1927.08.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 90

Τετάρτη 24 Αὐγούστου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρᾳ 7 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἀναφέρεται ὅτι ὁ κ. Τροχάνης ἐψήφισε «Ναί», ἐνῷ δὲν ἦτο παρών, ὡς καὶ ὁ κ. Μπούσιος. Ἐπίσης ἄλλοι παρόντες φέρονται ὡς ψηφίσαντες.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ λάθος ἐπίσης ἐσημειώθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου». Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη μὲν τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τυπικοῦ νομοσχεδίου θὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐντὸς τῆς ἡμέρας. Θὰ διορθωθῇ εἰς τὰ πρακτικά. (Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ κ. Ν. Τερζόγλου, περιοδεύων Παγκοινοτικῆς Ἑνώσεως, τηλεγραφεῖ ὅπως ἀποσταλῶσι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης αἱ ὁμολογίαι τῶν ἀνταλλαξίμων εἰς Αἰκατερίνην καὶ Ἐλασσῶνα. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μπότσαρης καὶ Α. Λούλης ὑποβάλλουν αἴτησιν τῶν κοινοτήτων τῆς περιφερείας Πέντε Πηγαδίων Ἠπείρου «περὶ ἱδρύσεως ἐν Τερόβῳ Ἑλληνικοῦ σχολείου». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Ζούκας ὑποβάλλει αἴτησιν ἀποστράτων ὁπλιτῶν Στρατοῦ καὶ Χωροφυλακῆς, αἰτούντων τὴν μεταφορὰν αὐτῶν ἐκ τῆς πολιτικῆς συντάξεως εἰς τὴν στρατιωτικὴν καὶ τὴν ἀπολαυὴν τῶν εὐεργετημάτων τοῦ μετοχικοῦ ταμείου. — Ὁμοίως ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς ὑποβάλλει αἴτησιν τῶν πυροπαθῶν κατοίκων Νεοχωρίου, αἰτούντων τὴν χορήγησιν χρηματικοῦ βοηθήματος καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μπότσαρης καὶ Α. Λούλης ὑποβάλουν ὑπόμνημα καὶ τηλεγραφήματα τῶν Μουσουλμάνων μὴ ἀνταλλαξίμων τῆς περιφερείας Παραμυθίας, αἰτούντων τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν ἀπὸ πάσης στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως καὶ τὴν ἄρσιν τοῦ τελευταίου Ν. Διατάγματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ προέδρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Συλλόγου Μουτσακίου καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἐνεργηθῇ συντόμως δημοπρασία καταστρώματος γεφύρας Καραϊσκάκη. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος καταθέτει αἴτησιν τῶν σεισμοπαθῶν τῆς κοινότητος Δολῶν, παρακαλούντων τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς αὐτούς. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν κτηματιῶν Θεσσαλονίκης τῆς μὴ καείσης ζώνης παρακαλεῖ τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐπανέλθῃ διὰ τὴν Θεσσαλονίκην τὸ δεκαπλάσιον ἐφ’ ὅλων τῶν καταστημάτων καὶ συντομευθῇ ὁ χρόνος τῆς ἄρσεως τοῦ Ἐνοικιοστασίου, λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν κενῶν καταστημάτων καὶ κατοικιῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Σταυρίδης διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ διοικητοῦ τοῦ Τμήματος Ἀσφαλείας, ἀπαγορεύσαντος καὶ διαλύσαντος βίᾳ συγκέντρωσιν ἐν κλειστῷ χώρῳ ἐκλογέων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει τηλεγράφημα τῶν κατοίκων Καπίστης αἰτούντων τὴν ἐπίσπευσιν ἐνάρξεως ἔργου ἀποξηράνσεως λίμνης Ξυνιάδος. — Ὁ ἐμπορικὸς κόσμος Λευκάδος, Καλαμῶν καὶ Ἰθάκης διαμαρτύρεται τηλεγραφικῶς διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τῶν πιτυρούχων ἀλεύρων, αἰτεῖ δὲ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ εἰσαγωγὴ ἀλεύρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Ὁ Π. Ἰγγλέσης, ἱδρυτὴς καὶ ἰδιοκτήτης τοῦ «Ὁδηγοῦ τῆς Ἑλλάδος», παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως χορηγήσῃ εἰς αὐτὸν διαφόρους ἀτελείας πρὸς περάτωσιν τοῦ ἔργου του. — Οἱ κρατούμενοι τῶν φυλακῶν Καλαμίου Κρήτης παρακαλοῦν τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν ὅπως λυπηθῇ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, χαρίζουσα τὸ ὑπόλοιπον τῆς ποινῆς των. — Τὰ Διοικητικὰ Συμβούλια ἁπάντων τῶν ἐργατικῶν καὶ ἐπαγγελματικῶν Σωματείων Ἀθηνῶν ὑποβάλλουν ψήφισμα πρὸς τὴν Βουλὴν «περὶ ἀναστολῆς καὶ τροποποιήσεως τοῦ Ἐνοικιοστασίου Ἀγγελοπούλου». — Ὁ ἐπαγγελματικὸς καὶ ἐργατοϋπαλληλικὸς κόσμος Κοζάνης ζητεῖ τὴν ἄμεσον ἀναστολὴν δημοσιευθέντος Διατάγματος Ἐνοικιοστασίου. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ξάνθης διαμαρτύρεται διὰ τὴν τρομοκρατίαν τῶν τοπικῶν Δερβεναγάδων. — Ὁ Σύνδεσμος σιδηροδρομικῶν Μακεδονίας ζητεῖ ταχεῖαν ψήφισιν κατατεθέντων ἐργατικῶν νομοσχεδίων. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Γιανιτσῶν κλπ. παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς λίμνης Γιαννιτσῶν. — Ὁ Γ. Ροῦσος αἰτεῖ νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος τῆς συντάξεως ὡς παθὼν ἐν στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει τηλεγράφημα ἐνοικιαστῶν Καρδίτσης, αἰτούντων ἀναστολὴν καὶ τροποποίησιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας καταθέτει τηλεγράφημα ἐνοικιαστῶν Πύργου, διαμαρτυρομένων δι’ ἐπέκτασιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου εἰς τὴν ἐπαρχίαν των. — Ὁμοίως ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου ἀρτοποιῶν Λεχαινῶν καὶ Γαστούνης παραπονουμένων διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τῶν πιτυρούχων ἀλεύρων καὶ παρακαλούντων τὴν Κυβέρνησιν νὰ μειώσῃ τὸν δασμὸν τῶν ἀλεύρων τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Κατσάνος καταθέτει τηλεγραφήματα τῶν προέδρων τῶν ἐπαγγελματικῶν Σωματείων Ἀγρινίου, παρακαλούντων νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ διπλοῦ τύπου ἀλεύρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἄρτου». — Ἡ Ἕνωσις κατωτέρου προσωπικοῦ δημοσίων ὑπηρεσιῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ βελτιώσεως τοῦ μισθοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς». — Οἱ βουλευταὶ Λαρίσσης κ. κ. Β. Ζησιάδης καὶ Δ. Καζᾶκος καταθέτουσι τηλεγράφημα τοῦ Σωματείου ἐπαγγελματιῶν Λαρίσσης, ζητοῦντος τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Ἐνοικιοστασίου καὶ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ὑποβληθέντος ὑπομνήματος. — Παρόμοια τηλεγραφήματα ἀποστέλλουσι καὶ οἱ πρόεδροι τῶν κοινοτήτων Πύργου καὶ Κοζάνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας καταθέτει τηλεγραφήματα διαφόρων Σωματείων ταῦ Ἀγρινίου, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τῶν πιτυρούχων ἀλεύρων, αἰτούντων ἐλευθέραν εἰσαγωγὴν ἀλεύρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Ταλιαδοῦρος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου». — Ἡ ἐπὶ τῆς Προνοίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεων πιστώσεων τοῦ Θεραπευτηρίου «Σωτηρία» ὡς καὶ τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως 1927– 1928 ἀναγραφομένης τοιαύτης». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ἑλληνοσερβικῶν συμβάσεων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Χαβίνης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ στεγάσεως δαπάναις τοῦ Κράτους τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ τῆς 1ης Ἰουλίου παθόντων κατοίκων Λακωνίας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Ἰωαννίδης, Α. Θεολογίτης, Δ. Πετρακάκος κλπ. ὑποβάλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν.... κλπ.» — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της «περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς δίωξιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Γ. Παπανικολάου καὶ Δαΐδ Σολάν. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Θ. Τουρκοβασίλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παραχωρήσεως ἐπὶ ἀνταλλάγματι εἰς τὸν δῆμον Τριπόλεως τοῦ ἐν Τριπόλει ἀκινήτου χρησιμοποιουμένου νῦν ὡς κατάστημα τῶν ἐκεῖ ἐπανορθωτικῶν φυλακῶν». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Μπουρμπούλης καὶ Β. Ἀλεξᾶτος ὑποβάλουσι πρότασιν νόμου «περὶ προστασίας τῆς ἐν τῷ νομῷ Κεφαλληνίας παραγομένης Κορινθιακῆς σταφίδος». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Μεταξᾶς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως διὰ Διαταγμάτων διαφόρων Κανονισμῶν τοῦ προσωπικοῦ Σιδηροδρομικῶν, Τροχιοδρομικῶν, Φωταερίου καὶ Ἠλεκτρισμοῦ ἐπιχειρήσεων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Ταλιαδοῦρος, Φ. Χριστοδῆμος καὶ Δ. Ἔξαρχος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν.... κλπ.» — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Θ. Νικολούδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως.... κλπ.» — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Σ. Ταλιαδοῦρος, Π. Ἀλεξανδρῆς καὶ Ε. Ζούκας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 64 καὶ 93 τοῦ Συντάγματος ἀδικημάτων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ν. Βελέντζας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ Ν. Διαταγμάτων ἐπὶ ζητημάτων ἐπειγούσης φύσεως». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Σακαλῆς καὶ Γ. Κακουλίδης ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων». — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ὁδῶν». — Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συγκροτήσεως τοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Ὁ βουλευτὴς κ. Β. Μεϊμαράκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων ἐπὶ ζητημάτων ἐπειγούσης φύσεως». — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Χασιώτης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς προσωρινοῦ φόρου ἐπὶ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς». — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Τσιόκος ὑποβάλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως πρὸς νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Κυβερνήσεως. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3364». — Ὁ βουλευτὴς κ. Ι. Νικολίτσας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ὁδῶν τοῦ Κράτους». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Χ. Στεργιόπουλος, Σ. Ταλιαδοῦρος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς πρὸς ἔκδοσιν Ν. Διαταγμάτων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Οἰκονομίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συντηρήσεως ὁδῶν κλπ.» Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Πετρακάκος.

§6Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν τοῦ Σώματος δεινὴ θεομηνία ἔπληξεν ὡρισμένας περιφερείας τῆς Ἐπικρατείας. Ἡ θεομηνία ὑπῆρξε δριμυτέρα εἰς τὴν Λακωνίαν καὶ ὀλιγώτερον εἰς τὸν νομόν Πρεβέζης. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠθέλησε νὰ δείξῃ ὅλην τὴν ζωτικότητα, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις. Ἐγνωρίζομεν ὅτι, ὅταν ἄλλοτε σεισμοὶ ἔπληξαν ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἐστέλλοντο πολεμικὰ μὲ σκηνὰς καὶ μὲ παντοῖα ἐφόδια. Ἀλλὰ σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἐδέησε νὰ στείλῃ 100 χιλιάδας δραχμὰς διὰ νὰ διανεμηθῶσιν αὐταὶ εἰς χιλίους σεισμοπαθεῖς. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὴν πρότασιν ὅπως τὸ Κράτος προβῇ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἀπαιτοῦν αἱ οἰκίαι αἱ καταστραφεῖσαι καὶ αἱ βλαβεῖσαι ὑπὸ τοῦ σεισμοῦ. Εἶναι περιττόν, νομίζω, νὰ ἀναφέρω πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ὑπὲρ πάντα ἄλλον γνωρίζει τὸν τόπον τοῦτον, ὅτι ἡ περιφέρεια ἡ ὁποία ὑπέστη τὸν σεισμὸν εἶναι περιφέρεια, ἥτις ἐπὶ 15 αἰῶνας ὑπῆρξεν ὁ ἀδάμαστος φρουρὸς τῶν Ἑλληνικῶν ἐλευθεριῶν. Γνωρίζομεν ὅλοι ποία ἡ ἱστορία τῆς Μάνης καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι κατὰ μείζονα λόγον θέλετε παράσχει τὴν συνδρομὴν ὑμῶν ὅπως ἡ Μάνη ἀναζωογονηθῇ. Κατὰ μείζονα λόγον θέλομεν σεβασθῆ τὰ δικαιώματα τῶν κατοίκων τῆς περιφερείας ἐκείνης, ἥτις ἐπὶ 15 αἰῶνας ἠμύνετο ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ἵνα ἐπιταχύνῃ τὰς ἐνδεικνυομένας διατυπώσεις, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ψήφισις τῆς ἀναγκαιούσης πιστώσεως, τὴν ὁποίαν ἂς κρίνῃ ἡ Κυβέρνησις πῶς πρέπει νὰ διαθέσῃ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πλέον καὶ ἀπεκδέχομαι σωστικὰ μέτρα ὑπὲρ περιφερείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὰ ἱστορικώτερα σημεῖα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος.

§7Ν. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΟΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν κάμνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα παράσχῃ τὰς ἀπαιτουμένας βοηθείας πρὸς τοῦτο καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀπαλλάξῃ οὐχὶ μόνον τοὺς σεισμοπαθεῖς, ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸν πληθυσμὸν τῆς Λακωνίας τῶν φόρων καταστραφέντος ἐκ τοῦ δάκου, τῆς ἀκρίδος καὶ τῆς χαλάζης.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§9Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχω νὰ κάμω μίαν ἰδιαιτέραν σύστασιν σχετικῶς πρὸς τὸ ἀτύχημα τῆς Λακωνίας, καθόσον εἶχον καὶ ἄλλας περιγραφὰς περὶ τῶν συμβαινόντων ἐκεῖ, ὥστε χρήζει μιᾶς ἀμέσου προστασίας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Τώρα ποῖα εἰδικὰ μέτρα δύναται νὰ λάβῃ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ κρίνῃ μόνη της.

§10Λ. ΤΣΙΟΚΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετρακάκου, ἤθελον νὰ παρακαλέσω εἰς τὴν πρότασιν «περὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως» νὰ προστεθῇ ὅτι δύναται νὰ γίνεται ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις, διότι ἄλλως δὲν θὰ ψηφισθῇ.

§11Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἤθελον νὰ παράσχω πληροφορίας τινὰς ἐν σχέσει πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ὅταν συνέβησαν οἱ σεισμοί, ὁ κ. συνάδελφος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν μου καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν λῆψιν μέτρων ὑπὲρ τῶν σεισμοπαθῶν. Δυστυχῶς εἰς τὸν τελευταῖον προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας δὲν ἀναγράφεται εἰδικὴ πίστωσις. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ περισυνοῦ ἔτους ἀνεγράφετο πίστωσις 100,000 δραχμῶν. Εἰς τὸν ἐφετεινὸν προϋπολογισμὸν δὲν περιελήφθη τοιαύτη καὶ διὰ τοῦτο διεθέσαμεν μόνον τὴν περισυνήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν πέραν τούτων δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἕτερόν τι καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικον τὸ παράπονον τὸ ὁποῖον ἐξέφερεν ὁ κ. συνάδελφος.

§12Ν. ΚΟΥΜΑΝΤΑΡΟΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἢ καὶ τὴν Βουλὴν ὅπως κάμῃ ἰδιαίτερον κονδύλιον διὰ νόμου ὅπως βοηθήσῃ τοὺς σεισμοπαθεῖς πολίτας.

§13Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἔχω δύο τηλεγραφήματα τῶν ἐπαγγελματικῶν Σωματείων τῆς πόλεως Ἀγρινίου, ἀπευθυνόμενα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῶν ὁποίων ζητοῦσι καὶ παρακαλοῦσιν ἵνα τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀλεύρων» ἀποσυρθῇ ἢ νὰ καταψισθῇ, περαιτέρω δὲ νὰ διευκολυνθῇ ἡ εἰσαγωγὴ ἀλεύρων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ νὰ βελτιωθῇ ἡ ποιότης τοῦ ἄρτου, διότι δὲν ἐπιτρέπεται οἱ ἄνθρωποι νὰ τρώγουν πίτυρα χάριν αὐτῶν τῶν ἀλευροβιομηχάνων.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ ὅλην τὴν Ἑλλάδα διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§15Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὑπάρχουν τηλεγραφήματα ἐξ ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις. Ὁ κ. Σ. Χασιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§17Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως γεωργικῶν σχολῶν», τὸ ὁποῖον δὲν ἀπαιτεῖ ἀπολύτως καμμίαν δαπάνην ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἐν περιπτώσει δὲ καὶ δὲν ψηφισθῇ αὐτὰς τὰς ἡμέρας, θὰ χάσωμεν ἕνα χρόνον καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τίποτε νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς γεωργοὺς ὅτι ἐκάμαμεν τέλος πάντων κάτι τι δι’ αὐτούς.

§18Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Εἰς τὸ σχέδιον ἀποφάσεως «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς κλπ.» περιλαμβάνεται καὶ ἡ γεωργικὴ καὶ ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐκπαίδευσις.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τῆς 13ῃ Ὀκτωβρίου 1926 συμβάσεως περὶ ἰθαγενείας».

§20ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ὑπογραφείσης ἐν Τυρράνοις τῇ 25ῃ Ἰουνίου 1926 συμβάσεως περὶ ἐκδόσεως ἐγκληματιῶν».

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§24Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ἔχω καταθέσει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προβλέπεται ἡ σύστασις τοῦ παγίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 62 καὶ 90 τοῦ Συντάγματος ἀδικημάτων». Ἀντιλαμβάνεται ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος, πόσον εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ὑπάρχουσιν ὑπὸ κατηγορίαν Ὑπουργοί, διατελοῦντες εἰσέτι ἐν προφυλακίσει καὶ θὰ ἔπρεπεν εἰ δυνατὸν κατὰ τὸ βραχὺ τοῦτο διάστημα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις. Ἀλλὰ διὰ νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν διὰ νὰ ψηφισθῇ τὴν Παρασκευὴν εἰς δευτέραν, ὥστε τὸ Σάββατον νὰ δυνάμεθα νὰ συστήσωμεν τὴν ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ συλλέξῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, ὥστε νὰ δύναται ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῆς κατηγορίας.

§25Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅπως εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔχομεν ἀπείρους ἀντιρρήσεις ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδικάσεως τῶν κατὰ τὰ ἄρθρα 62 καὶ 90 τοῦ Συντάγματος ἀδικημάτων».

§27ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§29Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι θεωρῶ λυπηρὸν τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ συμφωνήσουν οἱ ἐν τῇ Οἰκουμενικῇ Κυβερνήσει συνεργασθέντες ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ὥστε νὰ κατορθωθῇ νὰ ἀρθῇ εἰς πέρας τὸ βαρὺ ἔργον ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν ἀνασυγκρότησιν τῆς Χώρας. Τοῦτο εἶναι κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον λυπηρόν, διότι οἰκονομικὰ ζητήματα τοιαύτης ἐκτάσεως εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσουν ἀντιδράσεις, αἵτινες δυνατὸν νὰ φέρουν εἰς κίνδυνον καὶ τὴν ἐπιβολὴν τῶν ὀρθοτέρων οἰκονομικῶν μέτρων. Ἔθεσα ὡς ὅρον εἰς ἐμαυτὸν καὶ ὅταν εὑρισκόμην ἐν τῇ Συμπολιτεύσει καὶ ἤδη ὅτε εὑρίσκομαι ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὡς καὶ πάντοτε, νὰ ἐξετάζω ἀντικειμενικῶς τὰ ζητήματα. Δι’ αὐτὸ πρέπει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δηλώσω ὅτι θεωρῶ ἐκτάκτως ἀναγκαίαν τὴν ἠθικὴν ἀρωγὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν ἐπιδιωκομένην οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τῆς Χώρας, παρ’ ὅλα ὅσα ἐλέχθησαν. Ὑπὸ τὸν ὅρον βεβαίως ὅτι αἱ ἐπιβληθησόμεναι ἠθικαὶ καὶ ὑλικαὶ ὑποχρεώσεις ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν δὲν θὰ εἶναι τόσον βαρεῖαι, ὥστε ἀντὶ ὀφέλους ζημίαν νὰ ἐπιφέρωσιν. Αἱ κυβερνητικαὶ δηλώσεις ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὑπῆρξαν ἐκτάκτως φειδωλαί. Δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ παράσχω τὴν ψῆφόν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον θὰ ἐπρόκειτο περὶ ἀναλήψεως μόνον ἠθικῶν ὑποχρεώσεων. Διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν θὰ ἀνελάμβανε ποτὲ ὑποχρεώσεις, αἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ θίξουν τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τῆς Χώρας. Αἱ προθέσεις ὅμως τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος ἐξεδηλώθησαν σαφέστερον διὰ τῆς ζητουμένης παρὰ τῆς Βουλῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Ἂς ἐξετάσωμεν τί περιλαμβάνει ἡ ζητουμένη ἐξουσιοδότησις. Ὁ πρῶτος ὅρος ἀφορᾷ τὴν λῆψιν μέτρων ἐλαττώσεως δαπανῶν, δι’ ἣν δὲν θὰ εἶχέ τις ἀντίρρησιν νὰ παράσχῃ τὴν αἰτουμένην ἐξουσιοδότησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ δεύτερον ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ γενικὴν ἐξουσιοδότησιν, ἵνα συνάψῃ δάνειον 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ πρὸς μερικὴν ἀπόσβεσιν τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου καὶ ἐνίσχυσιν διὰ τοῦ κεφαλαίου τούτου τῶν καλυμμάτων τῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ συναφθῇ τὸ δάνειον τοῦτο, δὲν μᾶς ἀνακοινοῦται. Τὰ ἑπόμενα ἄρθρα τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ζητουμένης ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀφορῶσι τὴν σύναψιν ἀλλεπαλλήλων συμβάσεων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ὧν ζητεῖται ὁ σχηματισμὸς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ Τραπέζης Ἀγροτικῆς Πίστεως. Συνεστήσαμεν τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Ἤδη ὑποδείξει τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀποσχιζομένου τοῦ ἐκδοτικοῦ τμήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπιζητεῖται ἡ δημιουργία Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Τῇ ὑποδείξει τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ἀποσπωμένου τοῦ γεωργικοῦ τμήματος, ἐπιζητεῖται ὁ σχηματισμὸς Τραπέζης Ἀγροτικῆς Πίστεως. Αὔριον τῇ αἰτήσει ἴσως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἢ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, θὰ μᾶς ζητηθῇ ἡ δημιουργία Συμβατικῆς Τραπέζης. Αἱ τραπεζιτικαί μας ἐργασίαι εὑρίσκονται ἆρά γε εἰς τοιαύτην ἀνάπτυξιν, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν ἑκάστη θυρὶς τοῦ πρώτου μας πιστωτικοῦ ἱδρύματος νὰ μεταβληθῇ εἰς εἰδικὴν Τράπεζαν; Ζητεῖται κατόπιν νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως «περὶ τροποποιήσεως τῶν κειμένων διατάξεων περὶ κινήσεως ἐν γένει τῶν κεφαλαίων τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῶν εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν αὐτοῦ». Ζητεῖ δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ ἀνατρέψῃ ὁλόκληρον τὸ λογιστικὸν σύστημα τοῦ Κράτους. Καὶ κατωτέρω ἐπανέρχεται πάλιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἡ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος θὰ ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τηρῇ κάλυμμα χρυσῆς βάσεως, οὐχὶ ἔλασσον τῶν 40% τοῦ ποσοῦ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων αὐτῆς καὶ τῶν ὑποχρεώσεων ὄψεως. Αἱ ἀξίαι ἐξ ὧν δύναται νὰ ἀπαρτίζεται τὸ κάλυμμα τοῦτο, ὁρισθήσονται ἐν τῷ Καταστατικῷ τῆς Τραπέζης. Δὲν δύναται νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν στηρίζεται ἐπί τινος ἐπιστημονικῆς βάσεως. Κατωτέρω ὅμως ἀναφέρεται ὅτι ἐν τῷ Καταστατικῷ θέλουσιν ὁρισθῆ ἐπίσης οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἐπιτρέπεται παρέκκλισις ἀπὸ τὰς διατάξεις τῆς προηγουμένης παραγράφου καὶ αἱ κυρώσεις αὐτῆς. Δηλαδὴ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ καθορίσῃ τὰ καλύμματα εἰς 10%, εἰς 20%, εἰς 30% ἢ καὶ εἰς 100%, ἤτοι ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον. Κατὰ συνέπειαν οὐδεμίαν σημασίαν ἔχουσι τὰ ἐν τῇ προηγουμένῃ παραγράφῳ καθοριζόμενα. Ἐκτὸς τούτων, ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ ἐξουσιοδότησιν ὅπως διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς καθορίσῃ τὴν τιμὴν εἰς ἣν πρόκειται νὰ σταθεροποιήσῃ τὸ νόμισμα. Ἐπὶ λέξει ἡ ζητουμένη ἐξουσιοδότησις ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς. Ἡ τιμὴ σταθεροποιήσεως ὁρισθήσεται διὰ Διατάγματος ἐφάπαξ ἐκδιδομένου, προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κέκτηται μαντικὴν δύναμιν, ὥστε νὰ γνωρίζῃ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος. Τέλος δι’ ἑτέρας παραγράφου ζητεῖται νὰ παράσχωμεν τὴν ἐξουσιοδότησιν ἵνα πᾶσα Τράπεζα ἐκτελοῦσα ἐργασίας ἐν Ἑλλάδι ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποστέλλῃ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μηνιαίαν κατάστασιν, περιλαμβάνουσαν ἐν συνόλῳ τὰ στοιχεῖα, ἅτινα ὁρισθήσονται διὰ Διατάγματος. Ὁμολογῶ ὅτι, ἂν ἤμην διευθυντὴς Τραπέζης καὶ ἐπληροφορούμην ὅτι τοιαύτη ἐδόθη ἐξουσιοδότησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ διέλυα τὴν Τράπεζαν καὶ θὰ ἔφευγα δρομαίως εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ τὴν παροχὴν πληροφοριῶν ἐπὶ τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ οὐδένα κίνδυνον διατρέχουν αἱ Τράπεζαι. Τὸ νομοσχέδιον θὰ μελετηθῇ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν πρόκειται νὰ παραβιάσωμεν τὴν μυστικότητα τῶν τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν.

§31Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τότε ἔχει καλῶς.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν βλέπω λοιπὸν διὰ τίνα λόγον νὰ ἐπιμένετε ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου.

§33Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὅπως διετύπωσεν ἤδη ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς τὴν διάταξιν ὄχι μόνον εἶναι ἀβλαβής, ἀλλὰ καὶ χρήσιμος. Διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένῃ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς κινήσεως τῶν κεφαλαίων ἐν τῷ Τόπῳ. Ἀνεξαρτήτως ὅλων τῶν ἐπιδιωκομένων παρὰ τῆς Κυβερνήσεως σκοπῶν, διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἐπιζητεῖται κατ’ οὐσίαν ἡ κατάργησις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις ζητεῖται συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 77 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καθ’ ὑπέρβασιν αὐτοῦ. Διότι, ἂν συντάσσοντες τὸ Σύνταγμα εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν μας νὰ παράσχωμεν τοιαῦτα δικαιώματα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, θὰ ἐπερίττευε νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τοῦ καταρτισμοῦ Βουλῆς, Γερουσίας καὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας. Ποῖα μέτρα ἀπὸ τὰ ληφθησόμενα δυνάμει τῆς ἐπιζητουμένης ἐξουσιοδοτήσεως θὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μεταβάλῃ ἂν τὰ νομίσῃ καλῶς ληφθέντα; Θὰ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀκυρώσῃ τὸ δάνειον; Ὄχι. Θὰ δύναται νὰ ἀκυρώσῃ τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς; Ὄχι.

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ αὐτὰ θὰ γίνουν κατόπιν.

§35Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Αὐτὰ μᾶς ζητεῖτε τώρα.

§36Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Πρόκειται νὰ μεταβῶμεν εἰς Γενεύην διὰ νὰ συζητήσωμεν. Ὄχι διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τελικὰς συμφωνίας. Πρὶν ἐκδοθῇ τὸ δάνειον, πρὶν ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον τῆς σταθεροποιήσεως τοῦ νομίσματος. Θὰ ὑποβληθοῦν τὰ μέτρα αὐτὰ εἰς τὴν Βουλήν. Ἤδη πρόκειται περὶ ἐγκρίσεως κατ’ ἀρχὴν τῶν μέτρων. Ὅτι δηλαδὴ δέχεται ἡ Βουλὴ τὸ δάνειον, ὅτι δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, ὅτι δέχεται τὴν διχοτόμησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§37Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Μὲ ὅσα διετυπώσατε μεταβάλλετε κατ’ οὐσίαν τὴν ἔννοιαν τῆς ζητουμένης ἐξουσιοδοτήσεως. Ἡ αἰτουμένη ὅμως ἐξουσιοδότησις πρὸ τῶν δηλώσεων τούτων ἐπαναλαμβάνω ὅτι κατ’ οὐσίαν καταργεῖ τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ἀπολύτως ἐλευθέρα νὰ διατηρήσῃ ταῦτα ἄθικτα ἢ νὰ τὰ καταργήσῃ.

§38Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κάμνω τὴν ἐπίσημον δήλωσιν ὅτι ἡ ἐξουσιοδότησις αὕτη δὲν θὰ εἶναι ἀπόλυτος. Ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ μέτρα πρὶν λάβουν σάρκα καὶ ὀστᾶ θὰ ἔλθουν εἰς τὴν Βουλήν.

§39Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, τὰ πράγματα μεταβάλλονται.

§40Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχομεν λόγους νὰ προβῶμεν αὐθαιρέτως, οὔτε νὰ λύσωμεν τὰ ζητήματα ἐξ ὑφαρπαγῆς. Θὰ τὰ λύσωμεν ἐν βραδύτητι.

§41Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἤμην βέβαιος ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ ἄλλην ἀπάντησιν. Εὐχαρίστως ἤδη λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν ὅτι ὅλα τὰ μέτρα ταῦτα, προτοῦ ἐφαρμοσθοῦν, θὰ τεθοῦν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς.

§42Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁπωσδήποτε ταῦτα εἶναι Ν. Διατάγματα καὶ εἴτε θέλομεν ἡμεῖς, εἴτε δὲν θέλομεν, θὰ ἔλθουν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Κάμνομεν ὅμως τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ ἔλθουν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐφαρμογῆς των.

§43Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ σᾶς θέτω συγκεκριμένως τὸ ἐρώτημα· ἀπὸ τὰ μέτρα διὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖτε τὴν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Βουλῆς, θὰ ἐφαρμόσητε κανὲν προτοῦ θέσητε τοῦτο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς;

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. Ἐκτὸς λεπτομερειῶν τινῶν ἐπὶ τῶν ὅρων τοῦ δανείου.

§45Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὀρθότατα. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι λεπτομέρειαι τῶν ὅρων τοῦ δανείου προτοῦ λάβωσιν ὁριστικὴν μορφήν, δὲν δύνανται νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα, διότι τοῦτο καταντᾷ πάντοτε εἰς βάρος τοῦ δανειζομένου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι τόσον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὅσον καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος κακῶς ἔπραξαν νὰ ἀφήσουν νὰ ἔλθουν εἰς φῶς κατὰ τὸ παρελθὸν αἱ λεπτομέρειαι τῶν ὅρων τῶν ὑπὸ διαπραγμάτευσιν δανείων.

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡμεῖς τὰ εἴπομεν καθαρά. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐγράφησαν καὶ γράφονται πράγματα εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε. Τί νὰ κάμωμεν;

§47Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ τονισθῇ ὅτι μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ λαμβάνει ἐντελῶς ἀλλοίαν μορφὴν ἡ ζητηθεῖσα νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις. Διότι συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσίν του, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἀναλαμβάνει νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ οὐδὲν τῶν μέτρων τούτων προτοῦ τὰ θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς δίδω αὐτὴν τὴν ἐπιτυχίαν, ἂν θέλητε, καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι θὰ ἀναμείνω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διὰ νὰ θέσω τὰ μέτρα ταῦτα εἰς ἐφαρμογήν.

§49Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν ἐπιζητῶ ἐπιτυχίας. Μάχομαι ὑπὲρ τῆς οὐσίας. Καὶ ἤδη εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐν πάσῃ περιτώσει νομίζω ὅτι ἔχω τὸ καθῆκον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ δύο σημείων τοῦ οἰκονομικοῦ της προγράμματος, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν της. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συζητήσεων φαίνεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς. Ὅτι πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν νόμισμα τοῦ ὁποίου ἡ ἀνταλλακτικὴ δύναμις πρέπει νὰ εἶναι παγία οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει. Αἱ ὑπάρχουσαι ἀντιρρήσεις ὅτι ἡ παγίωσις τῆς ἀνταλλακτικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος πρέπει τελικῶς νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως, δὲν ἔχουσι λόγον ἀναπτύξεως σήμερον, ἐφόσον διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ταύτην πρέπει νὰ διέλθωμεν διὰ τῶν προηγουμένων σταδίων τῆς σταθεροποιήσεως καὶ τῆς ἐμπραγμάτου σταθεροποιήσεως, κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὁποίων αἱ περιστάσεις θὰ πείσουν ἀποτελεσματικώτερον, ἀπὸ κάθε ἄλλο ἐπιχείρημα, καὶ ἡμᾶς καὶ τοὺς ξένους φίλους μας, οἵτινες εἶναι διατεθειμένοι νὰ μᾶς βοηθήσουν, ἂν οὗτος ἢ ἐκεῖνος ὁ τρόπος τῆς νομισματικῆς σταθερότητος ἐξυπηρετεῖ λυσιτελέστερον τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Διὰ τοῦτο οὐδεμίαν δυσκολίαν θὰ εἴχομεν νὰ παράσχωμεν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι τελικῶς θὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, ἀφοῦ ὅμως διέλθωμεν τὰ ἀπαιτούμενα στάδια τῆς προσταθεροποιήσεως καὶ τῆς ἐμπραγμάτου τοιαύτης, διὰ νὰ λάβωμεν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα, ὅπως ἡ νόμῳ σταθεροποίησις ἐσπευσμένως καὶ ἐμπειρικῶς ἐπιβαλλομένη μὴ κινδυνεύσῃ νὰ ἐπιφέρῃ ἀνεπιθύμητον οἰκονομικὴν ἀναστάτωσιν. Ἰδίως δὲ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐπιτυχία της ἵνα μὴ ἔχωμεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὰς δυσαρέστους συνεπείας, τὰς ὁποίας ἀντιμετώπισε τὸ Βέλγιον ἐν ἀναλόγῳ περιστάσει. Καὶ εἶναι γνωστὰ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθοῦν διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, διερχόμενοι διὰ τῶν δύο προτέρων σταδίων. Ἓν ἀπὸ τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἡ ἰσοσκέλισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως εἰς ταύτην νὰ ἔχῃ πεποίθησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνετέθη ἡ γενικὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰσήγησις, νὰ διατείνεται ὅτι ἀπεκτήσαμεν Προϋπολογισμὸν ἰσόρροπον. Προϋπολογισμὸν ὅστις καὶ ἂν καταλείπῃ ἔλλειμμα, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο νὰ μὴ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ θέτῃ ἐν κινδύνῳ τὴν σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος. Δράττομαι δὲ τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐξάρω τὸ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐπιτελεσθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔργον. Ἔχω δὲ καθῆκον νὰ τὸ πράξω, διότι τὸ ἔργον του δὲν ἐξετιμήθη δεόντως καὶ κατὰ κόρον ἐπανελήφθη, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδὲν ἔπραξεν ἐν προκειμένῳ. Ἡ ἐργασία τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀξία προσοχῆς καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τῶν μελλόντων Προϋπολογισμῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὴν τοιαύτην βεβαιότητα περὶ ἰσορρόπου Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ ἀποκτήσῃ καὶ τὸ Κοινόν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι ἄνευ μακροῦ σταδίου ἐμπραγμάτου σταθεροποιήσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν τὴν γνώμην, ἂν καὶ πότε πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος. Ἡ Γαλλία καὶ ἡ Ἰταλία, Κράτη κατὰ πολὺ οἰκονομικῶς ἰσχυρότερα ἡμῶν, ἂν καὶ ἀπὸ ἑνὸς ἔτους διῆλθον ἀπὸ τὸ στάδιον τῆς σταθεροποιήσεως καὶ ἀφοῦ ἐξησφάλισαν ἤδη ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα, μόνον τώρα νομίζουν ὅτι ἐξεῦρον τὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ σταθεροποιήσουν τὸ νόμισμά των καὶ εἰσέρχονται δειλὰ–δειλὰ εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐμπραγμάτου σταθεροποιήσεως, χωρὶς νὰ τολμοῦν ἀκόμη νὰ ἐξαγγείλουν ὡς ὁριστικὴν τὴν μέλλουσαν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματός των.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἰταλία δὲν ἔκαμε σταθεροποίησιν. Ἀπέβλεψεν εἰς ἀνατίμησιν τοῦ νομίσματός της. Αὐτὸ ἦτο τὸ πρόγραμμα τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, ἦτο σαφές. Τί συνέβη ὅμως μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνατιμήσεως; Ἐδημιουργήθη ἐν Ἰταλίᾳ ὀδυνηρὰ οἰκονομικὴ κρίσις, ἥτις ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀλλάξῃ κατεύθυνσιν καὶ τότε μόνον, πρὸ ἑνὸς μηνός, ἔγινεν ἡ δήλωσις ὅτι ἡ τιμὴ τῆς λιρέττας ἔναντι τῆς λίρας ἦτο εἰς τὰ 90. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν νομισματικὴν σταθεροποίησιν.

§51Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Σᾶς ὡμίλησα ἐπὶ τῆς τελευταίας νομισματικῆς πολιτικῆς τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἡ τελευταία εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀνάγκης. Ἐδημιουργήθη ἐν Ἰταλίᾳ μία κρίσις καὶ διὰ νὰ τὴν καταπολεμήσῃ ἡ φασιστικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς ἔκτακτα μέτρα, φθάσασα καὶ εἰς τὴν φυλάκισιν ἀκόμη φίλων τῶν οἰκονομικῶν παραγόντων. Ὅταν δὲ ἡ λιρέττα ἦτο εἰς τὴν τιμὴν τῶν 82, ἡ Κυβέρνησις ὥρισε τιμὴν αὐτῆς εἰς τὰ 90. Ἀλλ’ αὐτὸ ἦτο μέτρον ἐσχάτης ἀνάγκης.

§53Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Μοὶ ἐξηγήσατε τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἀπέτυχεν ἡ πολιτικὴ τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ Ἰταλικοῦ νομίσματος....

§54Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τοὺς λόγους τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς τῆς λιρέττας. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξομοιώσωμεν ὅ,τι συμβαίνει ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ μὲ τὰ ἐδῶ.

§55Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς ἀνατιμητικῆς πολιτικῆς τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως. Οὔτε ἰσχυρίσθην ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν τοιαύτην πολιτικὴν ἐνταῦθα. Ἀδιάφορον διὰ ποίους λόγους ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις καθώρισε τὴν τιμὴν τοῦ νομίσματός της εἰς τὰ 90. Προσπαθεῖ νὰ εἰσέλθῃ ἤδη εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν ἐμπράγματον σταθεροποίησιν, χωρὶς νὰ τολμᾷ καὶ νὰ ἐξαγγείλῃ τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματός της εἰς τὴν τιμὴν ταύτην. Δὲν τολμᾷ δὲ νὰ τὸ πράξῃ, διότι δὲν γνωρίζει τὴν τιμὴν εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ σταθεροποιηθῇ τὸ νόμισμά της. Καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίζῃ τὴν τιμὴν τοῦ νομίσματος προκειμένου νὰ τὸ σταθεροποιήσῃ, ἄνευ τῶν προαπαιτουμένων ὅρων, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα ἀνωτέρω. Σεῖς αὐτός, κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, δι’ ὅσων εἴπατε χθές, μοὶ παρέχετε τὸ δικαίωμα νὰ λέγω ὅτι δὲν γνωρίζετε εἰς ποίαν τιμὴν πρέπει νὰ σταθεροποιήσητε τὸ νόμισμα. Εἴπατε ὅτι καθ’ ὑπολογισμούς σας, τῶν ὁποίων δὲν ἐγγυῶμαι τὴν ἀκρίβειαν, ἡ δραχμὴ σταθεροποιουμένη εἰς τὰ 370 θὰ ἔχῃ καλύμματα ὑπερβαίνοντα τὰ 100%. Ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην νὰ σταθεροποιήσητε τὴν δραχμὴν εἰς τὴν τιμὴν ταύτην, ἐφόσον, ὡς ὀρθῶς εἴπατε, ἀρκοῦν καλύμματα 40%; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατί ἡ τιμὴ τῆς σταθεροποιήσεως δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἄλλη;

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ 40% εἶναι τὸ ἔσχατον ὅριον τὸ ὁποῖον λαμβάνεται.

