1927.03.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

Τρίτη 29 Μαρτίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐκλέξῃ ἄλλους τέσσαρας γραμματεῖς διὰ νὰ ἔχω τουλάχιστον ἕνα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Χθὲς ὁμιλῶν ἀνέφερον περὶ ἑνός, ὁ ὁποῖος κατάγεται ἐξ Ἁγιάσεως τῆς Λέσβου καὶ οὐχὶ ἐξ Ἁγιᾶς. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐγκρίνονται ὅπως ἐδιορθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Σέλφης Ναυπακτίας διαμαρτύρονται, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἀπέλυσε τὸν τραυματίαν πολέμου Νικόλαον Παπαθεοδώρου ἐκ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Τηλεφωνικοῦ Κέντρου καὶ ἀντ’ αὐτοῦ διώρισεν ἁπλοῦν ἰδιώτην. — Ὁ Σύλλογος Σπουδαστῶν Ἀνωτ. Σχολῆς Ἐμπορικῶν Σπουδῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως οἱ πτυχιοῦχοι τῆς Ἀν. Σχολῆς Οἰκον. Ἐμπορικῶν Ἐπιστημῶν προσλαμβάνωνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν διαφόρων ἡμικρατικῶν ὀργανισμῶν κλπ. — Τὸ Σωματεῖον καπνεργατῶν «Ἀλληλεγγύη» αἰτεῖται τὴν ἀπομάκρυνσιν πάσης σκέψεως νέας φορολογίας ἐπὶ τῶν καπνεργατικῶν ἡμερομισθίων. — Ἡ Προσφυγικὴ Ἕνωσις τῶν δικαιούχων ἀνταλλαξίμων τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης ζητεῖ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ ἀστικοῦ συνοικισμοῦ ἐν Καρδίτσῃ καὶ ἐν χώρῳ ἔξω τοῦ τοπογραφικοῦ σχεδιαγράμματος τῆς πόλεως. — Οἱ Δημ. Τελώνης καὶ Α. Ὀρφανίδης, δευτεροβάθμιοι διδάσκαλοι τοῦ ἡμιγυμνασίου Κιλκίς, ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα «περὶ προαγωγῆς καὶ μετεκπαιδεύσεως τῶν δευτεροβαθμίων διδασκάλων». — Ὁ Γεωργικὸς Πιστωτικὸς Συνεταιρισμὸς Γαλατᾶ ζητεῖ τὴν ἐλευθέραν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου ὅταν δὲν ἐμποδίζεται διὰ λόγους ἀνάγκης τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἐπιβολὴν τῆς ἰδίας φορολογίας τῶν τε ραφιναρισμένων καὶ μὴ τοιούτων. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Κ. Καλκάνης καὶ Α. Βαλαωρίτης καταθέτουν ἀναφορὰν τῶν ἐν Λευκάδι Σωματείων καὶ παρακαλοῦν ὅπως καταβληθῇ ἡ ἀπαιτουμένη μέριμνα καὶ προσοχὴ διὰ τὴν ταχυτέραν ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων αὐτῶν. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Παμίσου διατελοῦν ἐν ἀπογνώσει διὰ τὴν παρατεινομένην ἀναβολὴν τῆς ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων κοιλάδος Παμίσου, παρακαλοῦν δὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγγυηθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ χορηγήσῃ δάνειον εἰς τὸ ὑδραυλικὸν ταμεῖον Παμίσου. — Οἱ ἐν τιμητικῇ διαθεσιμότητι καὶ εἰδικῇ ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως, ἀντιλαμβανομένη τὸ κρίσιμον τῆς θέσεώς των καὶ τὴν προσγενομένην ἀδικίαν, κυρώσῃ τὸ ὑπὸ κρίσιν Ν. Διάταγμα ὅπως ἔχει δημοσιευθῆ εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 0 333 τῆς 21 Σεπτεμβρίου 1926 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. — Ὁ Σύνδεσμος ἐργατῶν λιμένος ἡ «Ἕνωσις φορτοεκφορτωτῶν ἱστιοφόρων» καὶ ὁ «Σύνδεσμος Γαιανθρακοεργατῶν» ὑποβάλλουσι διάφορα αἰτήματα διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ὀκταώρου, τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐργασίας εἰς τοὺς ἐργολάβους καὶ εἰς τὰ πληρώματα τῶν ἀτμοπλοίων ἐπὶ τοῦ χειρισμοῦ τῶν βαρούλκων κλπ. — Διάφοροι ἐμποροεπαγγελματίαι Κοζάνης διαμαρτύρονται, διότι δὲν ἐνεκρίθη εἰσέτι ὁ διορισμὸς τοῦ Μητροπολίτου Εὐγενίου Κοζανίτη, τοποθετηθέντος εἰς τὴν Μητρόπολιν τῆς Κοζάνης. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου σμυριδορυκτῶν Λυῶνος Νάξου παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἄμεσος ἀποστολὴ τῶν ὑπολοίπων 4,000,000 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6555 τῆς 7 Φεβρουαρίου 1927 χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Σαλόης (Κούκουρα) τοῦ δήμου Λετρίνων τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητοῦν τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὁδοῦ Πύργου– Σαλμώνης. — Οἱ ἐκ τῆς Σερβοκρατουμένης Μακεδονίας προσφυγόντες εἰς Ἑλλάδα ὁμογενεῖς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα δι’ οὗ ζητοῦν νὰ καταργηθῇ ἡ ἐν Ἀθήναις ἑδρεύουσα Ἐπιτροπὴ ἐκδικάσεως τῶν περὶ ζημιῶν πολέμου καὶ ὁμηρίας οἰκίσκων κλπ. — Οἱ ὑπογραμματεῖς Εἰσαγγελίας καὶ Πρωτοδικῶν Κυπαρισίας Δημήτριος Τουρκολιᾶς, Κ. Θεοδωρακόπουλος καὶ Γ. Δημητρόπουλος παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως ἀναγνωρισθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ ἄμισθος ὑπηρεσία των συμφώνως τῷ Ν. Διατάγματι τῆς 19ης Μαΐου 1923. — Τὸ Τεχνικὸν Ἐπιμελητήριον τῆς Ἑλλάδος παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς προτεινομένας τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀσκήσεως ἐπαγγέλματος πολιτικοῦ μηχανικοῦ ἀρχιτέκτονος καὶ τοπογράφου. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Κ. Ἀγγελόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὁμοίου πρὸς τὸ χορηγούμενον εἰς ἄλλα Ὑπουργεῖα». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Μ. Κύρκος ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμου: 1) «Περὶ τοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ Κατερίνης Νοσοκομείου φυματιώντων ὑπὸ τὴν ἐπωνυμίαν «Σανατόριον Ἱερᾶς Μονῆς Πέτρας Ὀλύμπου». 2) «Περὶ ἱδρύσεως ὑπεραρίθμου φαρμακείου ἐν Θεσσαλονίκῃ ὑπὸ τῆς ἐν τῇ πόλει Ἑταιρείας τῶν τροχιοδρόμων». 3) «Περὶ ὀργανώσεως τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Κεντρικοῦ Νοσοκομείου προσφύγων» καὶ 4) «Περὶ αὐξήσεως ἐξόδων λειτουργίας καὶ συντηρήσεως εἰς τὸ νοσοκομεῖον ἡ «Σωτηρία», Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§4Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§6Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἐζήτησα πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον, διότι παρετήρησα ἓν περίεργον πρᾶγμα καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Εἰς τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ὑπ’ ἀριθ. 46 δημοσιεύεται Ν. Διάταγμα μετὰ σύμφωνον γνώμην τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἀφορῶν εἰς τὴν κατ’ ὀρόφους ἢ διαμερίσματα ἰδιοκτησίαν. Ταυτοχρόνως σήμερον ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὑπέβαλε σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου προτείνει τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ ρυθμίζεται τὸ ζήτημα τοῦτο. Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν καὶ ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, νὰ κανονισθῇ ἡ ἁρμοδιότης τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ ρυθμίζῃ ζητήματα γενικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἡ διαρρύθμισις ζητήματος τόσῳ οὐσιώδους ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῆς κατ’ ὀρόφους ἰδιοκτησίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Κοινοβουλευτικῇ Ἐπιτροπῇ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Σώματος. Θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῶσι νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα, νὰ ἀκυρωθῇ δὲ ὡς δημοσιευθὲν καθ’ ὑπέρβασιν τῶν δικαιωμάτων.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος, διότι κυρίως ἐνδιαφέρει τοὺς πρόσφυγας ἡ ἀναγνώρισις τῆς ἰδιοκτησίας κατ’ ὀρόφους.

§8Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κυρίως.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κυρίως, κ. Ὑπουργέ.

§10Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ ἐγὼ εἶμαι μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, περὶ ἧς ὁ λόγος, ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ταύτῃ ἐλήφθη ἀπόφασις μόνον περὶ προσφυγικῶν οἰκημάτων καὶ ὄχι γενικῶς περὶ πάσης ἰδιοκτησίας. Ἡ σπουδὴ ἦτο ἀναγκαία, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ προσφυγικῶν οἰκημάτων, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ παραδόσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§11Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ ὑποβληθῇ τὸ Διάταγμα ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλήν, ἐφόσον κατὰ τὸ Σύνταγμα θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπικύρωσιν.

§12Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Παρούσης τῆς Βουλῆς, πῶς ἐδημοσιεύθη;

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν πότε ἐδημοσιεύθη ἓν Ν. Διάταγμα. Σημασίαν ἔχει πότε ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις. Ἀλλὰ δὲν παραλείπω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶναι πρακτικωτέρα ἡ ὑποβολὴ τοῦ Διατάγματος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ ψήφισις αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ μόνη διαφορὰ ἡ ὁποία ὑπάρχει εἶναι ὅτι τὰ Διατάγματα αὐτὰ ψηφίζονται μόνον μίαν φοράν, ἐνῷ τὰ ἄλλα εἰς δύο ἀναγνώσεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη διαφορά.

§14Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι γενικὴ διάταξις ἰσχύουσα καὶ διὰ τὴν ἰδιοκτησίαν οἱουδήποτε ἰδιώτου ἐφόσον ἀνεγερθῇ εἰς συνοικισμὸν προσφυγικόν.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς συνοικισμοὺς προσφυγικούς.

§16Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι ὅμως μόνον διὰ πρόσφυγας;

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς συνοικισμοὺς προσφυγικοὺς καὶ διὰ πρόσφυγας πρόκειται καὶ ὄχι περὶ ἄλλων προσώπων.

§18Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι. Δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἀνεγείρω τοιαύτην οἰκοδομήν.

§19Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ Διατάγματα τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν τὰ ἐκδιδόμενα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποφάσεων τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, διότι νομίζω ὅτι τὰ τοιαῦτα Διατάγματα δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς.

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον 74 τοῦ Συντάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου τὰ διάφορα Διατάγματα ὑποβάλλονται ἐντὸς δύο μηνῶν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἂν δὲν κυρωθοῦν ἐντὸς δύο μηνῶν, εἶναι ἄκυρα.

§21Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἀπὸ τῆς 25ης Φεβρουαρίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἑορτασμοῦ τῆς ἑκατονταετηρίδος τοῦ Ναυαρίνου. Παρῆλθε πλέον τοῦ μηνός. Εἰς τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρεται ὁ τρόπος τῆς προπαρασκευῆς τῶν ἑορτῶν, ἵδρυσις προτομῶν ἢ ἀνδριάντων καὶ χίλια δύο ἄλλα πράγματα. Πότε θὰ γίνουν αὐτά; Συνεννοήθην μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν νομίζω καὶ μοὶ εἶπε πολὺ ὀρθῶς νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως νὰ τὸ φέρωμεν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅλοι τί γίνεται εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, ὅλοι μὲ τὰ παλτά μας καὶ τὰ καπέλλα μας εἰς τὸ χέρι, θόρυβος κλπ. Λοιπὸν σήμερον θέλω νὰ δώσω νύξιν. Διὰ νὰ γίνωσιν αὐτὰ τὰ πράγματα χρειάζεται χρονικὸν διάστημα. Ἠξεύρετε τί στόλοι θὰ καταπλεύσουν; Τί θὰ γίνῃ ἄνευ προπαρασκευῆς; Εἶχον ἐπιστολὴν ὅτι Ἑταιρεῖαι ἔστειλαν φωτογράφους κλπ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἔστω καὶ εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, νὰ εἶναι ὅμως παρόντες καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, διότι ἔχω ὑποβάλει καὶ τροπολογίαν διὰ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικόν, τί θὰ χρειασθῇ. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἶναι παρόντες ἀμφότεροι οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, νὰ μοὶ εἴπουν τὰς γνώμας των ἐπὶ τῆς τροπολογίας μου. Παρακαλῶ ἀπόψε νὰ περάσῃ εἰς πρώτην συζήτησιν, διότι αὔριον ἔχουμεν 1ην Ἀπριλίου.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ὤφειλε νὰ ἔχῃ παραπεμφθῆ τὸ νομοσχέδιον ἤδη εἰς Ἐπιτροπήν. Λοιπὸν ἐγὼ θὰ προέτεινον, ἐπειδὴ παρῆλθε πολὺς καιρός, νὰ ταχθῇ προθεσμία 48ωρος ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐντὸς αὐτῆς ὑποβάλῃ τὴν ἀπόφασίν της. Τὸ λέγω δὲ αὐτό, διότι δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα τῶν ἐθνικῶν ἑορτασμῶν ἂν πρόκειται νὰ κληθῶσι ξένοι, μετέχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καί τὸ ὁποῖον ἐν προκειμένῳ δὲν ἠρωτήθη καὶ ἐγεννήθη μάλιστα καὶ σύγκρουσις ἁρμοδιοτήτων. Λοιπὸν διὰ νὰ ἀποφύγωμεν αὐτὴν τὴν σύγκρουσιν τῶν ἁρμοδιοτήτων νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Νὰ κληθῶσιν ἐπειγόντως αἱ δύο Ἐπιτροπαί, ὥστε ἐντὸς 48ώρου νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπόφασιν αὐτήν. Νὰ κριθῇ δὲ καὶ τὸ νομοσχέδιον ὑπηρεσιακὸν καὶ νὰ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν μόνον.

