα. Διότι ἐπιθυμῶ ἡ γλῶσσα νὰ εἶναι τὸ μέσον καὶ ὄχι ὁ σκοπὸς μιᾶς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Πρὸ ὀλίγου ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἠθέλησε νὰ μὲ μεμφθῇ, λέγων, ὅτι ὑπῆρξα εἷς τῶν ἱδρυτῶν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτὸν τὸν τύπον ἐγενόμην καὶ ἐγὼ ἱδρυτὴς τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ὁμίλου. Ἅμα ὅμως ὁ ἐκπαιδευτικὸς ὅμιλος ἔγινεν ὄργανον ἑνὸς κόμματος, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔπαυσα νὰ εἶμαι μέλος. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἀρχικῶν ἱδρυτῶν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγώ, ἐνεφοροῦντο ἐκ τῆς ἀγαθῆς προθέσεως νὰ ἁπλοποιήσουν τὴν γλῶσσαν καὶ νὰ μὴ γίνῃ αὕτη ὁ σκοπός, ἀλλὰ τὸ μέσον μιᾶς εὐρυτέρας γλωσσικῆς καὶ ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως.

§348Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ὁ κ. Δεμερτζῆς μὲ ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν, ἐνισχύει ἀκόμη περισσότερον τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον προσεδῶκα εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν. Εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν ὅμιλον ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐμφανίσεώς του εἰσῆλθον διάφορα ἀνομοιογενέστατα στοιχεῖα, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ ἄλλως, διότι ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς μεταρρυθμίσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτρέποντο διάφορα κοινωνικὰ στρώματα τοῦ πληθυσμοῦ τῆς χώρας αὐτῆς. Ὁ κ. Δεμερτζῆς, ὀλίγον καιρὸν μετὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Ὁμίλου, εἶδεν ὅτι ἡ κατεύθυνσις τὴν ὁποίαν ἐλάμβανεν ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, ἦτο ἀντίθετος μὲ τὴν πραγματικὴν κοινωνικὴν σκέψιν, μὲ τὰ πραγματικὰ ἰδεώδη, τὰ ὁποῖα εἶχε μέσα του. Ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἦτο καὶ τόσον ἀπὸ τοὺς προδρόμους τοὺς πνευματικοὺς τῆς ἀστικῆς ἐκείνης τάξεως, ἀλλ’ ἦτο κάπως πλέον ὀπίσω. Ἐν τούτοις, παρὰ τὴν ἀποχώρησιν τοῦ κ. Δεμερτζῆ καὶ ἄλλων στοιχείων, ὁ ἐκπαιδευτικὸς ὅμιλος ἐπροχώρησε. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ παγκοσμίου πολέμου καὶ ἐντεῦθεν, ἐπῆλθε μία οὐσιαστικὴ ἀλλαγὴ ὡς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τῆς ἑλληνικῆς ἀστικῆς τάξεως, διότι καὶ πρὸ τοῦ πολέμου εἶχον ἀρχίσει νὰ ἐμφανίζωνται τοιαῦτα κρούσματα. Νέος παράγων κοινωνικὸς ἐνεφανίσθη εἰς τὰ κοινωνικὰ ζητήματα, νέος παράγων, ὁ ὁποῖος ἐπροχώρει περισσότερον εἰς τὴν ἀστικὴν τάξιν, εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν τῆς ἐκπαιδευτικῆς τάξεως. Τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐνώπιον τῆς ἀστικῆς τάξεως μὲ τὸ τέλος τοῦ πολέμου, ἦσαν προβλήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἔθετον πρὸ αὐτῆς τὸ ζήτημα αὐτῆς ταύτης τῆς ὑποστάσεώς της. Ἦτο φυσικὸν εἰς μίαν τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων, ἡ ὁποία διαρκῶς περισσότερον ἐπεδείνωνε τὴν κρατοῦσαν τάξιν, ἦτο φυσικὸν ἡ κρατοῦσα τάξις νὰ τρέπεται διαρκῶς περισσότερον πρὸς τὰ ὀπίσω, νὰ ἀφομοιοῦται πρὸς τὴν ἀντίδρασιν, νὰ ἐγκαταλείπῃ τὴν ἀντίδρασιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀρχίσει. Τί ἐκπροσωπεῖ ὁ Γληνός; Ἔγινε πολὺς θόρυβος δι’ αὐτόν. Εἶναι κομμουνιστής; Ὄχι, δὲν εἶναι κομμουνιστής. Ὁ κ. Γληνὸς εἶναι ὁ διανοούμενος, ὁ ὁποῖος μέσα εἰς τὸν κύκλον τὸν διανοητικόν, τὸν ὁποῖον ζῇ, μέσα εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐργάζεται καὶ ἀγωνίζεται, εἶδε τὴν ἀστικὴν τάξιν, εἶδε τὰ ἐπίσημα πολιτικὰ κόμματα τῆς ἀστικῆς τάξεως, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριζε μέχρι τοῦδε ὅλας τὰς ἐλπίδας τῆς ἐφαρμογῆς μιᾶς νέας ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, νὰ ἐγκαταλείπουν τὴν πραγματοποίησιν τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς. Εἶδεν ἐπίσης ὁ κύριος Γληνὸς ὅτι ἡ νέα κοινωνικὴ τάξις, ἡ ἐργατικὴ τάξις τῆς χώρας, παραλαμβάνει ἀπὸ τὴν ἀστικὴν τάξιν τὴν ἐγκαταλελειμμένην μεταρρύθμισιν καὶ ἐννοεῖ νὰ τὴν προχωρήσῃ καὶ νὰ τῆς δώσῃ ἀκόμη μεγαλυτέραν ἔκτασιν καὶ μεγαλύτερον βάθος, καὶ ὁ κ. Γληνός, βλέπων τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἔρχεται καὶ διακηρύσσει σήμερον: κύριοι ἀστοί, κύριοι δημοκράται, ἐγκατελείψατε τὴν μεταρρύθμισιν, τὴν ὁποίαν ἀρχίσατε. