1927.05.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 83

Παρασκευὴ 27 Μαΐου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Ι. Γεωργακόπουλος, δημόσιος ὑπάλληλος, παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῶσι τὰ δέοντα καὶ τῷ ἀποδοθῇ ἡ ἀπὸ πολλοῦ καθυστερουμένη πολεμικὴ σύνταξις του. — Ὁ Ε. Κουλουμβάκης, δικηγόρος, κάτοικος Ἀθηνῶν, ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ θεσπίσεως ἐν τῷ Συντάγματι διατάξεως ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς γλώσσης καὶ ἐναντίον τῆς ἐπιβολῆς τῶν μαλλιαροκομμουνιστῶν». — Οἱ ἐπίτροποι τῶν σταφιδικῶν συνεδρίων Ζευγολατιοῦ, Γλύατα, Μεσοποταμίας (Ἀσλάναγα), Νησίου καὶ ἡ Ὁμοσπονδία τῶν ἐπαγγελματικῶν Σωματείων τῆς πόλεως Καλαμῶν ὑποβάλλουν ὑπόμνημα, δι’ οὗ διαμαρτύρονται διότι δὲν ἔτυχον οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν ἐπὶ τῶν ψηφισμάτων τῶν σταφιδικῶν συνεδρίων. — Ὁ βουλευτὴς κ. Π. Ἀλεξανδρῆς καταθέτει τηλεγράφημα τοῦ ἐμποροεπαγγελματικοῦ λαοῦ τῆς κωμοπόλεως Σοφάδων, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν προέκτασιν τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων μέσῳ Καλαμπάκας–Βερροίας–Κοζάνης. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Μπούκουρας καταθέτει τηλεγραφήματα τῶν κατοίκων Ἀμαλιάδος καὶ Σαβαλλίων, δι’ ὧν παρακαλοῦν νὰ ληφθῇ τάχιστα πρόνοια ὑπὲρ τῶν ἐν ἀπογνώσει διατελούντων χαλαζοπλήκτων γεωργῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Λ. Κυβετὸς καταθέτει τηλεγράφημα τῶν προέδρων τῶν ἀγροτικῶν συνοικισμῶν Ἀραπλῆ καὶ Δουδουλὰρ καὶ ἀξιοῖ τὴν ταχίστην ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως κατόπιν καταστροφῆς τῆς παραγωγῆς ἐκ τῆς χαλάζης. — Οἱ καπνεργάται Θεσσαλονίκης, Βόλου, Καβάλλας, Ἀγρινίου, Ξάνθης καὶ Δράμας διαμαρτύρονται διὰ τὸ λὸκ–ἄουτ παρὰ τῶν καπνεμπόρων, ὡς καὶ διὰ τὰς λαβούσας χώραν βιαιότητας καὶ συλλήψεις ἐναντίον αὐτῶν. — Ἡ Ἕνωσις κατωτέρου προσωπικοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. Πειραιῶς διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην περικοπὴν τοῦ μισθοῦ των. — Οἱ ἰδιοκτῆται Πατρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἐπιβολὴν νέας φορολογίας ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν. — Ὁ Σ. Χρήστου διαμαρτύρεται διότι, καίτοι Ὀθωμανός, πολεμήσας διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Ἑλλάδος ἐναντίον τῶν ὁμοφύλων του ἐπὶ σειρὰν 15 ἐτῶν καὶ γενόμενος ἀνθυπασπιστὴς ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Στρατῷ, ἀπελύθη ἐπὶ Παγκάλου κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 3343 Ν. Διατάγματος, παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν ὅπως διατάξῃ τὴν ἄμεσον ἐπαναφοράν του ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Στρατοῦ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Τουρκοβασίλης ὑποβάλλει τροπογίαν ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Φ. Χριστοδῆμος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαθέσεως τῶν χρηματικῶν ὑπολοίπων τοῦ τέως Ταμείου Ἀγροφυλακῆς Ἰωαννίνων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων συγκοινωνίας ἐν Ἠπείρῳ». — Ὁ βουλευτὴς κ. Α. Μάρκου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπικυρώσεως τῆς συναφθείσης συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας «περὶ ἰθαγενείας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Γ. Καφαντάρης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων κλπ.» — Ἐπίσης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 23 Μαΐου 1927 συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς ἀφορώσης τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τοῦ προσθέτου ποσοστοῦ 20%». Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Παπανικολάου.

§3Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ. Κύριοι βουλευταί, ὁλόκληρος ἡ Μακεδονία καὶ ἡ Θράκη τρομοκρατοῦνται ἐξ αἰτίας τῶν ἐναντίον τῶν καπνεργατῶν μέτρα.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὰ διατί τρομοκρατοῦνται;

§5Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ. Οἱ καπνεργάται ἐζήτησαν νὰ ἀλλάξῃ ἡ σύνθεσις τοῦ ταμείου ἀσφαλίσεως, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο δεκτόν. Κατόπιν τούτου οἱ καπνεργάται ἠρνήθησαν νὰ καταβάλουν τὰ 4%, τὰ ὁποῖα ἡ Γενικὴ Διοίκησις διέταξε νὰ εἰσπραχθοῦν βίᾳ. Εἰς τοῦτο ἀντέστησαν οἱ καπνεργάται, κατόπιν δὲ τούτου οἱ καπνέμποροι ἐκήρυξαν λὸκ–ἄουτ. Συνεπείᾳ τούτου ἐδημιουργήθη ἔκτροπος κατάστασις ἐν Μακεδονίᾳ. Τὰ Διοικητικὰ Συμβούλια τῶν ἐργατῶν συλλαμβάνονται, ἐπικρατεῖ δὲ γενικῶς κατάστασις, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ παρατείνεται ἀκινδύνως. Παρακαλῶ ὅπως ληφθοῦν ἐκτάκτως μέτρα πρὸς κατάπαυσιν τοῦ πρωτοφανοῦς τούτου κατὰ τῶν ἐργατῶν διωγμοῦ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθοῦν μερικαὶ τυπικαὶ συμβάσεις.

§7Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δι’ ὅλας τὰς συμβάσεις τῆς Ἀλβανίας ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα διὰ νὰ τὰς συζητήσωμεν.

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ μίαν μόνον ἐξέφρασεν ἀντίρρησιν ἡ Ἐπιτροπή, διὰ τὰς ἄλλας ὄχι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τῇ 13ῃ Ὀκτωβρίου 1926 συμβάσεως περὶ ἰθαγενείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ὑπογραφείσης ἐν Τυράνοις τῇ 25 Ἰουνίου 1926 συμβάσεως περὶ ἐκδόσεως ἐγκληματιῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας ὑπογραφείσης ἐν Ἀθήναις τῇ 13 Ὀκτωβρίου 1926 συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ 57ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§13Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὀρθὴ εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ληφθεῖσα πρὸ μικροῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀπόφασις, ὅπως τὸ ἄρθρον 57 τὸ προνοοῦν περὶ τῆς συγκριτήσεως τῆς Γερουσίας, ἂν κατ’ ἀρχὴν ἀποδεχθῇ τὸ Σῶμα αὐτήν, θὰ συζητηθῇ ἀπὸ κοινοῦ, ἐν μιᾷ καὶ τῇ αὐτῇ συζητήσει, μετὰ τοῦ ἄρθρου 116.

§14Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 116;

§15Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, 117.

§16Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). 116, κ. συνάδελφε, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Εἶναι πρόδηλον ὅτι οὐσιαστικῶς συνέχονται τὰ δύο θέματα καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτῶν. Περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἀπεφάνθη ἡ Βουλή, θὰ ἦτο δὲ ἄσκοπος ἐπανάληψις ἡ ἔκθεσις τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ, ὅπως ἄσκοπος θὰ ἦτο ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐπιχειρημάτων ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ. Πρόκειται νὰ ἴδωμεν, κύριοι, κατὰ ποῖον τρόπον ἀρτιώτερον θὰ ἠδύνατο νὰ συγκροτηθῇ τὸ δεύτερον Σῶμα, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν κυρίως τοῦτο, ὅτι ἀφῃρέσαμεν ἀπὸ τὰ ἔργα αὐτοῦ τὴν δύναμιν τὴν πολιτικήν, τὴν ἰσοδυναμίαν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ κατεστήσαμεν τὸ Σῶμα τοῦτο ἀντίστοιχον πρὸς τὴν Γερουσίαν τοῦ Πολωνικοῦ καὶ Τσεχοσλοβακικοῦ Συντάγματος, διάφορον δὲ τῆς Γερουσίας τῆς ἐν Γαλλίᾳ λειτουργούσης. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐγὼ εἶχον τὴν ἀντίθετον ἀντίληψιν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐκδικασθέντος ἤδη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§17Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ μεγαλυτέραν δύναμιν ἡ Γερουσία;

§18Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὴ βιάζεσθε. Ἐν τούτοις τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅτι ἡ Γερουσία δὲν θὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν πρὸς τὴν Βουλὴν, θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συζητήσεως καὶ τοῦ κύρους αὐτοῦ τοῦ ἠθικοῦ θὰ διορθώσῃ τὰς πλάνας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποκύπτῃ ἡ κάτω Βουλή, τοῦτο ἰδιαιτέρως ἐπηρεάζει τὰς σκέψεις μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος. Ἐν ἄλλοις λόγοις, ἂν ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ τὴν Γερουσίαν κατὰ τὸ σύστημα τῆς πολιτικῆς ἰσοδυναμίας πρὸς τὴν Βουλήν, θὰ ἤθελον ἡ Γερουσία νὰ ἐκλέγεται ἐμμέσως ἀπὸ Συλλόγους ἀπαρτιζομένους καθ’ ὃν τρόπον ἄλλοτε εἶχον προτείνει καὶ καθ’ ὃν τρόπον περίπου ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ.

§19Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Καὶ διατί ὄχι ἀμέσως, κ. Πρόεδρε;

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂν ἡ Γερουσία ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν μὲ τὴν Βουλήν, ἐξελέγοντο δὲ τὰ μέλη καὶ τῶν δύο Σωμάτων κατὰ τρόπον ἄμεσον ἐκ τοῦ Λαοῦ, θὰ εἶναι καὶ τὰ δύο Σώματα ἠθικῶς καὶ ψυχικῶς ἰσοδύναμα, τελείως ἰσοβαρῆ, ἰσόπαλα Σώματα, ἡ δὲ μοιραία σύγκρουσις μεταξύ των θὰ φέρῃ εἰς ἀληθὲς ἀδιέξοδον. Διὰ τοῦτο ἐπρονόησαν ἐν Γαλλίᾳ....

§21Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Προβλέπετε σεῖς πάντοτε τοιαύτην σύγκρουσιν;

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δυστυχῶς ναί, εἰς πολὺ μεγαλυτέραν κλίμακα ἢ ἀλλαχοῦ. Ἂν ἐπρόκειτο ἁπλῶς ἡ Γερουσία νὰ ἐπικροτῇ τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς, θὰ μοὶ ἐνθύμιζε τὸ περίφημον Κοινοβούλιον Μπενεστάδων τῆς Κερκύρας, τὸ ὁποῖον ἁπλῶς ἐκαλεῖτο νὰ ἐγκρίνῃ, νὰ εἴπῃ τὸ «ἔχει καλῶς», τὸ «bene sta» τῶν πράξεων τοῦ ἁρμοστοῦ. Ἐπρονόησαν ἐν Γαλλίᾳ εἰδικῶς, ὥστε νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν κατὰ θεωρίαν ἡ Γερουσία, ἀλλ’ ἡ ἰσχύς της ἡ ἠθικὴ καὶ ψυχολογικὴ παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ νὰ εἶναι πάντως μικροτέρα, ἐφόσον δὲν ἐκπορεύεται ἐκ τῆς ἀμέσου ἀπὸ τὸν Λαὸν ἐκλογῆς. Ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ δίδει πολὺ μεγαλύτερον κῦρος εἰς τὸν ἐκλεγόμενον, πολὺ μεγαλυτέραν ἰσχὺν ἠθικὴν ἢ ἡ ἔμμεσος. Ἤθελα λοιπὸν νὰ δεχθῶμεν τὸν συγκερασμὸν αὐτόν, ὅστις κατόπιν πεντηκονταετοῦς πείρας ἀπεδείχθη ἐκεῖ ἐπιτυχής. Ἡμεῖς ἐδέχθημεν ὅτι ἡ Γερουσία δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ἡ Βουλή. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀσκῇ διὰ τῆς συγκροτήσεως αὐτῆς ἐπιρροὴν τοσαύτην παρὰ τῇ Βουλῇ καὶ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ προέχῃ σοβαρῶς εἰς τὰς μεταρρυθμίσεις τῶν νομοσχεδίων, ὅσας θὰ ὑποδεικνύῃ ἡ Ἄνω Βουλή. Ἐδώσαμεν ὁριστικῶς τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἄνω Βουλὴν νὰ μεταρρυθμίζῃ ἢ νὰ ἀπορρίπτῃ τὰ νομοθετήματα τῆς Κάτω Βουλῆς. Ἀλλὰ παρεδέχθημεν ὅτι τὸ κέντρον τοῦ βάρους ἀνήκει τελικῶς εἰς τὴν Κάτω Βουλὴν καὶ ἂν ἡ Κάτω Βουλὴ ἐμμείνῃ εἰς τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς, θὰ μηδενίζῃ τελείως τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἄνω Βουλῆς. Τοῦτο ἀκριβῶς ἀποδεικνύει ὅτι μόνον διὰ τοῦ ἠθικοῦ της κύρους καὶ διὰ τῆς συζητήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας ἡ Ἄνω Βουλή. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον θεωρῶ ἀπαραίτητον ὅπως οἱ γερουσιασταί, ὑπό τινας περιορισμούς, περὶ τῶν ὁποίων ἀμέσως θὰ εἴπω ἐκλέγωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν Λαόν, διότι κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν ἔλλειψιν τῆς νομικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ Σύνταγμα, θὰ ἀναπληρώνῃ ἡ ἠθικὴ ἰσχὺς ἡ προσδιδομένη ἀναμφισβητήτως διὰ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς ἀπὸ τοῦ Λαοῦ. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ παρίδωμεν, κύριοι, νεωτέρας τινὰς τάσεις καὶ ὑποδείξεις τῆς κοινοβουλευτικῆς πείρας, ἥτις καταλήγει μελετωμένη, εἰς ἐπιστημονικὰς ὑποδείξεις, πρὸς ἀνάλογόν τινα ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Ποῖαι εἶναι αἱ ὑποδείξεις αὐταί; Τί θὰ ηὔχοντο νὰ εἶχον καὶ ἐκεῖνα ἀκόμη τὰ κοινοβουλευτικὰ Σώματα, ὅσα δὲν τὰς ἔχουν; Ἀναμφισβητήτως τὴν ἀντιπροσώπευσιν τὴν ἐπαγγελματικήν. Ἀπὸ πολλῶν χρόνων διδάσκονται εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπιστήμην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν τὴν κοινοβουλευτικήν, ἀπὸ διαπρεπεῖς δογματικούς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ διακεκριμένους πολιτικοὺς ἄνδρας, πείρας μακρῶν ἐτῶν, ὅτι θὰ καταλήξῃ μίαν ἡμέραν ἡ ἀντιπροσώπευσις τοῦ Λαοῦ νὰ μὴ εἶναι ἀντιπροσώπευσις, ὡς μέχρι σήμερον ὅλου τοῦ ἐκλογικοῦ συνόλου, ἀλλ’ ἀντιπροσώπευσις τῶν τάξεων καὶ τῶν συμφερόντων; Φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο ποσῶς συμφέρον νὰ ἀπομακρυνθῶμεν κατὰ πολὺ τῆς ἀρχῆς τῆς μέχρι τοῦδε ἰσχυούσης, ὅτι τὸ σύνολον τῶν συμφερόντων πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύεται καὶ οὐχὶ τὰ καθ’ ἕκαστον συμφέροντα, τὰ συγκρουόμενα πρὸς ἄλληλα. Νομίζω ὅμως ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν ἀναθεωρήσεων τοῦ Συντάγματος συχνῶν, αἵτινες δὲν εἶναι ποσῶς συμφέρουσαι, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφήσωμεν τὴν εὐχέρειαν πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπεύσεως ἐν μέτρῳ μὴ παραβλάπτοντι τὴν μεγάλην ἀρχὴν τῆς ἀπὸ τοῦ συνόλου τοῦ Λαοῦ κατὰ πλειονοψηφίαν ἀντιπροσωπεύσεως. Ἂς ὁρίσωμεν μικρὸν περιθώριον, ἵνα δυνηθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν τοιαύτην ἐκπροσώπευσιν, ἂν ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελεν ἀποδειχθῇ ὅτι αὐτὴ πραγματοποιουμένη θὰ συνετέλει εἰς τὴν καλυτέραν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὸ κόμμα τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὰς ἐργασίας, ἔχει ὑποβάλλει τὴν γνωστὴν τροπολογίαν. Κατ’ αὐτὴν ἡ Γερουσία θὰ ἀπαρτίζεται πάντως κατὰ τὰ 7)10 ἀπὸ γερουσιαστὰς ἐκλεγομένους ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Αὐτὸ θὰ εἶναι κανὼν συνταγματικός, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐπιτρέπεται νὰ ἀντικατασταθῇ ἢ τροποποιηθῇ διὰ νόμου. Ἂν ἐξηρτᾶτο μόνον ἀπὸ ἐμέ, θὰ ἔλεγον ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἠθέλησα νὰ εὕρω λύσιν, ἀφίνουσαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν περισσοτέραν εὐρυχωρίαν, ἀπέφυγα τὴν λέξιν «ἀμέσως». Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐνόμιζεν ὅτι παρὰ τὴν πολιτικὴν ἀνισότητα, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τὰ δύο Σώματα, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν ἔμμεσον τρόπον ἐκλογῆς, θὰ δύναται νὰ τὸ πράξῃ. Τὰ 2)10 ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, δηλαδὴ ὁ νόμος θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκλεγοῦν. Ἐθεώρησα δὲ ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο χρήσιμον, διότι δὲν ἔχομεν ἀκόμη ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων νομίμους ὀργανώσεις. Μετὰ τὴν σύστασιν αὐτῶν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὸ ἐγχείρημα.

§23Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὅταν εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν συνεζητεῖτο τὸ Σύνταγμα καὶ προηδρεύετε ὑμεῖς τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μοὶ φαίνεται ὅτι τότε εἴχατε ἀντίθετον γνώμην, ὑπεστηρίζατε δηλαδὴ ὅτι οἱ ἐκπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων θὰ ἦσαν συνήγοροι τῆς τάξεώς των καὶ δι’ αὐτὸ ἀπεκρούσατε τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων.

§24Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ Γερουσία θὰ ἔπρεπε κατ’ ἐμὴν γνώμην, νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν πρὸς τὴν Βουλήν. Ἂν ἡ Γερουσία ἦτο πολιτικῶς ἰσοδύναμος πρὸς τὴν Βουλήν, ἂν ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἰδίαν της γνώμην εἰς τὴν Βουλήν ἢ νὰ τὴν ἐξαναγκάσῃ εἰς ὑποχωρήσεις, δὲν θὰ ἤθελα τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀντιπροσώπευσιν, διότι μία ψῆφος ἰσχυρὰ ὡρισμένης τάξεως εἰς τὴν Γερουσίαν θὰ ἠδύνατο νὰ ρυθμίζῃ τὰ τοῦ ὅλου νομοθετικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ ἔργου τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὅμως δὲν ἐδέχθη ἡ παροῦσα Συντακτικὴ Βουλὴ τὴν πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν τῆς Γερουσίας, αἱ ἀποφάσεις, αἱ ὑποθῆκαι, ἂς εἴπωμεν, αὐτῆς, θὰ εἶναι μόνον παραινέσεις, κύρους ἠθικοῦ καὶ ὁ κίνδυνος ἐκεῖνος δὲν ὑφίσταται. Εἶναι δὲ σκόπιμον νὰ ἐκπροσωπηθοῦν καὶ τὰ ἐπαγγελματικὰ συμφέροντα καὶ νὰ γίνεται ἡ συνηγορία ὑπὲρ αὐτῶν ἐν συγκεκροτημένῳ Σώματι ὑπευθύνῳ, παρὰ ἀνευθύνως διὰ τῶν ὁδῶν καὶ τῶν ἐφημερίδων, Προτιμῶ τοῦτο, ἀφ’ ἧς, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἐδώσαμεν πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν εἰς τὴν Γερουσίαν. Διότι ὁσονδήποτε ὅμως καὶ ἂν θελήσωσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ ὑποστηρίξουν τὰ συμφέροντα μιᾶς μεμονωμένης τάξεως, θὰ δύνανται μὲν νὰ προσελκύσουν τὴν προσοχὴν τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἐπιβάλουν μίαν ἄδικον ἢ μονομερῆ ἄποψιν καὶ νὰ ἐμποδίσουν τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς.

§25Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἂν καθιερωθῇ ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, αἱ δὲ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις ἐκλέξουν ἰδίους ἀντιπροσώπους, δὲν θὰ ψηφίσουν δίς;

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ εἴπω καὶ περὶ αὐτοῦ. Μοὶ φαίνεται μάλιστα ὅτι θὰ ὑπάρχῃ καὶ σχετικὴ διάταξις, ἡ ὁποία ἀπαγορεύει νὰ ψηφίζῃ τις δίς. Κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα. Πάντοτε ἐχόμενος τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Γερουσία θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι πολιτικῶς ἰσοδύναμος πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν ἤθελον τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀντιπροσώπευσιν καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον· εἰς τί θὰ συνίσταται αὐτὴ ἡ ἐπαγγελματικὴ ἀντιπροσώπευσις; Εἰς ἓν μέρος, 3)10 ἐλέγετο τότε, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τῆς Γερουσίας. Οἱ ἐκλέγοντες τὰ 3)10 αὐτά, θὰ εἶναι ἆρά γε τόσον πολυάριθμοι ἀπέναντι τῶν ἐκλεγόντων τὰ 7)10, ὅσον τὰ 3)10 τῶν ἐκλεγομένων ἐπαγγελματικῶς πρὸς τὰ 7)10 τῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τοῦ Λαοῦ; Ὄχι βέβαια. Προέβλεπα ὅτι θὰ ἐδημιουργεῖτο ἀνισότης ἐκλογικῆς δυνάμεως, ἐκλογικῆς ἱκανότητος, θὰ ἐδίδομεν δηλαδὴ τὸ δικαίωμα εἰς ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐπαγγελματιῶν νὰ ἐκλέγουν πολλοὺς γερουσιαστάς, ὥστε ἡ ψῆφός των θὰ ἦτο πολλαπλῆ ψῆφος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντιλαϊκὸν καὶ ἀντιδημοκρατικόν. Ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται ἡ Γερουσία ἠθικῶς μόνον νὰ ἐπηρεάζῃ, ἐφελκύουσα σοβαρῶς τὴν προσοχὴν τοῦ Κάτω Σώματος, δὲν ἔχω δισταγμὸν νὰ δεχθῶ πᾶσαν ἄλλην λύσιν διὰ τῆς ὁποίας ἡ ἠθική της ἐνδυνάμωσις θὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἰσχυροτέρα.

