1927.02.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Παρασκευὴ 18 Φεβρουαρίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὴν ἀσφάλειαν τοῦ Κράτους.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἀντικανονικόν.

§4Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὅταν ὅλαι αἱ ἐφημερίδες ἀναφέρουν ὅτι ἔγινεν ἐπανάστασις εἰς τὸ Ναυτικόν....

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἀποτείνεσθε εἰς ἕνα Ὑπουργόν, ὁ Κανονισμὸς προβλέπει τὸ σύστημα τῆς ἐπερωτήσεως.

§6Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, θὰ συμφωνήσῃ.

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§9Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὅλον τὸν σημερινὸν ἡμερήσιον Τύπον ἀναγράφεται ἡ εἴδησις, ἡ ὁποία δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Τρεῖς διευθυνταὶ ἐμπιστευτικῶν θέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, ὁ διευθυντὴς τῆς διοικητικῆς καὶ ὁ προσωπάρχης, κατ’ ἄλλους μὲν ὑπέβαλον τὴν παραίτησίν των πρὸς ἐκβιασμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, κατ’ ἄλλους δὲ μετετέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν.

§10Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Τότε καλῶς ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§11Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ἕν· ὅτι ὁ Τύπος ἀναφέρει ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου, ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, ἀντικατεστάθησαν δὲ διὰ συγκεκριμένον γεγονός, διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἠρνήθη ὁ διευθυντὴς τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Ναυάρχων περὶ ἐπαναφορᾶς ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ καὶ τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ὡς ἀνέκκλητον. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου ἦτο ἀνέκκλητος. Ὁ προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐδήλωσεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὸ Σῶμα ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, περὶ τῶν ὁποίων τὸ Συμβούλιον τῶν Ναυάρχων ἀπεφάνθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθωσιν. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεχθῶμεν ἢ μᾶλλον ἡ Κυβέρνησις ἀνεχθῇ τὴν στάσιν αὐτὴν τοῦ προσωπάρχου, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀνεχθῇ τὴν στάσιν αὐτὴν τοῦ διευθυντοῦ τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀνεχθῇ τὴν στάσιν αὐτὴν τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Ἐπιτελείου καὶ δὲν προβῇ εἰς τὴν ἄμεσον παραπομπὴν εἰς πειθαρχικὸν Συμβούλιον μὲ τὸ ἐρώτημα τῆς ἀποτάξεως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἀσεβοῦν πρὸς τὸ νομοθετικὸν Σῶμα καὶ πρὸς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Σώματος καὶ νομίζουν ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ διευθύνουν τὸ Ἔθνος καὶ νὰ εἶναι ἐθνοσωτῆρες, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν λάβῃ τὰ μέτρα της, προκαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ ἂν ἔλαβε μέτρα καὶ ποῖα ἔλαβε μέτρα, διότι ἄλλως νομίζω ὅτι δὲν ἔχομεν οὐδένα προορισμὸν νὰ παρευρισκώμεθα ἐδῶ μέσα. Νομίζω ὅτι δημιουργεῖται δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου μία δευτέρα δικτατορία.

§12Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐπιθυμῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἓν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀπηύθυνεν ἀντιπροσωπεία τοῦ χωρίου Κονίσκης τῆς Τριχωνίας, δι’ οὗ παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Καλοβρύσου– Κονίσκης καὶ νὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν ἀξιότιμον κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἐπιτακτικῶς ἀπαραίτητος οὐ μόνον διὰ τὴν ἐπικοινωνίαν τῶν κατοίκων Κονίσκης, ἐν ἀποκλεισμῷ σχεδὸν διατελούντων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν κατοίκων τῶν τέως δήμων Ἀμβρακίας, Παρευοινίων καὶ Κλεπαΐδος καὶ νὰ διατάξῃ ἐπειγόντως τὴν κατασκευήν της.

§13Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον.