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ τὴν ἐγκαταλείψω. Στηρίζομαι εἰς μίαν νέαν κοινωνικὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἐνεκολπώθη τὴν μεταρρύθμισιν αὐτὴν καὶ παρὰ τὸ πλευρόν της θὰ συνεχίσω καὶ θὰ τὴν ἀποτελειώσω. Θὰ γίνω κομμουνιστής; Ἠμπορεῖ καὶ νὰ γίνω. Δὲν θὰ γίνω. Ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴ γίνω. Ἐὰν αὔριον χάσω τὴν πεποίθησιν, ἡ ὁποία ἐγεννήθη τώρα πρὸς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, θὰ ἐγκαταλείψω αὐτὴν καὶ θὰ ἐπανέλθω εἰς τοὺς κόλπους τῆς ἀστικῆς τάξεως. Τί εἶναι ἡ «Νέα Ἀγωγή», ἡ φοβερὰ αὐτὴ καὶ τρομερά, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας; Εἶναι ἡ συνειδητὴ προσπάθεια ὡρισμένων ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, προηγμένων, νὰ συνεχίσουν καὶ ἀποτελειώσουν παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς προοδευτικῆς τάξεως τῆς κοινωνίας, τῆς ἐργατικῆς, τὴν μεταρρύθμισιν τὴν ὁποίαν σεῖς ἐγκατελείψατε. Αὐτὴ εἶναι ἡ «Νέα Ἀγωγή», διότι, Κύριοι, ἄνευ τῆς κινήσεως αὐτῆς, οὐδεμία πρόοδος καὶ οὐδεμία ἐκπαιδευτικὴ κίνησις δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ. Θέλετε, λοιπόν, τὴν ἐκπαιδευτικὴν πρόοδον ἢ θέλετε τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς νὰ εἶναι ὄργανα τῆς ὑπηρεσιακῆς γραφειοκρατίας; Πῶς θέλετε τὸν ἐκπαιδευτικὸν λειτουργόν; Τὸν θέλετε, ὅπως τὸν παρασκευάζουν τὰ νομοσχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἄνευ γνώμης, ἄνευ θελήσεως, ἄνευ πρωτοβουλίας; Ἀλλὰ τότε οὐδεμίαν βελτίωσιν θὰ ἔχετε ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει τοῦ τόπου πρὸς ὄφελος τῶν ἐργαζομένων μαζῶν, αἵτινες βαρύτατα πληρώνουν διὰ τὴν μόρφωσίν των. Ἀνεφέρθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ χαιρετισμὸς τῆς Γʹ Διεθνοῦς τῶν ἐργατῶν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἐργατῶν. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα ἐλέχθησαν, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ νομοθετήματά του καὶ οὐχὶ δι’ ἄλλον τινὰ λόγον. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς παρηκολούθει ὅσα ἐλέχθησαν εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας τῆς Ἀγγλίας, ὅπου ὡμίλησαν πλεῖστοι, Ἄγγλοι, Γερμανοί, Γάλλοι διδάσκαλοι, περὶ τοῦ τρόπου τῆς μορφώσεως καὶ τῆς κοινωνικῆς προόδου τῶν εἰς τὰ σχολεῖα φοιτώντων, δὲν θὰ ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν, ἀλλὰ θὰ συνεμορφοῦτο πρὸς τὰς διεθνεῖς ἀντιλήψεις, πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν, τὰ ὁποῖα τείνουν νὰ δώσουν τὴν πρακτικωτέραν μόρφωσιν εἰς τὰς ἐργαζομένας μάζας, διότι αἱ ἐργαζόμεναι μᾶζαι δὲν ἔχουν καιρὸν νὰ χάνωσι μὲ τὰς γλωσσικὰς διαιρέσεις καὶ τοὺς γλωσσικοὺς ἰδιωτισμούς. Ζητοῦν γνώσεις τῆς πρακτικῆς ζωῆς, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἐργασθοῦν καὶ δι’ ἑαυτοὺς καὶ διὰ τὰς χώρας εἰς τὰς ὁποίας ζοῦν. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν κάθε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ στηρίζεται καὶ νὰ ἐνεργῇ, ὅταν θέλει νὰ εἰσαγάγῃ ἐκπαιδευτικὰς μεταρρυθμίσεις εἰς τὴν παιδείαν τῆς πατρίδος του καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν καὶ προτίμησιν τοῦ τάδε ἢ τοῦ τάδε προσώπου, τὸ ὁποῖον θὰ καταλάβῃ μίαν θέσιν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἢ εἰς οἱονδήποτε ἄλλο Σχολεῖον, διὰ νὰ εἶναι ὄργανον καὶ νὰ ὑπακούῃ μόνον εἰς τὸν Ὑπουργόν, θέλοντα νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν. Καὶ ὁ σκοπὸς τῆς «Νέας Ἀγωγῆς», δὲν ἀποβλέπει εἰς τίποτε ἄλλο