1927.08.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 89

Τρίτη 23 Αὐγούστου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 7 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Φωτάκης ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ ὑποδιδασκάλου Μ. Τσαγκαράκη, αἰτοῦντος τὸν ἐπαναδιορισμὸν αὐτοῦ ὡς τριτοβαθμίου δημοδιδασκάλου. — Στρατεύσιμοι φοιτηταὶ τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς 1926 β αἰτοῦν ἀναβολὴν προσελεύσεως μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν αὐτῶν. — Ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ἀπαντᾷ εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων ὑποβληθὲν πρὸς τὴν Βουλὴν τῶν Ἑλλήνων ὑπόμνημα περὶ τοῦ Νοσοκομείου «Ἐλπίς». — Ὁ δήμαρχος Δράμας ὑποβάλλει πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ ἧς τοῦτο διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀνάκλησιν τοῦ ἀπὸ 5 Ὀκτωβρίου 1920 Β. Διατάγματος «περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν παρὰ τὴν κεντρικὴν πλατεῖαν κτημάτων κλπ.» — Οἱ χαλαζόπληκτοι κάτοικοι Σμοκόβου Καρδίτσης τηλεγραφοῦν παρακαλοῦντες τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς λόγῳ τῆς καταστραφείσης ἐσοδείας αὐτῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Ε. Φωτάκης ὑποβάλλει αἴτησιν τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Ρεθύμνης σχετικῶς μὲ τὴν χάραξιν τῆς μελετωμένης ὁδοῦ Ρεθύμνης–Ἀρκαδίας. — Οἰκογένειαι ἀπελαθέντων καπνεργατῶν Δράμας διαμαρτύρονται δι’ ἀπέλασιν συγγενῶν των, ζητοῦντες τὴν ἐπαναφορὰν αὐτῶν. — Ὁ ἐπαγγελματικὸς καὶ βιοτεχνικὸς κόσμος Καλαμῶν διαμαρτύρεται ἐξ ἐφαρμογῆς τοῦ ἰσχύοντος Ἐνοικιοστασίου καὶ αἰτεῖ τὴν ἀναστολὴν καὶ παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν. — Ἡ Κυριακὴ Τζιλαλῆ ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἀφορῶν τὴν ἐξαφάνισιν τῆς ἰδιογράφου διαθήκης τοῦ θείου της Ὄθ. Μάνεση, δικηγόρου καὶ πρώην δημάρχου Τριπόλεως, δι’ ἧς ἐγκαθιστᾷ αὐτὴν μοναδικὸν κληρονόμον καὶ παρακαλεῖ νὰ ἐνεργηθοῦν τὰ δέοντα πρὸς τιμωρίαν τῶν ἐνόχων. — Ἡ Ἕνωσις ἐφέδρων ἀξιωματικῶν ὑποβάλλει ψήφισμα σχετικὸν πρὸς τὸ καταρτισθὲν Ν. Διάταγμα περὶ τῶν ὑποπεσόντων εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς λιποταξίας ἢ ἀνυποταξίας δημοσίων ὑπαλλήλων. — Ἐπιτροπὴ Πανενοριακοῦ Συνεδρίου ὑποβάλλει ψήφισμα δι’ οὗ ζητεῖ νὰ τροποποιηθῇ ὁ ἐνοριακὸς νόμος, νὰ συστηθῇ δὲ εἰς τὴν κεντρικὴν ὀργάνωσιν νὰ παύσῃ ἀναμιγνυομένη εἰς τὰ ζητήματα τῆς διοικήσεως τῶν ἐνοριῶν. — Πρόσφυγες κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Χαλκίδος λόγῳ τῆς μὴ ἀποσβέσεως τοῦ παρὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης παραχωρηθέντος κατὰ τὸ 1925 αὐτοῖς δανείου, ζητοῦν τὴν ἀποφυλάκισιν αὐτῶν, ὑποσχόμενοι τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου. — Διάφοροι ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις Καβάλλας ζητοῦν ὅπως ληφθοῦν κατάλληλα μέτρα ἐπὶ τῶν ἀνταλλαξίμων κτημάτων, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ μεγαλυτέρα οἰκονομικὴ κρίσις. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μητιληνῶν Σάμου ὑποβάλλει αἴτησιν τῆς χήρας Μερόπης Ν. Μηλαρινοῦ περὶ ἀπονομῆς συντάξεως. — Ὁ Σύνδεσμος ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Μακεδονίας ζητεῖ ὅπως καταβληθῇ πᾶσα δυνατὴ προσπάθεια πρὸς ἀνακάλυψιν τῶν ἐνόχων καὶ πραγματικῶς ὑπευθύνων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. — Ὁ ἀπόστρατος ὑπολοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ Β. Κωνσταντόπουλος παρακαλεῖ τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς συντάξεώς του, καθότι τυγχάνει ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Κοκκινάκης, Γ. Σήφακας, Ι. Πολυχρονάκης, Ε. Φωτάκης κλπ. ὑποβάλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς Κρητικῆς πολιτικῆς δικονομίας». — Ὁ βουλευτὴς κ. Κ. Καλκάνης ὑποβάλλει τηλεγραφικὴν διαμαρτυρίαν τῶν κατοίκων Λευκάδος, διαμαρτυρομένων διὰ τὴν κακὴν ποιότητα τοῦ ἄρτου ἐξ ἐγχωρίων ἀλευροβιομηχανιῶν καὶ ζητούντων νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἔξωθεν εἰσαγωγὴ ἀλεύρων, ἐπικαλεῖται δὲ ἄμεσον καὶ σύντονον μέριμναν τῶν ἁρμοδίων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Τ. Ἀναστασίου ὑποβάλλει τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν ἰδιοκτητῶν οἰκοπέδων Γαστούνης, ὧν τὰ οἰκόπεδα πρὸ πενταετίας ἐπετάχθησαν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, χωρὶς τὸ Κράτος νὰ ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς εἰσέτι. — Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας τεσσάρων δωδεκατημορίων ἐπὶ τοῦ κατατεθειμένου Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1927–1928». — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Κρεμεζῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς «περὶ Ν. Διαταγμάτων τῆς δικτατορικῆς περιόδου κλπ.» — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Τσιόκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ στεγάσεως δαπάναις τοῦ Κράτους τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ τῆς 1ης Ἰουλίου παθόντων κατοίκων τοῦ νομοῦ Λακωνίας. — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μυλωνᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ὁδῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Κοκκινάκης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους» καὶ «περὶ ἐπιβολῆς προσωρινοῦ φόρου ἐπὶ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς». — Ὁ βουλευτὴς κ. Μπακόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους». — Ὁμοίως ὁ αὐτὸς κ. βουλευτὴς ὑποβάλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθήκης τελευταίας παραγράφου εἰς τὸ σχέδιον ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς πρὸς νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν τῆς Κυβερνήσεως». — Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Κ. Καλκάνης καὶ Λ. Τσιόκος καταθέτουν ἀναφοράν, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορίαν τῶν ἁρμοδίων περὶ ἀποστολῆς βοηθημάτων καὶ σκηνῶν εἰς τοὺς σεισμοπαθεῖς Μήτικα Πρεβέζης καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν ἄμεσον κυβερνητικὴν ἀρωγήν. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔχει τὸν λόγον.

§2Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν 30ὴν Ἰουλίου ἐγένετο ἰσχυρὸς σεισμὸς εἰς τὴν Ἤπειρον καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Πρεβέζης, ἔνθα κατέπεσαν συνεπείᾳ τούτου πολλαὶ οἰκίαι ἐντὸς τῆς Πρεβέζης καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸ χωρίον Μήτικα. Ὅλαι σχεδὸν αἱ οἰκίαι εἶναι κατεστραμμέναι καὶ οἱ κάτοικοι παραμένουσιν εἰς τὴν ὕπαιθρον. Ἐπὶ τόπου μετέβησαν αἱ Ἀρχαί, ὁ δὲ κ. νομάρχης ἐτηλεγράφησεν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Προνοίας διὰ τὴν ἀποστολὴν βοηθημάτων καὶ σκηνῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας ἀπέστειλεν 80 χιλιάδας δραχμῶν ὡς βοήθημα, αἵτινες ἦσαν ἀνεπαρκεῖς καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. νομάρχης διένειμεν αὐτὰς εἰς τοὺς κατοίκους. Παρεκαλέσαμεν καὶ ἡμεῖς ὅπως ἀποσταλῶσι σκηναί, καίτοι δὲ διετάχθησαν ἐπανειλημμένως αἱ Ἀρχαί, ἐν τούτοις μέχρι σήμερον δὲν ἀπεστάλησαν τοιαῦται. Εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντονώτατα διὰ τὴν ἀστοργίαν τῆς Πολιτείας καὶ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν, προκειμένου περὶ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι μένουσιν εἰς τὴν ὕπαιθρον ἐπὶ τόσους μῆνας. Θὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀποστείλῃ τὸ ταχύτερον σκηνὰς εἰς τὸ χωρίον Μήτικα, διότι μένουσιν οἱ κάτοικοι εἰς τὴν ὕπαιθρον καὶ νὰ χορηγήσῃ βοήθημα ἐπαρκὲς πρὸς ἐπισκευὴν τῶν οἰκιῶν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ φανῇ ἀδιάφορος πρὸς πτωχοὺς πληθυσμοὺς καὶ θὰ διατάξῃ τὸ ταχύτερον τὴν διάθεσιν ἐπαρκοῦς βοηθήματος διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν οἰκιῶν αὐτῶν.

§3Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν ὑπάρχει Κυβέρνησις. Πρὸς ποῖον ἀποτείνεσθε;

§4Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὸ πρᾶγμα, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἀπολύτως κατεπεῖγον. Ἡ θέσις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν εἶναι πράγματι τραγική. Εὑρίσκονται ὑπὸ περιστάσεις ἐλεεινὰς καὶ διαρκῶς εἰς τὴν ὕπαιθρον ἐκτεθειμένοι εἰς ὅλας τὰς καιρικὰς μεταβολὰς καὶ εἰς ὅλους τοὺς κινδύνους τῶν στερήσεων. Εἶναι ἔργον φιλανθρωπίας ἡ ἄμεσος σύστασις παντὸς βοηθήματος, ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἶναι ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη ταχείας ἐπεμβάσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως.

§6Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε, δύνασθε ὅμως νὰ καταθέσητε ἔγγραφον δήλωσιν. Ἡ ὑπὸ ψηφοφορίαν πρότασις εἶναι ἡ ἑξῆς: Οἱ παραδεχόμενοι τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Τσιριμῶκος κατέθεσε τὴν ἑξῆς δήλωσιν (ἀναγινώσκει): «Δηλῶ ὅτι συμφώνως μὲ τὰ ὑπὸ τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων λεχθέντα κατὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίᾳ μετὰ τὰ παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ τοῦ Κόμματος τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν κ. Γ. Κακουλίδου ἐκτεθέντα, θὰ καταψηφίσω τὴν Κυβέρνησιν». Ὁμοίως οἱ βουλευταὶ κ. κ. Φ. Δραγούμης καὶ Σ. Παπάζης κάμνουσι τὴν ἑξῆς δήλωσιν (ἀναγινώσκει): «Δηλοῦμεν ὅτι θὰ καταψηφίσωμεν τὴν νέαν Κυβέρνησιν, διότι θεωροῦμεν ὅτι ἦτο δυνατὴ ἡ διατήρησις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν διάσπασιν τῆς ὁποίας εὐθύνονται πάντες οἱ ἡγέται τῶν ἀποτελεσάντων αὐτὴν κομμάτων. Ἅπαξ διασπαθείσης ταύτης, ἥτις εἶχε συσταθῆ χάριν μεταβάσεως ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ἀνωμαλίας πρὸς τὴν κοινοβουλευτικὴν ὁμαλότητα, νομίζομεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ διαδεχθῇ αὐτὴν καθαρῶς κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, διότι ὁ σχηματισμὸς τοιαύτης Κυβερνήσεως θὰ ἀπετέλει γενναῖον βῆμα πρὸς φυσιολογικωτέραν κοινοβουλευτικὴν κατάστασιν». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθουν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Ι. Κίνιας καὶ Σ. Κρεμεζῆς. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Κίνια καὶ Σ. Κρεμεζῆ, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 177. Εἶπον «Ναὶ» 156, εἶπον «Ὄχι» 16, ἠρνήθησαν ψῆφον 2. (Χειροκροτήματα).

§10Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§12Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει ἓν ἐκκρεμὲς ζήτημα. Ὡς γνωστόν, κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ σύλληψις βουλευτοῦ δὲν εἶναι δυνατή, παρὰ μόνον ὅταν διαπράξῃ ἀδίκημα ἐπ’ αὐτοφώρῳ. Ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος λέγει ὅτι ἀπαιτεῖται ἀμέσως νὰ εἰδοποιηθῇ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ συνεχισθῇ ἡ περαιτέρω φυλάκισις τοῦ συλληφθέντος βουλευτοῦ. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους, κύριοι βουλευταί, καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅτι ἔχομεν μίαν περίπτωσιν συλλήψεως δύο βουλευτῶν τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου διὰ κακούργημα χαρακτηρισθὲν ὡς αὐτόφωρον, διότι ἡ ἐξέλιξις καὶ ἡ πορεία τῶν ἀνακρίσεων ἀπέδειξεν ὅτι οὐδὲ κἂν περίπτωσις ἀδικήματος ὑπάρχει, οἱ δὲ εἰσαγγελεῖς τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ τῶν Ἐφετῶν Θεσσαλονίκης ἀπεφάνθησαν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀποφυλακισθῶσιν οἱ δύο οὗτοι βουλευταὶ τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου, θεωρουμένης τῆς βουλευτικῆς των ἰδιότητος ὡς ἐπαρκοῦς ἐγγυήσεως. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ Βουλὴ συμφωνοῦσα μὲ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἔχει καθῆκον νὰ κρίνῃ ἀμέσως διὰ ψηφοφορίας περὶ τῆς περαιτέρω διώξεως τῶν βουλευτῶν τούτων. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν οὐσίαν εἶναι αἶσχος διὰ τὴν Δημοκρατίαν νὰ συλλαμβάνωνται βουλευταὶ μόνον καὶ μόνον διότι ἔχουν κομμουνιστικὰ φρονήματα καὶ διότι ἔλαβον μέρος εἰς διαδήλωσιν τῆς ἐργατικῆς τάξεως.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει νὰ εἴπῃ τίποτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης;

§14Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα διὰ πρώτην φορὰν ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ αὔριον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἴδωμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ καὶ νὰ εἰσηγηθῶ ἓν μέτρον εἰς τὴν Βουλήν.

§15Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι ζήτημα Βουλῆς, κ. Πρόεδρε.

§16Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετασθῇ ἂν θὰ ἀποφασισθῇ ἢ ὄχι ἡ παραπομπὴ τῶν βουλευτῶν εἰς τὴν Δικαιοσύνην. Τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς κρατήσεως ἢ μὴ τῶν δύο βουλευτῶν, διότι τὸ Σύνταγμα λέγει ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφασίσῃ ἀμέσως.

§17Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἐπ’ αὐτοφώρῳ συνελήφθησαν;

§18Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, ἐπερωτῶν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν διατί δὲν ὑπέβαλλεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν ἵνα σταλῇ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν;

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἄλλο ζήτημα αὐτό. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν.

§20Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἶναι ἄλλο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ τὸ Σύνταγμα προκειμένου περὶ διώξεως καὶ ἄλλο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ προκειμένου περὶ συλλήψεως διὰ κακούργημα χαρακτηριζόμενον ὑπὸ τῆς δικαστικῆς Ἀρχῆς ὡς αὐτόφωρον. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Βουλευτής, διαρκούσης τῆς βουλευτικῆς περιόδου, δὲν καταδιώκεται, οὐδὲ συλλαμβάνεται.... κλπ.» Ἀνακύπτουν λοιπὸν τὰ ἑξῆς ζητήματα. Πρῶτον θὰ ἔπρεπεν ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλήν, ἂν ἔχητε ἐπισήμους πληροφορίας διὰ τὰ τῆς συλλήψεως τῶν δύο βουλευτῶν. Ἂν δὲ ἔχητε τοιαύτην ἐπίσημον γνῶσιν, εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς νὰ ἀποφανθῇ ἂν πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ προφυλάκισις, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀδείας πρὸς καταδίωξιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τηρηθοῦν αἱ συνήθεις διατυπώσεις. Θὰ ἀποφανθῇ πρῶτον ἡ Βουλή.

§22Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν χρειάζεται.

§23Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ ἂν θὰ παραπεμφθοῦν εἰς δίκην ἢ ὄχι. Ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφανθῇ ἂν θὰ παραταθῇ ἡ προφυλάκισις.

§24Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Λαδᾶς ἐτοποθέτησε τὸ ζήτημα εἰς τὴν θέσιν του. Τὸ Σύνταγμα, κ. Πρόεδρε, δὲν διακρίνει ἐπὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης, δὲν προσδιορίζει εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην τὴν παραπομπὴν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, προκειμένου δὲ περὶ ζητήματος προσωπικῆς ἐλευθερίας καὶ δὴ βουλευτοῦ συλλαμβανομένου κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτῶν κατὰ παράβασιν τῆς συνταγματικῆς διατάξεως, χαρακτηρισθέντος τοῦ ἀδικήματός των ὡς δῆθεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν κατὰ μίαν ἠθικὴν τρόπον τινὰ οἰκονομίαν τοῦ πράγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ χώραν ἡ μακροχρόνιος καὶ νωχελὴς διαδικασία τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι θέμα Ἐπιτροπῆς, εἶναι θέμα ἀμέσου καὶ ἀπ’ εὐθείας εἰσαγωγῆς του εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι δὲ θέμα ἠθικῆς κοινοβουλευτικῆς τάξεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν λόγον. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου τὸ ζήτημα ἐμφανίζεται καὶ ἀπὸ ἄλλης πλευρᾶς, ἥτις θίγει πλέον τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ὡς ἐπιβλέποντα ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν ἐκτελεστικῶν λειτουργῶν. Ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς καταγγέλλεται ἐπισήμως ἀπὸ τοὺς κ. κ. συναδέλφους τοῦ Κόμματος τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου τοῦτο. Εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν αἱ δικαστικαὶ Ἀρχαὶ ἔδρασαν κατὰ παράβασιν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, χαρακτηρισθέντος ἀδικήματος δῆθεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, γνωρίζομεν δὲ κατὰ τοὺς νόμους πότε τὸ ἀδίκημα εἶναι αὐτόφωρον. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ δευτέρα αὐτὴ ἐπιφάνισις τοῦ ζητήματος ἀφορᾶ τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ἡ ἐνέργεια τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν προκειμένου περὶ ἀντιπροσώπων τοῦ Λαοῦ, ἔστω ἀνηκόντων εἰς τὴν παράταξιν τὴν ἀντιτιθεμένην εἰς τὸ ἀστικὸν καθεστώς, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτεύματος ἐν τῷ ὁποίῳ διαβιοῦμεν.

§25Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, ἐφόσον ἡ Βουλὴ ἔχει ἐπίσημον εἴδησιν ὅτι συνελήφθησαν οἱ δύο βουλευταί, τὸ ζήτημα τῆς ἀποφυλακίσεώς των εἶναι ζήτημα Βουλῆς. Ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ τοῦ Συντάγματος εἶναι σαφής. Τοιαύτη ἄδεια δὲν ἀπαιτεῖται διὰ τὰ ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἀδικήματα. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα τὰ δικαστήρια καθορίζουν καὶ ὄχι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, ἀφοῦ ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα καὶ ἀφοῦ ἔχει φθάσει ἐπισήμως μέχρι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, νὰ ἀποφασίσῃ οὗτος ἂν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ προφυλάκισις τῶν δύο συλληφθέντων.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§27Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρῶς νομικόν. Διὰ τὴν σύλληψιν ἀπαιτεῖται ἄδεια τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ἐν τῷ νόμῳ ἀναγραφομένην διαδικασίαν. Ἄλλο τὸ ζήτημα τῆς συνεχίσεως τῆς προφυλακίσεως. Διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνηργήθη σύλληψις διὰ κακούργημα θεωρηθὲν ὡς ἐπ’ αὐτοφώρῳ τελεσθέν, τότε ἄρχεται ἀμέσως ἡ ἁρμοδιότης τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία καὶ γίνεται ἄνευ ἄλλης τινὸς διαδικασίας. Ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ προφυλάκισις ἢ ὄχι. Τώρα τὸ ζήτημα ἂν ἐθεωρήθη τὸ ἀδίκημα ὡς ἐπ’ αὐτοφώρῳ τελεσθὲν εἶναι ζήτημα τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ λαμβάνουσα γνῶσιν τῆς ἀλληλογραφίας δύναται νὰ ἀποφασίσῃ ἂν θὰ συνεχισθῇ ἢ ὄχι ἡ προφυλάκισις.

§28Α. ΜΑΡΚΟΥ. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι προκειμένου περὶ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας βουλευτῶν πρέπει αὐστηρῶς νὰ ἐφαρμόζωνται αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος εἶναι σαφής. Ἐφόσον περιῆλθεν εἰς τὸ Προεδρεῖον ἐπισήμως τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ συνάδελφοι κρατοῦνται κατὰ ρητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀμέσως θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἂν ἡ κράτησις θὰ ἐξακολουθήσῃ ἢ ὄχι. Δὲν εἶναι ἀνάγκη τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Δὲν εἶναι δὲ κἂν ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ δικογραφία διὰ νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§29Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ συζήτησις ἔρχεται ἐξαίφνης καὶ ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ θέματος, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν; Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ συνελάμβανέ τινα ὡς ἐπ’ αὐτοφώρῳ ἐπὶ κακουργήματι ἀδικήσαντα, δέον κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 56 νὰ τηρηθῶσιν αἱ αὐταὶ προϋποθέσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐτηροῦντο καὶ εἰς τὴν μὴ σύλληψιν. Δηλαδὴ παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν τὴν δικογραφίαν, κάμνει τὴν δέουσαν εἰσήγησιν εἰς τὴν Βουλήν, δικαιουμένην νὰ ἀποφασίσῃ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν ἐπιλαμβάνεται ἡ δικαστικὴ Ἀρχὴ τῆς διώξεως τοῦ ἐπ’ αὐτοφώρῳ, δέον νὰ τηρηθῶσιν αἱ αὐταὶ διατυπώσεις. Καὶ αἱ διατυπώσεις αὐταὶ εἶναι ὅτι δέον νὰ παραπεμφθῇ ἡ δικογραφία εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἵνα τὴν μελετήσῃ ἐν ἐπιγνώσει τῶν πραγμάτων καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς παροχῆς ἢ μὴ ἀδείας διώξεως. Αὐτὴν τὴν ἁρμοδιότητα ἔχει. Ἂν δὲ δὲν παράσχῃ τὴν ἄδειαν τῆς διώξεως, τότε βεβαίως ἀφ’ ἑαυτῶν αἴρονται πᾶσαι αἱ συνέπειαι. Τὸ Σύνταγμα λέγει (ἀναγινώσκει): «.... Ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει περὶ τῆς παροχῆς ἢ μὴ ἀδείας διώξεως». Τοῦτο μόνον λοιπὸν δύναται νὰ πράξῃ ἡ Βουλή, νὰ παραπέμψῃ τὴν δικογραφίαν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ Βουλὴ τότε νὰ ἀποφασίσῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ πρότασις εἰσήχθη ἀντικανονικῶς καὶ δεύτερον προτείνεται ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§30Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἀποφανθῇ αὕτη ἐντὸς 24 ὡρῶν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δέχεται ἵνα ἡ σχετικὴ δικογραφία παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς 24 ὡρῶν καὶ νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἀντικείμενον πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρὸς συζήτησιν;

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐτελείωσεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§34Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα αὐθαιρέτως νὰ δίδωμεν ἑρμηνείαν....

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἡ συζήτησις ἐτελείωσε, θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ τότε δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§36Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι, διότι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν. Πρόκειται περὶ παραβιάσεως συνταγματικῆς διατάξεως. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ διαπράττει πρᾶξιν ἐναντίον ρητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος.

§37Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξε καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη ἤδη.

§39ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἀμφισβητεῖτε τοῦτο, ἐρωτῶ πάλιν τὴν Βουλὴν ἂν παραδέχεται ὅπως παραπεμφθῇ ἡ δικογραφία εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς 24 ὡρῶν καὶ νὰ ἀναγραφῇ πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ κ. Π. Τσαλδάρης ἔχει τὸν λόγον.

§43Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀρξάμενον χθὲς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ ἀφορῶντος τὴν Κυβέρνησιν, προσεπάθησε νὰ περιορισθῇ ἐντὸς ὁρίων τοιούτων, ὥστε οὐδένα νὰ προκαλέσῃ καὶ νὰ τηρήσῃ πᾶσαν τὴν κοσμιότητα τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Δυστυχῶς παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς μείζονος μερίδος, ἐκ τῶν ἀποτελουσῶν τὴν Κυβέρνησιν, εὐθὺς ἅμα ἤρξατο τοῦ λόγου του, ἐδείχθη ὅλη ἡ τάσις ὄχι μόνον προκλήσεως κατὰ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀλλὰ καὶ δυσφημίας ἀκόμη αὐτοῦ. Προϊούσης τῆς συζητήσεως βραδύτερον ὁ ἀρχηγὸς οὗτος ἔφθασε νὰ θίξῃ τὰ ἱερὰ αἰσθήματα τοῦ κόμματος τούτου, διότι εἶχεν ἀνάγκην, δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους, νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην του πρὸς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὁλόκληρος ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης συμπεριφορᾶς ἓν εἶχε νὰ πράξῃ, νὰ ἀπόσχῃ τῆς περαιτέρω συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης τοὐλάχιστον κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπωφελήθη τῆς εὐκαιρίας καὶ τοῦ περιστατικοῦ τούτου ἵνα καταπιέσῃ τὴν μειονοψηφίαν, ἐφαρμόζουσα τὸ σύστημα τῆς παννυχίδος. Ἦτο περιττὸν σήμερον νὰ ἐπανέλθωμεν ἐνταῦθα διὰ νὰ λάβωμεν μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης. Ἡ γνώμη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξεδηλώθη πλήρης, ὅτι ἐλλείπει πᾶσα ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μάλιστα δὲ ὅταν οὕτω διαχειρίζεται καὶ τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ μένῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἐχάραξε κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἂν προκληθῇ, δὲν θὰ μεταχειρισθῇ πλέον τὴν μέθοδον αὐτήν, ἀλλὰ θὰ ἀντιπροκαλέσῃ. (Χειροκροτήματα).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§45Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως πᾶν κόμμα καὶ τὸ Λαϊκὸν εἶναι ἐλεύθερον νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν του κατὰ τὸ δοκοῦν, τηροῦν ἐφόσον θέλει στάσιν προκλητικήν. Ἐλυπήθην διὰ τὴν ἀποχώρησιν καὶ προθύμως θὰ παρεῖχον πᾶσαν ἐξήγησιν ἂν ἠσθανόμην ὅτι ἔστω ἔδωκα καὶ ἀκουσίως εὔλογον ἀφορμήν. Συναισθάνομαι ὅμως ὅτι οὐδεμίαν ἔδωκα ἀφορμήν. Ἀπαντῶν εἰς τὴν παράδοξον κατηγορίαν ὅτι ἐνεθάρρυνα τὴν στρατοκρατίαν, ἀνέφερα ὅτι εὑρέθην ἐν διαφωνίᾳ καὶ μὲ αὐτὴν τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922, ἥτις πιστεύω ὅτι προσέφερεν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ἔθνος, ἀναστείλασα τὴν καταστροφήν. Τίνα ἠδύνατο νὰ θίξῃ ἡ γνώμη μου αὐτὴ ἐπὶ ἑνὸς ἱστορικοῦ γεγονότος; Κανένα ἀπολύτως. Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τοῦ ὁποίου τὰς ἀρχὰς ἐπικαλούμεθα, βασίζεται ἐπὶ τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας καὶ δὲν δικαιολογεῖται ἡ μομφὴ ὅτι πράττει τι ἄτοπον ἡ Κυβέρνησις ἐπισπεύδουσα μέτρα συναφῆ μὲ τὸ πρόγραμμά της. Ἂν μέχρι τοῦ Σαββάτου δὲν ἐπιψηφισθοῦν ὡρισμένα μέτρα, ἡ Κυβέρνησις, ἧς τὸ πρόγραμμα ματαιοῦται, δὲν θὰ ἔχῃ λόγον πλέον παραμονῆς εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἂν αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς Βουλῆς, οὐδὲν παράπονον καὶ ἡ πολιτικὴ ἐξέλιξις ἀκολουθεῖ τὴν φυσιολογικήν της πορείαν. Ἂν ὅμως περιβαλλόμεθα διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας, ἐγκρινούσης τὸ πρόγραμμά μας, θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ Πολίτευμα νὰ ἐπέλθῃ κυβερνητικὴ μεταβολὴ διὰ τῆς παρελκύσεως τῶν συζητήσεων, ἀλλὰ τότε θὰ ἀσκηθῇ ἀληθὴς πίεσις τῆς μειονοψηφίας ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας. Δὲν εἶναι ἀσύνηθες εἰς κανὲν Κράτος ἡ ἐν σπουδῇ ἐπιψήφισις κυβερνητικῶν μέτρων, ὅταν αἱ περιστάσεις ἐπιβάλλουν τὴν σπουδήν. Τὸ Κοινοβούλιον δὲν εἶναι μόνον τόπος λόγων, ἀλλὰ καὶ δρῶσα δύναμις. Ἂν δὲ ἐπὶ τέλους ἄλλοτε ἡ ἐξουσιοδότησις ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἐνέχουσα ἀπεμπόλησιν τῆς ἐξουσίας τοῦ Σώματος, σήμερον τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς εἰς ἣν ὑποχρεωτικῶς ἐπανέρχονται τὰ ζητήματα δυνάμει τοῦ Συντάγματος πρὸς τελικὴν ἀπόφασιν παραμένουν ἄθικτα.

