1927.04.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54

Τρίτη 5 Ἀπριλίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ δήμαρχος Κομοτιναίων ὑποβάλλει ἀντίγραφον τοῦ πρακτικοῦ τῆς ἐκτάκτου συνεδριάσεως ἁπάντων τῶν Κοινοτήτων, Σωματείων καὶ Συλλόγων, δι’ οὗ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως ἱδρυθῇ καὶ ἕτερον Ἐφετεῖον διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κατοικούντων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ. — Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἁγίου Λαυρεντίου Βόλου ὑποβάλλει τὸ ὑπ’ ἀριθ. 15 ψήφισμα τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ διατήρησις τοῦ εἰδικοῦ ταμείου ὁδοποιΐας Πηλίου. — Ἡ Μαρία χήρα Χ. Χατζηϊωάννου αἰτεῖται τὴν χορήγησιν ἐπιδόματος διὰ τὸν φόνον τοῦ συζύγου της λόγῳ τῶν σκηνῶν τῆς 9ης Σεπτεμβρίου παρελθόντος ἔτους. — Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Ἑλλήνων φοιτητῶν καὶ σπουδαστῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἀναγνώρισιν ἀπὸ τὴν Σύγκλητον τῶν σχολικῶν φοιτητικῶν ὀργανώσεων, παραχώρησιν τῶν αἰθουσῶν διὰ συνεδριάσεις καὶ συνελεύσεις, πλήρη ἀναστολὴν εἰς τοὺς στρατευσίμους Στρατοῦ καὶ Ναυτικοῦ ἀπόλυσιν τῶν ἤδη ὑπηρετούντων κλπ. — Ἅπαντες οἱ ὑποδικοκατάδικοι τῶν φυλακῶν Συγγροῦ ὑποβάλλουν ἔφεσιν πρὸς τὴν Βουλὴν ἵνα μὴ μετατεθῇ ὁ νῦν διευθυντὴς τῶν φυλακῶν κ. Τρούλης. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν κτηματομεσιτῶν Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητεῖ ὅπως τὰ μέλη τοῦ Συλλόγου ἀπαλλαγοῦν τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου καθαρᾶς προσόδου καὶ τῆς ἀδείας ἐξασκήσεως ἐπιτηδεύματος καὶ ἀντ’ αὐτῶν νὰ πληρώνουν ὡρισμένον ποσὸν εἰς ἑκάστην διενεργουμένην κτηματομεσιτικὴν πρᾶξιν. — Οἱ ἐν Κέμπριτς–Μὰτς τῆς Ἀμερικῆς Ἕλληνες ζητοῦν τὴν ἀνάκλησιν τοῦ ἐν Ἀμερικῇ κεχρωματισμένου πολιτικῶς Ἐπισκόπου πρὸς κατάπαυσιν αὐτόθι καταστρεπτικῆς ἐκκλησιαστικῆς διαιρέσεως. — Ὁ Γ. Χονδρός, δικαστικὸς πάρεδρος ἐν Πύργῳ, ζητεῖ νὰ θεσπίσῃ ἡ Βουλὴ νόμον, δι’ οὗ νὰ ἀποδοθῇ ἀπ’ εὐθείας τὸ δίκαιον εἰς τοὺς ἀπολυθέντας ἀπὸ τὴν Ἐπανάστασιν δικαστικούς, ἐπανερχομένων τῶν προέδρων εἰς τὴν θέσιν τοῦ πρωτοδίκου. Ἡ Συνομοσπονδία τῶν ἐπαγγελματιῶν τῆς Ἑλλάδος ἀποκρούουσα τὰς ἀποδιδομένας αὐτῇ μομφὰς περὶ διαταράξεως τῆς τάξεως ἐπικαλεῖται τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τῶν αἰτημάτων της, διότι ἀπηλπίσθη ἀπὸ τὰς ἑκάστοτε ὑποσχέσεις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. — Οἱ πρόσφυγες Γαστούνης εὑρισκόμενοι ἐν μεγάλῃ ἀπελπισίᾳ λόγῳ τῆς καταστροφῆς τῶν σιτηρῶν των ἐκ τῆς γενομένης πλημμύρας τοῦ Πηνειοῦ ποταμοῦ, ζητοῦν νὰ ληφθοῦν μέτρα ἀποσοβήσεως ἐν τῷ μέλλοντι παρομοίων καταστροφῶν. — Οἱ Ἰσραηλῖται βουλευταὶ τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου διαμαρτύρονται ἐντόνως ἐναντίον τῆς δευτέρας ἀντισημιτικῆς προκηρύξεως, ἀπαιτοῦντες τὴν λῆψιν ἀμέσων αὐστηρῶν μέτρων καὶ ἐπιφυλασσόμενοι νὰ φέρουν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. — Ἡ Γενικὴ Συνέλευσις τῆς ἀστικῆς Ἑνώσεως Πειραιῶς διαμαρτύρεται διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, εἰσάγοντος τὴν δήμευσιν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῶν κομμουνιστικῶν ἰδεῶν. — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Καζάκης καταθέτει ψήφισμα τοῦ ἐπαγγελματικοῦ κόσμου Λαρίσσης καὶ αἰτεῖται νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ὅπως διατηρηθῇ τὸ Ἐνοικιοστάσιον Τσιτσεκλῆ. — Ὁ βουλευτὴς κ. Χ. Λαδᾶς καταθέτει ἀναφορὰν τοῦ Συνδέσμου ἐργατῶν ἁμαξηλατῶν Ἀθηνῶν, ζητούντων κρατικὴν ἐνίσχυσιν ἐκ τοῦ ταμείου τροχαίας κινήσεως καὶ διαμαρτυρομένων διότι τὰ ἔσοδα αὐτοῦ δὲν διατίθενται κατὰ νόμον, συνιστᾷ δὲ νὰ ληφθῇ ἡ προσήκουσα πρόνοια περὶ τῶν δικαίων αἰτημάτων των. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ζ. Βεντούρας.

§3Ζ. ΒΕΝΤΟΥΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην πληροφορούμεθα ὅτι ἐκυκλοφόρησαν ἀντισημιτικαὶ προκηρύξεις, ἔχομεν δὲ τὴν γνώμην ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς ἀντισημιτικῆς κινήσεως. Ἔρχομαι νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην ταύτην, διότι ἐσημειώθη ἓν ἀντισημιτικὸν κροῦσμα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τοῦ Πάσχα. Φρονοῦμεν ὅτι αὐταὶ ὅλαι αἱ προκηρύξεις τῆς ἀντισημιτικῆς κινήσεως εἶναι σοβαραί, διὰ νὰ μὴ συμβῶσιν ἐπεισόδια καὶ σκηναὶ λόγῳ τῶν προκηρύξεων αὐτῶν. Καὶ ἄλλοτε ὅταν ἐκυκλοφόρησαν τοιαῦται προκηρύξεις ἐσυστήσαμεν εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ληφθῶσι μέτρα δραστήρια. Φρονῶ δὲ ὅτι τώρα πρέπει νὰ ληφθῶσι τοιαῦτα διὰ νὰ μὴ συμβῶσι σοβαρὰ ἐπεισόδια εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπως συμβαίνουσι καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἀναγνώσωμεν τὰς προκηρύξεις, νὰ συζητήσωμεν ἐκτενῶς ἐπ’ αὐτῶν.

§4Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀντισημητικῶν ἐκδηλώσεων. Αἱ κυκλοφορήσασαι προκηρύξεις ἐν Θεσσαλονίκῃ στρέφονται ἐναντίον τῶν κομμουνιστῶν Ἰσραηλιτῶν, δὲν στρέφονται ἐναντίον τοῦ ἀστικοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου. Ἑπομένως ἡ προσπάθεια τοῦ συναδέλφου κ. Βεντούρα, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἀποδώσῃ ἀντισημητικὸν χαρακτῆρα εἰς τὰς προκηρύξεις αὐτάς, ἡ προσπάθεια αὐτὴ δὲν ἔχει οὐδένα ἄλλον λόγον εἰμὴ τοῦ νὰ ἐμφανίζῃ ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κοινῆς Γνώμης ὅτι τάχα γίνονται ἀντισημητικαὶ ἐκδηλώσεις. Αἱ ἐκδηλώσεις γίνονται ἀπὸ τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ἀστοὺς τοὺς συντηρητικούς, οἱ ὁποῖοι ἀμύνονται ἐναντίον τῶν Ἰσραηλιτῶν κομμουνιστῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς ὅλον τὸν κόσμον ἀπέβησαν φορεῖς πάσης ἀναρχίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν κάτωθι νομοσχεδίων: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς Ἑλληνοϊταλικῆς συμβάσεως ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας τῆς 21 Νοεμβρίου 1926». 2) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας συμβάσεως ἐκδόσεως ἐγκληματιῶν τῆς 25 Ἰουνίου 1926». 3) «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀλβανίας συμβάσεως ἐμπορίου καὶ ναυτιλία.». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Α. Παπαναστασίου ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 14 Ἀπριλίου 1926 συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως προνομίου ἱδρύσεως ἱπποδρομιῶν ἐν Θεσσαλονίκῃ» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν θήραν ἄρθρων 115 ἕως 139 τοῦ Δασικοῦ Κώδικος». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἄρθρον 119. Ὁ κ. Ι. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§6Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν ἀνεμέναμεν νὰ ἔλθῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις αὐτή. Νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ ἑβδομάδων.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται νὰ λήξῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις.

§9Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119. Τὰ κόμματα ἔχουν ὁρίσει ὅτι θὰ συνέλθουν εἰς συζήτησιν ἰδιαιτέρως ἕκαστον διὰ νὰ λάβωσιν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν παρουσιάζεται σήμερον διὰ πρώτην φοράν. Εἶναι ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα ἐπὶ τρεῖς ἑβδομάδας καὶ τὸ γνωρίζουν τὰ κόμματα. Ἄλλως τε ὑπάρχει φόβος ὅτι ἡ συζήτησις θὰ διαρκέσῃ ἐπὶ ἡμέρας.

§11Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ἔχουσι λάβει ἀπόφασιν τὰ κόμματα κατ’ οἶκον. Ἐγὼ πρῶτος θὰ ἤθελον νὰ τερματισθῇ τὸ ταχύτερον ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 119, διότι μετὰ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, ρίψας πυροτέχνημα τὴν τελευταίαν στιγμὴν ζητῶν ἐπέκτασιν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς καὶ ἀστικῆς ἰδιοκτησίας, ἡ Κοινὴ Γνώμη εὑρίσκεται ἐν ἀνησυχίᾳ. Δεδομένου λοιπὸν ὅτι τὰ κόμματα δὲν συνῆλθον διὰ νὰ λάβωσιν ἀποφάσεις ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ ἔλθωσι τὰ κόμματα μὲ μίαν ἀπόφασιν καὶ τερματισθῇ ἡ συζήτησις τὸ ταχύτερον.

§12Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως συνταγματικῆς διατάξεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συζητήσεως νόμου καὶ μάλιστα νόμου μεταβατικοῦ. Πῶς εἶναι δυνατὸν προκειμένου περὶ ρυθμίσεως νόμου καὶ μάλιστα νόμου ὑπαγομένου ἐντὸς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, πῶς εἶναι, λέγω, δυνατὸν νὰ συζητηθῇ σήμερον ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν; Παρακαλῶ διὰ τοῦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν κανένα νόμον, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς νὰ διαγράψωμεν γενικώτερα ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ παρέκλισις ἀπὸ τὰ ὅρια τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Δὲν πρόκειται συνεπῶς περὶ νόμου καὶ οὐδεὶς λόγος ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 119 ὑπάρχει, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, ἐπρόκειτο τοῦτο νὰ ψηφισθῇ μετὰ τὸ ἄρθρον 19. Εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 119 μέχρι συλλογῆς τῶν ἀναγκαίων στοιχείων καὶ ὡρίσθη ἡμέρα συζητήσεως ἡ σήμερον.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὡρίσθη. Τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος ψηφίζονται κατὰ σειράν.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τοὺς ἀξιοτίμους βουλευτάς, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται, ἔχω νὰ εἴπω ὅτι πρὸ ὀλίγου καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔγινε λόγος καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι, καθὼς καὶ ὁ κ. Μεταξᾶς, ὅπως σήμερον γίνῃ ἡ συζήτησις. Κατὰ συνέπειαν δὲν βλέπω διατί νὰ μὴ γίνῃ ἡ συζήτησις. Ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου τούτου πρέπει νὰ ἀρχίσῃ τουλάχιστον σήμερον, ἀσχέτως τοῦ τερματισμοῦ της, ὅστις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ἂν συντομευθῇ ἡ ἀγόρευσις ἑκάστου εἰς ¼ τῆς ὥρας, εἰς τρόπον ὥστε αὔριον νὰ συντελεσθῇ ἡ ψηφοφορία.

§16Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μὲ ἐγγράψῃ δι’ αὔριον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§17Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ νόμου, τὸν ὁποῖον νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀλλὰ πρόκειται περὶ διατάξεως συνταγματικῆς, ἡ ὁποία ἔχει τὸν ἀριθμὸν 119 εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅλως μεταβατικὴ διάταξις. Ὅταν συνιστᾶτο ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, καθωρίσθη ὅτι αἱ τροπολογίαι, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλλουν εἴτε τὰ κόμματα, εἴτε οἱ βουλευταί, θὰ ὑπεβάλλοντο διὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 119 ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὑπέβαλε τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀστῶν προσφύγων. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ εἴπω ὅτι ἐγεννήθη ἀπαράδεκτον καὶ δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐφόσον γεννῶνται ζητήματα κατὰ τίνα τρόπον θὰ διατυπωθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, πῶς θὰ γίνῃ ἀποδεκτή, ποία θὰ εἶναι ἡ ἔκτασις, ποῖα θὰ εἶναι τὰ γήπεδα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, θὰ ἐπρότεινον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον λειτουργεῖ ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, νὰ ἀποσταλῇ ἡ τροπολογία εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ τὴν μελετήσῃ καὶ νὰ ὑποβάλῃ κατόπιν τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἔχωμεν δεδικαιολογημένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑνὸς τόσον σπουδαιοτάτου ζητήματος. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου. Ἄλλως τε πρόκειται περὶ μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν. Ἡ τροπολογία αἰφνιδιαστικῶς ὑποβληθεῖσα, ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἦτο ἀπαράδεκτος. Ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην αὐτὴν καὶ πρὸ παντὸς τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων, διότι ἀποτελῶ μέλος τῆς Προσφυγικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ γνωρίζω τὰς λεπτομερείας καὶ ὅτι ὑπάρχουσιν ἄστεγοι πρόσφυγες ὑπὲρ τὰς 400 χιλιάδας. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, κύριοι, κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ λάβωμεν μίαν τοιαύτην ἀπόφασιν, νὰ παραδώσωμεν τὰ γήπεδα ὁμαδικῶς ἢ μονομερῶς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Πρέπει νὰ συζητήσωμεν ἐν λεπτομερείᾳ τὸ ζήτημα καὶ νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν δεδικαιολογημένην. Τοιαύτην τινὰ πρότασιν ἤθελον νὰ κάμω.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εὐτυχῶς ὁ κ. συνάδελφος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν δημιουργεῖται ἀπαράδεκτον.

§19Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐπιεικῶς δέχομαι τὴν δημιουργίαν ἑνὸς ἀπαραδέκτου.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλ’ ἤδη ἐδέχθημεν ὅτι ἐπὶ οἱουδήποτε ἄρθρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν τροπολογίαι, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἐλευθέρα νὰ φέρῃ οἱανδήποτε ἄλλην τροπολογίαν θέλει, διότι ἄλλως ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἦτο πολὺ ἀνωτέρα ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία καθώρισε τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τοῦ γεγονότος ἐπὶ τοῦ ὁποίου προέκυψεν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Καφαντάρη, δὲν πρόκειται περὶ τροπολογίας κἄν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ δηλώσεως. Θὰ ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ ὅτι ὁ κ. Καφαντάρης καὶ ἐγὼ συνεφωνήσαμεν νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ἀναλλοίωτον καὶ ἐδώσαμεν ὁριστικὴν ἑρμηνείαν, ὥστε, ἂν ἡ ἄποψις ἡμῶν ἤθελε γίνει ἀποδεκτή, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 119 καὶ ἡ ἔννοια αὐτὴ τοῦ ἄρθρου 19 θὰ ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ πλήρης ἐλευθερία σύμφωνα μὲ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἔθεσα καὶ ἐγὼ καὶ εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας καὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου.