§27Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Εὑρίσκετε ὅτι θὰ εἶναι ἠθικὴ ἡ δύναμις τῆς Γερουσίας, ὅταν γνωμοδοτῇ περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς καὶ ὅταν ἀσκῇ καθήκοντα δικαστικά;

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαστικὸν μέρος, κ. συνάδελφε, εὑρίσκω ὅτι ἡ διδομένη εἰς τὴν Γερουσίαν ἐξουσία δὲν εἶναι ποσῶς πολιτικὴ ἐξουσία.

§29Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Εἶναι ἐξουσία.

§30Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ποσῶς πολιτικὴ ἐξουσία. Ἂν ἐδεχώμεθα ὅτι ἡ Γερουσία, ἀφ’ ἧς θὰ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη, ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ τιμὴ τῶν κατηγορουμένων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας, ἠδύνατο νὰ προβῇ ἀφ’ ἑαυτῆς εἰς ἀνάκρισιν καὶ ἐκδίκασιν, βέβαια ἔχουσα τὸ φάσγανον τοῦτο ἀνὰ χεῖρας, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀσκῇ πίεσιν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τοῦ Κάτω Σώματος καὶ θὰ εἶχε μεγάλην πολιτικὴν ἰσχὺν ἔμμεσον. Ἀλλά, ὅπως γνωρίζετε, διὰ νὰ κινηθῇ ἡ ἐξουσία τῆς Γερουσίας ἡ δικαστική, ἀπαιτεῖται νὰ στέρξῃ τὸ Κάτω Σῶμα. Εἶναι ἐξουσία μηδαμινή....

§31Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Πάντως εἶναι....

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ναί, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξουσία, ἐκείνη δι’ ἣν ἐξαρτᾶται ἀπὸ σᾶς νὰ τὴν δώσητε ἢ νὰ μὴν δώσητε.

§33Λ. ΚΥΒΕΤΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡ Κάτω Βουλὴ θέλει διὰ τῶν ἀποφάσεών της.

§34Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν παρουσιάζεται, κ. συνάδελφε, αὐτὴ ἡ περίστασις. Ἐγὼ ἐνόμισα ὅτι πρόκειται νὰ προσθέσητε κάτι νέον ἐπιχείρημα. Ἡ διάλυσις ὅμως; Ἡ πεῖρα τοῦ θεσμοῦ τούτου ἐν Γαλλίᾳ ἡ πεντηκονταετὴς ἔχει ἀποδείξει ὅτι ἡ διάλυσις περιῆλθεν εἰς πλήρη ἀχρηστίαν. Μετὰ τὸ 1876 ὑπάρχει ἓν παράδειγμα εἰς τὴν Γαλλίαν νὰ ἔγινε χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως. Πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν Γαλλίᾳ περὶ διαλύσεως, τελευταίως ζωηρότερον. Σημειώσατε δὲ ὅτι οὐχὶ ἅπαξ ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ πολιτικὴ καὶ κοινοβουλευτικὴ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ περιορισμὸς τῆς συγκαταθέσεως τῆς Γερουσίας διὰ τὴν πραγματοποίησιν τῆς διαλύσεως, εἰς οἱονδήποτε ἄλλο Κράτος βεβαίως θὰ ἐπραγματοποιεῖτο ἡ διάλυσις. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξω εἰς παλαιοτέρας περιπτώσεις. Ἀρκεῖ νὰ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν τὴν τελευταίαν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς Γαλλίας, τὴν πρὸ τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως Πουανκαρέ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὸ οἰκονομικὸν χάος διηνοίγετο εὐρὺ καὶ ἀπελπιστικὸν πρὸ τοῦ Γαλλικοῦ Κοινοῦ. Ἐγράφετο δὲ καὶ συνεζητεῖτο σοβαρῶς καὶ εἰς ἐφημερίδας, τὰς ἐκπροσωπούσας γνώμας συγκεκροτημένων κομμάτων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς ἀνεξαρτήτους ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ λειτουργήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως. Ἐπὶ πλέον ἄλλοτε Πρωθυπουργός, ἄλλοτε Πρόεδρος Δημοκρατίας, ἐκ τῶν διαπρεπεστέρων δὲ πολιτικῶν ἀνδρῶν, ὁ κ. Μιλλεράν, εἶχε θέσει ὡς σημαίαν τῶν ἀγώνων του, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἀπάλειψιν τοῦ περιορισμοῦ τούτου τῆς συγκαταθέσεως τῆς Γερουσίας διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας διάλυσιν τῆς Βουλῆς, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ Κράτος περιήρχετο συχνὰ εἰς κοινοβουλευτικὸν ἀπροχώρητον. Θὰ συνομολογήσητε μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ ἀνύψωσις τῆς σημαίας ταύτης ὑφ’ ἑνὸς κόμματος, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐμβάλῃ ἴσως τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν εἰς φόβον τινά, ὅτι παρεξηγεῖται ἡ στάσις της καὶ ἡ ἀδράνειά της καὶ νὰ τὴν ὠθήσῃ ἵνα δώσῃ τὴν συγκατάθεσίν της διὰ τὴν διάλυσιν. Ἐν τούτοις δὲν ἐδόθη τοιαύτη συγκατάθεσις. Καὶ ἐπετεύχθη κατ’ ἀνάγκην ἄλλη λύσις, ἡ τῆς συγκροτήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα ἡ συγκατάθεσις τῆς Γερουσίας πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ὅλοι οἱ γερουσιασταί, οἱοιδήποτε γερουσιασταὶ καὶ αὐτοὶ ἀκόμη οἱ τῆς ἀριστοκρατικῆς Ἀγγλικῆς Γερουσίας, κατὰ γέννησιν ἢ κατὰ διορισμὸν τοιοῦτοι, γνωρίζουν ὅτι ἡ κυρίαρχος θέλησις εἶναι ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ. Καὶ ἀποφεύγουν νὰ συγκρουσθῶσι πρὸς αὐτήν, διότι ἐννοοῦν ὅτι μία ἢ δύο τοιαῦται συγκρούσεις θὰ σαρώσουν καὶ τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως καὶ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν ὅτι ἡ Γερουσία διὰ τῶν δύο τούτων δικαιωμάτων ἀποκτᾷ πραγματικῶς, οὐσιαστικῶς, δύναμιν πολιτικήν, διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς. Ἂν ἐξ ἄλλου δὲν θέλωμεν νὰ κάμωμεν τὴν Γερουσίαν ἓν Σῶμα ἁπλῶς διακοσμητικόν, πρέπει νὰ τὸ τονώσωμεν, ἵνα δύναται τοῦτο νὰ καθοδηγῇ τὴν Βουλὴν εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς ἐπὶ τὸ σωφρονέστερον. Διότι τὸ ἔργον τῆς Γερουσίας, κύριοι, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ ἱστορία τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας, εἶναι διπλοῦν. Ἀγορεύων ἄλλοτε περὶ τῆς Γερουσίας εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν εἶχον εἴπει ὅτι ἀπὸ ὅλα ὅσα συνέπεσε νὰ ἀναγνώσω περὶ τῆς Γερουσίας καὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς χρησιμότητος αὐτῆς, θαυμασιώτατον, κατ’ ἐμέ, ἦτο μία μικρὰ περικοπὴ ὀλίγων στίχων, τὴν ὁποίαν ἀπήντησα εἰς τοὺς παραλλήλους βίους τοῦ Πλουτάρχου καὶ δὴ τοῦ Λυκούργου. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν περικοπὴν αὐτήν, ἀλλὰ δύνασθε νὰ τὴν εὕρητε. Ὁμιλεῖ περὶ τοῦ Λυκούργου ὁ Πλούταρχος, ὡς εἰσαγαγόντος τὴν Γερουσίαν καὶ λέγει, μὲ μίαν θαυμασίαν συμπύκνωσιν λέξεων καὶ ἰδεῶν ὅτι ἡ Γερουσία ἔχει διττὸν σκοπόν· ὅταν ὑπάρχουν ὀχλαγωγικαὶ τάσεις καὶ χρησιμεύει ὡς εἷς φραγμὸς κατ’ αὐτῶν, ἀνασταλτικὸς φραγμός, ὅταν δὲ τοὐναντίον ὑπάρχῃ τάσις κατ’ ἐξοχὴν συντηρητική, νὰ ὠθῇ αὐτὴν πρὸς τὴν πρόοδον. Ἀπεδείχθη δὲ πραγματικῶς ὅτι τὸν διπλοῦν αὐτὸν σκοπὸν τῆς Γερουσίας ἐξεπλήρωσε θαυμασίως μέχρι τοῦδε ἡ Γαλλικὴ Γερουσία. Εἶναι πλάνη ἂν νομίζῃ τις ὅτι ἡ Γαλλικὴ Γερουσία ὑπῆρξε Σῶμα ἀείποτε συντηρητικόν, ἀνακόπτον ἀριστερὰς ροπὰς τῆς Κάτω Βουλῆς. Τοὐναντίον ὑπῆρξαν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Κάτω Βουλὴ ἦτο λίαν συντηρητική, πολλάκις δὲ ῥιζοσπαστικὴ ἡ Γερουσία. Καὶ ἡ σύγκρουσις αὕτη τῶν τάσεων ἀναγκάζει εἰς ἐναρμονίσεις καὶ ἐξασφαλίζει τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τοῦ πολιτικοῦ βίου μιᾶς Χώρας.

§35Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἂν θέλητε τοῦ Λυκούργου εἶναι αὐτό.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω ἂν ἐνδιαφέρονται τόσον πολὺ οἱ κ. κ. συνάδελφοι, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ ὡραιότερα μέρη τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν θαυμάσιοι χειρισταὶ τῶν πολιτικῶν ζητημάτων. (Ἀναγινώσκει): «Πλειόνων δὲ καινοτομουμένων ὑπὸ τοῦ Λυκούργου πρῶτον ἣν καὶ μέγιστον ἡ κατάστασις τῶν γερόντων ἥν φησιν ὁ Πλάτων τῇ τῶν βασιλέων ἀρχῇ φλεγμαινούσῃ μιχθεῖσαν καὶ γενομένην ἰσόψηφον εἰς τὰ μέγιστα σωτηρίαν ἅμα καὶ σωφροσύνην παρασχεῖν. Αἰωρουμένη γὰρ ἡ Πολιτεία καὶ ἀποκλίνουσα νῦν μὲν ὡς τοὺς βασιλεῖς ἐπὶ τυραννίδα, νῦν δὲ τὸ πλῆθος ἐπὶ δημοκρατίαν, οἷον ἔργον τὴν τῶν γερόντων ἀρχὴν ἐν μέσῳ θεμένη καὶ ἰσορροπήσασα, τὴν ἀσφαλεστάτην τάξιν ἔσχε καὶ κατάφασιν· ἀεὶ τῶν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι γερόντων τοῖς μὲν βασιλεῦσι προστιθεμένων, ὅσον ἀντιθεῖναι πρὸς δημοκρατίαν, αὖθις δὲ ὑπὲρ τοῦ μὴ γενέσθαι τυραννίδα τὸν δῆμον ἀναρρωνυόντων». Ἐπανέρχομαι ἤδη εἰς τὸ συζητούμενον θέμα. Ἐγὼ προσωπικῶς νομίζω ὅτι, οὐχὶ νῦν ἀμέσως, ἀλλὰ βραδύτερον θὰ πρέπει νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ ἀποφασισθῇ διὰ νόμου, ἂν τὰ 2)10 τῶν γερουσιαστῶν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀπαρτίζωνται ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Ἂν εἶναι 100 οἱ γερουσιασταί, οἱ 70 θὰ ἐκλέγωνται πάντως ἀπὸ τὸν Λαόν, κατ’ ἐμέ, ἀμέσως. Ἐκ τῶν ἄλλων 30 οἱ 20 δύνανται εἰς τὸ μέλλον νὰ ὁρισθῇ ὅτι θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Ὀφείλω ἐξήγησιν, διὰ τίνα λόγον δὲν δέχομαι ἀμέσως νὰ θεσπισθῇ ἡ ἐκλογὴ ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις. Ὑπάρχει βέβαια ὀρθότης ἐν τῇ ἰδέᾳ ταύτῃ, ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι πάντες δὲν ἔχουν πεισθῆ περὶ τῆς ὀρθότητος ταύτης, προκειμένου δὲ περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποφύγωμεν συγκρότησιν κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ παραβλάψῃ ὁπωσδήποτε ἐν τῷ πρώτῳ αὐτοῦ ἔργῳ τὸν θεσμὸν τοῦτον. Πρέπει νὰ βαδίσωμεν μετὰ πολλῆς περισκέψεως. Ἔπειτα δὲν ἔχομεν ἀκόμη ὅλας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις ὠργανωμένας καὶ ἂν ἐθεσπίζαμεν ἐν τῷ Συντάγματι ὅ,τι ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης τὰ 2)10 τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις, θὰ ἔπρεπε νὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς μέχρις ὅτου ὀργανώσωμεν αὐτὰς καὶ κανονίσωμεν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνεται ἡ ἐκλογή. Τρίτον, εἰς τὴν Γαλλίαν, δοκιμάσαντες τὴν Γερουσίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖ δὲν εἶχον λόγους ἐκ τοῦ παρελθόντος νὰ συμπαθοῦν πολύ, ὥρισαν τὸ πρῶτον διὰ τοῦ συνταγματικοῦ νόμου τοῦ 1875 τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ἔθεσαν τὴν ἀρχὴν τῆς Γερουσίας, τὰ ἔργα αὐτῆς, τὰ καθήκοντά της καὶ γενικῶς τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως. Μετά τινα ὅμως ἔτη ἐγένετο ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος καὶ ἐθεώρησαν σκόπιμον νὰ ἀποσυνταγματοποιήσουν οὕτως εἰπεῖν τὴν διάταξιν τὴν ἀφορῶσαν τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας καὶ νὰ ἀποκαταστήσουν αὐτὴν ἀντικείμενον ἑνὸς ἁπλοῦ ὀργανικοῦ νόμου καὶ οὐχὶ συνταγματικῆς διατάξεως. Ἐθεώρησαν καὶ ἐκεῖ ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας νὰ ἀφίεται ἡ κανονικὴ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐλευθέρα νὰ ρυθμίζῃ ἑκάστοτε τὸ θέμα ἀναλόγως τῶν συμφερόντων τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν λαϊκῶν. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου λοιπὸν τοὺς τρεῖς τούτους λόγους, θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ἀφεθῇ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἡ ἐλευθερία, ἵνα σὺν τῷ χρόνῳ, μελετωμένων τῶν πραγμάτων καὶ καταρτιζομένων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων πασῶν, δυνηθῶσιν αὗται νὰ ἐκλέγωσι τὰ 2)10 τῶν γερουσιαστῶν, χωρὶς νὰ τεθῇ φραγμὸς ἀπὸ τοῦδε ἐν τῷ Συντάγματι, ἀποκλείων τὴν ἀντιπροσώπευσιν πάντων τῶν ἐπαγγελματικῶν συμφερόντων. Θὰ εἴπητε ἴσως· τί θὰ γίνῃ ἐν τῷ μεταξύ; Δεδομένου ὄντως ὅτι ἡ διατύπωσις τῆς προτάσεως τοῦ Κόμματος τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν εἶναι ὅτι τὰ 7)10 τοὐλάχιστον τῶν γερουσιαστῶν θὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τοῦ Λαοῦ, εἶναι πρόδηλον ὅτι μέχρις ὅτου γίνῃ ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων καὶ ρυθμισθῶσιν οὕτω τὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν 2)10 καὶ τὰ 9)10 θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν Λαόν, κατ’ ἐμὲ δέ, δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς. Ὀφείλω νὰ προσθέσω, κύριοι, ὄχι ὡς μικρότερον κατ’ ὄγκον ἐπιχείρημα, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤγαγε τὸ ἡμέτερον κόμμα εἰς τὴν πρότασιν ταύτην εἶναι καὶ ὅτι δι’ αὐτῆς χωρὶς τὸ παράπαν νὰ προδικάζεται ὁριστικῶς τὸ μέλλον, εὐκολύνεται ἡ ψήφισις τοῦ ἄρθρου περὶ Γερουσίας καί, κατὰ συνέπειαν, ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ συνταγματικοῦ ἡμῶν ἔργου. Ἀπομένει τρίτη τις πρότασις, ὅτι τὸ ⅒ τὸ πολὺ τῶν γερουσιαστῶν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέγῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία ἐν κοινῇ συνεδριάσει κατὰ τὰς ἀρχὰς ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν εἶναι πρότασις ἐξαιρέτως δημοκρατική. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι πρόκειται περὶ ἐκλογῆς, διότι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία δύνανται νὰ ἀπαρτίζουν ἕνα ἐκλογικὸν Σύλλογον, καθ’ ὃν τρόπον ἐκλογικοὶ Σύλλογοι ἀπαρτίζονται διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν κατὰ διαμερίσματα ἐν Γαλλίᾳ, ἀπὸ τοὺς βουλευτάς, τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους, τοὺς συμβούλους τῶν Arrodissements, ἀπὸ τοὺς νομαρχιακοὺς συμβούλους καὶ τοὺς ἐντεταλμένους τῶν διαφόρων ὀργανώσεων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ συνομολογηθῇ ὅτι σχεδὸν κανεὶς ἄλλος ἐκλογικὸς Σύλλογος, ἀσφαλῶς κανείς, δὲν θὰ ἔχῃ τόσον μικρὸν ἀριθμὸν ἐκλογέων, ὅσον θὰ παρουσιάζῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία συνησπισμέναι καὶ δικαιούμεναι νὰ ἔχουν τὸ ⅒ τῆς ὅλης ἐκλογικῆς δυνάμεως τοῦ λοιποῦ Λαοῦ. Ἀλλά, κύριοι, ἄλλη τις πρακτικωτέρα σκέψις μᾶς ἤγαγεν εἰς τοῦτο. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, διότι συνέβη καὶ εἰς τὴν ἰδικήν μας πολιτικὴν ἱστορίαν καὶ εἰς ἄλλας ὅτι ἄνθρωποι δυνάμενοι νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὰ φῶτα αὐτῶν καὶ νὰ καθοδηγήσουν σωφρόνως τὸ ἔργον τὸ πολιτικὸν ἅπαξ ἀποτυχόντες ἐν τῇ ἐκλογικῇ πάλῃ καὶ εἶναι τοῦτο συνηθέστερον, ὅταν λόγῳ ἡλικίας δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι τὰς κακουχίας, ὅσας ὁ ἐκλογικὸς ἀγὼν ἔχει συνήθως, ἀπέχουν τῆς πολιτικῆς καὶ τὴν ἑπομένην τῆς ἀποτυχίας τοιούτων ἐκλεκτῶν προσωπικοτήτων, αὐτοὶ οἱ ἀντίπαλοι αὐτῶν λυποῦνται πολλάκις διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ, θὰ ἐκλείπῃ μία φυσιογνωμία, δυναμένη πράγματι νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν καλυτέραν συζήτησιν καὶ διευθέτησιν τῶν πολιτικῶν ὑποθέσεων τῆς Χώρας. Προκειμένου περὶ τῆς κατ’ ἐξοχὴν πολιτικῆς ὁμάδος, περὶ ὁμάδος βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν, ἡ ὁποία ἀπὸ ἀπόψεως σπουδαιότητος βέβαια ὑπερέχει κατὰ πολὺ ἄλλων ἐπαγγελματικῶν ὁμάδων, θὰ ἦτο πολὺ ἆρά γε νὰ ἐπιτρέψωμεν ἵνα ἐκλέγῃ αὕτη διὰ τὴν Γερουσίαν, ὅπου τὸ ἔργον θὰ εἶναι ἁπλῶς διαφωτιστικὸν καὶ δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἰσχὺν τῆς νομοθετικῆς ἐπιβολῆς, τοῦ νομοθετικοῦ ἐξαναγκασμοῦ, ἵνα εἰσάγῃ στοιχεῖα κατὰ πάντα χρήσιμα διὰ τὴν Χώραν; Ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα περιέχει τι τὸ ἐπιβλαβές. Εἰς τὴν Βουλὴν ἀπόκειται ἂν θέλῃ νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμόν. Θὰ προσέθετον καὶ τοῦτο, κύριοι. Οἱ παλαιότεροι θὰ ἐνθυμεῖσθε ὅτι πολλάκις ἄνθρωποι, ὑπηρετήσαντες τὴν Πατρίδα καὶ ὡς βουλευταὶ καὶ ὡς Ὑπουργοί, κατήντησαν περὶ τὰς δυσμὰς τοῦ βίου των μετὰ μίαν ἢ δύο ἀποτυχίας ἐκλογικάς, ἐγκαταλείψαντες τὰ ἴδια, φθείραντες τὴν ἰδίαν αὐτῶν περιουσίαν, ἐγκαταλείψαντες ἐπαγγέλματα ἐπικερδῆ κατήντησαν, νὰ ἐκλιπαρῶσι μίαν θέσιν νομάρχου διὰ νὰ προσπορισθῶσι τὰ τοῦ βίου. Ἂν πρόκειται περὶ ἐκλεκτῶν φυσιογνωμιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐθυσίασαν πολλὰ εἰς τὴν Πατρίδα, θὰ ἦτο ἆρά γε κακὸν νὰ τοὺς εἰσαγάγωμεν ἀντὶ τοῦ διοικητικοῦ βίου εἰς τὸν πολιτικὸν βίον, εἰς τὸν ὁποῖον κατηνάλωσαν τὰς δυνάμεις των, τὴν ψυχήν των, τὸ πνεῦμά των, τὴν οὐσίαν των, ὥστε νὰ συντελέσουν διὰ τῆς συγκομισθείσης πολιτικῆς πείρας, εἰς τὴν καλυτέραν τῆς νομοθετικῆς μηχανῆς πορείαν; Ἀλλά, συνεπὴς καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἔθεσα, ἀφίνω καὶ τοῦτο ἵνα κανονισθῇ διὰ νόμου. Μετὰ ταῦτα, κύριοι, νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν οὕτω τὴν διάταξιν, νὰ συγκροτήσωμεν δὲ συγχρόνως μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ καταγίνῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐμπεριστατωμένων τῶν δύο μόνον θεμάτων, τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπείας καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, εἰς μίαν ὁμάδα ἡνωμένην, ἐκλογῆς 10 τὸ πολὺ γερουσιαστῶν. Παρετηρήθη, κύριοι, εἰς ἐμὲ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ὅτι θὰ ἦτο κάπως μηχανικῶς δυσχερὴς ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας, ἂν ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν αὐτῆς ἐξηρτᾶτο ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Διότι ὁ μὲν ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν κανονίζεται ἑκάστοτε ἀπὸ τὸν πληθυσμὸν τῆς Χώρας, τῶν δὲ γερουσιαστῶν αἱ ἐκλογαὶ δὲν θὰ συμπίπτουν μὲ τὰς ἐκλογὰς τῶν βουλευτῶν. Θὰ ἐδεχόμην νὰ προσδιορισθῇ πάγιος ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν εἰς 120, τηρουμένων τῶν λοιπῶν ἀναλογιῶν, τὰς ὁποίας ἔθεσα πρὸς ὑμᾶς καὶ τὰς ὁποίας ὁ νόμος δὲν θὰ δύναται νὰ ὑπερβῇ. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν προσωρινὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Εἶναι ἓν θέμα, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν κατορθώθη ὁμοφωνία ἐν τοῖς κόλποις τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ εἰς τὰ λοιπὰ συνταγματικὰ ζητήματα κατὰ τὸ πλεῖστον κατωρθώσαμεν νὰ παρουσιάσωμεν εἰς ὑμᾶς κοινήν τινα ὑπόδειξιν πρὸς συζήτησιν. Θὰ ἐκθέσῃ ἕκαστος τὰς γνώμας του καὶ ἀπόκειται εἰς ὑμᾶς νὰ κρίνητε ἐλευθέρως, ἀφοῦ δὲν πρόκειται περὶ πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον νὰ συνδέεται ὁπωσδήποτε μὲ τὴν συνοχὴν τῶν κομμάτων.