§46Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὡμίλησα περὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως. Εἰς τὴν χθεσινὴν ὅμως συνεδρίασιν τοὐλάχιστον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἤσκησε κἂν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ὁμιλήσῃ. Διὰ τοῦτο ἡ Συμπολίτευσις ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐφόσον κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας χθὲς ἀπούσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§47Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δύναται νὰ καθιερωθῇ ὅπως ὁσάκις ἀποχωρεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπαναφέρεται ἡ συζήτησις. Ἄλλως τε ἡ συζήτησις δύναται νὰ ἐπαναφερθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν δωδεκατημορίων καὶ τῆς ἐξουσιοδοτήσεως.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§49Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω διατί ἡ συζήτησις μετεστράφη ἀπὸ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον πράγματι ἔπρεπε νὰ εὑρίσκεται. Διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις χθὲς δὲν ἀπεχώρησε παρὰ ἐξ αἰτίας τοῦ ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον προεκλήθη ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοὺς ὁποίους ἐθεωρήσαμεν ὅτι μᾶς θίγουν. Ἔχομεν ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν πληγὰς καὶ παρακαλοῦμεν ὅπως μὴ θίγετε τὰς πληγὰς ταύτας, διότι εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ πόνῳ ἡμῶν νὰ φερθῶμεν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν συμφέρει εἰς τὴν γαλήνην τοῦ Τόπου.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδέποτε ἐπεζήτησα νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, οὐδὲ νὰ ἀναξέσω πληγὰς τοῦ παρελθόντος.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξεν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐκδόσεως Ν. Διαταγμάτων». Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§52Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἡ χθεσινὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σημείου τῆς διαφωνίας, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε τὴν διάλυσιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἔδωσε μίαν ἐξήγησιν εἰς ὅλην τὴν Βουλὴν καὶ ἴσως καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εὐρυτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν οἱ ρήτορες ἀπεπειράθησαν νὰ δώσωσιν. Ὁ τρόπος τῆς διεξαγωγῆς της ἔδωσε πλήρη εἰκόνα τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον καθωδήγησε τὰς ἐργασίας τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ θεωρῶ ὑποχρέωσιν παντὸς κόμματος καὶ παντὸς πολιτευομένου ὁσάκις τῷ δίδεται ἡ εὐκαιρία νὰ λογοδοτῇ διὰ τὰς πράξεις του ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν του, δράττομαι τῆς σημερινῆς εὐκαιρίας, ἡ ὁποία σημειώνει ἕνα σταθμὸν τῆς κοινοβουλευτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας μας. Ζητῶ ὅθεν τὴν ἄδειαν ὑμῶν νὰ ἐμβαθύνω καὶ εἰς τὰ αἴτια τὰ προκαλέσαντα τὴν διάλυσιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ προβῶ εἰς τὴν λογοδοσίαν, τὴν ὁποίαν κατὰ καθῆκον νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ δώσω ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης εἰς τοὺς συμπολίτας μου. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀγωνιζόμενον ἀπὸ ἐτῶν ἐναντίον πάσης βίας, ἰδίᾳ δὲ ἐναντίον στρατοκρατικῆς τοιαύτης, κατὰ τὸ διάστημα τῶν τελευταίων ἐτῶν ὁπότε ἡ στρατοκρατικὴ τυραννία ἐνεφανίσθη κατὰ τὸν ἀπεχθέστερον τρόπον, εἰς δοθεῖσαν αὐτῇ εὐκαιρίαν ἔπνιξεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα κατεῖχον τὴν ψυχὴν αὐτοῦ καὶ ἔτεινε τὴν χεῖρά του διαπνεόμενον ὑπὸ εἰλικρινοῦς ἐπιθυμίας εἰς τὴν σύμπραξιν κατὰ τοῦ ἀγῶνος τῆς καταμαχήσεως τοῦ στρατοκρατικοῦ ἐκείνου συγκροτήματος, τὸ ὁποῖον κατέθλιψε τὴν Χώραν. Τὴν χειρονομίαν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἂν παρεξήγησάν τινες καὶ ἂν κατηγόρησαν ἄλλοι, ἡ μεγάλη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὴν ἐπεκρότησε ζωηρῶς, διότι ἐν τῷ αἰσθήματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὑπάρχει βαθέως ἐρριζωμένη ἡ ἐπιθυμία τῆς ἐπικρατήσεως μιᾶς γαλήνης καὶ μιᾶς νέας προσπαθείας πρὸς ἀνασυγκρότησιν τῆς τόσον ταλαιπωρηθείσης Χώρας. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἀγῶνος ἐκείνου ἐπῆλθε συνεννόησις μεταξὺ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τῶν ἄλλων μερίδων τῶν ἀποτελουσῶν τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως καὶ ἐχρειάσθη ὀλίγος καιρὸς νὰ διαπιστωθῇ ὅτι ἀτυχῶς ἡ σύμπραξις ἐκείνη προσέκοπτεν εἰς ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις ἐπὶ ὡρισμένων ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι καὶ ἠθετήθησαν. Καὶ κατήλθομεν εἰς τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν παρὰ τὰ συμπεφωνημένα παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ παρὰ τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν πρόβλεψιν τοῦ καταντήματος, τὸ ὁποῖον ἡ μέλλουσα Βουλὴ θὰ παρουσιάζῃ, ἐφόσον αἱ ἐκλογαὶ θὰ διενεργοῦντο ὑπὸ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἀπεπειράθημεν τότε καὶ τοὺς ἀντιπάλους ἡμῶν νὰ πείσωμεν, ἀλλὰ καὶ τὸν Λαὸν εἰς εὐρεῖαν κλίμακα νὰ διαπαιδαγωγήσωμεν περὶ τῶν καταστρεπτικῶν διὰ τὴν Χώραν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχε τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, οὐδεὶς ὅμως ἠθέλησε νὰ προσέξῃ ταῦτα καὶ διεξήχθη ἡ ἐκλογὴ ὡς διεξήχθη. Τὴν ἑπομένην τῆς αὐτῆς παρουσιάσθη τὸ χάος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προεβλέπομεν καὶ κατέστη ἀδύνατος ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς Κυβερνήσεως διὰ νὰ διοικήσῃ τὸν Τόπον, μετὰ τὴν ἔξοδον αὐτοῦ ἐκ τῆς ἀνωμάλου ἐκείνης καταστάσεως. Κατόπιν πολλῶν παρεκκλίσεων, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω καὶ ἐπικλήσεων τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἐσχηματίσθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τὰς καλυτέρας συνθήκας καὶ ὑπὸ τὰς εὐνοϊκωτέρας προϋποθέσεις, διὰ νὰ ἐξαγάγῃ τὴν Χώραν ἐκ τῆς ἀβύσσου, εἰς τὴν ὁποίαν τὴν εἶχε ῥίψει ἡ ἀνωμαλία τῶν τελευταίων δέκα πέντε ἐτῶν. Καὶ ὄντως κατεβλήθη ἐκ μέρους πάντων ἡμῶν ἡ καλὴ θέλησις ἡ ἀπαιτηθεῖσα διὰ νὰ προαγάγῃ τὰς ἐργασίας τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ἐντεῦθεν χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω οὐδένα, διότι οὐδὲ πρόθεσιν τοιαύτην ἔχω, οὐδὲ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν κατέχομαι ἀπὸ τῆς βαθυτέρας ἐκτιμήσεως διὰ τὰς πρώην συνεργασίας μου, ἡ διαφορὰ τῆς νοοτροπίας τῶν ἀποτελούντων τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν μελῶν. Αἱ λέξεις «Βενιζελισμὸς» καὶ «Ἀντιβενιζελισμὸς» δὲν εἶναι λέξεις κεναὶ διακρίνουσαι ἀλλήλων τοὺς δύο πολιτικοὺς κόσμους τῆς Ἑλλάδος. Ὑπάρχει μία διαφορὰ σκέψεως μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ, ἡ ὁποία εἶναι τόσον βαθεῖα, ὥστε νὰ καθίσταται δυσχερὴς πᾶσα συνεννόησις. Παρετηρήθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ ἀρχὴ τῆς σκοπιμότητος ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς νομιμότητος ἀφ’ ἑτέρου, ἡ ὁποία ἐχώριζεν εἰς πᾶσαν περίστασιν τοὺς δύο πολιτικοὺς κόσμους κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτῶν. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων καὶ ἀποκρούω μετ’ ἀγανακτήσεως πᾶσαν ἔκθεσιν δημοσίᾳ τῶν λαμβανόντων χώραν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Χθὲς δὲ κατεθλίβην ἀκούων πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς ἀναφερομένους εἰς ἐπεισόδια λαβόντα χώραν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Φρονῶ ὅτι αἱ σχέσεις μας καὶ ἡ πρὸς ἀλλήλους συμπεριφορὰ πρέπει νὰ διατηρηθῶσιν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἁβρότητος καὶ τῆς φιλικότητος τῆς ἐπικρατησάσης παρὰ τὰς διαφωνίας μας κατὰ τὴν πρόσφατον συνεργασίαν μας. Τονίζω τοῦτο διότι ἤκουσα ἀξιοτίμου μέχρι χθὲς συνεργάτου νὰ κατηγορῇ ἡμᾶς, ὅτι ἐν τῇ Κυβερνήσει ὑπήρξαμεν ἐμπόδιον εἰς τὴν λῆψιν ὡρισμένων μέτρων καὶ ὅτι ὑπήρξαμεν οἱ ἀποκαρδιωταὶ οὕτως εἰπεῖν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως. Ἄν ὑπῆρξαν διαφωνίαι καὶ ἂν ὑπῆρξαν παρεξηγήσεις μεταξὺ ἡμῶν, τοῦτο ἀκριβῶς ὀφείλεται εἰς τὴν διαφορὰν τῶν ἀντιλήψεων, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον, χωρίζει τοὺς δύο πολιτικοὺς κόσμους. Ἄν διελύθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, διελύθη καὶ δι’ ἕνα σημαντικώτατον λόγον, τὸν ὁποῖον χθὲς ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του, νομίζω, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἀνέφερε. Μετὰ τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης τὴν δοθεῖσαν τότε ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀνεχώρησεν εἰς Γενεύην ἡ ἀντιπροσωπεία, ἀφοῦ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς συνεφωνήθη ὅτι οὐδεμία δέσμευσις θὰ ἀνελαμβάνετο ὑπὸ τῶν μελῶν τὰ ὁποῖα μετεῖχον τῆς ἀποστολῆς πρὸ τῆς ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῆς Κυβερνήσεως ἐγκρίσεως. Τί ὅμως συνέβη; Εὐθὺς ὡς ἐπέστρεψαν οἱ ἀποτελέσαντες τὴν ἀντιπροσωπείαν, ἐγνώσθη ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ αὐτῶν ὡρισμέναι ὑποχρεώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδέσμευον ἀπολύτως ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν.

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅλα αὐτὰ ἦσαν ad referendum.

§54Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω.

§55Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Χιλιάκις εἶπον ὅτι ἴσως ἐγὼ ἠθικῶς, προσωπικῶς νὰ εἶχον ἀναλάβει μίαν ὑποχρέωσιν, ἐφόσον προῆλθον εἰς μίαν συμφωνίαν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἠθέλησα νὰ δεσμεύσω οὔτε τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε τὴν Βουλὴν εἰς τὰς ἀποφάσεις της. Ἐφόσον κατεδεικνύετο ὅτι τὰ συμφωνηθέντα παρ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Γενεύην ἦσαν ἀσύμφορα διὰ τὸ Κράτος, τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ ἐγένετο θὰ ἦτο νὰ ἀποχωρήσω ἐγὼ καὶ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐφήρμοζεν ἄλλο πρόγραμμα.

§56Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν τὸ εἶχον ἀντιληφθῆ.

§57Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ ad referendum αὐτὸ ὑπονοεῖται, διότι βεβαίως δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὰς πράξεις τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καθίστατο τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως δυσχερές, διότι κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπήρχετο ἡ διάλυσις. Τοῦτο ἦτο τὸ λάθος σας.

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἔργον ἦτο ad referendum. Ἡ τύχη παντὸς διαπραγματευομένου, ἐφόσον ἀπορρίπτονται αἱ διαπραγματεύσεις, εἶναι αὐτονόητος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ εἷς ἄνθρωπος παραμένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον αἱ ἐνέργειαί του δὲν τύχουν ἐγκρίσεως. Αὐτὸ δὲν δύναται νὰ τεθῇ ἐν ἀμφιβόλῳ, ἠδύνατο δὲ καὶ νὰ μὴ κλονισθῇ ἡ τύχη τῆς Κυβερνήσεως, ἐφόσον ἐπειθόμην καὶ ἐγὼ ὅτι ὑπερέβην τὰ ὅρια τῆς ἐντολῆς καὶ ἐξέθεσα τὸ Κράτος εἰς ζημίας. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ· ἐπὶ ποίου ζητήματος ἐγένετο ἡ δέσμευσις; Δὲν προέβην εἰς καμμίαν δέσμευσιν. Τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως εἶχε περιληφθῆ εἰς τὸ κυβερνητικὸν πρόγραμμα. Ἐπ’ αὐτοῦ διεπραγματεύθην καθ’ ἣν εἴχομεν ἐντολήν. Δὲν ἠξεύρω ἂν εἶσθε ἀκόμη εἰς Γενεύην τὴν τελευταίαν ἡμέραν καὶ προήλθομεν μίαν νύκτα εἰς τὴν συμφωνίαν αὐτήν, μὴ δεσμεύουσαν ἀπολύτως τὴν Κυβέρνησιν. Κατὰ τί ἐδημιούργησε κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐγέννα ὑπονοίας εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ὅτι ἀνέλαβον εἰς τὴν Γενεύην ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ; Οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν. Τὸ ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως ἐτέθη, ἀνεπτύχθη, ἐγένετο ἀποδεκτὸν παρὰ πάντων καὶ ἤμην ἐλεύθερος νὰ τὸ διαπραγματευθῶ καὶ ἐγώ, ἐπαναλαμβάνων ὅμως ὅτι ὅλα αὐτὰ ἦσαν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως.

§59Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ ὅτι δὲν εἶχον ἀντιληφθῆ ὅτι αἱ ἀναληφθεῖσαι ὑποχρεώσεις ἦσαν ad referendum.

§60Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι τὸ ad referendum ἐννοεῖται πάντοτε, διότι ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐγκρίνῃ, δὲν ὑπάρχει πρᾶξις, διότι οἱ δύο Ὑπουργοὶ δὲν ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν. Ἦτο ὅμως παράλειψις κοινοβουλευτικῆς τάξεως, διότι οὐδέποτε δύο μέλη τῆς Κυβερνήσεως δύνανται νὰ κάμωσι πράξεις, ἂν προηγουμένως δὲν ἔχωσι τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ μείζονα δὲ λόγον εἰς τὴν περίπτωσιν καθ’ ἣν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον δὲν εἶναι ὁμοιογενές.

§61Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ πρᾶγμα ἐκτρέπεται ἀπὸ τῆς φυσικῆς καὶ κανονικῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦν διαπραγματεύσεις μὴ διεξαγόμεναι ἐν τῷ Τόπῳ καὶ μὴ διεξαγόμεναι μεταξὺ προσώπων τὰ ὁποῖα νὰ ἀνήκουν εἰς τὴν ἰδίαν Χώραν. Ὁσάκις πρόκειται περὶ διαπραγματεύσεων, διεξαγομένων εἴτε πρὸς ἄλλην Χώραν, εἴτε πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, δύο εἶναι οἱ τρόποι καθ’ οὓς δύνανται νὰ γίνωσιν αἱ διαπραγματεύσεις. Ὁ εἷς τρόπος εἶναι νὰ εἰδοποιεῖται ἑκάστοτε ἡ Κυβέρνησις περὶ ὅλων τῶν συζητήσεων καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ τὴν συγκατάθεσίν της. Ὁ ἕτερος τρόπος εἶναι νὰ στέλλεται πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἔχει ποιάν τινα ἐλευθερίαν περὶ τὸ συζητεῖν, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν δύναται νὰ δεσμεύσῃ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι διπλωματικὴ δέσμευσις ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν περὶ μὴ διπλωματικοῦ ζητήματος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Νομικὴ δέσμευσις δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι πρόκειται περὶ θεμάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖται ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον πρόσωπον ἔχει, ὡς εἶπον, μίαν ἐλευθερίαν περὶ τὰ συζητεῖν. Εἴθισται δὲ περὶ ζητημάτων κάπως σπουδαιοτέρων νὰ μὴ στέλλωνται ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ ἀνήκουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν θὰ ἔχουν τὴν ἐλευθερίαν τῶν διαπραγματεύσεων. Ἄν ἐστέλλοντο τοιοῦτοι ἀντιπρόσωποι, τί θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Κάθε σκέψις, ἡ ὁποία μᾶς ἐπεβάλλετο νὰ τηλεγραφεῖται ἐνταῦθα, θὰ ἔφθανεν ἐδῶ μετὰ πάροδον 48 ὡρῶν ἢ καὶ 24, θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ θὰ ἐλάμβανε τὰς ταχείας ἀποφάσεις μὲ τὴν ταχύτητα τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν πάντες ὅτι λαμβάνονται αἱ ἀποφάσεις, θὰ γίνεται ἡ ἀπάντησις, ἡ ὁποία εἶναι φυσικὸν καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ, ἤ, ἂν προκαλέσῃ τροποποιήσεις, θὰ ἔπρεπε νὰ τηλεγραφεῖται καὶ αὐτὴ ἡ τροποποίησις. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐπρόκειτο νὰ διαρκέσῃ πέντε ἡμέρας καὶ εἶχε νὰ συζητήσῃ ζήτημα δι’ ὅλον τὸν κόσμον. Ἦτο λοιπὸν ἀπαραίτητον νὰ ὑπάρχῃ κάποια σχετικὴ ἐλευθερία εἰς τοὺς διαπραγματευομένους....

§62Β. ΣΑΓΙΑΣ. Σᾶς ἐδόθη αὐτὴ ἡ ἐλευθερία;

§63Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μόνον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀγνοεῖ πῶς γίνονται αἱ διεθνεῖς διαπραγματεύσεις δύναται νὰ ἐρωτᾷ ἂν ἐδόθη αὐτὴ ἡ ἐλευθερία. Ἀλλὰ δύνανται νὰ μεταβαίνουν νὰ συζητοῦν μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν ἔχουν αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν; Δέσμευσις ὅμως ἐκ νομικῶν λόγων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ μᾶς μεμφθῇ ὅτι ὑπῆρξε τοιαύτη κατάχρησις.

§64Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ εἴπῃ τίνα τρόπον γίνονται αἱ διαπραγματεύσεις. Ὅλοι γνωρίζομεν πῶς διεξάγονται αὗται.

§65Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἀνέπτυξε σύστημα τρόπου διαπραγματεύσεων, δὲν ἀνέπτυξεν ὅμως ἓν σύστημα τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συνεργασία ἐν τινι Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Τὸ ζήτημα ἦτο τοῦτο. Ἠδύναντο οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ οἱ ἐκεῖ μεταβάντες, ἔστω καὶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν, νὰ ἀναλάβουν ὑποχρεώσεις οἱασδήποτε; Ἐδηλώθη ἐκεῖ κατὰ τίνα τρόπον γίνεται αὐτό. Ὅταν αὐτὸ γίνεται, γίνεται ad referendum πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Βεβαίως τοῦτο, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε καὶ πολὺ ὀρθῶς ὅτι, ἂν παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν γίνουν δεκτὰ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐδέχθημεν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ ἀπόσχωμεν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἰδοὺ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ἐκ κακοῦ τρόπου διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς. Διότι, ἂν ἡ ἐκεῖ ἀποστολὴ ἔλεγεν ὅτι εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα δὲν ἔχομεν ἐλευθερίαν ἐνεργείας ἵνα δώσωμεν μίαν ὁριστικὴν ἀπάντησιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ συνεννοηθῶμεν μὲ τὴν Κυβέρνησιν, τότε τοιαῦτα ζητήματα δὲν θὰ ἐγεννῶντο καὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐν τῇ συγκεκριμένῃ περιπτώσει οὐδένα εἶχε λόγον νὰ δώσῃ διὰ τὴν Α ἢ Β κατηγορίαν ἀπάντησιν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, διότι τὸ ζήτημα δὲν ἐνδιέφερε τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀλλ’ ἐνδιέφερεν ἡμᾶς. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν εἶχέ τι ἄλλο νὰ εἴπῃ, παρὰ νὰ τοὺς εἴπῃ ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι, δυνάμει τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ σᾶς παράσχωμεν τὴν ἄδειαν. Σεῖς σκεφθῆτε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἂν τοὺς δέχεσθε ἢ ὄχι. Τοῦτο θὰ διηυκόλυνεν ἀκόμη περισσότερον τοὺς κυρίους διαπραγματευθέντας, ἂν καθίστων βέβαιον ὅτι διὰ ταῦτα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωσιν ἐκ τῶν προτέρων τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην, ὅτι θὰ ἠδύναντο ταῦτα νὰ μὴ γίνουν ἀποδεκτὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ συνόλῳ. Ἤχθη τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τοῦτο συζητῶ ἁπλῶς. Δὲν συνεζήτησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, διότι μεταξὺ μας ὑπετέθη ὅτι δὲν ἐδεχόμεθα ταῦτα. Ἂν ἐκεῖ κατέληγεν, ἂν ἔφθανεν εἰς τὴν γενικὴν γραμμήν, θὰ εὑρίσκετο εἰς μίαν θέσιν στενόχωρον, δημιουργοῦσα τὸ ad referendum οὐχὶ πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀλλὰ πρὸς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι κακῶς διεχειρίσθη καὶ ἐδημιούργησε τὸ ad referendum, κατόσον τὸ ad referendum δὲν ἐτέθη εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἀλλὰ μεταξὺ μας.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν ὑπῆρχεν ὅρος, κατὰ τὸν ὁποῖον διὰ νὰ δοθῇ ἡ ὁριστικὴ ἔγκρισις κατὰ τὸν Ἰούνιον ἔπρεπε νὰ καταρτισθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προηγουμένως ἓν σχέδιον καταστατικοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς νέας Τραπέζης καὶ περὶ νομισματικῆς σταθεροποιήσεως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ συζητήσωμεν μετὰ τῆς Δημοσιονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ ἁπλούστερον τῶν πραγμάτων ἦτο ἡ διαφωνία νὰ προκύψῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ὑπῆρξεν ἀπόλυτος ἐλευθερία νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν μὲ τὴν Δημοσιονομικὴν Ἐπιτροπὴν ὅσον ἀφορᾶ τὸν διχασμὸν τῆς Τραπέζης ἢ τὴν ρύθμισιν τοῦ τραπεζιτικοῦ ζητήματος καὶ τότε θὰ ἐπήρχετο διαφωνία μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ θὰ ἔπαυον αἱ συνεννοήσεις. Ποίαν λοιπὸν ὑποχρέωσιν ἀνέλαβεν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία; Εἴπομεν ὅτι, ἂν μείνωμεν σύμφωνοι μετὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Τραπέζης καὶ τῆς νομισματικῆς σταθεροποιήσεως θὰ προχωρήσωμεν, ἂν δὲ δὲν μείνωμεν σύμφωνοι πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, θὰ παύσωμεν τὴν συζήτησιν. Ὑπῆρξεν ἀπόλυτος ἐλευθερία καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ δίδεται ἑρμηνεία ὅτι ἀνελάβομεν ὑποχρέωσιν νὰ δεσμεύσωμεν τὸν Τόπον ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τῆς Κυβερνήσεως;

§67Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶχον ἀντιληφθῆ ἢ μᾶλλον δὲν εἶχον προκαλέσει τόσον σαφῆ τὴν ἐκδήλωσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ διὰ τὴν ἔκτασιν τῆς ἐξουσιοδοτήσεως, ἡ ὁποία εἶχε δοθῆ εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Γενεύης.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἐγνωρίζατε ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ μὴ μείνωμεν σύμφωνοι, δὲν ὑπῆρχε ζήτημα.

§69Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ἐνῷ σεῖς λέγετε ὅτι ὅλα αὐτὰ ἦσαν ad referendum, ὁ κ. Τσουδερὸς ἐξ ὀνόματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἐπιστολῆς του ἀνελάμβανε νὰ διχοτομήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, χωρὶς νὰ λάβῃ τὸν καιρὸν νὰ ἀναμετρήσῃ καὶ τὰς συνεπείας τῆς πράξεώς του.

§70Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ τὸ σχέδιον. Ἐκάμαμεν μίαν προκαταρκτικὴν συμφωνίαν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς.

§71Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπρόκειτο λοιπὸν περὶ προκαταρκτικῆς μόνον συμφωνίας;

§72Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διατί ἐπήγαμεν εἰς τὴν Γενεύην; Διὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἠθικὴν ἀρωγὴν καὶ τὴν κηδεμονίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἰς τὸ νὰ εὕρωμεν χρήματα καὶ τακτοποιήσωμεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἔχει χρήματα. Παρ’ αὐτῆς λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν τὴν ἠθικὴν ἀρωγὴν καὶ τὴν κηδεμονίαν.

§73Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι τὴν κηδεμονίαν.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πολὺ καλά, τὴν ἠθικὴν ἀρωγήν. Ἴσως ἡ λέξις «κηδεμονίαν» ἦτο ἄστοχος. Ἐγὼ νομίζω ὅτι αὐτὸ ὀνομάζεται κηδεμονία, ὄχι βέβαια ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν οἱ νομικοί, διότι, κ. συνάδελφε, σεῖς εἶσθε πολιτικὸς καὶ γνωρίζετε ὅτι αἱ λέξεις δὲν διατηροῦν τὴν ἰδίαν σημασίαν ἐν τῇ πολιτικῇ, τὴν ὁποίαν διατηροῦν ἐν τῇ νομικῇ ἐπιστήμῃ. Λοιπὸν περὶ ἠθικῆς ἀρωγῆς πρόκειται καὶ δύνασθε τοῦτο νὰ τὸ ὀνομάσητε κηδεμονίαν. Διότι Κράτη τὰ ὁποῖα εἶναι οἰκονομικῶς ἰσχυρά, αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ προκειμένου νὰ συνάψουν δάνειον οὔτε ἀνάγκην ἔχουν τοῦ Δημοσίου Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, οὔτε συστάσεώς τινος. Ὅταν ἡ Ἀγγλία ἢ ἡ Γαλλία θέλῃ νὰ κάμῃ ἓν δάνειον, θὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ὑποθέτω ὅτι Κράτη μικρότερα ἔχουν κάποιαν ἀνάγκην προστασίας, ἀρωγῆς.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅλα τὰ Κράτη ἔχουν ἀνάγκην τοιαύτης ἀρωγῆς, μικρὰ καὶ μεγάλα, ἔχουν κηδεμονίαν. Ἔχομεν τὴν Ἀγγλίαν, ἡ ὁποία συζητεῖ μὲ τὴν Ἀμερικήν.

