1927.03.22

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

Τρίτη 22 Μαρτίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Σ. ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ εἰς τὰ πρακτικά, διότι δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ἦτο ἔνοχος κλοπῆς τῶν κειμηλίων ὁ τμηματάρχης τῆς Παιδείας.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα καὶ ἐγὼ τὸ ἀντελήφθην καὶ διέταξα τὴν διόρθωσιν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Σύνδεσμος τῶν τεχνιτῶν Κυπαρισσίας παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως θεσπισθῇ διὰ νόμου ἡ 8η Μαΐου, ἑορτὴ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου, ὡς τοπικὴ ἑορτή. — Οἱ ἐργάται ἐπαγγελματίαι καὶ τὰ μέλη τῶν Συνεταιρισμῶν τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὸ κλείσιμον τοῦ φαρμακείου τῆς Λαϊκῆς Ἑνώσεως καὶ ζητοῦν τὸ ἄμεσον ἐπανάνοιγμά του. Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τοῦ χωρίου Τοπουζχὰρ ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἄμεσον χορήγησιν δανείου πρὸς σπορὰν ὀψίμων καρπῶν καὶ καλλιέργειαν τῶν ἀγρῶν διὰ τὴν μέλλουσαν σπορὰν 1927–1928. — Ὁ Οἰκοδομικὸς Συνεταιρισμὸς τῆς Βούλας διαμαρτύρεται διὰ τὰς ἐκνόμους ἐνεργείας τῆς ἐκτελεστικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀμύνης εἰς βάρος τοῦ Συνεταιρισμοῦ των. — Ὁ Σύλλογος τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων τῆς περιφερείας τοῦ Πρωτοδικείου Ροδόπης ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ ὅπως ἀναγνωρισθῇ ὡς χρόνος ὑπηρεσίας ἡ ἐν τοῖς δικαστηρίοις Θράκης ὑπηρεσία των. — Ὁ Σύλλογος τῶν Βιομηχάνων Βυρσοδεψῶν «Ὁ Προφήτης Ἠλίας» Σάμου ζητεῖ ὅπως καταργηθῇ παντελῶς ὁ φόρος ἐπὶ τῶν κατειργασμένων δερμάτων. — Οἱ ἀλευρέμποροι Σάμου διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς εἰσαγωγῆς ἀλεύρων ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ. — Οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων Καρλικόβης, Ροσιλόβου, Γκορνίτσης καὶ Δράμας ζητοῦσι τὴν ἄμεσον ἐπισκευὴν τῆς δημοσίας ὁδοῦ ἀπὸ Καρλικόβης μέχρι Πρωτοστάνης. — Ἡ Χρυσοθέμη Ε. Παπασπυλίου, πρώην γραμματεὺς βʹ τάξεως τῆς Ἐφορίας Ἠλείας, διαμαρτύρεται, διότι ἀπολυθεῖσα τῆς θέσεώς της διὰ λόγους οἰκονομίας, δὲν ἐπανεδιωρίσθη κατὰ τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσων, προτιμηθέντων ἄλλων μὴ ἐχόντων τὰ νόμιμα προσόντα. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Ἁγίας Εὐθυμίας ζητοῦν τὴν τροποποίησιν τοῦ Νόμου ΔΝΖʹ «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων». — Ὁ Μικρασιατικὸς Σύνδεσμος Ἀλεξανδρείας διαμαρτύρεται, διότι ἀπεκλείσθησαν τὰ μέλη του τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποζημιώσεως — Ὁ Σύλλογος καπνοπωλῶν Βόλου ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ τῆς φορολογικῆς ἀποδόσεως ἐκ τῆς μονοπωλήσεως τοῦ καπνοῦ». — Ὁ νομάρχης Κοζάνης ὑποβάλλει ψήφισμα τοῦ ἀμπελουργικοῦ λαοῦ τῆς ἐπαρχίας Γρεβενῶν, διαμαρτυρομένου διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς διαθέσεως τοῦ στεμφυλοπνεύματος. — Ἡ Καλλιόπη χήρα Γερασίμου Ρουχωτᾶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν διὰ τὴν ὑποβολὴν αἰτήσεως περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς χήρας καὶ ὀρφανὰ τῶν πεσόντων κατὰ τὸν Ἠπειρωτικὸν ἀγῶνα. — Ὁ Α. Μιχόπουλος, κάτοικος Βόλου, ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 27 Φεβρουαρίου καὶ 30 Μαρτίου 1927 Ν. Διατάγματος περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ Σχεδίου Πόλεως Θεσσαλονίκης διατάξεων». — Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Πειραιῶς ὑποβάλλει ψήφισμα ὅπως ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς ὁμοῦ μετὰ τῶν νήσων Αἰγίνης καὶ Πόρου ἀποτελέσωσιν ἰδίαν Ἐπισκοπὴν πρὸς πληρεστέραν ἐξυπηρέτησιν τῶν πολλαπλῶν θρησκευτικῶν ἀναγκῶν τῶν κατοίκων αὐτῶν. — Οἱ κοινοτικοὶ σύμβουλοι Μεθώνης κλπ. διαμαρτύρονται κατὰ τῆς Νομαρχίας Θεσσαλονίκης, διότι δὲν ἐξέδωκεν ἀκόμη τὴν ἀπόφασίν της κατὰ τοῦ καταγγελθέντος παρ’ αὐτῶν ἐπὶ ἰδιοποιήσει κοινοτικῶν χρημάτων. — Οἱ κτηνοτρόφοι Ἀθηνῶν καὶ περιχώρων ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα «περὶ λήψεως μέτρων πρὸς προστασίαν τῆς κινδυνευούσης κτηνοτροφίας μας». — Οἱ ἀγρόται πρόσφυγες Κοζάνης ὑποβάλλουσι ψήφισμα «περὶ ταχείας λύσεως ταῦ ἀγροτικοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος, διὰ τῆς διανομῆς καὶ παραχωρήσεως τοῦ γεωργικοῦ κλήρου». — Ὁ Γεώργιος Φαρμάκης, ὑπολοχαγὸς τοῦ Πεζικοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀπονομῆς συντάξεως — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν φαρμακείων τῆς Λαμίας ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ Ν. Διατάγματος «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν φαρμακείων». — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Τιροθέας (τέως Βελίτσης) τῆς Λοκρίδος ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα «περὶ τελειοποιήσεως τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Βελίτσης Κηφισσοχωρίου». — Ἡ Κτηματικὴ Ἀδελφότης Καλαμῶν παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως τοὺς ἀπαλλάξῃ τοῦ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου ἐπιβληθέντος φόρου ἐπὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων. — Ἡ Ἕνωσις τῶν ἐργατῶν καρροποιῶν, ξυλουργῶν καὶ σιδηρουργῶν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν πρακτικὴν ἐνίσχυσιν λόγῳ τῆς μαστιζούσης ἀνεργίας ἐκ τῆς ἀθρόας εἰσαγωγῆς αὐτοκινήτων. — Οἱ στρατευθέντες φοιτηταὶ τῶν κλάσεων 1924 καὶ 1925 ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ ἀπαλλαγῆς των ἐκ τῶν τμηματικῶν ἐξετάσεων τοῦ ἔτους καθ’ ὃ διετέλεσαν στρατιῶται. — Αἱ ὠργανωμέναι λαϊκαὶ τάξεις Ἡρακλείου ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦσιν: 1) ν’ ἀκυρωθῶσι πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις τοῦ τοπικοῦ Συμβουλίου τοῦ γραφείου ἀνταλλαγῆς διὰ τὴν μίσθωσιν τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων καὶ 2) νὰ παρασχεθοῦν εὐκολίαι πληρωμῆς διὰ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Ε. Φέσσας καὶ Π. Μποῦτσος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συστάσεως Εἰδικοῦ Ταμείου ὁδοποιίας τῆς κοινότητος Λυκοστρόφου Μεσσηνίας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Στρατηγόπουλος, Ι. Καλογερᾶς, Κ. Δεμερτζῆς, Κ. Ἀγγελόπουλος, Χρ. Λαδᾶς, Ἀρ. Βαλαωρίτης, Γ. Πεσμαζόγλου, Π. Μαζαράκης, Δ. Φλωριᾶς, Λ. Συμεώνογλου κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ρυθμίσεως τῆς Διοικήσεως τοῦ ἐν Ἀθήναις Δημοτικοῦ Νοσοκομείου «Ἐλπίς». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἀρχικελευστῶν μηχανικῶν τοῦ Π. Ν. κλπ.» Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου περὶ ἰδιοκτησίας.

§5Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη ἐτερματίσθη καὶ ἐλέχθη κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του καὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ ψηφοφορία.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔληξεν ἡ συζήτησις. Ἐζητήθη αὐτό, ἀλλ’ ἠγέρθησαν διαμαρτυρίαι ὅτι ἔπρεπε νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§7Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Θὰ εἶχον νὰ παρακαλέσω, ἀφοῦ διατυπώνετε καὶ σεῖς τὴν δυσφορίαν σας διὰ τὴν ἐπιμήκυνσιν τῆς συζητήσεως, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμητε ὑμεῖς ἔκκλησιν πρὸς τοὺς κ. κ. συναδέλφους, ἵνα ἡ συζήτησις θεωρηθῇ τερματισθεῖσα καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου ἢ ἄλλως νὰ δεχθῶσιν οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἓν ἐλάχιστον χρονικὸν ὅριον, κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ ὁμιλήσωσι μόνον οἱ ἔχοντες νὰ ὑποβάλωσι τροποποιήσεις.

§8Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος.

§9Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει ἓν ψήφισμα, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν ἐφωτίσθη καὶ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, διότι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ εἶναι ἀνιαρὰ καὶ καταβιβάζει τὴν Βουλὴν εἰς θέσιν μειονεκτικὴν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος παρακαλεῖται νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν Κανονισμὸν σχετικῶς πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις.

§11Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον ὑπάρχουν βουλευταὶ ἐγγεγραμμένοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὁμιλήσουν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος συζήτησις. Ὁ κ. Α. Σινώκας ἔχει τὸν λόγον.

§13Α. ΣΙΝΟΚΑΣ. Πολλοὶ ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους ἐπανέλαβον καὶ ὑπεστήριξαν διαφοροτρόπως τὸ ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον τῆς ἰδιοκτησίας. Μολονότι δὲ τὸ πλεῖστον ἐξ αὐτῶν συνήθως ἀνατρέχει εἰς τὸ παρελθόν, ἐν προκειμένῳ οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐπεχείρησεν ἱστορικήν τινα ἀνασκόπησιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Περιορίζονται εἰς τὸ νὰ ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἀποτελεῖ δικαίωμα, ἀλλὰ πῶς ἡ κυριότης τῆς γῆς συνεκροτήθη ἀρχικῶς; Ἡ κατάληψις, κύριοι βουλευταί, ὡς γνωστὸν ἀναφαίνεται πρῶτον ὡς τὸ ἀρχικὸν γεγονὸς ἐξ οὗ πηγάζει τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος. Ἱστορικῶς καὶ λογικῶς ὁ σφετερισμὸς προηγεῖται πάσης παραγωγῆς. Ὅπως εἶναι ἴσως γνωστόν, πρὸ τοῦ 15ου αἰῶνος οἱ δουλοπάροικοι ἀπετέλουν μέρος τοῦ κτήματος καὶ ἐπωλοῦντο μετὰ τῶν κτημάτων. Κατὰ τοῦτο διέφερον ἀπὸ τοὺς σκλάβους. Μετὰ τὸν 15ον αἰῶνα εἶναι ἐπίσης γνωστὸς ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον συνεκροτήθη ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία τῆς γῆς. Εἶναι γνωστὸν ὅτι συνεκροτήθη διὰ τῆς βίας, ὅτι συνεκροτήθη διὰ τῆς ἁρπαγῆς. Συνεπῶς ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡ ἄνευ ἀποζημιώσεως δὲν ἀποτελεῖ δήμευσιν, ἀλλὰ δικαίαν ἀφαίρεσιν κλοπιμαίων. Ἡ ἀγροτικὴ μεταρρύθμισις παρ’ ἡμῖν ἢ μᾶλλον ἡ ἕναρξις τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν γεωργῶν ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς δουλοπαροικίας ἐσημειώθη διὰ τῆς ἐξεγέρσεως πρὸ παντὸς τῶν ἀγροτῶν τῆς Θεσσαλίας ἡ συντελεσθεῖσα, ἡ ὁποία πόρρω ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ ἀποκαθιστᾷ πλήρως τοὺς ἀκτήμονας. Δοθέντος ὅτι μέγα μέρος, ἡ καρδία τῶν κτημάτων, παρέμειναν εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἰδιοκτημόνων, πλὴν ἀπείρων περιπτώσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ὁλόκληρα κτήματα ἢ μεγάλα μέρη τούτων διέφυγον κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἡ ὁλοκληρωτικὴ ὅθεν ἀπαλλαγὴ τῶν καλλιεργητῶν ἀπὸ τὰ ὑπολείμματα τοῦ φεουδαλισμοῦ, νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ κατοχυρωθῇ διὰ τοῦ Συντάγματος. Ἡ Πολιτεία ὀφείλει βέβαια πρὸ παντὸς νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν χρῆσιν καὶ ὄχι εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν. Οὐδεμία ὅμως δύναμις νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἱκανὴ νὰ στερήσῃ σήμερον τοὺς γεωργοὺς τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν καλλιεργοῦν καὶ ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀπεριορίστου νομῆς, τῆς ὁποίας ἀναφαίρετα ἀπέκτησαν διὰ ποταμῶν ἱδρῶτος καὶ αἵματος δικαιώματα. Μερικοὶ ἀπὸ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους ὑπεστήριξαν ὅτι μετὰ τὴν γενομένην μεταρρύθμισιν ἐμειώθη ἡ παραγωγή. Ἐλησμόνησαν ὅμως προφανῶς σκοπίμως νὰ ἀναφέρουν τὸ ὑπερδεκαετὲς ξένιασμα τῶν ἀγροτῶν καὶ ἡ ἀπασχόλησίς των εἰς τὰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις κατὰ τὸ διάστημα αὐτό. Τὰ σπίτια των ἐρήμαξαν κυριολεκτικῶς ἐκ τῶν διαφόρων κρατικῶν ἐπιτάξεων ἐπὶ τῶν ζώων, ἐπὶ τῶν γεωργικῶν των ἐργαλείων, οὕτως ὥστε ἐπανερχόμενοι εὑρέθησαν πρὸ ἐρειπίων, τὰ ὁποῖα ἀφέθησαν ν’ ἀντιμετωπίσουν μόνοι των ἄνευ οὐδεμιᾶς βοηθείας. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας δὲν ἦτο βέβαια δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ παραγωγή. Ἡ γενομένη ὅμως μεταρρύθμισις συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἐν μέρει τῶν ἀκτημόνων ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν φεουδαρχῶν. Δὲν ἀπαλλάσει τοῦτο ἀπὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ τῶν νέων παραγόντων, οἱ ὁποῖοι ὑπεκατέστησαν τούτους εἰς τὸν ρόλον τῶν τσιφλικιούχων. Ἔχομεν τὴν παραχώρησιν μιᾶς τεραστίας ἰδιοκτησίας ἐκ 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων εἰς τὴν λεγομένην Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐργάζονται ὡς μισθόδουλοι οἱ δῆθεν ἀποκαθιστάμενοι πρόσφυγες. Ἔχομεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία κατέστησε πρακτορεῖά της τοὺς τέσσαρας γεωργικοὺς Συνεταιρισμοὺς τῆς Ἑλλάδος, δανείζουσα εἰς αὐτοὺς μὲ 20%.

§14Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπερβαίνει ὁ τόκος τὰ 8%.

