1927.05.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 84

Δευτέρα 30 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρᾳ 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτῶν;

§3Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μάλιστα. Ὄχι μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἄλλοι τῶν κ. κ. συναδέλφων διατελοῦμεν ὑπὸ ἐντύπωσιν ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 27ης Μαΐου ἐψηφίσθη τὸ ἀναγραφόμενον ὑπ’ ἀριθμὸν 26 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου καὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐλαίου Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος». Τοῦτο δὲν βλέπω νὰ φέρεται σημειούμενον εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ψηφισθέν.

§4Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐψηφίσθη καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§5ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἐψηφίσθη, δὲν ἐψηφίσθη.

§6Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παράδοξον εἶναι ὅτι τὸ ἀμφισβητούμενον νομοσχέδιον ἀνεγράφετο καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς ἑπομένης, ὅτι ἐψηφίσθη καὶ ἅπαντες οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἐνθυμοῦνται ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν «τὴν κατάργησιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου καὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐλαίου Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος» ἐψηφίσθη.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι, δὲν ἐψηφίσθη.

§8ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη, ἐψηφίσθη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἡ ἰδική μου ἀντίληψις εἶναι ὅτι δὲν ἐψηφίσθη.

§10Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐψηφίσθη καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ὑποβληθοῦν αἱ τροπολογίαι μετὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§11Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὑπὸ τοιαύτην ἐντύπωσιν εἴμεθα καὶ ἡμεῖς, ὅτι ἐψηφίσθη.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου, προκειμένου περὶ ψηφίσεως νομοσχεδίου, δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ ἔχῃ σαφῆ ἀντίληψιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἂν τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη ἢ ὄχι. Εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν ἐψηφίσθη ἢ ὄχι. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§13Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι γεγονός....

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλά, σᾶς παρακαλῶ. Σᾶς λέγω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορῶ νὰ κάμω εἶναι νὰ ἐρωτήσω εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως τὴν Βουλὴν ἂν ἐψηφίσθη ἢ ὄχι.

§15Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐψηφίσθη.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε σᾶς λέγω. Καὶ ἐγὼ ὁ ἴδιος τὸ ἀμφισβητῶ. Εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Γενικὴ Ἕνωσις ἀναπήρων πολέμου Ἀττικῆς ὑποβάλλει ψήφισμα, δι’ οὗ καταγγέλλει τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ ὡς ἀσεβοῦσαν πρὸς τὰ θύματα τῶν ἀγώνων τῆς κρατικῆς καὶ ἐθνικῆς ὑποστάσεως καὶ ὡς μὴ σεβομένην ἀνειλημμένας διεθνεῖς ὑποχρεώσεις ἔναντι τῶν ἀναπήρων θυμάτων πολέμου. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Μπαλάγια τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν παγοπλήκτων κατοίκων τῆς περιφερείας του, αἰτουμένων τὴν ταχεῖαν ἀρωγὴν τῆς Κυβερνήσεως. — Ὁ Σύλλογος τῶν ἐφέδρων Κισσάμου Κρήτης ζητεῖ τὴν κύρωσιν τῆς ἐφεδρικῆς νομοθεσίας. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν τροχιοδρομικῶν ὑπαλλήλων ζητεῖ τὴν κατὰ 30 μεταλλικὰς δραχμὰς αὔξησιν τοῦ βασικοῦ μισθοῦ ὅλων τῶν ἐργατῶν, τὴν μονιμοποίησιν πάντων τῶν ἐκτάκτων διμηνητῶν καὶ τὸν καθορισμὸν τοῦ ἡμερομισθίου συμφώνως μὲ τὸν τιμάριθμον τῆς ἀγορανομίας καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς στερήσεως. — Ὁ Παγκληρικὸς Ἱερὸς Προσφυγικὸς Σύνδεσμος ἐκφράζει τὸν ἀπεριόριστον σεβασμὸν καὶ τὴν λατρείαν πρὸς τὸ σεπτὸν πρόσωπον τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ διαδηλοῖ τὴν ἀφοσίωσιν καὶ τὴν ἐμμονήν του πρὸς τὰ πάτρια, τοὺς κειμένους νόμους καὶ τοὺς κανόνας τῆς Ἐκκλησίας. — Οἱ ξυλέμποροι καὶ ὑλοτόμοι Ζαγορᾶς ὑποβάλουν ὑπόμνημα δι’ οὗ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν νὰ καταργηθῇ νομοθετικῶς ἡ καταλογισθεῖσα ἀναδρομικὴ φορολογία. — Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις αὐτοκινητιστῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως χάριν τοῦ πλουτισμοῦ τῆς Χώρας καὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς τάξεως τῶν αὐτοκινητιστῶν φροντίσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν πλήρους δικτύου ὁδοποιΐας. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν τιμητικῇ ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν Ἀθηνῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος ληφθῇ πρόνοια καὶ διὰ τοὺς ἀναπήρους ἀξιωματικοὺς τοὺς μὴ κατέχοντας οἰκόπεδα. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἀποτάκτων ὁπλιτῶν Χωροφυλακῆς Πατρῶν ζητεῖ τὴν ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τοὺς ἀπομακρυθέντας κατὰ τὸ ἔτος 1919 ἐκ τοῦ Σώματος τῆς Χωροφυλακῆς. — Ἅπαντα τὰ ἐργατικὰ Σωματεῖα τῶν πόλεων Θεσσαλονίκης, Δράμας, Βόλου, Καβάλλας, Ξάνθης, Χαλκίδος, Ἀλεξανδρουπόλεως, Κοζάνης, Τσατάλτζας, Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διαμαρτύρονται διὰ τὰς γενομένας συλλήψεις καὶ ἀπελάσεις καπνεργατῶν, ἀγωνιζομένων διὰ τὴν ἐπικράτησιν καὶ ἀποδοχὴν τῶν δικαίων αἰτημάτων των καὶ παρακαλοῦν τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅπως διατάξῃ τὴν ἄμεσον ἀποφυλάκισιν καὶ ἐπαναφορὰν τῶν ἐξορίστων καπνεργατῶν. — Οἱ Σύλλογοι τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων Ἡρακλείου, Χαλκίδος, Ζακύνθου, Θεσσαλονίκης, Ἀργοστολίου, Κιλκὶς, Ἁγίου Νικολάου, Νιγρίτης καὶ Σητείας διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην περικοπὴν τῶν ἀποδοχῶν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων εὑρισκομένων ἤδη ἐν τελείᾳ οἰκονομικῇ ἀπογνώσει. — Ὁ Α. Παπαδόπουλος, πρωτοψάλτης τοῦ ἐν Πειραιεῖ ἱεροῦ ναοῦ Ἁγίου Διονυσίου, παρακαλεῖ τὴν Σεβαστὴν Βουλὴν ὅπως τῷ ἐπιτραπῇ καὶ ἱδρύσῃ ἐν Πειραιεῖ τετρατάξιον ἐκκλησιαστικῆς βυζαντινῆς μουσικῆς σχολήν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Τσιόκος καταθέτει ὑπόμνημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πρεβέζης, αἰτουμένου τὴν ἀπαλλαγὴν φόρων καθαρᾶς προσόδου τῶν ἐτῶν 1919 ἕως 1923. — Ὁ ἀπόστρατος ὑπολοχαγὸς Κ. Λεβεντάκης ὑποβάλλει ὑπόμνημα διὰ τὴν γενομένην πρὸς αὐτὸν ἀδικίαν κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς συντάξεώς του. — Ὁ Σύλλογος «Ἐργατικὴ βοήθεια τῆς Ἑλλάδος» ζητεῖ τὴν ἄμεσον κατάπαυσιν πάσης διώξεως ἐναντίον τῶν διὰ τὸν ἄρτον τῶν οἰκογενειῶν των ἀγωνιζομένων ἐργατῶν, τὴν ἄμεσον ἀπόλυσιν τῶν ὅλως ἀδίκως συλληφθέντων καὶ φυλακισθέντων καὶ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὰς οἰκογενείας των τῶν πρὸς ἐκτόπισιν προοριζομένων καὶ ἐκτοπισθέντων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπενάκης καταθέτει ἐπιστολὴν τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος Θουρίας, ἐξ ἧς ἐμφαίνεται ἡ ἐπελθοῦσα τελεία καταστροφὴ τῶν σταφιδαμπέλων καὶ αἱ προξενηθεῖσαι ἀνυπολόγιστοι καταστροφαὶ ἐκ τῆς πεσούσης χαλάζης. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Μεταξᾶς καταθέτει σχέδιον νόμου «περὶ κατασκευῆς ὁδῶν Κύμης κλπ δαπάναις τοῦ ὁμωνύμου λιμενικοῦ ταμείου». — Ἡ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκδόσεως διεθνῶν τριπτύχων ὑπὸ λέσχης περιηγήσεων καὶ αὐτοκινήτων». — Ἡ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καθιερώσεως δύο ὡρισμένων τύπων ἄρτου καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος». — Ἐπίσης ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ὑποβάλλει ἰδίαν ἔκθεσιν. — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 278 τοῦ ἀστικοῦ κώδικος Κρήτης». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ρ. Κούνδουρος, Γ. Κοκκινάκης, Α. Μητσοτάκης καὶ Γ. Σήφακας ὑποβάλλουν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ φορολογίας οἰνοπνεύματος νόμου καὶ Ν. Διαταγμάτων». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ν. Κουπαροῦσος, Γ. Κακουλίδης καὶ Η. Παπαδόπουλος καταθέτουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαθέσεων τῶν χρηματικῶν ὑπολοίπων τοῦ ταμείου Ἀγροφυλακῆς Ἰωαννίνων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καταθέτει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυοώσεως τῆς ἐν Γενεύῃ ὑπογραφείσης συμβάσεως περὶ καταστολῆς τῆς κυκλοφορίας καὶ ἐμπορίου τῶν ἀσέμνων δημοσιευμάτων». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμφωνίας μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας». 3) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Φιλανδίας ὑπογραφείσης ἐν Ἑλσίνκυ τὴν 18ην Δεκεμβρίου 1926 συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας». 4) «Περὶ κυρώσεων τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἐσθωνίας ὑπογραφείσης ἐν Ταλλὶν (Ρεβὰλ) τῇ 4ῃ Ἰανουαρίου 1927 συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας» καὶ 5) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Λεττωνίας ὑπογραφείσης ἐν Ρήγα τῇ 25ῃ Φεβρουαρίου 1927 συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας». — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέτει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἄρσεως ἀπαγορεύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπὶ Μοναστηριακῶν κτημάτων».

§17Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, βλέπω νὰ αὐξάνωνται οἱ παθόντες κάτοικοι ἐκ χαλάζης καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὶν καταστραφῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ αὐτοῦ, κ. συνάδελφε. Ἀφήσατε τὴν συζήτησιν.

§19Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Πληρώνουν, κύριοι συνάδελφοι, 400 δραχμὰς τὸ χιλιόλιτρον οἱ παθόντες καὶ ἔχουν....

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴν ἐπιμένετε εἰς ἀνακοινώσεις, ἐφόσον ἐλήφθη περὶ τούτου ἀπόφασις.

§21Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, παρακαλῶ τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§23Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι βουλευταί, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Πέμπτης ὅτε ἀπουσίαζον τῆς Βουλῆς, ἀσθενῶν, ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» πράγματα, τὰ ὁποῖα εὐλόγως ἐξήγειραν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὡς καὶ τῶν ἄλλων κ. κ. βουλευτῶν. Οἱ βουλευταὶ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος συνεπείᾳ τούτου ἐντόνως διαμαρτυρηθέντες ἀπεχώρησαν τῆς αἰθούσης, ἠναγκάσθησαν δὲ ὡς ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς ἀσθενείας μου νὰ ἀπόσχωσι καὶ τῆς ἑπομένης συνεδριάσεως, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑφισταμένην συνεργασίαν μεταξὺ τῶν κομμάτων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπελήφθη κατόπιν εὐκαιρίας νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν ἠθέλησε διὰ τῶν λεχθέντων νὰ θίξῃ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, οὐχ ἧττον τὰ λεχθέντα δὲν τὰ ἀνεκάλεσε. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ οὔτε μὲ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», οὔτε μὲ τὸν σκοπὸν ὃν εἶχεν εἰπὼν ὅσα εἶπε. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐν τῇ πολιτικῇ του ἕνα πάντοτε εἶχε γνώμονα, νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Λαοῦ καὶ ταύτην μόνον τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν πάντοτε ἐπεδίωξε καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς ἣν καὶ δὲν διεψεύσθη. Τοῦτο ἔχον ἤδη ὑπ’ ὄψιν καὶ χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅσα προηγουμένως εἶπον ὅτι ἐλέχθησαν, θὰ συνεχίσῃ τὸ πατριωτικὸν ἔργον του. (Χειροκροτήματα).

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταί, τὸ Λαϊκὸν Κόμμα γνωρίζει ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν πρόθεσιν νὰ προσβάλω οὔτε τὰ μέλη αὐτοῦ, οὔτε κανένα ἄλλον συνάδελφον, λυποῦμαι δὲ καὶ παραξενεύομαι συγχρόνως διὰ τὸν ἐρεθισμὸν τὸν ἐξαιρετικὸν τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Καὶ λέγω παραξενεύομαι, διότι οἱ παρευρεθέντες εἰς τὴν συνεδρίαν τῆς παρελθούσης Πέμπτης ἔπρεπε νὰ ἐννοήσουν ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν παρ’ ἐμοῦ δὲν ἐλέχθησαν διότι ἔχω ἀξίωσιν ὅπως περιωρισθῇ ἡ ἰδεολογία κανενὸς κόμματος ἢ πολιτευομένου, ἀλλ’ ἐλέχθησαν ὡς συμπέρασμα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς ἀμφισβητήσεως τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τὸν Λαόν, ἐπικυρώσεως γενομένης κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον καὶ πανηγυρικὸν δίς, ἀναμφισβητήσεως δὲ ἡ ὁποία θίγει ἰδιαιτέρως τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν».

§25Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι προσβλητικός.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπῆρξαν συμπέρασμα ὅσα εἶπα ἀφ’ ἑτέρου τῆς προσκλήσεώς μας ὅπως ἐπὶ τέλους λυθῇ ἀμέσως τὸ καθεστωτικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον διαιρεῖ ἀτυχῶς ἀκόμη τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, δι’ ἑνὸς νέου δημοψηφίσματος. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὅτι ἀποβλέπει μόνον εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Λαοῦ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρχῃ καμμία ἀμφιβολία. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἀποβλέπει εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Λαοῦ, ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾷ τὸν προσδιορισμὸν τῆς τύχης τῆς πολιτικῆς ἐν γένει τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐφόσον θέλομεν νὰ ἐξαρτῶμεν τὰ πάντα ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ, ὀφείλομεν νὰ ἀποδεχώμεθα ἄνευ ἐπιφυλάξεων τὰ ἀποτελέσματα τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ, δὶς κατὰ τρόπον πανηγυρικόν, ὅπως εἶπον, καὶ ἀναμφισβητήτως ἐκφρασθείσης. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος.

§28Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν νὰ συνεννοηθῇ καὶ νὰ ὑποβάλῃ ὡρισμένον σχέδιον τῶν συζητηθεισῶν μέχρι σήμερον τροπολογιῶν, δηλαδὴ νὰ μᾶς δηλώσῃ ποίας τῶν τροπολογιῶν ἀποδέχεται διὰ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς πῶς θὰ ψηφίσωμεν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§30Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος ἔρχεται νὰ καθιερώσῃ τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας προτίθεται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον 19. Διὰ τοῦ ἄρθρου 19 διεπιστώθη ἡ θέλησις τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς, ὅπως ἡ ἰδιοκτησία προστατευθῇ ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ ἐκτάσει. Δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι ὑπὸ τῆς παρούσης Συνελεύσεως ἐπιστοποιήθη τρόπον τινὰ ἡ θέλησις μείζονος ἢ ἐν τῷ παρελθόντι προστασίας τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπερεμάχησαν ἰδιαιτέρως τοῦ θεσμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας δὲν παρέλειψαν νὰ τονίσουν ὅτι ὑφίσταται ἀνάγκη ἐξαιρέσεών τινῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας, κυρίως αὗται γενικώτερον διετυπώθησαν εἰς τρεῖς κατηγορίας. Εἰς τὴν κατηγορίαν τὴν ἀφορῶσαν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, εἴτε γηγενῶν, εἴτε προσφύγων. Δεύτερον εἰς τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ τρίτον τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Δὲν ἠδυνήθην δυστυχῶς νὰ παρακολουθήσω τὰς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις σχετικῶς πρὸς τὸ ἄρθρον 119 καὶ τὰ ἀναπτυχθέντα εἰδικώτερον ὡς πρὸς τὰς ἐξαιρέσεις ταύτας, ἵνα ἔχω κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ὑπ’ ὄψιν τὰς διαφόρους ἀντιλήψεις, αἱ ὁποῖαι ἐνταῦθα ἀνεπτύχθησαν. Ἰδιαιτέρως δὲν εἶναι ἐπαρκῶς ἀποσαφηνισμένη καὶ εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς προτάσεως ἡ ἐξαίρεσις ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μικροκτηνοτρόφους. Εἶναι μία διατύπωσις ἐντελῶς ἀόριστος, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν καθορίζεται ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ἐπικαλούμενοι μικροκτηνοτρόφοι καὶ ποῖος ὁ ἐξαιρετικὸς λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου νὰ καθιερωθῇ ἰδιαιτέρα διάταξις ἐξαιρετικὴ σχετικῶς δι’ αὐτούς, σχετικῶς πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς ἰδιοκτησίας. Μικροκτηνοτρόφοι δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ οἱ ἔχοντες 50 ζῷα καὶ οἱ ἔχοντες 100 ζῷα καὶ οἱ ἔχοντες 200 ζῷα. Ἀλλὰ δὲν καθωρίσθη ἀκόμη καὶ ποῖος εἶναι ὁ ἐξαιρετικὸς λόγος, αἱ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις δι’ αὐτούς. Εἶναι ἆρά γε οὗτοι ἄποροι καὶ ἕνεκα τούτου πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως παρὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19 παραχωρηθῇ καὶ ἡ ἰδιοκτησία τούτων χάριν προστασίας τῆς ἰδιοκτησίας; Ποῖος δὲ ὁ λόγος τῆς ἀνάγκης τῆς γενικωτέρας, ἕνεκα τῆς ὁποίας οἱ κτηνοτρόφοι δέον νὰ προστατευθῶσιν; Ἐφόσον εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, βεβαίως καὶ οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι πρέπει νὰ τύχουν πάσης ὑπερασπίσεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, διότι καὶ οἱ κτηνοτρόφοι συνδέονται μὲ τὴν γεωργίαν. Ἀλλ’ ἡ προστασία ἡ ἐξαιρετικὴ τῆς κτηνοτροφίας δύναται νὰ βλάψῃ βεβαίως τὴν γεωργίαν. Διὰ τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μικροκτηνοτρόφους, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι νομίζουν ἀναγκαίαν ἰδιαιτέραν προστασίαν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ καθορίσουν μέχρι τίνος σημείου πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ αὕτη. Ἐκ τῆς ἀντικειμενικῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος ἔχω δύο πράγματα ὑπ’ ὄψιν μου. Πρῶτον ὅτι οἱ μικροκτηνοτρόφοι οὗτοι εἶναι δύσκολον νὰ ἀποκατασταθῶσιν εἷς ἕκαστος ἰδιαιτέρως εἰς λειβάδια πρὸς διατροφὴν τῶν κτηνοτρόφων. Πάντως πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ ἕκαστος μικροκτηνοτρόφος, 50 λόγου χάριν ζώων, πρέπει νὰ ἀποκατασταθῶσιν εἰς ἓν μέρος. Ἂν δὲ πρόκειται πλείονες νὰ ἀποκατασταθῶσι, τότε θὰ γεννηθῶσιν ἄλλα ζητήματα μεταξὺ τῶν πλειόνων μικρῶν ἰδιοκτητῶν ζώων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου οἱ μικροὶ οὗτοι κτηνοτρόφοι δὲν εἶναι ἄποροι αὐτοὶ καθ’ ἑαυτοί, ὥστε νὰ χρειάζεται παρέμβασις τῆς Πολιτείας διὰ τὴν εὐχερῆ ἀπόκτησιν τῶν λειβαδίων τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλ’ ἂν τοιοῦτόν τι συντρέχῃ, πρὸς τί ἡ παρέκβασις ἐκ τοῦ ἄρθρου 19; Ἂν θέλωμεν ἐξ αὐτοῦ νὰ εὐκολύνωμεν ἁπλῶς τὴν ἀπόκτησιν, διότι οἱ ἰδιοκτῆται δυστροποῦν, τότε τὸ ἄρθρον 19 παρέχει πλήρη τὰ μέσα ὅπως οὗτοι διὰ τῆς ἀποζημιώσεως ἀποκτήσουν τὰ λειβάδια, τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνάγκην. Ἐφόσον λοιπὸν δὲν εἶδον ἐπαρκῶς καθοριζομένην τὴν πρότασιν ταύτην διότι ὡς ἔχει αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκής, εἶναι ἀόριστος πρότασις καὶ δὲν νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πρέπει νὰ ψηφίσῃ μίαν τοιαύτην οὕτως ἀορίστως καθιερουμένην διάταξιν. Καὶ ἐφόσον αὐτὴ καθορισθῇ εἰδικώτερον καὶ καθορισθῇ ποίου εἴδους προστασία χρειάζεται, δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ἂν θέλωμεν παροχὴν γῆς ἁπλῶς ἢ παροχὴν γῆς διότι δὲν ἔχουν τὰ μέσα. Διὰ τοῦτο μὲ τὰς ἁπλᾶς αὐτὰς παρατηρήσεις παρέρχομαι τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ θὰ ἀσχοληθῶ εἰδικώτερον περὶ τῶν δύο ἄλλων περιπτώσεων. Πρῶτον ὡς πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, εἴτε γηγενεῖς εἶναι οὗτοι, εἴτε πρόσφυγες. Ἔχει ἐπὶ τοσοῦτον ἀναγνωρισθῇ ὡς δικαία ἡ ἀποκατάστασις αὕτη, ὥστε δὲν δύναται πλέον νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τούτου. Ἡ ἀναγνώρισις αὕτη ἐγένετο οὐχὶ παρὰ τῆς Πολιτείας μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει παρὰ τῆς Κοινωνίας καὶ παρ’ αὐτῶν ἀκόμη ἐκείνων, εἰς βάρος τῶν ὁποίων γίνεται ἡ ἀποκατάστασις αὕτη τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Οὐδεὶς ἐκ τούτων ἠμφισβήτησα ποτὲ ὄχι μόνον σήμερον, ἀλλὰ καὶ παλαιότερον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως ταύτης, δὲν ἠμφισβητήθη δὲ καὶ κατὰ τὸ παλαιότερον, ὅτε ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐχώρει ἕνεκα μόνον δημοσίας ἀνάγκης, ἀνεγνωρίσθη δὲ ὡς δημοσία ἀνάγκη πολὺ περισσότερον σήμερον, ὅπου τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει καὶ ἕνεκα δημοσίας ὠφελείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἓν εἶναι μόνον τὸ ἀμφισβητήσιμον, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις. Καὶ περὶ τούτου ἡ ἔρις, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ στερηθοῦν τῆς περιουσίας των. Οὐδεὶς βεβαίως θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ποτὲ δικαίως τὴν ἀξίωσιν νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ὅτι πρέπει νὰ ἀπολέσωσι τὴν ἰδιοκτησίαν των χάριν προστασίας ἑτέρων. Ἀλλὰ μεταξὺ τῆς μιᾶς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Κράτος νὰ παρέχῃ τὴν ἀποζημίωσιν εἰς ἐκείνους τῶν ὁποίων ἀφαιρεῖ τὴν περιουσίαν καὶ ἀπέναντι τῶν ἑτέρων, χάριν τῶν ὁποίων γίνεται ἡ ἀφαίρεσις, δυστυχῶς ὑπάρχει ἓν κώλυμα, καὶ ἀδύνατον νὰ ἐκπληρωθῶσι ταυτοχρόνως καὶ τὰ δύο. Διὰ τοῦτο σήμερον δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν ὅτι πλήρης ἀποζημίωσις τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων εἶναι ἀνεφάρμοστος. Κατ’ ἀνάγκην ἡ προστασία τῆς ἰδιοκτησίας πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ κατὰ τὸ πρῶτον τοῦτο σημεῖον ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δὲν δύναται νὰ γίνῃ προηγουμένως. Εἶναι ἡ ἀνάγκη τόσον ἐπιτακτικὴ καὶ ἐγένετο ἤδη κατὰ τοσοῦτον μέγαν βαθμόν, ὥστε, ἂν σήμερον ἀποφασίσωμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀξίωσιν τοῦ νὰ προηγηθῇ ἡ ἀποζημίωσις, θὰ ἐδημιουργοῦμεν μίαν νέαν ἀδικίαν, ἡ ὁποία θὰ ὑφίστατο μεταξὺ τῶν παλαιῶν καὶ τῶν νέων ἰδιοκτητῶν. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ διστάσω νὰ δεχθῶ ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἡ κατάληψις δύναται νὰ γίνῃ καὶ πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ἐφόσον διὰ τούτου ἀποκαθιστῶμεν, ἱκανοποιοῦμεν τὰς ἀνάγκας τῶν ἀκτημόνων καὶ τοὺς ὁποίους ἐγκαθιστῶμεν εἰς περιουσίαν τὴν ὁποίαν δὲν ἐπληρώσαμεν πρὶν ἀφαιρέσωμεν, ἔχομεν καθῆκον νὰ σπεύσωμεν νὰ ἀποζημιώσωμεν ἐκείνους ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀφῃρέσαμεν τὴν περιουσίαν καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν ἄλλας ἀνάγκας, ἀπέναντι τῶν ὁποίων εἶχεν ὑποχρεώσεις ἡ Πολιτεία, νὰ σπεύσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ ὁρισθῇ ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀποζημιώσεως καὶ μετὰ τὴν κατάληψιν πρέπει νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐκτίμησις τῆς ἀποζημιώσεως, διότι ἡ ἐκτίμησις καὶ ἡ λῆψις μιᾶς ἀποφάσεως, ὅτι δικαιοῦται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ λάβῃ ὡρισμένον ποσόν, τοῦτο οὐδαμῶς δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἱκανοποιήσῃ διὰ τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν ἀφῃρέσαμεν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὴν ἀποζημίωσιν ἱκανοποιητικήν. Ἡ ἱκανοποιητικὴ δὲ ἀποζημίωσις βεβαίως πρέπει νὰ εἶναι πλήρης. Ἀλλ’ ἂν ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ παράσχῃ τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν, πρέπει νὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν φειδωλὴ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ στερήσῃ. Αὐτοὶ οἱ ἰδιοκτῆται προσεφέρθησαν ἤδη ἑκουσίως νὰ ὑποστῶσι μίαν ζημίαν. Νομίζω ὅτι ἡ ζημία τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἑκουσίως πρέπει νὰ περιορισθῇ. Δὲν ἔχει δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ ἀφαιρῇ τὴν περιουσίαν ἄλλων πρὸς ἱκανοποίησιν ἄλλων ἀναγκῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ἐκείνους ἀπὸ τῶν ὁποίων ἀφῄρεσε ταύτην καὶ ὅταν οὗτοι δέχωνται νὰ ὑποστῶσι καὶ μίαν ζημίαν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Κράτος νὰ μὴ ἀξιώσῃ τι ἐπὶ πλέον. Οἱ ἰδιοκτῆται ἐκ διαφόρων ὑπομνημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὑποβάλλει, δέχονται νὰ λάβωσι τὰ ⅔ τῆς ἀξίας τῆς ἀφαιρεθείσης περιουσίας των. Ἡ τῶν ⅔ τῆς ἀξίας ἀποζημίωσις πρέπει νὰ τεθῇ παρὰ τοῦ Κράτους ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον. Τώρα βεβαίως ἡ πληρωμὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀμέσως εἰς μετρητά, ἀλλ’ ἡ Πολιτεία καθιέρωσε μέσον πληρωμῆς, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε ἀναπληροῖ τὰ μετρητά. Ἂν αἱ ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι ἤθελον δοθῆ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας εἶναι πραγματικαὶ καὶ ἔντοκοι καὶ ἀσφαλίζουσι τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν θὰ τοὺς δώσουν, νομίζω ὅτι θεραπεύονται καὶ αἱ ἀξιώσεις αὐτῶν κατὰ μέτρον δίκαιον, ἀλλὰ καὶ ἱκανόν. Αὐταὶ εἶναι αἱ βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ στηριχθῇ ἡ ἐξαίρεσις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἡ τρίτη ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία ὑφίσταται μάλιστα κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις, εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων προσφύγων. Περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως ταύτης ἐπίσης δὲν θὰ ἐνδιατρίψω ποσῶς. Εἶναι γνωστὴ εἰς ὅλους, ὁ δὲ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς πρὸ ἡμερῶν ἐν ἀγορεύσει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλὰ καὶ ἀληθῶς σημαντικὰ ἀνέπτυξε περὶ τῆς θέσεως τῶν προσφύγων. Πάντοτε ὑπεστήριξα καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκόμενος ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀκτημόνων προσφύγων καὶ ἡ ἀποκατάστασις αὐτῶν δὲν εἶναι μία χάρις τὴν ὁποίαν κάμνομεν εἰς τὴν ἀληθῶς ἀξιοθρήνητον θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀτυχῶς ἐθνικαὶ περιστάσεις ἔφεραν. Ἀλλ’ εἶναι καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐκπληροῦντες ἀπέναντι αὐτῶν ἱκανοποιοῦμεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν. Οἱ πρόσφυγες δὲ ἀποτελοῦσι τὸ κεχωρισμένον καὶ ἀνεξάρτητον τοῦ ὑπολοίπου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ λέγω τοῦτο ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς, ἀλλὰ τὸ λέγω ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς. Ἐφόσον οἱ πρόσφυγες εἶναι ἄνευ ἀποκαταστάσεως, ἄνευ ἐγκαταστάσεως, ἀνίκανοι νὰ καταστῶσι παραγωγοί, τοῦτο δύναται νὰ τοὺς φθείρῃ ὡς ἄτομα, ἀλλ’ ἀναντιρρήτως καταστρέφει τὸ Ἔθνος. Ἂν αὐτοὶ δὲν ἀποκατασταθῶσιν ὡς καὶ οἱ λοιποὶ κάτοικοι τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ Κράτους, δὲν θὰ εἶναι ἡ δυστυχία ἀπὸ κοινωνικῆς ἀπόψεως εἰς αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ θὰ εἶναι εἰς τὸ σύνολον, καθὼς καὶ ἡ εὐτυχὴς αὐτῶν ἀποκατάστασις θὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ σύνολον. Διὰ τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν βεβαίως οὐδεμίαν κάμνομεν, οὔτε σκοπεῖ τις νὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἀκτημόνων τούτων, εἴτε εἶναι γηγενεῖς, εἴτε δὲν εἶναι. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων, τὴν ἀστικὴν δηλαδὴ ἐγκατάστασιν, τὸ ζήτημα τοῦτο παρουσιάζεται ἐξαιρετικόν. Ἐγένοντο ἤδη διάφοροι ἐγκαταστάσεις, ὑπολείπεται ὅμως ἀκόμη νὰ συμπληρωθῇ ἡ ἀποκατάστασις ἱκανῶν ἀκόμη οἰκογενειῶν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας ἐκ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ καὶ διαφόρων ἄλλων. Καὶ ὡς ἐκ διαφόρων ἄλλων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας δύναμαι νὰ ἔχω ὑπ’ ὄψιν, θὰ εἶναι ἀκόμη περὶ τὰς 10,000 οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως. Πρέπει νὰ ἐγκατασταθοῦν πάντες, πρέπει νὰ παρασχεθοῦν τὰ μέσα διὰ τὴν ἐγκατάστασίν των, πρέπει νὰ κάμωμεν πάσας τὰς δυνατὰς οἰκονομίας δι’ αὐτήν. Ἀλλ’ ἓν μόνον εἶναι ἐπίσης ἀναγκαῖον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέχωμεν· δὲν πρέπει ποτὲ διὰ τὴν ἀστικὴν ταύτην ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων νὰ φέρωμεν τούτους εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν γηγενῶν, ἰδίᾳ δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν τούτους εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν μαζῶν τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ. Διότι, ἂν πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς οἰκονομικῆς των ἀποκαταστάσεως, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι πρὸ παντὸς νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς συνταυτίσεως αὐτῶν μετὰ τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ, πρέπει νὰ μὴ ἀντιπαρατάσσωνται πληθυσμοὶ γηγενεῖς πρὸς πληθυσμοὺς πρόσφυγας καὶ ὅσον καὶ ἂν εἶναι τὰ θύματα μεγάλα καὶ ὅσον καὶ ἂν εἶναι τὸ Δημόσιον ἀγαθόν, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι, ὅταν ταῦτα ἔρχωνται εἰς ἄμεσον σύγκρουσιν πρὸς τὰ συμφέροντα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁπωσδήποτε βλάπτονται. Βλάπτονται δὲ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον, ἐφόσον ἡ σύγκρουσις αὕτη ἐπέρχεται δι’ ὡρισμένα πρόσωπα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ γηγενεῖς λέγουν διατί τάχα τὸ βάρος αὐτὸ πρέπει νὰ πέσῃ ἐπὶ ὡρισμένων ἀτόμων καὶ νὰ μὴ πέσῃ ἐπὶ τοῦ συνόλου, ἀφοῦ ἀναντιρρήτως τὸ σύνολον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῶν; Διὰ τοῦτο θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἡ ἀπολύτως ἐπιβαλλομένη, ἡ ἀποκατάστασις ἡ πραγματική, ἡ ὁποία θέλει καὶ τὴν συνένωσιν γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ τὴν συνταύτισιν αὐτῶν, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ ἄλλων γηγενῶν πληθυσμῶν. Θὰ ἤρκει, νομίζω, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων τὴν ἀστικήν, μόνον ἡ παρέκκλισις ἄνευ τῆς προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Ἡ παρέκκλισις αὕτη θὰ ἦτο ἀρκετὴ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ καὶ δι’ αὐτὸ λέγω νὰ γίνῃ ἡ παρέκκλισις αὕτη, διότι καὶ πάλιν ἡ Πολιτεία δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν ἵνα ἀμέσως κάμῃ τὴν ἀποζημίωσιν καὶ μετὰ τοῦτο προβῇ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τοὺς πρόσφυγας ἀρκεῖ ἡ ἀφαίρεσις μιᾶς ἰδιοκτησίας ἄνευ τῆς προηγουμένης ἀποζημιώσεως, εἶναι καθῆκον πλέον τῆς Πολιτείας χάριν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ ἡ ἀποκατάστασις, χάριν αὐτοῦ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ, νὰ μὴ ἀξιώσῃ διὰ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τὴν θυσίαν τῶν συμφερόντων ἐκ μέρους ἐκείνου, ὁ ὁποῖος θὰ στερηθῇ τῆς περιουσίας του χάριν τῆς ἀποκαταστάσεως αὐτῆς τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία εἶναι καθῆκον τοῦ συνόλου καὶ ὄχι ἰδιαιτέρων τινῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα συμπίπτει νὰ ἔχουν ἰδιοκτησίαν εἰς μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγκαία ἡ τῶν προσφύγων ἀποκατάστασις. Θὰ ὑποστηρίξω καὶ δὲν εὑρίσκω λόγους νὰ ἀποκλίνω τῆς ἰδέας αὐτῆς, ὅτι προκειμένου περὶ τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων δύναται μὲν νὰ γίνῃ ἡ ἀφαίρεσις μέρους τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ ἄμεσος καὶ ταχεῖα καὶ ἡ ἀποζημίωσις αὕτη νὰ εἶναι πλήρης. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς καὶ ἐπὶ τίνι δικαιολογητικῷ λόγῳ θὰ ἔλθῃ ἡ Πολιτεία νὰ εἴπῃ δι’ ἕνα πτωχὸν γηγενῆ, ὁ ὁποῖος συμπίπτει εἰς προσφυγικὸν συνοικισμὸν νὰ ἔχῃ παρακειμένως μικρὸν γήπεδον, ὅτι πρέπει νὰ τοῦ τὸ ἀφαιρέσωμεν καὶ νὰ ὑποστῇ οὗτος ζημίαν. Ὄχι. Ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς πρὸ ἡμερῶν ὁμιλῶν ἐδέχθη ὅτι ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης.