§57Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Δὲν εἶσθε κατὰ συνέπειαν εἰς θέσιν νὰ ὁρίσητε σεῖς, ὡς καὶ οὐδεὶς ἄλλος, ἀπὸ τώρα τὴν τιμὴν τῆς σταθεροποιήσεως. Πολλοί, συγχέοντες τὰ πράγματα, φέρουν τὸ παράδειγμα ἄλλων Χωρῶν, ὡς εἶναι ἡ Γερμανία καὶ ἡ Οὑγγαρία, αἵτινες ἐσταθεροποίησαν τὸ νόμισμά των ὁριστικῶς, χωρὶς νὰ διέλθωσι τοῦ σταδίου τῆς ἐμπραγμάτου σταθεροποιήσεως. Ἀλλ’ ἐκεῖ ἐπρόκειτο περὶ νομισματικῆς χρεωκοπίας—ἀδιάφορον ἂν ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως—οὐδεμία κατὰ συνέπειαν παραβολὴ εἶναι δυνατὴ μὲ τὴν παρ’ ἡμῖν κατάστασιν. Εἶναι ἀπορίας ἄξιον κατὰ συνέπειαν πῶς μᾶς ζητεῖται ἡ νόμῳ σταθεροποίησις τοῦ νομίσματος, ἐν ἀντιθέσει μὲ ὅσα ἐχέγγυα ἐπιζητεῖ ἡ μακρῶς κτηθεῖσα ἐπιστημονικὴ πεῖρα, ἐν ἀντιθέσει μὲ ὅ,τι ἐγένετο ἀλλαχοῦ, ἐν ἀντιθέσει μὲ ὅσα κρατοῦν εἰς τὰ γείτονα Βαλκανικὰ Κράτη. Ὡς μοναδικὸν δὲ ἐχέγγυον τῆς τοιαύτης ἀντεπιστημονικῶς ζητουμένης σταθεροποιήσεως μᾶς δίδονται τὰ 95 ἑκατομμύρια τῶν ὑφισταμένων καλυμμάτων, ἕτερα 3 ἑκατομμύρια λιρῶν, τὰ ὁποῖα θὰ δανεισθῶμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ ἡ ἵδρυσις τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ἐνῷ οἱ κανόνες καὶ ἡ πεῖρα τῆς ἐπιστήμης τίθενται ἐντελῶς κατὰ μέρος εἰς τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως, τὸ ζήτημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρέπει νὰ τὸ λύσωμεν συμφώνως μὲ τὸ Εὐαγγέλιον τῆς Ἐπιστήμης. Πρέπει νὰ ἀδιαφορήσωμεν ἂν ἡ ὑπόστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λόγῳ τῶν ἰδιαιτέρων ὅλως ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους λειτουργεῖ ἐνταῦθα κινδυνεύει ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπιστημονικῆς ἐγχειρήσεως. Ἡμεῖς πρέπει νὰ τὴν διακινδυνεύσωμεν. Θὰ συνεφώνουν καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ τὴν διακινδυνεύσωμεν, ἂν εἶχον τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐξ αὐτῆς ἐξαρτοῦν οἱ ἐν Γενεύῃ τὴν ὅλην ἠθικὴν ἀρωγήν, ἣν πρόκειται νὰ μᾶς παράσχῃ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν οἰκονομικήν μας ἀνασυγκρότησιν. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἀντίθετον ἐντύπωσιν ἔχω τοῦ πράγματος, πρῶτον ἐκ τῆς ἐπαφῆς εἰς τὴν ὁποίαν μοὶ ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ νὰ ἔλθω κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον μετ’ αὐτῶν καὶ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Ἀβενόλ, ὅστις μεταξὺ ἄλλων λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐξαιρετικὴ ἀνάπτυξις τῆς συγχρόνου Ἑλλάδος κατὰ τὴν πρώτην ἑκατονταετίαν τῆς ὑπάρξεώς της ὀφείλεται οὐχὶ κατὰ μικρὸν μέτρον εἰς τὴν δρᾶσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης». Καὶ περαιτέρω (ἀναγινώσκει): «Ἡ Τράπεζα συνετέλεσε πολὺ εἰς τὴν τόνωσιν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τῆς Χώρας καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ εἰς σταθερὰ κεφάλαια ἐφοδιασμοῦ της. Προήγαγε τὴν μελέτην καὶ μετέσχεν εἰς ἐπιχειρήσεις δημοσίων ἔργων, ὡς σιδηροδρόμων, λιμένων καὶ ὑδραγωγείων, καθὼς καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν βιομηχανικῶν καὶ ἄλλων ἐπιχειρήσεων. Ἐπίσης ἔδωσε σημαντικὴν ὤθησιν εἰς τὴν γεωργικὴν ἀνάπτυξιν, διὰ τῆς ὀργανώσεως καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν γεωργικῶν πιστώσεων. Ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἠκολούθει αὐτὴν τὴν πολιτικήν, ἡ ἀνάπτυξις τῆς Ἑλλάδος θὰ ἦτο ἀναμφιβόλως κατὰ πολὺ βραδυτέρα». Ἡ μόνη ἀπαίτησις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, ἦτο ὁ διορισμὸς ὑπὸ τῆς Τραπέζης ξένου παρατηρητοῦ καὶ ἡ ἀπαλλαγὴ αὐτῆς ἀπὸ τῶν κρατικῶν ἐπεμβάσεων. Ἀνεγνωρίσθη δὲ πάντοτε ἡ χρησιμότης τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας τὸ κῦρος οὐδέποτε ἐξέπεσεν, ἔν τε τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ, παρ’ ὅλην τὴν αὐτόχρημα κακοήθη ἐπέμβασιν Κυβερνήσεών τινων. Ἀλλ’ ἂν μὲ ὅλα ταῦτα ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς διαβεβαιώσῃ ὅτι ἡ δημιουργία Ἐκδοτικῆς Τραπέζης διὰ τῆς ἀποσχίσεως τοῦ προνομίου ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ὅρος ἄνευ τοῦ ὁποίου ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ἀρνεῖται νὰ μᾶς παράσχῃ τὴν ἠθικήν της ἐγγύησιν καὶ ἂν ὁ τοιοῦτος ὅρος καταστῇ ἀδύνατον νὰ παρακαμφθῇ, παρὰ τὰς μελλοντικάς του προσπαθείας ἐν Γενεύῃ ὅπου μεταβαίνων, οὐδὲν πρέπει νὰ ἀμελήσῃ διὰ νὰ πείσῃ τὴν Δημοσιονομικὴν Ἐπιτροπὴν περὶ τοῦ ἐν γένει ἐπιβλαβοῦς τῆς τοιαύτης μεταρρυθμίσεως, τότε δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ στέρξωμεν κατ’ ἀνάγκην εἰς τὴν τοιαύτην θυσίαν, ἐλπίζοντες ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ἀνταλλαγμάτων τῆς ἠθικῆς ὑποστηρίξεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ καλύμματα, ταῦτα δὲν μὲ ἀπασχολοῦν. Τὸ ζήτημα πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς μίαν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἂν αὕτη ἀποφασίσῃ ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νὰ μείνουν εἰς αὐτήν. Γεννᾶται ὅμως τὸ ἐρώτημα· ἂν εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἐκβιαστικὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν τὴν ἐπιζητουμένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τραπεζιτικὴν μεταβολὴν καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἄνευ τῶν καλυμμάτων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διατηρήσῃ τὴν σημερινὴν οἰκονομικὴν ἀντοχήν της τί πρέπει νὰ γίνῃ τότε; Ἀπαντῶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποζημιουμένη διὰ τὴν πρόωρον ἀπώλειαν τοῦ προνομίου της πρέπει νὰ τύχῃ καὶ τῆς ἐπιβαλλομένης ὑποστηρίξεως παρὰ τοῦ Κράτους.

§58Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἡ Τράπεζα λέγει ὅτι ζημιώνεται ἀπὸ τὸ προνόμιον.

§59Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐφόσον τὸ Κράτος συνεβλήθη μετὰ τῆς Τραπέζης καὶ ἐπιζητεῖ νὰ τῆς ἀφαιρέσῃ προώρως τὸ ἐκδοτικόν της προνόμιον, ὀφείλει νὰ τὴν ἀποζημιώσῃ κατὰ τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αὕτη δὲν ἐξεδήλωσε καμμίαν διάθεσιν νὰ παραιτηθῇ αὐτοῦ οἰκειοθελῶς.

§60Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὴν ἐξεδήλωσε διὰ τοῦ διοικητοῦ της.

§61Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τοῦτο λέγετε στηριζόμενος ἐπὶ συνομιλίας τοῦ ἀξιοτίμου διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ἱδρύματος, καθ’ ἣν λέγεται ὅτι εἶπεν ὅτι ἡ Τράπεζα οὐδὲν πορίζεται κέρδος ἐκ τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν ὅτι τοῦτο οὐδεμίαν σημασίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ, δι’ ἡμᾶς τουλάχιστον, οἵτινες δὲν πρόκειται νὰ ἀποτιμήσωμεν τὴν ἀπώλειαν τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης.

§62Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀλλ’ ὀφείλετε τέλος πάντων νὰ εἴπητε ὁποίαν γνώμην ἔχετε ἐπὶ τῶν καλυμμάτων.

§63Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν θέλετε νὰ μὲ ἐννοήσητε ἢ δὲν μὲ παρακολουθεῖτε. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὡς πολιτευόμενος οὐδεμίαν γνώμην πρέπει νὰ ἔχω ἐπὶ τῶν καλυμμάτων.

§64Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐπειδὴ μοὶ ἀπεδώσατε τὴν μομφὴν ὅτι δὲν σᾶς παρηκολούθησα, σᾶς λέγω ὅτι ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων σας συνήγαγον ὅτι ἔχετε γνώμην ὅτι τὰ καλύμματα δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν κυριότητα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ὁμιλεῖτε περὶ ἀποζημιώσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐνῷ ἄλλως δὲν θὰ ὁμιλεῖτε περὶ ἀποζημιώσεως.

§65Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἅμα κατέλθω τοῦ βήματος, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ ἐπ’ αὐτοῦ.

§66Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Διατί δὲν ἀπαντᾶτε ἐπισήμως διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Βουλή.

§67Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶπον, ὅτι τὸ ἀναπτυχθὲν ἐπιχείρημα ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, καθ’ ὃ τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰσπράττει τὰ τοκομερίδια τῶν ὁμολογιῶν τῶν δανείων, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν ὡς κάλυμμα, δὲν ἀποτελεῖ ἐπιχείρημα μαρτυροῦν ὅτι ἡ κυριότης τῶν καλυμμάτων ἀνήκει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§68Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐξ αὐτοῦ συμπεραίνω ὅτι ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§69Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἠμπορεῖτε νὰ συμπεράνετε ὅ,τι θέλετε. Ὁμιλῶ τόσον σαφῶς, ὥστε θὰ ἦτο πολὺ παράδοξον νὰ ὑποθέτω ὅτι δὲν μὲ ἐννοεῖτε ἢ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὲ κάμητε νὰ εἴπω, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἴπω, διότι οὐδὲν μὲ κινεῖ πρὸς τοῦτο συμφέρον.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§71Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ οἰκονομικὴ ἐν γένει ἀνόρθωσις τοῦ Τόπου ὑπῆρξεν εἷς ἐκ τῶν σκοπῶν τῆς συγκροτήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐκρίθη ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων ὅτι μόνον κοινῇ αὐτῶν ἐνεργείᾳ ἠδύνατο ἐπωφελέστερον νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ τακτοποίησις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἀνόρθωσις τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου. Δὲν ἐξετέθησαν εἰς τὴν Βουλήν, οὐδὲ διετυπώθησαν προγραμματικῶς τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Οἰκουμενικὴ ἐσκέφθη τότε νὰ προβῇ, ἂν πραγματικῶς ἐσκέφθη τότε, εἰς πραγμάτωσιν τοῦ σκοποῦ. Ἡ ἀπόλυτος ἐμπιστοσύνη, μὲ τὴν ὁποίαν τὴν περιέβαλλεν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐθεωρήθη ἀρκετὴ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Οἰκουμενικὴν τῆς ὑποχρεώσεως λεπτομεροῦς οἰκονομικοῦ προγράμματος. Ἀλλ’ οἰκονομικὴ ἀνόρθωσις τοῦ Κράτους, εἰς ὃ σημεῖον ἔχουν καταντήσει τὰ οἰκονομικά μας, ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἄνευ πραγματικῶν οἰκονομιῶν κατὰ πρῶτον λόγον. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπηγγέλθη καὶ αὐτὴ διὰ τῆς καθιερωθείσης φράσεως, αἱματηρὰς οἰκονομίας καὶ ἡ Βουλὴ εἰς οὐδὲν μέτρον, προβληθὲν εἰς αὐτήν, ἠρνήθη τὴν ἔγκρισιν, ἀλλὰ καὶ διὰ ψηφίσματος κατὰ τὴν τελευταίαν πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς συνεδρίασιν, ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τοῦτο ἀπόλυτον ἐλευθερίαν περικοπῆς θέσεων καὶ δαπανῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀπόλυτος αὕτη ἐλευθερία ἐδόθη ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἦτο τότε συγκεκροτημένη καὶ ἐν ἰσχύει διὰ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, τοῦ εὐρέος συνασπισμοῦ. Δὲν εἴδομεν πραγματοποιουμένας δυνάμει τοῦ ψηφίσματος τούτου οἰκονομίας ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς. Φαίνεται ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ κατὰ τὸν ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς συγκροτήσεώς της μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ ψηφίσματος βίον της, δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ καταλήξῃ εἰς ὡρισμένας περὶ αἱματηρῶν οἰκονομιῶν ἀποφάσεις καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς ἐλευθερίας, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησε πρὸς αὐτὴν τὸ ψήφισμα. Καὶ ἀφῆκε νὰ παρέλθῃ ἡ εὐκαιρία. Ἔσχεν ἴσως τὴν ἀντίληψιν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ὡς ἐφάνη ὑποστηρίξας χθὲς ὁ κ. ἡγέτης τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι θὰ εὑρίσκετο καὶ πρὸ ἀντιδράσεων, ἂν ἐπεχείρει νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς περὶ τοιούτων οἰκονομιῶν ὑποσχέσεις της. Δὲν ἔσχε τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἄλλων Κρατῶν Κυβερνήσεις ἔσχον, καίτοι αἱ περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθησαν ἐκεῖναι, δὲν ἀπῄτουν τοιαύτας θυσίας. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐσχάτως ὑπὸ περιστάσεις ὁμαλωτέρας προέβη εἰς ἀφαντάστως αἱματηρὰς οἰκονομίας. Ἀρκεῖ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς μόνον τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ἐπὶ 359 ἐπαρχιακῶν δικαστηρίων κατήργησε τὰ 228, ὅπερ συνεπήγαγε τὴν κατάργησιν 398 θέσεων δικαστῶν 228 θέσεων γραμματέων καὶ 33 θέσεων ὑπογραμματέων καὶ 218 φυλάκων καὶ σὺν αὐταῖς ἄλλων 572 θέσεων. Καὶ ἀφῆκεν ἡ Οἰκουμενικὴ νὰ παρέλθῃ ἡ εὐκαιρία τῶν τοιούτων οἰκονομιῶν καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν παῦσιν τῆς ἰσχύος τοῦ ψηφίσματος. Τὴν ζητουμένην διὰ τοῦ χθὲς διανεμηθέντος σχεδίου ἐξουσιοδότησιν ἐπὶ τῷ αὐτῷ σκοπῷ πέποιθα ὅτι ὁλοψήφως θέλει χορηγήσει ἡ Βουλή, ἵνα μὴ μένῃ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν οἰκονομιῶν ἐκκρεμὲς ἐπὶ δυσφορίᾳ τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, βλέποντος ὅτι, ἀντὶ αἱματηρῶν οἰκονομιῶν, ζητοῦνται παρ’ αὐτοῦ αἱματηραὶ φορολογίαι. Ἀρκοῦσι περὶ τούτων τὰ λεχθέντα ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὰ οἰκονομικὰ βάρη τὰ ἐπιβαλλόμενα σήμερον εἰς τὸν λαόν, δὲν εἶναι μικρά, ἀλλ’ εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὸν ὄγκον τῶν συμφορῶν, αἱ ὁποῖαι τὸν ἔπληξαν. Ἂν προσθέσωμεν τοὺς λιμενικοὺς φόρους, ἔχομεν κατὰ κεφαλὴν 1217 δραχμάς, ἤτοι 81 χρυσᾶς δραχμὰς παρὰ κἄτι. Τὸ εἰσόδημα κατὰ κεφαλὴν εἶναι δραχ. 302½. Τὸ μέσον ἐτήσιον εἰσόδημα μιᾶς οἰκογενείας ὑπολογίζεται εἰς 25 χιλ. δραχμάς. Ἔχομεν συνεπῶς μίαν φορολογίαν φθάνουσαν εἰς τὸ ¼ τῶν ἐσόδων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ ἔδειξε σημεῖα καμάτου, ὥστε αἱ εἰσπράξεις νὰ ἐμφανίζωνται ὀλιγώτεραι. Μὲ τὴν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν μᾶς δίδει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἂν δεχθῶμεν ὡς καθαρὰν τὴν πρόσοδον τῶν 25 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ οἰκογένειαν καὶ ἀφαιρέσωμεν μόνον τοὺς δημοσίους φόρους, χωρὶς νὰ ἀφαιρέσωμεν καὶ ὅσα φορολογοῦσιν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ ἄλλαι ὀργανώσεις καὶ ἀκόμη καὶ οἱ μεσάζοντες συχνάκις μεταξὺ φορολογουμένου καὶ φορολογοῦντος καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν τιμάριθμον τῆς ζωῆς, θὰ εὕρωμεν ὅτι διὰ μίαν οἰκογένειαν πενταμελῆ ἀπομένουσι, κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐκ τῶν 25,000 δραχμῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 1217 ἐπὶ 5 ἴσον 6,086 δραχμαὶ μένουν 18,915, ἤτοι δι’ ἕκαστον ἄτομον δραχ. 3,783 ἐτησίως ἢ δραχμαὶ 315 μηνιαίως, ἰσοδυναμοῦσαι πρὸς χρυσᾶς δραχμὰς 21, αἵτινες ὅμως λόγῳ τοῦ τιμαρίθμου ἔχουσιν ἀγοραστικὴν ἀξίαν μόνον δραχμῶν χρυσῶν 16, ὧν 10 δι’ ἄρτον μόνον. Καὶ κατὰ ταῦτα θὰ πρέπῃ νὰ δεχθῶμεν ὅτι ὁ κάματος εἶναι πλήρης, ὅτι ἡ φορολογία εἶναι πλέον ἢ αἱματηρὰ καὶ ὅτι ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ τέταρτον καὶ τὸ τρίτον τοῦ εἰσοδήματος καὶ ἀποτελεῖ νέαν πρόσθετον συμφοράν, ἀποκλείουσαν οἱανδήποτε ἔντασιν τῆς φορολογίας. Περὶ φορολογικῶν μέτρων ὡμιλήσαμεν ἄλλοτε, ὅταν ὑπεβλήθησαν. Θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ ὅταν θὰ γίνῃ περὶ ἕκαστον ἐξ αὐτῶν, ἂν θὰ γίνῃ συζήτησις. Προκύπτει ἐντεῦθεν ἡ ἀνάγκη δανείου, ἐφόσον δὲν φαίνονται πραγματοποιήσιμοι αἱματηραὶ οἰκονομίαι καὶ ἐφόσον ἡ φορολογικὴ ἀντοχὴ τοῦ λαοῦ ἐκάμφθη καὶ ἐφόσον εἶναι ζήτημα ἂν καὶ μὲ τοιαύτας αἱματηρὰς οἰκονομίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἐξοικονόμησιν τῆς καταστάσεως. Καὶ πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὸ δάνειον ὄχι μόνον διὰ νὰ μετάσχῃ καὶ ἡ μεθ’ ἡμᾶς γεννεὰ τοῦ παθητικοῦ μας, ἀφοῦ θὰ κληρονομήσῃ ὁλόκληρον τὸ ἐνεργητικόν μας, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ παραμείνῃ ὑποφερτὸς καὶ τῆς παρούσης γεννεᾶς ὁ βίος. Θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαῖον νὰ ἐπιζητηθῇ καὶ μεγαλύτερον εἰ δυνατὸν δάνειον, διὰ νὰ ἀνακύψῃ ὁ Τόπος ἐκ τῶν ὄγκου τῶν συμφορῶν, αἱ ὁποῖαι τὸν ἔπληξαν καὶ τὸν ἐγονάτισαν. Παρετηρήθη, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατευθύνει τὰς ἐνεργείας τῆς πρὸς σύναψιν δανείου εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οἱ Ἕλληνες Ὑπουργοὶ ἀπευθυνόμενοι εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγορὰν ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ἐκ τῆς συνάψεως δανείου ὑλικὸν συμφέρον καὶ κατὰ τοῦτο πράττουσιν ὀρθῶς.

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ ποῖον λόγον κατέφυγεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν.

§73Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κάμνει τὸ δάνειον εἰς τὴν Ἀγγλικὴν ἀγοράν.

§74Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἠξεύρετε, ὅτι ἀπὸ ἐκεῖ πρόκειται νὰ κάμωμεν τὸ δάνειον; Ἐγὼ εὑρισκόμενος ἐν Λονδίνῳ ἐδήλωσα καὶ εἰς τὸν Χάμπρο καὶ εἰς πάντα ἄλλον, ἐδήλωσα κατηγορηματικῶς, ὅτι δὲν ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι οὐδενός. Ἡμεῖς θὰ φροντίσωμεν νὰ δανεισθῶμεν ὁθενδήποτε εὕρομεν τοὺς συμφερωτέρους ὅρους. Ἐγὼ αὐτὸ εἶπον καὶ τίποτε πάρα πάνω.

§75Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἐγράφησαν μέχρι τοῦδε καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων περὶ τῆς Σουηδικῆς προσφορᾶς καὶ ἐκ τῶν ταξειδίων τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν εἰς Ρώμην καὶ Παρισίους δίδεται εὔλογος ἀφορμὴ εἰς σκέψιν, ὅτι καὶ πολιτικὸν συμφέρον καὶ πολιτικὴν ἐξωτερικὴν ἀναγκαζόμεθα νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τοῦ ὑλικοῦ συμφέροντος, τοῦ ἐκ τοῦ δανείου. Ἀπεσαφήνισε δὲ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὰς γνωστὰς εἰς τὸ γεῦμα δηλώσεις του: «Ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς Γενεύην καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν φίλων Μεγάλων Δυνάμεων, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, σκοπὸν εἶχεν, ὡς γνωστόν, τὴν ρύθμισιν τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἣν ἀκολουθεῖ ἡ ἡμετέρα Χώρα καὶ τῶν λόγων, δι’ οὓς υἱοθέτησε ταύτην». Οὐδ’ εἰς τοῦτο θὰ ἤθελον νὰ ἔχω ἀντίρρησιν. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ὑπομνήσω εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργούς, ὅτι τὴν πολιτικὴν τῶν Κρατῶν δὲν κανονίζει συνήθως οὔτε ἡ αἰσθηματολογία, οὐδ’ αὐτὸ τὸ δίκαιον καὶ ὅτι συνηθέστερον τὴν κανονίζει τὸ συμφέρον. Δὲν θὰ παύσωμεν ποτέ, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες, νὰ τρέφωμεν αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς λαοὺς ἰδίως, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰς Κυβερνήσεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, δι’ ὅσα ἐβοήθησαν ἡμᾶς κατὰ τοὺς περὶ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνάς μας. Ἀλλ’ ἡ εὐγνωμοσύνη διὰ τὰ Κράτη δὲν πρέπει νὰ φθάνῃ ποτὲ μέχρι θυσίας καὶ ἐκείνων, ὅσα αὐτὰ ἄνευ τῆς βοηθείας οὐδενὸς καὶ δι’ ἰδίων καὶ αἱματηρῶν ἀγώνων ἀπέκτησαν. Οὐδὲ δύνανται νὰ ἀξιώσωσι τοῦτο, οὐδ’ ἠξίωσαν ποτὲ αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις. Ἔχει καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ αἰσθηματικὴ πολιτικὴ πεπερασμένα τὰ ὅριά της. Καὶ θὰ δυνηθῶ νὰ ἀποδείξω ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους τουλάχιστον χρόνους ἡ πολιτικὴ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος δὲν ὑπῆρξε ποσῶς αἰσθηματική, ἀλλ’ ὑπῆρξε τουναντίον ἀποκλειστικῶς προστατευτικὴ τῶν συμφερόντων αὐτῶν ἐπὶ βλάβῃ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀπό τινας ἀπόψεις ἐπὶ καταστροφῇ τῆς Ἑλλάδος. Μεταχειρίζομαι καὶ ἐγὼ τὴν φράσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, καθ’ ἣν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ἔπληξεν ὄγκος συμφορῶν. Προστίθημι ὅμως ὅτι ὁ ὄγκος αὐτὸς τῶν συμφορῶν ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν πολιτικῶν ζητημάτων ἐν τῷ παρελθόντι. Μὴ νομίσῃ τις ὅτι θεωρῶ ἔργον τοῦ παρόντος νὰ ἀναζητηθῶσιν εὐθῦναι πολιτικαὶ διὰ τὸ παρελθόν. Οὐδὲ θὰ προέλθω συνεπῶς εἰς τοιαύτην ἀναζήτησιν. Καὶ ἂν θίξω σημεῖα τινὰ τοῦ παρελθόντος, θὰ πράξω ταῦτο ἀσχέτως πρὸς τὰς πολιτικὰς εὐθύνας τῶν προσώπων καὶ μόνον ἐφόσον ἡ ἀνασκόπησις τῶν σημείων τούτων δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ὁδηγὸς διὰ τὸ ἐνεστὼς καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ Τόπου καὶ κυρίως διὰ τὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἐν σχέσει πρὸς τὰς οἰκονομικὰς μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλαγάς της. Καὶ λέγων ὅτι ἡ σημερινὴ κακὴ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Χώρας ὀφείλεται εἰς τὸ παρελθόν, ἐννοῶ ὅτι ὀφείλεται αὕτη εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Ἐφρονοῦμεν ἡμεῖς κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ὑπηγόρευε νὰ μείνωμεν οὐδέτεροι ἢ νὰ μετάσχωμεν αὐτοῦ κατὰ τὰς περιστάσεις καὶ ὑπὸ ὅρους ἐκ τῶν προτέρων ἐξασφαλίζοντας τὴν Χώραν ἀπὸ τῶν ἀπειλουμένων τότε διαφόρων εἰδῶν κινδύνων. Ἡ ἄλλη πολιτικὴ παράταξις ἐφρόνει τ’ ἀναντίον. Ἡ ἄλλη πολιτικὴ παράταξις ὑπερίσχυσε καὶ ἡ Ἑλλὰς μετέσχε τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ἄνευ ὅρων καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ Μ. Δυνάμεις, παρὰ τὸ πλευρὸν τῶν ὁποίων ἐτάχθη, ἤθελον ἐκτιμήσει προσηκόντως καὶ τὰς δαπάνας αὐτῆς καὶ θυσίας εἰς αἷμα καὶ χρῆμα καὶ τὰ δίκαια ἐν γένει. Ἄν ἐξετάσωμεν τὰς δαπάνας καὶ τὰς ζημίας τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸν πόλεμον καὶ ἕνεκα τοῦ πολέμου τούτου, δαπάνας καὶ ζημίας ἐχούσας ἄμεσον σχέσιν καὶ ἀποτελούσας τὰ οὐσιωδέστερα αἴτια τῆς σημερινῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Τόπου, θέλομεν ἀσφαλῶς καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις ὀφείλεται εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Διὰ νὰ πλησιάσωμεν ὅμως εἰς τὴν ἀκρίβειαν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ στηριχθῶμεν, εἰ δυνατόν, ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον ἐπὶ ἐπισήμων ἐγράφων. Καὶ ἔχομεν τοιαῦτα ἔγγραφα τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἄλλα ἐπίσης ἐπίσημα, τὰ ὁποῖα μάλιστα συμβαίνει νὰ προέρχωνται πάντα ἀπὸ τὴν παράταξιν τὴν ἐξαγαγοῦσαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Τοιαῦτα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θέλω μεταχειρισθῆ, εἶναι: 1) Ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρογνωμόνων. 2) Ὁ ὑπολογισμὸς ὁ ὑποβληθεὶς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀποζημιώσεων, ὁ ἀναγράφων τὰς δαπάνας διὰ συντάξεις θυμάτων πολέμου μέχρι τοῦ 1919. 3) Ὁ λογαριασμός, τὸν ὁποῖον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὑπέβαλε διὰ τὰς ὑπὸ τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων προξενηθείσας ζημίας εἰς τοὺς ἰδιώτας καὶ τὸ Κράτος. 4) Ἡ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ὑποβληθεῖσα κατάστασις περὶ ζημιῶν τὰς ὁποίας ἐπήνεγκον οἱ Σύμμαχοι μετὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1927. 5) Αἱ καταστάσεις δαπανῶν διὰ τὴν περίθαλψιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ὑπὸ τοῦ προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὁ ἐκ τῶν στοιχείων τούτων ἐξαγόμενος ἀπολογισμὸς τῶν πολεμικῶν εἰς χρῆμα μόνον δαπανῶν καὶ ζημιῶν καὶ θυσιῶν τῆς Ἑλλάδος δίδει τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα: Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπειρογνωμόνων, ἡ ὁποία ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ ἐρευνήσῃ τὰς πηγὰς τῆς σημερινῆς δυσπραγίας, ἵνα ἡ ἱστορικὴ αὕτη ἔρευνα διευκολύνῃ τὴν ὀρθὴν ἐκτίμησιν τῆς παρούσης οἰκονομικῆς καταστάσεως, χρησιμεύσῃ δὲ ἐν ταὐτῷ καὶ ὡς δίδαγμα διὰ τὸ μέλλον, προεδρευομένη ἀπὸ τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, δέχεται ὅτι αἱ πολεμικαὶ δαπάναι τῆς Ἑλλάδος τῶν ἐτῶν 1915 καὶ ἐντεῦθεν ἀνέρχονται εἰς λίρας 148,156,555. Εἰς ταύτας δὲν συμπεριλαμβάνεται τὸ προσφυγικὸν δάνειον τῶν 12,300,000 λιρῶν. Μὲ τὴν προσθήκην καὶ τούτου τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 160,456,555. Εἰς ταῦτα δέον νὰ προστεθῶσι, κατὰ μελέτην τοῦ κ. Μ. Γρηγορίου δημοσιευθεῖσαν ἐσχάτως ὑπὸ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀθηνῶν, αἱ συμμαχικαὶ πιστώσεις καταβληθεῖσαι ἤδη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ δανείων ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ καὶ τὸ ἐξ ὑλικοῦ πολέμου χρέος πρὸς τὴν Ἀγγλίαν... Εἰς ταῦτα δέον ἐπίσης νὰ προστεθῶσιν ἡ ἐτησία πίστωσις τῶν 730 χιλιάδων λιρῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, τὰ χρηματικὰ ποσά, τὰ ὁποῖα προβλέπεται ὅτι θὰ δαπανηθῶσιν εἰσέτι, ἀμέσως μὲν διὰ τὴν ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τῶν ἐκδοθεισῶν ἤδη ὁμολογιῶν τῶν ἀστῶν προσφύγων, ἀργότερον δὲ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν ἐκδοθησομένων προσφυγικῶν ὁμολογιῶν καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ νέου πιθανοῦ δανείου, διὰ τὴν ὁριστικὴν τῶν προσφύγων ἀποκατάστασιν. Ἂν δεχθῶμεν ὅτι εἰς ταῦτα τὰ ἑκατομμύρια λιρῶν δέον νὰ προστεθῶσιν αἱ συμμαχικαὶ πιστώσεις, καταβληθεῖσαι ἤδη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ διὰ δανείων ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ καὶ τὸ ἐξ ὑλικοῦ πολέμου χρέος πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, ἤτοι ἂν προσθέσωμεν 850 ἑκατομμύρια τῶν πιστώσεων (λίραι 34 ἑκατομμύρια) καὶ τὸ ἐξ ὑλικοῦ μόνον χρέος πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, ὡς ἐξεκαθαρίσθη, ἤτοι 21 ἑκατομμύρια λιρῶν, ἔχομεν δαπάνας 215 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Εἰς ταῦτα δὲν συμπεριλαμβάνονται αἱ δαπάναι τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, οὐδὲ αἱ ἄλλαι δαπάναι ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ὁ κ. Ἀνδρεάδης, καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρογνωμόνων καὶ τῶν διαφόρων σχετικῶν εἰς Εὐρώπην ἀποστολῶν, εἰς δημοσιευθείσας μελέτας του προβαίνει εἰς τὰς ἑξῆς ἀναλύσεις καὶ προσθήκας. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, τὸν ὑποβληθέντα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀποζημιώσεων, τὸ ποσὸν τῶν συντάξεων θυμάτων πολέμου μέχρι τοῦ 1919 μόνον κεφαλαιοποιούμενον ἀνέρχεται εἰς φράγκα χρυσᾶ 697,741,434 (λίραι 27,009,658). Οὕτω ἔχομεν σύνολον δαπανῶν ἀνερχόμενον εἰς 248 περίπου ἑκατομμύρια λιρῶν. Ἀλλ’ εἶναι περισσότεραι αἱ ἐκ τοῦ πολέμου ἄμεσοι ζημίαι. Ὁ λογαριασμός, τὸν ὁποῖον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὑπέβαλε διὰ τὰς ὑπὸ τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων προξενηθείσας ζημίας εἰς τοὺς ἰδιώτας καὶ τὸ Κράτος, δίδει, ὡς τὸν τακτοποιεῖ ὁ αὐτὸς κ. καθηγητής, τὸν ἑξῆς πίνακα εἰς φράγκα χρυσᾶ (ἀναγινώσκει): «Ζημίαι Ἀγγλικοῦ στρατοῦ πρὸς ἰδιώτας 64,500,000 πρὸς τὸ Κράτος 28,000,000, σύνολον ζημιῶν 92,500,000. Ζημίαι Γαλλικοῦ στρατοῦ πρὸς ἰδιώτας 338,000,000, πρὸς τὸ Κράτος 221,000,000, σύνολον ζημιῶν 559,000,000. Ζημίαι Ἰταλικοῦ στρατοῦ πρὸς ἰδιώτας 102,500,000 πρὸς τὸ Κράτος 25,500,000, σύνολον ζημιῶν 128,000,000. Ζημίαι Σερβικοῦ στρατοῦ πρὸς ἰδιώτας 14,000,000. Ζημίαι ἁπάντων συλλήβδην πρὸς ἰδιώτας 92,000,000, πρὸς τὸ Κράτος 241,000,000, σύνολον ζημιῶν 333,000,000. Ἤτοι τὸ ὅλον ζημίαι πρὸς ἰδιώτας 611,000,000, πρὸς τὸ Κράτος 515,500,000, σύνολον ζημιῶν 1,126,500,000 χρυσᾶ φράγκα, ἤτοι λίραι 45,060,000». Κατὰ τὴν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ὑποβληθεῖσαν κατάστασιν τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ἐνήνεγκον οἱ Σύμμαχοι μετὰ τὸ 1917, αἱ ζημίαι αὗται ὑπολογίζονται κατὰ τὸν αὐτὸν κ. καθηγητὴν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «1) Ζημίαι ἐμπράγματι φράγκα χρυσᾶ 2,512,039,542. 2) Ζημίαι προσωπικαὶ φρ. χρ. 2,480,749,194. Τὸ ὅλον φρ. χρ. 4,992,788,736, ἤτοι λίραι 199,711,649». Ἐν συνόλῳ ζημίαι 235 περίπου ἑκατομμύρια λιρῶν. Ἔχομεν οὕτω δαπάνας μὲν 243 ἑκατομμύρια λιρῶν, ζημίας δὲ 245 ἑκατομμύρια λιρῶν, ἤτοι 488 ἑκατομμύρια λιρῶν. Διὰ νὰ κατανοηθῇ πληρέστερον ὁ ὄγκος τῆς συμφορᾶς, μετετρέπομεν τὰ ἑκατομμύρια λιρῶν χρυσῶν εἰς δραχμὰς χαρτίνας μὲ λίραν 375 καὶ ἔχομεν ζημίας καὶ δαπάνας δραχμὰς 183,000,000,000 ἢ φρ. χρ. 12,200,000,000. Αἱ δαπάναι καὶ ζημίαι αὗται καὶ ἄλλαι πολλαὶ εἶναι ἄμεσος συνέπεια τῆς ἀναμίξεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον καὶ τῶν δαπανῶν τούτων συνέπεια εἶναι καὶ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν νομίσματος ὁ ἐξευτελισμὸς καὶ ἡ ὅλη σημερινὴ τοῦ Κράτους οἰκονομικὴ καχεξία. Δὲν χρειάζεται διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα νὰ ἀναπτύξῃ τις οὔτε τὰς θυσίας εἰς αἷμα, οὔτε τὰς ἄλλας μεγίστας καὶ πολυειδεῖς ζημίας, ὅσαι προέκυψαν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἐν γένει ὑπόστασιν καὶ οἰκονομίαν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι εὔκολον ν’ ἀναπαρασταθῶσιν ἀσφαλῶς δι’ ἀριθμῶν. Ὑπεραρκοῦν αἱ ἀπαριθμηθεῖσαι ζημίαι καὶ δαπάναι καὶ μέρος μόνον τούτων, διὰ νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι ἡ ἀνάμιξις ἡμῶν εἰς τὸν πόλεμον χάριν τῶν φίλων Μ. Δυνάμεων καὶ ὑπὲρ τῶν Μ. Δυνάμεων ἐπέφερον σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν καταστροφήν. Αἱ θυσίαι τῆς Ἑλλάδος καὶ αἱ δαπάναι καὶ αἱ ζημίαι χάριν ἑνὸς ἀγῶνος, θεωρηθέντος κοινοῦ διὰ τὸ πολὺ κοινόν, ὡς ἀποσκοποῦντος δῆθεν καὶ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν μικρῶν λαῶν καὶ εἰς τὴν προστασίαν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων, αἱ θυσίαι καὶ οἱ ἀγῶνες καὶ αἱ δαπάναι καὶ αἱ ζημίαι τῆς Ἑλλάδος ἀνεμένοντο νὰ ἀποτελέσωσι νέους φιλικοὺς δεσμοὺς μεταξὺ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ τῆς Ἑλλάδος, δεσμοὺς στερεωτέρους τῶν ἐκ τοῦ ἀπωτέρω παρελθόντος, δεσμοὺς οἱ ὁποῖοι τουλάχιστον θὰ ἠμπόδιζον τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος, τοὺς πολεμήσαντας ἐν τῷ αὐτῷ ἀγῶνι κατ’ αὐτῆς καὶ κατὰ τῶν Μ. Δυνάμεων, νὰ μεταβληθῶσιν ἀπὸ ἐχθρῶν εἰς προστατευομένους τῶν Μ. Δυνάμεων καὶ εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ἀπῄτει τὸ δίκαιον. Αὐτὸ ἐνεδείκνυον αἱ ἀφειδεῖς ὑποσχέσεις, ὅσαι ἐδίδοντο ὑπὸ τῶν Μ. Δυνάμεων εἰς τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ πείσωσιν αὐτὴν νὰ μετάσχῃ τοῦ πολέμου. Καὶ ὅμως ὄχι μόνον αἱ ὑποσχέσεις αὗται δὲν ἐτηρήθησαν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐναντία διεπράχθησαν εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος. Οὐδὲ εἶναι ἄγνωστον ὅτι εἰς τὸν Μικρασιατικὸν ἀγῶνα οἱ σοβαρώτεροι παράγοντες τῆς ἐνισχύσεως τῆς Τουρκίας κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἦσαν αἱ δύο Μ. Δυνάμεις, μεθ’ ὧν ἠγωνίσθη ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον καὶ ὑπὲρ ὧν ὑπέστη τὰς θυσίας εἰς αἷμα καὶ εἰς χρῆμα. Ἐχύνετο ἀκόμη τὸ Ἑλληνικὸν αἷμα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν Συμμάχων. Ἦτο νωπὸν ἀκόμη τὸ χυθὲν κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον ὑπὸ τῶν Τούρκων καὶ τῶν Βουλγάρων Γαλλικὸν καὶ Ἰταλικὸν αἷμα, ὅταν οἱ φίλοι καὶ σύμμαχοι Γάλλοι καὶ Ἰταλοὶ καὶ κατὰ τὴν σύναψιν τῶν συνθηκῶν τῆς εἰρήνης μετὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον καὶ κυρίως κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Μικρασιατικοῦ ἡμῶν ἀγῶνος εἶχον ἐναγκαλισθῆ ἀδελφικώτατα τοὺς Τούρκους καὶ τοὺς Βουλγάρους καὶ ἐπροστάτευον αὐτοὺς καθ’ ἡμῶν διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι τὰ νέα των συμφέροντα. Οὐδὲ ἀπέκρυπτον οἱ Σύμμαχοι τὰ ἐλατήρια τῆς τοιαύτης πολεμικῆς των. «Δὲν δύναμαι νὰ παρασυρθῶ ἐκ τῆς φιλίας μου πρὸς τὴν Ἑλλάδα μέχρι τοῦ σημείου νὰ διακινδυνεύσωσι Γαλλικὰ συμφέροντα», ἔλεγεν ὁ τότε Γάλλος Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν κ. Ρωμάνον. «Ἡ Γαλλία εἶναι Μουσουλμανικὴ Δύναμις», ἔλεγεν ὁ γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸν ἴδιον κ. Ρωμᾶνον κατὰ πιστὴν ἀντιγραφὴν ἐκ τῆς ἀπὸ 24 Μαρτίου 1920 ἐπιστολῆς τοῦ κ. Ρωμάνου. «Ἡ Ἰταλία θὰ χαρῇ ἂν μὴ ἐκτελεσθῇ ἡ συνθήκη, πιθανῶς δὲ καὶ χωρὶς νὰ ἐκτεθῇ νὰ ὠθήσῃ τοὺς Τούρκους εἰς ἄρνησιν», ἔλεγεν ὁ κ. Λόϋδ Τζὼρτζ πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων τὴν 2)15 Ἰουνίου 1920, κατὰ τὸ σχετικὸν ἔγγραφον τούτου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. «Σημερινὸς Πρωθυπουργὸς ὑφίσταται δυστυχῶς ἐπίδρασιν χρηματιστικῶν κύκλων», ἔγραφεν ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν Ἰούνιον τοῦ 1920. «Ἡ Γαλλία κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας ἐξειλίχθη εἰς σπουδαίαν Μουσουλμανικὴν Δύναμιν καὶ δὲν δυνάμεθα φυσικῶς ἐν τῇ κατευθύνσει τῆς πολιτικῆς ἡμῶν νὰ μὴ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ αἰσθήματα τῶν ὑπηκόων μας», ἔλεγεν ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τῆς Γαλλίας πρὸς τὸν τότε Πατριάρχην Κωνσταντινουπόλεως. Κατηγορηματικώτερος ὅμως ἐν σχέσει πρὸς ταῦτα εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἰς τὴν ἀπὸ 21 Ἰανουαρίου 1925 ἐπιστολήν του πρὸς τὸν κ. Τσῶρτσιλ, εἰς ἐνίσχυσιν τῶν Ἑλληνικῶν ἀπόψεων σχετικῶς πρὸς τὸν κανονισμὸν τῶν πρὸς τὴν Ἀγγλίαν χρεῶν γράφει ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Ἡ μὲν Ἑλλὰς ἐξεπλήρωσε πιστῶς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις, ὅσας ἀνέλαβε διὰ τῶν συμφωνιῶν τοῦ 1918 καὶ 1919, ὅτι δὲ δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἐξ ἴσου πιστῶς ἐξεπληρώθησαν ἐκ μέρους ὅλων τῶν Συμμάχων της αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς αὗται ἀνέλαβον ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν αὐτῶν συμφωνιῶν». Καὶ περαιτέρω εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιστολὴν γράφει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων (ἀναγινώσκει): «Βοήθειαν (πρὸς τὴν Τουρκίαν ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος) ἀπετέλει ἡ κατάσχεσις τῶν ἑκατομμυρίων, ὅσα ὤφειλον εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμφωνίας τῆς 10ης Φεβρουαρίου 1918. Τοιαύτην περαιτέρω βοήθειαν ἀπετέλει τὸ γεγονὸς ὅτι Γαλλικὰ καὶ Ἰταλικὰ πλοῖα παρεβίαζον τὸν ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ στόλου ἀσκούμενον ἀποκλεισμὸν τῶν Τουρκικῶν παραλίων καὶ ὅτε ὁ στόλος μας συνελάμβανε τὰ παραβιάζοντα τὸν ἀποκλεισμὸν πλοῖα, οἱ χθὲς σύμμαχοι ἠξίουν παρ’ ἡμῶν νὰ ἀπολύσωμεν τὰ συλληφθέντα πλοῖα καὶ νὰ ἀφήσωμεν ὅπως φθάσῃ εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον τὸ κατασχεθὲν λαθρεμπόριον πολέμου καὶ νὰ πληρώσωμεν ἀποζημιώσεις διὰ τὴν κατάσχεσιν». Καὶ διὰ τὰ μετὰ τὸν πόλεμον ὁ αὐτὸς ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων εἰς τὴν αὐτὴν ἐπιστολὴν λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γερμανία διαρκοῦντος τοῦ πολέμου ἐχορήγησεν ἀφθόνους πιστώσεις καὶ εἰς χρήματα καὶ εἰς πολεμικὸν ὑλικὸν πρὸς τοὺς Συμμάχους της. Διὰ τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν οἱ Σύμμαχοι ἠνάγκασαν τὴν Γερμανίαν νὰ ἐκχωρήσῃ πρὸς αὐτοὺς τὰς ἀπαιτήσεις των ταύτας. Εἶτα διὰ τῆς συνθήκης τῆς Λωζάννης, λαμβάνουσαι ὑπ’ ὄψιν της ὅτι ἡ Τουρκία ἡττηθεῖσα κατὰ τὸν πόλεμον, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὸ βάρος τῆς πληρωμῆς τοῦ χρέους τούτου, ἐχάρισαν γενναιοφρόνως πρὸς αὐτὴν τὸ ἐν λόγῳ χρέος της. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι διὰ τοὺς λοιποὺς συμμάχους τῆς Γερμανίας, δὲν ἐλήφθη ὅμοιον μέτρον μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Βουλγαρίαν, ἥτις διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Νεϊγὺ ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ λόγῳ ἐπανορθώσεων 2,500,000,000 φρ. χρ., ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 12.7% εἶχον ἀναγνωρισθῆ ὡς ἀνήκοντα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δὴ διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Σπᾶ τοῦ ἔτους 1920, οἱ μεγάλοι σύμμαχοι ἔλαβον πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους τὸ μέτρον νὰ περιορίσουν οὐσιαστικῶς τὸ πληρωτέον ὑπ’ αὐτῆς ποσὸν εἰς 500.000,000, διότι τῶν ὑπολοίπων 2 δισεκατομμυρίων τὴν πληρωμὴν ἀνέβαλον ἐπὶ 30 ὅλα ἔτη». Αὐτὰ καὶ ἄλλα ὡς γνωστὸν γράφει αὐτὸς ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων. Εἶναι ἀρκετὰ νομίζω ταῦτα διὰ νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι τὴν πολιτικὴν τῶν Κρατῶν δὲν κανονίζει οὔτε ἡ αἰσθηματολογία, οὐδ’ αὐτὸ τὸ δίκαιον καὶ ὅτι συνηθέστερον τὴν κανονίζει τὸ συμφέρον. Καὶ δυστυχῶς τὸ πάσης φύσεως συμφέρον καὶ τὸ πολιτικὸν συμφέρον καὶ τὸ ὑλικὸν συμφέρον. Πλανώμεθα ἂν νομίζωμεν ὅτι, παραβλέποντες τὰ συμφέροντα ἡμῶν διὰ νὰ φανῶμεν ἀρεστοὶ εἰς τοὺς ἰσχυρούς, ὅτι ἐξασφαλίζομεν ἢ προεξοφλοῦμεν τὴν εὔνοιαν ἢ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῶν διὰ τὰ ζητήματα τοῦ μέλλοντος. Καὶ τοῦ μέλλοντος τὰ ζητήματα θὰ τὰ κανονίσῃ ἐπίσης τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν δύναμιν νὰ θέσῃ κατὰ μέρος τὰ αἰσθήματα καὶ νὰ δικαιολογῇ καὶ τὴν λήθην τῶν ὑποχρεώσεων καὶ τὴν παραβίασιν τῶν ὑποσχέσεων. Καὶ δὲν πρέπει ἀκόμη νὰ λησμονῶμεν ὅτι εἶναι καὶ ἀδύνατον νὰ φαινώμεθα συγχρόνως ἀρεστοὶ εἰς πλείονας τῆς μιᾶς Μ. Δυνάμεων, ὅταν αἱ Δυνάμεις αὗται ἔχωσι πρὸς ἀλλήλας συμφέροντα συγκρουόμενα, ἂν δὲν προβαίνωμεν συγχρόνως εἰς τριπλὰς ὑποχωρήσεις καὶ θυσίας ἐπὶ τριπλασιασμῷ τῶν θυσιῶν καὶ ζημιῶν ἡμῶν, διότι ἄλλως προκαλοῦμεν τὴν ἐχθρότητα τῶν ἄλλων. Δὲν θὰ εἴπω τίποτε ἄγνωστον, ἂν ὑποστηρίξω ὅτι ἡ ἐναντίον ἡμῶν στάσις τῆς Γαλλίας κατὰ τὸν Μικρασιατικὸν ἀγῶνα δὲν ὠφείλετο οὔτε εἰς τὸ ὅτι ἡ Γαλλία εἶναι Μουσουλμανικὴ Δύναμις, ὡς διεκήρυττεν, οὔτε εἰς τὴν ἐπάνοδον τοῦ Κωνσταντίνου, ὡς διεκήρυττον ἄλλοι, ἀλλ’ ὠφείλετο ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν προσκόλλησιν ἡμῶν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν πολιτικήν. Τοιαῦτα προηγούμενα νομίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ ἡμῶν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀποκλειστικῶς καὶ διαρκῶς ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ μὴ ἐνδιαφέρεται, ἂν θὰ φανῇ ἀρεστὴ ἢ δυσάρεστος εἰς οἱανδήποτε Δύναμιν, ἂν πρόκειται νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ ἐπολεμήσαμεν καὶ ἐδαπανήσαμεν καὶ ἐθυσιάσαμεν διὰ νὰ φανῶμεν εὐχάριστοι. Ἐκ μιᾶς περικοπῆς τοῦ διὰ τὸ πολεμικὸν χρέος πρὸς τὴν Ἀγγλίαν ὑπομνήματος τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων δύναται νὰ καταλήξῃ ἡ Ἑλλὰς εἰς ἀσφαλῆ περὶ τούτου κρίσιν. Γράφει ὁ ἀρχηγὸς τῶν Φιλελευθέρων (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γαλλία ἐπιμένει νὰ πληρωθῇ διὰ κατασχέσεως τῆς εἰς χεῖράς της εὑρεθείσης ἰδιωτικῆς Ἑλληνικῆς περιουσίας, οἵα εἶναι τὸ χρέος αὐτῆς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος δι’ ἀπαίτησιν κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀμφισβητησίμου βασιμότητος, προερχομένην δὲ ἀπὸ πολεμικὸν ὑλικόν, τοῦ ὁποίου ἱκανὸν μέρος ἐχρησιμοποιήθη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ διὰ τὴν ἐκστρατείαν εἰς τὴν Νότιον Ρωσσίαν, εἰς ἣν ἡ Ἑλλὰς ἐξηναγκάσθη νὰ μετάσχῃ διὰ νὰ φανῇ εὐχάριστος πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν».