παρά, παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς προοδευτικῆς τάξεως τῆς κοινωνίας ἐργαζομένη, νὰ συνεχίσῃ τὴν μεταρρύθμισιν, τὴν ὁποίαν σεῖς, κ. Ὑπουργέ, ἐπαναλαμβάνω, καὶ οἱ προκάτοχοί σας ἐγκατελείψατε, ἵνα ἱκανοποιήσητε τὰς πολιτικὰς καὶ κομματικάς σας βλέψεις. Αὐτή, λοιπόν, εἶναι ἡ «Νέα Ἀγωγή», ἣν σεῖς φοβεῖσθε καὶ τρομάζετε. Καὶ ἐπανέρχομαι τώρα εἰς τὰ νομοσχέδια. Σχετικῶς μὲ τὰ νομοσχέδια, θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Ἡ ἀντιδραστικότης τῶν νομοσχεδίων κατεδείχθη ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνθέσεως τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμισις, ἐὰν ὑπέστη μέχρι σήμερον διωγμόν, ἐὰν συνήντησεν ἐμπόδια, τὰ συνήντησε ὅλα αὐτὰ μὲ πρόδρομον, μὲ πρόσκοπον, τὸ Πανεπιστήμιον. Μέσα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον φωληάζει ἡ χειροτέρα πνευματικὴ ἀντίδρασις, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἀντιδραστικὸν Πανεπιστήμιον, τοὺς καθηγητὰς αὐτοὺς τοὺς μεσαιωνικούς, βάζωμεν μέσα εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον διὰ νὰ κατευθύνουν τὴν ἐκπαίδευσιν, ἐνῶ ἀντιθέτως περιορίζομεν τὸν ἀριθμὸν τῶν αἱρετῶν μελῶν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου εἰς δύο, καὶ τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν ὁρίζομεν ἔμμεσον διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸν καὶ τὸν νῦν, νὰ διορίζῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει. Ὅταν πρόκειται, κύριοι, περὶ λαϊκῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς ὁποίας λειτουργὸς εἶναι αὐτὸς ὁ πτωχὸς διδάσκαλος, ὅταν πρόκειται κύριοι, περὶ ἐκπαιδεύσεως τῆς ὁποίας ἐφαρμοστὴς εἶναι ὁ ἴδιος, νομίζω ὅτι ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, διὰ νὰ εἰπῇ ποίαν κατεύθυνσιν πρέπει ν’ ἀκολουθήσωμεν, ποῖον πρέπει νὰ εἶναι τὸ περιεχόμενον τῶν βιβλίων κλπ., ὁ ἁρμοδιώτερος εἶναι αὐτὸς ὁ πτωχὸς διδάσκαλος καὶ ὄχι ὁ ἀντιδραστικὸς καὶ μεσαιωνικὸς παλαιοημερολογίτης τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁρίζεται διετὴς θητεία τῶν αἱρετῶν μελῶν, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὰ ἄλλα ἐκπαιδευτικὰ μέλη. Ὁρίζεται τὸ veto τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ εἰς τρόπον ὥστε τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ μὴ καθίσταται παρὰ μία διαμαρτυρία τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Ὁ διορισμὸς τοῦ Προέδρου καὶ ἀντιπροέδρου τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, νομίζω ὅτι εἰσήχθη πολὺ καλῶς, διότι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ἓν Σῶμα καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἄρτιον. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὰς ποινάς, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου, αἱ ὁποῖαι φθάνουσι μέχρι ἀπολύσεως. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι τὰ μέλη θὰ εὑρίσκωνται ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, θὰ εὑρίσκωνται κάτω ἀπὸ τὸ φάσμα τῆς ἀπολύσεως διὰ νὰ εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἐκπληρώσουν τὰς θελήσεις καὶ τὰ προστάγματα τοῦ ἑκάστοτε ὑπουργοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀνώτατον Συμβούλιον τῶν ὑπαλλήλων, τὸ ὁποῖον ὡρίσθη διὰ νὰ προσβάλλωνται εἰς αὐτὸ αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι μέσα ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου, ἐχαρακτηρίσθη ἐπαρκῶς, νομίζω δὲ ὅτι ἀπ’ ὅλας αὐτὰς τὰς διατάξεις καταδεικνύεται σαφῶς ἡ ἀντιδραστικὴ κατεύθυνσις, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦν τὰ νομοσχέδια καὶ δικαιολογεῖται ὁ χαρακτηρισμός, τὸν ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς ἔδωσα εἰς τὴν σημερινὴν κατεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως. Θέλετε τὴν εἰκόνα τῆς ἐκπαιδεύσεώς σας; Σᾶς τὴν ἔδωκαν διάφοροι βουλευταί, καὶ θὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ἀναλφαβητοσύνη τοῦ πληθυσμοῦ κατὰ μίαν ἔκθεσιν ἀνέρχεται εἰς τὰ 54%.