§76Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὑπάρχει μία οἰκονομικὴ ἀλληλεγγύη. Μετέβημεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ ὑποθέσατε ὅτι ἐκλείομεν μίαν ὁριστικὴν συμφωνίαν. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἰς τὴν ὁποίαν προσετρέξατε διὰ νὰ σᾶς βοηθήσῃ νὰ τακτοποιήσητε τὰ οἰκονομικά σας, δέχεται νὰ σᾶς δώσῃ αὐτὴν τὴν ἀρωγὴν ὑπὸ τοὺς δεῖνα ἢ δεῖνα ὅρους καὶ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκει ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν εἶναι δεκτὴ ἡ ἀρωγὴ ἡ ἠθικὴ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ συμφωνία αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν δέσμευσιν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἐζητήσατε τὴν ἀρωγήν της τὴν ἠθικήν. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν σᾶς λέγει ὅτι σᾶς τὴν παρέχω ὑπὸ τοὺς δεῖνα ὅρους, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἀρωγὴν ὑπ’ αὐτοὺς τοὺς ὅρους. Τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν ὑποχρέωσιν, δηλαδὴ δὲν ἀνελάβατε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πράξητε αὐτό. Ἐζητήσατε τὴν ἀρωγὴν ἑνὸς ὡρισμένου προσώπου. Τὸ πρόσωπον αὐτὸ σᾶς θέτει αὐτοὺς τοὺς ὅρους. Ἂν θέλητε, τοὺς ἐκτελεῖτε. Ὥστε οἱανδήποτε καὶ ἂν ἐκάματε συμφωνίαν μεταξὺ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ τοῦ Κράτους, αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεσμεύσῃ τὸ Κράτος. Ἐζητήσατε ἀρωγήν. Σᾶς τὴν δίδει ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. Σεῖς δὲν δέχεσθε τοὺς ὅρους αὐτούς. Καμμία δέσμευσις δὲν ὑπάρχει. Δυνάμεθα σήμερον νὰ μὴ δεχθῶμεν τοὺς ὅρους τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ μὴ συνάψωμεν τὰ δάνεια. Αὐτὸ δὲν θὰ τοὺς κακοφανῇ καθόλου, τοὐναντίον θὰ τοὺς εὐχαριστήσωμεν.

§77Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ἐνθουσιασμένος διότι προεκάλεσα τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ. Ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῶν σημερινῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ προσπαθήσω νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν εἶναι δικαία ἡ ἀπόδοσις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εὐθύνης εἰς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα διὰ τὴν διάσπασιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Διότι ἂν ὄντως ἔχῃ οὕτως ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὅτι ἡ συμφωνία μεταξὺ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἦτο ad referendum, τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἦτο λόγος διαλύσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐφόσον ἡ συμφωνία ἦτο ad referendum, θὰ ἠδύναντο κάλλιστα οἱ ἀπεσταλμένοι νὰ εἴπωσι πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ δὲν ἀποδέχεται τὸν ὅρον τῆς διχοτομήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Κατὰ πόσον ἡ διχοτόμησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ὠφέλιμος διὰ τὸν Τόπον καὶ τὸ Κράτος, δὲν τὸ ἐξετάζω, ἀνεπτύχθησαν ἐπ’ αὐτοῦ ὅλαι αἱ ἀντιλήψεις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα καὶ ὑποστηρίζω ἀκραδάντως, διότι εἶχον προηγηθῆ τῶν φίλων συναδέλφων ἐν Γενεύῃ καὶ ἀντελήφθην τὸ εὐνοϊκὸν πνεῦμα τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εὐχαρίστως θὰ ἐδέχετο νὰ συζητήσῃ ἐπὶ ἄλλης βάσεως ἐξασφαλιζούσης τὴν ὁμοφωνίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὄντως, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, ἀποτελεῖ ἕνα θεσμὸν κατ’ ἐξοχὴν ἠθικοῦ κύρους, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὅλα τὰ Κράτη καὶ τὰ μεγαλύτερα, ὑποκλίνονται καὶ διέρχονται διὰ τῶν θυρῶν αὐτῆς. Εἶναι εἷς θεσμὸς κατ’ ἐξοχὴν δημοσιονομικός, ἀπὸ τὸν ὁποῖον βεβαίως ὀφείλουν νὰ διέρχωνται ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἐπαφὴν μετὰ τῆς διεθνοῦς Κοινωνίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι θεσμὸς τοιοῦτος ὅστις νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς Κράτη ὅρους θίγοντας τὴν κυριαρχίαν, τὴν ὑπόστασιν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῶν ὁμαλότητα. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα τῆς διχοτομήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ κλονίσῃ καὶ καταστρέψῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἔργον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἂν ἀντὶ νὰ καταληφθῶμεν ὑπὸ νευρικότητος καὶ ἐπιμονῆς, ἀντὶ νὰ χωρίσωμεν τὰς ἀντιλήψεις μας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δημιουργήσωμεν μεταξὺ μας τὸ ἀνεπανόρθωτον θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐπανερχώμεθα πρὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ ἀναπτύξωμεν τοὺς τεχνικοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι καθιστοῦν ἀδύνατον τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ὅρου τῆς διχοτομήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Θὰ ἠδυνάμεθα κάλλιστα νὰ ἐπιτύχωμεν τροποποίησιν ἱκανοποιητικὴν διὰ πάντας. Ἔχω ἐρριζωμένην τὴν πεποίθησιν αὐτὴν καὶ τοῦτο ἠθέλησα νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν ὑπέχει καμμίαν εὐθύνην διὰ τὴν διάσπασιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τὸ Λαϊκὸν Κόμμα. Κατ’ ἐμὲ ἀντιθέτως εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητος ἡ ἐπιμονὴ τῆς διχοτομήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐφόσον μάλιστα ἑκατέρωθεν ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἡ διχοτόμησις θὰ ἐπέφερε μέγαν κλονισμὸν εἰς τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν ἵδρυμα. Ἡ διαφωνία ἐπῆλθε καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἐπὶ τοῦ σημείου τὸ ὁποῖον ἀρκετὰ ἀνεπτύχθη ἐνώπιον ὑμῶν, τοῦ κατὰ πόσον θὰ ἔπρεπε, ζημιουμένης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκ τῆς διχοτομήσεως ταύτης, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν τὸ Κράτος εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἀντιθέτως ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι τὸ Κράτος δὲν ὀφείλει νὰ διχοτομήσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὥστε νὰ δημιουργήσωμεν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐπροκάλει τὴν δωρεάν. Ἐφόσον εἴμεθα σύμφωνοι ἀπολύτως εἰς μίαν ἄποψιν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ βάσις τοῦ ὅλου ζητήματος, ὅτι δηλαδὴ ἡ διχοτόμησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἐξησθένει ἐπικινδύνως τὸ ἐθνικὸν τοῦτο ἵδρυμα, ὀφείλομεν ἀφίνοντες κατὰ μέρος πᾶσαν προσωπικὴν φιλοτιμίαν νὰ κατεγινόμεθα εἰς τὴν ἐξεύρεσιν ἄλλης λύσεως καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τὴν περὶ καλυμμάτων διένεξιν, δεδομένου ὅτι δι’ αὐτῶν ἐγένετο μία δωρεὰ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ καλυφθῇ ἡ πρὸς αὐτὴν προσγενομένη ζημία. Εἶναι δὲ ἀπολύτως ἄξιον, πῶς ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸν ὁποῖον ἐκτιμῶ, μὲ ταχύτητα ἀνεξήγητον, ἐδέχθη τὴν διχοτόμησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν Γενεύῃ, ἐν γνώσει τῶν συνεπειῶν ταύτης εὑρισκόμενος.

§78Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὴν λαβοῦσαν χώραν ἁπλῆν διαδικασίαν ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ ἄποψις περὶ ἱδρύσεως ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἡ διχοτόμησις δὲν ἦλθεν εἰς τὸ σχέδιον. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης συνεζήτησεν ἡ Κυβέρνησις πρὸ παντὸς καὶ ὁ κ. Τσουδερὸς παρέσχεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μόνον τὰς τεχνικὰς γνώσεις του. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμφωνίαν περὶ τοποθετήσεως συμβούλου εἰς τὴν Τράπεζαν, τοῦτο θὰ γίνῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, διότι εἶναι πρᾶξις τῆς Τραπέζης καὶ οὐχὶ τῆς Κυβερνήσεως. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς συμφωνίας, διότι καὶ ὁ σύμβουλος εἶναι ὑπάληλος τῆς Τραπέζης.

§79Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Βεβαίως ὁ κ. Τσουδερὸς δὲν ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην τῇ συγκαταθέσει ὑμῶν.

§80Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τῇ πρωτοβουλίᾳ ἡμῶν.

§81Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λέγω ὅτι ὁ κ. Τσουδερὸς τὴν ταχεῖαν κρίσιν τῆς ἀναλήψεως τῆς τοιαύτης ὑποχρεώσεως ἐξέφερε, διότι οὗτος ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἦτο ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἐνδεδειγμένος οἰκονομικὸς σύμβουλος ὑμῶν καὶ γνώστης τῶν πραγμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὤφειλε νὰ προΐδῃ τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα ἐκ τῆς διχοτομήσεως ταύτης. Ἐξακολουθῶ ὅμως νὰ ἐπιμένω ὅτι ὁ κ. Τσουδερὸς ἐνήργησε κατὰ τρόπον ταχύτατον, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἐπιπόλαιον.

§82Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ τὸ λέγετε, διότι εἶναι ἄδικον. Ἦτο πολὺ μεγάλη ἡ πιθανότης ὅτι οὐδεμία ἠδύνατο νὰ προκύψῃ ζημία ἐκ τῆς νέας μεταρρυθμίσεως. Ἐν τῷ σχεδίῳ, ὡς σᾶς εἶπον, οὐδεμία εἶναι ἀνειλημμένη ὑποχρέωσις τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ συμφωνία εἶναι προκαταρκτική. Δεχόμεθα ἁπλῶς ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἱδρύσεως ἰδίας ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ ἤλθομεν νὰ μελετήσωμεν τώρα ἂν οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους εὑρίσκομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἐπιδεκτικοί. Ἂν ἐρχόμενοι ἐβλέπομεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστοι εἰς τὸν Τόπον μας, θὰ ἐλέγαμεν εἰς τὴν Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν τοῦτο. Διατί κατηγορεῖτε τὸν κ. Τσουδερόν; Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως ἐγένετο δεκτὴ ἐκ τοῦ προχείρου.

§83Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι ἂν ἐλέγομεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ διχοτόμησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχετε, ἐρωτῶ, τὴν ἰδέαν ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ ἐτροποποίει τὸν ὅρον τοῦτον;

§84Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὴν πεποίθησίν σας. Ἀκούσατε, κ. συνάδελφε. Ἡ πολιτικὴ ἡ ἰδική μας, ὄχι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἦτο πολιτικὴ νομίμου σταθεροποιήσεως. Εἴχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην διὰ νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν νὰ κανονίσωμεν κατὰ τρόπον πλέον συγχρονισμένον τὸν τραπεζιτικὸν αὐτὸν ὀργανισμόν. Αὐτὰ εἶχον μελετηθῆ εἰς τὸν Τόπον μας καὶ δὲν ἦτο τίποτε νέον. Ὅλος ὁ κόσμος παρεπονεῖτο καὶ συνίστα νὰ μὴ διατηρηθῇ μία ἀταξία τραπεζιτική. Εἴχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ Τράπεζα αὐτὴ τῆς μεταρρυθμίσεως ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματός μας τῆς σταθεροποιήσεως καὶ ἐδέχθημεν κατ’ ἀρχὴν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς πρεσβεύομεν.

§85ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ διχοτομήσεως ἢ περὶ ἱδρύσεως;

§86Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπεκράτησεν ἡ λέξις «διχοτόμησις» διὰ νὰ μὴ λέγωμεν «ἵδρυσις» καὶ τὰ λοιπά.

§87ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναγκαία ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης;

§88Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Περὶ αὐτὸ περιστρέφεται ὁλόκληρον τὸ ζήτημα, κ. βουλευτά. Ἐφόσον πρόκειται περὶ ἱδρύσεως ἑνὸς κρατικοῦ ἱδρύματος ἀφαιροῦντος ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ ἐκδοτικόν της δικαίωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ διὰ συμβάσεως μέχρι τοῦ 1950, βεβαίως ἀπαιτεῖται συγκατάθεσις αὐτῆς. Δι’ ὅλων αὐτῶν ἤθελον νὰ καταλήξω ἐκεῖ ὅπου κατέληξα, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐπιμονὴ ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως τῶν κηρυχθέντων ὑπὲρ τῆς διχοτομήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο ἡ ἀφορμὴ ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν διάσπασιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐχὶ ἡ ἀντίθετος ἄποψις, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς ἓν σημεῖον εἴμεθα πάντες σύμφωνοι, ὅτι ἡ διχοτόμησις φέρει μεγάλην ζημίαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐφόσον δὲ τοῦτο εἶναι ὑπὸ πάντων δεκτόν, δὲν ἐναπόκειτο παρὰ νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι καθίστατο ἀδύνατος ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ὅρου τούτου καὶ ἀπὸ κοινοῦ νὰ ἐπεδιώκετο ἡ ἐξεύρεσις ἑτέρας λύσεως. Οὕτω θὰ ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπροχώρει ἀπροσκόπτως εἰς τὸ ἀναληφθὲν ἔργον τῆς δημοσιολογικῆς ἐξελίξεως τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε. Τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον θὰ καθίστατο ἐφικτόν, ἐφόσον ὁ ἴδιος ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς μᾶς ἐδήλωσε διὰ πρώτην φορὰν τὴν ἑσπέραν ταύτην ὅτι ἡ δημοσιολογικὴ αὕτη πολιτικὴ δὲν εἶναι πολιτικὴ ἀνήκουσα εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν τὸν ἴδιον. Τῆς πολιτικῆς ταύτης ἡμεῖς οὐχὶ ὡς κυβερνῶντες, ἀλλ’ ὡς δευτερεύοντες παράγοντες ἐλάβομεν γνῶσιν μόλις μετὰ τὴν ἐπιστροφὴν τῆς ἀποστολῆς ἐκ Γενεύης. Ἑπομένως καὶ τὸ σχέδιον τῆς διχοτομήσεως ἦτο πρᾶγμα ἐντελῶς νέον δι’ ἡμᾶς.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι καὶ τοῦτο προϋπόθεσις τῆς σταθεροποιήσεως.

§90Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἠδύνατο ὅμως νὰ γίνῃ ὑπὸ τὴν ἄλλην μορφήν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐπροτείναμεν. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ δικαιολογῶ τὴν ψῆφόν μου ἐναντίον τῆς δημοσιολογικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν κάθε ἔλεγχον καὶ ἀναλαμβάνομεν κάθε εὐθύνην. Τὰ στήθη μου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἀνοικτὰ πρὸ ὑμῶν εἰς πᾶσαν ἐπίθεσιν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ἀναζητῶνται ἀλλαχοῦ εὐθῦναι καὶ μάλιστα ἐκεῖ ὅπου αὗται δὲν ὑπάρχουν.

§92Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Περαίνων τὸν λόγον μου προσθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε ψῆφον ἐμπιστοσύνης καὶ ψῆφον ἐξουσιοδοτήσεως, προκειμένου νὰ ἀναχωρήσῃ ἡ ἀντιπροσωπεία εἰς Γενεύην. Ἔχω τὴν ἰδέαν καὶ ἐγὼ ὅτι θὰ εἶχεν ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν παρὰ τὸ πλευρόν της, ἂν μεταβαίνουσα εἰς Γενεύην διεπραγματεύετο τὰ ζητήματα ὑπὸ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ἐκτεθείσας πολλάκις, αἱ ὁποῖαι καὶ θετικῶς καὶ πατριωτικῶς ὠφελοῦσι τὸν Τόπον. Ἀλλ’ ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ μεταβῇ εἰς Γενεύην, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ τῆς ἐμπιστοσύνης ἡμῶν, διότι οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους γίνεται καὶ ἡ διχοτόμησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὡς καὶ ἡ νομισματικὴ σταθεροποίησις διὰ νόμου καὶ οὐχὶ διὰ τῆς ἐμπράκτου ἐξελίξεως αὐτῆς, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν θὰ ἀπέκλειε καὶ τὴν διὰ νόμου ἐπιβολήν, εἶναι ὅροι διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ προτοῦ κατέλθω τοῦ βήματος ἐννοῶ νὰ τονίσω καὶ πάλιν ὅτι τὸ Λαϊκὸν Κόμμα προβαῖνον εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς διαλύσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποχωρῆσαν αὐτῆς ἀναλαμβάνει ἀκεραίας τὰς εὐθύνας ἔναντι τοῦ Τόπου διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἀλλ’ οὐδεμίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνει καὶ διὰ τὴν διάσπασιν τῆς Οἰκουμενικῆς. Αὕτη ἐπῆλθε πρῶτον ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν δὲν ἐδώσαμεν εἰς τοὺς μεταβάντας εἰς Γενεύην, δεύτερον οἱ μεταβάντες εἰς Γενεύην ἐδέσμευσαν τὴν προσωπικήν των ἐλευθερίαν μὲ τοὺς διαπραγματευθέντας μετ’ αὐτῶν, ὥστε νὰ μὴ δύνανται παρὰ διὰ θυσιῶν νὰ ὑποχωρήσωσι καὶ τρίτον διότι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι, οἱ ὁποῖοι ἐδέσμευσαν τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι οἱ συμφερότεροι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἐφαρμόσιμοι διὰ τὸν Τόπον.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 11 π.μ. (Ὥρα 10.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.20′ μ. μ.)

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός.

§95Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ ὅπως, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Διοικητικοῦ Συμβουλίου» εἶναι τυπικόν, ἐπιτραπῇ ἡ εἰς μίαν μόνην κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ψήφισίς του ὑπὸ τῆς Βουλῆς, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 49 § 7 τοῦ Συντάγματος.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ ὅπως ψηφισθῇ;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις, κατ’ ἀρχὴν κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως τοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα Ἀνωτάτου Δικαστικοῦ Συμβουλίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἔκδοσιν Ν. Διαταγμάτων». Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§100Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητεῖται, κύριοι βουλευταί, παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐξουσιοδότησις πρὸς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος πρὸς ἐξυγίανσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἠγωνίσθησαν διὰ τὴν ἐξυγίανσιν ταύτην καὶ αἰσθάνομαι ἰδιαιτέραν εὐχαρίστησιν, ὅτι ἔφθασεν ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον ἀπεφασίσθη ὅπως διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ πολύπλοκον καὶ σοβαρώτατον ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως ζήτημα τοῦτο. Ζητεῖται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσιοδότησις διὰ τὴν ἐξυγίασιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἡ λέξις αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν μαρτυρεῖ, ὅτι κἄτι τι τὸ νοσηρὸν ὑπάρχει. Ἄς ἴδωμεν εἰς τί ἔγκειται ἡ νόσος διὰ νὰ κανονίσωμεν τὰ θεραπευτικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ μᾶλλον πρόσφορα διὰ τὴν ἐξυγίασιν τοῦ ἀσθενοῦς τούτου μέρους τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας. Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι ἡ φύσις πάσης Τραπέζης δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι μεσίτης μεταξὺ τῶν διαθεσίμων κεφαλαίων τῆς Χώρας, τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ζητοῦν τοποθέτησιν καὶ τῶν ἐπιχειρηματιῶν, τῶν ἐμπόρων, τῶν βιομηχάνων, οἱ ὁποῖοι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἔχουσιν ἀνάγκην κεφαλαίων καὶ δὲν διαθέτουσι ταῦτα. Ἓν δὲ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Τράπεζα ἐπιτελεῖ τὸν σκοπόν της τοῦτον τοῦ χρηματικοῦ μεσίτου εἶναι καὶ ἡ ἔκδοσις τραπεζογραμματίων. Τὸ τραπεζογραμμάτιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐν τῇ οἰκονομικῇ αὑτοῦ ἐννοίᾳ δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ κοινὸν γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον πᾶς ἰδιώτης εἴτε εἶναι πρόσωπον νομικόν, εἴτε εἶναι πρόσωπον φυσικόν, δύναται νὰ ἐκδώσῃ ὡς ἄμεσος ὀφειλέτης. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἐκδίδουσα τραπεζογραμμάτια δὲν πράττει τίποτε ἄλλο παρὰ ἐκδίδει γραμμάτια πληρωτέα πρὸς τὸν ἑκάστοτε κομιστὴν τούτων. Ὥστε ἡ ἔκδοσις τραπεζογραμματίων εἶναι κἄτι ἀνάλογον πρὸς τὴν ἔκδοσιν οἱουδήποτε γραμματίου. Ἡ ἐμπιστοσύνη ὅμως, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἐκδίδουσα ταῦτα Τράπεζα, συντελεῖ εἰς τὸ νὰ κυκλοφορῇ τὸ τραπεζογραμμάτιον τοῦτο ἀπὸ χειρὸς εἰς χεῖρα, οὕτως εἰπεῖν, διὰ λευκῆς ὀπισθογραφήσεως. Οὕτω δ’ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν τῶν διαφόρων Χωρῶν βλέπομεν τραπεζογραμμάτια ἐκδιδόμενα ὑπὸ φερεγγύων Τραπεζῶν, νὰ χρησιμεύωσιν, νὰ παίξωσι μονονουχὶ τὸν ρόλον τοῦ χρήματος. Διὰ νὰ εἶναι ὅμως ἐξησφαλισμένη ἡ οἰκονομικὴ λειτουργία τοῦ τραπεζογραμματίου πρέπει ἡ συνολικὴ ὀργάνωσις τῶν ἐργασιῶν τῆς Τραπέζης τῆς Ἐκδοτικῆς νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἡ ἐξαργύρωσις τοῦ τραπεζογραμματίου νὰ εἶναι πάντοτε ἐξησφαλισμένη, καὶ εἶναι ἐξησφαλισμένη τότε μόνον ὅταν ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἡ Τράπεζα, ἡ ἐκδίδουσα τὰ τραπεζογραμμάτια, εἶναι ἀπολύτως ἀνάλογος πρὸς τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει. Λαμβάνει πίστωσιν δανειζομένη διὰ τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, σεβομένη τὴν ἑαυτῆς πίστιν, ὅπως αἱ ἐργασίαι, χάριν τῶν ὁποίων ἐδανείσθη, εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως. Καὶ ἐφόσον τὸ γραμμάτιον εἶναι ἀπαιτητὸν εἰς πρώτην ζήτησιν, πρέπει καὶ αἱ ἀπαιτήσεις τῆς Τραπέζης νὰ εἶναι πραγματοποιήσιμοι τόσον εὐκόλως, ὥστε ἡ πραγματοποίησις τοῦ ἐνεργητικοῦ τῆς Τραπέζης νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζογραμματίων. Πᾶσα πίστωσις, διδομένη ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, εἶναι τραπεζιτικὴ ἐργασία. Καὶ ἐκ τοῦ ποιοῦ τῶν ἐργασιῶν τούτων τῆς Ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καταφαίνεται ποῦ ἔγκειται ἡ νόσος, ἐξ ἧς νοσεῖ τὸ τραπεζικὸν ἡμῶν σύστημα. Ἐκ τῶν τραπεζικῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἡ πρωτίστη διὰ τὴν μεγάλην αὐτῆς σημασίαν, σημασίαν προερχομένην ἐκ τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει λάβει τὸ εἶδος αὐτὸ τῶν τραπεζικῶν ἐργασιῶν, εἶναι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Χώρας ἔχει δώσει πρὸς τὸ Κράτος. Κατὰ μίαν στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω πρόχειρον, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἶχε κατὰ τὸ 1913 εἰς τὸ ἐνεργητικόν της δάνεια πρὸς τὸ Κράτος 31%. Εἰς τὰ 1920 τὸ ποσοστὸν τοῦτο ἀνῆλθεν εἰς 75%, τὸ 1921 εἰς 82%, τὸ 1923 εἰς 74%, τὸ 1924 εἰς 65%, εἰς τὸ τέλος δὲ τοῦ Ἰουνίου 1927 εἶχε φθάσει τὸ βάρος τοῦ δανείου πρὸς τὸ Κράτος κατὰ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον εἰς 6 δισεκατομμύρια δραχμῶν, δηλαδὴ ὑπερέβαινε κατὰ ἓν δισεκατομμύριον καὶ πλέον τὸ σύνολον τῶν τραπεζογραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἂν ἀκόμη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν εἶχε προβῆ εἰς χορηγήσεις μακροχρονίων πιστώσεων, τὸ γεγονὸς καὶ μόνον ὅτι ἔχει χορηγήσει τοιαύτης ἐκτάσεως δάνεια πρὸς τὸ Κράτος ἀποτελεῖ ἕνα κίνδυνον διὰ τὰ γραμμάτια αὐτῆς, κρινομένης στενῶς ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διὰ λόγους ἱστορικοὺς ἔχει ἐπιδοθῆ εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἡ ἀγροτικὴ πίστις, ὡς ἐκ τῆς κρίσεως αὐτῆς, εἶναι μακροπρόθεσμος· πάντως ἡ προθεσμία τῶν γεωργικῶν δανείων εἶναι πάντοτε σημαντικῶς ἀνωτέρα τῆς προθεσμίας, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κάτοχος τοῦ τραπεζογραμματίου διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξαργύρωσιν αὐτοῦ. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν αὐτῆς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὡς ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἔχει παρεκκλίνει σημαντικῶς τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς ὡς ἐκδοτικῆς Τραπέζης καὶ ἔχει προσθέσει ἕνα ἀκόμη κίνδυνον εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς ὑπόστασιν ὡς ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ὅταν εἰς τὰ 1923 ἡ τότε Κυβέρνησις εἶχε σκεφθῆ τὴν ἵδρυσιν ἰδίας Γεωργικῆς Τραπέζης εἶχε συσταθῆ μία Ἐπιτροπὴ ἐξ ἀντιπροσώπων καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἄλλων ἐπιστημόνων ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅπως δώσῃ τὰς γνώμας της ἐπὶ τῆς ἀνάγκης ἱδρύσεως ἰδίας Γεωργικῆς Τραπέζης. Εἶχον κληθῆ καὶ ἐγὼ τότε καὶ ὑπεστήριξα ἔκτοτε τὴν ἀνάγκην τοῦ χωρισμοῦ τοῦ εἴδους τούτου τῶν ἐργασιῶν ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τῆς ὁποίας προορισμὸς ἦτο νὰ εἶναι ἐκδοτικὴ Τράπεζα. Τότε οἱ κύκλοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑποστήριξαν, καὶ ὀρθῶς διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι ἐφόσον τὸ Κράτος τότε δὲν εἶχε ἐξησφαλισμένα ἄλλοθεν τὰ κεφάλαια, τὰ ἀπαραίτητα διὰ τὴν ἵδρυσιν ἰδίας Γεωργικῆς Τραπέζης, θὰ ἦτο τολμηρὸν νὰ ἱδρυθῇ νέα Γεωργικὴ Τράπεζα μὲ κεφάλαια συλλεγόμενα διὰ φορολογίας, ὅπως ἐσκέπτετο τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ, διότι αὕτη δὲν θὰ εἶχε τὰ οἰκονομικὰ ἐφόδια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπῃτοῦντο διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ προορισμοῦ της. Καὶ ἐξ ἄλλου, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἔχουσα τότε περὶ τὰ 4 δισεκατομμύρια καταθέσεις μακροπροθέσμους κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, ἠδύνατο νὰ ἐνασκῇ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν. Ἕνεκα δὲ τῶν δύο τούτων λόγων, δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι τὸ Κράτος δὲν θὰ διέθετε τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια διὰ τὴν ἄμεσον ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης καὶ ἀφ’ ἑτέρου διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνήσκει τὴν ἀγροτικὴν πίστιν διὰ τῶν μακροχρονίων παρ’ αὐτῇ καταθέσεων, ἐγκατελείφθη τότε ἡ σκέψις τῆς ἱδρύσεως ἰδίας Γεωργικῆς Τραπέζης καὶ παρέμειναν τὰ πράγματα ὅπως εἶχον. Ἀλλ’ ἐξηκολούθησε παραμένον καὶ τὸ σπέρμα τῆς νόσου ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Μία τρίτη αἰτία τῆς νόσου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς ἐκδοτικῆς Τραπέζης, εἶναι ἡ συμμετοχὴ αὐτῆς εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις. Ἡ δὲ συμμετοχὴ μιᾶς ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις βιομηχανικὰς ἢ ἄλλας ἀποτελεῖ καὶ αὕτη ἓν εἶδος τραπεζικῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν μὲν νὰ ἐπιτρέπεται εἰς ἄλλης φύσεως Τραπέζας, ἀλλ’ ἀπολύτως ἀντενδείκνυται εἰς τὰς ἐκδοτικὰς Τραπέζας. Εἶναι δὲ αὕτη μία πολιτική, ἡ ὁποία ἴσως νὰ ἐξυπηρέτησε μέχρι τοῦδε ἄλλους σκοποὺς ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ὅταν τὸ ζήτημα ἐξετάζεται στενῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκδοτικῆς Τραπέζης ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη δὲν ὑπῆρξε πολιτικὴ ἀξία βραβεύσεως διὰ τοὺς διοικητὰς τῆς Τραπέζης. Τὰ πράγματα ὅμως ἔχουν οὕτως: Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δηλαδὴ ἡ ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Χώρας, ἔχει πρῶτον τὸ πλεῖστον μέρος τοῦ ἐνεργητικοῦ αὐτῆς διαθέσει εἰς δάνεια πρὸς τὸ Κράτος· δεύτερον ἀσκεῖ τὴν ἀγροτικὴν πίστιν καὶ τρίτον ἔχει συμμετοχὴν εἰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις οἰκονομικάς. Ἐφόσον διαρκεῖ αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ νοηθῇ ἐξυγίανσις τῆς ἐκδοτικῆς Τραπέζης ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῆς. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων ἐνδείκνυται πλέον τίς πρέπει νὰ εἶναι ἡ θεραπεία το κακοῦ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος καὶ τέως ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὁμιλῶν χθὲς ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναφέρων ρῆσιν τινὰ τοῦ Ἱπποκράτους, ὅτι εἰς χρονίας νόσους χρόνια θεραπευτικὰ μέσα ἐνδείκνυνται καὶ ὄχι ἄμεσα καὶ ἀκαριαῖα καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι ἐφόσον τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν πρόβλημα νοσεῖ χρονίαν νόσον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ ἀμέσως. Εἶπον καὶ χθές, λέγω καὶ σήμερον, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἱπποκράτους μέχρι σήμερον ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη ἔκαμε κολοσσιαίας προόδους ὅσον ἀφορᾷ τὴν χειρουργικὴν καὶ δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου καλούμεθα σήμερον νὰ θεραπεύσωμεν τὸ κακόν. Καλούμεθα δηλαδή, κρίνοντες τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν ὅλην οἰκονομικὴν θέσιν τῆς Χώρας, νὰ κάμωμεν μίαν νέαν ὁδόν, χειρουργοῦντες ἐπὶ τοῦ σώματος τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἢ κατὰ τοῦτον ἢ κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον. Διότι δύο τρόποι ὑπάρχουσι: Κατὰ τὸν ἕνα ἀποκαθερομένης τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἀπὸ τῶν τραπεζικῶν ἐκείνων ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ἐπιστήμην καὶ κατὰ τὰ πορίσματα τῆς πράξεως, δὲν συμβιβάζονται πρὸς τὴν φύσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, θὰ παραμείνῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἐκδοτικὴ τοιαύτη. Κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον θὰ παραμείνῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς μία ἐμπορικὴ Τράπεζα ἄνευ ἐκδοτικοῦ δικαιώματος καὶ θὰ ἱδρυθῇ μία νέα ἐκδοτικὴ Τράπεζα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ κείμενον τῆς ἐξουσιοδοτήσεως πρὸς ἔκδοσιν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, τὸ ὁποῖον τίθεται σήμερον ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς, ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κάμῃ εἴτε τὴν μίαν ὁδὸν εἴτε τὴν ἄλλην. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι ἀποκλίνει μᾶλλον ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως νέας ἐκδοτικῆς Τραπέζης, οὐχ’ ἧττον ὅμως νομίζει ὅτι ἡ συζήτησις εἴτε ἐντὸς τῆς Βουλῆς εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς διὰ νέων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἤθελον προσκομισθῆ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, ἤθελε πείσῃ αὐτὸν ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερος ὁ τρόπος τῆς παραμονῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς ἐκδοτικῆς, δὲν θὰ εἶχεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν δεχθῇ. Ἐγώ, κύριοι βουλευταί, τάσσομαι καὶ σήμερον ὑπὲρ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἶχον δημοσίᾳ ἐκφέρει, ὅτι προτιμωτέρα θὰ εἶναι ἡ παραμονὴ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὡς Τραπέζης ἐκδοτικῆς, χωρὶς νὰ ἱδρύσωμεν νέαν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Καὶ τοῦτο διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Ἐξετάζω τὸ ζήτημα πρῶτον ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς νομικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως δικαιοσύνης. Εἶναι ἀληθές, εἶναι ἀξίωμα τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀπαραιτήτων ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν προϋπόθεσιν διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας πάσης Χώρας εἶναι ἡ ἐξασφάλισις καλῆς δικαιοσύνης, δικαιοσύνης ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι πᾶσα οἰκονομικὴ μονὰς ὡς ὑποκείμενον δικαίου πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἀσφάλειαν ὅτι τὰ δικαιώματα αὐτῆς θὰ εἶναι σεβαστὰ καὶ ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ πάντοτε τὴν δύναμιν καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν σεβασμὸν τοῦτον τῶν δικαιωμάτων ἀπέναντι παντός, ὅστις ἤθελε τὰ προσβάλλει. Τούτου δοθέντος, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως πραγμάτων νομικῆς, καθ’ ἣν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Χώρας, ἔχει ἀποκτήσει διὰ συμβάσεως μετὰ τοῦ Κράτους τὸ δικαίωμα προνομιακῶς μόνον αὐτὴ νὰ ἐνασκῇ τὴν ἔκδοσιν τραπεζογραμματίων μέχρι τοῦ 1950. Ἔχει λοιπὸν τὸ δικαίωμα καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς οἰκονομικὴ μονὰς ὑποκείμενον δικαίου καὶ αὐτὴ ν’ ἀπαιτῇ παρὰ τοῦ Κράτους ὅπως ὄχι μόνον τὸ Κράτος ἐξασφαλίσῃ τὸν σεβασμὸν πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Τραπέζης ἀπέναντι παντὸς τρίτου ἀλλ’ ὅπως καὶ αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος σεβασθῇ τὰ δικαιώματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα ἄλλως τε αὐτὸ τοῦτο τῆς ἀναγνωρίζει κατὰ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνῆψε μετ’ αὐτῆς. Καὶ φοβοῦμαι ὅτι ἐὰν τὸ κράτος ἔλθῃ σήμερον καὶ διὰ τῆς κρατικῆς ἐπιβολῆς ἀφαιρέσῃ τὸ προνόμιον αὐτὸ ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, φοβοῦμαι, λέγω, μήπως γεννηθῇ μία δυσπιστία πρὸς τὸ Κράτος διὰ τὸν σεβασμὸν τῶν ὑποχρεώσεών του, δυσπιστία ἡ ὁποία, ἂν γενικευθῇ, θὰ φέρῃ μέγαν κλονισμὸν εἰς τὴν Χώραν, κλονισμὸν τοιοῦτον, ὥστε πιστωτικὸν ἵδρυμα μὲ ὁσονδήποτε ἰσχυρὰς βάσεις καὶ ἂν ὀργανωθῇ....