§23Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Μάλιστα.

§24Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος ἀπορροφᾷ πολὺν χρόνον, ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ καὶ ἄλλων πραγμάτων κατεπειγόντων, τὰ ὁποῖα χρήζουν ἀμέσου ἐπιλύσεως, ὅπως εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τῆς λιποταξίας καὶ τόσα ἄλλα. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ καθορίσῃ ἡ Βουλὴ μίαν ἡμέραν κάθε ἑβδομάδα ἵνα ἐπιλαμβάνεται αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων. Ἐπειδὴ δέ, κ. Πρόεδρε, κατὰ Σάββατον δὲν κάμνομεν συνεδρίασιν, νομίζομεν ὅτι τὸ Σάββατον ἠμπορεῖ νὰ ὁρισθῇ ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμάτων ἢ ἂς ὁρισθῇ μία ἄλλη ἡμέρα.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ παρεκάλουν τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ μὴ καταναλώσωμεν τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν συζητοῦντες περὶ τοῦ συζητητέου θέματος. Δὲν παραγνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐπιψηφίσεως πολλῶν νομοσχεδίων. Ἡ Βουλὴ ὅμως ἀρχίζει τὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς 6 καὶ τελειώνει κατὰ κανόνα εἰς τὰς 8½. Ἀλλὰ μὲ 2–3 ὡρῶν ἐργασίαν ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας. Εἰς ἄλλας Βουλὰς—καὶ φέρω τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ἡ ὁποία συνεδριάζει τρεῖς ἑβδομάδας καὶ καταναλίσκει μίαν ἡμέραν ἐπερωτήσεων καὶ μίαν ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας—ἀρχίζει ἡ ἐργασία εἰς τὰς 3 μ. μ. καὶ τελειώνει εἰς τὰς 10 ἢ 11 μ. μ. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπρότεινα νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 3, ἀλλ’ εἰς τὰς 5 ἀκριβῶς ὅμως. Καὶ 2–3 ἡμέρας τὴν ἑβδομάδα νὰ παραμένωμεν καὶ μετὰ τὸ γεῦμα.

§26Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§27Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καλὸν θὰ ἦτο νὰ καταναλίσκεται εἰς ἑκάστην συνεδρίασιν ὡρισμένη ὥρα διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος συζήτησιν. Ἄρθρον 27 (ἀναγινώσκει): «Τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν. Ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τῶν νόμων ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν».

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπέφερε μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 27. Διέγραψε δηλαδὴ τὴν διάταξιν ὅτι ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τῶν νόμων ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ φυσικὰ ὅτι καὶ χωρὶς αὐτὴν τὴν διάταξιν ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἐν τούτοις ἐτέθη εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911. Ἡ Κυβέρνησις συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως τὸ ἄρθρον αὐτὸ μείνῃ ἀτροποποίητον, δηλαδὴ περιληφθῇ ἡ διάταξις τῆς αὐθεντικῆς ἑρμηνείας.

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 27ον ἄρθρον). Ὁ κ. Σαγιᾶς εἶχεν ὑποβάλλει πρότασιν περὶ συστάσεως ἐπαγγελματικοῦ συμβουλίου ὡς τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 27. Ἐπειδὴ τὸ θέμα τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Σαγιᾶν νὰ τὸ θέσῃ εἰς τὸ τέλος τῶν περὶ νομοθετικῆς ἐξουσίας διατάξεων τοῦ Συντάγματος.

§32Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροποποίησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἀνεγράφη εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, ἀλλὰ περιελήφθη ἐκεῖ ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις. Λοιπὸν τί προτείνει ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ περιληφθῇ ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ἢ εἰς τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 27.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 δὲν εἶχε τεθῆ ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοῦ ὅρου «Κυβέρνησις» νοεῖται ἐνταῦθα καὶ εἷς ἕκαστος τῶν Ὑπουργῶν κεχωρισμένως, δυνάμενος νὰ εἰσηγηθῇ πρότασιν νόμου ἐπὶ ἀντικειμένου τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ὑπουργείου του».

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτή, δεκτή. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 28 (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου ὑποβαλλομένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνεπαγομένη δαπάνην ἢ ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ.... κλπ.»

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν μετεβλήθη. Ἔγινε μόνον ἀλλαγὴ τῆς παραγράφου. Ἡ Κυβέρνησις συνιστᾷ ὅπως γίνῃ ἀκόμη μία προσθήκη οὐσιώδης· ὅτι προκειμένου περὶ προτάσεως συνεπαγομένης δαπάνας προστεθῇ ὅτι ἡ ἔκθεσις περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως αὐτῆς πρέπει νὰ εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Λοιπὸν ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν προτείνει ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει).

§38Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις, τὴν ποίαν ὑποβάλλει ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι ἀντίθετος εἰς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καθὼς καὶ εἰς τὸ κοινοβουλευτικόν, διότι ἀφαιρεῖ τὴν αὐτοβουλίαν καὶ τὴν αὐτενέργειαν ἑκάστου Ὑπουργοῦ καὶ ἐξαρτᾷ αὐτὴν ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον δὲν ὑπάρχει ἀνεξαιρέτως νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἂν διὰ κάθε νομοσχέδιον ὁ κάθε Ὑπουργὸς ζητῇ τὴν ἄδειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ.

§39Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βοκοτόπουλος, ἡ τροπολογία αὕτη καθιεροῖ ἕνα αὐθαίρετον τρόπον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἐξαρτᾶται ἀπολύτως ἡ εἰσαγωγὴ οἱουδήποτε νόμου ἢ ψηφίσματος εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν διατρέχομεν δὲ οὐδένα κίνδυνον ἂν εἰσάγωνται τοιαῦτα νομοσχέδια ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Διότι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια θὰ τὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας δημιουργεῖ, θὰ ἔχῃ δὲ καὶ τὴν εὐκαιρίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀντιρρήσεις του καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἐκτιμήσῃ ἂν πρέπει ἡ Χώρα νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας ἀπαιτεῖ ἓν σχέδιον νόμου ἢ ἓν ψήφισμα, νὰ μὴ ἀποκλεισθῇ δὲ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου τελείως ἡ εἰσαγωγὴ ἐκ μέρους οἱουδήποτε ἑνὸς σχεδίου νόμου.

§40Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ διαφωνῶ πρὸς τούς κ. κ. προλαλήσαντας, διότι ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἐν τῷ παρελθόντι ἐγένοντο τοιαῦται καταχρήσεις εἰσαγωγῆς νομοθετημάτων ὑπὸ τῆς Βουλῆς συνεπαγομένων αὐξήσεις δαπανῶν, ὥστε ἀνετράπη ὁ Προϋπολογισμὸς ἐξ ὁλοκλήρου. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἡμετέρα Χώρα διατελεῖ ὑπὸ ἐξαιρετικὰς οἰκονομικὰς συνθήκας καὶ ἀπαιτεῖ ἐξαιρετικὴν προσοχὴν εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δαπανῶν, φρονῶ ὅτι εἶναι ὀρθοτάτη ἡ μέριμνα αὐτὴ ἡ νομοθετική, ὅτι τὰ νομοθετικὰ αὐτὰ μέτρα διὰ νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν πρέπει νὰ τύχουν τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ εἶχον ὅμως νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου (ἀναγινώσκει): «Οὐδεμία πρότασις.... κλπ.» Εὑρίσκω ὅτι μετὰ τὴν πρόνοιαν ἡ ὁποία λαμβάνεται ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, περιττεύει ἡ δευτέρα παράγραφος, διότι περιορίζονται ἀδικαιολογήτως τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα συνεπάγονται αὐξήσεις δαπανῶν, ἐνῷ τὰ νομοθετήματα αὐτὰ ὑπάγονται εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας λαμβάνεται μέριμνα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐγγυήσεων αὐτῶν, ἡ δευτέρα παράγραφος τί σκοποὺς ὑπηρετεῖ;

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ σᾶς εἴπω, κ. βουλευτά· τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς εἰσαγωγῆς σχεδίων νόμων, δηλαδὴ προτάσεων νόμων, εἰσαγομένων ἀπὸ Ὑπουργούς. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ προτάσεων νόμων ὑπὸ βουλευτῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 48, κάθε βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ ὑποβάλλῃ οἱανδήποτε πρότασιν νόμου, ἀλλὰ πρότασις νόμου συνεπαγομένη δαπάνην παραπέμπεται εἰς τὸ Γεν. Λογιστήριον. Τὸ Σύνταγμα δὲν κάμνει διάκρισιν προτάσεων καὶ σχεδίων νόμων. Τούτου τεθέντος ἡ βʹ παράγραφος ἔχει τὸν τρόπον της, διότι ἡ βʹ παράγραφος περιορίζει τὸ δικαίωμα προτάσεως νόμων ἐκ μέρους τῶν βουλευτῶν. Ἡ διάταξις αὐτὴ τῆς δευτέρας παραγράφου ὑπῆρχε καὶ εἰς τὰ προηγούμενα Συντάγματα τοῦ 1864 καὶ τοῦ 1911. Δηλαδὴ σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν διάταξιν οἱ βουλευταὶ δὲν δύνανται νὰ προτείνουν νόμους οἱ ὁποῖοι αὐξάνουν προσωπικῶς μισθοὺς ἢ συντάξεις. Δὲν ἕπεται ὅμως ὅτι δὲν δικαιοῦνται νὰ προτείνουν νόμους, οἱ ὁποῖοι βαρύνουν τὸν Προϋπολογισμόν. (Ἀναγινώσκει): «Οὐδεμία πρότασις ἀφορῶσα αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ μισθοδοσίαν ἢ σύνταξιν ἢ ἐν γένει πρὸς ὄφελος προσώπου προέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς ἢ ἐκ τῆς Γερουσίας». Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ εἶναι τὸ ἑξῆς· νὰ προτείνῃ εἷς βουλευτὴς τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἢ τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ λεχθὲν ὅτι ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὰ σχέδια νόμων, ὑπάρχει ἐγγύησις ἐπαρκὴς νὰ μὴ βαρύνεται ὁ Προϋπολογισμός, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ πρόνοια, δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ πράγματα, διότι ἡ Βουλὴ ὅταν συζητῇ ἓν σχέδιον νόμου δὲν ἐξετάζει πῶς θὰ γίνῃ αὔξησις τῶν δαπανῶν. Εἶναι δὲ πολὺ εὔκολον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἔχῃ γνῶσιν τῆς ἐξογκώσεως τῶν δαπανῶν, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων τῶν συναδέλφων. Διὰ νὰ μὴ εὑρίσκεται δὲ εἰς δυσχερῆ θέσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκρίθη ἀναγκαῖον ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ νὰ ἐξευρίσκωνται οἱ πόροι πρὸς κάλυψιν τῶν δαπανῶν. Αὐτὸ δὲν ἀποτελεῖ καμμίαν ἐπέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι κάθε Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν ἀνωτάτην πολιτείαν καὶ ἂν εἷς Ὑπουργὸς θέλῃ ὅπως εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του ὁ Ὑπουργός, πρέπει ν’ ἀπέρχεται. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι ἂν εἷς Ὑπουργὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμόσῃ ὅλας τὰς ἰδέας του, δὲν ἕπεται ὅτι αὐτὸς εἶναι ἐκτὸς πάσης εὐθύνης, διότι κάθε Ὑπουργὸς εἶναι ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνος πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἤθελα λοιπὸν νὰ παρακαλέσω νὰ γίνουν δεκταὶ αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν πρόκειται νὰ περιορίσουν οὐδενὸς τὸ δικαίωμα, διότι καὶ οἱ βουλευταὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πιέσουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς δαπάνας καὶ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἔχουν ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ πιέσουν τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Πρέπει νὰ δημιουργηθῇ μία ἑνότης κατευθύνσεως, μία ἑνότης ἐργασίας μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Δὲν παραλείπω δὲ νὰ εἴπω καὶ τοῦτο· ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη κοινοβουλευτικώτερα ἀπαγορεύεται εἰς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, ὅπως εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν—οἱαδήποτε πρότασις νόμου προκαλοῦσα δαπάνην καὶ ὄχι μόνον πρότασιν, ἀλλὰ καὶ τροπολογίαν προκαλοῦσαν δαπάνην. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ καταργήσεως τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ μιᾶς τάξεως. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ ἐπιμείνουν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι.