§15Α. ΣΙΝΟΚΑΣ. Ἔχομεν τέλος τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς φορολογικῆς του πολιτικῆς ἐπὶ τῶν γεωργικῶν προϊόντων ἀποστερεῖ ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς τὸ ἐναπομεῖναν ἐλάχιστον μέσον συντηρήσεως. Ἐξ ὅλων αὐτῶν πειθόμεθα ὅτι μὲ τὴν λεγομένην μεταρρύθμισιν ἔληξεν ἡ ἐκμετάλλευσις. Ἡ ἀνισότης ἐπιτεινομένη ἀδιακόπως διὰ τῆς συγκεντρώσεως, ἡ ὁποία ἐπισύρει μεγαλύτερον πρὸς τὰ ἄνω πλοῦτον καὶ περισσοτέραν πρὸς τὰ κάτω ἀθλιότητα, ὀξύνει τὴν πάλην τῶν τάξεων καὶ ἀποτελεῖ μίαν μεγάλην καταδίκην κατὰ τοῦ συστήματος τούτου. Μία πραγματική, μία πλήρης, μία ὁριστικὴ ἀποκατάστασις τόσον τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ὅσον καὶ τῶν ἀστέγων μόνον διὰ μιᾶς Κυβερνήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διὰ τῆς Κυβερνήσεως τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν χωρικῶν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§17Ι. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐννοῶ τὴν δυσφορίαν πολλῶν συναδέλφων διὰ τὴν παράτασιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ περιπύστου τούτου ἄρθρου 19. Τῳόντι μετὰ τόσας λαμπρὰς ἀγορεύσεις τὸ πρᾶγμα φαίνεται ὅτι ἐγγίζει εἰς τὸ τέρμα αὐτοῦ καὶ ὅτι ὡρίμασεν ἤδη ὅπως ἐπέλθῃ ἡ ὁριστικὴ ψήφισις κατὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον τρόπον. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, παρὰ πάσας τὰς λαμπρὰς τῳόντι ἀγορεύσεις, καθίσταται ἀναγκαῖον νὰ δοθῇ μία εὐρυτέρα ἀνάπτυξις τοῦ ζητήματος. Διότι τὸ ζήτημα αὐτό, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἔχει ἐν ἑαυτῷ γενικὴν σπουδαιότητα, ἔχει ἰδίως μεγίστην σπουδαιότητα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἠκούσατε χθὲς διεκτραγῳδουμένους τοὺς κινδύνους τῆς κοινοκτημοσύνης, πολὺ περισσότερον τοῦ δέοντος. Οὐδὲν ἧττον δὲν πρέπει νὰ παρίδῃ τις τὸ ζήτημα τοῦτο. Διότι δὲν εἶναι κίνημα, οὕτως εἰπεῖν, αὐθαίρετον ὅλως, ἀλλὰ ἔχει τὰς πηγὰς αὐτοῦ εἰς γενικωτέρας αἰτίας. Καὶ αὐταὶ εἶναι ἀκριβῶς ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι μὲ ἀναγκάζουσι νὰ εἰσέλθω εὐρύτερον εἰς τὸ ζήτημα. Τῳόντι ἀπὸ ἐτῶν ἤδη ἐν Ἑλλάδι ἤρξατο μία κίνησις πνευματικὴ σχετικῶς πρὸς τὰ δικαιώματα. Μία κίνησις ἐπαναστατικὴ οὕτως εἰπεῖν, ἡ ὁποία τὰ πάντα θεωρεῖ ὡς ρευστά. Ὅτι νομοθεσία καὶ Συντάγματα δὲν εἶναι εἰμὴ σκοπιμότητος ἀντικείμενα. Καὶ ἂν ἡ σκοπιμότης ἔχῃ μὲν οὕτω σήμερον, αὔριον ἔχει ἄλλως. Ἑπομένως δὲν πρέπει τις νὰ ἀποδίδῃ σημασίαν οὔτε εἰς τοὺς νόμους, οὔτε εἰς τὰ Συντάγματα, ὅταν αὐτὰ δύνανται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν νὰ τροποποιῶνται. Δὲν εἶναι τὰ πάντα ρευστά, εἶπε τῳόντι ἀρχαῖος φιλόσοφος, ὁ Ἡράκλειτος, «ὅτι τὰ πάντα ρεῖ καὶ οὐδὲν μένει». Ἀλλὰ τῷ ἐδόθη ἤδη ἐν τῇ ἀρχαιότητι ἡ ἀπάντησις καὶ νομίζω παρὰ τοῦ Πλάτωνος. Ὅτι ἂν τὰ πάντα ῥεῖ καὶ δὲν ὑπάρχῃ οὐδέν τι ἱστάμενον, τότε καὶ τὸ δόγμα αὐτὸ τῆς ῥευστότητος, ὅτι καὶ αὐτὸ ῥέει καὶ μεταβάλλεται εἰς τὸ δόγμα τῆς στάσεως. Δὲν ῥέουσι λοιπὸν τὰ πάντα, ἀλλὰ τινα ἵστανται καὶ ἄλλα ῥέουσιν. Ὑπάρχουν μερικὰ κινούμενα καὶ διὰ καταπληκτικῆς ταχύτητος, τὴν ὁποίαν δὲν ἀντιλαμβανόμεθα καὶ ὑπολαμβάνομεν ὡς στάσιν. Ἄλλα κινούμενα μόνον δι’ ὡρισμένον χρόνον καὶ ἄλλα κινούμενα διαρκῶς. Τὸ αὐτὸ λοιπὸν συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ πνευματικοῦ κόσμου καὶ ἐπὶ τοῦ δικαίου ἄρα. Ὑπάρχουν ἀκίνητα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται εἰς μεταβολήν, ὑπάρχουν πολλά, τὰ ὁποῖα ῥυθμίζονται ἐπὶ μακρὸν καὶ ὑπάρχουν ἄλλα, τὰ ὁποῖα μεταβάλλονται ταχύτερον. Τὰ πάντα νὰ θέλῃ τις νὰ καταστήσῃ ὡς ἐφήμερα καὶ ἁπλῆς σκοπιμότητος ζητήματα, αὐτὸ εἶναι ἀνατροπὴ ὅλης τῆς ἐννόμου τάξεως. Λοιπὸν εἶναι ἀληθὲς καὶ ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, ὅτι ἐλέχθησαν πολλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὰ ὁποῖα τιμῶσι τοὺς ἀγορεύσαντας καὶ αὐτὴν τὴν σημερινὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις αἱ γνῶμαι τῶν πλείστων συναδέλφων διΐστανται ῥιζικῶς. Δὲν φαίνεται δὲ μεγάλη ἐλπὶς δυναμένη νὰ ἀποκαταστήσῃ μίαν ἀντίληψιν ἑνιαίαν ὥστε νὰ νομοθετηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν διὰ πάντας. Ἡ ἀγόρευσίς μου, λοιπόν, δὲν ἀποβλέπει κυρίως νὰ σᾶς ὑποβάλῃ νέας θεωρίας καὶ νέας προτάσεις, οὔτε νὰ ἀναιρέσῃ τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀγορευσάντων. Ἡ προσπάθειά μου θὰ εἶναι νὰ διατηρήσῃ τὰ πράγματα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποκαταστῇ μία ἑνιαία ἀντίληψις. Τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διευκρινίσῃ τις καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν ἀφετηρίαν διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα, εἶναι τὸ ζήτημα, τί θέλει ἡ ἰδιοκτησία ἐν τῷ Συντάγματι: Διατί γίνεται λόγος περὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἐν τῷ Συντάγματι καὶ κατὰ πόσον ἡ ἰδιοκτησία πρέπει νὰ εἶναι ἀντικείμενον μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως; Λοιπὸν ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἐκ τῶν δικαίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται τὴν σήμερον ἀκίνητα οὐχὶ δημιουργούμενα αὐθαιρέτως παρὰ τοῦ Κράτους. Εἶναι στοιχεῖα τῆς γενικῆς συνειδήσεως τῶν πεπολιτισμένων λαῶν. Αὐτὰ δὲν τὰ δημιουργεῖ τὸ Σύνταγμα. Αὐτὰ τὰ κανονίζει τὸ Σύνταγμα, ὥστε νὰ μὴ τεθῶσιν ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ἕν τοιοῦτον δικαίωμα ἀφ’ ἑαυτοῦ ἰσχῦον εἶναι καὶ τὸ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἐξ οὗ ἀπορρέει καὶ τὸ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία δὲν δημιουργεῖται ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶναι ἔμφυτον καὶ ἀναφαίρετον δικαίωμα παντὸς ἀνθρώπου εἴτε οὗτος ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, εἴτε εἶναι ξένος πρὸς αὐτό. Ἀλλ’ ἦτο ἡ ἀντίληψις τῶν ἀρχαίων καὶ δι’ αὐτὸ ἀνεγνωρίζετο ὁ θεσμὸς τῆς δουλείας, τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας περιοριζομένης εἰς ἐκεῖνα μόνον τὰ πρόσωπα, εἰς ἃ ἡ Πολιτεία ἀπέδιδεν αὐτήν. Ἀλλὰ σήμερον, ὡς ἀνεπτύχθη τὸ δίκαιον, πᾶς τις γεννώμενος ἄνθρωπος ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ ἀποκτήσῃ περιουσίαν καὶ νὰ μὴ εἶναι κτῆμα ἄλλου, ἔχει τὴν ἐλευθερίαν ἔμφυτον, δὲν τὴν δίδει ἡ Πολιτεία, ἀλλὰ μόνον τὴν ἀναγνωρίζει. Δι’ αὐτὸ καὶ εἰς τὴν μεγάλην Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν αὐτὰ τὰ δικαιώματα ἐθεωρήθησαν ὅτι ἁπλῶς τὰ διακηρύσσει τὸ Σύνταγμα; Εἶναι μία declaration de droit de l’ homme. Λοιπὸν ἓν τοιοῦτον εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Εἶναι ἀπόρροια τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας. Ὅταν ἀναγνωρίζουσί τινα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κτῆμα ἄλλου καὶ ὅτι οἱοσδήποτε καὶ ἂν εἶναι εἴτε πολίτης εἴτε ξένος ἔχει τὴν ἱκανότητα τὴν νομικὴν νὰ ἀποκτᾷ περιουσίαν καὶ νὰ τὴν διατηρῇ, τότε ἐπιγινώσκεται, ὅτι ἡ Πολιτεία εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὴν κυρώσῃ καὶ νὰ τὴν προστατεύσῃ, τὸ πράττει δὲ τοῦτο βεβαίως ἡ Πολιτεία, διότι τὸ θεωρεῖ ὑποχρεωτικὸν δι’ ἑαυτήν. Λοιπὸν αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἡ ἰδιοκτησία, ὅπως καὶ ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία, ὅπως καὶ ἡ ἐλευθερία τῆς ἐργασίας, ἡ ἐλευθερία τῆς συνειδήσεως εἶναι δικαιώματα ἔμφυτα, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸν ἄνθρωπον, τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζει ἡ Πολιτεία, τὰ ὁποῖα προστατεύει ἀφοῦ τὰ κανονίσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ κίνδυνος συγκρούσεως καὶ ἀπωλείας. Ἀλλὰ διατί, προκειμένου περὶ τῶν ἄλλων δικαίων ἀρκεῖται συνήθως τὸ Σύνταγμα εἰς ἁπλῆν ἀναγραφὴν αὐτῶν, ἐνῷ προκειμένου περὶ τῆς ἰδιοκτησίας ἀναγκάζεται νὰ θέλῃ ὡρισμένους ὅρους; Καὶ ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ ὅροι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι προκειμένου περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἰδιοκτησίας; Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀποσκοπεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἡ ἰδιοκτησία εἶναι τὸ κέντρον τῆς γεννέσεως πλείστων ὅσων δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται ὅτι ἔχει κεκτημένην ἰδιοκτησίαν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιδεκτικὰ ἰδιοκτησίας. Ποῖα εἶναι τὰ ἀντικείμενα τὰ ἐπιδεκτικὰ ἰδιοκτησίας; Ἡ ἀπρόσωπος φύσις, καθόσον δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τὴν πραγματικὴν τοῦ ἀνθρώπου καὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ σκοποὺς τοῦ ἀνθρώπου. Πᾶσα ἡ φύσις δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἰδιοκτησίας. Τὰ πρόσωπα εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσιν ἀντικείμενον ἰδιοκτησίας. Παρὰ τὰ φυσικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι ἀφ’ ἑαυτῶν τὴν προσκτητικότητα καὶ τὴν ἱκανότητα βεβαίως ὑπάρχουν καὶ νομικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ἡ Πολιτεία. Ἀλλὰ κυρίως ἡ προσκτητικότης, ἡ ἔμφυτος, προσήκει μόνον εἰς τὰ φυσικὰ πρόσωπα. Πάντα τὰ ἄλλα ἀντικείμενα δύνανται νὰ εἶναι ἀντικείμενα ἰδιοκτησίας καὶ δύνανται νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν ἡμῶν καὶ δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τοὺς σκοποὺς ἡμῶν. Λοιπὸν ὅλων αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπορρέουσιν ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας καὶ αἱ συναφεῖς ὑποχρεώσεις πρὸς αὐτὰ τὰ δικαιώματα δὲν δύνανται νὰ εἶναι ἀναγκαίως θέματα συνταγματικά, τὰ ὁποῖα νὰ κανονισθῶσιν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Αὐτὰ εἶναι πολλαπλᾶ καὶ ἀνήκουσι μᾶλλον εἰς τὴν τακτικὴν νομοθεσίαν. Ἀλλ’ ὑπάρχου θέματά τινα σχετικὰ μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὰ ὁποῖα ἐὰν ἤθελον τεθῇ ἄλλως ἤθελον ἀποτελέσει ἀναίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας. Αὐτὰ πρέπει νὰ κανονισθοῦν διὰ τοῦ Συντάγματος. Λοιπὸν ποῖα εἶναι αὐτὰ καὶ πῶς θὰ τὰ διακρίνωμεν ἀπὸ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν τακτικὴν νομοθεσίαν καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν ἄλλων κυριαρχικῶν ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους; Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἔννοια τῆς ἰδιοκτησίας, καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας δὲν εἶναι ἀπόλυτος νομικὴ ἔννοια. Καὶ ἐν τῇ ἰδιοκτησίᾳ ὑπάρχει ἡ ἐξέλιξις. Διὰ νὰ καθορίσωμεν λοιπὸν ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀπορρέουσιν ἐξ αὐτῆς, πρέπει πρῶτον νὰ σᾶς ὑπομνήσω τὴν ἐξέλιξιν αὐτῆς καὶ ἔπειτα νὰ ἴδωμεν ποῖα κατὰ τὴν σημερινὴν ἀντίληψιν, ἡ ὁποία εἶναι γενική, ποῖά τινα εἶναι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δέον νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὸ Σύνταγμα. Ἡ ἰδιοκτησία ἀνεπτύχθη εἰς ὅλους τοὺς λαούς, ἀλλὰ ἔτυχεν ἀναπτύξεως συστηματικωτέρας παρὰ τοῖς Ἕλλησι καὶ ἐτελειοποιήθη παρὰ τοῖς Ρωμαίοις. Ἰδίως οἱ Ρωμαῖοι νομοδιδάσκαλοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καθώρισαν ἐπακριβῶς τὸ τί εἶναι ἡ ἀληθὴς ἰδιοκτησία καὶ ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, αἵτινες ἀπορρέουσι καὶ συνιστῶσιν αὐτήν. Δὲν ἠρκέσθησαν εἰς τοῦτο, ἀλλὰ κυρίως αὐστηρῶς ἔθεσαν διάκρισιν ἀνυπέρβλητον μεταξὺ τῶν ἰδιωτικῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν δημοσίων κατὰ τρόπον ἀριστοτεχνικόν, ὅπως ἐσυνήθιζον οἱ Ρωμαῖοι. Ἡ διάκρισις ἡ αὐστηρὰ μεταξὺ τῶν δημοσίων δικαίων καὶ ἰδιωτικῶν σχεδὸν εἶχεν ἀμαυρωθῆ κατὰ τὸν Μεσαίωνα. Ὁ ἡγεμών, ὁ κυρίαρχος μιᾶς γῆς, ἦτο συγχρόνως καὶ ἰδιοκτήτης τῆς χώρας. Ὁ κυρίαρχος, ὁ ὁποῖος εἶχε μίαν περιοχὴν εἰς τὴν κυριότητα αὐτοῦ, εἶχε συγχρόνως καὶ τὴν ἐξουσίαν τὴν δικαστικήν, τὴν ἐξουσίαν τὴν διοικητικήν, τὴν ἐξουσίαν τὴν ἀστυνομικήν, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ πωλήσῃ καὶ μεταβιβάσῃ εἰς ἄλλους ὡς περιουσίαν ἰδικήν του. Ἡ κυριότης ἀπεδόθη καὶ εἰς δημόσια δικαιώματα καὶ ἐξουσίας. Ἀνεγνωρίζετο δὲ παρὰ τὴν κυριότητα ἡ ἐπικυριότης, ἥτις διὰ τοὺς Ρωμαίους θὰ ἦτο ἁπλοῦς παραλογισμός. Ἡ ὀπισθοδρόμησις αὕτη συντελεσθεῖσα κατὰ τὸν Μεσαίωνα, κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῶν γραμμάτων ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις βεβαίως ἐπηνωρθώθη, ἀλλὰ καὶ ἡ ἰδιοκτησία προσέλαβεν εὐρύτερον χαρακτῆρα καὶ ἐκ τῶν νέων ὄχι μόνον κοινωνικῶν, ἀλλὰ καὶ πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὅρων. Καὶ ἐν προκειμένῳ, παρὰ τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας, παρὰ τὰ καθαρῶς ἰδιωτικὰ δίκαια, ἐμφανίζονται δίκαια ἐπαμφοτερίζοντα, διὰ τῶν ὁποίων ἠθέλησαν νὰ δημιουργήσουν περιορισμοὺς εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν. Οὕτω παρὰ τὴν ἰδιοκτησίαν ἀνεγνωρίσθησαν τὰ λεγόμενα νομήματα τοῦ Κράτους, καθ’ ἃ ἀπεχωρίζοντο ἀπὸ τῆς ἀκινήτου ἰδιοκτησίας, τὰ μεταλλεῖα, αἱ μεταλλικαὶ πηγαὶ καὶ τὰ τοιαῦτα προσελάμβανον ἰδίαν νομικὴν ὑπόστασιν καὶ ἠδύναντο νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς ἄλλους, παρὰ τὸν ἰδιοκτήτην, ἀποζημιούμενον διὰ τὰς ζημίας αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἀκινήτου, τὸ ὁποῖον προσῆκεν αὐτῷ κατὰ κυριότητα. Τώρα ἂς ἐξετάσωμεν ἀναλυτικῶς τὰ διάφορα δικαιώματα, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ ἀνήκουσιν ἁπλῶς εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Δὲν ὑπάρχει δὲ πρὸς τοῦτο ἄλλος τρόπος εἰμὴ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ παράδειγμα τῶν Ρωμαίων. Ἡ ἰδιοκτησία ἐπί τινος πράγματος ἢ ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον κυριότητος, συνεπάγεται τὸ δικαίωμα καταναλώσεως τοῦ πράγματος, ὅταν εἶναι καταναλωτὸν τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως, νὰ τὸ μεταβιβάσῃ δηλαδὴ εἴτε μερικῶς εἴτε γενικῶς εἰς ἄλλους. Ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος ἔχει πάντα αὐτὰ τὰ δικαιώματα, δύναται νὰ τὰ διαθέσῃ καὶ νὰ περιορίσῃ ἑπομένως τὴν ἰδιοκτησίαν του. Δύναται νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλους εὐρυτάτην χρῆσιν ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπεται εἰς αὐτὸν εἰμὴ ἡ διάθεσις τῆς ψιλῆς κυριότητος. Εἶναι ταῦτα ἀποτελέσματα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ δὲ Κράτος δὲν ἔχει νὰ ἀναμιχθῇ ἐπ’ αὐτῶν. Ἔρχεται ὅμως τὸ Κράτος καὶ λέγει πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην: Ἔχεις ὅλην αὐτὴν τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ τὰ αὐτὰ δικαιώματα ἔχουν καὶ οἱ γείτονες καὶ οἱ ἄλλοι. Δύνασαι λοιπὸν νὰ κάμῃς χρῆσιν ὅλων αὐτῶν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ πρέπει νὰ σεβασθῇς καὶ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων καὶ ὅπως σὺ δύνασαι νὰ δημιουργήσῃς ὑποχρεώσεις διὰ τὸν ἑαυτόν σου ἕνεκα τῆς ἰδιοκτησίας, δύναμαι καὶ ἐγὼ τὸ Κράτος προστατεύων τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων νὰ θέσω περιορισμούς. Αὐτὰ εἶναι τὰ λεγόμενα, γνωστὰ ἤδη καὶ παρὰ Ρωμαίοις, ἀλλ’ ἰδίως τελειοποιηθέντα παρὰ τῶν νεωτέρων νόμων, τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα δημιουργοῦν τὰς νομίμους λεγομένας δουλείας. Οὔτε ἡ διάθεσις ἐκ μέρους τοῦ ἰδιοκτήτου τῶν διαφόρων ἐξουσιῶν, τὰς ὁποίας παρέχει εἰς αὐτὴν ἡ ἰδιοκτησία, οὔτε οἱ περιορισμοὶ αὐτῆς ἀνήκουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, διότι πάντα αὐτὰ δὲν μειοῦσι τὴν ἰδιοκτησίαν. Εἴπομεν ἤδη ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει τὴν ἐξουσίαν καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ διαθέσῃ συνολικῶς τὴν κυριότητα καὶ ὅτι εἰς τοῦτο ἔχει πλήρη τὴν ἐξουσίαν. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας δύναται τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ περιορισμούς, καθ’ οὓς ἢ ἀπαγορεύεται εἰς αὐτὸν ἡ ἐκποίησις τῆς κυριότητός του, ὅπως συμβαίνει ἐπὶ προικῴων καὶ ἄλλων κτημάτων, ἢ καὶ τοὐναντίον νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸν εἰς ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν εἴτε ὑπὲρ τοῦ Κράτους, εἴτε καὶ ὑπὲρ ἄλλων. Ὄτι τὸ Κράτος δύναται παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἰδιοκτήτου, ἤτοι ἀναγκαστικῶς, νὰ ἀπαλλοτριώνῃ τὴν κυριότητα αὐτοῦ, αὐτὸ ἀποκλειστικῶς εἶναι τὸ συνταγματικὸν ζήτημα περὶ ἰδιοκτησίας. Διότι, ἂν ἀναγνωρίζεται εἰς τὸ Κράτος ἄνευ ἀποχρώσης σπουδαίας αἰτίας νὰ θέτῃ ἄκοντος τοῦ ἰδιοκτήτου τὴν κυριότητα αὐτοῦ ὑπὲρ οἱουδήποτε, τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ἀληθὴς δήμευσις καὶ ἀναίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας. Τὸ συνταγματικὸν λοιπὸν ζήτημα περιορίζεται εἰς τοῦτο: Πότε ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις ὑπὸ τοῦ Κράτους εἶναι δικαιολογημένη καὶ τίνες ἀκριβῶς οἱ σπουδαῖοι λόγοι, δι’ οὓς δύναται νὰ διαταχθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις τῆς κυριότητος τῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων. Οἱ λόγοι τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρισθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι εἰδικῶς καὶ συγκεκριμένως, ἀλλὰ γενικῶς ὡς λόγος δημοσίας ἀνάγκης καὶ δημοσίας ὠφελείας. Δι’ αὐτῶν παρ’ ὅλην τὴν γενικότητα ἀποκλείονται καὶ πρέπει νὰ ἀποκλείωνται αἱ ἀπαλλοτριώσεις ἁπλῶς ἐπ’ ὠφελείᾳ ἰδιωτικῇ ἄλλων ἀτόμων δι’ ἀναγκαστικῆς ἀφαιρέσεως τῆς ἰδιοκτησίας ἀπὸ τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων, διότι καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ ἀναίρεσιν τῆς ἐννοίας τῆς ἰδιοκτησίας, ἀποτελεῖ ἁπλῆν κοινοκτημοσύνην, ἤτοι κομμουνισμόν. Ὡσαύτως ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις, ἂν δὲν ἐγίνετο ἐπὶ ἀποδόσει τῆς ἀληθοῦς ἀξίας τοῦ ἀπαλλοτριουμένου, θὰ ἀπετέλει ἀναίρεσιν τῆς ἐννοίας τῆς ἰδιοκτησίας καὶ δήμευσιν αὐτῆς εἴτε ὁλοσχερῆ εἴτε μερικήν, καθόσον θὰ ἀπεδίδετο πλήρης ἢ δὲν θὰ ἀπεδίδετο πλήρης ἢ δὲν θὰ παρείχετο ὅλη ἡ ἀξία αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο ἄρα τὸ ζήτημα εἶναι συνταγματικόν, ἡ δὲ καθιέρωσις τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως τῶν ἀπαλλοτριωτέων πρέπει νὰ γένηται διὰ τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦ αὐτοῦ πρέπει νὰ γίνεται καὶ ὁ καθορισμὸς ὅτι ἡ ἐξεύρεσις τῆς ἀποδοτέας πλήρους ἀξίας τοῦ ἀπαλλοτριωτέου πρέπει νὰ γένηται διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι μόνα ἁρμόδια διὰ τὴν κρίσιν τῶν ἀστικῶν διαφορῶν, εἰς ἃς ἀνήκει καὶ ὁ καθορισμὸς τῆς πλήρους ἀποζημιώσεως τῶν ἀναγκαστικῶν ἀπαλλοτριώσεων. Τέλος οἱ συγκεκριμένοι δημοσίας τάξεως λόγοι, οἱ δικαιολογοῦντες ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν δι’ ἑκάστην συγκεκριμένην περίστασιν, τίνες δὲ οἱ τρόποι τῆς ἐξευρέσεως τῆς ἀληθοῦς ἀξίας τῶν ἀπαλλοτριωτέων, τίνας πρέπει εἰδικῶς νὰ βαρύνῃ ἡ ἀποζημίωσις, ὑπὸ ποίους δὲ ὅρους πρέπει νὰ γένηται ἡ καταβολή; Ταῦτα δύνανται νὰ καθορισθῶσι καὶ πρέπει διὰ τακτικῆς νομοθεσίας, πάντοτε ὅμως ἐντὸς τῶν θεμελιωδῶν ὅρων, οἵτινες ὁρίζονται διὰ τοῦ Συντάγματος. Νομίζω, κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην ἐξακρίβωσιν τῶν θεμάτων τῶν ἀνηκόντων ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Σύνταγμα κατὰ διάκρισιν πρὸς ἐκεῖνα, ἅτινα ἀνήκουσιν εἰς τὴν τακτικὴν νομοθεσίαν, δὲν δύνανται νὰ γεννηθῶσιν εὔλογοι ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ἀκριβοῦς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 19 περὶ ἰδιοκτησίας. Ἐνδεδειγμένη θὰ ἦτο ἴσως ἑρμηνευτική τις διασάφησις περὶ τῶν λόγων τῶν δικαιολογούντων ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Οὐδεμία δύναται νὰ γεννηθῇ καθ’ ἡμᾶς ἀμφιβολία περὶ τοῦ λόγου τῆς δημοσίας ἀνάγκης ὅταν αὐτὸ τὸ Κράτος πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ἀπαλλοτριωτέα διὰ καθαρῶς κρατικοὺς σκοπούς, τοὺς ὁποίους ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιήσῃ, ὡς ἐκ τοῦ ἀδυνάτου τῆς συνήθους νομίμου προμηθείας τῶν ἀναγκαιούντων αὐτῷ κτημάτων. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶχεν ἤδη ἀναγνωρισθῆ ἄλλως τε καὶ παρὰ τοῖς ἀρχαίοις καὶ μάλιστα παρὰ τοῖς Ρωμαίοις. Ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις ἐγεννήθη κυρίως συζήτησις περὶ τοῦ λόγου τῆς δημοσίας ὠφελείας καὶ τῆς ἐκτάσεως αὐτοῦ. Ὅτι καὶ ἡ ὠφέλεια πρέπει νὰ εἶναι δημοσία καὶ οὐχὶ ἁπλῶς ἀτομικὴ πλειόνων ἔστω ἰδιωτικῶν προσώπων ἁπλῶς, περὶ τούτου συμφωνοῦσι πάντες ὅσοι δὲν πρεσβεύουσι κοινοκτημονικὰς ἀποκλειστικῶς ἀρχάς. Διὰ τοῦτο καὶ ὅταν σκοπεῖται ἡ ἀποκατάστασις ἀκτημόνων καλλιεργητῶν γεωργῶν, δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἀτομικὴν ὠφέλειαν τῶν ἀποκαθισταμένων, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσωμεν ἂν αὕτη ἡ ἰδιωτικὴ ὠφέλεια θὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ εἰς τὸ Κοινὸν καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ θὰ καταστῇ οὕτω δημοσία ὠφέλεια. Ἄλλως ἂν δὲν ἀποβῇ ὠφέλιμος δημοσίᾳ ἢ τοὐναντίον ἀποβῇ ἐπιζημία εἰς τὸ Κοινὸν καὶ τὸ Κράτος, τότε δὲν πρόκειται περὶ ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ὠφελείας, ἀλλὰ περὶ ἁπλῆς μεταθέσεως κοινοκτημονικῆς τῆς κυριότητος ἀπὸ προσώπων εἰς πρόσωπα. Τοῦτο λοιπόν, ἡ ἐξήγησις δηλαδὴ αὕτη εἶναι καθ’ ἡμᾶς αὐτονόητος καὶ δὲν χρήζει ἀκριβεστέρας καὶ λεπτομερεστέρας διατυπώσεως, καθόσον ὁ ὅρος τῆς δημοσίας ὠφελείας ἀρκεῖ. Διὰ τοῦ συνταγματικῶν ἐν γένει διατάξεων καὶ εἰδικῶς περὶ ἰδιοκτησίας ἐν τῷ ἄρθρῳ 19 καὶ τῆς δοθείσης διασαφήσεως αἴρονται αἱ ἀοριστολόγοι καὶ ἀσύστατοι νομικῶς θεωρίαι περὶ συνταγματικῶν ἐν γένει διατάξεων καὶ εἰδικῶς περὶ ἰδιοκτησίας, αἵτινες δύνανται νὰ ἀποβῶσι λίαν ἐπικίνδυνοι διὰ τὴν ἔννομον τάξιν καὶ διὰ τὴν Ἐθνικὴν ἡμῶν Οἰκονομίαν καὶ ὑπόστασιν.