§31Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ἐπιτρέπετε;

§32Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἔλθω. Ἀλλ’ ὡς λέγω ὅτι δὲν πρέπει διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἀτυχίας αὐτῆς νὰ ὑποστῶσιν ὑλικὴν ζημίαν ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα τυγχάνουν νὰ εἶναι ἰδιοκτῆται ἐκεῖ, ὅπου ἀπαιτεῖται ἀστικὴ ἐγκατάστασις προσφυγικῶν πληθυσμῶν, κατὰ τὸν αὐτὸν ἐπίσης λόγον ὑποστηρίζω ὅτι οὐδεὶς πρέπει νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς ἀτυχίας αὐτῆς καὶ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν ὑπερβολικήν, νὰ ζητήσῃ ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κτῆμά του μόνον συνεπείᾳ τῆς ἀτυχίας αὐτῆς. (Ἐπιδοκιμασίαι). Τοῦτο θὰ ἦτο ὄχι μόνον ἄδικον, ἀλλὰ θὰ ἦτο καὶ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως καταδικαστέον. (Ἐπιδοκιμασίαι). Δὲν δύνανται ἐκεῖνοι οἵτινες ἔχουν κτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκατεστάθησαν πρόσφυγες ἢ πρόκειται νὰ ἐγκατασταθοῦν καὶ τὰ ὁποῖα φυσικῷ τῷ λόγῳ ὡς ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως ταύτης ἀποκτῶσι μείζονα ἀξίαν, νὰ ἀξιώσωσι τὴν μείζονα ἀξίαν, ἐπωφελούμενοι τοῦ ἐθνικοῦ ἀτυχήματος. (Ἐπιδοκιμασίαι). Νὰ δώσῃ ἡ Πολιτεία τὴν ἀποζημίωσιν, ἀλλὰ τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ἠθικήν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κτῆμα, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς προσαυξήσεως τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ἡ ὁποία γίνεται λόγῳ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. (Ἐπιδοκιμασίαι). Τοῦτο εἶναι δίκαιον, κατ’ ἐμέ, ὄχι μόνον εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ εἰς πᾶσαν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἀπαλλοτρίωσις, λόγῳ ὠφελείας τινὸς γενικῆς ἢ λόγῳ ἐθνικῆς ἀνάγκης. Καὶ νομίζω ὅτι εἰς τοῦτο δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ παρεκκλίνωμεν τοῦ ἄρθρου 19, διότι καὶ τὸ ἄρθρον 19, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ταύτην μόνον ἔχει καὶ ταύτην μόνον δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν, ὡς καὶ προλαβόντως, ἀγορεύων ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19, ἀνέπτυξα ἐπίσης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι χάριν τῆς ταχυτέρας ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἡ κατάληψις πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ εὐθὺς μετὰ τοῦτο νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία τοῦ καταληφθέντος καὶ νὰ δοθῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἡ ἀξία τοῦ κτήματος τοῦ καταλαμβανομένου, νὰ δοθῇ δὲ ἡ ἀξία τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ κτῆμα κατὰ τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον στερεῖται ὁ ἰδιοκτήτης τῆς περιουσίας του, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ καὶ τὴν ἀξίαν αὐτοῦ λόγῳ τῆς συσσωρεύσεως τῶν προσφύγων. Καὶ ἡ ἐκτίμησις αὕτη καὶ εἰς ἀμφοτέρας τὰς περιπτώσεις εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται διὰ τῆς τακτικῆς ὁδοῦ τῶν δικαστηρίων, ἡ ὁποία ὁδὸς ἱκανοποιεῖ τὴν δικαίαν ἀξίωσιν τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ στερούμενος τῆς ἰδιοκτησίας, πρὸς τὴν δικαίαν ἐκτίμησιν πρὸς τὰ δικαστήρια, κατ’ οὐδὲν παρεμποδίζει τὴν ἐγκατάστασιν ἢ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀφοῦ αὐτὴ ἡ ἐκτίμησις θὰ γίνεται μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ μετὰ τὴν κατάληψιν τοῦ κτήματος καὶ ἑπομένως τὴν διάθεσιν τοῦ κτήματος ἀσχέτως πρὸς τὰς ἀνάγκας. Ἐφόσον ἡ ἀρχὴ αὕτη ἤθελε τεθῆ διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, τότε μικρὰν ἀξίαν θὰ εἶχεν ἡ διάκρισις μεταξὺ γηπέδων κειμένων ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἢ ἐκτὸς αὐτοῦ. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, παρ’ οὐδενὸς ἀμφισβητεῖται κατὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τρόπον παρέκκλισις ἀπὸ τὸ ἄρθρον 119. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τὴν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, δυστυχῶς ὡς ἐγένετο αὕτη, συνεπείᾳ τῶν ἐκτάκτων ἀναγκῶν ἀληθῶς εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη τὸ Κράτος, ἐδημιούργησε πλεῖστα ὅσα παράπονα διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων. Συνέβη νὰ καταληφθῶσι κτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον οὐδένα λόγον νὰ διατεθοῦν εἰδικῶς διὰ τοὺς πρόσφυγας. Δὲν ἀμφισβητῶ δὲ ἀφ’ ἑτέρου ἐξ ὅσων ἀνέπτυξεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς καὶ τὰ ὁποῖα κατ’ ἄλλον τρόπον εἶναι γνωστά, ὅτι πολλοὶ ἐπωφελήθησαν συνεπείᾳ τῶν ἐπιτάξεων καὶ ἔλαβον πολλὰς ἀποζημιώσεις μεγάλας, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ εἰς τὴν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων δὲν πρέπει νὰ ἐπεκτείνεται ἄνευ ἀνάγκης, ἀνάγκης ἀπολύτως ἐπιτακτικῆς, δὲν νομίζω δὲ ὅτι ὑφίσταται τοιαύτη ἀνάγκη διὰ τὰς ἀστικὰς ἐγκαταστάσεις ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, ὅπου κατ’ ἀνάγκην καὶ ἡ ἀξία τῶν κτημάτων εἶναι μεγάλη καὶ οἱ συνοικισμοὶ θὰ γίνωνται ἀρκετὰ περιωρισμένοι καὶ ἡ ἰδιοκτησία ἡ ὁποία ἀφαιρεῖται, ἐφόσον μάλιστα τυγχάνει νὰ εἶναι παρὰ τὰ ἄκρα τῆς πόλεως, ὅπως συμβαίνει νὰ εἶναι, θὰ εἶναι πρὸς μικροὺς ἰδιοκτήτας πτωχούς, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουσι μετ’ ἰδιαζούσης στοργῆς πρὸς τὸ μικρὸν αὐτὸν κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχουν. Θὰ εἶναι δυσχερές, ἐφόσον θέλομεν νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν παρέκκλισιν ἀπὸ τὸ ἄρθρον 119 εἰς ἐγκατάστασιν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ πολλῶν συγκρούσεων καὶ ἀντιθέσεων συμφερόντων καὶ διαμαρτυριῶν καὶ παραπόνων παρὰ προσώπων τὰ ὁποῖα ἴσως, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξετάσωμεν ἑκάστου τὴν εἰδικὴν περίπτωσιν, ἠθέλομεν εὕρει ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένα. Διὰ τοῦτο θὰ συνίστων καὶ θὰ ὑπεστήριζον ὅτι τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων νὰ τὴν ἐπιδιώξωμεν ἐφεξῆς ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, νὰ παράσχωμεν ἐκεῖ καὶ μίαν εὐκολίαν, ὥστε καὶ ὁ ἀποκαθιστάμενος νὰ δύναται νὰ ἔχῃ μίαν μικρὰν οἰκίαν μὲ μικρὸν περιβόλι, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ζῇ ἀνέτως καὶ οὐχὶ νὰ ζῇ εἰς περιωρισμένην τρώγλην, ὡς θὰ καταντήσῃ κατὰ τὸ πλεῖστον ὅταν θὰ τὸν ἐγκαταστήσωσιν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, ὅπου τὰ οἰκόπεδα θὰ ἔχωσι μείζονα τιμήν. Δὲν δυνάμεθα δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐγκαταστάσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, νὰ διακρίνωμεν τὴν προσαύξησιν τῆς τιμῆς, ἡ ὁποία γίνεται ὡς ἐκ συσσωρεύσεως τῶν προσφύγων, ἀπὸ τὴν φυσικὴν προσαύξησιν, ἡ ὁποία γίνεται ὡς ἐκ τοῦ συνόλου τῆς προόδου μιᾶς πόλεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ οἰκόπεδα τῆς πόλεως. Βεβαίως οἱ πρόσφυγες συντελοῦν εἰς τὴν προσαύξησιν τῆς πόλεως, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ὡς ἐκ τῆς συσσωρεύσεως τοῦ πληθυσμοῦ, τὰ οἰκόπεδα τῶν πόλεων αὐξάνουν, ἀνεξαρτήτως πολλῶν καὶ ποικίλλων ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους παρέχει μία πόλις διὰ νὰ αὐξάνωσι τὴν τιμὴν τῶν γηπέδων. Εἶναι δὲ τόσον δικαιολογημένη ἡ προσαύξησις, διότι προέρχεται ἀπὸ τὸν Α ἢ Β λόγον, ἀλλὰ διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπ’ αὐτοῦ ἑδράζεται καὶ ὁ φόρος τῆς ὑπερτιμήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι αὐτὸς καθ’ ἑαυτὸν φόρος δημοτικὸς διότι τὸν δίδει ἡ πόλις, διὰ τοῦτο εἶμαι λίαν διστακτικὸς νὰ δεχθῶ τὴν παρέκκλισιν τοῦ ἄρθρου 119. Θὰ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μὴ προσκρούσωμεν εἰς συμφέροντα, συστήματα καὶ νὰ μὴ ἀδικήσωμεν, ἂν θέλωμεν νὰ δώσωμεν τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ τὸ κτῆμα., ἀνεξαρτήτως τῆς συσσωρεύσεως τῶν προσφύγων, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ διακρίνωμεν ποία ἡ προσαύξησις τῆς τιμῆς ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου καὶ ποία ἡ προσαύξησις ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς τὸ σύνολον τῶν παραγόντων μιᾶς πόλεως.

§33Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Οἱ μικροὶ ἰδιοκτῆται, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε, προστατεύονται ἐπαρκῶς ἀπὸ τὴν κοινὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν οἰκόπεδα κάτω τῶν 500 μέτρων δύνανται νὰ ἀπαλλοτριῶνται πάντοτε κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 119. Πρόκειται περὶ οἰκοπέδων ἐκτάσεως μεγαλυτέρας τῶν 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων.

§34Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἀρκεῖ αὐτό, κ. Ὑπουργέ. Ὁ λόγος αὐτὸς θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ μόνον διὰ μίαν τῶν περιπτώσεων τὰς ὁποίας ἀνέφερα. Διὰ τὸ σύνολον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν βλέπω ποῖος εἶναι ὁ ἐξαιρετικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος συντρέχει ὅτι τοὺς πρόσφυγας πρέπει κατὰ πάντα τρόπον νὰ τοὺς ἐγκαταστήσωμεν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων. Δὲν βλέπω κατὰ ποῖον λόγον πρέπει νὰ πυκνώσωμεν τὸν πληθυσμὸν μιᾶς πόλεως καὶ δὲν ἀφίνομεν νὰ ἀναπνεύσωσι καὶ ἴσως νὰ παρωθήσωσι καὶ ἄλλους διὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ ἀξία τῶν γηπέδων, ἀλλὰ νὰ θέλωμεν νὰ συσσωρευθῶσιν εἰς στενὰ μέρη καὶ ἀτραπούς, ὅπου, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ πόλις νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐγκατασταθέντων πληθυσμῶν.

§35Μ. ΚΥΡΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). ἐπεκτάσεως τῆς τελευταίας, τῆς γενομένης λόγῳ τῶν τελευταίων συνοικισμῶν, ἦτο μεγαλυτέρα ἀπὸ τὴν περίμετρον τῆς πόλεως τῶν Παρισίων καὶ ὅτι ἡ περίμετρος τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὸ μέγιστον μέρος εἶναι μεγαλυτέρα τῆς πόλεως τῶν Παρισίων. Ἡ κατάστασις αὐτή, ὅπως εἶπον, ἔχει περιαγάγει τὴν διοίκησιν τῆς πόλεως εἰς σημεῖον ἀνοικονόμητον καὶ δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον ὅπως γίνεται ἀπαλλοτρίωσις ἀνοικοδομήτων γηπέδων, τὰ ὁποῖα διατηροῦσιν οἱ ἰδιοκτῆται μόνον καὶ μόνον ἀνοικοδόμητα διὰ νὰ κερδίζουν τὴν ὑπερτίμησιν, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τῶν θυσιῶν τοῦ Κράτους καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι, ὁ λόγος γίνεται περὶ Ἀθηνῶν καὶ αἱ ἀπαλλοτριώσεις γηπέδων τῶν Ἀθηνῶν ἐπροκάλεσαν τὰς διαμαρτυρίας, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴν ὑπεστηρίχθη ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ τελειώσωμεν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων διὰ τοῦ σχηματισμοῦ νέων συνοικισμῶν παραπλεύρως τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἐπίσης ὑπεστηρίχθη ὅτι ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ ληφθῇ μέριμνα ὅπως ἐξευρεθῇ ἐργασία διὰ τοὺς ἐγκαθισταμένους ἀστοὺς πρόσφυγας. Γενικῶς οὕτω πως ἐκφραζόμεναι αἱ γνῶμαι αὗται εἶναι ἀπολύτως ὀρθαί. Βεβαίως ἡ ἵδρυσις νέων συνοικισμῶν εἶναι προτιμωτέρα. Ἐπίσης εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ Κράτος μαζὶ μὲ τὴν μέριμναν τῆς στεγάσεως ἀστῶν προσφύγων πρέπει νὰ καταβάλῃ πᾶσαν μέριμναν ὅπως οἱ ἐγκαθιστάμενοι πρόσφυγες ἔχωσιν ἐργασίαν βιοτεχνικὴν ἢ οἱανδήποτε ἄλλην, διότι τότε ἡ ἐγκατάστασις θὰ λύῃ τὸ πρόβλημα. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργῶνται νέοι συνοικισμοὶ πάντοτε. Τὸ Κράτος ἕως τώρα ὁμολογουμένως ἐπεδίωξε νὰ δημιουργήσῃ συνοικισμοὺς παραπλεύρως τῶν σχεδίων πόλεων. Καὶ ἡ συνοικία τῆς Νέας Σμύρνης καὶ τῆς Νέας Ἰωνίας ἔγινε κατ’ ἐπέκτασιν τοῦ σχεδίου πόλεως. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς νέας αὐτῆς ἐπεκτάσεως τοῦ σχεδίου πόλεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι πρέπει πᾶσα ἐγκατάστασις προσφύγων νὰ γίνῃ ἐκτὸς τῶν σχεδίων πόλεων. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου λησμονοῦμεν δύο πράγματα. Πρῶτον, ὅ,τι ἔγινε μέχρι τοῦδε ἀποτελεῖ τὸ maximum τῆς ριζοσπαστικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους ἀπὸ ἀπόψεως ἀγροτικῆς πολιτικῆς καὶ συνολικῆς ἀστικῆς πολιτικῆς καὶ τοῦτο διότι εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς συμφορᾶς, ἡ ὁποία ἐπέβαλλε ταχίστην μέριμναν πρὸς ἐγκατάστασιν 100.000 οἰκογενειῶν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι, ὅ,τι ἔγινε ἕως τώρα, εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον, τὸ ὁποῖον, τηρουμένων τῶν σημερινῶν κοινωνικῶν ὅρων, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι θὰ ἐπιδιωχθῇ εἰς τὸ μέλλον, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη καὶ αὐτὴ ἡ στάσις καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ συμπληρωματικῶν διατάξεων νὰ περιφρουρήσωμεν περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤδη περιφρουρεῖ ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Δι’ αὐτὸ θὰ ἔπρεπεν εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ θέσωμεν γενικωτάτας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ περιλαμβάνουν τὸ κατώτερον ὅριον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς τῆς πολιτικῆς, ἀφίνοντες εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ δημιουργήσῃ εὐνοϊκωτέρους ἀκόμη ὅρους εἰς τὸ μέλλον καὶ διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἀγροτικῶν καὶ διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἀστικῶν κτημάτων. Ἂν ταῦτα τὰ πράγματα εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν, δὲν θὰ κατειχώμεθα ἀπὸ τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον κατεχόμεθα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἦτο εὔκολον νὰ προαχθῶμεν εἰς μίαν συνεννόησιν ταχυτέραν. Ὡς πρὸς τὴν στέγασιν τὴν ἀστικήν, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου τὸ κείμενον τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη, τῆς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνεστήθη. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἀποδεχθῶ πλήρως τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν αὐτῷ, διότι καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἠξιώθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ περὶ τῆς περιφρουρήσεως ἑνὸς ἐλαχίστου ὁρίου ἰδιοκτησίας, περιλαμβάνεται εἰς αὐτό. Ἔχει μίαν ἄλλην διάταξιν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις θὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑγιοῦς ἀξίας τοῦ 1920, ἐνῷ ἐγὼ ὑποστηρίζω, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ὁρισθῇ ἡ τιμὴ τοῦ 1920–1922. Ἀλλ’ ἐφόσον διετυπώθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν. Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν θὰ ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ τὴν γενικωτάτην διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 119, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς τὴν ὀρθοτέραν πασῶν καὶ τὴν μᾶλλον προσαρμοζομένην εἰς Σύνταγμα, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἀποδεχθῶ τὴν διάταξιν περὶ ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, ὅπως διετυπώθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἀφοῦ ἡ ἀποζημίωσις δύναται νὰ παρέχεται εἰς ὁμολογίας ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, δυνάμεθα νὰ στενοχωρήσωμεν τὰς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ὥστε ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀστικῶν ἀκινήτων νὰ γίνεται ταχύτερον. Ὁμιλῶ περὶ ἀστικῶν, διότι διὰ τὰ ἀγροτικὰ τὰ πράγματα εἶναι πολὺ δυσχερέστερα. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐξέφρασεν ἀντιρρήσεις διὰ τὴν μέριμναν περὶ ἀποκαταστάσεως μικτῶν κτηνοτρόφων καὶ εἶπεν ὅτι αὐτοὶ ἔχουν περιουσίας καὶ ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καθορίσωμεν τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα χαρακτηρίζουν τοὺς μικροὺς κτηνοτρόφους. Καὶ αἱ δύο ἀντιρρήσεις δὲν εἶναι βάσιμοι, διότι ἂν ἔχουν περιουσίας οἱ μικροὶ κτηνοτρόφοι, εἶναι ὅμως φερέοικοι, εἶναι νομάδες καὶ τοῦτο ἐπιδρᾷ ὄχι μόνον εἰς τὴν οἰκονομικήν των ζωήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνικήν των ζωὴν καὶ ὑπόστασιν. Εἶναι εἷς μέγας γεωργικὸς πληθυσμός, ἀριθμῶν χιλιάδας οἰκογενειῶν, ὁ ὁποῖος περιφέρεται τῇδε κἀκεῖσε, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ἂν θὰ τῷ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἀσφαλίσει ἓν μικρὸν τμῆμα γῆς. Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι ἡ πρόοδος τῆς κτηνοτροφίας θὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς μετατροπῆς τῆς νομαδικῆς κτηνοτροφίας καὶ αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἀκολουθεῖ σήμερον ἡ κτηνοτροφικὴ πολιτική. Καὶ μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, ἡ μικρὰ κτηνοτροφία μὴ δυναμένη νὰ ζήσῃ, ἔχει στραφῆ εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα, ὅπως καὶ ἔπρεπε νὰ στραφῇ. Ἀλλ’ ὁσονδήποτε καὶ ἂν αὐξηθῇ ἡ κτηνοτροφία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀτυχῶς ὡς ἐκ τῆς συστάσεως τῆς γεωλογικῆς τοῦ ἐδάφους μας, ὑπάρχουν μεγάλαι ἐκτάσεις θερινῶν λειβαδίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐκμεταλλευθοῦν ἐντελῶς, παρὰ μόνον διὰ νομαδικῆς κτηνοτροφίας. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκλείψῃ ἐντελῶς ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία. Θὰ ἦτο τοῦτο μία ἀπώλεια μεγάλη διὰ τὴν Ἑλλάδα. Δὲν γίνεται δὲ καμμία ἐξαίρεσις διὰ τὰ λειβάδια. Ἡ διατύπωσις, τὴν ὁποίαν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν, λέγει ὅτι πρέπει τὰ χειμερινὰ λειβάδια νὰ τὰ ἐξαιρέσωμεν. Δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀπαλλοτρίωσις θερινῶν λειβαδίων παρὰ μόνον εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις, διότι ὑπάρχει ἀφθονία θερινῶν λειβαδίων, ἡ δὲ ἀποζημίωσις κανονίζεται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι παρέκβασις τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19. Διότι ποία εἶναι αὐτὴ ἡ ἀποζημίωσις; Λέγει ὅτι εἶναι τὸ δεκαπενταπλάσιον τοῦ εἰκοσαπλασίου τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος, τὸ ὁποῖον ἔδιδεν ἓν λειβάδι. Ἀπέφερε μίσθωμα τὸ 1914 χιλίων δραχμῶν. Ἡ ἀποζημίωσις ἡ σημερινὴ θὰ εἶναι 20,000 δραχμῶν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ἂν αὐτὸ ἀποτελῇ καμμίαν παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19, θὰ ἠμποροῦσε νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τοῦτο εἶναι μᾶλλον περιορισμὸς εἰς βάρος τῶν κτηνοτρόφων.