§349ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ψέμματα.

§350Α. ΧΑΪΝΟΓΛΟΥ. Ἐρωτῶ σᾶς ἂν ἔχουν οἱ ἐκλογεῖς σας διδασκάλους, ἐρωτῶ σᾶς, ἂν ἔχωσι σχολεῖα, ἐρωτῶ σᾶς, ἂν εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν σας. Εἶναι ψέμματα αὐτά;

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κίνιας.

§352Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἀπὸ δέκα λεπτά. Δὲν θὰ ὡμίλουν ποσῶς ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον μου. Ὅταν τὸ πρῶτον, ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνέλαβε τὸ ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ διεσαλπίσθη ὅτι θὰ ἐπήρχετο ἡ θεραπεία τῆς Παιδείας, ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι εὑρέθην εἰς τὸ πλευρὸν αὐτοῦ. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως ὅτι ἡ Παιδεία ἐν Ἑλλάδι πάσχει καὶ εἶναι μεμαρτυρημένο, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνεῦρε τὰ αἴτια τῆς παθήσεως. Καὶ πρώτη μὲν πάθησις εἶναι ἡ γλῶσσα καὶ δευτέρα, τὸ κακῶς λειτουργοῦν ἀπὸ διοικητικῆς ἀπόψεως Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Ἡ διάθεσις τοῦ ἀξιοτίμου ὑπουργοῦ εἶναι ἀρτία, ἡ ἀρτία ὅμως αὐτὴ διάθεσις μετεβλήθη καὶ ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς εἰσηγήθη ὑπὲρ τῆς πασχούσης παιδείας, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τὰ θέσφατα αὐτοῦ, μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου ἔπαθε τοιαύτην μεταβολήν, ὥστε διὰ τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς δὲν ἀναγνωρίζει τὸν ἀξιότιμον ὑπουργόν. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργός, προοιμιαζόμενος ἐν μακροτάτῃ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ἔλεγεν ὅτι ἡ γλῶσσα, ἡ εἰσαχθεῖσα, προσκόπτει τὴν παιδείαν, καὶ ἑπομένως τὰ θεμέλια τοῦ κράτους καὶ ἐγὼ ἔρχομαι νὰ θεραπεύσω τὴν παιδείαν. Καὶ ἐνῷ οὕτως ἐκφράζεται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ του ἐκθέσει, εἰς τὸ 6 καὶ 7 ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ὑποδεικνύει ἄλλην θεραπείαν, ἀναθεωρεῖ τὴν δημοτικήν, τὴν μέχρι τοῦδε ἰσχύουσαν, μέχρι τῶν 3 τάξεων τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἀφότου τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθησαν αἱ νέαι αὗται ἰδέαι, ἀπὸ τοῦ κινήματος τῆς Θεσσαλονίκης τοῦ 1917, καὶ ἔρχεται καὶ λέγει, ὅτι τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐγώ, τὸ ἐλάχιστον, τὴν καθιερώνω ὡς μέσον ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων σας καὶ μέχρι καὶ τῆς ἕκτης τάξεως τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς ἐρωτῶ: ὁ ἀξιότιμος κ. ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἢ ὑπὲρ τῆς καθαρευούσης; Δι’ ἐμὲ εἶναι αἴνιγμα. Εἰς τὸ προοίμιον εἶναι ὑπὲρ τῆς καθαρευούσης, εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ: θεραπεύεται τὸ κακόν; Ἐξασφαλίζεται ἡ δημοτικὴ γλῶσσα; Ἐφόσον, κατὰ τὰς βεβαιώσεις ἡμῶν, εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὑπονομεύει τὰ θεμέλια τῆς Παιδείας καὶ καθιεροῦται ὡς ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους, καὶ ἐφόσον καθιεροῦται ὡς ἐπίσημος γλῶσσα τοῦ Κράτους μὲ τὰς παρεκτροπὰς αὐτά, μέχρι καὶ τῆς ἕκτης τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου, θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἐπαναλαμβάνῃ καὶ διασαλπίζῃ ὅτι ἔσωσε τὴν παιδείαν, ἢ ὅτι ὑπονομεύει διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὴν γλῶσσαν ἡμῶν; Εἶναι τόσον στερεὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν καὶ τόσον ἐξώφθαλμα τὰ πράγματα, ὥστε δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις τίποτε διὰ τὰς ἀντιφάσεις, τὰς ὁποίας καθιέρωσε διὰ τοῦ νομοσχεδίου του. Καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς πολιτικὸν ἄνδρα, ὅταν διασαλπίζει ὅτι ἔρχεται νὰ σώσῃ τὴν πάσχουσαν παιδείαν, νὰ σώσῃ τὴν πάσχουσαν ἐκπαίδευσιν, ἐνῷ ἐγκαταλείπει τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἐπιστημονικὰς ἀντιλήψεις, τὰς ἰδίας αὐτοῦ πεποιθήσεις, ὑποχωρῶν εἰς τὸν σύμμαχον αὐτοῦ ἀξιότιμον ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι σεῖς ἔχετε ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις, ἐν τούτοις ὅμως διατηρεῖτε τὰς ἀρχάς σας, μάχεσθε ὑπὲρ τῶν ἰδεῶν σας, ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐγκατέλειψε τὰς ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις του, προσκολληθεὶς εἰς τὸ ἅρμα τῶν ὑμετέρων ἰδεῶν. Καὶ ἐνῷ λέγω διεσαλπίσαμεν ἀνὰ τὸ πανελλήνιον καὶ ἐχειροκροτήσαμεν τὸν ἀξιότιμον κύριον Ὑπουργὸν ὡς σωτῆρα τῆς γλώσσης ἡμῶν, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἰς τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7, φέρεται οὗτος ὡς ὑπονομευτὴς τῆς γλώσσης ἡμῶν. Καὶ ἐνῷ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον οὕτω πως ἐξελειχθὲν ὑπέστη σημαντικὰς διορθώσεις ἢ μᾶλλον χειροτερεύσεις, τὸ ἕτερον νομοσχέδιον κατὰ τίνα τρόπον θὰ διορθωθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο; Ἡττήθητε, ἀξιότιμε κ. ὑπουργὲ τῆς παιδείας, ἡττήθητε, διότι, ὁμολογουμένως, ἐκ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ αὐτοῦ Συμβουλίου θὰ ἀπέλθωσι δύο ἐκ τῶν φίλων σας, καὶ οὕτω πως ἐπέρχεται ὁ συμβιβασμός, διὰ τῆς ἐπικρατήσεως μὲν τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀντιλήψεων, ὡς πρὸς τὸ γλωσσικὸν ζήτημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διὰ τῆς ἀπωλείας δὲ δύο φίλων του ἐκ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Αὐτὸ εἶναι τὸ κατασκεύασμα, κύριοι, τὸ ὁποῖον πανηγυρίζει ἀνὰ τὸ πανελλήνιον, ὡς σωτήριον φάρμακον τῆς πασχούσης Παιδείας ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, βεβαίως, ὅταν γίνονται τοιοῦτοι συμβιβασμοί, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἡμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ συνέλθωμεν εἰς τοιαύτας πράξεις. Ἡμεῖς, βεβαίως, δὲν κωλυσιεργοῦμεν· παρακολουθοῦμεν, συζητοῦμεν, ἀποκαλύπτομεν τοὺς συμβιβασμοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπονομεύουν τὴν γλῶσσαν ἡμῶν. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα πρὸς τοὺς φίλους ἡμῶν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν.