§42Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι δὲν πρόκειται περὶ περιορισμοῦ ὁ ὁποῖος τίθεται εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν τὸ ἄρθρον 28 ἀναγράφει εἰδικῶς ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον συνεπάγεται δαπάνην, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ὁρίζει ἡ πρώτη παράγραφος, ἐρωτῶ· τί ἔννοιαν ἔχει ὁ δεύτερος περιορισμός; Ἀνεγράφετο εἰς τὸ προηγούμενον Σύνταγμα ἡ πρώτη παράγραφος, διότι τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος ἦτο ἀσφαλῶς νὰ θέση περιορισμὸν εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, ἤθελε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχε δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ πᾶσαν ἄλλην πρότασιν, πλὴν ἐκείνης ἡ ὁποία ἀφορᾷ μισθοδοσίαν ἢ σύνταξιν. Ἀλλ’ ἀπὸ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἔχομεν τὸν περιορισμὸν τῆς βʹ παραγράφου, τὸ ἄλλο εἶναι περιττολογία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῷ Συντάγματι.

§43Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, νὰ προστεθῇ ὅτι αἱ προτάσεις αἱ ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ὑπογράφωνται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς ὑπογραφῆς τῶν προτάσεων νόμων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι σαφέστατα καὶ κατάδηλα. Ἐγὼ νομίζω μάλιστα ὅτι εἶναι καὶ μία ἔμφασις αὐτὴ ἁπλῆ, διότι ἐξ αὐτῆς τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν θὰ συνεπήγετο τὸ δικαίωμα τῆς προσυπογραφῆς. Διότι, ἐφόσον τὰς προτάσεις νόμων τὰς ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις, ὑποτίθεται ὅτι ὑπογράφει τὰς προτάσεις αὐτὰς ἕκαστος ἁρμόδιος Ὑπουργός. Ἐρωτᾶται λοιπόν· ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν γεωργίαν ἢ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ δημόσια οἰκονομικά, θὰ ὑποβληθῇ μόνον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας; Κατὰ μείζονα λοιπὸν λόγον πρέπει νὰ τὸ δεχθῶμεν ὡς μίαν ἔμφασιν. Σημειώσατε ὅτι ἡ προσθήκη τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. Ὑπουργός, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι περιττή, διότι τὸ ἄρθρον 18 λέγει (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου.... κλπ.» Λοιπὸν παρὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι δύναται κάλλιστα νὰ προστεθῇ ἡ προσθήκη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, διότι αὐτὴ ἀφορᾷ τὴν πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τὴν Βουλὴν ὑπογραφὴν καὶ τοῦτο εἶναι μεγίστης σημασίας, διότι ἀποτελεῖ μίαν βάσανον μεγαλυτέραν ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔγινεν ἀντιληπτὴ ἡ διαφορὰ ἡ λεπτή, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο ἄρθρων. Τὸ μὲν ἄρθρον 48 ὁμιλεῖ περὶ τοῦ μεγέθους τῆς δαπάνης διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τί στοιχίζει μία μεταβολή, τὸ δὲ ἄρθρον 28 ὁμιλεῖ περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως τῆς δαπάνης. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι καλῶς ἔχει ἡ τροπολογία τοῦ ἄρθρου 28.

§45Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὡς ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ὅτι κάθε νομοσχέδιον ἀφορῶν δύο Ὑπουργεῖα πρέπει νὰ φέρῃ καὶ τὴν προσυπογραφὴν καὶ τοῦ ἑτέρου Ὑπουργοῦ.

§46Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 28 εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ παλαιόν, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι αἱ δύο παράγραφοι ἀντεστράφησαν. Τοῦτο ἐθεωρήθη σκοπίμως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ θεωρηθῇ ἡ δευτέρα παράγραφος ὡς πρώτη καὶ τἀνάπαλιν. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ ἀπορία· ἂν ἀναστρέψωμεν τὴν δευτέραν παράγραφον τὴν ἀποτελοῦσαν τὴν ἐξαίρεσιν καὶ ἐπακολουθήσῃ ἡ δευτέρα, θὰ ἴδῃ ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς ὁμιλεῖ καὶ ἐννοεῖ περὶ προτάσεων νόμων προερχομένων ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, Ὀρθῶς δὲ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς προτείνει ὅπως προτάσεις νόμου προερχόμεναι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνεπαγόμεναι δαπάνην πρέπει νὰ ὑπογράφωνται καὶ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τώρα προβάλλεται ἡ ἀντίρρησις ὅτι ὁμοία διάταξις εἶναι ἡ κειμένη εἰς τὸ ἄρθρον 48. Ἕτερον ἑκάτερον, διὰ τοῦ ἄρθρου 28 καθιερώνει ἕνα κανόνα περὶ τοῦ τρόπου τῆς εἰσαγωγῆς τῶν προτάσεων τῶν συνεπαγομένων δαπάνην, εἴτε προέρχονται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, τὸ δὲ ἄρθρον 48 ἀφορᾷ τὴν διαδικασίαν τῆς ψηφίσεως τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὴν Γερουσίαν προτάσεων νόμων. Καὶ λέγει τὸ ἄρθρον 48 (ἀναγινώσκει): «Οὐδεμία πρότασις νόμου.... κλπ.» Ἐφόσον προέρχεται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, συνοδεύεται ἀπὸ ἔκθεσιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἐφόσον δὲ προέρχεται ἐκ βουλευτικῆς πρωτοβουλίας, παραπέμπεται εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἵνα ὑποβάλλῃ ἔκθεσιν περὶ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἀπαιτήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου. Λοιπὸν τὰ πράγματα εἶναι διαφορετικά. Ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. Ὑπουργός, περιέχεται ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἄρθρου 28, ἀλλὰ πρὸς πίστωσιν μεγαλυτέραν δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ περιελαμβάνετο ἡ προσθήκη αὕτη, ὅτι πρέπει νὰ ὑπογράφῃ καὶ ὁ ἁρμόδιος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ταλιαδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§48Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Πρὸ παντός, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἐπαναλάβετε τὴν τροπολογίαν σας, διότι ἡ πτέρυξ αὐτὴ δὲν τὴν ἤκουσε.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). (Ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου.... κλπ.»

§50Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Τὸ δεύτερον ἐδάφιον;

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μένει ὡς ἔχει.

§52Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὥστε ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ νὰ προτείνῃ νόμους;

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαίως.

§54Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: ἡ πρώτη παράγραφος λέγει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις νόμου συνεπαγομένη δαπάνην ἢ ἐλάττωσιν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ συνοδεύεται ὑπὸ ἐκθέσεως περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως αὐτῆς». Ὑποθέτωμεν τὸ ἑξῆς παράδειγμα: ἔχομεν ψηφίσει Προϋπολογισμὸν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἔχει περίσσευμα....

§55ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀδύνατον πρᾶγμα.

§56Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Διατί; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1907 παρουσίασε τοιοῦτον καὶ παρίσταται μία ἀνάγκη μειώσεως ἑνὸς φόρου, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται διότι ἔχει ψηφισθῆ ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν τὸν ἐκτελούμενον. Ἡ λέξις νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἔκθεσις περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως αὐτῆς, ἡ λέξις σημαίνει νὰ ἔχωμεν ἀμέσως ἄλλο ἔσοδον, τὸ ὁποῖον νὰ διοχετεύσωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μειωθῇ οὐδεὶς φόρος ἐντὸς τῆς ἰσχύος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καίτοι ὑπάρχουν περισσεύματα, διότι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Βουλὴ νὰ εὕρῃ ἀμέσως τὴν κάλυψιν τοῦ ποσοῦ.

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι.

§58Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον αὐτὸ σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἀμέσως κάλυψις, διότι θὰ λέγῃ ὁ Ὑπουργός: Νὰ μοῦ φέρῃς τὰς 500,000 δραχμάς, τὰς ὁποίας θὰ χάσουν τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἂν θέλητε νὰ μὴ παρουσιασθῇ τὸ ἄτοπον αὐτό, νὰ γίνῃ ἄλλη τοποθέτησις τῶν φράσεων. Κατόπιν ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου περιττεύει, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὴν πρώτην.

§59Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε βουλευτά, ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν εἶναι ὅτι ἂν καταργῆται εἷς νόμος φορολογικὸς πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ἄλλος φορολογικὸς ἀμέσως. Ἀπαιτεῖ εἰς τὴν ἔκθεσιν νὰ ὑπάρχῃ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ὑπευθύνου, ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τὰ ἑξῆς· ὅτι θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη διὰ τῶν πλεονασμάτων ἢ ἄλλως. Ἂν ὑπάρχουν περισσεύματα, θὰ εἴπῃ ὅτι θὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη ἀπὸ τὰ περισσεύματα. Ἂν δὲν ὑπάρχουν περισσεύματα, θὰ εἴπῃ ὅτι θὰ καλυφθῇ διὰ νέων φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη εἰς τὴν ἔκθεσιν νὰ ἀναφέρωνται λεπτομερῶς οἱ φόροι. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον, εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἶναι ἐν γνώσει καὶ νὰ ὑπογράφῃ ὡς συνυπεύθυνος.

§60Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι τὸ πρᾶγμα πρέπει νὰ διορθωθῇ ὡς τὸ ἀνέπτυξα προηγουμένως. Φρονῶ ὅτι καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 28 πέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι ἀντιτίθεται εἰς τὰ προηγούμενα. Διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως νόμου ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν, ἔρχεται ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 28 ἡ ὁποία λέγει ὅτι οὐδεμία πρότασις ἀφορῶσα αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ μισθοδοσίαν ἢ σύνταξιν ἢ ἐν γένει πρὸς ὄφελος προσώπου προέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Γερουσίας. Διὰ ποῖον λόγον;

§61Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Συντάγματος ὑπάρχει αὐτὴ ἡ διάταξις.

§62Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ προηγουμένως ἐθεσπίσαμεν τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ προτείνῃ τοὺς νόμους, διατί τώρα νὰ περιορίσωμεν τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς;

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§64Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις ἔχω νὰ εἴπω, διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή, διότι φρονῶ ὅτι ἡ ὑπουργικὴ ἀλληλεγγύη στηρίζεται οὐχὶ ἐπὶ τῆς νομοθετικῆς ἐπιβολῆς, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως, διότι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς ἴσως παρεσύρθη ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως συμβαινόντων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑποθέτω ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶναι αἰωνία καὶ ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς ὁμαλὸν κοινοβουλευτικὸν βίον μίαν ἡμέραν, ἐλπίζω ὄχι πολὺ μακρὰν εὑρισκομένην, θεωρῶ τὴν τροπολογίαν ταύτην ὡς ἐντελῶς περιττήν, ἴσως δὲ καὶ ἐπιζήμιον. Ἐπιζήμιον κατὰ τοῦτο, ὅτι ἀνατρέπει πάντα τὰ μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένα ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ καὶ αἰφνιδίως ἴσως εἰσάγει νέον θεσμόν, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διάταξις τοῦ Συντάγματος, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὑπουργικὴ ἀλληλεγγύη, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν καὶ ἀναμφισβήτητον ὅτι μέχρι σήμερον ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ καθ’ ἣν πρὶν ἢ ὑποβληθῇ πρότασις σχεδίου νόμου ἐν τῇ Βουλῇ συνεννοοῦνται πρότερον οἱ Ὑπουργοὶ ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ καὶ ὅταν αἱ προτάσεις σχεδίων νόμων ὁρῶσι δαπάνας, ἔχουν τὴν προηγουμένην συγκατάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ βίῳ παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον Ὑπουργὸς ὑπέβαλλε σχέδιον νόμου κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὰς γνώμας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφορῶσαν ἐπαύξησιν δαπανῶν. Ἤδη εἰσάγεται ἡ διάταξις αὕτη ἐπιβληθεῖσα ἐκ τίνων γεγονότων; Ὄχι ἐκ τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου, ὄχι ἐξ ἀνάγκης τῶν πραγμάτων. Διότι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς εἰσαγάγῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τότε ἀναμφισβητήτως θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ἢ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος ἂν εὑρίσκεται ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θὰ ἀπομακρυνθῇ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ εὑρίσκεται ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον καὶ τότε θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπομακρυνθῇ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πρὸς τί λοιπὸν τὸ νέον τοῦτο δαιμόνιον, πρὸς τί ἡ διάταξις αὕτη, ἡ κλονίζουσα τὴν ὑπουργικὴν ἀλληλεγγύην, τὴν στηριζομένην, ὡς εἶπον, ἐπὶ τῆς καλῆς πίστεως; Διὰ τοὺς λόγους τούτους φρονῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν τροπολογίαν του ταύτην.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Εὐριπαῖος ἔχει τὸν λόγον.