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατί νὰ τεθῇ;

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διότι δὲν εἶναι γνωστὸν ἂν θὰ διατηρηθῇ τὸ θεμιτὸν μίσθωμα. Εἶναι μία διάταξις κατευθύνσεως τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ φαντασθῇ κανεὶς ὅτι αὐτὴ ἡ ἀποκατάστασις γίνεται διὰ μιᾶς ἐγχειρίσεως εἰς τὰ στήθη τῶν κατόχων τῶν λειβαδίων. Ἐγὼ ὁμιλῶν εἰς τὸ ἄρθρον 19 ἐτόνισα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ εἶπον ὅτι, ἐφόσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμὲ ὡς Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἶπον ὅτι θὰ εἰσηγούμην τῆς τοιαύτης ἐγκαταστάσεως. Ἐγὼ δὲν ὑπεστήριξα ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ «μόνον θερινὰ λειβάδια ἀπαλλοτριοῦνται». Ἐγὼ ἐτόνισα ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ παρουσιασθῇ διὰ τὰ θερινὰ λειβάδια. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ψηφίζομεν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διαγράψῃ γενικώτατα ὅρια. Εἶπον ὅτι κυριωτέρα ἀνάγκη εἶναι διὰ τὰ θερινὰ λειβάδια, ἀλλ’ ἡ ἐξαίρεσις εἶναι γενικὴ καὶ ὁ νομοθέτης θὰ ἔλθῃ νὰ καθορίσῃ πῶς θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ἐπίσης ἀντιρρήσεις ἠγέρθησαν διὰ τὴν διατήρησιν τῶν ἀρχῶν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται. Καὶ τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξαιρουμένας ἐκτάσεις. Καὶ ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν, κανεὶς καὶ ἐκ τῶν πλέον ῥιζοσπαστικῶν τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην δὲν ἐμφορεῖται ἀπὸ καμμίαν κακίαν διὰ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας, ὥστε νὰ θέλῃ νὰ ὑφίστανται αὐτοὶ ἰδιαιτέραν τινὰ ζημίαν. Ἂν συνέβη νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις τῶν μεγάλων κτημάτων, συνέβη κατὰ λόγον σιδηρᾶς κοινωνικῆς ἀνάγκης, κατὰ λόγον σιδηρᾶς οἰκονομικῆς ἀνάγκης. Καὶ ἂν ἐπέρχεται ζημία, δὲν ἐπέρχεται ζημία τις, ὡς καὶ ἄλλοι ὑπεστήριξαν, ἐκ τῶν ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸν ἀγροτικόν μας νόμον, ἀλλ’ αἱ ζημίαι ἐπέρχονται ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος. Αἱ ἀρχαὶ αἱ ὁποῖαι διέπουν τὸν ἀγροτικόν μας νόμον εἶναι ἀπολύτως ὀρθαί, ὑπεστηρίχθησαν δὲ ἀπὸ ὅλα τὰ κόμματα κατὰ σύμπτωσιν τῶν συντηρητικῶν κομμάτων, ὑποστηριξάντων ἐπί τινα χρόνον τὸν περιορισμὸν αὐτὸν ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα, ἡ ζημία ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἐκ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ νομίσματος δὲν πλήττει μόνον τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας. Ἔπληξεν εἰς πολὺ μεγαλύτερον βαθμὸν μέγαν ἀριθμὸν πολιτῶν Ἑλλήνων διὰ τοὺς ὁποίους οὐδεμία ἐλήφθη μέριμνα. Ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνέκαθεν ὑπεστήριξαν ὅτι πρέπει ἡ γῆ νὰ ἀνήκῃ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνεται δι’ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐν τούτοις πάλιν ἐγὼ ἤμην ἐκεῖνος ὅτε, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω κατὰ τὸ 1924, ὑπεβλήθη εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη βραδύτερον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σοφούλη διὰ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα αὐξηθῇ ἡ ἀποζημίωσις ἡ διδομένη εἰς τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας.

§38Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ....

§39Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κύριος Μπούσιος βλέπω ὅτι στενοχωρεῖται. Ἀλλά, κύριε Μπούσιε, ἀνήκετε εἰς κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐκυβέρνησαν τὸν Τόπον. Διατί δὲν ἐλάβατε τοιαύτην μέριμνα, τὴν ὁποίαν ἐγώ, ἀνήκων εἰς τὴν ἄκραν ἀριστεράν, ἔλαβον περὶ τῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν;

§40ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἦτο τότε ἔκπτωσις τοῦ νομίσματος.

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀδιάφορον. Ἦτο κάποια ἔκπτωσις τοῦ νομίσματος τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀλλὰ δὲν ἐλήφθη καμμία μέριμνα ὅπως ἀποζημιωθῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται καὶ δὲν ἐλήφθη διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ. Καὶ σήμερον τὸ αὐτὸ συμβαίνει. Ἐδῶ τὰ περισσότερα κόμματα ἐδήλωσαν ὅτι, ἐφόσον ἐξαρτᾶται ἀπὸ αὐτά, θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ αὐξήσωσι τὴν ἀποζημίωσιν τὴν χορηγουμένην εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ τοῦτο νὰ ληφθῇ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ κανεὶς τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης διατάξεως, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατόν. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως νὰ καθορισθῇ ἓν ποσὸν ἀποζημιώσεως προκειμένου περὶ καταλήψεων ἤδη γενομένων. Ἄν ἐπρόκειτο περὶ πολιτικῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ μέλλον, βεβαίως ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ οἱαδήποτε διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Κράτος θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὴν νομοθετικὴν διάταξιν καὶ ἀναλόγως τῆς δυνάμεως αὐτοῦ θὰ ἐφήρμοζε τὴν πολιτικὴν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλὰ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ ἐφηρμοσμένης πλέον ἀπαλλοτριώσεως ἐκτάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀποζημιώνονται ἐν μέρει ἀπὸ τοὺς ἀποκαθισταμένους ἀγρότας καὶ ἐν μέρει ἀπὸ τὸ Κράτος. Καὶ ὅπως εἶπεν εἰς τὴν τελευταίαν ἀγόρευσίν του ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος ὁ ἀγροτικός, τὸ Κράτος εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του νὰ τάμῃ πλέον ὁδόν, ἐγκαταστάσεως ἀγροτῶν, ἐγκαταστάσεως δηλαδὴ διὰ τῆς παραχωρήσεως τόσων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἤρκουν ἵνα ζήσῃ μία ἀνεξάρτητος οἰκογένεια, διατηρουμένων τῶν συνθηκῶν τῆς καλλιεργείας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἐγκαταστάσεως. Ἀλλ’ ἡ συρροὴ τῶν προσφύγων συνετέλεσεν ὥστε ἡ ἐγκατάστασις νὰ μὴ εἶναι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς εὐνοϊκοὺς ὅρους καὶ δι’ αὐτὸ αἱ παραχωρηθεῖσαι ἐκτάσεις εἶναι ἐλάχισται σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων καὶ δι’ αὐτὸ ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀξιώσωμεν μεγαλυτέρας εἰσφορὰς χάριν τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν, ἂν θέλωμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν αὐτοὺς νὰ εἶναι βιώσιμοι, ἂν θέλωμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν αὐτούς, οὕτως ὥστε νὰ ἀποφέρωσι καρποὺς καὶ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ ὑπὲρ τοῦ Κράτους.

§42Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Οὐδεὶς ἐζήτησε τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἀγροτῶν.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ζητεῖτε τὰ ⅔. Ποῖος θὰ πληρώσῃ τὸ ὑπόλοιπον; Τὸ Κράτος; Γνωρίζετε τὴν δημοσιονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, γνωρίζετε ὅτι, ἂν τοιαύτη διάταξις ἤθελε γίνει δεκτή, θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ πολλὰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ Κράτος καὶ γνωρίζετε ἂν εἶναι εἰς θέσιν τὸ Κράτος νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν θυσίαν αὐτήν. Διατί δὲν θέλετε νὰ ἀφήσητε εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ καθορίσῃ τὰ τῆς ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ καὶ αὔριον; Γνωρίζετε δὲ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσωμεν αὐτὰς τὰς ἀποζημιώσεις, ὁπότε καὶ οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἦσαν ἱκανοποιημένοι.

§44Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς βεβαίως δὲν θὰ εἶσθε ἱκανοποιημένοι, διότι οὐδέποτε εἶσθε ἱκανοποιημένος ἀπὸ τίποτε. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ εἶναι διὰ συνταγματικῆς διατάξεως νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ οἰκονομικῶς τὸ Κράτος, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πόση θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ ἐπιβάρυνσις καὶ ἂν εἶναι ἀρκετὰ ἰσχυροὶ οἱ ὦμοι τοῦ Κράτους νὰ ἀνθέξουν αὐτὴν τὴν ἐπιβάρυνσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξαιρέσεις τῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, μὲ τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις ὅτι αὐταὶ αἱ ἐξαιρέσεις εἶχον αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὅτι, ἐφόσον γίνεται ἀπαλλοτρίωσις αὐτῶν τῶν ἐκτάσεων, ἡ καταβληθησομένη ἀποζημίωσις θὰ εἶναι πλήρης. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαιρεθῇ κανὲν κτῆμα ἀπολύτως ἀπὸ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Οὐδεὶς ἄλλως τε ὑπεστήριξε τοιοῦτόν τι. Ἐπίσης θὰ ἤθελον νὰ ἐπιμείνω εἰς τὸ ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἐκτάσεων δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ὁμοία εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα μὲ τὰς Νέας Χώρας. Δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ τεθῇ ὅτι παραμένουν 200 στρέμματα εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ 100 εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ τοῦτο διότι εἰς τὰς Νέας Χώρας εἶναι προσοδοφόρος καὶ πλουσία ἡ γῆ.

§46Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἑκατὸν στρέμματα καὶ διακόσια τοιαῦτα σπειρομένων γαιῶν.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα. Πάντως ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν σύστασίν μου ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ἐτίθετο μία γενικὴ διάταξις ἐν τῷ Συντάγματι καὶ αἱ λεπτομέρειαι νὰ ἀφεθοῦν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἂν ὅμως ἐπιμένητε εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ τοῦ κώδικος ἐν τῷ Συντάγματι, τότε παρακαλῶ νὰ γίνουν οἱ περιορισμοί, τοὺς ὁποίους ὑπέδειξα, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητον καὶ χάριν τοῦ Κράτους καὶ χάριν τοῦ ἐγκατασταθέντος ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ, ἀπὸ τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται ἡ λύσις τοῦ οἰκονομικοῦ μας προβλήματος καὶ τὸ μέλλον τοῦ Τόπου. (Χειροκροτήματα).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός.

§50Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὰς γενικὰς θεωρίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, οὔτε μὲ ζητήματα γενικῶν ἀρχῶν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Νομίζω ὅτι ἡ προηγηθεῖσα συζήτησις ἐξωνύχισε πάντα ταῦτα καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐπανέλθω ἐπ’ αὐτῶν. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον καὶ πάλιν ἀπὸ τοῦ βήματος—λέγω δὲ καὶ πάλιν ἐννοῶν ὅτι τὸ ἐπιστοποίησα ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος—εἶναι τὸ ὅτι ἡ τάσις τῆς σημερινῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας εἶναι συντηρητική, διότι διελθοῦσα τὴν περίοδον τῶν ῥιζοσπαστικῶν μεταβολῶν αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν κοινωνικὴν ὑπόστασιν τῆς Χώρας ἐπὶ σταθερωτέρων βάσεων. Τοῦτο κατεφάνη κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ συνάδελφός μου κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἐπιστοποίησε τοῦτο κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τῆς ἀποψινῆς ἑσπέρας, εἰπὼν ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἄκρον ἄωτον τοῦ ῥιζοσπαστισμοῦ καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ὑπερβῶμεν πλέον. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τώρα ἂν ἡ παρέκκλισις αὕτη ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν ἀπόψε ὑπὸ μορφὴν διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 119, ἡ παρέκκλισις αὕτη εἶναι πραγματικῶς παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, μὲ τὸν σκοπὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐπὶ τῆς κοινωνικῆς ὑποστάσεως τῆς Χώρας τὸ ἄρθρον 19 ἢ εἶναι παρέκκλισις ἀπὸ τῆς μέχρι τοῦδε ἀκολουθηθείσης ῥιζοσπαστικῆς πολιτικῆς; Νομίζω ὅτι εἶναι τὸ δεύτερον. Ἡ ἐντύπωσίς μου εἶναι ὅτι εἶναι τὸ δεύτερον. Βεβαίως καὶ ἀπὸ τὴν προηγηθεῖσαν κοινωνικὴν ἀνωμαλίαν τῶν τελευταίων δέκα ἐτῶν, ἀνωμαλίαν ἡ ὁποία προῆλθεν ἀπὸ δύο κυρίως λόγους, ἀπὸ δύο μεγάλα γεγονότα, ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ ἕνεκα τῆς προηγηθείσης αὐτῆς ἀνωμαλίας νὰ ἔχωμεν μίαν μεταβατικὴν διάταξιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεσπίσωμεν εὐθὺς τὸ ἄρθρον 19, ὅπως ἐθεσπίσθη καὶ νὰ ἀδιαφορήσωμεν πρὸς ὅ,τι συνέβη τὴν τελευταίαν δεκαετίαν. Ἦτο ἀνάγκη διὰ νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος νὰ διέλθωμεν μίαν μεταβατικὴν πολιτικὴν εἰς ὡρισμένα ζητήματα. Τὰ ζητήματα δὲ ταῦτα εἶναι δύο· τὸ πρῶτον τῆς ἐφαρμογῆς καὶ περατώσεως τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τὸ ἕτερον τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἀλλ’ ἡ μεταβατικὴ αὐτὴ πολιτικὴ πρέπει νὰ μᾶς φέρῃ ἐν τέλει εἰς τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος. Ἑπομένως νομίζω ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 119 δὲν δύνανται νὰ περιληφθῶσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ γεννῶσι νέα ζητήματα ριζοσπαστικά, ἡ διευθέτησις τῶν πραγμάτων πρέπει νὰ περιορισθῇ ἀκριβῶς εἰς τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν τὴν τελευταίαν δεκαετίαν καὶ νὰ ρυθμισθῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μεταβῶμεν διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19. Νέα ζητήματα νὰ γεννήσωμεν θὰ εἶναι σφάλμα. Διὰ τοῦτο ἡ πρότασίς μου εἶναι νὰ ἀπαλειφθοῦν ἐκ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι γεννῶσι νέα ζητήματα. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὰ ζητήματα τὰ παλαιότερα, τὰ ὑφιστάμενα ἤδη. Καὶ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως. Ὅπως εἶπον καὶ κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἄρωμεν ἐκεῖνο, ὅπερ ἔσχον ἤδη ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν πρὸς τὰ ὀπίσω καὶ νὰ εἴπωμεν αἴρομεν τοῦτο δι’ ἑνὸς τρόπου ἀμέσου ἢ ἐμμέσου. Ἄρα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, καθὼς καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον προσέθεσα τότε εἶναι ὅτι ὡς ἀρχηγὸς κόμματος τὸ ὁποῖον ἐξεδήλωσεν ἐπὶ τούτου τὴν γνώμην του, θὰ ἐπεδίωκον τὴν δικαιοτέραν ἀποζημίωσιν τῶν ἀγροϊδιοκτητῶν. Λέγων ταῦτα, κύριοι βουλευταί, ἐζήτησα νὰ ψηφισθῇ τὸ 119ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καὶ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 119, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς ἐπὶ μίαν πενταετίαν χάριν ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, προσφύγων καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων ἡ κατάληψις, καθὼς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος, ἀκινήτων ἀγροκτημάτων καὶ πρὸ τῆς καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως». Ἀλλ’ ἡ διατύπωσις δὲν ἔμεινεν οὕτω, διότι ἐπηκολούθησαν προτάσεις μεταβολῆς τῆς διατυπώσεως ταύτης, ἐγένοντο πολλαὶ συζητήσεις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἦλθε πρὸ τῆς Βουλῆς κατ’ ἀνάγκην τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ τὸ ἔφερον πρὸ τῆς Βουλῆς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ μίαν φορὰν ποὺ ἦλθε, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφύγωμεν — καὶ θὰ εἶναι ὀρθὸν νομίζω νὰ μὴ τὸ ἀποφύγωμεν — ἀλλὰ νὰ προσπαθήσωμεν νὰ δώσωμεν μίαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἑπομένως νομίζω ὅτι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἓν ἐλάχιστον ὅριον. Παρουσιάσθησαν ἀντιρρήσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῷ Συντάγματι, διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, νὰ ὁρισθῇ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο ὅριον. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι ἐν γένει τὸ ἄρθρον 119 δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῷ Συντάγματι. Νομίζω ὅτι τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ περιλάβῃ τὰς γενικὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι μόνιμοι ἢ πάγιαι, αἱ δὲ μεταβατικαὶ διατάξεις — καὶ νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι κυρίως ἡ σπουδαιοτέρα μεταβατικὴ διάταξις, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός — προτείνω νὰ τεθῇ ὡς ψήφισμα χωριστὸν ἐν παραρτήματι τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ νὰ μὴ περιληφθῇ ἐν τῷ Συντάγματι. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κύριοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ περιλάβωμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ ἓν ἐλάχιστον ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, διότι ἡ ἰδιοκτησία ὑπέστη τοιοῦτον κλονισμὸν ἐν Ἑλλάδι, ὥστε ὀφείλομεν νὰ κρατήσωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρατήσωμεν αὐτόν, πρέπει νὰ τῷ δώσωμεν καὶ τὴν ἀναγκαίαν βάσιν. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ἓν ἐλάχιστον ὅριον πρέπει νὰ ὁρισθῇ. Ποῖον εἶναι τοῦτο; Κατὰ τὴν γνώμην μου δύναται νὰ ὁρισθῇ, νὰ τεθῇ ὡς βάσις ἡ μέση τιμὴ τῆς πρὸ τοῦ 1914 τριετίας, δηλαδὴ 1912–1913–1914, νὰ πληρωθοῦν τὰ ⅔ τοῦ ποσοῦ τούτου καὶ εἰς ὁμολογίας. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον βεβαίως δὲν ἀποζημιώνομεν τοὺς ἰδιοκτήτας πλήρως, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἓν μέρος τοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ⅓, καταβάλλουσι καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ἀπομένει νὰ πληρωθῶσι τὰ ⅔.

§51ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς μεταλλικὸν νόμισμα βεβαίως.

§52Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶπον εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ 1912–1914.

§53ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπὸ ποῖον θὰ πληρωθῶσιν;

§54Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὰ θὰ πληρωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους. Περαιτέρω δίδομεν μίαν προθεσμίαν πρὸς πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ καὶ φθάνω μέχρι τοῦ σημείου νὰ εἴπω ὅτι, ἂν τὸ Κράτος δυσκολεύεται νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα ταῦτα, νὰ δοθῇ ἀσφάλεια ἐπὶ ὁλοκλήρου τῆς ἰδιοκτησίας, διότι νομίζω ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ βοηθήσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, τῶν ὁποίων θὰ ἀπαλλοτριωθῇ ἡ ἰδιοκτησία.

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄνευ ἐξαιρέσεων;