§18Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη μία πρότασις ὅτι ἡ Βουλὴ ἐφωτίσθη.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεσύρθη.

§20Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἰσχύει, νὰ ζητήσω τὴν περάτωσιν τῆς συζητήσεως καὶ παρακαλῶ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐπερατώθη ἡ συζήτησις καὶ ἐφωτίσθη μετὰ τόσον μακρὰς ἀγορεύσεις πλείστων συναδέλφων.

§21ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρέπει νὰ ἀκούσωμεν τοὺς κ. κ. Ὑπουργούς.

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐζητήσαμεν ὀλίγον πρὸ τῶν διακοπῶν νὰ τερματισθῇ ὁ κατάλογος τῶν ἀγορητῶν καὶ νὰ μείνουν ἐλάχιστοι νὰ ὁμιλήσουν. Κατόπιν τούτου ἦλθε πάλιν ἡ συζήτησις καὶ βλέπω ὅτι ὑπάρχει ἀρκετὸς ἀριθμὸς ἐγγεγραμμένων. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ συντομευθῇ ὁ χρόνος τῶν ἀγορεύσεων συμφώνως πρὸς τὸ σχετικὸν ψήφισμα τῆς Βουλῆς εἰς τοὺς ἐπιθυμοῦντας βουλευτὰς νὰ ἐκφέρουν τὴν γνώμην των, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν.