§101Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ Τράπεζα τὸ ζητεῖ αὐτό.

§102Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ κείμενον τῆς ἐξουσιοδοτήσεως ἡ Κυβέρνησις λέγει ὅτι «ζητεῖται ἡ ἐξουσιοδότησις ὅπως συνάψῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ἧς παραιτουμένης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος τοῦ ἐκδοτικοῦ της δικαιώματος, θέλει ἱδρυθῆ Κεντρικὴ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος κλπ. Ἑπομένως καὶ ἡ Κυβέρνησις ὁμιλεῖ περὶ συμβάσεως συναφθησομένης μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι εἶναι μήπως ἡ παραίτησις αὐτὴ ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν γίνῃ οἰκειοθελῶς ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐκπροσωπουμένης ὑπὸ τῶν νομίμων αὐτῆς ἐκπροσώπων κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, ἀλλ’ ὑποχρεωθῇ ἔστω καὶ κεκαλυμμένως ἀπὸ μίαν κρατικὴν ἐπιβολήν. Οὗτος εἶναι ὁ πρῶτος λόγος ὁ ὁποῖος ὁδηγεῖ τὰς σκέψεις μου. Ὁ δεύτερος, ὁ οὐδὲν ἧττον σπουδαῖος, εἶναι ὁ λόγος τῆς ἱστορικῆς σημασίας μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἀπὸ 86 ἐτῶν ἔχει δημιουργηθῆ εἰς τὴν Ἑλλάδα, μιᾶς ἱστορικῆς συνεχείας, τῆς ὁποίας ἡ ἄμεσος ἐπίδρασις ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τοῦ πιστωτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος δὲν πρέπει οὐδαμῶς νὰ ὑποτιμᾶται. Ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Τράπεζα συνέστη ἀπ’ ἀρχῆς ὡς Τράπεζα ἐκδοτική. Ὁ νόμος τῆς 30ῆς Μαρτίου 1841 «περὶ συστάσεως Ἐθνικῆς Τραπέζης» ὁρίζει ἐν ἄρθρῳ 9 ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης θὰ ἦσαν χορηγήσεις δανείων ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ ἐνεχύρῳ καὶ ἐνέργεια προεξοφλήσεων. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τῆς ἐνεργείας προεξοφλήσεων καθωρίζετο διὰ τοῦ ἄρθρου 19 ἐδ. 2 τοῦ αὐτοῦ νόμου ὅτι ἡ Τράπεζα ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσῃ τραπεζιτικὰ γραμμάτια πληρωτέα εἰς τὸν φέροντα. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἱδρυμένην ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς συστάσεώς της ὡς Τράπεζαν ἐκδοτικήν. Ὡς τοιαύτη δέ, ὡς καθαρῶς ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἔδρασεν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, μέχρις ὅτου ἡ ἐπιβολὴ πάλιν τοῦ Κράτους, ὁ ἐξαναγκασμὸς τῆς Τραπέζης ὅπως δανείσῃ τὸ Κράτος ὑπέρογκα χρηματικὰ ποσά, ἐπέφερε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῆς. Εἶναι ὅμως ἀληθές, εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διὰ τῆς ὁποίας περιεβλήθησαν τὰ τραπεζογραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ σειρᾶς ἐτῶν, ἡ ἰδιότης αὐτῆς ὡς ἐκδοτικῆς Τραπέζης συνετέλεσε τὰ μέγιστα, ὥστε νὰ ἐμπεδώσῃ τὴν πίστιν της εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Καὶ εἷς λόγος ἕνεκα τοῦ ὁποίου συνεπτύχθη καὶ ἠνδρώθη τὸ πιστωτικὸν τοῦτο ἵδρυμα, εἶναι καὶ ἡ ἰδιότης αὐτῆς ὡς πιστωτικῆς Τραπέζης. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν μίαν τοιαύτην γένεσιν καὶ ἱστορίαν τῆς ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἐν Ἑλλάδι, νομίζω τολμηρὸν τὸ νὰ παραμερίσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ἱστορικὴν ἐξέλιξιν καὶ νὰ ἱδρύσωμεν νέαν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν. Ἀνάλογον θέμα παρουσιάσθη πρὸ 80 σχεδὸν ἐτῶν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Καὶ ἐκεῖ ὅτε τὸ 1844 εὑρέθησαν πρὸ καταστάσεως τοιαύτης, ὥστε συνεζήτουν καὶ ἐκεῖ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ συστήματος τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων. Καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ τότε ἐπροτάθησαν δύο λύσεις. Ἡ μία λύσις προτεινομένη ὑπὸ τοῦ Ρόμπερτ Πίελ ἦτο ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς ὑφισταμένης ἀπὸ μακρῶν αἰώνων Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας. Ἡ ἄλλη πρότασις, προτεινομένη ὑπὸ τοῦ λόρδου Ὄβερστον, ἦτο ἡ ἀνάθεσις εἰς νέους οἰκονομικοὺς ὀργανισμοὺς τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων. Ἐπεκράτησεν ὅμως ἡ ἄποψις τοῦ Ρόμπερτ Πίελ, λέγοντος τότε σὺν ἄλλοις καὶ ταῦτα (ἀναγινώσκει): «.... ὁδηγουμένη δὲ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς ἀρχῆς ὅτι εἶναι φρόνιμον νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὰ ὄργανα, ἅτινα κατέχομεν ἤδη, εἶναι τῆς γνώμης ὅτι εἶναι προτιμώτερον νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀγγλίας, παρὰ νὰ διορίσωμεν ἐντολοδόχους ἐπεφορτισμένους μὲ τὴν ὑπὸ τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου ἔκδοσιν τοῦ κυκλοφορικοῦ χαρτίου». Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ὅταν τοιαῦτα ἱστορικὰ διδάγματα ἔχωμεν ἀπὸ Κράτη, τὰ ὁποῖα οἰκονομικῶς εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἶναι ὄχι μόνον μᾶλλον προηγμένα ἡμῶν, ἀλλ’ εἶναι οἱ ὁδηγοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ποδηγετοῦν ὅλην τὴν οἰκονομικὴν κίνησιν τοῦ κόσμου, νομίζω, λέγω, ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἄσκοπον νὰ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀνάλογος ἄλλως τε εἶναι καὶ ἡ νεωτέρα πρᾶξις. Ὅταν μετὰ τὸν παγκόσμιον πόλεμον ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ νομισματικοῦ συστήματος εἰς τὰ διάφορα Κράτη, ἓν τῶν μέσων πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τούτου ἦτο πανταχοῦ καὶ ἡ ἐξυγίανσις τῶν ἐκδοτικῶν των Τραπεζῶν. Καὶ ἐκεῖ τὰ πλεῖστα Κράτη ἀνεδιωργάνωσαν τὰς ὑφισταμένας ἐκδοτικάς των Τραπέζας. Ὅπου δὲ ἱδρύθη νέα Τράπεζα, ἂν ἀφαιρέσωμεν τὴν Αὐστρίαν, τῆς ὁποίας τὸ νόμισμα ὑπέστη τὴν γνωστὴν ὑποτίμησιν, πρόκειται δὲ καὶ περὶ νέου Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη ἐκ τῆς τέφρας τοῦ πολέμου, ἡ ἵδρυσις αὕτη δὲν συνετελέσθη εἰς ὅσα Κράτη εἶχον παλαιὰν τοιαύτην. Σᾶς ἀναγινώσκω κατάλογον 20 Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ 1920 μέχρι σήμερον προέβησαν εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ τραπεζιτικοῦ συστήματος, εἴτε διὰ τῆς ἱδρύσεως νέων ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν, εἴτε διὰ τῆς ἀνανεώσεως τῶν ὑφισταμένων (ἀναγινώσκει): «Γερμανία, Αὐστρία, Οὐγγαρία, Ρωσσία, Πολωνία, Τσεχοσλοβακία, Βέλγιον, Βρεττανικαὶ Ἰνδίαι, Νότιος Ἀφρική, Μεξικόν, Χιλή, Περοῦ, Λιθουανία, Λεττονία, Κολομβία, Δάντσιγκ, Γουατεμάλα, Φιλανδία, Μαδαγασκάρη, Ἀλβανία». Τὸ ζήτημα ὅμως, κύριοι βουλευταί, ἐνέχει καὶ τρίτην τινὰ ἄποψιν, τὴν καὶ σπουδαιοτέραν ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς Ἑλληνικῆς καὶ ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα λόγῳ τῆς φύσεως αὐτῆς ὡς Τραπέζης ἐκδοτικῆς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δέχεται καταθέσεις ἐντόκους. Τοῦτο δὲ διότι ἡ Τράπεζα ἡ ἐκδοτικὴ δὲν ἔχει ὡς ἄμεσον προορισμὸν αὐτῆς τὴν ἐπίτευξιν μεγάλων ἐμπορικῶν κερδῶν. Τὸ κέρδος τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης βεβαίως πρέπει νὰ ὑφίσταται, διότι ἄνευ κέρδους καμμία οἰκονομικὴ ἐπιχείρησις δὲν δύναται νὰ ζήσῃ. Ἀλλὰ τὸ μέγα κέρδος δὲν εἶναι ὁ ἄμεσος σκοπὸς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ὁ ἄμεσος σκοπὸς τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἶναι ἡ διαφύλαξις, ἡ ἐξασφάλισις μιᾶς ὁμαλῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας καὶ ἡ διατήρησις ἑνὸς ἀποθέματος, τὸ ὁποῖον καὶ τὴν νομισματικὴν κυκλοφορίαν νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ εἰς μίαν περίπτωσιν ἐκτάκτου ἀνάγκης νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν ἐνδεχομένων ἐκτάκτων ἀναγκῶν. Ἂν λοιπὸν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἀφίνεται εἰς τὴν ἀπόληψιν ἐντόκων καταθέσεων, θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν διὰ νὰ καλύψῃ καὶ τοὺς τόκους αὐτῶν καὶ ἓν κέρδος τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε νὰ ἐπιζητήσῃ ἐκ τῆς τοιαύτης κινήσεως τῶν κεφαλαίων, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ διαθέσῃ τὸ τοιοῦτον κεφάλαιον κατὰ τρόπους μὴ ἐπιτρεπομένους εἰς Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ὁπότε ὁ πρώτιστος αὐτὸς προορισμὸς νὰ ἐτίθετο ἐν κινδύνῳ. Διὰ τοῦτο δὲ προπολεμικῶς παντοῦ εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἐτέθη περιορισμὸς εἰς τὰς Ἐκδοτικὰς Τραπέζας ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνάληψιν ἐντόκων καταθέσεων. Καὶ εἰς ἄλλα μὲν Κράτη, ὅπως λ. χ. εἰς τὴν Γερμανίαν, εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἀνάληψις καταθέσεων πέραν ἑνὸς ὡρισμένου ποσοῦ, πέραν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Τραπέζης. Εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπως ἡ Ἰταλία, εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἀνάληψις ἐντόκων καταθέσεων μὲ τόκον πέραν ὡρισμένου ποσοῦ. Ἐξ ἄλλου δὲ Κράτη, ὅπως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἡ ἀνάληψις. Ἡ Ἐκδοτικὴ λοιπὸν Τράπεζα καὶ παρ’ ἡμῖν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δέχεται ἐντόκους καταθέσεις, τοὐλάχιστον ὄχι ἄνευ περιορισμῶν. Καὶ λέγουσιν ὅτι ἂν διατηρήσωμεν τὴν Ἐθνικὴν ἡμῶν Τράπεζαν καθαρῶς ἐκδοτικὴν σήμερον, ἀφαιρουμένων ἀπ’ αὐτῆς ὅλων τῶν ἄλλων τραπεζιτικῶν ἐργασιῶν, ὅσαι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν νεωτέραν ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ χάσωμεν ὅλας τὰς καταθέσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν μεγαλυτέραν ζωτικὴν ἰκμάδα τοῦ μεγαλυτέρου πιστωτικοῦ ἱδρύματος, ἀλλὰ καὶ νὰ δημιουργήσωμεν μίαν κατάστασιν, καθ’ ἣν οἱ νέοι καταθέται, εἰθισμένοι μὲ τὴν κατάθεσιν τῶν ἀποταμιευμάτων των εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἂν προσέρχωνται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τὴν νέαν μορφὴν διὰ νὰ καταθέσουν τὰ ἀποταμιεύματά των, νὰ λαμβάνουν τὴν ἀπάντησιν ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν δέχεται καταθέσεις καὶ οὕτω νὰ γεννᾶται εἰς τὴν ψυχήν των ἓν αἴσθημα δυσπιστίας διὰ τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῆς Τραπέζης. Διότι φυσικὸν εἶναι νὰ γεννηθῇ παρ’ αὐτοῖς τὸ ἐρώτημα διατί τάχα δὲν δέχεται πλέον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καταθέσεις; Καὶ τὸ Κοινόν, εἶναι πιθανόν, ἴσως νὰ κλονισθῇ εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐκ μόνου τοῦ λόγου τούτου. Ἐνῷ λέγουσιν ἀντιθέτως ὅτι ἂν προβῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία δὲν θὰ δέχεται ἐντόκους καταθέσεις, θὰ παραμείνῃ ὁ ὀργανισμὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οἷος εἶναι, οἷος θὰ ἀπομείνῃ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ προνομίου καὶ ἑπομένως ὁ κλονισμὸς οὗτος δὲν θὰ ἐπέλθῃ. Δὲν ὑποτιμῶ, κύριοι, οὐδόλως τὴν ἀξίαν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου καὶ δὲν τὴν ὑποτιμῶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἂν πρὸ 100 καὶ πλέον ἐτῶν τὸ κύριον μέσον τῆς ἀποκτήσεως κεφαλαίων ρευστῶν ὑπὸ μέρους τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν ἦτο ἡ ἔκδοσις τραπεζογραμματίων, ἡ νεωτέρα ἐξέλιξις ἡ τραπεζιτική, στηριζομένη εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πνεύματος τῆς ἀποταμιεύσεως καὶ τὴν διεύρυνσιν τοῦ συστήματος τοῦ συναλλάγματος φέρει τὴν ἔκδοσιν τῶν τραπεζογραμματίων ἀπὸ ἀπόψεως προσπορισμοῦ κεφαλαίων καὶ τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν εἰς ἥσσονα μοῖραν ἀπέναντι τῶν καταθέσεων. Τοῦτο δὲ ἤγαγεν ἕνα εἰδικὸν μελετητὴν τοῦ συστήματος τῶν ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν, τὸν Ἄγγλον Κόναντ, νὰ εἴπῃ τὸν ἀφορισμόν, ὅτι δύο εἶναι οἱ κύριοι σταθμοί, τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ σημειώσῃ ἡ τραπεζιτικὴ ἐξέλιξις ὑπὸ τὴν σύγχρονον αὐτῆς μορφήν. Ὅταν λέγωμεν σύγχρονον αὐτῆς μορφήν, ἐννοοῦμεν τὴν ἐξέλιξιν τῶν Τραπεζῶν ἀπὸ τοῦ 1600 καὶ ἐντεῦθεν. Πρῶτος σταθμός, λέγω, εἶναι ἡ παγίωσις τοῦ τραπεζογραμματίου ὡς μέσου κυκλοφοριακοῦ καὶ δεύτερος σταθμὸς μᾶλλον σπουδαῖος εἶναι ἡ ὑποχώρησις τοῦ τραπεζογραμματίου ἔναντι τοῦ συναλλάγματος, ὀφειλομένου εἰς τὴν πληρεστέραν ὀργάνωσιν τοῦ συστήματος τῶν καταθέσεων. Εἶναι τοῦτο ἀληθὲς καὶ διὰ τὰ ἄλλα Κράτη, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἂν ἴδητε ποῖον εἶναι τὸ δικαίωμα τὸ ἐκδοτικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δι’ ἴδιον αὐτῆς λογαριασμὸν ὄχι μόνον τώρα κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, ὁπότε γεννᾶται τὸ μέγα ζήτημα ἂν τὸ τραπεζογραμμάτιον εἶναι δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἢ διὰ τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοὺς παλαιοτέρους χρόνους, καίτοι ὑφισταμένης τῆς Τραπέζης, θὰ ἴδητε ὅτι αἱ καταθέσεις τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ τὸ δικαίωμα αὐτῆς τὸ ἐκδοτικόν. Περὶ τὸ σημεῖον λοιπὸν τοῦτο τῶν καταθέσεων γίνεται ὁ μέγας ἀγὼν καὶ περὶ τὸ σημεῖον τοῦτο πρέπει νὰ στραφῇ κατὰ μέγα μέρος ἡ προσοχὴ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ διαχειρισθοῦν ὑπευθύνως τὸ ζήτημα. Ἐγὼ ἐκ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα ἔχω — δὲν δύνανται δὲ ταῦτα νὰ εἶναι οὔτε τόσον πλούσια, οὔτε τόσον ὑπεύθυνα ὅσον θὰ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς — ἐγώ, λέγω, ἐκ τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ ἔχω καὶ ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν ἐφοδίων τὰ ὁποῖα ἀπαραιτήτως καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶναι χρήσιμα, νομίζω ὅτι μολονότι ἡ νέα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος — ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν πάντοτε ὅτι θὰ ἱδρυθῇ τοιαύτη — θὰ συλλέξῃ καὶ αὐτὴ ἀτόκους ἀκόμη καταθέσεις ἀξίας μεγάλης οἰκονομικῆς ἀπὸ ἀπόψεως ποσότητος. Διότι τὸ φαινόμενον τοῦτο ἐνεφανίσθη εἰς ἁπάσας ἀνεξαιρέτως τὰς Ἐκδοτικὰς Τραπέζας. Ἑπομένως ὁσημέραι θὰ συσσωρεύεται καὶ σωρεία καταθέσεων ἀτόκων λόγῳ τῆς ἀσφαλείας τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα καὶ λόγῳ τῆς εὐκολίας τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε νὰ πληρώνῃ διὰ τῆς μεθόδου τῶν ἐπιταγῶν. Φοβοῦμαι δὲ καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἡ νέα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κυβερνητικὴν πρότασιν πρόκειται νὰ ὀνομασθῇ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, παραμενούσης τῆς ὀνομασίας Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ὑπόλοιπον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, φοβοῦμαι, λέγω, ὅτι ὁ τοιοῦτος κατονομασμὸς θὰ ἐπιφέρῃ μεγάλην σύγχισιν. Τὸ ἐθνικὸν ἵδρυμα, κύριοι βουλευταί, εἰς πάσας τὰς Χώρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ μόνον ἡ Κεντρικὴ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα τῆς Χώρας. Εἶναι δὲ πάντοτε εἰς ὅλας τὰς Χώρας τοῦτο ἵδρυμα ἐθνικὸν διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι ἐξασφαλίζει τὴν κυκλοφορίαν τὴν νομισματικὴν διὰ τῆς συνδρομῆς της καὶ διότι ἀφ’ ἑτέρου χρησιμεύει ὡς θεματοφύλαξ τῶν εἰς χρυσὸν ἀποθεμάτων τοῦ Κράτους. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία θὰ ὀνομασθῇ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, παραλλήλως δὲ νὰ ἔχωμεν ἄλλην Τράπεζαν ἐνεργοῦσαν πιστωτικὰς ἐργασίας διαφόρους, νὰ φέρῃ δὲ αὕτη τὸν χαρακτῆρα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης; Διὰ τοὺς λόγους λοιπὸν τούτους τάσσομαι ὑπὲρ τῆς γνώμης ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἰδέαν τῆς ἱδρύσεως νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἀποκαθαίροντες τὴν ὑφισταμένην Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἀπὸ ὅλων ἐκείνων τῶν ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν συμβιβάζονται πρὸς τὴν ἐκδοτικὴν αὐτῆς φύσιν, νὰ ἐξακολουθήσωμεν διατηροῦντες τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος ὡς ἐκδοτικὴν τοιαύτην. Εἰς τοῦτο δὲ ἐνισχύομαι καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσιοδότησιν διὰ νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἄρα ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀποφασίσει τὴν ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης. Καὶ διερωτῶμαι τί θὰ μείνῃ πλέον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μετὰ τὸν ἀποχωρισμὸν ἀπὸ τοῦ Σώματος αὐτῆς τῆς κτηματικῆς πίστεως, μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, καὶ μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης; Δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ κατάτμησις τοῦ μεγαλυτέρου πιστωτικοῦ ἱδρύματος τῆς Χώρας εἰς τέσσαρας μερικωτέρας Τραπέζας; Ἐλέχθη, κύριοι βουλευταί, εἰς τὸν Τύπον ἀνευθύνως κατὰ τὴν ῥύμην τῶν συζητήσεων διὰ τοῦ Τύπου τὰς τελευταίας ἡμέρας, ὅτι τάχα ἡ ἵδρυσις νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης γίνεται ὑπὸ τὴν πίεσιν καὶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἡ σημερινὴ ὅμως συζήτησις ἡ πρὸ τοῦ γεύματος γενομένη μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τοῦ συναδέλφου κ. Μερκούρη κατέδειξεν ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὄχι μόνον δὲν ἀξιοῖ ἐπιτακτικῶς τὴν ἵδρυσιν νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀναλάβει τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι οὐδεμίαν τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἔχομεν ἀναλάβει καὶ ἂν ἡμεῖς προβῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, θὰ πράξωμεν τοῦτο ὑπὸ ἰδίαν ἡμῶν εὐθύνην καὶ διότι θὰ πεισθῶμεν ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ἄν πάλιν ἀποφασίσωμεν νὰ διατηρήσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς ἐκδοτικήν, ἔχομεν πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξωμεν, ἂν πεισθῶμεν ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐξυπηρετοῦμεν πληρέστερον τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἔχει πλήρη τὴν εὐχέρειαν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῆς Ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης, εἴτε ἀκολουθοῦσα τὴν μίαν ὁδόν, εἴτε ἀκολουθοῦσα τὴν ἄλλην.