§76Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§77Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ δύο.

§78Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἴπατε προηγουμένως ὅτι τὴν πολιτικὴν τῶν Ἐθνῶν τὴν κανονίζουν τὰ συμφέροντα καὶ ὄχι αἱ συμπάθειαι. Ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ κ. Τζιολίττι ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Ἰταλικῆς Βουλῆς κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1919 ἔλεγεν ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες δύνανται διὰ τὴν συμπάθειαν πρὸς ἓν Κράτος νὰ θυσιάζωσιν ἑαυτούς, οὐδέποτε ὅμως νὰ ἐκθέτωσιν εἰς κίνδυνον τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεκτρέπεται ἡ συζήτησις ὅλως διόλου. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ὡραῖα, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπίκαιρα. Εἰς μίαν ἄλλην περίστασιν θὰ ἐξετασθοῦν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§80Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Σταματῶ διὰ νὰ σταματήσῃ καὶ ὁ θόρυβος. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐπαναλάβω ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι εἰς ὅλας τὰς πολιτικάς μας κινήσεις δὲν πρέπει νὰ παρασυρώμεθα ἀπὸ αἰσθήματα, παρὰ μόνον ἀπὸ τὴν ἄποψιν τοῦ συμφέροντος, ἐξεταζομένου ἀπὸ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀπόψεις, σκοπὸν πάντοτε ἔχοντες τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Ἑλλάδος.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰ συμφέροντα τῶν Κρατῶν βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ θυσιάζωνται, ἀλλ’ αἱ περὶ αὐτῶν ἀντιλήψεις μεταβάλλονται ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος μαρτυρεῖ ὅτι πάντοτε αὕτη ἠκολούθησε πολιτικὴν ἀνθρωπισμοῦ καὶ δικαιοσύνης καὶ οὐχὶ πολιτικὴν συμφερόντων.

§83Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἱστορία τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὅτι πάντοτε ἐζήτησε νὰ ἔχῃ τὰς συμπαθείας τῶν Δυνάμεων καὶ νὰ ἐμπνέῃ τὴν πολιτικήν της ἀπὸ αἰσθήματα καὶ ὄχι ἀπὸ συμφέροντα. Καὶ θὰ ἦτο οἰκτρὰ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε καλλιεργήσει τὴν ἀνάπτυξιν διεθνῶν συμπαθειῶν καὶ εὐμενῶν αἰσθημάτων διὰ τὴν Ἑλάδα.

§84Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀλλ’ ὄχι καὶ τὴν παράδοσιν τῶν ἱερῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐγὼ θέλω Ἑλληνικὴν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄν ὁ λόγος σας περιωρίζετο εἰς τὸ νὰ ἀντλήσητε ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐμπειρογνωμόνων τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ περιπέτεια τοῦ πολέμου ἐστοίχισε πολὺ εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο εὐνόητον. Ἐφόσον ὅμως θέλετε νὰ ἐξετάσητε τὴν πολιτικὴν τῶν δανείων, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν πολλοὶ ὑπεύθυνοι καὶ πρῶτος ἐγώ, ὅστις εἰργάσθη διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς πολιτικῆς ταύτης ὅσον μοὶ ἦτο δυνατόν, ἂν θέλητε νὰ κρίνητε ἂν ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἦτο ὀρθὴ ἢ ὄχι, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ προσδιορίσωμεν μίαν ἡμέραν διὰ νὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις.

§86Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς αὐτό.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ σεῖς ἐρρίψατε ἓν πάρθιον βέλος ἀδιόρατον ὅτι μᾶς ἐστοίχισε τόσον ἡ πολιτικὴ ἐκείνη, ἥτις δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἁπλῶς θέλω νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς ἀντιλήψεώς σας αὐτῆς καὶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι οὐδέποτε εἰς τοὺς Ἕλληνας κυβερνήτας ἀπέλειπεν ἡ ἰδέα ὅτι πράττοντες ὅ,τι ἔπραττον ἐξυπηρέτουν τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἄν θέλωμεν νὰ συζητήσωμεν ποῖος ἐσκέπτετο ὀρθότερον, τότε πρέπει νὰ ὁρίσωμεν μίαν ἡμέραν πρὸς τοῦτο.

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ συμπληρώσητε τὴν μελέτην σας, νὰ μᾶς κάμητε καὶ ἕνα λογαριασμὸν πόσον ἐστοίχισεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1821, ὄχι μόνον εἰς ἄνδρας, ἀλλὰ καὶ εἰς ὑλικὰς θυσίας.

§89Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ φίλαι καὶ σύμμαχοι Δυνάμεις ἐπροστάτευσαν τὰ συμφέροντά των καὶ μᾶς ἐγκατέλειψαν. Καὶ τοῦτο πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ἡμῶν πολιτικήν. Ἔχετε τὴν γνώμην σας, ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου. Διενεμήθη σχέδιον. Δὲν γνωρίζω τί εἶναι. Μὲ συγχωρεῖτε μὲ ὅλην τὴν πεῖσαν τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὴν Βουλήν, δὲν γνωρίζω τί εἶναι αὐτό.

§90Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπόφασις περὶ ἐξουσιοδοτήσεως.

§91Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἠδυνήθην ἐπίσης νὰ ἴδω ποῖος τὸ ὑπέβαλεν. Δὲν ἔχει ὑποβληθῆ τοὐλάχιστον καμμία ἔκθεσις; Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι ὁ ὑποβαλὼν τὸ σχέδιον τοῦτο εἶχε τύψιν συνειδότος, διότι διαπράττει κάποιαν παράβασιν τοῦ Συντάγματος καὶ δὲν ἤθελε νὰ βάλῃ τὴν ὑπογραφήν του. Διότι ἀληθῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι εἶναι σύμφωνον πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος, τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπως φέρεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ 97ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος εἶναι αὐτή, ὅτι ἡ ἐξουσιοδότησις δίδεται διὰ νόμου, ὅπως δίδεται ἡ ἐξουσιοδότησις πάντοτε καὶ ἔχω τὴν γνώμην αὐτήν, διότι εὑρίσκω ὅτι ζητεῖται καὶ τῶν δύο Βουλῶν ἡ ἐξουσιοδότησις καὶ διότι μέχρις ὅτου τὰ Διατάγματα ἐκεῖνα προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς δὲν ἐφαρμόζεται ὁ νόμος τοῦ Κράτους.

§92Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ τότε διατί ὑπάρχει ἡ ἐξουσιοδότησις;

§93Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην αὐτὴν καὶ διότι ἡ διάταξις ὁμιλεῖ περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῶν Βουλῶν καὶ διότι μετὰ τὴν πραγματοποίησιν, δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἡ ἐξέλιξις τῶν πεπραγμένων θὰ εἶναι δύσκολος καὶ θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων. Τοιαύτη ἑρμηνεία τοῦ Συντάγματος παραλύει τελείως, μοὶ φαίνεται, τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον θὰ ἔχουν κατατεθῆ πολλαὶ καὶ διάφοροι τροπολογίαι, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ δικαίωμα τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἐπεκτείνεται ἐπὶ διαφόρων θεμάτων. Ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποβλέψῃ ἐν τῷ παρόντι εἰς τὸ οἰκονομικὸν συμφέρον, εἰς τὸ συμφερώτερον δάνειον. Ἔλεγον προηγουμένως ὅτι ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην τοῦ δανείου καὶ μάλιστα μεγαλυτέρου εἰ δυνατὸν ἀπὸ τὸ ζητούμενον διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Καὶ ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἐτράπη τὴν ὁδὸν τῆς συνάψεως δανείου. Δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν σύμβασιν δανείου ἢ ἄλλην σχετικὴν χρῄζουσαν νομοθετικῆς κυρώσεως διὰ νὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν ὅρων καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ δανείου. Ἔχομεν μόνον σχέδιον ἐξουσιοδοτήσεως, τὸ ὁποῖον ἀφίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν πλήρη ἐλευθερίαν περὶ τῶν ὅρων τοῦ δανείου. Τὸ διανεμηθὲν σχέδιον περιέχει τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος. Φοβοῦμαι ἐξ ὅσων ἔχομεν ἀκούσει ἕως τώρα ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὅτι δὲν ἔχομεν πλήρη τὴν διάγνωσιν τῶν αἰτίων τῆς κακῆς ἡμῶν οἰκονομικῆς καταστάσεως καὶ ὅτι ἐπιζητοῦμεν νὰ θεραπεύσωμεν αὐτοτελῶς τὰ συμπτώματα τῆς νόσου μόνον, παραβλέποντες ὅτι, ἂν δὲν θεραπεύσωμεν ῥιζικῶς τὴν νόσον, δὲν θὰ βραδύνωσι νὰ ἐπέλθωσιν ἐκ νέου τὰ αὐτὰ ἢ καὶ χειρότερα συμπτώματα. Σύμπτωμα εἶναι ἡ μεγάλη ὑποτίμησις τοῦ χαρτονομίσματος. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ θεραπευθῇ τοῦτο τελειωτικῶς, ἂν δὲν ἐξαλειφθῶσι τὰ αἴτια, ἐκ τῶν ὁποίων προέρχεται. Περὶ τῶν αἰτίων γίνεται ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς ὑποτιμήσεως διαρκὴς συζήτησις καὶ διαρκῶς προβάλλονται μέσα θεραπείας συμπτωματικῆς καὶ ὄχι θεραπείας ῥιζικῆς. Ὑπεστηρίχθη ὅτι ἡ ὑποτίμησις τοῦ νομίσματος ὀφείλεται εἰς τὴν ἀνισοσκέλειαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ συγχρόνως εἰς τὴν ἀνισοσκέλειαν τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου. Δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ὀφείλεται ἔν τινι μέτρῳ μικρῷ καὶ εἰς ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ὀφείλεται κυρίως καὶ κατὰ σοβαρὸν λόγον εἰς ταῦτα. Ἡ ἀνισοσκέλεια τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καθ’ ἑαυτὴν δὲν ἐπιδρᾷ ἀμέσως, ἀλλ’ ἐμμέσως καὶ ψυχολογικῶς μόνον ἐπὶ τῆς ὑποτιμήσεως καὶ μόνον, διότι γεννᾷ τὴν ὑπόνοιαν ἐκδόσεως νέου χαρτονομίσματος καὶ εἶναι κατὰ πλεῖστον μέρος ἀποτέλεσμα τῆς καταστάσεως. Ἄν δὲν εἴχομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τῆς δραχμῆς, νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δαπάνην ἄνω τῶν 1500 ἑκατομμυρίων διὰ νομισματικὴν διαφοράν, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν εἰς χρυσὸν ἐξωτερικῶν τοῦ Κράτους ὀφειλῶν καὶ κυρίως, ἂν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἂν ἡ αὐξομείωσις αὐτῶν ἠδύνατο νὰ παρακολουθῇ τὴν αὐξομείωσιν τῆς δραχμῆς, ἡ ἀνισοσκέλεια τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ ἐμειοῦτο εἰς τὸ ἐλάχιστον ἢ καὶ θὰ ἐξέλιπεν ἐντελῶς. Ἀλλὰ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναμένῃ τις ἀσφαλῶς ἀνατίμησιν τῆς δραχμῆς καὶ ἐκ μόνου τούτου τοῦ λόγου τῆς ἰσοσκελίσεως. Ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμὸς τοῦ 1927–1928 ἰσοσκελισθεὶς Καὶ ὅμως ἡ δραχμὴ δὲν ἀνετιμήθη. Τοὐναντίον ὑπετιμήθη. Καὶ δὲν ἀνετιμήθη, διότι δὲν ἐπιστεύθη πραγματικῶς ὅτι ἡ ὅλη κατάστασις ἐτακτοποιήθη, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ φόβος ἐκδόσεως νέου χαρτονομίσματος καὶ διότι δὲν ἐγεννήθη ἡ ἐλπὶς ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ ταχέως εἰς περίσσευμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δύναται νὰ ἀποσυρθῇ μέρος τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος. Καὶ ἡ ἀνισοσκέλεια τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου δὲν εἶναι αἴτιον διαρκοῦς καὶ μεγάλης ὑπερτιμήσεως τοῦ ξένου συναλλάγματος. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τῆς ἀναγεννήσεώς της οὐδέποτε ἔσχεν ἰσοζύγιον εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς ἐμπορευμάτων. Εἶχε πάντοτε ἔλλειμμα. Εἶχε πάντοτε μεγαλυτέραν εἰσαγωγὴν ἐμπορευμάτων καὶ συνεπῶς μεγαλυτέραν ἐξαγωγὴν χρυσοῦ. Ἀλλὰ πάντοτε τὰ ἐλλείμματα αὐτῆς ἐκάλυπτον οἱ ἄδηλοι πόροι καὶ μὲ ὅλα τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1912–1919 ἡ τιμὴ τῆς δραχμῆς ἔμεινεν ἀρτία. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ δήλωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν ἀδήλων πόρων, διότι εἶναι ἄδηλοι καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν μετ’ ἀκριβείας ὅτι οἱ πόροι οὗτοι δὲν ἠλαττώθησαν. Θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι τώρα μὲ τὴν καταφανῆ τῆς Ἑλλάδος βιομηχανικὴν πρόοδον ἡ ἐξαγωγὴ βαίνει εἰς αὔξησιν καὶ ἡ εἰσαγωγὴ εἰς ἐλάττωσιν, τηρουμένων τῶν ἀναλογιῶν ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν πάσῃ περιπτώσει καθιστᾷ τὴν διαφορὰν δευτερευούσης ἀξίας εἶναι ὁ κανὼν ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ ἐξαγωγὴ τείνουσιν ἀείποτε ἀφ’ ἑαυτῶν εἰς ἰσορροπίαν. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διεθνοῦς Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ 1926 ἠλαττώθη κατὰ 20% ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ 1925. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου ἡ ἀνισοσκέλεια ἀσκοῦσι μὲν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς δραχμῆς ἄμεσον ἢ ἔμμεσον, ἀλλὰ δὲν ἀσκοῦσι τόσον μεγάλην ἐπιρροήν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ θεωρηθῶσι τὰ σοβαρώτερα ἢ ἐκ τῶν σοβαρωτέρων αἰτίων τῆς ὑποτιμήσεως. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ κακὴ οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ ἡ ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς ὀφείλονται κυρίως εἰς τὸ χαρτονόμισμα καὶ τὰς ἐσωτερικὰς ἀνωμαλίας. Χαρτονόμισμα ἐννοῶ τὸ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ἐκδιδόμενον ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον ποσὸν τραπεζογραμματίων, τὸ πέραν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν περιστάσεων καὶ κατὰ τοὺς οἰκονομολογικοὺς κανόνας εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἐκδίδῃ. Σήμερον ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ ἐκδιδομένου ὁπωσδήποτε ποσοῦ 5 δισεκατομμυρίων καὶ 842 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, μικρὸν μέρος κυκλοφορεῖ δυνάμει τοῦ προνομίου τῆς Τραπέζης, τὸ δὲ μέγιστον ποσὸν κυκλοφορεῖ εἰς λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Πληθώραν χαρτονομίσματος εὑρίσκω καὶ ἐγὼ οὐχὶ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἀντικρύσματα. Καὶ αἱ ἐσωτερικαὶ ἀνωμαλίαι καὶ καθ’ ἑαυτὰς καὶ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν πληθώραν τοῦ χαρτονομίσματος εἶναι ἡ ἑτέρα τῶν δύο σοβαρῶν αἰτιῶν τῆς ὑποτιμήσεως τῆς δραχμῆς. Αἱ ἐσωτερικαὶ ἀνωμαλίαι κατὰ κανόνα φυγαδεύουσιν ἐκ τῆς ἀγορᾶς τὸ συνάλλαγμα καὶ αὐξάνουσι τὴν ζήτησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐλαττώνουσι τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, τὴν ἀποτελοῦσαν οὐσιῶδες τοῦ χαρτονομίσματος ἀντίκρυσμα. Παρ’ ἡμῖν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ μέχρι σήμερον αἱ ἐπαναστάσεις καὶ ἀντεπαναστάσεις καὶ τὰ κινήματα καὶ αἱ ἁπλαῖ διαδόσεις περὶ ἀνωμαλιῶν καὶ κινημάτων ἤρκεσαν νὰ αὐξήσωσι τὴν τιμὴν τῆς λίρας οὐσιωδῶς καὶ νὰ παρεμποδίσωσι πᾶσαν περὶ ἐξυγιάνσεως τῆς δραχμῆς ἐνέργειαν. Ἐξ ὅσων δυνάμεθα νὰ συμπεράνωμεν καὶ ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου, ἡ αὔξησις τῶν ἀντικρυσμάτων τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος εἶναι ἐκ τῶν μέτρων ὅσα ἡ Κυβέρνησις θέλει διὰ τοῦ δανείου νὰ ἐφαρμόσῃ πρὸς οἰκονομικὴν ἐξυγίανσιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἴδομεν ἀκόμη συντελεσθὲν καὶ δὲν βλέπομεν ἀποτελεσματικῶς συντελούμενον εἶναι τὸ σπουδαιότερον τῶν μέτρων τῆς οἰκονομικῆς ἀποκαταστάσεως, ἡ πλήρης ἄρσις τῶν ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν. Καὶ μόνη ἡ ἐκκρεμότης τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος καὶ αὕτη καὶ μόνη προδίδει ἐσωτερικὴν ἀνωμαλίαν. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς ταύτην ὀρθῶς ἐκρίθη ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ ἑστία τῶν ἀνωμαλιῶν εὑρίσκεται κυρίως εἰς τὸν Στρατόν. Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐπηγγέλθη τὴν ἄρσιν τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων καὶ ἡ Βουλὴ διὰ ψηφίσματος ἐξουσιοδότησε τὴν Κυβέρνησιν νὰ τακτοποιήσῃ τὸν Στρατὸν συμφώνως πρὸς τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀκαταλλήλων ἀξιωματικῶν, ἐξ οὗ ἤλπισεν ὅτι θὰ ἴδῃ τὸν Στρατὸν ἐπανερχόμενον εἰς τὰ ἔργα του. Δὲν κατηγορῶ ὅτι ἐβράδυνε μέχρι τοῦδε ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ Στρατοῦ ἀπὸ τῶν ἀνωμάλων στοιχείων. Ἀλλὰ καὶ δικαιοῦμαι νὰ εἶμαι ἀπαισιόδοξος, ὅταν ἔχω ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ψηφίσματος κατὰ προκατάληψιν καὶ ὑπὸ κομματικὰς ἀντιλήψεις ἐνηργήθη καὶ αἱ δυσαρέσκειαι αἱ τροφοδοτοῦσαι τὰς ἀνωμαλίας δὲν ἐξέλιπον καὶ ὅταν ἔχω ὑπ’ ὄψιν, ὡς καὶ τότε εἶπον, ὅτι καὶ τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ψηφίσματος, ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τείνει νὰ ἐκτελεσθῇ. Καὶ ὅπως καὶ διὰ τὸ πρῶτον μέρος ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν τὰ πολιτικὰ φρονήματα τῶν ἀξιωματικῶν, οὕτω καὶ διὰ τὸ δεύτερον μέρος τὸ αὐτὸ σύστημα τίθεται ὡς βάσις. Ἀλλὰ κυρίως εἶμαι ἀπαισιόδοξος, διότι βλέπω ὅτι ἡ ἐν τῇ Κυβερνήσει πολιτικὴ παράταξις ἔχει ἐναγκαλισθῆ τὴν μίαν, τὴν δρῶσαν στρατοκρατικῶς στρατιωτικὴν μερίδα τὴν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐκτρέφει καὶ περιθάλπει αὐτὴν καὶ συνεργάζεται μετ’ αὐτῆς, ὡς ἀποδεικνύει καὶ ἡ ἀναγνωσθεῖσα ἐπιστολὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ στηρίζεται ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἐξυπηρετεῖ δι’ αὐτῆς κομματικὰ συμφέροντα καὶ διευθύνεται ὑπ’ αὐτῆς ἀπὸ τῶν παρασκηνίων. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω· τὸ ζήτημα τοῦ Παγκάλου. Ἡ παράτασις τῆς προφυλακίσεως ἑνὸς κατηγορουμένου, οἱουδήποτε, ἀσχέτως πρὸς τὴν περὶ ἐνοχῆς αὐτοῦ πεποίθησιν, παράτασις μὴ δικαιολογημένη ἐκ λόγων ἀναγομένων εἰς ἀνάγκας τῆς τακτικῆς διαδικασίας, ἀλλὰ προκαλουμένη ἐκ λόγων ἐκτὸς τῆς τακτικῆς διαδικασίας κειμένων, θίγει παρὰ τῷ Λαῷ τὰ αἰσθήματα τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος καὶ ὠθεῖ αὐτὸν βαθμηδὸν εἰς συμπάθειαν ὑπὲρ τοῦ οὕτω προφυλακισμένου, συμπάθειαν συχνὰ καταλήγουσαν νὰ χαρακτηρίζῃ τὸν ἔνοχον ὡς θῦμα καὶ ἰδίως ἐπὶ πολιτικῶν ἐγκλημάτων, θῦμα τῶν κρατούντων ἀντιπάλων των. Ἡ τοιαύτη τοῦ Λαοῦ ἀντίληψις κατ’ ἀνάγκην ἀναιρεῖ τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ ἡ ἔλλειψις πεποιθήσεως τοῦ Λαοῦ ἐπὶ τῆς δικαιοσύνην τοῦ Τόπου, ὁθενδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ τὴν ἀρχήν, ἡ γνώμη, ἀδιάφορον ἂν δικαιολογημένη ἢ ἀδικαιολόγητος, ὅτι οἱ κυβερνῆται παραβλέπουσι τὸ δίκαιον διὰ νὰ βλάψωσι τοὺς ἀντιπάλους των, ἀσφαλῶς κλονίζει τὴν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν πεποίθησιν καὶ τὰ αἰσθήματα τοῦ καθήκοντος τῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑποταγῆς καὶ ὁδηγεῖ εἰς ἀνωμαλίας ἐπικινδύνους. Εἰδικῶς δὲ ἐπὶ πολιτικῶν ἀδικημάτων προλειαίνει τὸ ἔδαφος εἰς ἀποδοχὴν βιαίων ὑπὲρ τοῦ κατηγορουμένου ἐνεργειῶν καὶ ἐμφανίζει τὴν Χώραν ἐν ἀνωμαλίαις. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξω περισσότερον τὰ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ταῦτα πάντα καὶ αἱ συλλήψεις τῶν Παγκαλικῶν καὶ αἱ ἀντίθετοι πρὸς τοὺς Παγκαλικοὺς ἐνέργειαι ἄλλων ἀποδεικνύουσαι ὅτι μελετῶνται βίαια κατὰ τοῦ καθεστῶτος κινήματα, ἑδραιοῦσι τὴν πεποίθησιν τοῦ Κοινοῦ ὅτι ἡ Χώρα, μὲ ὅλας τὰς ἀντιθέτους κυβερνητικὰς διαβεβαιώσεις, διατελεῖ ὑπὸ ἐσωτερικὰς ἀνωμαλίας. Οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη νὰ διατελῇ πραγματικῶς ὑπὸ τοιαύτας ἀνωμαλίας ἡ Χώρα. Ἀρκεῖ νὰ πιστεύηται τοῦτο ὑπὸ τῶν συναλλασσομένων διὰ νὰ ἔχωμεν τὰ ἐπιβλαβῆ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα....

§94Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τι ἄλλο πέραν ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἔπραξεν. Ὑπέβαλεν ἤδη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὴν Παρασκευήν, θὰ ψηφισθῇ εἰς δευτέραν καὶ τὸ Σάββατον θὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς συλλογὴν τῶν στοιχείων, εἰς τρόπον ὥστε τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον νὰ ἐκδικασθῇ ἡ ὑπόθεσις.

§95Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, τῶν ἀναγομένων κυρίως εἰς τὰς ἐσωτερικὰς ἀνωμαλίας, ἐνῷ βλέπω τὴν ἀνάγκην τοῦ δανείου εἰς τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Τόπου, ἀναγκάζομαι νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς τῆς συνάψεως τοῦ δανείου, πλὴν τοῦ προσφυγικοῦ, διότι φοβοῦμαι ὅτι θὰ ἐξατμισθῇ τὸ ποσὸν ὑπὸ τῶν ἐσωτερικῶν ἀνωμαλιῶν καὶ ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν μετ’ οὐ πολὺ εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν μὲ ἓν δάνειον 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν ἐπὶ πλέον καὶ μὲ μίαν ὑποχρέωσιν ἐπὶ πλέον πληρωμῆς τοῦ ἐτησίου τοκοχρεωλυσίου ἐκ 400 τουλάχιστον χιλιάδων λιρῶν ἢ 150 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐτησίως. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Τραπέζης φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πᾶσα μέριμνα ὅπως ὁ ἀποφασισθεὶς χωρισμὸς γίνῃ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ μὴ δυσχεράνῃ τὰς ἐργασίας εἰς τὸ μέλλον καὶ τῆς Ἐθνικῆς καὶ τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Εἶπον δὲ ὅτι ὁ χωρισμὸς ἀπεφασίσθη, διότι ἄλλως δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἐπῆλθεν ἡ διαφωνία.

§96Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ ὅρος αὐτὸς ἐτέθη παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὸς παρὰ τῆς ἀποστολῆς. Δὲν ἔχει λοιπὸν σημασίαν ἂν ἐγένετο δεκτὸς εἰς τὸ Συμβούλιον ἢ ὄχι. Κατὰ τὴν γνώμην μου ὁ ὅρος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἄνευ τοῦ χωρισμοῦ αὐτοῦ, μάλιστα δὲ εἰς δηλώσεις τοῦ κ. Τσουδεροῦ εἶδον ὅτι καὶ οὗτος ὑπεστήριξε τοῦτο μετὰ πολλῆς δυνάμεως καὶ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο δεκτὸν κατὰ τὴν μετάβασιν εἰς Λονδῖνον, ἀπεφασίσθη ἡ ἵδρυσις ἰδίας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἀκολουθηθῇ ἡ ὁδὸς αὕτη, ἐνόμιζον ὅτι ἦτο πρότασις ἡ ὁποία τὸ πρῶτον προήρχετο παρ’ ἐμοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Τραπέζης ὑπεστήριξαν ἐν Γενεύῃ τὴν πρότασιν ταύτην καὶ τὴν ἐθεώρησαν ὡς τὴν μόνην δικαίαν. Ἐγὼ δὲ περαιτέρω ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ὑπεστήριζα ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον πρέπει νὰ διχοτομηθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, διότι ἐθεώρουν ὅτι ἡ καταστροφὴ καὶ ὁ κλονισμὸς τοῦ οἰκονομικοῦ τούτου ὀργανισμοῦ θὰ ἐπέφερε ζημίας. Προχωρῶν δὲ ὑπεστήριξα ὅτι ὁ χωρισμὸς οὗτος δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἂν δὲν ἐπέλθῃ μετ’ αὐτὸν πρᾶξις ἡ ὁποία καθ’ ἡμᾶς θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη, δηλ. ἂν δὲν συντελεσθῇ ἡ πρᾶξις, ὥστε ἡ Τράπεζα ἡ νέα, ἡ Ἐκδοτική, νὰ λάβῃ ὑπὲρ αὐτῆς τὸ ἀντιστάθμισμα τῶν καλυμμάτων, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνήκει εἰς αὐτήν, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Καὶ οὕτω ἐπῆλθεν ἡ μεταξὺ ἡμῶν διάστασις.

§97Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι ἐντελῶς νέον διὰ τὸν Τόπον, ἀνέκαθεν ὑπῆρξεν ὁμόφωνος ἡ γνώμη ὅτι τὸ τραπεζιτικὸν αὐτὸ καθεστὼς ὡς εἶχε διαμορφωθῆ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀκινδύνως ἐπ’ ἄπειρον. Ὑποστηρίζεται λοιπὸν ἡ ἰδέα τῆς ἀποκεντρώσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Αὐτὴν τὴν γνώμην ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Μιχαλακόπουλος. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι τρέφω καὶ ἐγὼ καὶ εἰς πᾶσαν συζήτησιν ὑπεστήριξα τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἀποκτήσωμεν ἓν ὁπωσδήποτε προοδευτικὸν τραπεζιτικὸν σύστημα. Εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἐτέθη καὶ πάλιν ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα προκειμένου περὶ τῆς τακτοποιήσεως. Μᾶς ὑπεδείχθη ὅτι ἡ σταθεροποίησις δὲν εἶναι δυνατή, ἐφόσον αἱ λειτουργίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἀναμεμιγμέναι μετὰ καθαρῶς κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων. Ἡ παρατήρησις ἦτο τόσον ὀρθή, ὥστε κανεὶς δὲν ἠδύνατο κατὰ βάσιν νὰ τὴν ἀποκρούσῃ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον καὶ ὁ κ. Τσουδερὸς καὶ ἡμεῖς κατ’ ἀρχὴν ὑπεστηρίξαμεν εἶναι ὅτι θὰ ἐχρειάζετο μακρὸν διάστημα ὅπως ἐπιδιώξωμεν διὰ τῆς βαθμιαίας ἀποχωρήσεως ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν ἄλλων τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν νὰ εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκδοτικὸς ὀργανισμός. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Τσουδερός, ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν ἀπεκρούσθη. Ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν μίαν Τράπεζαν ἐμπορικὴν καὶ μίαν Τράπεζαν Γεωργικῆς Πίστεως. Ὅλα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθοῦν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μετασχηματισθῇ εἰς ὀργανισμὸς εἰς Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἀποσπωμένων καὶ ἱδρυομένων ἰδίων Τραπεζῶν δι’ ὅλας τὰς ἄλλας ἐργασίας. Ἅπασαι αἱ ἐπιφυλάξεις αἱ διατυπωθεῖσαι κατ’ ἀρχὴν ἦσαν ἐπιφυλάξεις χρονικῆς ἂς εἴπωμεν προθεσμίας. Συναφὴς εἶναι καὶ ἡ ἐξήγησις τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Τσουδερός, δηλαδὴ ἕως ὅτου κατ’ ὀλίγον φθάσωμεν εἰς τὴν διαμόρφωσιν μιᾶς ἀρτίας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης θὰ ἦτο δυνατὸν ὡς πρὸς τὸ ἓν μέτρον νὰ σχηματισθῇ ἓν τμῆμα ἐκδοτικόν, προσωρινόν, λογιστικόν.

§98Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἡ ἀρχικὴ βάσις τῆς διαφωνίας ἦτο ὁ μὴ χωρισμός.

§99Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἂς ψηφισθῇ τὸ «περὶ ἀμβύκων» κατ’ ἀρχήν.

§100ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων νόμων». (Ψηφίζεται καὶ κατ’ ἀρχήν).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαχειρίσεως τῆς συμφώνως τῷ νόμῳ 2508 καὶ τῷ Νομοθετικῷ Διατάγματι τῆς 25 Φεβρουαρίου 1928 ἐκκαθαρισθείσης περιουσίας «εὐαγῶν ἱδρυμάτων» τῆς τέως Χριστιανικῆς Κοινότητος τῆς πόλεως Μυτιλήνης». (Ψηφίζεται καὶ κατ’ ἀρχήν).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὁμοίου πρὸς τὸ χορηγούμενον εἰς ἄλλα Ὑπουργεῖα». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ ἀγροτικοῦ κτήματος τῆς διαλελυμένης Μονῆς Αὐγοῦ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σπετσῶν καὶ Ἑρμιονίδος καὶ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Εἰρηνοδικείου Μάσσητος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§105ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια «περὶ ὁδοποιΐας», κ. Πρόεδρε.

§106ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Αὐτὰ ἔχουν συζήτησιν.

§107Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ πρῶτος ζητῶ νὰ ἐξονυχισθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα τῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως ἡ συζήτησις καὶ ἐξονύχισις αὕτη ἀρχίσῃ ἀπόψε, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ ψηφίσωμεν εἰς δύο ἀναγνώσεις κατὰ τὴν βραχεῖαν ταύτην σύνοδον. Διότι, ἂν τοῦτο δὲν καταστῇ δυνατόν, τότε ἡ συζήτησις τούτων θὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸν Νοέμβριον καὶ τὸ ἔργον τῆς ὁδοποιΐας ἀναβάλλεται μοιραίως διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Χώρα στερεῖται δρόμων. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι αἱ πιστώσεις τῶν προϋπολογισμῶν εἶναι τόσον πενιχραί, ὥστε ἄνευ τῆς ταχείας ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ κατασκευάσω οὔτε ἓν χιλιόμετρον ὁδοῦ, οὔτε νὰ συντηρήσω τὰς ὑπαρχούσας. Ἑπομένως, ἐφόσον ἡ Βουλὴ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τῆς Χώρας καὶ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει διὰ τοῦτο, εἶναι ἀναγκαῖον ὅπως ἀπόψε ἀρχίσῃ ἡ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων συζήτησις.

§108Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὄχι, ὄχι, ὅπως ἐπεράσαμεν τόσον καιρὸν χωρὶς δρόμους, ἂς περάσωμεν καὶ ἀκόμη ὀλίγον καιρόν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ τὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια εὐρέως.

§109Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Διαφωνῶ τελείως μὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Δαρβέρη. Τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας δι’ ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς τῆς Μακεδονίας εἶναι ζήτημα ἐξόχως σοβαρόν. Δὲν θὰ φύγωμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἂν δὲν ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια τῆς ὁδοποιΐας. Ἀρκετὰ χρόνια ἐβασανίσθη ὁ λαὸς καὶ ἰδίως ὁ Μακεδονικὸς ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν πάσης συγκοινωνίας. Ἐφόσον, ἐπὶ τέλους, εὑρέθη μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀντιμετώπισε τὸ ζήτημα, δὲν θὰ τὸ ἀφήσωμεν νὰ μείνῃ ἔκθετον. Ὅποιος δὲν ἐνδιαφέρεται, ἂς καταψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια, ἀναβολὴν ὅμως δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 11ην μ. μ.

(Ὥρα 10.15′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.50′ μ. μ.)

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§112Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Γνωρίζετε ὅτι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ φέρουν εἰς πέρας τὸ ἔργον των, ὅσον ἀφορᾷ τὰς συμβάσεις ἐπὶ δικτατορικοῦ καθεστῶτος. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπεβλήθη ἐξουσιοδότησις ὅπως ἐργασθῇ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ διάστημα τῶν διακοπῶν συμφώνως μὲ τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος. Μεταξὺ τῶν συμβάσεων αὐτῶν ὑπάρχει καὶ μία ἀναφερομένη εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ Ἀξιοῦ. Ἔχω τὴν σκέψιν νὰ παραπέμψωμεν ἐπίσης καὶ τὴν σύμβασιν αὐτὴν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ συσταθῇ διὰ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Οἱ κάτοικοι ὅμως τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς Μακεδονίας βλέποντες ὅτι τὸ ἔργον αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν ἐκτελέσει ἤδη ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους, πρόκειται νὰ ὑποστῇ ἐπιβράδυνσιν, ἤρχισαν νὰ ἀποστέλλουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσεις καὶ εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων ἀναφορὰς καὶ διαμαρτυρίας. Ἔφθασαν δὲ ἐνταῦθα καὶ Ἐπιτροπαί, ἀποτελούμεναι ἀπὸ τοὺς δημάρχους καὶ προέδρους κοινοτήτων ὅλης αὐτῆς τῆς περιοχῆς. Πραγματικῶς εἶναι ἀνάγκη ἐπισπεύσεως, διότι πλησιάζει καὶ ὁ χειμὼν καὶ αἱ ἀνάγκαι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῶν κατοίκων διὰ τὴν ἀπώλειαν χιλιάδων στρεμμάτων ἐκ τῶν ἑλῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῆς Ἑταιρείας ἐν ἀμφιβολίᾳ εὑρισκομένης περὶ τῆς τύχης τῆς συμβάσεως γεννῶσιν ἀδημονίαν ἂν θὰ ἐξακολουθήσουν τὰ ἔργα. Ἄλλος τρόπος ἐπιταχύνσεως οὕτως ὥστε νὰ ἀποφασισθῇ ὁριστικῶς ἡ τύχη τῶν ἔργων τούτων δὲν ὑπάρχει παρὰ νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως, διότι ἂν ἀφήσωμεν νὰ κρίνῃ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐξουσιοδοτηθησομένη πρὸς τοῦτο θὰ ἀργήσῃ πολύ. Νὰ ὑποβληθῇ λοιπὸν ὡς νομοσχέδιον ἀπὸ τοῦδε ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Εἶναι τὸ καλύτερον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ θεωρηθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ συγκατατίθεται περὶ τούτου, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς ὑπηρεσιακὸν διὰ νὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν καὶ μόνην ἀνάγνωσιν. Καὶ ἂν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παραπεμφθῇ, μείνῃ ἐπὶ τούτου σύμφωνος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διαδικασία θὰ καθορισθῇ ὡς ἑξῆς. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ παρακληθῇ ὅπως ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ τὸ πολὺ μεθαύριον ὑποβάλῃ τὴν κρίσιν αὐτῆς καὶ ἀμέσως νὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἂν δέχεσθε τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἐπιταχύνσεως, ἔχει καλῶς, ἂν ὅμως νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο παρὰ πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐξουσιοδοτηθησομένην Ἐπιτροπήν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει παρακαλῶ νὰ μοὶ τὸ εἰπῆτε διὰ νὰ μὴ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν μὲ τὴν παράκλησιν νὰ ἀπαντήσῃ ἐντὸς εἰκοσιτεσσάρων ὡρῶν.