§66Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ὅτι πᾶσα πρότασις νόμου πρέπει νὰ θεωρῆται παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφόσον αὕτη περιέχει δαπάνας. Παρατηρῶ ὅμως κάποιαν λεκτικὴν διαφοράν, ὅτι δηλαδὴ δὲν εἶναι διατετυπωμένη καλὰ ἡ αʹ παράγραφος. Αἱ λέξεις «περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεως αὐτῆς» ἀναφέρονται εἰς τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἐλάττωσιν ὅμως τῶν ἐσόδων; Δὲν ἔχει λοιπὸν καλῶς ἡ διατύπωσις. Προτείνω νὰ προστεθῇ «ἢ ὑπὸ ἐκθέσεως δικαιολογούσης τὴν ἐλάττωσιν».

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§68Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ προταθεῖσα τροπολογία ἔχει τὰ φανερὰ πλεονεκτήματά της καὶ τὰ κεκρυμμένα μειονεκτήματά της. Τὰ πλεονεκτήματα τὰ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας, εἰπὼν σὺν τοῖς ἄλλοις ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ ἀποτελῇ ἓν ἐμπόδιον τῆς ὑποβολῆς ἀθρόων νομοσχεδίων ὑπὸ τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀμελετήτων καὶ περιεχόντων διατάξεις ἐπιβαρυνούσας τὸν Προϋπολογισμόν. Εἰς τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ ἀπήντησεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, καθόσον θὰ παρίσταται ἐν τῇ Βουλῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ παρακολουθῇ τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ δημιουργήσῃ ἡ καθιέρωσις τῆς τροπολογίας ταύτης εἶναι τοῦτο· ὅτι θὰ προσθέσῃ ἕνα λόγον ἀκόμη ἐπιβραδύνσεως τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἔχομεν ἤδη δημιουργήσει ἓν ἐμπόδιον εἰς τὸν δρόμον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας διὰ τῆς δημιουργίας τῆς Γερουσίας. Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ προτεινομένη τροπολογία, θὰ δημιουργήσωμεν καὶ ἓν ἄλλο ἐμπόδιον διὰ συνταγματικῆς διατάξεως. Πῶς γίνεται ἡ νομοπαρασκευαστικὴ ἐργασία εἶναι γνωστόν. Συντάσσεται τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, τὸ ὑπογράφει ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς καὶ κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε κρατοῦντα τὸ ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν. Εἰς τὸ ἑξῆς ὅμως, γενομένης δεκτῆς τῆς περὶ ἧς πρόκειται τροπολογίας θὰ ὑποχρεοῦται νὰ τὸ διαβιβάζῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι δὲ καὶ πολλὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ δὲν συνεπάγεται δαπάνας. Καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναμεταθέσεως τῶν διδασκάλων ἀκόμη καὶ αὐτὸ ἐξυπακούει δαπάνας καὶ ἀσφαλῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δὲν θὰ τὸ προσυπέγραφεν ἂν ὑπεβάλλετο εἰς αὐτόν. Ἡ τοιαύτη ἐνέργεια ἀπαιτεῖ χρόνον. Προστίθεται λοιπὸν εἷς λόγος, εἷς ἔτι σταθμὸς εἰς τὴν πορείαν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Θὰ παραπέμπεται τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος, ἂν εἶναι εὐσυνείδητος ἄνθρωπος, πρέπει νὰ τὸ μελετᾷ διὰ νὰ τὸ ὑπογράφῃ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς θὰ κατακλύζεται ἀπὸ ἐργασίαν ὑπέρογκον.

§69Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δὲν θὰ τὸ διαβάζῃ;

§70Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἐξαρτηθῇ ἡ ταχύτης ἀπὸ τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, τότε, κ. συνάδελφε, τὰ νομοσχέδια θὰ παραμένωσιν ἐκεῖ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἀναφέρεται εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον διὰ νὰ δώσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης. Ἐκεῖθεν θὰ ἐπιστρέφωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ἀρχικῶς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν, Γερουσίαν κλπ. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ καθόλου ἡ τροπολογία περὶ τῆς προσυπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐπὶ πλέον, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Ράλλης, ὑποτίθεται ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἵστανται εἰς τὸ ὕψος των καὶ ἀλληλέγγυοι ὄντες, συνεννοοῦνται προηγουμένως πορκειμένου περὶ μιᾶς σοβαρᾶς δαπάνης. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς ἡ τροπολογία οὐ μόνον περιττεύει, ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ ἐπιβλαβὴς εἰς τὸ Σύνταγμα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§72Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι ἡ προσυπογραφὴ τῆς ἐκθέσεως ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν θὰ φέρῃ μίαν δυσχέρειαν. Τὰ πλεονεκτήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῶν δυσχερειῶν αἱ ὁποῖαι θὰ γεννηθῶσι, ἐκμηδενίζονται, διότι δύο τινὰ θὰ συμβῶσιν· ἐφόσον θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ἀναφέρῃ καὶ τοὺς λόγους ἐκ τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ ἡ κάλυψις τῆς δαπάνης, διακρίνομεν μεγάλην δυσπιστίαν πρὸς τὸν Ὑπουργόν, θέλοντες νὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πολὺ ὀρθῶς εἶναι διατυπωμένον τὸ ἄρθρον καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ προσυπογράφεται τὸ νομοσχέδιον καὶ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι θὰ ἦτο μεγίστη δυσχέρεια διὰ τὴν ἐξάσκησιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἐφόσον θὰ ὑπάρχῃ ἔκθεσις τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἀναφέρει τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους θὰ γίνῃ ἡ κάλυψις τῆς δαπάνης, δὲν ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς προσυπογραφῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Διότι, ἂν ὑποθέσωμεν τὸ ἑξῆς, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θέλει νὰ ὑπογράψῃ καὶ ὑποβάλλεται τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν, δὲν θέλει δὲ οὔτε ὁ εἷς, οὔτε ὁ ἄλλος νὰ παραιτηθῇ, πῶς θὰ τὸ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ ψηφισθῇ, ἐφόσον δὲν ὑπεγράφη ἡ ἔκθεσις ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν; Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται νὰ ἀποφαίνεται περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῶν νόμων, ἐφόσον δὲ ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ τοιαύτην ἔκθεσιν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ τοιοῦτον θὰ φέρῃ δυσχέρειαν χωρὶς κανὲν πλεονέκτημα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Χασιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§74Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ πάντα ἄλλον Ὑπουργὸν ἀνέμενον τοιαύτην προσθήκην εἰς τὸ Σύνταγμα, παρὰ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Διότι, ἂν ὑπάρχῃ ἓν Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται πάντοτε εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ὑπάρχῃ ἓν Ὑπουργεῖον τὸ ὁποῖον δὲν ἐξεπλήρωσεν ἢ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸν προορισμόν του ἀφ’ ὅτου ἱδρύθη, εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Διότι ὅλαι αἱ προτάσεις τῶν Ὑπουργῶν τῆς Γεωργίας περὶ ἀναπτύξεως τῶν ὑπηρεσιῶν του εὑρίσκουν μέγα ἐμπόδιον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ κακῶς ἐννοουμένου πνεύματος οἰκονομικοῦ. Τὰ ἐμπόδια δὲ ταῦτα προέρχονται κυρίως ἀπὸ τὰς στενὰς ἀντιλήψεις τῶν λογιστικῶν ὑπαλλήλων εἰς τοὺς ὁποίους παραπέμπονται συνήθως τὰ νομοσχέδια καὶ αἱ περὶ παροχῆς πιστώσεων προτάσεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Ἐλέχθη δὲ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι ἂν διαφωνήσῃ ὁ Ὑπουργὸς οὗτος μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν ὑποβολὴν ἑνὸς σχεδίου νόμου διὰ λόγους οἰκονομίας καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θεωρεῖ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἀπαραίτητον. Θὰ ἠδύνατο οὗτος νὰ παραιτηθῇ. Ἐγὼ λέγω ὅτι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις πρέπει νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄνευ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁπότε εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔχει ἀντίληψιν τῶν παραγωγικῶν ἀναγκῶν τῆς Χώρας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν λ. χ. πρόκειται περὶ νομοθετικοῦ μέτρου δυναμένου νὰ δημιουργήσῃ πλοῦτον εἰς τὴν Χώραν καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ καλύπτωνται οὕτω ἐμμέσως πολλαπλασίως αἱ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου προκαταβαλλόμεναι δαπάναι. Τότε διατί νὰ παραιτηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας; Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θέλων νὰ μείνῃ Ὑπουργὸς καὶ μετὰ τὴν ἀπόρριψιν τῶν νομοσχεδίων του ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ ἐπιμένῃ καὶ ὑποχωρῶν δὲν παραιτεῖται. Οὕτως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ὑποκύπτει εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δὲν ἐφαρμόζονται τὰ νομοσχέδιά του τὰ συντελοῦντα εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου τῆς Χώρας. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον ἂν δὲν τὸ ἐγκρίνῃ ἐκ τῶν προτέρων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξ ἐλλείψεως τυχὸν πόρων διὰ τὰς δημιουργουμένας νέας δαπάνας δὲν εἶναι σοβαρὸν διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, πρέπει νὰ γίνῃ ἓν ἐκτελεστικὸν Διάταγμα. Μόνον διὰ τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα ἂς ζητεῖται ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ὁ νόμος δὲν τίθεται εἰς ἐνέργειαν παρὰ μόνον ἀφοῦ ὁρισθῇ ἡ πίστωσις διὰ τὴν δαπάνην, ἀναγραφομένη εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δύναται ἢ δὲν θέλει νὰ ἐξοικονομήσῃ ἢ ὁπωσδήποτε νὰ ἐξεύρῃ τοὺς πόρους διὰ τὴν ἐφαρμογὴν μέτρων αὐξανόντων τὸν πλοῦτον τῆς Χώρας, τότε ὁ διάδοχος αὐτοῦ Ὑπουργὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξεύρῃ τοὺς πόρους ἐξ οἰκονομιῶν εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας ἧττον ἀναγκαίας. Θὰ ἦτο δηλαδὴ δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ἀργότερον ἄλλος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ εὐρυτέρας ἀντιλήψεις, ἐπαρκέστερος καὶ προοδευτικώτερος, ὁ ὁποῖος νὰ εὕρῃ τοὺς ἀπαιτουμένους πόρους διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ προοδευτικὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας νόμος. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ὑπογραφῆς εἰς τὰ νομοσχέδια τῶν ἄλλων Ὑπουργείων οὐχὶ ὑποχρεωτικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ περὶ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τότε θὰ εἶχε βεβαίως ἕνα λόγον. Διότι πᾶς Ὑπουργὸς δύναται καὶ πρέπει νὰ συνεννοεῖται πρὸ παντὸς μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ δι’ αὐτοῦ θὰ ἐπέρχεται ἡ συνεννόησις καὶ μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Διατί ἄλλως τε διὰ λόγους διαφωνίας μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παραιτῆται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ νὰ μὴ παραιτῆται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅταν ἡ Βουλὴ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ περάσῃ, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῇ ὁ Τόπος τὴν θυσίαν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ μίαν σπουδαίαν λ. χ. πλουτοπαραγωγικὴν ὑπηρεσίαν; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ὤφειλε τότε νὰ ὑποκύψῃ, διότι, ἂν ἡ συζήτησις γίνῃ μόνον μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἰδιαιτέρως καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κυρίαρχον Σῶμα καὶ ἡ ὁποία ἀντιπροσωπεύει τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ἵνα κρίνῃ μεταξὺ τῶν δύο ἀντιλήψεων καὶ ἀποφανθῇ κατὰ πόσον πρέπει νὰ δικαιωθῇ ἡ ἀντίληψις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν πρὸ παντὸς τοῦ συμφέροντος τῆς Χώρας. Εἶναι ἀκόμη ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ εἰς τὸ μέλλον νὰ ὑπάρχῃ καὶ κάποια ἀντιζηλία μεταξὺ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἄλλου τινὸς Ὑπουργοῦ, ὁπότε ὁ τελευταῖος οὗτος τίποτε δὲν δύναται νὰ κάμῃ διὰ τὴν πληρεστέραν ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ του ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Εἰς τὴν Ἑλλάδα, τῆς ὁποίας τὰ ζητήματα τὰ οἰκονομικὰ εἶναι σήμερον περίπλοκα, εἶναι καὶ δύσκολα διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις συμβαίνει πολλάκις νὰ μὴ εἶναι ἀρκετὰ παρεσκευασμένος διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ εὐρείας οἰκονομικὰς ἀντιλήψεις. Καὶ τότε γίνεται κατ’ ἀνάγκην ὑποχείριος εἰς τοὺς ὑπαλλήλους του καὶ μάλιστα τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὁπότε ὅλα ἐνεργοῦνται κατὰ τὰς ἀντιλήψεις αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι περιορίζονται πολλάκις εἰς τὸ ἔργον τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἢ τοῦ περιορισμοῦ τῶν πιστώσεων, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς μειώσεως τοῦ πλούτου τῆς Χώρας. Διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν δὲν πρέπει κατ’ οὐδένα λόγον νὰ δεχθῶμεν τὴν ὑποβαλλομένην ταύτην τροπολογίαν ἐν τῷ Συντάγματι, περὶ τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπογραφῆς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν παντὸς νομοσχεδίου ὑποβαλλομένου ὑπὸ ἄλλων Ὑπουργῶν, ἵνα μὴ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀποβαίνῃ δικτάτωρ καὶ περιορίζῃ τὴν προοδευτικὴν δρᾶσιν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων καὶ μάλιστα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, προωρισμένου αὐτοῦ κυρίως νὰ λαμβάνῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου τῆς Χώρας.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἔχει τὸν λόγον.