§103Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι ὅπως τὸ λέγετε, διότι τότε δὲν θὰ ὑπῆρχε καὶ λόγος διαφωνίας τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ ἐξηγήσεις, ὑποθέτω, τὰς ὁποίας παρέσχον εἶναι σαφεῖς. Ὅ,τι γίνεται, γίνεται τῇ ἰδίᾳ ἡμῶν πρωτοβουλίᾳ. Ἡ διαφωνία ἡ ὑπάρχουσα δὲν ὑπῆρξε μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν κομμάτων καὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Δὲν πρόκειται ἑπομένως περὶ ἐπιβολῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§105Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀνέκαθεν προεβάλλετο εἰς τὰς συζητήσεις ἡ ἀναληφθεῖσα ὑποχρέωσις μεταξὺ ὑμῶν καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§106Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι δὲν θὰ λάβωμεν τὴν ἔγκρισιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἐφόσον δὲν θὰ προβῶμεν εἰς τὴν μεταβολήν. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀναλάβει καμμίαν ὑποχρέωσιν. Τὰ ἐρωτήματα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶναι· δέχεσθε νὰ ἀναλάβητε ἐξυγίανσιν τραπεζιτικήν, ὅτι ἡ ἐκδοτικὴ λειτουργία θὰ ἀποκλεισθῇ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἐργασίας τῆς Τραπέζης, ναὶ ἢ ὄχι;

§107Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δηλαδὴ εἰς τὴν σημερινὴν ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην.

§108Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θεωρεῖ ὅτι ὁ ὀργανισμός της δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἀξιώσεις μιᾶς ὑγιοῦς κυκλοφορίας. Νὰ παράσχω μεγαλυτέραν ἐξήγησιν ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀπασχολεῖ. Ἐξητάσθη τὸ ζήτημα καὶ ἐκεῖ τεχνικῶς πῶς θὰ ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τραπεζιτικὴν ἐξυγίανσιν. Θὰ ἔπρεπε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξυγίανσιν βαθμιαίως ἢ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱδρύσωμεν Ἐκδοτικὴν ἀμέσως, διατηροῦντες τὰς πιστωτικὰς ἐργασίας εἰς τὸ μέλλον; Μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν δυνάμεθα νὰ ἐκλέξωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορούσαμεν νὰ προτιμήσωμεν.

§109Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, εἴτε ἱδρύσωμεν νέαν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν, εἴτε ἀποκαθάρωμεν τὴν ὑφισταμένην ἐν Ἑλλάδι τοιαύτην, γεγονὸς πραγματικὸν εἶναι ὅτι βαίνομεν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τέμνομεν πλέον καὶ ἐγκαινιάζομεν μίαν νέαν ὁδὸν μελλούσης ἐκδοτικῆς τραπεζιτικῆς πολιτικῆς. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἐρχόμεθα πλέον φυσιολογικῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ πολυθρυλήτου ζητήματος τῶν καλυμμάτων καὶ τῆς τύχης αὐτῶν. Διὰ νὰ εἴμεθα σαφῶς προσανατολισμένοι περὶ τῆς φύσεως αὐτῶν, περὶ τῆς δυνάμεως αὐτῶν καὶ περὶ τοῦ προορισμοῦ των καὶ ἑπομένως διὰ νὰ δυνάμεθα σαφῶς νὰ σχηματίσωμεν μίαν γνώμην ἐπὶ τοῦ πολυμάχου τούτου ζητήματος εἶναι ἀνάγκη νὰ καθορίσωμεν πρῶτον τί ἐννοοῦμεν λέγοντες «κάλυμμα» καὶ νὰ ἀνατάμωμεν ποῖον εἶναι τὸ εἶδος τῶν καλυμμάτων τούτων διὰ νὰ ἴδωμεν ποία εἶναι ἡ οἰκονομική του δύναμις καὶ ποία ἡ νομική του φύσις. Εἶπον, κύριοι, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι τὸ τραπεζογραμμάτιον τὸ ἐκδιδόμενον ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι καὶ ἐν τῇ φύσει αὐτοῦ τῇ οἰκονομικῇ ἓν κοινὸν χρεωστικὸν γραμμάτιον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐξέλιξίς του εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμὸν ἀπέκτησε τοιαύτην σημασίαν, ὥστε νὰ χρησιμεύῃ ὡς ὑποκατάστατον τοῦ χρήματος, τὸ Κράτος ἐπενέβη πλέον διὰ τῆς κυριαρχικῆς αὐτοῦ δυνάμεως εἰς τὸν καθορισμὸν τὸν νομικὸν τῆς κυκλοφορίας τοῦ τραπεζογραμματίου. Ἡ ἐπέμβασις αὐτὴ τοῦ Κράτους ἐκδηλοῦται διὰ σαφοῦς ἐκφάνσεως, εἴτε καθορίζον τὰς Τραπέζας αἱ ὁποῖαι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως τοῦ τραπεζογραμματίου, εἴτε καθορίζον τὸ ποσὸν τῶν νομισμάτων τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ἕκαστον τραπεζογραμμάτιον, εἴτε καθορίζον τὴν ἐκδοτικὴν φύσιν τῆς Τραπέζης, πρὸ πρὸ παντὸς διὰ νομικῶν ἐπιταγῶν ἐπιβάλει εἰς τὴν Τράπεζαν νὰ λάβῃ μέτρα τὰ ὁποῖα νὰ ἐξασφαλίζουν πάντοτε τὴν ἄμεσον ἐξαργύρωσιν τοῦ τραπεζογραμματίου. Καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἀμέσου ἐξαργυρώσεως τοῦ τραπεζογραμματίου ἐδημιουργήθη ἡ ὕπαρξις τῶν καλυμμάτων. Ὥστε ὅταν λέγωμεν «κάλυμμα» ἐννοοῦμεν ἓν ποσὸν χρήματος, χρήματος μεταλλικοῦ, τὸ ὁποῖον εἴτε ἀπολύτως μόνον, εἴτε ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἄλλας βραχυπροθέσμους τραπεζιτικὰς ἀπαιτήσεις ἐξασφαλίζει τὴν ἄμεσον—καὶ τονίζω τὴν λέξιν—ἄμεσον ἐξαργύρωσιν παντὸς τραπεζογραμματίου. Ἡ πεῖρα δὲ τῶν πραγμάτων κατέδειξεν ὅτι οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν οὔτε ὅλαι αἱ καταθέσεις συγχρόνως καὶ ἀμέσως νὰ ἀποσυρθοῦν ἀπὸ μίαν Τράπεζαν, οὔτε ὅλα τὰ ὑπὸ μιᾶς Τραπέζης ἐκδοθέντα τραπεζογραμμάτια νὰ προσκομισθῶσι συγχρόνως καὶ ἀμέσως πρὸς ἐξαργύρωσιν. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ μεταλλικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον κατὰ νομικὴν ἐπιταγὴν αἱ Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι εἶναι ὑποχρεωμέναι νὰ κρατοῦν εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῶν ὡς κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων, δὲν εἶναι πάντοτε ἴσου ποσοῦ πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἐκδιδομένων γραμματίων. Μόνον εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ τοῦ νόμου τοῦ Ρόμπερτ Πέελ τοῦ 1844, τὸν ὁποῖον καὶ πρὸ ὀλίγου ἐμνημόνευσα, καθιερώθη ὅτι τὸ κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων πρέπει νὰ εἶναι ἀκριβῶς ἴσου ποσοῦ πρὸς τὰ ὑπὸ τῆς Τραπέζης ἐκδιδόμενα γραμμάτια. Τοῦτο ὅμως ἐγένετο ἐν Ἀγγλίᾳ, ὄχι διότι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ ἤθελον νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν ἄμεσον ἐξαργύρωσιν τῶν γραμματίων, διότι καὶ διὰ τοῦ τραπεζιτικοῦ συστήματος ἐξασφαλίζεται αὕτη, ἀλλὰ διότι ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ νόμος αὐτὸς ἦτο ἀπόρροια μιᾶς γενικωτέρας οἰκονομικῆς διδασκαλίας, τῆς ὁποίας πρόδρομος πατὴρ καὶ ὑπερασπιστὴς ἦτο καὶ εἶναι εἷς τραπεζίτης, ὁ Σάμουελ, ὁ μετέπειτα λόρδος Ὄβερστον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε γενικῶς ἡ κυκλοφορία ἡ νομισματικὴ εἰς τὴν Χώραν νὰ μὴ ὑφίσταται μεταβολὴν διὰ τῆς αὐξομειώσεως τῶν τραπεζογραμματίων. Λέγουν δηλαδὴ ὅπως μία Χώρα, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ γραμμάτιον εἶναι ἄγνωστον, ἔχει ἀνάγκην ὡρισμένον ἀριθμὸν κυκλοφοριακοῦ μέσου, νομίμου χρήματος τῆς Χώρας, οὕτω καὶ εἰς Χώραν εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεισέρχεται τὸ τραπεζογραμμάτιον, ἡ ποσότης αὐτοῦ δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται διαταραχήν. Διὰ πᾶν ἄρα γραμμάτιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδίδῃ ἡ Τράπεζα δέον νὰ λαμβάνῃ τὸ ἰσάξιον ποσὸν αὐτοῦ εἰς χρῆμα καὶ τοιουτοτρόπως διῄρεσαν τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀγγλίας εἰς δύο τμήματα, τὸ ἐκδοτικὸν καὶ τὸ τραπεζιτικόν. Καὶ καθώρισαν ὅτι τὸ ἐκδοτικὸν τμῆμα δύναται ἄνευ καλύμματος νὰ ἐκδώσῃ τραπεζογραμμάτια ποσοῦ μέχρι 14 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον ηὐξήθη εἰς 18½ ἑκατομμύρια λίρας. Διότι, εἶπον, μέχρι τοῦ ποσοῦ ἐκείνου τὰ τραπεζογραμμάτια δύνανται ἀκινδύνως νὰ κυκλοφοροῦν ἐλευθέρως, διότι μέχρι τοῦ ποσοῦ ἐκείνου οὐδέποτε θὰ παρουσιασθοῦν τραπεζογραμμάτια πρὸς ἐξαργύρωσιν, ἐπειδὴ θὰ τὰ ἔχῃ ἀνάγκην τούτων ἡ κυκλοφορία. Ὡς κάλυμμα τούτων ἔθεσαν ἴσης ἀξίας χρέος τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν, ὑφιστάμενον τότε. Καὶ οἱ ἐπιστημονικοὶ κριταὶ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τοῦ Ἀγγλικοῦ καταδικάζουν τὴν ἀκάλυπτον αὐτὴν ἔκδοσιν ὡς αὐθαίρετον. Εἷς ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ κ. Ἀνδρεάδης εἰς ἓν μνημειῶδες δίτομον ἔργον του, γραφὲν γαλλιστί, περὶ τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας. Διότι λέγει ὅτι εὑρίσκει ὅτι τὰ 18½ ἑκατομμύρια λιρῶν εἶναι ποσὸν τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρουσιασθῇ πρὸς ἐξαργύρωσιν, ἐπειδὴ τόσον εἶναι τὸ χρέος τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν. Διὰ τὰ ἄλλα τραπεζογραμμάτια τὸ ἐκδοτικὸν τμῆμα τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἐκδώσῃ μόνον ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ ἴσου ποσοῦ εἰς χρυσόν, οὕτως ὥστε τὸ κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων εἶναι 100% εἰς μεταλλικὸν χρῆμα ἢ αὐτούσιον χρυσόν. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἑξῆς οὐσιώδους ζητήματος. Ὅτι, παρ’ ὅλον τὸν χωρισμὸν τοῦτον τῆς Τραπέζης τῆς Ἀγγλίας εἰς δύο τμήματα, νομικῶς ἡ Τράπεζα ἔμεινε μία καὶ ἑνιαία. Ἔχει δὲ τοῦτο ὑψίστην σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως νομικῆς, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κατόχους τῶν τραπεζογραμματίων. Διότι, ἂν φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ἤθελε πτωχεύσει ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας, οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζογραμματίων, ὅπως καὶ οἱ οἱοιδήποτε ἄλλοι ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν δανεισταὶ αὐτῆς καὶ οἱ καταθέται, δὲν θὰ εἶχον κανὲν προνόμιον ἐπὶ τοῦ εἰς χρυσὸν ἀποθέματος τῆς Τραπέζης, ἵνα μειώσουν τὴν προνομιακὴν αὐτῶν πληρωμὴν ἐκ τοῦ καλύμματος, ἀλλὰ θὰ συρρέουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν πτώχευσιν τῆς Τραπέζης ὅπως ὅλοι οἱ πιστωταὶ καὶ θὰ λαμβάνουν τὸ ποσὸν τῆς ἀπαιτήσεώς των, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλογεῖ εἰς ὅλους τοὺς δανειστάς. Εἴδομεν λοιπὸν τί ἐστὶ κάλυμμα τραπεζιτικόν. Ἄς ἐντοπισθῶμεν πλέον εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἀπὸ καθαρᾶς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Τραπέζης. Ἡ νομικὴ φύσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ἵδρυμα ἰδιωτικόν, εἶναι πρόσωπον ἰδιωτικοῦ δικαίου. Τὰ ἄρθρα τοῦ νόμου τῆς 30ῆς Μαρτίου 1841 «περὶ συστάσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης» ὁρίζουν ὅτι «συνιστᾶται Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐν εἴδει Ἀνωνύμου Ἑταιρείας». Ἑπομένως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἱδρύθη ὡς μία Ἀνώνυμος Μετοχικὴ Ἑταιρεία μὲ ὡρισμένον κεφάλαιον, εἰς τὴν πραγματοποίησιν δὲ τοῦ κεφαλαίου τούτου συμμετέσχε καὶ τὸ Κράτος δι’ ἀγορᾶς 1000 μετοχῶν Βραδύτερον, μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ τότε Ὑπουργὸς καὶ Γραμματεὺς τῆς Ἐπικρατείας ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει εἰς ἔγγραφον αὐτοῦ, ὅτι «ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ἐκ τῶν μετοχῶν τούτων χιλίας, σκοπὸν ἄλλον δὲν ἔχει εἰμὴ νὰ ἐμψυχώσῃ ἐκ πρώτης ἀφετηρίας κατάστημα τόσον ἐθνικόν, ἀλλ’ οὔτε θεωρεῖ ἄλλως ἑαυτὴν εἰμὴ ὡς ἰδιώτην μέτοχον ὡς καὶ τοὺς λοιπούς, ὑποκειμένη δὲ εἰς τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ τὰς αὐτὰς ὑποχρεώσεις». Βραδύτερον δὲ εἰς τὴν αἰτιολογικήν του ἔκθεσιν ἑνὸς νόμου τῆς 28ης Ἰανουαρίου 1859 ἐπανελήφθη ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποτελεῖ ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν. Μετά τινα δὲ χρόνον, ἐν ἔτει 1868, τὸ Κράτος ἐπώλησε καὶ τὰς 1000 αὐτὰς μετοχάς, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἑπομένως ἀπὸ νομικῆς ἀπόψεως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι καθαρῶς ἰδιωτική, ὑπόκειται εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Ἔχει ὅλα τὰ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις παντὸς νομικοῦ προσώπου, δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζει τὸ κοινὸν δίκαιον ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως ὄχι μόνον τὸ μετοχικὸν αὐτῆς κεφάλαιον εἶναι ἀτομική τις περιουσία, ἀλλὰ καὶ πᾶν ἄλλο περιουσιακὸν αὐτῆς στοιχεῖον ἀνήκει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ μόνον εἰς αὐτήν. Σχετικῶς ἤδη πρὸς τὰ καλύμματα, ἀπὸ τὴν δημοσίαν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν παρ’ ἡμῖν, διετυπώθησαν δύο θεωρίαι. Ἡ μία ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος καὶ ἡ ἄλλη ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ Διοικητοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος λέγει: «Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ἵδρυμα κρατικόν, τὰ δὲ καλύμματα αὐτῆς ἀνήκουν εἰς τὸ Κοινόν». Καὶ ὅτι μὲν ἡ Τράπεζα δὲν εἶναι ἵδρυμα κρατικόν, νομίζω ὅτι σαφῶς ἀπέδειξα ἐκ τῶν ὅσων πρὸ ὀλίγου εἶπον.

§110Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸν τελευταῖον νόμον τοῦ 1914, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα ἐπεμβάσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν καὶ ὅτι ἡ Τράπεζα ὡς κύριον ἔργον αὐτῆς ἔχει τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη παρὰ τοῦ Κράτους. Αὐτὰ τὰ δύο εἶναι οὐσιώδη διὰ νὰ τῆς δώσῃ μορφὴν κρατικήν.

§111Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀγνοῶ οὐδόλως οὔτε τὸν νόμον τὸν ὁποῖον εἴχατε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ὑπομνήσητε, οὔτε τὴν συμμετοχὴν τοῦ Κράτους εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ οὔτε ἡ ἀνάμιξις τοῦ Κράτους εἰς τὴν διοίκησιν, οὔτε ἡ συμμετοχὴ αὐτοῦ εἰς τὰ κέρδη τῆς Τραπέζης εἶναι κάτι τι καινοφανὲς ἐν Ἑλλάδι, οὔτε εἶναι κάτι τι τὸ ὁποῖον μεταβάλλει τὴν νομικὴν φύσιν τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν. Διότι πολὺ προτοῦ ἐφαρμοσθῇ παρ’ ἡμῖν ὁ νόμος τοῦ 1914, ἀνάλογον μέτρον ἐφηρμόζετο εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ὅπου ὑπάρχουν Ἐκδοτικαὶ Τράπεζαι. Ἀκριβῶς δὲ ἐπειδὴ ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ τραπεζογραμμάτιον κυκλοφορεῖ εἰς χρῆμα, ἔχει τὸ Κράτος συμφέρον νὰ προστατεύσῃ πρῶτον τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τῶν κατόχων τραπεζογραμματίων ἀπέναντι μιᾶς ἐνδεχομένης κακοπίστου διαχειρίσεως ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης. Ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπειδὴ ἡ Τράπεζα ἡ Ἐκδοτικὴ εἶναι προωρισμένη νὰ εἶναι θεματοφύλαξ τῶν εἰς χρυσὸν ἐθνικῶν ἀποθεμάτων, ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ λαμβάνῃ πρόνοιαν καὶ περὶ αὐτῶν. Καὶ διὰ τοῦ λόγου τούτου εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὅπου ὑπάρχουν ἰδιωτικαὶ Τράπεζαι, πάντοτε κατὰ τὸν ἕνα ἢ ἄλλον τρόπον τὸ Κράτος ἀναμιγνύεται εἰς τὸν καθορισμὸν τῆς διοικήσεως τῆς Τραπέζης, χωρὶς ὅμως ἐκ τούτου νὰ ὑποστηριχθῇ οὐδαμοῦ, οὐδέποτε, κ. ἀρχηγὲ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὅτι ἡ νομικὴ φύσις τῆς Τραπέζης μεταβάλλεται ἐκ τούτου. Παντοῦ καὶ πάντοτε αἱ ἰδιωτικαὶ Τράπεζαι παρέμειναν νομικῶς ἰδιωτικὰ ἱδρύματα καὶ ἡ περιουσία τῶν ἀνήκει εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς Τραπέζης, οὐδὲν δὲ δικαίωμα ἔχει τὸ Κράτος ἐπὶ τῆς περιουσίας αὐτῶν. Τώρα βέβαια καὶ εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν καὶ εἰς τὸν πολὺν ἀμαθῆ Λαὸν παρ’ ἡμῖν ἐπεκράτησεν ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ νὰ θεωρεῖται κρατικὸν ἵδρυμα. Ὀφείλεται ὅμως τοῦτο κατὰ πολὺ καὶ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τῶν τραπεζογραμματίων της, ἡ ὁποία κατέστησε πλέον νόμισμα τοῦ Κράτους τὰ τραπεζογραμμάτια καὶ ἑπομένως ὁ πολὺς κόσμος, καὶ δὲν ἐννοῶ τὸν ἀμαθῆ μόνον Λαόν, ἀλλὰ τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην οἰκονομικὴν μόρφωσιν διὰ νὰ κάμῃ τὴν διάκρισιν μεταξὺ τραπεζογραμματίου καὶ χαρτονομίσματος, νομίζει ὅτι εἶναι μόνη ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐκδώσῃ χρῆμα, ἄρα ὑπολαμβάνει ὅτι ἡ Τράπεζα εἶναι κρατικὸν ἵδρυμα. Ἡ ἐπιπολαία ὅμως ἀντίληψις αὕτη οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχει πρὸς τὴν νομικὴν φύσιν τοῦ πρώτου ἡμῶν πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Ἐπίσης, κύριοι βουλευταί, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν σαφῶς κεχωρισμένη ἡ διάκρισις μεταξὺ τῆς ἐννοίας ἐξαργυρώσεως τοῦ τραπεζογραμματίου καὶ ἐξοφλήσεως αὐτοῦ. Ὅταν λέγωμεν ἐξαργύρωσιν τοῦ τραπεζογραμματίου, ὑπονοοῦμεν τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς κάτοχος τῶν τραπεζογραμματίων νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν καὶ νὰ ἀπαιτήσῃ τὴν ἄμεσον ἀνταλλαγὴν αὐτοῦ πρὸς τὸ νόμιμον χρῆμα τοῦ Κράτους, πρὸς μεταλλικὸν χρῆμα. Ὅταν λέγωμεν ἐξόφλησιν τοῦ τραπεζογραμματίου, ἐννοοῦμεν τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐπὶ τοῦ τραπεζογραμματίου, ὄχι πλέον ἀμέσως, ἀλλὰ κατόπιν μακρᾶς διαδικασίας, ὅταν ἡ Τράπεζα εὑρεθῇ εἰς ἀδυναμίαν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἄμεσον ἐξαργύρωσιν. Διότι εἶναι δυνατὸν πολὺ εὐκόλως μία Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία δὲν ἐτήρησεν αὐστηρῶς τὴν ἐμπρέπουσαν σχέσιν μεταξὺ τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ αὐτῆς, νὰ εὑρεθῇ εἰς ἐνεργητικὴν θέσιν, ἂν θέλητε, πολὺ καλυτέραν καὶ ἐν τούτοις ὅμως ἡ ἐξαργύρωσις τῶν τραπεζογραμματίων νὰ μὴ εἶναι εὔκολος, διότι τὸ ἐνεργητικὸν νὰ ἔχῃ διατεθῆ εἰς μακροπροθέσμους ἀπαιτήσεις.

§112Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Πῶς ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία;

§113Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς. Σεῖς μοὶ λέγετε ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ κάμῃ, ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ τὸ κάμῃ.

§114Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἰδική μας Τράπεζα εἶχε δικαίωμα νὰ τὸ κάμῃ.

§115Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς, διότι ὄχι μόνον θεωρητικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, ἀλλὰ καὶ πρακτικῶς ἐγένετο χρῆσις αὐτοῦ. Καὶ δι’ αὐτό, τὸ Κράτος ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον διὰ νομικῶν ἐπιταγῶν νὰ ὑποχρεοῦνται αἱ Τράπεζαι νὰ ἔχουν ὡρισμένα καλύμματα. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν κεχωρισμένην τὴν διάκρισιν τῶν δύο τούτων ἐννοιῶν, θὰ εὐκοληθῶμεν πολὺ εἰς τὴν κατανόησιν τοῦ προορισμοῦ τῶν καλυμμάτων διὰ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζογραμματίων. Ὑπεύθυνος πρὸς ἐξαργύρωσιν τῶν τραπεζογραμματίων εἶναι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ὄχι μόνον διὰ τὰ εἰς χρυσὸν καλύμματα αὐτῆς, ἀλλὰ δι’ ὅλης αὐτῆς τῆς περιουσίας. Ὅλον τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Τραπέζης, ἀπὸ τοῦ μεταλλικοῦ αὐτῆς ἀποθέματος, ἀπὸ τοῦ πρώτου αὐτῆς χρυσοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποταμιεύσῃ μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου κονδυλοφόρου της, εἶναι τὸ ἐνεργητικόν, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ πληρωθοῦν ὄχι μόνον τὰ τραπεζογραμμάτια, ἀλλὰ καὶ πᾶσα ἄλλη ὀφειλὴ τῆς Τραπέζης. Οὐδαμοῦ δὲ οὐδέποτε εἰς οὐδὲν Κράτος τοῦ κόσμου ὑπῆρξε ποτὲ προνόμιον οἱασδήποτε φύσεως ὑπὲρ τῶν κατόχων τραπεζογραμματίων ἐπὶ τοῦ μεταλλικοῦ ἀποθέματος, τῆς Τραπέζης, οὔτε ἀκόμη εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀγγλίας, ὅπου, ὅπως σᾶς εἶπον, ὑπάρχει κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων 100% εἰς μεταλλικόν, οὔτε ἐκεῖ ὑπάρχει προνόμιον ὑπὲρ τῶν κατόχων τραπεζογραμματίων πρὸς προνομιακὴν πληρωμὴν αὐτῶν ἐκ τοῦ εἰς μεταλλικὸν ἀποθέματος τῶν Τραπεζῶν. Ἀλλ’ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας ἤθελε πτωχεύσει, θὰ συρρέουν οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζογραμματίων μετὰ τῶν ἄλλων δανειστῶν τῆς Τραπέζης καὶ θὰ λάβουν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς πτωχεύσεως τὸ ἀνάλογον ποσοστόν. Ἕν εἰδικὸν προνόμιον ὑπὲρ τῶν κατόχων τῶν γραμματίων ἔχει καθιερωθῆ εἰς τὸν Καναδᾶν καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ὅπως ἐν περιπτώσει πτωχεύσεως τῆς Τραπέζης οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζογραμματίων θὰ πληρώνωνται κατὰ προτίμησιν τῶν ἄλλων δανειστῶν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅλου κεφαλαίου τῆς Τραπέζης καὶ ὄχι μόνον ἐκ τοῦ καλύμματος τῆς Τραπέζης. Ἑπομένως ἡ θεωρία....

§116Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ποῦ εἶναι αἱ συμβάσεις ποὺ δίδουν τὸ δικαίωμα εἰς τὰς Τραπέζας τῆς ἐκδόσεως τοῦ χαρτονομίσματος;

§117Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δημιουργεῖται μία πρόσθετος ἀσφάλεια.

§118Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσφάλεια πρὸς ἄμεσον ἐξαργύρωσιν.

§119Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόσθετον λέγων, ἐννοῶ ὅτι ἐκ τῶν στοιχείων της ἡ Τράπεζα θὰ κρατήσῃ ἐν τῶν τραπεζογραμματίων ἓν ποσὸν ἀμέσως ρευστοποιήσιμον, ἁπλούστατα.