§14ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει): «Παρὰ λοχίου Παπαδήμα Χρήστου, ἄρτι ἐξ αἰχμαλωσίας ἐπανελθόντος καὶ διελθόντος ἀτμοπλοϊκῶς σήμερον ἐντεῦθεν, ἐπληροφορήθημεν πειστικῶς καὶ λεπτομερῶς ὅτι ὁ ἀδελφός μου Χαράλαμπος Σταματέλος, λοχαγός, Ἠλίας Κατοπόδης Κουτσουριᾶς ἀνθυπολοχαγός, εἴκοσιν ἀξιωματικοὶ καὶ 1000 στρατιῶται εὑρίσκονται εἰς τὴν ζωὴν αἰχμάλωτοι εἰς Χούμ, περιφέρειαν Μερσίνης. Ἐπιτροπὴ Εὐρωπαίων ἀνεκάλυψεν ἐπανελθόντας πεντήκοντα, ἐν οἷς Παπαδήμαν καὶ ἐπροχώρησεν ἀνεύρεσιν ὑπολοίπων. Παπαδήμας ἐβεβαίωσεν ἐνόρκως Ὑπουργεῖον ἀνωτέρω. Ἐπερωτήσατε Βουλήν, Ὑπουργὸν Ἐξωτερικῶν ζητοῦντες πληροφορίας καὶ ἁρμοδίως ταχίστην ἐπέμβασιν πρὸς ματαίωσιν ἐνδεχομένης ἀποκρύψεως παρὰ Τούρκων.

§15Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαταχθῇ ἡ ἐξέτασις τοῦ ἀνωτέρω λοχίου καὶ νὰ ἐπέμβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς διάσωσιν τόσων Ἑλλήνων, διαμαρτυρομένων ἐντόνως διὰ τὰς τοιαύτας ἀπανθρώπους πράξεις.

§16ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔχω νὰ καταθέσω νέον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἀπὸ μίαν ἀντιπροσωπείαν τοῦ χωρίου Βονίτσης, ἡ ὁποία παρακαλεῖ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ ἐπειγόντως τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Ἀγρινίου–Καλαμπάκας.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἐπαγγελματίαι Ξάνθης, Θεσσαλονίκης, Σερρῶν, Κομοτινῆς, Καβάλλας, Βόλου, Ἀθηνῶν καὶ Ναούσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν δολοφονίαν τῶν καπνεργατῶν παρὰ τῶν κρατικῶν ὀργάνων. — Οἱ κάτοικοι Ξάνθης διαμαρτύρονται διότι δὲν ἐγένοντο δεκτὰ τὰ αἰτήματά των. — Τὸ Σωματεῖον καπνεργατῶν ἡ «Πρόοδος» διαμαρτύρεται διότι ὁ καπνεμπορικὸς Σύλλογος ἀπέλυσε 250 ἐργάτας. — Τὸ ἐπαγγελματικὸν Ἐπιμελητήριον Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἑταιρείας ὑδάτων, διότι ἐξακολουθεῖ εἰσπράττουσα ἐκβιαστικώτατα χρήματα, ἐνῷ ἠκυρώθη ἡ σύμβασις. — Ὁ γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Συλλόγου ἀναπήρων Λεβαδείας παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ κυρωθοῦν τὰ Ν. Δ. περὶ πωλήσεως καπνοῦ παρὰ ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου. — Ὁ ἀγροτικὸς κόσμος Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης διαμαρτύρεται ἀποκρούων πᾶσαν αὔξησιν τιμῶν ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων. — Οἱ πρόσφυγες συνοικισμοῦ Μακὲς ζητοῦν τὴν ἐπὶ τρίμηνον ἀναβολὴν τῆς προσελεύσεώς των εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ μέχρι τῆς συγκομιδῆς τῶν σιτηρῶν. — Ὁ γεωργικὸς λαὸς Τσατάλτζας ζητεῖ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἀγροκτημάτων ἄνω τῶν 100 στρεμμάτων ἄνευ ἀποζημιώσεως. — Ὁ Σύνδεσμος κτηματιῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ Σύνδεσμος προσφύγων σιδηροδρομικῶν Θεσσαλονίκης ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ καταστατικοῦ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως Σιδηροδρόμων συμφώνως τῷ Ν. Διατάγματι ὅπως τύχωσι καὶ αὐτοὶ τῶν εὐεργετημάτων αὐτοῦ διὰ τὰς συντάξεις. — Ὁ Πέτρος Χατζηγεωργίου, κάτοικος Θεσσαλονίκης, ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀπονομῆς τῆς συντάξεώς του. — Ὁ Δ. Α. Κωσταρέλος διαμαρτύρεται διὰ τὴν 16μηνον ὑποδικίαν του ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ Παλαιοῦ Στρατῶνος. — Ἡ Ἀσπασία Ι. Κουτσίρη καὶ Βασιλικὴ Νόρφα ὑποβάλλουν ὑπόμνημα περὶ ἀδίκου κατοχῆς καὶ κατακρατήσεως τοῦ ποιμνίου των παρὰ τῆς χήρας Χαραλάμπους Χαλίφτη. — Ὁ Παλλεσβικὸς Σύνδεσμος δημοδιδασκάλων παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ἵνα μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου τῆς δικτατορίας. — Οἱ κάτοικοι τῆς Ἁγίας Μονῆς Τρικκάλων ζητοῦν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν βακουφικῶν οἰκημάτων, τῶν ἐκκλησιῶν Ἁγίου Ἀθανασίου καὶ Ἁγίου Βησαρίωνος ὑπὲρ τῶν ἀπόρων κατοίκων. — Ὁ Φώτιος Ε. Δικλαρότης διαμαρτύρεται ἐντόνως διὰ τὴν μελετωμένην ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γαιῶν καὶ γηπέδων του πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων. — Οἱ πρόσφυγες νέου Κουκλουτζᾶ διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην διάβασιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Θεσσαλονίκης–Ἀγκίστης διὰ μέσου τῶν ἀμπελώνων των. — Οἱ ἐμποροκτηματίαι ἐνοικιασταὶ κάτοικοι Ἀμαλιάδος ζητοῦν τὴν ἄρσιν τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Οἱ πρόσφυγες κάτοικοι Αἰκατερίνης ζητοῦν νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἀνταλλαξιμότης τῶν ἐκ τῶν χωρίων Ζεμὲν καὶ Πεϋλάνης Κερασοῦντος τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐπαρχίας Κολωνίας καταγομένων. — Οἱ δικαστικοὶ κλητῆρες τῶν Πρωτοδικείων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ὑποβάλλουν ὑπόμνημα διὰ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἐξύψωσιν τοῦ κλάδου των. — Πολλὰ Σωματεῖα ἐπαγγελματιῶν Μυτιλήνης διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ ἰδιοκτησίας, παρακαλοῦν δὲ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἀφήσῃ ὡς ἔχει. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Π. Τσαλδάρης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ ἐνεργείας ἐκλογῶν Προέδρων κοινοτικῶν Συμβουλίων διὰ τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἐνιαυσίαν περίοδον τῶν κοινοτικῶν ἀρχῶν». — Ὁ βουλευτὴς κ. Θ. Παπαστρατῆς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τῶν ὑποπεσόντων εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς λιποταξίας ἢ ἀνυποταξίας». — Ὁ βουλευτὴς κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τοῦ Ν. Διατάγματος περὶ ὁρίου ἡλικίας ἐκπαιδευτικῶν συμβούλων κ.λ.π.». —Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Φωκᾶς καὶ Π. Μποῦτος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου ὁδοποιΐας».