§21Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, προέτεινεν ἐπέκτασιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐπὶ τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν καὶ τοῦ κ. Καφαντάρη, καθὼς καὶ ἄλλων συναδέλφων, ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν ἀρχικὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν προσφύγων καὶ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, νὰ ἰσχύσῃ δηλαδὴ ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δίδομεν περὶ ἀποζημιώσεως καὶ ἀπαλλοτριώσεως. Κατὰ συνέπειαν κατὰ τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν δὲν ὑπῆρχε καμμία ἀνάγκη τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 119, ἀλλ’ ἐπεκράτησεν ἄλλη ἀντίληψις ἐπὶ τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι ἐπρότειναν ὅπως λάβῃ τὴν διατύπωσιν τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ἄρθρον 19, οἱ ἡγέται τῶν κομμάτων ἐδήλωσαν συγχρόνως ὅτι δὲν ἐπιθυμοῦν ἡ νέα αὐτὴ διατύπωσις τοῦ Συντάγματος νὰ ἐπηρεάσῃ καθόλου τὴν φιλαγροτικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐκ τῶν ὑστέρων ἐγεννήθη ἡ ἀμφιβολία ἂν αὐτὴ ἡ δήλωσις περιορίζεται μόνον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἀγροτῶν, ἐπειδὴ ἐγεννήθη αὐτὴ ἡ ἀπορία, ὁ κ. Καφαντάρης προσέθεσεν ὅτι αὐτὸ θὰ ἰσχύῃ καὶ διὰ τοὺς ἀστοὺς πρόσφυγας. Δὲν πρόκειται περὶ νέας τροπολογίας, ἀφοῦ ἡ ἄποψίς μας δὲν ἔγινε δεκτὴ καὶ ἔγινε δεκτὴ ἡ γνώμη τῶν ἄλλων. Ἐπροτείναμε νὰ διασαφηνισθῇ ποῖον θὰ εἶναι τὸ ὅριον τῆς ἐξαιρέσεως. Μάλιστα πολλοὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὴν συντηρητικὴν ἄποψιν, ἐδήλωσαν ὅτι δέχονται ἀνεπιφυλάκτως ὅπως καὶ τὰ ζητήματα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστῶν προσφύγων ὑπαχθοῦν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἄρθρου 119. Ἐπειδὴ ἐγεννήθη ἀμφιβολία, ἂν εἰς αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἦσαν σύμφωνοι ὅλοι, διότι τὴν πρώτην στιγμὴν παρεστάθη ὅτι ὅλη ἡ Βουλὴ ἦτο σύμφωνος ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· ἐπειδὴ ὅμως ἐγεννήθη ἀμφιβολία, διὰ τοῦτο ἐκάμαμεν συμψηφισμὸν τοῦ ἄρθρου 119 καὶ μάλιστα ἐγένετο καὶ μία πρόχειρος διατύπωσις ἀπὸ τὸν κ. Μεταξᾶν καὶ τοὺς ἄλλους. Τώρα λοιπὸν πρέπει νὰ λυθῇ αὐτὴ ἡ διαφορά, νὰ διασαφηνισθῇ δηλαδὴ τί δέχεται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀναβολή, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Καφαντάρης, ὅστις ἐζήτησε τὴν ἀναβολήν, ἐπιθυμεῖ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ συνεπῶς νὰ τελειώσῃ ἓν ἐκκρεμὲς ζήτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὴν Βουλὴν ὡς ἀνίκανον νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἓν ζήτημα. Διότι, ἂν τὸ ἄρθρον 119 φέρῃ αὐτὸν τὸν ἀριθμόν, τὸν φέρει διότι εἶναι μεταβατικὴ διάταξις. Κατ’ ἀρχὴν εἶναι ἀναπόσπαστον πρὸς τὸ ἄρθρον 19.

§23Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι. Εἶναι ἀνατροπὴ τοῦ ἄρθρου 19.

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλήν, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν μας ἐπὶ ματαίῳ, νὰ δεχθῇ ὅπως ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ συζήτησις.

§26Ν. ΔΑΡΒΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς —καὶ θὰ ἐνθυμεῖται ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ—ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 εἶπεν ὅτι, ἂν συνεφώνουν ἐγκαίρως οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, δὲν θὰ κατηναλίσκοντο 15 ἡμέραι διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 19, ἀλλὰ θὰ ἐτερματίζετο ἐγκαίρως ἡ συζήτησις. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 ἠμπορεῖ νὰ εἶναι συντομοτέρα ἡ συζήτησις, ἂν οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καταλήξουν εἰς ἀπόφασιν ὁριστικήν.

§27ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§28Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρρίφθη ἡ ἰδέα, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 119 δύναται νὰ συντομευθῇ, διότι δῆθεν συνδέεται μὲ τὸ ἄρθρον 19. Τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι ἐνῷ τὸ ἄρθρον 19 ἀποβλέπει εἰς τὴν προστασίαν τῆς ἰδιοκτησίας τοὐναντίον τὸ ἄρθρον 119 ἀποβλέπει εἰς τὴν ἄρσιν πάσης προστασίας διὰ τὴν ἰδιοκτησίαν. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ λεχθῇ σοβαρῶς ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐπειγόντως, διότι δῆθεν ἐξηντλήθησαν τὰ ἐπιχειρήματα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 19. Διαφέρουν ἀπ’ ἀλλήλων. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διότι ὁ λόγος δι’ ὃν ἀνεβλήθη μέχρι τοῦδε, ὑφίσταται καὶ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ἀνεβλήθη λόγῳ ἀπουσίας τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις ἀπουσιάζει καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§29Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νομίζω ὅτι οἱ κ. κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν νὰ ἀναβληθῇ καὶ πάλιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 διὰ νὰ λάβῃ καιρὸν ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ ἐπιμένωσιν εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν χάριν κέρδους χρόνου, διότι ἄλλως καὶ ἂν ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, πάλιν θὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν συζήτησιν καί ἑπομένως δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία πάντως θὰ καταναλώσῃ χρόνον καὶ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τοῦ χρόνου δύνανται νὰ γίνουν καὶ αἱ συνεννοήσεις ἐκεῖναι, οὕτως ὥστε νὰ δοθῇ μία τελικὴ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 119.