§56Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐξαιρέσεις ἀπὸ τῆς τοιούτου εἴδους ἀπαλλοτριώσεως παραδέχομαι τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ὁποίας παρεδέχθη καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ δεκαμελής. Εἶναι δὲ αὗται γεωργικαὶ μικροϊδιοκτησίαι αὐτοπροσώπως καλλιεργούμεναι ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῆς οἰκογενείας του καὶ δεύτερον γεωργικῶς καλλιεργούμενα κτήματα, ὑπαγόμενα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, μέχρι 300 στρεμμάτων. Αἱ διατάξεις αὗται ἔγιναν ὁμοφώνως δεκταὶ παρ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δὲν ἔχω δι’ αὐτὰς καμμίαν ἀντίρρησιν. Μένει τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι πολὺ μὲ ἐπηρέασαν ὅσα ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, κατὰ πόσον αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο δεκταὶ παρ’ ὅλων τῶν μελῶν τῆς δεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι ἐτέθησαν εἰς τὸ σχέδιον αὐτὸ τῶν τροπολογιῶν, κατὰ πόσον, λέγω, αἱ διατάξεις αὗται θὰ φέρωσιν εἰς τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν τούτων κτηνοτρόφων. Πολὺ μὲ ἐπηρέασαν ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς κατατμήσεως τῶν λειβαδίων. Μ’ ὅλα ταῦτα, μὴ ἐπιθυμῶν νὰ φέρω καμμίαν δυσχέρειαν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, παραδέχομαι τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθησαν καὶ τὰ 10 μέλη τῆς συσταθείσης Ἐπιτροπῆς. Μένει δὲ ὡς τελευταῖον ζήτημα τὸ ζήτημα τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ὁμιλῶν περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος φυσικὰ καὶ τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς πρόσφυγας. Ταῦτα εἶναι αὐτονόητα, οὐδὲ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν Βουλήν. Ἐγείρεται μόνον τὸ ζήτημα κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι ἡ ἀποκατάστασις αὕτη πραγματικῶς δυνατή. Καὶ πρῶτον μὲν πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, ἓν πρᾶγμα, ὅτι ἡ γενικὴ ἔκτασις, ἡ ὁποία ἐδόθη εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι ἐντελῶς περιττή, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκαταστήσωμεν ὁμαδικῶς τοὺς πρόσφυγας παρὰ εἰς τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἤδη οὗτοι ἐγκατεστημένοι. Δὲν πιστεύω νὰ φαντάζεται κανεὶς ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχουν προσφυγικαὶ ἐγκαταστάσεις σήμερον, ἢ δὲν κατέστη σήμερον δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν τώρα νὰ μεταφερθοῦν ἐκεῖ κατὰ χιλιάδας πρόσφυγες διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν. Αὐτὸ ἐγὼ τὸ θεωρῶ ἀπολύτως ἀδύνατον. Ἑπομένως περιορίζεται τὸ πρᾶγμα εἰς τὰς πόλεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουν ἤδη προσφυγικαὶ ἐγκαταστάσεις. Οὕτως περιοριζομένου τοῦ πράγματος, ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἓν δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιότατον, τὸ ζήτημα κατὰ πόσον οἱ ἐγκαθιστάμενοι πρόσφυγες θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν ὁμαδικῶς — περὶ ὁμαδικῶν ἐγκαταστάσεων πρόκειται πάντοτε — ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων, πρόκειται δὲ κυρίως περὶ τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Δὲν πρόκειται περὶ ἄλλων πόλεων, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν Θεσσαλονίκην τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον. Νομίζω, κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργέ, ὅτι θεωρεῖτε τὸ ζήτημα περίπου λελυμένον ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐγὼ τὸ θεωρῶ λελυμένον. Ἐκεῖ ὅμως ὅπου εἶναι σοβαρὸν εἶναι εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἰς τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμητε ὁμαδικὰς ἐγκαταστάσεις ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων. Σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, διότι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὅλοι οἱ ἀσχοληθέντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ἐσυμβουλεύθησαν τὸ σχέδιον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἤκουσα ἐνταῦθα καὶ μοὶ ἐλέχθη καὶ ἰδιαιτέρως ὅτι δὲν πρόκειται νὰ γίνουν ἐγκαταστάσεις ἐπὶ ἐκτάσεων μικροτέρων τῶν 3,000 τετραγωνικῶν μέτρων. Ἐκτάσεις 2,000 καὶ 3,000 τετραγωνικῶν μέτρων ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐλεύθεραι, δὲν εὑρίσκονται παρὰ ἴσως μία ἢ δύο εἰς τὰ ἄκρα, πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἁλυσσίδας. Ἀλλ’ ἐννοεῖται ὅτι δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν, διότι ἂν ἐπρόκειτο περὶ αὐτῶν, τότε καταντᾷ νὰ ἀσχολούμεθα διὰ μίαν συνταγματικὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ἀφορᾷ ὡρισμένην ἔκτασιν καὶ ὡρισμένα πρόσωπα. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· ἀφοῦ τοιαῦται ἐκτάσεις δὲν ὑφίστανται, τί σᾶς μέλει ἂν τεθῇ ἡ διάταξις αὕτη; Μὲ ἐνδιαφέρει καὶ πολύ. Ὁ λόγος δὲ εἶναι ὁ ἑξῆς. Ὑπάρχουν, ὡς γνωρίζετε, διαφοραὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιοκτησίαν ὡς πρὸς τὴν εὐστάθειαν, ἂς τὴν ὀνομάσω οὕτω, τῆς ἰδιοκτησίας τῆς ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι εἷς ἐξ ἡμῶν θέλει ἀγοράσῃ μίαν ἔκτασιν οἰκοπέδων, θὰ προτιμήσῃ πάντοτε νὰ εἶναι ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ οὐχὶ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἂν δὲ εἶναι εἰς τὰ σύνορα, θὰ δώσῃ μικροτέραν τιμὴν παρὰ ἂν εἶναι ἀμέσως ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Διότι ἡ ἰδιοκτησία ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἀσφαλίζεται πολὺ περισσότερο ἢ ἂν εἶναι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἡ πραγματικὴ ἀσφάλεια εἶναι μεγαλυτέρα, διότι ἡ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἰδιοκτησία εὑρίσκεται ἐκτεθειμένη εἰς πολλοὺς κινδύνους. Ἂς τοὺς ὀνομάσω οὕτω. Δύναται κάλλιστα ἐπεκτεινόμενον τὸ σχέδιον τῆς πόλεως πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτὴν νὰ τὴν κόψῃ δι’ ὁδῶν κλπ., ἐνῷ ἐντὸς τοῦ σχεδίου οἱ κίνδυνοι αὐτοὶ εἶναι πολὺ μικρότεροι καὶ ἡ ἰδιοκτησία εἶναι περισσότερον εὐσταθής. Ὁ λόγος οὗτος τῆς εὐσταθείας βαρύνει ἐν τῇ Κοινωνίᾳ διὰ τὴν ἰδιοκτησίαν ταύτην, ἀποτελεῖ μίαν βάσιν ἐργασίας, ἡ ὁποία εἶναι χρησιμωτάτη. Ἔχει τις μίαν ἰδιοκτησίαν οἰκοπέδου· ὑποθηκεύει τὸ οἰκόπεδον τοῦτο διὰ νὰ εὕρῃ χρήματα πρὸς ἐμπορίαν, εἴτε τὸ πωλεῖ διὰ νὰ εὕρῃ χρήματα διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις του, εἴτε τὸ μεταβιβάζει εἰς τοὺς κληρονόμους του, νομίζων ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τοῖς δίδει μίαν ἀσφαλῆ κληρονομίαν, εἴτε τὸ μεταχειρίζεται κατ’ ἄλλον τρόπον. Πάντοτε δηλαδὴ ἔχει εἰς χεῖράς του κάτι τι ἀσφαλές, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζονται καὶ αἱ ἐργασίαι του, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζει ἀκόμη καὶ τὰ ἰδιωτικά του συμφέροντα. Ἐφόσον λοιπὸν θέλομεν νὰ περιφρουρήσωμεν τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα ταῦτα τῆς Κοινωνίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται ἔν τινι μέτρῳ καὶ ἴσως ἐν μεγάλῳ μέτρῳ καὶ ἡ κοινωνικὴ ἀνόρθωσις τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν, πρέπει νὰ ἀποφύγωμεν ἀπὸ τοῦ νὰ τὰ κλονίσωμεν, διότι ἂν παραδεχθῶμεν τὴν διάταξιν ταύτην, θὰ ἔχωμεν ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἀστάθειαν τῆς τοιαύτης ἰδιοκτησίας εἰς τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀστάθειαν τοιαύτην, ὥστε καὶ ἡ τιμὴ τῶν ἐκτάσεων τούτων θὰ πέσῃ καταπληκτικῶς καὶ αἱ ἀγοραπωλησίαι θὰ παύσουν καὶ αἱ παντὸς εἴδους δικαιοπραξίαι. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἔχει μεγάλην σημασίαν τὸ ζήτημα, καθόσον ἐφαρμοζόμεναι αἱ διατάξεις αὗται, ὡς ἐπροτάθησαν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν θὰ δώσωσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας τίποτε, ἀφ’ ἑτέρου θὰ κλονίσωσι καὶ τὴν εὐστάθειαν τῆς ἰδιοκτησίας ἐν τῇ Κοινωνίᾳ πρὸς ζημίαν οἰκονομικὴν τοῦ Τόπου. Διὰ τοῦτο ἐγὼ προτείνω, κύριοι, ἄλλην λύσιν. Ἀλλὰ πρὶν ἢ προτείνω ταύτην, θέλω νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ἑξῆς. Δὲν γνωρίζω ἂν ἔχητε γνῶσιν τοῦ σχεδίου τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχετε γνῶσιν, διότι ἂν ἔχητε γνῶσιν, δὲν θὰ ἐγεννᾶτο ζήτημα ὅλως διόλου, ἂν αἱ ἐκτάσεις θὰ εἶναι ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου. Δὲν δύνανται νὰ εἶναι παρὰ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου καὶ σᾶς τὸ δεικνύω ἐδῶ, ἂν θέλητε, νὰ τὸ ἴδητε, ἂν δὲν θέλητε, τὸ διπλώνω πάλιν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σχέδιον τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐδῶ φέρ’ εἰπεῖν εἶναι ἡ Νέα Σμύρνη—σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα—ἡ ὁποία περιλαμβάνεται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Τί θέλετε, κύριοι, νὰ ζητεῖτε ἐκτάσεις ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἀφοῦ ἔχετε παραπλεύρως τῆς Νέας Σμύρνης καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν καὶ πρὸς τὰ ἐδῶ ἐκτάσεις ἀρίστας, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως; Σᾶς φέρω τὸν συνοικισμὸν τοῦ Βύρωνος. Τί θέλετε νὰ ἀναζητήσητε ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑφίστανται ἢ μετὰ δυσκολίας θὰ τὰς εὕρητε καὶ κατόπιν ἴσως τίς οἶδεν ποίων διαπληκτισμῶν ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ πέριξ ἐδῶ πέρα εὑρίσκονται ἐκτάσεις ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄρισται πρὸς οἰκοδομήν; Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐδῶ παραδείγματα. Παραπλεύρως τοῦ Νέου Φαλήρου ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐκτάσεις αἱ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, κατὰ μῆκος τῶν δύο σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ὅλαι εἶναι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως δὲν ἐννοῶ διὰ ποῖον λόγον πραγματικόν, λόγον ἀντικειμενικόν, λόγον ἀναφερόμενον εἰς τὰ συμφέροντα τὰ γενικὰ καὶ μερικὰ τῶν προσφύγων, διὰ ποῖον, λέγω, λόγον θὰ ἀφήσωμεν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπαρκεῖς, ἄρισται καὶ εὑρισκόμεναι ὑπὸ ἀρίστους ὅρους τοποθετήσεως καὶ θὰ ζητήσωμεν νὰ εὕρωμεν ἐκτάσεις ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ ἔχοντες ὡς βέβαιον ἀποτέλεσμα τὸν κλονισμὸν τῆς ἐσωτερικῆς οἰκονομικῆς πίστεως καὶ ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων. Καὶ διὰ τοῦτο πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον προτείνω τὸ ἑξῆς. Ὅτι, ἂν δεχθῶμεν ὡς βάσιν τὴν ἐπέκτασιν ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑφισταμένων προσφυγικῶν συνοικισμῶν, προτείνω ἀκόμη νὰ γίνῃ εἴτε ἐκτός, εἴτε ἐντὸς τῆς πόλεως ἐπέκτασις ἐν συνεχείᾳ γενομένη, εἴτε πρὸς τὰ ἔσω, εἴτε πρὸς τὰ ἔξω τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἐν συνεχείᾳ, καθὼς καὶ τὴν συμπλήρωσιν αὐτοῦ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν σημερινῶν. Ἂν θέσωμεν τὰς δύο αὐτὰς βάσεις, νομίζω ὅτι δυνάμεθα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιζητοῦμεν νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν κατὰ τρόπον ἐπαρκέστατον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν παραδέχομαι τὴν γνώμην ἡ ὁποία ἐγένετο ἀσπαστὴ ἀπὸ ὅλους καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας, δηλαδὴ ἡ ἀποζημίωσις καταβαλλομένη πλήρης, ὑπολογιζομένη ἴση πρὸς τὴν μέσην τιμὴν τοῦ 1922 εἰς μεταλλικὰς δραχμάς, δεδομένου ὅτι δὲν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ πληρώσωσι τὰ οἰκόπεδα εἰς τὴν σημερινὴν τιμήν, ἀφοῦ τὴν ἀπέκτησαν διὰ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι ταῦτα γνωρίζω ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν διεξάγω ἐν τῷ Ὑπουργείῳ μου καὶ τὰς πληροφορίας αὐτὰς τὰς ἔλαβον ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα. Ἡ ἰδιοκτησία τῶν Ἀθηνῶν ἡ ἀστική, καὶ ἰδίως ἡ ἀφορῶσα τὰ γήπεδα ἔχει ὑποστῆ μείωσιν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πολὺ μικράν, εἰς ὡρισμένας δὲ περιστάσεις πολὺ μεγάλην. Ἑπομένως ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως τῆς τιμῆς, ὑπολογιζομένης εἰς δραχμὰς μεταλλικάς, δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως τῆς τιμῆς ὡς ἐκ τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μὴ σχετικῆς ἐλαττώσεως. Ἡ ἰδιοκτησία ἔχει πέσει εἰς πολὺ χαμηλὸν ἐπίπεδον καὶ εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ἀνηγέρθησαν οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ ἔχουν πέσει καὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερον. Μὴ γενικοποιήσωμεν τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ δέχομαι τὴν τιμὴν τοῦ 1922 εἰς μεταλλικὰς δραχμάς. Αὐτὸ τὸ εἶπον, διὰ τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ὑπερόγκου αὐξήσεως τῆς τιμῆς. Δέχομαι ὡς βάσιν νὰ τεθῇ ἡ ἀξία τῶν γηπέδων τούτων ἡ ἀξία τοῦ 1922 εἰς μεταλλικὰς δραχμάς. Ἑπομένως ἡ διατύπωσις τὴν ὁποίαν θὰ ἔδιδον εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον εἶναι ἡ ἑξῆς ἢ μᾶλλον θὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν σύμφωνα πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν νὰ γίνῃ καὶ ψήφισμα συντακτικόν, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἔχει οὐσιαστικὴν σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως διατυπώσεως καὶ ἐμφανίσεως τοῦ Συντάγματος. Καὶ τὴν διατύπωσιν θὰ ἐπρότεινον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «1) Πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ προσφύγων ἀγροτῶν χωρεῖ ἐπὶ μίαν πενταετίαν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ὁρίζει ἑκάστοτε ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑπομένους περιορισμούς: αʹ) Τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὁρίζεται ἴσον τῆς πρὸς τὰ ⅔ μέσης τιμῆς τῆς ἀπὸ τοῦ 1912–1914 τριετίας εἰς μεταλλικὰς δραχμάς, πληρωνόμενον εἰς ὁμολογίας ἐντὸς ἔτους ἀπὸ τῆς καταλήψεως διὰ τὰ ἀπαλλοτριωθησόμενα καὶ διετίας ἀπὸ τοῦδε διὰ τὰ ἤδη ἀπαλλοτριωθέντα κτήματα. βʹ) Ἐξαιροῦνται τῆς κατὰ τὸ παρὸν ἄρθρον ἀπαλλοτριώσεως, πρῶτον γεωργικαὶ μικροϊδιοκτησίαι αὐτοπροσώπως καλλιεργούμεναι ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῆς οἰκογενείας του καὶ δεύτερον γεωργικῶς καλλιεργούμενα κτήματα διαλαμβανόμενα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου μέχρι 300 στρεμμάτων. γʹ) Ἡ ἀποζημίωσις πρὸς αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων ὁρίζεται οὐχὶ κατωτέρα τῶν ⅔ τοῦ μέσου ὅρου τῆς τιμῆς τῶν λειβαδίων κατὰ τὴν πρὸ τοῦ 1914 τριετίαν εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς ἢ οὐχὶ κατωτέρα τοῦ δεκαπενταπλασίου τοῦ θεμιτοῦ μισθώματος τοῦ ἔτους 1926–1927. Δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος ἄρθρου τὰ κοινοτικὰ καὶ ἀνταλλάξιμα λειβάδια, καθὼς καὶ λειβάδια ἐκτάσεως κατωτέρας τῶν 300 στρεμμάτων. 2) Διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν προσφύγων χωρεῖ ἐπὶ μίαν διετίαν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ὁρίζει ἑκάστοτε ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑξῆς περιορισμούς: αʹ) Ἐπιτρέπεται ἡ κατάληψις πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως ἀνοικοδομήτων γηπέδων πρὸς ἐπέκτασιν ἐν συνεχείᾳ τῶν ὑφισταμένων προσφυγικῶν συνοικισμῶν ἢ πρὸς συμπλήρωσιν αὐτῶν ἐντὸς τῶν σημερινῶν ὁρίων των. Ἐξαιροῦνται γήπεδα ἀνήκοντα εἰς ἰδιοκτήτας ὑποστάντας ἤδη ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἡ ἀποζημίωσις καταβάλλεται πλήρης εἰς ὁμολογίας ἢ εἰς μετρητά, ὑπολογιζομένη ἴση πρὸς τὴν μέσην τιμὴν τοῦ ἔτους 1922 εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς καὶ πληρωνομένη ἐντὸς ἔτους ἀπὸ τῆς καταλήψεως. βʹ) Γήπεδα ἐφ’ ὧν ἔχουσιν ἤδη ἀνοικοδομηθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ ἐξ 20 τοὐλάχιστον οἰκιῶν καὶ οὐχὶ κατωτέρας συνολικῆς ἐκτάσεως τῶν 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων ὑπόκεινται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν, τῆς ἀποζημιώσεως ὁριζομένης καὶ πληρωνομένης κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. γʹ) Εἰδικοὶ νόμοι καὶ κατὰ παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19 ὁρίζουσι τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως μοναστηριακῶν κτημάτων ὑπὲρ ἀκτημόνων ἐφέδρων πολεμιστῶν». Προκειμένου περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἀγροτικῶν ἰδιοκτητῶν θὰ ἐδεχόμην καὶ ὀλιγώτερον ὅριον, ἀρκεῖ νὰ γίνῃ ὁριστικὴ ῥύθμισις. Νομίζω ὅτι οὕτω διατυπούμενον τὸ ἄρθρον ῥυθμίζει δικαίως τὰ δημιουργούμενα ἐμπράκτως ζητήματα.

§57Α. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰ ἐμφυτευτικὰ θὰ μείνῃ ὁ νόμος;

§58Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ μείνῃ ἐφόσον ὑπάρχει.

§59Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ διασάφησις διὰ τὰ ἀγροτικὰ τῆς Κερκύρας καὶ τῆς Ζακύνθου, διότι θὰ διακινδυνεύσουν τὰ νομοθετημένα ἄνευ συνταγματικῆς κατοχυρώσεως.

§60Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὰ ζητήματα ταῦτα παρουσιάζονται ὑπὸ διάφορον τύπον εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν καὶ αὐτῆς τῆς Ἑπτανήσου.

§61Α. ΠΙΕΡΡΗΣ. Ἔχομεν νόμους εἰς τὴν Κέρκυραν, οἱ ὁποῖοι, ἂν δὲν συνταγματοποιηθοῦν τώρα, θὰ σταματήσουν καὶ οἱ ἡμίσεις ἀγρόται θὰ ἔχουν ἐλεύθερα κτήματα καὶ οἱ ἄλλοι ἡμίσεις ὑποτελῆ.

§62Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ζητήματα λυθέντα εἰδικῶς δι’ ἕκαστον τόπον δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ γενικοποιήσωμεν.

§63Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ῥυθμισθοῦν πᾶσαι αἱ ἐκκρεμεῖς σχέσεις καὶ συνεπῶς καὶ διὰ τὰ κτήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ζητήματα συνταγματικότητος τοῦ νόμου τοῦ ῥυθμίσαντος πρέπει νὰ διευθετηθῇ πᾶν κώλυμα καὶ νὰ ἀρθῇ πᾶσα ἀμφισβήτησις, ὅπως συμβαίνει καὶ μὲ τοὺς ἀγροτικοὺς νόμους τῆς Κερκύρας, διὰ τοὺς ὁποίους κατὰ τὴν ψήφισίν των ὁ ἀείμνηστος Δημητρακόπουλος ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠρνήθη τὴν κύρωσίν των καὶ ἐχρειάσθη νὰ τὸν διαδεχθῇ ἄλλος Ὑπουργὸς διὰ νὰ τοὺς κυρώσῃ.

§64Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ διάταξις ὅμως τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εἶναι διατυπωμένη, γεννᾷ νέα ζητήματα εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ μὴ συναινέσῃ εἰς τὴν γένεσιν νέων ζητημάτων ἡ παροῦσα Βουλή. Ἂν πρόκειται μόνον νὰ μὴ ἐγερθοῦν ζητήματα εἰς τὴν Κέρκυραν ἢ ἀλλαχοῦ, ἂς ἀναφερθῇ τοῦτο ῥητῶς. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει λόγος μὲ τὴν γενικότητα τῶν διατάξεων νὰ γεννῶμεν ζητήματα εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει τρόπος διευθετήσεως τῶν ἀμφισβητήσεων, δηλουμένου ὅτι διὰ τὰς σχέσεις ταύτας εἶναι ἁρμοδία ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ τὰς ῥυθμίζῃ.

§66Α. ΜΕΡΟΣ. Ἠμπορεῖ ὅμως νὰ γίνουν νέαι ἐπιβαρύνσεις τῶν ἀγροτῶν διὰ τοῦ νόμου.

§67Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τοῦτο τὸ διεσάφησα. Ἄλλως τε ἂς γίνῃ καὶ τροπολογία.

§68Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις τῶν γηπέδων τοῦ Πειραιῶς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα, τί θὰ γίνῃ; (Φωναί, θόρυβος, κωδωνοκρουσίαι).

§69Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καταλήγων τονίζω ὅτι αὕτη εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τῆς διατυπώσεως τοῦ ψηφίσματος ἀντὶ τοῦ ἄρθρου 119. Τὸ κατέθεσα καὶ ἐγγράφως καὶ νομίζω ὅτι διὰ ταύτης δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰ προβλήματα, ὅπως εἶναι τὸ ἀγροτικὸν καὶ τὸ τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων, διότι τὰ ἄλλα ζητήματα πρέπει νὰ ρυθμίζωνται διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ. (Χειροκροτήματα).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι γνωσταί, κύριοι βουλευταί, αἱ ἀπόψεις μου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου. Ἐξετέθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν ἄλλων σχετικῶν διατάξεων. Αἱ γνῶμαί μου μάλιστα ἐκεῖναι ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ πιστευθῇ ὅτι ὑπάρχουσι βαθεῖαι διχογνωμίαι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀφορῶσαι τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας πρεσβεύει ἕκαστον τῶν κομμάτων καὶ διαπιστοῦν τὴν διάκρισιν, ἡ ὁποία ὑφίσταται μεταξὺ τῶν συντηρητικῶν καὶ τῶν ριζοσπαστικῶν στοιχείων. Ἡ ὅλη ὅμως συζήτησις τοῦ ἄρθρου 19 καὶ ἡ σήμερον διεξαχθεῖσα συζήτησις ἀπέδειξεν ὅτι τοιαῦται βαθεῖαι διχογνωμίαι δὲν ὑφίστανται. Ὁμοφώνως ἀνεγνωρίσθη ὅτι εἰς ἐξαιρετικὰς περιπτώσεις δὲν δύνανται νὰ ἰσχύσουν αἱ δεσμεύσεις τοῦ ἄρθρου 19, ἐξόχως δὲ ἐξαιρετικὰ ζητήματα ἐχαρακτηρίσθησαν παρὰ πάντων ἡ ἀγροτικὴ προσφυγικὴ ἀποκατάστασις. Αἱ ἐπιφυλάξεις οὐδαμῶς ἀπέβλεπον τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδιοκτησίας, περιωρίσθησαν δὲ μόνον εἰς λεπτομερείας, αἱ ὁποῖαι θίγουν ἴσως συμφέροντα ἄξια εὐλαβείας τῶν προσώπων, ἀλλὰ δὲν ἀφοροῦν γενικωτέραν ἀρχήν. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐπιφυλάξεις αὗται; Ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιλύσεως τῶν κοινωνικῶν τούτων προβλημάτων καὶ τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ ἐπίλυσις αὐτὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, τηρουμένων τῶν κανόνων τοῦ γενικοῦ περὶ ἰδιοκτησίας ἄρθρου. Μόνον διὰ τῆς ἄρσεως τῶν περιορισμῶν αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν λύσιν τῶν δύο κοινωνικῶν προβλημάτων, ἅτινα ἀρρήκτως συνδέονται πρὸς τὴν καθολικὴν εὐημερίαν. Μᾶς εἶπον ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ στέγασις τῶν προσφύγων ὄχι ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων, ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς περιοχῆς αὐτῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναγνωρίσας ὅτι καταβαλλομένης εἰς ἀκέραιον τῆς ἀξίας τῶν γηπέδων, τὸ ζήτημα τῆς ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ σχεδίου ἐγκαταστάσεως δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν, ἐξακολουθῶν τὸν λόγον του ἤχθη παραδόξως εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος αὐτὴ ἡ ἀπώθησις ἔξω τῶν πόλεων καὶ ἡ ἐγκατάστασις αὐτῶν εἰς τοὺς ἀγρούς, ὅπου, καθὼς εἶπε, θὰ ἀναπνέουν καὶ ἀέρα καθαρόν. Ὑποθέτω ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ δεχθοῦν μετ’ εὐγνωμοσύνης τὴν εἰδυλλιακὴν αὐτὴν ζωὴν τῶν ἀγρῶν, ἂν δὲν ἐπρόκειτο νὰ συνδεθῇ ἡ εὐχάριστος αὐτὴ ζωὴ μετὰ μιᾶς ἀναγκαστικῆς ἀργίας. Οἱ συνοικισμοὶ δὲν ἱδρύονται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ὅπου εὑρίσκεται κενὸς χῶρος, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης νὰ συγκεντρώνουν ὡρισμένας ἰδιότητας, ἄνευ τῶν ὁποίων τὸ δῶρον ἀποβαίνει ἄχρηστον. Οἱ τόποι εἰς τοὺς ὁποίους θὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις, πρέπει νὰ παρουσιάζουν συνθήκας καθιστώσας τούτους κατοικησίμους ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως καὶ νὰ ἔχουν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας οἱ πρόσφυγες καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, διὰ νὰ δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ κέντρα τῆς ἐργασίας των. Διατί θέλετε νὰ λάβωμεν συνταγματικὸν μέτρον, ὥστε νὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον τὴν ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων ἐγκατάστασιν;

§72Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν σᾶς εἶπεν οὐδεὶς περὶ ἀδυνάτου.

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περὶ τίνος ὡμιλήσατε;

§74Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐφαρμόσατε τὸ ἄρθρον 19.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλ’ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ ἄρθρον 19, ἦτο περιττὴ ἡ ἀναγνώρισις τῆς παρεκκλίσεως καὶ τῆς εἰδικῆς τοῦ ἄρθρου 119 προνοίας. Ἄν τὸ πρόβλημα ἠδύνατο νὰ λυθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου 19, τότε θὰ ἦτο περιττὸν νὰ φροντίσωμεν νὰ ψηφίσωμεν ἰδιαιτέραν διάταξιν καὶ νὰ λάβωμεν μέτρα αἴροντα τοὺς περιορισμοὺς τοῦ ἄρθρου 19. Τοῦτο σημαίνει ὅτι τὸ ἄρθρον 19 παρέχει δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι δυσχεραίνουν τὴν λύσιν καὶ ὅτι ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 119 τῆς ἐντὸς τῶν πόλεων προσφυγικῆς ἐγκαταστάσεως καθιστᾷ κατ’ οὐσίαν αὐτὴν ἀδύνατον. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς ἐπιβάλλεται ὅπως μὴ θίγοντες τοὺς γηγενεῖς δημιουργήσωμεν ἀντιθέσεις, διαταρασσούσας τὴν ἀπαραίτητον μετὰ τῶν δύο τμημάτων τοῦ Λαοῦ ἁρμονίαν. Ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία ἡ κρατήσασα μέχρι τοῦδε δὲν ἔδωκεν ἀφορμὰς εἰς καταχρήσεις, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ τοιαύτας πολὺ περισσότερον εἰς τὸ μέλλον. Διαμαρτυρίαι ἀκούονται, ἀλλ’ ἡ ἐπιστημονικὴ ἐξέτασις πείθει ὅτι εἶναι ἀστήρικτοι. Πόσοι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεμύζησαν διὰ τῶν μισθωμάτων δὲν εἶναι μεταξὺ τῶν φωνασκούντων διὰ τὰς διώξεις τῆς ἰδιοκτησίας. Διὰ τῆς προτεινομένης διατάξεως λαμβάνονται ἱκαναὶ προφυλάξεις ὅπως προλαμβάνωνται αἱ καταχρήσεις.

§76Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε...

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ὄχι μόνον νὰ ἀφήσω τὸν κ. συνάδελφον, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ζητήσῃ πᾶσαν ἐξήγησιν.

§78Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θέλω νὰ μάθω, κ. Πρόεδρε, τί θὰ γίνουν αἱ γενόμεναι κατὰ τὸν παρελθόντα μῆνα μέχρι τῆς 30ῆς Ἀπριλίου ἀπαλλοτριώσεις γηπέδων ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, ἐφόσον δὲν ἐψηφίσθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119.

§79Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος ἀποδεικνύει ὅτι καὶ αὐτός, ὅπως ὅλοι, προερχόμεθα ἐκ τῆς νομικῆς οἰκογενείας τῆς ἀρεσκομένης εἰς τὴν περιπτωσιολογίαν. Οὐαὶ ὅμως ἂν συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ Συντάγματος ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβωμεν νὰ ρυθμίσωμεν δι’ αὐτοῦ ὅλας τὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεφάνησαν κατὰ τὸ πρόσφατον ἢ τὸ ἀπώτερον παρελθόν. Θὰ ἀσχοληθῶμεν ἴσως ἐπ’ αὐτῶν κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐδαφίων. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου ἄλλως τε τούτου ἔδωκε τὰς ἐπαρκεστάτας τῶν ἐξηγήσεων ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργός, εἰπὼν ὅτι αἱ ἀπαλλοτριώσεις αὐταὶ δὲν ἀφοροῦν νέας καταλήψεις, ἀλλὰ τὴν νομιμοποίησιν προγενεστέρων, τῶν χώρων τούτων ἐφ’ ὧν ἔχουν ἤδη ἀνεγερθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοί. Ἑπομένως θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὸν γενικὸν κανόνα, ὁ ὁποῖος θὰ ρυθμίσῃ τὰς ἐκκρεμεῖς τοιαύτης φύσεως ὑποθέσεις. Ὁ συνάδελφός μου κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀπέκρουσε τὴν ἐντὸς τῶν πόλεων ἐγκατάστασιν δι’ ἄλλον τινὰ λόγον...

§80Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μοὶ ἐπιτρέπετε; Δὲν τὴν ἀπέκρουσα ἀπολύτως. Εἶπον ἐντὸς τῶν πόλεων προεκτεινομένων.

§81Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐννοῶ τὸ ἕτερον μέρος τῆς προτάσεως διὰ τὴν ἐντὸς τῶν πόλεων ἐγκατάστασιν. Ἀπέκρουσε λοιπὸν τὴν διάταξιν αὐτὴν δι’ ἄλλον τινὰ λόγον. Εἶπε δηλαδὴ ὅτι, εἴτε ψηφίσετε, εἴτε μὴ τὴν διάταξιν, ματαιοπονεῖτε δι’ ἔλλειψιν χώρου πρὸς ὁμαδικὰς ἐγκαταστάσεις ἐντὸς τοῦ σχεδίου. Ἀντιληφθεὶς τὴν ἀντίρρησιν ὅτι, ἂν εἶναι περιττή, δὲν βλάπτει νὰ τὴν θέσωμεν, τοσούτῳ μᾶλλον ὅσον ἡ ἐγκατάστασις δὲν περιορίζεται εἰς τὰς πόλεις μόνον τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ δύναται νὰ ἐπεκταθῇ καὶ πρὸς ἄλλας πόλεις καὶ διὰ μεταφορᾶς ἀκόμη τῶν προσφύγων, ἰσχυρίσθη ὅτι ἡ πρόνοια εἶναι ἀναγκαία ὅπως μὴ ἐπέλθῃ κλονισμὸς τῆς πίστεως ἐπὶ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τῶν ἐπ’ αὐτῆς στηριζομένων οἰκονομικῶν σχέσεων. Ψηφίζοντες τὴν ἐγκατάστασιν ἐντὸς τῶν πόλεων, θὰ ἴδητε ἀμέσως τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων καταπίπτουσαν καὶ τὴν θέσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἰδιοκτῆται, οὐσιωδῶς δυσχεραινομένην. Δὲν πρόκειται νὰ θεσπίσωμεν νέαν διάταξιν. Ἡ εὐκολία τῆς ἐντὸς τῶν πόλεων ἐγκαταστάσεως ὑπάρχει ἤδη ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς καὶ ἀκόμη εὐρυτέρους ὅρους. Ἡ ἀστικὴ ἰδιοκτησία δὲν ὑποθέτω ὅτι μέχρι τοῦδε ἐκ τοῦ λόγου τούτου ὑπέστη καμμίαν ζημίαν, οὐδὲ ὑπάρχει φόβος τις νὰ ὑποστῇ τοιαύτην. Διότι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος εἶναι πρόχειροι εἰς πάντας. Οἱ ἰδιοκτῆται μικρῶν γηπέδων περιφρουροῦνται. Οἱ ἰδιοκτῆται τῶν μεγαλυτέρων καὶ αὐτοὶ οὐδένα διατρέχουν κίνδυνον, ἐφόσον ἡ ἔκτασις δὲν εἶναι 2,000 πήχεων. Δύο χιλιάδες δὲ πήχεις κατὰ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως δὲν ὑπάρχουν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἐκ φανταστικῶν ὑπονοιῶν νὰ κλονισθῇ ἡ πίστις ἐπὶ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ διαταραχθοῦν αἱ οἰκονομικαὶ σχέσεις; Τὸ ἐπιχείρημα ὑποθέτω ὅτι εἶναι τελείως ἀστήρικτον. Καθοριζομένης πλήρους ἀποζημιώσεως ὁ ἀποκλεισμὸς ἐκ τοῦ ἄρθρου 19 τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως ἐντὸς τῆς περιοχῆς τῶν πόλεων, μόνον ἀφορμὰς ζημιῶν δύναται νὰ δώσῃ καὶ νὰ περιπλέξῃ τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ζητοῦμεν δὲν εἶναι ἐγκατάστασις ἐντὸς τῶν πόλεων, ὅπου ὑπάρχουν χῶροι ἐλεύθεροι ἐγγὺς τῶν κέντρων τῆς ἐργασίας. Καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ πᾶς τις ἄλλος θὰ προτιμήσῃ τὴν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν ὕπαιθρον. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον αὐθαιρέτως καὶ δογματικῶς νὰ καθορίσωμεν ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἐγκατάστασις ἔξω τῶν πόλεων καὶ ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις καθ’ ἣν ἀπαραιτήτως θὰ προέκυπτεν ἡ ἀνάγκη, μὲ τὰς εὐκολίας τὰς παρεχομένας ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 119, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐγκατάστασιν αὐτὴν ἐντὸς τῶν πόλεων. Ἔκαμε καὶ ἄλλην παρατήρησιν ὁ ἀξιότιμος κ. ἀρχηγὸς τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅτι ἡ καθοριζομένη τιμὴ διὰ τῆς προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ τιμὴ δηλαδὴ τοῦ 1922, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν σημερινὴν πραγματικὴν ἀξίαν.

§82Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι.