§120Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲ εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον ἀληθές, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, καὶ διότι ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, οἱαδήποτε ἐκδοτικὴ Τράπεζα, δὲν ἔχει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ τραπεζογραμμάτια διὰ τοῦ μεταλλικοῦ ἀποθέματος αὐτῆς, εἶναι δὲ πολλάκις δυνατὸν καὶ ἐν τῇ πράξει παρουσιάσθη, νὰ ἐξαργυρώνωνται τὰ τραπεζογραμμάτια, χωρὶς νὰ θιχθῇ ποσῶς τὸ εἰς χρυσὸν ἀπόθεμα αὐτῆς, διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Διότι, ὅπως μοναδικὸς τρόπος τῆς ἐκδόσεως τραπεζογραμματίων δὲν εἶναι ἡ ἀγορὰ μεταλλικοῦ χρήματος, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀγορὰ βραχυπροθέσμων ἐμπορικῶν ἀπαιτήσεων, συναλλαγματικῶν ἢ γραμματίων εἰς διαταγήν, καὶ ἐκεῖνα δὲ ἀκόμη χρησιμεύουν ὡς κάλυμμα ἄμεσον διὰ τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν γραμματίων. Κατ’ ἀντίστροφον τρόπον εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς πληρωμῆς πρὸς τὴν Τράπεζαν τῶν ὀφειλῶν αὐτῆς ἐκ τῶν συναλλαγματικῶν καὶ γραμματίων νὰ ἀποκτήσῃ ἡ Τράπεζα τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῆς ἀρκοῦν, ἵνα ἐξαργυρώσῃ τὰ γραμμάτια τὰ ὁποῖα θὰ τῆς προσκομισθοῦν. Καὶ ἑπομένως εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ εἰς πλείστας Τραπέζας Ἐκδοτικὰς ἡ δυνατότης νὰ ἀποκτήσουν χρηματικὸν κεφάλαιον διὰ καταθέσεων ἀτόκων καὶ εἶναι δυνατὸν κάτοχοι γραμματίων προσκομίζοντες τὰ γραμμάτια πρὸς ἐξαργύρωσιν νὰ πληρωθοῦν διὰ τῶν καταθέσεων. Ἑπομένως εἶναι δυνατὸν θεωρητικῶς νὰ παρουσιασθῇ ἡ περίπτωσις μιᾶς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἐχούσης Α ποσὸν τραπεζογραμματίων ἐν κυκλοφορίᾳ καὶ Β ποσὸν καταθέσεων καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν τραπεζογραμματίων νὰ ἐξαργυρωθῇ ἐκ τῶν καταθέσεων. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ποῦ εὑρίσκετε, κ. συνάδελφε, τὸ εἰδικὸν προνόμιον τῶν κατόχων τραπεζογραμματίων ἐπὶ τοῦ μεταλλικοῦ ἀποθέματος; Σεῖς λέγετε ὅτι τὸ κάλυμμα αὐτὸ ἀνήκει πάντοτε εἰς τὸ Κοινόν.

§121Β. ΣΑΓΙΑΣ. Εἶναι ὑπέγγυον.

§122Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο ὑπέγγυον, κ. Σαγιᾶ. Ἀλλὰ διατί λέγετε ὅτι ἀνήκει τὸ κάλυμμα τῶν τραπεζογραμματίων εἰς τοὺς κατόχους τῶν γραμματίων καὶ δὲν ἀνήκουν καὶ τὰ τραπέζια καὶ οἱ κονδυλοφόροι καὶ τὸ «πορτφέϊγ» καὶ οἱαδήποτε ἄλλα περιουσιακὰ στοιχεῖα; Ὑποθέσατε λοιπὸν ὅτι ἐξαργυρώνονται τὰ γραμμάτια διὰ χρημάτων ὄχι ἐκ τοῦ καλύμματος, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων πηγῶν. Ποῦ εὑρίσκετε πλέον τὸ προνόμιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ εἴπητε ὅτι τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τοὺς κατόχους τῶν τραπεζογραμματίων; Δημιουργεῖται μία κατάστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν ἰδικήν σας λογικήν, τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τὸ Κοινόν, τὸ ὁποῖον κατέθεσε τὰ καλύμματα. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι τὰ καλύμματα ἀνήκουν καὶ εἰς τοὺς μὲν καὶ εἰς τοὺς δέ.

§123Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐφόσον λέγετε ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ πληρώσῃ τὰ καλύμματα ἐξ ἄλλων πηγῶν, τότε τὰ καλύμματα εἶναι περιττά. Εἶναι ὡσάν, χρεωστῶν εἰς τὴν Τράπεζαν 300 χιλιάδας δραχμῶν, τῆς δώσω τὸ σπίτι μου, ὡς δὲ τῆς ἐπιστρέψω κατόπιν τὰς 300 αὐτὰς χιλιάδας, τὸ σπίτι μου φυσικὰ εἶναι ἐλεύθερον. Ἴσως δὲν ἐξηγήθητε καλά. Εἶναι πολλὰ τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῶν καλυμμάτων, ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι οὔτε ὑπὲρ τῶν μὲν ἀντιτίθεμαι, οὔτε ὑπὲρ τῶν δέ, διότι δὲν μὲ ἀπασχολεῖ τὸ ζήτημα τῶν καλυμμάτων, εἶναι ἓν περιουσιακὸν στοιχεῖον τῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ τὸ διατηρήσῃ, διότι ἐφόσον νομίζει ὅτι εἶναι περιουσία τῶν μετόχων, θὰ τὸ διεκδικήσῃ καὶ διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ, ἂν δὲ ἡ ὁδὸς αὐτὴ ἀποδείξῃ ὅτι ἀνήκει εἰς τοὺς κατόχους, θὰ ὑπάγῃ εἰς τοὺς κατόχους, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι πιστεύετε σεῖς καὶ ἐγώ. Καὶ αὐτὸς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφρασθῇ οὕτως.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον ὅτι ἐκφράζω τὴν γνώμην αὐτὴν ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ὡς παλαιοῦ νομικοῦ, οὐδένα δὲ δεσμεύει αὕτη.

§125Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτω λοιπὸν ἐχόντων τῶν πραγμάτων, πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι, ἐφόσον τὰ καλύμματα ἀποτελοῦσι καὶ αὐτὰ ἓν στοιχεῖον συστατικὸν τοῦ ὅλου ἐνεργητικοῦ τοῦ ἱδρύματος, οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, νομικῶς σκεπτόμενος, ὅτι, ὅπως εἰς πᾶσαν Ἀνώνυμον Ἑταιρείαν, οὕτω καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πάντα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐνεργητικοῦ αὐτῆς ἀνήκουν εἰς αὐτὸ τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας, οὕτω καὶ τὰ καλύμματα, ἓν τῶν συστατικῶν στοιχείων τοῦ ὅλου ἐνεργητικοῦ τοῦ νομικοῦ προσώπου τῆς Τραπέζης, ἀνήκουν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ νομικοῦ προσώπου τῆς Ἐθν. Τραπέζης, ὑποχρέου διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζογραμματίων. Εἶναι ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον συντελεῖ εἰς τὴν ἐξαργύρωσιν τὴν ἄμεσον, οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ νομικῶς ὅτι ἴσον δικαίωμα ἐπὶ τῶν καλυμμάτων ἔχουσιν ὄχι μόνον οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζογραμματίων, ἀλλὰ καὶ πᾶς ἄλλος πιστωτὴς τῆς Τραπέζης. Ἂν ἐξοφλουμένων ὅλων τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Τραπέζης ἤθελον ἀπομείνει τὰ καλύμματα ἐλεύθερα, ἀναμφισβητήτως αὐτὰ θὰ ἀνήκωσιν εἰς τὸ νομικὸν πρόσωπον τῆς Ἑταιρείας. Ἀλλ’ ἔτι πλέον. Οἱ ὑποστηρίζοντες ὅμως ὅτι τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τὸ Κοινόν, ὁδηγοῦν εἰς τὰ ἑξῆς δύο ἄτοπα. Ἂν δεχθῶμεν τὴν Ἀρχὴν ταύτην, ὅτι τὰ καλύμματα εἶναι προϊόν τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ἐκδοτικοῦ προνομίου, ἑπομένως διὰ τῶν τραπεζογραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα ἀπέκτησε τὸ εἰς χρυσὸν ἀπόθεμα, τότε φθάνομεν εἰς τὸ ἄτοπον ὅτι τραπεζογραμμάτια τεθέντα εἰς κυκλοφορίαν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐχὶ διὰ τῆς ὁδοῦ ἀγορᾶς δι’ αὐτῶν χρυσοῦ νομίσματος ἢ χρυσῶν πλακῶν, ἀλλὰ διὰ τῶν προεξοφλήσεων ἢ διὰ χορηγήσεως οἱασδήποτε ἄλλης πιστώσεως, δὲν θὰ ἔχουν καλύμματα; Οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζογραμματίων τῆς δευτέρας ταύτης φύσεως θὰ εἶχον τάχα εἰδικὸν προνόμιον πληρωμῆς αὐτῶν μόνον διὰ τῶν πιστωτικῶν τίτλων, οἱ ὁποῖοι ἀπεκτήθησαν ἀπὸ μέρους τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν τραπεζογραμματίων τῆς κατηγορίας ταύτης; Καὶ ἂν οἱ ὀφειλέται πρὸς τὴν Τράπεζαν τῶν συναλλαγματικῶν τούτων εἶναι ἀφερέγγυοι καὶ δὲν πληρώνουν, θὰ ὑποστηριχθῇ σοβαρῶς ὅτι ὁ κάτοχος τῶν τραπεζογραμματίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἔχει εἰς κυκλοφορίαν, δὲν θὰ ἔχῃ δικαίωμα πληρωμῆς ἀπὸ μέρους τῆς Τραπέζης; Ἀλλ’ ἂν ἠθέλομεν δεχθῆ τὴν ἀρχὴν ὅτι τὰ καλύμματα ἀνήκουν εἰς τὸν κάτοχον τοῦ τραπεζογραμματίου, φθάνομεν εἰς τὸ ἕτερον ἄκρον ὅτι, ἂν ἡ Ἐκδοτικὴ Τράπεζα δὲν ἔχῃ εἰς χρυσὸν κάλυμμα ὅλου ἀπολύτως τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζογραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν, τότε καὶ οἱ κάτοχοι αὐτῶν τῶν τραπεζογραμματίων δὲν θὰ ἔχωσι δικαίωμα πληρωμῆς παρὰ μόνον ἐπὶ τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς μεταλλικὸν κάλυμμα ἡ Τράπεζα; Κατ’ ἐμὴν γνώμην λοιπὸν ὅλα τὰ καλύμματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποτελοῦν ἀναφαίρετον περιουσιακὸν στοιχεῖον τῆς ὅλης περιουσίας τῆς Τραπέζης. Ὁ συνάδελφος ὅμως ἐξ Ἀθηνῶν κ. Δεμερτζῆς, ἀγορεύων χθὲς εἶπεν ὅτι ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὸς καὶ ὑποστηρίζει καὶ αὐτὸς ὅτι τὰ καλύμματα εἶναι περιουσία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ ὅπως τὸ Κράτος, προσέθηκεν, ἐπεμβαίνει εἰς τὰ περιουσιακὰ στοιχεῖα ἄλλων, δύναται νὰ ἐπέμβῃ καὶ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ἐρωτῶ ὅμως’ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ τοιαύτη ἐπέμβασις; Ἡ ἐπέμβασις, κύριοι, τοῦ Κράτους εἰς τὴν κατανομὴν τοῦ πλούτου δύναται νὰ γίνῃ διὰ δύο ὁδῶν· εἴτε διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς εἰσφορᾶς ὑπὸ μορφὴν φόρου, εἴτε δι’ ἀμέσου ἀφαιρέσεως ὡρισμένων στοιχείων, διὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τουτέστι. Καὶ καθόσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς Ἀνώνυμος Ἑταιρεία ἐργαζομένη, καὶ κέρδη ἀποκομίζει, ἀλλὰ καὶ τὴν καθιερωμένην φορολογίαν ὑφίσταται. Ἂν ἠννόει ὅμως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν αὐτὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς ἀπαλλοτριώσεως, θὰ εἶχον νὰ ἐκφράσω μίαν ἔκπληξιν καὶ μίαν ἀντίρρησιν. Μίαν ἔκπληξιν τὴν ἑξῆς. Ὅτι, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα, ὅταν εἰς τὴν Βουλὴν συνεζητοῦντο τὰ ἄρθρα 19 καὶ 119 τοῦ Συντάγματος, ὑπεστήριξε μετὰ θέρμης περισσῆς τὴν ἀνάγκην τοῦ ἀναφαιρέτου τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας. Πῶς δὲ σήμερον ἔρχεται, λησμονῶν τὴν θεωρίαν του ἐκείνην, καὶ ὑπεστήριξεν, ἂν ἡ ἔννοιά του ἦτο αὐτή, ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ περιουσία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀναγκαστικῶς; Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου θὰ εἶχον νὰ ἀντιτάξω τὴν ἀντίρρησιν ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος καθίσταται ἀδύνατος, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 19 αὐτοῦ, ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῆς περιουσίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἂν ἀκόμη τὸ Κράτος ἤθελε διὰ τῆς βίας νὰ ἀφαιρέσῃ αὐτήν. Ἂν δὲ ἡ Τράπεζα ὡς ἵδρυμα δὲν ἤθελε διαμαρτυρηθῆ κατὰ τῆς τοιαύτης ἀφαιρέσεως, εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πᾶς μέτοχος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρήσῃ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ Κράτους ὡς ἀντισυνταγματικήν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲν θὰ ἐγίνετο κατόπιν πλήρους ἀποζημιώσεως. Ἂν ὅμως ἐγένετο κατόπιν πλήρους ἀποζημιώσεως, πρὸς τί ὅλος αὐτὸς ὁ θόρυβος; Ἐγένετο, λέγουν, ὁ θόρυβος, διότι ἡ ἀναγνώρισις ὅτι τὰ καλύμματα ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Τράπεζαν ἀποτελεῖ ἕνα ἀθέμιτον πλουτισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Δὲν συμμερίζομαι ποσῶς τὴν ἄποψιν ταύτην. Διατί ἀποτελεῖ ἀθέμιτον τάχα πλουτισμόν; Διότι σήμερον εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Ἐθν. Τραπέζης ἀναγράφονται 95 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἁπλῶς, ἐνῷ πράγματι εἶναι 95 ἑκατομμύρια χρυσᾶ; Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι μία Ἀνώνυμος Ἑταιρεία ἀναγράφει εἰς τὸν ἰσολογισμὸν αὐτῆς ὡρισμένον μέρος τοῦ εἰς χρυσὸν ἐνεργητικοῦ της εἰς τὴν ὀνομαστικὴν αὐτοῦ ἀξίαν εἰς δραχμάς, δὲν ἀποτελεῖ τι τὸ πρωτοφανὲς μόνον εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὅλαι—κατὰ τὸ πλεῖστον—αἱ Τράπεζαι, θὰ ἠδυνάμην νὰ ὀνομάσω εἰδικώτερον τὴν Ἐμπορικὴν Τράπεζαν, ὅλαι, λέγω, αἱ Τράπεζαι ἀναγράφουσιν εἰς τὸν ἰσολογισμὸν αὐτῶν τὸν χρυσὸν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ἀξίαν αὐτοῦ εἰς δραχμάς.

§126Β. ΣΑΓΙΑΣ. Αἱ εἰς χρυσὸν ὁμολογίαι δὲν εἶναι τὸ ἴδιον μὲ τὸ χρῆμα.

§127Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ τελειώσω. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ διδάξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐκφέρω γνώμας μου. Ὅστις θέλει τὰς ἀποδέχεται καὶ ὅστις πάλιν δὲν θέλει ἀκροᾶται. Ὄχι λοιπόν, δὲν θὰ ἀπετέλει πλουτισμὸν ἀθέμιτον, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν πλουτισμόν. Τοὐναντίον ἂν ἤθελέ τις ἀφαιρέσῃ διὰ τῆς βίας τὰ ἀποθέματα ταῦτα, τοῦτο θὰ ἀπετέλει ἀθέμιτον ζημίαν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ πλουτισμοῦ ἀθεμίτου τῶν μετόχων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Εἶναι ἄλλως τε γνωστὸν ὅτι αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνήκουσι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς διάφορα φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα, εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα τὰς κατέχουσιν ἀπὸ σειρᾶς ἐτῶν αὐτάς, ἀγοράσαντα αὐτὰς εἰς χρόνους καθ’ οὓς ἡ ἀξία τῆς μετοχῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἦτο μικροτέρα μὲν τῆς σημερινῆς, ἀλλὰ πάντως ἀλλαγὴ τῆς κατοχῆς τῶν μετοχῶν αὐτῆς δὲν ἔλαβε χώραν ἀπὸ τῶν χειρῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρῶτοι τὰς ἠγόρασαν. Ἑπομένως ἂν σήμερον ἐκκαθαριζομένης τῆς περιουσίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λάβουν οἱ μέτοχοι αὐτῆς, οἱ ἀπὸ μακρῶν δεκαετηρίδων τοιοῦτοι τὸ μέρος ἐκεῖνο ἐκ τοῦ συνόλου τῆς περιουσίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον φυσικῶς καὶ νομικῶς καὶ ἠθικῶς τοῖς ἀνήκει, κατὰ τί τοῦτο εἶναι πλουτισμὸς καὶ δὴ ἀθέμιτος; Δὲν πρόκειται δὲ περὶ πλουτισμοῦ ἀκόμη περισσότερον διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔχουσι σήμερον χρηματιστηριακὴν ἀξίαν 54,000 δραχμῶν. Πρὸ δύο ὁλοκλήρων ἐτῶν αἱ μετοχαὶ τῆς αὐτῆς Τραπέζης εἶχον σημειωθῆ εἰς τὸ Χρηματιστήριον τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 62,000 δραχμῶν. Ποῦ εἶναι ὁ πλουτισμὸς ὁ σημερινός; Αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὰ 1920 ἐτιμῶντο 12,000 δραχμῶν χρυσῶν. Ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν 12,000 χρυσῶν δραχμῶν σήμερον; Εἶχον 12,000 χρυσῶν δραχμῶν εἰς τὰ 1920 καὶ εἶχε 95,000,000 χρυσῶν δραχμῶν ἀπόθεμα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Ἔχει σήμερον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὰ 95 αὐτὰ ἑκατομμύρια ἀπόθεμα καὶ πάλιν ἔχουν ὅμως αἱ μετοχαὶ αὐτῆς τὴν πραγματικὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν εἶχον εἰς τὰ 1920; Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἀνακεφαλαιῶν καὶ συμπεραίνων, βραβεύω πρῶτον τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀποκαθαρμὸν ἐπὶ τέλους τῆς Ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης, εἰς στιγμὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἀποκαθάρῃ ὁριστικῶς τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν πρόβλημα καὶ πρὸ παντὸς τείνει νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν δημοσιονομικὴν ἡμῶν θέσιν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραβλέψῃ καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς Ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης. Διότι ἡ ἐκκαθάρισις τῆς Ἐκδοτικῆς ἡμῶν Τραπέζης καὶ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν δημοσιονομικόν, ἐπειδὴ χρέος τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Τράπεζαν εἶναι νὰ ἐκπροσωπῇ τὰ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ κυκλοφοροῦντα τραπεζογραμμάτια. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν νὰ πράξῃ ἄλλως ἡ Κυβέρνησις παρὰ νὰ ἐκκαθαρίσῃ καὶ τὴν Ἐκδοτικὴν ἡμῶν Τράπεζαν, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισε νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν ὅλην οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Τούτου τεθέντος, θὰ ἤμην τῆς γνώμης ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν Οἰκονομίας καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐκδοτικοῦ ἡμῶν ἱδρύματος νὰ ἐξεχώριζεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ τὰς ἐργασίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν συμβιβάζονται μὲ τὴν ἰδιότητα τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Τοῦτο θὰ ἦτο εὐχερέστερον νὰ γίνῃ δι’ ἀναδιοργανώσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρὰ διὰ τῆς ἱδρύσεως νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης. Ἂν ὅμως ἤθελεν ἱδρυθῆ νέα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα, ἡ τύχη τῶν καλυμμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι διάφορος παρὰ ἡ ἑξῆς. Μὲ ποῖα κεφάλαια θὰ ἱδρυθῇ ἡ νέα Ἐκδοτικὴ Τράπεζα; Θὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν κεφαλαίων τῆς νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα; Κατὰ ποῖον ποσόν; Καὶ πρῶτον ποίας φύσεως θὰ εἶναι τὰ κεφάλαια τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης; Θὰ ἱδρυθῇ μὲ κεφάλαια εἰς δραχμὰς ἢ θὰ ἱδρυθῇ μὲ κεφάλαια εἰς χρυσόν; Ἐφόσον ἀτενίζει ἡ Κυβέρνησις ὀρθῶς εἰς μίαν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν ὡς εἰς ἓν ἵδρυμα τὸ ὁποῖον, αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, προώρισται νὰ ἐξασφαλίσῃ μίαν ὁμαλὴν καὶ παγιωμένην νομισματικὴν κυκλοφορίαν, νομίζω ὅτι τὸ ὀρθότερον θὰ ἦτο τὰ κεφάλαια τῆς νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης νὰ εἶναι εἰς χρυσόν. Ὅτι δὲν ἐμπιστευόμεθα πλέον τὸ νόμισμά μας ἀποδεικνύεται τρανῶς ἐκ τοῦ ὅτι κάμνομεν τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν. Ὅταν κάμνωμεν τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν, παραδεχόμεθα ὅτι ἡ δραχμή μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ προπολεμικὸν ἄρτιον, ὅτι ἀντὶ νὰ δώσωμεν 25 δραχμὰς διὰ νὰ πάρωμεν μίαν λίραν, θὰ δώσωμεν 300, παραδείγματος χάριν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ κεφαλαίου τῆς νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης ἤθελε συμμετάσχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἂν μὲν τὰ κεφάλαια τῆς Ἐκδοτικῆς Τραπέζης εἶναι εἰς χρυσόν, ἡ συνεισφορὰ ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οἱουδήποτε ποσοῦ....

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ τῶν καλυμμάτων;

§129Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῶν καλυμμάτων. Ἡ συνεισφορά, λέγω, οἱουδήποτε ποσοῦ ἀπὸ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν θὰ παρουσίαζεν οἱανδήποτε δυσχέρειαν. Εἰς χρυσὸν θὰ ἦσαν τὰ κεφάλαια τῆς νέας Ἐκδοτικῆς Τραπέζης, εἰς χρυσὸν θὰ ἦτο καὶ ἡ εἰσφορὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἂν ὅμως θὰ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ εἰσφορὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς δραχμάς, τότε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ μεταφορὰ τῶν καλυμμάτων ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὴν Ἐκδοτικὴν Τράπεζαν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ εἰς τὴν τιμὴν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ σταθεροποιηθῇ ἡ δραχμή. Ἕν μόνον θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀντείπῃ λογικῶς καὶ ὀρθῶς ἐναντίον τῆς τοιαύτης ἀπολύτου χρησιμοποιήσεως τῶν καλυμμάτων. Ὅτι, ἐφόσον εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τῆς Τραπέζης αὐτὰ φέρονται ὡς 95,000,000 δραχμῶν, παρουσιάζεται Α οἰκονομικὴ κατάστασις Τραπέζης, ἑπομένως καὶ Α κέρδη. Ἂν ὅμως αὐτὰ ἐφέροντο εἰς τὴν ὀνομαστικὴν των ἀξίαν, εἰς δραχμάς, θὰ ἤλασσεν ὁ ἰσολογισμὸς τῆς Τραπέζης, τότε ἡ οἰκονομική της κατάστασις θὰ ἦτο ἄλλη καὶ τὰ κέρδη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μεγαλύτερα. Ὅσον δὲ μεγαλύτερα θὰ ἦσαν τὰ κέρδη, τόσον βεβαίως μεγαλύτερα θὰ ἦτο καὶ ἡ συμμετοχὴ τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν κερδῶν τῆς Τραπέζης. Καὶ θὰ ἠδύνατο εὐλόγως τότε τὸ Κράτος νὰ ἀξιώσῃ τὴν συμμετοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν κερδῶν τῆς τοιαύτης φύσεως. Τοῦτο ὅμως εἶναι ζήτημα τεχνικόν, ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελε λύσει μία ἐπισταμένη ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἐκ μέρους εἰδικῶν ἐμπειροτεχνῶν. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι βουλευταί, τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν τῆς δραχμῆς, δὲν θὰ εἶχον νὰ προσθέσω τίποτε εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εἶπε χθὲς εἰς ὑμᾶς. Ἐκφράζονται ὅμως ἐνδοιασμοὶ περὶ τῆς τύχης τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως. Θὰ ἐπιτύχῃ τάχα; Καὶ προεβλήθησαν δύο φόβοι, ὁ εἷς φόβος ὅτι διὰ τῆς νόμῳ σταθεροποιήσεως αὐτῆς θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναστάτωσις εἰς τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις τῆς Χώρας, εἰς τὸν καθορισμὸν δηλαδὴ τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος ἡμῶν, ἡ ὁποία θὰ βαίνῃ προϊοῦσα. Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίαν Ἐγένετο μνεία τοῦ ὅτι ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς εἰς ξένας Χώρας μὲ ὑγιὲς νόμισμα εἶναι 160%, ἐνῷ εἰς ἡμᾶς μὲ τὸ ἀσθενὲς νόμισμα δὲν ἔχει φθάσει εἰς τὴν βαθμίδα αὐτήν. Εἶναι ὅμως ἀναμφισβήτητον ὅτι, ὅταν ἡμεῖς κάμνωμεν τὴν νόμῳ σταθεροποίησιν, ὁ τιμάριθμος τῆς ζωῆς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ βαίνῃ προϊὸν μέχρις ὅτου φθάσῃ εἰς τὸ ἐπίπεδον τῆς διεθνοῦς ἀγορᾶς. Θὰ βαίνῃ ὅμως βαθμιαίως. Ἀλλ’ εἶναι φαινόμενον οἰκονομικόν, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς ὅλας τὰς Χώρας, ὅτι ἡ αὔξησις τοῦ τιμαρίθμου δὲν παρακολουθεῖ ἀπαραιτήτως καὶ κατ’ ἴσον βαθμὸν τὴν ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος. Ἑπομένως οὕτως ἢ ἄλλως ἡ αὔξησις τοῦ τιμαρίθμου μέχρις ὅτου φθάσωμεν τὸ διεθνὲς ἐπίπεδον τοῦ τιμαρίθμου θὰ ἐπέλθῃ. Ἂν αὐτὸ πραγματοποιηθῇ, τί κινδύνους ἔχομεν; Ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ συνάψῃ τὸ Κράτος, θὰ διατεθῇ ἓν ποσὸν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν αὐτῆς τῆς σταθεροποιήσεως. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ διατεθῇ; Τὸ σχέδιον τῆς ἀποφάσεως, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἡ Κυβέρνησις, τὸ λέγει ὅτι αὐτὸ θὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους εἰς τραπεζιτικὰ γραμμάτια. Ἑπομένως 3,000,000 λιρῶν τραπεζογραμμάτια θὰ ἀρθῶσι τῆς κυκλοφορίας. Τὸ χρῆμα δὲν θὰ χαθῇ. Τὰ 3,000,000 λιρῶν θὰ ἀποτεθῶσιν εἰς τὰ χρηματοκιβώτια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ νόμῳ σταθεροποίησις δὲν πραγματοποιηθῇ, ἀλλ’ ὅτι αὐξάνει ἐπὶ μᾶλλον καὶ μᾶλλον ἡ ἀξία τῆς λίρας, τὸ Κράτος δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ, διότι ἀπέκτησεν ἓν ὡρισμένον ποσὸν χρήματος, τὸ ὁποῖον πάλιν θὰ τὸ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του. Διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, κύριοι βουλευταί, νομίζω ὅτι δύναται ἐν συνειδήσει ἡ Βουλὴ νὰ παράσχῃ τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αἰτουμένην ἐξουσιοδότησιν, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ διαχειρισθῶσι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ σταθμίσει ὅλων τῶν ἀντιθέτων ἀπόψεων νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα ἐκεῖνο, τουλάχιστον καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία κατὰ τὸν ἀσφαλέστατον τρόπον θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. (Χειροκροτήματα).

§130Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας 4 δωδεκατημορίων ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1927–1928». Ἐπίσης καὶ τὸ «περὶ ἐπιβολῆς προσωρινοῦ φόρου γεωργικῆς παραγωγῆς» μὲ τὴν δήλωσιν ὅτι θὰ φέρω τροποποίησιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, μειοῦσαν τὸν φόρον εἰς τὸ ἥμισυ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν βεβαίωσιν ταύτην δηλῶ ὅτι γίνεται ἐργασία ὅπως μὴ σημειωθοῦν τεχνικαὶ δυσχέρειαι κατ’ αὐτήν, ἐφόσον ἔχει γίνει αὕτη συλλήβδην καὶ διὰ τὰ κηπουρικὰ καὶ διὰ τὰς σπειρομένας γαίας.

§131Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ὑπὸ τὴν αἵρεσιν ὅτι θὰ εὑρεθῇ μὴ ἐπαχθὴς τρόπος βεβαιώσεως, δέχομαι τὴν ψήφισιν.

§132Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀπαλλαγοῦν τῆς φορολογίας τὰ κηπουρικὰ προϊόντα, διότι εἶναι καταδυναστευτικὴ ἡ διάταξις αὕτη.

§133Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ φόρος τῆς ἐγγείου παραγωγῆς εἶναι πολὺ ἐπαχθὴς καὶ δέον νὰ μειωθῇ κάτω τοῦ ½, ὡς ἐπίσης νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς φορολογίας ὁ σπόρος, δι’ ὃν ὡμίλησα καὶ ἄλλοτε. Καὶ τέλος παρακαλῶ νὰ ἀπαλλαγοῦν τῆς πληρωμῆς φόρου οἱ πτωχοὶ μισθωταὶ καὶ πληρώσουν τοῦτον οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλω καὶ σχετικὴν τροπολογίαν.