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅπως τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν τὸ ἄρθρον 119 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Ι. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§33Ι. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος εἶναι δυσχερὴς καθ’ ἑαυτήν, ἀλλὰ γίνεται δυσχερεστέρα ὡς ἐκ τῆς ἀντιγνωμίας, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ περὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὸν τρόπον τὸν τηρητέον κατ’ αὐτήν. Θὰ ἐνόμιζον, ἂν θέλωμεν νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἄρθρον 119, ὡς ὑπάρχει σήμερον, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὡς ἀφετηρίαν καὶ ὡς βάσιν αὐτὸ τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον 119 ὅπως διετυπώθη ἀπὸ τὴν πρώτην Ἐπιτροπὴν καὶ ἀπομένει ἔπειτα νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων τροπολογιῶν τῆς νέας Ἐπιτροπῆς, καθὼς καὶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβαλλομένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Τοσούτῳ μᾶλλον τὸ θεωρῶ τοῦτο σκόπιμον, νὰ ὁρμηθῶμεν τουτέστιν ἀπὸ τὸν τύπον τοῦ πρώτου Συντάγματος, καθόσον, ὡς παρετήρησε καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἅπαντες οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἦσαν τῆς γνώμης νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἄνευ τινὸς τροπολογίας. Ἀλλ’ ὕστερον ἐπεκράτησαν ἄλλαι γνῶμαι καὶ σκέψεις καὶ κατέληξαν εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ληφθῇ ὡς ἀφετηρία τὸ ἄρθρον 119 ὡς ἐτροποποιήθη. Ἡ γνώμη μου εἶναι, διὰ νὰ τὴν εἴπω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ γνώμη μου ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ὄχι μόνον εἶναι ὀρθή, ἀλλὰ καὶ συμβάλλει εἰς τὴν ἀποτελεσματικὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 119, ἡ γνώμη μου, λέγω, εἶναι νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι δὲν ἔχει καμμίαν θέσιν ἐν τῷ Συντάγματι. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει τώρα νὰ συζητηθῇ διὰ τὸ ἄρθρον 119 τοῦτο· τὸ ἄρθρον 119 ἀντίκειται εἰς τὸ ἄρθρον 19 ἢ δὲν ἀντίκειται; Ἂν δὲν ἀντίκειται, τότε θὰ ἐξετασθῇ μόνον κατ’ οὐσίαν, κατὰ πόσον εἶναι ἀναγκαῖον νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα μία τοιαύτη διάταξις, μία διάταξις ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς νομικὴ καὶ οὐδὲν πλέον. Ἂν ἀντίκειται, καὶ ἀντίκειται, τότε δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ. Τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος καθιεροῖ μίαν ἀρχήν, ἡ ὁποία ἢ θὰ τηρηθῇ ἢ δὲν θὰ τηρηθῇ. Δὲν ὑπάρχει μέση λύσις. Ἂν θελήσητε νὰ καθιερώσητε τὴν ἀρχὴν ὅτι δι’ ἑνὸς νόμου, τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις ἔχει ψηφίσει, δύναται νὰ καθιερωθῇ μία ἐξαίρεσις, τότε θὰ ἔχητε τὸ φαινόμενον αὐτό, τὸ ὁποῖον παρίσταται σήμερον ἐνώπιον ἡμῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς περιορίζει τὴν παράτασιν καὶ τὴν ἐξαίρεσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας, εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους. Ἀλλ’ ἔρχονται ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ὄχι μόνον διὰ τὰ ἀγροτικὰ κτήματα πρέπει νὰ ἰσχύσῃ ἡ διάταξις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὰ ἀστικὰ κτήματα. Καὶ οἱ μὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὰ ἀστικὰ τὰ ἔξω τῆς ζώνης τῆς πόλεως, ἄλλοι ὅμως γενναιότεροι λέγουν ὄχι καὶ εἰς τὰ ἐντὸς τῆς ζώνης. Ἄλλοι περιορίζονται μόνον εἰς τὰ οἰκόπεδα. Ἀλλὰ τί εὐκολώτερο τοῦ νὰ ἔλθουν καὶ ἄλλοι νὰ δημιουργήσουν καὶ νέαν ἐξαίρεσιν καὶ νὰ εἴπωμεν ὄχι μόνον τὰ ἀσκεπῆ, ἀλλὰ καὶ τὰ κτίρια εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι; Καὶ τί ἀκόμη ἐμποδίζει τοὺς ἄλλους νὰ χωρήσωσιν ἔτι περαιτέρω καὶ νὰ εἴπωσιν· ἐδῶ καθιεροῦμεν μίαν ἰδιοκτησίαν κατὰ ὀρόφους, λοιπὸν ἀναγκαστικῶς θέλω νὰ πάρω τὸν ὄροφον αὐτόν, διότι δὲν ἔχω κατοικίαν ἰδίαν, σὲ ἀποζημιώνω καὶ κατοικῶ ἐγώ. Τότε, σᾶς παρακαλῶ, τί ἀπομένει ἀπὸ τὸ ἄρθρον 19; Ἀπομένει τὸ κέλυφος καὶ οὐδὲν πλέον. Δὲν ὑπάρχει πλέον ἄρθρον 19. Ἀλλὰ τώρα ἂς λάβωμεν τὴν ἄλλην ἄποψιν. Ὑποθέσωμεν ὅτι τὸ ἄρθρον 119 δὲν ἀντίκειται εἰς τὸ ἄρθρον 19. Τί θέλει λοιπὸν αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἐντὸς τοῦ Συντάγματος; Ἐδῶ αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ὑπάρχει ἐν ἰσχύϊ δυνάμει τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως, δυνάμει τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Εἶναι ἁπλῆ νομικὴ διάταξις. Διατί θέλετε νὰ περιορίσητε τὴν ἰσχὺν αὐτῆς διὰ 5 ἔτη; Ἄν οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἤγαγον εἰς τὴν νομοθεσίαν αὐτὴν ὑπάρχουν καὶ βραδύτερον, διατί νὰ περιορίσητε τὸν νομοθέτην τῆς αὔριον νὰ παρατείνῃ τὴν ἰσχὺν αὐτῆς ἐπὶ 6–7 ἔτη; Ἢ, ἂν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἤγαγον εἰς τὴν νομοθεσίαν αὐτὴν τὴν λεγομένην τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, ἄν, λέγω, οἱ λόγοι αὐτοὶ ἐξέλιπον, διατί θέλετε νὰ θέσητε ἕνα νόμον δεσμεύοντα τὸν αὐριανὸν νομοθέτην, διατί νὰ δεσμεύσητε τὸν μέλλοντα νομοθέτην νὰ καταργήσῃ τὰ νομοθετήματα αὐτά, ὅταν πεισθῇ ἀπὸ τὴν πεῖραν καὶ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι ὀρθά, διατί θέλετε νὰ τῷ δέσητε τὰς χεῖρας νὰ μὴ δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ νομοθετήματα ταῦτα; Ἀλλὰ θὰ εἴπητε· εἶναι τῳόντι ἐπιβλαβεῖς αὐταὶ αἱ διατάξεις; Εἶναι δυνατὸν νὰ γεννήσουν ζημίας ἐθνικὰς καὶ οἰκονομικάς; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπικαλοῦμαι μίαν αὐθεντίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεξετραγώδησε μετὰ πόνου εἰλικρινοῦς ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι δυστυχῶς συνέβησαν λάθη καὶ ἐγένοντο ζημίαι μεγάλαι. Αὐτὸ εἶναι μία ἀλήθεια. Ἀλήθεια μὴ ἐπιδεχομένη καμμίαν ἀντίρρησιν. Τώρα τί θὰ εἴπητε σεῖς; Ναί, ἔγιναν. Ἔγιναν λάθη, ἀλλ’ ἔγιναν αὐτά, διότι τότε τὰ διαχειρισθέντα πρόσωπα ἦσαν ἀνίκανα ἢ ἔκαμνον κακὴν χρῆσιν τῶν νόμων αὐτῶν. Ἐγὼ συμφωνῶ κατὰ τοῦτο· δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι οἱ νῦν Ὑπουργοὶ δὲν κάμνουσι κακὴν χρῆσιν καὶ ὅτι δὲν θὰ περιπέσουν εἰς τὰ λάθη τοῦ παρελθόντος. Ἀλλὰ μήπως οἱ νῦν Ὑπουργοὶ θὰ παραμείνουν ἐπὶ πέντε ἔτη; Καὶ ἂν ἔλθουν ἄλλοι, τίς ἐγγυᾶται περὶ τοῦ ἀμεταβλήτου τῶν διαθέσεων αὐτῶν; Οἱ νόμοι δὲν ἀποβλέπουν μόνον εἰς τὰς προσωπικὰς ἱκανότητας. Οἱ νόμοι πρέπει νὰ ἔχουν ἰσχὺν δι’ ὅλους, νὰ ὑποχρεώνουν ὅλους. Ἐν τούτοις λοιπόν, κατὰ τὴν ἰδικήν μου πεποίθησιν, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία ὅτι αὐτοὶ οἱ νόμοι εἶναι ὀλέθριοι. Καὶ τὸ μέγιστον καὶ τὸ πρώτιστον λάθος εἶναι ὅτι θέτουσιν εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν τοὺς πρόσφυγας μετὰ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἢ καὶ τῶν κτηνοτρόφων. Δὲν ὑφίσταται καμμία σχέσις μεταξὺ τοῦ ζητήματος τῶν προσφύγων καὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, κύριοι, εἶναι ζήτημα ὑπερτέρας ἀνάγκης, δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικῆς. Οἱ πρόσφυγες εἶναι καὶ αὐτοὶ ὅπως καὶ ἡμεῖς. Ὑπάρχουσι μεταξὺ αὐτῶν ἀκτήμονες, ὑπάρχουσι κτηματίαι, ὑπάρχουσι πλούσιοι, ὑπάρχουσι πένητες, ὑπάρχουσι βιομήχανοι, ὑπάρχουσιν ἐργάται, ὑπάρχουσιν ἔμποροι, ὑπάρχουσι τραπεζῖται. Ὅ,τι εἴμεθα ἡμεῖς, εἶναι καὶ αὐτοί. Ἀλλ’ ἐπῆλθε μία συμφορὰ ἐθνική, ὄχι μόνον διὰ τοὺς πρόσφυγας ἀλλ’ ἐν γένει ἐθνική. Ἐπῆλθε μία συμφορὰ καταστρεπτική. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ καταστροφὴ ἔπληξε βαρέως κατὰ πρῶτον αὐτὸ τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ ἔπληξε καὶ πολλούς. Ἔπληξε καὶ τοὺς γηγενεῖς, ἔπληξεν ὅμως βεβαίως βαρύτερον τοὺς ἐκπατρισθέντας, τοὺς ἐκριζωθέντας ἐκ τῆς πατρῴας γῆς, ἐκ τοῦ κέντρου τῶν ἐργασιῶν των. Αὐτὴ ἡ συμφορὰ ἔπληξε κατὰ τρόπον ἄνισον. Ἄλλοι κατεστράφησαν, ἄλλοι μετρίως ἐζημιώθησαν ἢ καὶ ἔμειναν τελείως ἄθικτοι. Τίς εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων; Ὁ λόγος εἶναι ἡ συμφορά, ἡ ζημία, ἡ ἐπελθοῦσα εἰς ὅλους καὶ εἰς τὸ Ἔθνος αὐτὸ νὰ κατανεμηθῇ ἐν ἰσότητι, νὰ γίνῃ ἓν εἶδος κανονισμοῦ ἀβαρίας ὡς κατὰ τὸ Ναυτικὸν Δίκαιον γίνεται ἐπὶ ναυαγίων καὶ ἐπὶ ἀβαριῶν. Ἔγινεν ἓν ναυάγιον· ἄλλοι ἔχασαν τὴν περιουσίαν των ὁλόκληρον καὶ ἄλλοι ὑπέστησαν μερικὰς μόνον ζημίας. Ἄς ἔλθωμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν των, ὥστε ἡ ζημία νὰ κατανεμηθῇ κατὰ τρόπον ἴσον... Λοιπὸν τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐδῶ. Ἦλθε τὸ Κράτος καὶ εἶπε· Αὐτὴ ἡ συμφορὰ εἶναι συμφορὰ ἰδική μου πρὸ παντὸς καὶ ἐγὼ ὀφείλω νὰ συνεισφέρω διὰ νὰ κατανεμηθῇ αὐτὴ ἡ ζημία εἰς ὅλους ὥστε νὰ μὴ πληγῇ κανεὶς ἐντελῶς καὶ καταστραφῇ. Ἔχω περιουσίαν ἰδικήν μου, τὴν δίδω. Ἀλλὰ χρειάζονται δάνεια ἐπὶ δανείων μὲ βαρυτάτους ὅρους διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτήν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ βαρύνουσι πάλιν ὅλους καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐλαφρότερον ἐζημιώθησαν καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὴν περιουσίαν των ὁλόκληρον. Ἀλλ’ εὑρίσκομαι, λέγει τὸ Κράτος, εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φροντίσω καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργικῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν καὶ δὲν ἔχω ἐπαρκῆ κτήματα. Καὶ διὰ νὰ εἶναι δικαία ἡ κατανομὴ τῆς ζημίας καταφεύγω καὶ εἰς ἀπαλλοτρίωσιν ἐπὶ ἀποζημιώσει τοῦ ἰδιοκτήτου. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀρχαί, αἱ ὅλως ἐξαιρετικαὶ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀπολύτως καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἢ καὶ κτηνοτρόφων. Διατί λοιπὸν ἡ παράτασις τῆς ἰσχύος τῆς ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἡ ἐπέκτασις τῶν διατάξεων αὐτῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἀκτημόνων κτηνοτρόφων ἐπὶ μίαν ἑπταετίαν; Ἡ διάκρισις μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐγχωρίων ἂν παραταθῇ πέραν τοῦ προσεχοῦς θέρους θὰ εἶναι ὀλεθρία. Πρέπει ἡ πληγὴ νὰ κλείσῃ, διότι ἄλλως θὰ ἀποβῇ γαγγραινώδης, ὀλεθρία. Ὅ,τι δυνάμεθα νὰ κάμωμεν νὰ τὸ κάμωμεν τὸ ταχύτερον ὥστε νὰ λείψῃ ἡ διαφορὰ αὐτή· ἔχομεν ἀρκετὰς ὀλεθρίας διαιρέσεις· ἔχομεν ἐπαναστατικοὺς καὶ μὴ ἐπαναστατικούς· ἔχομεν βασιλικοὺς καὶ βενιζελικούς. Διὰ τοῦτο τὸ ταχύτερον, ὄχι εἰς πέντε ἔτη, ἀλλ’ εἰς πέντε μῆνας νὰ γίνῃ τὸ προσφυγικὸν δάνειον καὶ νὰ γίνῃ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων καὶ τότε ἐν ἀδελφικῇ ἑνώσει ὅλοι νὰ ἐργασθῶμεν διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ ὅλου καὶ διὰ τὴν πρόοδον τοῦ Τόπου. Νὰ μὴ ὑπάρχῃ πλέον διαφορὰ μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐγχωρίων, ἀλλ’ ὅλοι νὰ εἴθεμα ἀδελφοὶ ἐν τῇ κοινῇ Πατρίδι, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωκεν ὁ Θεός. Ἄς ἔλθωμεν τώρα εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο διεπράχθησαν οὐσιώδη σφάλματα. Τὸ πρώτιστον καὶ μέγιστον τῶν λαθῶν τῆς νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐπικυρώσωμεν, εἶναι ὅτι τὸ ἄρθρον 119 συγχέει ἐντελῶς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα πρὸς τὸ τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἥτις κάκιστα τὸ διεχειρίσθη καὶ κάκιστα θὰ τὸ διαχειρισθῇ. Τὸ ζήτημα τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, κύριοι, δὲν εἶναι ζήτημα ὑπερτέρας ἀνάγκης. Εἶναι ζήτημα κοινῆς ὠφελείας, εἶναι ἓν στοιχεῖον γεωργικῆς πολιτικῆς. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι διὰ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ὄχι μόνον δὲν πρόκειται ἡ κοινὴ ἐθνικὴ οἰκονομία νὰ μειωθῇ, ἀλλὰ νὰ λάβῃ νέαν ζωὴν καὶ νὰ δώσῃ νέας δυνάμεις. Λοιπὸν πρόκειται περὶ βελτιώσεως τῆς οἰκονομίας, τῆς ἐθνικῆς, περὶ ὠφελείας γενικῆς ὄχι μόνον διὰ τὰ ἄτομα τῶν ἀκτημόνων, ἀλλὰ περὶ κοινῆς ὠφελείας, ἡ ὁποία θά παραγάγῃ καρποὺς δι’ ὅλον τὸ Ἔθνος. Λοιπὸν ὡς πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν ἐγένοντο λάθη μέγιστα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ φέρωσι τὰ χείριστα τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τὰ ἔφερον. Τὸ πρώτιστον ὅλων καὶ τὸ μέγιστον τῶν λαθῶν εἶναι ὅτι ἦτο ἡ χειροτέρα ἐποχή, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγένετο αὐτὴ ἡ λεγομένη ἀποκατάστασις. Νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας ἐπὶ ἀποζημιώσει τοῦ ἰδιοκτήτου δικαίᾳ καὶ πλήρει. Ἀλλ’ ἦτο αὐτὴ ἡ ἐποχή, ἡ μετὰ τὰς καταστροφὰς τοῦ πολέμου, ἦτο αὐτὴ ἡ ἐποχὴ κατάλληλος διὰ τοιαύτην πολιτικήν; Δὲν εἶναι δίκαιον πρῶτον νὰ γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν κτημάτων; Ποίαν ἀποζημίωσιν θὰ λάβωμεν; Τὴν σημερινήν; Ἐπὶ τῇ βάσει ὑγιοῦς νομίσματος ἢ νομίσματος νοσηροῦ; Νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τὴν προπολεμικήν, τὴν εἰς χρυσόν; Ἀδύνατον. Ἐπειδὴ ἡ μεταλλαγὴ τῶν τιμῶν ἔχει μεγάλας διαφοράς. Ἄλλα κτήματα ἀνύψωσεν, ἄλλα τὰ ὑπετίμησεν. Ὅλα αὐτὰ εἶναι σπουδαῖα ἐπιχειρήματα ποῦ νὰ εὕρῃ κανεὶς βάσιν διὰ νὰ κάμῃ ἐκτίμησιν δέουσαν καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ τὰς ὑγιεῖς ἀρχὰς περὶ ἀπαλλοτριώσεως; Τὸ δεύτερον μέγα λάθος εἶναι ὅτι τὴν μετάθεσιν τῆς κυριότητος τῶν κτημάτων τῶν γεωργικῶν εἰς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς θεωροῦσιν ὡς ἀποτελοῦσαν καθ’ ἑαυτὴν γεωργικὴν πολιτικὴν μέλλουσαν νὰ προαγάγῃ τὴν γεωργίαν ἡμῶν, ἐνῷ αὕτη ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἓν στοιχεῖον τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς, τὸ ὁποῖον μόνον ἂν καλῶς συνδυασθῇ μετὰ τῶν ἄλλων δύναται νὰ ἀποβῇ ἐπωφελὲς καὶ νὰ προαγάγῃ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας. Ποῖα εἶναι τὰ στοιχεῖα ταῦτα συνολικῶς; Εἶναι, ὡς γνωστόν, πολλαπλᾶ. Πάντα ταῦτα ὁμοῦ ἀπετέλουν πάντοτε, ἀλλ’ ἀποτελοῦσιν ἰδίᾳ τὴν σήμερον ἓν πρόβλημα ἄλυτον. Τώρα θέλετε νὰ ἴδητε τοὺς καρποὺς τῆς πολιτικῆς αὐτῆς; Εἶναι προφανεῖς, κύριοι. Περιέμενέ τις, μετὰ τὴν προσέλευσιν τόσων χειρῶν, μετὰ τὴν καλλιέργειαν τόσων γαιῶν, περιέμενέ τις αὔξησιν τῶν προϊόντων. Τουναντίον, ἡ παραγωγὴ ἐμειώθη ἀναλόγως. Περιέμενέ τις, κύριοι, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου βελτίωσιν τοῦ ποσοῦ. Συνέβη ὅμως τὸ ἐναντίον. Ταῦτα ἐχειροτέρευσαν κατὰ κανόνα. Περιέμενέ τις μείωσιν τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων. Συνέβη ὅμως τὸ ἐναντίον. Ταῦτα ὑπερετιμήθησαν. Καὶ ὑπερτιμηθέντα ὅμως δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι τὸν ἔξωθεν συναγωνισμὸν ὁμοίων προϊόντων ἢ καὶ κρεισσόντων, παρὰ πάντας τοὺς προστατευτικοὺς δασμούς. Ἀπόδειξις δὲ τρανὴ τούτου εἶναι ὅτι κατέστη ἀδύνατον νὰ συναγωνισθῇ ἡ παραγωγὴ πατατῶν πρὸς τὰς ἀπὸ Ὁλλανδίας εἰσερχομένας, ἡ παραγωγὴ σιτηρῶν πρὸς τὰ ἐξ Ἀμερικῆς, ἡ παραγωγὴ μήλων πρὸς τὰ τῆς Καλλιφορνίας, μολονότι ἐν Ἀμερικῇ ὡς νόμισμα κυκλοφοροῦν ἔχουσι τὸ δολλάριον, τὰ δὲ προϊόντα αὐτῆς βαρύνονται διὰ τεραστίων δαπανῶν μεταφορᾶς διὰ τῶν ὠκεανῶν καὶ σιδηροδρόμων. Ἂν ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τῆς ὁμοσπονδίας τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν τῆς Μακεδονίας, ὅπου τῳόντι ἐγένετο τεραστία ἐργασία, θὰ ἴδητε ὅτι φωνάζουν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν καλλιέργειαν τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἐπωφελῆ, ἂν δὲν ἐπιβληθῶσι μεγάλοι προστατευτικοὶ δασμοὶ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσερχομένων. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριοι, ἡ κατάστασις ἡ δημιουργηθεῖσα διὰ τῆς λεγομένης γεωργικῆς πολιτικῆς. Αἱ ζημίαι ὅμως, αἱ ἐπελθοῦσαι, δὲν περιωρίσθησαν ἁπλῶς εἰς τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ ἀλληλενδέτου τῶν κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἐπέφερον δυσμενῆ ἀποτελέσματα καὶ τῶν ἄλλων κλάδων. Οὕτω ἡ βιομηχανία, ἡ ὁποία ἐφαίνετο κατ’ ἀρχὰς προοδεύουσα, ἤρχισε νὰ μαραίνηται. Τὸ ἐμπόριον περιῆλθεν εἰς κρίσιν. Οἱ ἐπαγγελματίαι διαμαρτύρονται ὅτι δὲν δύνανται νὰ πληρώσουν τοὺς βαρεῖς φόρους. Ἡ ἀνεργία τῶν ἐργατῶν ὁσημέραι ἐπεκτείνεται. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κύριοι. Πρέπει νὰ συζητήσωμεν μετὰ προσοχῆς, ἂν θέλωμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τοῦ λαβυρίνθου αὐτοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα τὴν στιγμὴν αὐτήν. Λοιπὸν ἀπὸ νομοθετικῆς ἀπόψεως τὸ ἄρθρον 119 ἔπρεπε νὰ λείψῃ, διότι εἶναι παντελῶς ἄστοχον καὶ ἐπιζήμιον. Τὸ ἄρθρον 119 τείνει ἀκριβῶς νὰ παραγκωνίσῃ συστηματικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν οἰκονομικὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ μᾶς σώσῃ. Πᾶσα ἄλλη ἐργασία, μὴ συστηματική, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συνεχίσῃ αὐτὴν τὴν συμφοράν, ἡ ὁποία θὰ ἀποβῇ ὀλεθρία. Δὲν ἔχω παρὰ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἀκόμη. Σᾶς εἶπον ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 119, ἐπεκτεινομένου ἐν τῷ αὐτῷ πνεύματι, θὰ καταστῇ τὸ ἄρθρον 19 ἁπλοῦν κενὸν κέλυφος. Λοιπὸν τί θὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἂν ἐξακολουθήσωμεν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν μπολσεβικισμόν, διὰ τοῦ μπολσεβικισμοῦ εἰς τὸν κομμουνισμὸν καὶ διὰ τοῦ κομμουνισμοῦ εἰς τὸν ἀναρχισμόν. Ἐκεῖ θὰ καταντήσωμεν. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ γίνῃ τίποτε καὶ διὰ τοὺς πρόσφυγας τοὺς δυστυχεῖς; Βεβαίως πρέπει νὰ γίνῃ καὶ νὰ γίνῃ ἀμέσως. Πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον διὰ τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν. Ἀλλὰ πῶς θὰ γίνῃ τὸ δάνειον; Πρέπει νὰ γίνῃ ἔξω. Μᾶς ζητοῦν ὅμως πολλὰ καὶ διάφορα, μᾶς ζητοῦν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἰσοζύγιον ἐξωτερικόν, ἐξυγίανσιν τῆς δραχμῆς καὶ ἐξόφλησιν τῶν πρὸς τὴν Ἀγγλίαν χρεῶν μας. Λοιπὸν ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ λύσωμεν. Ἀλλὰ ἡμεῖς καταβάλλομεν κάθε προσπάθειαν διὰ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ἀτυχῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα θέλομεν ἔτι μᾶλλον νὰ χειροτερεύσωμεν. Σᾶς ἐξορκίζω διαγράψατε τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ προκαλέσατε τὴν Κυβέρνησιν τὸ ταχύτερον νὰ λάβῃ ἐκεῖνα τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα. Ἂν μέχρι τοῦ θέρους δὲν θελήσωμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐξυγιάνωμεν τὸ νόμισμα, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ συνομολογήσωμεν τὸ δάνειον τῶν προσφύγων. Ἂν δὲ τοῦτο δὲν συντελεσθῇ μέχρι τοῦ θέρους, βραδύτερον πλέον θὰ εἶναι ἀργά, τὸ ὅλον δὲ θαυμάσιον ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, τὸ συντελεσθὲν μέχρι τοῦδε, θὰ καταρρεύσῃ καὶ ἡ καταστροφὴ θὰ εἶναι πλέον γενική. (Χειροκροτήματα).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀλεξανδρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§35Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν, κύριοι βουλευταί, καθ’ ἣν συνεζητήθη τὸ ἄρθρον 19, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἀγορεύων ὑπεστήριξεν ὅτι πρέπει τὸ ἄρθρον νὰ συμπληρωθῇ διὰ τῆς προσθήκης τῆς φράσεως «πλήρους ἀποζημιώσεως», καθοριζομένης ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Προέβη ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ εἰς μίαν δήλωσιν περαιτέρω, ἣν χαρακτηρίζω βαρυσήμαντον, ὅτι ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον 19 νὰ ψηφισθῇ ἐν συσχετισμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 119, διότι τὸ 119ον ἄρθρον ἐξασφαλίζει τὴν τελικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπὶ μίαν πενταετίαν. Ἡ δήλωσις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἔσπευσε μετὰ ταχύτητος ἠλεκτρικῆς νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας συνάδελφόν του, τί ἠννόει διὰ τῆς φράσεως αὐτῆς καὶ ἠρώτησεν, ἂν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν λόγων τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ περιέχεται καὶ τὸ ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ὡς ἐγένετο μέχρι τοῦδε, θέλει ἐξακολουθήσει ἐπὶ μίαν πενταετίαν καὶ ὅτι δὲν θὰ θιγῇ ἐκ τῶν ἐπεξηγήσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς ἔκαμεν εἰς τὸ ἄρθρον 19. Ἡ ἀπάντησις δὲν ἐθεωρήθη σαφὴς ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος προὐκάλεσε σαφεστέρας ἐξηγήσεις καὶ ἀναμιχθέντος καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἀπεκρυσταλλώθη ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὸ ἄρθρον 19 ψηφιζόμενον ὡς ἤδη εἶναι ψηφισμένον, θὰ κοιμηθῇ ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον, μετὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀναζήσῃ, ἵνα ὡς συνταγματικὸς θεσμὸς πλέον περιφρουρήσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν, ὡς ἤθελε διαμορφωθῆ μετὰ πενταετίαν.