§83Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Εἴπατε ὅτι ἀπὸ τὸ 1922 ἡ τιμὴ τῶν γηπέδων ἔπεσεν. Ἑπομένως ἡ διάταξις ἀποβαίνει πλέον εἰς βάρος τῶν προσφύγων, δηλαδὴ ἐπεβάλλομεν εἰς τοὺς πρόσφυγας νὰ πληρώσουν τιμὴν ἀνωτέραν τῆς πραγματικῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιβάλλεται πρόνοια ὅπως μὴ ἡ ἀστικὴ ἀποκατάστασις καταστῇ σχεδὸν ἀδύνατος, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ καθιερώσωμεν τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τοὺς πρόσφυγας νὰ πληρώσουν τιμὰς οἰκοπέδων ἀδίκους καὶ δυσβαστάκτους. Εἶπον, κύριοι, ὅτι αἱ λεπτομέρειαι αὗται δὲν ἀφοροῦν τὸν θεσμὸν τῆς ἰδιοκτησίας, ἀφοροῦν συμφέροντα μονομερῆ, ἄξια πάσης εὐλαβείας, τὰ ὁποῖα ὅμως οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν μὲ οἱασδήποτε θεμελιώδεις ἀντιλήψεις ἡμῶν. Ἔδωκε πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας συνάδελφός μου εἰκόνα ἀληθῶς σπαρακτικὴν τῆς ἐσχάτης ἀθλιότητος, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ πρόσφυγες, ἐν ἀγνοίᾳ δύναμαι νὰ εἴπω ἡμῶν. Οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐνδιαιτῶνται εἶναι ὅροι ἀληθοῦς κολάσεως. Φθειρόμενοι ἠθικῶς καὶ κοινωνικῶς θὰ μεταβληθοῦν εἰς ἑστίας κοινωνικῆς ἀποσυνθέσεως, τροφοδοτούσας τὸ ἔγκλημα καὶ τὰς ἀνατρεπτικὰς ἰδέας. Ἐν τῷ συμφέροντι πάντων ἡμῶν, τῶν ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τῆς τάξεως, ἔγκειται νὰ φροντίσωμεν ὅπως ἡ προσπάθεια τῆς ἀποκαταστάσεως ἀχθῇ τὸ ταχύτερον εἰς πέρας. Καὶ δὲν ἔρχονται εἰς πέρας τὰ μεγάλα κοινωνικὰ προβλήματα ὅταν σταματῶμεν ἐνώπιον ἀσημάντων λεπτομερειῶν, ὅταν προσκρούσωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ μᾶς παρασύρουν αἱ ἀτομικαὶ ἀπόψεις καὶ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸς τοὺς εὐρεῖς ὁρίζοντας, τοὺς ὁποίους διανοίγει ἡ λύσις τῶν κοινωνικῶν προβλημάτων. (Χειροκροτήματα). Ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ἕτερον ζήτημα, εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἐτονίσθησαν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου διθύραμβοι εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ἀληθῶς κοινωφελεῖς, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐκτελεσθοῦν διὰ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως. Μία καὶ μόνη, εἶπον, ὑπάρχει διαφωνία, τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Εἰς ὅλας, κύριοι, τὰς ἀγροτικὰς μεταρρυθμίσεις ἓν καὶ μόνον ὑπῆρξε ζήτημα εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Ἐκεῖ ὅπου ἡ ἀποζημίωσις ἠδύνατο νὰ εἶναι ἀρεστὴ καὶ εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ζήτημα ἀγροτικὸν οὐδέποτε ἐγεννήθη. Ὅπου ἐγεννήθη, περιεστράφη περὶ τὴν τιμὴν τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ ἀκριβῶς κατὰ τοῦτο διεκρίθησαν οἱ μὲν ἀπὸ τοὺς δέ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔδιδον τιμὰς καθιστώσας ἀδύνατον τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔδιδον τιμὰς καθιστώσας αὐτὴν δυνατήν. Ὅταν ὅλα τὰ κόμματα, τὰ λεγόμενα συντηρητικὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἠκολούθησαν καὶ αὐτὰ ἀγροτικὴν πολιτικήν, εἰς αὐτὸ ἔστρεψαν τὰς προσπαθείας των πρωτίστως, εἰς τὸ νὰ καθορίσουν τιμὰς ἐπιτρεπούσας τὴν ἀγροτικὴν μεταρρύθμισιν, ἐπιτρεπούσης τὴν δημιουργίαν βιωσίμου ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας. Ποῖος ἠρνήθη μέχρι τοῦδε ὅτι ἡ τιμὴ τῆς ἀποζημιώσεως δὲν εἶναι ἱκανοποιητικὴ διὰ τὸν ἰδιοκτήτην; Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ καθορισμοῦ τῆς τιμῆς εἶπον εἰς προηγουμένην ἤδη συζήτησιν ποῖα εἶναι τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν πρότερον νὰ λύσωμεν. Ἐπὶ τίνος θὰ ἐπιπέσῃ ἡ αὔξησις τῆς ἀποζημιώσεως; Θὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τῶν ἀγροτῶν; Ὄχι, ἤκουσα φωνάς. Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Θὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τοῦ Κράτους; Ναί, ἤκουσα φωνάς, τοῦτο εἶναι ἀπολύτως δίκαιον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλωμεν αὐξήσεις εἰς βάρος τῆς ἀρτισυστάτου ἰδιοκτησίας, διότι ὁ κλῆρος σήμερον τῆς γῆς εἶναι τόσον ἰσχνὸς καὶ ἀνεπαρκής, ὥστε παρ’ ὅλην τὴν φιλεργίαν τῶν ἐγκατασταθέντων, ἡ γῆ δὲν ἐπαρκεῖ ὅπως συντηρῇ τὴν ἀγροτικὴν οἰκογένειαν καὶ διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν καὶ πάλιν τὴν διαρροὴν ἐκ τῶν ἀγρῶν πρὸς τὰς πόλεις καὶ τὴν ἐρήμωσιν τοῦ ὑπαίθρου. Καὶ τὸ ἐλάχιστον σήμερον βάρος ἂν ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῆς εἶναι ὡς νὰ θέλωμεν νὰ ματαιώσωμεν τὴν ἐγκατάστασιν ἢ ὡς νὰ καταργήσωμεν τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν. Τότε ἂς ἐπιβάλωμεν καὶ τὸ βάρος τοῦτο ἐπὶ τοῦ Κράτους. Δυστυχῶς ἐγὼ μὲν ἔχω τὸ ἀτύχημα νὰ παρακολουθήσω τελευταίως ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν θέσιν τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ἄλλοι δὲ ἔχουν τὸ προτέρημα νὰ βλέπουν ἀκόμη αὐτὴν ἐκ τοῦ μακράν. Τὰ βάρη ὑπὸ τὰ ὁποῖα σήμερον στενάζει τὸ δημόσιον ταμεῖον εἶναι τοιαῦτα, ὥστε καὶ ἡ ἐλαχίστη σκέψις ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὰ ἐπαυξήσωμεν, καθιστᾷ τὸ πρόβλημα τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως ὄχι ἁπλῶς δυσχερές, ἀλλὰ ἀπραγματοποίητον. Κοχλάζει, κύριοι, ὑποκώφως ἡ ἀντίδρασις κατὰ πάσης φορολογικῆς αὐξήσεως. Ἀλλὰ τὰ βάρη δὲν ἐκκαθαρίζονται δυστυχῶς, κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ μόνον διὰ τῆς φορολογίας. Ἀνεμέτρησαν οἱ προτείνοντες ὅπως ὁρισθῇ ἡ τιμὴ τῶν ⅔ ὡς ἀποζημίωσις καὶ μάλιστα εἰς χρυσόν, ἀνεμέτρησαν ποία θὰ εἶναι ἡ ἔκτασις τῶν προσθέτων ὑποχρεώσεων; Δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τρίποδος νὰ ἀποφαινώμεθα ἐπὶ ζητημάτων τοιούτων πρὶν ἢ καθιερώσωμεν συνταγματικῶς ὅτι πρέπει νὰ καταβληθοῦν τὰ ⅔ τῆς ἀξίας ταύτης εἰς χρυσόν, καθῆκον ὑπέρτατον μᾶς ἐπιβάλλει νὰ καθορίσωμεν δύο τινά· πρῶτον πόσον εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταβάλωμεν καὶ δεύτερον ἂν τὸ δημόσιον ταμεῖον εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ καταβάλῃ. Πρὶν λύσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα ἐφεκτικοί. Ἀποδεικνυομένου αὔριον ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεών μας, ἀντὶ νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν πίστιν ἐπὶ τὴν ἰδιοκτησίαν, θὰ τὴν πλήξωμεν ἔτι μᾶλλον καὶ θὰ κλονίσωμεν καὶ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, διότι δὲν θὰ εἶναι τοῦτο δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῇ. Οὕτω ἡ πίστις καὶ ἡ φερεγγυότης τοῦ Κράτους θὰ ὑπεβάλλετο εἰς δεινὴν δοκιμασίαν. Ἰδοὺ ποῦ μᾶς ἄγει ἡ σπουδὴ ὅπως καθορίσωμεν διὰ τοῦ Συντάγματος τὰ τῆς ἀποζημιώσεως. Δὲν ἀποκλείεται νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς ποσὸν ἀποζημιώσεως καὶ μέχρι τοῦ ἀρτίου, ὅταν τὰ πράγματα μᾶς πείσουν ὅτι ἡ οἰκονομική μας θέσις τὸ ἐπιτρέπει. Ἐλπίζω, ἂν τὰ πράγματα ἀκολουθήσουν τὴν πρέπουσαν ὁδόν, ὅτι δὲν εἶναι μακρὰν ἡ ἡμέρα τῆς οἰκονομικῆς ἀναρρώσεως, τότε θὰ δυνάμεθα εὐχερέστερον νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς μίαν λύσιν, οἵα ἡ προταθεῖσα. Σήμερον, εἰς στιγμὰς μιᾶς ὀξυτάτης κρίσεως, δὲν συμφέρει, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσωμεν τοιαύτην συνταγματικὴν διάταξιν. Γνωρίζω πόσον καθίσταμαι ἀντιπαθής, ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὅ,τι πιστεύω.

§84Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὑπεδείξαμεν τὰ μέτρα.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν παρηκολούθησα. Ὑπεδείξατε μίαν πρόσθετον φορολογίαν ἐπὶ τῆς ἀκινήτου κτήσεως, ἀλλὰ γνωρίζετε ἂν ἡ πρόσθετος αὐτὴ φορολογία εἶναι δυνατή; Ὑπῆρχεν ἑτέρα διάταξις, ἐφ’ ἧς ἐγένοντο παρατηρήσεις. Εἶναι ἡ προνοοῦσα περὶ προσδιορισμοῦ ἐλαχίστου ὁρίου ἀνεπιδέκτου ἀπαλλοτριώσεως, ἡ διάταξις δηλαδὴ τῶν τριακοσίων στρεμμάτων.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶπε κανεὶς ἀνεπιδέκτου ἀπαλλοτριώσεως.

§87Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξαιρετέας ἐκτάσεις ἂν θέλετε. Κατὰ τὸ ἄρθρον 19 πᾶσα ἔκτασις εἶναι ἀπαλλοτριωτέα, ἐφόσον γίνεται διὰ κοινωφελῆ σκοπόν. Ὅταν ἄλλοτε ἐπιμελούμην τῆς συντάξεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τὸ πρόβλημα τῶν παρεμβεβλημένων μικρῶν ἰδιοκτησιῶν προέκυψεν ἐνώπιόν μου. Ὑπῆρχον μικραὶ ἰδιοκτησίαι, ἐγκατεσπαρμέναι ἐντὸς τῶν μεγάλων τσιφλικίων, δὲν ἐγνωρίζομεν δὲ ποίαν πρόνοιαν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν περὶ αὐτῶν. Μία ἰδιοκτησία τριακοσίων στρεμμάτων κειμένη εἰς ἐπίκαιρον σημεῖον, δύναται κάλιστα νὰ παρακωλύσῃ τὴν σύνθετον κατανομὴν τῶν κλήρων. Ἐλήφθη τότε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ πρόνοια ὅπως ἀνταλλάσσωνται αἱ ἐκτάσεις αὗται μὲ ἑτέρας, εὑρισκομένας εἰς ἧττον ἄκαιρα σημεῖα. Αὐτὸ τὸ ἀνέφερα, διότι ἀποδεικνύει ὅτι αἱ διατάξεις αὗται προχείρως συνταγματοποιούμεναι, πολλὰς δύνανται νὰ προκαλέσουν ἀμηχανίας, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον ἡ παρεμβολὴ ἑνὸς κτήματος ὀλίγων στρεμμάτων νὰ καταστήσῃ δυσχερῆ καὶ σχεδὸν ἀδύνατον τὴν κατανομὴν τῶν γαιῶν μεταξὺ τῶν κληρούχων. Αὐτὰ ἀνήκουν εἰς τὴν νομοθετικὴν σφαῖραν, ὅπου παρόμοια ζητήματα ρυθμίζονται ἀνέτως καὶ ἀκινδύνως διὰ διατάξεων μεταβλητῶν. Ἄλλωστε τὰ τριακόσια στρέμματα ἔχουν σχετικὴν ἀξίαν. Εἶναι δυνατὸν εἰς ἓν μέρος νὰ ἀποτελοῦν ἀνεπαρκῆ ἐκμετάλλευσιν καὶ εἰς ἄλλο νὰ ἀποτελοῦν πηγὴν πλούτου περισσοῦ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας; Εἶναι ἐπίσης δυνατὸν λόγῳ τοῦ εἴδους τῆς καλλιεργείας ἡ ἔκτασις νὰ προσλαμβάνῃ ἑκάστοτε διάφορον σημασίαν. Μία καπνοφυτεία ἐκ τριακοσίων στρεμμάτων ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων τσιφλικίων. Ὁμοία ἔκτασις διὰ σιτοκαλλιέργειαν εἶναι ἀνεπαρκής, ἰδίως εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Διὰ πολλοὺς λόγους λοιπὸν νομίζω ὅτι ὅλος ὁ φόρτος τῶν λεπτομερειῶν δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ κατοχυρωθῇ διὰ τῆς συνταγματικῆς ἀσυλίας, δεσμεύουσα τὴν ἐλευθερίαν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας.

§88Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Καπνοφυτεῖαι 300 στρεμμάτων δὲν ὑπάρχουν.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει σημασίαν, σᾶς ἀνέφερα ἓν παράδειγμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων ἔχω λόγους νὰ εἶμαι ὁπωσδήποτε ἐξαιρετέος. Ἡ ἰδιαιτέρα ἐπαρχία ἐκ τῆς ὁποίας κατάγομαι ἀποτελεῖται ἀπὸ κτηνοτροφικὸν πληθυσμόν. Ἐνδιαφέρομαι ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ ἴσως τὸ ἐνδιαφέρον μου νὰ μὲ παρασύρῃ ὥστε νὰ θεωρῶ τὴν κτηνοτροφικὴν ἐγκατάστασιν ὡς ἓν στοιχεῖον ὁλοκληρωτικὸν τῆς ὅλης ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως. Δὲν γνωρίζω ποῦ ἔγκειται ἡ ἀπορία τοῦ συναδέλφου μου κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Διατί πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων; Πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν δι’ ὃν λόγον μεριμνῶμεν καὶ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν μικρῶν ἀγροτῶν. Ποία ἡ διαφορά;

§90Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡμίλησα περὶ τῆς ἀοριστίας.

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖος εἶναι ὁ μικρὸς κτηνοτρόφος; Εἶναι ἔννοια πασίγνωστος. Ὁ κτηνοτρόφος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μόλις ἀποζῇ διὰ τῆς προσωπικῆς του ἐργασίας καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ κτηνοτροφικοῦ του κεφαλαίου. Εἶναι ἀπαραίτητον δι’ ἕνα κτηνοτρόφον, διὰ νὰ ἠμπορῇ νὰ συντηρήσῃ στοιχειωδῶς τὴν οἰκογένειάν του, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχῃ ἀριθμὸν ζώων μέχρι 200.

§92Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Εἶναι πλούσιος αὐτός.

§93Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι διὰ τοὺς νομάδας τοὺς μὴ ἔχοντας ἄλλην ἰδιοκτησίαν διὰ τοὺς χωρικοὺς βεβαίως καὶ πολὺ μικρότερος ἀριθμὸς ὑπεραρκεῖ. Κύριοι βουλευταί, δὲν εἶπον τίποτε νέον. Αἱ ἀπόψεις αὐταὶ ἔχουν ἐκτεθῆ κατ’ ἐπανάληψιν, ἐξετέθησαν δὲ καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 19, τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις περιεστράφη περὶ τὰ θέματα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐκτείνεται ἡ πρόνοια τῆς συζητουμένης διατάξεως καὶ ἐλύθησαν τὰ ζητήματα ταῦτα καὶ διηυκρινίσθησαν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ οὐδὲ ἡ παραμικρὰ ἀμφιβολία ἐν τῇ συνειδήσει τῆς Βουλῆς ὅτι, ἂν πράγματι ἀναγνωρίζωμεν ὅτι τὰ κοινωνικὰ προβλήματα, τὰ μᾶλλον ἐπείγοντα παρ’ ἡμῖν, ὡς τὸ πρόβλημα τὸ προσφυγικόν, ἔχουν ἀνάγκην ταχείας ἐπιλύσεως, ἡ ἐπίλυσις αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ δισταγμῶν ἐνώπιον μερικωτέρων συμφερόντων. Τὰ ζητήματα ταῦτα θὰ λυθοῦν μόνον ἂν ἀνυψωθῶμεν ὑπὲρ τὰ μερικώτερα συμφέροντα, ἂν στρέψωμεν τὸ βλέμμα ἡμῶν πρὸς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποκαταστήσωμεν ὑγιεῖς ἀστικὰς καὶ ἀγροτικὰς λαϊκὰς μάζας. (Χειροκροτήματα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§95Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα ἔχει ἀληθῶς ἐξαντληθῆ καθ’ ὅλας αὑτοῦ τὰς ἀπόψεις. Εὑρισκόμεθα ἐνώπιον συγκρούσεως διὰ κοινωνικῶν συμφερόντων, ἀνεγνωρίσθη δὲ ὑπὸ πάντων τῶν ἀγορευσάντων ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας τοῦ γενικοῦ κοινωνικοῦ συμφέροντος ὅσον καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς προστασίας τοῦ μερικωτέρου κοινωνικοῦ συμφέροντος, τῆς θεραπείας κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἥτις ἀποτελεῖ συγχρόνως καὶ ὑψίστην ἐθνικὴν ὑποχρέωσιν, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Εὑρισκόμενοι ἐνώπιον τῆς συγκρούσεως τῶν δύο τούτων συμφερόντων, ἔργον ἔχομεν νὰ προσπαθήσωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν δι’ ἀμοιβαίων θυσιῶν νὰ συμβιβάσωμεν αὐτά. Εἶναι δὲ μοιραῖον, εἶναι ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων ὅτι, διὰ νὰ κάμωμεν τὸν συμβιβασμὸν τοῦτον, θὰ κατέλθωμεν ἀκουσίως ἡμῶν εἰς εἰδικωτέρας κατηγορίας καὶ εἰς εἰδικωτέρας περιπτώσεις. Κατ’ οὐδένα ἄλλον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀπόπειρα πρὸς συναρμολόγησιν τῶν συγκρουομένων ἀπόψεων. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω τὰς ἀπόψεις μου ἀπὸ μακροῦ ἤδη χρόνου. Αἱ γνῶμαί μου μάλιστα, ἐπειδὴ συνομολογῶ καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ ἀκούωνται ἀπὸ στόματος τῶν πολιτικῶν ἀνθρώπων καὶ ὅταν εἶναι δυσάρεστοι εἴτε εἰς τοὺς ὀλίγους, εἴτε εἰς τοὺς πολλούς, συνέπεσε νὰ εἶναι δυσάρεστοι εἰς τοὺς πολλούς. Τοῦτο δὲν μὲ ἠμπόδισε νὰ ἀνακηρύξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνόμιζον ὅτι ἦτο τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον. Ὑπέβαλον μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία ἐφάνη κατ’ ἀρχὰς εὐμενῶς γινομένη δεκτὴ πρὸς συζήτησιν, παραπεμφθεῖσα εἰς Ἐπιτροπήν, ἥτις ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, συμπληρώσασα καὶ τροποποιήσασα τὴν ἰδικήν μου. Ἤκουσα ὅσας μοὶ ἦτο δυνατὸν ἀγορεύσεις, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ ἐπολιορκήθην, ὅπως ἐπολιορκήθητε καὶ σεῖς, ἀπὸ διάφορα ὑπομνήματα καὶ Ἐπιτροπάς, τεινούσας εἰς ἐξακρίβωσιν τῆς ἐννοίας τῶν γενομένων ἤδη προτάσεων ἢ εἰς συστηματικωτέραν διαρρύθμισιν αὐτῶν. Ἔχων πάντα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν μου καὶ μὴ λαβὼν ἄλλην πρότασιν ἐκτὸς ἐκείνης τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Μάρκου, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσω, νομίζω ὅτι ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἐξηκριβώθησαν τινὰ σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων προέκυψαν ἀσυμφωνίαι. Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἐξήγησίν τινα καὶ διευκόλυνσιν περὶ τὴν ψήφισιν τῶν σχετικῶν παραγράφων, νομίζω πρακτικώτερον νὰ καταγίνω ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐξέτασιν μιᾶς ἑκάστης ἐκ τῶν προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἢ ἐκ τῶν περιόδων αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὰ διάφορα κείμενα. Λαμβάνω ὡς βάσιν τὸ κείμενον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ παράγραφος πρώτη ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ προσφύγων, ἀγροτῶν ἢ ἀστῶν, χωρεῖ ἐπὶ μίαν πενταετίαν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑπομένους περιορισμούς». Περὶ αὐτοῦ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Αἱ παράγραφοι 2 καὶ 3 ἔχουσι μίαν σειράν, ἥτις θὰ ἦτο λογικώτερον ἂν ἦτο ἀντίστροφος. Διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀρχίσω ἀπὸ τῆς 3ης παραγράφου. Αὕτη προνοεῖ περὶ γηπέδων ἐφ’ ὧν ἔχουσιν ἤδη ἀνοικοδομηθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ ἐξ εἴκοσι τοὐλάχιστον οἰκιῶν καὶ οὐχὶ κατωτέρας συνολικῆς ἐκτάσεως τῶν 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων, ὑπόκεινται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν, τῆς ἀποζημιώσεως ὁριζομένης κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, δηλαδὴ τοῦ τῆς 2ας παραγράφου. Δὲν προτείνω νὰ ἀλλάξῃ ἡ παράγραφος αὕτη. Ἁπλῶς πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν μου ἐξετάζω πρότερον τὴν 3ην παράγραφον. Ὁμιλεῖ λοιπὸν περὶ συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι ἱδρύθησαν ἤδη καὶ διὰ τοὺς ὁποίους δὲν συνέπεσε νὰ ἐκδοθῇ ἀκόμη τὸ Διάταγμα τῆς ἀπαλλοτριώσεως καὶ διὰ νὰ ἄρῃ πᾶσαν ἀμφιβολίαν λέγει ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐκδίδεται τὸ Διάταγμα τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Εἶναι δίκαιον τοῦτο καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι καὶ ἐπὶ τούτου εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Ἡ 2α παράγραφος ὁμιλεῖ περὶ δύο περιπτώσεων. Ἡ πρώτη περίπτωσις εἶναι ἡ ἵδρυσις συνοικισμῶν, ἐνῷ ἡ 3η παράγραφος ὁμιλεῖ περὶ ἱδρυμένων συνοικισμῶν. Ἡ δευτέρα περίπτωσις τῆς 2ας παραγράφου ὁμιλεῖ περὶ ἐπεκτάσεως καὶ συμπληρώσεως συνοικισμῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν ἑκατέραν τῶν περιπτώσεων διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ συμφωνοῦμεν καὶ ποῦ διαφωνοῦμεν (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν προσφύγων χωρεῖ ἀπαλλοτρίωσις καὶ κατάληψις πρὸ τῆς ἀποζημιώσεως ἀνοικοδομήτων γηπέδων πρὸς ἵδρυσιν συνοικισμῶν ἐξ εἴκοσι τοὐλάχιστον οἰκιῶν, οὐχὶ μικροτέρας συνολικῆς ἐκτάσεως τῶν δύο χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων». Ὑποθέτω ὅτι εἰς τοῦτο εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. (Ἀναγινώσκει): «... ἢ πρὸς ἐπέκτασιν ἢ συμπλήρωσιν ὑφισταμένων συνοικισμῶν, ἀσχέτως πρὸς ἔκτασιν». Καὶ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, διότι, ἂν εἶναι συνοικισμός τις καὶ χρειάζεται ἔκτασίς τις μικρά, κατωτέρα τῶν 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων, εἶναι φυσικὸν νὰ μὴ σταματήσῃ ἡ συμπλήρωσις καὶ ἐπέκτασις τοῦ συνοικισμοῦ πρὸ αὐτοῦ τοῦ ἐμποδίου.

§96Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Πρὸς ἵδρυσιν νέου συνοικισμοῦ δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Πρὸς ἐπέκτασιν ναί.

§97Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀπόψεων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἐπίσης δὲ καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ πλειονοψηφίαν. Λαμβάνω ὡς βάσιν τὴν πλειονοψηφίαν, διότι ἄλλως δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§98Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἵδρυσιν νέων συνοικισμῶν ἐξήγησα ὅτι εἰς 2,000 τετραγωνικὰ μέτρα εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνουν συνοικισμοὶ ἐντὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω περὶ αὐτοῦ, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ πρότασιν ἰδικήν σας. Σεῖς εἶσθε σύμφωνοι νὰ γίνουν ἐκτὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων.

§100Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος κατ’ ἐπέκτασιν τῶν ὑπαρχόντων συνοικισμῶν, εἴτε ἐντός, εἴτε ἐκτὸς τῶν σχεδίων τῶν πόλεων.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν ἐπέκτασιν εἶσθε σύμφωνος. Λέγετε δὲ ὅτι ἐντὸς τῶν πόλεων δὲν ὑπάρχουν οἰκόπεδα, ἐκτὸς αὐτῶν, ἂς γίνουν συνοικισμοί. Θὰ σᾶς εἴπω περὶ αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἡ συνεπεία τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων ἐπελθοῦσα ὑπερτίμησις τῶν γηπέδων δὲν δύναται νὰ περιληφθῇ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν, ἥτις ὑπολογίζεται διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην εἰς τὴν μέσην τιμὴν τῶν ἐτῶν 1920–1922, ἀναγομένη εἰς μεταλλικὰς δραχμάς». Τὸ 1920–1922 ἐγὼ προτείνω νὰ γίνῃ ὁριστικώτερον μέχρι 1ης Σεπτεμβρίου 1922. Εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην μοὶ ἐπεστήθη ἡ προσοχή μου ἀπὸ ἓν ὑπόμνημα, παρεκάλεσα δὲ σχετικῶς τὸν συνάδελφόν μου κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας νὰ κάμῃ σχετικὴν διατύπωσιν. Παρουσιάζεται ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, ἡ περίπτωσις ἀγορᾶς τῶν οἰκοπέδων εἰς τὰ 1923, 1924 καὶ 1925. Δύο λύσεις ὑπάρχουσιν, ἂν ἡ ἀγορὰ εἶναι πραγματική. Ἡ μία λύσις εἶναι ὅτι δὲν δύνασθε νὰ καταβάλητε ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅ,τι ὁ καθ’ οὗ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐπλήρωσεν. Ἡ δευτέρα λύσις εἶναι ὅτι θὰ τῷ καταβάλητε τὴν τιμὴν τοῦ 1920–1922 καὶ θὰ στερηθῇ αὐτὸς τὴν διαφοράν, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσεν ἐπὶ πλέον. Ἡ δευτέρα λύσις θὰ ἀπετέλει μίαν φορολογίαν, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ θὰ ἦτο ἄδικος. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχουν τοιαῦται περιπτώσεις πολλαί, διότι ἀληθῶς μᾶλλον θὰ ἀπέφευγέ τις, μετὰ τὰ Ν. Διατάγματα περὶ ἐγκαταστάσεως προσφύγων, νὰ ἀγοράσῃ τις οἰκόπεδα, ἐκτὸς δὲ τούτου πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ ἀγοράζων ἐπλήρωνε τὸ ὑπερτίμημα, ἑπομένως ἐπλήρωνεν ἤδη μίαν φορολογίαν σοβαράν, ἐμμέσως. Κατ’ ἐμέ, ἂν ὑπάρχουν τοιαῦται περιπτώσεις ἀγορᾶς πρέπει νὰ καταβληθῇ ἡ τιμή, τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσεν ὁ καθ’ οὗ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Ὑποθέσατε λ. χ. ὅτι εἰς τὰ 1920–1922 ἡ μέση τιμὴ ἑνὸς γηπέδου ἐξευρίσκεται κατ’ ἐκτίμησιν, ὡς οὖσα 800.000 δραχ., ὁ δὲ ἀγοραστὴς τὸ ἠγόρασε καλῇ τῇ πίστει τὸ 1924 καὶ ἐπλήρωσεν 900.000 δραχ. Δύο λύσεις, λέγω, ὑπάρχουν· ἢ θὰ τῷ εἴπητε ὅτι τῷ παίρνετε τὰς ἐπὶ πλέον 100.000 δραχ., τὰς χάνει αὐτάς, ἢ θὰ τῷ δώσητε, ὅσας πραγματικῶς ἔδωσε; Κατ’ ἐμὲ ἡ δευτέρα εἶναι ἡ δικαία.