§134Δ. ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δέχονται οἱ παραγωγεῖς τὸν νέον κανονισμὸν τοῦ φόρου;

§135Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα, τὸν ἐδέχθησαν.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας 4 δωδεκατημορίων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χρήσεως 1927–1928».

§137ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπιβολῆς προσωρινοῦ φόρου ἐγγείου παραγωγῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς καταστραφέντος ἀρχείου τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τῆς Εἰσαγγελίας Ἠλείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξουσιοδοτήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἔκδοσιν Ν. Διαταγμάτων». Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§141Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόλις σήμερον τὸ ἀπόγευμα, κύριοι βουλευταί, ἠδυνήθην νὰ ἀναγνώσω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἔκαμε κατάπληξιν. Δὲν ἠδυνάμην νὰ φαντασθῶ αὐθαιρετώτερον κατασκεύασμα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω τὴν λέξιν, ὡς τὸ εὑρίσκω τερατῶδες. Διότι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ἐφορειακαί, αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ταμιακαί, ὅλη ἡ νομοθεσία ἡ τραπεζιτική, ὅλη ἡ νομοθεσία ἡ νομισματικὴ καὶ αὐτὴ ἡ νομοθεσία ἡ στηριζομένη εἰς τὰς συμβάσεις τῆς Λατινικῆς Ἑνώσεως περὶ τοῦ νομισματικοῦ συστήματος τῆς Ἑλλάδος, ὅλα ταῦτα παραδίδονται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ περὶ ὅλων αὐτῶν δύναται νὰ ἀποφασίσῃ καὶ νὰ νομοθετήσῃ μόνος ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Τερατωδεστέρα ἀληθῶς—ἐπαναλαμβάνω τὴν λέξιν—ἀπεμπόλησις τῶν νομοθετικῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Προσθέτω ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν του καὶ ὅλας τὰς δημοσίας θέσεις ἐν γένει, διότι ὑπὸ τὴν κρίσιν ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δαπάνας οἱασδήποτε δημοσίας θέσεως ὅλαι αἱ δημόσιαι θέσεις εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐρωτῶ ἐμαυτόν· ποῦ εὑρίσκει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον; Ποία διάταξις τοῦ Συντάγματος ἢ ποία μεγάλη ἐθνικὴ ἀνάγκη δίδει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπογυμνωθῇ ἀπὸ πάσης ἐξουσίας νομοθετικῆς καὶ νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν καὶ δὴ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν; Ἡ πρώτη ἐντύπωσις αὕτη ἐμεγαλύνθη παρ’ ἐμοί, ὅταν εἶδον ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ἐπιτρέπει αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ἀπὸ τῆς 3ης Μαΐου ἡ Βουλὴ δὲν δικαιοῦται νὰ νομοθετῇ μόνη. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν καὶ Γερουσίαν δὲν ἔχομεν. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως στηρίζεται, ὑποθέτω, εἰς ἓν ψήφισμα τοῦ παρελθόντος Ἰανουαρίου, τὸ ὁποῖον εἰς δύο στίχους λέγει ὅτι αἱ λειτουργίαι πᾶσαι τῆς Γερουσίας μέχρι τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς ἀσκοῦνται ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐρωτᾶται· ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ λειτουργίαι τῆς Γερουσίας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἡ Βουλή; Δύνανται αὐταὶ αἱ λειτουργίαι νὰ εἶναι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία; Εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς τοιαύτης ὑποσχέσεως τῆς Βουλῆς νὰ ἀναιρεθῇ ἡ Γερουσία εἰς νομοθετικὸν Σῶμα; Ἂν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τῆς Βουλῆς δύναται νὰ ἀσκηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν μόνον, ἂν ὅλαι αἱ λειτουργίαι τῆς Γερουσίας ἀσκοῦνται ἀπὸ τὴν Βουλήν, τί ἐμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ ἀντιποιηθῇ τὰ δικαιώματα τῆς Γερουσίας καὶ νὰ ἐκλέξῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας;

§142Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν ἐκενοῦτο ἡ θέσις, θὰ τὸν ἐξέλεγε.