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τήν....

§19Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον. Ἐπιθυμῶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἀληθεύῃ ἡ πληροφορία ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀπεφάσισεν ὅπως οἱ κ.κ. βουλευταὶ εἰσέρχωνται μόνον τρὶς τῆς ἑβδομάδος εἰς τὰ Ὑπουργεῖα.

§20Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Λόγῳ τῆς πολλῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἀνάγκης συχνοτέρων Ὑπουργικῶν Συμβουλίων οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ δὲν ἔχουν ἀρκετὸν καιρὸν ὅπως περατῶσι τὰς ὑποθέσεις των. Διὰ τοῦτο ἀπεφασίσθη ὅπως οἱ κ. κ. βουλευταί, οἱ ὁποῖοι μετ’ ὀλίγον θὰ ὦσιν ἀπησχολημένοι εἰς τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς, εἰσέρχωνται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα μόνον τρὶς τῆς ἑβδομάδος.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, ἂν ὑπάρχουν ἀξιότιμοι βουλευταί, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς ἀνάγκης ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ διεκπεραίωσις τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας, ἂν νομίζουν, λέγω, ὅτι αὐτὸ θίγει τὸ κοινοβουλευτικὸν σύστημα, ἠμποροῦν νὰ ἀναγραφοῦν καὶ νὰ ζητήσουν νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα ἐπερωτήσεως. Δὲν εἶναι ὅμως ὀρθὸν σήμερον ἡμέραν νομοθετικῆς ἐργασίας νὰ συζητηθῇ μία ἐπερώτησις. Τὸ θέμα τοῦτο πρέπει νὰ εἰσαχθῇ κανονικῶς εἰς ὡρισμένην ἡμέραν ἐπερωτήσεων. Ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει γενικὴ ἐπιθυμία νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας. Ἂς ὁρισθῇ λοιπὸν ἡμέρα συζητήσεως ἡ Δευτέρα. Δὲν πρέπει νὰ χάσωμεν τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν.