§37Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Προτοῦ εἰσέλθετε εἰς τὴν συζήτησιν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ μία διασάφησις, ἂν εἰς τὸν νόμον ποὺ θὰ ἀφήσητε τὴν δημιουργίαν τῆς Γερουσίας, θὰ ἀφήσητε καὶ τὸν τρόπον τῆς τμηματικῆς ἀνανεώσεως ἢ τῆς συνολικῆς ἐκλογῆς;

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ νόμου ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν. Αὐτὸ θὰ σβυσθῇ, διότι δέχομαι 120. «Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς» τὸ ἔθεσα γενικῶς, διότι μὴ γνωρίζων ἀκριβῶς ποία εἶναι ἡ διάθεσις τῆς Βουλῆς, δὲν ἔθεσα εἰς τὴν πρώτην παράγραφον, ὅτι τὰ 7)10 τῶν γερουσιαστῶν ἐκλέγονται ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Τοιουτοτρόπως ὁ νόμος θὰ ὁρίζῃ ἂν ἐμμέσως ἢ ἀμέσως θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή. Ἐγὼ προτείνω ὅτι νὰ τεθῇ «ἀμέσως», διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Δὲν ἠδυνάμην ὅμως νὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἀνανεώσεως τῆς Γερουσίας νομίζω ὅτι δύναταί τις νὰ τροποποιήσῃ τὰς σκέψεις του, τιθεμένου ἀπὸ τοῦδε τοῦ κανόνος ὅτι ἡ Γερουσία θὰ ἀνανεοῦται κατὰ τὸ ἓν τρίτον ἀνὰ τρία ἔτη καὶ νὰ ἀφεθῇ εἰς τὸν νόμον νὰ ὁρίζῃ τὰ κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ ἡ πρώτη ἀνανέωσις. Διότι μοιραίως, ἐφόσον θὰ ἐκλεγῶσιν ὅλοι οἱ γερουσιασταὶ διὰ μιᾶς, θὰ πρέπει διὰ κλήρου ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἐξέλθωσι τὸ ⅓, κατόπιν τὸ δεύτερον τρίτον καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ γίνῃ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογή. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρισθῇ καὶ τοῦτα ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν παρουσιάζει δυσχερείας. Ὅσον ἀφορᾷ ἤδη τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, κατὰ πρῶτον τὸ ζήτημα παρουσιάσθη καὶ εἰς τὴν διαλυθεῖσαν προηγουμένην Συνέλευσιν. Εἶχον δὲ καὶ τότε διάφορον γνώμην τῆς προτεινομένης ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι περιττὸν νὰ μνημονεύσω τοὺς λόγους. Τότε ὅμως εἶχον κάμει τὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι, ἂν πάντα τὰ κόμματα τότε ἔστεργον εἰς τὴν κοινῇ συμπράξει συγκρότησιν μιᾶς πρώτης Γερουσίας, θὰ ἦσαν τόσα τὰ ἐκ τούτου ὠφελήματα, ὥστε θὰ ἐθεώρουν τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως ἤθελε παρουσιάζει μία τοιαύτη λύσις, πολὺ μικροτέρας σημασίας, ἀπέναντι τῶν ὠφελημάτων. Εἰς δὲ τὴν πολιτικὴν νομίζω, ὅπως καὶ εἰς τὰς πλείστας ἀνθρωπίνους σχέσεις, οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἀπόλυτον. Τὰ πάντα εἶναι σχετικὰ καὶ ἀπόκειται εἰς κάθε ἕνα νὰ συγκρίνῃ ἑκάστοτε τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα διὰ νὰ κρίνῃ ποία εἶναι ἡ δοτέα λύσις. Εἶναι πρόδηλον ὅτι τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπήρχοντο, ἂν τὰ δύο κόμματα τὰ μὴ εὑρισκόμενα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ἔστεργον νὰ προέλθουν εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν τὴν πρώτην, νὰ ἀναγνωρίσουν τὸ πολίτευμα, νὰ ἀναγνωρίσουν τὴν μονόπλευρον Βουλὴν καὶ νὰ στέρξουν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ πολιτεύματος, δίδοντα καὶ αὐτὰ τινὰς γερουσιαστὰς εἰς τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Γερουσίαν, θὰ ἦσαν παμμέγιστα. Ἀρκεῖ νὰ μνημονεύσω ὅτι δὲν θὰ εἴχομεν τὴν δεκατετράμηνον θύελλαν τῆς δικτατορίας. Σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ τοιοῦτόν τι, ἵνα παρεκκλίνωμεν ἀπὸ τὴν φυσικὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθῇ ἡ συγκρότησις τῶν κοινοβουλευτικῶν Σωμάτων. Ἀδιστάκτως, κύριοι, καὶ ἄνευ ἐπιφυλάξεως τάσσομαι ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς. Φρονῶ ὅτι ἡ συγκρότησις τῆς πρώτης Γερουσίας πρέπει νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἐκ τοῦ Λαοῦ ἐκλογῆς, ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, καθ’ ὃν τρόπον θὰ ὁρίσωμεν διὰ τὴν κανονικὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, κατ’ ἐμέ, εἶπον ἤδη, ἀμέσου ἐκλογῆς. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ μοὶ ἀντιτάξῃ ὅτι καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ὅτε τὸ πρῶτον συνεκροτήθη ἡ Γερουσία, ἐξελέγησαν 75, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μόνον γερουσιασταὶ ὡς μόνιμοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι πάντοτε πειστικὸν ἐπιχείρημα ἡ σύγκρισις, ὅταν δὲν δύναταί τις νὰ σταθμίσῃ κατὰ πόσον εἶναι ἀλλοῖαι αἱ περιστάσεις. Πρῶτον δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν γερουσιαστῶν, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς μόνον μέρους, τοῦ ¼ ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐνῷ ἐδῶ προτείνεται ὅπως ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν διορισθῇ ἀπὸ τὴν παροῦσαν Βουλήν. Δεύτερον οἱ γερουσιασταὶ ἐξελέγησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν Γαλλίαν, κατόπιν εἰκοσαετοῦς σχεδὸν βίου ὑπὸ πολίτευμα ὄχι δημοκρατικόν. Καὶ τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο ἀφύσικον. Ἐνῷ ἐν Ἑλλάδι παρά τινα παρεμπίπτοντα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπομακρύνουν ἀπὸ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτικοῦ καθεστῶτος, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 κατ’ οὐσίαν καθιέρου ἀπολύτως δημοκρατικὸν καθεστώς, στηριζόμενον ἐπὶ μόνης τῆς θελήσεως τοῦ Λαοῦ. Εἰς Λαὸν δὲ ἔχοντα ἀπὸ τὸ 1844 τὴν καθολικὴν ψῆφον, ἀποκτήσαντα δηλαδὴ τέσσαρα ἔτη πρὸ τοῦ πρώτου Εὐρωπαϊκοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον τὴν ἀπέκτησεν ὁριστικῶς τὸ 1848, τῆς Γαλλίας, λέγω, εἰς ἣν τὸ βραχὺ προηγούμενον τῆς Ἐπαναστάσεως ἴσχυσεν ἐλάχιστα, εἰς Λαόν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ὁποῖος ἔζησεν ὑπὸ τοιοῦτον ἄκρατον δημοκρατισμὸν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, μὲ βραχείας μόνον ἀλλ’ εἰδεχθεῖς παρεκτροπὰς τοὺς τελευταίους δημοκρατικοὺς καισαρισμούς, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι ἡ πρώτη συγκρότησις ἑνὸς Σώματος, πρὸς τὸ ὁποῖον δυσπίστως ἤδη σημαντικὸν μέρος ἀποβλέπει, πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ἀνώμαλον, κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον ἡμεῖς αὐτοὶ ὁμολογοῦμεν ὡς ἀνώμαλον, διότι δὲν τὸν δεχόμεθα ὡς τρόπον κανονικῆς συγκροτήσεως τοῦ Σώματος. Νομίζω ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι ὁ σάραξ εἰς τὸ σῶμα τῆς νέας Γερουσίας, ὅστις θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κατάρριψιν αὐτῆς τάχιστα. Τὴν ἐμειώσαμεν ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς δυνάμεως, μὴ θέλετε νὰ τὴν μειώσωμεν ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς δυνάμεως καὶ ἐπιβολῆς. Φαντάζεσθε τί θὰ γίνῃ ἡ Γερουσία αὐτή, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκλέξωμεν συνεννοούμενοι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἂς τὸ εἴπω, κομματικῷ τῷ τρόπῳ.

§39Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κατ’ ἀναλογίαν τῶν κομμάτων.

§40Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπάρχῃ σφραγὶς οὐδεμιᾶς λαϊκῆς θελήσεως.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς δὲν θὰ ὑπάρχῃ;

§42Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διότι αὐτοὶ μὲν οἱ ἐκλεγησόμενοι θὰ ἐκλεγοῦν μόνον ἀπὸ ἡμᾶς αὐτούς, ἡμεῖς δὲ δὲν ἐθέσαμεν ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ζήτημα ὅτι θὰ δικαιούμεθα νὰ συγκροτήσωμεν τὴν πρώτην Γερουσίαν δι’ ἐκλογῆς ὑφ’ ἡμῶν αὐτῶν. Ἐν τῷ Λαῷ λοιπὸν θὰ ὑπάρξῃ δικαίως ἡ ἐντύπωσις ὅτι λαβόντες γενικὴν ἐντολὴν πρὸς σύνταξιν τοῦ Συντάγματος ὑπερέβημεν τὰ ὅρια αὐτῆς. Δυνάμεθα νὰ ἀναγράφωμεν ὅσον θέλομεν ἐν τῷ Συντάγματι ὅτι δὲν ἰσχύει ἐπιτακτικὴ ἐντολὴ τοῦ Λαοῦ. Βεβαίως δὲν ἰσχύει αὕτη ὅταν τὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος ἐπιβάλλουν τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ νεωτέρα ἐξέλιξις τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων εἶναι ὅτι εἰς τὰ οὐσιώδη ζητήματα ζητεῖται πάντοτε ἡ θέλησις τοῦ Λαοῦ διὰ τῶν ἐκλογικῶν προγραμμάτων. Θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ὅτι ἔξω τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς τῷ ἐζητήσαμεν, προέβημεν εἰς τὴν ὀνομασίαν καὶ τὸν διορισμὸν γερουσιαστῶν.

§43Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὸ Σύνταγμα δὲν ἴσχυε κατὰ τὰς ἐκλογάς, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν μεταβατικὴν αὐτὴν διάταξιν;

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Γνωρίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι τὸ Σύνταγμα εἶχε τεθῇ ἐν ἰσχύϊ, ἀλλὰ γνωρίζω ἐπίσης ὅτι οὔτε τὸ ἰδικόν σας κόμμα, οὔτε τὸ ἰδικόν μου, οὔτε τὸ κόμμα μετὰ τοῦ ὁποίου συμπράττω, οὔτε ἄλλο τι κόμμα ἐζητήσαμεν ἀπὸ τὸν Λαὸν τοιαύτην ἐξουσιοδότησιν πρὸς ἀνώμαλον συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Ὑπεσχέθημεν εἰς τὸν Λαὸν ὅτι θὰ ψηφίσωμεν Σύνταγμα, ἀλλ’ ὄχι τὸ Σύνταγμα ὅπερ εἶχε τότε προσωρινῶς τεθῇ ἐν ἰσχύϊ καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου μετέσχεν ἐλάχιστον τμῆμα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Λαοῦ, ἀντιπροσώπων ἐκλεγέντων καὶ αὐτῶν μετὰ ἀποχὴν τοῦ ἡμίσεως σχεδὸν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Εἰδικώτερον δέ, προκειμένου περὶ ἑνὸς θεσμοῦ τὸ πρῶτον εἰσαγομένου, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐφέροντο ἀντιρρήσεις, ἂν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Συντάγματος, ἦτο ἀπαραίτητον νὰ τὸ εἴπωμεν σαφέστατα κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐν ἀναγνώσῃ τις τοὺς προεκλογικοὺς λόγους, θὰ ἴδῃ ὅτι κατεγινόμεθα περὶ πράγματα πολὺ ἥσσονος σημασίας τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Τὸ Σύνταγμα ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ ὑπάρχῃ προσωρινῶς κάποιος Καταστατικὸς Χάρτης. Δὲν σημαίνει μὲ τοῦτο ὅτι ἀπεδέχθημεν ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ ὅτι παρουσιάσθημεν ἐνώπιον τοῦ Λαοῦ μὲ ὡρισμένον πρόγραμμα, συμπεριλαμβάνον, σιωπηλῶς οἱονεί, τὸν θεσπισμὸν καὶ τῆς ἐξαιρετικωτάτης ταύτης διατάξεως. Ἐπὸ ἐμοῦ τοὐλάχιστον μακρὰν πᾶσα τοιαύτη ὑπόνοια. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν Κορινθίας νὰ ἀναφέρῃ σιγηλῇ τῇ φωνῇ τὸ Σύνταγμα τῆς Νορβηγίας καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ εἴπω ὅτι ἄλλως ἔχουσι τὰ πράγματα ἐν τῷ Συντάγματι τῆς Νορβηγίας. Ἐν τῷ Νορβηγικῷ Συντάγματι, ἐφόσον ἐνθυμοῦμαι, ὁρίζεται ὅτι ἐκλέγει ὁ Λαὸς κατ’ εὐθεῖαν ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων, μέρος δὲ τῶν ἀντιπροσώπων τούτων, τὸ ¼ νομίζω, μετατίθενται εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι περίπου μία Κοινοβουλευτικὴ διαρκὴς Ἐπιτροπὴ ἐκπληροῦσα ἔργα δευτέρου βαθμοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο ὁρίζεται ἐν τῷ παγίῳ Συντάγματι ὡς νόμιμος τρόπος, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει ὅτι, ὅταν παρουσιάζονται ὑποψήφιοι εἰς τὸν Λαόν, γνωρίζουν αὐτοὶ καλῶς καὶ γνωρίζει καὶ ὁ Λαὸς ὅτι μέρος τῆς Βουλῆς θὰ συγκροτήσῃ τὸ δεύτερον Σῶμα. Εἶναι πάγιος θεσμὸς, εἶναι πάγιος καὶ κανονικὸς τρόπος ἐκλογῆς, δὲν εἶναι ἐξαιρετικὸς καὶ ἀσυνήθης τρόπος. Φοβοῦμαι δέ, κύριοι, ὅτι, ἂν μίαν τοιαύτην Γερουσίαν, κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκλεγομένην, εὑρεθῶμεν εἰς σύγκρουσιν, ἂν ὑποβληθῇ σχέδιόν τι νόμου εἰς αὐτὴν καὶ ἡ Γερουσία διὰ σφοδρῶν ἀγορεύσεων τῶν μελῶν αὐτῆς — ἅτινα θὰ νομίσουν ἴσως ὅτι πρέπει νὰ εἶναι σφοδρότερα, ἵνα διὰ τῆς ὁρμῆς των καὶ τῆς ἐπιβολῆς των κινήσωσι τὴν προσοχὴν τῆς Κάτω Βουλῆς πρὸς τροποποίησιν τῶν γνωμῶν της — ἄν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Γερουσία ἀντιταχθῇ κατά τινος μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἐγκρίνει ἡ Κάτω Βουλὴ καὶ ἀρχίζῃ ἡ δημοσία γνώμη νὰ συζητῇ τὰς ἀντιθέσεις ταύτας κατὰ τῶν ἀντιλήψεων τῆς κάτω Βουλῆς, τότε φαντάζομαι ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων, ἅτινα θὰ ἀκουσθῶσιν ἐν τῇ Κάτω Βουλῇ, θὰ εἶναι καὶ ἡ διαμαρτυρία, πῶς ἐτόλμησαν γερουσιασταὶ ἰδικοί μας, τῆς Βουλῆς, αἱρετοί, ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἀνεβιβάσαμεν εἰς τὸ ἀξίωμα ἐκεῖνο, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν καμμίαν πηγὴν ἰσχύος λαϊκῆς βουλήσεως, πῶς, λέγω, ἐτόλμησαν νὰ ἀντιτάσσωνται κατὰ τῶν σκέψεων ἡμῶν;

§45Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως καὶ τότε δὲν θὰ ὑποδεικνύωνται ἀπὸ τὰ κόμματα;

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ οἱ δήμαρχοι ὑποδεικνύονται ἀπὸ τὰ κόμματα, ἀλλ’ ἔχουσιν ἰδίαν ἰσχύν, διότι ἀντλοῦσι τὴν δύναμίν των ἀπὸ τὸν Λαόν, ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Λαοῦ. Εἶναι μεγάλη διαφορά. Κηρύσσομαι ἀντίθετος πρὸς τὴν τοιαύτην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Καὶ προτείνω νὰ ψηφισθῇ καθ’ ὃν τρόπον εἶπον ἡ διάταξις καὶ νὰ συγκροτηθῇ ἀμέσως μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ τοῦ σχεδίου νόμου, ὅστις μέλλει νὰ εἰσηγηθῇ, ἢ νὰ μὴ εἰσηγηθῇ, τὴν ἐκλογὴν τῶν δύο δεκάτων καὶ σχετικῶς τοῦ ἑνὸς δεκάτου τῶν γερουσιαστῶν κατ’ ἄλλον τρόπον.

§47Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Σεῖς ἐννοεῖτε νὰ γίνῃ νόμος ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου νὰ γίνῃ καὶ ἡ πρώτη Γερουσία.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ προτείνω τὰ ἑξῆς. Ἀντιλαμβάνομαι ὅτι ἡ θέλησις τῆς Βουλῆς μᾶλλον εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, τοὐλάχιστον....

§49ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§50Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τῆς ἀμέσου παρὰ τοῦ Λαοῦ.

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶχον μίαν ἀμφιβολίαν περὶ αὐτοῦ, σήμερον νομίζω, ἂν καλῶς ἑρμηνεύω τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ προτιμᾷ τὴν ἄμεσον ἐντολήν. Θὰ εἶναι ζήτημα ψηφοφορίας. Ἐγὼ προτείνω τὴν ἄμεσον ἐκλογήν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔλεγον νὰ προστεθῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ Σύνταγμα ὅτι ἀνανεοῦται τὸ ⅓ τῆς Γερουσίας ἀνὰ τριετίαν, ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι 120. Θὰ ἠδύνατο τάχιστα νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος. Θὰ ἀπομένῃ δὲ εἰς τὸν νόμον ἓν περιθώριον, ἵνα θεσπισθῇ ἂν πρέπει τὰ 2)10 τῶν γερουσιαστῶν νὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ τὸ ⅒ νὰ διορίζεται ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν συγχρόνως. Πρὸς καταρτισμὸν τοῦ νόμου τούτου νὰ γίνῃ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἤ, ἂν θέλητε, μία μικτὴ Ἐπιτροπή, προσλαμβανομένων καὶ ἐπιστημόνων ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅπως ὑποβάλλουν ἔκθεσιν καὶ σχέδιον νόμου περὶ τοῦ χρησίμου τῆς ἀντιπροσωπεύσεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ κατὰ τοὺς ἄνω τρόπους τῶν 2)10 καὶ τοῦ ⅒ τοῦ ἀριθμοῦ. Δὲν κωλύεται ποσῶς οὕτως ἡ διὰ τοῦ Λαοῦ συγκρότησις τῆς Γερουσίας. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναμένωμεν νὰ γίνῃ πρῶτον ὁ νόμος «περὶ ἐπαγγελματικῆς ἀντιπροσωπεύσεως» καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας. (Χειροκροτήματα).

§52Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀντικανονικῶς διεξάγεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου θέματος ἐν ἀπουσίᾳ ἑνὸς ὁλοκλήρου κόμματος, τοῦ ὁποίου τὰ μέλη συσκέπτονται. Νομίζω δὲ ὅτι εἶναι ἔλλειψις ἁβρότητος τοὐλάχιστον ἡ συνέχισις τῆς συζητήσεως. Νομίζω δὲ ὅτι δύναται νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις ἐπί τι χρονικὸν διάστημα, μέχρις ὅτου τελειώσῃ ἡ σύσκεψις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος.