§114Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πράγματι τὸ νομοσχέδιον εἶναι σπουδαιότατον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἄνευ ἀναβολῆς.

§115Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσῃ τὴν γνώμην της ἐντὸς 24 ὡρῶν, διότι ἀναμένει ὡρισμένας πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν δύναται νὰ προχωρήσῃ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή.

§116Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις ἐντὸς τῆς αὔριον. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Ἐπειδὴ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως δύναται νὰ διαρκέσῃ ἀκόμη ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν ἂν ἦτο δυνατὸν καὶ ἂν εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως διὰ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ λόγος δέ, διὰ τὸν ὁποῖον ζητῶ τοῦτο, εἶναι ὁ ἑξῆς. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα θὰ ψηφισθοῦν εἰς δύο ἀναγνώσεις ἀπεχούσας ἀλλήλων δύο ἡμέρας, συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα. Ἑπομένως ἂν κάμωμεν ἀπόψε τὴν πρώτην συζήτησιν, ἡ δευτέρα θὰ γίνῃ τὸ Σάββατον, τὸ Σάββατον δὲ εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν συζητήσεων. Ὥστε ἂν δὲν γίνῃ ἀπόψε ἡ πρώτη συζήτησις, θὰ ἀναβληθῇ αὕτη διὰ τὸ Σάββατον. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἄλλου ζητήματος δὲν θὰ εἶχον κανένα δισταγμὸν νὰ ἀναβάλλωμεν τὰ νομοσχέδια ταῦτα διὰ τὸ Σάββατον. Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι ἕνεκα τῶν λόγων τῆς ἰσοσκελίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν ὁδῶν ἔχουν ἐλαττωθῆ εἰς τὸ ἐλάχιστον ἐπὶ τῇ προόψει ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων. Ἂν ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις αὐτῶν διὰ τὸν Νοέμβριον, δὲν δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν οὔτε νὰ συντηρήσωμεν ὁδοὺς καθόλου κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Ὀφείλω νὰ σᾶς κάμω τὴν δήλωσιν αὐτήν, διότι γνωρίζω τὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν σας καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἰδικῶν σας πληροφοριῶν.

§117Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπεβλήθη φόρος εἰς βάρος τοῦ Λαοῦ 1,700,000,000. Κατόπιν τῆς φορολογίας ταύτης, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ ἓν ἀντάλλαγμα καὶ τὸ ἀντάλλαγμα τοῦτο θὰ εἶναι ἡ κατασκευὴ τῶν ὁδῶν καὶ ἡ συντήρησις αὐτῶν καὶ ταυτοχρόνως καὶ ἡ συμπλήρωσις τῶν σιδηροδρομικῶν δικτύων. Διαφωνῶ πρὸς ἐκείνους τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι φρονοῦν ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας, διότι ἀναβολὴ διὰ τὸν Νοέμβριον, τοῦτο σημαίνει. Εἶναι γνωστὴ ἡ διαφωνία μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ὁμιλήσω δὲ κατόπιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἀλλ’ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχουν ὁδοὶ καὶ ὅτι ὑπάρχουν ὁδοὶ ἐν ἐκτελέσει, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν. Ἔχω καθημερινὰς διαμαρτυρίας ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου, ἀλλ’ ἐσιγῶμεν, διότι ἐψηφίζετο τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ σήμερον ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Ἂν ὑπάρχωσιν οἱ ἀντιλέγοντες, δύνανται νὰ ἐκφέρωσι τὴν γνώμην των. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἐμελέτησα τὰ νομοσχέδια καὶ νομίζω ὅτι καλῶς ἔχουν καὶ διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ταῦτα.

§118Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος πολὺ σπουδαίου, διὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώνῃ ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων ἐπὶ ἑξηκονταετίαν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς Οὖλεν μᾶς εἶπε τὰ ἑξῆς, ὅτι τὴν σύμβασιν αὐτὴν τὴν ἐμελέτησε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅτι τὴν παρέπεμψεν εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, εἰς τοὺς εἰδικοὺς Συλλόγους, εἰς τὰ Ἐπιμελητήρια καὶ μετὰ τὴν γνωμοδότησιν ὅλων αὐτῶν προσεκλήθησαν νὰ πλειοδοτήσουν ἄπειροι οἶκοι καὶ πραγματικῶς ὅλοι ἐγένοντο δεκτοί. Καὶ ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς τεραστίας ἐπιχειρήσεως, ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ τὸ Κράτος ἐπὶ τόσα ἔτη.

§119Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ζήτημα οὐσίας. Τὸ ζήτημα εἶναι τώρα ἔχομεν ἀνάγκην κατασκευῆς ὁδῶν ναὶ ἢ ὄχι;

§120Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐφόσον εἶναι δεδομένον ὅτι ἔχουν ἤδη προσέλθει ἀρκετοί, εἶναι δὲ ἐξηκριβωμένον ὅτι θὰ προσέλθουν ἀκόμη περισσότεροι, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἡ προστασία τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἵνα οἱ πλειοδοτήσοντες εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι. Πρώτην φορὰν παρατηρῶ νὰ θέλωμεν νὰ περιορίσωμεν τοὺς πλειοδότας εἰς ἕνα ἐλάχιστον ἀριθμόν.

§121Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Νὰ ὑποβάλλετε τροπολογίαν.

§122Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Σεῖς θὰ μὲ διδάξετε τί θὰ κάμω; Εἶσθε πολὺ μικρός.

§123Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ὁμιλῇς μόνον διὰ νὰ ἱκανοποιῇς προσωπικὰ μίση.

§124Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζετε, ὅτι ὅταν διαφωνῶ, διαφωνῶ, ὅταν δὲν διαφωνῶ δὲν κάμνω ἔτσι καὶ ἔτσι, ὅπως κάμνετε σεῖς. Ἤδη προσῆλθεν Ἑταιρεία σοβαρωτάτη, τὴν ὁποίαν δὲν τὴν ἐδέχθημεν, τὴν ἑπομένην δὲ ἐδέχθημεν ἄλλην, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἀποκλείσει. Κατέβαλε δὲ αὕτη καὶ ἐγγυήσεις διαφόρων Τραπεζῶν, κατέβαλεν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ἀπετίμησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς 300,000,000 καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἀπεκλείσθη. Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, πρόκειται περὶ ὀργανώσεων τοιούτων, ὀργανώσεων σοβαρῶν μὲ τοσαύτας ἐγγυήσεις, ἐπιβάλλεται νὰ συντελέσωμεν ὥστε νὰ δοθῇ ὁ καιρὸς νὰ δοθῶσι τὰ μέσα νὰ συναγωνισθῶσιν οἱ περισσότεροι καὶ ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ νὰ προκύψῃ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὅπως δι’ ἄλλας συμβάσεις ἐχορηγήθη ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος καὶ δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία ζημία; κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ἐπιβάλλεται καὶ τώρα νὰ μὴ ἐπισπεύσωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀσφαλῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἶναι καὶ ἄλλος σπουδαιότατος λόγος νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ἀναβολήν· ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ὁ ἑξῆς. Ὑπάρχει ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ συναφθῇ, θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τοῦ Προσφυγικοῦ δανείου. Ἄν ὑπάρχῃ ἄλλο δάνειον καλλύτερον ὑπὸ ὅρους πλειότερον ἐπωφελεῖς διὰ τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὁ ἐργοδότης ὑποχρεοῦται νὰ ἀποδεχθῇ τοῦ δανείου τούτου τὴν ἔκδοσιν. Νομίζω λιπὸν ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, νὰ παρασχεθῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ὥστε νὰ προσέλθωσι πλειότεροι εἰς τὸν συναγωνισμὸν καὶ ὅπως ἐπεριμέναμεν ἐπὶ τόσον καιρόν, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον δυνάμεθα νὰ περάσωμεν καὶ δύο μῆνας ἀκόμη.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§126Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§127Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἄν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, κ. Πρόεδρε, ἔχω ἐγὼ ζητήσει πρότερον τὸν λόγον.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἀντιλέγων, τὸν λαμβάνετε κατόπιν.

§129Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ τῆς συζητουμένης ἐξουσιοδοτήσεως θὰ ψηφισθῇ εἰς μίαν ἀνάγνωσιν καὶ δύναται νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπείγει εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁδοποιΐας», διότι τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶναι μόνον ζήτημα γενικῆς ἀνάγκης, ἀλλ’ εἶναι καὶ ζήτημα ἀμεσώτατον, συνδεόμενον μὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, εἰς τὸν ὁποῖον ἠλαττώσαμεν τὰς πιστώσεις κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ὁδῶν εἰς τὸ ἐλάχιστον. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν ἀπόψε εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ ἂν ἐκ τῆς περαιτέρω μελέτης ἀποδειχθῇ ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ φέρῃ τερατώδεις διατάξεις, τότε ὑπαρχούσης τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως δυνάμεθα κατ’ αὐτὴν νὰ τὸ συζητήσωμεν ἐκτενῶς. Τὸ νομοθέτημα αὐτὸ δὲν θὰ ἀπαιτήσῃ μακρὰν συζήτησιν. Ἂν λάβωσι τὸν λόγον ἐκεῖνοι ἐκ τῶν διαφόρων κομμάτων οἱ ὁποῖοι εἰδικώτερον ἐμελέτησαν τὰ ζητήματα, τό νὰ δυνηθῶμεν νὰ προχωρήσωμεν.

§130Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἑξήκοντα δύο ἔτη ἐπεριμέναμεν, κύριε Πρόεδρε, ὥστε δυνάμεθα νὰ περιμείνωμεν ἀκόμη δύο μῆνας.

§131ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, κύριε Πρόεδρε.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§133Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εὑρίσκω ὅτι εἶναι τόσον ἐπείγουσα ἡ περίπτωσις....

§134Λ. ΤΣΙΟΚΟΣ. Εἶσθε βουλευτὴς Πειραιῶς. Ἂν εἶσθε βουλευτὴς Ἠπείρου, δὲν θὰ τὸ ἐλέγατε αὐτό. (Θόρυβος).

§135Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἂν νομίζετε ὅτι θὰ μὲ ἐμποδίσητε νὰ ὁμιλήσω, πλανᾶσθε πλάνην δεινήν. Ἐγὼ εἶμαι συνηθισμένος εἰς τοὺς ἀγῶνας. Ἀφήσατέ με νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ τελειώσω γρηγορώτερον. Ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ συμφωνήσητε καὶ σεῖς μὲ τὴν γνώμην μου, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τόσον σπουδαιωτάτων θεμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ ἐν γένει ἐκπλήρωσις τοῦ σκοποῦ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ ἡ μετάβασις τῶν Ὑπουργῶν εἰς Γενεύην πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς μεγάλης αὐτῶν ἀποστολῆς, διὰ νὰ ψηφισθοῦν τίποτε ὀλιγώτερον, τίποτε περισσότερον, δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουν τόσας πολλαπλᾶς διατάξεις. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ ἔχουν ὑποβληθῆ πρὸ καιροῦ καὶ ὑπέστησαν τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ συνομολογήσητε ὅτι καταλαμβανόμεθα ἐξ ἀπροόπτου, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθοῦν σήμερον.

§136Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὅλοι τὰ ἐδιαβάσαμεν.

§137Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Σεῖς ἠμπορεῖ νὰ εἶσθε ἐπιμελής. Ἐγὼ εἶμαι ἀμελέστερος ὑμῶν.

§138Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Εἶναι ὁ πόνος τῆς ἐπαρχίας.

§139Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον ζητεῖτε τοῦτο. Εἴμεθα ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐξουσιοδοτήσεων, τὰς ὁποίας ζητεῖτε καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσωμεν, προτάσσετε τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Διατί νὰ μὴ ἔχωμεν γνῶσιν τοῦ κειμένου τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ψηφισθῶσι; Προκειμένου λοιπὸν περὶ τόσον σπουδαιοτάτων νομοσχεδίων, νομοσχεδίων διὰ τὰ ὁποῖα ἐγεννήθη τόσος θόρυβος, νομίζω ὅτι καὶ τὸ συμφέρον τῆς πτέρυγος ὑμῶν εἶναι νὰ ἀσκηθῇ ὁ προσήκων ἔλεγχος.

§140Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς παρακαλῶ, κ. βουλευτά, τί ἐννοεῖτε μὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε;

§141Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἁπλούστατα ἐννοῶ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἔρχεσθε ἀπροόπτως....

§142Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Μὴ κτυπᾶτε τὸ χέρι σας, κ. Σωτηριάδη. Αὐτὸ εἶναι αἶσχος.

§143Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αἶσχος εἶναι διὰ σᾶς. Δι’ ἐμὲ δὲν εἶναι αἶσχος.

§144Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ λέγητε ὅτι ἐπιδιώκεται νὰ ὑποκλαπῇ ἡ ψήφισις. Τοῦτο εἶναι ἀνακριβές.

§145Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Σωτηριάδη, ἔχετε τὰ μόνιμα ὁδοστρώματα, δι’ αὐτὸ τὸ λέγετε αὐτό.

§146Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχουν ἐγγραφῆ πρὸ ἓξ μηνῶν. Παρεπέμφθησαν εἰς Ἐπιτροπάς. Δὲν ἠμπορεῖτε λοιπὸν νὰ λέγητε αὐτά. Εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας ὑμῶν αὐτῶν.

§147Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὴν ἀξιοπρέπειαν νὰ τὴν κρατήσητε διὰ τὸν ἑαυτόν σας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης.

§148Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀξιοπρέπειαν τὴν ἔχει πάντοτε καὶ τὴν τηρεῖ πάντοτε καὶ εἰς οἱανδήποτε θέσιν. Ἐγὼ δύναμαι νὰ ὁμιλῶ οὕτω ὅταν ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς καὶ γνωρίζετε πῶς ἐκράτησα τὴν ἀξιοπρέπειάν μου. Σεῖς δὲν ἠμπορεῖτε τὸ τὸ λέγητε.

§149Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχετε τόσον μεγάλον ἀνάστημα.

§150Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πάντοτε μεγαλύτερον ἀπὸ ὑμᾶς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς καὶ ἀπὸ πάσης ἄλλης ἀπόψεως. (Θόρυβος).

§151Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀφήσατέ με νὰ ὁμιλήσω. Νομίζετε ὅτι δύνασθε νὰ μὲ πτοήσητε; Γνωρίζετε ἄριστα σεῖς ὅτι δὲν πτοοῦμαι καθόλου. Ὅλος ὁ βίος μου εἶναι σειρὰ ἀγώνων.

§152Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Οὐδέποτε ἐπίστευον, κ. Πρόεδρε, ὅτι νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον, θὰ προκαλοῦσε τοιαύτην ἀντίδρασιν.

§153Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι εἶσθε Ὑπουργὸς καὶ δὲν πρέπει νὰ φέρεσθε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ρήτωρ καὶ θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§155Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω πῶς ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ παρεξήγησις καὶ ἡ ἔξαψις, ἡ ὁποία ἦτο ἀδικαιολόγητος καὶ ἐγὼ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι δὲν ἤθελον νὰ παρασυρθῶ εἰς ἀκρότητας. Ἐγὼ εἶπον ἓν γεγονός, ὅτι ἡμεῖς οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα αὐτὴν δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ πρὸς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιμείνετε τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἶναι δεδηλωμένη ἡ γνώμη μιᾶς μεγάλης ὁμάδος, ἡ ὁποία ἀξιοῖ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον ἡ συζήτησις. Ἐγώ, κύριοι, εἰλικρινῶς σᾶς τὸ λέγω· ἤθελον νὰ ἔχω ἓν χρονικὸν διάστημα διὰ νὰ μελετήσω τὰ νομοσχέδια αὐτά.

§156Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι τόσον συνυφασμένη μὲ τὰ καθ’ ἕκαστον ἄρθρα, ὥστε ἐκ τοῦ πρώτου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου, θὰ συζητηθῇ καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ἐμποδίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ψηφίσωμεν ἀπόψε κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον καὶ δύνασθε ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου νὰ ὁμιλήσητε, ὥστε νὰ μὴ ἐμποδισθῇ κανεὶς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὁμιλήσουν.

§157Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἴδατε πόσαι σελίδες εἶναι; Εἴκοσι. Καὶ πόσας τροπολογίας ἔχει; Ἑβδομήκοντα δύο τροπολογίας. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παρακολουθήσω τὴν συζήτησιν καὶ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§159Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδεὶς ἐκ τῶν συνεδρευόντων ἐνταῦθα εἶναι ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁδοποιΐας», διότι πάντες θέλομεν τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν καὶ δὴ τῶν κεντρικῶν ἀρτηριῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ὥραν τελείως ἀκατάλληλον καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν εἶναι ἕτοιμος διὰ νὰ συζητήσῃ τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Σήμερον ἡμεῖς ἐκλήθημεν ἐνταῦθα διὰ νὰ συζητήσωμεν τὰ δύο σοβαρώτατα νομοσχέδια «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως», τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν κύρωσιν ἡμῶν. Εἶναι τοιαύτης σπουδαιότητος, ὥστε θὰ ἐξαντλήσωμεν καὶ τὴν ἀποψινὴν καὶ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν. Καὶ ὅμως παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν καὶ μὲ μεγάλην μου ἔκπληξιν εἶδον ὄχι μόνον νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως» διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁδοποιΐας», ἀλλὰ καὶ νὰ διακοπῇ ἡ ἀγόρευσις ἡ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἀξία προσοχῆς τοῦ κ. Βοζίκη, διὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Συγκοινωνίας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον βλέπω ἐδῶ μετὰ τὰ νομοσχέδια «περὶ νομοθετικῆς ἐξουσιοδοτήσεως», «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως δημοσίων ὁδῶν καὶ συνομολογήσεως τοῦ ἀπαιτουμένου δανείου», δὲν τὸ γνωρίζω παντάπασι. Γνωρίζω τὸ μετὰ τοῦτο νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεβάλλομεν τροπολογίαν μαζὶ μὲ ἄλλους συναδέλφους, «περὶ ἱδρύσεως εἰδικῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων». Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ἐν συνειδήσει, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ὑποχρεώσεων καὶ συμφωνιῶν, εἶναι ὀρθόν, εἶναι ἐποικοδομητικόν, εἶναι συμφέρον, εἶναι ὠφέλιμον, εἶναι προστατευτικὸν διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Λαοῦ νὰ συζητηθῇ ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον; Νὰ μοὶ ἀπαντήσητε ἐν συνειδήσει. Ὅλοι ὑμεῖς ἔχετε μελετήσει τὸ νομοσχέδιον;

§160ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§161Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Δὲν λέγετε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ὅταν θὰ σᾶς ἐρωτήσω πόσα εἶναι τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ γνωρίζετε ἀσφαλῶς. Λοιπὸν κάμνω ἔκκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ἐφόσον βλέπω ἀντίδρασιν διὰ τὴν πρόταξιν τῆς συζητήσεως, νὰ στέρξῃ νὰ ἀναβληθῇ αὕτη καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ μετὰ τὴν Δευτέραν. Ἄλλως τε θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀντιφρονοῦντας νὰ ὑποστηρίζουν καὶ νὰ φρονοῦν ὅτι θέλετε συζήτησιν ταχεῖαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὀρθὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν προστασίαν τῶν συγκοινωνιακῶν συμφερόντων τῆς Χώρας.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§163Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἂς παύσῃ πλέον αὐτὴ ἡ νευρικότης καὶ ἂς ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν γαλήνην, μάλιστα σεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ὁδοποιΐαν τοῦ Κράτους, ἀκριβῶς διότι πρόκειται περὶ ὅσον σοβαροῦ ζητήματος καὶ δίκαιον εἶναι νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ σοβαρῶς ἐν καιρῷ. Ἡ συζήτησις πρέπει νὰ εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὴν σοβαρότητα τῶν νομοσχεδίων. Πρέπει δὲ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Βοζίκης, ὅστις λόγῳ εὐγενείας ἐδέχθη νὰ διακόψῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ καταπλήττει εἶναι ὅτι, ἐνῷ ἐλέχθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι ἐπείγει τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν καὶ πρέπει νὰ περατωθῇ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, σήμερον ἐδέχθη οὗτος νὰ διακοπῇ αὕτη. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μετατοπισθῶμεν εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες διελάλησαν τὴν ἐπικρατοῦσαν ὁμοφωνίαν. Τινὲς τῶν κ. κ. ἀρχηγῶν, μνήμονες τῶν παλαιῶν των ἐπαγγελιῶν, ἐπλαισίωσαν τὰς δηλώσεις αὐτὰς μὲ δηλώσεις ὅτι ἐνδιαφέρονται πολὺ διά τινα ζητήματα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ τὰ θέματα αὐτὰ συνεπλήρωσαν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις. Καὶ ἐνῷ ἐθεωρήθησαν τὰ ζητήματα τόσον σοβαρά, αἴφνης παρουσιάσθη τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας, χάριν τοῦ ὁποίου ἐνομίσθη ὅτι ἠδύνατο νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄλλων θεμάτων. Ἐλέχθη ὅτι 15 βουλευταὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἠσχολήθησαν μελετῶντες τὰ νομοσχέδια αὐτά, ἀλλ’ ἤθελον νὰ μάθω ἂν ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐξέφερεν ἐπ’ αὐτῶν ἐπίσημον γνώμην; Ἄλλως τε ὁλόκληρος ὁ τόμος τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν μόλις χθὲς ἐστάλη εἰς τοὺς κ. κ. βουλευτάς, ἔχομεν δὲ καθῆκον ἀλλὰ καὶ δικαίωμα νὰ μελετήσωμεν τὰ νομοσχέδια. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ συμβάσεων, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ δανείων καὶ περὶ νέας φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνωτισθῇ τῆς ἐπικρατούσης ἐν τῇ Βουλῇ γνώμης, ἥτις δὲν θὰ δεχθῇ εὔκολα συμβάσεις περικλειούσας δάνεια.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ διεξαγωγῆς ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς προτάξεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁδοποιΐας». Σᾶς λέγω ὅτι ἐπὶ ζητήματος προτάξεως ἢ ἀναβολῆς συζητήσεως δὲν ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ὀνομαστικὴ κλῆσις. Μόνον ἡ Βουλὴ ἀποφαίνεται. Ἐκεῖ ὅπου ἀπαιτεῖται ὀνομαστικὴ κλῆσις, ἐκεῖ ὁρίζεται ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Οὐδέποτε, ἐφόσον ὑπάρχει Ἑλληνικὴ Βουλὴ καὶ Ἑλληνικὸς Κανονισμὸς ἐπὶ προτάσεως ἀναβολῆς ἐπιτρέπεται ὀνομαστικὴ κλῆσις.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι δύναται ἡ πρόταξις νὰ ζητηθῇ καὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Λοιπὸν ἀφοῦ ζητεῖτε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τῆς Βουλῆς, ἂς γίνῃ.

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, εἶναι ἰδική μου γνώμη. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Κ. Καλκάνης καὶ Ι. Μουντζουρίδης. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως προταχθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ ὁδοποιΐας» λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρόταξιν αὐτῶν λέγουσιν «Ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Καλκάνη καὶ Ι. Μουντζουρίδη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾶ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 151. Ὑπὲρ τῆς προτάξεως τῶν δύο νομοσχεδίων «περὶ ὁδοποιΐας» 113 καὶ κατ’ αὐτῆς 38. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ προτάξεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ ὁδοποιΐας» ἐγένετο δεκτή. Αʹ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως δημοσίων ὁδῶν καὶ συνομολογήσεως τοῦ ἀπαιτουμένου δανείου».

§169Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς προηγεῖται, κ. Πρόεδρε.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς δὲν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§171Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ὁ εἰσηγητὴς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὸν λόγον. Τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ τοῦ δώσῃ τὸν λόγον.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ αἰσθανθῶ ὅτι εἴχετε τὴν ὄρεξιν νὰ ἀγορεύσητε.

§173Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχω τὴν ὄρεξιν, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν. Εἶναι δύο διαφορετικὰ πράγματα.

§174Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὁρίστε, κ. εἰσηγητά, σᾶς παρακαλῶ.

§175Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποῖον νομοσχέδιον θὰ συζητηθῇ;

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη ἡ πρόταξις καὶ τῶν δύο νομοσχεδίων.

§177Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἐψηφίσθη ἡ πρόταξις καὶ τῶν δύο νομοσχεδίων, δὲν πιστεύω ὅτι θὰ συζητηθοῦν en bloc καὶ τὸ δύο.

§178Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀσφαλῶς καὶ τὰ δύο.

§179Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Θὰ συζητήσωμεν κατ’ ἄρθρον. Ποῖα ἄρθρα θὰ συζητήσωμεν; Βεβαίως θὰ συζητήσωμεν τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις γίνεται περὶ τῶν δύο νομοσχεδίων. Ἡ ψηφοφορία βεβαίως θὰ γίνῃ χωριστή.

§181Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν κατ’ ἀρχὴν δύο νομοσχέδια;

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ ἀγορεύων. Ἡ ψηφοφορία θὰ γίνῃ χωριστή.

§183Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἐργασθεῖσα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν μηνῶν, ἐπεξειργάσθη πλεῖστα ὅσα νομοθετήματα. Ἐξ ὅλων ὅμως τῶν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τεθέντων νομοθετημάτων, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς μείζονος οὐχὶ μόνον σχετικῶς, ἀλλ’ ἀπολύτως, τῆς μείζονος δυνατῆς προσοχῆς καὶ μελέτης καὶ συζητήσεως εἶναι τὸ δυαδικὸν νομοθέτημα «περὶ ὁδοποιΐας, τὰ ὑπὸ συζήτησιν σήμερον δύο νομοσχέδια «περὶ ὁδοποιΐας». Τοῦτο δὲ οὐχὶ μόνον διὰ τὴν μεγάλην σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἐνέχουν τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ διὰ τὸν πολιτισμὸν καὶ διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν καὶ διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ διότι φῆμαι διάφοροι, τῶν ὁποίων, ὡς μὴ ὤφειλον, εὑρέθη ἀπήχησις καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, κατέστησαν εἰς τὸ ἄκρον δυνατὸν προσεκτικοὺς ὅλους τοὺς βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Ἀξιότιμος συνάδελφος ὁμιλήσας πρὸ ὀλίγου κατὰ τῆς προτάξεως τῶν νομοσχεδίων, ἠθέλησε νὰ συγκρίνῃ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐξονύχισις τῆς συμβάσεως τῆς Οὔλεν μὲ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ κοινοβουλευτικὴ ἐξονύχισις — τοὐλάχιστον σήμερον — τῶν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἐλέχθη ὅτι εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην τῆς ὑδρεύσεως ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τότε δὲν ἠρκέσθη εἰς τὰ φῶτά της, ἀλλ’ ἐζήτησε καὶ ἄλλων τὴν συνδρομήν, τοῦθ’ ὅπερ τάχα ἐν προκειμένῳ δὲν συνέβη, εἰδικῶς δὲ ἐγένετο μνεία τοῦ ὅτι δὲν ἠκούσθη καὶ ἡ γνώμη τοῦ Συνδέσμου τῶν μηχανικῶν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν ὅτι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Συγκοινωνίας διεβιβάσθη ἀπόφασις τοῦ Τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου, ἐδημοσιεύθη καὶ διενεμήθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον, ἐκπροσωποῦν τὴν γνώμην τῶν μηχανικῶν, ἀνεπιφυλάκτως κηρύσσεται ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων. Ταῦτα ἐν προεισαγωγῇ διὰ νὰ τονίσω εἰς τὴν Βουλὴν χάριν τῆς ἐντυπώσεως μὲ τὴν ὁποίαν ἐπεζήτησάν τινες νὰ προκαταλάβουν τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συγκοινωνίας δὲν παρέλειψε πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ παρουσιάσῃ καὶ ἐν προκειμένῳ μίαν εὐσυνείδητον ἐργασίαν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κοινωνίαν. Τὰ πορίσματα τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διετυπώθησαν ἐν πάσῃ τῇ δυνατῇ βραχυολογίᾳ καὶ σαφηνείᾳ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία διενεμήθη καὶ τὴν ὁποίαν ἔχετε ὅλοι ὑπ’ ὄψιν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ μετὰ τρίμηνον σχεδὸν ἀποκλειστικὸν ἐνασχόλησιν πρὸς διονυχιστικὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, ἀγομένη ἐκ τῶν ἑξῆς γενικῶν σκέψεων. Δὲν ἤθελεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ θέσῃ ὅλον τὸ βάρος τοῦ ζητήματος ἐπὶ τῆς ἐκπολιτιστικῆς σημασίας αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς σημασίας τῆς ἀναπτύξεως τῶν συγκοινωνιακῶν μέσων εἰς πᾶσαν Χώραν. Τοῦτο τὸ ἀφῆκεν εἰς δευτέραν μοῖραν, διότι σήμερον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχει ἄλλη σοβαροτέρα ἀνάγκη, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ συγκοινωνιακοῦ ζητήματος καὶ εἰδικώτερον τοῦ ὁδικοῦ ζητήματος. Καὶ οἱ λόγοι εἶναι οἰκονομικῆς φύσεως, φύσεως τοιαύτης, ὥστε ἡ πίεσις αὐτῶν, γενομένη ἔτι μᾶλλον αἰσθητὴ εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον μία οἰκονομικὴ κρίσις μαστίζει τὴν Χώραν, ὄχι μόνον ἡ ἀνεργία σοβεῖ εἰς τὴν Χώραν, ἀλλὰ καὶ γενικώτεραι προσπάθειαι καταβάλλονται διὰ τὴν ἐπὶ νέων βάσεων ἐξέλιξιν τῶν Ἑλληνικῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων. Ἐνόμισεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα κυρίως ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ ζήτημα παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν ἑξῆς μορφήν. Διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ζητεῖται ἡ ἐπὶ νέων βάσεων ἀναδιοργάνωσις καὶ συμπλήρωσις τοῦ ὁδικοῦ δικτύου τῆς Χώρας. Εἶναι, κύριοι βουλευταί, κοινοτυπία νὰ εἴπῃ τις ἀκόμη μίαν φορὰν ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῶν συγκοινωνιακῶν μέσων βελτιοῖ καὶ ἐξυπηρετεῖ ὄχι μόνον τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου, ἀλλὰ καὶ τὴν γενικὴν οἰκονομίαν τοῦ Τόπου, καθιστᾷ μᾶλλον εὐχερεστέραν τὴν μεταφορὰν τῶν διαφόρων ἀγαθῶν καὶ εἰδικώτερον τῶν προϊόντων ἀπὸ τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς εἰς τὸν τόπον τῆς καταναλώσεως, τοῦθ’ ὅπερ συντελεῖ ὄχι μόνον εἰς τὴν πληρεστέραν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν εὐωνοτέραν προσφορὰν τῶν διαφόρων προϊόντων. Γνωρίζετε ὅλοι, ὅτι ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας παρουσιάζει τὸ φαινόμενον, καθ’ ὃ ἐν ᾧ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπάρχουσι διαμερίσματα ὁλόκληρα, εἰς τὰ ὁποῖα γεωργικὰ προϊόντα ποικίλλης φύσεως ἀφθονοῦν καὶ καταστρέφονται, διότι δὲν καταναλίσκονται εἰς τὴν τοπικὴν ἀγοράν, δὲν δύνανται δὲ νὰ μεταφερθῶσιν ἀπὸ τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς εἰς τοὺς ἄλλους τόπους τῆς καταναλώσεως ἐλλείψει συγκοινωνίας. Τοῦτο δὲν ἔχει τὸν ἄμεσον αὐτοῦ ἀντίκτυπον μόνον ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς φύσεως μόνον τῶν παραγωγῶν, οἵτινες βλέπουν τὰ προϊόντα των καταστρεφόμενα, οὔτε μόνον τῶν καταναλωτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀναγκάζονται νὰ πληρώνωσι τὰ πράγματα ἀκριβώτερον, ἀλλ’ ἔχει καὶ ἄμεσον ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς γενικῆς οἰκονομίας τῆς Χώρας, διότι ἀναγκάζονται οἱ ἄνθρωποι νὰ ἐξαγάγωσι ὑγιὲς συνάλλαγμα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς προμήθειαν πραγμάτων, παραγομένων ἐν τούτοις ἐν Ἑλλάδι. Ἡ πραγματικὴ αὕτη κατάστασις ἦτο μία ἐκ τῶν βασικῶν σκέψεων, ἡ ὁποία ὡδήγησε τὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὸ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν αὐτῶν τῶν σχεδίων νόμου. Ἄλλη σκέψις, κύριοι βουλευταί, ἦτο ἡ ἑξῆς. Δοθέντος ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πρώτης σκέψεως ἐγένετο δεκτὸν ὅτι ἐπείγει ἡ συμπλήρωσις τοῦ ὁδικοῦ δικτύου τῆς Χώρας, ἐσκέφθη ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τίνα τρόπον ἡ συμπλήρωσις αὕτη δύναται νὰ γίνῃ ταχυτέρα καὶ οἰκονομικωτέρα διὰ τὸ Κράτος. Ἐξήτασεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ πρῶτον ἂν ἦτο δυνατὸν ἐκ τῶν συνήθων πόρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ ἐπιδιωκόμενον τοῦτο ἀποτέλεσμα καὶ εὑρέθη πρὸ τῆς ἑξῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, ὅταν κατὰ μῆνα Φεβρουάριον εἰσηγεῖτο ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια, ἔλεγεν ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων ἐζήτει ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δραχμὰς 430,000,000 διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους, ὅ,τι ὅμως—ἔλεγε τότε ὁ Ὑπουργὸς—δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἀπὸ τὸν συνάδελφόν του κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν ἐγγραφὴν ποσοῦ τόσον ὀγκώδους καὶ ἠναγκάζετο νὰ περιορίσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 230,000.000 δραχμάς. Ὅταν ὅμως ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εὑρίσκετο ἐπὶ τοῦ ἔργου αὐτῆς καὶ ἐπεξειργάζετο τὰ νομοσχέδια τῆς ὁδοποιΐας, ἐστάλη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἔγγραφον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι οὔτε τὰ 230 ἑκατομμύρια δραχμῶν δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ θὰ εὑρίσκετο τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἰς τὴν ἀδυναμαὶν νὰ ἐκτελέσῃ ἔστω καὶ ἑνὸς χιλιομέτρου νέαν ὁδὸν καὶ ἀκόμη σπουδαιότερον ὅτι δὲν ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην διὰ τὴν συντήρησιν οὐδὲ τῶν ὑφισταμένων ὁδῶν. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας πρὸς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐχειροτέρευεν ἔτι μᾶλλον τὴν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν εἰσηγεῖτο τὸ νομοσχέδιον. Παρῆλθε χρόνος καὶ ὅταν ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν γενικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἡ κατάστασις ἀπὸ ἀπόψεως ὁδοποιΐας παρουσιάσθη διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἔτι μελανωτέρα. Διότι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἀναγράφονται διὰ μὲν τὴν κατασκευὴν 59,000,000, διὰ δὲ τὴν συντήρησιν 131,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὴν Διεύθυνσιν τῶν Δημοσίων Ἔργων, δὲν εἶναι κἂν 59,000,000 διὰ τὴν κατασκευὴν νέων ἔργων καὶ 131,000,000 διὰ τὴν συντήρησιν τῶν παλαιῶν εἰς τὸν ἐφετεινὸν Προϋπολογισμόν, διότι ἐκ μὲν τοῦ κονδυλίου τῶν 131,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἑξῆς ποσά: 1) 25,000,000 δραχμῶν, ἀντιπροσωπεύοντα ὑποχρεώσεις τοῦ παρελθόντος ἔτους. 2) 14,000,000 δραχμῶν, ἀντιπροσωπεύοντα ἀρωγὴν τοῦ Δημοσίου εἰς λειτουργοῦντα εἰδικὰ τοπικὰ ταμεῖα μονίμων ὁδοστρωμάτων, ἄρα ποσὸν μὴ διατιθέμενον διὰ συντήρησιν ὁδῶν. Ἐκ δὲ τοῦ κονδυλίου τῶν 59,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν νέων ἔργων δέον νὰ ἀφαιρεθῶσι: 1) 28,000,000 δραχμῶν δι’ ὑποχρεώσεις παρελθόντος ἔτους μὴ πληρωθείσας εἰσέτι. 2) 9,000,000 δραχμῶν διὰ προμήθειαν ὁδοστρωτήρων, μηχανημάτων καὶ ἐργαλείων δυνάμει παλαιῶν συμβάσεων. Εἰς τὰς συζητήσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε καὶ παρέστη σχεδὸν ἀνελιπῶς καὶ ὁ κ. Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων, διὰ νὰ δίδῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὰς ἀναγκαίας διασαφήσεις σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Μᾶς εἶπε δὲ ὁ κ. Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν δημοσίων ἔργων, αἱ ὁποῖαι καταφθάνουν ἀλλεπαλλήλως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ἀναφέρουν, καθόσον ἀφορᾷ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ὅτι μὲ τὰς πιστώσεις τὰς ὁποίας ἔχουν, οὐδόλως δύνανται νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις των πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ ἑπομένως, μᾶς εἶπεν, ὅτι αἱ ἐκθέσεις λέγουσιν ὅτι—ἔχω σημειώσει τὴν φράσιν τοῦ κ. Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων Ἔργων—«αἱ ὑπάρχουσαι ὁδοὶ διατρέχουν ἄμεσον κίνδυνον νὰ καταστραφοῦν τελείως». Χρειάζονται δέ—μᾶς εἶπε—250,000,000 δραχμῶν ἐτησίως μὲ τὸ σύστημα ποὺ ἔχομεν καὶ μὲ τὰς σημερινὰς τιμὰς διὰ τὴν τακτικὴν συντήρησιν. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοσίων ἔργων—καὶ εἶναι οὗτοι πέντε, νομίζω, εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα—ζητοῦν 250,000,000 δραχ. διὰ νὰ συντηρήσουν μόνον τὰς ὁδοὺς τὰς ὑπαρχούσας, τινὲς δὲ τούτων λέγουν ὅτι αἱ ὁδοὶ διατρέχουν ἄμεσον κίνδυνον τῆς καταστροφῆς. Καὶ ἔχομεν προϋπολογισμὸν ὁ ὁποῖος διὰ κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν ἀναγράφει 110,000,000 δραχμῶν ἐτησίως πιστώσεις. Παρουσιάζεται μία εἰκὼν ἄκρως ζοφερά. Ἡ Κυβέρνησις κατέστησε προσεκτικὴν τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ εὑρέθη οὕτω πρὸ ἑνὸς στυγνοῦ διλήμματος· ἢ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν τῶν δύο νομοσχεδίων «περὶ ὁδοποιίας», ἀφίνουσα εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εὐθύνην τοῦ μέλλοντος, ἢ νὰ ἀναλάβῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν εὐθύνην νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπόρριψιν τῶν σχεδίων αὐτῶν, ὁπότε πλέον, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων διατρέχομεν ἄμεσον κίνδυνον ὄχι μόνον νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς ἀδυναμίας τῆς κατασκευῆς οὐδεμιᾶς νέας ὁδοῦ, ἀλλὰ καὶ νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς καταστροφῆς τῶν ὑφισταμένων ὁδῶν. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην εὐθύνην καὶ ὁμολογῶ ὅτι τὸ στοιχεῖον τοῦτο ἦτο ἓν ἐκ τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὰ μέγιστα ἐπηρέασε τὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς. Καὶ ἐξήτασε πλέον ἡ Ἐπιτροπὴ ἂν ἔδει νὰ γίνῃ παραδεκτὸν ὅτι σύστημα τῆς συνάψεως ἑνὸς ἐξωτερικοῦ δανείου διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἔργων τῶν μεγάλων ὁδικῶν ἀρτηριῶν, τῶν ἐθνικῶν δηλαδὴ ὁδῶν. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐδίστασε νὰ ἀποδεχθῇ τὸ προτεινόμενον σύστημα, διότι ἦτο τῆς γνώμης—καὶ ἡ γνώμη της ἦτο ὀρθὴ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ—ὅτι τὸ δάνειον διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἦτο δάνειον κατ’ ἐξοχὴν παραγωγικόν, διὰ τὴν σύναψιν τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δισταγμὸς θὰ ἦτο δικαιολογημένος. Εἶναι δάνειον, τοῦ ὁποίου οἱ ἀγλαοὶ καρποὶ θὰ ἠδύναντο νὰ ἐμφανισθῶσιν εὐθὺς ἀμέσως ἀναλόγως τῶν ἔργων ὁδοποιίας, ἅτινα θὰ γίνουν. Τοῦ δανείου τούτου ἡ ὑπηρεσία δὲν θὰ βαρύνῃ τὸν δημόσιον Προϋπολογισμὸν ὄχι μόνον περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι βαρύνεται σήμερον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους διὰ τὴν δαπάνην τῆς ὁδοποιίας, ἀλλ’ οὔτε κἂν θὰ φθάνῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε τοῦτο διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον θὰ συναφθῇ, θὰ βαρύνῃ: Τὸ πρῶτον ἔτος δραχ. 3,000,000, τὸ δεύτερον ἔτος δραχμὰς 55,000,000, τὸ τρίτον ἔτος δραχ. 65,000,000, τὸ τέταρτον ἔτος δραχ. 130,000,000, τὸ πέμπτον ἔτος δραχ. 140,000,000, τὸ ἕκτον ἔτος δραχ. 200,000,000, τὸ ἕβδομον ἔτος δραχ. 210,000,000, τὸ ὄγδοον ἔτος καὶ ἐφεξῆς δραχ. 220,000,000. Ἀπὸ τὸ ὄγδοον λοιπὸν ἔτος καὶ ἐφεξῆς ἀπὸ τῆς συνάψεως τοῦ δανείου ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου αὐτοῦ θὰ βαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ 220,000,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῆς ὁδοποιίας μὲ ὅλην τὴν οἰκονομίαν τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, βαρύνει ἤδη τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ ποσὸν σχεδὸν ἴσον πρὸς τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὴν ὁδοποιίαν μετὰ τὴν σύναψιν τοῦ εἰδικοῦ τούτου δανείου. Δηλαδὴ καὶ ἄνευ τοῦ δανείου θὰ δαπανῶμεν κατ’ ἔτος τὸ αὐτὸ ποσὸν χρημάτων, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τίποτε ὁδούς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ συνέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀποδοχὴν κατ’ ἀρχὴν τοῦ συστήματος τούτου τοῦ δανείου. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔλαβε καὶ ἐκείνη γνῶσιν καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, εἰσηγουμένου τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα ὅτι ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας ἡ σύναψις ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου θὰ ἀφεώρα ἕνα ὡρισμένον ἀνάδοχον καὶ ἑπομένως ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τὰς ὑπονοίας, τὰς ὁποίας διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐκφέρῃ καὶ κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ κατὰ τῆς Βουλῆς ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου. Ἀλλὰ μελετήσαντες ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τὸ νομοσχέδιον ἐπισταμένως εὗρον ὅτι αἱ τοιαῦται ὑπόνοιαι θὰ ἦσαν ἀπολύτως ἀβάσιμοι διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι κατὰ ῥητὴν διάταξιν τοῦ σχεδίου νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου δίδεται ἡ ἐξουσιοδότησις νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον ἡ Κυβέρνησις, οὐδεμίαν αὕτη ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἐγκρίνῃ πᾶσαν πρότασιν, ἡ ὁποία θὰ τῆς ὑποβληθῇ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ μίαν ἐξουσιοδότησιν νὰ προκηρύξῃ μίαν δημοπρασίαν, θὰ μελετήσῃ τοὺς ὅρους, θὰ ἴδῃ ποῖος τῶν συναγωνιζομένων εἶναι κατ’ ἀρχὴν δεκτός, θὰ προκηρύξῃ νέαν συναγωνισμόν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῇ οὐδένα τῶν συναγωνιζομένων, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ ἢ νὰ ἀπορρίψῃ τὴν πρότασιν. Ἑπομένως αἱ ὑπόνοιαι αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἐδῶ εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμοι. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου οὐδὲν ἄλλο δίδεται δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν παρὰ νὰ ἀφεθῇ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα νὰ δεχθῇ ἢ μὴ τὰς προτάσεις. Ἐπιμένω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου διὰ νὰ διασκεδασθῇ πᾶσα ὑπόνοια ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ὡρισμένου ἀναδόχου. Τὸ ἄρθρον 4 ἐδάφιον 2 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον βάσει τῶν προσφορῶν καὶ τῶν λοιπῶν προσόντων τῶν συναγωνιζομένων, ἔχον δὲ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων, ἀποφαίνεται ὁριστικῶς περὶ τοῦ προκριτέου μεταξὺ τῶν συναγωνισθέντων ὡς ἀναδόχου, δυνάμενον νὰ ἀπορρίψῃ καὶ πάσας τὰς προσφοράς». Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις εὑρεθῇ πρὸ προσφορῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι σύμφοροι εἰς τὸ Κράτος, θὰ τὰς ἀπορρίψῃ ὑπὸ ἰδίαν αὑτῆς εὐθύνην. Εἶναι δὲ εὐχερέστατος ὁ ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν μέλουσαν αὐτὴν πρᾶξίν της διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ποῖοι εἶναι οἱ γενικοὶ τεχνικοὶ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται εἶναι γνωστόν. Διότι γνωρίζομεν τοὺς μέσους ὅρους, κατὰ τοὺς ὁποίους γίνονται τὰ δημόσια ἔργα ἐν Ἑλλάδι. Ποῖοι εἶναι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι; Καὶ τοῦτο εἶναι εὐχερὲς νὰ ἐλεγχθῇ, διότι κατὰ μίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, ὁ μέλλων ἀνάδοχος ὑπεχρεοῦτο νὰ καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δάνειον τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν ὑπὸ τοὺς καλυτέρους ὅρους διὰ τὸ Κράτος καὶ ἂν προσέφερε τὸ δάνειον ὑπὸ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, τὸ Κράτος θὰ ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ τὸ δεχθῇ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εὑρεθεῖσα πρὸ μιᾶς ἐλπίδος βασίμου καὶ ἰσχυρᾶς, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι σήμερον βελτιωμένη ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν χρόνον καθ’ ὃν συνήφθη τὸ προσφυγικὸν δάνειον, ἐλπίδος ἡ ὁποία ἐμεγαλύνθη ἐκ τῶν ἐλπίδων τὰς ὁποίας ἔδωκεν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῆς καλυτερεύσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δεχθῇ τὸ δάνειον—ἐὰν κατ’ ἀρχὴν συνάψῃ τὸ δάνειον—ὄχι ἐὰν ὁ ἀνάδοχος τὸ προσφέρῃ μὲ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ἀλλὰ μὲ τοὺς ὅρους μὲ τοὺς ὁποίους ἡ Ἑλλὰς θὰ συνάψῃ τὸ τριμερὲς δάνειον σήμερον. Ἐσκέφθη δὲ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὅταν ἐλάμβανεν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία ἀκριβῶς διὰ τὴν μελέτην τῶν σκέψεων τῆς οἰκονομικῆς διεθνοῦς ἀγορᾶς καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑλλάδα διεπραγματεύετο τότε δάνεια, τὸ νομοσχέδιον θὰ καθίστατο νόμος μετὰ τὴν ἐπάνοδον τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἡ σύμβασις θὰ ἐγένετο εἰς ἀκόμη μεταγενέστερον χρόνον καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο ἡ Κυβέρνησις εἰς πλήρη θέσιν νὰ γνωρίζῃ ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι ἐκεῖνοι ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ συναφθῇ καὶ τὸ δάνειον τοῦτο. Αὐτὴ εἶναι ἡ σκέψις ἡ ὁποία ἐβάρυνεν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ καὶ τὴν σύμβασιν τῆς Φαουντένσιον, διότι καὶ ἐκεῖ ὑπῆρχον ἀνάλογοι ὅροι, ὅτι τὸ Κράτος ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ δεχθῇ δάνειον μὲ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Καὶ παρεκαλέσαμεν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μᾶς εἴπῃ ἂν ἀνελάμβανε νὰ συνάψῃ δάνειον μὲ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Ἐπῆλθεν ἡ κυβερνητικὴ κρίσις καὶ δὲν ἐγένετο τίποτε. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή δὲν παρέλειψεν οὐδὲν σημεῖον ἀνεξέταστον διὰ νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐργασίαν εὐσυνείδητον. Οὐδεμία δέσμευσις ὑπάρχει διὰ τὸ Κράτος. Τουναντίον τὸ Κράτος δὲν ὑποχρεοῦται νὰ δεχθῇ τὸ δάνειον μὲ τοὺς ὅρους τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ἀλλὰ μὲ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν τραπεζιτικήν της ἐξυγίανσιν. Μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους θὰ εὕρῃ καὶ τὸ δάνειον διὰ τὴν ὁδοποιίαν αὐτήν.