§36Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν μόνον.

§37Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ἐπῆλθε σύμπτωσις γνωμῶν εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ 19ον ἄρθρον ψηφιζόμενον δὲν θὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ πέντε ἔτη ἀλλ’ ὅτι ἐντὸς τῶν 5 ἐτῶν θὰ γίνῃ ἀποκατάστασις, καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ 119ον ἄρθρον, μεθ’ ἣν πενταετίαν θὰ ἀναζήσῃ τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος, ἵνα περιφρουρήσῃ τότε τὴν ἰδιοκτησίαν.

§38Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ 19ον ἄρθρον ὁμιλεῖ γενικῶς περὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐγὼ ἔκαμα τὴν ἐπιφύλαξιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Πλὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ ὡρισμένην ἰδιοκτησίαν καὶ ὡρισμένην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἤδη ἔχει ἐφαρμοσθῆ καὶ ἔχει φέρει κατὰ τὰ ⅘ τὰ ἀποτελέσματά του. Διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι μορφαὶ τῆς ἰδιοκτησίας, τὰς ὁποίας προστατεύει τὸ ἄρθρον 19 καὶ κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ τῆς πενταετίας.

§39Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖαι αἱ ἄλλαι μορφαὶ τῆς ἰδιοκτησίας;

§40Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι ἡ ἀστικὴ ἰδιοκτησία.

§41Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 19 ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὴν ἐγκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§42Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σεῖς εἴπατε ὅτι θὰ κοιμηθῇ ἐπὶ μίαν πενταετίαν. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ κοιμηθῇ.

§43Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς λέγει ὅτι τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐψήφισεν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον 19, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ψηφισθῇ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 119, πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ὡς καὶ τῶν ἀστῶν προσφύγων.

§44Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς εἶπε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὅτι, ὅταν λέγω ὅτι τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Συντάγματος πρέπει νὰ διατυπωθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἐννοῶ ὅτι καὶ τὸ ἄρθρον 119—καὶ τὸ ἐννοῶ ἐν συναφείᾳ καὶ ἀλληλοεξαρτήσει—ὅτι καὶ τὸ ἄρθρον 119 πρέπει νὰ λάβῃ τὴν διατύπωσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν τελικὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπὶ μίαν πενταετίαν, οὕτως ὥστε ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν νὰ γίνῃ ἐντὸς πενταετίας πραγματική». Ταῦτα προκύπτουσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν τῶν ἐπισήμων. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἡ διὰ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καταληφθησομένη, θὰ καταληφθῇ κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἄρθρου 119 καὶ ὅτι ἐπὶ πενταετίαν θὰ ἰσχύῃ τοῦτο.

§45Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κατὰ τὸ ἄρθρον 119 ὡς προκύπτει ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§46Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως προὐτάθη καὶ ὅπως διετυπώθη τοῦτο, προετείνατε μάλιστα ὑμεῖς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Βουλὴ διετέλει εἰς τοιαύτας ψυχολογικὰς στιγμάς, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἀναμετρήσῃ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἄρθρου καὶ τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ ἔννοια ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων καὶ ἡ συμφωνία ἡ ἐπιτευχθεῖσα μεταξὺ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ὑμῶν καὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ἦτο αὕτη, ὅτι δηλαδὴ τὸ ἄρθρον θὰ ἐψηφίζετο ὅπως διετυπώθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ψηφιζομένου δὲ τοῦ ἄρθρου 119, τί γίνεται; Ὅτι τὸ ἄρθρον 19 θὰ κοιμηθῇ ἐπὶ μίαν πενταετίαν. Ὅταν, κύριοι, ἐψήφισα, τοὐλάχιστον ἐγώ, τὸ ἄρθρον 19, ἐννόουν—καὶ τὸ δηλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—ὅτι τὰ μέχρι τότε γενόμενα δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ὑποστοῦν οὐδεμίαν ἀναθεώρησιν ἢ ἀνατροπήν, εἴτε ἐγένοντο καλῶς, εἴτε ἐγένοντο κακῶς. Νομίζω δὲ ὅτι ἡ ὑπολειπομένη ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις εἶναι μηδαμινὴ καὶ μικρὰ καὶ εἶναι δυνατὸν καὶ πρέπον, ἵνα ἐφαρμοσθῇ, ἀναφορικῶς μὲ αὐτήν, τὸ ἄρθρον 19, ὡς εἶναι ἐψηφισμένον ἤδη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Δὲν γνωρίζω, οὔτε δύναμαι νὰ μαντεύσω ποίας ἔχουσιν ἄλλοι γνώμας περὶ τοῦ ἄρθρου 119 καὶ ποίας φαντάζονται συνεπείας ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ τοῦτο, ἂν ψηφιζόμενον ὡς ἔχει, ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ πενταετίαν. Ἠκούσαμεν ὅμως ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διαφόρων ἀγροτικῶν νόμων εἰς τὸ παρελθὸν ἐγένοντο σφάλματα κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τὰ ὁποῖα καὶ καθώρισε μάλιστα, εἰπὼν ὅτι παρεχωρήθησαν ἀγροτικοὶ κλῆροι εἰς μὴ γεωργοὺς καὶ εἰς μὴ καλλιεργητὰς καὶ ὅτι ἀφῃρέθησαν μικραὶ ἰδιοκτησίαι ἐλαχίστων ἐκτάσεων ἀπὸ μικροκαλλιεργητὰς καὶ ἐδόθησαν εἰς ἄλλους. Ταῦτα εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς καὶ τὰ ἀναγινώσκω ἐκ τῶν πρακτικῶν διὰ νὰ μὴ ἀντιλέξῃ κανεὶς (ἀναγινώσκει): «Ἀναγνωρίζω ὅτι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἔγιναν καὶ σφάλματα, ἐγκατεστάθησαν μὴ γεωργοὶ εἰς γεωργικοὺς κλήρους, ἔτυχε νὰ ἀφαιρεθοῦν καὶ ἐλάχισται ἐκτάσεις γαιῶν ἀπὸ μικροκαλλιεργητάς, ὅλα αὐτά, ὁμολογῶ, εἶναι ἐλαττώματα, εἶναι σφάλματα μοιραῖα». Ἀνέφερε καὶ ἄλλα σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἀφεώρων, ὑποθέτω, τὴν ἐκτίμησιν, τὴν εὐτελεστάτην, ἀσφαλῶς, τῶν ἰδιοκτησιῶν. Ὅλα αὐτά, κύριοι, ὁ ἁρμοδιώτερος παντὸς ἄλλου ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ὁ παρακολουθήσας τὴν γεωργικὴν πολιτικὴν ἀκριβέστερον καὶ καλύτερον παντὸς ἄλλου, ὅλα, λέγω, αὐτὰ ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Λοιπόν, ἐγένοντο σφάλματα καὶ ἀναμφιβόλως ἐγένοντο σφάλματα σοβαρά, ὑποθέτω δὲ καὶ πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων θὰ γνωρίζωσι τοιαῦτα σφάλματα, τὰ ὁποῖα, ἂν εὐηρεστοῦντο νὰ ἀνακοινώσωσιν εἰς τὴν Βουλήν, θὰ παρεῖχον μεγάλην συμβολὴν εἰς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ γνωρίζω σφάλμα γενόμενον ἐν Γαλατᾷ τοῦ Μεσολογγίου προσφάτως. Ἐγκατεστάθησαν ἐν Γαλατᾷ 35 οἰκογένειαι περίπου προσφυγικαί, κατεσκευάσθησαν ἄθλια οἰκήματα ἀπὸ πάσης ἀπόψεως καὶ εἰς βάρος τοῦ Κράτους καὶ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς παρεχωρήθησαν ἐκ τοῦ κτήματος τῶν κληρονόμων Μαλακάση 1500 στρέμματα ποτιστικῶν γαιῶν, ἕτερα δὲ 300 ἐκ τῶν παραπλεύρων κτημάτων ἄλλων ἰδιοκτητῶν. Ἐκ τῶν κτημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα παρέλαβον οἱ πρόσφυγες, ἐκαλλιέργησαν μίαν ἔκτασιν ὡρισμένην ἐκ τῶν 1500 στρεμμάτων, ἐξεμίσθωσαν δὲ ἐξ αὐτῶν 500 στρέμματα διὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον, Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ ἔτους 1925 ἀντὶ πόσου νομίζει ἡ Βουλὴ ποσοῦ; Ἀντὶ 47,000 δραχ. τὰ 500 στρέμματα. Ἐνῷ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας ἡ ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία Μεσολογγίου ὥρισεν ἐτήσιον ποσὸν ἐκ δραχμῶν 16,000, τὰς ὁποίας καὶ δὲν ἔλαβον κἂν οὗτοι. Τοιαῦτα σφάλματα καὶ τοιαῦται ἀδικίαι, νομίζω ὅτι ἀποτελοῦσι καθαρὰν δήμευσιν περιουσίας καὶ δὲν δύνασθε παρὰ καὶ ὑμεῖς νὰ ἀναγνωρίσητε.

§47Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀναντιρρήτως.

§48Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐνῷ ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦσι δήμευσιν, ἤδη διὰ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος πρόκειται νὰ κυρωθῶσιν αἱ γενόμεναι δημεύσεις, τὸ σπουδαιότερον δὲ εἶναι ὅτι ἐπιζητεῖται νὰ παρασχεθῇ εὐκαιρία καὶ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς πάντα Ὑπουργὸν τοῦ μέλλοντος ἵνα προβῇ εἰς νέας δημεύσεις τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσιν ὀδυνηρὰς συνεπείας. Ἂν λοιπόν, κύριοι, ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὡς ἔχει, θὰ τεθῇ μία τορπίλλη ὑπὸ τὸ ἄρθρον 19, ἡ ὁποία θὰ ἀνατινάξῃ αὐτὸ εἰς τὸν ἀέρα. Κατόπιν τούτων, νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ἀγὼν ἦτο μάταιος ὁ καταβληθεὶς καὶ αἱ συζητήσεις αἱ μακραὶ δὲν εἶχον κανένα σκοπὸν καὶ δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον ἠγωνίσθη ἡ Βουλὴ καὶ ἐκοπίασεν ἐπὶ τόσας ἡμέρας παραλείπουσα νὰ ψηφίσῃ ἄλλα ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 19, ἵνα τὸ ἀφήσωμεν ἐν ἀδρανείᾳ καὶ μὴ ἰσχύῃ ἐπὶ πέντε ἔτη. Διὰ τοῦτο ὀρθώτατα ὁ σεβαστὸς κ. προλαλήσας εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὴν διαγραφήν. Πιθανὸν ὅμως νὰ κρατήσωσιν ἄλλαι ἀντιλήψεις καὶ νὰ μὴ δεχθῇ ἡ Βουλὴ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 119, ἡ ὁποία εἶναι δικαιοτάτη καὶ λογικωτάτη, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Σᾶς ἀναγινώσκω τὴν τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς ἐπὶ μίαν πενταετίαν χάριν ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων γεωργῶν, προσφύγων καὶ μικρῶν κτηνοτρόφων ἡ κατάληψις, καθὼς θέλει ὁρίσει ὁ νόμος, ἀκινήτων ἀγροκτημάτων ἐκτάσεως μόνον ἀνωτέρας τῶν πεντακοσίων στρεμμάτων καὶ πρὸ τῆς καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως, καθοριζομένης ὅμως ὑποχρεωτικῶς ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς καταλήψεως, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 19 τοῦ Συντάγματος». Γνωστὸν ὅτι ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐξαιρεῖ ἤδη μόνον 300 στρέμματα, ἀλλ’ οἱ ἀγροτικοὶ νόμοι δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν, ἂν δὲν κανονίσωμεν διὰ τῆς μεταβατικῆς ταύτης διατάξεως τοῦ Συντάγματος τὴν μὴ δυναμένην νὰ καταληφθῇ ἔκτασιν.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ τὴν Ἑλλάδα νὰ μᾶς εἴπητε.

§50Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐννοῶ τοῦτο, ὅτι ἀγροκτήματα μέχρι 500 στρεμμάτων νὰ μὴ καταλαμβάνωνται παντάπασι, πέραν δὲ τῶν 500 στρεμμάτων νὰ καταλαμβάνωνται. Θὰ ἐξηγήσω δὲ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀγορεύων εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι προϊὸν ἀτομικῆς ἐργασίας αἱ μεγάλαι ἰδιοκτησίαι ἐν Ἑλλάδι. Τοῦτο θεωρῶ ὅτι ἐν πολλοῖς δὲν εἶναι ἀκριβές. Δυνατὸν διὰ τὴν Ἤπειρον ἢ τὴν Μακεδονίαν καὶ ἐν μέρει διὰ τὴν Θεσσαλίαν νὰ εἶναι ἀληθές, ἀλλὰ διὰ τὴν Πελοπόννησον καὶ Στερεὰν Ἑλλάδα δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἡ προέλευσις τῆς περιουσίας ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι δὲν εἶναι προϊὸν ἀνήθικον, οὔτε προϊὸν βίας καὶ ἁρπαγῆς, ἀλλὰ στηρίζεται καὶ προέρχεται ἐξ ἱδρώτων, κόπων καὶ δαπανῶν τῶν ἤδη κατόχων καὶ τῶν πατέρων αὐτῶν.

§51Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἀνήκει εἰς τὰς οἰκογενείας ἡ περιουσία ἐν Ἑλλάδι.