§23Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μὲ προξενεῖ ἐντύπωσιν δυσάρεστον ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ὁ εἰσηγητὴς καὶ ὁ ἐπιβαλὼν τὸν Κανονισμόν, ὁ κύριος εἰσηγητὴς τούτου ζητεῖ τὴν κατάργησίν του, ἰσχυριζόμενος ὅτι εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἀκούσωμεν ἀκόμη ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας τοὺς ἀγορητάς. Χρώμενος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον μοὶ παρέχει ὁ ἰσχύων Κανονισμός, ζητῶ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι μετὰ πάροδον ὀκτὼ ὡρῶν μετὰ τὰς ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας ἀγορεύσεις, ἡ Βουλὴ δύναται τῇ προτάσει οἱουδήποτε συναδέλφου νὰ ζητήσῃ νὰ ἀποφανθῇ ὅτι ἐρωτίσθη, ἐπειδὴ ἐξηντλήθη τὸ θέμα καὶ οὐδεὶς ἀμφιβάλλει περὶ τούτου, διότι κατηναλώθησαν 15 συνεδριάσεις καὶ ἐπαρκῶς διεφωτίσθη ἡ Βουλή, νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις περὶ ἰδιοκτησίας πρὸ τῶν διακοπῶν, ὡς εἴχομεν μετὰ μακρὰς ἀγορεύσεις φθάσει εἰς τὸ τέρμα. Τοῦτο ἄλλως τε ἐδηλώθη. Ἤδη ἐπαναλαμβανομένων τῶν ἐργασιῶν μετὰ πάροδον ἀδικαιολόγητον μηνὸς σχεδόν, ἐπαναλαμβάνεται ἀτέρμων ἡ ἐπὶ ἰδιοκτησίας συζήτησις. Ἀνάγκη πλέον νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Εἶναι ἀνιαρὰ πλέον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος μὲ σειρὰν ἀπέραντον διαφόρων ἄλλων ἀγορητῶν διαρκῶς ἐγγραφομένων. Κατὰ τὸ τοιοῦτον σύστημα ὁ Κανονισμὸς ἐξευτελίζεται, ἡμεῖς δὲ παριστάμεθα ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅτι λογοκοποῦντες, λησμονοῦμεν τὴν ταχεῖαν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τοῦ Συντάγματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μένῃ ἀπαθὴς εἰς τὴν τοιαύτην ἀπεραντολογίαν ἐπὶ δύο μῆνας μὲ τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Συντάγματος. Λησμονοῦμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας καὶ δὲν ἐκτελοῦμεν τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθημεν νὰ ψηφίσωμεν τὸν Συνταγματικὸν Χάρτην ἐντὸς 15 ἡμερῶν ὅταν συγκροτηθῶμεν εἰς Σῶμα. Τὸ ψήφισμα δὲ τῶν ἐκλογῶν περιελάμβανεν ὑποχρέωσιν ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ τελειώσωμεν τὸ συντακτικόν μας ἔργον. Ἡμεῖς μὲ μακρὰς καὶ ἀτελευτήτους ἀπεραντολογίας συζητοῦμεν φιλολογοῦντες τὸ ἄρθρον τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ αὐστηρῶς ὁ Κανονισμός, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ νὰ θεωρηθῇ φωτισθεῖσα ἡ Βουλή. Ἐτελείωσε τὸ ὀκτάωρον καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ὑποβάλω πρότασιν ὅπως θεωρηθῇ λήξασα ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου περὶ ἰδιοκτησίας. Ἄν δὲ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν θέλουσι νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, θὰ τοὺς ἀκούσωμεν εὐχαρίστως, ἀλλὰ μετὰ τὸ πέρας τῶν ἀγορεύσεών των νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις διὰ τῆς ψηφοφορίας. Αὐτὰ ἔχω νὰ συστήσω ἐκπληρῶν ἐπιτακτικὸν καθῆκον, καθῆκον πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπέστειλεν ἐδῶ ἵνα ἐργασθῶμεν ταχέως πρὸς ψήφισιν Συντάγματος καὶ ἀνόρθωσιν τοῦ Κράτους.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως ἐπὶ ἑνὸς σπουδαιοτάτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διότι τοῦτο ἀντὶ νὰ βαίνῃ πρὸς τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτής, βαίνει πρὸς τὸ ἀντίθετον, διότι φέρει μίαν ἀπέραντον διαιώνισιν τοῦ ζητήματος. Δὲν εἶναι δὲ καὶ τοῦτο ὡς ἐλέχθη παράβασις τοῦ Κανονισμοῦ, διότι, λέγω, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ θεωρήσῃ λήξασαν τὴν συζήτησιν. Ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ ὅτι πρὸ τῆς λήξεως τῶν διακοπῶν ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ προτείνῃ ὅπως τὸ ἄρθρον περὶ ἰδιοκτησίας μείνῃ ὡς τοῦτο ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Δʹ Συνελεύσεως, ἀφοῦ εἴπουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων τὴν γνώμην των. Αὐτὸ ἐθεωρήθη ὅτι ἀντίκειται πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ καὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς Βουλῆς. Κατὰ συνέπειαν συνεχίζεται σήμερον ἡ συζήτησις καὶ δὲν βλέπω διατί γίνονται αὐταὶ αἱ διαμαρτυρίαι. Αἱ τροπολογίαι αἱ σημεριναὶ εἶναι σοβαρώταται καὶ δὲν δύναται παρὰ νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη καὶ τῶν λοιπῶν κ. κ. βουλευτῶν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτή, διότι ἡ Βουλὴ ἐπιθυμεῖ πρὶν ἢ καταλήξῃ εἰς ψηφοφορίαν νὰ ἀκούσῃ καὶ τὴν γνώμην τῶν ἄλλων. Λαμβανομένου δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἀκόμη 20 ἐγγεγραμμένοι καὶ δὲν παραιτοῦνται, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετρίδου.

§25Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Κανονισμοῦ ζητῶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Βουλὴν ἂν θεωρῇ περαιωμένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ συνεννόησις καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ διακόψητε τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ πέντε λεπτά.

§27Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει λόγος διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 ἐγένετο μεγάλη συζήτησις καὶ διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰς ἓν τόσον οὐσιῶδες ζήτημα δὲν κατώρθωσε νὰ ἐκφράσῃ τὰς ἰδέας της. Γενικὴ ἐπιθυμία ὅλων μας εἶναι καὶ τοῦ λαοῦ ἀκόμη νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμὲς ἀπὸ ἑπτὰ ἐτῶν. Μᾶς ἐβαρύνθη ὁ κόσμος καὶ τὸ Σύνταγμα ἔχασε τὴν σοβαρότητα καὶ τὴν ἀξίαν του καὶ κινδυνεύει νὰ γίνῃ ὡσὰν μιὰ φυλλάδα.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὡσὰν τὸ Ἐνοικιοστάσιον.

§29Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὸ Ἐνοικιοστάσιον εἶναι σοβαρώτατον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 θὰ ὡμίλησαν μέχρι σήμερον περὶ τοὺς 70 συνάδελφοι καὶ ἄλλοι ἐδημοσιογράφησαν, ὅπως ὁ κ. Σακαλῆς. Ἐγώ, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος εἶχον ἀποφασίσει ὡς καὶ ἐπὶ ἄλλων ἄρθρων νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον, διότι πρέπει νὰ τελειώνωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν πληγήν. Πρέπει νὰ κάμωμεν ἔκκλησιν καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους καὶ εἰς τὴν φιλοδοξίαν μας καὶ εἰς τὰς ἀγορεύσεις μας διὰ νὰ τελειώνωμεν καὶ νὰ προχωρήσωμεν οὕτως εἰς ἄλλα ἔργα. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον παρὰ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, διότι βλέπω τὴν αἴτησιν τοῦ φίλου μου κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας θέλοντος μὲ δικονομικὰς διατυπώσεις νὰ παρατείνῃ τὰς συζητήσεις. Τί νὰ λεχθῇ πλέον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ; Δὲν ὑπάρχει τίποτε. Θὰ ἐπαναλάβωμεν τὰ ἴδια. Ἐκτὸς ἂν θέλωμεν νὰ κάμωμεν κανὲν μάθημα Ρωμαϊκοῦ Δικαίου.

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παραιτεῖσθε ὁριστικῶς τῆς ἀγορεύσεώς σας;

§31Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς τὸ δηλώσω αὐτό.

§32Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ τερματίσωμεν τὴν συζήτησιν, ὀφείλετε νὰ μᾶς εἴπητε ἂν παραιτεῖσθε τοῦ λόγου. Νὰ τὸ δηλώσητε αὐτό, διότι λέγετε ὅτι ἐπιφυλάσσεσθε νὰ ὁμιλήσητε.

§33Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, οὔτε πέντε λεπτὰ δὲν κατέχω τὸ βῆμα. Ὑπεβλήθη καὶ παρὰ πλείστων συναδέλφων πρότασις, ὑπογραφεῖσα καὶ παρ’ ἐμοῦ, περὶ τοῦ ὅτι κατὰ τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἐδέχθημεν τῇ εἰσηγήσει ὑμῶν, παρῆλθεν ὀκτάωρον καὶ πρέπει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν εἴπετε εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἀρχηγοὶ καὶ νὰ θεωρηθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις αὐτὴ ἀντίκειται εἰς πᾶσαν λογικήν, διότι πῶς θὰ ἀφήσητε τὴν Βουλὴν μὲ τὴν ἐπίδρασιν καὶ τὴν ἐντύπωσιν τῶν ἰδικῶν σας γνωμῶν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ Βουλὴ ἔλαβε δῆθεν ἀπόφασιν ὅτι θὰ δεχθῶμεν....

§34Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι δῆθεν. Ἐπροτείναμεν τοῦτο καὶ δὲν ἐγένετο δεκτόν.

§35Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἄρα δὲν ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Βουλῆς νὰ ὁμιλήσητε σεῖς. Ἄλλως τε αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἀνατρέπονται. Δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δεσμεύεται ἀπὸ τὰς ἀποφάσεις της. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 πρέπει νὰ τερματισθῇ καὶ σύμφωνα μὲ τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ἐκάμαμε πρέπει νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου 19, ἀλλὰ καὶ νὰ ψηφίσωμεν κατόπιν ἀθρόα κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα δὲν παρουσιάζουν δυσχερείας διὰ νὰ τελειώνωμεν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 εἰς τὴν οὐσίαν καὶ ἐπὶ τῶν συζητήσεων αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν παρὰ τῶν κ. κ. συναδέλφων δὲν θὰ εἰσέλθω, διότι ἐξηντλήθησαν. Θὰ τεθοῦν ὑπὸ ψηφοφορίαν τρία ζητήματα: Περὶ «πλήρους ἀποζημιώσεως», τῶν «τακτικῶν δικαστηρίων» καὶ ἡ ἀπάλειψις τῆς προσθήκης ἡ ὁποία ἐλήφθη ἐκ τοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος καὶ ἡ ὁποία εἶναι λίαν ἐπικίνδυνος.

§36Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὡς ἀπωτέρα πρότασις νὰ θεωρηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911.

§37Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ πρῶτον ἡ τροπολογία τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§38Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐπιμένω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἀπωτέρα πρότασις τὸ ἄρθρον τοῦ 1911.

§39Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὅπως τὰ ζητήματα ἐξετυλίχθησαν μέχρι σήμερον, ἀφοῦ ὡμίλησαν 70 περίπου συνάδελφοι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19 δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ τεθῇ ὑπὸ ψηφοφορίαν ὡς ἀπωτέρα πρότασις ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου τοῦ 1911.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ πρόκειται σήμερον νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως περὶ λήξεως τῆς συζητήσεως. Δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὴν θέσιν τῶν ζητημάτων.

§41Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐζητήσαμεν νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα οἱ ἀρχηγοὶ νὰ ὁμιλήσουν καὶ κατόπιν νὰ γίνῃ ψηφοφορία.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφῆστε νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§43Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἀποφασίσῃ ὅ,τι θέλει. Οἱ ἀρχηγοὶ εἶναι καθυστερημένοι καὶ ἑπομένως ἠμπορεῖ νὰ ἀποκλεισθοῦν νὰ ὁμιλήσουν.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄν δὲν ἡσυχάσητε, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν.

§45Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Λοιπὸν σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς βεβαίως, τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον προέχει εἶναι ἂν ἡ Βουλὴ θὰ δεχθῇ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§47Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὸ ὁποῖον εἶναι σύμφωνον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος. Λοιπὸν παρῆλθεν ὄχι ὀκτάωρον, ἀλλὰ πολλαὶ ὧραι καὶ πρέπει νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ τεθοῦν ὑπὸ ψηφοφορίαν, αὐτὰ εἶναι ἀντικείμενον ἄλλης συζητήσεως καὶ δι’ αὐτὸ κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ γίνῃ διακοπὴ πέντε λεπτῶν διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἐπὶ δέκα λεπτὰ ἡ συνεδρίασις.

(Ὥρᾳ 8 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.10′ μ. μ.)

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ μὴ παρατείνεται ἐπ’ ἄπειρον ἡ συζήτησις, θὰ ἔπρεπε νὰ συνεχισθῇ αὕτη μέχρις ἐξαντλήσεως τοῦ καταλόγου τῶν ἐγγεγραμμένων ὑπὸ τὸν ὅρον ὅπως οἱ ὁμιλοῦντες περιορισθοῦν ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ πλαισίου τοῦ τιθεμένου ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ.

§52Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἡμεῖς οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν πρότασιν τοῦ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως θέλομεν ἐξ ὑφαρπαγῆς νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις, διότι ἡ πρόθεσίς μας ἦτο καθαρῶς ἁγνή, νὰ δείξωμεν ὅτι πράγματι ἡ Βουλὴ σπεύδει εἰς τὸ κύριον ἔργον της τῆς καταρτίσεως τοῦ Συντάγματος, μετὰ τὰς δηλώσεις, λέγω, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, νομίζω ὅτι δυνάμεθα χωρὶς νὰ ἀποσύρωμεν τὴν πρότασιν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐπ’ αὐτῆς συζήτησιν.

§53ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§54Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§56Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ λαμβάνω τὸν λόγον. (Θόρυβος). Ὅταν ὑποβάλλεται μία πρότασις ὑπογεγραμμένη ἀπὸ 1–20 βουλευτάς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ ψηφοφορία. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ καθιερώσωμεν κοινοβουλευτικὴν δικτατορίαν. (Θόρυβος).

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ εἰκὼν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι βεβαίως εἰκὼν κοινοβουλευτικῆς δικτατορίας. Ἴσως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν ἄλλως πως τὴν κατάστασιν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ ὑπὸ τοιαύτας περιπτώσεις κοινοβουλευτικὴ δικτατορία. Ὑπεβλήθη μία πρότασις περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι αὕτη παρετάθη ἐπὶ μακρὰς συνεδριάσεις καὶ ὅτι, ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ἐλέχθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ θὰ ἠδυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως. Κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως ἐξεδηλώθη ἡ διάθεσις νὰ ἀκουσθῶσι καὶ αἱ ἀντιλήψεις τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Δηλῶ ὅτι διὰ πολλοὺς λόγους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσουν. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ, δύναται νὰ ψηφίσῃ τὸ ἄρθρον χωρὶς νὰ ἀκούσῃ τὰς γνώμας των. Δὲν ὑπάρχει ὅμως λόγος νὰ κραυγάζωμεν ὅτι πρόκειται περὶ κοινοβουλευτικῆς δικτατορίας. Εἶναι ἐλευθέρα ἡ Βουλὴ νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν ὑποβληθῆ τρεῖς προτάσεις περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως καὶ ἑπομένως δὲν δύναται παρὰ νὰ τεθῇ ἡ πρότασις εἰς ψηφοφορίαν.

§59ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀποσυρθῇ ἡ πρότασις.

§60Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν πρότασιν περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως ἐδήλωσαν ὅτι ἀποσύρουν τὴν ὑπογραφήν των.

§61Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως, οὐδεὶς βεβαίως δύναται νὰ ὁμιλήσῃ μετ’ αὐτήν.

§62Α. ΜΕΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ τερματισθεῖσα ἡ συζήτησις, παρὰ νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν κ. κ. ἀρχηγῶν.

§63Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ.....

§65Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§66ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε.