§184Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ προσφορά;

§185Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ σύμβασις θὰ ὑπάρχῃ ὅρος κατὰ τὸν ὁποῖον, ἂν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ὁ ἀνάδοχος προσφέρῃ δάνειον 6,000,000 λιρῶν μὲ τοὺς ὅρους τῶν νέων μας δανείων, τὸ Κράτος θὰ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τοὺς δεχθῇ. Ἐδέχθημεν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ μίαν ἄλλην τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ νὰ διευκολύνωμεν ἀκόμη καὶ πάντα μειοδότην, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τυπικῆς ἀπόψεως ἢ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐγγυήσεως θὰ ἦτο φερέγγυος, δὲν θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἐξασφαλίσῃ δάνειον 6,000,000, ἐδέχθημεν, λέγω, τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ προσφορὰ τοῦ δανείου δὲν ἦτο ὑποχρεωτικὴ δι’ ἓξ ἑκατομμύρια λιρῶν, ἀλλ’ ἀπὸ ἑνὸς μέχρις ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐξήτασε λεπτομερείας τεχνικάς. Διότι διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου δὲν γίνεται ἡ συζήτησις περὶ τεχνικῶν ὅρων. Διότι λέγομεν ὅτι θὰ ὑποβληθῇ μία ἀνάλυσις τιμῶν ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἀναδόχων, θὰ ὑποβληθοῦν οἱ ὅροι οἱ λεπτομερειακοὶ διὰ τὰ μικρά των ἔξοδα καὶ αὐτὰ θὰ ἔχῃ νὰ σταθμίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἑπομένως καὶ αὐτὸ τὸ λεχθὲν ὅτι γίνεται σύμβασις μὲ τόσον ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν κέρδος, ἄρα εἶναι ἀνήθικον, δὲν εἶναι ἀληθές. Διότι δὲν γνωρίζομεν οὔτε ποῖον θὰ εἶναι τὸ ποσοστὸν τῶν κερδῶν τὸ ὁποῖον θὰ ζητήσουν οἱ διαγωνισθησόμενοι καὶ ἐπὶ τέλους οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐγκρίνῃ τὴν μέλλουσαν πρότασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τονίζει ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἶναι τοῦτο· ὅτι κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου παρουσιάζεται ἓν πλεονέκτημα σημαντικὸν διὰ τὸ Κράτος, τὸ ὅτι ὁ αὐτὸς ἀνάδοχος θὰ ἀναλάβῃ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως ὄχι μόνον τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν ἐπὶ μίαν μακρὰν σειράν, 10–15, ἐτῶν. Τοῦτο εἶναι μέγα πλεονέκτημα. Διότι, ναὶ μὲν ὁ ἀνάδοχος θὰ πληρώνεται διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα, ἀλλ’ εἶναι προφανὲς ὅτι ἔχει πᾶν συμφέρον ὡς ὑπόχρεως διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν ἐπὶ μιᾷ σταθερῶς ἐκ τῶν προτέρων καθωρισμένῃ ἀντιμισθίᾳ νὰ κατασκευάσῃ τὰς ὁδοὺς ὅσον τὸ δυνατὸν στερεωτέρας, διὰ νὰ ἔχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρας δαπάνας, δεδομένου ὅτι θὰ ἔχῃ πάντοτε τὸ αὐτὸ ποσὸν ἀκριβῶς.

§186Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Χωρὶς νὰ πληρώνεται τὴν πρώτην πενταετίαν.

§187Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως καὶ τοῦτο. Δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ συνιστᾷ τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀποδοχὴν τῶν σχεδίων νόμων. Ὅπως σᾶς εἶπον, ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ προέβη εἰς ὡρισμένας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται λεπτομερῶς εἰς τὴν ἔκθεσίν της πρὸς τὴν Βουλῆς. Νομίζω περιττὸν νὰ σᾶς κουράσω μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λεπτομερειῶν τούτων. Ἐπιφυλάσσομαι, ἂν ἡ Βουλὴ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὰ νομοσχέδια, ὅταν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν λεπτομερειακὴν συζήτησιν, νὰ ἀναπτύξω τὰς τροπολογίας, ἂν παραστῇ ἀνάγκη.

§188Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο ὑπολογισμὸς πόσα χιλιόμετρα θὰ κατασκευασθοῦν;

§189Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, πρόκειται νὰ συμπληρωθῇ τὸ ὁδικὸν δίκτυον καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωσεν ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων Ἔργων, πρόκειται νὰ κατασκευασθοῦν 1300 χιλιόμετρα. Ἑπομένως θὰ ἐπαρκέσῃ τὸ δάνειον διὰ πάσας τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Αἱ ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ δὲν θὰ κατασκευασθοῦν διὰ τοῦ δανείου, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον προβλέπει τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου συνιστᾶται ἓν ταμεῖον ὁδοποιίας διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν. Κατὰ νομοὺς δὲ συνιστῶνται εἰδικὰ ἐπαρχιακὰ λεγόμενα ταμεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουν καὶ ἐκεῖνα τοὺς εἰδικούς των πόρους, οἱ ὁποῖοι ἀναγράφονται ἐν τῷ δευτέρῳ νομοσχεδίῳ. (Χειροκροτήματα).

§190Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατ’ αὐτὸ τὸ νομικὸν πρόσωπον, εἶναι τὸ γενικὸν ταμεῖον ὁδοποιΐας. Αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ διαχειρισθῇ καὶ τὸ δάνειον. Οἱ πόροι τοῦ γενικοῦ ταμείου εἶναι αὐτὸ τὸ δάνειον καὶ ἄλλοι τοὺς ὁποίους καθορίζει τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν. Δι’ αὐτοῦ τὸ μὲν δίκτυον τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καταρτίζεται ἐντὸς ἑξαετίας διὰ τοῦ γενικοῦ ταμείου ὁδοποιΐας διὰ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους ἔχει χωριστὰ — ἔχει συγχρόνως καὶ ἄλλους πόρους — τὸ δὲ δίκτυον τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, αὐτὸ θὰ καταρτισθῇ διὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὸ γενικὸν ταμεῖον, τῶν ὁποίων οἱ πόροι εἶναι ἐπιχορήγησις τοῦ γενικοῦ ταμείου ὁδοποιΐας πρὸς τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα καὶ ἰδιαίτεροι πόροι τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων, ὅπως ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων. Εἰς τὰς ἀρχικάς μας σκέψεις ἦτο νὰ περιλάβωμεν καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ ταμεῖα, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχεν ἀντίρρησιν καὶ ὑπεχωρήσαμεν τότε διὰ νὰ μὴ ἔλθωμεν εἰς μίαν ἀντίφασιν πρὸς τὰς σκέψεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ συμπεριελάβαμεν καὶ ὁδούς, αἱ ὁποῖαι ἑνώνουν τὰς πρωτευούσας μετὰ τῶν ἐπαρχιῶν. Δηλαδὴ καταρτίζεται αὐτόνομος καὶ οἰκονομικὸς ὀργανισμός, ἔχων πόρους ἀσφαλεῖς διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ὅλον του ἔργον.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§192Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ τόσον σαφὴς ἀνάλυσις, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ χρησιμεύων ὡς εἰσηγητὴς καὶ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας συγχρόνως θὰ σᾶς ἀπαλλάξουν τοῦ κόπου μιᾶς μακρᾶς ἀναπτύξεως τῶν ὑπ’ ὄψιν νομοσχεδίων. Ὡς πρὸς τὴν βάσιν αὐτῶν, ἵνα κατανοήσωμεν αὐτὴν ταύτην τὴν ψυχὴν τῶν νομοσχεδίων τούτων, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὅτι ἴσως δὲν δικαιολογεῖται ἡ περισσὴ ἡμῶν αἰσιοδοξία ἐπὶ τὴν τροπὴν πρὸς σχεδὸν μοναδικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ συγκοινωνιακοῦ διὰ τῆς προτιμήσεως μόνον ὁδικοῦ δικτύου. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ φαντασθῶμεν ὅτι διὰ τῆς ὑπ’ ὄψιν ἐργασίας θὰ λυθῇ τὸ συγκοινωνιακὸν χερσαῖον πρόβλημα τῆς Ἑλλάδος. Δὲν κατεδικάσθησαν εἰσέτι οἱ σιδηρόδρομοι. Καὶ ἀκούεται βεβαίως μία παγκόσμιος ῥοπὴ πρὸς τὴν προτίμησιν τῆς διὰ τῶν ὁδῶν αὐτοκινητιστικῆς συγκοινωνίας, δὲν πρέπει ὅμως νὰ λανθάνῃ ὑμῖν ὅτι τὸ φαινόμενον τοῦτο παρουσιάζεται ἐν αἷς Χώραις τὸ σιδηροδρομικὸν δίκτυον ἀπὸ πολλοῦ εἶναι περίπου πλῆρες. Γνωρίζομεν ὅτι τὰς ὁδοὺς προτιμᾷ ἀντὶ ἄλλου συνδέσμου ἡ Ἀγγλία καὶ ἄλλα Κράτη προηγμένα. Ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι λύομεν διὰ τῶν ὑπ’ ὄψιν νομοσχεδίων τὸ συγκοινωνιακὸν ἡμῶν πρόβλημα κατὰ τὴν μίαν αὐτοῦ πλευρὰν καὶ δὴ κατὰ τρόπον πρωθύστερον. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ νομίσωμεν ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ἐπιστημονικωτέραν ἐξέτασιν τοῦ σιδηροδρομικοῦ προβλήματος, ὅπερ εἶναι προωρισμένον ἐπὶ μακρὸν εἰσέτι χρόνον εἰς τὰς κυρίας τοὐλάχιστον ἀρτηρίας νὰ διαδραματίζῃ τὸν πρωτεύοντα συγκοινωνιακὸν ῥόλον. Καὶ ἵνα μὴ εἰσέλθωμεν σήμερον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο καὶ αὐτὸ ἀπαραίτητον, θὰ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι δὲν δικαιολογεῖται σκέψις περὶ μοναδικῆς τροπῆς ἡμῶν πρὸς τὴν ὁδικὴν προτίμησιν, ἂν τοὐλάχιστον δὲν ἐξασφαλίσωμεν δύο εἰσέτι γραμμὰς μεταξὺ ἄλλων πολλῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐχρειάζοντο, μία κατὰ τὸν ἄξονα τὸν Μακεδονικόν, ἑνοῦσαν τὴν Θεσσαλίαν μετὰ τῆς Σερβίας διὰ γραμμῆς τὴν ὁποίαν θὰ συζητήσωμεν ὅταν ἤρχετο ἡ ὥρα καὶ ἑτέρας ἐγκαρσίας, ἥτις θὰ ἥνωνε τὰ ἐπὶ τοῦ Ἰονίου Ἑλληνικὰ παράλια διὰ τῶν Ἰωαννίνων πρὸς τὴν Ἀνατολικὴν Ἑλλάδα. Ἀφίνω ἐπίτηδες ἀκαθόριστα τὰ γεωγραφικὰ ὅρια, καθόσον ἄλλως θὰ προὐκαλεῖτο συζήτησις, ἥτις δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Αἱ παρατηρήσεις μου αὗται, προκαταρκτικαί, οὐδόλως θίγουν τὴν ἀξίαν τῆς λύσεως τοῦ προβλήματος τῆς διὰ τῆς ὁδοῦ συγκοινωνίας. Τὰ ἀγαθὰ αὐτῆς θὰ εἶναι τόσα, ὥστε νὰ καταπνίγουν εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν πάντα ἐνδοιασμὸν καὶ νὰ μᾶς ὠθήσουν νὰ λάβωμεν μεμετρημένας ἀλλὰ ταχείας ἀποφάσεις, ἐν ἐπιγνώσει ὅτι μεγαλύτερος ἐχθρὸς εἶναι ἡ βραδύτης, ἀπὸ πάσης ἀτελείας, τὴν ὁποίαν ἀνεπιγνώστως ἠθέλαμεν ἀφήσει εἰς τὰ ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδια. Συγχαίρω τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐν μετριοφροσύνῃ εἰσηγούμενος τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶχεν εἴπει ὅτι δρέπει τοὺς καρποὺς τῶν κόπων ὄχι μόνον ἑαυτοῦ, ἀλλὰ καὶ σειρᾶς ὅλης συναδέλφων, τοὺς ὁποίους καρποὺς ὁλοκλήρωσε καὶ συνεπλήρωσεν ὁ ἤδη ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός. Τοῦτο εἶναι ἴσως ὑπερβολικόν. Βεβαίως καὶ ὅσοι διήλθομεν πρὸ αὐτοῦ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἕνας ἕκαστος ἐξ ἡμῶν κατέβαλε τὸ καθ’ ἑαυτὸν κόπους. Οὐχ ἧττον ἡ ἀξία τῆς συναρμολογήσεως τῶν κοινῶν τούτων κόπων καὶ ἡ ἄμεσος πρὸς ἐκμετάλλευσιν εἰς κοινὴν ὠφέλειαν—ἡ ἱκανότης—ὀφείλονται εἰς ἔπαινον τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ. Εἶναι εὐτυχὴς ὅτι ἡ ὁλοκλήρωσις αὕτη ἐπέρχεται ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του. Διότι, μὰ τὴν ἀλήθειαν, εἶναι σπάνιον εἰς ὑπουργικὴν συγκυρίαν νὰ δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ διὰ τοῦ ὀνόματός του σταθμὸν τόσον ἀξιοσημείωτον εἰς μέγεθος ὡς τὸ συγκοινωνιακὸν πρόβλημα. Τὰ δύο νομοσχέδια, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀλληλένδυτα. Συνδέονται πρὸς ἄλληλα ὡς μέσον πρὸς σκοπόν. Ὁ κ. εἰσηγητὴς ἀνέπτυξε σκελετωδῶς τὴν οἰκονομικὴν βάσιν ἑκατέρου. Διὰ τὴν σύναψιν δανείου 6,000,000 λιρῶν, γνωρίζομεν ἤδη ὅτι θὰ ἐπιβαρυνθῶμεν κατὰ μέσον ὅρον εἰς τὸν ἀπώτερον χρόνον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν αὐτοῦ περὶ τὰ 220,000,000 δραχμὰς ἐτησίως, τουτέστι ποσοῦ μείονος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται δι’ οὐχὶ τελείαν συντήρησιν μόνον τοῦ ὑπάρχοντος ἀνεπαρκεστάτου ὁδικοῦ δικτύου. Ἰδοὺ εἷς μέγας λόγος, ὁ ὁποῖος κλονίζει ἀφ’ ἡμῶν πάντα δισταγμόν. Εἶναι ἀποδεδειγμένη ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὸ νὰ μᾶς ἐξασφαλίσῃ κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Αἱ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις ἐγγυήσεις ὑπὲρ τῶν δημοσιονομικῆς φύσεως ὠφελειῶν καὶ τὸ κέρδος τῆς γενικῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι ἀρίδηλοι. Ἕλλην θὰ εἶναι ἀνάδοχος καὶ Ἑλληνικὸν τὸ προσωπικόν. Ὁ ὁριστικὸς διαγωνισμός—διότι δὲν ἐπρόκειτο προχθὲς περὶ διαγωνισμοῦ, ἦτο ὅλως προκαταρκτικὴ συγκέντρωσις, τῆς ὁποίας συμπλήρωσις ἢ ἐπανάληψις ὀψέποτε ἤθελε προτιμήσει δύναται νὰ διατάξῃ ἡ Κυβέρνησις—ὁ διαγωνισμός, λέγω, παρέχει τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀπορρίψεως τῶν ἀποτελεσμάτων των, ἂν ταῦτα δὲν κριθῶσιν ὡς ἱκανοποιητικά. Ἡ εἰς τὸν αὐτὸν ἀνάδοχον παραχώρησις τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν—ἀπὸ τοῦ ἕκτου ἰδίᾳ ἔτους καὶ περαιτέρω—παρουσιάζει ἁπτὰ τὰ οἰκονομικὰ ὠφέλη ὑπὲρ τῆς κρατικῆς ἀπόψεως. Ἐφόσον δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν διὰ τῶν κανονικῶν πόρων ἡμεῖς νὰ κατασκευάσωμεν τὸ ἔργον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταφύγωμεν εἰς δάνειον. Καὶ ἐν προκειμένῳ, ὁμολογῶ, παρὰ τὸ φύσει αὐστηρὸν μετὰ τοῦ ὁποίου ἀποβλέπω πρὸς τὰς συμβάσεις, παρὰ τὸ ὅτι ἴσως ἔναυλοι εἶναι εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν αἱ διαφωνίαι τὰς ὁποίας, προκειμένου περὶ τῆς Πάουερ προηγουμένως, εἶχον πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις, ὅτι δὲν κατανοῶ τοὺς δισταγμούς, οἱ ὁποῖοι φαίνονται πληροῦντες τὰς ψυχὰς πολλῶν ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων. Φαίνεται ὁ θρῦλος μεγάλων κερδῶν, ἀλλ’ ἂν δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὰ καταργήσωμεν, εἴμεθα εἰς θέσιν τοὐλάχιστον νὰ τὰ μειώσωμεν. Βεβαίως οὐδεὶς ἀναλαμβάνει ἔργα ἐπὶ τῇ προβλέψει ζημίας. Οἱ πλεῖστοι μάλιστα ἀναλαμβάνουν μὲ τὴν ἀσφαλῆ ἐλπίδα ὑπερόγκων κερδῶν. Ὁ ἐργοδότης θὰ προσπαθήσῃ νὰ τὰ μειώσῃ. Δὲν γνωρίζω τὸν μέλλοντα νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον. Φέρεται εἰς τὰ στόματα ὅλων ἀπὸ τοῦδε ὡς μέλλων νὰ ἐπιτύχῃ ὁ ὅμιλος ὁ ἀκούων ὑπὸ τὸ ὄνομα «Μακρῆς καὶ Σία». Δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ τὸν γνωρίζω. Ἀλλ’ ἂν ἄλλος παρουσιασθῇ ὑπὸ μᾶλλον συμφέροντας ὅρους, δὲν βλέπω τίς θὰ ἠδύνατο νὰ φέρῃ μετὰ τόσον σκάνδαλον νικητὴν τὸν ἡττημένον. Ἐγένετο παραλληλισμὸς οὐχὶ ἐπιτυχὴς ὅσον φορᾷ τὸν διαγωνισμὸν τῆς Οὖλεν. Εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς Οὖλεν, κατὰ μὲν τὸν συναγωνισμὸν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, κατὰ δὲ τὴν κύρωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς συμβάσεως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἰσηγηθῶ τὸ τεχνικὸν μέρος εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐλέχθη ὅτι τότε ἐκλήθησαν ἄπειρα ἄτομα καὶ ὁμάδες. Ὄντως ἐκλήθησαν, ἀλλ’ οὐδεὶς σχεδὸν προσῆλθεν. Ἔχομεν τέσσαρας προτάσεις εἰς τὰς τεχνικὰς μελέτας, ἀλλ’ ὑπῆρχον ὡρισμένοι ὅροι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέτρεπον τὴν ἐλπίδα σοβαρᾶς προσφορᾶς καὶ κυρίως ἡ ἔλλειψις χρηματικῆς ἐγγυήσεως. Τελικῶς προσῆλθε μοναδικὸς συναγωνιστὴς ἡ Ἑταιρεία Οὖλεν. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱστορία τῆς ἀνταγωνιστρίας Ἑταιρείας Μὰκ–Ἄρθουρ, ἡ ὁποία ἀφοῦ ἐπί τι διάστημα ἐπέτυχε νὰ ἀναβάλῃ τὴν κατακύρωσιν εἰς τὸν ἀντίπαλόν της, ἀπεκαλύφθη ὅτι εἶχε μὲν τὴν τεχνικὴν ἱκανότητα, οὐδόλως ὅμως ἐξησφάλισε τὴν οἰκονομικὴν ἀρτιότητα. Καὶ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἰς ἔργα τοιαύτης φύσεως μοιραίως τείνει εἰς τὸ νὰ διαφαίνεται ἐκ τῶν προτέρων ὁ μέλλων νὰ τὸ ἀναλάβῃ. Ἡ κυβερνητικὴ πρᾶξις τῆς προκηρύξεως διαγωνισμοῦ ἀποτελεῖ μίαν ἀξιέπαινον προσπάθειαν κατοχυρώσεως περισσῆς τῶν δικαίων τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ ἄνευ αὐτοῦ οὐδόλως θὰ ἐξεπλησσόμην, ἂν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς παρουσίαζε μίαν πρωτόβουλον σύμβασιν πρὸς κύρωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Θὰ ἠδυνάμεθα πλέον τότε νὰ ἐπενέγκωμεν τὰς προσηκούσας τροπολογίας, οὐδεὶς ὅμως θὰ ἠδύνατο νὰ διαβλέπῃ ἀπὸ καθέδρας σκάνδαλον, ἂν δὲν ἔθετε τὸν δάκτυλον ἐπὶ τὰ ἴχνη τῆς πληγῆς τοῦ σκανδάλου τούτου.

§193Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῶν, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἔχω νὰ προσθέσω τοῦτο, ὅτι ἀκριβῶς ἡ πεῖρα τὴν ὁποίαν ἔσχομεν τότε μὲ τὰς προτάσεις τοῦ Μὰκ Ἄρθουρ, αἱ ὁποῖαι εἰς οὐδὲν ἄλλο συντέλεσαν παρὰ νὰ ἐπιβραδύνουν ἐπί τινα χρόνον τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ὑδρεύσεως, ἡ πεῖρα ἐκείνη, λέγω, δικαιολογεῖ πληρέστατα καὶ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κατὰ τὴν ὁποίαν δεκτοὶ εἰς τὸν συναγωνισμὸν θὰ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ὡρισμένας οἰκονομικὰς βάσεις. Διότι θὰ εἶναι ματαιοπονία νὰ δεχθῶμεν εἰς συναγωνισμὸν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὴν οἰκονομικὴν αὐτὴν βάσιν. Τονίζω τοῦτο διότι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ διεσπάρησαν φῆμαι ἀβάσιμοι, ἀλλὰ καὶ κακόβουλοι.

§194Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ συμπληρώσω. Δὲν εἶναι μόνον ὅτι ἔπρεπε νὰ εἶναι ὁ ἐργολάβος οἱοσδήποτε οἰκονομικῶς ἀρκετὰ ἱκανὸς ἵνα κατασκευάσῃ τὸ ἔργον. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι πρόκειται νὰ συντηρῇ καὶ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ κατασκευασθησομένας ὁδοὺς ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν. Δηλαδὴ τὸ Δημόσιον ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν θὰ ἔχῃ ἕνα συντηρητὴν τῶν ὁδῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἴδιος ὁ κατασκευαστής. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωμεν οἰκονομικὰς ἐγγυήσεις, ὅτι ὁ κατασκευαστὴς δὲν θὰ μᾶς ἀφήσῃ μετὰ τὴν κατασκευήν, ἀλλὰ θὰ δυνάμεθα νὰ τὸν ἔχωμεν εἰς χεῖράς μας, ὅπως συντηρήσῃ τὰς ὁδοὺς ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν. Τοῦτο θὰ τὸν ἀναγκάσῃ νὰ κατασκευάσῃ τὰς ὁδοὺς ἐξ ἀρχῆς καλῶς, ὥστε νὰ ἀποφύγῃ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ πρέπει νὰ εἶναι οἱ Οἶκοι, οἱ ὁποῖοι θὰ συναγωνισθοῦν, μεγάλης οἰκονομικῆς ἀντοχῆς. Δι’ αὐτὸ διῃρέσαμεν τὸν διαγωνισμὸν εἰς δύο μέρη. Τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ διαγωνισμοῦ θὰ εἶναι νὰ παρουσιασθοῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναλάβουν τὰ ἔργα χωρὶς νὰ κάμουν προτάσεις ἂν εἶναι Ἑταιρεῖαι, μὲ αὐτὰ τὰ κεφάλαια, ἂν εἶναι ἰδιῶται μὲ αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις ἢ ὅμιλοι. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν καὶ ποῖοι θὰ εἶναι οἱ κατασκευασταὶ τοῦ ἔργου καὶ οὕτω καθεξῆς. Ὅταν δὲ παρασκευασθοῦν αὐτοὶ καὶ ὁρισθῇ ποῖοι θὰ εἶναι οἱ μέλοντες νὰ λάβουν μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, τότε θὰ γίνῃ ὁ δεύτερος διαγωνισμὸς ποὺ θὰ κάμουν τὰς προσφοράς των, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ προτιμήσῃ τὴν συμφερωτέραν. Σᾶς προσθέτω δὲ ὅτι ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάλυσις τῶν τιμῶν γίνεται ἀντικείμενον συναγωνισμοῦ. Ἡ ἀρχικὴ σκέψις ἦτο ὅπως ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων κάμῃ τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἀκόμη περισσότερον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, εἴπομεν ὅτι οἱ ἐργολάβοι θὰ δώσουν αὐτοὶ τὴν ἀνάλυσιν τῶν τιμῶν. Ὥστε βλέπετε ὅτι ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἐλάβομεν κάθε μέτρον ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Κατ’ ἄδειαν τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ἐπιτροπή, προέβημεν ἤδη εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ συναγωνισμοῦ καὶ ἐπαρουσιάσθησαν ἤδη τρεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβουν μέρος εἰς τὸν δεύτερον διαγωνισμόν. Οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ τις ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ ὁ Α ἢ ὁ Β ἐργολάβος, διότι μεταξὺ τῶν τριῶν Οἴκων τὸ νὰ λέγῃ κανεὶς ἐκ τῶν προτέρων ὅτι θὰ εἶναι ὁ Α ἢ ὁ Β, αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι καλῆς πίστεως συζητητὴς καὶ βεβαίως δύναται καλῶς νὰ ἐργασθῇ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καλύτερον εἶναι νὰ μὴ λαμβάνῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν του καθόλου τοιούτου εἴδους συζητητάς.

§195Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ προέβη εἰς τροπολογίας τινάς. Ἀτομικῶς καὶ ἐγὼ ἐπιδοκιμάζω τὴν σκέψιν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ κατανεμηθῇ ὁ συναγωνισμὸς ἀνὰ ἑκατομμύριον λιρῶν, ὥστε πλείονες συναγωνισταὶ νὰ προσέλθουν. Φαίνεται ὅμως ὅτι δὲν συμπίπτει τοῦτο πρὸς τὰς κυβερνητικὰς ἀπόψεις. Δύο ἄλλα σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλω ζωηρὰν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἶναι τὰ προνοοῦντα περὶ διατάξεων, αἵτινες ἤθελον ἐξασφαλίσει ἰσότητα δικαίου τῶν νέων πρὸς τὰς παλαιὰς ἐπαρχίας. Ὑπάρχουν δύο τροπολογίαι. Προτείνεται καὶ ἐγένετο δεκτὸν παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως κατὰ τὸ ἀκολουθησόμενον πρόγραμμα ὁδοποιΐας ὡς πρὸς τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς τηρηθῇ ἀναλογία τοιαύτη, ὥστε μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ δανείου νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ὁ εἰς ἐθνικὰς ὁδοὺς πυκνότερον ἐφωδιασμένος κατὰ τετραγωνικὰ χιλιόμετρα καὶ χιλιάδας κατοίκων νομὸς τοῦ Κράτους ἀπὸ τὸν ὀλιγώτερον ἐφωδιασμένον νὰ ἀπέχῃ πλέον τῶν 20%. Γνωρίζω βεβαίως ἐκ πρακτικῆς πείρας ὅτι δὲν εἰσέρχονται εἰς ἀκριβῆ ποσοστὰ οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι, διότι ἐξαρτῶνται καὶ ἐκ τῆς μορφῆς τοῦ ἐδάφους καὶ ἄλλων παραγόντων. Ἄν κατέληξεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸν ὁρισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ 20%, ἦτο διότι ἠθέλησε νὰ κατατοπίσῃ ἐπὶ τῶν ἐπιθυμιῶν της καὶ εὐχῶν της τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἕτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον κινεῖ τὴν προσοχὴν ἡμῶν ζωηρὰν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προνοεῖ ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ποσὸν τῶν διαρρυθμιζομένων ἐθνικῶν ὁδῶν τὰ 30% τοῦ μήκους τῶν κατασκευασθησομένων. Θὰ ἤθελα νὰ ἀκούσω ἐκ στόματος τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸν κατατοπίσω ἐπὶ τῶν ἰδικῶν μου ἀπόψεων. Θὰ ἠρώτων ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἰδέαν τῆς τεραστίας ἀδικίας, ἡ ὁποία γίνεται καὶ εἰς αὐτὰς ταύτας τὰς Νέας Χώρας, μεταξὺ τῶν ὁποίων τὴν χείρονα θέσιν ἔχει ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς Ἤπειρος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν καθόλου Ἐθνικὴν Οἰκονομίαν. Εἰς τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ☐ ἀπὶ τῆς πυκνότητος τῶν ὁδῶν καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι ἐπὶ ἐκτάσεως 66,837 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,911,964 κατοίκων, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 6,917 χιλιόμετρα ὁδῶν. Ἐν τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι ἐπὶ ἐκτάσεως 63,227 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,090,500 κατοίκων ἔχομεν ἐν ὅλῳ 3,387 χιλιόμετρα ὁδῶν». Κατὰ ταῦτα ἐν μὲν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι ἀναλογοῦσιν 103.40 μέτρα ὁδοῦ ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον καὶ 2.47 μέτρα ἀνὰ κάτοικον. Ἐν δὲ τῇ Νέᾳ Ἑλλάδι 53.50 μέτρα ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον καὶ 2.01 μέτρα ἀνὰ κάτοικον. Ὁ γενικὸς μέσος ὅρος εἶναι δι’ ὅλον τὸ Κράτος 78.45 μέτρα ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον καὶ 2.04 μέτρα ἀνὰ κάτοικον. Ἔναντι τοῦ μέσου τούτου ὅρου ἔχομεν νομὸν μὲ συντελεστὴν ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον 983 μέτρων ὁδοῦ καὶ ἀνὰ κάτοικον 5.20 μέτρων ὁδοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νομὸν μὲ συντελεστὴν ἀνὰ τετραγωνικὸν χιλιόμετρον 25 μόνον μέτρων ὁδοῦ καὶ ἀνὰ κάτοικον 9.51 μόλις μέτρα ὁδοῦ. Μεταξὺ τῶν μεγίστων καὶ ἐλαχίστων τούτων ὁρίων κυμαίνονται οἱ εἰς ἕκαστον τῶν λοιπῶν νομῶν ἀντίστοιχοι συντελεσταὶ πρὸς τὸ μικρότερον πάντως ἀποκλίνοντες ὅριον. Ἰδοὺ μία τεραστία ἀνισότης. Δὲν φαντάζεται ὅμως ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ ἀνισότης εἶναι κατανεμημένη εἰς βάρος ἐκείνων ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπετέλουν τὸν ζωηρότερον οἰκονομικὸν παράγοντα, ἂν ἐπροικοδοτοῦντο ἀφθονώτερον δι’ ὁδῶν. Καὶ ἵνα κατατοπίσω ὑμᾶς ἐπὶ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον κάλλιον τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν γνωρίζω, περιορίζομαι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα Ἤπειρον. Εἰς τὴν ἀτυχῆ αὐτὴν χώραν, ὅπου ἡ ζωὴ εἶναι μία τραγῳδία, τὸν χειρότερον συντελεστὴν τῆς δυστυχίας αὐτῆς ἀποτελεῖ ἡ ἔλλειψις ὁδῶν. Ἐκεῖ πλέον παντὸς ἄλλου, ἂν ὑπῆρχε στοιχειῶδες κἂν ὁδικὸν δίκτυον, θὰ εἴχομεν ἀσφαλίσει τὴν ἐλλείπουσαν ἀσφάλειαν. Ἀφίνω τὰ στρατηγικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα θὰ παρουσίαζε λόγῳ τοῦ παραμεθορίου τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς ἓν δίκτυον ὁδῶν. Ἀλλὰ σκεφθῆτε τὴν ἀπόδοσιν τῆς γεωργίας, τὴν βελτίωσιν τῆς κτηνοτροφίας, τὴν ἀποκατάστασιν τῆς Δικαιοσύνης, τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν δασῶν, τὴν ἐξαφάνισιν τῆς λῃστείας καὶ τὰς λόγῳ ἐκ τῶν ὑπερόχων φυσικῶν καλλονῶν προσέλκυσιν τῶν ξένων τὴν ἐγκατάλειψιν τῆς μεταναστεύσεως, τὴν εὐθηνίαν τῆς ζωῆς καὶ ὑπὲρ τούτων ὅλων τὴν ἐμπέδωσιν τῆς πίστεως ἐπὶ τῆς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας, ἀνυπάρκτου ἐννοίας ἐν Ἠπείρῳ, ἔνθα τὸν κακὸν τύραννον ἀντικατέστησεν ὁ ἀνεπαρκὴς ἐλευθερωτής. Δώσατε δρόμους εἰς τὸ τόπον ἐκεῖνον διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἀνέτειλε καὶ δι’ αὐτὸν ἡ ἐλευθέρα ζωὴ καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος νὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὸ προσῆκον αὐτῇ ἐπίπεδον μία ἐπαρχία ἀνταξία τῆς ἱστορίας της, συνεχίζουσα τὴν ἀπόδοσιν καλοῦ ἔργου εἰς ὄφελος τῆς γενικῆς Πατρίδος. Ἡ ἀνισότης εἶναι φρικτή. Ἰδοὺ ἀριθμοί τινες: Εἰς τὸν νομὸν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ὑπάρχουσιν 791,549 μέτρα ὁδοῦ ἐπὶ ἐκτάσεως 5,988 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ 623,399 κατοίκων. Εἶναι παλαιαὶ αἱ ἀπογραφαὶ πρὸ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων. Ὁ νομὸς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας παρουσιάζει μίαν μέσην πυκνότητα. Θὰ ἴδητε ὅμως τὸν νομὸν Ζακύνθου μὲ 198,026 μέτρα ὁδοῦ ἐπὶ ἐπιφανείας 409 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ 37,480 κατοίκων, τὸν νομὸν Κερκύρας μὲ 626,753 μέτρα ὁδοῦ ἐπὶ 700 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ 122,392 κατοίκων.

§196Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχετε λάθος.

§197Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἂν τοῦτο ἠλέγχετο. Ἀλλὰ κανεὶς πρὸς τοὺς Ἑπτανησίους φθόνος, διότι ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, ἐνῷ τὸ ὅλον δίκτυον ἀποτελεῖται ἐκ τριῶν συμπλεγμάτων, τοῦ ἐθνικοῦ, τοῦ ἐπαρχιακοῦ καὶ τοῦ κοινοτικοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ διεκδικήσωμεν ἡμεῖς σήμερον ἢ μόνον τὴν ἐπὶ τοῦ ἐθνικοῦ δικτύου ἀναλογοῦσαν ἡμῖν μοῖραν. Ζητοῦμεν σχετικήν τινα ἀποκατάστασιν ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, διότι ἡ Κέρκυρα δικαιοῦται μιᾶς μόνης ὁδοῦ ἁμαξιτῆς, ἐπειδὴ τὸ μῆκος τῆς νήσου εἶναι 8 χιλιόμετρα. Δὲν εἶναι πιθανὸν ἡ ὁδὸς αὕτη νὰ ἔχῃ μῆκος ἄνω τῶν 100 χιλιομέτρων. Ἑπομένως ὅλα τὰ ἄλλα χιλιόμετρα θὰ παραμένωσιν ἀνεξελέγκτως ὑπὲρ ὑμῶν. Ἔχομεν τὸν νομὸν Δράμας μὲ 113,260 μέτρα ὁδοῦ μὲ ἔκτασιν ἴσην τοῦ νομοῦ Ἀττικοβοιωτίας, μὲ 5,727 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα καὶ 149,000 κατοίκους. Ἔχομεν τὸν νομὸν Ἰωαννίνων παρουσιάζοντα 216,640 μέτρα ὁδοῦ ἐπὶ ἐπιφανείας 6,732 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων καὶ 167,283 κατοίκων... Ἀλλὰ καὶ τῶν πλείστων ἐκ τῶν ὁδῶν τούτων ἡ χάραξις ἀνταποκρίνεται κυρίως εἰς τὰς τότε στρατηγικὰς ἀνάγκας τῆς Τουρκίας, χάριν τῶν ὁποίων καὶ κατεσκευάσθησαν ὑπ’ αὐτῆς. Ἡ Ἑλλὰς μόλις 40 χιλιόμετρα ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ὑπῆρξεν ἱκανὴ νὰ ἐγκαταστήσῃ μέχρι σήμερον, ἀλλὰ καὶ ταῦτα σποράδην. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω μὲ ἀριθμούς, ἀλλ’ ὑπάρχει μία ἀδικία ἀκόμη πλέον προφανής. Ἐπὶ δικτατορίας συνήφθησαν συμβάσεις ἄπειροι. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐστάλη πίναξ τῶν συμβάσεων τῆς ὁδοποιΐας, ἐμελετήσαμεν ταύτας, ἀνερχομένας εἰς 11. Ἐπὶ τῶν 11 αὐτῶν συμβάσεων παρατηροῦμεν ὅτι ἡ Ζάκυνθος, τὴν ὁποίαν, ἐκπροσωποῦσαν μόλις τὰ 4 χιλιοστὰ τῆς συνολικῆς ἐπιφανείας τοῦ Κράτους, προανέφερον ὡς ἤδη τόσον εὐεργετημένη, ἐπρόκειτο νὰ ἀποκτήσῃ ἐπὶ πλέον τὰ 220 χιλιοστὰ τοῦ συνόλου τῶν διὰ τῶν συμβάσεων προβλεφθεισῶν ὁδῶν διὰ τῶν συμβάσεων τῆς δικτατορίας. Ὁ νομὸς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἐπρόκειτο νὰ ἔχῃ τὰ 340 χιλιοστὰ ἐπὶ τῶν ὅλων παροχῶν. Ἰδοὺ δύο νομοί, ὑπὲρ ὧν διετίθετο πλέον τοῦ ἡμίσεος τοῦ διανεμηθέντος εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ πληθώρα ἄλλων νομῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων οἱ ἔχοντες τὰς ζωηροτέρας ἀνάγκας, ὁ νομὸς Ἰωαννίνων, ὁ νομὸς Δράμας, ὁ νομὸς Ἡρακλείου, ὁ νομὸς Κοζάνης, ὁ νομὸς Σερρῶν, ὁ νομὸς Φλωρίνης, ἵνα μὴ ἀναφέρω ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἐτιμήθησαν ἕκαστος διὰ παροχῆς 0.009 ἐπὶ τοῖς χιλίοις.