§22Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ μέτρον εἶναι αὐταρχικὸν καὶ θίγει τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς, καταθλίβει δὲ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς μὲ τὰς ὑποθέσεις τῶν συμπολιτῶν των, τὰς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ παρακολουθήσωσιν ἂν ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ζητῶ τὴν ἀνάκλησίν του.

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ὁρισθῇ ἡ Δευτέρα ὡς ἡμέρα συζητήσεως.

§24ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τώρα, τώρα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐγερθοῦν οἱ ζητοῦντες ἄμεσον συζήτησιν. (Ἐγείρονται πολλοί)...

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰδικὴ ἡμέρα.

§27Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι, διότι διὰ τῆς ἀμέσου ἐξ ἀπίνης συζητήσεως παραβιάζεται ὁ Κανονισμός. (Θόρυβος).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 10 λεπτά.

(Ὥρα 7 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.10′ μ. μ.)

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§30Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας νὰ ψηφίσωμεν ἐκ τῶν νομοσχεδίων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσωσι μακρὰν συζήτησιν, διότι εἶναι καθαρῶς ὑπηρεσιακῆς φύσεως, ὥστε νὰ μὴ καθυστερῇ καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία.

§31Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Τί ἔγινε τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον διεκόπη ἡ συνεδρίασις; Νὰ μάθωμεν τοὐλάχιστον καὶ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν πηγαίνομεν ποτὲ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις, εἰ δυνατόν, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§33Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις προκειμένου περὶ ζητήματος ἀφορῶντος τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Πρέπει νὰ λάβωμεν μίαν ἀπόφασιν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνεῖ ἡ Βουλὴ πρὸς τὰ λεχθέντα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ;

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξοφλήσεως τοῖς μετρητοῖς μέρους τοῦ κεφαλαίου τῶν προσωρινῶν ἀποδείξεων τοῦ δανείου τοῦ 1926 (δραχ. 600.000.000)». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅπως γνωρίζετε, ἔχει καταργηθῆ ἡ χωριστὴ κατ’ ἀρχὴν ψήφισις. Λοιπὸν πρέπει νὰ γίνεται ἡ ψήφισις κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσδιορισμοῦ χρόνου ἐνεργείας καθυστερουμένων κληρώσεων τοῦ δανείου 8% τοῦ 1919 (Ἀπαλλοτριώσεως) τμήματος 75.000.000». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης πρὸς ἐκτέλεσιν ἐπισκευῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ ὅπως προταχθῇ καὶ ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 25 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐπὶ τῆς ἀρχῆς σχέδιον νόμου «περὶ προσωρινῆς παραχωρήσεως τῆς ρήτρας τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους εἰς Χώρας μεθ’ ὧν ἐξακολουθοῦν διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν ἐμπορικῆς συμβάσεως». Ὄπως γνωρίζετε, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ἦτο συνδεδεμένη μὲ ὅλας τὰς Χώρας δι’ ἐμπορικῶν συμβάσεων. Ἤρχισαν διαπραγματεύσεις. Αἱ διαπραγματεύσεις δὲν δύνανται συγχρόνως νὰ διεξάγωνται μὲ ὅλα τὰ Κράτη, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δὲν εἶναι ἐπαρκής. Καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη διεξάγονται κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον. Μὲ τὰς πλείστας Χώρας κατελήξαμεν εἰς συμπέρασμα. Ἀλλ’ ἀπομένουν ὅμως Χῶραί τινες μετὰ τῶν ὁποίων διεξάγονται ἀκόμη διαπραγματεύσεις. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ εἶναι συμφέρον ἡμῶν τῶν ἰδίων προσωρινῶς νὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτὰς τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σκόπιμον καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τύχῃ τῆς ψήφου ὑμῶν.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§43Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον, ἐννοεῖται, τῆς ἀμοιβαιότητος.