§68Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ζητῶ τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§69Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐπὶ τίνος ζητήματος ζητεῖτε τὸν λόγον;

§70Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανέλαβα πεντάκις τὴν σύστασιν, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν θέλει ὁ κ. βουλευτὴς νὰ κατέλθῃ τοῦ βήματος.

§72Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐγὼ αἰσθάνομαι ἀπόλυτον σεβασμὸν πρὸς τὸ Προεδρεῖον, ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ὅταν κατετέθη ἡ πρότασις, ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. γραμματέως.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν περὶ τερματισμοῦ τῆς συζητήσεως λέγουσι «Ναί», οἱ δὲ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ. κ. Χ. Ἀλαμανῆς καὶ Π. Μπούμπουλης. Ἄρχεται ἡ ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Χ. Ἀλαμανῆ καὶ Π. Μπούμπουλη, τοῦ κ. γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ. κ. βουλευτῶν κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογή. (Ἀναγινώσκει): Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 144. Εἶπον «Ναὶ» 54 καὶ εἶπον «Ὄχι» 90. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις περὶ συνεχίσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἐγένετο ἀποδεκτή. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην καὶ ἡμίσειαν μ. μ.

(Ὥρα 9.10′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.20′ μ. μ.)

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19ου τοῦ Συντάγματος συζήτησις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ι. Κίνιας.

§77Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δύο λέξεις ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, πρὸς ποίους ὅμως νὰ τὰς εἴπω; Ἀπουσιάζει ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§79Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐγὼ ἤθελον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, διότι αὐτὸς μὲ ἀφορᾷ. πρὸς τὸν ἀπουσιάζοντα δὲ κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας παραγγέλλω τὰ ἑξῆς: Νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις χάνει τὴν σοβαρότητα τελείως, ἐὰν πρόκειται νὰ συζητῶμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§80Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὁμιλήσατε περὶ τῆς χρεωκοπίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, κ. συνάδελφε, διότι ζητεῖται δικτάτωρ.

§81Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Περὶ αὐτοῦ ἀκριβῶς πρόκειται.

§82Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Οὐδέποτε θὰ ζητηθῇ τοιοῦτον πρᾶγμα· ἐὰν τυχὸν δὲν θεωρεῖται ἐξηντλημένον τὸ θέμα, δὲν θεωρεῖται ἐξηντλημένον, διότι ἀναμένεται παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ συζήτησις ἀπολύτως ἐξηντλήθη καὶ ἡ ἀπουσία τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης εἶναι ὁπωσδήποτε δεδικαιολογημένη. Τὰ σημεῖα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, προκειμένου περὶ ἰδιοκτησίας, εἶναι σημεῖα ὡρισμένα· νομίζω, ὅτι ἐν Ἑλλάδι, κατόπιν τῶν ὅσων καὶ ἐσχάτως ἐγένοντο καὶ χθὲς ἐλέχθησαν ἀσκηθέντος ἐλέγχου κατὰ τῆς Κυβερνήσεως σχετικῶς πρὸς τὴν ἔναντι τοῦ κομμουνισμοῦ πολιτικήν της, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἐκ τῆς λαϊκῆς συνειδήσεως νὰ φθάσωμεν εἰς λύσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ συνταράξωσι τὴν ἰδιοκτησίαν. Ὁ Ἕλλην ἀστός, καὶ ἀστοὶ εἴμεθα πάντες, ἔχεται στερρῶς τῆς ἰδέας τῆς ἰδιοκτησίας, ἀδιάφορον ἂν ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι δίκαιον ἱερόν, ὡς ἐν τῷ παρελθόντι ἐθεωρεῖτο, δὲν εἶναι ἀτομικόν, ἀλλ’ εἶναι δίκαιον μετέχον τῆς ὁλότητος. Ἀναμφισβητήτως, ἐν Ἑλλάδι πᾶσα λύσις, προχωροῦσα πέραν τοῦ ὑπὸ τῆς κοινῆς συνειδήσεως καθοριζομένου ὁρίου, εἶναι λύσις ἀντικειμένη πρὸς τὴν κοινὴν συνείδησιν τοῦ Λαοῦ, ἐν σχέσει πρὸς τὸ δίκαιον τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐκ τῶν τελευταίως ψηφισθέντων νόμων ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἐν Ἑλλάδι, ἐδημιουργήθη κατάστασις πραγμάτων, ἡ ὁποία ἐκλόνισε τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὡς πρὸς τὴν ἐργασίαν, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι ἀπότοκος τῆς ἐργασίας εἶναι ἡ ἀποταμίευσις καὶ ἡ ἰδιοκτησία. Ἂν πιστευθῇ, ὅτι τὸ ἀποταμίευμα, τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας του, ὑπονομεύεται, ἀναμφισβητήτως, θὰ εἶναι μωρὸς ὁ Ἕλλην ἐκεῖνος πολίτης, ὁ ὁποῖος ὡς μέλισσα ἐργαζόμενος ἀποταμιεύει, ἐργάζεται καὶ ἀποταμιεύει μόνον καὶ μόνον ἵνα διὰ νομοθετημάτων τινῶν ἡμῶν παραδοθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς διὰ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τῆς ἐργασίας ἀπεταμίευσεν, εἰς τὸν πρῶτον τυχόντα. Εἶναι πεποιθήσεις αὐταὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, πεποιθήσεις ἐρριζωμέναι εἰς τὴν πίστιν αὐτοῦ πρὸς τὸ ἔργον καὶ τὴν ἐργασίαν. Βεβαίως δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ὑπάρχουν περιστάσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἰδιοκτησία λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης εἶναι δυνατὸν νὰ ὑφίσταται τὴν ἐπίδρασιν τοῦ συμφέροντος τῆς ὁλότητος. Καὶ δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποστηρίξω ὅτι δὲν θὰ ἔπρεπε χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας ἡ ἰδιοκτησία νὰ ὑποστῇ τὴν θυσίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ. Ἀλλὰ πάντως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον ἐκ δημοσίας ὠφελείας νὰ ὑποστῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπέστη κατὰ τὸ μόλις πρόσφατον παρελθόν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ βλέπῃ δηλαδὴ τὴν ἰδιοκτησίαν του ἐξανεμιζομένην ἐκ νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα πρὸ παντὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔχει τὴν τιμὴν νὰ ἐξαποστέλλῃ ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα. Βεβαίως καὶ ἀσφαλῶς πρέπει, λόγῳ δημοσίας ὠφελείας καὶ ἀνάγκης, ἡ ἰδιοκτησία νὰ ὑφίσταται ὅλας τὰς θυσίας, ἀλλὰ δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ δεχθῆτε ἐν συνειδήσει, νὰ δεχθῆτε ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, νὰ ἀνεχθῆτε ἐναντίον τῶν αἰσθημάτων, τῶν ἰδεῶν, τῶν πεποιθήσεων καὶ τῶν σκέψεων ἐκείνου καὶ ἐν ὀνόματι ἐκείνου νομοθετοῦντες, νὰ εἴπητε ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ ἐξανεμίσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε ὅτι τὸ ἀποταμίευμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐναποταμίευσεν, ὅτι πρέπει νὰ τὸ παραδώσῃ εἰς τρίτους. Θὰ τὸ παραδώσωμεν εἰς τρίτους διὰ κοινὴν ὠφέλειαν, Θὰ τὸ παραδώσωμεν εἰς τρίτους διὰ κοινὴν ἀνάγκην, θὰ τὸ παραδώσωμεν εἰς τρίτους σεβόμενοι πάντες τὸ ἱερὸν ἐκεῖνο δίκαιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἰδιοκτήτης κατόπιν κόπων καὶ μόχθων τὸ ἀπέκτησε. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλή, ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἔχει πλήρως πεισθῆ, ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατήσωσι συντηρητικαὶ ἰδέαι, ἀποζημιουμένου προκαταβολικῶς καὶ πλήρως τοῦ ἰδιοκτήτου τῆς ἀπαλλοτριουμένης ἐκτάσεως. Τὸ μόνον ζήτημα, ὅπερ παραμένει πρὸς ἐξέτασιν, εἶναι ἡ ἀνεύρεσις τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ ἀποζημιωθῇ, δεδομένου ὄντος, ὅτι ὁ ἀκτήμων καλλιεργητὴς δὲν δύναται πλήρως νὰ τὸν ἀποζημιώσῃ. Εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον, βεβαίως, εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις, νὰ τὸν ἀποζημιώσωμεν τὸν ἰδιοκτήτην κατὰ τὸ δυνατόν, ἔστω κατά τι περιωρισμένως, νὰ τὸν ἀποζημιώσῃ ἐν ἀνάγκῃ καὶ αὐτὸ τὸ Κράτος καὶ αὐτὴ ἡ ὁλότης δι’ εἰδικῆς τινος φορολογίας, διότι δὲν πρέπει ποτὲ νὰ ἀπομακρυνθῶμεν τῆς ἰδέας ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν πρέπει νὰ τεθῇ ἐκτὸς τῆς ἀντιλήψεως, ἐκτὸς τῆς προστασίας καὶ νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς ἁρπαγῆς. Ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 119 καὶ θελήσωμεν νὰ τὸ συνδυάσωμεν πρὸς τὸ ἄρθρον 19, θὰ ἴδωμεν, ὅτι τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα, στασιάζοντα πρὸς ἄλληλα, διότι ἐνῷ εἰς τὸ ἄρθρον 19 δεχόμεθα ὅτι πρέπει ἀναμφισβητήτως νὰ ἀποζημιωθῇ προηγουμένως καὶ πλήρως ὁ ἰδιοκτήτης, εἰς τὸ ἄρθρον 119 ἀντιγράφομεν σχεδὸν μὲ ἄλλας λέξεις τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, δεχόμενοι τὴν κατάληψιν ἄνευ προηγουμένης καὶ πλήρους ἀποζημιώσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 119, ὡς ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη, (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς ἐπὶ μίαν πενταετίαν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ προσφύγων, ἀγροτῶν ἢ ἀστῶν παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ἑκάστοτε ὁρίζει ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑπομένους περιορισμούς».

§83Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει ἐννοεῖτε τὴν ἠρτημένην ἰδιοκτησίαν νὰ γίνῃ μὲν ἡ κατάληψις τοῦ κτήματος λόγῳ τῆς ἀπαλλοτριώσεως νὰ γίνῃ δὲ ἡ ἀποζημίωσις ἡ δικαία, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἄλλως, διότι ὑπάρχουν νόμοι προηγούμενοι, κατὰ τοὺς ὁποίους ἀπαλλοτριουμένου κτήματός τινος ἀποξενοῦται μὲν ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ δικαιώματος τῆς κατοχῆς τοῦ κτήματος, δὲν ἀποξενοῦται ὅμως τοῦ δικαιώματος τῆς ἠρτημένης ἰδιοκτησίας, δηλαδὴ λαμβάνει τὸ μίσθωμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλάμβανε.

§84Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε, ὁ νόμος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 ἐθέσπισεν, ὁ νόμος ἐκεῖνος, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς ἐπὶ μίαν πενταετίαν πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ προσφύγων, ἀγροτῶν ἢ ἀστῶν, παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς ἑκάστοτε ὁρίζει ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑπομένους περιορισμούς». Ὅταν δὲ λέγωμεν νὰ ἀντικατασταθῇ ἐννοοῦμεν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος θὰ παύσῃ πλέον νὰ ἀποτελῇ νόμον καὶ θὰ ἰσχύῃ ὅ,τι ἡ διάταξις, ἡ ῥήτρα τοῦ ἄρθρου 119 ἀναγράφει. Καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς καὶ ἐπὶ μίαν πενταετίαν, πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, μικρῶν κτηνοτρόφων καὶ προσφύγων, ἀγροτῶν ἢ ἀστῶν, παρέκκλισις ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 119, ὡς ἑκάστοτε ὁρίζει ὁ νόμος, ὑπὸ τοὺς ἑπομένους περιορισμοὺς καὶ πρὸ τῆς καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως».

§85Ε. ΖΟΥΚΑΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι νόμος τοῦ Λαϊκοῦ κόμματος, ἐγένετο Ὑπουργοῦ ὄντος τότε τοῦ μακαρίτου Τερτίπη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη.

§86Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Συγχίζετε τελείως τὸ ἄρθρον 19, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, πρὸς τὸν νόμον ἐκεῖνον, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δὲν πρόκειται καὶ ὅστις πᾶν ἄλλο λέγει ἢ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζετε. Σήμερον, κ. βουλευτά, ἔχομεν συζήτησιν περὶ τοῦ Συντάγματος· ὅταν δὲ ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, μοῦ ὁμιλεῖτε περὶ ἑνὸς νόμου ἀγροτικοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὴν ῥήτραν, τὴν ὁποίαν τὸ ἄρθρον 119 ἀναγράφει. Ἐγὼ δὲ συγκρίνων τὸ ἄρθρον 19 πρὸς τὸ ἄρθρον 119 βλέπω τὸ ὅλως ἀνακόλουθον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ τούτου Συνεδρίου. Διϊσχυριζόμεθα καὶ λέγομεν ὅτι ὑποστηρίζομεν τὴν ἰδιοκτησίαν, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου πυρπολοῦμεν αὐτήν· διϊσχυριζόμεθα ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα συντηρητικοὶ καὶ ἀστοὶ καὶ κοπτόμεθα κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, ὁ ὁποῖος χθὲς μόλις ἦτο δυνατὸν νὰ συνταράξῃ τὰς Ἀθήνας, ἐνῷ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι εἴμεθα κομμουνισταί. Διότι ὅταν λέγωμεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὅτι δυνάμεθα νὰ καταλάβωμεν τὴν γῆν καὶ νὰ σᾶς παραπέμψωμεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην διὰ τὴν πληρωμήν, ἀναμφισβητήτως δὲν εἴμεθα παρὰ κομμουνισταί, ἴδιοι μὲ τοὺς κομμουνιστάς, οἱ ὁποῖοι χθὲς διεσάλευον τὴν τάξιν· αὐτὰ λέγει ἡ λογική, κύριοι συνάδελφοι. Ὅταν δὲ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸ ἄρθρον 119 καὶ σεῖς ἐπικαλεῖσθε τοιοῦτον νόμον, νόμον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δυνάμεθα νὰ φθείρωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ παραπέμψωμεν τὸν Ἕλληνα ἰδιοκτήτην εἰς ἀποζημίωσιν μετὰ τὴν κατάληψιν, ὡς οἱ νόμοι θέλουσιν ὁρίσει, ἀναμφισβητήτως δὲν κατοχυροῦμεν διὰ τοῦ Συντάγματος τὴν ἰδιοκτησίαν. Εἶσθε, κύριοι, κομμουνισταί; Ἔχετε κομμουνιστικὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν; Εἴπατέ το. Δὲν εἶσθε κομμουνισταί; Εἶσθε ἀστοί; Εἴπατέ το ἀντιθέτως. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς μιᾶς πλευρᾶς νὰ προβάλλετε κομμουνιστικὰς ἰδέας καὶ ἐκ τῆς ἄλλης πλευρᾶς νὰ προβάλλετε ἀστικὰς ἰδέας· αὐτὰ λέγουν τὰ πράγματα. Λέγω λοιπόν, ὅτι ἐφόσον ἡ κοινωνικὴ ὠφέλεια ἢ ἡ δημοσία ἀνάγκη ἐπιβάλλει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀναμφισβητήτως πᾶσα ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἄποψιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῆς ἰδιοκτησίας χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ σημείῳ βλέπομεν τὸ δίκαιον τὸ ἀτομικὸν τῆς ἰδιοκτησίας νὰ ὑποχωρῇ πρὸ τοῦ δικαίου τοῦ γενικοῦ, τοῦ δικαίου τῆς ὁλότητος, τῆς ἑτέρας μορφῆς τοῦ δικαίου τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ὅτι «δὲν θὰ σᾶς ἀποζημιώσωμεν παρὰ μετὰ ταῦτα, ἀργότερα, ἀναμφισβητήτως εἶναι ὡς ἐὰν λέγωμεν συγκεκαλυμμένως, ὅτι δὲν κατοχυροῦμεν τὴν ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ στραγγαλίζομεν αὐτήν.

§87Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν ὑποστηρίζομεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ κατάληψις ἄνευ ἀποζημιώσεως.