§102Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Κατὰ τὰς ἀρχὰς αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐνταῦθα πρέπει νὰ τῷ πάρετε τὰς 100,000 δραχμάς.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι. Παρακαλῶ τοὺς παρακαθημένους νὰ σᾶς εἴπουν ὅτι δὲν ἐλέχθη τοιοῦτόν τι. Ἄν τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ἔχῃ ἀπορίας, εἶμαι πρόθυμος εἰς τὸ τέλος τοῦ λόγου μου νὰ δώσω πᾶσαν ἐξήγησιν. (Ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν.... κλπ.» Ἡ διάταξις αὕτη παρήγαγε διαφόρους συζητήσεις περὶ τοῦ σκοπίμου ἢ μή. Ἐχρημάτισα καὶ ἐγὼ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ γνωρίζω σχετικὰς συζητήσεις καὶ διαφωνίας. Τὸ ἀκριβὲς φαίνεται εἶναι ὅτι εἴς τινας περιφερείας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τοιαύτη ἀποκατάστασις μικρῶν κτηνοτρόφων. Κατὰ συνέπειαν θέτοντες διάταξιν ἐν τῷ Συντάγματι, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δυνάμεθα διὰ νόμου νὰ ἐνεργήσωμεν τὴν ἀποκατάστασιν ταύτην, ὅπου δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, πράτομεν ἔργον στοιχειώδους προνοίας. (Ἀναγινώσκει): «Ἐξαιροῦνται τῆς κατὰ τὸ παρὸν ἄρθρον ἀπαλλοτριώσεως: Πρῶτον, γεωργικαὶ μικροϊδιοκτησίαι αὐτοπροσώπως καλλιεργούμεναι ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῆς οἰκογενείας του». Ἐν τούτῳ εἴμεθα σύμφωνοι. (Ἀναγινώσκει): «Δεύτερον, γεωργικῶς καλλιεργούμενα κτήματα, διαλαμβανόμενα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου μέχρι 300 στρεμμάτων». Δὲν ἔχω προχείρους ὑπ’ ὄψιν μου τὰς διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Δὲν ὑπάρχει, νομίζω, ἀμφιβολία ὅτι, ἂν πρόκειται περὶ ἐκτάσεως ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη εἰς καλλιέργειαν οὐχὶ πλουσίαν, οἷον σιτηρῶν, ἡ ἔκτασις εἶναι μικρὸν ψιχίον. Ἄν ὅμως πρόκειται περὶ ἐκτάσεως ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη διὰ πλουσίαν καλλιέργειαν, ὅπως εἶναι λ. χ. ὁ καπνός, ἡ ἔκτασις εἶναι μεγάλη. (Ἀναγινώσκει): «Τρίτον, λειβάδια πρὸς αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων μέχρι 300 στρεμμάτων. Τέταρτον, γήπεδα διὰ προσφυγικὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν κατώτερα τῶν 500 τετραγ. μέτρων». Εἶναι πρόδηλον ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ τὴν ἐπέκτασιν ἢ συμπλήρωσιν ὑφισταμένων συνοικισμῶν, διότι ἄλλως χρειάζεται ἰδιαιτέρα τις ἐξήγησις διὰ νὰ μᾶς πείσῃ εἰς τί ἀνάγεται ἡ διάταξις αὕτη. Ἐξηγοῦμαι· ἔχομεν μίαν περίπτωσιν (ἀναγινώσκει): «Γήπεδα ἐφ’ ὧν ἔχουσι οἰκοδομηθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοί.... κλπ.» Δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Ἔχομεν ἄλλην περίπτωσιν τῆς ἱδρύσεως συνοικισμῶν. Λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ εἶναι 20 τοὐλάχιστον οἰκίαι καὶ τοὐλάχιστον 2,000 τετραγωνικὰ μέτρα. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἀφορᾷ καὶ τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Δὲν μένει λοιπὸν παρὰ μία περίπτωσις. Ποία; Ἡ τρίτη περίπτωσις. (Ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἐπέκτασιν ἢ συμπλήρωσιν ὑφισταμένων συνοικισμῶν ἀσχέτως πρὸς ἔκτασιν.... κλπ.» Εἶναι κατάδηλον ὅτι ὑπάρχει μία ἀντίφασις. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναί τις ἰδιοκτήτης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον ὅπως παρακαλέσῃ τοὺς συναρμολογήσαντας τὰς τροπολογίας νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις διὰ νὰ μὴ εὑρισκώμεθα πρὸ αὐτῆς τῆς ἀσαφείας. Εὑρίσκομαι πρὸ αὐτοῦ τοῦ κειμένου καὶ βλέπω ἀμέσως μίαν ἀσάφειαν· ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξομαλύνωμεν διὰ διασαφήσεων τὴν ἀντινομίαν αὐτήν. Καὶ ἐπαναλαμβάνω· ὑπάρχουσι τρεῖς περιπτώσεις σαφεῖς. Πρῶτον, γήπεδα ἐφ’ ὧν ἔχουσιν οἰκοδομηθῆ προσφυγικοὶ συνοικισμοί, λέγει ρητῶς ἡ περίπτωσις ὅτι πρέπει νὰ εἶναι 2.000 τετραγωνικῶν μέτρων. Δευτέρα περίπτωσις «γεωργικαὶ μικροϊδιοκτησίαι» δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀνάγεται ἐκεῖ. Τρίτη περίπτωσις «πρὸς ἐπέκτασιν ἢ συμπλήρωσιν ὑφισταμένων συνοικισμῶν ἀσχέτως πρὸς ἔκτασιν, τῶν γηπέδων 500 τετραγωνικῶν μέτρων, δὲν ὑπάγεται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν».

§104Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ ἔννοια εἶναι αὕτη· ὄχι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἀπαλλοτρίωσις τῶν 500 τετραγωνικῶν μέτρων εἰς οἱανδήποτε περίπτωσιν, ἐπιτρέπεται καὶ αὕτη ἡ διαφορὰ εἶναι εἰς τὴν τιμήν.

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τότε δὲν εἶναι καλὰ διατετυπωμένη ἡ φράσις.

§106Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν εἶναι διατυπωμένη. Κύριε Πρόεδρε, ἂν προσέξητε, θὰ ἴδητε ὅτι λέγει «ἐξαιροῦνται τῆς κατὰ τὸ παρὸν ἀπαλλοτριώσεως», ἑπομένως τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 19 δὲν ἐξαιροῦνται λοιπὸν τὰ 500 τετραγ, μέτρα. Πρέπει νὰ πληρώνωνται ἀσχέτως πρὸς οἱονδήποτε περιορισμὸν ἐπὶ τῆς τιμῆς, εἴτε τὰ 500 τετραγωνικὰ μέτρα εὑρίσκονται εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ συνοικισμοῦ, εἴτε εἰς νέον συνοικισμόν, εἴτε εἰς τὰς 2.000 τετραγ. μέτρων ποὺ ἀποτελοῦν οἰκόπεδα τῶν ἰδιοκτητῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια ὡς πρὸς τὴν τιμὴν καὶ ὄχι ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§107Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ διασάφησις αὕτη ἦτο ἀναγκαία. Νομίζω ὅτι τὸ συμπέρασμα αὐτὸ θὰ ἐξήγετο κάλλιστα, ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ λέξεις «ἀσχέτως πρὸς ἐπέκτασιν», διότι ὡς ὀρθῶς εἴπατε ἐξαιροῦνται τῶν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐκτάσεως κάτω τῶν 500 μέτρων, αὐταὶ ἠδύναντο νὰ ὑπαχθῶσι κάλλιστα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19. Κατὰ συνέπειαν τὸ «ἀσχέτως πρὸς ἔκτασιν» μᾶλλον ἐμβάλλει εἰς ἀπορίαν τινὰ τὸν ἑρμηνεύοντα παρὰ συντελεῖ εἰς διασάφησιν τοῦ ἄρθρου. «Εἴτε τὰ ἀνήκοντα εἰς ἰδιώτας ὑποστάντας ἤδη ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν». Σύμφωνος καὶ ἐν τούτῳ.

§108Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ διευκρινισθῇ. Ὅταν λέγῃ ἡ διάταξις 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων, ἐννοεῖ ὅτι ἡ ἔκτασις αὕτη θὰ ἀνήκῃ εἰς ἓν πρόσωπον ἢ εἰς διαφόρους;

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Ἐπιτροπή, ὅπως ἠκούσατε, ἔδωκεν ἤδη τὴν ἑρμηνείαν, συνεπῶς ὑπὸ ταύτην τὴν ἔννοιαν θὰ ψηφίσῃ ἡ Συνέλευσις καὶ θὰ δεχθῶμεν τὸ δηλωθὲν ὡς ἐπίσημον ἑρμηνείαν. Εἶπον δηλαδή, ἂν ἡ ἔκτασις εἶναι 2,000 μέτρων καὶ ἔχῃ τις μεταξὺ αὐτῶν 600 μέτρα, τὰ μὲν 500 μέτρα θὰ ἀποζημιωθῶσι κατὰ τὸ ἄρθρον 19, τὰ δὲ 100 κατὰ τὸ ἄρθρον 119.

§110Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν ἀναφέρει ἡ διάταξις τοιοῦτόν τι.

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂς τεθῇ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ θεσμοθέτης νὰ ὁρίσῃ ὅλας τὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γεννηθῶσιν. Ἐγὼ μάλιστα βλέπω ὅτι εἰσήλθομεν ἤδη εἰς ἕνα κώδικα ὁλόκληρον καὶ δὲν εἶναι διὰ τοῦτο εὐχάριστος καὶ ἡ ὁμιλία μου, οὔτε δι’ ἐμέ, οὔτε διὰ σᾶς. Ἐπροτάθη, κύριοι, νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις ἔξω τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ ἀντετάχθησαν ἐπιχειρήματα καὶ κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ αὐτῆς. Ἐλέχθη πρῶτον ἓν ἐπιχείρημα ὅτι, ἂν ὠθήσωμεν τοὺς πρόσφυγας εἰς μέρη ἀπομεμακρυσμένα ἀπὸ τὸ κέντρον τῆς ἐργασίας, ἡ ἐξεύρεσις ἐργασίας θὰ ἀποβαίνῃ δυσχερής. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ συμφωνήσω πρὸς τὴν ἄποψιν ταύτην. Ἐξ ὅσων γνωρίζω, εἰς ὅλας τὰς μεγάλας πόλεις οἱ ἐργατικοὶ συνοικισμοὶ γίνονται πάντοτε οὐχὶ ἐν τοῖς κέντροις ὑπὸ διαφόρους λόγους. Λαμβάνεται μόνον πρόνοια εἰδικῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία συγκοινωνία εἶναι εὐθηνοτέρα διὰ τοὺς ἐργαζομένους καὶ μεταβαίνοντας εἰς κέντρα ἐργασίας τὴν πρωΐαν καὶ εἰς τὰς οἰκίας των τὴν ἑσπέραν. Καὶ προτοῦ αἱ Ἀθῆναι λάβωσι τὴν ὁδὸν τῆς μεγαλουπόλεως, τοῦτο συνέβαινε διὰ τὰς συνοικίας, αἱ ὁποῖαι τότε ἐθεωροῦντο ἀπόκεντροι, διότι καὶ ἡ ἔννοια ἀπόκεντρος καὶ κεντρικὴ μεταβάλλεται ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ, ἀναλόγως τῆς μεγεθύνσεως τῆς πόλεως. Εἰς τὰς ἀποκέντρους συνοικίας εὑρίσκονται μικρότεραι κατοικίαι μὲ μικρότερα ἐνοίκια, οἱ δὲ τροχιόδρομοι ἔχουσι πρωΐαν καὶ ἑσπέραν εἰδικὰ εὐθηνὰ εἰσιτήρια. Ἀντιτάσσεται ὅμως ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, διότι μεγάλη διαφορὰ δὲν ὑπάρχει.

§112ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ κατὰ 500 μέτρα.

§113Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐντὸς λοιπὸν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἤ, ἂν θέλητε, τῆς ζώνης τῆς πόλεως εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη τις ἐπιτακτικὴ καὶ νὰ ὑπάρχουν γήπεδα κατάλληλα. Δύναταί τις νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων ἂν ὑπάρχωσιν ἢ δὲν ὑπάρχωσι τοιαῦται περιπτώσεις; Ἐγὼ δὲν γνωρίζω. Ἔρχομαι νὰ κρίνω οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἐργαζομένους νὰ κατοικῶσιν ἔξω τῶν πόλεων. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει ἓν μέγα οἰκόπεδον ὀλίγον ἔξω τῆς πόλεως, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὸ πλῆρες, ἐνῷ ὁ ἄλλος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ ὀλίγων μέτρων οἰκόπεδον εἰς ἄλλο μέρος, τὸ χάνει, διότι θὰ ἀπαλλοτριωθῇ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου. Ἡ πρότασις ἡ ἰδική μου, κύριοι, θὰ ἦτο νὰ μὴ ἀπαγορευθῇ διὰ τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἢ ἄρθρου καὶ ἡ ἐντὸς τῶν πόλεων ἐγκατάστασις, ἂν αὕτη παρουσιάζετο ὡς ἀναγκαία ἢ σκόπιμος, ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην νὰ ἀφίνεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ ⅕ τῆς ἀπαλλοτριουμένης ἐκτάσεως. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ μὲν ὑπόλοιπον μέρος θὰ τῷ πληρωθῇ μὲ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν ἡ καταβολὴ θὰ γίνῃ κατὰ τὴν ἐμὴν πρότασιν, ἂν ἡ ἀγορά του ἐγένετο ἐντεῦθεν τοῦ 1922 ἢ εἶχε τὸ γήπεδον ἀπὸ τὸ 1920 μέχρι τοῦ 1922, κατὰ συνέπειαν θὰ στερηθῇ ἁπλῶς τὸν πλουτισμὸν ὁ ὁποῖος ἐπῆλθεν ἐκ τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων. Συγχρόνως ὅμως τὸ ἀπομένον εἰς αὐτὸν ⅕ θὰ ὑπερτιμηθῇ κατὰ τρόπον ὥστε θὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν ἐμμέσως μία πρόσθετος ἀποζημίωσις. Αὐτὴν τὴν μέσην πρότασιν τὴν συμβιβαστικὴν κάμω ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐγκαταστάσεις τὰς γενομένας ἐντὸς τῆς ζώνης τῆς πόλεως. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀποζημίωσις θὰ ὁρίζεται διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, καθὼς καὶ μὲ τὴν ἄλλην αὐτονόητον ἄλλως τε διάταξιν, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις θὰ καταβάλλεται δι’ ὁμολογιῶν, διότι δυστυχῶς διὰ μετρητῶν δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ Κράτος νὰ τὴν καταβάλῃ καὶ δι’ αὐτὸ σήμερον συζητοῦμεν περὶ παρεκκλίσεως ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19. Ἔχομεν δηλαδὴ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐν ὁμαλῇ περιόδῳ θὰ ἐχαρακτηρίζετο ὡς αὐθαίρετος καὶ ἐπαναστατική. Διὰ τῆς νομιμοποιήσεως πράγματι νομιμοποιοῦμεν καὶ κατοχυρώνομεν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας τὸ νέον. Κατὰ τὰ λοιπὰ νομίζω ὅτι ὀρθῶς ὁμιλεῖ τὸ ἄρθρον περὶ εἰδικῶν νόμων διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις μοναστηριακῶν κτημάτων κλπ.

§114Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Περὶ καθολικοῦ τιμήματος δὲν εἴπατε, κ. Πρόεδρε.

§115Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πῶς δὲν εἶπον; 1920–1922.

§116ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὰ ἀγροτικά;

§117Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ περὶ αὐτῶν ὡμίλησα. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ μίαν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μάρκου. Κατὰ τὰ ἄλλα δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπ’ αὐτῆς, διότι ἔχει προσθήκας τινάς, ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ ἀμπελῶνες, σταφιδοφυτεῖαι, ἐλαιῶνες καὶ αἱ ὑπὸ καρποφόρων δένδρων κεκαλυμμέναι ἐκτάσεις ἀνεξαρτήτως ἐκτάσεως. Εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἀνιαρὸν ἔργον ἐνώπιον Σώματος πολιτικοῦ νὰ ἀναλύῃ τις ἐδάφια νόμων, περιέχοντα ἁπλᾶς περιπτώσεις. Ἀλλ’ εἶναι ἔργον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ. Ἀπαιτεῖται ὀλίγη ὑπομονή. Ἡ διάταξις, κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος. Δὲν ὑπάρχει λόγος, ἂν νομίζῃ τις ὅτι εἷς ἐλαιὼν πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῇ διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς αὐτὸν καλλιεργηταί, νὰ μὴ ἀποζημιωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης. Ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν μεγάλαι ἐκτάσεις εἶναι σχέσεις ἄλλης φύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δάση, προνοεῖ περὶ αὐτῶν ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν δὲν νομίζω ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ γίνῃ ἀστικὴ ἀποκατάστασις προσφύγων εἰς ἓν μέρος καὶ πλησίον εἶναι μία ἄμπελος, πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ ἀστικὴ ἀποκατάστασις, διότι ὑπάρχει ἡ ἄμπελος. Πρέπει νὰ πληρωθῇ μὲ τὴν τιμὴν τοῦ 1920–1922. Δὲν κηρύσσομαι λοιπὸν ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως ταύτης.

§118Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς ἂν ὑπάρχῃ....

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὸν νόμον, διότι ἄλλως τοιαύτας περιπτώσεις θὰ πολλαπλασιάσωμεν ἐπ’ ἄπειρον. Ὑπάρχει μία ἄλλη διάταξις περὶ γηπέδων κειμένων ἐπὶ λεωφόρων ἢ κεντρικῶν ὁδῶν. Ἡ διάταξις αὕτη ὑπεβλήθη ἀπὸ ἀξιότιμον συνάδελφόν μου βεβαίως συνεπείᾳ διαφόρων ὑπομνημάτων, τὰ ὁποῖα τῷ ὑπεβλήθησαν. Καὶ ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν, κύριοι, ὅτι μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἀνησυχίας, αἱ ὁποῖαι κατέλαβον τὸν γηγενῆ κόσμον προκειμένου νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 119, εἶναι ἡ ἀνησυχία ὅτι εἰς κατ’ ἐξοχὴν κεντρικὰ μέρη πρόκειται νὰ ἀφαιρεθοῦν οἰκόπεδα 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων διὰ νὰ ἀλλάξουν ἁπλῶς οἱ ἰδιοκτῆται, Ἄν μάλιστα καλῶς ἠννόησα τοὺς πολίτας τοὺς διαμαρτυρομένους κατὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, παρετήρησα ὅτι ἡ ἀντίρρησίς των δὲν εἶναι πολὺ μεγάλη διὰ τὰ γήπεδα τὰ κείμενα εἰς τὰ ἄκρα τῆς πόλεως. Κανεὶς δὲν διεμαρτυρήθη δι’ ἐγκατάστασιν ἐπὶ τῆς λεωφόρου Συγγροῦ, διότι τὰ οἰκόπεδα ἐκεῖ τοὐναντίον θὰ ὑπερτιμηθῶσι διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως. Ὁ φόβος καὶ ἡ ἀνησυχία εἶναι ὅτι εἰς κατ’ ἐξοχὴν κεντρικὰ μέρη εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφαιρεθοῦν οἰκόπεδα ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην ἔχοντα ἔκτασιν 2,000 τετραγωνικῶν μέτρων διὰ νὰ μεταφερθοῦν ἁπλῶς εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν ἄλλων, ἐγκαθισταμένων ἐπὶ ἥσσονι τοῦ σημερινοῦ τιμήματος. Ὑπὸ μέσον τινὰ ὅρον θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης, ὑπὸ τὸν ὅρον δηλαδὴ ὅτι θὰ ἀφίνετο τάχιστα διὰ Διατάγματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ μέχρι ποίας ἐκτάσεως πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὕτη. Ἂς εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν. Οὐδὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Σταδίου θὰ γίνῃ τοιαύτη ἐγκατάστασις, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Κηφισιᾶς, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου σημείου, οὐδὲ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γʹ Σεπτεμβρίου μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου σημείου. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πειραιῶς μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου σημείου. Ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου εἰς ὄχι πολὺ κεντρικὰ μέρη ὑπάρχουν ἰδιοκτῆται ἔχοντες οἰκόπεδα ὄχι πολὺ μεγάλα, κρατεῖ ὁ φόβος ὅτι αὐτὰ θὰ ἀλλάξουν ἁπλῶς κύριον. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἂν εἴπωμεν ὅτι ἀφίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Διατάγματος, τάχιστα ἐκδοθησομένου, νὰ ὁρίσῃ τὰ κεντρικὰ μέρη, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ δύναται νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις, θὰ καθησυχάσωμεν τοὺς φόβους ἐκείνους. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις, εἷς ἐκ τῶν λόγων, δι’ οὓς διστάζω νὰ παραδεχθῶ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐντὸς τῆς ζώνης τῶν πόλεων ἐγκαταστάσεως προσφύγων, εἶναι ναὶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἂν ἡ ἔρις καὶ ἡ συζήτησις ἀφορῶσι μόνον τὰ σχέδια τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἢ καὶ τὰ σχέδια ἄλλων πόλεων. Καὶ εἰδικώτερον δύναμαι νὰ σᾶς ἐξομολογηθῶ ὅτι δὲν γνωρίζω ἂν μία θαυμασία ἀληθῶς ἐγκατάστασις, ἡ ὁποία ἔγινεν ἐν τῇ πόλει μας, ἦτο ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἢ ὄχι. Ἄλλος τις τῶν συμπολιτῶν μου θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ μὲ πληροφορήσῃ περὶ αὐτοῦ. Ἐκεῖθεν ἀντλῶν ἐπιχείρημα, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαγορεύσωμεν γενικῶς τὴν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἵδρυσιν συνοικισμῶν, ἀφοῦ εἰς ἄλλας πόλεις ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως ἔγιναν κάλλιστοι τοιοῦτοι συνοικισμοί. Ὁ συνάδελφος κ. Τουρκοβασίλης ὑπέβαλε καὶ ἄλλην τροπολογίαν, τῆς ὁποίας αὐτὴν τὴν στιγμὴν λαμβάνω γνῶσιν (ἀναγινώσκει). Ἐγὼ τὴν εὑρίσκω δικαίαν. Ἔρχεται ἤδη τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτημόνων ἀγροτικῶν κτημάτων, ἀπαλλοτριωθέντων χάριν ἐγκαταστάσεως γηγενῶν ἢ προσφύγων. Τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἔχω ἐκθέσει ἐπανειλημμένως. Αὐταὶ δυνατὸν νὰ εἶναι κάπως εὐάρεστοι εἰς χιλίους περίπου ἰδιοκτήτας Ἕλληνας. Ἀλλ’ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους, τοὺς ἐγκαθισταμένους δηλαδὴ γεωργικῶς, τὸν μέγαν ἀριθμόν, ἀπαρέσκει σφοδρῶς ἡ γνώμη μου, τοῦ ν’ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται ἱκανοποιητικῶς ἂν ὄχι εἰς ἀκέραιον, πάντως τοὐλάχιστον ἱκανοποιητικώτερον. Νομίζω ὅτι οἱ ἀποκαθιστάμενοι ἀγροτικῶς ἔπρεπε νὰ ὑποστῶσι μέρος τοῦ βάρους ἐκ τῆς ὅλης ἀποζημιώσεως. Ἄνευ τούτου μοὶ φαίνεται ἀδύνατον ὁλόκληρον τὸ βάρος δικαίας ἀποζημιώσεως νὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τοῦ Κράτους. Εὑρίσκομαι ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ εἰς διαφωνίαν πρὸς τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων, ὅστις ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ ἐπιπέσῃ τὸ βάρος ἐπὶ τοῦ Κράτους καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῶν ἀγροτῶν. Ὅταν προεβλήθη τὸ πρῶτον ἡ ἰδέα ἐκείνη κατὰ τὸ 1924, ὁ Προϋπολογισμὸς ἦτο τρία δισεκατομμύρια περίπου, ἐθεωρήθη δὲ τότε ἡ ἰδέα κατ’ ἐξοχὴν τολμηρὰ καὶ ἀπραγματοποίητος δι’ ἕνα τόσον μικρὸν Προϋπολογισμόν. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἔφθασεν αἰσίως εἰς τὰ πέντε, ἕξ, ὀκτὼ καὶ ἐννέα δισεκατομμύρια. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι μικρότερος ὁ Προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον ὁ συνάδελφός μου κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς θὰ παρουσιάσῃ προσεχῶς τοῦ τελευταίου τούτου ἀριθμοῦ. Ὁπωσδήποτε ὑπερδιπλασιάσθη ἔκτοτε ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ ἡ ἰδέα πάλιν θεωρεῖται ὡς ἐξόχως τολμηρά. Δὲν εἶναι ἀληθὲς οὔτε ἐν τῇ προτάσει τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλον τὸ πρῶτον καὶ ἥτις παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι προέτεινα τὴν συνταγματοποίησιν τῆς διατάξεως. Δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς συνταγματοποιήσεως τῆς διατάξεως ταύτης, διότι δὲν μοὶ ἀρέσει εἰς τὰ Συντάγματα νὰ συμπεριλαμβάνωνται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατόν, ἐκ περιστάσεων ἀμειλίκτων, αὔριον νὰ μὴ τηρηθῶσι. Παρετηρήθη ὅτι ὑπάρχει ῥιζικὴ διαφωνία. Τινὲς θέλουσι τὴν ἀποζημίωσιν κατὰ τὰ ⅔ τῆς ἀκεραίας τιμῆς. Ἐγὼ νομίζω ὅτι καὶ τὸ ⅓ οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ δεχθῶσιν, ἀλλὰ τὰ πεντήκοντα ἑκατοστά, μοὶ τὸ ἐβεβαίωσαν οἱ ἴδιοι, θὰ τὰ ἐδέχοντο ἐν ἀνάγκῃ. Ἀλλ’ ὑπάρχουν ὡς γνωστὸν καὶ οἱ ῥιζικῶς διαφωνοῦντες. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα διάταξιν σχετικήν, εἰς τοῦ ὁποίου αἱ διατάξεις πρέπει νὰ τίθενται τῳόντι μετὰ θρησκευτικῆς προσοχῆς καὶ νὰ μὴ τίθενται, ἂν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ὅτι θὰ τηρηθῶσιν; Ἡ μὴ τήρησις, ἡ ἀσέβεια πρὸς τὴν διάταξιν, ἐπερχομένη λόγῳ ἀμειλίκτου ἀνάγκης τῶν πραγμάτων, ἀναντιρρήτως κλονίζει τὸ κῦρος ὁλοκλήρου τοῦ Συντάγματος καὶ ἐλαττώνει, ἐκμηδενίζει τὴν πίστιν τῶν πολιτῶν πρὸς τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῆς Χώρας. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ κατανεμηθῇ τὸ βάρος τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἐπίσης εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία περὶ τοῦ μέτρου, καθ’ ὃ ὁ δημόσιος Προϋπολογισμὸς δύναται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ βάρος τὸ ὁποῖον, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, θὰ ἐπιπέσῃ ἐπὶ τοῦ Κράτους. Θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ἀνεχθῇ ὅλον τὸ βάρος τὸ Κράτος καὶ ἂν ἀκόμη ἡ Βουλὴ ἦτο ὁμόθυμος, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν — ὅλοι οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀμύνονται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου — θὰ ἀντετίθετο, ἐνῷ ἡμεῖς προσπαθοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν περισσοτέρας πιστώσεις καὶ δαπάνας. Ἂν εὑρεθῇ ἠναγκασμένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ μίαν συνταγματικὴν διάταξιν νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀναβιβάζουν τὸ εἰς βάρος τοῦ Κράτους ἐπικείμενον τοκοχρεωλύσιον εἰς ἓν ποσὸν διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ὑπερβολικόν, τί θὰ γίνῃ; Θὰ συμμορφωθῇ μὲν πρὸς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν τυπικῶς, ἀλλὰ θὰ καταστρατηγήσῃ ἐν οὐσίᾳ αὐτήν. Θὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὸ Κράτος εἰς τὰ πρῶτα ἔτη μετὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος, ὁπότε ἀνεγνωρίσθη δίκαιον νὰ δοθῇ μία ἀποζημίωσις εἰς τοὺς παθόντας ἢ εἰσενεγκόντας τὰς ἰδίας περιουσίας των κατὰ τὴν Ἐθνικὴν Ἐπανάστασιν. Ἡ ἀποζημίωσις ἀνήρχετο εἰς 30,000,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἦτο ζήτημα ἀκόμη ἂν ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο τότε νὰ διαθέσῃ, ἔστω καὶ διὰ πολλὰ ἔτη, 30,000,000 δραχμῶν. Ἐθεσπίσθη ἐν τούτοις ἡ διάταξις καὶ ἔπρεπε νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτήν. Πῶς συνεμορφώθησαν; Ἔδωκαν ὁμολογίας αἱ ὁποῖαι ἔδιδαν τόκον 1%. Ἦτο ἆρά γε ὀρθὸν τοῦτο, τότε ποὺ ὁ τόκος ὁ συνήθης ἦτο 12%; Ἰσοδυνάμει ἡ χορήγησις τοιούτων ὁμολογιῶν μὲ ἀποζημίωσιν, ἴσην πρὸς 8% τοῦ ὅλου ποσοῦ, ὅπερ τοῖς ὑπεσχέθησαν. Ἂν ἐξαναγκάσητε ἕνα Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συμμορφωθῇ πρὸς μίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ Σύνταγμα καὶ δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ περιγράψῃ τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἀπὸ τὸ νὰ εὑρεθῶμεν πρὸ διακωμῳδήσεως τοῦ Συντάγματος, προτιμῶ νὰ ἀφήσωμεν καλύτερον εἰς τὴν νομοθεσίαν τὴν ρύθμισιν τῆς περιπτώσεως ταύτης. Εἴτε εἰς τὸ Σύνταγμα τεθῇ ἡ διάταξις, εἴτε εἰς τὸν νόμον, εἶναι ζήτημα δημοσίων οἰκονομικῶν. Ζήτημα δὲ δημοσίων οἰκονομικῶν, σημαίνει ζήτημα εὐεξίας τοῦ Κράτους, ζήτημα πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ πολιτικῆς φρονήσεως. Ἂν τὰ πράγματα εὐοδωθῶσιν οὕτως, ἡ ἀκράδαντος πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους θὰ δύναται νὰ εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερος τοῦ παρόντος, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ προκοπὴ θὰ αὐξηθῇ καταπληκτικῶς. Ταῦτα λέγων λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν συγκριτικοὺς Προϋπολογισμοὺς ἄλλων Κρατῶν προπολεμικοὺς καὶ μεταπολεμικοὺς καὶ θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ δώσῃ πράγματι τὴν προσήκουσαν ἀποζημίωσιν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐστερήθησαν τῶν ἰδιοκτησιῶν των καὶ τότε θὰ δύναται ὁ πολιτικὸς κόσμος νὰ καυχηθῇ ὅτι εὑρεθεὶς πρὸ δύο συμφερόντων ἀλληλοσυγκρουομένων, συνηρμολόγησε ταῦτα κατὰ δίκαιον καὶ εὔρυθμον τρόπον, συντελέσασα εἰς τὴν ἡσυχίαν, τὴν εὐνομίαν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§120Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς δύναται νὰ συμβιβασθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἀρχή, ἡ κοινωνική, ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ βασίζεται ἓν Κράτος, ὅπως ἡ Ἑλλάς. Ἀκόμη δὲν ὡρίσθη διὰ τοῦ Συντάγματος τοὐλάχιστον τὸ ὅριον. Πιθανὸν τὰ δύο τρίτα, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν οἱ ἄλλοι ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, κατὰ σύμπτωσιν ἐπρότεινα καὶ ἐγὼ τὸ αὐτὸ ποσόν, νὰ εἶναι πολύ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ βάρος ἐπὶ τῶν ἀγροτῶν, ὅπως εἴπομεν, οὔτε ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ....