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Βεβαίως.

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν προκύπτει ὅμως ἐκ τοῦ νομοσχεδίου.

§46Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἤθελον μίαν πληροφορίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἂν μεταξὺ τῶν Κρατῶν αὐτῶν μετὰ τῶν ὁποίων εἶναι ἐκκρεμεῖς αἱ διαπραγματεύσεις, καθὼς εἴπατε, συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ Βουλγαρία.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα.

§48Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ὑπὸ συζήτησιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὸ ζήτημα τῶν σιτηρῶν καὶ ἀλεύρων. Διεπιστώθη δὲ κατὰ τὴν συζήτησιν ὅτι ἡ Βουλγαρία ἐπιβάλλει τριπλάσιον ἐξαγωγικὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ σίτου ἢ ἐπὶ τῶν ἀλεύρων καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων. Εἴμεθα λοιπὸν ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ἀνάλογα μέτρα. Διότι, ἂν δώσωμεν τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους μὲ τὸ αὐτὸ δασμολόγιον εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἐπὶ τοῦ ἐκ Βουλγαρίας σίτου, τότε παραβλάπτομεν τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου μας. Ἂν ἡ Βουλγαρία παραιτηθῇ τῆς ἐξαγωγικῆς αὐτῆς διαφορᾶς, δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν δυσκολίαν νὰ δώσωμεν καὶ εἰς αὐτὴν προσωρινῶς τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους.

§49Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν παρέχετε, δὲν ἕπεται ὅτι ἡ ἁρμοδία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶναι συγκεκροτημένη κατὰ τρόπον ἀντιπροσωπεύοντα ὅλα τὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, γεωργικά, βιομηχανικὰ κλπ., δὲν θὰ συζητήσῃ περὶ τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ συναφθῇ ἡ σύμβασις. Τοῦτο σχεδὸν συνέβη μὲ τὴν Ρουμανίαν. Διὰ νὰ δώσωμεν αὐτὴν τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους ἐλάβομεν ἀνταλλάγματά τινα, ἀλλ’ αὐτὰ ἰσχύουν μόνον μέχρις ὅτου γίνῃ ὁριστικὴ ἐμπορικὴ σύμβασις. Ἀλλὰ διότι εἶναι προσωρινὴ δὲν ἕπεται ὅτι θὰ δεχθῶμεν ἄνευ προπαρασκευῆς νὰ δώσωμεν τὴν ρήτραν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Ὥστε ἡ παρατήρησίς σας θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἀναμφισβητήτως, καθ’ ἣν ὥραν θὰ συνάψωμεν ὑπὸ προσωρινὴν μορφὴν τὴν σύμβασιν.

§50Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ «ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος».

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, δέχομαι τὴν τροπολογίαν νὰ τεθῇ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὁ ὅρος αὐτός. (Γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη τοῦ κ. Ράλλη καὶ γίνεται ὡσαύτως δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐτροποποιήθη εἰς πρώτην κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 19ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Δ. Χατζῖσκος ἔχει τὸν λόγον.