§88Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δέχεσθε ὅτι πρέπει ἡ ἀποζημίωσις ἐν περιπτώσει ἀπαλλοτριώσεως νὰ προηγηθῇ; Ναὶ ἢ ὄχι;

§89Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ὡς ἐγένετο μέχρι σήμερον. Τὸ αὐτὸ θὰ γίνεται καὶ εἰς τὸ μέλλον.

§90Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τώρα λέγετε τὸ ἀντίθετον.

§91Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Μέχρι σήμερον γίνεται ἡ κατάληψις καὶ ἀποξενοῦνται οἱ ἰδιοκτῆται.

§92Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μέχρι σήμερον διὰ τοῦ νόμου τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 ἐγίνοντο τὰ ἑξῆς. Ἀκούσατε διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι δὲν ἀκολουθεῖτε πραγματικὴν ἀστικὴν πολιτικὴν ὡς πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν. Δυνάμει τοῦ ἀπὸ 8ης Αὐγούστου Ν. Διατάγματος ἀπηλλοτριώθη ἔκτασις διὰ τὴν ἀνέγερσιν τῆς Νέας Σμύρνης. Ἐζημιώθησαν περισσότεροι τῶν τριακοσίων ἰδιοκτητῶν (ἀναγινώσκει).

§93Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς Νέας Σμύρνης ἀπὸ ἀπόψεως μὲν δημοσίας ἀνάγκης ἦτο ἐπιβεβλημένον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς ὠφελείας ἦτο ἀπαραίτητον, διότι τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦσαν τραχύτερα.

§94Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων· ἀπεκατεστάθησαν οἱ πρόσφυγες, ὡς ἔπρεπε νὰ ἀποκατασταθῶσι, διότι μεγαλυτέρα δημοσία ἀνάγκη ἀπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων δὲν εἶναι οὐδεμία ἄλλη.

§95Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελα νὰ σᾶς πείσω περὶ τῆς ἀποζημιώσεως, ὅτι αὕτη ἐγένετο πλουσιωτέρα, παρὰ ἂν ἐγένετο ἐκ τῶν προτέρων.

§96Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Διατί σπεύδετε νὰ ἀπαντήσετε εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠκούσατε; Ὁρίζεται μία πληρωμὴ ἀποζημιώσεως δυνάμει τοῦ ἑτέρου τῶν Διαταγμάτων τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1925. Ἀπαλλοτριοῦται ἄλλη μεγάλη ἔκτασις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ ἡ ἀποζημίωσις δὲν καθωρίσθη εἰσέτι. Ἔρχεται τὸ Δημόσιον, καταλαμβάνει ταύτην καὶ μάλιστα τὴν ἐξεμίσθωσεν εἰς κάποιον Πανούλην ἢ Ἀνδριτσάκην ἀντὶ 600,000 δραχμῶν. Σᾶς ἐρωτῶ· οἱ πρόσφυγες ἀπεκατεστάθησαν ἢ ὁ Πανούλης; Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας.

§97Μ. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ δύναμαι νὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ μίσθωσις δὲν ἔγινεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου, τοῦ Προσφυγικοῦ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ σᾶς τρομάζῃ τὸ τῆς ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποζημιώσεως. Διὰ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐπροκαλέσατε ἐν προκειμένῳ συνέβη τὸ ἀντίθετον, ἐδόθησαν μεγαλύτεραι ἀποζημιώσεις, διότι ἐγνώσθη ὅτι θὰ εἶναι νέοι συνοικισμοί.

§98Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Σᾶς ὡμίλησα περὶ τοῦ ἂν ἡ ἀποζημίωσις εἶναι δικαία; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐπεκαλέσθην ἓν παράδειγμα καὶ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθην λέγει τὸ ἑξῆς· ὅτι ἡ γενομένη ἀπαλλοτρίωσις διὰ τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων μετεβλήθη εἰς μίσθωσιν ὑπὲρ τοῦ Γ. Ἀνδριτσάκη· ἂν θέλετε τὰ ἀντίθετα, λέγετε τὰ ἀντίθετα· ἐγὼ λέγω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἴπω, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ λείψουν αἱ διακοπαί, αἱ ὁποῖαι δὲν τείνουν εἰς τὴν ὑποβοήθησιν, ἀλλὰ εἰς τὴν παρέλκυσιν τοῦ ζητήματος. Λέγω λοιπὸν καὶ ἀνέφερα τὸ παράδειγμα ἐκεῖνο διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ὅλοι ἀφ’ ἑνὸς λέγομεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ κατοχυρώσωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 119 ἀσφαλῶς, ψηφιζομένου ὡς διατυποῦται, καίτοι συζήτησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ περὶ τούτου νῦν, διότι τὸ θέμα εἶναι κεχωρισμένον καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ καὶ θὰ ἀποφανθῇ μόνον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 19, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 119 θὰ γίνῃ ἰδιαιτέρα συζήτησις καὶ ἀνάπτυξις, ἔθιξα τὰ θέματα, λέγω, ἐν συνδυασμῷ διὰ νὰ ἴδητε πόσον ἀπομακρύνεται τὸ ἄρθρον 19 τοῦ ἄρθρου 119. Ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 19 λέγω ὅτι ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης. Ὡς πρὸς δὲ τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκολουθήσωμεν ἐπείσθην ἐκ τοῦ παρελθόντος ὅτι τὰ διοικητικὰ δικαστήρια ἢ αἱ διοικητικαὶ Ἐπιτροπαὶ δὲν εἶναι ἐκεῖνα, αἵτινες παρέχουν τὴν ἀπόλυτον ἐγγύησιν ὡς πρὸς τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἀποζημιώσεων. Τὰ τακτικὰ δικαστήρια εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως δύνανται ἀσφαλέστερον νὰ κρίνωσι καὶ παρέχουσι τὴν μεγαλυτέραν ἐγγύησιν, διότι, καθὼς εἶπον καὶ προηγουμένως εἰς τὸν διακόψαντά με κ. συνάδελφον, ὁ δικαστὴς δὲν εἶναι δοτὸς ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι τεθωρακισμένος διὰ τῆς ἰσοβιότητος καὶ παρέχει μεγαλυτέραν πίστιν, ὅτι δύναται ἀσφαλέστερον νὰ κρίνῃ. Ὥστε καὶ ἡ δευτέρα τροποποίησις τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι πρέπει ὑπὸ τακτικῶν δικαστηρίων ἀντὶ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ νὰ κρίνωνται τὰ ζητήματα τῶν ἀποζημιώσεων, εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ὡς πρὸς τὸ τρίτον ζήτημα τοῦ ἐδαφίου, τὸ ὁποῖον παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπεστηρίχθη, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι κἂν δικαίωμα, ἀλλ’ εἶναι ὑποχρέωσις, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι εἶναι τόσον ἐξηντλημένον τὸ θέμα ἐν τῇ συνειδήσει τῶν κ. κ. βουλευτῶν ὥστε νομίζω, ὅτι παρέλκει πᾶσα συζήτησις· νομίζω ὅτι οἱ νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι θεσπισμένοι ἐκ τοῦ Ν. Διατάγματος εἶναι νόμιμοι περιορισμοί· μὲ τὸ νὰ θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν ἰδιοκτησίαν ἀπὸ δικαιώματος εἰς ὑποχρεώσεις δὲν πρόκειται νὰ ὑποστηρίξωμεν τοὺς νομίμους περιορισμοὺς τῆς κυριότητος.

§99Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τί θὰ πῇ νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος τοῦ Ρ. Δ.

§100Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπεστήριξε κάτι τι καὶ λέγει ὅτι ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ αὐτὸ τὸ ἐδάφιον, διότι πρόκειται περὶ τῶν νομίμων περιορισμῶν τῆς κυριότητος, δὲν πρόκειται νὰ καινοτομήσω· ὅταν ἐξηγέρθη ὁ Τύπος μόλις ἀνεγράφησαν αὐτά, προσεπάθησαν νὰ κατοχυρωθοῦν ἐκεῖνοι καὶ εἶπον οἱ ὑποστηρίξαντες αὐτὴν τὴν ἄποψιν, μήπως καὶ τώρα δὲν ἔχετε νομίμους περιορισμούς, ὅπως τὰ ἐμπράγματα δικαιώματα ἐπὶ ἀλλοτρίου πράγματος; Μάλιστα προεκλήθη καὶ μία συνέντευξις τοῦ κ. Κρεμεζῆ, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐδῶ καὶ δύναμαι νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω. Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν νομίμων περιορισμῶν τῆς κυριότητος, οἱ νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος ὑπάρχοντες ἐκ τοῦ Ρ. Δ. καὶ ὑφίστανται.

§101Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Ἐπιτρέπεται μία λέξις.

§102Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν δὲν ἐπιτρέπετε σεῖς δὲν ἐπιτρέπω καὶ ἐγώ.

§104Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ τοῦ ἔργου τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ θὰ ἐπεθύμουν, ἐὰν εὑρίσκεται ἐν πλάνῃ τινι, νὰ ἄρω τὴν πλάνην αὐτήν, περὶ τούτου πρόκειται. Δὲν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τῶν νομίμων περιορισμῶν τῆς κυριότητος τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου. Ὑπάρχουν περιορισμοὶ τῆς κυριότητος, τεθέντες ὑπὸ τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου, ὑπάρχουν περιορισμοὶ τῆς κυριότητος, τεθέντες κατὰ τοὺς μεταγενεστέρους χρόνους καὶ τιθέμενοι δι’ ἀλλεπαλλήλων νόμων. Τὸ δὲ λεγόμενον περὶ νομιμότητος τοῦ περιορισμοῦ κατ’ οὐδὲν αἴρει τὸν περιορισμὸν τῆς κυριότητος καὶ νόμιμος περιορισμὸς τῆς κυριότητος δὲν δύναται νὰ νοηθῇ. Ἡ λέξις νόμιμος εἶναι λέξις ψευδής.

§105Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τί εἶναι αἱ δουλεῖαι; Δὲν εἶναι νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος; Τί εἶναι τὰ ἐμπράγματα δίκαια ἐπὶ ἀλλοτρίου πράγματος;

§106Δ. ΜΠΑΜΠΑΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐμπραγμάτων δικαίων ἐπὶ ἀλλοτρίου πράγματος. Πρόκειται περὶ τῶν περιορισμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν καὶ εἶναι ἀντισυνταγματικοὶ καὶ οἱ ὁποῖοι κατ’ εὐφημισμὸν λέγονται νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος. Ταύτας ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι ἐκύρου διὰ τῆς τροπολογίας, περὶ τούτου πρόκειται. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα. Ὑπάρχει εἷς νόμος τοῦ 1915, ὁ ὁποῖος καταστρέφει ἓν προϊόν. Αὐτὸ τί εἶναι; Ἠξεύρετε τὸν νόμον «περὶ καταστροφῆς τῆς ἠρτημένης παραγωγῆς τοῦ χασίς;

§107Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος μὲ ὑπεβοήθησεν ἀρκούντως. Διότι λέγει τὸ ἑξῆς πρὸς ἡμᾶς· ὅτι ἐκτὸς τῶν νομίμων περιορισμῶν τῆς κυριότητος, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἐκ τοῦ Ρ.Δ., ἐγένοντο καὶ ἀντισυνταγματικοὶ περιορισμοὶ τῆς κυριότητος καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀντισυνταγματικοὺς περιορισμοὺς τῆς κυριότητος ἦλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ κυρώσῃ διὰ τοῦ Συντάγματος. Κατ’ αὐτῆς τῆς ἐργασίας ἐγὼ ἀντιτάσσομαι καὶ λέγω ὅτι, ἐφόσον εἴμεθα συντηρητικοὶ καὶ ἀστοί, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωμεν ὅτι ἐρχόμεθα ἡμεῖς διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ κυρώσωμεν, ποῖα; Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀντισυνταγματικῶς ἐγένοντο.

§108Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Σεῖς ἐλέγατε νὰ μὴ ἐξάγεται τὸ ἔλαιον.