§52Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους ὅτι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Βασιλείου, ἐδόθη εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἀγωνιστῶν μία μικρὰ ἔκτασις διὰ τοῦ νόμου «περὶ προικοκτησίας». Κατὰ τὸ 1871 τὸ Κράτος ἐκ τάσεως πρὸς τὸν σοσιαλισμὸν διὰ τοῦ νόμου ΥΛΑʹ καὶ τῶν μεταγενεστέρων αὐτοῦ παρεχώρησε τὸ δικαίωμα εἰς πάντα ἐνήλικον πολίτην καὶ εἰς πᾶσαν χήραν νὰ δηλώσωσι γαίας ἐθνικὰς καὶ ἐκκλησιαστικάς, τεσσαράκοντα μὲν στρέμματα ποτιστικῶν γαιῶν, 80 δὲ ξηρικῶν. Δυστυχῶς οἱ νόμοι ἐκεῖνοι εἶχον ἀτελείαν τινά, τὴν ἑξῆς. Ἐνῷ ὁ δηλωτὴς γαιῶν καθίστατο κύριος τῆς γῆς μόνον μετὰ τὴν μεταγραφὴν τοῦ παραχωρητηρίου, ὅπερ θὰ ἐξέδιδε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τότε ἔδει νὰ ἐπετρέπετο ἡ μεταβίβασις εἰς τρίτον τὸ δηλωθὲν τεμάχιον ὑπὸ τοῦ κυρίου, ὅμως οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἐπέτρεψαν ἵνα εὐθὺς ἅμα τῇ δηλώσει τῆς ἐθνικῆς γῆς, δύναται ὁ δηλωτὴς νὰ ἐκχωρῇ εἰς τρίτον τὰ δικαιώματά του, ἀναλαμβάνοντος τοῦ τρίτου τούτου ἀγοραστοῦ καὶ ἐκδοχέως νὰ πληρώνῃ τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον χρεωλυτικὰς δόσεις. Οὕτω πολλοί, εἴτε διὰ φίλων των ἐχόντων ἰδίαν περιουσίαν ἀκίνητον καὶ μὴ θελόντων νὰ προβῶσιν εἰς δηλώσεις ἐθνικῶν γαιῶν, εἴτε διὰ διαφόρων ἄλλων ὑπηρετῶν των καὶ προσώπων ἐργαζομένων εἰς τὰ κτήματά των, προέβησαν εἰς δηλώσεις γαιῶν καὶ διὰ χρημάτων ἰδικῶν των καὶ οὕτω ἐκτήσαντα ἀντὶ 40 στρεμμάτων ποτιστικῶν ἢ 80 ξηρικῶν μείζονας ἐκτάσεις, ἀνερχομένας καὶ εἰς 150 καὶ 200 καί 400 στρέμματα ἢ καὶ περισσότερα ἀκόμη, ἐξοφλήσαντες αὐτοὶ πλέον τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον δόσεις. Τὰς γαίας ταύτας ἐξεχέρσωσαν οἱ δηλωταὶ ἢ ἐκδοχεῖς δικαιωμάτων τῶν τρίτων, ἐβελτίωσαν αὐτάς, τὰς κατέστησαν προσοδοφόρους καὶ διὰ τῶν προσόδων αὐτῶν ἐμόρφωσαν τέκνα, ἀποκατέστησαν διὰ γάμου θυγατέρας, παρέδιδον δὲ καὶ τὰς πλεοναζούσας προσόδους τῶν τοιούτων κτημάτων εἰς τὴν κοινὴν κατανάλωσιν, ἐπὶ ἀντιτίμῳ πάντοτε. Ἡ δὲ παράδοσις τῶν προσόδων εἰς τὴν κοινὴν κατανάλωσιν ἀποτελεῖ ἓν εἶδος δημοσίας ὠφελείας. Εἰς τοιαύτην αἰτίαν προέρχεται ἡ ἰδιοκτησία ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι.

§53Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὑπάρχουν τὰ τσιφλίκια.

§54Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ τσιφλίκια εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι ἐλάχιστα καὶ τὸ μεῖζον μέρος τῆς περιουσίας ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι εἶναι προϊόν, ὡς εἶπον, πραγματικῆς ἐργασίας αὐτῶν τῶν οἰκογενειῶν καὶ νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μὴ καταλαμβάνωνται τὰ κτήματα αὐτὰ καθ’ ὃν τρόπον καθορίζει τὸ ἄρθρον 119. Ἤδη ἐξετάζω αὐτὸ τὸ ἄρθρον. Πρῶτον ὁμιλεῖ περὶ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Ἀλλὰ τίνας ἐννοεῖ; Ἐννοεῖ τοὺς κολλίγους ἢ ὁπωσδήποτε εἴτε ἐπὶ ἀντιπορᾷ ἢ ἐπί μισθώματι καλλιεργοῦντας; Ἀλλ’ οὗτοι δὲν ὑπάρχουν πλέον καὶ ἀποκατεστάθησαν σχεδόν. Πρέπει ἑπομένως νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀκτήμονες γεωργοί καὶ νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «καλλιεργητῶν» διὰ τῆς λέξεως «ἀκτημόνων».

§55Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Εἶναι ἡ ἔκφρασις τοῦ νόμου.

§56Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀγροτικοὶ νόμοι τὸ πρῶτον περὶ ἐκείνων ἐπρονόησαν καὶ ὄχι περὶ παντὸς γεωργοῦ. Ἂν τὸ ἄρθρον περιορισθῇ εἰς τὴν φράσιν «ἀκτήμονας καλλιεργητάς», θὰ νοῶνται οἱ κολλῆγοι καὶ δὲν δύνασθε νὰ πάρητε ἕνα ἀκτήμονα γεωργὸν καὶ νὰ τὸν ἐγκαταστήσητε εἰς ἓν κτῆμα μακρὰν κείμενον. Ἄν τὸ ἄρθρον παραμείνῃ ὡς ἔχει, δὲν θὰ εἶναι σαφὲς καὶ δὲν θὰ δύνασθε νὰ προστατεύσητε ἕνα γεωργὸν ἀκτήμονα γενικῶς. Δεύτερον μεταχειρίζεται τὸ ἄρθρον 119 τὴν λέξιν «ἀγρόκτημα». Ἀγρόκτημα εἶναι κτῆμα ἐντὸς τῶν πόλεων κείμενον. Ἀλλὰ τὸ ἀγρόκτημα δύναται νὰ συνίσταται ἐκ γαιῶν ἀκαλλιεργήτων, καλλιεργουμένων φυτειῶν καί ἐλαιῶνος. Ἔκ τινος κτήματος 100 στρεμμάτων εἶναι δυνατὸν τὰ μὲν 20 στρέμματα νὰ ἀποτελῶσι φυτείαν, τὰ ἄλλα καλλιεργησίμους ἢ μὴ γαίας καὶ μέρος ἐξ ἐλαιοδένδρων, τοῦτο δὲ δύναται νὰ ὀνομάζεται ἀγρόκτημα. Ὅταν ἀφήσητε ἐλευθερίαν εἰς ἕνα Ὑπουργὸν ἢ οἱονδήποτε ἐκμεταλλευτὴν ψήφων νὰ ἐγκαταστήσῃ ἀκτήμονας εἰς αὐτὸ τὸ ἀγρόκτημα, δύναται οὗτος νὰ παραλάβῃ 3 ἢ 4 οἰκογενείας καὶ νὰ καταλάβῃ τὸ ἀγρόκτημα τοῦτο ἡ ὑπάλληλός τις τοῦ Ἐποικισμοῦ, νὰ συνυπολογήσῃ καὶ παρακείμενα ἀγροκτήματα ἄλλων καὶ ἑνώνων ταῦτα νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ἐγκατάστασιν πλειόνων οἰκογενειῶν εἰς αὐτά. Ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦτο ἄδικον ἐντελῶς καὶ ἤθελεν ἐπιφέρει τελείαν ἀνατροπὴν τῆς ἰδιοκτησίας. Θὰ ἦτο ἄρα ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἂν εἰς τὸ 119ον ἄρθρον περιληφθῇ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν ἔκτασις μέχρι 500 στρεμμάτων μὴ ἀφαιρῆται, ἀλλὰ μόνον τὰ κτήματα τὰ ἄνω τῶν 500 στρεμμάτων. Τοιουτοτρόπως ἐξασφαλίζεται μέρος τῆς ἰδιοκτησίας. Ἂν ἀφήσητε τοιαύτην ἐλευθερίαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἢ εἰς Ὑπουργόν, μετὰ πενταετίαν δὲν θὰ εὕρητε κτῆμα ἀναφαίρετον καὶ θὰ γίνῃ σπατάλη γῆς, φοβερὰ ἀνατροπή. Τὰ Κράτη δὲν προάγονται, ἂν δὲν ἔχωσιν ἠγγυημένην ὁπωσδήποτε τὴν ἰδιοκτησίαν. Πᾶσα αὐθαίρετος ἀνατροπὴ τῆς ἰδιοκτησίας καταλύει τὰς βάσεις τῆς Πολιτείας. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μία ἐγγύησις τῆς ἰδιοκτησίας. Ἄν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν ἕνα διὰ νὰ δοθῇ εἰς ἄλλον ἓν μικρὸν κτῆμα, δὲν ὑφίσταται ἡ ἔννοια τῆς ἰδιοκτησίας. Διὰ ποῖον λόγον μία οἰκογένεια, ἡ ὁποία ἔχει ἓν μικρὸν κτῆμα καὶ ἀποζῇ ἐξ αὐτοῦ, νὰ μείνῃ εἰς τοὺς δρόμους, ἀφαιρουμένης τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῆς; Νομίζω δὲ ὅτι τοιαύτη διάταξις πρέπει νὰ τεθῇ, διότι πρόκειται περὶ μεταβατικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος καὶ εἶναι ἐπιβεβλημένος ὁ περιορισμὸς ὁ συνταγματικὸς διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἐλευθερία αὐτὴ εἰς πάντα οἱονδήποτε Ὑπουργὸν ἀγνώστων ἰδεῶν, ἀγνώστων τάσεων, ἀγνώστων συμφερόντων, ἀγνώστων συμπαθειῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ σκορπίσῃ ὁλόκληρον τὴν ἰδιοκτησίαν ἐν Ἑλλάδι. Δὲν εὑρίσκω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Βουλὴ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἐφόσον αὕτη ἀποτελεῖ μίαν θεμελιώδη βάσιν σεβασμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας. Διότι, κύριοι, δὲν πρέπει νὰ ἀρνηθῶμεν ὅτι τὸ κεφάλαιον ἐπλήγη ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐφυγαδεύθη καὶ εἰς μάτην σήμερον ἐκλιπαροῦμεν δάνεια εἰς τὰς ἔξω Χώρας, δεσμεύοντες ὅλους τοὺς πόρους τοῦ Κράτους. Ἐρχόμεθα δὲ τώρα νὰ πλήξωμεν καὶ τὴν θεμελιώδη βάσιν τοῦ κεφαλαίου, αὐτὴν τὴν ἰδιοκτησίαν.

§57Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Ὁμιλεῖτε διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα;

§58Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Εἶμαι δὲ τῆς γνώμης ὅτι δὲν ἔπρεπε καθόλου ὁ ἀγροτικὸς νόμος νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ ὅ,τι ἔγινεν, ἔγινεν. Ἡ συζήτησις ὅμως, κύριοι, εἶναι σύνθετος.

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν ὑπάρχουν τσιφλίκια εἰς τὴν Π. Ἑλλάδα, διατί νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος;

§60Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἡ λέξις «ἀγρόκτημα» ἐσήμαινε τσιφλίκιον, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ συζήτησις αὐτή. Ἀλλ’ ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ νόμος, εἶναι γενική. Κύριε συνάδελφε, ὅταν ψηφίζετε νόμους, πρέπει νὰ εἶσθε σαφέστεροι καὶ σεῖς καὶ ἐγὼ καὶ πᾶς τις, διότι οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς τοῦ μέλλοντος εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Κύριοι, ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ὑπῆρξε συζήτησις σύνθετος, τουτέστι συνταγματικὴ καὶ ἀγροτική, διότι μετὰ τῆς συνταγματικῆς συζητήσεως ἐγένετο καὶ ἀνάμιξις τῆς συζητήσεως μετὰ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Τοιαύτη συνεπῶς θὰ γίνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου. Λέγω τοῦτο διότι θέλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δέον νὰ ᾖ πλήρης διὰ τὸ μέλλον. Ἐλέχθη ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται δέχονται νὰ ὑποστῶσι μίαν ζημίαν κατὰ τὸ ⅓ τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων των, ἐλέχθη ὅμως ὅτι διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἀποζημιώσεως πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Κράτος. Ἐγώ, κύριοι, διαρρήδην ἀποκρούω τοῦτο, διότι τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλῃ ἀποζημιώσεις. Τὸ Κράτος ὄχι μόνον ἐπὶ μίαν διετίαν, ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, θὰ ὑποστῇ θυσίας καὶ δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ, ἀλλ’ οὔτε μετὰ 15 ἢ 20 ἔτη θὰ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ; Τί θὰ γίνῃ; Νομίζω ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ ἀποκαταστήσωμεν ἀκτήμονας καλλιεργητάς, γεωργοὺς τουτέστι δραστηρίους καὶ φιλοπόνους, οὐχὶ δὲ ὀκνηροὺς ἢ μεθύσους ἢ χαρτοπαίκτας, οἱ γεωργοὶ αὐτοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσουν χρεωλυτικῶς τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ὁποίαν καθορίζει ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ πλήρη μάλιστα.

§61Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον μόνον ὁ ἀγρότης νὰ πληρώσῃ τὴν ἀποζημίωσιν.

§62Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἡ ἰδέα σας. Θὰ σᾶς ἀποδείξω τὸ ἐναντίον. Δώσατε εἰς ἕνα γεωργὸν τριάκοντα στρέμματα καὶ ἀφήσατέ τον, ἂν εἶναι φιλόπονος, νὰ καλλιεργῇ τὰ ἥμισυ διὰ σίτου καὶ τὰ ἕτερα ἥμισυ δι’ ἀραβοσίτου, ἤτοι διὰ τῶν συνήθων σπορῶν. Ἂν εἰς αὐτὸν τὸν γεωργὸν δώσητε μίαν προθεσμίαν δύο ἐτῶν, καθ’ ἣν δὲν θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ καταβάλῃ δόσιν τινα καὶ μετὰ παρέλευσιν διετίας τὸν ὑποχρεώσητε νὰ πληρώνῃ χρεωλυτικῶς τὸ τίμημα, ὁλόκληρον ἐπὶ μίαν δεκαπενταετίαν, θὰ πεισθῆτε ὅτι δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν, διότι ἐκ τῶν 15 στρεμμάτων πρωΐμου καρποῦ, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ δαπανήσῃ 3–3½ χιλιάδας δραχμάς, ἤτοι δι’ ἀλλοτρίωσιν καὶ σποράν, θὰ ἀποκομίσῃ κατὰ μέσον ὅρον 1200 ὀκάδας ἢ 1100 ὀκάδας σίτου, ἡ ἀξία τοῦ ὁποίου θὰ ἔλθῃ εἰς ὀκτὼ μέχρις ἐννέα χιλιάδας δραχμῶν. Ἀφαιρουμένων τῶν δαπανῶν παραμένει εἰς αὐτὸν ἓν ποσὸν πέντε χιλιάδων ἢ τεσσάρων ἔστω, ἐκ δὲ τοῦ ἀραβοσίτου θὰ εἰσπράξῃ περὶ τὰς πέντε χιλιάδας δραχμὰς καὶ θὰ ἔχῃ οὕτω ἐκ τῶν 30 στρεμμάτων καθαρὸν κέρδος ἑπτὰ χιλιάδων δραχμῶν. Ἂν βεβαίως θελήσῃ νὰ ζήσῃ ἐκ μόνον τοῦ εἰσοδήματος τούτου αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του καὶ δὲν πράξῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πράττουν οἱ ἰδικοί μας γεωργοί, τουτέστι ὅταν περατώσῃ τὴν ἐργασίαν τοῦ κτήματός του νὰ μεταβαίνῃ εἰς τοῦ γείτονος τὸ κτῆμα νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ ἡμερομισθίῳ, τότε δὲν θὰ ἀρκῇ τὸ ποσὸν τῶν ἑπτὰ χιλιάδων δραχμῶν διὰ νὰ ζήσῃ αὐτὸς καὶ ἡ οἰκογένειά του. Ἐνῷ, ἂν πράττῃ ὅ,τι καὶ οἱ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος γεωργοί, τότε ἄριστα δύναται νὰ ζῇ καὶ ἀνέτως μάλιστα καὶ νὰ δύναται ἀκόμη καὶ νὰ πραγματοποιῇ οἰκονομίας.

§63Α. ΕΥΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Δὲν εὑρίσκουν ἐργασίαν ἀλλαχοῦ.