§198Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ὀρθὰ, καὶ ὅπως ἐνθυμεῖσθε, καὶ ἄλλοτε ὅταν ἔθιξα τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν παρέστησα τὴν ἀνισότητα, ἡ ὁποία κυρίως προέρχεται ἀπὸ τὸ ἑκάστοτε ἐνδιαφέρον τῶν κυβερνώντων. Τὸ νομοσχέδιον «περὶ γενικοῦ ταμείου ὁδοποιΐας» θέτει κάπως φραγμὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τῶν ὑπηρεσιακῶν Συμβουλίων καὶ δὴ τῆς σχετικῆς ἐξουδετερώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὴν ἐπέμβασιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων. Δύναμαι νὰ σᾶς κάμω ἀπὸ τοῦδε τὴν δήλωσιν ὅτι αἱ Ν. Χῶραι θὰ προτιμηθῶσιν εἰς τὴν κατασκευὴν ταύτην τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν διὰ δύο λόγους. Πρῶτον μὲν διότι εἶναι αἱ ὀλιγώτερον προικισμέναι δι’ ἱκανοῦ δικτύου ὁδῶν καὶ δεύτερον διότι εἶναι καὶ ἡ παραμεθόριος αὐτῶν θέσις, ἡ ὁποία θὰ ἀναγκάσῃ τὸ Κράτος νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου θετικώτερον. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅμως, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ τῆς διαφορᾶς τοῦ 20%, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ τὸ θέσωμεν ἁπλῶς ὡς γνώμονα τῆς κατευθύνσεως, διότι ἂν τὸ καθορίσωμεν εἰς 20%, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς μεγάλην δυσχέρειαν, διότι ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ 21% ἢ 20½%. Εἶναι ἀδύνατον εἰς τὰς ἐδαφικὰς κατασκευὰς νὰ φθάσωμεν μὲ τὸ ζύγι καὶ ἂν τεθῇ ὅριον εἰς τὸν νόμον, θὰ φθάσωμεν νὰ σταματῶμεν ἕνα δρόμον καὶ νὰ λείπουν 200 μέτρα καὶ θὰ λέγωμεν· σταματῶμεν, διότι ἂν τὰ κατασκευάσωμεν θὰ ὑπερβῶμεν τὸ 20%. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μείνῃ ὡς εἷς γνώμων τῆς κατευθύνσεως χωρὶς νὰ εἶναι τόσον σαφῶς καθωρισμένον. Ἐπίσης ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναλογίαν μεταξὺ κατασκευῶν καὶ ἀνασκευῶν, βεβαίως πρέπει νὰ προσέξωμεν οὕτως ὥστε αἱ κατασκευαὶ νὰ εἶναι περισσότεραι. Ἀλλ’ ἂν θελήσωμεν νὰ τὰς καθορίσωμεν εἰς τὴν ἀναλογίαν τῶν 30 καὶ 70%, τοῦτο εἶναι δυσχερέστατον, ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν δημοσίων ἔργων δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦδε ποία θὰ εἶναι ἡ ἀκριβὴς ἀναλογία. Ὑποθέσατε ὅτι θὰ φθάσωμεν εἰς τὰ 65 καὶ 35 ἢ εἰς τὰ 68 καὶ 32, θὰ εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ νόμου. Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἀφήσωμεν αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν, ἀλλ’ ὡς ἕνα γενικὸν γνώμονα τῆς κατευθύσεως, χωρὶς νὰ προσηλωθῶμεν ἀκριβῶς εἰς τὰ ποσοστὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς φέρουν εἰς μεγάλας νομικὰς δυσχερείας καὶ θὰ μᾶς ἀναγκάσουν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ζητῶμεν τὴν διόρθωσιν, διότι θὰ ὑπάρχῃ διαφορὰ 20%. Ἄλλως τε περὶ ἐθνικῶν ὁδῶν πάντοτε πρόκειται.

§199Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς μιᾶς ἑξαετίας θὰ συμπληρωθῇ τὸ δίκτυον αὐτό.

§200Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρομεν.

§201Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπαναλαμβάνω τὴν δήλωσίν μου ὅτι εἰς τὴν κατασκευὴν ταύτην θὰ προτιμηθῶσιν αἱ ἀνάγκαι τῶν Ν. Χωρῶν.

§202Ι. ΚΑΥΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ. Ἡ δήλωσίς σας αὐτὴ δεσμεύει καὶ τὸν διάδοχόν σας;

§203Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑποθέτω ὅτι δεσμεύει, διότι εἶναι δήλωσις τὴν ὁποίαν κάμνω τὴν στιγμὴν ταύτην ἐπισήμως καὶ ἑπομένως δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς ἑρμηνεία ἂν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὴν Βουλὴν.

§204Ι. ΚΑΥΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ. Δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ δεσμεύσῃ τὸν διάδοχον Ὑπουργόν.

§205Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς ἑξαετίας θὰ τελειώσουν ὅλα.

§206Ι. ΚΑΥΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ. Θὰ μείνῃ ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς ἓξ ἔτη;

§207Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μείνω Ὑπουργὸς ἓξ ἔτη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι βέβαιον, εἶναι ὅτι ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν θὰ γίνῃ τὸ γενικὸν πρόγραμμα τῆς κατασκευῆς, εἰς ἕνα μῆνα, καὶ θὰ τεθοῦν αἱ ὁδοὶ ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὸν ἐργολάβον. Αὐτὸ δὲ δὲν γίνεται παρὰ ἀπὸ τὰ δημόσια ἔργα. Ὑπάρχουσιν ἀρκεταὶ ἐγγυήσεις περὶ τούτου εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§208Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι παρουσιάζονται ἐγγυήσεις ἱκαναί. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν διὰ τὴν δήλωσίν του αὐτὴν καὶ ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω ἂν ἐπέχῃ τὴν θέσιν ἐπισήμου κυβερνητικῆς ἑρμηνείας καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§209Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἂν δέχητε ὅπως ἡ δήλωσις αὕτη τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ θεωρηθῇ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνευτικὴ δήλωσις καὶ ὡς τοιαύτη ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§211ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§212Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι αἱ ἐγγυήσεις αὗται εἶναι ἐπαρκεῖς, διότι ἂν δὲν κατορθώσητε μέχρι τοῦ Σαββάτου νὰ ἀνατρέψητε ἐκ τοῦ θώκου του τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν, θὰ παρασχεθῇ μοιραίως ἡ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐξουσιοδότησις καὶ ἐντὸς δύο μηνῶν, ὡς ὁ νόμος διαλαμβάνει, ὑπουργοῦντος τοῦ νῦν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ, θὰ ἔχῃ καταρτισθῇ τελεσιδίκως ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Συμβουλίου τὸ πρόγραμμα τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ τὸ πρόγραμμα τοῦτο θὰ εἶναι ἀμετάβλητον καὶ ὑποχρεωτικὸν καὶ διὰ τὸν παρόντα καὶ διὰ τὸν μέλλοντα καὶ διὰ τὸν οἱονδήποτε Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας. Ἀλλ’ ἂν ἐπέμεινα εἰς τὴν διασάφησιν ταύτην, τὸ ἔκαμον διότι εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον τεχνικῶς δὲν παρέχει ἱκανοποίησιν πλήρη ἡ ἐλπὶς ἡ ὁποία διαφαίνεται εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας καὶ τοῦ ἀξιοτίμου κ. εἰσηγητοῦ. Δὲν εἶμαι βέβαιος ἂν τὸ δάνειον τοῦτο θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, διότι ὑπάρχουν ἀκόμη οἱ ἄγνωστοι παράγοντες τῶν ὑπερτιμήσεων, τῆς μεταπολεμικῆς ἀκριβείας, τὸ λόγῳ ἐλαστικότητος τοῦ ὁρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν ἄγνωστον εἰσέτι ἀνάπτυγμα τῶν ὁδῶν καὶ εἰσέτι ὅτι δὲν γνωρίζομεν εἰς ποίαν τιμὴν θὰ σταθεροποιηθῇ τὸ νόμισμα ἡμῶν, ἀσκούσης τῆς ἐπικαταλλαγῆς ὑποχρεωτικὴν ἐπίδρασιν ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν ἢ ὄχι τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος, τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν· ὅτι ἀκόμη δὲν ἐγνωρίσαμεν ἂν τὸ δάνειον θὰ χορηγηθῇ πλήρως, διότι δεχόμεθα ὡς τὸ ἐνδόσιμον τῆς ἀνὰ ἑκατομμύριον προσφορᾶς τούτου. Δὲν ἀποκλείεται λοιπὸν ἡ ἰδέα —μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ— ὅτι δὲν θὰ πρόκειται περὶ ποσοῦ μέλλοντος ἀσφαλῶς νὰ ἐπαρκέσῃ. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὴν λίαν ἱκανοποιητικὴν ταύτην δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ. Ὑπὸ τὴν σκέπην ταύτην νομίζω ὅτι καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ ἀποσύρω τὰς ἐπιφυλάξεις μου, καθ’ ὅσον πλέον τούτων καλύπτομαι διὰ τῆς προγενομένης δηλώσεως καὶ οἱ συνάδελφοι ὅσοι περιέβαλον τὰς προστατευτικὰς ταύτας τροπολογίας διὰ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν νομίζω ὅτι δύνανται νὰ ἐγκαταλείψωσι πλέον αὐτάς, ἐπαναπαυόμενοι εἰς τὴν δοθεῖσαν ἐπίσημον ὑπόσχεσιν τὴν ἀναγραφεῖσαν εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ἐπίσημον καὶ ὑπεύθυνον κυβερνητικὴν ἑρμηνείαν. Ἀλλὰ θὰ ἔλεγέ τις· εἶναι συμφέρον εἰς ἡμᾶς τοὺς ἐστερημένους ἐθνικῶν ὁδῶν νὰ ζητήσωμεν καθορισμὸν ποσοστοῦ, ἐφόσον προϋποτίθεται, ὅτι τὸ δίκτυον συμπληρούμενον θέλει μοιραίως προικίσει ἡμᾶς πληρέστερον ἢ τοὺς ἄλλους τοὺς ἤδη ἐφωδιασμένους; Εἶπον διατί ἐπράξαμεν τοῦτο. Ἡ Ἤπειρος ἔχει ἐπείγουσαν ἀνάγκην κυρίων τινῶν ἀρτηριῶν. Εἶναι εἰς ὅλους γνωσταὶ αἱ τρεῖς, αἵτινες ἤθελον ἑνώσει τὴν καρδίαν τῆς Ἠπείρου, τὰ Ἰωάννινα, μετὰ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Μακεδονίας. Εἶναι δηλαδὴ ἡ ὁδὸς Ἰωαννίνων–Ζαγορίου–Γρεβενῶν, ἡ ὁδὸς Ἰωαννίνων–Μετσόβου–Καλαμπάκας, ἡ μία πρὸς τὴν Μακεδονίαν, ἡ ἄλλη πρὸς τὴν Θεσσαλίαν. Ἡ ὁδὸς Ἰωαννίνων– Κονίτσης–Ἀνασελίτσης πρὸς τὴν Δ. Μακεδονίαν ἐπίσης. Ἰδοὺ αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπαναφέρει εἰς τὴν δυστυχῆ Ἤπειρον τὴν ζωὴν διὰ μέσου τῆς Δ. Μακεδονίας, τὴν ζωὴν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἀπεστερήθημεν διὰ τῆς ἀπωλείας τῆς ἀλησμονήτου Β. Ἠπείρου. Ὅταν αἱ τρεῖς αὗται ὁδοὶ συνεπληροῦντο, θὰ ἀπέκτα κολοσσιαίαν σημασίαν ἡ ἄλλη ἀρτηρία ἡ ὑπὸ καρκινοβατοῦσαν κατασκευήν, Ἡγουμενίτσης–Ἰωαννίνων, τῆς ὁποίας ἡ πρωταρχικὴ σπουδαιότης εἶναι αὐτόδηλος. Ἰδοὺ αἱ τέσσαρες ἀρτηρίαι ἀπὸ ἀνατολῶν πρὸς δυσμάς. Αὗται πρέπει νὰ συμπληρωθῶσι διὰ τῆς ἀρτηρίας Ἰωαννίνων– Κατσανοχωρίων–Τζουμέρκων–Ἄρτης καὶ διὰ τῆς ἀρτηρίας Πρεβέζης–Μαργαριτίου–Παραμυθίας–Φιλιατῶν–Σαγιάδος καὶ τῆς ἀρτηρίας ἡ ὁποία ἀπὸ τῶν Ἰωαννίνων θὰ ὁδηγῇ πρὸς Δωδώνην καὶ πέραν ταύτης πρὸς Σοῦλι, ἵνα ἐκεῖθεν ἐπανασυνδεθῇ πρὸς τὸ δίκτυον Πρεβέζης. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἱστοῦ τούτου θὰ δυνηθῇ ἀσφαλῶς ἡ Ἤπειρος νὰ πλέξῃ τὸ δίκτυον τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ κοινοτικῶν αὐτῆς ὁδῶν. Ἡ Ἤπειρος ἀγωνιᾷ ἀναμένουσα νὰ ἴδῃ τί θέλει λάχει εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ δικτύου ὁδῶν. Καὶ ἀναφέρων τὴν Δωδώνην ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπάρχει διάταξίς τις ὁμιλοῦσα περὶ ἀρχαιολογικῶν τόπων. Ἡ διάταξις αὕτη, ἀναγεγραμμένη εἰς τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ἐπιστημονικῶς κατανέμον τὰς ὁδούς, ὁμιλεῖ περὶ δικαιώματος τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων τῶν ἐφωδιασμένων διὰ μουσείων, ἵνα ἀποτελέσωσιν ἀφετηρίας ἐθνικῶν ὁδῶν. Τὰ μουσεῖα ὅμως δὲν χαρακτηρίζουσι τὴν σπουδαιότητα τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων, ἀλλὰ τὸν βαθμὸν τῆς μερίμνης τοῦ Κράτους. Παρατηρῶ δὲ ἀφ’ ἑτέρου ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, παρὰ τὴν τεχνικήν του πληρότητα, δὲν εἶναι ἐφωδιασμένον δι’ εἰδικοῦ ἐπιστήμονος ἱκανοῦ νὰ κανονίσῃ ποῖα θὰ εἶναι τὰ σπουδαιότερα ἐκ τῶν ἀρχαιολογικῶν αὐτῶν μερῶν. Ἐκ τρίτου παρατηρῶ εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλα μνημεῖα, τὰ ὁποῖα κινοῦσιν εἰς ζωτικωτέρους παλμοὺς τὰς καρδίας τῶν Ἑλλήνων. Ἂν ἔκθαμβος ἀποτίῃ ἡ οἰκουμένη τὸν φόρον τῆς λατρείας εἰς τὴν πνευματικὴν καὶ καλλιτεχνικὴν ἀρτιότητα τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι δύναται νὰ μετεγγίσῃ εἰς τὴν μέλλουσαν γεννεὰν καὶ νὰ κεντρίσῃ τὰς ψυχὰς πρὸς εὐγενεστέρας θυσίας ἡ ἀναπόλησις τοῦ προσφάτου ἱστορικοῦ παρελθόντος. Εἶναι κατάστερος ἡ Ἑλλὰς διὰ λαμπρῶν ἐρειπίων, τὰ ὁποῖα μνημονεύουσιν ἐσαεὶ δόξαν πρόσφατον καὶ ἡ ὁποία, ἐφόσον ἀπομακρύνεται εἰς τοὺς αἰῶνας, καθίσταται μᾶλλον αἰγλήεσσα. Ἐκεῖ ὅπου εἶναι προσφυεστέρα ἡ λατρεία της νομίζω ὅτι εἶναι τὰ ἀποτεφρωμένα ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἐπεσώρευσαν οἱ ἀπελευθερωτικοὶ ἀγῶνες, τολμῶ δίπλα εἰς τὴν Δωδώνην νὰ μνημονεύσω τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, τὸ Σοῦλι, τὸ Ζάλογγον Ἡ Κρήτη ἔχει τὸ Ἀρκάδι, αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι ἔχουσι τὰ ἰδικά των. Τέφρα καὶ αἵματα καὶ κόκκαλα καὶ ὁλοκαυτώματα ἐσκορπίσθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ ἐλευθερωθῇ. Ἰδοὺ τὰ λάβαρα τὰ ὁποῖα δὲν λείπουν ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας. Θὰ ηὐχόμην νὰ ἐνέκρινεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καὶ νὰ παρεδέχετο ἡ Βουλή, ὅπως συνεπληροῦτο ἐπιστημονικώτερον ἡ περὶ ἀρχαιολογικῶν τόπων διάταξις. Προτείνω νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων Ἔργων, συμπληρούμενον καταλλήλως δι’ ἑνὸς εἰδικοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἀρχαιολογικοῦ τμήματος παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας, διὰ τοῦ διευθυντοῦ Ξένων καὶ Ἐκθέσεων, ἵνα ἀποτελέσωσιν ὡς πληρεστέραν τὴν Ἐπιτροπήν, ἥτις ἐντὸς διμήνου ἤθελεν ἀποφανθῆ ποῖοι ἐκ τῶν ἀρχαιολογικῶν καὶ ἱστορικῶν τόπων ἀνεξαρτήτως ἐποχῆς ἀποτελοῦσι χώρους, οἵτινες δικαιοῦνται πραγματικῶς τῆς τιμῆς νὰ εἶναι ἀφετηρίαι ὁδῶν συνδεουσῶν τούτους πρὸς τὸν πλησιέστερον σιδηροδρομικὸν σταθμὸν ἢ πρὸς τὴν πλησιεστέραν ἁμαξιτὴν ὁδόν, ἵνα εὐκολύνωμεν τὴν πρὸς τοὺς ἱεροὺς τούτους τόπους προσκύνησιν. Λέγω τοῦτο, διότι ἂν κατηργοῦμεν ἁπλῶς τὴν φράσιν «ἐν οἷς ὑπάρχουσι μουσεῖα», τότε ὅπου γῆς χαμαὶ κεῖται στύλος, θὰ ἐξησκεῖτο πίεσις ἵνα κατασκευασθῇ ὁδός. Θὰ περιήρχετο εἰς δυσχερῆ θέσιν, μὴ δυνάμενον νὰ γνωρίζῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ἂν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης προστατεύεται ἡ ἐν πνεύματι αὐστηρότητος δικαία ἐπιλογή. Τὸ κατ’ ἐμὲ θὰ ἐματαιοῦτο ἡ κατασκευὴ πάσης τοιαύτης ὁδοῦ, λόγῳ ἀνταγωνισμῶν. Ἀλλὰ τοιαῦται ὁδοὶ εἶναι ἀπαραίτητοι, διότι ἐξυπηρετοῦσι καὶ οἰκονομικὰς ἀνάγκας. Διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι αἱ φωλεαὶ τῶν ἀετῶν καὶ ἡρώων ὡρθώθησαν μόνον εἰς ἀπροσίτους κορυφάς, τῶν κατοίκων τῶν ὁποίων ἡ πενία οὐδέποτε θέλει ἐπιτρέψει, παρὰ τὸ πολυάριθμον αὐτῶν, νὰ ἱδρύσουν ὁδοὺς διὰ τῶν τοπικῶν πόρων. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἡρωϊκαὶ αὐταὶ φωλεαὶ ἱδρυθεῖσαι μοιραίως πολλαὶ εἰς τόπους ἐκτάκτου ὡραιότητος, εἰς τοὺς ὁποίους τὸ προσκύνημα πρὸς τὴν ἡρωϊκὴν καὶ ἱστορικὴν καὶ ἀρχαιολογικὴν ἄποψιν θὰ ἠδύνατο ἐπωφελῶς νὰ συνδυασθῇ μετὰ τῆς προσελκύσεως τῶν ξένων. Ἰδοὺ διατί ζητῶ τὴν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μετοχὴν καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῶν Ξένων καὶ Ἐκθέσεων, Θὰ ἤθελον ἐν προκειμένῳ νὰ ἔχω τὴν κατ’ ἀρχὴν ἄποψιν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ.

§213Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος νὰ μὴ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὴν ἀφαίρεσιν τῆς λέξεως «μουσεῖα», ἡ ὁποία ὄντως εἶναι ὑπερβολικῶς αὐστηρὰ μέσα εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ νὰ περιλάβωμεν πλὴν τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων καὶ τοὺς ἱστορικοὺς καὶ νὰ γίνῃ μία αὐστηρὰ ἐπιλογὴ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῶν τεχνικῶν ἔργων, ἐνισχυόμενον ἀπὸ τὸν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ἱστορίας καὶ τὸν διευθυντὴν τῶν Ξένων καὶ Ἐκθέσεων. Παρακαλῶ νὰ κάμητε τὴν τροπολογίαν καὶ νὰ μοὶ τὴν φέρητε.

§214Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ διάταξις τῶν ἀρχαιολογικῶν τόπων ἐγένετο τῇ εἰσηγήσει τῆς ὑπηρεσίας τῶν Ξένων καὶ Ἐκθέσεων, ἔχει δὲ καταρτισθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ἐπιτροπὴ ἀρχαιολόγων, ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ διευκολύνῃ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν εἰς τὴν τροποποίησιν τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§215Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Διετύπωσα ἤδη αὐτήν, κύριοι, καὶ εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον ὑπέβαλον διαφόρους τροπολογίας. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν δι’ αὐτάς, οὔτε δι’ ἑτέρας ἀγορεύσεως, διότι ἐν ταῖς καθόλου ἐννοίαις συμπίπτομεν. Μόνον ὀφείλω νὰ ὑποδείξω ὅτι ἐκεῖ ὅπου ὁμιλοῦν περὶ ἐπαρχιῶν, ὀφείλουν νὰ ὁμιλήσουν καὶ περὶ ὑποδιοικήσεων ἐξ ἴσου. Συμπεραίνομεν. Ἐξ ὅσων ἐμελέτησα ἐν προκειμένῳ, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἀναμφιβόλως τὰ ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδια δίδουσι τὴν ἀρίστην δυνατὴν λύσιν ἐν μέσῳ τοῦ κυκεῶνος τῶν δυσχερειῶν, κατὰ τῶν ὁποίων παλαίομεν. Καταλήγων τονίζω καὶ πάλιν ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρορῶμεν τὸ ἕτερον καὶ σπουδαῖον σκέλος, τὸ τῆς σιδηροδρομικῆς πολιτικῆς ἡμῶν. Ἡ λύσις τοῦ ὁδικοῦ ζητήματος οὐδόλως προεξοφλεῖ τὴν λύσιν καὶ τούτου, ἀλλ’ ἁπλῶς τὴν ὑποβοηθεῖ. Ἀλλ’ ἐφόσον εἰς τὸ ὁδικὸν πρόβλημα κατέστη δυνατὸν νὰ δοθῇ τόσον βασικὴ λύσις, εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἀρνηθῇ νὰ περιβάλῃ τὴν λύσιν ταύτην διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς. Κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι δυνάμεθα μετ’ ἐμπιστοσύνης νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια αὐτά. Θὰ συνδυασθῇ τὸ ὄνομα ἡμῶν πρὸς μίαν πρᾶξιν ἡ ὁποία θέλει χαράξει ἕνα σταθμὸν πολιτισμοῦ εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς Χώρας ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§216ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§217Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἂν ἐπιμένω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἶναι διότι ὑπελογίσαμεν τὸν καιρὸν ὁ ὁποῖος εἶναι ἐλάχιστος. Ἂν κατορθώσωμεν καὶ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἀπόψε τὸ νομοσχέδιον, τὸ Σάββατον θὰ ἔχωμεν τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι, ὅτι λυποῦμαι πολὺ ὅτι ἡ τάσις τὴν ὁποίαν δεικνύετε σήμερον δὲν μοὶ ὑπόσχεται καὶ πολλά. Ἐκ τούτου ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφοφορίας τῶν νομοσχεδίων τούτων δι’ ἀργότερον ματαιώνει τὸ ἔργον τῆς ὁδοποιίας. Τὴν εὐθύνην τούτου δὲν θέλω νὰ τὴν ἀναλάβω ἐγώ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ θυσιάσωμεν ὀλίγας ὥρας τῆς νυκτὸς ταύτης, προκειμένου διὰ τῆς θυσίας ὀλίγων ὡρῶν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ταχυτέραν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν. Διότι, ἂν θελήσωμεν κατόπιν νὰ ἐξηγήσωμεν εἰς τὸν Λαὸν ὅτι ἐπεβραδύνθη τὸ ἔργον τῆς ὁδοποιίας, διότι δὲν ἠθελήσαμεν νὰ θυσιάσωμεν ὀλίγας ὥρας ὕπνου, νομίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ μᾶς καταδικάσῃ.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κατσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§219Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν εἶμαι, κύριοι, κατὰ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ κατέχομαι ὑπὸ μιᾶς ἀνησυχίας τὴν ὁποίαν ἀνησυχίαν ἐλπίζω ὅτι πάντες οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες καὶ ὕπαιθρον χώραν, θὰ συμμερισθῶσιν, ἂν θελήσωσι νὰ μὲ προσέξωσιν. Ἡ ἀνησυχία μου στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι κατὰ κανόνα τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν οἱ κυβερνῶντες κατὰ καιροὺς καταβάλλουν πᾶσαν προσπάθειαν καὶ ὅλην τὴν ἐπιμέλειαν εἰς τὸ νὰ θεραπεύσουν τὰς ἀνάγκας τῶν κέντρων, διότι εἰς τὰ κέντρα ὑπάρχουν αἱ ὠργανωμέναι μᾶζαι, διότι ὑπάρχουν οἱ διανοούμενοι, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς ἐπαφὴν καὶ ἐπιβάλλονται ἐξ ὑπολογισμοῦ ἐκλογικοῦ, οὕτω δὲ λησμονοῦσιν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ὕπαιθρος χώρα, κατοικουμένη ὑπὸ ἰσαρίθμου, ἂν ὄχι πλείονος πληθυσμοῦ, ἀναμιμνησκόμενοι πάντες μόνον ὅταν πρόκειται νὰ ζητήσωσι καταβολὴν φορολογίας. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἔχομεν κανονισμὸν ὁδῶν εἰς τρεῖς κατηγορίας. Πρῶτον ἐθνικὰς ὁδούς, δεύτερον ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς καὶ τρίτον κοινοτικὰς καὶ ἀγροτικὰς ὁδούς. Καὶ διὰ μὲν τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς συνιστᾶται ταμεῖον τροφοδοτούμενον ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Τί σημαίνει τοῦτο; Τί χρήματα εἶναι αὐτά; Εἶναι φορολογία τοῦ συνόλου, εἶναι χρήματα καταβαλλόμενα καὶ πληρωνόμενα ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν, τροφοδοτούμενον διὰ τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα ἐπίσης εἶναι χρήματα καὶ φόροι τοῦ συνόλου τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, πλὴν ἄλλων καὶ τοῦ φόρου τῆς βενζίνης κλπ. Ἔχομεν δεύτερον τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον. Πόθεν τροφοδοτεῖται τοῦτο; Διὰ φορολογιῶν. Ποία εἶναι ἡ φορολογία; Πλὴν ἄλλων 2% κατ’ ἐλάχιστον ὅριον ποσοστοῦ, δυναμένου ὅμως νὰ φθάσῃ καὶ μέχρις 7%. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ποσοστά, αὐτὴ ἡ φορολογία, ἡ ὁποία ζητεῖται διὰ τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον, κατὰ τί χρησιμεύει ὑπὲρ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς ὑπαίθρου χώρας; Ἀναμφισβητήτως οὐδόλως, διότι διατίθεται μόνον ὑπὲρ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, αἱ δὲ κοινότητες καλούμεναι νὰ πληρώσουν βαρυτάτους φόρους παραμένουσιν ὑπὸ τὴν ἀνύπαρκτον προστασίαν τοῦ νόμου ΔΝΖʹ «περὶ κοινοτήτων», ἤτοι διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, δηλαδὴ οἱ Μουζίκοι οὗτοι καλοῦνται μόνον νὰ πληρώσουν ὑπὲρ τῶν κέντρων, χωρὶς νὰ ἀπολαύσουν. Οὕτω δὲ θὰ ἔχουν τὴν εὐχαρίστησιν, ἂν κατορθώσουν διὰ τῶν φορτηγῶν των νὰ διανύσωσι τὰς ἀτραποὺς καὶ τοὺς ἀγεφυρώτους χειμάρρους καὶ νὰ συναντήσωσιν ὡραίαν ὁδὸν τοῦ κέντρου, νὰ ἴδωσι ταύτην εἰς εὐχάριστον θέαμα, ὅπως βλέπομεν τὸν κινηματογράφον. Ἀλλὰ πῶς θὰ εὕρωσι καὶ νὰ χρησιμοποιήσουν αὐτὴν τὴν ὡραίαν ὁδὸν τῆς πρωτευούσης, οὕτως ὥστε ἀποστερούμενοι παντὸς μέσου, ἀφοῦ οἱ καταβαλλόμενοι παρ’ αὐτῶν φόροι, ὑπὲρ τρίτων διατίθενται κατὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ οὐχὶ ὑπὲρ αὐτῶν; Ἐνταῦθα, κύριοι, δημιουργοῦνται μεγάλα ζητήματα, κατ’ ἐμέ. Διότι τοιαῦτοι ὡρισμένοι πληθυσμοί, τὸ ½ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, καλοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ καταβάλλουν φόρους, διὰ τοὺς ὁποίους οὐδὲν ἔχουν νὰ ἀπολαύσουν, ἀλλ’ ἵνα ὑποβοηθήσωσι τοὺς πληθυσμοὺς τῶν πόλεων, αἵτινες ἀπολαμβάνουσι ὅλα τὰ ἀγαθὰ τῆς Πολιτείας, ὁ δὲ πληθυσμὸς ὁ στερούμενος καὶ αὐτῆς τῆς δημοσίας ἀσφαλείας θὰ κληθῇ νὰ καταβάλῃ νέους φόρους καὶ φόρους δεινούς, μάλιστα εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἀντισυνταγματικούς, διότι ἡ Πολιτεία ζητεῖ φόρους, ἵνα αὕτη ἀποδώσῃ προστασίαν ὄχι ὑπὲρ τῶν καταβαλλόντων τοὺς φόρους αὐτούς, ἀλλ’ ὑπὲρ εὐνοουμένων πληθυσμῶν τῶν κέντρων. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον χάριν τῆς προκεχωρηκυίας ὥρας καὶ διότι δὲν εἶμαι διατεθειμένος κατὰ τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἔχω τὴν γενικὴν γνώμην καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, πρὸ παντὸς δὲ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τῶν ἀντιπροσωπευόντων καὶ τὴν ὕπαιθρον χώραν, ἵνα ἐμμείνωμεν ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας δεχθῇ ἵνα αἱ κοινότητες αἱ ὁποῖαι δὲν ἐφάπτονται καὶ διὰ τῶν ὁποίων δὲν διέρχεται ἐπαρχιακὴ ὁδός, ἀποτελέσωσιν ἴδιον ταμεῖον. Τουτέστιν ἡ ἐπιβαλλομένη αὐτῇ φορολογία νὰ ἀποτελέσῃ ἴδιον ταμεῖον εἰς τὸ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον, τὰ δὲ καταβαλλόμενα ποσά, τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων, οὓς ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον, νὰ χρησιμεύσουν δι’ εἰδικοὺς σκοποὺς τῆς συγκοινωνίας αὐτῆς ταύτης τῆς κοινότητος.

§220Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, νὰ κάμητε τὴν τροπολογίαν σας καὶ νὰ μοὶ τὴν ὑποβάλητε.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βαλαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§222Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς συνάψεως δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δικτύου τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν δὲν εἶχον, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, διότι ἐνόμιζον τότε ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον αὐτό. Αἱ ἀναβολαὶ ὅμως καὶ αἱ ἀποτυχίαι μὲ ἔπεισαν ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ματαιοπονῶμεν, ὅτι εἶναι καλύτερον καὶ εἰλικρινέστερον νὰ συνάψωμεν ἓν δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ κατασκευάσωμεν τὰς κυριωτέρας ὁδοὺς τοῦ Κράτους. Δὲν εἶμαι δὲ εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἐμαυτόν, διότι κάθε γνώμη καὶ κάθε σκέψις εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἔχει κανεὶς νὰ διέλθῃ. Ἠμπορεῖ πρὸ τριῶν ἐτῶν νὰ μὴ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ συνάψωμεν δάνειον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁδικοῦ μας δικτύου καὶ σήμερον νὰ ἐπιβάλλεται ἡ σύναψις δανείου πρὸς τοῦτο. Δυστυχῶς σήμερον δὲν βλέπω ἄλλον τρόπον διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν σύστημα καλῶν ὁδῶν παρὰ τὴν σύναψιν δανείου. Εἶναι δὲ τόσαι αἱ δυσχέρειαι διὰ τὴν εὕρεσιν τοῦ χρήματος, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν εὕρεσιν τοῦ ἱκανοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ, ὥστε ἠμποροῦμεν νὰ εἴμεθα ἥσυχοι ὅτι ψηφίζοντες τὸ σύστημα τῆς διὰ δανείου κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἥσυχον τὴν συνείδησίν μας ὅτι πράττομεν κάτι τι καλόν. Βεβαίως ὅταν γίνεται μία σύμβασις δι’ ἐκτέλεσιν σπουδαίων ἔργων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γεννηθῶσι καὶ παρεξηγήσεις καὶ ὑποψίαι περὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω κατὰ τίνα τρόπον ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀποφύγῃ τὰ φαινόμενα αὐτά. Εἶναι ἀδύνατον κανεὶς νὰ τὸ ἀποφύγῃ. Καὶ συνεπῶς, ἀφοῦ περατώσωμεν τὸ στάδιον αὐτό, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἀπετέλουν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐπεξειργάσθη τὰ νομοσχέδια ταῦτα καὶ διετύπωσα μερικὰς ἀντιρρήσεις, οὐχὶ τόσον διὰ τὸ δάνειον, ὅσον διὰ τὰ ταμεῖα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦνται διὰ τῶν νομοσχεδίων. Εἶπον ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἄνευ δανείου δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δρόμους, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ ἡλικία μας εἶναι προχωρημένη, ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὴν φιλοδοξίαν, ἐφόσον ζῶμεν, νὰ ἴδωμεν ἕνα ὡραῖον δρόμον εἰς τὸν τόπον μας. Διεφώνησα μόνον ὡς πρὸς τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν ἄλλων ὁδῶν, τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς κοινοτικῆς ὁδοποιΐας καὶ διεφώνησα διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἔχομεν νόμον ἰσχύοντα, ἀλλὰ μὴ ἐφαρμοσθέντα ἀκόμη ἢ μᾶλλον τὸ Διάταγμα «περὶ τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως». Ὁ νόμος αὐτὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ τὸ ἀνεκπλήρωτον ὄνειρον ὅλων τῶν Ν. Χωρῶν περιέχει διατάξεις περὶ ὁδοποιΐας, ἀρτιώτατον σύστημα. Ὁρίζεται ὅτι οἱ νομοὶ ὡς νομικὰ πρόσωπα ἔχοντα ἰδίαν περιουσίαν, δύνανται νὰ δημιουργήσωσι πόρους, δύνανται νὰ διαθέσωσι τὸν μέγιστον πόρον τῆς προσωπικῆς ἐργασίας, δύνανται κατὰ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας, μὴ ἐξαιρουμένης οὐδὲ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, δυνάμεθα εὐχερῶς νὰ χωρίσωμεν τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν ἀπὸ τὴν ὁδοποιΐαν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ κοινοτικῶν, τὴν ὁποίαν νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν. Ἐφόσον ἔχομεν τὸν νόμον τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, ἐφόσον κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ ταμεῖα ἅτινα πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν, θὰ μεταβιβάσωσι τὸ ἔργον των εἰς τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, ὅταν αὐτὴ θὰ ἐφαρμοσθῇ, διατί νὰ κάμνωμεν περιττὸν κόπον; Ἡ τοπικὴ αὐτοδιοίκησις ἴσως πολὺ γρήγορα θὰ τεθῇ ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὀπαδοὶ τῆς ἰδέας αὐτῆς, κατὰ τρόπον ἔντονον εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ πλέον ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐφαρμογῆς της, διότι ἡμεῖς ἰδίως οἱ γνωρίσαντες τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, οἱ ζήσαντες αὐτὴν ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἄλλως παρὰ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Τότε μόνον ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς θὰ δυνηθῇ νὰ ἀπολαύσῃ κάτι τι καὶ αὐτὸς ἀπέναντι τῶν μεγάλων βαρῶν, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνει, τότε μόνον θὰ δυνηθῇ καὶ αὐτὸς ἀνεξαρτήτως τῶν κωλυμάτων, τὰ ὁποῖα συναντᾷ ἐκ τοῦ Κέντρου, νὰ ἀναπτύξῃ καὶ τὴν ἰδίαν πρωτοβουλίαν διὰ νὰ προοδεύσῃ εἰς μερικοὺς κλάδους, οἱ ὁποῖοι σήμερον εἶναι στάσιμοι.

§223Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸ Κέντρον πρέπει νὰ ἀσκῇ ἔλεγχον.

§224Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Ἂς ἀσκῇ τὸν ἔλεγχον τὸ Κράτος διὰ τῶν Ὑπουργῶν. Ἐκεῖ ἀκριβῶς πρέπει νὰ περιορισθῇ.

§225Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐκ πείρας ἀντελήφθην ὅτι γίνονται πολλαὶ καταχρήσεις. Ὁ ἔλεγχος πρέπει νὰ ἀσκῆται ἐκ τοῦ Κέντρου.

§226Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Κύριε συνάδελφε, κανεὶς νόμος δὲν ἐπιτυγχάνει. Λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι εὐκολώτερον εἶναι νὰ ὀργανώσωμεν τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, περὶ τῆς ὁποίας ὑπάρχει ἕτοιμος νόμος καὶ δυσκολώτερον εἶναι νὰ δημιουργήσωμεν τὰ ταμεῖα περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, διευκολύνεται δὲ ἐξαιρετικῶς καὶ τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος θὰ ἴδητε πόσας δυσκολίας θὰ συναντήσῃ αὔριον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον καθορίζει τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδούς. Ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει, ὅτι ἕκαστος βουλευτὴς θέλει νὰ ἐξασφαλίσῃ ἓν ταμεῖον τοπικὸν διὰ τὴν εὐημερίαν τῶν συμπολιτῶν του. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἠθέλησα τὴν διάταξιν αὐτὴν τοῦ Διατάγματος τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ τὴν συμπληρώσωμεν διὰ νόμου ψηφισθέντος, ὁ ὁποῖος περιέχει ὡς ἔγγιστα τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ κατατιθεμένου νομοσχεδίου. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ὡρίσθη ὅτι ἐκτὸς τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι συνδέουν τὰς ὁδοὺς κτλ. πρέπει νὰ προηγηθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ ὁδοὶ καὶ αἱ ἄγουσαι εἰς ἀρχαιολογικοὺς τόπους καὶ ὡρίσθη διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ὅτι διὰ τὰς ὁδοὺς αἱ ὁποῖαι θὰ ἄγωσιν εἰς ἀρχαιολογικοὺς τόπους θὰ κληθῇ νὰ παρίσταται καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Διευθύνσεως Ξένων καὶ Ἐκθέσεων καὶ διὰ τὰς στρατιωτικὰς θὰ παρίσταται τὸ Ἐπιτελεῖον.

§227Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ψηφισθέντος νόμου ποῖα εἶναι;

§228Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἐπροφθάσαμεν νὰ τὸν ἐφαρμόσωμεν. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸν σκοπόν του.

§229Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ἕως ὅτου γίνῃ αὐτοδιοίκησις, θὰ γηράσωμεν.

§230Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εὐκολώτερον εἶναι νὰ ὀργανώσωμεν τὴν ἰσχύουσαν αὐτοδιοίκησιν, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὁποίας καὶ τὸ Σύνταγμα ὑπεσχέθη, παρὰ νὰ κάμωμεν αὐτὰ τὰ Ταμεῖα. Εἶπον λοιπὸν ὅτι εὐκολώτερον εἶναι τὸ ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ὡς ἀντικειμενικὸν σκοπὸν ἔχει νὰ κάμῃ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν.

§231Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μάλιστα.

§232Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ χωρίσητε τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ νομοσχεδίου καὶ νὰ τὸ ψηφίσητε, τὰ περὶ δανείου δὲ καὶ τὰ λοιπὰ νὰ τὰ ἀφήσητε διὰ τὴν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ ἔπειτα νὰ τὴν ἐπισπεύσητε, διότι ἂν δὲν τὴν ἐπισπεύσητε τὸν Ὀκτώβριον θὰ καταψηφισθῆτε ἀπὸ πεντήκοντα βουλευτάς.

§233Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν ᾗ περιπτώσει τὸν Ὀκτώβριον ψηφισθῇ ἡ αὐτοδιοίκησις.

§234Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Εἶναι ψηφισμένη.

§235Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, τότε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, γίνεται διὰ τῶν νομοσχεδίων.

§236Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Μὲ τὸν ἴδιον κόπον δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια.

§237Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἕως τὸν Ὀκτώβριον δὲν θὰ προφθάσητε νὰ τὰ κάμητε.

§238Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἀντίρρησιν ἔχω ὅσον ἀφορᾷ τὰ κατατεθέντα νομοθετήματα, ἔχω δὲ τὴν γνώμην, ὅτι θὰ εἶναι σύμφωνοι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ νὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι θὰ κάμωσιν ἔργον ὠφέλιμον.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Δαρβέρης ἔχει τὸν λόγον.