§109Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω ἐγὼ εἶναι τοῦτο· ὅτι οἱ νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς κυριότητος εἶναι οἱ περιορισμοὶ τῆς κυριότητος οἱ ἐκ τοῦ Ρ. Δ. ὑπάρχοντες. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀντισυνταγματικῶς ἐγένοντο, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ συνειδήσει μου νὰ κυρωθοῦν διὰ τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ ἡ ρήτρα τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐθέσπισεν, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ὑποχρέωσις. Τοιούτου εἴδους καινοτομίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὰ σπουδαστήρια τῶν σπουδαζόντων, εἶναι ἀντίθετοι ὅμως εἰς τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνεπῶς μένει εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀσφαλῶς ἡ ἀποζημίωσις πρέπει νὰ εἶναι πλήρης καὶ τὰ τακτικὰ δικαστήρια εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δικάζωσι. Νομίζω ὅτι δικαίωμα ἡμῶν δὲν εἶναι νὰ προχωρήσωμεν πέραν τούτου, διότι, ἂν προχωρήσωμεν, θὰ εἴμεθα ἀντίθετοι πρὸς τὰ αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Βοκοτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§111Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ἀναγκαῖον, κύριοι βουλευταί, νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία εἶναι τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, τῆς ἀφορώσης τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς ἰδιοκτησίας. Ὅπως γνωρίζετε, ἡ ἰδιοκτησία ἀπὸ τὸ πρῶτον Σύνταγμα τοῦ 1813 καὶ δι’ ὅλων κατόπιν τῶν Συνταγμάτων ἐθεωρήθη, ὅπως καὶ εἶναι, θεμελιώδης θεσμὸς κοινωνικὸς καὶ πολιτειακός. Ἀπὸ τῶν χρόνων τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Αὐτοκρατορίας ἡ ἰδιοκτησία ἦτο πάντοτε δικαίωμα ἀπόλυτον καὶ ἀποκλειστικὸν τοῦ κυρίου. Ὑπῆρχον περιορισμοί, ὅπως γνωρίζουσιν οἱ νομικοὶ ἐξ ἡμῶν, νόμιμοι, πρὸς τὸ συμφέρον πάλιν τοῦ ἰδιοκτήτου. Τὸ Σύνταγμα τοῦ 1843 λόγῳ τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν παρήγαγεν ὁ νεώτερος πολιτισμός, ἐπέβαλεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑφίσταται τὴν ἀνάγκην τοῦ Κράτους νὰ τῷ ἀφαιρῇ τὴν ἰδιοκτησίαν ἐπὶ ἀποζημιώσει. Τοῦτο ἴσχυε μέχρις ἐσχάτων, μέχρι προχθές. Οὔτε ἡ νομοθεσία ἡ Ἑλληνική, οὔτε τὰ δικαστήρια ἠρνήθησαν ποτὲ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους προκειμένης δημοσίας ἀνάγκης νὰ ἀφαιρεῖται ἡ ἰδιοκτησία ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ἐν τῇ συζητήσει τοῦ ἄρθρου 19 ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Συντάγματος, ἐν τῇ ὁποίᾳ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ μέλος, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, κατὰ σύγχυσιν δὲ ἀγνοῶ πῶς προελθοῦσαν, ἡ πληρωμὴ τοῦ ἀφαιρουμένου πράγματος ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην ἐταυτίσθη μὲ τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ὁποίαν ὀφείλει τὸ Κράτος εἰς ἐκείνους, οἵτινες ὑφίστανται τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἰδιοκτησίας των δυνάμει καὶ εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ τῶν ἄλλων τῶν σχετικῶν νόμων. Ἀλλὰ περὶ τῆς ἀποζημιώσεως δὲν θέλω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Ἂν εἶναι τοσαύτη ἢ τοιαύτη, εἶναι ζήτημα δευτερεῦον. Τὸ κύριον καὶ πρωτεῦον ζήτημα εἶναι νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ἰδιοκτησία ἀπὸ τὸν χαρακτηρισμόν, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν καὶ σχετικῶς πρὸ μικροῦ ἐψήφισα κατὰ τῆς περατώσεως τῆς συζητήσεως, ὄχι διότι ἀγαπῶ τὴν πολυλογίαν—καὶ οἱ παλαιότεροι ἐξ ὑμῶν γνωρίζουσιν ὅτι οὐδέποτε μοὶ ἤρεσεν αὐτὴ ἡ μέθοδος τοῦ συζητεῖν, ὑπῆρξα δὲ πάντοτε κατὰ τῆς πολυλογίας καὶ κατὰ τῆς ἀπεραντολογίας καὶ κεῖνται εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς Βουλῆς καὶ αἱ προτάσεις μου αἱ σχετικαὶ διά τε τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς καὶ αἱ ἄλλαι περιστάσεις—ἐψήφισα λοιπὸν κατὰ τῆς περατώσεως, διότι δὲν εἶναι ἀκόμη βέβαιον αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποία πρότασις θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν. Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς; Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς, ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἱ ἄλλοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἐπρότειναν νὰ ψηφισθῇ διάκρισις ἡ σχετικὴ περὶ ἰδιοκτησίας τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Ἀλλὰ τῆς προτάσεως ταύτης γενομένης δεκτῆς, δηλαδὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, δὲν ἐξασφαλίζεται ἡ ἰδιοκτησία. Μένει ἐκτεθειμένη, διότι ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ὁ ὁρισμὸς τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι διπλοῦς. Ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι δικαίωμα, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὑποχρέωσις. Ἡ πρότασις αὕτη μένει ἐκκρεμής, ἐφόσον δὲν κατεδικάσθη καὶ δὲν ἀπερρίφθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ τοῦ ἄρθρου 19, ἀλλὰ συγχρόνως πρέπει νὰ καταψηφισθῇ καὶ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, διότι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 δὲν ὁρίζει τίποτε περὶ ὁρισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας, μένει ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον οἱ ἀστικοὶ νόμοι καὶ ἡ νομολογία καθιέρωσαν μέχρι τοῦδε. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ προτάσεως ἑνὸς βουλευτοῦ, θὰ ἦτο τὸ πρᾶγμα ἄξιον μικροῦ λόγου, δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ ἐν τῇ ἱστορίᾳ ἐκκρεμῆ τὴν πρότασιν. Αὔριον ἔρχεται μία Κυβέρνησις σοσιαλιστικὴ ἢ Κυβέρνησις ἐπαναστατική, ὅπως αἱ Κυβερνήσεις τὰς ὁποίας σωρηδὸν εἴχομεν τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη καὶ λαμβάνει τὴν πρότασιν αὐτὴν τὴν ἐκκρεμῆ, πρότασιν ἔχουσαν τὸ κῦρος μιᾶς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς συνταξούσης τὸ πολίτευμα. Ὑπάρχει αὐτὴ ἡ θεωρία καὶ ἡ γνώμη τῆς Συντακτικῆς Βουλῆς, διότι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶπον ὅτι, ἐφόσον συντάσσομεν τὸ πολίτευμα, εἴμεθα Συντακτικὴ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Λοιπὸν μένει μία τοιαύτη πρότασις ἐκκρεμὴς καὶ δὲν ἠξεύρω ὑπὸ τίνας περιστάσεις θὰ εὑρέθῃ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ θὰ ἔλθῃ νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν: Ἰδοὺ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὰ 1926–1927 ἀπεφάσισεν αὐτό. Ἡ Βουλὴ δὲν τὸ ἀπεδοκίμασεν. Ἔλθετε τώρα νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Διὰ τοῦτο κατεψήφισα τὴν πρότασιν περὶ τερματισμοῦ καὶ διὰ ταῦτο ἤθελα νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Δὲν ἀσφαλίζετε τὴν ἰδιοκτησίαν, κύριοι βουλευταί, ἂν δὲν καταψηφισθῇ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος. Καὶ παρακαλῶ, ἐπειδὴ λείπουν οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, οἱ πρακτικογράφοι νὰ εἶναι ἀκριβέστεροι καὶ λεπτομερέστεροι, ἰδίως διὰ νὰ ἴδωσι καὶ οἱ ἀπόντες τῶν κ. κ. βουλευτῶν καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ ὅτι ἐλέχθησαν καί τινα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια προσοχῆς. Καὶ ἔρχεται ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας ἔλαβον πολλοὶ τὸν λόγον, νὰ γίνῃ δεκτὴ ἢ νὰ μὴ γίνῃ δεκτή. Ὅπως εἶπον, ἡ πρότασις αὕτη τοῦ ὁρισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας εἰσήχθη τὸ πρῶτον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρὸ δύο περίπου μηνῶν ὑπό τινων τῶν κ. κ. βουλευτῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἀνηκόντων εἰς τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων.

§112Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἀτομικὴ πρότασις ἦτο.

§113Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἴδωμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Δικαιούμεθα ὅμως νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι ἀπήχησις τῶν γνωμῶν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, διότι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ οἱ κ. κ. συνάδελφοι τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων ὑπεστήριξαν αὐτὸν τὸν ὁρισμὸν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ διὰ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῆς ἐσχηματίσθη ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔφερε τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία εἶναι πρὸς συζήτησιν.

§114Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τὰς μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἐπρότεινε τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τὰς ἐπρότεινε διὰ τῆς ἰδίας τροπολογίας, ὑπογραφείσης καὶ παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ του. Καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὸ κόμμα αὐτό, ἀλλὰ κατεψήφισα τὴν πρότασιν.

§115Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία κατηρτίσθη τῇ συμπράξει τῶν βουλευτῶν τοῦ Κόμματος τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Λοιπὸν ποία εἶναι ἡ πρότασις; Ὅπως ὑπεβλήθη αὕτη εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἡ ἰδιοκτησία ὑποχρεώνει. Πῶς ὑποχρεώνει, τίνι τρόπῳ ὑποχρεώνει, ἐπὶ τίνων περιπτώσεων ὑποχρεώνει; Τίποτε. Ἐξακολουθεῖ ἡ πρότασις. Ἡ ἄσκησις τῆς ἰδιοκτησίας πρέπει νὰ γίνεται ὡς ὑπηρεσία κοινῆς ὠφελείας. Ἐν τῇ συζητήσει ἐπολεμήθη ἡ πρότασις καὶ τὸ πρῶτον αὐτῆς μέρος καὶ τὸ δεύτερον. Τὸ ἀποτέλεσμα τῆς μακρᾶς συζητήσεως ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπῆρξε νὰ διορθωθῇ ἡ ἀοριστία καὶ νὰ διατυπωθῇ ἀκριβέστερον καὶ ὀλεθριώτερον, διότι ἦλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ μετὰ τὴν συζήτησιν διατυπώνουσα τὴν πρότασιν καὶ μᾶς εἶπε καὶ ἀπεφάνθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ γεννᾷ καὶ ὑποχρεώσεις. Ἑπομένως ῥητῶς, σαφῶς καὶ ἀνενδοιάστως τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας χάνεται, τὸ ἀπεριόριστον δικαίωμα ἀπόλυται. Ἰδοὺ τί θέλει τὸ Σύνταγμα. Δὲν εἶσαι τώρα ἰδιοκτήτης ἀπόλυτος, ἀποκλειστικός, ἔχεις καὶ ὑποχρεώσεις. Καὶ θὰ σοῦ εἴπῃ ὁ νομοθέτης ὁ ἴδιος, ὁ αὐριανός, ὁ μεθαυριανὸς καὶ ἀκόμη περισσότερον. Δὲν εἶσαι ἐλεύθερος, κύριε ἰδιοκτήτα, εἰς τὴν ἄσκησιν τῆς ἰδιοκτησίας ὅπως θέλεις καὶ ὁπόταν θέλῃς. Ἡ μίσθωσις, ἡ ἐνοικίασις πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κοινῆς ὠφελείας. Ἡ παραχώρησις ὑποθήκης πρέπει νὰ γίνεται μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κοινῆς ὠφελείας. Ἡ πώλησις πρέπει νὰ γίνεται ἐν πνεύματι κοινῆς ὠφελείας; Ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἰδιοκτησία οὕτω διχαζομένη καὶ οὕτω χαρακτηριζομένη δὲν ὑπάρχει; Καθόλου. Εἶναι ἀναμφισβήτητον. Θὰ ἔλθῃ ἡ νομοθεσία αὔριον νὰ σᾶς εἴπῃ: Ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἰδιοκτησίας πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν ἐπιβάλλει αὐτό. Τίς θὰ τολμήσῃ νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι ἀντισυνταγματική; Οὐδείς. Καὶ ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς πρακτικώτερα ἀποτελέσματα. Θὰ ἔλθῃ μία Κυβέρνησις, ἡ ὁποία θὰ ἀσπάζεται σοσιαλιστικὰς ἰδέας, τοῦ κ. Χαριλάου ἐπὶ παραδείγματι, ὁ ὁποῖος καὶ ἐδημοσίευσεν ὅτι συμφέρον τοῦ Κράτους εἶναι νὰ δανεισθῇ τὸ Κράτος ἐπὶ ὑποθήκῃ τῆς ἰδιοκτησίας. Ποῖος θὰ τῷ εἴπῃ ὅτι καταστρατηγεῖ τὸ Σύνταγμα; Οὐδείς. Ἀλλὰ τὸ χειρότερον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴπομεν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι διὰ τοιούτου ὁρισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας ἀνάγεται ἡ ρύθμισις εἰς τὸν κομμουνισμόν, εἰς τὴν δημαγωγίαν. Θὰ εἴπῃ αὔριον ὁ δημαγωγός, ὁ ὁποῖος περιμένει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην οὐχὶ ἐκ τῆς ἰδικῆς του ἀξίας, ἀλλὰ κολακεύων τὰ πλήθη καὶ περιποιούμενος τὰς ἀπόρους τάξεις τὰς περισσοτέρας καὶ θὰ εἴπῃ: Ἴδετε τὸ Σύνταγμα; Λέγει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, τὸν κύριον, δὲν δύνασαι νὰ μεταχειρισθῇς τὸ δικαίωμά σου, ἂν δὲν εἶναι συγχρόνως πρὸς τὴν κοινὴν ὠφέλειαν. Τὴν κοινὴν ὠφέλειαν ἐγὼ θὰ τὴν προστατεύσω διὰ λογαριασμόν σου. Δι’ αὐτὸ καὶ τὰ πλήθη τὸν ἀκολουθοῦν καὶ εὐλόγως θὰ ἔλθῃ ὁ κομμουνιστὴς καὶ θὰ εἴπῃ: Βλέπετε τί λέγει ὁ κομμουνισμὸς περὶ τῆς ἰδιοκτησίας; Τὸ Σύνταγμα αὐτὸ εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς λέγομεν ἡμεῖς οἱ κομμουνισταί; Καὶ ὁ λαὸς θὰ τείνῃ εὐήκοον οὖς εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα. Καὶ ἐκλεγόμενος ὁ δημαγωγός, ὁ κομμουνιστής, θὰ ἔλθῃ ἐδῶ μέσα καὶ θὰ εἴπῃ εἰς τοὺς κ. κ. Ὑπουργούς: Ἐφαρμόσατε τὸ Σύνταγμα ποὺ σᾶς προτείνει τὴν κατάργησιν τῆς ἰδιοκτησίας. Καὶ ἡ Κυβέρνησις—ἂν εἶναι δὲ μάλιστα τοῦ τύπου τῶν ἐπαναστατικῶν Κυβερνήσεων—μὲ συγχωρεῖτε νὰ εἴπω τὴν φράσιν, θὰ «ξεβρακωθῇ». Καὶ ἡ ἰδιοκτησία θὰ χαθῇ. Αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις, κύριοι. Καὶ εἴδομεν αὐτὰ γενόμενα ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαναστατικὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι χάριν τοῦ κόμματος ἀνέτρεψαν βασιλείαν, θρησκείαν, δικαιοσύνην κλπ. Τὸ αὐτὸ θὰ γίνῃ αὔριον μὲ αὐτὴν τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος. Λοιπὸν τούτων οὕτως ἐχόντων, τοιούτου ὄντος τοῦ χαρακτηρισμοῦ τὸν ὁποῖον δίδει ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τοιούτων οὐσῶν τῶν συνεπειῶν τοῦ τοιούτου χαρακτηρισμοῦ, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀφήσῃ τὴν πρότασιν ἀψήφιστον, καταδικάζουσαν αὐτήν; Διότι θὰ ἔλθῃ αὔριον ἡ πρότασις ἢ μᾶλλον σήμερον. Τί θὰ ψηφίσωμεν; Οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, οἱ δύο, τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶπον ρητῶς—καὶ τὸ εἶπε καὶ εἰς ἐμὲ ὁ εἷς τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν—ὅτι θὰ προταθῇ ἡ ψήφισις τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀναφέρει τίποτε περὶ καθορισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας καὶ εἶπον μάλιστα νὰ γίνῃ αὐτό, ἀλλὰ συγχρόνως νὰ καταψηφισθῇ καὶ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ—καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μὲ ἀκούσῃ—ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, λέγω, πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι· τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς; Αὐτὴ πρέπει νὰ ψηφισθῇ.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπωτέρα πρότασις εἶναι ἡ τοῦ 1911.

§117Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Διότι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία διώρισε τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, εἶναι νὰ ἐξετάσωμεν τὰς τροπολογίας αἱ ὁποῖαι προτείνονται καὶ νὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ποῖαι εἶναι δεκταί. Ποίας ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐπὶ ἐκείνων νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή. Λοιπόν, ψηφιζομένου τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 μένει ἡ ἀπόφασις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκκρεμὴς καὶ ἀκεραία.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Καταψηφίζεται.

§119Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν, μένει ἐκκρεμής.

§120Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Θὰ κάμωμεν τὴν δήλωσιν ὅτι ψηφίζοντες τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, καταψηφίζομεν τὸ σχέδιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς.

§121Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ εἶναι ὄχι ὅπως λέγει ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή. Ἡ ἰδιοκτησία εἶναι δικαίωμα ἀπόλυτον καὶ ἀποκλειστικὸν τοῦ κυρίου. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξαχθῇ ἀπὸ ἐδῶ μέσα αὔριον ἀπὸ τὴν ψηφοφορίαν. Ἂν λοιπὸν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ κατοχυρώσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν, πρέπει νὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἴπῃ ἢ δώσῃ εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινε καλὸν νὰ κάμῃ λόγον καὶ περὶ ἐπιτάξεων. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν προέτεινα νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ Σύνταγμα ῥητῶς τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους νὰ ἐπιλαμβάνεται τῶν χρηματικῶν καταθέσεων καὶ ἐν γένει τῆς χρηματικῆς περιουσίας. Εἶπον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν: Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὰ γενόμενα πρῶτον ὑπὸ τοῦ Πλαστήρα. Ἦλθε καὶ ἐπῆρε τὰς καταθέσεις ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ διευθυνταὶ τῶν Τραπεζῶν κακῶς ποιοῦντες δὲν ἠρνήθησαν εἰς τὸν Πλαστήραν ὡς ὤφειλον. Ἀλλ’ ὁ Πλαστήρας εἶπε καὶ ἐγένετο εἰς τὸ Κράτος ἡ πληρωμὴ τῶν χρηματικῶν καταθέσεων. Διότι, ἂν οἱ διευθυνταὶ τῶν Τραπεζῶν ἔλεγον εἰς τὸν Πλαστήραν, ὄχι, δὲν σοῦ δίδομεν τὰ χρήματα, δὲν σοῦ δίδομεν τὸν χρυσόν, δὲν σοῦ δίδομεν τὰς καταθέσεις, ὁ Πλαστήρας δὲν θὰ τὰ ἔπαιρνε.

§122Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Θὰ τὰ ἔπαιρνε.