§64Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἰδικοί μας πῶς ζοῦν; Ὅταν ἔλθητε εἰς τὸν τόπον μας, θὰ ἴδητε ὅτι ἀπὸ πέντε στρέμματα κτημάτων ἀποζοῦν αἱ οἰκογένειαι τῶν γεωργῶν μας. Διὰ τὴν καλλιέργειαν, ὡς ἀνωτέρω, τῶν 30 στρεμμάτων, θὰ δαπανήσῃ ὀγδοήκοντα ἡμέρας, διὰ τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν καὶ τὴν συγκομιδήν, τὰς δὲ ὑπολοίπους ἡμέρας δὲν πρέπει νὰ κάθεται ξαπλωμένος, ἀλλὰ θὰ ὑπάγῃ νὰ ἐργασθῇ εἰς ἄλλο κτῆμα τοῦ γείτονος ἐπὶ ἡμερομισθίῳ.

§65Α. ΕΥΦΡΑΙΜΙΔΗΣ. Τελείως διαφωνοῦμεν, ἂν ἔχητε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ γεωργὸς ἐργάζεται ἑξήκοντα ἡμέρας. Τριακοσίας ἑξήκοντα, μάλιστα.

§66Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν νομίζω ὅτι περὶ τοῦ Κράτους δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος παντάπασι, διότι τὸ Κράτος περιῆλθεν εἰς ἀθλίαν κατάστασιν, ἕνεκεν τῶν μέχρι τοῦδε γνωστῶν γεγονότων. Φρονῶ λοιπὸν ἵνα ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον μὲ τὴν προσθήκην τῆς ἐκτάσεως καὶ τοῦ ὑποχρεωτικοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀποζημιώσεως ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς καταλήψεως. Διότι, ἂν καταληφθῇ τὸ κτῆμα τοῦ Α καὶ ἀφεθῇ εἰς τὸ μέλλον νὰ γίνῃ ἡ ἀποτίμησις, πιθανὸν νὰ παρέλθουν καὶ πέντε, ἓξ ἢ ἑπτὰ χρόνια. Τουλάχιστον νὰ τεθῇ εἷς φραγμὸς διὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεως. Καθοριζομένης δὲ τῆς ἐκτάσεως καὶ ὑποχρεώσεως τῆς ὑπηρεσίας νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν γῆν ἐντὸς διετίας. Θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐλπὶς νὰ ἔχῃ ἕνα χαρτὶ ὁ ἰδιοκτήτης διὰ νὰ δύναται νὰ εἰσπράξῃ τὸ ἀντίτιμον τῆς γῆς. Αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία μου. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ ὅτι εἶναι δικαία, ἄς....

§67Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐννοεῖτε καὶ τὰ κτήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς ἀνθρώπους μὴ καλλιεργητάς;

§68Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ κάμητε αὐτὴν τὴν διάκρισιν. Τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ τῶν καταλαμβανομένων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως. Λέγω λοιπὸν νὰ ἐξαιρεθῇ ἐκ τῆς καταλήψεως μία ὡρισμένη ἔκτασις ὑπὲρ τοῦ ἰδιοκτήτου.

§69Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτοκαλλιεργητοῦ ἢ μή;

§70Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀδιάφορον. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἐντὸς διετίας ἡ ἀποζημίωσις. Ὑποστηρίζω ἑπομένως ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κράτος νὰ ἐπιβαρυνθῇ παντάπασι, διότι εἶναι εἰς ἀδυναμίαν καὶ θὰ εἶναι εἰς ἀδυναμίαν καὶ πέραν τῆς δεκαετίας. Δὲν βλέπω ἀκόμη καὶ τὴν προσπάθειαν πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, διότι οὔτε Προϋπολογισμὸς ὑπεβλήθη, οὔτε τὰ συναφῆ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, ἵνα ἴδωμεν ἂν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους θὰ ὑποστῶσι τὴν διαρρύθμισιν ἐκείνην, ἣν ἤλπισεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἀλλ’ οὔτε καὶ οἰκονομίαι κἂν ἐπετεύχθησαν. Βλέπομεν τοὐναντίον δαπάνας. Νομίζω δὲ ὅτι ἄνευ ἐντατικῶν ἐργασιῶν καὶ ἄνευ οἰκονομιῶν, δὲν θὰ προοδεύσωμεν. Ἔχουσι πολλοὶ διορισθῆ τακτικοὶ καὶ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι, θὰ ἦτο δὲ εὐχῆς ἔργον ἂν ἐλαμβάνετο ἀπὸ τοῦδε πρόνοια πρὸς διευθέτησιν τῆς καταστάσεως, ἥτις περιήχθη εἰς ὀξύτατον σημεῖον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Μοσχούλας ἔχει τὸν λόγον.

§72Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κύριοι βουλευταί, γνωρίζετε πάντες τὴν εὐρύτητα, ἀλλὰ καὶ τὴν βαρύτητα τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ δημοσία καὶ ἰδιωτικὴ ἡμῶν οἰκονομία. Εἶναι ὄντως ἀξιοθαύμαστος, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἡ μέχρι σήμερον οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλ’ ἡ προχειρολογία καὶ ὁ ἐμπειρισμός, ἅτινα ἐκράτησαν ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν ἐν ταῖς σκέψεσι τῶν Κυβερνήσεων τῶν μὴ προελθουσῶν ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου συνετέλεσαν ὥστε διὰ μιᾶς ἄφρονος ἢ ἐγκληματικῆς πολιτικῆς νὰ φυγαδεύσωσι τὸ παραγωγικὸν κεφάλαιον καὶ νὰ ἐμπνεύσωσι τὸν πανικὸν εἰς τοῦτο. Καὶ ἂν τὸ Κοινοβούλιον ἐλειτούργει καὶ πατρικαὶ Κοινοβουλευτικαὶ Κυβερνήσεις εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς διεδέχοντο τοὺς καθ’ ὃν τρόπον ἐξέλιπον ἀειμνήστους πολιτικοὺς ἄνδρας, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ Κράτος δὲν θὰ εὑρίσκετο πρὸ τοῦ κοινωνικοῦ ἢ οἰκονομικοῦ βαράθρου, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρίσκεται σήμερον, ἀλλὰ θὰ ἦτο εἰς θέσιν καὶ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ τοὺς πρόσφυγας νὰ ἀποκαταστήσῃ καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας νὰ σεβασθῇ,

§73Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐποχὴ τὴν ὁποίαν ἀναφέρετε καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν φρονεῖτε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη τακτοποίησις ἐκ κυβερνητικῆς προνοίας ἦτο ἐποχὴ θυέλλης καὶ καταιγίδος, ὅλοι συνωθοῦντο καὶ ἤθελον νὰ τακτοποιηθῶσι, προσεπάθουν δὲ νὰ γίνῃ τοιαύτη ἡ τακτοποίησις, ὥστε νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ θέλησίς της.

§74Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἀποκαθίσταντο τελικῶς οἱ πάντες, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ μὲ διακόψητε, διότι ἐγὼ οὐδέποτε διέκοψα κανένα συνάδελφον· ὑμεῖς τώρα εἰσήλθατε εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Αἱ ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων παρακαθήμενοι συνάδελφοι γνωρίζουσι ὅτι ὑπῆρξα πάντοτε καλῆς πίστεως συζητητής. Σεῖς ἔχετε τὰς ἀντιλήψεις σας καὶ ἐγὼ τὰς ἰδικάς μου. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας θὰ παρέμενε σεβαστόν, διότι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἡ χρῆσις ὅλων τῶν νομίμως καὶ δικαίως κτωμένων δικαιωμάτων καὶ ὄχι ἡ κατάχρησις. Διότι κατάχρησιν ἀποτελεῖ ὁ ὑπὸ οἱανδήποτε προσχηματικὴν νομιμοφάνειαν ὑπὸ τοῦ Κράτους περιορισμὸς αὐτῆς. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δέχεται ἢ νὰ λαμβάνῃ δωρεάν, ἓν χάρισμα, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ σπατάλην τοῦ νομίμως καὶ ἠθικῶς κτηθέντος κεφαλαίου καὶ ἑπομένως κατάχρησιν τῆς ἰδιοκτησίας. Διότι ἡ νομίμως καὶ δικαίως κτηθεῖσα ἰδιοκτησία εἶναι μία περιουσία καί ἡ περιουσία εἶναι μία ἀποθηκευμένη ἐργασία. Θεμελιώδης κοινωνικὸς νόμος εἶναι ἡ ἐλευθέρα ἀνταλλαγή, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐλευθέρα ὅταν τις λαμβάνῃ ἄνευ μιᾶς ἀμοιβαίας συμφωνίας, ἐγγυωμένης τὰ ὅρια τοῦ κτηθέντος δικαιώματος. Ἡ ὑλικὴ χρῆσις τοῦ δικαιώματος εἶναι ἡ ἰδιοκτησία καὶ δικαίωμα πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν εἶναι ἡ ἠθικὴ ἐγγύησις ἀπέναντι τῆς ἁρπαγῆς, ἐκεῖνοι δέ, οἱ ὁποῖοι θέτουν ὑπὸ περιορισμὸν τὴν ἰδιοκτησίαν, ἐνθαρρύνουν τὴν ἁρπαγήν. Αὗται εἶναι, κύριοι, αἱ θεμελιώδεις βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται πᾶν ἀστικὸν καθεστὼς ἐν εὐνομουμένῃ πολιτείᾳ. Πᾶσα ἐκτροπὴ ἀπὸ τὰς ἀρχικὰς αὐτὰς βάσεις εἶναι μία χειραψία, τὴν ὁποίαν τὸ ἀστικὸν καθεστὼς ἀνταλλάσσει πρὸς τὴν ἀναρχίαν, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖ ὁ κομμουνισμός, ὁ κομμουνισμός, τοῦ ὁποίου μίαν ἄκραν τῆς σημαίας τῆς ἐρυθρᾶς ἀπὸ τὸ αἷμα τῶν ἑκατομμυρίων θυμάτων, τὸ ὁποῖον ἔχυσαν οἱ Κροῦμοι καὶ οἱ Ἡρῶδαι τῆς Μόσχας, ἀνέσυρε πρὸ ἡμερῶν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἑνιαίου Μετώπου, ὁ νεοσσός, τὸν ὁποῖον ἐξεκόλαψεν ἡ ἀναλογικὴ τοῦ κ. Παπαναστασίου. Ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δογματίσας ὅτι ἀρχὴ τοῦ κομμουνισμοῦ εἶναι ἡ κατάλυσις τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας, λέγω τοῦτο διὰ νὰ ἀκουσθῇ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα τὸ δόγμα τοῦτο τοῦ κομμουνισμοῦ, διότι τὰ 9)10 τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἶναι μικροϊδιοκτῆται καὶ ἑπομένως ἔχουσι μίαν περιουσίαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἓν τίμιον προϊὸν ἐργασίας, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ ὅτι διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ αἵματος τοῦ ἀτόμου ἐκτήθη, δόγμα, κύριοι βουλευταί, τῆς καταλύσεως τῆς ἀτομικῆς ἰδιοκτησίας, παράλληλον πρὸς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔδωκε δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἐκ τῶν μεγάλων σοσιαλιστῶν τῆς Ἰταλίας, ὁ Τουράτι, ὁ Τρέβες ἢ ὁ Μοντιλιάνι.

§75Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ὁ Σεράτι.

§76Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὁ Σεράτι ὑπῆρξεν ἐπίσης κομμουνιστὴς καὶ διευθυντὴς τοῦ «Ἀβάντι», ἴσως ὁ Μοντιλιάνι, ὁ ὁποῖος ἐδογμάτισεν ὅτι τὸ σύμβολον τοῦ κομμουνισμοῦ εἶναι «il mettere le mani nelle tasche deglialtri», τουτέστι «τὸ θέτειν τὰς χεῖρας ἐπὶ τῆς τσέπης τῶν ἄλλων». Ἀλλά, κύριοι βουλευταί, ὁ Τζιολίττι ὁμιλῶν ἐν τῇ Ἰταλικῇ Βουλῇ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1919 ἔλεγεν ὅτι πᾶν ἐκ τοῦ πολέμου κέρδος εἶναι ἀνήθικον. Βεβαίως, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι ἐν μέρει αὐθαίρετος καὶ ἐν τισι μάλιστα ἄδικος, ἀλλ’ ἐρευνητέον τὸ θέμα. Καὶ συνοψίζω: Ἰδιοκτησία νομίμως καὶ δικαίως καὶ ἠθικῶς κτηθεῖσα δέον νὰ προστατευθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος. Περιουσία κινητὴ ἢ ἀκίνητος, μεταπολεμικῶς ἐμφανισθεῖσα, δέον νὰ ἐρευνηθῇ ἂν νομίμως καὶ δικαίως καὶ ἂν ἠθικῶς ἐκτήθη αὕτη διὰ νὰ προστατευθῇ καὶ πρὸς τοῦτο, κύριοι βουλευταί, θὰ λάβω τὴν τιμήν, ὅταν ἤθελε συντελεσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος, νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ τοῦ «Πόθεν ἔσχες». (Χειροκροτήματα). Βεβαίως, δὲν θέλω νὰ διαμφισβητήσω οὔτε νὰ διεκδικήσω τὴν πατρότητα τοῦ «πόθεν ἔσχες», διότι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς γνωρίζει ὅτι τὸ «πόθεν ἔσχες» εἶναι πνευματικὸν τέκνον τοῦ ἀειμνήστου Δημητρακοπούλου, ἐγὼ δὲ γίνομαι τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπόστολος τῶν ἰδεῶν ἐκείνου, ἃς υἱοθετῶ, διὰ νὰ γίνεται, κύριοι, ἔρευνα ἐπὶ τῶν περιουσιῶν, τῶν ἀναιδῶς μεταπολεμικῶς ἐμφανισθεισῶν ὅλων ἐν γένει τῶν νεοπλούτων εἰς οἱανδήποτε κοινωνικὴν τάξιν καὶ ἂν ἀνήκουν, ὁσονδήποτε ἀξιότιμα ἢ δημοσίαν θέσιν καὶ ἄν κατέχουν. Τότε, ἀλλὰ μόνον τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐπροστατεύσαμεν τὴν ἠθικῶς καὶ τιμίως κτηθεῖσαν περιουσίαν καὶ ἰδιοκτησίαν ἐν ταὐτῷ. Διότι ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον κτηθεῖσα ἰδιοκτησία ἀποτελεῖ ἓν ἠθικὸν κεφάλαιον καὶ τὸ θεμέλιον τοῦ σημερινοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, πᾶς δὲ περιορισμὸς αὐτῆς θὰ ὡδήγει εἰς τὴν ἀναρχίαν. Τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, κύριοι βουλευταί, δὲν εἶναι, βεβαίως, τι ἀπόλυτον καὶ πρέπει νὰ ὑποχωρῇ πρὸ τῆς κοινῆς ὠφελείας ἢ τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἀλλὰ πάντοτε προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Θὰ ἦτο δὲ ἀφιλοσόφητος καὶ ἀψυχολόγητος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξ ἄκρας συντηρητικότητος πρὸς προστασίαν τῆς ἰδιοκτησίας θὰ ἠδιαφόρει διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν προσφύγων, οὐχὶ ὅμως ἀναλώμασι τῶν ὀλίγων, ἀλλὰ τῇ συμμετοχῇ πάντων καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους. Λέγω λοιπόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν εἶναι βεβαίως τι ἀπόλυτον καὶ ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἂν δὲν ἀποκατεστάθησαν ἀκόμη οὗτοι, διότι ἔχω πληροφορίας ὅτι ὅλοι τῶν κολλίγων ἀπεκατεστάθησαν καὶ μόνον ὑπολείπεται ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων. Ἀλλὰ ἔλεγον ταυτοχρόνως ὄχι ἀναλώμασι μόνον τῶν ὀλίγων, ἀλλὰ τῇ συμμετοχῇ πάντων καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν κ. Ἀλεξανδρόπουλον, διότι ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος, ὅστις ἄρτι κατῆλθε τοῦ βήματος, δὲν ἀπεδέχθη τὴν συμμετοχὴν τοῦ Κράτους εἰς τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὰ καταλαμβανόμενα ἀγροκτήματα. Συμφωνῶ ἐν ταῖς ἀντιλήψεσι μὲ τὸν πρὸ ἡμερῶν ὁμιλήσαντα κ. Μάρκου, ὅστις, προκειμένου περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων, εἶπε τὸ ἓν τρίτον νὰ βαρύνῃ τοὺς γαιοκτήμονας, τὸ ἕτερον τρίτον τοὺς πρὸς οὓς θὰ δοθῇ ἡ γῆ καὶ τὸ ὑπόλοιπον τρίτον τὸ Κράτος. Καὶ θὰ μὲ ἐρωτήσητε, κύριοι, ἴσως ποῦ θὰ εὕρῃ τὸ Κράτος τὰ χρήματα; Ὁ κ. Πρωθυπουργός, δυστυχῶς, βλέπω ὅτι ἀπουσιάζει· ἤθελον νὰ ἀποταθῶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τῷ εἴπω ὅτι διὰ τῶν ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ ἐξαγγελθεισῶν αἱματηρῶν οἰκονομιῶν, διὰ τῆς ἀναστηλώσεως τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἀνάπτυξις τῆς πίστεως τοῦ Κράτους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Διὰ τῆς ἀποκοπῆς ὅλων τῶν πολυτελῶν θέσεων καὶ τῶν ὀργανισμῶν, γενικῶς ὅλων, οἱ ὁποῖοι ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τοῦ 1914 καὶ ἐντεῦθεν εἴτε πρὸς ἐπίδειξιν πολυτελείας, εἴτε, πρὸ παντός, πρὸς θεραπείαν προσώπων χάριν τοῦ κόμματος. Δὲν θέλω βεβαίως νὰ κατέλθω εἰς λεπτομερείας διὰ νὰ ὑποδείξω χιλιάδας χιλιάδων θέσεων καὶ ἀπειρίαν ὀργανισμῶν περιττῶν ἐν ταῖς τραγικαῖς στιγμαῖς, ἃς διέρχεται ὁ Λαὸς σήμερον. Ἀλλὰ ὅταν θὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς τότε, βεβαίως, θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ ὑποδείξω ἐκεῖνα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς σωτηρίαν τοῦ Τόπου. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 119, διότι τοῦτο καθορίζει τὴν κατάληψιν ἀκινήτων ἀγροκτημάτων καὶ πρὸ τῆς καταβολῆς ἀποζημιώσεως καὶ διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ δήμευσιν καὶ ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα τοιαύτης δημεύσεως ἐν τῇ περιοχῇ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου οἱ μέχρι τῆς χθὲς γηγενεῖς κάτοικοι διὰ τῆς αὐθαιρέτου καταλήψεως οὐχὶ μόνον ἀγροτικῆς, ἀλλὰ καὶ ἀστικῆς αὐτῶν περιουσίας στερηθέντες τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν καὶ μὴ ἀποζημιωθέντες, κατέστησαν πένητες. Καὶ διότι τοιουτοτρόπως, κύριοι βουλευταί, εἰσερχόμεθα εἰς ἕνα φαῦλον κύκλον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ὄχι μόνον δὲν θὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἡ κύρωσις τοῦ ἄρθρου τούτου, ἀλλὰ θὰ ἐπιδεινώσῃ τὴν κατάστασιν καὶ ἀντὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῆς ὀργανώσεως, ὅπως ἔλεγε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσῆλθεν ἡ Εὐρώπη ἤδη, θὰ παρατείνωμεν τὸ στάδιον τῆς ἐξαρθρώσεως τῆς κοινωνίας καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τῆς κρατικῆς.