§53Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἔχει δίκαιον καὶ δύναται νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἡμίωρον, διότι τὰ κόμματα πρέπει νὰ παρίστανται ὄχι μόνον κατὰ τὰς ἀποφάσεις, ἀλλ’ ἔχουσι πάντα λόγον νὰ παρίστανται καὶ κατὰ τὰς συζητήσεις. Ἡ ἀπαίτησις τοῦ κ. συναδέλφου δὲν εἶναι καθόλου ὑπερβολική.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10 μ. μ.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὰς 10, κ. Πρόεδρε.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ δύο λέξεις πρὸ τῆς διακοπῆς.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§59Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα, κύριοι, ἡ ὑποβολὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν αὔριον εἶναι ἀδύνατος καὶ θὰ γίνῃ ἡ κατάθεσις αὐτοῦ πλέον ἀνυπερθέτως τὴν Δευτέραν. Ὅπως εἶναι γνωστὸν πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ ἀπέλθῃ εἰς Γενεύην ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ διακοπῶσιν ἢ δὲν θὰ διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἀναμφισβήτητον ὅμως εἶναι ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη μέχρι τῆς ἀναχωρήσεως τῆς Ἑλληνικῆς ἀντιπροσωπείας νὰ ἔχῃ συντελεσθῇ ἡ ἐπιψήφισις ὡρισμένων οἰκονομικῶν νομοσχεδίων. Σᾶς ἀναφέρω λ.χ. τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐγγείου φορολογίας τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς». Ἐπικειμένης τῆς ἐσοδείας, ἂν ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ψηφισθῇ, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μὴ ψηφισθῇ, πιθανὸν νὰ ἔχητε ἀντιρρήσεις, ἀλλ’ ὁ νόμος πρέπει νὰ ψηφισθῇ, διότι, ἂν δὲν ψηφισθῇ, θὰ ἔχωμεν μίαν μείωσιν 200 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ δὲν νομίζω ὅτι τὸ βάρος αὐτὸ εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιρριφθῇ εἰς ἄλλην τάξιν, διότι θὰ ἐπιρριφθῇ ἀσφαλῶς, κηρυσσομένης τελείως ἀσυδότου τῆς γεωργικῆς τάξεως. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἁπλῆ ἀντικατάστασις φορολογίας πιεστικωτάτης, δηλαδὴ τῆς δεκάτης καὶ σήμερον δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀντικαθιστῶμεν τὴν δεκάτην, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἀνατρέπεται ἐντελῶς ἡ βάσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂν βεβαίως ἀναμείνωμεν νὰ γίνουν αἱ συζητήσεις καὶ εἰς τὰς δύο ἀναγνώσεις, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ περατωθῇ μέχρι τῆς προσεχοῦς Παρασκευῆς ἡ ἐπιψήφισις, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ κρίνουσα τὴν περίστασιν, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της νὰ ἐλέγξῃ τὸ νομοσχέδιον ἀλλὰ συγχρόνως νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς ἐφαρμογὴν τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, ἂν ἡ Βουλὴ κρίνῃ ὅτι πραγματικῶς εἶναι ἀπαραίτητον τὸ μέτρον αὐτό, νομίζω ὅτι δύναται νὰ στέρξῃ νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, νὰ διεξαχθῇ δὲ ἡ συζήτησις ἐν ὅλῃ αὐτῆς τῇ εὐρύτητι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§61Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπίσης ἐπείγει ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων», διότι αὐτὸ εἶναι ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν καὶ ἡ ταχυτέρα ἐπιψήφισις ἐπιβάλλεται, διότι ἐφόσον δὲν ψηφίζεται τὸ μέτρον, οἱ παραγωγοί, ἰσχύοντος τοῦ Διατάγματος τοῦ δικτατορικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλώσωσι τὸ προϊόντων. Ὑπάρχουν καί τινα ἄλλα νομοσχέδια, ὑπεράνω δὲ ὅλων, ὑποθέτω, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις, κεῖται τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τῶν Ἀγγλικῶν συμφωνιῶν», δηλαδὴ τοῦ διακανονισμοῦ τῶν χρεῶν.

§62Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Χρειάζεται νὰ προσαχθοῦν πίνακες καὶ νὰ μελετηθῇ ἡ συμφωνία.

§63Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν νὰ ψηφισθῇ καὶ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὁ δὲ ἔλεγχος περὶ αὐτοῦ, διότι περὶ ἐλέγχου πρόκειται, δύναται νὰ ἀσκηθῇ κατὰ τὴν τελικὴν οἰκονομικὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ διεξαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τότε ὅσοι ἔχουν ἀντιθέτους ἰδέας δύνανται νὰ τὰς ἀναπτύξουν, ἐλέγχοντες ἡμᾶς ὅτι κακῶς διεχειρίσθημεν τὸ ζήτημα.

§64Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πότε θὰ γίνῃ ἡ γενικὴ αὐτὴ συζήτησις;

§65Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ γίνῃ μετὰ ἕνα μῆνα.

§66Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸν Νοέμβριον.

§67Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατί τὸν Νοέμβριον; Ἔχετε λάθος.

§68Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ μὲ ἐνθυμηθῆτε.

§69Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς πάντοτε θὰ δώσωμεν λόγον τῶν πράξεών μας. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ δέχεται, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἂν δέχεται, ἐπίσης νὰ ψηφισθοῦν καὶ τὰ ἄλλα δύο, νὰ τὰ προτιμήσωμεν.

§70ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§71ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ τὸ «περὶ ἀμβύκων».

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλά. Καὶ τὸ «περὶ ἀμβύκων».

§73Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Πῶς θὰ τὸ ψηφίσωμεν; Ἐξευτελίζομεν τὰ πάντα.

§74Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐξευτευλίζομεν τίποτε. Ὑποκείμεθα εἰς ἀνωτέραν ἀνάγκην. Ἐγὼ τὸ ὑπέβαλον πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς καὶ εἶναι ἐκκρεμές. Τί θέλετε νὰ κάμω; Ἐπὶ ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα εἶναι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δὲν δέχεσθε ἐπὶ τέλους νὰ γίνῃ συζήτησις εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν; (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ τακτικὸς Πρόεδρος κ. Θ. Σοφούλης).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως συμφωνίας περὶ διακανονισμοῦ τοῦ πολεμικοῦ χρέους τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν».

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§77Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ σημειωθῇ ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑορτασμοῦ τῆς 100ετηρίδος τῆς Ναυμαχίας τοῦ Ναυαρίνου».

§79ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§80Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὸ 26, κύριε Πρόεδρε. Τὸ δέχεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου καὶ ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐλαίου Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος».

§82ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§83ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὸ «περὶ ἀμβύκων», κ. Πρόεδρε.

§84Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν χωρὶς νὰ ἔχω στοιχεῖα. Θὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον; Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ τὸ πρᾶγμα. Αὐτὸ δὲν λέγεται οὐδὲ ἀπολυταρχία, οὐδὲ δικτατορία. Λέγεται ἀναρχία μέχρις ἀηδίας.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἂς ἀναβληθῇ.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὤρα 8.50′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὤρα 11 μ. μ.)

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§88Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς, ὅτι καὶ κατὰ τὸ πρῶτον διάστημα τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως παρετηρήθη ἀθρόα ἀπουσία τῶν συναδέλφων τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ καὶ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς συμπτωματικόν. Πληροφοροῦμαι ἀσφαλῶς ὅτι ἡ ἀπουσία αὐτῶν εἶναι λελογισμένη καὶ ἀποφασισμένη. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν παρισταμένων ἐνταῦθα Ὑπουργῶν νὰ μᾶς δηλώσῃ ἂν ἡ ἀθρόα ἀπουσία ἑνὸς κόμματος, συμμετέχοντος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ σημασίαν σοβαρωτέρας κρίσεως καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις;

§89ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν δὲν ἔλθωσιν;

§90Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ σκεφθῶμεν, ἂν θὰ συνεχίσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἤθελον μίαν ὑπεύθυνον δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπ’ αὐτὰς τὰς συνθήκας νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της.

§91Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ τί ἀποφάσεις ἔλαβε τὸ κόμμα. Ἄν τὸ κόμμα ἔχῃ λάβει μίαν ἀπόφασιν, πρέπει νὰ τὴν ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, δὲν πρόκειται δὲ νὰ τὴν ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κάμῃ καμμίαν δήλωσιν.

§92Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ συζητοῦσα διὰ τὸ Σύνταγμα δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς παρουσίας τοῦ Α ἢ Β κόμματος, ἀλλ’ ἀρκετοῦ ἀριθμοῦ βουλευτῶν. Ὑπάρχει ἀρκετὸς ἀριθμὸς βουλευτῶν δι’ ἀπαρτίαν. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος διὰ νὰ σταματήσῃ τὸ ἔργον της ἡ Βουλή, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ τελειώσῃ αὐτὴν τὴν ἑσπέραν, ψηφίζουσα καὶ τὸ ἄρθρον 119, διότι ἀρκετὰ ἐφωτίσθη ἡ Βουλή.

§93Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ ἄρθρον 119 νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τρόπος τοῦ λέγειν.

§95Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Προκειμένου περὶ συζητήσεως συνταγματικῆς διατάξεως δὲν εἶναι ἀπαραίτητος ἡ παρουσία τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος. Ἀλλ’ ἡ κατόπιν τοῦ χθεσινοῦ ἐπεισοδίου ἀπουσία τούτου θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναμείνωμεν καὶ ἀπόψε τὴν διευκρίνησιν τῆς ὅλης καταστάσεως, διότι μέχρι τοῦδε ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος ἐγένετο ἐν ἁρμονίᾳ ὅλων τῶν κομμάτων, ἀφοῦ δὲ παρουσιάσθη ἡ δυσαρμονία αὕτη, καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀναμείνωμεν ἕως αὔριον, ἵνα διευκρινισθῇ ἡ κατάστασις αὕτη καὶ συνεχισθῇ ἐν ἁρμονίᾳ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ συνεπῶς νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ μάλιστα ἐπὶ ἑνὸς τόσον σπουδαίου ἄρθρου ὡς εἶναι τὸ ἄρθρον τῆς Γερουσίας.

§96Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποῖον λόγον ἔχει ἡ ἀνάμιξις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἄν ἡ Βουλὴ ἐπρόκειτο νὰ συζητήσῃ κυβερνητικὰ μέτρα ἢ ἄλλα θέματα πολιτικῆς φύσεως, θὰ εἶχε βεβαίως λόγον ἡ ἀνάμιξις τῆς Κυβερνήσεως. Πάντοτε ὅμως εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς καὶ εἰς τὴν παροῦσαν ἀκόμη τὰ ζητήματα τὰ συνταγματικὰ ἐγένετο δεκτὸν ὁμοφώνως ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι μὲ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε αἱ εἰς τὸ Σύνταγμα ἀναγόμεναι προτάσεις, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῶν βουλευτῶν– Ὑπουργῶν, ἐγένοντο ὑπὸ τὴν βουλευτικὴν αὐτῶν ἰδιότητα. Τούτων οὕτως ἐχόντων νομίζω ὅτι ἡ ἀπουσία ὡρισμένου ἀριθμοῦ βουλευτῶν οὐδεμίαν ἐπίδρασιν δύναται νὰ ἔχῃ ἐν τῷ συντακτικῷ ἔργῳ τῆς Βουλῆς. Οὐδὲ εἶναι πρωτοφανὲς τὸ γεγονὸς ὅτι κόμματα ἀπέσχον τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καὶ ὑπομιμνήσκω εἰς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε καὶ εἰς ὅλους τοὺς κ. κ. συναδέλφους οἵτινες ἀπετέλουν μέλος τῆς Δʹ Συνελεύσεως, ὡς καὶ εἰς ὅλους ἐκείνους οἵτινες παρηκολούθησαν τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ὅτι εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν παρουσιάσθη ἀνάλογον γεγονός. Καὶ τότε ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» διαφωνοῦσα πρὸς τὴν κατεύθυνσιν, ἣν ἤθελε νὰ δώσῃ ἡ τότε πλειονοψηφία τῆς Δʹ Συνελεύσεως, ἀπέσχεν ὄχι ἐπὶ μίαν ἡμέραν, ἀλλ’ ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος καὶ ἐν τούτοις ἡ ἀπουσία της οὐδεμίαν ἐπίδρασιν εἶχεν ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἐξηκολούθησε τὰς ἐργασίας της ὡσὰν νὰ μὴ συνέβαινε τίποτε. Πρὸ μιᾶς ἀναλόγου καταστάσεως εὑρισκόμεθα καὶ σήμερον. Νομίζω ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ τὰς συντακτικὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν συνέχισιν τῆς συντακτικῆς ἐργασίας τοῦ Σώματος.

§97Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μόνον τῆς συντακτικῆς;

§98Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 57 ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 116 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Δ. Μπαμπᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§100Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Καὶ ὡς μέλος τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, κύριοι βουλευταί, ἀλλὰ καὶ ἐκ προσωπικῆς μου γνώμης, ὅταν συνεζητήθη ἡ Γερουσία ἔν τε τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐκηρύχθην ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ, δι’ οὓς λόγους τότε εὐρέως ἀνεπτύξαμεν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφόσον ὁ θεσμὸς διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐγκαθιδρύθη καὶ ἡμεῖς οἵτινες εἴχομεν ἐναντίαν γνώμην, ὑποχρεούμεθα ἤδη νὰ συνεισφέρωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν, ὅπως ὁ θεσμὸς κατοχυρωθῇ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ ἀσφαλίζῃ εἰς αὐτὸν ζωὴν καὶ εὐδοκίμησιν. Καθόσον δὲν θὰ πρόκειται μόνον περὶ τῆς Γερουσίας ὡς τοιαύτης, ἀλλὰ θὰ πρόκειται περὶ ὁλοκλήρου τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει κίνδυνος νὰ κλονισθῇ ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ νεοπαγὴς θεσμὸς καταπέσῃ εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Καὶ διὰ τοῦτο κρίνομεν ἀναγκαῖον καὶ προέχον καὶ ἀπαραίτητον ἵνα γενικῶς μὲν ἡ λειτουργία τῆς Γερουσίας, εἰδικώτερον ὅμως τῆς κατὰ πρῶτον συγκροτηθησομένης, τῆς προσωρινῆς λεγομένης, νὰ ἀσφαλισθῇ πλήρως διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν καταλληλοτέρων πρὸς ἀνάληψιν τοῦ ἀξιώματος προσώπων. Ἐν ᾗ περιπτώσει εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς πρώτης Γερουσίας διαπραχθῶσι σφάλματα, ἂν τυχὸν δὲν ληφθῶσιν ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀσφαλίσουν καλὴν κατὰ ποιὸν σύνθεσιν, ἀρίστων εἰ δυνατόν, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς ὁ νέος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἤλπισεν ὡς προωρισμένον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐόδωσιν τῶν παρ’ ἡμῖν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ τὴν καλυτέραν ἀπόδοσιν τῶν νομοθετικῶν ἔργων, εἶναι, λέγω, μοιραῖον ὅτι θὰ ἐκπέσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ, διότι δὲν θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν νὰ ἀρθῇ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα του. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς, ὅταν παρεσχέθη εἰς αὐτὸν ἡ εὐκαιρία ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος νὰ ἐκθέσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας τῆς ὁριστικῆς, ἐνόμισε καὶ συνέπεσεν ἡ γενικὴ γνώμη αὐτοῦ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἐκπροσώπους ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ αὐτοῦ πολιτικοῦ κόμματος, ἐνόμισε, λέγω, ὅτι ἔδει νὰ ὑποστηρίξῃ ὅπως ὁλόκληρος ἡ Γερουσία ἐκλέγεται ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Λαοῦ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας καὶ κατὰ εὐρυτάτας ἐκλογικὰς περιφερείας. Ἀπεκρούσαμεν τότε τὴν συμμετοχὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν καὶ ποικίλων ὀργανώσεων ἐν τῇ συνθέσει τῆς Γερουσίας, καθὼς καὶ τὴν ἐκλογὴν ὡρισμένου ποσοστοῦ γερουσιαστῶν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εἰρήσθω ὅτι εἶχε πολλοὺς θιασώτας τότε ὅταν συνεζητήθη καὶ θὰ ἔχῃ ἀκόμη καὶ σήμερον, προβάλλομεν ἡμεῖς τὴν γνώμην ὅτι τὰ ἐπαγγελματικὰ Σωματεῖα καὶ τὰ οἱαδήποτε ἄλλα, ἐν ᾗ περιπτώσει καὶ εἰς ταῦτα ἀνετίθετο ἡ λειτουργία τῆς ἐκλογῆς γερουσιαστῶν, θὰ ἐξετρέποντο τοῦ πραγματικοῦ αὐτῶν προορισμοῦ, τῶν ἀρχικῶν αὐτῶν σκοπῶν, τῶν σκοπῶν τῆς ἐξυψώσεως καὶ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων καὶ θὰ καθίσταντο πραγματικῶς ὀργανισμοὶ διαφθειρόμενοι ὁλονὲν καὶ παρακμάζοντες ἐν τῇ πολιτικῇ συναλλαγῇ. Ἠθέλομεν πράξει ἴσως τὸ σφάλμα, δεχόμενοι ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς Γερουσίας συμμετοχὴν τῶν ὀργανώσεων τούτων, νὰ φθείρωμεν τὰς ὀργανώσεις αὐτὰς καὶ νὰ ἐκτρέψωμεν αὐτὰς τῶν ἀληθῶν αὐτῶν σκοπῶν καὶ τῶν πραγματικῶν των συμφερόντων. Ὅσον ἀφορᾷ ἤδη τὸ τμῆμα τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ προέλθῃ διὰ διορισμοῦ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ τούτου τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεως, ἐκηρύχθημεν ἀντιμέτωποι, φρονοῦντες ὅτι ἑκάστοτε δὲν θὰ πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀρίστων προσώπων, ἀλλὰ περὶ ἐξοικονομήσεως κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον κομματικῆς. Διὰ τοὺς λόγους, τῶν ὁποίων τὴν βασιμότητα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ δυνηθῇ τις νὰ ἀμφισβητήσῃ, προτιμῶμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ ὑποστηρίζομεν ὅπως ὡς πρὸς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, δὲν πρόκειται περὶ τῆς προσωρινῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς ὁριστικῆς, ἀποφασισθῇ νὰ ἐκλέγεται αὕτη ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Λαοῦ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, κατὰ εὐρυτάτης ἐκλογικῆς περιφερείας καί, εἰ δυνατόν, ὁριζομένων καὶ προσόντων τῶν ἐκλεξίμων γερουσιαστῶν. Ἂν τὸ τελευταῖον τοῦτο, κύριοι βουλευταί, ὁ καθορισμὸς δηλαδὴ προσόντων τῶν ἐκλεξίμων γερουσιαστῶν, ἐνδείκνυται ἁπλῶς προκειμένου περὶ τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία θὰ ἐκλέγεται ὑπὸ τοῦ Λαοῦ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, εἶναι κάτι τι τὸ ἀπαραίτητον, νομίζομεν, προκειμένου περὶ τοῦ τμήματος τῆς Γερουσίας, τὸ ὁποῖον θὰ διορισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐν ᾗ τυχὸν περιπτώσει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ὡς ἀντιλαμβάνομαι καὶ προβλέπω, ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην ταύτην, τὴν εἰσαγομένην ὑπὸ τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον καὶ διὰ τὴν πρώτην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἵνα οὗτος ἀναδείξῃ τοὺς ἀρίστους ἢ ἔστω καὶ κρίνῃ τοὺς ὑποψηφίους ἐλευθέρως ἄνευ προσόντων. Καθ’ ἣν ὅμως περίπτωσιν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ, εἴτε καὶ χάριν ἐξοικονομίσεως χρόνου, εἴτε καὶ χάριν ἀποφυγῆς τῆς ἀναμίξεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἰς νέας ἐκλογὰς καὶ διαταραχῆς τοῦ ἔργου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως οἱ μέλλοντες γερουσιασταὶ τῆς πρώτης Γερουσίας διορισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο ἀπαραίτητος ἡ καθιέρωσις προσόντων τινῶν διὰ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ θὰ κληθῇ νὰ περιβάλῃ διὰ τοῦ ὑπάτου ἀξιώματος. Καὶ θὰ ἦτο ἀπαραίτητον, κύριοι, διότι ἂς μὴ κλείωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῆς πραγματικότητος. Πάντες παροικοῦμεν εἰς Ἰερουσαλήμ. Εἶναι ἀσφαλῶς προβλεπόμενον ὅτι οἱ πολιτικοὶ ἀρχηγοὶ παρὰ πᾶσαν αὐτῶν ἀντοχὴν θὰ καμφθοῦν ἐν τέλει ἐκ τῶν ἀξιώσεων, αἵτινες θὰ προβληθῶσιν ἐκ τῶν φίλων αὐτῶν τῶν ὀρεγομένων τὴν γερουσιαστικὴν τήβεννον. Εἶναι δέ, φαντάζομαι, πολλοὶ οἱ μνηστῆρες. Θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ἀσφαλῶς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ μεριμνήσωμεν αὐτοπεριοριζόμενοι νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ καὶ τὰ πολιτικὰ κόμματα ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν καταλληλοτέρων προσώπων διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς πρώτης Γερουσίας. Ἐξ ἄλλου ὁ θεσμὸς αὐτός, δηλαδὴ ὁ καθορισμὸς προσόντων διὰ τοὺς ὑποψηφίους γερουσιαστάς, εἴτε τῆς πρώτης Γερουσίας, εἴτε πάσης τοιαύτης, δὲν εἶναι θεσμὸς οὔτε πρωτότυπος, οὔτε μὴ Ἑλληνικός. Καθιεροῦτο ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει διὰ τοὺς διοριζομένους ὑπὸ τοῦ Βασιλέως τότε γερουσιαστὰς ὡρισμένα τινὰ προσόντα. Ἠδύναντο νὰ διορισθῶσι τότε γερουσιασταὶ πρόσωπα ἀναγόμενα εἰς ὡρισμένας κατηγορίας, ῥητῶς ὑπὸ τοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 73ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἐκείνου ὁριζομένας. Παραδειγματικῶς καὶ ἐφόσον ἡ μνήμη μου μὲ βοηθεῖ, δύναμαι νὰ ἀναφέρω ὅτι ὑπήγοντο εἰς τὰς κατηγορίας αὐτὰς οἱ χρηματίσαντες δὶς βουλευταί, οἱ χρηματίσαντες Ὑπουργοί, πρυτάνεις τοῦ Πανεπιστημίου, πρόεδροι ἢ εἰσαγγελεῖς τοῦ Ἀρείου Πάγου, οἱ ἀρεοπαγῖται, οἱ στρατιωτικοὶ τοῦ Ἀγῶνος, οἱ ἄνδρες ἐν γένει, ὡς ἐνθυμοῦμαι, οἱ δράσαντες ἐθνωφελῶς κατὰ τὸν Ἀγῶνα καὶ εἴ τινες ἄλλαι ὑπῆρχον ἀκόμη κατηγορίαι προσώπων ἀξιολόγων, τὰ ὁποῖα παρεῖχον τὸ τεκμήριον τῆς μορφώσεως, τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς σχετικῆς περιωπῆς, ἵνα ἀποτελέσωσι μέλη τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἑπομένως, κύριοι βουλευταί, ἡ πρότασις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλῶ καὶ τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι πρὸς ὑμᾶς, δὲν εἶναι πρότασις, ἐπαναλαμβάνω, ξένη ἢ πρωτότυπος. Θὰ ἠδύνατό τις ἀκόμη νὰ προσθέσῃ ὅτι ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις ἔχει μείζονα ἀξίαν, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν θὰ πρόκειται περὶ προελεύσεως τῶν πρώτων γερουσιαστῶν ἐκ τοῦ Λαοῦ δι’ ἐκλογῆς, ἀλλὰ θὰ πρόκειται περὶ προσώπων τὰ ὁποῖα θὰ διορισθῶσι καὶ ἡ λῆψις τῶν προσώπων τούτων ἐξ ὡρισμένων κατηγοριῶν ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων, τῶν ἀνωτέρων ὑπηρεσιῶν ἢ τῆς ποικίλλης δράσεως, θὰ παράσχῃ καὶ εἰς τὸν Λαὸν τὴν πεποίθησιν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην ὅτι ἡ παροῦσα Βουλὴ οὐχὶ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ἐπιμεμελημένως ἐμερίμνησε περὶ τῆς ἀρτιωτέρας συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου Σώματος, τὸ ὁποῖον κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον συντιθέμενον δὲν θὰ κινδυνεύσῃ σοβαρῶς νὰ καταντήσῃ ἄσυλον τῶν ἀσημοτήτων καὶ τῶν ἀργοσχόλων. Κύριοι βουλευταί, ἐτελείωσα. Ὑπῆρξα, νομίζω, σύντομος καὶ σαφής. Τὴν πρότασίν μου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὑπηγόρευσε ἡ θέλησις καὶ ἡ προσδοκία τῆς ὅσον ἔνεστι εὐπροσωποτέρας ἐμφανίσεως τοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον ἡ πλειονοψηφία ὑμῶν ἔγνω νὰ ἱδρύσῃ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ πρώτη Γερουσία ἀποτύχῃ, δὲν θὰ πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἀποτυχίας ἑνὸς οἱουδήποτε συστήματος δημοσίου δικαίου, ἀλλὰ θὰ συμπαρασυρθῇ εἰς τὸν κατήφορον καὶ ὁλόκληρον τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, κατὰ τοῦ ὁποίου ἀπό τινος πνέουν ἐμφανῶς ἐνάντιοι ἄνεμοι. Δὲν διαφεύγει οὐδενὸς τὴν κρίσιν, τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν γνῶσιν ὅτι ἤρχισε νὰ συζητεῖται τοὐλάχιστον εἰς αἰσθητὴν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κατὰ πόσον τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δέον ἐφεξῆς νὰ ρυθμίζῃ τὰς τύχας τοῦ Τόπου ἢ μὴ τυχὸν ὑπάρχει ἄλλο τι καταλληλότερον πρὸς ἐγκατάστασιν. Τὸ ὅτι διεξάγεται συζήτησις ὑπὸ μερίδος τινὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἔστω καὶ μικρᾶς, περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀποτελεῖ, τοῦτο μόνον, διὰ πάντα θέλοντα νὰ ἐννοῇ ἄνθρωπον, σαφὲς δεῖγμα ὅτι ὁ κοινοβουλευτισμὸς δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀκμὴν ἐκείνην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, κύριοι, ὅτι καταβάλλοντες πᾶσαν τὴν ἡμετέραν προσπάθειαν διὰ νὰ συγκροτήσωμεν τὴν πρώτην τοὐλάχιστον Γερουσίαν εὐπρεπῆ καὶ ἀξίαν τῆς ἀποστολῆς της, παρέχομεν σπουδαίαν ὑπηρεσίαν ὄχι μόνον εἰς τὸν θεσμόν, ἀλλὰ παρέχομεν ἐπίσης ὑπηρεσίαν ἀξιόλογον εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα καὶ τοὺς φιλελευθέρους θεσμούς, ὑπὸ τῶν ὁποίων κυβερνᾶται ἡ Χώρα. (Χειροκροτήματα).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας ἔχει τὸν λόγον.