§121Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅπως εἴπατε.

§122Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. .... ἀλλὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἰδιαίτερος φόρος, ὁ ὁποῖος νὰ καλύψῃ τὸ πρᾶγμα.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ ἴδιον εἶναι.

§124Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία ἀπορία, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ διατυπώσωμεν.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησις ἐδόθη ἤδη. Ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν, ἂν δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις ἐκείνας, δὲν πρέπει νὰ τὰς ἀναγράψωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα ὡς διακωμώδησις μιᾶς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνομεν. Γνωρίζετε τὸ ἐπιχείρημά σας τί μοῦ φέρει εἰς τὴν μνήμην; Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ σύνορά της ἔχει ἀνάγκην δύο ἑκατομμυρίων στρατοῦ καὶ εἴκοσιν δισεκατομμυρίων δραχμῶν διὰ στρατιωτικὰς προπαρασκευάς. Ἀναγράψατέ τα εἰς τὸ Σύνταγμα ὅσον θέλετε. Νὰ ἴδωμεν ὅμως ἂν τὸ ἐκτελεῖτε. Τὸ impossibilium nullaeste oblicatcio ἰσχύει εἰς ὅλας τὰς περιστάσεις. Εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸ ἀναγράψητε εἰς τὸ Σύνταγμα.

§126Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἀπαλλοτριουμένων κτημάτων διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων εἴπατε ὅτι αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ διὰ πλήρους ἀποζημιώσεως, εἴτε ἐντὸς τῆς πόλεως, εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς εἶναι. Εἴπατε δὲ ὅτι θὰ δοθῇ ἡ ἀποζημίωσις εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἡ ἀξία τοῦ 1920–1922, διότι δὲν πρέπει νὰ λάβουν τὴν ἐπελθοῦσαν αὔξησιν ἐκ τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς.

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ τοὺς κ. κ. συναδέλφους, ἂν ἔχωσιν ἀπορίαν τινά, νὰ τὴν λύσωμεν, νὰ δώσω διασαφήσεις ἐπὶ ὅσων εἶπον, ὄχι νὰ κάμωμεν διαλογικὴν συζήτησιν.

§128Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τί θὰ γίνῃ ἂν τὰ στρέμματα εἶναι ἄνω τῶν 500, λόγου χάριν 600;

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂν εἶναι 600 στρέμματα, τὰ 500 θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19.

§130Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου περὶ μοναστηριακῶν κτημάτων λέγεται ὅτι διέπονται ἀπὸ εἰδικὸν νόμον. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ἐν Κρήτῃ ἰσχύει ὁ εἰδικὸς νόμος «περὶ ταμείων ἐφέδρων στρατιωτῶν κλπ.» Τί γίνεται ὁ νόμος αὐτός;

§131Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν καταργεῖται ὁ νόμος αὐτός, ἀλλὰ συνταγματοποιεῖται.

§132Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§133ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὁ νόμος δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικὸς καὶ ὅτι δύναται νὰ τροποποιηθῇ.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη.

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀρχίσωμεν τὴν ψηφοφορίαν κατὰ ἐδάφια, διότι κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ ψηφοφορία.

§137Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὑπάρχει μία τροπολογία, ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου. Αὐτὴ ὡς ἀπωτέρα πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ πολλῶν βουλευτῶν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρο. 119 ἐπὶ τῆς τροπολογίας τῆς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐπὶ οἱασδήποτε ἄλλης τροπολογίας γενικῆς ἢ μερικῆς. Ἀλλ’ ἔχουν ὑποβληθῆ 37 ἐν ὅλῳ τροπολογίαι καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ γίνουν 37 ψηφοφορίαι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου.

§139Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἀπορριπτομένης τῆς διαγραφῆς θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὸ ἄρθρον τῆς Ἐπιτροπῆς.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἡ ἀπωτέρα πρότασις εἶναι περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 119. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 119 λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι».

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι βουλευταί, ὑπεβλήθη μία πρότασις ὅπως διαγραφῇ ἐντελῶς τὸ ἄρθρον 119 καὶ μείνῃ τὸ ἄρθρον 19 ὡς ἔχει. Ἡ πρότασις αὕτη ἀποκρούεται ἀπὸ ὅλα τὰ συντεταγμένα κόμματα. Ὑποβάλλεται ὅμως ἀπὸ μεμονωμένους βουλευτάς. Λοιπὸν θὰ ἀποφανθῶμεν πρῶτον ἂν θέλωμεν νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον 119, χωρὶς οὐδεμίαν ἐξαίρεσιν.

§142Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι, κ. Ὑπουργέ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔτσι ὑπεβλήθη ἡ πρότασις, κ. συνάδελφε. Ἡ πρότασις ἐτέθη ὡς ἑξῆς: «Παρακαλοῦμεν νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ τροπολογία περὶ ἐντελοῦς διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 119 ἐκ τοῦ σχεδίου τοῦ Συντάγματος».

§144Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ διαγραφὴ αὐτὴ τί σημαίνει; Διαγραφὴν ἐντελῶς ἢ ἀντικατάστασιν;

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγραφὴν τελείως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τελείαν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 119 λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ι. Παπαϊωάννου καὶ Ε. Μαλαμίδας. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ι. Παπαϊωάννου καὶ Ε. Μαλαμίδα, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 233, εἶπον «Ναὶ» 90, εἶπον «Ὄχι» 141, ἠρνήθησαν ψῆφον 2. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου ἀπερρίφθη. (Χειροκροτήματα).

§148Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ τεθοῦν εἰς ψηφοφορίαν δι’ ἀναστάσεως αἱ ἀπώτεραι προτάσεις. Ἀντὶ περιπτωσιακῶν διατάξεων νὰ διατυπωθῇ τὸ ἄρθρον 119 γενικῶς καὶ ἂν ἀπαλειφθῇ τότε εἰσερχόμεθα εἰς τὰς λεπτομερεῖς διατάξεις, ἄλλως ἂν γίνῃ δεκτόν, εἶναι περιττὸν αὐτό.

§149Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ διάταξις περὶ κτηνοτρόφων.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀπωτέρα πρότασις, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ ἀντίστοιχον τρόπον τινὰ τῆς ἀπαληφθείσης προτάσεως, δηλαδὴ ἀντὶ τῶν περιπτώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὴν τροπολογίαν, νὰ γραφῇ μόνον μία περιληπτικὴ διάταξις, οὕτως ὥστε αἱ λεπτομέρειαι νὰ καθορισθοῦν διὰ νόμου. Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἐγκατάστασιν προσφύγων ἀγροτῶν καὶ ἀστῶν καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων ἐπιτρέπεται ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἡ νομοθετικὴ παρέκβασις ἀπὸ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19 ὡς πρὸς τὴν κατάληψιν τῶν ἀπαλλοτριουμένων κτημάτων καὶ τὴν ἀποζημίωσιν δι’ αὐτὰ ὡς ὁ νόμος ὁρίζει». Καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ὡς ἀπωτέρας θέλει διεξαχθῆ ἡ ψηφοφορία.

§151Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Καὶ τῶν ἐφέδρων.

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ ἔφεδροι.

§153Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἄρθρον 119 τοῦ Συντάγματος ἀναγράφει παρέκκλισιν ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 19 πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ ἀποκατάστασιν τῶν μικροκτηνοτρόφων. Ἡ διάταξις αὕτη τῶν μικροκτηνοτρόφων εἶναι εἰδικὴ διάταξις, ἡ ὁποία περιελήφθη εἰς τὰ 1925 ἀπὸ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἤτοι ἡ Ἐπανάστασις τοῦ Πλαστήρα περιέλαβε τοιαύτην διάταξιν. Ὑπεβλήθη πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ γίνῃ εἰδικὴ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἂν θὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου 119 ἡ διάταξις αὐτή.

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡμεῖς δεχόμεθα, κ. Πρόεδρε, νὰ γίνῃ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον δεκτὸν ἢ νὰ ἀπορριφθῇ δι’ ἀναστάσεως καὶ νὰ γίνῃ εἰδικὴ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως.

§155Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὄχι, νὰ γίνῃ ἐπὶ τῆς εἰδικῆς προτάσεως, περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων κτηνοτρόφων, δι’ ἀναστάσεως.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρῶτον πρότασις περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, ὅπως ὑπεβλήθη ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργόν. Ὑπάρχει, δεύτερον, ἡ εἰδικὴ πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως περὶ διαγραφῆς τῆς διατάξεως περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν μικροκτηνοτρόφων.

§157Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθοῦν ὅλαι αἱ διατάξεις τῆς τροπολογίας αὐτῆς καὶ νὰ μείνῃ ἡ τροπολογία περὶ μικρῶν κτηνοτρόφων, ἡ ὁποία νὰ γίνῃ χωριστά.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπὸ συζήτησιν εἴχομεν ἕως τώρα τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ποία περιέχει 5 ἢ 6 μερικὰς προτάσεις καὶ ἦτο ἡ ἀπωτέρα πασῶν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις εἶναι σύνθετος καὶ ἑπομένως διαιρετή.

§161Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποσαφηνισθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, θὰ ἰσχύσῃ πλέον ἡ ἐξαίρεσις ὡς διατυποῦται διὰ τῆς προτάσεως ταύτης ἄνευ περιορισμοῦ τινός, ἀφιεμένης εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τῆς περαιτέρω ῥυθμίσεως, διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται. Νομίζω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς θέλων νὰ φέρῃ ἀντιστάθμισμα εἰς τὴν προηγουμένως ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, ὑπέβαλε τὴν πρότασιν αὐτήν, ὥστε ὅλαι αἱ γενόμεναι σήμερον συζητήσεις περὶ τοῦ τοιούτου ἢ ἐκείνου τοῦ περιορισμοῦ νὰ ἐκλείψουν καὶ νὰ δοθῇ μία ἄδεια γενικῶς κατὰ παρέκκλισιν τοῦ ἄρθρου 19 νὰ δύναται νὰ γίνῃ οἱαδήποτε ἀπαλλοτρίωσις ὁπωσδήποτε εἴτε διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν καλλιεργητῶν, εἴτε τῶν προσφύγων, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς περιορισμός.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀπόψε εἶπον ὅτι ὡς συνταγματικὴ διάταξις κατὰ τὴν γνώμην μου δύναται νὰ ἔχῃ τόσον μόνον μία διάταξις γενικὴ καὶ τοιαύτη γενικὴ διάταξις, ἡ ὁποία σχεδὸν εἶχε γίνει ἀποδεκτή, εἶναι τοῦ ἄρθρου 19. Ἀλλ’ ἂν γίνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ πρότασις, ὅλαι αἱ τροπολογίαι παρέλκουν. Ἂν ἀντιστρόφως ἀπορριφθῇ αὐτὴ ἡ πρότασις, τότε θὰ ἔλθῃ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ψήφισμα τῆς Ἐπιτροπῆς.

§163Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Λαμβάνω τὴν τελευταίαν φράσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὑπ’ ὄψιν. Ἂν ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις αὕτη, λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, τότε ἔρχεται τὸ ψήφισμα τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς ψηφοφορίαν. Ἂν ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις αὐτή, δὲν ἔρχεται τότε εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§164Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ ἀποτελεῖ ἄθροισμα μερικωτέρων προτάσεων, ἐπὶ ἑκάστης τῶν ὁποίων φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἀποφανθῇ κεχωρισμένως, δηλαδὴ ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποφανθῇ κεχωρισμένως ἐπὶ τοῦ βασικοῦ ζητήματος, ἂν τὰ θέματα περὶ ὧν ὁ λόγος θὰ καθορισθοῦν συνταγματικῶς ἢ νομοθετικῶς. Θὰ ἀποφανθῇ κατόπιν ἂν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως κατὰ παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19. Δεύτερον εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως κατὰ παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19. Τέλος εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικροκτηνοτρόφων.

§165Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ δὲν ἀφορᾷ ἄλλο τι παρὰ τροπολογίαν τῆς πρώτης παραγράφου τῆς προτάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς.

§166Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι πρότασις σύνθετος, δηλαδὴ ἀποτελεῖται ἐκ δύο στοιχείων. Λοιπὸν τίθεται τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως εἰς ψηφοφορίαν, ὡς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος ἀπεριορίστως. Ἀπορριπτομένης τῆς προτάσεως αὐτῆς θέλει τεθῆ εἰς ψηφοφορίαν ἡ δευτέρα, ὡς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος μετὰ περιορισμῶν. Ἐρωτᾶται δηλαδὴ θὰ ἐπιτραπῇ ἡ παρέκκλισις διὰ τοῦ νόμου ἀπεριορίστως ἢ περιωρισμένως; Ὅστις ἀποκρούει τὴν ἀπεριόριστον παρέκκλισιν, θὰ καταψηφίζῃ τὴν πρότασιν, ἵνα κατατεθῇ κατόπιν εἰς ψηφοφορίαν ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ παρέκκλισις ὑπὸ περιορισμούς. Καὶ πάλιν ἡ πρότασις εἶναι διαιρετή. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ χωρήσῃ τὴν πρότασιν, εἶναι δικαίωμά της. Δὲν εἶναι κανεὶς ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῇ ἢ νὰ ἀπορρίψῃ ἐν τῷ συνόλῳ καὶ τὰς τρεῖς αὐτὰς προτάσεις, τῶν ἀκτημόνων, τῶν προσφύγων καὶ ἀγροτῶν.

§167Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ κατωτέρω ἐδάφια χωριστὰ εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως, εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων κλπ. Τὸ πρῶτον ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἶναι τοῦτο· νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀπεριόριστον τὸ στάδιον.

§168ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§169Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις δύναται νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς «χωρεῖ ἐπὶ μίαν πενταετίαν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων».

§170ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι «ὁρίζει», ἀλλὰ «θέλει ὁρίσει». (Θόρυβος).

§171Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θέλει ὁρίσει.

§172Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἂν ἀφήσωμεν τὴν λέξιν «ὁρίζει», τότε ἐννοεῖ ὅπως μέχρι τοῦδε ὥριζεν ὁ νόμος. Ψηφίζοντες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δίδομεν εἰς τὸν ὑφιστάμενον νόμον συνταγματικὴν ἀξίαν. Ἂν δὲν θέλωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν ὑφιστάμενον νόμον συνταγματικὴν ἀξίαν, τότε δὲν ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ «ὁρίζει», ἀλλὰ νὰ εἴπωμεν «ὡς ἑκάστοτε ὁρίζει».

§173Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§174Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὄχι. (Θόρυβος).

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι.

§176Σ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς νὰ μὴ θέλῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν, ἀλλ’ αὐτὴν τὴν ἀποκατάστασιν δέον νὰ μὴ τὴν ἀφήσητε ἀπεριόριστον, λέγοντες «ὡς ὁ νόμος ὁρίζει», ἀλλὰ νὰ τὴν συνδέσητε μὲ τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ὁποίους ἔταξεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖ εἶναι λοιπὸν τεθειμένον τὸ ζήτημα. Ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς θέλει νὰ προταχθῇ ἡ ἀπεριόριστος αὐτοῦ πρότασις, τότε πρέπει νὰ ψηφισθῇ χωριστά. Ἂν ἡ Βουλὴ ἀπορρίψῃ τὸ ἀπεριόριστον τοῦτο δικαίωμα, τότε πρέπει νὰ ψηφίσωμεν μίαν ἑκάστην τῶν διατάξεων χωριστά.

§177Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τίθεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν Βουλὴν εἶναι τὸ ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα θὰ ληφθῶσιν ἀπεριορίστως ἢ ἂν θὰ τεθῶσι περιορισμοί.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Χωρεῖ ἐπὶ μίαν πενταετίαν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ἑκάστοτε ὁρίζει ὁ νόμος, πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἀγροτῶν ἢ ἀστῶν».

§180Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ ἔννοια αὐτοῦ τὸ ὁποῖον θέτετε εἶναι ἄνευ περιορισμοῦ. Νὰ εἶναι ἐξηγημένον τὸ ζήτημα.

§181Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἤθελον νὰ μάθω τὸ ἑξῆς· ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς προτάσεως ὅτι ἀορίστως ὁ νόμος θέλει ὁρίσει, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν τίθεται ἄλλο ζήτημα; Θεωροῦνται ὅλα λελυμένα;

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βέβαια.

§183Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσοι δέχονται τὴν παραχώρησιν τοῦ δικαιώματος εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν λέγουσι «Ναί», οἱ ἄλλοι λέγουσιν «Ὄχι».

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Χ. Παπάζογλου καὶ Ε. Μαλαμίδας. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Χ. Παπάζογλου καὶ Ε. Μαλαμίδα, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 215: Εἶπον «Ναὶ» 97, εἶχον «Ὄχι» 116, ἠρνήθησαν ψῆφον 2. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπερρίφθη. (Χειροκροτήματα). Εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βελέντζα περὶ διαγραφῆς τῆς διατάξεως «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων». Εἶναι σύμφωνος ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτηθῇ δι’ ἀναστάσεως;

§188ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§190ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐγένετο δεκτή.

§191ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως παραμείνῃ ἡ διάταξις «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων» παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§193ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπερρίφθη, ἀπερρίφθη.

§194ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνάγκη νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§196ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀποκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Π. Μπούμπουλης καὶ Ε. Μαλαμίδας. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Π. Μπούμπουλη καὶ Ε. Μαλαμίδα, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 207. Εἶπον «Ναὶ» 122, εἶπον «Ὄχι» 85. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις. (Χειροκροτήματα).

§200Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ ὅριον.

§201ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἑκατὸν πρόβατα.

§202ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂς τὰ ὁρίσῃ ὁ νόμος.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρώτη παράγραφος ἔγινε δεκτή.

§204Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὑπάρχει διαφωνία τῆς Ἐπιτροπῆς, κ. Πρόεδρε.

§205ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ διαφωνία ἦτο ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος, τὸ ὁποῖον ἐλύθη.

§206Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἡ διαφωνία τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀρχήν, ἂν θὰ ὁρισθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς ἀποζημιώσεως.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖον.

§208Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀντίρρησις τῆς μειονοψηφίας.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρώτη παράγραφος ἔγινε δεκτή. Παράγραφος δευτέρα (ἀναγινώσκει): «Πρὸς ἀποκατάστασιν.... κλπ.»

§210Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τὸ «ἀσχέτως» διεγράφη.

§211ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Παρακάτω λέγει «μὴ ὑπερβαίνοντα τὰ 500 μέτρα». Ἐδῶ λέγει «ἀσχέτως ἐκτάσεως».

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν δευτέραν παράγραφον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Παράγραφος τρίτη (ἀναγινώσκει): «Γήπεδα, ἐφ’ ὧν ἔχουν ἤδη.... κλπ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τρίτην παράγραφον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Παράγραφος τετάρτη (ἀναγινώσκει): «Διὰ τὴν αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων.... κλπ.»

§215Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι δὲν ἔχετε ἀντίρρησιν, ἂν ἡ διατύπωσις γίνῃ ὡς ἑξῆς: «Ἐπὶ ἀπαλλοτριώσεως γηπέδων ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων κλπ.» ὅπως εἶναι τὸ ἄρθρον.

§216ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1914. Εἶναι ἓν λάθος εἰς τὴν διατύπωσιν.

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ἡ διατύπωσις ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐπὶ ἀπαλλοτριώσεων λειβαδίων ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων ἡ ἀποζημίωσις ὁρίζεται οὐχὶ κατωτέρα τῶν ⅔ τοῦ μέσου ὅρου τῆς τιμῆς τῶν λειβαδίων κατὰ τὴν 1ην Σεπτεμβρίου τοῦ 1914 εἰς μεταλλικὰς δραχμάς».

§218Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἕν τυπογραφικὸν λάθος εἶναι ὄχι τοῦ παρόντος ἄρθρου, ἀλλὰ τῆς παρούσης παραγράφου.

§219Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προστίθεται «τὰ δημοτικά, κοινοτικὰ καὶ ἀνταλλάξιμα λειβάδια».

§220Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τὰ «ἀνταλλάξιμα» νὰ λείψουν.

§221ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν δευτέραν παράγραφον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§223ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχομεν πρότασιν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§224Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ προσθήκης γενομένης αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§225Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ ἀνταλλάξιμα λειβάδια δὲν πρέπει.... (Θόρυβος).

§226Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἔχομεν πρότασιν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις. (Θόρυβος).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι, μὴ ὁμιλεῖτε ὅλοι ταυτοχρόνως.

§228Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποστηρίξω.... (Θόρυβος).

§229Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω. Ἡ Βουλὴ δὲν κατεννόησε περὶ τίνος πρόκειται. Οἱ κύριοι συνάδελφοι λέγουσιν ὅτι, ἂν τεθῇ ὁ ὅρος αὐτός, ἡ ἀποκατάστασις δὲν γίνεται αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἂς ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§230Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Θόρυβος).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§232Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι....

§233ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§234Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Διαμαρτύρομαι καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§235Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί....

§236ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι ὄχι. (Θόρυβος).

§237Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰ ἀνταλλάξιμα ὑπεβλήθη πρὸ δύο ἡμερῶν.

§239ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως.

§240ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ ἄλλη παράγραφος ἐψηφίσθη, κ. Πρόεδρε;

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§242Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Μόνον διὰ τὰ ἀνταλλάξιμα.

§243Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς παρούσης παραγράφου καὶ ὄχι τοῦ ἄρθρου.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἄλλη παράγραφος ἐγένετο ἀποδεκτὴ καὶ μένει. Διὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον «τὰ δημοτικά, κοινοτικὰ καὶ ἀνταλλάξιμα λειβάδια δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τῆς παρούσης παραγράφου», ἐπὶ τῆς λέξεως «ἀνταλλάξιμα» θὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία.

§245Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐψηφίσθη.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄλλο ἄρθρον ἐψηφίσθη. Μένει ἡ τελευταία λέξις τῆς παραγράφου «ἀνταλλάξιμα».

§247Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐξαιρεθῇ ἡ λέξις «ἀνταλλάξιμα». Ὑπάρχουν ἀνταλλάξιμα λειβάδια, τὰ ὁποῖα κατέχονται ὑπὸ ἀγροτῶν, παραδοθείσης τῆς νομῆς. Τί θὰ γίνουν αὐτά;

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν ἐκ τῆς παραγράφου τῆς λέξεως «ἀνταλλάξιμα» λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι».

§249Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑφυπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ τῆς λέξεως «ἀνταλλάξιμα» μία διάκρισις. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἴσως δὲν γνωρίζουν ὅτι τὰ ἀνταλλάξιμα λειβάδια ἔχουν παραδοθῆ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, χρησιμεύουν δὲ ὡς κάλυμμα διὰ τὰς ἤδη ἐκδοθείσας ὁμολογίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι πᾶσα ἀντίθετος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ διαγραφῆς τῆς λέξεως ταύτης ἀντίκειται εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν σύμβασιν τῆς ἀνταλλαγῆς.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Α. Γρηγοριάδης καὶ Β. Καραπαναγιώτης Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Α. Γρηγοριάδη καὶ Β. Καραπαναγιώτη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 192. Εἶπον «Ναὶ» 91, εἶπον «Ὄχι» 100, ἠρνήθη δὲ ψῆφον εἷς. Ἑπομένως ἡ διάταξις μένει ὡς ἔχει.

§253Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη τροπολογία, δι’ ἧς προτιμῶνται διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων τὰ λειβάδια τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν Μονῶν.

§254Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει μία διαφωνία. Οἱ ἐξ Ἠπείρου προερχόμενοι κ. κ. βουλευταὶ θέλουν νὰ περιορισθῇ ἡ ἐξαίρεσις μέχρις 100 στρεμμάτων καὶ διὰ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα μέχρι 300 στρεμμάτων.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου εἶναι ἡ ἑξῆς «αἱ ὁπωσδήποτε καλλιεργούμεναι γαῖαι, δι’ ἃς γαίας ἡ διδομένη ἀποζημίωσις δέον νὰ εἶναι πλήρης».

§256Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὅπως εἶναι διατυπωμένον τὸ ἄρθρον ἀφίνει μίαν ἀσάφειαν. Τὰ 300 στρέμματα ἅτινα ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως, θὰ ἀπαλλοτριοῦνται;

§257Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ μίνιμουμ εἶναι 300 στρέμματα. Αὐτὰ θὰ μένουν ἀναπαλλοτρίωτα. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἀπαλλοτριωθοῦν καὶ ταῦτα, δι’ αὐτὰ ἡ ἀποζημίωσις θὰ εἶναι πλήρης.