§77Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Εἴπατε ὅτι εἶσθε ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἀγροτῶν, καλλιεργητῶν καὶ ἐν τούτοις ὑποστηρίζετε τὴν ἀπάλειψιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 119. Ἂν ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119, δεδομένου ὅτι οἱ ἀγρόται δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων τὴν σημερινήν, καὶ ὅτι δὲν δύνανται νὰ πληρωθῶσι τὰ ποσά, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ καταστῇ ἐφικτὴ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν;

§78Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὅταν πρό τινων ἡμερῶν ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς κ. Μάρκου ἐπὶ τοῦ 119 ἄρθρου ἔλεγε ὅτι δέχεται, προκειμένου περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων, τὸ ἓν τρίτον νὰ βαρύνῃ τοὺς γαιοκτήμονας, τὸ ἕτερον τρίτον νὰ βαρύνῃ ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους θὰ παραχωρηθῇ ἡ γῆ καὶ τὸ ἕτερον τρίτον τὸ Κράτος.

§79Χ. ΛΑΔΑΣ. Εἶναι καὶ ἡ εὐχὴ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Δʹ Συνελεύσεως.

§80Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ὥστε πρέπει, κατὰ τὴν γνώμην σας, τὸ ἓν τρίτον νὰ καταβάλουν οἱ ἀγρόται. Ἂν δὲ προστεθῇ καὶ ἡ μεταβατικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119, πρέπει, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος, νὰ προκαταβληθῇ ἡ ἀποζημίωσίς των. Πῶς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἶναι δυνατὴ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων;

§81Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν δέχομαι τὴν κατάληψιν οὔτε ἀγροτικῆς οὔτε ἀστικῆς οὔτε οἱασδήποτε ἄλλης ἰδιοκτησίας πρὸ τῆς καταβολῆς ἀποζημιώσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου.

§82Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Μὴ ἀναφέρετε τά λειβάδια καὶ τὰ δάση τὰ ὁποῖα εἶναι ἄσχετα καὶ τὰ περιπλέκετε οὕτω. Δὲν ὁμιλῶ περὶ λειβαδίων καὶ περὶ δασῶν, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ ἀπαλλοτριώσεως τσιφλικίων, διότι οἱ ἀγρόται εἶναι ἐγκατεστημένοι εἰς αὐτὰ καὶ αὐτὰ ἀπηλλοτριώθησαν ἵνα ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀκτήμονες. Λοιπὸν μὴ περιπλέκετε τὰ λειβάδια καὶ τὰ δάση, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄσχετα.

§83Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν τὰ μπερδεύω ἐγώ, ἀλλ’ ὁ κ. Παπαναστασίου. (Γέλωτες).

§84Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἀναπαλλοτρίωτα τσιφλίκια, ἐφαρμοσθέντος τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ.

§85Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Λέγουν ὅτι ὄχι.

§86Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ὑπάρχει κανὲν καὶ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς ἀποφάσεως νὰ ἀπαλλοτριώσῃ καὶ τὰ ὑπόλοιπα, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν ἀνάγκην προστασίας τοῦ ἄρθρου.

§87Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐν τῇ περισπουδάστῳ ὄντως καὶ ἐπιστημονικωτάτῃ του ὁμιλίᾳ τῇ πρό τινων ἡμερῶν ἔλεγεν ὅτι ἡ ἐξέλιξις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου ηὐρύνθη ἐπὶ τοσοῦτον κατὰ τὴν τελευταίαν ἑκατονταετίαν, ὥστε καὶ ἡ Συνέλευσις ἡ μετὰ τὴν Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν νὰ κατοχυρώσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας.

§88Α. ΜΕΡΟΣ. Ἀφοῦ ἔφαγε τὰ κτήματα τῶν εὐγενῶν καὶ τῶν ἐκκλησιῶν.

§89Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Τὴν Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν, κύριοι Βουλευταί, τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν προπαρεσκεύασεν ὁ φεουδαλισμός, ὑπὸ τὸν ὁποῖον οἱ Γάλλοι ἀγρόται ἔκυπτον ἐπὶ αἰῶνας εἰς τοὺς Seigneurs, ὡς μαρτυρεῖται ἐκ τῶν ἀναφορῶν, τὰς ὁποίας ἀπέστελλον εἰς τὴν τελευταίαν Συνέλευσιν τῶν Etats Generaux, τὴν πρὸ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, εἰς τὰς ὁποίας ἔλεγον ὅτι, ὡς ἔχουν καταντήσει, δὲν ἀπομένει εἰς αὐτοὺς παρὰ μόνον ἡ διὰ τῶν ὅπλων ἀποτίναξις τοῦ ζυγοῦ. Ἀλλὰ φεουδαλισμόν, κύριοι, ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔννοιαν δὲν εἴχομεν, οὔτε ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι. Ἔχομεν τσιφλικιούχους, δὲν ἀντιλέγω εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ τὸ Κράτος διὰ τῶν ἀγροτικῶν καὶ τῶν ἐμφυτευτικῶν νόμων περιώρισεν εἰς τὸ ἐλάχιστον τὴν τοιαύτην ἰδιοκτησίαν καὶ ἀπεκατέστησε μέχρι σήμερον τοὺς λεγομένους κολλήγους, τοὺς ἐμφυτευτὰς καὶ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς προσέθεσε ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας ἐξειλίχθη ἐπὶ τοιοῦτον, ὥστε νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν πνευματικὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ καὶ μέχρι τῆς κατοχυρώσεως τῶν χρεωγράφων καὶ τῶν τίτλων εἰς διαταγὴν καὶ ὅλων τῶν προϊόντων τῆς ἀνθρωπίνης ἐργασίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον παντὸς ἀστικοῦ Κράτους. Καὶ ἐν τῷ ἐπιμάχῳ τούτῳ ζητήματι δὲν καλούμεθα μόνον νὰ νομοθετήσωμεν, ἀλλὰ ἐν ταυτῷ νὰ δικάζωμεν ὡς ὑπέρτατοι δικασταὶ τὴν ἰδιοκτησίαν. Καὶ ἐκ τῆς ἐτυμηγορίας ἡμῶν ἐξαρτᾶται ἡ στερέωσις ἢ ἡ κατάρρευσις τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, ὅπερ εἶναι αὐτὴ ἡ Πατρίς. Καὶ εἶπον ὡς ὑπέρτατοι δικασταί, διότι ὁ οἰκονομικὸς σάλος, τὸν ὁποῖον ἤγειρεν ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, μᾶς εὑρίσκει θεατάς, ἀλλὰ καὶ κριτὰς ἐν ταυτῷ μιᾶς ἀτέρμονος πάλης τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων πρὸς ἐπικράτησιν. Καὶ ἐν τῷ μέσῳ τῆς λαίλαπος ταύτης, τῆς παλλιρροίας ἢ ἀμπώτιδος, ἐν ᾗ κυλίεται Κοινωνία καὶ Κράτος, μόνον διὰ μέτρων ἀπολύτου ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης θὰ δυνηθῶμεν νὰ σώσωμεν τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν ὄλεθρον. Ὁ λαὸς ἀγωνιᾷ μάτην ἀναμένων ἄχρι τοῦδε. Ἂς διαλύσωμεν ὅθεν πᾶν νέφος ἱπτάμενον ἄνωθεν τῆς ἠθικῶς καὶ τιμίως κτηθείσης ἰδιοκτησίας καὶ τοῦ ὑγιοῦς παραγωγικοῦ κεφαλαίου διὰ νὰ προσελκύσωμεν τοῦτο. Καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κρίνωμεν μετὰ πολλῆς δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος τὸ ἐπίμαχον θέμα. Ἔχομεν συμφέρον ἐθνικὸν νὰ ἐμπνεύσωμεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ ὑγιὲς κεφάλαιον διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ τονώσωμεν τὴν δημοσίαν καὶ ἰδιωτικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν, αἵτινες ψυχορραγοῦσιν. Ἔχομεν ἀπαραίτητον, λέγω, καθῆκον νὰ πράξωμεν τοῦτο, ἀλλὰ καὶ διὰ μιᾶς συντόνου νομοθετικῆς λήψεως ὅλων τῶν μέτρων, ἅτινα θὰ ἀποβῶσιν οἱ συντελεσταὶ τῆς σωτηρίας τοῦ Τόπου, σπεύδοντες καὶ οὐχὶ βραδυποροῦντες, ὅπως ἐπράξαμεν μέχρι σήμερον. Διότι, ἂν ἡ σπουδὴ ἐνίοτε εἶναι κακὸς σύμβουλος, ἐν προκειμένῳ ἀποβαίνει σώτειρα. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ὑποχρέωσιν, ἐφόσον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως, νὰ διακηρύξωμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὰ κενὰ δαιμόνια, τὰ ὁποῖα εἰσάγει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 119. Διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι πᾶσα ἐκτροπή, ἡ ὁποία ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν διατάραξιν τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος, θὰ εἶναι αἰτία ἀνεπανορθώτου ζημίας τῆς Πατρίδος. Αὐτή, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ πραγματικότης, τὴν ὁποίαν εἴμεθα κεκλημένοι νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἀντιμετωπίσωμεν, ἀλλ’ ἐν ψυχικῇ ἠρεμίᾳ καὶ γαλήνῃ εἰς θέσιν τῆς νευρικότητος ἥτις ἐκράτησεν ἄχρι τοῦδε. Διότι ἔχομεν συμφέρον ἐθνικὸν νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ τονώσωμεν τὴν ἐθνικὴν καὶ ἰδιωτικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν, ἀλλὰ πρὸ τούτου νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι μόνον διὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος δύναται νὰ ζήσῃ ἡ Ἑλλὰς ὡς Ἔθνος καὶ διότι ἐντεῦθεν θὰ ἐκπορευθῇ τὸ παράδειγμα διὰ τὴν ἀναστήλωσιν τῆς καταρρακωθείσης δημοσίας ἀντιλήψεως πρὸς τὸ καθῆκον καὶ θὰ ἐμπνευσθῇ τὸ συναίσθημα πρὸς πάντας τοὺς ὑπηρέτας τοῦ Κράτους, δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ τὰς Συνομοσπονδίας αὐτῶν, στρατιωτικοὺς παράγοντας καὶ τοὺς Συνδέσμους αὐτῶν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν εἶναι τιμάριον οὐδενός, ὅτι ἡ Πατρὶς δὲν εἶναι οἰκόπεδον οὐδενὸς καὶ ὅτι ὁ λαὸς ὁ στένων ὑπὸ τὸ βάρος δυσβαστάκτων φόρων, ὁ λαὸς ὁ πεινῶν καὶ ὁ πάσχων, ὁ λαὸς ὁ μοχθῶν ἵνα διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ αἵματος αὐτοῦ διαθρέψῃ τοὺς πάντας, δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀνεχθῇ τὴν παράτασιν μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως ἐν τῇ ἀβεβαιότητι, οὔτε νὰ ἀποδεχθῇ τὰ κενὰ δαιμόνια, τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν ἄνευ τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ, οὐδὲ νὰ ἀμνηστεύσῃ ἡμᾶς πολυπραγμονοῦντας καὶ οὐδὲν μέχρι τῆς ὥρας πράξαντας πρὸς βελτίωσιν τῆς τραγικῆς θέσεως αὐτοῦ. Ἂν ἐξακολουθήσωμεν βαδίζοντες μὲ βῆμα σημειωτὸν καταναλισκόμενον ἐφ’ ἃ μὴ δεῖ, τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ἡ ὑστεροφημία, ἥτις θὰ βαρύνῃ ἐφ’ ἡμᾶς ἐπ’ ἄπειρον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Ἔθνους, θὰ εἶναι ἡ βλασφημία τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ συνείδησις, δούλη εἰς τὴν στρατοκρατίαν ἢ τὸν κομμουνισμόν, θὰ ἀφίνῃ κατὰ τῆς μνήμης ἡμῶν. Διότι, ἐνῷ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς σύσσωμος ὡς εἷς ἄνθρωπος μᾶς ἔδωκεν ἐν λευκῷ τὴν ἐντολήν, καθὼς καὶ πρὸς ὑμᾶς, κύριοι Ὑπουργοί, νὰ σώσητε τὴν κατάστασιν, σεῖς ὑπήρξατε οἱ ἐξ ἀδυναμίας ἢ κακοῦ ὑπολογισμοῦ ὑπονομευταὶ τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ. (Χειροκροτήματα).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§91Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅλοι οἱ προλαλήσαντες κ, κ. συνάδελφοι ἐπὶ τοῦ 119ου ἄρθρου ἐκηρύχθησαν ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς τελείας ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων. Εἶναι, δύναταί τις εἰπεῖν, μία κακὴ ἐπιθυμία ὅλων ἡμῶν καὶ ἀποτελεῖ ἕνα ὅρον τοῦ προγράμματος ὅλων σχεδὸν τῶν κομμάτων. Θὰ εἶναι βεβαίως καὶ ὑποχρέωσις ἡμῶν—δὲν ἀμφιβάλλω—ὅπως διὰ τῆς καλυτέρας διατυπώσεως τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος θέσωμεν ὅλας ἐκείνας τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι πράγματι θὰ ἐξησφάλιζον τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Εἰς τὸ 119ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, κύριοι συνάδελφοι, περιλαμβάνονται δύο ὅροι κυρίως. Ὁ πρῶτος ὅρος εἶναι τῆς πενταετίας, ὁ δεύτερος ὅρος εἶναι τῆς ἀποζημιώσεως, ἥτις βεβαίως μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ 19ου ἄρθρου ὑπονοεῖται πλήρης. Ἐγὼ προκαταβολικῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἰς ζητήματα τοιαῦτα, ὡς εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων, εἰς ζητήματα τοιαύτης κοινωνικῆς φύσεως δὲν τίθενται προθεσμίαι. Ἐφόσον ὅλοι ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων, ἂν μετὰ μίαν πενταετίαν, ὡς εἶναι τοῦτο βέβαιον, δὲν θὰ ἔχῃ τελειώσει ἡ πλήρης ἀποκατάστασις ὅλων τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων, θὰ ἀφήσωμεν τοὺς λοιποὺς ἄνευ ἀποκαταστάσεως; Καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐντὸς μιᾶς πενταετίας δὲν θὰ περατωθῇ ἡ ἀποκατάστασις αὐτή, διότι ἤδη ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας ἐφαρμόζεται ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ ἐν τούτοις, κατὰ τὰς ἐπισήμους βεβαιώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, οὔτε τὸ ⅛ τῶν ἀπαλλοτριωτέων ἀγροκτημάτων, κατ’ ἐμὲ οὔτε τὸ ⅕, δὲν ἔχουν ἐκδικασθῆ. Ὅταν λοιπὸν μετὰ μίαν δεκαετίαν δὲν ἐγένετο ἡ ἐκδίκασις οὔτε τοῦ ⅕ τῶν ἀπαλλοτριωτέων κτημάτων, ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ περατωθῇ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἐντὸς μιᾶς πενταετίας; Ἂν ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, δὲν πρέπει νὰ θέσωμεν προθεσμίαν εἰς τὸ Σύνταγμα. Καὶ οἱ λόγοι, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων δὲν ἐπερατώθη μέχρι σήμερον, εἶναι ὄχι μόνον ἡ ἀντίδρασις τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐλλείψεις αἱ ὑπηρεσιακαί. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, καίτοι ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐπεξετάθη εἰς ὅλην σχεδὸν τὴν Ἑλλάδα, αἱ Ἐπιτροπαὶ ἀπαλλοτριώσεως δὲν ἔχουν καταρτισθῆ πανταχοῦ καὶ πλεῖσται εἶναι ἐλλειπεῖς εἰς προσωπικὸν καὶ ἰδίως δικαστῶν, οἵτινες κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον πρέπει νὰ περιορίζωνται μόνον εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Διὰ τοῦτο, καίτοι εἰς τὸν νομὸν Ἄρτης ἐφαρμόζεται ὁ νόμος ἀπὸ δεκαετίας, εἶναι ζήτημα ἂν ἐξεδικάσθησαν 5 ἢ 6 ἀγροκτήματα. Καὶ ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν ἔλλειψιν δικαστῶν καὶ ὑπαλλήλων ἐποικιστικῶν ἐν γένει νὰ περατωθῇ ἐντὸς μιᾶς πενταετίας ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων; Ὅσοι γνωρίζουν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ πράγματα θὰ συνομολογήσωσιν μετ’ ἐμοῦ ὅτι ὄχι μόνον μία πενταετία, ἀλλ’ οὔτε μία δεκαετία ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι καὶ ἄλλοι ἴσως συνάδελφοι γνωρίζοντες καλῶς τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα θὰ ὁμιλήσουν. Τονίζω μόνον τοῦτο’ ὅτι ἡ προθεσμία τῆς πενταετίας δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, ἐφόσον ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προγράμματος ὅλων τῶν κομμάτων, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει ἡ ἀποκατάστασις αὕτη θὰ εἶναι ζήτημα τύχης καὶ ὄχι προγράμματος. Διὰ τοῦτο, ἐγὼ τοὐλάχιστον, προτείνω —καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς— ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ οὐδεμία προθεσμία, ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Ἕτερον ζήτημα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Κατὰ τὸ ψηφισθὲν 19ον ἄρθρον, πρέπει ἡ ἀποζημίωσις νὰ εἶναι πλήρης, ἔστω καὶ ἂν δὲν προηγεῖται τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἀλλ’ ὡς καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 19 εἶπον, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεως καὶ πάλιν τονίζω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ καταβολὴ πλήρους ἀποζημιώσεως ὑπὸ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ πρασφύγων εἶναι ἀδύνατος. Τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς βέβαιον. Μετὰ τοῦτο πρέπει νὰ σκεφθῶμεν πῶς θὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται ὅσον τὸ δυνατὸν καλύτερον. Ἂν ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν πλήρη ἀποζημίωσιν, εἶναι ὡσὰν νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν θέλομεν νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταί. Διότι οἱ χωρικοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ πληρώσουν περισσότερον τῶν ὅσων πληρώνουν μέχρι σήμερον, δηλαδὴ τοῦ ⅓. Λέγοντες πλήρη ἀποζημίωσιν, ἐννοοῦμεν ἀποζημίωσιν εἰς χρυσόν, προπολεμικὴν καὶ οὐχὶ τὴν σημερινὴν ἀγοραίαν τιμήν. Διότι ἓν στρέμμα ἐστοίχιζε προπολεμικῶς 25 δραχμάς. Σήμερον ἀντὶ νὰ στοιχίζῃ 300 δραχμὰς περίπου, στοιχίζει 1000 καὶ πλέον δραχμάς, διότι ὑπάρχει μεγάλη ὑπερτίμησις τῶν ἀγροκτημάτων.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐξαιρετικῶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι εἰς τὴν Τουρκίαν ἔχομεν ὑποτίμησιν. Εἰς τὰ ἄλλα Κράτη ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῶν ἀγροκτημάτων δὲν ἰσοφαρίζει τὴν αὔξησιν τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος.