§353Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὸ ἡμῶν μὲ ἦτα ἢ ὕψηλον;

§354Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Σεῖς δὲν ὑπήρξατε φίλος ἡμῶν, οὐδὲ θὰ ὑπάρξητε, διότι εἴμεθα ἐν τελείᾳ διαστάσει. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς τέως φίλους ἡμῶν: Κύριοι ὑπεχωρήσατε· δὲν εἶναι ἀληθές, κ. Ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μετὰ στόμφου εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι θέτετε πλέον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἓν στοιχεῖον, ἓν βῆμα πρὸς τὰ πρόσω. Ἐθελήσατε, κύριε ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, πολλὰ βήματα πρὸς τὰ ὀπίσω.

§355Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Διατὶ στρέφεσθε μόνον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν; Ἐὰν ἠθέλατε μείνει εἰς αὐτήν, θὰ εἶσθε ἰσχυρότεροι:

§356Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Οὐδέποτε ἐπεδιώξαμεν, ἀξιότιμε κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, τοὺς Κυβερνητικοὺς θώκους, διότι ἀείποτε συνειθίσαμεν νὰ ἀντιπολιτευόμεθα ὑμᾶς. Ἐφόσον σεῖς ἐπικρατεῖτε ἐν τῇ κυβερνήσει τῆς χώρας, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς, μὴ συμφωνοῦντες πρὸς τὰς ἀρχὰς ὑμῶν ποτέ, νὰ συγκυβερνήσωμεν μεθ’ ὑμῶν. Συνεκυβερνήσαμεν ἐπί τι χρονικὸν διάστημα. Γνωρίζομεν λοιπὸν καὶ τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὰς πεποιθήσεις ὑμῶν, οὐδέποτε δὲ θὰ εἶναι δυνατὸν μεθ’ ὑμῶν εἰλικρινῶς νὰ συγκυβερνήσωμεν τὸν τόπον μας. Ἔχετε τὰς ἀρχάς σας, τὰς ἀντιλήψεις σας τὰς πεποιθήσεις σας, τὰς σαθρὰς κατὰ τὴν γνώμην μας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεργασθῶμεν ὅσον καὶ ἂν συνειργάσθημεν ἐπὶ θυσίᾳ ὡρισμένων ἡμῶν ἰδεῶν, ἐπὶ μικρὸν χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἄλλοτε δὲν διεπράττετο παρὰ ἡ παράλυσις καὶ ἡ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ὑπονόμευσις τοῦ κόμματος τὸ ὁποῖον συνέπραττε μεθ’ ἡμῶν. Καὶ λέγω, διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξῆλθον, ὅτι βεβαίως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, τὸ σημεῖον τὸ γλωσσικόν, ἤρατε μίαν νίκην, ἀλλ’ ἡ νίκη σας δὲν μᾶς ἀνησυχεῖ. Ἡ γλῶσσα δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ δεσμευθῇ καὶ νὰ χαντακωθῇ διὰ νομοσχεδίων νεκρῶν. Ὑπάρχει ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὑπάρχει ἐν τῇ ἀντιλήψει αὐτοῦ, ὑπάρχει εἰς τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, καὶ οὐδεὶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκριζώσῃ αὐτήν, οὐδεὶς θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποξενώσῃ τὸν Ἕλληνα ἐκ τῶν παραδόσεων αὐτοῦ, ἐκ τῶν συγγραμμάτων τῶν προγόνων αὐτοῦ, ἐκ τῶν ἰδεῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀνύψωσαν τὴν Ἑλλάδα καὶ αἱ ὁποῖαι ἀναμφισβητήτως προκαλοῦσι τὸν θαυμασμὸν τοῦ ξένου κόσμου. Διότι αὐτὴ εἶναι ἡ παιδεία, ἡ πραγματική, ἡ τῶν προγόνων ἡμῶν, καὶ οὐχὶ ἐκείνη ἡ παιδεία τὴν ὁποίαν διὰ τῆς λεγομένης μαλλιαρῆς, ὑπὸ τὸν τύπον δημοτικῆς, θέλετε σεῖς νὰ εἰσαγάγητε ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Καὶ τὸ ἕτερον μέρος εἶναι ὅτι νοσεῖ ἡ παιδεία, κύριοι, διότι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δὲν ἵσταται εἰς τὸ ἐμπρέπον αὐτῷ ὕψος, ἐπηρεαζόμενον, δὲν ἠξεύρω πῶς, πρὸς δὲ οὐδὲ εἰς τὸ ἐπιστημονικὸν αὐτοῦ ὕψος. Καὶ ὅταν κύριοι, ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πανηγυρικῶς διαλαλεῖ καὶ λέγει, ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δὲν ἵσταται εἰς τὸ αὐτὸ ὕψος, ποὺ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ συνέπεια τῶν ἰδεῶν αὐτῶν; Ἡ ἐκρίζωσις τοῦ τοιούτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, ἐκτὸς ἐὰν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ὁ ἀξιότιμος ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, δὲν τὰ πιστεύει; Διότι ἐὰν τοιοῦτον εἶναι τὸ συμβούλιον ἐν τῇ συνθέσει αὐτοῦ, ἐὰν τοῦτο εἶναι τὸ Συμβούλιον κατὰ τὰς ἐπιστημονικὰς αὐτοῦ ἀντιλήψεις, ἐὰν οὕτω πως ἐν τῇ διοικήσει ἐπηρεάζεται καὶ ταπεινοῦται καὶ ἐκπίπτει, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἀξιότιμε κ. ὑπουργὲ τῆς Παιδείας, νὰ παραμείνῃ κατὰ πλειοψηφίαν τὸ ἴδιον Συμβούλιον πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς πασχούσης παιδείας. Ἀφήνετε τὴν ἑστίαν τοῦ κακοῦ ἀφήνετε τὸ μόλυσμα κατὰ πλειονοψηφίαν, διότι γνωρίζετε κατὰ ποῖον τρόπον διαρρυθμίζεται ἡ πλειοψηφία τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Παραμένουν οἱ πέντε, ἐκ τῶν πέντε, ἐκλέγονται δύο, καὶ τοιουτοτρόπως παραμένει ἡ πλειονοψηφία ὅπως ὑπῆρχε. Καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἡ πλειοψηφία τοῦ οὕτω πως καταρτιζομένου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, ἀφήνετε πλέον ἐν γνώσει τὴν ἑστίαν τοῦ κακοῦ ἐν τῷ νοσοῦντι σώματι καὶ συνεπῶς δὲν θεραπεύετε, ἀλλ’ ἐπεκτείνετε τὴν νόσον καὶ τὴν καλλιεργεῖτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ὑμᾶς νὰ λέγητε ὅτι θὰ θεραπεύσητε τὸ κακόν. Ἀλλὰ λέγετε: κύριοι, συμβιβασμὸν κάμνομεν. Ἐπὶ τῶν συμβιβασμῶν ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω Αὐτὴ δὲν εἶναι ὑπόθεσις πλέον τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ὑπόθεσις οἰκογενειακὴ ὑμῶν. Ὅταν δὲ τοιούτους πράττετε συμβιβασμοὺς διὰ νὰ ἐξέλθουν δύο ἐκ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ νὰ εἰσέλθουν ἄλλοι δύο, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ σᾶς παρακολουθήσω εἰς τοιοῦτον μαγείρευμα τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Καὶ ἐλέχθη ὅτι ἐπῆλθεν ἀντίδρασις κατὰ τοιούτων σωστικῶν νομοσχεδίων ἡμῶν. Ἀντίδρασις ἐπῆλθεν ἢ σφοδρὸς ἔλεγχος κατ’ αὐτῶν; Ἐὰν καὶ ἐφόσον πιστεύετε ὅτι ἡ γλῶσσα ἡ δημοτική, ἐπιτρεπομένη, εἶναι ἐπικίνδυνος καὶ ἐπιζημία εἰς τὸ κράτος, βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα καὶ μέχρι τῆς ἕκτης τάξεως τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ δεχθῆτε ὡς ἐπικουρικὴν τὴν διδασκαλίαν τῆς καθαρευούσης, ἐκτὸς ἐὰν ἔχετε ἄλλην ἀντίληψιν ὡς πρὸς τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶσθε συνεπεῖς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐνδεχόμενον νὰ εἶσθε καὶ σεῖς θιασώτης τῆς Δημοτικῆς. Δὲν ἠξεύρω τὰς ἀντιλήψεις σας. Πάντως, ὅταν ἀναγινώσκονται κύρια ἄρθρα τῆς ἐφημερίδος σας, σᾶς βλέπω ὀρθῶς γράφονται. Ἔχω ὅμως ὑπ’ ὄψει ἓν ἔργον σας, «Δειλινὲς κουβέντες», τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύσατε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως δὲν ἀπέχετε πολὺ τῆς δημοτικῆς εἴς τινα σημεῖα κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν. Ἐὰν ἔχετε αὐτὰς τὰς ἀντιλήψεις, τότε βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς εἶσθε ἐν τάξει, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ κατηγορεῖτε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦν τὴν Δημοτικήν, ὅτι ἡ Δημοτικὴ ἐκτρεπομένη ἔν τινι μέτρῳ, βλάπτει τὴν πατρίδα.