§240Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἄτοπον νὰ χαρακτηρισθῇ ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐναντίον τῆς ψηφίσεως τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοθετημάτων, ὅτι δὲν θέλομεν νὰ γίνῃ ὁδοποιΐα, ὅτι εἴμεθα κατὰ τῆς ὁδοποιΐας. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀνακριβέστερον γεγονὸς ἀπὸ τοῦτο, τοὐναντίον ὑποστηρίζομεν καὶ προσπαθοῦμεν ἀπολύτως δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ γίνῃ ἡ ὁδοποιΐα διὰ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ εἰσπράξωμεν καὶ θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ χρῆμα πρέπει νὰ διατεθῇ ἐξ ὁλοκλήρου καὶ νὰ μὴ περιέλθῃ εἰς τὰ θυλάκια μερικῶν ἐπιτηδείων. Τὸ γεγονὸς τῆς ἐμφανίσεως διαφόρων εὐεργετῶν ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναί τι νέον. Βεβαίως μετὰ τὸν πόλεμον ἐνέσκηψε πληθώρα ἐκμεταλλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποβλέπουν εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς διαφόρους χορηγίας καὶ ἀναλήψεις ἔργων μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι διὰ τῶν ἔργων αὐτῶν δὲν ἐπέρχεται κανὲν ἀποτέλεσμα παρὰ πλήρωσις τῶν βαλαντίων των. Καὶ ἄλλοτε πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχε φανῆ τοιαύτη ἐπιδημία. Ὅταν ὑπῆρχε ποιά τις κρίσις εἰς τὴν πώλησιν τῆς σταφίδος ἦλθε κάποιος ὁμογενὴς ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε προτάσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐζήτησεν οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον τὴν μονοπώλησιν ὑπὲρ αὐτοῦ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς σταφίδος. Ἐννοεῖται τότε ὑπῆρχεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν ἡ μεγάλη φυσιογνωμία τοῦ Δ. Γούναρη, ὁ ὁποῖος ἀντελήφθη τί ἐπεδιώκετο διὰ τῶν προτάσεων ἐκείνων καὶ ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία Ἠλείας ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐξελέγετο ὡς βουλευτὴς καὶ τῶν Πατρῶν τὸν παρεκάλεσαν ὅτι ἔπρεπε διὰ παντὸς τρόπου νὰ ὑπερμαχίσῃ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, νὰ συντελέσῃ δηλαδὴ εἰς τὸ νὰ γίνωσι δεκταὶ οἱ προτάσεις. Ἐν τούτοις ὁ Δ. Γούναρης ἀντέστη καὶ διὰ τῆς ἀντιστάσεως ἐκείνης ἔσωσε πραγματικῶς τοὺς σταφιδικοὺς πληθυσμὸς διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς ὁ Δ. Γούναρης ἀναμφισβητήτως δὲν ἐσκέφθη νὰ παραβλάψῃ τοὺς παραγωγούς, ἀλλ’ ἐσκέφθη τὸν πληθυσμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς μίαν ἀπόγνωσιν, ἐσκέφθη νὰ τοὺς περισώσῃ ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀτυχῶς κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τὴν μεταπολεμικὴν ἐπληθύνθησαν οἱ τοιοῦτοι ἐκμεταλλευταὶ καὶ βλέπομεν καθ’ ἑκάστην νὰ προμηθεύωσι δάνεια, ἄλλοι νὰ ἀναλαμβάνωσι τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων κλπ., ἀλλὰ διὰ προμηθείας καὶ τὰ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι τὸ Δημόσιον διαθέτει πληθώραν ἐκ τῶν εἰσπραττομένων φόρων εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀτομικῶν συμφερόντων, χωρὶς νὰ ὠφελεῖται ὁ Τόπος. Οἱ ἀντιδρῶντες κατὰ τῶν τοιούτων ἐκμεταλλευτῶν δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρίζωνται ὡς μὴ θέλοντες τὴν πρόοδον τῆς Χώρας. Τοὐναντίον, κύριοι, διὰ τῶν ἐνεργειῶν μας αὐτῶν ἀποβλέπομεν εἰς τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ἀποβλέπομεν συγχρόνως εἰς τὸ τί εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτομεν. Ἀποβλέπομεν εἰς τὸ νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ ἔργα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ ὠφέλεια. Διότι ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι, ἂν ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε τὸ σοβαρόν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε τὸ ἐθνωφελές, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καμμίαν ἄποψιν συγκοινωνιακὴν πέραν τῆς προστασίας τῶν διαφόρων ἐργοληπτῶν ἢ τοῦ ἐργολήπτου, διότι περὶ ἑνὸς πρόκειται.

§241ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂς παρουσιάζοντο καὶ ἄλλοι.

§242Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Πότε; Ἡ δημοπρασία ἐγένετο καὶ παρουσιάσθη εἷς σχεδόν. Ἀπεκλείσθησαν ὅλοι οἱ ἄλλοι.

§243Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ καθ’ ἣν ὥραν εἰσηγούμην τὰς γνώμας τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶσθε παρών, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπομνήσω τοῦτο, διότι ἡ ὑπόνοια τὴν ὁποίαν ρίπτετε ἀφορᾷ καὶ ἡμᾶς τὰ μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§244Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ὄχι, ὄχι. Παρακαλῶ.

§245Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον καὶ ἂν θέλητε νὰ μᾶς ἐξαιρέσητε—διότι αἱ φῆμαι τὰς ὁποίας λέγετε, αἱ φῆμαι τῶν τριόδων ἔχουν φθάσει καὶ εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν—ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν στάσιν μας. Λέγομεν ὅτι, ἂν θελήσητε νὰ προσέξητε εἰς τὰς φήμας τῶν τριόδων, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν πρόκειται οὔτε περὶ τοῦ Α, οὔτε περὶ τοῦ Β, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἑνὸς σχεδίου νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ γίνουν διάφοροι προσφοραὶ καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα πλῆρες νὰ ἀπορρίψῃ ὅλας τὰς προτάσεις. Ἑπομένως ἔπρεπε ὡς καλῆς πίστεως συζητητὴς νὰ ἀναμείνητε τὴν ὥραν ἐκείνην πρὸς ἄσκησιν τοῦ ἐλέγχου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐμφανίσῃ ὁλόκληρον σύμβασιν. Σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου πράγματος.

§246Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν καὶ τότε θὰ ἀπορρίψω ὅλας τὰς φήμας, καίτοι πολλαὶ ἐκ τῶν φημῶν αὐτῶν προέρχονται ἀπὸ Σωματεῖον, τὸ ὁποῖον στέκει πολὺ ὑψηλά.

§247Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σωματεῖον ὡς Σωματεῖον δι’ ἐγγράφου του ἐτάχθη ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§248Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Θὰ ἔλθωμεν εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτό. Λύσατέ μοι τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Εἰς τὰς 17 Αὐγούστου ἐγένετο δημοπρασία, κατὰ τὴν ὁποίαν προσῆλθον ὁ Μακρῆς, ὁ Πρεζάνης, μία ἄλλη Ἑταιρεία καὶ ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐργολάβων τῆς Β. Ἑλλάδος, δηλαδὴ Θεσσαλίας καὶ Μακεδονίας. Σᾶς ἐρωτῶ· μετὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς τῆς δημοπρασίας ἀπεκλείσθησαν οἱ δύο καὶ ἔμειναν μόνον ὁ Μακρῆς καὶ ὁ Πρεζάνης;

§249Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸς εἶναι κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος. Πραγματικῶς εἰς τὰς 17 Αὐγούστου ἔγινε συναγωνισμὸς καὶ ἔγινε διότι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκρινε καλὸν νὰ μὴ χάσῃ τὸν καιρόν, ὁ ὁποῖος θὰ παρήρχετο μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἔδωσε μίαν τροποποίησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ τὸν συναγωνισμὸν καὶ πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ συναγωνισμὸς αὐτός, κύριοι βουλευταί, δὲν ἦτο προσφορὰ τιμῶν, ἦτο παρουσίασις οἰκονομικῆς ἀντοχῆς, θὰ ἐκρίνετο δηλαδὴ κατὰ πόσον θὰ ἐγίνοντο δεκτοὶ ἢ ὄχι οἱ διάφοροι συναγωνιζόμενοι. Ὁ συναγωνισμὸς αὐτὸς ἔγινεν ἐντὸς τῶν χρονικῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον. Παρουσιάσθησαν τέσσαρες συναγωνιζόμενοι, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ δύο δὲν εὑρίσκοντο ἐν τάξει μὲ τὴν διακήρυξιν, διότι ὁ μὲν πρῶτος παρουσιάσθη μετὰ τὴν ὥραν τὴν ὁποίαν ὥριζεν ἡ διακήρυξις, γνωρίζετε δέ, κύριοι, ὅτι προκειμένου περὶ ἐνσφραγίστων προσφορῶν, ὅταν κανεὶς προσέρχεται μετὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν ὑπὸ τῆς διακηρύξεως ὥραν, δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτός—τὸ λέγει ἄλλως τε καὶ ἡ διακήρυξις—διότι θέτει εἰς μειονεκτικὴν θέσιν τοὺς ἄλλους συναγωνιζομένους. Καίτοι ταῦτα οὕτως ἔχουσιν, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ μικρᾶς διαφορᾶς ὥρας, ἐξεδήλωσαν τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προστεθῇ καὶ εἷς ἀκόμη συναγωνιζόμενος. Ἐξέδωκα ἀπόφασιν καὶ παρέτεινα τὴν ὥραν καὶ διέταξα νὰ παραλάβουν τὸν φάκελλον τοῦ ἑτέρου συναγωνισθέντος. Ὁ ἄλλος συναγωνιζόμενος δὲν εἶχε καταθέσει τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, τὸ ὁποῖον ὥριζεν ἡ διακήρυξις. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ διατάξω νὰ γίνῃ δεκτός, διότι θὰ εἶχον ἀπείρους διαμαρτυρίας, διότι θὰ μοὶ ἔλεγον ὅτι, ἄν, κ. Ὑπουργέ, δέχεσθε καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν κατωτέραν ἐγγυοδοσίαν τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τῆς διακηρύξεως, τότε ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς τοῦτο διὰ νὰ παρουσιασθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Ἡ ἐγγυοδοσία, βλέπετε, εἶναι οὐσιώδης ὅρος. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ δημοπρασίας ὅσον ἀφορᾷ τὰς τιμάς, ἐπρόκειτο ὅμως περὶ συναγωνισμοῦ διὰ νὰ φανῇ ἡ ἱκανότης τῶν διαγωνιζομένων, διότι ἂν δὲν ἔχῃ τὴν δύναμιν ὁ διαγωνιζόμενος νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἐγγυοδοσίαν, τοῦτο τὸν θέτει εἰς μειονεκτικὴν θέσιν. Ἡ δημοπρασία αὐτὴ εἶχε γίνει πρὸ καιροῦ γνωστὴ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐτηλεγραφήσαμεν πανταχοῦ. Ἑπομένως, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ παρουσιασθοῦν καὶ ἄλλοι, θὰ παρουσιάζοντο. Παρουσιάσθησαν πολλοὶ διὰ νὰ λάβουν γνῶσιν τῶν ὅρων τῆς δημοπρασίας. Ὑπῆρχε λοιπὸν πολὺς κόσμος ὁ ὁποῖος ἔλαβε γνῶσιν. Ἑπομένως ἡ πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἔκαμα, λαβὼν ἐξουσιοδότησιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατόπιν τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπή, ἦτο πρᾶξις ὀρθοτάτη. Καὶ περὶ αὐτῆς κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ ἀπολύτως οὐδεμία συζήτησις. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὰς φήμας τὰς ὁποίας ἀκούομεν καὶ τῶν ὁποίων φορεὺς γίνεται καὶ ὁ ἀγορητής, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς τὴν Χώραν μας οὐδὲν μέγα ἔργον ἔγινε χωρὶς νὰ συκοφαντηθῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ ἔργου τούτου. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ παρομοιάσω τὸ πρόσωπόν μου μὲ πρόσωπα κολοσσιαίας ἀξίας παρατηρήσατε τὸν Παρθενῶνα. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὸν ἔκτισε ἀπέθανεν εἰς τὸ δεσμωτήριον, κατηγορηθεὶς διὰ κατάχρησιν, ὁ δὲ πολιτικὸς ὁ ὁποῖος συνέλαβε τὴν ἰδέαν καὶ πράγματι τὴν ἐφήρμοσε καὶ ἐκεῖνος κατηγορήθη διὰ κατάχρησιν. Ἀλλά, κύριοι, ποῖος γνωρίζει σήμερον τοὺς συκοφάντας ἐκείνους; Σήμερον δὲν βλέπει κανεὶς παρὰ τὰ ἔργα ταῦτα. Γνωρίζομεν μόνον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὰ κατεσκεύασαν, τὰ δὲ ὀνόματα τῶν συκοφαντῶν των τὰ ἀγνοεῖτε ὅλοι. Καὶ ἂν θελήσητε νὰ τὰ μάθητε, πρέπει νὰ τὰ ἀναζητήσητε εἰς τὰ φύλλα πεπαλαιωμένων βιβλίων, ἀναμεμιγμένα μὲ τὸν κονιορτὸν καὶ τοὺς σκώληκας. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τοὺς νεωτέρους ἄνδρας. Ὅταν ὁ Χαρίλαος Τρικούπης κατεσκεύασε τὰ μεγάλα ἔργα εἰς τὴν Ἑλλάδα, ποῖος δὲν κατηγόρησεν αὐτὸν ὡς καταχραστήν; Ὅταν ἀπέθανεν ἐδικαιώθη. Οὕτω πως καὶ ἐγὼ ὅταν ἀποθάνω, τὸ ἴδιον θὰ εἴπητε ἂν ζῆτε σεῖς. Καὶ τολμῶ νὰ τὸ λέγω μὲ ὅλην τὴν ὑπερηφάνειαν καὶ τὴν συναίσθησιν τῆς θέσεώς μου. Τὸ λέγω ἐγὼ καὶ αὐτὸ ἀρκεῖ δι’ ἐμέ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω. Καὶ τὰ εἶπον αὐτὰ ἐν στιγμῇ ὀργῆς, διὰ τὴν ὁποίαν ζητῶ συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ μάλιστα διὰ τοιαύτης φύσεως ποταπὰς συκοφαντίας. Γνωρίζω πολὺ καλὰ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον σᾶς ἄγει καὶ σᾶς. Λυποῦμαι πολύ, διότι καὶ ἐν τῇ πτέρυγι αὐτῇ, πρώην φίλοι μου ἄγονται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πνεύματος. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ὑψωθῆτε ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν αὐτῶν παθῶν. Ἔπρεπε νὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι πρόκειται περὶ ἔργου, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. (Χειροκροτήματα).

§250Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐξετράπη ἡ συζήτησις.

§251Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἐξετράπη ἡ συζήτησις. Τώρα ἐπαναφέρω τὴν συζήτησιν εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῆς θέσιν.

§252Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐγὼ πολεμῶ τὸ νομοσχέδιον, διότι νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβλαβές.

§253Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐναντίον τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Θόρυβος).

§254Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐγὼ ἀντιπροσωπεύω ἐπαρχίαν, ἀντιπροσωπεύω Λαὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω νὰ δώσω λόγον. Εἰς σᾶς δὲν ἔχω νὰ δώσω κανένα λόγον. (Θόρυβος). Ὡμίλησεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς περὶ ἀποκλεισμοῦ τοῦ ὁμίλου τῶν ἐργολάβων, διότι δὲν εἶχε τὴν προσήκουσαν ἐγγύησιν. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς. Ὅτι οἱ ἐργολάβοι εἶχον ἐγγύησιν διαφόρων Τραπεζῶν ἀκριβῶς 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν τὴν προσήγαγον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία Ἐθνικὴ Τράπεζα τοὺς ἔδωκεν 8,000,000 ἐγγύησιν, διότι εἰς τὴν διακήρυξιν ἦτο ἀναγεγραμμένον ὅτι ἡ ἐγγύησις πρέπει νὰ εἶναι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος. Οἱ ἐργολάβοι, ἐφόσον ἦτο δυνατὸν ἡ ἐργασία νὰ δοθῇ τμηματικῶς ἀπὸ ἓν ἑκατομμύριον μέχρις ἕξ, ἦτο ἐπιβεβλημένον καὶ μὲ μικροτέραν ἐγγύησιν ἐκ 10,000,000 δραχμῶν νὰ γίνουν δεκτοί, ὤφειλον νὰ γίνουν δεκτοὶ εἰς τὸν προκριματικὸν διαγωνισμόν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἠμποροῦσαν νὰ συναγωνισθοῦν, ἀλλ’ ὄχι ἐπὶ τοῦ σημείου τῶν 6,000,000, ἀλλ’ ἐπὶ μικροτέρου. Δὲν εἶχον ὅμως οὐδὲν δικαίωμα νὰ τοὺς ἀποκλείσω παντελῶς. Ὁ ἀποκλεισμὸς αὐτὸς σημαίνει μίαν πρᾶξιν στερήσεως τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ προέκυπτε μείζων ὠφέλεια ὑπὲρ τοῦ Κράτους.

§255Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διακήρυξις δημοπρασίας ὁρίζει τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, οὔτε εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ παραβῇ τὴν διάταξιν αὐτήν.

§256Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἡ διακήρυξις εἶχε συνταχθῆ καθ’ ὃν χρόνον τὸ νομοσχέδιον εἶχεν ὑποβληθῆ δι’ ἓξ ἑκατομμύρια λίρας....

§257Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§258Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. .... ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον μετεβλήθη ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ.

§259Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διακήρυξις εἶχε συνταχθῆ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ὥρισεν ἀπὸ ἓν μέχρις ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν.

§260Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Δι’ ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν δαπάνην ἀπαιτεῖται 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐγγύησις. Δι’ ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν, πάλιν 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐγγύησις; Εἶναι πολύ.

§261Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι μηδαμινὴ ἡ ἐγγύησις.

§262Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅσοι ἐκ τῶν ξένων ἀνέλαβον τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων ἔργων ἐν Ἑλλάδι, ἀναμφισβητήτως τὰ ἔργα αὐτὰ τὰ ἀντλοῦν διὰ τῶν Ἑλλήνων ἐργολάβων. Εἷς Σύνδεσμος ὁ ὁποῖος ἀριθμεῖ 250 ἐργολάβους καὶ μηχανικούς, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παρέχῃ μείζονα ἐγγύησιν; Μόνον τὸ γεγονὸς αὐτὸ τὸ ὅτι ἔχει ὡς συνεταῖρον τόσον ἀριθμὸν ἐργολάβων καὶ μηχανικῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ παρέχῃ ἐγγύησιν μείζονα τῶν 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν;

§263Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ ἀκούσῃ μὲ ψυχραιμίαν τὸν κ. βουλευτὴν νὰ εἴπῃ ὅ,τι ἔχει νὰ εἴπῃ. Τοῦτο μόνον ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, ὅτι ἀπόψε δὲν συζητοῦμεν εἰς ποῖον ἐργολάβον θὰ δώσωμεν τὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ συζητῶμεν τὸ νομοσχέδιον.

§264Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἡ μειοδοτικὴ δημοπρασία ἔγινε;

§265Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔγινε μειοδοτικὴ δημοπρασία, κ. βουλευτά. Ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἂν θέλῃ καὶ εὑρίσκῃ τοὺς τρεῖς τούτους οἴκους οὐχὶ ἐπαρκεῖς, δύναται νὰ τοὺς ἀπορρίψῃ καὶ τοὺς τρεῖς.

§266Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει διαμαρτυρία τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, διότι δὲν ἦτο παρών. Θέλω νὰ μάθω ἂν παρίσταντο ὅλα τὰ μέλη.

§267Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι φῆμαι τῶν τριόδων. Ὅταν ἦλθεν ὁ διευθυντὴς τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ μετὰ 20 λεπτὰ τῆς ὥρας, οἱ φάκελλοι δὲν εἶχον ἀποσφραγισθῆ καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου ἐδέχθη τὴν προσφορὰν τοῦ βραδύνοντος ἐργολάβου.

§268Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ἀσφαλῶς οἱ ὁποῖοι ἀντετάχθημεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἴμεθα κατὰ τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τῆς ἐκτελέσεως ἔργων τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμὸν τοῦ Τόπου, ἀλλὰ τοὐναντίον φροντίζομεν, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις μας καὶ τὰς δυνάμεις μας, ἵνα, εἰ δυνατόν, τὰ ἔργα αὐτὰ τῆς ὁδοποιίας, τὰ ὁποῖα πραγματικῶς θὰ ἀποτελέσουν ἕνα σταθμὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὦσιν ἀνάλογα πρὸς τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλλεται ἐτησίως ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν, θὰ ἀποτελῇ ἓν μέγα κεφάλαιον διὰ τὴν Ἑταιρείαν αὐτήν, οὕτως ὥστε τὰ κεφάλαιά της τὰ ὁποῖα θὰ διαθέσῃ, δηλαδὴ τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ πραγματοποιήσῃ, θὰ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὀνομαστικῶς ἀναφέρεται. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἡ Ἑταιρεία θὰ κάμῃ ἓν δάνειον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον 6,000,000 λιρῶν ἢ μᾶλλον μέχρις 6,000,000 λιρῶν. Ἐρωτᾶται· τὸ δάνειον αὐτὸ θὰ τὸ καταβάλλῃ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸ πρῶτον ἔτος; Διότι ἀσφαλῶς ἂν δεχθῶμεν ὅτι αὐτὸ τὸ ἔχει καταβάλει, δὲν θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ. Διότι ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν ἔργα δὲν εἶναι δυνατὸν φυσικῶς νὰ γίνουν, διότι εἶναι δύσκολον. Θὰ γίνουν κατά τι ὀλιγώτερον, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἅμα τῇ κατακυρώσει, τὸ Κράτος θὰ πληρώνῃ ἓν τοκοχρεωλύσιον, ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὑπολογισθῇ περίπου εἰς 250,000,000 ἐπὶ τοῦ παρόντος. Λοιπὸν νὰ πληρώνῃ τὸ Κράτος, κατὰ τὸν πίνακα τὸν ὁποῖον ἔχω, περὶ τὰ 250 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως ἐπὶ 60 περίπου ἔτη, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται ἀκριβῶς ἀναλόγως τῶν προσόδων τὰς ὁποίας θὰ εἰσπράττῃ ἔναντι τοῦ ποσοῦ τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἐξοδεύσῃ διὰ τὰ ἔργα. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ κ. εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε πρὸ μικροῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅταν εἰσηγεῖτο ἐπίσης πρὸ τριῶν περίπου μηνῶν διὰ τῆς συμβάσεως Οὖλεν μᾶς ἀνέφερεν ὅτι διὰ νὰ εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλὴς ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶχεν ἀναλάβει τὴν μελέτην τῆς συμβάσεως ἐκείνης, μετῆλθε πλεῖστα ὅσα μέσα καὶ μέσα τοιαῦτα διὰ νὰ εἰσαγάγῃ καὶ νέους συναγωνιστάς.

§269Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εὑρέθη πρὸ μιᾶς συμβάσεως ὑποβεβλημένης εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μιᾶς προτάσεως τοῦ Μὰκ Ἄρθουρ μὴ ὑποβεβλημένης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθημεν καὶ συνεζητήσαμεν. Αὐτὴ εἶναι μία πρᾶξις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία οὐδεμίαν δέσμευσιν εἶχεν ἀναλάβει ἀπέναντι τοῦ Οἴκου Οὖλεν. Ἂν ἡμεῖς ὡς βουλευταὶ ἐνομίζαμεν ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ Μὰκ Ἄρθουρ ἦσαν συμφερώτεραι, δὲν θὰ ἐδιστάζομεν νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι σήμερον ὡς μέλη τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν εἴχομεν νὰ ἐξετάσωμεν οὐσιαστικὰς προτάσεις καὶ ἐκπροθέσμους προτάσεις καλυτέρας, βεβαιωθεῖτε ὅτι δὲν θὰ ἐδιστάζομεν νὰ φθάσωμεν μέχρι καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἐπέμενεν εἰς μίαν τοιαύτην σύμβασιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει μία τεραστία διαφορά, ὅτι ἐνῷ τότε ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἶχε νὰ κρίνῃ προθετικὸν ὅρον συμβάσεως, σήμερον δὲν ἐπράξαμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συνάψῃ σύμβασιν ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην, ἂν εὕρῃ τοὺς ὅρους συμφέροντας, καθόσον ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀπορρίψῃ καὶ ὅλας τὰς ὑποβληθησομένας προτάσεις, ἔστω καὶ ἂν μία ἄλλη παρουσιασθῇ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ διαμαρτυρηθῶ εἶναι τοῦτο, ὅτι ἔχετε βεβαίως τὸ δικαίωμα νὰ ἀντικρούσητε τὰς γνώμας ἡμῶν, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἔχετε δικαίωμα εἶναι νὰ λέγετε ὅτι τὰς φήμας αὐτὰς δὲν τὰς ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐνεκρίναμεν τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον δίδει ἐντολὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν. Ἐγὼ δὲν ὑπεραμύνομαι τῆς πλευρᾶς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὑπεραμύνομαι τῶν ἀποφάσεων τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή.

§270Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἐγὼ εἶπον τὸ ἑξῆς. Καθὼς ἡ τότε Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατέβαλε κάθε προσπάθειαν καὶ ἐδέχθη ἐκπροθέσμους συναγωνιστὰς προκειμένου νὰ ἐπιτύχῃ καλυτέρους ὅρους, δὲν ἠρκέσθη δὲ εἰς τοῦτο μόνον, ἀλλ’ ἐζήτησε καὶ τὰς γνωματεύσεις τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων καὶ τὰς γνωματεύσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἀφοῦ ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας ἐπὶ ματαίῳ ἀνέμενε τὴν ἐξουσιοδοτικὴν ἀπάντησιν τοῦ δευτέρου πλειοδότου καὶ εἶδεν ὅτι διέτρεχε τὸν κίνδυνον νὰ χάσωμεν καὶ τὴν Οὖλεν, τότε ἐπεκύρωσε τὴν σύμβασιν. Λοιπὸν προκειμένου νὰ ἐξονυχισθῇ μία σύμβασις, βλέπετε πόσα στάδια διήλθομεν διὰ νὰ καταλήξωμεν ἐκεῖ ὅπου κατελήξαμεν. Συνέβη λοιπὸν τὸ ἴδιον μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Δὲν συνέβη. Ἔχομεν ἐν προκειμένῳ τὴν γνώμην ἐν πρώτοις τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι λέγουν τὸ ἑξῆς: «Δυστυχῶς τὸ τεχνικὸν Συμβούλιον τοῦ Συλλόγου ἀποτελεῖται ἀπὸ πέντε μέλη, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σχέσιν ἀκριβῶς μὲ τὸν Μακρῆν μὲ τὸν ὁποῖον ἀποτελοῦν ἕνα ὅμιλον». Λοιπὸν αὐτοὶ ἐγνωμάτευσαν εἰς τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὁδοποιΐας» εἶναι θαυμάσιον. Πρέπει δὲ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὴν πρώτην γενομένην συζήτησιν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πολυτεχνείου καὶ οἱ λοιποὶ ἦσαν ἀπολύτως ἐνάντιοι καὶ ἐθεώρησαν τὰ νομοθετήματα ταῦτα ὡς διατυποῦνται, πρὸ πάντων ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, εἶναι ἀπολύτως ἐπιβλαβῆ.

§271Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε; Διότι ἐπιρρίπτετε μομφὴν κατὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἔχετε κακὰς πληροφορίας. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη τοῦ νομοσχεδίου, ἔχω ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιολογήσω τὴν ἐνέργειαν τὴν ἰδικήν μας καὶ εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει τάξει. Εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μᾶς διεβιβάσθη ἡ ἐπιθυμία τοῦ Τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου νὰ ἀναμείνωμεν καὶ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν του, προτοῦ λάβωμεν ἀποφάσεις. Ἀπηντήσαμεν ὅτι ὄχι μόνον θὰ δεχθῶμεν τὴν διαβίβασιν τῶν γνωμῶν τοῦ Τεχνικοῦ Ἐπιμελητηρίου, ἀλλὰ καὶ Ἐπιτροπὴν αὐτοῦ διὰ νὰ μᾶς διαφωτίσῃ. Τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον συνῆλθεν εἰς συνεδρίασιν, εἰς τὴν ὁποίαν προσῆλθον τόσα μέλη, ὅσα οὐδέποτε ἄλλοτε. Ἡ συνεδρίασις ἐκείνη παρετάθη ἐπὶ διήμερον. Δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου νὰ ἐξετάσω ἐκ ποίων σκοπῶν ὡρμήθησαν οἱ ὁμιλήσαντες ὑπὸ τοιοῦτον ἢ ἄλλο πνεῦμα. Ἐμὲ ὡς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ ἐνδιαφέρει τοῦτο, ὅτι μᾶς ὑπεβλήθη ὑπευθύνως ἐκ μέρους τοῦ Ἐπιμελητηρίου ἔγγραφον ὑπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν πρόεδρον καὶ τὸν γενικὸν γραμματέα, τὸ ὁποῖον ἐτυπώθη καὶ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀπόφασις.... κλπ.» Ἑπομένως βλέπετε ὅτι καὶ ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν παρέλειψε τὸ καθῆκόν της.

§272Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν τῆς γνωμοδοτήσεως αὐτῆς ἔχω νά σᾶς ἀνακοινώσω τό ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πληροφορούμενος ὅτι.... κλπ.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις τῶν 250 μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους ἐπικαλοῦμαι ἐγώ. Λοιπόν, κύριοι, ἐπανέρχομαι, ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος τόσον σοβαροῦ, διὰ τὸ ὁποῖον φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην παντός, ὅλων τῶν μηχανικῶν καὶ τῶν εἰδικῶν, ὄχι μόνον νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν προσέλευσιν παντὸς δυναμένου νὰ συναγωνισθῇ, ἀλλὰ νὰ παράσχῃ πᾶσαν εὐκολίαν καὶ εἰς τοὺς ἐμπροθέσμους καὶ εἰς τοὺς ἐκπροθέσμους. Τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι πραγματικῶς ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνησε περὶ τοῦ συμφέροντος τῆς ὁδοποιΐας. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα τὰ αὐτὰ ἐγένοντο, μάλιστα δὲ ὁ Φειδίας, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, γνωρίζων ταῦτα καὶ γνωρίζων ὅτι εἶναι δυνατὸν μίαν ἡμέραν νὰ τὸν κατηγορήσουν, κατεσκεύασε τὸν χιτῶνα τῆς Ἀθηνᾶς κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀφαιρεῖται καὶ ὅταν τὸν κατηγόρησαν ὅτι ἐκλάπη ὁ χρυσός, ὁ ὁποῖος διετέθη ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸν ἐξήγαγεν ἀμέσως καὶ τὸν ἐζύγισε καὶ βγῆκε σωστός. Ἀτυχῶς δὲν θὰ συμβῇ τὸ αὐτὸ καὶ ἐν προκειμένῳ, ὅταν θὰ ἐκτιμηθοῦν τὰ ἐκτελεσθησόμενα ἔργα, τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θὰ ἔχῃ μόνον πληρώσει τὰ θυλάκια τῶν Μακρήδων καὶ τῶν συντρόφων των. Τί ἐζητήσαμεν διὰ νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ οὐδεμία ἐπιείκεια; Ἐζητήσαμεν ἵνα εἷς ὅμιλος ἐργολάβων, 250 τὸν ἀριθμόν, εἷς ὅμιλος μηχανικῶν, 90 περίπου, ἀποτελοῦντες ἓν Σωματεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσέρχεται καὶ ἄνευ ἐγγυήσεως, ἐζητήσαμεν ἵνα τὸ Σωματεῖον αὐτὸ μὴ ἀποκλεισθῇ, ἀφοῦ οἱοσδήποτε ἀνελάμβανε τὸ ἔργον, ἀσφαλῶς αὐτοὶ θὰ ἐκτελέσουν τὴν ἐργασίαν. Ἀλλὰ θέλω νὰ μοὶ εἴπητε, ὑπάρχει κανὲν προηγούμενον, οὕτως ὥστε ἅμα τῇ ὑποβολῇ τοῦ νομοσχεδίου ἀμέσως νὰ γίνῃ προκαταρκτικὴ δημοπρασία καὶ νὰ μὴ ἀναμένωμεν τὴν διασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως κατήρτισε τοῦτο ἡ Βουλή; Ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ πρῶτον καὶ κατόπιν νὰ προσαρμοσθῇ καὶ ἡ διακήρυξις ἡ διεθνὴς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων τοῦ νόμου καὶ οὐχὶ τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τόσας τροποποιήσεις. Ἀναμφισβητήτως κανεὶς δὲν ὑποστηρίζει τὴν γνώμην ὅτι ὑπῆρχε τόση σπουδή, ὥστε νὰ μὴ χάσωμεν δύο μῆνας νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν προκήρυξιν ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβῶς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐψηφισμένου νόμου, τὸν ὁποῖον δὲν ἠξεύρομεν; Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε κανεὶς λόγος ἀκριβῶς διὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο ὅτι ὑπῆρχεν ἀντίθετος ἡ γνώμη τόσων μηχανικῶν ἐν Ἑλλάδι, δὲν δύναται νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ἐπετρέπετο νὰ παροραθῇ ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν καὶ νὰ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην διαφόρων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι, ὅπως λέγουσι τοὐλάχιστον τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἐνδιαφερόμενοι, διότι ἐκ τῶν 34, οἱ 15 ἀποτελοῦσι μέλη τῆς Ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι μετέχουν εἰς τὴν Ἑταιρείαν αὐτήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἔφθασε μέχρις ἡμῶν ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν τῶν ἀντιφρονούντων, διότι ἔφθασε μόνον ἡ γνώμη τῆς πλειονοψηφίας τῶν 34, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὁδοποιΐας». Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσητε ἀκριβῶς τί ἀπόψεις ἔχει ὁ Σύνδεσμος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Θεωροῦμεν ὡς ἐξαιρετικῶς.... κλπ.» Κύριοι, μεταξὺ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ ἡ ἐφαρμογὴ ποιᾶς τινὸς ἀποκεντρώσεως. Ἂν δὲ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἀνατρέπει ἄρδην κάθε σχέσιν ρυθμιζομένην διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον διοικητικῶς θὰ διοικῶνται οἱ νομοί, αἱ κοινότητες καὶ κατὰ συνέπειαν κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ τὰ ἔσοδα θὰ ρυθμίζωνται καὶ θὰ διατίθενται προκειμένου περὶ ὁδοποιΐας. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ προσαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§273Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Τί σχέσιν ἔχει;

§274Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ἔχει, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ μὲ ἄλλην βάσιν θὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν νομῶν καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον θὰ ἐκτελεσθοῦν ὅταν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Πρόκειται νὰ ρυθμισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει φορολογιῶν, προσωπικῆς ἐργασίας καὶ χιλίων δύο ἄλλων λόγων καὶ ὄχι ὅπως ρυθμίζονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἀναμφισβητήτως θὰ προκύψῃ χάσμα. Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν συντρέχει κανεὶς λόγος ἀπολύτως νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐπιψήφισις τῶν νομοθετημάτων τούτων κατὰ τοιοῦτον ἐσπευσμένον τρόπον, δεδομένου ὅτι ἡ ἀναβολὴ ὄχι μόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ πρόξενος ζημίας, διότι δὲν πρόκειται νὰ χάσωμεν καμμίαν εὐκαιρίαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἀσφαλῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μελετηθοῦν καλύτερον τὰ νομοθετήματα, νὰ ἐκφρασθῇ ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν, νὰ καταλήξωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον νὰ εἶναι πρακτικῶς ὠφέλιμον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀσφαλῶς θὰ καταδειχθῇ ὅτι οἱ ἀντιλέγοντες κατὰ τῶν νομοσχεδίων ὡς ταῦτα διατυποῦνται εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεπον, εἰς τὸ νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ νὰ μὴ περιέλθῃ εἰς τὰ θυλάκια τῶν διαφόρων ἐπιτηδείων ἐκμεταλλευτῶν. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλασσόμενος ἵνα εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν φέρω τὰς παρατηρήσεις μου.

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§276Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, διανύομεν, πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ, τρισευτυχισμένην περίοδον. Ἡ ἡμετέρα Χώρα ἡ ὁποία ἐθεωρεῖτο Χώρα πτωχὴ κατόπιν τῶν τελευταίων πολεμικῶν ἀτυχιῶν, πρόκειται νὰ διανύσῃ περίοδον πραγματικοῦ πλούτου. Οἱ ἀξιότιμοι Ὑπουργοὶ θὰ ὁδεύσουν μετ’ ὀλίγον εἰς Γενεύην διὰ νὰ διαπραγματευθοῦν τὴν συνομολόγησιν δανείου 9,000,000 λιρῶν καὶ εἰς ἐποχὴν καθ’ ἥν πρόκειται τὸ ἡμέτερον Κράτος νὰ βαρυνθῇ μὲ τόσον βαρείας ὑποχρεώσεις ἐξυπηρετήσεως τῶν δανείων αὐτῶν, ἀναγινώσκει εἰς τὸ μετὰ σπουδῆς ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον ὅτι τὸ Κράτος πρόκειται νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 6,000,000 λιρῶν μὲ ὅρους οἱ ὁποῖοι μάλιστα δὲν προσδιορίζονται ἐπακριβῶς καὶ τοῦ ὁποίου δανείου ἡ ὑπηρεσία εἶναι τοιαύτη, ὥστε σᾶς βεβαιῶ νὰ καταπλήσσεται κανείς. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Δημοσίου Λογιστηρίου, ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναγράφονται τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλῃ ἐτησίως τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι δὲν ἀναγράφει πόθεν θὰ τὰ πορισθῇ. Σᾶς ἀναγινώσκω αὐτὸ τὸ ἔγγραφον (ἀναγινώσκει). Ὁ ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδίας, ὑπέβαλε μίαν ἔκθεσιν. Δὲν καθορίζει τίποτε, δὲν ἐκφράζει καμμίαν ἀπολύτως γνώμην τοὐλάχιστον νὰ τὴν ἔχωμεν, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὸ τεχνικὸν μέρος ὑπεβλήθη ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ εἶπεν ὅτι θὰ γίνῃ οὕτως ἢ ἄλλως. Συμφωνῶ μὲ τὴν ἀξίωσιν τοῦ Συντάγματος τοῦ ὅτι πρέπει νὰ εἴπῃ καὶ ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ δαπάνη θὰ καλυφθῇ, ἀλλ’ ἐδῶ δὲν τὸ λέγει οὐδὲ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος. Λοιπὸν δὲν γνωρίζομεν πρῶτον τί θὰ εἰσπράξῃ τὸ Κράτος ἀπὸ αὐτὴν τὴν φορολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιβάλῃ, διότι διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν μετὰ τόσον βαρυτάτας ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνον τὸ Κράτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, πῶς θὰ πληρώσωμεν καὶ τὰ ἑκατομμύρια αὐτά, διὰ νὰ ἔχωμεν τοὺς δρόμους τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἀποκτήσωμεν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· κάμετε ἓν δάνειον 6,000,000 λιρῶν, ἐδῶ κάμνομεν δάνειον 9,000,000 λιρῶν καὶ φυσικὰ ἀναλαμβάνομεν τόσον βαρείας ὑποχρεώσεις καὶ 6,000,000 λιρῶν, νὰ μᾶς τὸ κάμῃ αὐτὸ εἷς ἀνάδοχος, ὅπως χαρακτηρίζεται, διότι ἡ Κυβέρνησις χαρακτηρίζεται ὡς ἐργοδότης καὶ 6,000,000 λιρῶν ποὺ θὰ πληρώνῃ τὸ δυστυχισμένον Ἔθνος 220,000,000 δραχμῶν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν καὶ αὐτὸ θὰ δοθῇ εἰς μίαν Ἑταιρείαν. Καὶ δὲν θὰ γίνῃ διαγωνισμὸς εὐρύτατος, ὅπου εἶναι δυνατὸν ὅλαι αἱ ξέναι Ἑταιρεῖαι νὰ λάβουν μέρος καὶ θὰ καθορίσωμεν ἐν λεπτομερείᾳ αὐτὸ ἢ ἐκεῖνο. Ἀλλ’ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἴδῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει συναγωνισμὸς τόσον εὐρὺς δι’ ἓν ἔργον τοιοῦτον, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ τὸ Κράτος 6,000,000 λιρῶν, δὲν εἶναι μικρὸν πρᾶγμα καὶ θὰ συνομολογήσωμεν μίαν τοιαύτην ὑποχρέωσιν καὶ θὰ ὑπογράψωμεν μὲ τὸν διαβήτην καὶ θὰ εἴπωμεν ὅτι παρουσιάσθη μία καὶ θὰ τὴν κάμωμεν δεκτήν. Ἡμεῖς ποιοῦμεν, διότι εἴμεθα πολῖται καὶ εἰσφέρομεν καὶ θέλομεν νὰ δίδεται προσηκόντως ὅ,τι δίδεται καὶ θέλομεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δίδει τὸ Κράτος, ἐκεῖνο δηλαδὴ τὸ ὁποῖον εἰσφέρει ὁ πολίτης διὰ τοῦ ἱδρῶτός του καὶ αἵματός του νὰ ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ θέλομεν νὰ παρέχουν οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ εἰς τοὺς πολίτας τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ διαχείρισις γίνεται ὅπως πρέπει.