§143Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε δικαίωμα ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ἐκτὸς ἂν ἐννοεῖτε ὅτι λέγοντες ψήφισμα λειτουργίας ἐννοεῖτε ὅλας τὰς ἐξουσίας καὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἐννοεῖ. Λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία παραδίδεται ὅλη εἰς χεῖρας τῆς ἐκτελεστικῆς καὶ δὴ εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Εἶναι δυνατὸν αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσιν ὄχι μόνον τὴν Γερουσίαν, ἀλλὰ καὶ τὰ πρόσωπα τῶν γερουσιαστῶν; Κατὰ τὸ Σύνταγμα ἀνατίθενται ὑπηρεσίαι συνταγματικῆς φύσεως εἰς τὸ πρόσωπον τῶν γερουσιαστῶν. Εἶναι λειτουργίαι καὶ αὐταὶ τῆς Γερουσίας αἱ λειτουργίαι τῶν προσώπων τῶν γερουσιαστῶν; Καὶ διαφέρει πολὺ τὸ πρᾶγμα διότι δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχετε παρὰ ἀφοῦ λάβητε τὴν ἄδειαν τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Συντάγματος, αἱ Ἐπιτροπαὶ δὲ τοῦ Συντάγματος εἶναι ἀπὸ βουλευτὰς καὶ γερουσιαστὰς ὡρισμένου ἀριθμοῦ, ὄχι ἀπὸ λειτουργίας, ἀλλ’ ἀπὸ πρόσωπα γερουσιαστῶν. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, κατ’ ἐμέ, κύριοι βουλευταί, καὶ παρακαλῶ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς νὰ μὴ νομίσουν ὅτι ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Ἐπιθυμῶ ἡ ἀποστολὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται νὰ μεταβῇ εἰς Γενεύην καὶ εἰς τὰς Δυτικὰς Εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις, ἐπιθυμῶ νὰ εἶναι ἐντελῶς ἐφωδιασμένη νομίμως διὰ νὰ μὴ ἔχῃ δευτέραν ἀποτυχίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὸ σωτηριῶδες, τὸ μέγα ζήτημα τῆς εὑρέσεως δανείου, διότι ἀρκεῖ ἡ ἐλαττωματικὴ θέσις τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, θέσις ἡ ὁποία ὑπεδείχθη ὡς ἐλαττωματικὴ καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ταξείδιον τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν. Διότι ἡ Εὐρωπαϊκὴ γνώμη καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων εἰδικῶς καὶ ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἔδειξε περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποφασισθῇ ὑπὸ τοῦ Ἔθνους. Ἀλλ’ εἶναι ἐλαττωματικὴ ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τῆς ὁποίας ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην διὰ τὴν ἠθικὴν ἀρωγήν, ὡς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργός. Ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ παρασταθῇ ὡς ἀντιπροσωπεύουσα ἀληθῶς τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ὡς πολιτισμένη νομίμως ὄχι μὲ παρανομίας. Μὴ νομίζετε ὅτι αἱ Δυνάμεις καὶ ἰδίως ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι θὰ δανείσουν τὴν Ἑλλάδα, θὰ κυττάξουν τὴν πλειονοψηφίαν. Δὲν σᾶς ὠφελεῖ τίποτε. Δὲν πρόκειται περὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ἢ ὄχι τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς. Αἱ Εὐρωπαϊκαὶ Κυβερνήσεις ζητοῦν Κυβέρνησιν ἀντιπροσωπεύουσαν τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Αἱ Εὐρωπαϊκαὶ Κυβερνήσεις θέλουν Κυβέρνησιν προερχομένην ἀπὸ Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Τοιαύτην Κυβέρνησιν θέλουν, διότι τοιαύτη Κυβέρνησις ἐγγυᾶται τὴν πραγματοποίησιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος. Μόνον τοιαύτη Κυβέρνησις ἐμπνέει τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ παύσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κηδεμονευομένη ἀπὸ τὸν κ. Πλαστήραν— μὲ συγχωρεῖτε ποὺ τὸν εἶπον κύριον—ἀπὸ τὸν Κονδύλην, ἀπὸ τὸν Πάγκαλον κλπ. Καὶ ὅτι ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν αὐτὴν εἶσθε, ἀπόδειξις εἶναι ὅτι ἐκλέξατε τὸν Πλαστήραν διὰ νὰ σᾶς βοηθήσῃ εἰς τὸ στρατιωτικόν, νὰ σᾶς συνδράμῃ. Ποῦ εἶναι λοιπὸν ἡ κατάργησις τῆς στρατοκρατίας, κ. Πρωθυπουργέ; Ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν, ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσεν οὐδὲν ἐκ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης. Καὶ ἐφόσον ἀπέτυχεν αὕτη, ἀπέτυχε καὶ ἡ ἀποστολή της εἰς τὴν Εὐρώπην. Καὶ ἴδετε ποίας ὑποδοχῆς ἔτυχεν εἰς τὰς πρωτευούσας τῆς Εὐρώπης. Ἡ δεξίωσις ἡ ὁποία ἐγένετο ἦτο τυπικῆς φιλοφροσύνης, διότι δὲν ἤθελον νὰ σᾶς ἀναγνωρίσουν ὡς Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ὅταν λοιπὸν δὲν ἐνεπνέατε τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Λαοῦ δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβῆτε μὲ παρανομίας καὶ μὲ ἐφόδια παράνομα. Μόνον μία ἐφημερὶς Εὐρωπαϊκή, οἱ «Καιροὶ» τοῦ Λονδίνου, σᾶς εἶπον ὅτι κάτι ἐκάματε, εἶπον δηλαδὴ ὅτι ἔπραξεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις τὰ ἑξῆς: Πρῶτον ἐδημοσίευσε τὸ Σύνταγμα. Δεύτερον ἔφερε μεταρρυθμίσεις. Τρίτον ἐκανόνισε τὸ χρέος πρὸς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τέταρτον ἐτακτοποίησε τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων. Τὸ δεύτερον καὶ τὸ τέταρτον εἶναι ἐσφαλμέναι πληροφορίαι. Διότι οὐδεμία μεταρρύθμισις ἔγινε. Τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων εἶναι ἐκκρεμές. Τὰ δύο ἄλλα δὲν εἶναι τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως κατορθώματα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἢ Βουλὴ Ἑλληνική, ἡ ὁποία νὰ μὴ ἀνεγνώριζε τὸ χρέος τὸ Ἑλληνικόν, ὡς ὑποχρέωσιν ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης. Διότι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λησμονήσῃ ὅτι ὁ Ἀγγλικὸς Λαὸς ἐπροστάτευσε τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας τῆς Ἑλλάδος. Ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀντετάχθη εἰς τὴν κατάλυσιν τοῦ καθεστῶτος τοῦ συνταγματικοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν θὰ λησμονήσῃ ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἔδειξε πᾶσαν προσπάθειαν νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις Γούναρη τὸ δάνειον ἐν τῇ Ἀγγλικῇ ἀγορᾷ. Δὲν θὰ λησμονήσῃ τὰς εὐγενεῖς προσπαθείας τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως νὰ σώσῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τῶν δολοφόνων τοὺς ἕξ. Αὐτὰ εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐγέννησαν αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ ἑπομένως ὁ κανονισμὸς τοῦ χρέους πρὸς τὴν Ἀγγλίαν δὲν εἶναι κατόρθωμα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν λοιπὸν ἔχητε τὸ παρελθὸν τῆς ἀποτυχίας τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχετε πρόσφατον τὴν ἀποτυχίαν σας ἐν Γενεύῃ, πῶς θέλετε νὰ ὑπάγητε νὰ ζητήσητε ἐκ νέου τὴν προστασίαν τῶν Δυνάμεων, χωρὶς νὰ εἶσθε ἐφωδιασμένοι νομίμως μὲ τὴν πλειονοψηφίαν; Αἱ Δυνάμεις θέλουν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἐν τῷ παρόντι ἀξιόχρεος καὶ ἐν τῷ μέλλοντι φερέγγυος. Κύριοι, μόνον διὰ μιᾶς τοιαύτης Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας δύναται νὰ παραταθῇ ἡ πολιτικὴ ὁμαλότης καὶ νὰ παύσῃ πᾶσα ἀντίδρασις, εἴτε στρατιωτική, εἴτε ἐπαναστατική. Ἡ Ἐπανάστασις δὲν δύναται νὰ τελειώσῃ ἂν δὲν ἔλθῃ ἐδῶ μέσα ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία, ἡ ὁποία νὰ ἀποφασίσῃ τί θέλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, διὰ νὰ ἀποφασίσῃ πῶς θὰ κυβερνηθῇ διὰ Βασιλείας ἢ Δημοκρατίας. Ἔρχομαι εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ψηφίσματος. Θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκδίδῃ Ν. Διατάγματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους θὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή. Σεῖς λέγετε μόνον τὰς Ἐπιτροπάς. Ἐπιτροπὰς δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε, διότι δὲν ὑπάρχουν γερουσιασταί. Ἄνευ Ἐπιτροπῶν Ν. Διατάγματα δὲν δύνασθε νὰ ἐκδίδητε, οὔτε ὑμεῖς, οὔτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας θὰ σᾶς ὑπογράψῃ τοιαῦτα Διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἀπογυμνώνουν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν ἄνευ δικαιώματος, ἄνευ δυνάμεως πολιτικῆς. Ἡ πολιτικὴ δύναμις, ἡ ὁποία διηύθυνε τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἡ αὐτὴ δύναμις διευθύνει καὶ σήμερον. Θελήσατε, κύριοι Ὑπουργοί, νὰ νομιμοποιηθῆτε μεταβαίνοντες εἰς τὴν Εὐρώπην. Μὴ θελήσετε νὰ ἀποτύχητε καὶ τὸ δεύτερον πρὸς μεγίστην ζημίαν τῆς Ἑλλάδος. Μὴ θελήσετε νὰ σᾶς στρέψουν τὰ νῶτα, ὅπως σᾶς τὰ ἔστρεψαν ἐν τῷ παρελθόντι. Μὴ θελήσετε νὰ διακυβεύσητε τὴν ἀξιοπιστίαν ἐπὶ τέλους τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν ὅτι ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ἐζήτουν πιστοποιητικὸν φερεγγυότητος καὶ τὸ ἐπῆραν. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ προηγούμενον εἶναι ἀληθές. Ὑποθέτω ὅτι δὲν εἶναι. Διότι ἡ παραγγελία τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς εἶναι ἡ ἑξῆς. Καὶ πρὸ μικροῦ ἀκόμη τὸ εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Θὰ σᾶς ἀκούσωμεν, θὰ συζητήσωμεν μεθ’ ὑμῶν, ἀλλὰ νὰ μᾶς φέρετε αὐτὰ ἕτοιμα. Αὐτὰ εἶναι ἀπαράσκευα. Ὅ,τι ἐζήτησεν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, δὲν τὰ ἔχει ἡ Κυβέρνησις σήμερον εἰς χεῖράς της, τὰ ἔχει μὲ τὴν ὑπόθεσιν ὅτι θὰ ἐκδώσῃ τὰ Ν. Διατάγματα καὶ ὅτι αὐτὰ τὰ Ν. Διατάγματα θὰ γίνουν καὶ ὅτι θὰ εἶναι ἰσχυρά, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ κανείς, διότι παρῆλθεν ὁ καιρός, κύριοι βουλευταί, κατὰ τοὺς ὁποίους, πρὸ ἓξ ἐτῶν, ἡ ἐπαναστατικὴ ἐπιβολὴ ἐτρομοκράτει τὸν Ἄρειον Πάγον ἐξ ἀνθρώπων ἐπίσης ἀρεοπαγιτῶν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐξέδωκε τὸ τερατῶδες ἀπόφθεγμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξαν τὴν νομολογίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπετάχθησαν τὰ δικαστήρια τοῦ Κράτους. Ὁ ἐπαναστατικὸς Ἄρειος Πάγος, διὰ νὰ ὠφελήσῃ τὴν Ἐπανάστασιν, ἐφεῦρεν αὐτὸ τὸ παμπάλαιον τῆς Ρωμαϊκῆς Δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁπλῶς νομικὸν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος καθιέρωσεν αὐτὴν τὴν νομολογίαν, ἡ ὁποία κατέστρεψε τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν, διότι ὁ Ἄρειος Πάγος εἶχε καθῆκον νὰ εἴπῃ εἰς τὸν κ. Βενιζέλον ὅτι μὲ Ν. Διατάγματα δὲν κανονίζω ἐγὼ νόμους. Ἡ ἐποχὴ ἐκείνη παρῆλθε καὶ θὰ ἔλθουν σήμερον τὰ δικαστήρια νὰ σᾶς εἴπουν ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος δὲν εἶναι νόμος. Καὶ θὰ τὸ εἴπουν, διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἀπεφάσισε καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη, ὅτι τὰ δικαστήρια δύνανται νὰ ἐξετάζωσι τὸ συνταγματικὸν ἢ ὄχι τοῦ νόμου. Καὶ θὰ ἔλθουν αὔριον τὰ δικαστήρια νὰ ἐξετάσουν καὶ νὰ εἴπουν· εἶναι δυνατόν ποτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ ἀπογυμνώσῃ ἑαυτὴν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Γερουσία εἶμαι ἐγώ; Ἀδύνατον. Καὶ δὲν θὰ τὸ εἴπουν μόνον τὰ δικαστήρια, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν νὰ δώσουν τὰ χρήματα. Ἐπαναλαμβάνω, σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναχωρήσῃ. Λάθος της ὅτι δὲν προεννόησε πρότερον περὶ τοῦ πράγματος, ἀλλὰ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἀναχωρήσῃ μὲ τοιαῦτα ἐφόδια, τὰ ὁποῖα ζητεῖ νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι ἡ ἀποτυχία πρὸς ζημίαν τῆς Χώρας θὰ εἶναι ἀσφαλὴς καὶ βεβαία.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§145Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ ἠκούοντο διαμαρτυρίαι κατὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τόσον ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅσον καὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ζητουμένην ἐξουσιοδότησιν, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ εἴμεθα ἐν ἀπολύτῳ τάξει. Διότι κοινοβουλευτισμός, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου τόσον κόπτονται οἱ φωνασκοῦντες, δὲν εἶναι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, ἐνίοτε πολὺ θεατρικαὶ καὶ ἄσκοποι, αἱ ὁποῖαι ὁμοιάζουν πολλάκις κατὰ τὴν γραφικὴν φράσιν Γάλλου πολιτικοῦ μὲ ἕλικα ἀτμοπλοίου κινούμενον εἰς τὸν ἀέρα. Ἡ σημαντικωτέρα ἀρετὴ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ εἶναι ὅτι δύναται νὰ προσαρμόζεται πρὸς τὰς ἑκάστοτε παρουσιαζομένας περιστάσεις καὶ νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἑκάστοτε ἐμφανιζομένας ἀνάγκας. Κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου εἰς τὰς Χώρας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξεν ἡ κοιτὶς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἐδημιουργήθησαν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶχον περιβληθῆ μὲ εὐρύτατα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καὶ αὐτοὶ οἱ δικτάτορες τῆς καλῆς περιόδου τῆς ἀρχαίας Ρώμης. Εὐθὺς δὲ μετὰ τὸν πόλεμον ὅταν ἐνεφανίσθησαν αἱ μεταπολεμικαὶ ἀνάγκαι, ὁ κοινοβουλευτισμὸς ἔδωσεν εἰς τὰς Κυβερνήσεις τὰ μέσα διὰ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὸν κίνδυνον ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ νομίσματος καὶ τὰ μέσα διὰ νὰ ἀνορθώσουν οἰκονομικῶς τὰς Χώρας. Ἔχομεν δὲ πολλὰ παραδείγματα ἐξουσιοδοτήσεως διὰ τὴν νομισματικὴν ἐξυγίανσιν. Εἰς τὴν Πολωνίαν, νομίζω, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξουσιοδοτήθη νὰ κάμῃ τὰς νομισματικὰς μεταρρυθμίσεις. Εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ εἰς τὴν Οὐγγαρίαν εἶχε δοθῆ ἐξουσία δικτατορική, ἂν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη ἐξουσία ἀπορρέουσα ἀπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον εἰς τὰς Ἐθνικὰς Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Καὶ τελευταίως εἰς τὸ Βέλγιον ἡ νομισματικὴ μεταρρύθμισις ἐπετελέσθη διὰ Διαταγμάτων κατ’ ἐξουσιοδότησιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ περίεργον, τίποτε τὸ ἐξαιρετικὸν νὰ ἐξουσιοδοτήσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνεργήσῃ οἰκονομίας καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν νομισματικὴν μεταρρύθμισιν διὰ Ν. Διαταγμάτων, τὰ ὁποῖα μάλιστα θὰ ἔλθουν ὑπὸ τὴν κύρωσιν ἡμῶν. Εἶχον τὴν γνώμην, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατόπιν τῆς δεκαετοῦς μεταπολεμικῆς πείρας δὲν θὰ ἠκούοντο ἀντιρρήσεις ἐναντίον τῆς νομισματικῆς μεταρρυθμίσεως. Εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἀποτελεῖ πλέον τὴν χειροτέραν κοινοτυπίαν τὸ νὰ λέγῃ κανεὶς ὅτι δὲν ὑπάρχει πληγὴ μεγαλυτέρα εἰς μίαν Χώραν ἀπὸ τὴν ἔκπτωσιν καὶ ἀστάθειαν τοῦ νομίσματος καὶ δὲν ὑπάρχει ἐπιτακτικώτερον καθῆκον διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἑκάστης Χώρας ἀπὸ τὸ νὰ προικοδοτήσῃ αὐτὴν μὲ νόμισμα ὑγιὲς καὶ σταθερόν. Πραγματικὴ νομισματικὴ ἐξυγίανσις εἶναι καὶ κρατικὴ καὶ ἐθνικὴ ἐξυγίανσις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίξῃ τις οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν ἐπὶ νομισματικῆς μονάδος ἀσταθοῦς καὶ παντὶ ἀνέμῳ ἀναπεπταμένης, ὅπως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοικοδομήσῃ τις οἰκοδομὴν στερεὰν ἐπὶ ἐδάφους σειομένου καὶ κλονιζομένου. Μεταξὺ τῶν χωρῶν αἱ ὁποῖαι ὑπέστησαν τὴν μεταπολεμικὴν πληγὴν τῆς νομισματικῆς ἐκπτώσεως καὶ τὰ ἐπακόλουθα ταύτης ὑπῆρξεν ἀτυχῶς καὶ ἡ Ἑλλάς. Ἀλλ’ εἶναι ἴσως κοινὸν μυστικὸν εἰς πάντας, οἱ ὁποῖοι καὶ μακρόθεν παρακολουθοῦν τὰ πράγματα καὶ δὲν ἔχουν τὴν εὐτυχίαν νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὴν Γενεύην ἵνα ὠτακουστήσουν τί ἐλέχθη εἰς τὴν Ἑλλην. Ἀντιπροσωπείαν, εἶναι κοινὸν μυστικὸν ὅτι ἐκτυλίσσεται ἐνώπιόν μας μία κίνησις παγκόσμιος, μία παγκόσμιος πολιτική, ἡ ὁποία ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τὴν πραγματικὴν ὅλων τῶν Χωρῶν τοῦ κόσμου, αἱ ὁποῖαι νοσοῦν. Τὴν πρωτοβουλίαν τῆς πολιτικῆς ταύτης ἔσχον αἱ Χῶραι αἱ ἀπὸ νομισματικῆς ἀπόψεως ἰσχυραί, αἱ ὁποῖαι ἀνέλαβον τὸ βάρος τῆς νοσηλείας καὶ θεραπείας τοῦ νοσοῦντος κόσμου, οὐχὶ βέβαια μόνον ἐκ πνεύματος εὐγενοῦς ἀλληλεγγύης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ καλῶς ἐννοουμένου συμφέροντος, δεδομένου ὅτι καὶ οἱ ὑγιεῖς ὀργανισμοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ζημιωθοῦν ἐκ τῆς γειτνιάσεως νοσούντων. Τὴν κίνησιν αὐτὴν τὴν ἔχει υἱοθετήσει ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἔχουσα ὄπισθέν της τὰς Τραπέζας τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἀμερικῆς, αἱ ὁποῖαι καὶ κατήρτισαν ἓν Συνδικάτον τῶν Ἐκδοτικῶν Τραπεζῶν ὅλου τοῦ κόσμου. Ἑπομένως οἰκονομικὴ ἐξυγίανσις καὶ νομισματικὴ τοιαύτη σημαίνει κατ’ οὐσίαν τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ὑλικῆς καὶ ἠθικῆς ἀρωγῆς τῶν τραπεζιτικῶν αὐτῶν κολοσσῶν. Νομίζω ὅτι ἀτυχῶς διεπράχθη ἐξ ἀρχῆς τὸ σφάλμα νὰ μὴ διαφωτισθῇ ἀρκούντως ἡ Κοινὴ Γνώμη περὶ τῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν Χώραν καὶ τοὺς κατοίκους αὐτῆς ἡ ἀναληφθεῖσα Ἡράκλειος προσπάθεια πρὸς οἰκονομικὴν καὶ νομισματικὴν κάθαρσιν. Ἂν εἶχε διαφωτισθῇ ὅσον ἔπρεπεν, ἀσφαλῶς οὐδὲν κόμμα δὲν θὰ ἠσθάνετο τοὺς ὤμους του τόσον ἰσχυρούς, ὥστε νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς ἐπιχειρουμένης ἐξυγιάνσεως, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ἐγένετο ὁ ἐκκωφαντικὸς ἐκεῖνος θόρυβος, ὁ ὁποῖος περὶ τὸ Σουηδικὸν δάνειον ἔγινεν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐσχηματίσθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἀσκόπως καὶ ματαίως μετέβημεν εἰς τὴν Γενεύην, ἐφόσον ὁ ὅρος, δηλαδὴ τὸ δάνειον, εἶχεν ἔλθει αὐτοπροαιρέτως πρὸς ἡμᾶς ἐνταῦθα. Ἀσφαλῶς δὲ οὔτε τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα θὰ ἀντετίθετο κατὰ τῆς ἐξυγιάνσεως αὐτῆς, δεδομένου ὅτι ἡ τάξις ἐκείνη ἡ ὁποία περισσότερον παντὸς ἄλλου ὑποφέρει ἐκ τῆς νομισματικῆς ἀσταθείας καὶ ἐκπτώσεως, πωλοῦσα πολλάκις τὸν ἱδρῶτά της ἀντὶ πινακίου φακῆς καὶ ὅτι ἀντιθέτως ἡ τάξις ἐκείνη, ἡ ὁποία πρὸ παντὸς καὶ περισσότερον πάσης ἄλλης θὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς ἀποκτήσεως σταθεροῦ νομίσματος, εἶναι ἡ ἐργατική, τῆς ὁποίας ἐνασμενίζονται νὰ προβάλλουν οἱ μοναδικοὶ ἀντιπρόσωποι. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ ἀντιρρήσεις αἱ προβαλλόμεναι κατὰ τῆς σταθεροποιήσεως; Ἡ περίφημος ἐκ τῶν πραγμάτων σταθεροποίησις, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐξαγγείλει ἐκ Φλωρεντίας ὁ κ. Μάξιμος, ὅταν ἀκόμη ἡ ἀντιπροσωπεία ἦτο εἰς Γενεύην; Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐξήγησεν ὅτι ἐκ τῶν πραγμάτων σταθεροποίησις οὔτε ὑπάρχει, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ παραμείνῃ ἐντελῶς οὐδέτερον, ἀφίνον ἔκθετον τὴν τύχην τοῦ ἐθνικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἤθελε περιέλθει εἰς τὰς χεῖρας ἀχαλινώτου κερδοσκοπίας. Ἡ ἀπροσδιόριστος καὶ ἀκαθόριστος ἐκ τῶν πραγμάτων σταθεροποίησις, τὴν ὁποίαν μᾶς παρουσιάζουν ὡς πανάκειαν, ὁμοιάζει μὲ τὰς καὶ ἀτελειώτους ὀρθοδόξους νηστείας, τὰς ὁποίας καθιέρωσαν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, πρὸ τῶν μεγάλων ἑορτῶν, διὰ τὰς ὁποίας ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ ὅ,τι καὶ διὰ τὰς ἐγχειρήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐπέτυχον μέν, ἀλλ’ ὁ ἀσθενὴς ἀπέθανεν. Διετυπώθη ὅτι μᾶς ἀρκεῖ ἡ ἐκ τῶν πραγμάτων σταθεροποίησις, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἰσοζύγιον τὸ ἐμπορικὸν καὶ δὲν γνωρίζω τίνα ἄλλα. Ἀλλ’ ἡ παγκόσμιος μεταπολεμικὴ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ὑπεράνω καὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ ἐμπορικοῦ κεῖνται οἱ ἀστάθμητοι ψυχολογικοὶ παράγοντες, οἱ ὁποῖοι ἐνασκοῦν πράγματι ἐντελῶς κυρίαρχον ἐπιρροήν. Ἀνέφεραν χθὲς τὸ παράδειγμα τὸ ἰδικόν μας τοῦ 1923, κατὰ τὸ ὁποῖον ἄνευ οὐδενὸς γεγονότος εἰς παραμονὰς πολέμου ἡ λίρα κατῆλθεν ἀπὸ 470 εἰς 120 δραχμάς. Τὸ παράδειγμα τοῦτο ἐπανελήφθη πολλάκις παρ’ ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ ἐνθυμεῖσθε πάντες ὅτι πέρυσιν ἐν Γαλλίᾳ ἡ λίρα κατῆλθεν ἀπὸ 240 εἰς 125 φράγκα ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, χάρις εἰς μίαν ἁπλῆν κυβερνητικὴν μεταβολήν, τὴν ἀντικατάστασιν δηλαδὴ τῆς Κυβερνήσεως Ἑρριὼ ὑπὸ τῆς Οἰκουμενικῆς τοῦ κ. Πουανκαρέ. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἐπίσης ὅτι οὔτε καὶ αὐταὶ αἱ πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι ἀσκοῦν πάντοτε ἐπιρροὴν οὐσιώδη, διότι ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Πορτογαλλίας, ἡ ὁποία ἐπέτυχε σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματός της, τοῦ «ἐσκοῦδο», μὲ τὴν ἐφαρμογὴν κυρίως αὐστηροῦ τραπεζιτικοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τοῦ ἰδικοῦ μας «κονσόρτσιουμ», παρὰ τὰς συνεχεῖς στάσεις καὶ ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι εὐδοκιμοῦν ἐκεῖ. Ἀλλ’ ἠρώτησαν, ποῖος ὁ λόγος νὰ σπεύσωμεν νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν διὰ νόμου σταθεροποίησιν; Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν πραγματογνωμόνων ὑπάρχει εἷς πίναξ ἀρκετὰ διαφωτιστικός. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, αἱ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐτιμῶντο τὸ 1914 δραχ. 3,648, τὸ 1915 δραχ. 6,835, τὸ 1920 δραχ. 12,000, τὸ 1925 δραχ. 41,415 αἱ ὁποῖαι μεταβαλλόμεναι εἰς χρυσόν, ἀντιπροσωπεύουν ἀξίαν 2,671 δραχμῶν εἰς χρυσόν, ἤτοι ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεως τῆς τιμῆς τοῦ 1914. Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ὅλας τὰς μετοχὰς ὅλων τῶν μεγαλυτέρων τραπεζιτικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεών μας. Ἐπίσης ἡ κυκλοφορία ἀνερχομένη τὸ 1916 εἰς 463,000,000 δραχμῶν, τὸ 1919 εἰς 1,322,000,000 δραχμῶν, τὸ 1920 εἰς 1,425,000,000 δραχμῶν, ἀνέρχεται εἰς ποσὸν σήμερον 5,000,000,000, δραχμῶν τὸ ὁποῖον μετατρεπόμενον εἰς ὑγιὲς νόμισμα εἶναι κάτω τοῦ ποσοῦ τοῦ 1914. Τοῦτο παρετηρήθη παντοῦ, διότι εἰς τὴν Γερμανίαν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τῆς χαώδους στάσεως τοῦ νομίσματός της, τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα δὲν ἀντιπροσωπεύει οὐσιαστικῶς ἀξίαν μεγαλυτέραν ὀλίγων μόλις δεκάδων ἑκατομμυρίων μάρκων χρυσῶν. Εἰς τὴν Ρουμανίαν τὸ σήμερον κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα, μολονότι ἡ Χώρα εἶναι διπλασία εἰς ἔκτασιν καὶ πλοῦτον τῆς προπολεμικῆς, δὲν προσεγγίζει τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐκυκλοφόρει τὸ 1914. Ἐπίσης αἱ καταθέσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀνερχόμεναι τὸ 1915 εἰς 347,000,000 δραχμῶν, τὸ 1918 εἰς 430,000,000 δραχμῶν, τὸ 1923 εἰς δραχ. 240,000,000 καὶ τὸ 1925 εἰς δραχ. 2,637,000,000, ἀντιπροσωπεύουν τὸ 1925 μόλις 163,000,000, περίπου δηλαδὴ τὸ τρίτον τῶν καταθέσεων τοῦ 1915. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι, πρόσφατον καὶ κλασικὸν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς δὲν πρέπει νὰ παύσωμεν νὰ τὸ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας, ἓν παράδειγμα τὸ περυσινὸν τῆς Βελγικῆς σταθεροποιήσεως. Οἱ Βέλγοι θωπεύοντες μέχρι τοῦ 1915 τὸ ὄνειρον τῆς ἀνατιμήσεως τοῦ νομίσματός των, ἀπεφάσισαν ὁριστικῶς καὶ ἀποτόμως τὸ φθινόπωρον τοῦ ἰδίου ἔτους νὰ προβοῦν εἰς τὴν σταθεροποίησιν ἄνευ νόμου εἰς τὴν τιμὴν τῶν 107 φράγκων κατὰ λίραν, εἰς ἣν τὸ Βελγικὸν φράγκον εἶχε διατηρηθῆ ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα. Λόγῳ ὅμως τοῦ ὅτι ὑπῆρχε σοβαρότατον κυμαινόμενον χρέος, λόγῳ τοῦ ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἕνεκα τούτου ἀκριβῶς δὲν συνήφθη τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἤλπιζον νὰ συνάψουν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου εἶχον στηριχθῆ —δὲν συνήφθη δὲ διότι οἱ χρηματοδόται τὴν τελευταίαν στιγμὴν τοὺς εἶπον, ὅτι δὲν ἐθεώρουν ἐπαρκεῖς ἐγγυήσεις ἐφόσον δὲν ἐλαμβάνετο πρόνοια διὰ τὴν τακτοποίησιν τοῦ κυμαινομένου χρέους. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους ἡ πρώτη των προσπάθεια ἀπέτυχε καὶ κατὰ Μάϊον τοῦ 1926 ἠναγκάσθησαν νὰ προβοῦν εἰς νέαν ἔκδοσιν 1500 ἑκατομμυρίων φράγκων ἀκαλύπτου νομίσματος καὶ εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως κάθε ἄλλο παρὰ μὴ δικαιολογημένης τὴν ἀναρρίχησιν πρὸς τὰ ὕψη τοῦ ξένου συναλλάγματος. Ἔγινε κρίσις κυβερνητική, ἀμέσως παρῃτήθη ἡ Κυβέρνησις, ἡ ἐπιχειρήσασα τὴν σταθεροποίησιν, ἐσχηματίσθη νέα Κυβέρνησις οἰκουμενικὴ καὶ ἡ ὁποία θαρραλέως, ἀλλὰ μὲ ἀρτιωτέρας προπαρασκευὰς ἐξηκολούθησε, χωρὶς οὐδόλως νὰ ἀπογοητευθῇ, τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦσε νὰ θεωρηθῇ Σισσύφειον. Ἠναγκάσθησαν νὰ ἐπιβάλουν φορολογίαν 1500 ἑκατομμυρίων, διὰ τῆς ὁποίας ἐπροικοδότησαν εἰδικὸν ταμεῖον ἀποσβέσεως τῶν χρεῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ ρευστοποιήσουν τοὺς κρατικοὺς σιδηροδρόμους σχηματίσαντες ἑταιρείας μὲ ὁμολογίας καὶ μετοχὰς ἀξίας 11 δισεκατομμυρίων φράγκων καὶ προέβησαν κατόπιν τούτου, τὸ φθινόπωρον τοῦ ἰδίου ἔτους, εἰς τὴν διὰ νόμου σταθεροποίησιν τοῦ φράγκου των εἰς τὴν τιμὴν τῶν 175 κατὰ λίραν, τιμήν, τὴν ὁποίαν εἶχε κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς σταθεροποιήσεως. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ θεωρία τῆς ἐμπράκτου σταθεροποιήσεως εἰς τὸ Βέλγιον, κατὰ τὴν δευτέραν τουλάχιστον σταθεροποίησιν, δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἐφαρμογήν. Διότι κατὰ Φεβρουάριον ἡ λίρα ἐτιμᾶτο 107 φράγκα. Κατὰ Ἀπρίλιον καὶ Μάϊον ἔφθασε τὰ 130. Ἀνετιμήθη κατ’ Ἰούλιον μέχρι τῶν 220, τοῦ Γαλλικοῦ φράγκου συναγωνιζομένου εἰς τὸν δρόμον πρὸς τὸν κατήφορον μὲ τὸ Γαλλικόν. Ἀπὸ τὸν Ἰούλιον καὶ ἐφεξῆς ἤρχισε νὰ ἐκπίπτῃ καὶ τὸν Ὀκτώβριον ἐσταθεροποιήθη εἰς τὴν τιμὴν τῶν 175 φράγκων κατὰ λίραν. Ἐν τούτοις ἡ προσπάθεια ἐπέτυχεν, ἐθεωρήθη ὡς θαῦμα, ὁ δὲ συντελέσας σημαντικώτατα εἰς τὴν ἐπιτυχίαν αὐτὴν διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τοῦ Βελγίου εἰς κἄποιαν ἀνακοίνωσιν, ἀπαντῶν εἰς τὰς διατυπωθείσας κατηγορίας, διατί ἔσπευδε μετὰ τὴν πρώτην ἀποτυχίαν νὰ προβῇ εἰς νέαν ἀπόπειραν σταθεροποιήσεως, ἐξ ἴσου ἀμφίβολον καὶ ἀβεβαίαν, ἐδήλωσεν ὅτι ἦτο πολὺ περισσότερον ἐπικίνδυνον ἂν ἀφήνετο νὰ παραταθῇ ἡ κατάστασις ἡ χαώδης, ἡ δημιουργηθεῖσα κατὰ τὸ θέρος τοῦ ἰδίου ἔτους. Ταὐτοχρόνως συνήφθη δάνειον 100 ἑκατομμυρίων δολλαρίων ἐπὶ πλέον δὲ ἀνέλαβον αἱ Τράπεζαι Ἀγγλίας, Ἀμερικῆς, Γαλλίας, Γερμανίας, Αὐστρίας Οὐγγαρίας, μέχρι καὶ Ἰαπωνίας διὰ συμβάσεως εἰδικῆς νὰ ὑποστηρίξουν διὰ πιστώσεων τὴν Βελγικὴν Τράπεζαν εἰς τὴν νομισματικήν της μεταρρύθμισιν. Ἐρωτᾶται λοιπόν, διατί ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τόσον θριαμβευτικῶς ἐπέτυχε, τὸ ὁποῖον εἶχε τόσην λαμπρὰν ἐπιτυχίαν εἰς τὸ Βέλγιον, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν; Διὰ τίνα λόγον ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρίσκεται πάντοτε εἰς τὸ περιθώριον τῶν πεπολιτισμένων χωρῶν; Μᾶς εἶπον ὅτι ὁ Προϋπολογισμός μας δὲν ἔχει ἀκόμη ἰσοσκελισθῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἀντίθετον γνώμην. Αἰσιοδοξεῖ καὶ ἔχει τις πάντα λόγον νὰ ἀποδέχεται τὴν αἰσιοδοξίαν αὐτήν. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται περὶ ἐλλείμματος ὀλίγων δεκάδων ἑκατομμυρίων ἢ ἔστω ἐλαχίστων ἑκατοντάδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ 8½–9 δισεκατομμύρια, βεβαίως δὲν θὰ ἀπετέλει Ἡράκλειον ἄθλον τοῦ νὰ καλύψωμεν τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, ἀντιθέτως ὀρροδοῦντες καὶ ὑποχωροῦντες ἐνώπιον τόσον μικροῦ ποσοῦ. Θὰ ὁμοιάζωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταπίνουν τὴν κάμηλον καὶ διϋλίζουν τὸν κώνωπα. Μᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ἀπεκτήσαμεν ἀκόμη τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Παρὰ τὴν σοφὴν γνώμην τοῦ πρὸ ὀλίγου κατελθόντος ἀπὸ τὸ βῆμα γεραροῦ καὶ σοφοῦ συναδέλφου, νομίζομεν ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα ἔθεσε τέρμα ὁριστικὸν εἰς τὰς πολιτικάς μας ἀνωμαλίας. Ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνος ἐκ μέρους στρατιωτικῶν, ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν ἢ ὁπλιτῶν δὲν εἶναι δύσκολον εἰς οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, σεβομένην ἑαυτήν, νὰ τὸν ἀντιμετωπίσῃ τελεσφόρως. Κυβέρνησις ἀποφασισμένη νὰ ἀμυνθῇ ἑαυτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἀνατραπῇ διὰ τῆς βίας. Ἔχομεν, ἄλλως τε, πλεῖστα παραδείγματα τοῦ Παγκάλου, ὁ ὁποῖος ἐκρατήθη τόσους μῆνας εἰς τὴν ἀρχήν, παρὰ τὴν ἔχθραν καὶ τὰς προσπαθείας τοῦ μεγίστου μέρους τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἐπιτύχει καὶ τὸ ἰσοζύγιον τὸ ἐμπορικόν. Ἡ Ἑλλὰς ἐξάγει τόσον συνάλλαγμα κατ’ ἔτος. Ἑπομένως ὁσασδήποτε θυσίας καὶ ἂν κάμωμεν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς σταθεροποιήσεως θὰ ἀποβῶσι μάταιαι δεδομένου, ὅτι λόγῳ τῆς ἀθρόας ἐξαγωγῆς τοῦ συναλλάγματος, τὸ νόμισμά μας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ὑποστῇ νέον κατρακύλισμα. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἔλλειμμα τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου τὸ ἀκούομεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Ἂν τὰ πράγματα εἶχον ὅπως τὰ ἐμφανίζουν αἱ στατιστικαί μας καὶ οἱ ἀπαισιόδοξοί μας, ἔπρεπε νὰ εἴμεθα οἱ πτωχότεροι τῶν ἀνθρώπων, ὅπως, ἄλλως τε, θὰ συνέβαινε μὲ τὰς περισσοτέρας Χώρας τοῦ κόσμου. Ἐν τούτοις ὁ κόσμος δὲν ἀπελπίζεται, διότι εἶδον ὅτι αἱ στατιστικαὶ δὲν εἶναι πάντοτε ἀκριβεῖς, διότι ἴσως αἱ στατιστικαί, ὅπως ἀπεκλήθησαν ὑπὸ Ἄγγλου πολιτικοῦ, εἶναι πολλάκις ἁπλᾶ μέσα ἀπάτης καὶ ψεύδους ὄχι ἐκ προθέσεως. Ἀλλὰ θὰ ἐπιτύχῃ ἡ σταθεροποίησις; Ἀδιστάκτως ἐφόσον ἔχομεν κάλυμμα, τὸ ὁποῖον μετὰ τῶν πιστώσεων ἀνέρχεται εἰς 13½ ἑκατομμύρια λίρας, κάλυμμα, τὸ ὁποῖον καλύπτει ὁλόκληρον τὸ σημερινὸν ἐν κυκλοφορίᾳ χαρτονόμισμα καὶ τὸ ὁποῖον συμπεριλαμβανομένων τῶν καταθέσεων ἐν ὄψει ἀνέρχεται μέχρι 70%. Θὰ εἴμεθα ἀσφαλῶς ἀπαισιόδοξοι καὶ ὡπλισμένοι μὲ ὀμματοϋάλια μυωπικὰ ἵνα προσβλέπωμεν μετὰ τόσου δέους πρὸς τὴν προσπάθειαν αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ σταθεροποίησις εἶναι εὔκολος καὶ ἡ ἐπιτυχία της ἀσφαλὴς ἔπρεπε μετὰ πολλὰς ἐπιφυλάξεις, μετὰ μακρὰν μελέτην καὶ μετὰ πολλῆς ψυχραιμίας, ἴσως μὲ βῆμα σημειωτόν, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς, διότι θὰ δημιουργηθῇ ἀνεργία διότι θὰ ἔχωμεν ὑπερτίμησιν, διότι θὰ ἐπιβάλωμεν δεσμοὺς ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, διότι οἱ ὦμοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι νέαν ἐπιβάρυνσιν καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐθεωρήθη, ὅτι μόλις μία χώρα προικοδοτηθῇ μὲ νόμισμα σταθερόν, ἀμέσως χρυσορρόος Πακτωλὸς θὰ ρεύσῃ εἰς αὐτήν, ὅτι δηλαδὴ ὅλαι αἱ χῶραι ἐξισοῦνται καὶ ἰσοπεδοῦνται ἐφόσον ἔχουν χρυσοῦν νόμισμα, ἐνῷ αἱ πτωχαὶ Χῶραι δὲν παύουσι νὰ εἶναι πτωχαὶ ὅταν ἔχουν νόμισμα χρυσοῦν, ὅπως αἱ πλούσιαι Χῶραι δὲν παύουσι νὰ εἶναι πλούσιαι καὶ ὅταν δὲν ἔχουσι νόμισμα χρυσοῦν. Τὰ ἡμερομίσθια θὰ εἶναι ἀνάλογα μὲ τὸν πλοῦτον αὐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἐλπίσῃ κανεὶς ὅτι εἰς τὰς πτωχὰς χώρας οἱ ἐργάται θὰ ἔχωσι τὰ αὐτὰ ἡμερομίσθια, τὰ ὁποῖα λαμβάνουν οἱ Ἀμερικανοὶ συνάδελφοί των, ἐφόσον ἐκεῖ καὶ τὰ ἐργατικὰ ἡμερομίσθια ὑπερβαίνουν κατὰ πολὺ καὶ αὐτὰς τὰς ἰδικάς μας βουλευτικὰς ἐπιχορηγήσεις, περὶ τῶν ὁποίων τόσος θόρυβος ἐδημιουργήθη. Ἑπομένως οὐδένα κίνδυνον ἡ βιομηχανία μας δύναται νὰ διατρέξῃ ἀπὸ τὴν σταθεροποίησιν. Ὅταν δὲ βλέπωμεν ὅτι μεγάλαι Χῶραι τῆς Εὐρώπης, ὅπως ἡ Γερμανία καὶ τὸ Βέλγιον, αἱ ὁποῖαι ἀποζοῦν ἀπὸ τὸ μέγα ἐμπόριον καὶ τὰς βιομηχανίας, εἰσάγουσαι ἔξωθεν πρώτας ὕλας, τὰς ὁποίας ἐπανεξάγουν κατειργασμένας, βλέπομεν ὅτι αἱ Χῶραι αὗται προβᾶσαι εἰς σταθεροποίησιν ἐπέτυχε καὶ εἶναι εὐχαριστημέναι, εἶναι ἀστεῖον νὰ φοβώμεθα ὅτι ἡ βιομηχανία μας ἡ μικρά, ἡ μὴ ἀποβλέπουσα εἰς ἐξαγωγὴν εἰς τὸ παγκόσμιον ἐμπόριον, θὰ διατρέξῃ οἱονδήποτε ἔκτακτον κίνδυνον. Ἄλλως τε ἐκεῖνο ἐκ τοῦ ὁποίου ὑποφέρει ἡ βιομηχανία εἶναι πρὸ παντὸς ἡ ἔλλειψις κεφαλαίων, τῆς ὁποίας ἀπότοκος εἶναι ὁ ὑψωμὸς τοῦ τόκου. Εὐτυχῶς δὲ ἡ ἔλλειψις κεφαλαίων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν πάσχει ἡ βιομηχανία μας καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ κάθε παραγωγικὴ ἐργασία ἐν τῷ Τόπῳ, θεραπεία δύναται νὰ ἔχῃ μόνον εἰς τὴν σταθεροποίησιν τοῦ νομίσματος, διότι μόνον κατόπιν ταύτης θὰ εἰσρεύσουν εἰς τὴν Χώραν μας ἐπανακάμπτοντα τὰ Ἑλληνικὰ χρήματα ἢ εἰσερχόμεθα διὰ πρώτην φορὰν ξένα κεφάλαια κατὰ τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἀνελλιπῶς παρετηρήθη εἰς ὅλας τὰς Χώρας, ὅπου ἐφηρμόσθη ἡ σταθεροποίησις. Τὸ ποσὸν τῶν εἰσαχθέντων χρημάτων ὑπὸ τύπον δανείων εἰς βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις, δήμους, κοινότητας καὶ διάφορα ἄλλα νομικὰ πρόσωπα εἰς τὴν Γερμανίαν τῷ 1925 ἀνέρχεται εἰς 5 δισεκατομ. μάρκα χρυσᾶ, εἰς τρόπον ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Τράπεζα τῆς Γερμανίας νὰ λάβῃ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν καὶ τὸν γνωστὸν πανικὸν τῆς ἀγορᾶς τοῦ Βερολίνου. Ἄλλως τε ἡ συνταύτισις μεταξὺ τῆς ἐσωτερικῆς ἀνταλλακτικῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς καὶ τῆς ἐξωτερικῆς τοιαύτης, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ μὲ τὴν σταθεροποίησιν, δὲν θὰ προξενήσῃ κρίσιν σοβαράν. Παρετηρήθη ὅτι εἰς τὸ Βέλγιον ἡ διαταραχὴ ἦτο ἀσήμαντος. Δι’ ὅλα ταῦτα φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ χωρήσωμεν θαρροῦντες εἰς τὴν ἀναληφθεῖσαν σταθεροποίησιν, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι προσφέρομεν εἰς τὴν Χώραν τὴν θετικωτέραν καὶ μεγαλυτέραν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ὑπὸ τὰς παρούσας κρισίμους συνθήκας δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν. Δυνάμεθα δὲ ἁπλῶς νὰ καταλογίσωμεν τὰς εὐθύνας τῆς ἀκατανοήτου ἀντιδράσεως κατὰ τῆς προσπαθείας ταύτης εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀναφαίρετα δικαιώματα ἐπ’ αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§147Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Βουλήν, διότι ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἔχομεν πάντες καθῆκον νὰ συνδράμωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἵνα πάνοπλος μεταβῇ εἰς Εὐρώπην. Ἀλλ’ ἐν τούτοις θέλω νὰ στρέψῃ καὶ τὸ βλέμμα πρὸς τὰ ὀπίσω, ἵνα ἴδῃ τὸ ἀποτέλεσμα καὶ τὰς συνεπείας τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτείνει νὰ ψηφίσωμεν. Θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ μετοχικοῦ ταμείου τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς διὰ τῶν αὐθαιρέτων μέτρων του περικόπτει τὰ 5)12 τῶν εἰσοδημάτων του καὶ ἑπομένως περικόπτει καὶ ἀπὸ τοὺς ἀποστράτους τὰ 5)12 τοῦ μερίσματος, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι. Δὲν θέλω νὰ καταλογίσω τὰς εὐθύνας εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν τοῦ μέτρου τούτου, διότι γνωρίζω ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι εἰσήγησις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Κράτους. Σᾶς παρέστησα, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὰ μετοχικὰ ταῦτα ταμεῖα καὶ ἰδίως τὸ τοῦ Στρατοῦ ἐλεηλάτησαν τὸ δημόσιον ταμεῖον μὲ τὰ ὑπὲρ αὐτῶν ληφθέντα προνομιακὰ μέτρα. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω μὲ τὴν πεῖραν τῶν ἄσπρων μαλλιῶν ποὺ ἔχω εἰς τὸ Ναυτικόν, ὅτι δὲν συμβαίνει τοῦτο διὰ τὸ μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ Π. Ναυτικοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὰ εἰσοδήματα τοῦ μετοχικοῦ ταμείου εἶναι 12 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο εἴμεθα ὑποχρεωμένοι κατὰ λογαριασμὸν ἀπολύτως ἐκκαθαρισμένον νὰ καταβάλωμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς τὸ Δημόσιον περὶ τὰ 4½ ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἤτοι τὰ 5)12 τῶν ὅλων εἰσοδημάτων. Φυσικὸν ἀποτέλεσμα τούτου θὰ εἶναι ὅτι καὶ τὸ ταμεῖον θὰ περικόψῃ ἀπὸ τοῦ μερίσματος τὰ 5)12. Σᾶς παρεκάλεσα καὶ εἰσηκούσατε τὴν παράκλησίν μου καὶ ἀνεγράψατε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀπεδώσατε τὸ ποσὸν τῶν 17,000 λιρῶν, τὰ ὁποῖα προήρχοντο ἀπὸ τὰς ἐκτάκτους παραγγελίας τοῦ Παγκάλου καὶ τὸ ὁποῖον ποσὸν ἦτο ἐκτάκτως μέγα, διότι ἦσαν ἐκτάκτως μεγάλαι αἱ παραγγελίαι αἱ δοθεῖσαι περὶ ὑποβρυχίων καὶ ἄλλων εἰδῶν. Ἀλλὰ σήμερον τὸ δῶρον τοῦτο καθίσταται ἄδωρον, διότι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς μᾶς ἐδώσατε ἓν ποσὸν ἔκτακτον ἅπαξ, ἐξ ἄλλου μᾶς περικόπτετε τὰ τακτικὰ εἰσοδήματα καὶ μᾶς προξενεῖτε μεγίστην ζημίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ δὲν θὰ λεηλατήσῃ ποσῶς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ ἰδική μου σύνταξις εἰς τὰ 1920, ὅπου ἀπεστρατεύθην τότε μετὰ τὴν μεταπολίτευσιν, ἦτο 770 δραχμαί, ἤτοι 31 λίραι Ἀγγλίας, δηλαδὴ σημερινὰς περὶ τὰς 12,000 δραχμάς. Σήμερον ἡ σύνταξίς μου εἶναι 3,340, δηλαδὴ ἔχασα 70% τῆς συντάξεώς μου καὶ τώρα ἔρχεσθε καὶ σεῖς καὶ μοὶ λέγετε: «Σᾶς περικόπτω καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ μερίσματος, τὸ ὁποῖον εἶναι 1500 δραχμαὶ δι’ ἐμέ, ὁ ὁποῖος εἶμαι ναύαρχος καὶ ὀλιγώτερον διὰ τοὺς παρακάτω βαθμοὺς καὶ διὰ τὴν παρακάτω φτωχολογιάν, ὑπαξιωματικοὺς καὶ λοιπούς. Ἂν ἦτο μία δαπάνη, ἡ ὁποία ἐκτάκτως προσετέθη καὶ περικόπτεται διότι τὴν ἐπέβαλεν ὁ Πάγκαλος, τοῦτο θὰ ἦτο λογικόν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περικόπτετε εἶναι ἡ τακτικὴ εἰσφορὰ τοῦ Κράτους εἰς τὸ μετοχικὸν ταμεῖον ἀπὸ δεκαετηρίδων, εἶναι χίλιοι μέτοχοι. Συνέστησα εἰς τὸν πρόεδρον τοῦ ταμείου νὰ κάμῃ μίαν μελέτην περὶ μετατροπῆς τῶν ταμείων εἰς ἀσφαλιστικὴν Ἑταιρείαν, ὁπότε σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἀπηλλάσσομεν τὸ Κράτος ἀπὸ πᾶσαν εἰσφοράν, ἂν εἴχομεν Ὑπουργοὺς τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς συνδράμωσιν. Θὰ εἴχομεν κάμει θαύματα, θὰ εἴχομεν κάμει καὶ συνοικισμοὺς ἀπὸ τὸ ταμεῖον. Λοιπὸν νὰ σᾶς διαβάσω καὶ μίαν ἐπίσημον ἔκθεσιν τῆς διοικήσεως τοῦ ταμείου (ἀναγινώσκει): «Ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ ταμείου εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ ληφθοῦν σύντονα μέτρα πρὸς σωτηρίαν αὐτοῦ». Κατόπιν αὐτῶν ποὺ ἠκούσατε, κρίνατε ἂν εἶναι οἰκονομία τὸ νὰ περικόψητε ἀπὸ πτωχοὺς ἀνθρώπους, ἀπὸ ἀποστράτους ὑπαξιωματικοὺς ἰδίως, αὐτὸ τὸ μέρισμα. (Χειροκροτήματα).

§148ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη σήμερον τὴν 6ην μ. μ. (Ὥρᾳ 2.40′ π. μ.)