§357Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, ἀναφέρεσθε εἰς ἓν νεανικόν μου παράπτωμα.

§358Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἄλλο ζήτημα ἐὰν εἶναι παράπτωμα.

§359Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἄλλως θὰ ἐδραττόμην τῆς εὐκαιρίας νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, διότι θὰ ἐφαιδρύνετε ὅλην τὴν ἀνιαρὰν συζήτησιν. Ἴσως καὶ ἐγὼ εἰς τὰ νεανικά μου χρόνια νὰ ἔγραψα τοιαύτην γλῶσσαν, καὶ ἔφθασα σήμερον ἐκ μιᾶς ἀντιδράσεως νὰ φρονῶ τὰ ἀντίθετα ὡς πρὸς τὰς ὑπερβολάς...

§360Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μὲ εἴδατε πῶς ἔσπευσα νὰ σᾶς εἴπω, ἀφήσατε τὸ ζήτημα. Ἐὰν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσω, τότε θὰ πῇ ὅτι δὲν μετανοεῖτε διὰ τὸ νεανικόν σας ἁμάρτημα. Ἐὰν τὸ ἀποκηρύσσετε ὡς νεανικὸν ἁμάρτημα, δὲν τὸ συζητῶ.

§361Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι τῆς παιδικῆς ἡλικίας. Ἐφόσον ὅμως κάμνετε χρῆσιν αὐτοῦ.....

§362Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Βλέπετε ὅτι δὲν τὸ ἀνέγνωσα καὶ οὔτε κάμνω χρῆσιν αὐτοῦ. Τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο· ἐὰν πιστεύετε εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐξήγησιν τὴν ὁποίαν δίδετε, ἀναμφισβητήτως φαίνεται ὅτι δὲν πιστεύετε εἰς τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, ἀλλὰ εἰς τὴν καθαρεύουσαν.

§363ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διαβάσατέ το.