§93Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἂν δεχθῶμεν τὴν ἀποζημίωσιν πλήρη, δηλ. τὴν προπολεμικὴν τιμὴν τοῦ κτήματος εἰς χρυσόν, ἐπειδὴ οἱ χωρικοὶ πληρώνουν ἤδη τὸ ⅓ τῆς τιμῆς ταύτης, εἴς τινας δὲ περιφερείας καὶ περισσότερον, δὲν πρέπει νὰ πληρώσωσιν οὗτοι οὐδὲ μίαν πεντάραν ἐπὶ πλέον, ἂν δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Μάρκου, τῆς τριχοτομήσεως τῆς ἀποζημιώσεως, καθ’ ἣν τὸ ⅓ πρέπει νὰ πληρώσουν οἱ χωρικοί, τὸ ⅓ τὸ Κράτος καὶ τὸ ἕτερον ⅓ νὰ ζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται. Περαίνων προτείνω ὅπως προστεθῇ εἰς τὸ 119ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἡ φράσις «πρὸ τῆς καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως μὴ ἰσχυουσῶν τῶν διατάξεων τοῦ 19ου ἄρθρου», ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ προσφύγων. Τοῦτο φαντάζομαι, ὅτι ὁμοφώνως θὰ δεχθῇ ἡ Βουλή, ἐφόσον ἀπεδείχθη ὅτι κοινὴ ἐπιθυμία ὅλων εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας συναδέλφου κ. Ἀλεξανδροπούλου, τὴν εὑρίσκω πολὺ λογικήν. Ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν στρεμμάτων, ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ τὸ ἀνώτατον ὅριον ὅσον ἀφορᾷ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Φρονῶ ὅτι δύναται νὰ τεθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀλεξανδροπούλου μὲ τὴν ἑξῆς τροποποίησιν· ὅτι διὰ μὲν τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα παραμένουν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην 500 στρέμματα, διὰ δὲ τὰ μὴ αὐτοκαλλιεργούμενα, 300 στρέμματα.

§94Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἀξίωσις νὰ μένῃ ἓν τεμάχιον γῆς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην εἶναι λογική, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα. Εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον ἐλήφθη τοιαύτη πρόνοια. Ἄλλως τε αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάχιστον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ φθάσω. Ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην δὲν ἐπεξέτεινα ἀπαλλοτρίωσιν πέραν τῶν 300 στρεμμάτων, δὲν δυνάμεθα ὅμως διὰ πολλοὺς λόγους νὰ περιορίσωμεν συνταγματικῶς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§95Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐλπίζω, κύριοι συνάδελφοι, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ὅλων ἡμῶν, ὅτι αἱ δύο τροπολογίαι, τὰς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν, ἀφ’ ἑνὸς ὅπως μὴ τεθῇ προθεσμία ἐν τῷ Συντάγματι διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅπως μὴ ἰσχύσουν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19, ὅτι θὰ γίνωσιν ἀποδεκταὶ πρὸς πραγματικὴν ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων.

§96Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἀγορεύσεώς σας ἐθίξατε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων προσφύγων καὶ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Δὲν εἴπατε ἂν θέλητε νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα.

§97Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶπον νὰ μὴ ἰσχύσουν ἐπὶ τούτου αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 19.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην μ. μ.

(Ὥρα 9 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Εἶναι δύο προσφυγικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπέρασαν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δὲν θὰ προκαλέσουν συζήτησιν. Παρακαλῶ νὰ τὰ ψηφίσωμεν. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσφυγῶν κατὰ τῶν ἐκτιμητικῶν ἀποφάσεων τῶν πρωτοβαθμίων Ἐπιτροπῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναστολῆς πληρωμῶν τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 119. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§101Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω αὔριον.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Σ. Κρητικᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§103Σ. ΚΡΗΤΙΚΑΣ. Ὅλοι ἀναγνωρίζουν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων. Ὅλα τὰ κόμματα τῆς Χώρας ἀναγνωρίζουν ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ ζήτημα ἐθνικῆς τιμῆς. Ἐγεννήθησαν ἀντιρρήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 καὶ διότι ἐν ταυτῷ προσετέθη καὶ ἑρμηνευτικὴ τροπολογία, διὰ τῆς ὁποίας εἰς τὰς ἀπαλλοτριώσεις θὰ περιλαμβάνωνται γήπεδα διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Βεβαίως εἶναι εὐνόητον ὅτι ἡ ἀγροτικὴ ἀποκατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ, παρὰ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸν δρόμον της, ἐκ παραλλήλου ὅμως πρέπει νὰ συντελεῖται καὶ ἡ ἀστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων.

§104Χ. ΛΑΔΑΣ. Καὶ τῶν μὴ προσφύγων.

§105Σ. ΚΡΗΤΙΚΑΣ. Καὶ τῶν μὴ προσφύγων. Τὰ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων γήπεδα πρέπει νὰ διακρίνωμεν εἰς δύο κατηγορίας· πρῶτον εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη ἀπαλλοτριωμένα καὶ δεύτερον εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἁπλῶς κατελήφθησαν. Διὰ τὰ πρῶτα δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ νέας ἐκτιμήσεως καὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἤδη ὑφισταμένων τιμῶν. Διὰ τὰ δεύτερα, δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἁπλῶς κατελήφθησαν, εἶναι δίκαιον, εἶναι δικαιότατον νὰ ὁρισθῇ ἡ ἐκτίμησις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχικῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸ τοῦ 1922. Ἡ ἐκτίμησις αὐτὴ εἶναι δικαιοτάτη, διότι διὰ ταύτης ἀποδίδεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν γηπέδων τούτων τὸ πραγματικὸν ἀντίτιμον τῆς περιουσίας των,. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ τιμαὶ τὰς ὁποίας ἔχουν σήμερον τὰ γήπεδα ταῦτα, εἶναι τιμαὶ ὑπερβολικαί, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν ἀκριβῶς διότι ἐγεννήθησαν συνοικισμοὶ ἐπὶ τῶν συγκεκριμένων γηπέδων. Ἴσως θὰ ἦτο ὀρθὸν ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 119 ὅτι εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ταύτην δὲν θὰ περιλαμβάνωνται γήπεδα μικρᾶς ἐκτάσεως. Ἄλλως τε τοῦτο εἶναι γνωστόν, ἐφόσον ἡ ἀστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων συντελεῖται διὰ συγκεντρωμένων συνοικισμῶν. Αἱ ἀνησυχίαι συνεπῶς τῶν διαφόρων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀντιρρήσεις ζωηρὰς διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119, ὅτι δηλαδὴ θίγεται ἡ ἰδιοκτησία των, εἶναι ἀδικαιολόγητοι. Ἡ ἐπιμονή των δὲν σημαίνει τίποτε ἄλλο παρὰ πρόθεσιν νὰ κρίνουν τὰ περιουσιακὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν μὲ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Διότι σήμερον κοπτώμεθα μήπως τυχὸν ἡ ἀποζημίωσις, ἥτις θὰ δοθῇ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ εὐτύχημα νὰ ἔχουν ἀκίνητον περιουσίαν ἀπαλλοτριώσιμον, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς καὶ δὲν σκεπτόμεθα καὶ τὴν ἄλλην τάξιν τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἵτινες εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ ἔχουν περιουσίαν εἰς ρευστὸν καὶ εἰς ἐθνικὸν νόμισμα. Οἱ πρῶτοι ὄχι μόνον δὲν ἔχασαν τὴν περιουσίαν των, ἀλλὰ στερούμενοι ταύτης θὰ ἀποζημιωθοῦν. Οἱ δεύτεροι ἔχασαν τὰ 14)15 τῆς περιουσίας των. Καὶ δι’ αὐτοὺς οὐδεὶς συγκινεῖται. Ἡ προτεινομένη λύσις ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὅπως ἐξαιρεθῶσι τὰ οἰκόπεδα τὰ ἐντὸς τῆς πόλεως φρονῶ ὅτι ἀποτελεῖ πλεονασμὸν εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως ἢ μᾶλλον θὰ ἀποτελέσῃ ἐπιχείρησιν πρωτοφανῆ δι’ ἐκείνους, τῶν ὁποίων οἱ ἀγροὶ θὰ μεταβληθοῦν εἰς οἰκόπεδα. Ἐν συμπεράσματι φρονῶ ἀκραδάντως, κύριοι βουλευταί, ὅτι διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου 119 δὲν ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται γηπέδων. Τουναντίον ἴσως παρουσιάζεται εἰς πολλοὺς ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκποιήσουν ἐγκαταλελειμμένα οἰκόπεδα καὶ ἀγροὺς εἰς τιμὰς ἀπιστεύτους καὶ ἀπὸ πτωχοὶ νὰ μεταβληθοῦν εἰς πλουσίους, ἐνῷ ἀντίθετος ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 119 δὲν θὰ σημάνῃ ἄλλο τι εἰμὴ νέον διωγμὸν τῶν προσφύγων, τὸν ὁποῖον εἶμαι βέβαιος δὲν θὰ ἀνεχθῇ ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ ὅτι ἐκ μέρους τῶν κ. κ. Χ. Βοζίκη, Α. Ἀποστολίδου, Α. Ἐμπειρίκου–Κουμουνδούρου, Ι. Ράλλη, Π. Μπούμπουλη καὶ Κ. Καρτάλη ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτό, ἐνῷ ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν συνεδριάσει καὶ εἶναι παρόντες οἱ ἐγγεγραμμένοι καὶ δύνανται νὰ ὁμιλήσουν, ὑποβάλλεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§107Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ γίνεται συζήτησις μὲ κενὰ ἑδώλια, οὐχὶ βουλευτικά, ἀλλὰ καὶ ὑπουργικά;

§108Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Πόσοι ἀπαιτοῦνται, κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν ἔνστασιν ἀπαρτίας; Εἴπομεν νὰ ἔλθωμεν αὔριον. Τουλάχιστον ἂς ἔλθουν οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ὡρισμένας ἀπόψεις, νὰ μᾶς τὰς εἴπουν.

§109Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὰς ὁποίας δὲν ἠξεύρομεν κἄν διότι ὑπεβλήθη τροπολογία ἣν ἀγνοοῦμεν.

§110Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐζητήσαμεν μίαν ἀναβολὴν διὰ νὰ ἑτοιμασθῶμεν καὶ δὲν μᾶς τὴν ἔδωσαν.

§111Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§112Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἔνστασις ὑπεβλήθη καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ ὀνόματα.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγιγνωσκομένου τοῦ καταλόγου εὑρίσκονται παρόντες μόνον 79 βουλευταί).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὑρέθησαν παρόντες 79, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη αὔριον ὥραν 5.30′ μ. μ. (Ὥρᾳ 11.30′ μ. μ.)