§102Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἡ ἐξέλιξις τῶν πολιτικῶν καὶ πολιτειακῶν πραγμάτων τῆς τελευταίας πενταετίας καὶ καὶ ἰδίᾳ ἡ ἀνακήρυξις τῆς Δημοκρατίας καὶ ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ὄχι περιττός, ἀλλὰ καὶ ἐπιζήμιος. Καὶ εἶναι ἐπιζήμιος ὄχι τόσον διὰ τὴν ἀντιδραστικότητά της, οὔτε διότι ἐπιβαρύνει τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν, ἀλλὰ κυρίως διότι καθιστᾷ ἔτι μᾶλλον δύσχρηστον τὴν νομοθετικὴν μηχανήν, ἐπιτείνων τοιουτοτρόπως τὴν βαρεῖαν νόσον τοῦ πάσχοντος καὶ παλαίοντος κοινοβουλευτισμοῦ. Ἐφόσον ὅμως ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ ἵδρυσις τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, δὲν ἀπομένει πρὸς περιστολὴν τῆς προβλεπομένης ἐκ μέρους ἡμῶν ζημίας τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ παρὰ νὰ καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια ὅπως ἡ πρώτη Γερουσία συγκροτηθῆ, ὅπως καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον, κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα τὴν κανονικωτέραν λειτουργίαν του. Εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ πολὺ ὀρθῶς ἐτονίσθη ὑπὸ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ὁ τρόπος τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας ἀποτελεῖ σπουδαίαν προϋπόθεσιν τῆς ἐπιτυχίας τῶν σκοπῶν της. Πολὺ ὀρθῶς συνεζητήθη τὸ ἄρθρον 58 ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ἄρθρον 116. Θὰ εἶχον μάλιστα τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 116. Διότι, ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὸν ὑπ’ αὐτῆς διορισμὸν τῆς πρώτης Γερουσίας, θὰ ἦτο περιττὸν νὰ συζητήσῃ καὶ διατυπώσῃ λεπτομερῶς ἀπὸ τοῦδε τὸ ἄρθρον 57. Νομίζω δὲ ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν μεγαλυτέρου σάλου καὶ πρὸς καλυτέραν ἴσως ἐκλογὴν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὴν πρώτην Γερουσίαν, θὰ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ δεχθῇ τὸν ὑπ’ αὐτῆς διορισμόν. Ἔχομεν δὲ ἀναμφισβητήτως τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα, διότι καὶ εὐρυτάτην ἐξουσιοδότησιν ἔχει ἡ παροῦσα Βουλή, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄρθρον 116 εἶχε τεθῇ ὑπ’ ὄψιν τοῦ Λαοῦ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, διὰ τῶν ὁποίων ἐλάβομεν τὴν ἐντολὴν πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ὅταν γίνῃ δεκτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς τὸ ἄρθρον 116, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι σκόπιμον νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ καθορίσωμεν ἀπὸ τοῦδε διὰ τοῦ Συντάγματος ἐν ὅλαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ συνθέσεως τῆς πρώτης Γερουσίας, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν τοῦτο εἰς τὸν νόμον, ὅπως συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν. Καὶ τοῦτο διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἐκ τῆς ὁλοκληρωτικῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος καὶ ἐκ τῶν ἐργασιῶν τῆς πρώτης Γερουσίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐν γένει ἐξελίξεως τοῦ δημοσίου βίου θὰ ἔχωμεν συγκομίσει πολύτιμον πεῖραν, ἥτις θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ ἀσφαλέστερον πάσης θεωρίας εἰς τὸ πρέπον καὶ εἰς τὸ σκόπιμον. Ἂν ὅμως πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἀπὸ τοῦδε ἡ Βουλὴ τὸν διὰ τοῦ Συντάγματος καθορισμὸν τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ τῆς συνθέσεως τῆς πρώτης Γερουσίας, θὰ εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ γίνῃ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Λαοῦ κατὰ περιφερείας εὐρυτάτας μὲ σύστημα πλειονοψηφικὸν καὶ σφαιρίδιον. Διότι μόνον τοιουτοτρόπως, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκλογὴ τῶν καλυτέρων προσώπων καὶ συνεπῶς τὸ κῦρος αὐτῆς. Ὁ ἀπὸ τῆς Βουλῆς διαφορισμὸς νομίζω ὅτι ἐπιτυγχάνεται ἀρκούντως διὰ τῆς εὐρυτέρας περιφερείας καὶ διὰ τοῦ καθορισμοῦ χρονικοῦ ὁρίου ἡλικίας. Ὑπὸ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς προτείνεται ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Δὲν ἠξεύρω διατί ἔγινε τοῦτο. Οὔτε κομματικὸν χαρακτῆρα σκοπεύομεν νὰ δώσωμεν ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν Γερουσίαν, ἀλλ’ οὔτε ἐπαγγελματικὸν Κοινοβούλιον πρόκειται νὰ τὴν καταστήσωμεν. Ἀπεναντίας ἡ προσπάθειά μας θὰ πρέπει νὰ τείνῃ εἰς τὸ πῶς τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα θὰ εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὰς κομματικὰς ἐπιρροάς. Θὰ ἔλεγον μάλιστα ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπαγορευθῇ νὰ γίνῃ καταρτισμὸς συνδυασμῶν διὰ νὰ ἔχουν οἱ ἐκλογεῖς καιρὸν νὰ ἐκλέγουν τὰ καλύτερα πρόσωπα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θεωρῶ ἀποκρουστέαν τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν, τὸ μὲν διότι δὲν ἔχει ἀναπτυχθῆ ἐν Ἑλλάδι συνείδησις ἐκλέκτορος, τὸ δὲ διότι τὸ σύστημα τοῦτο ἀναμφισβητήτως θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἀφάνταστον συναλλαγὴν καὶ διαφθορὰν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν. Κυριολεκτικῶς δὲ ὀλεθρίαν θεωρῶ τὴν ἀνάμιξιν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῶν κοινοτικῶν καὶ δημαρχιακῶν συμβουλίων, καθὼς καὶ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Θὰ ἀναπτυχθῇ εἰς αὐτὰ κομματικὸς φατριασμός, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον θὰ ἐκτρέψῃ ἐκ τοῦ σωματειακοῦ των προορισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ὅλως διόλου θὰ τὰ διαλύσῃ. Ἂν δὲ ὁπωσδήποτε γίνῃ ἔμμεσος ἡ ἐκλογή, θὰ ἔπρεπεν αὐτὴ νὰ ἐγίνετο ὑπὸ εἰδικῶν ἐκλεκτόρων, ἐκλεγομένων ἀμέσως ὑφ’ ὅλου τοῦ Λαοῦ. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ ἀποφεύγεται ἡ ἀνισότης τῆς ψήφου, ἥτις καθιεροῦται μὲ τὰς πολλὰς κατηγορίας ἐκλογέων, τινὲς τῶν ὁποίων θὰ ψηφίζουν δὶς καὶ τρίς. Συνοψίζων ὑποστηρίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον 116 ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ ἀφήσωμεν δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 57 τὸν καθορισμὸν τοῦ τρόπου τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας διὰ νόμου.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§104Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἡ ἀλήθεια, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας κ. Μπαμπᾶκος, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι διέρχεται μεγάλην κρίσιν, εἶναι καὶ ἐμοῦ γνώμη. Αἱ συνθῆκαι αἱ κοινοβουλευτικαί, ἀλλὰ καὶ αἱ συνθῆκαι αἱ κοινωνικαὶ ἀπὸ τριακονταετίας ἤλλαξαν καταπληκτικῶς ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἐν Εὐρώπῃ. Πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρὸ μιᾶς γενεᾶς αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις δὲν ὑπῆρχον ὅσον εἶναι ὠργανωμέναι σήμερον, ὅτι εἰς τὰς Βουλὰς δὲν εἶχον ἀρχίσει νὰ ἀναφαίνωνται καθαρῶς ἐπαγγελματικὰ κόμματα καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐφαντάζετο ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν συντηρητικωτάτην Ἀγγλικὴν Βουλὴν θὰ ἀναφαίνετο ἰσχυρότατον ἐπαγγελματικὸν κόμμα, ἐργατικὸν κόμμα κλπ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀπορῶμεν διατί εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν ἐνεφανίσθησαν ἐπαγγελματικὰ κόμματα, ἐνεφανίσθη ἀγροτικὸν κόμμα, τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ καθαρῶς ἐπαγγελματικὸν κόμμα. Ἡ Βουλὴ ἔλυσε τὸ πρόβλημα τὸ ἂν χρειάζεται δευτέρα Βουλή, τὸ ἔλυσε δὲ διὰ πλειονοψηφίας 40 ψήφων. Μεταξὺ τῶν 40 τούτων ψήφων ἀκούσας ἰσχυρότατα ἐπιχειρήματα τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ μου, ἐψήφισα καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς δευτέρας Βουλῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἔρχεται σήμερον ἡ Βουλὴ νὰ λύσῃ ἓν ἄλλο πρόβλημα, ἀκόμη σπουδαιότερον τοῦ πρώτου. Τὸ ὅτι χρειάζεται δευτέρα Βουλή, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀρκεῖ νὰ ρίψῃ κανεὶς ἓν βλέμμα ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ νὰ ἴδῃ εἰς 200 τὸν ἀριθμὸν τῶν νομοσχεδίων. Ἀρκεῖ νὰ ρίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων καὶ θὰ ἴδῃ τὸν ἀριθμὸν 450. Τὸ νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα νὰ ὑπάρξῃ καὶ δευτέρα Βουλή, κατ’ ἐμὲ ἦτο εὔκολον. Ἀλλὰ τί εἴδους θὰ πρέπει νὰ εἶναι ἡ δευτέρα Βουλή; Τὸ πρόβλημα τοῦτο εἶναι δυσχερέστατον. Καὶ ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι δύσκολον τὸ πρόβλημα καὶ ἐπειδὴ ἡ συνταγματικὴ ἐπιστήμη δὲν εἶναι θετικὴ ἐπιστήμη, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι ταξὺ τῶν 286 βουλευτῶν ἐπικρατοῦν 286 γνῶμαι περὶ τοῦ τύπου καὶ τῆς μορφῆς τῆς νέας Βουλῆς. Θὰ μὲ συγχωρήσετε τὴν τόλμην δι’ ὀλίγων καὶ ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμός, νὰ σᾶς ἀναπτύξω καὶ ἐγὼ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, πῶς φαντάζομαι ὅτι πρέπει νὰ εἶναι αὐτὴ ἡ Βουλή. Κύριοι, ὁ ἄνθρωπος ὁ σημερινὸς εἶναι διφυής, εἶναι βιοπαλαιστὴς ἀφ’ ἑνός, εἶναι πολίτης ἰδεολόγος ἀφ’ ἑτέρου. Εἶναι ὁ ἐπαγγελματίας ἀφ’ ἑνός, ὁ παλαίων μὲ τὸν ἱδρῶτα τοῦ προσώπου του ἵνα κερδίσῃ τὸν ἄρτον του καὶ εἶναι ἀφ’ ἑτέρου ἰδεολόγος ἐργαζόμενος καὶ εἰσφέρων ὑπὸ τρεῖς μορφὰς διὰ τὴν ἰδεολογίαν τῆς λέξεως «Κράτος», τῆς λέξεως «Ἔθνος», τῆς λέξεως «Φυλή». Ὁ πρῶτος, ὁ ἐπαγγελματίας, ἀνήκει εἰς μίαν ἐπαγγελματικὴν τάξιν, ἡ ὁποία τάξις σήμερον ἔλαβεν ἐπιβλητικωτάτην ὀργάνωσιν ἐν Εὐρώπῃ, ἀλλὰ καὶ ἁπλῶς ἐπιβλητικὴν ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως νομίζω ἐπ’ αὐτῆς τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν καταβάλλει ἕκαστον ἄτομον, δηλαδὴ τῆς ἐγωϊστικῆς ἐργασίας διὰ τὸ ἄτομόν του καὶ τῆς ἐργασίας ἀφ’ ἑτέρου διὰ τὴν Πατρίδα, ἐπ’ αὐτῶν ἀκριβῶς τῶν δύο ἐργασιῶν ὡς θεμελίων πρέπει νὰ ἐγερθοῦν τὰ δύο οἰκοδομήματα τῶν δύο Κοινοβουλίων. Τὸ πρῶτον θὰ ἐξετάζῃ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῆς Κοινωνίας, τὸ ἄλλο θὰ ἐξετάζῃ τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Κράτους καὶ θὰ προσαρμόζῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς οἰκονομικῆς Βουλῆς πρὸς τὸ πλαίσιον τῆς ἐννοίας τοῦ Κράτους. Ὁ πολίτης εἰσφέρει καὶ αὐτὸς μίαν ἐργασίαν διὰ τὸ Κράτος, τὴν εἰσφέρει ὑπὸ μορφὴν φόρου τοῦ αἵματος (στρατιώτης), ὑπὸ μορφὴν φόρου τοῦ χρήματος (φορολογούμενος), ὑπὸ μορφὴν σκέψεως, ὡς ἐκλογεύς. Ἑπομένως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν δύο Κοινοβούλια, νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὰς κοινοτυπίας τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κοινοβουλίων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν Γερουσίας. Νομίζω ὅτι ἡ Γερουσία πρέπει νὰ λείψῃ ἐντελῶς ἀπὸ τὸ πολίτευμά μας. Ἡ Γερουσία αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία εἰκὼν καὶ ὁμοίωμα τῆς παρούσης Βουλῆς. Ἀλλὰ καὶ κάτι χειρότερον. Ἤκουσα παρ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν πολλὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ Γερουσία αὐτὴ θὰ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ τοὺς ἀποτυχόντας βουλευτὰς τῶν παρελθουσῶν ἐκλογῶν.

§105ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος τὸ εἶπε.

§106Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἔτσι; Αὐτὴν τὴν Γερουσίαν θέλετε; Ἂς ἔλθωμεν τώρα, διὰ νὰ μὴ φανῶ οἰστρηλατούμενος καὶ ἀερολογῶν, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ νέα Βουλὴ ἡ κληθησομένη Βουλὴ τῶν τάξεων, ἀπέναντι τῆς ἄλλης Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ εἶναι Βουλὴ τοῦ Κράτους. Ἡ πρώτη Βουλὴ ἐξυπηρετεῖ οἰκονομικὰ συμφέροντα, δὲν θὰ ἔχῃ κανὲν δικαίωμα νὰ συζητῇ καὶ ψηφίζῃ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Στρατοῦ καὶ περὶ ἄλλων γενικῶν ζητημάτων πολιτικῆς φύσεως, ὡς καὶ περὶ ζητημάτων ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μεριμνᾷ περὶ τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων τῆς Κοινωνίας. Τὸ Κοινοβούλιον αὐτὸ δυνάμεθα μετὰ ἕνα μῆνα νὰ τὸ συγκροτήσωμεν. Πῶς; Αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, εἰς τὰς ὁποίας ἡ ἐπιστήμη διαιρεῖ τὴν Κοινωνίαν, εἶναι ἐννέα· οἱ μεγάλοι ἀγροκτηματίαι, οἱ μικροὶ ἀγροκτηματίαι (ἀγρόται), οἱ μεγαλέμποροι, οἱ μικρέμποροι, οἱ μεγαλοβιομήχανοι, οἱ μικροβιομήχανοι (βιοτέχναι), τὰ ἐλευθέρια ἐπαγγέλματα, δηλαδὴ οἱ τυχόντες ἀνωτάτης μορφώσεως, ἰατροί, δικηγόροι κλπ. οἱ ὑπάλληλοι, δημόσιοι καὶ ἰδιωτικοὶ καὶ οἱ ἐργάται, τὸ ὅλον ἐννέα.

§107Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μεγαλοκτηματίαι δὲν ὑπάρχουν.