§277Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Δὲν θέλετε σεῖς τοὺς δρόμους;

§278Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θέλω τοὺς δρόμους περισσότερον ἀπὸ σᾶς, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πάρῃ τὸν δρόμον τῆς χρεωκοπίας τὸ Κράτος. Ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τῶν δρόμων τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ θέλῃ τοὺς δρόμους. Ὄλοι τοὺς θέλομεν τοὺς δρόμους καὶ ὅλα τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ πολίτης καὶ θὰ ἔχῃ τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ φόροι θὰ τοῦ δώσουν. Κύριοι, εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὅτι εἶναι ἀναγκαῖοι ὅλοι δυστυχῶς οἱ φόροι τοῦ Κράτους. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω τοῦτο· μία δαπάνη 6,000,000 λιρῶν θὰ δοθῇ εἰς μίαν Ἑταιρείαν, διὰ τὴν ὁποίαν τί γράφει ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος προκειμένου περὶ τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς ἡ ὁποία εἶναι ἀνάδοχος; Δηλαδὴ ἀναγράφει ἐδῶ καταχρήσεις ἑκατομμυρίων, ὅτι ἔχομεν ἓν πρόσωπον τοῦ ὁποίου εἶναι ἀνάδοχος τοιοῦτος, τὸ ὁποῖον τέλος πάντων δὲν παρέχει τὴν προσήκουσαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Κράτος καὶ διότι, ἂν περιορισθῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐκλογὴν καὶ δὲν θὰ κάμῃ ὅ,τι ἐπιβάλλεται νὰ κάμῃ διὰ νὰ ἔχῃ τὸν τίτλον. Ὁμιλῶ, κύριοι συνάδελφοι μὲ ἄφθαστον εἰλικρίνειαν καὶ εὐσυνειδησίαν καὶ ἂν εὑρισκώμεθα ταύτην τὴν στιγμὴν ἀγωνιζόμενοι τὸν ἀγῶνα αὐτόν, τοῦτο μοὶ τὸ ἐπιβάλλει ἡ συνείδησις τοῦ καθήκοντος, τὴν ὁποίαν ἔχω ὅπως ὀφείλετε καὶ σεῖς νὰ τὴν ἔχητε. Καὶ παρακαλῶ νὰ παύσουν αἱ ἀοριστολογίαι, κ. Λιούμπη, διότι δὲν σᾶς ὁμοιάζουν. Λοιπὸν τὸ ἔγγραφον αὐτό, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσα εἶναι ἔγγραφον σημαντικόν, διότι τίποτε ὀλιγώτερον, παρουσιάζει τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν ὡς κακόπιστον, ὡς ἐκμεταλλευομένην τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου κατὰ ἑκατομμύρια καὶ ὑπάρχει ἕτερον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τὸ διαβιβάζει ὁ διευθυντὴς τῶν Ἀμέσων Φόρων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ. Λοιπόν, κύριοι, ὅταν ἔχωμεν μίαν Ἑταιρείαν κακόπιστον, ἐρωτῶ ὑμᾶς· θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ἡσυχάσῃ τοῦτο καὶ δὲν θὰ ἔπρεπεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ σκεφθῇ νὰ εὑρύνῃ τὸν κύκλον τοῦ διαγωνισμοῦ, διότι τοῦτο ἀπαιτεῖ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἔχει μεγάλας δαπάνας;

§279Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ποία Ἑταιρεία εἶναι;

§280Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ νοημοσύνη σας εἶναι ἄπειρος. Μὴ νομίζετε ὅτι θέλω νὰ παρελκύσω τὴν συζήτησιν.

§281ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κάθε ἄλλο.

§282ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀδικεῖσθε.

§283Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἂν πράττω τοῦτο τὸ πράττω ἐν τῇ συνειδήσει ὅτι θέλω νὰ ἀποτρέψω μίαν μεγάλην ζημίαν. Διατί κηρύττεσθε σεῖς ἀλληλέγγυοι εἰς ἓν ἔργον τὸ ὁποῖον οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν ἕως πρὸ 4 ἢ 6 ὡρῶν δὲν τὸ εἴχατε ἀναγνώσει; Τὸ τί λέγει τώρα, σᾶς τὸ ἐδιάβασα. Ὥστε ἡσυχάσατε.

§284Σ. ΓΑΤΟΣ. Τί λέγει ἐπὶ τέλους;

§285Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἄ, τώρα μάλιστα. Ἀπὸ σᾶς τὸ ἐπερίμενα, ἀπὸ κάθε ἄλλον ὄχι.

§286Σ. ΓΑΤΟΣ. Μόνον τὸν Φασουλῆ δὲν θὰ παίξω ἐγώ, ὅπως σεῖς, κατ’ ἐπάγγελμα μάλιστα.

§287Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ τί ἐπαγγέλλεται κανείς, τὸ γνωρίζει. Νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἀπὸ πάντα ἄλλον σεῖς ὑστερεῖτε.

§288Σ. ΓΑΤΟΣ. Μάλιστα, διότι εἶσθε βλάξ.

§289Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Βαρεῖα ὕβρις, κ. Πρόεδρε, ἐξετοξεύθη κατὰ συναδέλφου. Παρακαλῶ ὁ ἐκτοξεύσας αὐτὴν νὰ κληθῇ ὅπως ἀνακαλέσῃ.

§290Ι. ΜΟΥΝΤΖΟΥΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι κάποιος βουλευτὴς εἶπε βλάκα τὸν κ. Σωτηριάδην.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης δὲν διεμαρτυρήθη.

§292Β. ΣΑΓΙΑΣ. Εἶναι ἔργον τοῦ κ. Προέδρου νὰ καλέσῃ τὸν παρεκτραπέντα βουλευτὴν νὰ ἀνακαλέσῃ.

§293Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εὑρισκόμενος ἐγγὺς τοῦ Προεδρείου ἀντελήφθην ὅτι ἀντηλλάγησαν βαρεῖαι φράσεις μεταξὺ τῶν συναδέλφων, ὀφειλόμεναι εἰς τὸν ἐκνευρισμὸν ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἤκουσα τὸν βαρὺν χαρακτηρισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀθηνῶν ἀπηύθυνε πρὸς συνάδελφόν του.

§294Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ποῖον χαρακτηρισμόν;

§295Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐχαρακτήρισε συνάδελφόν του ὡς ἀγράμματον.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι αἱ πρωϊναὶ ὧραι, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦσιν ἀντεγκλήσεις, λόγῳ τῆς ἐπικρατούσης νευρικότητος. Ἂς ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§297Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἑνὸς κακοῦ δεδομένου μύρια ἕπονται. Ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐξήγειρε κατὰ τοιοῦτον τὴν συνείδησιν τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ὥστε νὰ δημιουργηθοῦν καὶ ἡ νευρικότης καὶ τὰ ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων—καὶ δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὸν λόγον—οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν θερμότατοι ὑποστηρικταὶ καὶ φανατικοὶ μάλιστα τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Καὶ τὴν ἐθνικὴν σημασίαν τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζω καὶ τὴν ἀποτελεσματικότητα, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἐν γένει ὑπὲρ τῆς Χώρας. Ἀλλὰ δεδομένου ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος ἐκλήθη διὰ νὰ συζητηθῶσι τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀποστολὴν τὴν μέλλουσαν νὰ μεταβῇ εἰς Γενεύην διὰ νὰ διαπραγματευθῇ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντεταλμένοι νὰ διαπραγματευθῇ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσάγωνται καὶ ψηφίζωνται ἐπιτροχάδην νομοσχέδια τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ ὑπὸ κρίσιν. Μετὰ λύπης μου ἐκφράζω τὴν γνώμην ταύτην, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶμαι ἐκ τῶν θερμοτέρων ὑποστηρικτῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ἐπιθυμῶ περισσότερον ἴσως καὶ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον.

§298Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Διατί ἐπιτροχάδην;

§299Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπιτροχάδην, κ. βουλευτά, διὰ τὸν λόγον ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, ἐννοῶ οὐδεὶς τῶν κ. κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀσχοληθῶσιν, ὅπως ἐγὼ ἔσχον αὐτὴν ὡς μέλος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, οὐδείς, λέγω, ἔχει γνῶσιν τῶν ὅρων καὶ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§300Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι πρὸ τριῶν μηνῶν ὑποβεβλημένον;

§301Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι πρὸ τριῶν μηνῶν ὑποβεβλημένον, οὐδεὶς ὅμως, κ. βουλευτά, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ συνεζητεῖτο τὴν ἑσπέραν ταύτην. Καὶ χθὲς ἀκόμη, ὅτε μεταξὺ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐγένετο συνεννόησίς τις περὶ τὴν ψήφισιν ἐπειγόντων τινῶν νομοσχεδίων, δὲν ἀνεφέρθη τὸ ἐν λόγῳ σχέδιον νόμου, ὥστε σήμερον νὰ εἶναι παρεσκευασμένοι πρὸς συζήτησιν οἱ κ. κ. βουλευταί, οἵτινες ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐνδιαφέροντος μὲ ἡμᾶς ἐμπνέονται διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁπωσδήποτε τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ ἴδωμεν, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ψηφιζόμενον, ἐμπνεόμενον ἐκ τῆς ἀρχῆς ὅτι δὲ εἶναι δυνατὸν νομοσχέδια τοιαύτης σημασίας νὰ ὑφαρπάζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀπὸ τὴν Βουλήν, θὰ μεταχειρισθῶμεν πᾶν μέσον ὅπως ματαιώσωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§302ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αἱ παλαιαὶ μέθοδοι.

§303Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Πᾶν μέσον εἶναι ἀπειλή. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μεταχειρισθῆτε πᾶν μέσον.

§304Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καθήσατε, παρακαλῶ, κ. Θεολόγη. Δὲν μεταχειρίζομαι ἐγὼ ἀπειλάς. Ὅταν ἀπειλῶ, ἐφαρμόζω καὶ τὰς ἀπειλάς μου, ἀλλὰ δὲν ἠπείλησα οὐδένα. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον εἶναι ἐντὸς τῆς κοινοβουλευτικότητος. Διότι ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δίδει πᾶν μέσον εἰς τὴν μειονοψηφίαν νὰ ἀμύνεται κατὰ τῆς πλειονοψηφίας. Ὥστε δὲν εἶναι ἀπειλὴ καὶ δὲν εἶμαι συνηθισμένος νὰ ἀπειλῶ. Ὁπωσδήποτε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα εἶναι νὰ ἀξιώσω ἀπὸ τὴν Βουλὴν διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ τούτου τοῦ Σώματος καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὸν κ. βουλευτὴν νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ὕβριν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε πρὸς ἀξιότιμον συνάδελφον, καθόσον εἶμαι πεπεισμένος ὅτι παρὰ τὴν πρόθεσίν του παρασυρθεὶς ἐκ τῆς ἐπικρατησάσης νευρικότητος, ἐξετράπη. Εἶναι καθῆκον ἐπιτακτικὸν εἰς πάντα σεβόμενον τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ εἰς πάντα ἔχοντα ἀνδρισμὸν νὰ ἀναγνωρίζῃ τὸ σφάλμα του.

§305Σ. ΓΑΤΟΣ. Εἶμαι πρὸς πάντα βουλευτὴν ἀξιοπρεπής, ἀλλ’ ὀφείλει πρῶτος ὁ κ. Σωτηριάδης νὰ ἀνακαλέσῃ, διότι πρῶτος μὲ ἐξύβρισε.

§306Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Διατί σᾶς ἐξύβρισε; Τί σᾶς εἶπε;

§307Σ. ΓΑΤΟΣ. Μὲ εἶπεν ἀγράμματον.

§308Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διόλου. Παρηκούσατε. Διαμαρτύρομαι, δὲν ὕβρισα κανένα, διότι οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφύγῃ ἀπὸ ἐμὲ οἱαδήποτε ὕβρις.

§309Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὁ κ. Σωτηριάδης πιθανῶς νὰ εἶπεν....

§310Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπον τὴν λέξιν αὐτήν.

§311Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Πιθανὸν νὰ ὑπέλαβεν ὁ κ. βουλευτὴς ὅτι ὅσα ἔλεγεν ἀφεώρουν ἄλλον. Δυνατὸν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς νὰ ὑπέλαβεν ὅτι ἀπήντα πρὸς αὐτὸν καὶ δι’ αὐτὸ εἶπεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπεισόδιον.

§312Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶμαι συνηθισμένος νὰ λέγω τοιαῦτα. Δὲν μεταχειρίσθην οὐδεμίαν ὕβριν.

§313Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πειραιῶς βουλευτής, ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἔχει καθῆκον νὰ ἀνακαλέσῃ.

§314Σ. ΓΑΤΟΣ. Ἀποσύρομαι τῆς αἰθούσης, ἀλλὰ δὲν ἀνακαλῶ.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Γάτος δὲν ἀνακαλεῖ τὴν φράσιν του, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν καὶ διατάσσω νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος.

§316ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ διακόψωμεν πέντε λεπτά.

§317ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§318Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἰσχύει ἢ κατηργήθη ὁ Κανονισμός; Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον καὶ ἄνευ διακοπῆς νὰ παρατείνεται ἡ συζήτησις, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ὑποχρεωθῶ νὰ ὑποβάλω ἔνστασιν ἀπαρτίας.

§319ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατηργήθησαν ἐκεῖνα τὰ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὸ νέον Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ὁμιλεῖ περὶ ἀπαρτίας.

§320Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ὁρίζει τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον συνέρχεται ἡ Βουλὴ καὶ συνεπῶς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἐν ἄρθρῳ 48 ὁρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν συνεδρίασιν ἀπαιτεῖται τὸ ⅓ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς πρὸς λῆψιν ἀποφάσεων. Τὴν ἀ☐ Κανονισμοῦ δὲν ἀφορᾷ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ψήφων, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται πρὸς λῆψιν ποφάσεων. Τὴν ἀπαρτίαν τὴν κανονίζει ὁ Κανονισμός. Οὐδὲν περὶ αὐτοῦ ἀναφέρει τὸ Σύνταγμα. Οὐδείς ποτε διϊσχυρίσθη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀπαιτεῖται ἀπαρτία κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ.

§321Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Τὸ ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Σαγιᾶς εἶναι ἀναμφίβολον. Τὸ ἀναμφίβολον πηγάζει ἀπὸ τὴν διαφορὰν τῆς διατυπώσεως ταύτης καὶ τῆς διατυπώσεως τῆς παλαιᾶς, ἥτις εἶχεν οὕτω πως. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ⅓ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἡ ἀπάντησις τῆς πρώτης φράσεως, κ. Πρόεδρε, ὁρᾷ τὴν ἀπάντησιν τῆς ἐννοίας τῆς ἀπαρτίας, τουτέστι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἔννοια ἀπαρτίας δὲν ὑπάρχει, ὑφίσταται ὡς ἱστορικὴ ἀνάμνησις. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ὡς μέλος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἓν μέλος εὑρέθη ἐν ἀπαρτίᾳ.

§322Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐκεῖνα ἅτινα γνωρίζω πολὺ καλά, σεῖς δὲν τὰ γνωρίζετε. Διότι μόνον πλήρης ἄγνοια τῆς δυνατότητος καὶ λειτουργίας εἶναι τὸ νὰ λέγητε ὅτι δύναται νὰ συγκροτεῖται παρ’ οἱωνδήποτε μελῶν.

§323Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἄν, κ. Σαγιᾶ, ἐλαμβάνετε τὸν κόπον νὰ παρίστασθε εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἐγνωρίζατε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἄλλως τε ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον ἐν τοῖς πρακτικοῖς καὶ δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἀπαρτίας ἀπελήφθη ὡς θεσμὸς τοῦ δημοσίου δικαίου. Ὑπῆρξε καὶ τροπολογία τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἐλέχθη ὅτι ἤντλησε τὴν διάταξιν αὐτὴν ἀπὸ τὸ Ἀγγλικὸν Σύνταγμα. Καὶ ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων συνεδριάζει μὲ οἱονδήποτε ἀριθμὸν τῶν μελῶν της. Ἡ διάταξις αὕτη ὡς ἔχει ἀποβλέπει ἀκριβῶς τὴν ἀποφυγὴν κωλυσιεργιῶν διὰ τῆς ἀποφυγῆς τῶν ἐνστάσεων τῶν ἀπαρτιῶν, ἀφιεμένου τοῦ δικαιώματος εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διαγνώσῃ ἂν δέον νὰ συνεχισθῇ ἡ συνεδρίασις τῆς Βουλῆς ἢ νὰ διαλύσῃ ταύτην. Ἀλλ’ ἀναμφισβητήτως ὑπάρχει καὶ διαφορὰ τῆς διατυπώσεως τῆς φραστικῆς τοῦ Συντάγματος, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπικαλοῦμαι τὴν ὑμετέραν προσοχήν. Ἄλλως τε ταῦτα ἔχουσι διατυπωθῆ καὶ ἐν τοῖς πρακτικοῖς, τῶν ὁποίων δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν.

§324Β. ΣΑΓΙΑΣ. Δὲν γνωρίζω τί λέγει τὸ Ἀγγλικὸν Σύνταγμα, οὔτε γνωρίζω πῶς συνεδριάζει ἡ Βουλὴ τῶν Κοινοτήτων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι μία ἀπαραίτητος, μία κοινοβουλευτικὴ ἀρχή, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραβιασθῇ ἄνευ κλονισμοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἐξασφάλισις τῆς μειονοψηφίας κατὰ τῆς ἀνέσεως τῆς πλειονοψηφίας καὶ αἱ διατάξεις περὶ τῆς συγκροτήσεως τῆς Βουλῆς δι’ ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν δὲν ἀποσκοποῦν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ διὰ νὰ δύναται ἡ μειονοψηφία νὰ ἀσκῇ τὰ ἔργα της. Πολὺ ἀστεῖον εἶναι νὰ παραδεχθῇ τις ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ παρισταμένου ἐλαχίστου ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Εἶναι ἀκατανόητον. Ἀλλ’ ἐγὼ ὁ ὁποῖος δὲν συνηθίζω νὰ ὁμιλῶ περὶ τοῦ τί συμβαίνει ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ μὲ τὰ κείμενα, ἀναγινώσκω τὴν ἑξῆς διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Ἡ διάταξις αὕτη ἀναθέτει εἰς τὸν Κανονισμὸν νὰ ὁρίσῃ κατὰ ποῖον τρόπον ἡ Βουλὴ θὰ ἀσκήσῃ τὰ ἔργα της, δηλαδὴ ποία θὰ εἶναι ἡ σύνθεσίς της, τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως κλπ. Ποία εἶναι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι ἀπαρτία δὲν ὑφίσταται, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ συνεδριάζῃ μὲ οἱονδήποτε ἀριθμὸν τῶν μελῶν της; Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 48, τὴν ὁποίαν ἐπικαλοῦνται οἱ ἐναντιούμενοι πρὸς τοῦτο, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεως. Ἡ προηγουμένη διάταξις εἶναι πιθανὸν νὰ κατηργήθη, οὐδεμία ὅμως διάταξις ἀντικατέστησε τὴν διάταξιν αὐτήν.

§325Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἐγεννήθη πάλιν ζήτημα ἀπαρτίας καὶ ἐδόθη ἡ ἑρμηνεία ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἡ διάταξις πρέπει νὰ θεωρηθῇ καταργηθεῖσα. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Κρανιωτάκης εἶχεν ἑτοιμάσει ἔνστασιν ἀπαρτίας, ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ἀκριβῶς ὅτι δὲν ἰσχύει πλέον μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη ἴσχυσεν.

§326Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐγὼ ἤθελα νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν σας καὶ ἐρωτῶ· ἔχετέ ποτε ὑπ’ ὄψει σας ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς διατάξεως ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ ἀπαρτία;

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴχομεν ὡς σκοπὸν νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος περὶ ἀπαρτίας....

§328Β. ΣΑΓΙΑΣ. Διὰ νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸν Κανονισμόν;

§329Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἦτο εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑπαγωγῆς τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰ δικαστήρια. Ἔγινε πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας....

§330Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι αὐτό. Δὲν ὑπάρχει ὁ νόμιμος ἀριθμὸς πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως, εἶναι ἄλλη περίπτωσις. Πρὸ τῆς ὁριστικῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος οὐδέποτε ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη. Μετὰ τὴν ὁριστικὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, γενομένης ἀποπείρας ὑποβολῆς ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§331Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ ἀνεῦρον τὸ σχετικὸν τμῆμα τῶν πρακτικῶν, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὡς ἀναπτύξαντα τὴν τροποποίησιν τῆς διατάξεως περὶ ἀπαρτίας τὸν κ. Μαρῆν, ὁ ὁποῖος λαβὼν τὸν λόγον ἐπὶ τῆς τροπολογίας του ὑπεστήριξεν ὅτι αὐτὴ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ διὰ νὰ ἀποφευχθῇ ἡ ὑποβολὴ τῶν ἐνστάσεων τῆς ἀπαρτίας. Δικαιολογῶν δὲ τὴν πρότασίν του ὁ ὑποβαλὼν αὐτὴν λέγει (ἀναγινώσκει). Τοῦτο σημαίνει ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ μεταγενεστέρως ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὅρου ὡς ἔχοντος τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας. Ἤδη ἡ ἔννοια τῆς ἀπαρτίας εἰς τὸ παρ’ ἡμῖν δημόσιον δίκαιον ὑπάρχει ὡς ἀνάμνησις ἱστορική.

§332Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα ἐγὼ ὅτι ὁ κ. Στρατηγόπουλος εἶπεν ὅτι ἐτελείωσε πλέον ἡ πληγὴ αὕτη.

§333Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι πλήρης ἡ παρανόησις καὶ ἐπιβάλλεται νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσοχὴ πρὸς τήρησιν τοῦ Συντάγματος. Αἱ σκέψεις αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος ἑδράζονται ἐπὶ τῆς ἑξῆς βάσεως. Σᾶς λέγω ὅτι συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 40 εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἀνεπτύχθησαν γνῶμαι καὶ κρίσεις καὶ ἐλήφθησαν καὶ ἀποφάσεις, δὲν σᾶς ἀνέφερεν ὅμως τί συνεζητήθη, τί ἀπεφασίσθη προκειμένου περὶ τοῦ ἄρθρου 45 τοῦ ὅλως ἀσχέτου πρὸς τὸ ἄρθρον 48. Ὁ προλαλήσας μᾶς ἀνέφερε τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης δὲν εἶναι τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Μπαμπάκος, τὸ Σύνταγμα εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ καὶ ἐφόσον εἶναι αὐτό, αὐτὸ θὰ ἑρμηνεύσωμεν. Πρέπει βεβαίως, ἐφόσον γεννῶνται ζητήματα, νὰ ἀνατρέχωμεν καὶ εἰς τὰς διαφόρους συζητήσεις τῶν Ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ προωθῶμεν τὴν ἑρμηνείαν μιᾶς σαφοῦς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἐπὶ τῇ βάσει παρεχομένων πληροφοριῶν περὶ δῆθεν συζητήσεων ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς ἄλλην διδουσῶν ἑρμηνείαν ἢ ἐκείνην, ἣν τὸ σαφὲς κείμενον δίδει. Κύριοι, εἴμεθα νομομαθεῖς, εἴμεθα δικηγόροι καὶ πολῖται Ἕλληνες. Θὰ συζητήσωμεν. Ἀξίζει νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τούτου. Ὁ κ. Μπαμπᾶκος ἀνέτρεξεν εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 καὶ εἶπεν ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911 ὁμιλεῖ περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν μᾶς λέγει ἂν καὶ ἐκεῖ ὑπάρχῃ τὸ ἄρθρον 45. Ὁ κ. Μπαμπᾶκος συγκρίνων τὸ ἄρθρον 45 πρὸς τὸ ἄρθρον 48 τοῦ Συντάγματος λέγει ὅτι τὸ ἄρθρον 45 κανονίζει σαφῶς κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ κανονίζῃ τὰ ἔργα αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο λέγομεν καὶ ἡμεῖς, ὅτι τὸ ἄρθρον 45 κανονίζει τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς καὶ ὁ Κανονισμὸς αὐτῆς καὶ ὄχι τὸ ἄρθρον 48, ὅπερ ὁμιλεῖ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ Βουλὴ ὡς Σῶμα λαμβάνει τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς. Τὸ ἄρθρον 45 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ διὰ Κανονισμοῦ ἔχοντος ἰσχὺν νόμου ὁρίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει ἐνασκεῖ τὰ ἔργα αὐτῆς». Τὸ δὲ ἄρθρον 48 τοῦ Συντάγματος λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν, ἥτις δὲν δύναται νὰ εἶναι κατωτέρα τοῦ ¼ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν». Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτᾶται· ἰσχύει ὁ Κανονισμός; Ἰσχύει τὸ ἄρθρον 45; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί ἀξίαν ἔχει τὸ τί συνεζητήσατε εἰς τὸν περιωρισμένον χῶρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ ἄρθρον 48 τοῦ Συντάγματος; Ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Σώματος καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Ἐπιτροπῶν. Τὸ ἄρθρον 45 ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 48 διαχωρίζει τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς καὶ ὅταν λέγωμεν ὅτι τὰ ἔργα τῆς Βουλῆς κανονίζει ὁ Κανονισμός, ἐννοοῦμεν τὸν τρόπον τῶν καθ’ ὅλου ἐργασιῶν αὐτῆς. Ἔχετε κανὲν ἄρθρον τὸ ὁποῖον νὰ σᾶς λέγῃ ὅτι κατηργήθη; Τὸ ἄρθρον 45 τοῦ Συντάγματος καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς; Δὲν κανονίζει ὁ Κανονισμὸς τὴν ἀπαρτίαν; Ποῖος τὴν κατήργησε; Τὸ ἄρθρον 48 λέγει ὁ κ. Μπαμπᾶκος. Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 48 λέγει ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ. Νομίζετε, κ. Μπαμπᾶκο, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἔχει σχέσιν τινὰ πρὸς τὴν ἔνστασιν τῆς ἀπαρτίας, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλουσιν οἱ βουλευταί; Αὐτὰ λέγει τὸ κείμενον τοῦ νόμου. Ἔχομεν δὲ καθῆκον ὅταν συζητῶμεν περὶ τοῦ Συντάγματος νὰ εἴμεθα πολὺ προσηλωμένοι εἰς αὐτό, ἡμεῖς τοὐλάχιστον οἱ ὁποῖοι κατηγορούσαμεν ἕως χθὲς τὴν ἀντίθετον ἐκείνην πτέρυγα ὅτι παρέβαινε τὸ Σύνταγμα. Ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα ὅτι δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ παραβῶμεν τὸν θεμελιώδη Χάρτην τοῦ πολιτεύματος.

§334Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Διὰ τὸ γόητρον καὶ τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νέου Συντάγματος ἀπαρτία πλέον δὲν ὑπάρχει. Κατὰ τὸ νέον Σύνταγμα, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἄνευ τῆς παρουσίας ὡρισμένου ἀριθμοῦ. Ἐξέλιπεν ἡ μία περίπτωσις τῆς συζητήσεως καὶ περιωρίσθη ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος εἰς ὡρισμένον ἀριθμὸν διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεως. Λέγουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι ὅτι ὑπάρχει διάταξις τοῦ Κανονισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς εἶναι ἀπόρροια τοῦ Συντάγματος. Δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ὡς ὑπάρχων ὁ Κανονισμὸς ὅταν ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπορρέει. Διὰ τὴν ὑπόληψιν λοιπὸν τῆς Βουλῆς δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀπόπειρα ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου διὰ νὰ εὑρεθῇ ἂν ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτία.

§335Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα καθώριζον τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη ὅτι αὐτομάτως ἐπῆλθε καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ἀπητοῦντο τρεῖς ἀναγνώσεις πρὸς ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Ἦλθε τὸ νέον Σύνταγμα καὶ πρὶν τροποποιήσωμεν τὸν Κανονισμὸν ἡ Βουλὴ ἐφήρμοσε τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Καὶ ἐπειδὴ ἡ πρόθεσις τῶν ὑποβαλλόντων τὴν τροπολογίαν περὶ ἀπαρτίας καὶ τῶν ψηφισάντων αὐτὴν ἦτο ἡ κατάργησις τῆς ἐνστάσεως τῆς ἀπαρτίας, ἀφοῦ αὐτὴ ἦτο ἡ πρόθεσις καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, φαντάζεσθε ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διατηρηθῇ ἐν τῷ Κανονισμῷ διάταξις ἀντίθετος;

§336Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅλον τὸ ζήτημα τὸ ἐγειρόμενον εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 48 τοῦ Συντάγματος. Δηλαδὴ ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς τροποποιήσεως τῆς παλαιοτέρας συνταγματικῆς διατάξεως. Εἰς τὸ παλαιότερον Σύνταγμα ἀπητεῖτο ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν διὰ τὰς συζητήσεις, καθὼς καὶ διὰ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Τὸ νεώτερον Σύνταγμα ἀπαιτεῖ ὡρισμένον ἀριθμὸν μόνον διὰ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς. Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς; Ἡ ἔννοια τῆς ἐπελθούσης μεταβολῆς εἶναι ὅτι ἀπαιτεῖ ὡρισμένον ἀριθμὸν διὰ τὰς ἀποφάσεις, ἀφέθη δὲ εἰς τὸν Κανονισμὸν ὁ καθορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ διὰ τὰς συζητήσεις ἢ ἀπαιτεῖται ὡρισμένος ἀριθμὸς διὰ τὰς ἀποφάσεις, οὐδεὶς δὲ ἀριθμὸς ἀπαιτεῖται διὰ τὰς συζητήσεις; Εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὴν τροπολογίαν καὶ εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἐφήρμοσε τὴν τροπολογίαν, ἐνυπάρχει ἡ ἔννοια ὅτι ἡ τροποποίησις αὐτὴ περιώρισε τὴν ἀπαίτησιν παρουσίας ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν μόνον διὰ τὰς ἀποφάσεις, ὅτι οὐδεὶς ἀπαιτεῖται ἀριθμὸς βουλευτῶν διὰ τὰς συζητήσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς νέας συνταγματικῆς διατάξεως, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν παρὰ μόνον διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Δὲν ἔχομεν δὲ κανένα λόγον νὰ τροποποιήσωμεν αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, διότι τὴν τροποποίησιν αὐτὴν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως τὴν ἐπροκάλεσεν ἡ ἐξέγερσις κατὰ τῶν ὑποβαλλόντων τὴν ἔνστασιν ἀπαρτίας. Ὅσοι θέλουν νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις, νὰ παρίστανται. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀνὰ πᾶσαν ὥραν νὰ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν ἐντὸς τῆς αἰθούσης, διότι αὐτοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀποδίδουν σημασίαν εἰς τὸ ἄρθρον.

§337Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸ ἄρθρον 48, τὸ ὁποῖον ἀντικατέστησε τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, τὸ ἀπήλειψεν. Ἀλλὰ τὸ δεύτερον Σύνταγμα ἀνέγραψεν ὅλον τὸ ἄρθρον ἄσχετον πρὸς τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ νέον ἄρθρον 45 ὁμιλεῖ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὅτι ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἀποφασίζει διὰ τὰ ἔργα της». Ὁ Κανονισμός, τὸν ὁποῖον ἔθιξε τὸ ἄρθρον 45 ἄσχετον πρὸς τὸ ἄρθρον 48 εἶναι ἐν ἰσχύϊ, διότι δὲν διεγράφη.

§338Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα ἄφησεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῶν ἐργασιῶν της διὰ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ Κανονισμὸς ὅμως αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἔξω τῶν ὁρίων τῶν συνταγματικῶν διατάξεων. Ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν συνταγματικῶν διατάξεων δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ κανονίζῃ τὰς ἐργασίας της. Δὲν ἀπαιτεῖται λοιπὸν ἀπαρτία διὰ τὰς συζητήσεις, ἀλλὰ διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεων.

§339Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἀκόμη διάταξις εἰς τὸν παλαιὸν Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἐτροποποιήθη καὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν παρερμηνείας. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἔχει, ὅπως τὸ διετύπωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Διότι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐπελθούσης καταργήσεως. Ἡ ἔννοια αὐτὴ τῆς καταργήσεως εἶναι ὅτι ἠθέλησε νὰ ἄρῃ τὴν ἀπαρτίαν ἢ ὄχι; Λοιπὸν διὰ νὰ ἑρμηνεύσωμεν μίαν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν ἐπιστημονικῶς εἰς τὴν βάσιν τῆς ἑρμηνείας καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάσισε νὰ διαγράψῃ τὴν ἔννοιαν περὶ ἀπαρτίας. Ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος, δὲν ἰσχύει πλέον ὁ Κανονισμός. Διότι ἔχομεν μίαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἔχομεν τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, ἔχομεν τὰς συζητήσεις τῆς Συνελεύσεως, ἐπίσης σοβαρὰ στοιχεῖα ἔχομεν καὶ τὰς συζητήσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερπηδήσωμεν ὅλα αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τῆς καταργήσεως καὶ νὰ θεωρήσωμεν ἰσχύουσαν τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ;

§340Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἄρθρου 8 ἔχομεν τὸ ἄρθρον 45 καὶ ἕνα Κανονισμὸν ὑφιστάμενον.

§341Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν ἐν τῷ συνόλῳ καὶ συνδυαζόμενα τὰ δύο ἄρθρα δίδουν τὴν ἑρμηνείαν τὴν ὁποίαν δίδω ἐγώ.

§342Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας, οἱ ὑποβαλλόντες τὴν ἔνστασιν παρακαλοῦν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτοῦ, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος νομικοῦ, τὸ ὁποῖον, ὅπως καὶ ὁ προλαλήσας εἶπε, διχάζονται αἱ γνῶμαι. Κατὰ τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν, πρέπει νὰ ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐν προκειμένῳ.

§343Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, προκειμένου νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἡ Βουλὴ ἀπῃτεῖτο ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν. Κατὰ μείζονα λόγον ἀπαιτεῖται ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν νὰ παρακολουθῇ τὰς συνεδριάσεις καὶ συζητήσεις διὰ νὰ καταλήξουν εἰς ἀπόφασιν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχητε ὡρισμένον ἀριθμὸν βουλευτῶν διὰ νὰ ἀποφασίσουν, ἐνῷ λείπουν κατὰ τὰς συζητήσεις; Τὴν τελευταίαν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ληφθῇ ἀπόφασις θὰ ἔλθουν, ἐνῷ τώρα δὲν παρίσταται κανείς. Καὶ προσερχόμενοι καὶ ψηφίζουν. Τί ψηφίζουν; Δὲν διαπράττει ἔργον ἀσυνειδησίας ὁ προσερχόμενος τὴν τελευταίαν ὥραν καὶ μὴ γνωρίζων κἂν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἀποφασίζων; Εἶναι δυνατόν, πρὸς Θεοῦ, αὐτὸ τὸ πρᾶγμα; Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ ὥριζεν ὡρισμένον ἀριθμόν, ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο, ὅτι ἔπρεπεν ὡρισμένος ἀριθμὸς βουλευτῶν νὰ παρακολουθῇ τὴν συνεδρίασιν διὰ νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ ψηφίσῃ. Δὲν γνωρίζω ἂν καλῶς ἢ κακῶς διετύπωσε τὰ πράγματα καὶ ἀπὸ ἀπόψεως Κανονισμοῦ καὶ Συντάγματος, ἀλλὰ διὰ νὰ περιφρουρηθῇ καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τούτου, ἐπιβάλλεται νὰ ἀποφασίζουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρακολουθοῦν τὰς συνεδριάσεις. Καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθῇ ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, νὰ παρακολουθῇ τοὐλάχιστον εἷς ἀριθμὸς τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἔχῃ κῦρος ἡ ἀπόφασις.

§344Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφόσον ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, θὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ὑποβληθεῖσα ἔνστασις ἀπαρτίας εἶναι ἀπαράδεκτος ὡς ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ Σύνταγμα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§347Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐλήφθη συγχρόνως καὶ ἡ ἀπόφασις ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ ἑρμηνεύῃ τὸ Σύνταγμα. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἀπόφασις τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅλοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερώσωμεν καὶ τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁσάκις ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος....

§348Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Τὸ ἐπρότεινεν αὐτὸ ὁ κ. Κίνιας.

§349Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τοῦτο θέλω νὰ εἴπω· ἂν καὶ κατὰ πόσον δύναται ἡ Βουλὴ δι’ ἀποφάσεώς της νὰ ἑρμηνεύῃ τὸ Σύνταγμα.

§350ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐπεισόδιον ἔληξεν. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§351Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἔρχεται πολὺ ἀργά.

§353ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη.

§354Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφόσον ἐγείρεται ζήτημα ἀμφισβητήσεως τοῦ ἀποτελέσματος τῆς δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίας, ὑποχρεωτικῶς, ἐφόσον ζητεῖται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, θὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§355ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τίθεται ὡς ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὸ λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Κ. Καλκάνης καὶ Ι. Μουντζουρίδης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Καλκάνη καὶ Ι. Μουντζουρίδη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§356ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 112. Εἶπον «Ναὶ» 102, εἶπον «Ὄχι» 2 καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 7. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη ὡς ἀπαράδεκτος κατὰ τὸ Σύνταγμα. Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ ὁδοποιΐας» συζήτησις. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§358Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν προέκυψε μία παρεξήγησις, ἡ ὁποία ὀρθὸν εἶναι τὸ γρηγορώτερον νὰ ἀρθῇ, μία παρεξήγησις, ἡ ὁποία δικαιολογεῖ καὶ τὴν εἰς τὸ βῆμα ἄνοδόν μου. Προέκυψε μία παρεξήγησις μεταξὺ τῶν ὑποστηριξάντων τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῶν ὑποστηριξάντων τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως. Βέβαια ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ὅλοι ἀναγνωρίζομεν ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἐκτέλεσις ἔργων, ἅτινα ἐπὶ πολὺ εἶχον καθυστερήσει ὡς ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους. Κατὰ συνέπειαν ἡ διαφωνία μας δὲν εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀφήσωμεν νὰ πιστευθῇ ὅτι εἴμεθα καὶ κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὁδικῶν ἔργων, συντελούντων καὶ εἰς τὴν εὐημερίαν τοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ καὶ τὸ μεγαλύτερον μέσον τοῦ πολιτισμοῦ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει κατατεθῆ πρὸ τριμήνου καὶ ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἔχω μελετήσει, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὁμολογῶ ὅτι δὲν τὸ ἐμελέτησα πιστεύσας ὅτι θὰ εἶχον τὸν πρὸς τοῦτο χρόνον, ὅταν ἡ Βουλὴ θὰ συνήρχετο βραδύτερον διὰ νὰ σχηματίσω γνώμην. Ἡ Βουλὴ ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν της ἀπὸ προχθὲς καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐνεγράφη ἐκ τῶν πρώτων εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἀλλ’ ὡς ἦτο ἑπόμενον ἐγὼ ἀνέμενον τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία τὸ ἐπεξειργάσθη, ἀνέμενον δὲ ταύτην κατὰ μείζονα λόγον, διότι εἶδον παραδόξως νὰ λείπῃ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον οἱαδήποτε ἐπίσημος γνώμη τῆς ἁρμοδίας τεχνικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας.

§359Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει εἶναι ἔργον τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων. Ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς ἔθεσα μόνον τὰς γενικὰς γραμμάς.

§360Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψιν μου διατριβὴν εἰς μίαν ἐφημερίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχει διαμαρτυρία τῆς ὑπηρεσίας.

§361Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διαμαρτυρία τὴν ὁποίαν ἐδιαβάσατε εἶναι ἐκ μέρους μιᾶς ὁμάδος πολιτικῶν μηχανικῶν. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἔργον τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων.

§362Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαιώνετε ἐπισήμως ὅτι εἶναι ἔργον τοῦ Συμβουλίου;

§363Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ νομοσχέδιον δὲ τὸ ἔκαμα ἐγώ. Ἐγὼ ἔθεσα τὰς γενικὰς γραμμὰς ὡς Ὑπουργός. Εἶπον· θέλω νὰ γίνῃ αὐτό, μελετήσατέ το. Αὐτὸ ἔγινε πρὸ 9 ἢ 10 μηνῶν, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὑπηρεσία εἶχεν ἕτοιμον σχέδιον ὑπὸ τύπον συμβάσεως, τὸ μετέβαλον ἄρδην συσκεφθεὶς μετ’ αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συσκέψεων αὐτῶν ἡ ὑπηρεσία τῶν Δημοσίων Ἔργων συνέταξε τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν δὲ Ἐπιτροπὴν παρέστη ὁ ἴδιος ὁ διευθυντὴς τῆς ὑπηρεσίας.

§364Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ ὁμιλήσαντες τόσον ὑπὲρ τῆς προόδου τῆς συζητήσεως ὅσον καὶ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἦσαν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἀσχοληθέντα ἐπὶ 36 ἡμέρας ἦσαν βεβαίως εἰς θέσιν νὰ ἔχωσι γνώμην ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§365Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ, καθὼς ἐπληροφορήθην, ὑπῆρξαν καὶ μέλη τὰ ὁποῖα ἦσαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ ἠδύναντο νὰ ὁμιλήσωσιν.

§366Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βούλτσος, μάλιστα εἶπεν ὅτι θὰ ὑποβάλῃ καὶ ἔκθεσιν τῆς μειονοψηφίας, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶδε τὸ φῶς.

§367Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορος ἡ γνώμη του, ἐφόσον δὲν ἦλθε νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ ἀπόψε εὑρέθην ἐντελῶς ἄοπλος, διότι ἀνέμενον τὴν ἔκθεσιν.

§368Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκθεσις διενεμήθη πρὸ πέντε ἡμερῶν.

§369Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί, διότι αὗται διευκολύνουν τοὺς κωλυσιεργοῦντας.

§370Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὰ ἐπὶ τέλους τί ζητεῖτε;

§371Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Ζητοῦμεν ὅλους τοὺς ἐλέγχους, ζητοῦμεν νὰ δοθῇ τρίμηνος προθεσμία διὰ νὰ λάβωσι καὶ ἄλλοι μέρος.

§372Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς λέγω ὅτι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εἶναι ὅλος ὁ κόσμος εἰδοποιημένος, διότι ἐγένετο εἰδοποίησις καὶ διὰ τῶν ἰδικῶν μας Πρεσβειῶν καὶ διὰ τῶν ξένων Πρεσβειῶν. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ μὲ ἐπεσκέφθησαν καὶ πολλοὶ Πρέσβεις καὶ ἔλαβον ὅλας τὰς πληροφορίας. Διὰ νὰ διευκολύνωμεν τοὺς ἐν Ἑλλάδι εὑρισκομένους νὰ λάβουν μέρος, θὰ δεχθῶμεν ὁ διαγωνισμὸς νὰ γίνῃ μετὰ ἕνα μῆνα.

§373Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Τὸ δεχόμεθα. Τὸ νομοσχέδιον λέγει τὸ ἑξῆς, ἀπορῶ δὲ πῶς δὲν εἴχετε προσέξει αὐτὸ τὸ πρᾶγμα (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν... κλπ.» Ὅταν μία Ἑταιρεία προσφέρεται νὰ κάμῃ δάνειον καὶ καταθέσῃ 2 ἑκατομ. λιρῶν, ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ τὸ ὅλον ἔργον, ἀλλὰ τὸ ἀναλογοῦν μέρος; Λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει, τὸ λέγει. Ἀλλὰ δὲν λέγει τὴν ἐπανάληψιν.

§374Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δεχόμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν δημοπρασίαν μετὰ ἕνα μῆνα. Εἰς τὴν νέαν δημοπρασίαν δύνανται νὰ προσέλθουν καὶ ἄλλαι Ἑταιρεῖαι, ὑπὸ τοὺς ὅρους αὐτούς. Μεταξὺ δὲ τῶν ὅρων αὐτῶν εἶναι καὶ αὐτός, δηλαδὴ ἂν μετὰ πέντε λεπτὰ παρουσιασθῇ ἀργότερα, θὰ ἀπορρίπτεται.

§375Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Μάλιστα.

§376Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§377Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ξένος καὶ πρὸς τὰς προθεσμίας καὶ πρὸς ὅλα αὐτὰ καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ μελετήσω τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ἔκθεσιν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν θέλω νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς ψηφίσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς μακρᾶς συζητήσεως, ἥτις ὡς δὲν προσῆκεν, ἀτυχῶς παρεξέκλινε, προέκυψεν ὅτι εὑρέθη ἔδαφος συνεννοήσεως.

§378Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατόπιν τῆς συμφωνίας ἡ ὁποία ἐπετεύχθη, κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι ὁ συναγωνισμὸς θὰ ἐπαναληφθῇ μετὰ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως. Θὰ γίνῃ νέα προκήρυξις καὶ ἡ προθεσμία θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἡμερομηνίας τῆς προκηρύξεως.

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως δημοσίων ὁδῶν καὶ συνομολογήσεως τοῦ ἀπαιτουμένου δανείου».

§380ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους».

§382ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. σήμερον. (Ὥρα 7 π. μ.)