§76Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις μόνον θὰ εἴπω· νομίζω ὅτι ὑπάρχει ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ὑπεβάλλοντο ὡρισμέναι τροπολογίαι. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴν ἐπεξειργάσθη, ἀλλὰ σήμερον ὅλως αἰφνιδίως παρουσιάζεται καὶ προτείνεται μία νέα διάταξις ἐντελῶς παρέλκουσα καὶ ἐντελῶς περιττή, διότι κατὰ τί δύναται νὰ συντελέσῃ ἡ διάταξις αὐτὴ εἰς τὴν εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος; Πρόκειται περὶ συνταγματικῆς διατάξεως, εἶναι ἀπαραίτητον ὅμως νὰ τεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα διάταξις ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ καταργηθῇ ἡ αὐτοτέλεια ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν; Εἶναι ἀνάγκη εἷς ἕκαστος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν νὰ ζητῇ τὴν εὐλογίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν κοινοβουλευτικῶν συνθηκῶν ἢ κανόνων ὅτι νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι διάφορα Ὑπουργεῖα ὑπογράφονται παρὰ τοῦ ἁρμοδίου μόνον Ὑπουργοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ ἡ ὁποία ἀπὸ πεντήκοντα ἢ ἑξήκοντα ἐτῶν τηρεῖται, ὥστε πρέπει νὰ θέσωμεν ἐπὶ πλέον διάταξιν ἀντὶ νὰ συντομεύσωμεν τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος; Ὅλα τὰ νομοσχέδια εἶναι πασίγνωστον ἐκ τῆς κοινοβολευτικῆς πείρας, ὑπογράφονται ὑπὸ τριῶν καὶ τεσσάρων καὶ πέντε Ὑπουργῶν. Ὥστε νομίζω ὅτι εἶναι ἐντελῶς παρέλκουσα ἡ διάταξις αὕτη καὶ πρέπει νὰ γίνῃ ἀπαράδεκτος ἡ σήμερον προτεινομένη τροπολογία.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§78Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἡ τροπολογία αὕτη εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Κοινοβολευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ μὴ θεωρήσασα ἀναγκαῖον νὰ περιλάβῃ ταύτην εἰς τὸ ἄρθρον ἐδικαιολόγησε διὰ τίνας λόγους δὲν ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ προσυπογράφῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς πᾶσαν ὑποβαλλομένην ὑπὸ συναδέλφου του Ὑπουργοῦ πρότασιν νόμου. Πρῶτον διότι αἱ δαπάναι πάντοτε διέρχονται διὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ εἶναι φυσικὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν αὐτῶν καὶ δεύτερον διότι εἶναι βέβαιον ὅτι ἕκαστος τῶν Ὑπουργῶν δὲν θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου ἄνευ γνώσεως τοῦ συναδέλφου του Ὑπουργοῦ. Δι’ αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς λόγους ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη καὶ τὴν ἀπέρριψε, διότι ἐφαντάσθη ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετικὸν μέτρον, τοῦ ὁποίου νὰ μὴ εἶχε λάβῃ γνῶσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§79Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε Πρόεδρε, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ὀλίγον ἀκαδημαϊκὴ ἡ συζήτησις, διότι ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ ἀπορριφθῇ ἡ πρότασις καὶ θὰ δύναται εἷς Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον συνεπαγόμενον δαπάνας χωρὶς καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ εἶναι προσυπογεγραμμένον καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ δύναται καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συντάξῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἀναγράφεται ἡ δαπάνη τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀλληλέγγυος. Κατὰ τί πειράζει ἂν ἓν νομοσχέδιον συνεπαγόμενον δαπάνας εἶναι προσυπογεγραμμένον ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν;

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σακαλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§81Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι τὸ μοναδικὸν σχεδὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον μεριμνᾷ καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἐπὶ τέλους τῆς Χώρας. Εἶναι δὲ ἄκρως παράδοξον καὶ ὅτι γεννᾷ τὴν ἔκπληξιν τῆς Βουλῆς ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου λαμβάνεται ἡ δυνατὴ συνταγματικὴ μέριμνα ὅπως χαλιναγωγῆται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν δημιουργίαν διαφόρων δαπανῶν. Οὐδὲν ἄλλο ἐπιζητεῖται διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῆς ρήτρας «ὅπως ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προσυπογράφῃ ἀπαραιτήτως πᾶσαν πρότασιν νόμου συνεπαγομένην δαπάνας», εἰμὴ νὰ τονισθῇ ἡ ἰδιαιτέρα εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ὑπέχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κατ’ ἐξοχὴν ἐπιμελητὴς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὴν μεγαλυτέραν ἔκπληξιν, δύναμαι νὰ εἴπω, προκαλεῖ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἐπέσυρε τὴν ἰδιαιτέραν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἡ σημασία τῆς τοιαύτης συνταγματικῆς μερίμνης ὑπὲρ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν κατὰ τὴν σημερινὴν κατάστασιν, τὴν σημερινὴν κακοδαιμονίαν τῆς ὅλης Χώρας, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν οἰκτρὰν οἰκονομικὴν θέσιν αὐτῆς. Εἶναι ἄλλως τε ἡ μόνη μέριμνα, ἡ ὁποία δύναται νὰ ληφθῇ συνταγματικῶς ὑπὲρ τῆς μὴ διασπαθίσεως τῶν πόρων τῆς Χώρας.

§82Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Δὲν ἔχει τὸν καιρὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἀντιρρήσεις του;

§83Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Πολλάκις δὲν παρίσταται.

§84Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὅταν ἐξολισθήσουν τὰ νομοσχέδια μέχρι τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἱκανὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισίν των. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ἡ πεῖρα ἡ μακρά. Εἰδικώτερον ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ ἄρθρον 28 διὰ τοῦ 2ου αὐτοῦ ἐδαφίου, τὸν περιορισμὸν τῆς Βουλῆς, τῶν βουλευτῶν ἐν γένει καὶ τῶν γερουσιαστῶν, ἐπὶ προτάσεων νόμων ἀφορωσῶν τὴν αὔξησιν μισθοδοσίας ἢ συντάξεως, δὲν εἶναι νέα ἡ διάταξις. Ἀλλ’ οὐδὲ μόνον τὰ Ἑλληνικὰ Συντάγματα, ἀπὸ καταβολῆς συνταγματικῆς τῆς Ἑλλάδος, ἀναγράφουν τὴν διάταξιν αὐτήν. Ὁμοίαν ἀναγράφουν καὶ τὰ ξένα Συντάγματα καὶ δὴ τὸ Σύνταγμα ἐκ τοῦ ὁποίου εἰδικῶς ἠρύσθημεν τὸ πρῶτον Σύνταγμα τῆς Ἑλλάδος, τὸ Βελγικόν. Ὥστε ἡ σκοπιμότης τῆς διατάξεως εἶναι ἀναμφισβήτητος. Διὰ τοῦτο τὸ ἐπ’ ἐμοί, θὰ ψηφίσω πᾶσαν πρότασιν τείνουσαν εἰς τὸ νὰ χαλιναγωγήσῃ ὁπωσδήποτε τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν δημιουργίαν δαπανῶν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§86Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Μοὶ φαίνεται περίεργον πῶς ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, προεκάλεσε τόσην συζήτησιν. Φρονῶ ὅτι ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶναι ἀποτέλεσμα κοινοβουλευτικῆς πείρας μακρᾶς καὶ ἴσως καὶ πικρᾶς. Ὅσοι εὑρέθησαν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν θὰ ὑπῆρξαν μάρτυρες κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίων συνεπαγομένων δαπάνας, μάρτυρες διαμαρτυριῶν ἀπὸ τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πολλάκις εὑρέθησαν οἱ βουλευταὶ πρὸ τοῦ διλήμματος ἂν πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἢ ὄχι μία διάταξις συνεπαγομένη δαπάνας, διότι προεβάλλετο τὸ ἐρώτημα καὶ μὲ τί ποσὸν θὰ ἐπεβαρύνετο ὁ Προϋπολογισμός. Ἡ ἀνωμαλία αὐτὴ ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων ὅσοι παρακολουθοῦν τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐργασίας ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν. Νομίζομεν ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι σκοπιμωτάτη καὶ ἀναγκαία, διότι φέρει καὶ τακτοποίησιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ προλαμβάνει ἀνωμαλίας ἐκ τῶν ὑστέρων εἰς τὰ κονδύλια τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ μακρὰ συζήτησις, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ δὲν ἤξιζε, καθόσον ἡ διάταξις αὐτὴ εἶναι ἐκ τῶν καλυτέρων, αἱ ὁποῖαι τίθενται εἰς τὸ νέον Σύνταγμα.

§87Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις;

§88Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, περὶ τῆς ὁποίας ἔγινε λόγος, τὴν διατυπῶ ἐκ συμφώνου μὲ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἐδαφίου αʹ τοῦ ἄρθρου 28 εἶναι ὅτι καὶ προτάσεις νόμου ὑποβαλλόμεναι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ οἱουδήποτε ἄλλου Ὑπουργοῦ, θίγουσαι δὲ τὴν ἁρμοδιότητα καὶ ἄλλου Ὑπουργοῦ, πρέπει νὰ ὑπογράφωνται καὶ ἀπὸ τὸν ἄλλον Ὑπουργόν».

§89Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι ἁρμοδιότητα. Ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὑποβάλλεται μία ἐμπορικὴ σύμβασις εἰς τὴν Βουλήν. Ποῖος ὑποβάλλει τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Σᾶς λέγω ὅμως ὅτι ἁρμοδιότερος διὰ τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ὑποβάλλεται φόρος ἐπὶ ὡρισμένου εἴδους. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἁρμόδιος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ὅπως λοιπὸν θέλομεν τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προκειμένου νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμός, τοιουτοτρόπως θέλομεν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ κανονίζῃ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις πλέον. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 28 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 28. Πᾶσα πρότασις νόμου, ὑποβαλλομένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ συνεπαγομένη δαπάνην ἢ ἐλάττωσιν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ συνοδεύεται ἀπὸ ἔκθεσιν περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλύψεώς της, ὑπογεγραμμένην ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Οὐδεμία πρότασις ἀφορῶσα αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ μισθοδοσίαν ἢ σύνταξιν ἢ ἐν γένει πρὸς ὄφελος προσώπου, προέρχεται ἐκ τῆς Βουλῆς ἢ τῆς Γερουσίας. Παρακαλῶ οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι)

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§92Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§93Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δημιουργοῦμεν ἀπαράδεκτον. Διατί νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Βουλῶν εἰς τὸ μέλλον, ὥστε αἱ Βουλαὶ ἑκάστοτε ὁσάκις εἰσάγεται τοιαύτη πρότασις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λύωσι τὸ ζήτημα τοῦ παραδεκτοῦ ἢ τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς προτάσεως; Τὸ παραφορτώνομεν τὸ Σύνταγμα.