§108Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Σήμερον δὲν ὑπάρχουν, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ εὔχομαι νὰ ὑπάρξουν οἱ μεγαλοβιομήχανοι, οἱ γεωργικοὶ μεγαλοβιομήχανοι. Λ. χ. ἐκεῖνος ὅστις θὰ ἔχῃ ἐργοστάσιον ζακχάρεως ἢ οἴνων, θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ τὸν κατατάξωμεν εἰς τὴν τάξιν τῶν μεγαλοκτηματιῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας μοὶ ἀνήκει, δὲν ἐκτρέπομαι εἰς τοιαύτας λεπτομερείας. Αἱ ἐννέα αὐταὶ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις περιέχουν ἐν αὐταῖς ἑκάστη πληθὺν ἐπαγελμάτων. Τὰ ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι περίπου 400. Εἰς τὴν Εὐρώπην θὰ εἶναι ἀσφαλῶς 1000, διότι ἐκεῖ ὁ καταμερισμὸς τῶν ἐργασιῶν εἶναι μεγαλύτερος καὶ ὑπάρχουν καὶ ἐπαγγέλματα, τὰ ὁποῖα ἐδῶ δὲν δύνανται νὰ εὐδοκιμήσουν. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἡ σύγχισις, ὅπως ἐκ πρώτης ὄψεως οἱ ἐπιλαμβανόμενοι τοῦ ζητήματος νομίζουσιν ὅτι εἶναι κάτι τι τὸ τερατῶδες καὶ ἀνεφάρμοστον. Πῶς λοιπὸν 400 ἐπαγγελματίαι εἰς κάθε νομὸν θὰ στέλλουν ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Βουλήν; Ἂν πολλαπλασιάσωμεν τὰ 400 αὐτὰ ἐπαγγέλματα ἐπὶ 36 ποὺ εἶναι οἱ νομοί, θὰ ἔχωμεν 14,000 βουλευτάς. Δὲν ἔχει οὕτως; Ἑκάστη ἐπαγγελματικὴ τάξις ἔχει πληθὺν ἐπαγγελμάτων, τὰ ὁποῖα κατατάσσονται εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἐπαγγελματικὴν τάξιν. Ἔχομεν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους ἐγγεγραμμένον τὸ ἐπάγγελμα ἑκάστου ἐκλογέως. Ἑπομένως ἂν διαταχθῇ ψηφοφορία μετὰ ἕνα μῆνα, κύριοι βουλευταί, θὰ ὑπάρχουν ἐπὶ μιᾶς τραπέζης εἰς ἕκαστον ἐκλογικὸν τμῆμα 9 ψηφοδέλτια τῶν 9 τάξεων, ἀπαράλλακτα ὅπως μὲ τὴν ἀναλογικὴν ψηφοφορίαν ὑπῆρχον τόσα ψηφοδέλτια ὅσα καὶ τὰ κόμματα. Ἕκαστος ἐκλογεὺς θὰ προσέρχεται καὶ θὰ λαμβάνῃ μιᾶς μόνον ἐπαγγελματικῆς τάξεως τὸ ψηφοδέλτιον, θὰ γράφῃ ἓν ὄνομα ὑποψηφίου τῆς αὐτῆς ἀπαραιτήτως ἐπαγγελματικῆς τάξεως καὶ θὰ τὸ ρίπτῃ εἰς τὴν κάλπην. Εἶναι φανερὸν ὅτι μετὰ τὴν διαλογὴν θὰ ἐξέλθουν ἐξ ἑκάστου νομοῦ 9 βουλευταί, ἀντιπροσωπεύοντες ἕκαστος μίαν καὶ μόνον ἐπαγγελματικὴν τάξιν τοῦ νομοῦ του, ἤτοι εἰς τοὺς 36 νομοὺς, 9×36=324 βουλευταί. Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ἡ δευτέρα Βουλὴ συνεδέθη στενώτατα μὲ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια καὶ τὴν ἀποκέντρωσιν τῆς διοικήσεως, ἥτις εἶναι καὶ δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον μία ἐκ τῶν πολιτικῶν μου ἐπαγγελιῶν. Οἱ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι θὰ ἔχουν πρωτίστως νὰ λύσουν οἰκονομολογικὰ ζητήματα καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν γνώμην μου πρέπει νὰ προέρχωνται ἐκ τῆς τάξεως ἐκείνης, ἐξ ἧς θὰ προέρχωνται καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς Κάτω Βουλῆς. Ἑπομένως δυνάμεθα ἐκ περιτροπῆς ἐκ τῶν 9 αὐτῶν βουλευτῶν ἐξ ἑκάστου νομοῦ τοὺς μὲν 6 ἢ 4 ἐναλλὰξ ἐτησίως νὰ τοὺς ἀφίνωμεν ὡς νομαρχιακοὺς συμβούλους καὶ τοὺς ἄλλους 3 ἢ 5 θὰ τοὺς φέρωμεν εἰς τὰς Ἀθήνας ἵνα ἐκφέρουν γνώμην ἐπὶ τῶν οἰκονομολογικῶν ζητημάτων τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων. Καὶ φέρω ἓν παράδειγμα. Πρὸ δύο μόλις ὡρῶν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν μίαν σύστασιν νὰ ψηφίσωμεν ταχέως τὴν φορολογίαν τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Καὶ λέγω πρὸς αὐτόν· ποίαν ἀσφαλεστέραν γνώμην θὰ εἶχε περὶ τῆς ἠχοῦς ἡ ὁποία θὰ εἶχεν εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Χώρας τὸ νέον αὐτὸ νομοσχέδιον, παρὰ ἂν εἶχε μίαν Βουλὴν γνωμοδοτικὴν καθαρῶς— διότι δὲν θὰ εἶναι πολιτικὴ Βουλή—ἡ ὁποία θὰ τῷ ἔλεγε τὰς ἀπόψεις της, οὐχὶ τῶν γεωργικῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι ἀσφαλῶς θὰ εἶναι ἀντίθετοι πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ πρὸς τὰς γνώμας τῶν φορολογουμένων τάξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔλεγον πρὸς τοὺς ἀγρότας· «φορολογούμεθα, κύριοι, πολὺ περισσότερον παρὰ ὅ,τι σεῖς οἱ ἀγρόται». Ἑπομένως νομίζω ὅτι εἰς τὴν γνωμοδοτικὴν αὐτὴν Βουλὴν τῶν τάξεων θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀσφαλεστάτη γνώμη περὶ τῶν οἰκονομικῶν μας. Καὶ ἀναφέρω καὶ ἕτερον παράδειγμα. Ἂν πρέπει ἢ ὄχι νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ ἐλαίου, ποία ἄλλη Βουλὴ θὰ ὑπάρχῃ ἁρμοδιωτέρα νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τούτων ζητημάτων παρὰ ἡ Βουλὴ τῶν τάξεων; Ἀλλὰ βεβαίως ἡ Βουλὴ αὐτή, ἡ Βουλὴ τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ μόνον εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς τῶν τάξεων ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε τὰς ἀποφάσεις ἐκείνας νὰ τὰς θέτῃ εἰς τὸ πλαίσιον τὸ λεγόμενον τοῦ Κράτους. Κύριοι βουλευταί, ἡ δυσφορία τοῦ Λαοῦ κατὰ τῆς σημερινῆς Βουλῆς καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι μεγάλη καὶ ὀλίγον ἄδικος, διότι ἡ σημερινὴ Κοινωνία καὶ τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς συμφέροντα εἶναι πολλαπλάσια καὶ πολυσχιδέστατα τῶν οἰκονομικῶν συμφερόντων καὶ τοῦ εἴδους αὐτῶν τῶν πρὸ μιᾶς γενεᾶς. Τὸ νὰ ἦτο κανεὶς πολιτικὸς πρὸ μιᾶς γενεᾶς ἴσως δὲν διέφερε πολὺ ἀπὸ τὸν ἀγορητὴν τοῦ καφενείου, ἀλλὰ σήμερον διὰ νὰ εἶναί τις πολιτικὸς καὶ διὰ νὰ ἄρχῃ κόμματος εἶναι πολὺ δυσκολώτερον παρ’ ὅτι ἦτο πρὸ 30 ἐτῶν. Ἡ σημερινὴ Κοινωνία παρουσιάζει τὰς ἑξῆς διαφορὰς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς καθαρῶς οἰκονομολογικῆς καὶ τῆς ὀργανώσεως αὐτῆς ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν πρὸ μιᾶς γενεᾶς. Πρῶτον ἔχουν ὀργανωθῆ αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις, δεύτερον ὅτι ἐνεφανίσθησαν ἐπαγγελματικὰ κόμματα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τρίτον ὅτι τὸ ἄτομον ἀφύπνησε τὸ δημοκρατικόν του αἴσθημα πολὺ περισσότερον παρὰ πρὸ ἡμίσεως αἰῶνος καὶ ζητεῖ σήμερον νὰ ἔχῃ λόγον εἰς τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅτι εἶχε πρὶν ὑπὸ τοὺς παλαιοὺς χρόνους καὶ τὰ παλαιὰ πολιτεύματα, ὅπου διώκει τὸ ἄτομον αὐτὸ εἷς Μονάρχης καλούμενος Βασιλεὺς ἢ Αὐτοκράτωρ ἢ ὅπως ἄλλως θέλετε ἢ μία ἰθύνουσα τάξις, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἄλλα παρὰ εἰδεχθὴς πολυαρχία, ἐκμεταλλευομένη τὴν μὴ ἰθύνουσαν τάξιν. Τέταρτον ὅτι χάρις εἰς τὰ μέσα τὰ ἀναπτυχθέντα διὰ τῶν ἐφευρέσεων, ὁ κύκλος τοῦ ἐμπορίου καὶ ἡ κυκλοφορία ἑπομένου τοῦ χρήματος κατέστησαν πολὺ μεγαλύτερα παρὰ πρίν, ἀρκεῖ νὰ εἴπω ὅτι τὰ μεταφερόμενα σήμερον ἐμπορεύματα χάρις εἰς τὰ ἀτμόπλοια, τοὺς σιδηροδρόμους, τὰ αὐτοκίνητα ἑνὸς μόνον μηνός, εἶναι ἴσα μὲ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα μετεφέροντο εἰς ἓν ὁλόκληρον ἔτος πρὸ 50 ἐτῶν. Ἴσως δὲν θὰ εἶναι ὑπερβολικὸς ὁ ἀριθμός. Ἀλλὰ συνέβη καὶ κάτι τι ἄλλο εἰς τὴν νεωτέραν Κοινωνίαν, ὅτι χάρις εἰς τὴν ἀφύπνισιν τοῦ ἀτόμου, ὅτι χάρις εἰς τὰς νέας ἐφευρέσεις ἡ ἐπιθυμία πρὸς εὐμάρειαν τοῦ ἀτόμου κατέστη μεγαλυτέρα καὶ ἑπομένως ἡ ἐπιθυμία τοῦ ἀτόμου νὰ ζῇ καλύτερον παρὰ πρίν. Δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ φέρωμεν παράδειγμα ἐν τῇ οἰκογενείᾳ ἡμῶν τὸν πατέρα μας καὶ τὴν γιαγιάν μας, πῶς ἐκεῖνοι ἔζων καὶ πῶς ζῶμεν ἡμεῖς σήμερον. Ὅλα αὐτὰ ἐπέφερον μίαν τεραστίαν αὔξησιν ὄχι μόνον ἐμπορίου, ἀλλὰ καὶ αὔξησιν ζητημάτων οἰκονομικῶν καὶ ἐμπορικῶν, ἀλλὰ καὶ τι ἄλλο ἀκόμη. Ἐπέφερον καὶ τὴν ἀφύπνισιν τῆς δημοκρατικῆς ψυχῆς καὶ ἑπομένως σπουδαῖα κοινωνιολογικὰ ζητήματα. Μία ἀσφαλιστικὴ δικλεὶς κατὰ τῆς ἐκρήξεως τοῦ λέβητος, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ συγκλονίσῃ καὶ τὸ ἰδικόν μας καθεστώς, θὰ ἦτο, κατ’ ἐμέ, νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν μὴ ἰθύνουσαν τάξιν, εἰς τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις; Ἔλθετε μόνοι σας νὰ καθήσετε εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα, ὅπως ἡμεῖς οἱ βουλευταὶ τοῦ Κράτους.

§109Α. ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ψηφίσουν τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος.

§110Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ ἔχουν πᾶν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσουν αὐτοὶ μὲν τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος. Θὰ ἔχωμεν ὅμως καὶ ἡμεῖς πληρέστατον δίκαιον νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτούς· πληρώσατε τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ σᾶς ἀπαλλάττομεν τοῦ φόρου. Εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν θὰ συζητηθῶσιν ὅλα τὰ ἐπαγγελματικά, οἰκονομικὰ καὶ κοινωνιολογικὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον τὰ ἀφίνομεν ἐρήμην μὲ μίαν Ἡμερησίαν Διάταξιν 150 νομοθετημάτων, 450 ἐρωτήσεων κλπ., εἰς τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν. Κατ’ ἐμὲ ἡ Δημοκρατία δὲν θὰ λάβῃ τὴν ὁριστικὴν αὐτῆς μορφὴν καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐν Ἑλλάδι δὲν θὰ στερεωθῇ μόνον ἂν δημιουργηθῇ νέον Κοινοβούλιον ἡ Γερουσία, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτηρίσθη ὀρθότατα ἀπὸ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὡς ἓν ἀρτηριοσκληρωμένον ὄργανον παλαιῶν μοναρχικῶν ὀργανισμῶν. Καὶ ἂν τὸ δημιουργήσωμεν αὐτὸ τὸ δεύτερον Κοινοβούλιον, τὴν Γερουσίαν, δὲν θὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ αὐξήσωμεν τὴν κρίσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος ἐν Ἑλλάδι, διότι ἡ μηχανὴ θὰ ἔχῃ διπλασίας τριβάς.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀλεξανδρῆς ἔχει τὸν λόγον.