§123Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ κάμῃ. Ἀλλὰ δὲν θὰ τὰ ἔπαιρνε, διότι δὲν θὰ ἐπήγαινε νὰ γίνῃ λῃστής. Ἀλλὰ τοῦ τὰ ἔδωσαν καὶ τὰ ἐπῆρεν. Ἐδῶ εἶναι ἡ παράνομος στάσις τῶν διευθυντῶν τῶν Τραπεζῶν. Διότι δὲν θὰ τὰ ἔπαιρνε. Δὲν θὰ ἐπήγαινε νὰ παραβιάσῃ τὰ ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν. Ἐγένετο ἅρπαξ διότι τοῦ τὰ ἔδωκαν. Εἶπον λοιπόν—ὁ Θεὸς νὰ φυλάττῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ μὴ ἀναφανῶσι πάλιν Πλαστῆραι καὶ Πάγκαλοι καὶ Κονδύλαι—ἂν ἔφερεν ἕνα ἀκόμη τοιοῦτον κυβερνήτην ἡ Ἑλλὰς ἔστω καὶ ἐπὶ 24 ὥρας, διατί νὰ μὴ ἀσφαλίσωμεν ὅσον ἠμποροῦμεν διὰ τοῦ Συντάγματος, ὥστε νὰ μὴ θιχθῶσιν αἱ καταθέσεις; Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ προσοχὴν καὶ τοῦτο μὲ ἠνάγκασε νὰ συντάξω νομοσχέδιον περὶ τῶν καταθέσεων τῶν Τραπεζῶν, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Εἰς αὐτὸ λοιπὸν τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ προσέξῃ ἡ Ἐπιτροπή, δὲν ἔδωκε καμμίαν προσοχήν. Τὸ ἐθεώρησεν ἐπουσιῶδες νὰ προφυλάξῃ τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν ἀπὸ τοὺς ἅρπαγας καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ διχοτομήσῃ τὴν ἰδιοκτησίαν διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ὁμολογῶ δὲν γνωρίζω. Ἀλλ’ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους εἶπον δὲν δυνάμεθα ν’ ἀμφιβάλωμεν ὅτι θὰ ἐκτιμηθῶσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ ἄνευ δισταγμοῦ θὰ ζητήσῃ νὰ ψηφισθῇ καὶ θὰ καταψηφίσῃ τὴν πρότασιν κατὰ τῆς ἰδιοκτησίας, ὅπως διετυπώθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὅπως συζητοῦμεν ἀπὸ τόσων ἤδη ἡμερῶν ἐνώπιον αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§125Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ψηφοφορίας ὅτι 30 ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων δὲν ἐφωτίσθησαν ἐπαρκῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἀναγκάζομαι καὶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον διὰ νὰ προσπαθήσω νὰ τοὺς διαφωτίσω μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου γνώσεις. Δυστυχῶς τόσον ἡ σεβαστὴ Κυβέρνησις ὅσον καὶ οἱ 74 ἐκ τῶν 90 αὐτῶν κ. κ. συναδέλφων ἐπροτίμησαν νὰ φωτισθῶσι καθ’ ὕπνους διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καὶ ὄχι νὰ ἔλθουν ἐδῶ νὰ μᾶς ἀκούσουν καὶ τοιουτοτρόπως παρῆλθον τὸ βῆμα περὶ τοὺς 90 ἀκόμη ῥήτορες, ἀνέπτυξαν τὰς διαφόρους ἀντιλήψεις των, εἶπον τὰς διαφόρους των γνώμας, τελευταῖος δὲ ἐγγεγραμμένος εἶμαι ἐγὼ διὰ νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὰς ἀντιλήψεις μου, τὰς γνώμας μου, διὰ νὰ φωτίσω τί; Δὲν γνωρίζω. Διότι οἱ περισσότεροι τῶν παρευρισκομένων ἐδῶ ἔχουν ἤδη δηλώσει ὅτι ἐφωτίσθησαν. Βεβαίως τὸ 19ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος εἶναι ἄρθρον σοβαρώτατον καὶ ἀξίζει μεγάλης προσοχῆς, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν καὶ μίαν ἄλλην ἀνάγκην πολὺ ἴσως σοβαρωτέραν τοῦ 19ου ἄρθρου, τὴν ἀνάγκην τοῦ ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα ἐντὸς τῆς ἐντολῆς τῶν ἐντολέων μας, τὴν ἀνάγκην τοῦ ὅτι πρέπει νὰ συμμορφούμεθα πρὸς τοὺς πόθους καὶ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δὲν γίνεται. Αὐτὴ ἡ ἰδία Συνέλευσις ἐψήφισεν ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας ψήφισμα ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος ἔπρεπε νὰ ἔχῃ περαιωθῆ τὸ Σύνταγμα. Ἔκτοτε παρῆλθον τέσσαρες μῆνες καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ ἀσχολούμεθα καὶ νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ παρερχώμεθα τὸ βῆμα ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον καὶ νὰ παρέρχωνται ὧραι, ἡμέραι, ἑβδομάδες ὁλόκληροι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου συζητοῦντες.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πέντε ἑβδομάδες μόνον.

§127Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πέντε ἑβδομάδες, ὅπως λέγει ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κωλυσιεργεῖ συστηματικῶς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Συστηματικὴν κωλυσιεργίαν ὀνομάζω αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μόνον καὶ μόνον διότι ἀντελήφθη ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὸ 19ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὅπως ἤθελε νὰ τὸ διατυπώσῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Ἄν, κύριοι, ἡ Βουλὴ ἡ ἐκπρόσωπος τοῦ λαοῦ εἶναι Βουλὴ συντηρητική, ἂν ἡ Βουλὴ ἡ ἐκπρόσωπος τοῦ λαοῦ εἶναι Βουλὴ ἀστική, τὸ τοιοῦτον σημαίνει καὶ ὅτι ὁ λαὸς ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος τὴν ἐξέλεξεν εἶναι λαὸς ἀστικός, εἶναι λαὸς συντηρητικός.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι, ὀπισθοδρομικός.

§129Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ μᾶς ἐξηγήσητε αὐτὴν τὴν λέξιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι, ἂν ἐννοεῖτε προοδευτικότητα, κ. συνάδελφε, τὰς νέας ἀρχὰς καὶ τὰς νέας ἰδέας, ἂν ἐννοεῖτε προοδευτικότητα τὴν νέαν σύνθεσιν τῆς οἰκογενείας τὴν ὁποίαν θέλετε νὰ προασπίσητε, ἂν ἐννοεῖτε προοδευτικότητα τὴν προστασίαν τῆς μητρότητος καὶ ὅλα τὰ ἄλλα τὰ ὁποῖα θέλετε νὰ ψηφίσητε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον νὰ ἐμμείνω εἰς τὰ πατροπαράδοτα, νὰ ἐμμείνω εἰς τὰς παλαιάς μας σκωριασμένας ἰδέας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προτιμῶ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα μοὶ ἔμαθεν ὁ πατήρ μου, τὸ Εὐαγγέλιον καὶ τὸν ὅρκον τὸν εἰλικρινῆ καὶ ὄχι τὴν προοδευτικότητα ἐκείνην, ποὺ εὑρίσκομεν τοὺς ψευδομάρτυρας ἐκείνους ἔμπροσθεν τῶν δικαστηρίων ἑτοίμους νὰ ὁρκισθοῦν δι’ ἕνα τάλληρον. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ εἶναι Βουλὴ Συντηρητική, αὐτὸ σημαίνει ὅτι καὶ ὁ λαὸς ὁ ὁποῖος τὴν ἐξέλεξεν εἶναι λαὸς συντηρητικός, ἂν δὲ δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡμᾶς νὰ παρευρισκώμεθα ἐνταῦθα, βεβαίως δὲν θὰ ὑφίστατο οὐδὲ κἂν ἡ πρότασις τοῦ ὑπ’ ὑπ’ ἀριθμὸν 19 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, οὔτε θὰ ἐγένοντο αἱ ἀσχημίαι, ὁμολογῶ, αἱ ὁποῖαι παρουσιάσθησαν χθὲς ἐναντίον τῶν κ. κ. συναδέλφων κομμουνιστῶν, ὅπου πολλοὶ ἐπρότειναν νὰ ἀποβληθοῦν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, διότι δὲν θὰ ἦσαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐδῶ μέσα.

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὥστε μία μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἀναντιπροσώπευτος, κατὰ τὴν γνώμην σας;

§131Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἐξελέξατε ἓν σύστημα ἐκλογικόν, τὸ ἀναλογικόν, διότι ὑπῆρξαν αἱ ἰδέαι αὐταί. Δὲν ἔπεται ὅμως ἐξ αὐτοῦ, κύριοι, ὅτι, ἐπειδὴ ἤλθομεν μὲ μίαν σύνθεσιν τοιαύτην τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε οὐδεὶς ἀκόμη νὰ μὴ δύναται νὰ δώσῃ τὴν πραγματικὴν ἀρχὴν εἰς τὸν Τόπον τὴν πλειονοψηφίαν, τὴν ἀπαραίτητον καὶ τὴν ἀναγκαίαν εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ διοικήσῃ καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι ἐκ τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν νὰ ἔχωμεν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἕπεται ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίζωμεν πράγματα ἄντικρυς ἐντελῶς πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὰς θελήσεις τοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐχολώθησαν, διότι εἶπον ὅτι προσπαθοῦν νὰ ἐπιβάλλουν κοινοβουλευτικὴν δικτατορίαν. Καὶ ὅμως εἶναι γεγονὸς αὐτό, διότι ἀντιληφθέντες ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε πρόθεσιν νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐπεβλήθησαν εἰς τοὺς φίλους των καὶ ὑπεχρέωσαν αὐτοὺς νὰ ἀποσύρουν τὴν πρότασιν. Καὶ ἐρωτῶ· εἶναι ἐπέμβασις αὐτὸ ἢ ὄχι; Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, κύριοι, εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἀξίζει καὶ τόσον τὸν κόπον τοῦ νὰ προσπαθῇ τις νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων, νὰ ἀσχολῆται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τόσας ὥρας καὶ νὰ μὴ ἔχῃ λάβει ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ ψηφισθῇ συνολικῶς καὶ θὰ εἶχεν ἓν καλὸν ὅτι ὁ λαὸς θὰ ἔλεγε· δόξα σοι ὁ Θεός, ἐψηφίσθη ἐπὶ τέλους. Θὰ εἶχε τὸ καλὸν ὅτι θὰ ἐξεπλήρωνεν ἕνα ἀπὸ τοὺς πόθους τοῦ λαοῦ. Καὶ διαιωνιζόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 19ου ἄρθρου τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ὅτι μετὰ πάροδον δύο ἑβδομάδων θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ 119ον ἄρθρον, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅτι θὰ ξαναγίνῃ ὁλόκληρος ἡ ἀτελεύτητος αὐτὴ σειρὰ τῶν συζητήσεων. Διότι τὸ 119ον ἄρθρον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ εἷς δεύτερος ὑποβολιμαῖος σκοπὸς τοῦ νὰ δυνάμεθα νὰ καταστρατηγήσωμεν τὸ ἄρθρον 19 ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ψηφισθῇ τοῦτο. Καὶ ὡμίλησαν πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων καὶ ἀντέκρουσαν τὸν κ. Κίνιαν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμποδίσῃ νόμος τὸ Σύνταγμα. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἤθελον καὶ ἓν ἄλλο πρᾶγμα νὰ εἴπω· τί νὰ τὸ κάμω τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματός σας, ἐνόσῳ ἔχω παραδείγματα πραγματικὰ καὶ εἰς τὸν ἑαυτόν μου ἀκόμη, κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος. Ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ πρωθυπουργίας τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου ἀπηλλοτρίωσεν ἓν δάσος οἰκογενειακόν μου, ὡς ἀγρόκτημα δῆθεν. Ἀφίνω τώρα νὰ εἴπω τὸ πῶς ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀγρόκτημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπηλλοτριώθη καὶ μίαν καλὴν ἡμέραν μᾶς ἐπέταξαν ἔξω καὶ μᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἔχετε νὰ πάρετε τίποτε. Καὶ ἐπέρασαν δύο ἔτη, κύριοι, ἕως ὅτου δικαστικῶς καὶ διοικητικῶς ἀποδείξωμεν ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀγρόκτημα, ὅτι ἐξηπατήθησαν οἱ ἀποστείλαντες ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ὅτι τοὺς ὑπεδέχθη ἄλλο ἀντ’ ἄλλου κτήματος. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐγένετο ἡ ἀπαλλοτρίωσις δάσους μὲ τὸν σκοπὸν νὰ φᾶνε τὰ ξύλα. Μετὰ πάροδον δύο ἐτῶν εἰσήλθομεν ἐκ νέου εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν μας, ἰδιοκτησίαν ἡμικατεστραμμένην, ἰδιοκτησίαν εἰς τὴν ὁποίαν κατεστράφη ἡ ἐργασία μας. Καὶ ποία ἦτο κατόπιν ἡ ἐσοδεία μας; Τίποτε. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι σωστὸν ὅτι δὲν εἶναι ἠθικόν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, ἔστω καὶ μίαν ἡμέραν, νὰ καταλυθῇ ἡ ἰδιοκτησία ἑνὸς ἀνθρώπου χωρὶς νὰ ἀποζημιωθῇ. Ἐδῶ ἔχομεν ἄλλα παραδείγματα ἀγροκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπηλλοτριώθησαν, ἐξετιμήθησαν εἰς μίαν εὐτελεστάτην τιμὴν καὶ οὐδέποτε ἠρώτησα, ἂν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶχον τίποτε ἄλλο νὰ φᾶνε διὰ νὰ ζήσουν. Βέβαια τὰ μέγαρα τῶν Ἀθηνῶν, τὰ μέγαρα παραδείγματος χάριν τοῦ κ. Πεσμαζόγλου δὲν τὰ ἐπείραξαν, διότι θὰ ἐμηκύνοντο ὁλόκληροι αἱ Ἀθῆναι. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἀγροκτήματα ἦσαν 5, 10 ἢ 15 καὶ δὲν ἠμποροῦσαν νὰ φωνάξουν.

§132Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Λέγετε ὅτι ἡ ἀστικὴ ἰδιοκτησία ἀνήκει εἰς πολλούς.

§133Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀγαπητέ μου κ. συνάδελφε, σᾶς εἶπον ὅτι κάτοχοι ἀγροκτημάτων ἀπαλλοτριουμένων εἶναι ὀλίγοι, διότι εἶναι 5, 10 ἢ 100 εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὁλόκληρος δὲ ἡ λοιπὴ Χώρα εἶναι ἀγροκτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαλλοτριοῦνται.

§134ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὰ ἄλλα εἶναι ἀγροτικὰ κτήματα.

§135Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ θὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς οἱ ὁποῖοι κόπτεσθε, ἐν τίνι δικαιώματα ἐδώσατε εἰς αὐτοὺς τὴν περιουσίαν τὴν ἰδικήν μου καὶ δὲν μοῦ ἐδώσατε καὶ σεῖς τὴν περιουσίαν τὴν ἰδικήν σας; Διατί δὲν ἀπαντᾶτε εἰς αὐτό; Διότι δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀπαντήσητε. Αὐτοὺς ποὺ βγάζετε ἀπὸ τὸ Ἐνοικιοστάσιον, διατί δὲν τοὺς ἀποκαταστᾶτε καὶ αὐτούς; Δὲν εἶναι δυνατόν, ἑπομένως, νὰ ἐννοηθῇ εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς σημερινῆς Βουλῆς ὅτι δύναται νὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 119. Ὀφείλει ἡ ἀποζημίωσις νὰ εἶναι πλήρης καὶ ἀποζημίωσις προηγουμένως διδομένη. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ πάρητε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς ἕτερον χωρὶς νὰ τὸν ἀποζημιώσητε. Ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν εἶναι ἐντολὴ λαοῦ συντηρητικοῦ, λαοῦ ἀστικοῦ. Καὶ ὁ ἀστικὸς αὐτὸς λαὸς ἐννοεῖ νὰ σεβασθῶμεν τὴν ἰδιοκτησίαν του. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον τονίζω, κατερχόμενος τοῦ βήματος, ὅτι ὀφείλει τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 119 ἄρθρον νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ παλαιὸν τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀναγγέλλω, κύριοι, ὅτι ὁ κατάλογος ἐξηντλήθη.

§137Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν σήμερον ὅτι ὑπολείπεται ἡ συζήτησις ἐκ μέρους τῶν κ. κ. ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§138ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 5½ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 12.50′ π. μ.)