§94Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἑρμηνευτικὴ δήλωσις.

§95Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις διατυποῦται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἐδ. αʹ τοῦ ἄρθρου 28 εἶναι ὅτι καὶ πρότασις νόμου ὑποβαλλομένη... κλπ.»

§96ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§97Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἀπερρίφθη ἢ ἐψηφίσθη;

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε ὑπεβλήθη, διότι δὲν μοὶ ἐδόθη εἰς τὰς χεῖράς μου.

§99Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Οὐδέποτε οἱ Ὑπουργοὶ ὑπέβαλον νομοσχέδιον συνεπαγόμενον δαπάνας ἂν δὲν εἶχον τὴν συναίνεσιν τοῦ συναδέλφου των Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι προσήκουσα καὶ ἐπιβεβλημένη ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Μυλωνᾶς. Παρετηρήθη ὅτι πολλάκις ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρέβαλε διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θίγουσι τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἔχει ὡρισμένον ἀριθμὸν δικαστῶν, δύναται νὰ δεχθῇ μείωσιν αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν λόγῳ οἰκονομίας χωρὶς νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ ἴδιος; Ἐπειδὴ τώρα δίδεται μία εὐκαιρία, παραιτοῦμαι τῆς τροπολογίας μου καὶ ἀρκοῦμαι εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Μοὶ συνέβη κάποτε μία τοιαύτη περίπτωσις καὶ ἠναγκάσθην νὰ μελετήσω ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ εἶπον ὅτι οἱ συγγραφεῖς ἐν Γαλλίᾳ διδάσκουν ὅτι δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν, παρεπέμφθη δὲ τὸ ζήτημα εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπέφυγε νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ. Εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν εἶχον ὑποβάλει τὴν ἑξῆς τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 48 (ἀναγινώσκει). Νομίζω ὅτι ἡ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις τοῦ κ. Μυλωνᾶ δίδει τὴν καλυτέραν ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 48.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκω τὴν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Μυλωνᾶς: «Ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 28 εἶναι ὅτι καὶ πρότασις νόμου ὑποβαλλομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ οιουδήποτε ἄλλου Ὑπουργοῦ, θίγουσα δὲ τὰς ὑπὸ ἄλλου Ὑπουργείου διαχειριζομένας ὑποθέσεις, πρέπει νὰ ὑπογράφεται καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους ἁρμοδίους Ὑπουργούς». Οἱ παραδεχόμενοι ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§102Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου «περὶ ἀγροφυλακῆς καὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας Κρήτης». Τὸ σχέδιον τοῦ νόμου τούτου πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἔχει καταρτισθῆ κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῶν κ. κ. ἀντιπροσώπων τῆς Κρήτης καὶ περιέχει διατάξεις γενικωτέρας. Ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θὰ ἀποπερατώσω καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, γενικώτερον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν.

§103Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσι κατεπείγοντα. Θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§105Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει συνταχθῆ ἐπὶ τῇ βάσει προηγουμένως ὑφισταμένου νόμου. Θὰ ὑποβάλω καὶ ἕτερον νομοσχέδιον ἀργότερον, τὸ ὁποῖον καθ’ ὡρισμένα σημεῖα ἀφίσταται, ἡ δὲ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ ἐπ’ ἀμφοτέρων τῶν νομοσχεδίων καὶ νὰ κρίνῃ ποῖον εἶναι τὸ καλύτερον. Ἐγὼ θὰ ἔκαμα τὴν σύστασιν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἰδικῶς ἀφορᾷ τὴν νῆσον Κρήτην καὶ τῆς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι τὸ συνέταξαν καὶ τὸ ἀποδέχονται νὰ μὴ ἐπιφέρῃ καμμίαν τροποποίησιν. Τὸ ἄλλο νομοσχέδιον εἶναι ἕτοιμον, ἀλλ’ ἐλλείπει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§107Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ ἐπαναφερθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ καταργηθεὶς ὑπὸ τῆς δικτατορίας νόμος «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας», ὅστις ἐνδιαφέρει τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 29 ἐκ τοῦ σχεδίου τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ Σύνταγμα Ἐπιτροπῆς ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 29. Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς λήψεως ἀποφασίζει ἐπ’ αὐτῆς. Ἐὰν ἐντὸς δύο μηνῶν ἡ Γερουσία δὲν λάβῃ ἀπόφασιν, τεκμαίρεται συμφωνία αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡ Γερουσία, εἴτε σιωπηρῶς, εἴτε μετὰ συζήτησιν, συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλήν, ἡ πρότασις καθίσταται νόμος. Ἐὰν ἡ Γερουσία ἀπορρίψῃ ἢ τροποποιήσῃ τὴν πρότασιν, ἐπαναφέρεται αὕτη εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐμμείνῃ εἰς τὴν προηγουμένην αὐτῆς ἀπόφασιν, ἡ ἐπιψήφισις ἀναβάλλεται ἐπὶ τρίμηνον, ὁπότε ἡ πρότασις καθίσταται νόμος, ἂν συγκεντρώσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δύναται ὅμως καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ ποιμήνου νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις ἐν κοινῇ συνεδριάσει τῶν δύο Σωμάτων, ἐφόσον ἤθελε προκαλέσει ταύτην ἡ Γερουσία δι’ ἀποφάσεως λαμβανομένης διὰ πλειονοψηφίας τῶν ⅗ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Τὰ δύο Σώματα συνέρχονται πρὸς τοῦτο τὸ ταχύτερον εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς.

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐγένετο ἄλλοτε ἀπὸ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ διετυπώθη ὅπως διετυπώθη κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν. Ἠγέρθησαν ἐσχάτως πολλαὶ ἀντιρρήσεις ὡς πρὸς τὴν βραδύτητα τῆς ἐπιψηφίσεως, τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 29. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτό, ἂν ἓν νομοσχέδιον ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ γίνῃ δεκτὸν καί τροποποιηθῇ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν, ἐπανέρχεται εἰς τὴν Βουλήν, ὁπότε, ἂν ἡ Βουλὴ ἐμμείνῃ, παρέχεται τρίμηνον, ὁπότε ἡ πρότασις καθίσταται νόμος ἂν συγκεντρώσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἐπὶ πλέον ἡ Γερουσία δικαιοῦται ἐπὶ δίμηνον νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἀπόφασιν. Ἂν παρέλθῃ τὸ δίμηνον χωρὶς ἡ Γερουσία νὰ λάβῃ ἀπόφασιν θεωρεῖται γενομένη δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς Βουλῆς. Καὶ τελευταῖον, ἂν ὑπάρχῃ διχογνωμία, δύναται ἡ Γερουσία, ἐφόσον τὰ μέλη της ἀποφασίσουν, νὰ γίνῃ κοινὴ συνεδρίασις τῶν δύο Σωμάτων, ἐν τῇ ὁποίᾳ λαμβάνεται ὁριστικὴ ἀπόφασις. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον συνιστᾶται ἡ Γερουσία δὲν εἶναι νὰ ματαιώνεται ἡ θέλησις τῆς δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς ἐκλεγομένης Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀλλ’ ἐφόσον ὑπάρχουσι σοβαραὶ ἀντιρρήσεις νὰ ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις, δηλαδὴ ἡ Γερουσία δὲν ἔχει δύναμιν ἴσην πρὸς τὴν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἔχει μόνον δύναμιν ἀνασταλτικήν, διότι τοῦτο ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς πρὸς διόρθωσιν ἐλαττωμάτων τινῶν τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἐξετάσασα κατέληξεν εἰς τὴν συμφωνίαν ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν νὰ περιορισθοῦν τὰ δύο χρονικὰ αὐτὰ ὅρια, ὥστε ταχύτερον νὰ λαμβάνεται ἀπόφασις, δηλαδὴ ἀντὶ τοῦ διμήνου νὰ τεθῇ προθεσμία 40 ἡμερῶν καὶ ἀντὶ τοῦ τριμήνου κατὰ τὸ ὁποῖον ἀναβάλλεται νὰ ὁρισθῇ δίμηνον καὶ ἐπὶ πλέον δὲ ἀντὶ τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅗ νὰ θέσωμεν «δι’ ἀποφάσεως λαμβανομένης δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν τῆς Γερουσίας».

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε τὸ ἄρθρον 29 θὰ ἔχῃ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 29. Πρότασις νόμου ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ψηφισθεῖσα παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ἐντὸς τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς λήψεως ἀποφασίζει ἐπ’ αὐτῆς. Ἐὰν ἐντὸς τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἡ Γερουσία δὲν λάβῃ ἀπόφασιν, τεκμαίρεται συμφωνία αὐτῆς πρὸς τὴν Βουλὴν. Ἐὰν ἡ Γερουσία, εἴτε σιωπηρῶς, εἴτε μετὰ συζήτησιν, συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλὴν, ἡ πρότασις καθίσταται νόμος. Ἐὰν ἡ Γερουσία ἀπορρίψῃ ἢ τροποποιήσῃ τὴν πρότασιν, ἐπαναφέρεται αὕτη εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐμμείνῃ εἰς τὴν προηγουμένην αὑτῆς ἀπόφασιν, ἡ ἐπιψήφισις ἀναβάλλεται ἐπὶ δίμηνον, ὁπότε ἡ πρότασις καθίσταται νόμος, ἂν συγκεντρώσῃ τὴν ἀπόλυτον πλειονοψηφίαν τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δύναται ὅμως καὶ πρὸ τῆς παρελεύσεως τοῦ διμήνου νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις ἐν κοινῇ συνεδριάσει τῶν δύο Σωμάτων, ἐφόσον ἤθελε προκαλέσει ταύτην ἡ Γερουσία δι’ ἀποφάσεως λαμβανομένης δι’ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς. Τὰ δύο Σώματα συνέρχονται πρὸς τοῦτο τὸ ταχύτερον εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς.

§111ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 29ον ἄρθρον).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 30. Πρότασις νόμου, ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ψηφισθεῖσα, παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἄν αὕτη συμφωνήσῃ μὲ τὴν Γερουσίαν, καθίσταται ἡ πρότασις νόμος τοῦ Κράτους, ἐὰν δὲ τὴν τροποποιήσῃ, τὴν παραπέμπει εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ἐπαναλαμβάνεται ἡ διαδικασία τοῦ ἄρθρου 29, ὡς ἐὰν ἡ πρότασις εἶχεν εἰσαχθῆ ἀρχικῶς εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν τέλος τὴν ἀπορρίψῃ, ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 32.

§113ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 30ὸν ἄρθρον).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 31. Ἐν περιπτώσει διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων ἀναστέλλονται αἱ προθεσμίαι τῶν ἄρθρων 29 καὶ 33. Ἐν περιπτώσει ἀνανεώσεως τῆς Βουλῆς, ἡ ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς ψήφισις προτάσεώς τινος θεωρεῖται ὡς μὴ γενομένη, ἐφόσον πρὸ τῆς διαλύσεως δὲν ἐψηφίσθη καὶ ὑπὸ τῆς Γερουσίας ὁριστικῶς.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 31ον ἄρθρον).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 32. Προτάσεις νόμων, γενόμεναι ἀποδεκταὶ ὑπὸ τοῦ ἑνὸς τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων, τελικῶς ὅμως ἀπορριφθεῖσαι, δύνανται νὰ ὑποβληθοῦν καὶ πάλιν ὡς νέαι προτάσεις μόνον εἰς τὴν ἑπομένην τακτικὴν σύνοδον.

§117ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 32ον ἄρθρον).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 33. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ὑποβάλλεται πρῶτον εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς μηνός. Ἐὰν ἐντὸς μηνὸς ἡ Γερουσία δὲν λάβῃ ἀπόφασιν, τεκμαίρεται συμφωνία πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐν διαφωνίᾳ, ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπαναφέρεται εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις ἀποφασίζει ὁριστικῶς διὰ τῆς συνήθους πλειονοψηφίας. Τὸ αὐτὸ ἰσχύει προκειμένου καὶ περὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀφορώντων παροχὴν κρατικῶν πιστώσεων καὶ σύναψιν δημοσίων δανείων.

§119Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία διασάφησις. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ὑπὸ τῆς Βουλῆς παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς μηνός. Μετὰ τὴν πάροδον τοῦ μηνὸς ὁ Προϋπολογισμὸς παραπέμπεται εἰς τὴν Βουλήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, ἂν ἡ Γερουσία συμφωνήσῃ. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις προτείνει τὴν ἑξῆς διατύπωσιν (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ παραπέμπεται εἰς τὴν Γερουσίαν, ἥτις ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς μηνός. Ἂν ἐντὸς μηνὸς δὲν ἤθελεν ἀποφασίσῃ, τεκμαίρεται ἡ συμφωνία της πρὸς τὴν Βουλήν. Ἂν διαφωνήσῃ, ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπαναφέρεται πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ἀποφασίζει ὁριστικῶς».