§112Π. ΑΛΕΞΑΝΔΡΗΣ. Ὁ θεσμὸς τῶν δύο Βουλῶν κατόπιν ἐρεύνης ἐπισταμένης παρὰ τῶν συνταγματολόγων καὶ τῶν κοινωνιολόγων ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς καὶ ἀπὸ πολιτικῆς σκοπιμότητος, ἐκρίθη ἀπαραίτητος διὰ τὴν καταλληλοτέραν ρύθμισιν καὶ λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ὁ πολὺς ἐσμὲν ἀνάγει εἰς δόγμα συνταγματικὸν τὴν δευτέραν Βουλήν, διὰ τοῦτο καὶ ὅλα τὰ πολιτισμένα Κράτη, πλὴν ἐλαχίστων, καθιέρωσαν τὸν θεσμὸν αὐτὸν καὶ οἱ καρποὶ τοὺς ὁποίους ἀπέδωκεν οὗτος εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπῆρξαν ἄριστοι. Εὐλόγως λοιπὸν καὶ ἡμεῖς ἐγκαθιδρύσαμεν τὴν Γερουσίαν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχῃ αὕτη ἐξαρτᾶται κατὰ πολὺ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως αὐτῆς. Ἔχων δὲ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, προσέτρεξα εἰς τὰ διάφορα Συντάγματα διὰ νὰ ἴδω τοὺς διαφόρους τρόπους καὶ τὰ συστήματα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται ἐκεῖ διὰ τὴν συγκρότησιν αὐτῆς. Τὰ συστήματα ταῦτα συνοψίζονται εἰς πέντε. Πρῶτον εἰς τὸ σύστημα τὸ αἱρετὸν ὅπερ εἶναι δύο εἰδῶν: αʹ) τὸ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησε καὶ ἐπεβλήθη εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἀνέκυψαν ἐκ τῶν πολέμων, δηλαδὴ εἰς τὴν Πολωνίαν, Τσεχοσλοβακίαν κλπ. καὶ βʹ) εἰς τὸ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Τὸ σύστημα τοῦτο ὑπάρχει εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Σουηδίαν, ὅπου ἐκλέγουν 147 γερουσιαστάς, εἰς τὴν Ὁλλανδίαν, ἡ ὁποία ἐκλέγει 55 γερουσιαστάς, εἰς τὴν Αὐστρίαν, ὅπου ἐκλέγονται 46 γερουσιασταί, εἰς τὸ Βέλγιον, εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου ἐκλέγονται 385 γερουσιασταί, μετὰ προηγουμένην ἐκλογὴν παρ’ ἑκάστου νομοθετικοῦ Σώματος δύο γερουσιαστῶν ἐξ ἑκάστης Πολιτείας. Δεύτερον σύστημα εἶναι τὸ μικτόν, ἰσχῦον εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ εἰς τὴν Δανιμαρκίαν. Τὴν Γερουσίαν ἐν Ἱσπανίᾳ ἀπαρτίζουν 360 γερουσιασταί, ἐκ τῶν ὁποίων τοὺς ἡμίσεις διορίζει ὁ Βασιλεύς, τοὺς δὲ ἑτέρους οἱ ἐκλέκτορες δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς. Εἰς τὴν Δανίαν ἡ Γερουσία ἀποτελεῖται ἐξ 66 γερουσιαστῶν, ἐξ ὧν τοὺς μὲν δώδεκα διορίζει ὁ Βασιλεύς, τοὺς δὲ λοιποὺς ὁ Λαὸς διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Τὸ τρίτον σύστημα εἶναι διὰ διορισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὴν Ἰαπωνίαν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο ὁ Αὐτοκράτωρ διορίζει τοὺς γερουσιαστὰς ἐκ μελῶν τῆς αὐτοκρατορικῆς οἰκογενείας, ἐξ εὐγενῶν καὶ ἐκ διαφόρων προσωπικοτήτων. Ἰσχύει δὲ ἐπίσης ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ὁ Βασιλεὺς διορίζει τοὺς γερουσιαστάς, ἐκλέγων αὐτοὺς μεταξὺ τῶν διακεκριμένων προσώπων, στρατιωτικῶν, ἀκαδημαϊκῶν, καθηγητῶν, βιομηχάνων καὶ ἐκ τῶν πληρωνόντων ὡρισμένους φόρους. Τέταρτον σύστημα εἶναι τὸ κληρονομικόν, ὅπερ ἰσχύει ἐν Ἀγγλίᾳ, καθ’ ὃ ἡ Βουλὴ τῶν Λόρδων ἀποτελεῖται ἐκ τῶν ἀρχηγῶν μεγάλων οἰκογενειῶν καὶ ἐκ τῶν διαδόχων αὐτῶν, ἅμα τῇ συμπληρώσει τοῦ 21ου ἔτους τῆς ἡλικίας των, παρακαθημένων αὐτοδικαίως ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Λόρδων. Καὶ τελευταῖον σύστημα εἶναι τὸ Νορβηγικόν, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς τὴν Νορβηγίαν. Κατ’ αὐτὸ ἐκλέγεται διὰ μιᾶς ἀριθμὸς βουλευτῶν ἴσος πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑδρῶν τῶν βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν καὶ ἀκολούθως οἱ ἀναδεικνυόμενοι βουλευταὶ ἐκλέγουν τοὺς γερουσιαστὰς μεταξὺ τῶν βουλευτῶν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Τὸ ¼ τούτων ἀποτελεῖ τὴν Γερουσίαν. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ συστήματα, ἅτινα κατώρθωσα νὰ ἀνεύρω ἐν τῇ ἐρεύνῃ μου. Ἐκ τῶν συστημάτων τούτων τὰ λοιπά, πλὴν τοῦ αἱρετοῦ, εἶναι ἀποκρουστέα, κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ταῦτα εἶναι συνδεδεμένα μὲ τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα καὶ ἀντιτίθενται εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῶν νεωτέρων πολιτικῶν θεωριῶν καὶ ἐν γένει εἰς τὰ διδάγματα τῆς πείρας καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῆς νεωτέρας πολιτικῆς ζωῆς. Τὸ σύστημα δὲ τοῦτο ἔχει καὶ καταγωγὴν Ἑλληνικήν, εἶναι ἐφεύρεσις Ἑλληνική, διότι πρῶτον ἡ Γερουσία τῆς Σπάρτης συνέστη διὰ τοῦ αἱρετοῦ συστήματος. Ἡ Γερουσία αὕτη ἔζησεν ὅσον καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ Λυκούργου καὶ ἐνωρὶς ἐρρίφθη εἰς τὴν σκιὰν ὑπὸ τῆς ἐνισχυθείσης ἐξουσίας τῶν ἐφόρων. Κατὰ ταῦτα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ αἱρετὸν σύστημα εἶναι τὸ καλύτερον καὶ τὸ ἐξεταστέον καθ’ ἡμᾶς εἶναι ποῖον ἐκ τῶν συστημάτων τούτων εἶναι τὸ προτιμητέον. Τουτέστι τὸ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας ἢ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς δι’ ἐκλεκτόρων. Κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν εἶναι προτιμητέον τὸ δεύτερον, τὸ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς, καθόσον τὸ σύστημα τοῦτο δὲν παρουσιάζει τὰς δυσχερείας καὶ τὰς δυσκολίας τὰς ὁποίας παρουσιάζει τὸ δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς, διότι ἡ ἄμεσος ἐκλογὴ ρίπτει τὸν Λαὸν εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον, ἀπομακρύνει αὐτὸν ἀπὸ τὰ ἔργα καὶ ἐν γένει προάγει καὶ ἐνδυναμώνει τὰ πάθη τὰ ἐκλογικὰ καὶ ἀναρριπίζει τὰ μίση. Κατὰ τὴν γνώμην μου, τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων καὶ ὡς πρὸς τὴν τήρησιν τῆς τάξεως φέρει ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, διότι ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ γίνεται ἀπὸ ἐκλέκτορας οἱ ὁποῖοι κατὰ τεκμήριον τοὐλάχιστον ἔχουν τὰ στοιχεῖα τῆς ὡριμότητος, πείρας καὶ ἐκτιμήσεως καὶ δὲν παρασύρονται εὐκόλως ἀπὸ τὰ ἐκλογικὰ ρεύματα καὶ κομματικὰς πιέσεις, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἐγγύησις περὶ ἐκλογῆς καταλλήλων ἀντιπροσώπων. Ἀπόδειξις ἐπὶ πλέον τούτου εἶναι ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἰσχύει εἰς τὰς δύο μεγάλας Δημοκρατίας, αἱ ὁποῖαι ἔκαμον τεραστίας προόδους. Ἐφαρμοσθὲν ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀμερικῇ, εὐδοκίμως λειτουργεῖ. Ἄλλως τε ἡ ἔμμεσος ἐκλογὴ ἀποτελεῖ ἀληθῆ ἀνεξαρτησίαν καὶ διάκρισιν τῶν δύο ἐξουσιῶν. Ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ Γερουσίας γενικῶς, εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι, ὀλίγας λέξεις νὰ εἴπω περὶ τῶν πολιτικῶν ὀργανώσεων. Ἀποκρούω τὰς ὀργανώσεις αὐτάς, διότι ἐκτὸς τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἀνέπτυξε, δὲν ἀπήντησα οὐδεμίαν ἐκλογὴν γερουσιαστῶν ἀπὸ ὀργανώσεις καὶ δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν τοιαύτας ὀργανώσεις τό γε νῦν ἔχον νὰ κάμωμεν καινοτομίας καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν διὰ τῶν ὀργανώσεων τούτων. Ἄλλως τε, κύριοι, δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς, ὅταν μεταξὺ ἡμῶν παρακάθηνται ἀπὸ ὅλα τὰ ἐπαγγέλματα διαπρεπεῖς συνάδελφοι καὶ δικαστικοὶ καὶ βιομήχανοι καὶ ἐπιστήμονες καὶ γεωργοὶ καὶ ἔμποροι καὶ στρατιωτικοὶ καὶ κτηματίαι καὶ ἐφοπλισταί, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ διὰ τῶν πολιτικῶν ὀργανώσεων ἐκλογὴ τῆς Βουλῆς καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἐκλεγῶσι τοιοῦτοι καὶ γερουσιασταὶ ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τῶν ὀργανώσεων καὶ διατί θὰ δώσωμεν εἰς τὰς ὀργανώσεις αὐτὰς προνομίας καὶ δὴ προνομίας διπλοψηφίας, νὰ ἐκλέγωσι δηλονότι ὀλίγοι εἰς βάρος τῶν πολλῶν ἕνα ἀριθμὸν γερουσιαστῶν, τὸν ὁποῖον δὲν δικαιοῦνται ἀφ’ ἑνὸς ὡς μέλη τῶν ὀργανώσεων καὶ ἐξ ἄλλου ὡς πολῖται, δυνάμει τῆς συνταγματικῆς διατάξεως περὶ καθολικῆς ψηφοφορίας. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κύριοι, ἀποκρούω τὴν τοιαύτην πρότασιν καὶ καταλήγων προτείνω ὅπως μικρὸς ἀριθμὸς γερουσιαστῶν ἐκλέγεται μόνον ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατ’ ἀναλογίαν τῶν κομμάτων, μεταξὺ διακεκριμένων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν διαφόρων συνθηκῶν δὲν ἠσχολήθησαν περὶ τὴν πολιτικήν, ἀλλ’ εἰς τὰ γράμματα, τὰς ἐπιστήμας καὶ τὴν βιομηχανίαν ἢ ἀσχοληθέντα δὲν κατώρθωσαν νὰ ἐπιπλεύσωσι εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας καὶ εὑρίσκονται οὕτως ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Γερουσίας, ἐνῷ εἶναι χρήσιμα ὡς ἐκ τῆς ἐπιστημονικῆς των μορφώσεως καὶ τῶν φώτων των ἐν γένει καὶ τῆς διακεκριμένης θέσεώς των ἐν τῇ Κοινωνίᾳ. Καὶ ταῦτα μὲν εἶχον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς μεταβατικῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 116. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων τὰς ὁποίας διατρέχομεν δύναται διὰ τὴν πρώτην συγκρότησιν τῆς Γερουσίας νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Νορβηγικὸν σύστημα, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἀντὶ νὰ ἐκλέγωνται οἱ γερουσιασταὶ μεταξὺ τῶν βουλευτῶν διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, ὅπως τὸ Νορβηγικὸν σύστημα ἔχει, νὰ ἐκλέγωνται κατ’ ἀναλογίαν τῆς δυνάμεως τῶν κομμάτων. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον θὰ κατορθωθῇ ὥστε ἡ Γερουσία νὰ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ πρόσωπα διακεκριμένα, τὰ ὁποῖα συγκεντρώνουν προσόντα μορφώσεως καὶ πείρας καὶ ἐξέχοντα ἐν τοῖς γράμμασι καὶ ταῖς ἐπιστήμαις, ὥστε ἀσφαλῶς θὰ ἀνυψώσωσι τὸ γόητρον τῆς Γερουσίας, διότι βεβαίως τὰ κόμματα θὰ φροντίσωσι νὰ εὕρουν τοὺς ἀρίστους διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Ἐπροτάθη καὶ μάλιστα ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τὸ κώλυμα ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἠρωτήθη διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἐν τοῖς πολιτικοῖς προγράμμασι τοῦ ζητήματος τούτου. Τοῦτο δὲν εἶναι καθόλου ἀκριβές, διότι ἠρωτήθη καὶ ἐζητήθη ἡ ψῆφος αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, διότι ἐτέθη τὸ Σύνταγμα ὁλόκληρον, ἐν τῷ ὁποίῳ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 116. Ἑπομένως ὑπάρχει καὶ ἡ γνώμη τοῦ Λαοῦ. Ἀλλὰ καὶ πέραν τούτου ὁ βουλευτὴς κατὰ τὸ κρατοῦν συνταγματικὸν δόγμα δὲν κανονίζει τὰς ἐνεργείας του συμφώνως μὲ τὴν ἐντολὴν τοῦ Λαοῦ, ἀλλὰ συμφώνως μὲ τὴν ἔμπνευσίν του καὶ τὰς ἀντιλήψεις του περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους. Ἑπομένως οὐδὲν κώλυμα συνταγματικόν, οὔτε τυπικὸν ὑπάρχει διὰ τὴν κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὴν σκοπιμότητα. Εἶναι πολλὰ ζητήματα ἐκκρεμῆ, τῶν ὁποίων ἡ λύσις, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπείγει, τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι συμφέρον νὰ ἀναβληθῶσι καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀναβληθῶσιν ἂν ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας γίνῃ διὰ λαϊκῆς ἐκλογῆς καὶ ὄχι κατὰ τὸ ἄρθρον 116. Καὶ ὑπάρχουν, ἐπαναλαμβάνω, μεγάλα ζητήματα χρήζοντα ταχείας ἐπιλύσεως καὶ τοιαῦτα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν διαφόρων ἀδικημάτων τῶν ὑπαχθέντων εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Γερουσίας ὡς δικαστηρίου καὶ γνωρίζετε ὅλοι ὅτι ὑπάρχουν ἐγκλήματα, τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐκδίκασις, ἥτις εὐκταῖον θὰ ἦτο νὰ εἶχε συντελεσθῇ ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ βραδύτης τούτου θὰ δημιουργήσῃ ζητήματα συντακτικὰ τῆς δημοσίας τάξεως. Ἄν δὲ δὲν προτιμήσωμεν τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας συμφώνως τῇ μεταβατικῇ διατάξει τοῦ ἄρθρου 116 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Συντάγματος, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ ἐπείγοντος σπεύσωμεν εἰς ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, δὲν θὰ πράξωμεν ὅ,τι τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους ἐπιβάλλει, διότι θὰ ρίψωμεν πάλιν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς τὸν ἐκλογικὸν σάλον, τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ἠσχολήθη μὲ ἐκλογάς, πρὸ ὀλίγου ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὰ κύριά του ἔργα καὶ θὰ ἀναζωπυρήσωμεν τὰ ἐκλογικὰ πάθη καὶ τὰ ἐκλογικὰ μίση καὶ τὸ σπουδαιότερον θὰ κινδυνεύσωμεν καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ διατήρησις τῆς ὁποίας εἶναι ἀπαραίτητος, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας, διὰ τὴν λύσιν τῶν διαφόρων ζητημάτων καὶ ἱκανοποίησιν τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἥτις ἀποβλέπει εἰς ταύτην ὡς ἄγκυραν σωτηρίας τόσον διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ ἐσωτερικῆς γαλήνης. (Χειροκροτήματα).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§114Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἁπλῆ σύμπτωσις, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ ἄρθρον τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας ἕπεται τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα καθιεροῦν τὸν θεσμὸν καθ’ ἑαυτόν. Καὶ τοῦτο διότι ὁ τρόπος τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας ἐξαρτᾶται ἀμέσως ἐκ τῶν ἁρμοδιοτήτων, αἱ ὁποῖαι θὰ δοθοῦν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἐφόσον τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ψηφίζεται, ἔθεσε διάφορον πολιτικὴν καὶ διάφορον νομοθετικὴν δύναμιν εἰς τὴν Γερουσίαν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλή, φυσικὴ συνέπεια τῆς ἀρχῆς ταύτης εἶναι ὅτι καὶ ὁ τρόπος τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας πρέπει νὰ εἶναι διάφορος τῆς Βουλῆς, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι ἂν τὰ δύο ταῦτα Σώματα προέρχωνται ἐκ τοῦ αὐτοῦ τρόπου ἐκλογῆς, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ πῶς ἄλλην δύναμιν πολιτικὴν καὶ ἄλλην νομοθετικὴν θὰ εἶχεν ἑκάτερον τούτων τῶν Σωμάτων, ἐφόσον τὴν δύναμιν αὐτῶν θὰ τὴν ἤντλουν ἐκ τῆς αὐτῆς ἀκριβῶς πηγῆς. Τούτου τεθέντος εἶναι ἐξεταστέον τὸ ζήτημα, ποία εἶναι ἢ θὰ εἶναι ἡ διάφορος σύνθεσις τῆς Γερουσίας, ποῖος θὰ εἶναι ὁ διάφορος τρόπος τῆς καταρτίσεως αὐτῆς ὡς Σώματος. Ἄλλοτε, ὅτε ἤμην εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς, εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ Γερουσίας, εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν, εἶχον ὑποστηρίξει ὅτι ὁ καταλληλότερος τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν θὰ ἦτο ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, κατὰ τὸ Γαλλικὸν πρότυπον ἐκλογῆς, τῆς ὁποίας ὁ ἐκλογικὸς Σύλλογος θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὄργανα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὡριμοτέρα σκέψις καὶ ἐξέτασις λεπτομερεστέρα τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων μὲ ἔπεισε νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει ὅτι τὰ κοινοτικὰ συμβούλια ὡς ἔχουσι διαμορφωθῆ καὶ ὡς λειτουργοῦσι παρ’ ἡμῶν σήμερον, δὲν θὰ εἶναι κατάλληλα πρὸς ἐκλογὴν γερουσιαστῶν. Καὶ διὰ τοῦτο προσχωρῶ προθύμως εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν πρέπει νὰ εἶναι ἄμεσος, μὲ μίαν μόνην προσθήκην ὅτι θὰ ἐπεθύμουν καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα νὰ καθορισθῇ ὅτι ὁ ἐκλογικὸς Σύλλογος, ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς τοῦ ὁποίου θὰ προέλθῃ καὶ ἡ Γερουσία, δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὁ αὐτὸς οἷος εἶναι ὁ ἐκλογικὸς Σύλλογος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπορρέει ἡ ἐκλογὴ τῆς Βουλῆς. Θὰ ἤθελον δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων νὰ εἶναι κάπως περιωρισμένος καὶ ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ νὰ δύναται νὰ ἐπέλθῃ διὰ τοῦ καθορισμοῦ ἡλικίας μεγαλυτέρας δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλέξουν τοὺς γερουσιαστάς, μεγαλυτέρας, λέγω, ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ ἔχουν οἱ ἐκλογεῖς οἱ ἐκλέγοντες τοὺς βουλευτάς. Καὶ ὡς τοιοῦτον ὅριον παραδέχομαι τὸ 35ον ἔτος, τὸ ὁποῖον προέτεινε καὶ ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Μετὰ τοῦτο θὰ ἤθελον νὰ συστήσω μετὰ περισσῆς θέρμης εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀνάγκην ὅπως εἷς ἀριθμὸς γερουσιαστῶν, τὸν ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν μεγαλύτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐπιθυμεῖ ὁ κ. Μιχαλακόπουλος, ἐκλέγεται εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ὑπὸ ταύτης μόνον ἄνευ συμπράξεως τῆς Γερουσίας. Τοῦτο δὲ ὄχι διότι τάχα θέλω νὰ ἐξασφαλίσω ἕνα πόρον ζωῆς εἰς τοὺς ἀπομάχους πλέον τῆς πολιτικῆς, εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι σήμερον γέροντες δὲν δύνανται πλέον νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην, μετὰ βασικῶν ἐλπίδων ἐπιτυχίας, ἀλλὰ τοὐναντίον διότι θέλω νὰ ἐξασφαλίσω μία θέσιν δράσεως εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, τοὺς σχετικῶς νέους ἀνθρώπους, τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἐπιστημονικὴ μόρφωσις καὶ ἡ πολιτικὴ πεποίθησις καὶ τὸ ἠθικὸν τοῦ χαρακτῆρός των τοὺς καθιστᾷ αὐτόχρημα ἀπαραιτήτους διὰ τὴν ὁμαλὴν καὶ ἐπωφελῆ εἰς τὸν Τόπον ἐξέλιξιν τῶν κοινοβουλευτικῶν πραγμάτων. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους σας ὅτι ἡ πολιτικὴ σήμερον εἶναι ἐπιστήμη καὶ δὴ ἐπιστήμη εὐρυτέρα πάσης ἄλλης ἐπιστήμης. Παρῆλθε καὶ ἐλπίζω καὶ ἀνεπιστρεπτεὶ εἰς τὸν Τόπον μας ἡ περίοδος τοῦ πολιτικοῦ πειραματισμοῦ καὶ ἐλπίζω ὅτι στερρῶς θὰ βαδίσωμεν τὴν ὁδὸν τῆς ἐπιστημονικῆς πολιτικῆς. Ἀλλ’ ὅπως γνωρίζετε ὅλοι, ἡ πολιτικὴ βασιζομένη εἰς τὴν ἐκλογὴν τὴν ἄμεσον ἐκ τοῦ Λαοῦ, δὲν ἐξασφαλίζει τὴν νίκην οὔτε εἰς τοὺς ἐπιστημονικῶς ἰσχυροτέρους, οὔτε εἰς ἐκείνους τῶν ὁποίων πολιτικὴ σκέψις εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Τοῦτο θὰ συμβαίνει καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν, ἐφόσον αὕτη θὰ ἐκλέγεται ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Λαοῦ. Πρώτη βάσις τῆς ἐλπιδοφόρου νίκης θὰ εἶναι ἡ ἐξυπηρέτησις τῶν προσωπικῶν συμφερόντων τῶν ἐκλογέων, συμφερόντων τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι πάντοτε συμφέροντα ὑψηλά. Εἶναι πολὺ πιθανὸν εἰς τοιαύτας περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἄνθρωποι, τῶν ὁποίων ἡ δρᾶσις εἰς τὰ κοινὰ πράγματα τοῦ Τόπου θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπωφελής, εἴτε διότι δὲν ἀποδύονται εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, διότι ἀπὸ χαρακτῆρος δὲν δύνανται νὰ ἀσχοληθοῦν εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοιούτων ἀτομικῶν συμφερόντων, εἴτε καὶ ἀποδυόμενον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα νὰ ὑστεροῦν πάντοτε εἰς τοῦτον, διότι ἔχουσι νὰ συναγωνισθῶσι μὲ ἄλλους συναγωνιστὰς ἔχοντας ὀλιγωτέρους φραγμοὺς καὶ ἠθικοὺς καὶ ἐπιστημονικοὺς εἰς τὴν ἐκλογικήν των δρᾶσιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς θεραπεύει ἔν τινι μέτρῳ τὸ ἀρκετὰ σοβαρὸν ἐλάττωμα τοῦτο, διότι τοιουτοτρόπως, ἐφόσον τὰ ὠργανωμένα κόμματα παρουσιάζουσιν ἀναμφισβητήτως ἓν πλεονέκτημα ἀπέναντι τῶν μὴ ὠργανωμένων κομματικῶς ἀπὸ ἀπόψεως ἐκλογικῆς, εἶναι δυνατὸν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς προσωπικῆς των δράσεως ἀπέκτησαν κῦρος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκον, νὰ ἔχωσι μεγάλας ἐλπίδας ἐκλογικῆς νίκης, μὴ στηριζόμενοι πλέον εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἀτομικοῦ συμφέροντος τῶν ἐκλογέων των. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετόν, διότι μὲ τὸν περιωρισμένον ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, τῶν ὁποίων καὶ ἡμεῖς καθιερώσαμεν ἔτι ἐντονωτέραν ἀπὸ ὅ,τι ὑπῆρχε μέχρι σήμερον καὶ μὲ τήν, ἂς τὴν εἴπωμεν, κατάτμησιν τῶν κομμάτων, τὸ περιθώριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ εἰς ἕκαστον κόμμα, διὰ τοὺς ἀριστεῖς του, περιορίζεται. Θὰ ἤθελον τοῦτο νὰ εὐρυνθῇ διὰ τῆς ὁδοῦ τὴν ὁποίαν προτείνω, δηλαδὴ δι’ ἐκλογῆς ἀριθμοῦ γερουσιαστῶν εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ κόμματα θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξασφαλίσωσι μίαν θέσιν εἰς τὴν Γερουσίαν εἰς τοὺς ἐπιτελεῖς των, οἱ ὁποῖοι διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον ἀπέτυχον εἰς τὰς ἐκλογάς. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὄχι μόνον θὰ ἐξασφαλίσωμεν παγίως, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, διὰ συνδυασμοῦ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ὑποδείξεως γερουσιαστῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἕνα ἀριθμὸν ἐπιτελῶν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ βουλευτοῦ, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ γερουσιαστοῦ, ἀλλὰ θὰ ἐπράττομεν κάτι τι ἔτι περισσότερον, τὸ ἑξῆς. Καθιερώθη ὅτι ἡ Γερουσία αὐτὴ καθ’ ἑαυτή, ὡς Σῶμα, εἶναι διηνεκές, διότι δὲν ὑπόκειται εἰς διάλυσιν, ἀλλὰ τὰ μέλη αὐτῆς ἀνανεοῦνται ἀνὰ πᾶν ἔννατον ἔτος. Ἡ πρότασίς μου σκοπεῖ ἀνὰ τριετίαν καὶ διετίαν, ὁπότε θὰ ἐγίνετο ἀναβάπτισις τῆς Βουλῆς εἰς τὴν λαϊκὴν κολυμβήθραν, νὰ μετεγγίζετο καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν νέον αἷμα, εἷς μικρὸς ἀριθμὸς γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντεπροσώπευον τὰς συγχρόνους λαϊκὰς ροπὰς καὶ τάσεις καθόσον ἀφορᾷ τὸ πολίτευμα τῆς Χώρας, τὰς ροπὰς οἷαι ἐξεδηλώθησαν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ σχετικῶς μὲ τὴν δυναμικότητα μεθ’ ἧς ἐξεδηλώθησαν. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν κ. κ. συναδέλφων ἐπὶ τῶν δύο τούτων πλεονεκτημάτων καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ παραγνωρίσῃ ταῦτα. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ ἀριθμὸς 10%, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός, εἶναι ἀνεπαρκής, διότι δεδομένου ὅτι 120 θὰ εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν, 12 μόνον θὰ δύναται νὰ ὑποδεικνύῃ ἡ Βουλή. Διαιρέσατε εἰς ἓξ κόμματα τὴν Βουλὴν ὅτι θὰ ὑπάρξῃ, οὔτε ἕνα γερουσιαστὴν δὲν θὰ δύναται νὰ ὑποδείξῃ καὶ ἑπομένως ἂν ὁ ἀριθμὸς περιορισθῇ εἰς τὴν μικρὰν ταύτην ἀναλογίαν, ἐλαττοῦται κατὰ πολὺ ἡ ἀξία τοῦ ἐπιχειρήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ στηριχθῇ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν ταύτην. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ὑποθέτω ὅτι ἐπαρκῶς ἐξητάσθη τὸ θέμα τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὅτι ἕκαστος ἔχει σχηματίσει τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Καὶ σήμερον ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἀκόμη μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ εἶναι δικηγόροι τῆς τάξεώς των, διότι τοιούτους τοὺς θέλω εἰς τὴν Γερουσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ δύναμις εἶναι διάφορος τῆς τῆς Βουλῆς. Ἤθελον εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ ἐπικρατῇ ἓν πνεῦμα διάφορον ἀπὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπικρατῇ εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο ὅμως θὰ τὸ κανονίσῃ ὁ νόμος. Διὰ τὸ Σύνταγμα εἶναι ζήτημα ἀρχῆς. Δὲν παραδέχομαι ἐπαγγελματικὰ Σωματεῖα μὲ τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν 90, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ προαγορεύσας συνάδελφος. Ποῖαι εἶναι αἱ ἐπαγγελματικαὶ τάξεις δι’ ἑκάστην Κοινωνίαν, τὰς γνωρίζομεν ὅλοι καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ὁ χρόνος θὰ συζητήσωμεν λεπτομερῶς ἐπ’ αὐτοῦ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην σύνθεσιν τῆς Γερουσίας, θὰ παρεδεχόμην ἀπολύτως τὴν ἐκλογὴν καὶ τῆς πρώτης Γερουσίας ἀμέσως ἐκ τοῦ Λαοῦ, ἂν δὲν εἶχον τοὺς ἑξῆς ἐνδοιασμούς. Μία τοιαύτη ἐκλογὴ εἶναι μοιραία ὅτι θὰ φέρῃ ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου εἰς πλήρη ἀναστάτωσιν πάλιν τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ θὰ ρίψῃ τὴν Χώραν εἰς πλήρη ἐκλογικὸν σάλον, διότι ἡ ἐκλογὴ θὰ εἶναι γενική, ἐνῷ εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις ἡ ἐκλογὴ γερουσιαστῶν δὲν θὰ ρίπτῃ εἰς γενικὸν ἐκλογικὸν σάλον τὴν Χώραν, διότι ἀνὰ τριετίαν θὰ ἀνανεοῦται τὸ ἓν τρίτον τῆς Γερουσίας, οὐδέποτε ἑπομένως θὰ εἶναι πλήρης ὁ ἐκλογικὸς σάλος, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ρίπτεται ἡ Χώρα. Ἄλλως ἀκόμη δὲν παρῆλθεν ἔτος ἀφότου ἐνηργήθησαν ἐκλογαὶ κανονικῶς καὶ φοβοῦμαι ὅτι ταχέως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ πάλιν διενεργείας νέων βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Καὶ ἐρωτῶ ἂν θὰ ἦτο συνετὸν εἰς τὴν σειρὰν ταύτην τῶν ἐνεργουμένων τακτικῶν νὰ προσθέσωμεν ἀκόμη καὶ ἕνα ἀριθμὸν διενεργείας γενικῶν ἐκλογῶν γερουσιαστῶν. Αὐτὴ ἡ σκέψις μὲ φοβίζει νὰ ψηφίσω σήμερον ὑπὲρ ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἕν ἐπιχείρημα διετύπωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τῆς ἐκλογῆς τῆς πρώτης Γερουσίας ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εἰπὼν ὅτι θὰ μειωθῇ τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς Γερουσίας, ἂν αὕτη ἐκλεγῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι ὁ φόβος αὐτὸς δὲν εἶναι τόσον βάσιμος, ὥστε νὰ μᾶς κάμνῃ νὰ προστρέξωμεν εἰς γερουσιαστικὰς ἐκλογὰς παραβλέποντες τὰ μειονεκτήματα τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δὲ καινοφανὴς ὁ τρόπος ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι πλὴν τοῦ παραδείγματος τῆς Νορβηγίας θὰ ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω καὶ τὸ Βέλγιον καὶ τὴν Ἱσπαγίαν, ὅπου ὡρισμένος ἀριθμὸς μελῶν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος ὑποδεικνύεται ἀπὸ τοὺς βουλευτάς. Καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν δέ, ὅπου κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐγένετο ἐπιστημονικὴ μελέτη διὰ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων, κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων πρέπει νὰ ἐκλέγεται ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων καὶ μόνον μικρὸν μέρος θὰ παρέμενε μὲ δικαιώματα κληρονομικὰ χάριν τῆς διατηρήσεως τῶν παραδόσεων, μὲ τὰς ὁποίας ἀγαπᾷ νὰ ζῇ ὁ Ἀγγλικὸς Λαός. Ἑπομένως ἀπὸ ἀπόψεως συνταγματικῆς καὶ κοινοβουλευτικῆς πράξεως θὰ εἶναί τι τὸ καινοφανές. Δὲν εἶναι δὲ καὶ μοιραία συνέπεια τῆς τοιαύτης ἐκλογῆς ἡ μείωσις τοῦ κύρους τοῦ δευτέρου τούτου νομοθετικοῦ Σώματος. Ἂς σταθμίσωμεν τὰ πράγματα. Ἂν ἐκλεγῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, λέγουν, θὰ ἐπικρατήσουν κόμματα πάγια καὶ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῶν κομματικῶν παραγόντων τὰ κόμματα θὰ ὑποδείξωσι τοὺς κομματικῶς ἰσχυρούς. Ἂν ὅμως γίνῃ ἀπὸ τὸν Λαόν, τὸ στοιχεῖον τοῦτο δὲν θὰ παίξῃ ρόλον εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν ὑποψηφίων καὶ θὰ ἐκλεγοῦν ὄχι οἱ κομματικῶς ἰσχυροί, ἀλλ’ οἱ ποιοτικῶς καλύτεροι. Ἐπεζητήσαμεν, κύριοι βουλευταί, μίαν ἀπόπειραν διενεργείας γερουσιαστικῶν ἐκλογῶν πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους ἐπὶ Παγκάλου, αἱ ὁποῖαι ἐματαιώθησαν ἑπτὰ ἡμέρας πρὸ τῆς χρονολογίας ἡ ὁποία εἶχεν ὁρισθῆ διὰ τὴν διενέργειαν αὐτῶν. Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε, διότι ὅλοι πολιτεύεσθε, ὅτι βάσις τῆς καταρτίσεως τῶν συνδυασμῶν δὲν ὑπῆρξεν ἄλλο παρὰ ἡ κομματικὴ δύναμις.

§115Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὴν τελευταίαν λέξιν ἔχει ὁ Λαός.