§364Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ ἀναγνώσω ἓν νεανικὸν παράπτωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἄλλωστε ἡ ὥρα εἶναι πρωϊνή. Ἐγὼ ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω· ἐὰν πιστεύετε εἰς τὴν δημοτικὴν ἢ εἰς τὴν καθαρεύουσαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει λέγω τοῦτο, διὰ νὰ καταλήξωμεν, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ὑπῆρξεν μία ἀντιπολίτευσις κατὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, πιστεύσατε ὅτι δὲν εἶναι ἀντιπολίτευσις καθ’ ὑμῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀντιπολίτευσις κατὰ τῶν συμμαχικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας μοιραίως ἀντιπολιτεύεσθε. Δὲν ἀντιπολιτευόμεθα ἡμεῖς. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ μᾶς κακίσῃ καὶ ἐπὶ κωλυσιεργίᾳ. Δὲν γνωρίζω πῶς ἐσκέφθη ἡ Βουλή. Ἔχει καταναλώσει ἓξ συνεδριάσεις καὶ ἔχει ἀκούσει τὸ ἐν διχοστασίᾳ κυβερνητικὸν στρατόπεδον, ἀφοῦ εἶχε τὴν ἐπιμονὴν νὰ ἀκούσῃ κατηγορίαν κατὰ τοῦ ὑπουργοῦ ὡς εἰσηγητοῦ τῶν νομοσχεδίων, ἀφοῦ εἶχε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσῃ τοῦ κ. Καλκάνη, ἀγορεύσαντος ἐπὶ τετράωρον, καὶ ἀφοῦ εἴχομεν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούσωμεν τόσους ρήτορας ἐν διχοστασίᾳ εὑρισκομένους ἐκ τοῦ στρατοπέδου ὑμῶν. Μόλις ὅμως ἀπεφασίσαμεν νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ καταναλωθῇ ἡ συζήτησις ἐν μιᾷ νυκτί, πρὸς συζήτησιν αὐτῶν καὶ σοβαρῶν νομοσχεδίων ἀμέσως ἐσπεύσατε εἰς τὸν ἔλεγχον ἡμῶν καὶ δὲν ἐδιστάσατε νὰ ἐπιρρίψητε μίαν μομφήν, ὅτι ἀντιπολιτευόμεθα. Δὲν ἠξεύρω ποῖον ἀντιπολιτευόμεθα. Ἐγὼ ἀντιπολιτεύομαι τὸ νομοσχέδιόν σας, διότι καθιεροῖ μέχρι τῆς ἕκτης τάξεως τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου τὴν δημοτικήν. Συγχωρήσατέ με, ἀφοῦ εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν ἐκείνην νὰ μὴ ἀποβάλω τὰς ἀντιλήψεις μου καὶ τὰς ἀρχάς μου. Ἐὰν εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ κάμητε συγκερασμὸν τῶν ἰδεῶν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶμαι ὑπεύθυνος, οὔτε ἐπιθυμῶ νὰ πιάσω αὐτό. Ἔχει τόσον πιάσει ὥστε δὲν πρέπει οὔτε λέξις νὰ λεχθῇ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι δὲν πιάνει. Ἔπιασε τόσο βαθειά, ὥστε παρέλκει νὰ λεχθῇ ὅτι ἡ ἀντίδρασις κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία προκαλεῖ τὸν ἔλεγχον τῶν νομοσχεδίων ὑμῶν. Εἶναι πεποιθήσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποβάλωμεν. Μὴ ζητεῖτε νὰ θυσιάσωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο.

§365Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Τὴν ἐπιείκειάν σας.

§366Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὴν εἴχετε ἐπὶ Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ συμμαχηταί, ἡμεῖς μὲ σᾶς, δὲν εἴμεθα ποτέ. Σᾶς ἐκτιμῶ καὶ σᾶς ὑπολήπτομαι, ἀλλὰ διὰ τοὺς κυρίους ἐπικρίνω τὸ νομοσχέδιον. Τὰς ἰδέας δὲν τὰς ἐπικρίνω. Σᾶς ὑπολήπτομαι καὶ σᾶς ἐκτιμῶ, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ παρακολουθῶ τὰς σκέψεις αὐτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον τόσον πονηρῶς διεσκευάσθη.

§367Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Ἔχετε παιδιά;

§368Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μάλιστα, καὶ ὁμιλοῦν εἰς τὴν καθαρεύουσαν, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ διαβάσωσιν αὐτὰ τὰ ἀποβράσματα τῶν μαλλιαρῶν, διότι ἐὰν θὰ διδάσκωνται τὴν δημοτικήν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ εἶχον παιδιά, διότι ἐννοῶ τὰ παιδιά μου νὰ ἐκπαιδεύωνται μὲ τὰς παλαιὰς ἀντιλήψεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ἐπεθύμουν νὰ συστήσω, ἐὰν εἶναι ἐπιτετραμμένον, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν τοιούτων νομοσχεδίων. Λοιπὸν κάμνω μίαν σύστασιν, καταλήγων. Ὀρθὸν θὰ ἦτο, ἐπειδὴ πείθομαι, ὅτι ἐξ ἁγνῶν ἰδεῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤχθη εἰς τὴν σύνταξιν τῶν τοιούτων νομοσχεδίων, ἀλλὰ ὑπὸ περιστάσεις ἴσως μὴ εὐχαρίστους, καλὸν εἶναι νὰ ἐμμένῃ εἰς τὰς ἰδέας του καὶ εἰς τὰς ἀρχάς του, ὡς καὶ εἰς τὰς ἀντιλήψεις του, ἡμεῖς δὲ νὰ ἐμμένωμεν εἰς τὰς ἰδέας, ἀρχὰς καὶ ἀντιλήψεις μας, μέχρις οὗ ἐπικρατήσωσιν αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἰδέαι ἀσφαλῶς ὑγιεῖς.

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.