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 33ον ἄρθρον).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 34. Πρὸς εὐχερεστέραν συνεννόησιν μεταξὺ τῶν δύο Σωμάτων ἐπὶ νομοθετικῶν ζητημάτων συγκροτοῦνται μικταὶ Ἐπιτροπαὶ ἐξ ἀναλόγου ἀριθμοῦ βουλευτῶν καὶ γερουσιαστῶν, κατὰ πρότασιν τοῦ ἑτέρου τῶν Σωμάτων. Εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης περιόδου συνιστᾶται μικτὴ μόνιμος Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἡ ὁποία λειτουργεῖ καὶ κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Αἱ συνεδρίαι τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι δημόσιαι, πλὴν ἂν ἀποφασισθῇ ἡ δημοσιότης διὰ πλειονοψηφίας τῶν δύο τρίτων τῶν μελῶν της. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, ἡ ὁποία δύναται κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς περιόδου νὰ συμπληρώνεται, μετέχουν ἀπαραιτήτως ὅσοι ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς καὶ γερουσιαστὰς διετέλεσαν Πρωθυπουργοί.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 34ον ἄρθρον).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 35ον....

§124ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀναβάλλεται, ἀναβάλλεται.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 36. Οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἔθνος καὶ ὄχι μόνον τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐκλέγονται.

§127ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 36ον ἄρθρον).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 37ον....

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπέφερε μίαν οὐσιώδη τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 37. Ἡ ἄλλη Συνέλευσις κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως ἡ περίοδος τῆς Βουλῆς εἶναι τριετὴς καὶ κατέληξεν εἰς τὴν ἀπόφασιν διὰ τοὺς ἑξῆς σπουδαιοτάτους λόγους: Πρῶτον διότι μετὰ τὴν καθιέρωσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ τὴν ἐξάρτησιν τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ἀπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Γερουσίας δυσχεραίνεται εἰς μέγιστον βαθμὸν ὁ βίαιος θάνατος καὶ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ περίοδος τῶν 4 ἐτῶν εἶναι πολὺ μακρὰ καὶ δὲν ἐξασφαλίζει παρανομίας ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος καὶ λαοῦ. Ἂν ἐξετάσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν ἀπὸ τοῦ 1864! καὶ ἐντεῦθεν, θὰ ἴδωμεν ὅτι μέχρι τοῦ 1875 ὁ μέσος ὅρος τοῦ βίου τῶν Βουλῶν ἦτο ἓν ἔτος. Ἀπὸ τοῦ 1875 καὶ ἐντεῦθεν ὁ μέσος ὅρος ἦτο διετία. Δύο φορὰς δέ, εἰς τὰ 1895 καὶ εἰς τὰ 1915, εἴχομεν παράτασιν τοῦ βίου τῆς Βουλῆς. Μόνον ἐξαιρετικῶς εἴχομεν μακρὸν βίον εἰς ἄλλας περιόδους καὶ λόγῳ ἀκριβῶς τῆς παρατάσεως τοῦ βίου τῶν Βουλῶν εἴχομεν λαϊκὰς ἐξεγέρσεις καὶ πολιτικὰς ἀνωμαλίας. Εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν νὰ φροντίσωμεν ὥστε νὰ μὴ δημιουργεῖται εἰς τὸ μέλλον δυσπιστία μεταξὺ ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ νὰ ἐξελίσσεται ὅσον τὸ δυνατὸν ὁμαλώτερον ὁ κοινοβουλευτικός μας βίος καὶ διὰ τοῦτο ὁμοφώνως πάντα τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως συνιστοῦν εἰς τὴν Βουλὴν ὅπως μὴ διατηρήσῃ τὴν διατύπωσιν ὡς ἔχει.

§130ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπίσης συνιστᾷ ἡ Κυβέρνησις τὸ εἰκοσαήμερον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει ὁ λαὸς νὰ καλεῖται εἰς ἐκλογάς, νὰ μεταβληθῇ εἰς ἕνα μῆνα.

§132ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§134Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δύναμαι νὰ προΐδω τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἡ ἀπόφασις αὕτη, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ εἶναι ἀντίθετος πρὸς τὴν προτεινομένην τροπολογίαν ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ ἀτομικῶς ὁμοίαν γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, τουτέστιν ἵνα ἡ βουλευτικὴ περίοδος περιορισθῇ εἰς τρία ἔτη, ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία τῆς σκέψεώς μου ἵνα προτείνω εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν παραδοχὴν τῶν τριῶν ἐτῶν ἀντὶ τῶν τεσσάρων. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἐξ ὅλων τῶν Βουλῶν ἀπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1864 καὶ ἐντεῦθεν δύο μόνον εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι, λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν ἐθνικῶν περιστάσεων, διήνυσαν ὁλόκληρον τὸν τετραετῆ βίον των, ὅλαι δὲ αἱ ἄλλαι Βουλαὶ ἐτερματίσθησαν κατὰ μέσον ὅρον μετὰ 2½ ἔτη ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς των. Ἐτερματίσθη δὲ ὁ βίος αὐτῶν, διότι ἐθεωρήθη ὅτι αἱ Βουλαὶ ἐκεῖναι δὲν ἀνταπεκρίνοντο εἰς τὸ δημόσιον φρόνημα καὶ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο χρῆσις τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως καὶ αἱ Βουλαὶ ἐκεῖναι διελύθησαν διὰ νὰ ἀνανεωθοῦν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ διαλάθῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ὅτι ὁ παράγων τῆς Πολιτείας, ὁ ἀσκῶν ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἐξέλιπε. Τὸ δικαίωμα δὲ τοῦτο θὰ ἀσκῇ κατὰ τὸ Σύνταγμα εἰς τὸ μέλλον ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ θὰ ἀσκῇ αὐτὸ μετὰ ὁμόφωνον γνώμην τῆς Γερουσίας. Εἶναι δὲ τόσον δυσχερὲς τὸ πρᾶγμα, ἡ ἄσκησις δηλαδὴ τοῦ δικαιώματος τῆς διαλύσεως ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν θὰ δυνηθῇ ποτὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους, νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ τοιούτου δικαιώματος πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν δὲ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, ὅπου ἅπαξ καὶ μόνον ἀπὸ τοῦ Συντάγματος τοῦ δημοκρατικοῦ ἐγένετο χρῆσις τοῦ δικαιώματος ἀπὸ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦτο λόγῳ ἐξαιρετικῶν ἐθνικῶν περιστάσεων. Ἡ πρόβλεψίς μου λοιπόν, κ. Πρόεδρε, εἶναι ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ ἴσως ποτὲ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους νὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ ἐντεῦθεν ἕπεται ὅτι αἱ Βουλαὶ θὰ διανύουν ὁλόκληρον τὸν βίον αὐτῶν τὸν τετραετῆ, ὁπότε εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εὑρεθοῦν πολλάκις ἐν διαφωνίᾳ πρὸς τὸν λαὸν κατὰ τὸ διάστημα αὐτό. Ἑπομένως εἶναι ὀρθὴ ἡ πρότασις νὰ περιορίσωμεν τὸν βίον τῆς Βουλῆς εἰς τρία ἔτη. Δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπουν ἴσως ὅτι ζημία θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς συχνοτέρας ἐπαναλήψεως τῶν ἐκλογῶν, θὰ εἶχον νὰ ἀντιτάξω μίαν σκέψιν, ἡ ὁποία ἴσως θὰ ἐθεωρεῖτο παραδοξολογία, ἐνῷ εἶναι ἡ πραγματικὴ ἀλήθεια, δηλαδὴ ὅτι ὄχι μόνον ζημία κοινωνικὴ ἢ οἰκονομικὴ δὲν θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς συχνοτάτης ἐνεργείας ἐκλογῶν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ κοινωνικὴ ὠφέλεια δύναται νὰ προέλθῃ. Ἄλλος ἦτο ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον αἱ ἐκλογαὶ προεκάλουν ἕνα σάλον κοινωνικὸν καὶ καθολικὴν ἀναστάτωσιν παρὰ τῷ λαῷ, ὥστε νὰ σταματᾷ πᾶσα κίνησις καὶ πᾶσα παραγωγικὴ ἐργασία, ὥστε ἡ ἐνέργεια κάθε ἐκλογῆς νὰ ἀποβαίνῃ ἐπιζημία. Σήμερον τὰ ἤθη ἡμῶν τὰ πολιτικὰ μετεβλήθησαν ἐπὶ τοσούτῳ καὶ προώδευσαν, ὥστε ἡ συνάφεια τῶν πολιτικῶν προσώπων μετὰ τοῦ λαοῦ, ἡ ἐπικοινωνία τούτων μετ’ αὐτοῦ καὶ ἡ προσπάθειά των πρὸς διαφώτισιν τοῦ λαοῦ περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, περὶ τῶν ἐνδιαφερόντων αὐτῶν μεγάλων ζητημάτων καὶ περὶ τῆς τηρητέας παρὰ τοῦ Ἔθνους καθόλου πολιτικῆς καὶ νὰ προάγῃ καὶ νὰ ἐξυπηρετῇ τὰ ἠθικὰ συμφέροντα αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ ζημιώνῃ αὐτόν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶδα ποτὲ νὰ σταματήσουν κατὰ τὸν χρόνον τῶν ἐκλογῶν αἱ συνήθεις ἐργασίαι τοῦ λαοῦ, δὲν ἀντελήφθην παρέκκλισιν ἀπὸ τὰς συνήθεις εἰρηνικὰς ἀσχολίας του. Τουναντίον ἀντελήφθην ἡ κίνησις ἡ ἐκλογικὴ νὰ γίνεται παρὰ τῷ λαῷ ἀφετηρία σκέψεων βαθυτέρων περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ περὶ τῆς ἀξίας τῶν πολιτικῶν προσώπων, φαινόμενον τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἀληθινὴν πρόοδον διὰ τὰ ἤθη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δὲν μὲ φοβίζει λοιπὸν ἡ συχνοτέρα ἐπανάληψις τῶν ἐκλογῶν τῆς Βουλῆς. Καὶ διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς νομίζω ὅτι ἡ διάρκεια τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τρία ἔτη.

§135Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θέλω μίαν διασάφησιν. Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναπληρωματικὴ ἐκλογή.... κλπ.» Δὲν νομίζετε ὅτι ψηφιζομένου τοῦ ἐδαφίου τούτου θὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸν ἰσχύοντα νόμον;

§136Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι. Αὐτὸ προϋποθέτει ὅτι θὰ ὑπάρχῃ περίπτωσις ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς. Ὅταν δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς, τότε τὸ Σύνταγμα λέγει ὅτι γίνεται πλὴν τοῦ τελευταίου ἔτους.

§137Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ καὶ εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν ὑπεστήριξα καὶ τώρα ὑποστηρίζω ὅτι ἡ βουλευτικὴ περίοδος πρέπει νὰ εἶναι τριετής. Καὶ τοῦτο, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἔχει καὶ ἕνα ἄλλον λόγον σοβαρώτερον. Κατὰ τὴν περίοδον τὴν μεταπολεμικὴν τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα πρέπει νὰ παρακολουθοῦν τὰ λαϊκὰ ρεύματα. Καὶ ἐδῶ εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς λαούς, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλάς, ἔχομεν πικρὰν πεῖραν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀμέσως μετὰ τὴν ἐκλογὴν μετανοεῖ διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων του καὶ θέλει νέας ἐκλογάς. Ἄν θεσπίσωμεν τὴν περίοδον τετραετῆ, ὑπάρχει κίνδυνος διαλύσεως τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων, ὑπάρχει κίνδυνος νὰ γίνωσιν ἐσωτερικαὶ στάσεις καὶ ἐπαναστάσεις. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ἡ τετραετία εἰς διετίαν, πρὸς παρακολούθησιν τῶν λαϊκῶν ῥοπῶν καὶ πρὸς ἀποφυγὴν τῶν διαφόρων στάσεων.