§116Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν, διότι ὁ Λαὸς ψηφίζων μὲ ψηφοδέλτιον ἔχει ἄμεσον τὴν ἐπίδρασιν τοῦ κομματάρχου. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ ὑπόδειξις τῶν γερουσιαστῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς μόνον αὐτή, τοὐλάχιστον καθόσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην συγκρότησίν της, δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἄριστον ὑλικόν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του εἶπεν ὅτι βάσις σημαντικὴ διὰ τὴν ὁμαλὴν ἐξέλιξιν τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου εἶναι, ὅπως εἶπεν ὀρθῶς, ἡ ἀνάδειξις πολιτικῶν ἠθῶν καὶ πολιτικῶν ἀνδρῶν. Ὑποθέτω ὅτι τὴν ἀρχὴν ταύτην ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ πᾶς ἄλλος ἀσπαζόμενος αὐτὴν δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν παρίδῃ προκειμένου νὰ γίνῃ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ ἐκλογὴ τῶν μελῶν τῆς πρώτης Γερουσίας καὶ πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι εἶναι ἀπολύτως δυνατὸν μὲ βάσιν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν νὰ ἐκλέξωμεν τοὺς ἀρίστους διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Θὰ τὴν ἐκλέξωμεν ἀναμφισβητήτως μὲ βλέψεις κομματικάς, διότι ἡ ὑπόδειξις ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς θὰ γίνῃ ἀναμφισβητήτως κατὰ τρόπον ἀναλογικὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐν τῇ Βουλῇ δυνάμεως τῶν κομμάτων. Ἔχομεν πέντε πολιτικοὺς ἡγέτας καὶ τοὺς ἐμπιστευόμεθα τὴν ὕπαρξιν τῆς Χώρας, τὴν διακυβέρνησιν αὐτῆς καὶ τὴν διευθέτησιν ὅλων τῶν ζητημάτων τῶν τε πολιτικῶν καὶ τῶν πάσης ἄλλης φύσεως, τὰ ὁποῖα ἐμφανίζονται εἰς τὴν Χώραν, διότι νομίζομεν ὅτι εἶναι ἄξιοι νὰ διαχειρισθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα καὶ ὅτι θὰ εἶναι ἄξιοι νὰ ἀντιταχθοῦν εἰς μίαν πίεσιν τῶν φίλων των. Ἂν εἰς τὴν Χώραν ταύτην μετὰ ἑκατὸν ἐτῶν ἐλεύθερον πολιτικὸν βίον δὲν κατορθώσαμεν νὰ ἔχωμεν δημιουργήσει πολιτικὰ ἤθη καὶ πολιτικοὺς ἡγέτας, τότε ἂς ἀπελπισθῶμεν καὶ τότε κατὰ οἱονδήποτε τρόπον καὶ ἂν γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Βουλῆς, θὰ εἶναι κατὰ ποιὸν κατωτάτη καὶ τότε πᾶσα συζήτησις εἶναι ματαία. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον. Ἀνακεφαλαιώνω καὶ προτείνω ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῆς πρώτης Γερουσίας τὴν ἐκλογὴν αὐτῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν εὐθύνην ὄχι τὴν κοινοβουλευτικήν, ἀλλὰ τὴν ἠθικὴν ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ τῶν πέντε ἀρχηγῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποδείξουν εἰς τοὺς φίλους αὐτῶν τὰ ἐκλεγησόμενα πρόσωπα. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ὁριστικὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας θὰ ἐπεθύμουν κατὰ 60% τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν ὑπὸ τοῦ Λαοῦ, 20% ἐκ μέρους τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων καὶ 20% ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ἀρχὴν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου καὶ ἐπὶ τούτου ἂς μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ ἐπιστήσω ἄλλην μίαν φορὰν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γιαννόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§118Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν, κύριοι βουλευταί, τοῦ νόμου «περὶ Γερουσίας» εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου, ἥτις ἦτο ἐναντίον τῆς Γερουσίας διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους τότε ἀνέπτυξα. Καὶ ἔλεγον τότε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἐπιχειρημάτων εἶναι ὅτι διὰ διπλοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος ἀντιπροσωπεύεται καλύτερον ἡ λαϊκὴ θέλησις. Τοῦτο εὑρίσκω ὡς ἓν ἐκ τῶν σοβαρωτέρων ἐπιστημονικῶν ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ ἀποδεχθῶμεν ἀβασανίστως τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, διότι προσκρούομεν εἰς τὸ ἑξῆς δύσκολον εἰς ἀπάντησιν ἐρώτημα. Ποῖον ἐκ τῶν δύο τούτων ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων περιβάλλεται μὲ περισσότερα δικαιώματα; Ἀναγνωρίζοντες εἰς ἓν ἐκ τῶν νομοθετικῶν τούτων Σωμάτων, εἰς τὴν Κάτω Βουλήν, ὡς συμβαίνει διὰ τοῦ ψηφιζομένου Συντάγματος παρ’ ἡμῖν, περισσότερα δικαιώματα, μεταπίπτομεν εἰς τὸ ἄτοπον ὅτι εἰς τὴν Κάτω Βουλήν, ἡ ὁποία προέρχεται καὶ αὐτὴ ἐκ τοῦ Λαοῦ, ἀναγνωρίζομεν ἐγκυροτέραν ἐκπροσώπησιν τοῦ Λαοῦ παρ’ ὅσον εἰς τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ προέρχεται ἀπὸ τὸν Λαόν. Εἶναι τοῦτο φοβερὸν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον μὲ οἱονδήποτε σύστημα ἐκλογῆς γερουσιαστῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, ἐφόσον ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι τὸ ἓν νομοθετικὸν Σῶμα κέκτηται μεγαλυτέραν ἐξουσίαν.

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἦτο ἡ ἰδική μου γνώμη. Ἐγὼ ἤθελον νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ Γαλλικὸν σύστημα τελείως, δηλαδὴ νὰ ἐκλέγεται ἀμέσως ἡ Γερουσία καὶ νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἰσοδυναμίαν. Ἀλλὰ σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἀποφάσεως ληφθείσης καὶ ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω κατὰ ποῖον τρόπον πρέπει νὰ ρυθμίσωμεν τὰς σκέψεις μας μετὰ τὴν δημιουργηθεῖσαν πλέον κατάστασιν.

§120Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου θὰ εἶχον νὰ τονίσω ὅτι προκειμένου νὰ καθιερώσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν, πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ μειώσωμεν τὸ ὡς ἄνω παρατηρούμενον ἄτοπον. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι διὰ τοῦ καθιερωμένου τρόπου τὸ ἐπαυξάνομεν. Εἶπον πρὸ ὀλίγου ὅτι προκειμένου νὰ θεσπίσωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἡ δημιουργικὴ αἰτία τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας εἶναι ὅτι πιστεύεται ὅτι ἡ Κάτω Βουλὴ ἐπιστημονικῶς εἶναι προϊὸν μιᾶς στιγμιαίας θελήσεως τοῦ Λαοῦ, ἑνὸς συμπτωματικοῦ ἐπηρεασμοῦ τῶν ἐκλογέων ἀπὸ ὡρισμένα πάντοτε γεγονότα, τέλος ἡ Κάτω Βουλὴ εἶναι ἡ θέλησις τῆς ἐποχῆς καὶ δὲν εἶναι ἡ μονιμωτέρα θέλησις τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ἡ Γερουσία. Προκειμένου λοιπὸν νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὰς ἐπιστημονικὰς αὐτὰς δικαιολογητικὰς προϋποθέσεις καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ ἱκανοποίησίς των διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἐρωτᾶται ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνων τὰ ὁποῖα παρεδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῷ Συντάγματί μας ἐν σχέσει μὲ τὰ δικαιώματα τῆς Γερουσίας, ποία ἐκλογὴ εἶναι προτιμωτέρα, ἄμεσος ἢ ἔμμεσος; Ἀναντιρρήτως διὰ τὴν μείωσιν τοῦ προαναφερθέντος ἀτόπου, δηλαδὴ ἀφοῦ τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, ἡ Γερουσία, εἶναι μειωμένον εἰς δύναμιν, ἐνῷ ἔχει προέλθει ἐξ αὐτοῦ τοῦ Λαοῦ, ὡς καὶ ἡ Κάτω Βουλή, θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν τὸ ἔμμεσον σύστημα διὰ τὴν Γερουσίαν καὶ οὕτως ἡ μεγαλυτέρα δύναμις τῆς Βουλῆς νὰ δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ἀμέσου τρόπου τῆς ἐκλογῆς. Καὶ δὲν θὰ ἐδυσκολευόμην, κύριοι νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἐμμέσου ὑπὸ τοῦ Λαοῦ ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, ἂν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα οἱ προηγούμενοι ἀνέφερον, ὅτι εἰς ὅλα τὰ νεώτερα πολιτεύματα ὅπου εἰσήχθησαν αἱ Γερουσίαι ἐθεσπίσθη ὁ ἄμεσος τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον προκειμένου διὰ τὴν Ἑλλάδα θὰ περιπέσωμεν εἰς μίαν ἄλλην ἀνωμαλίαν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐπαναφέρῃ εἰς παλαιοτέρας κακὰς ἐποχάς, διότι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ ἀναγεννήσωμεν τοὺς παλαιοὺς κομματαρχίσκους.

§121Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἴπατε ὅτι ἡ Γερουσία θὰ εἶναι μειωμένου κύρους.

§122Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μειωμένης δυνάμεως, μειωμένου νομοθετικοῦ κύρους. Διότι ἡ μὲν Κάτω Βουλὴ θὰ ψηφίζῃ νόμους, ἡ δὲ Ἄνω Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα οὔτε τοῦ veto.

§123Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Διαλύει τὴν Βουλήν.

§124Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δέν τὴν διαλύει ὁ θεσμὸς αὐτός, ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Κηρύσσομαι διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς. Ἀλλὰ ποῖον θὰ εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ καθιερωθῇ; Θὰ εἶναι τὸ πλειονοψηφικὸν καὶ ποία θὰ εἶναι ἡ περιφέρεια;

§125ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ νόμου θὰ γίνῃ αὐτό.

§126Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον, κ. συνάδελφε, τὸ Σύνταγμά μας ὑπῆρξε τόσον λεπτομερειακὸν καὶ ἐφόσον καθιερώσαμεν διὰ τὴν Βουλὴν ἕνα ἄμεσον τρόπον ἐκλογῆς, θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ καθιερώσωμεν καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς καὶ τὸ σύστημα.

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν νομίζω ὀρθὸν νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὸ Σύνταγμα ὅπως εἰς ἄλλα Συντάγματα, «κατ’ εὐρυτάτας περιφερείας» ἢ «οὕτως ἢ ἄλλως». Ἂν ἀναγραφῇ ὅτι θὰ ἰσχύῃ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, δὲν δύναται νὰ νοηθῇ αὕτη χωρὶς liste τῶν ὑποψηφίων ἑκάστου κόμματος. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἰσχύσῃ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, γνωρίζετε δὲ ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον αὐτῆς, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἀποκλείεται εἰς τὸ μέλλον ὁ νόμος νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ μονώνυμον σύστημα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γερουσιαστάς. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐκλέξωμεν 70 γερουσιαστάς, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶμεν τὸ μονώνυμον σύστημα, μίαν περιφέρειαν ἕνα γερουσιαστήν, Ἄν, λ. χ., εἶναι 120 οἱ γερουσιασταί, 80 θὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὸν Λαόν, 30 ἀπὸ τὰς ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις καὶ οἱ λοιποὶ 10 ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν, προκειμένου νὰ ἐκλέγωνται 80 γερουσιασταὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἴσως δεχθῶμεν τὸ μονώνυμον σύστημα. Διατί νὰ τὸ ἀποκλείσωμεν διὰ τοῦ Συντάγματος, ἀφοῦ καὶ διὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς ὁ νόμος ὁρίζει τὴν περιφέρειαν, ἀπηλείψαμεν δὲ ἤδη ἀπὸ τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν φράσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ γίνεται ἡ ἐκλογὴ καὶ ἀφήσαμεν νὰ θεσπίζῃ ἑκάστοτε ὁ νόμος τὸ σύστημα; Θὰ ἐδεχόμην τὸ ἄμεσον τῆς ἐκλογῆς νὰ τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, κατὰ τὰ λοιπὰ ὅμως ἂν θὰ εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως, ἂν θὰ εἶναι εὐρυτάτη περιφέρεια ἢ μικρά, ποῖον θὰ εἶναι τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τοῦ ἐκλογέως, διότι καὶ ἐγὼ δὲν συμφωνῶ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι τὸ ἴδιον ὅριον τῆς ἡλικίας. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ζητήματα νόμου.

§128Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι κεκηρυγμένος κατὰ τῆς εὐρυτάτης περιφερείας, διότι τότε οὐσιαστικῶς προσλαμβάνει ἡ Γερουσία μεγαλύτερον κῦρος τοῦ τῆς Κάτω Βουλῆς. Ἔχουν περισσότερον κῦρος οἱ ἀντιπρόσωποι οἱ ἐκλεγόμενοι εἰς εὐρυτάτην περιφέρειαν παρὰ οἱ εἰς στενήν. Εἶναι δόγμα ἐπιστημονικόν, τοῦ ὁποίου τὴν βασιμότητα δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κεφαλαιώδη διάταξιν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ Συντάγματος ἡ Ἐπιτροπή, κύριοι βουλευταί, τουτέστι τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως διὰ τὸν ἑξῆς ἁπλούστατον λόγον. Λέγοντες θὰ δημιουργήσωμεν μίαν Γερουσίαν, δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι θὰ μεταφέρωμεν τὰ κόμματα ἐντὸς τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ ὅτι θὰ δημιουργήσωμεν ἓν καλύτερον ἐποπτικὸν Σῶμα, Σῶμα συνέσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκφράζῃ τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ καὶ τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκεται μακρὰν τῶν κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν, ἵνα οὕτω δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὸν προορισμόν του, πρὸ παντὸς ἐν τῇ δικαστικῇ του ἰδιότητι. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας δὲν ἔχομεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ τὰ κόμματα νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν ἐν τῇ Γερουσίᾳ κατὰ τὴν δύναμίν των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἀναλογικῆς ὑπάρχει ἡ ἑξῆς σοβαρὰ δικαιολογία, ὅτι τὰ κόμματα κατέρχονται εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ὁ Λαὸς ἐκλέγει τὸ κόμμα ἐκεῖνο, οὗτινος τὸ πρόγραμμα ἐγκρίνει πρὸς διακυβέρνησιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐπὶ τῆς Γερουσίας. Δὲν πρόκειται νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς Γερουσίας τὸ ὑπεύθυνον Σῶμα, ἡ Κυβέρνησις. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην νὰ μὴ ἀνήκῃ εἰς κανὲν κόμμα, νὰ μὴ ὑπάρχῃ δηλαδὴ ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς καὶ τοῦτο θὰ τὸ κατορθώναμεν διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ διὰ τῆς στενῆς περιφερείας.

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοιραίως θὰ καταλήγουν εἰς τὴν Γερουσίαν ὅσοι συμπίπτει νὰ ἀποτυγχάνουν εἰς τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς, θὰ γίνωνται δηλαδὴ ὑποψήφιοι γερουσιασταὶ καὶ πιθανώτατα θὰ ἐκλέγωνται. Ἡ δὲ ἐννεατὴς παραμονὴ ἐν τῇ Γερουσίᾳ, ἀναγκαίαν θὰ ἔχῃ συνέπειαν ὅτι ἡ ἐκπροσώπησις παρὰ τοῦ γερουσιαστοῦ τῶν ἰδεῶν τοῦ κόμματός του θὰ εἶναι ἠρεμωτέρα. Δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ὀξύτητα, τὴν ὁποίαν γεννοῦν αἱ πολιτικαὶ συζητήσεις εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα, ὅταν πρόκειται μετὰ πάροδον ἐλαχίστου χρόνου νὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ἐπιτυχία ἢ ἡ ἀποτυχία τοῦ κόμματος παρὰ τοῦ Λαοῦ. Κατὰ μείζονα λόγον ἐλπίζω ὅτι ἀφοῦ δὲν ἐδώσαμεν ἰσοδυναμίαν πρὸς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ αἱ ἀποφάσεις δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀνατρέψουν τὰς τῆς Βουλῆς, θὰ γίνεται προσπάθεια ἵνα δι’ ἠρέμων συζητήσεων καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων πειστικῶν, μεταβληθῇ ἡ γνώμη τῆς Κάτω Βουλῆς. Οὕτω φαντάζομαι ὅτι θὰ ἐξελιχθῶσι τὰ πράγματα τῆς Γερουσίας. Οὐδεὶς βεβαίως δύναται νὰ εἶναι προφήτης, ἀλλὰ δὲν πρέπει ἡμεῖς νὰ δυσπιστῶμεν πρὸς ἐγκαθίδρυσιν τῆς Γερουσίας. Σήμερον ποῖα Κράτη εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν Γερουσίαν; Εἶναι ἡ Σερβία, ἡ Νορβηγία, ἡ Βουλγαρία καὶ ἐλάχιστα ἄλλα. Ἡμεῖς μάλιστα, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν οὐκ ὀλίγα δείγματα ἀτάκτου ἐξασκήσεως τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, θὰ ἦτο κρῖμα νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν τὴν Γερουσίαν πρὸς ἐξακρίβωσιν καὶ διόρθωσιν νομοθετικῶν λαθῶν. Δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις ἀσφαλῶς ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἀφοῦ εἰς ὅλον σχεδὸν τὸν κόσμον τυγχάνει καθιερωμένος ὁ θεσμὸς αὐτός, θὰ ἦτο κρῖμα νὰ μὴ τὸν ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς.

§130Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι βουλευταί, διότι θὰ εὑρεθῶ εἰς ἀντίθετον ἀντίληψιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἀπολύτως ἐξελικτικῶν ἀντιλήψεων ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς διαρρυθμίσεως ἑνὸς Κράτους. Μοιραίως βαδίζομεν πρὸς τὸν χωρισμὸν τῶν τάξεων, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι διὰ συνταγματικῶν μέτρων πρέπει νὰ ἐπισπεύσωμεν τὸ κατάντημα μὲ τὸν χωρισμὸν αὐτὸν τῶν τάξεων, τὸν ὁποῖον δημιουργοῦμεν διὰ τῆς καθιερώσεως αὐτῆς τῆς διατάξεως.

§131Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ τὸ ἀφίνω εἰς τὸν νόμον νὰ σκεφθῇ.

§132Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν ἀναγνωρίζετε.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπον ὅτι βλέπω μίαν τάσιν πανταχοῦ τῶν δημοκρατικῶν λαῶν ὅπως ἐπέλθῃ ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις καὶ διαπρεπεῖς συγγραφεῖς ἔχουν ἀναπετάσει τὴν σημαίαν. Ἐνώπιον τῆς τάσεως αὐτῆς μία θεσμοθέτησις θεμελιωδῶν διατάξεων ἀποκλείουσα τὴν εἰς τὸ μέλλον νομοθέτησιν τοιούτων μέτρων θὰ εἶναι ἀδικαιολόγητος. Καὶ διερωτῶμαι ἂν μετὰ πάροδον ὀλίγων ἐτῶν ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι χρήσιμος ἡ ἐν μέρει ἐπαγγελματικὴ ἐκπροσώπησις ἐν τῇ Γερουσίᾳ, διατί νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἓν μικρὸν περιθώριον, ὥστε αὐτὴ ἐξετάζουσα τὸ σκόπιμον νὰ τὸ υἱοθετήσῃ, χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος; Πρέπει νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὰς ἀναθεωρήσεις τῶν Συνταγμάτων τὰς θεωρῶ ἀπολύτως ἐπικινδύνους. Διότι εἰς αὐτὰς πρὸ πάντων ἡ ὄρεξις ἔρχεται ἐν τῷ τρώγειν. Ἀρχίζει ἓν Σῶμα, συνερχόμενον ἵνα ἀναθεωρήσῃ μίαν ἢ δύο διατάξεις καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἐμποδίσῃ νὰ ἀναθεωρήσῃ ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα. Αὐτὴ εἶναι κακὴ ἀνωμαλία. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ κλείσωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐνώπιον μιᾶς κινήσεως ἐπιστημονικῆς καὶ πολιτικῆς; Ἂς ἀφήσωμεν εἰς τὸν νομοθέτην νὰ κρίνῃ. Αὐτὸ δὲν ὀνομάζεται ὤθησις πρὸς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐκπροσώπησιν, ἀλλ’ ὀνομάζεται ἁπλούστατα πρόνοια στοιχειώδης.

§134Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὴν τὴν ἄποψιν δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ εἶμαι σύμφωνος. Ἀντιτίθεμαι ὅμως εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει. Λέγει ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέγωνται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἀπὸ τὰ Ἐπιμελητήρια κλπ. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι καθιδρύματα τοῦ δημοσίου δικαίου, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἕνα ὑψηλὸν προορισμόν. Ἂν τὰ εἰσαγάγωμεν καὶ αὐτὰ εἰς τὴν πολιτικὴν διαμάχην, τότε ναυαγεῖ τελείως ὁ θεσμός. Ἄλλως τε δὲν ἐννοῶ ὅτι ἐκπροσωποῦν τάχα αὐτοὶ σήμερον, τὰ μέλη των; Δὲν εἶναι ψηφοφόροι; Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκπροσωπῶνται καὶ δι’ ἰδιαιτέρου ἀντιπροσώπου; Ἀλλὰ σᾶς εἶπον καὶ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διαβλέπω, ὅτι διὰ τῆς καθιερώσεως τῆς διατάξεως ταύτης δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ βαδίζωμεν πρὸς τὸν χωρισμὸν τῶν τάξεων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ἦτο εὐτυχὲς γεγονὸς διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν ἔχω νὰ παρατηρήσω, τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε διὰ τὴν Γερουσίαν τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς ἔχοντας ἡλικίαν ἀνωτέραν τῶν 25 ἐτῶν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν Συνταγμάτων ἔχουν τοιαύτην διάταξιν, ἀλλὰ διατί ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος συνεπλήρωσε τὸ 21ον ἔτος, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίζῃ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ νομοθετήσουν καὶ ἐξ ὧν θὰ προέλθῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ τὸν ἀντιπρόσωπόν του ἐν τῇ Γερουσίᾳ; Τὸν θεωρεῖτε κατάλληλον νὰ ἐκλέξῃ ἀντιπρόσωπον ὅστις θὰ δώσῃ Κυβέρνησιν καὶ τὸν θεωρεῖτε ἀκατάλληλον νὰ δώσῃ τὸν ἀντιπρόσωπόν του ἐν τῇ Γερουσίᾳ; Ἀλλ’ εἶναι καὶ εἷς ἄλλος ψυχολογικὸς λόγος, ὅστις ἐπιβάλλει τὸν μὴ ἀποκλεισμόν τῶν νεωτέρων ἡλικιῶν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι αἱ ἐκλογαὶ τῆς Γερουσίας δὲν θὰ παρουσιάζουν οὐδὲν ἐνδιαφέρον, οὐδεμίαν ζωηρότητα, ἣν προκαλεῖ ἡ συμμετοχὴ τῶν νέων καὶ μὲ τοῦτο ὅτι θὰ λείψῃ ἡ προθυμία τῶν ἐκλογέων πρὸς ψηφοφορίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ποίαν σκοπιμότητα ἐξυπηρετεῖ τὸ μέτρον τοῦτο; Τόσον διάφορος εἶναι ἡ ἀντίληψις τῶν ἐχόντων ἡλικίαν 26 ἐτῶν ἀπὸ τῶν ἐχόντων ἡλικίαν 24 ἐτῶν; Ταῦτα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐν τέλει νὰ προσθέσω ὅτι δὲν συντάσσομαι ἀπολύτως μὲ τὴν ἀντίληψιν τῶν ὑποστηριζόντων ὅτι ἡ πρώτη Γερουσία πρέπει νὰ διορισθῇ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἡ πρώτη Γερουσία πρέπει νὰ ἐκλεγῇ ἐκ μέρους τοῦ Λαοῦ δι’ ἀμέσου ψηφοφορίας, ὡς ὑπεστήριξεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ ἐκπροσωπηθοῦν τὰ κόμματα διὰ τῶν πολιτικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέτυχον κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογάς, διότι τοῦτο θὰ ἐσήμαινε καὶ κάτι τι ἄλλο, προσβολὴν κατὰ τοῦ Λαοῦ, διότι αὐτοὺς τοὺς ἐθεώρησεν ὁ Λαὸς ἀνικάνους νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσουν. Τοῦτο δὲ ἀσφαλῶς θὰ συμβῇ ἂν ἡ Βουλὴ ἐκλέξῃ τὴν πρώτην Γερουσίαν.

§135ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 1.15′ π. μ.)