§258Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῶν σταφιδοφυτειῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπόκεινται εἰς οὐδὲν ἐμπράγματον βάρος. Εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐφυτεύθησαν ἀπὸ τὸν καλλιεργητήν. Αὐτὰς θέλω νὰ ἐξαιρέσω.

§259Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὁ ἀγροτικὸς νόμος δι’ εἰδικῆς διατάξεως ἐξαιρεῖ τὰς φυτείας, τοὺς ἀμπελῶνας, τὰς ἐλαίας καὶ τὰ δάση. Ὅλαι λοιπὸν αὐταὶ αἱ ἐξαιρέσεις νὰ κατοχυρωθοῦν διὰ τῆς συνταγματικῆς διατάξεως.

§260Ι. ΝΙΚΟΛΙΤΣΑΣ. Παρακαλῶ μίαν διασάφησιν ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῶν ἐν τῇ πέμπτῃ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 119 δύο πρώτων ἐξαιρέσεων καὶ τῆς λέξεως «μικροϊδιοκτησίαι». Ἄν μικρὰ ἀγροτικὰ κτήματα 10, 20 ἢ 40 στρεμμάτων καλλιεργούμενα οὐχὶ προσωπικῶς ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν των, ἀλλὰ δι’ ἄλλων προσώπων, ἐξαιροῦνται ἢ μὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἄρθρου 119; Διότι, ἂν δίδεται ἡ ἔννοια ὅτι ταῦτα δὲν ἐξαιροῦνται, πρέπει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως κατὰ τὴν ὑποβεβλημένην σχετικὴν πρότασιν.

§261Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ τὰ κτήματα αὐτά, ἐφόσον ἡ ἔκτασίς των εἶναι μικροτέρα τῶν 300 στρεμμάτων, ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὡς περιλαμβανόμενα εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν τῶν ἐξαιρέσεων, ἡ ἔννοια δὲ τῆς πρώτης κατηγορίας εἶναι ὅτι αἱ γεωργικαὶ μικροϊδιοκτησίαι, αἱ καλλιεργούμεναι προσωπικῶς ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, ἐξαιροῦνται καὶ ἂν ὑπερβαίνωσι τὴν συνολικὴν ἔκτασιν τῶν 300 στρεμμάτων. (Τὴν δήλωσιν ταύτην ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη ἄνευ ἀντιρρήσεως ὡς ἐπίσημον ἑρμηνείαν).

§262Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κατοχυρωμένον ὅτι ἐξαιροῦνται καὶ τὰ λειβάδια, ἅτινα χρησιμεύουσιν οἱ μεγάλοι κτηνοτρόφοι.

§263Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Πρόκειται, κύριοι, περὶ ἑρμηνείας, δηλαδὴ τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἀφορᾷ μόνον τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν, διότι ἂν θὰ ἀφεώρα καὶ τὴν ἀστικήν, τότε δὲν δυνάμεθα ὄχι μόνον νὰ ἱδρύσωμεν, ἀλλ’ οὔτε κἂν νὰ ἐπεκτείνωμεν κατὰ ἓν στρέμμα τοὺς Ποδαράδες καὶ τὸν Ποδονίφτην. Ἡ ἑρμηνεία λοιπὸν εἶναι ὅτι πρόκειται μόνον περὶ τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως.

§264Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βλέπω ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ ἐπιμένει εἰς τὰ 300 στρέμματα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τῶν γαιῶν τῶν καλλιεργουμένων ἐπὶ κληρονομικῇ νομῇ, ὡς καὶ τῶν κτημάτων ἅτινα ἀποτελοῦν τμήματα τῶν τσιφλικίων, διότι ὑπάρχουν τσιφλίκια ἀνήκοντα ἀκριβῶς εἰς πολλοὺς ἰδιοκτήτας. Νὰ διατυπώσωμεν τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς, ἵνα τελειώσῃ ἡ ὑπόθεσις: «Ὁπωσδήποτε καλλιεργούμεναι γαῖαι ἐκτάσεως μέχρι 300 στρεμμάτων, ἐκτὸς τῶν ἐπὶ κληρονομικῇ νομῇ καλλιεργουμένων καὶ τῶν τμημάτων τσιφλικίων».

§265Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὅταν ἐφηρμόσθη ὁ ἀγροτικὸς νόμος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀφέθη ὡρισμένος κλῆρος ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ὁ κλῆρος δὲν ἦτο ὁ αὐτὸς εἰς ὅλας τὰς περιφερείας τῆς Ἑλλάδος. Εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν ἦτο 60 ἕως 100 στρέμματα. Εἰς τὴν Φθιώτιδα καὶ Αἰτωλοακαρνανίαν ὁ κλῆρος ἦτο 300 στρέμματα. Ἡ ἔννοια τῆς Ἐπιτροπῆς συναρμολογούσης διαφόρους τροπολογίας ἦτο ὅπως τὰ ὑπόλοιπα τῶν τσιφλικίων τὰ ἀφεθέντα ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐξισωθῶσιν εἰς 300 στρέμματα καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Δεύτερον ὑπάρχει ἄλλη διάταξις εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἡ ὁποία εἰς τὰ κεφαλοχώρια καὶ ἂν ἀκόμη δὲν εἶναι ὑπόλοιπον τσιφλικίων, ἀλλ’ εἶναι προϊὸν τῆς ἀγροτικῆς οἰκογενείας τῆς ἐργασίας τοῦ γεωργοῦ καὶ εἶναι μέχρι 300 στρεμμάτων κατ’ εἰδικὴν διάταξιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ἐπιτρέπεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ μέχρις ἑνὸς στρέμματος ἀκόμη, ὅταν ταῦτα καλλιεργοῦνται ἐπὶ μορτῇ καὶ οἱ ἐν αὐτῇ καλλιεργοῦντες μορτῖται δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς ἀπαλλοτριούμενα γειτονικὰ κτήματα. Ἡ Ἐπιτροπὴ θέλουσα νὰ κατοχυρώσῃ καὶ τὴν μικροϊδιοκτησίαν αὐτὴν τῶν κεφαλοχωρίων, ἡ ὁποία καλλιεργεῖται ἐπὶ μορτῇ ὄχι ἐν συνόλῳ, ἀλλοῦ εἶναι πολύ, ἀλλοῦ εἶναι ὀλίγον, ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν ὅτι καὶ ἡ μικροϊδιοκτησία τῶν 300 στρεμμάτων προστατεύεται καὶ κατοχυροῦται διὰ συνταγματικῆς διατάξεως καὶ μόνον ἂν καλλιεργεῖται ἐπὶ μορτῇ καὶ οἱ μορτῖται αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἕνεκα στενότητος γῆς ἢ οἱωνδήποτε λόγων νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἀλλαχοῦ, νὰ ἀπαλλοτριοῦνται καὶ ταῦτα, ἀλλὰ μὲ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Ὑπάρχει καὶ δευτέρα διάταξις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Ὁ ἀγροτικὸς νόμος εἶπεν ὅτι προκειμένου περὶ αὐτοκαλλιεργείας ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαίρεσις μέχρι 2,000 στρεμμάτων, ὅταν ὑπάρχει βιομηχανικὴ καλλιέργεια καὶ μέχρι 500 στρεμμάτων ὅταν γίνεται διὰ τῶν συνήθων γεωργικῶν μέσων.

§266Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι ἔτσι. Ὁ νόμος λέγει ὅτι ἐξαιρεῖται τὸ τρίτον.

§267Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἡ ἔννοια τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἐκ τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων νὰ ἐξαιρεθῶσιν τὰ 300 στρέμματα. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε σκοπὸν νὰ ἐξαιρέσῃ καὶ κατοχυρώσῃ συνταγματικῶς 300 στρέμματα, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν καλλιεργῶνται, πλὴν τῆς μικροϊδιοκτησίας, ἡ ὁποία καλλιεργεῖται αὐτοπροσώπως ἀπὸ τῶν γεωργῶν καὶ ἡ ὁποία μένει ἀναπαλλοτρίωτος οἱασδήποτε ἐκτάσεως καὶ ἂν εἶναι.

§268Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὀφείλω νὰ διατυπώσω τὰς ἀντιρρήσεις μου καὶ νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἔχει ὡρισμένας ἐξαιρέσεις τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὡρισμένα ἐλάχιστα ὅρια, τὰ ὁποῖα ἀφίνει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Καὶ πρῶτον ἀφίνει ἀπεριορίστως τὴν ἔκτασιν τὴν αὐτοπροσώπως καλλιεργουμένην παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου διὰ τῶν ἰδίων του χειρῶν ἢ τῆς οἰκογενείας του. Αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν τὴν περιέχει καὶ ἡ διατύπωσις τῆς Ἐπιτροπῆς.

§269Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὑπόκειται ὅμως εἰς ἀπαλλοτρίωσιν καὶ αὐτή.

§270Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Θὰ τὸ εἴπω. Ἡ δευτέρα ἐξαίρεσις εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀφεθῇ, ἀσχέτως πρὸς τὴν αὐτοπρόσωπον ἢ μὴ καλλιέργειαν. Ἕν ἐλάχιστον ὅριον ὑπὲρ τοῦ ἰδιοκτήτου, οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι οὗτος. Καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ διεξήχθησαν συζητήσεις καὶ ἀντετάχθησαν ἀντιρρήσεις. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναπτύξω τί ἡ μία πλευρὰ ὑπεστήριξε καὶ τί ἡ ἄλλη. Κατελήξαμεν συναρμολογοῦντες καὶ παραιτούμενοι ἑκατέρωθεν διαφόρων ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας ὅμως κατόπιν σεῖς πρῶτοι ἐγκατελείψατε καὶ μᾶς ἐδώσατε τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς ἀναπτύξωμεν ἐδῶ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω ὅ,τι εἶπον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σοβαροῦ περιστατικοῦ. Ὁ ἀγροτικὸς νόμος κάμνει διάκρισιν μεταξὺ Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος καὶ ὅπως ὅλοι οἱ προηγούμενοι, ἔχει διαφορὰν διατάξεων. Διότι εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν Ἤπειρον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις, ἂν γίνῃ δεκτὸν τοιοῦτόν τι, διότι εἰς τὰς Νέας Χώρας εἶναι διῃρημένα πολλὰ τσιφλίκια μικρὰ εἰς τεμάχια εἰς πλείστους ἰδιοκτήτας, ἰδίᾳ Μουσουλμάνους τῆς Τσαμουργιᾶς. Εἰς ἓν τσιφλίκιον λ. χ. δύο ἢ τριῶν χιλιάδων στρεμμάτων, εἰς αὐτὸ σήμερον εὑρίσκονται 20 ἕως 25 ἰδιοκτῆται. Λοιπὸν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις διὰ τὰς Νέας Χώρας.

§271ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. Βάλετε μόνον διὰ τὴν Ἤπειρον.

§272Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ μόνον διὰ τὴν Ἤπειρον, ἀλλ’ εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ τοῦτο δι’ ὅλας τὰς Νέας Χώρας.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ πρότασις εἶναι δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τριακοσίων στρεμμάτων, πλὴν τῆς Ἠπείρου. Ἂν ἡ πρότασις ἡ προσαρμοζομένη πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα εἶναι ὅπως τὰ τριακόσια στρέμματα ἀφαιρεθῶσι διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, διὰ τὰς Νέας Χώρας ἰσχύει τὸ καθιερούμενον εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Λοιπὸν νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἂν δέχεται αὐτὴν τὴν διάκρισιν μεταξὺ Νέων Χωρῶν καὶ Παλαιᾶς Ἑλλάδος.

§274ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§275Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ προστεθῇ «διὰ τὰ λειβάδια τῆς Ἠπείρου».

§276Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δέχομαι νὰ εἶναι ρητὴ ἡ διάταξις. Τότε νὰ γίνῃ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ὅτι ἐπὶ τσιφλικίων ἡ ἐξαίρεσις ἰσχύει ἐφάπαξ ἐπὶ τριακοσίων στρεμμάτων. Ἐπίσης δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ ἐξαιρεθοῦν εἰς τὰς Νέας Χώρας τριακόσια στρέμματα καπνοπαραγωγικά. Λοιπὸν εἰς τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν νὰ προστεθῇ ὅτι δὲν ὑπάγονται τὰ καπνοφόρα μέρη, ἃς ἀφεθῇ δὲ εἰς τὸν νόμον νὰ καθορίσῃ τὰ ἐξαιρούμενα καπνοπαραγωγικὰ μέρη.

§277Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ καπνοχώραφον δὲν εἶναι σταθερὰ ἰδιότης.

§278Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπίσης νομίζω ὅτι πλὴν τῆς ἀποζημιώσεως, ἂν γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις, πρέπει ὅλαι αἱ ἄλλαι διατάξεις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου νὰ ἰσχύουν.

§279ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§280Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σύμφωνα μὲ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου δυνάμει ὡρισμένων διατάξεων κατελήφθησαν καὶ ἀπηλλοτριώθησαν αἱ γαῖαι αἱ πέραν τοῦ ἐξαιρουμένου χωρίου, τί θὰ συμβῇ; Ἔγινε μία ἐκδίκασις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἂν ὁρίσωμεν ἄλλην διαδικασίαν διὰ τὰ 100 ἢ 200 στρέμματα, θὰ γίνῃ μία ἐκδίκασις μιᾶς ὡρισμένης Ἐπιτροπῆς διὰ τὰ ἄλλα 50 ἢ 100 στρέμματα. (Διαμαρτυρίαι).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Τρίτον. Λειβάδια πρὸς αὐτοτελῆ ἀποκατάστασιν μικρῶν κτηνοτρόφων μέχρι 300 στρεμμάτων».

§282ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Ἀναγινώσκει): «Τέταρτον. Γήπεδα διὰ προσφυγικὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν κατώτερα τῶν 500 τετραγωνικῶν μέτρων».

§284Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ δηλωθῇ ὅτι «γήπεδα» ἐννοοῦνται τὰ «οἰκόπεδα».

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Πέμπτον. Γήπεδα ἀνήκοντα εἰς ἰδιοκτήτας ὑποστάντας ἤδη ἀγροτικὴν ἀπαλλοτρίωσιν».

§286ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Ἀναγινώσκει): «Καὶ ἕκτον. Οἱ ἀμπελῶνες.... κλπ.»

§288Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀνάγκη ὅσον ἀφορᾷ τὰ γήπεδα τῶν 500 τετραγωνικῶν μέτρων ἵνα μὴ γεννηθῇ ἀμφισβήτησις ἂν εἶναι περισσοτέρας ἐκτάσεως νὰ δύναται καὶ ἀπὸ περισσοτέραν ἔκτασιν νὰ μείνῃ ἡ ἔκτασις τῶν 500 τετραγωνικῶν μέτρων. Εἶπον προηγουμένως κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ νὰ τεθῇ ὅτι ἐπὶ γηπέδων διὰ προσφυγικὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν ἔκτασις μέχρι 500 τετραγωνικῶν μέτρων. Διὰ τούτου ἐννοοῦμεν ἂν εἶναι μεγαλυτέρα τῶν 500 τετραγωνικῶν μέτρων, θὰ ἀφαιρεῖται τὸ ἐπὶ πλέον, ἀλλὰ πάντως θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μείνουν 500 τετραγωνικὰ μέτρα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Ἂς διατυπωθῇ ὡς εἶπον διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ καμμία ἀμφιβολία. (Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Π. Τσαλδάρη γίνεται δεκτὴ ὡς αὐθεντικὴ ἑρμηνεία).

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀμπελῶνες, σταφιδοφυτεῖαι, ἐλαιῶνες.... κλπ.»

§290Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Ὑπάρχει πρότασις ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ ὅλων τῶν τροπολογιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος εἰς Σύνταγμα

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀμπελῶνες.... ἀνεξαρτήτως ἐκτάσεως».

§292ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§293Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις ὀνομαστικῆς ψηφοφορίας. Εἶναι ὁ ἀγροτικὸς νόμος ὁλόκληρος, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§294Α. ΜΑΡΚΟΥ. Μὴ βεβαρυμέναι διὰ βαρῶν. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν τροπολογίαν αὐτήν.

§295Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Βελέντζας στηρίζεται εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Πραγματικῶς εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον ὑπάρχει μία ἐξαίρεσις.

§296Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ἐφόσον γίνεται λόγος περὶ δασῶν ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω δύο λέξεις σχετικῶς ὡς πρὸς τὰ δάση. Πράγματι κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον τὰ δάση ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἀλλ’ ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις. Οὕτως ὑπάρχουσι δάση, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουσι δικαίωμα οἱ κολλῆγοι καὶ οἱ κάτοικοι νὰ ξυλεύωνται δωρεάν. Εἰς δὲ τὰ ὀρεινὰ κτήματα τῆς ἐπαρχίας Καλαμπάκας ὑπάρχουσι κτηνοτροφικαὶ ἐγκαταστάσεις.

§297Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἔχει διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας βεβαίως ἐξαιροῦνται τὰ δάση, ἐκτὸς ἂν πρόκειται περὶ μικρῶν ἐκτάσεων δασικῶν ἢ δασῶν. Ἡ πρότασις λοιπὸν εἶναι νὰ ἐξαιρεθῶσι τὰ δάση ὑφ’ οὓς ὅρους ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος ὁρίζει.

§298Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ τεθῇ ὅτι ἐξαιροῦνται ἅπασαι αἱ κατὰ τὴν κειμένην ἀγροτικὴν νομοθεσίαν ἐξαιρούμεναι ἐκτάσεις, φυτεῖαι, ἀμπελῶνες, σταφιδοφυτεῖαι, ἐλαιῶνες κλπ.

§299ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν κ. Πρόεδρε, Διατάγματά τινα τοῦ Παγκάλου, τὰ ὁποῖα δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναγνωρίσωμεν γενικῶς.

§300Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§301Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀποσύρω τὴν ὑπογραφήν μου ἀπὸ τὴν πρότασιν περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§302Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε.

§303Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν ἀποσύρω.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος ἄλλος πλὴν τοῦ κ. Καλκάνη ἐπιμένει εἰς τὴν πρότασιν τῆς δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίας;

§305ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀποσύρομεν ὅλοι τὴν ὑπογραφήν μας.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Αἱ μὴ διὰ διηνεκῶν βαρῶν βεβαρυμέναι φυτεῖαι ἀμπέλων, σταφιδαμπέλων, ἐλαιώνων, ὀπωροφόρων δένδρων καὶ δάση, ἐφόσον ἐξαιροῦνται ἀπὸ τὸν νῦν ἰσχύοντα ἀγροτικὸν νόμον καὶ ἀνήκουν εἰς φυσικὰ πρόσωπα». Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§307ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§308Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου ὑπεστήριξα μίαν ἔτι ἐξαίρεσιν, ἡ ὁποία ἔχει ὑποβληθῆ καὶ διὰ τῆς τροπολογίας ἑτέρου κ. βουλευτοῦ, τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αἱ μετὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους ἀπαλλοτριώσεις ἐναποληφθεῖσαι εἰς καλλιεργησίμους γαίας αὐτοκαλλιέργητοι ἐκτάσεις δὲν ὑπόκεινται εἰς ἀπαλλοτρίωσιν».

§309ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§310Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Βελέντζας εἶπεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξήτασε καὶ τὸ θέμα τοῦτο καὶ ἀπεφάνθη ὁμοφώνως ὅτι πρέπει συνταγματικῶς νὰ ἐξαιρεθοῦν μόνον 300 στρέμματα. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι ὁ ἀγροτικὸς νόμος θὰ παύσῃ ὑπάρχων. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενος καὶ δὲν ὑπάρχει πρόθεσις νὰ θίξωμεν τὰς αὐτοκαλλιεργείας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβλέψωμεν ὅλας τὰς περιπτώσεις καὶ νὰ τὰς συνταγματοποιήσωμεν.

§311ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἐκάμαμεν πρὸ ὀλίγου· ἄμπελοι, ἐλαιῶνες καὶ ὅλα.

§312Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπιμένω εἰς τὸ δίκαιον τῆς ἐξαιρέσεως ταύτης. Εἶναι ἡ μόνη σχεδὸν ἀποζημίωσις, ἡ ὁποία ἀπέμεινεν εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων ἀφῃρέθησαν ὁλόκληρα τὰ κτήματα. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπηρεάσουν τὸν ἀγροτικὸν νόμον αὐταὶ αἱ ἐξαιρέσεις τοῦ ἄρθρου 119.

§313ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§314ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ἀναστάσεως.

§316Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία αὐτὴ διετυπώθη οὐχὶ ὅπως τρόπον τινὰ συνταγματοποιηθῇ μία ἐξαίρεσις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ἀλλ’ ὅπως διατυπουμένη ἀναφέρει καὶ χέρσους γαίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ αὐτοκαλλιέργεια εἰς χέρσους γαίας; Δεύτερον δὲν ὁρίζει ἡ τροπολογία ὅτι ἀπομένει τὸ ἐκ τοῦ νόμου ἐξαιρούμενον. Καὶ τί συμβαίνει; Ὑπάρχουν τσιφλίκια, κ. Πρόεδρε, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχουν μείνει ἀναπαλλοτρίωτοι πέντε καὶ δέκα χιλιάδων στρεμμάτων ἐκτάσεις. Πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς τροπολογίας νὰ τὰς ἐξαιρέσωμεν;

§317ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ λείψουν αἱ αἰτιάσεις αὐταὶ κατὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, προτείνω νὰ γίνῃ ἡ πρότασις ὡς ἑξῆς: «Τὰ κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀγροτικὸν νόμον ἐξαιρεθέντα τῆς ἀπαλλοτριώσεως ὡς αὐτοκαλλιεργούμενα κτήματα, ὡς καὶ αἱ ἐν αὐτοῖς χέρσαι γαῖαι...»

§318ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι αἱ χέρσαι γαῖαι.

§319Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς καὶ ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. (Ἀναγινώσκει): «Ἐξαιροῦνται τὰ κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀγροτικὸν νόμον ἐξαιρεθέντα τῆς ἀπαλλοτριώσεως αὐτοκαλλιεργούμενα, ὡς καὶ αἱ ἐν αὐτοῖς χέρσαι γαῖαι».

§320Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι γνωστὸν πῶς ἔχει φθάσει ὁ ἀγροτικὸς νόμος εἰς τὸ νὰ φεισθῇ τῶν λεγομένων αὐτοκαλλιεργουμένων γαιῶν. Ἂν δὲν κατοχυρωθῶσιν αἱ αὐτοκαλλιεργούμεναι γαῖαι, θὰ καταφέρωμεν δεινὸν πλῆγμα κατὰ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἑπομένως πρέπει νὰ τὰς κατοχυρώσωμεν.

§321ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνώσατε, κύριε Ὑπουργέ, τὴν πρότασίν σας.

§323Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐξαιροῦνται τὰ κατὰ τὸν ἰσχύοντα ἀγροτικὸν νόμον ἐξαιρεθέντα ἀπαλλοτριώσεως αὐτοκαλλιεργούμενα, ὡς καὶ αἱ ἐν αὐτοῖς χέρσαι γαῖαι».

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι. Θόρυβος).

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν καὶ ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπερρίφθη. (Ἀναγινώσκει): «Εἰδικοὶ νόμοι κατὰ παρέκβασιν τοῦ ἄρθρου 19 ὁρίζουσι τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως μοναστηριακῶν κτημάτων.... κλπ.»

§327Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπὲρ ἀκτημόνων.

§328Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ὑπὲρ ἀκτημόνων γενικῶς.

§329ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§330Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ὑπὲρ ἐφέδρων πολεμιστῶν καὶ ἀκτημόνων ἐν γένει.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δέχεται ὑπὲρ ἐφέδρων πολεμιστῶν καὶ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν;

§332ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Μεθ’ ὃ γίνονται δεκταὶ δι’ ἀναστάσεως αἱ ὑπόλοιποι παράγραφοι τοῦ ἄρθρου).

§333Α. ΠΙΕΡΡΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ὅτι συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ ἀγρολῆπται, ἐμφυτευταὶ καὶ ἐδαφολῆπται Κερκύρας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ δήλωσις αὕτη ὡς ἑρμηνεία).

§334Λ. ΤΣΙΟΚΟΣ. Παρακαλῶ ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος τῆς Κερκύρας καὶ ἐπὶ τῶν κτημάτων τῆς Λευκάδος.

§335Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Διαμαρτύρομαι καὶ παρακαλῶ ὅπως μὴ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Λευκάς, ἐφόσον δὲν ὑπάρχει νόμος καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ.

§336Α. ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Διαμαρτύρομαι ὡσαύτως ὅπως μὴ συμπεριληφθῇ ἡ Λευκάς. (Ἡ Βουλὴ ἐρωτωμένη δέχεται τὴν ὑπαγωγὴν καὶ τῶν κτημάτων Λευκάδος).

§337Θ. ΓΟΥΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ ὁμοίως καὶ διὰ τὴν Ζάκυνθον.

§338Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Καὶ διὰ τὴν Ζάκυνθον, κ. Πρόεδρε.

§339Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Διὰ τὴν Κρήτην, κ. Πρόεδρε....

§340Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους ἐκ Κρήτης νὰ μὴ ἐπιμένουν, διότι ὑπάρχουν πολλαὶ περιπτώσεις ἀπαλλοτριώσεων. Λοιπὸν δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὰς ἀπαριθμήσωμεν ὅλας αὐτάς. Ὀρθὸν θὰ εἶναι νὰ ἰσχύῃ μία ἑρμηνευτικὴ δήλωσις, δηλαδὴ νὰ ἰσχύῃ ὁ νόμος 3345.

§341Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Νὰ καταχωρηθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἰσχύει ὁ νόμος 3345.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν.

§343Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ὑπεβλήθη τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τὰ τρία κόμματα....

§344Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶχον ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν. Θὰ ἤθελον νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντες νόμοι περὶ ἐξαγορᾶς ἀγροτικῶν κτημάτων.... κλπ.»

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἂν ἀποδέχεται τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ.

§346ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτή. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος εἶναι ὅτι συμπεριλαμβάνονται.... κλπ.»

§348Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Νὰ τεθῇ «καὶ Λευκάδος».

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλή, ἂν δέχεται.

§350ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. Νὰ τεθῇ «καὶ Λευκάδος».

§352Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, μένει ἤδη νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς διατυπωθείσης προτάσεως περὶ ὁρισμοῦ ἐλαχίστου ὁρίου ἀποζημιώσεως ἀπαλλοτριωθησομένων ἀγροτικῶν κτημάτων, συνισταμένου εἰς τὸ ⅔ τῆς πραγματικῆς αὐτῶν ἀξίας.

§353ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§354Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τότε νὰ τεθῇ τοῦ ½.

§355Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§356ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐψηφίσθη αὐτό, ἐψηφίσθη.

§357Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί ἐψηφίσθη, κ. Πρόεδρε;

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος εἶναι ὅτι συμπεριλαμβάνονται οἱ ἀγρολῆπται.... κλπ.»

§359Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ τεθῇ καὶ ἡ Ζάκυνθος. Νὰ τεθῇ ὅλη ἡ Ἑπτάνησος, κύριε Πρόεδρε.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ψηφίζεται αὐτὴ ἡ τροπολογία. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις.

§361Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Πρόκειται περὶ προτάσεως ἀναγεγραμμένης εἰς τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 119. Συμπτωματικῶς δὲ καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ αὐτὴν τὴν πρότασιν, ὅπως συμφωνεῖ καὶ τὸ κόμμα μου.

§362ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸ ἥμισυ.

§363Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, θὰ παρεκάλουν τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν νὰ ἀρκεσθοῦν εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον ὅλοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ νὰ μὴ πλανῶνται ἀπὸ τὴν ἐλπίδα ὅτι διὰ τῆς ἀναγραφῆς μιᾶς τοιαύτης διατάξεως εἰς τὸ Σύνταγμα εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσωμεν ἀποζημιώσεις μεγαλυτέρας. Ἔδειξα προηγουμένως κατὰ τρόπον ἀρκετὰ σαφῆ ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν δὲν ἔχῃ τὰ μέσα, νὰ τοὺς ἱκανοποιήσῃ. Κάμνω ἔκκλησιν εἰς τοὺς ἰδίους, διότι νομίζουσιν ὅτι κάτι τι θὰ ἔχωσιν, ἐνῷ δὲν ἔχουσι τίποτε. Μόνον θὰ καταρρακωθῇ ἡ διάταξις χωρὶς νὰ ὠφεληθῶμεν τίποτε. Ἐγὼ δηλῶ ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅτι εἰς τὴν συνταγματοποίησιν τῆς διατάξεως ἀντιτίθεμαι.

§364ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§365ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ψηφοφορία, ψηφοφορία ἐπὶ τῆς τροπολογίας.

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Ρ. Κούνδουρος καὶ Θ. Χαβίνης. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ρ. Κουνδούρου καὶ Θ. Χαβίνη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).