§138Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινά, καίτοι οἱ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν ἐπαρκῶς τὸ ζήτημα, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεκταθῶ. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν τεσσαρακονταετίαν αἱ ἐκλογαὶ ἔλαβον χώραν περίπου ὡς ἑξῆς: Εἰς τὰ 1882 ἔγιναν ἐκλογαί, ἔπειτα εἰς τὰ 1885, ἔπειτα εἰς τὰ 1887, ἔπειτα εἰς τὰ 1890, ἔπειτα εἰς τὰ 1892, ἔπειτα εἰς τὰ 1895 καὶ ἔπειτα εἰς τὰ 1899. Παρενέπεσεν ὅμως ὁ πόλεμος καὶ ἡ κατάληψις τῆς Θεσσαλίας. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν ἠναγκάσθησαν νὰ παρατείνουν τὸν βίον ἕνεκα τῶν περιστάσεων. Μετὰ τὸ 1899, τὸ 1902, ἔπειτα τὸ 1905, ἔπειτα τὸ 1906, ἓν ἔτος, κατόπιν τὸ 1909, ἐπρόκειτο δὲ νὰ γίνῃ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, συνήντησεν ὅμως δυσκολίαν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἀείμνηστος Ράλλης καὶ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι, μὴ δοθείσης εἰς τὸν λαὸν τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκφρασθῇ, ἐπῆλθεν ἡ ἐπανάστασις. Ἔγιναν δύο ἐκλογαὶ εἰς τὰ 1910, ἔπειτα εἰς τὰ 1912, ἔπειτα εἰς τὰ 1915. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι κατ’ οὐσίαν δὲν ἐπιφέρομεν μεταβολὴν εἰς τὸν μέσον ὅρον τῆς διαρκείας τῆς Βουλῆς.

§139Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Καὶ ἄν, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶχε ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, πάλιν θὰ ἔπρεπεν ἡ βουλευτικὴ περίοδος νὰ μὴ εἶναι μεγαλυτέρα τῆς τριετίας. Καὶ ὀρθῶς ἐξέθεσε καὶ ὁ κ. Χαβίνης, γνωρίζων τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι μετὰ τριετὲς διάστημα ἀσφαλῶς 90% ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς ἁρμονίαν μὲ τὴν Κοινὴν Γνώμην. Καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, μετὰ ὁμόφωνον γνώμην τῆς Γερουσίας, κατὰ περισσότερον λόγον ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις τούτου ὑπὸ τῆς Βουλῆς, διότι ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἔχῃ τὴν σύμφωνον γνώμην τῆς Γερουσίας καὶ νὰ διαλύσῃ ἐκείνην, ἡ ὁποία προφανῶς θὰ εἶναι εἰς δυσαρμονίαν μὲ τὴν Κοινὴν Γνώμην.

§140Χ. ΛΑΔΑΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος ἔχει ὑποβληθῆ ἀπὸ τὸν κ. Καραπαναγιώτην καὶ ἐμέ. Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ τροπολογία αὐτή, τοὐλάχιστον ἐκ μέρους ἐμοῦ, ὑπεβλήθη ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι θὰ ὑπερίσχυεν ἡ γνώμη ὅτι δὲν θὰ ἐγένετο ἡ Γερουσία. Διότι, ἐφόσον δὲν θὰ εἴχομεν τὴν Γερουσίαν, ὑπῆρχεν ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς Γερουσίας καὶ θὰ ἐπρολάμβανε τὴν διαφωνίαν. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν τὴν Γερουσίαν, νομίζω ὅτι προσῆκον θὰ εἶναι νὰ περιορίσωμεν τὴν τετραετίαν εἰς τὴν τριετίαν, διότι ἄλλως θὰ εὑρεθῶμεν εἰς δυσαρμονίαν μὲ τὴν Κοινὴν Γνώμην.

§141Σ. ΤΑΛΙΑΔΟΥΡΟΣ. Κύριοι βουλευταί, τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες περὶ τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς ἰδιοσυγκρασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀκριβῶς εἶναι τὸ ἐπιχείρημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ ἵνα τὴν τριετίαν τὴν κάμωμεν τετραετίαν. Ἂν ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὡς ὀρθήν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ τετράμηνον μετανοεῖ, τότε δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ κάμωμεν τὴν τριετίαν, ἑνὸς ἔτους. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἕνεκα τοῦ ἀψικόρου τοῦ χαρακτῆρός του καὶ τῆς μεταβολῆς του ἐντὸς 5μήνου ἢ 4μήνου μετανοεῖ πρέπει νὰ διδαχθῇ ὅτι πρέπει νὰ προσέχῃ ὅταν ἐκλέγῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του καὶ ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποί του δὲν θὰ ἐμφανίζωνται μετὰ τετράμηνον, ἀλλὰ μετὰ τέσσαρα ἔτη, ὁσάκις δὲν θὰ ὑπάρχῃ σοβαρὸς λόγος διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Καὶ νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, τὴν ἀλήθειαν, δὲν βλέπω τί καλὸν προκύπτει ἐκ τῶν ἀνανεώσεων αὐτῶν. Καὶ ἂν ὑποφέρῃ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ ἂν ὁ κοινοβουλευτισμὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ προκόψῃ, ἀκριβῶς δὲν ἠδυνήθη διότι δὲν τῷ παρέχεται ἡ ἀναγκαία πίστωσις τοῦ χρόνου διὰ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του. Ἐφόσον ὑπάρχει ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ ἐφόσον ἐθεσπίσατε—ἐγὼ ἐψήφισα ἐναντίον—τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία θὰ παρέχῃ τὰ φῶτα καὶ θὰ καθοδηγῇ τὸν κοινοβουλευτισμὸν ἐν Ἑλλάδι, δὲν βλέπω τὴν δυσπιστίαν εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν. Φρονῶ λοιπόν, ἀκριβῶς διὰ τὴν ψυχολογίαν αὐτὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ τετραετία.

§142Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Γερουσίας, ποῦ φαντάζονται ὅτι στέκει αὐτὴ ἡ Γερουσία; Ἐπὶ τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ τοῦ πραγματικοῦ ἢ ἀλλοῦ πουθενά; Διότι λέγουν περὶ μεταβολῆς τοῦ δημοσίου φρονήματος καὶ περὶ μεταβολῆς τῆς Κοινῆς Γνώμης. Αὐτὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ δημοσίου φρονήματος καὶ ἡ μεταβολὴ τῆς Κοινῆς Γνώμης δὲν θὰ ἐπηρεάζῃ τοὺς γερουσιαστάς; Ἐκτὸς ἂν τοὺς φαντασθῶμεν ἱσταμένους οὐχὶ ἐπὶ τῆς αὐτῆς γῆς ὅπου στεκόμεθα καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ ὡς ἱσταμένους ἐπὶ τῶν συννέφων, ὥστε νὰ μὴ ἐπηρεάζωνται ἐκ τῶν ροπῶν τῆς Κοινῆς Γνώμης. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ἐπιχείρημα, τοῦ εὐμεταβλήτου, τοῦ ἀψικόρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ ἀναφέρω τί γίνεται ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου ὑφίσταται τὸ σύστημα τῶν βουλευτικῶν ὁμολογιῶν. Ὑφίσταται δηλαδὴ τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως τῆς βουλευτικῆς ἐντολῆς. Θέλετε νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐδῶ; Θὰ ἔχωμεν κάθε ἑβδομάδα καὶ ἀπὸ μίαν ἀνάκλησιν. Τὸ δὲ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ταλιαδούρου εἶναι πολὺ πειστικὸν καὶ τὸ συμμερίζομαι. Καταλήγων βλέπω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν εἴτε θέσωμεν τριετίαν, εἴτε τετραετίαν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἡ τετραετία, ὅπως ἦτο ἀνέκαθεν.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον πρότασις 15 βουλευτῶν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 37. Ἄν δηλαδὴ θὰ γίνῃ τοῦτο δεκτὸν ὡς ἔχει ἢ θὰ τροποποιηθῇ.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως γνωρίζετε, κείμενον Σύνταγμα εἶναι τὸ ἰσχῦον, αἱ δὲ προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἀποτελοῦσι τροπολογίας. Ἑπομένως θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἂν γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν ἂν ἐπιμένωσιν ἢ ὄχι.

§146ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον ὅπως ἀνεγνώσθη λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Δηλαδὴ οἱ παραδεχόμενοι τὴν διάρκειαν τῆς βουλευτικῆς περιόδου τετραετῆ λέγουσι «Ναί», οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Φ. Δραγούμης καὶ Λ. Κουτσοπέταλος. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Φ. Δραγούμη καὶ Λ. Κουτσοπετάλου, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 129. Εἶπον «Ναὶ» 69, εἶπον «Ὄχι» 58, ἠρνήθησαν ψῆφον 2. Ἑπομένως δὲν συνεκεντρώθη οὔτε ὑπέρ, οὔτε κατὰ τῆς προτάσεως ὁ ἀναγκαῖος κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἀριθμὸς ψήφων καὶ ἑπομένως δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις.

§150Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις. (Θόρυβος).

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν. Ὅταν μία πρότασις δὲν συγκεντρώσῃ τὰ ⅘ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου τῆς ἀπαρτίας, θεωρεῖται ἀπορριφθεῖσα. Κατὰ συνέπειαν ἡ τροπολογία τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἀπερρίφθη.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρα;

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄρα μένει ὡς διάταξις τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, δὲν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα, τίθενται αἱ τροπολογίαι.

§157Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἡ πρότασις ἀπορριφθεῖσα, ἀλλὰ θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία. Καὶ εἰς τὴν Ιʹ Συνέλευσιν εἰς ἄλλο ζήτημα—καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν— προέκυψε τὸ αὐτὸ ζήτημα. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε ὁ ἀείμνηστος Γούναρης ὑπεστήριξε τὴν γνώμην ὅτι ἡ πρότασις οὐδέποτε δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀπορριφθεῖσα, διότι θὰ ἀνέτρεπεν ἕνα μαθηματικὸν κανόνα, ὅτι θὰ ὑπερίσχυεν ἡ μειονοψηφία τῆς πλειονοψηφίας. Ὑπεστηρίχθη τότε ὅτι πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία καὶ ἐπανελήφθη πράγματι.

§158Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Βεβαίως καὶ ἐγὼ τὸ ἐνθυμοῦμαι.

§159Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔχομεν λοιπὸν προηγούμενον.

§160Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡ πρότασις ἀπερρίφθη.

§161Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὄχι, κύριε. Δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ ἡ μειονοψηφία νὰ ὑπερισχύσῃ τῆς πλειονοψηφίας, διότι θὰ ἀνετρέπετο εἷς κανών, ὁ ὁποῖος εἶναι παραδεδεγμένος εἰς ὅλα τὰ κοινωνικὰ πολιτεύματα.

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§163Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μὲ τί ψήφους θὰ γίνουν τὰ τέσσαρα ἔτη τρία;

§164Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Σωτηριάδη, λησμονεῖτε πῶς προβαίνομεν εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀναθεωρηθῇ. Ὑπὸ συζήτησιν καὶ κρίσιν καὶ ψήφισιν τίθενται αἱ προτάσεις αἱ μεταβάλλουσαι τὸ Σύνταγμα. Δι’ αὐτὸ τὰ ἄρθρα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχει καμμία τροπολογία θεωροῦνται ψηφισθέντα καὶ δὲν διεξάγεται οὔτε συζήτησις, οὔτε ψηφοφορία.

§165Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον οὐδεμία ἀπόφασις ἐλήφθη.

§166ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως, βεβαίως.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐφαρμόσω τὸ ἄρθρον 19 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἑνὸς τρίτου τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν αὐτῆς, οὐδὲ νὰ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ ἀπολύτου πλειονοψηφίας τῶν παρόντων μελῶν, ἥτις ὅμως οὐδέποτε δύναται νὰ εἶναι μικροτέρα τῶν τεσσάρων πέμπτων τοῦ κατωτάτου ὁρίου τῆς ἀπαρτίας. Ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀπορρίπτεται». Ὁμιλεῖ περὶ ἀποφάσεως. Δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἀπόφασιν, ἀλλ’ ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας ἡ πρότασις ἀπορρίπτεται. Ἰσοψηφίαν δὲν ἔχομεν, ἑπομένως δὲν ἀπορρίπτεται ἡ πρότασις. Ἀπόφασις δὲν ἐλήφθη. (Χειροκροτήματα).

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διευθύνατε ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος, κ. Πρόεδρε καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ὁσάκις πρότασις δὲν λάβῃ τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ψήφων ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπορρίπτεται ἢ ὄχι;

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ οὐδὲ κατὰ κεραίαν νὰ παρεκκλίνω ἀπὸ τὸν Κανονισμόν. Ἀνέγνωσα ἤδη τὸ σχετικὸν ἄρθρον εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι σαφέστατον.

§170Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ θὰ ἔλεγον τοῦτο· ὅτι δὲν τίθενται μόνον ὑπὸ ψήφισιν τὰ ἄρθρα, ἐφόσον ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τροπολογίας ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ἴδιος τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ ψηφίζωνται καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἔστω καὶ ἂν δὲν ὑπεβλήθη ἐπ’ αὐτῶν τροπολογία τις. Ὥστε δὲν ψηφίζονται μόνον αἱ τροπολογίαι.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν στηρίζεται πουθενὰ ἡ ἐκδοχὴ ὅτι ἐλήφθη οἱαδήποτε ἀπόφασις. Δὲν ἐλήφθη καμμία ἀπόφασις.

§172ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη αὔριον ὥραν 5.30′ μ. μ. (Ὥρα 9.20′ μ. μ.)