§53Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μακρυγορήσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὸν θεσμὸν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ ὡρισμένων σημείων, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν τὰς ἀντιθέτους ἀπόψεις τῶν ἀνελθόντων τὸ βῆμα τοῦτο καὶ ὑποστηριξάντων αὐτάς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἰδιοκτησίας δὲν εἶναι πλέον ἱερὸς καὶ ἀπαραβίαστος καὶ δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἀρχὴν τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως ἐπὶ τούτου. Αἱ νεώτεραι μεταπολεμικαὶ ἐξελίξεις ἐπιβάλλουσιν ὡρισμένους περιορισμούς, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ μᾶλλον συντηρητικοί. Ὁ θεσμὸς τῆς ἰδιοκτησίας, ἓν τῶν θεμελιωδεστέρων ἀτομικῶν δικαιωμάτων, ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τῆς κοινωνικῆς ὁλότητος. Ἡ θεωρία αὕτη εἶναι ἡ θεωρία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζουν σήμερον πλεῖστοι συγγραφεῖς καὶ ἡ ὁποία στηρίζεται ἐπὶ τῆς λεγομένης Conction Sosiale, τουτέστι θεωρεῖται τὸ ἀτομικὸν δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας οὐχὶ ὡς δικαίωμα, ἀλλ’ ὡς καθῆκον ἀπέναντι τῆς κοινωνικῆς ὁμαλότητος. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, ἀνελθὼν τὸ βῆμα νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς μὲ θεωρίας, τὰς ὁποίας πάντες γνωρίζετε, ἀλλ’ ὡς εἶπον, νὰ ἐπιστήσω τὴν ὑμετέραν προσοχὴν καὶ νὰ κάμω παρατηρήσεις ἐπὶ ὡρισμένων ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι δέον νὰ συζητηθῶσι παρ’ ὑμῶν. Μεταξὺ τῶν διαφόρων προτάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, εἶναι καὶ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἰωαννίνων κ. Μυλωνᾶ, ὑποστηριζομένη καὶ παρ’ ἄλλων συναδέλφων καὶ ἥτις εἶναι διατυπωμένη ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). Εἶναι ἐπὶ λέξει τὸ ἄρθρον 153 τοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπεθύμει νὰ εἰσαγάγῃ καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὸ σχετικὸν 19ον ἄρθρον τὸ ἀφορῶν τὸν θεσμὸν τοῦτον. Δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον καὶ νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ ὡς μέλος αὐτῆς ὑπεστήριξα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὡς προηγουμένως ἐξέθεσα, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία γεννᾷ δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Τὸ τοιοῦτον ἔχει ἁπλῶς θεωρητικὴν ἀξίαν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν διατάξεις ἰσχυούσας εἰς ξένα Συντάγματα καὶ δὴ εἰς τὸ Γερμανικὸν ἢ νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ἀναγραφὴν τῶν διατάξεων τούτων. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμφυτεύσωμεν εἰς τὴν ἡμετέραν Πατρίδα ἀρχάς, τὰς ὁποίας καθιέρωσαν ξένα Συντάγματα καὶ ἐπέβαλον μεταπολεμικῶς αὐτάς. Τὰς ἐπέβαλον τὰς ἀρχὰς ταύτας λαβόντα ὑπ’ ὄψιν τὰς νέας κοινωνικὰς καὶ πολιτικὰς κατευθύνσεις. Καὶ δὴ ἡ Γερμανία ἐπέβαλε τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐκ τῶν ἐπελθουσῶν πολιτειακῶν μεταβολῶν, μεταβαλλουσῶν καὶ τὴν κοινωνικὴν σύνθεσιν αὐτῆς καὶ τὰς πολιτικὰς αὐτῆς κατευθύνσεις. Ἐπικαλοῦνται συνάμα ὅτι ἡ ἄσκησις αὐτῆς πρέπει νὰ εἶναι ὑπηρεσία πρὸς τὴν κοινὴν ὠφέλειαν. Ἡμεῖς, κύριοι, ἐν τῷ ἄρθρῳ 12 ἀναφερόμενοι ὅτι «οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ» δὲν νομίζομεν ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ εἶναι ἀπαραίτητος ὅπως τεθῇ ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ τοῦ Συντάγματος, διότι ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔχει θεωρητικὴν ἀξίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἕτερόν τι εἰμὴ ὅτι, ἂν τεθῇ αὕτη ἐν τῷ ἡμετέρῳ Συντάγματι, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία θὰ μείνῃ ἀδέσμευτος καὶ θὰ δύναται ἑκάστοτε νὰ ἐπιβάλῃ περιορισμούς τινας εἰς τὸν θεσμὸν οὕτως εἰπεῖν τῆς ἰδιοκτησίας καὶ καταλήγοντας μίαν ἡμέραν καὶ μέχρις ἐκμηδενίσεως αὐτῆς. Πολὺ δὲ περισσότερον, κύριοι, σήμερον μετὰ μίαν ἀνωμαλίαν, τὴν ὁποίαν διέτρεξεν ἡ Χώρα, δὲν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἕτερόν τι εἰμὴ μετὰ πολλῆς συνέσεως νὰ περισυλλέγωμεν ἀρχὰς καὶ δόγματα τοιαῦτα εὑρισκόμενα εἰς Συντάγματα ξένων Κρατῶν. Θὰ γεννήσουν πολλὰς παρεξηγήσεις εἰς τὴν ἡμετέραν Πατρίδα. Ἕνεκα τούτων τῶν λόγων ἐγὼ κατεπολέμησα τὴν πρότασιν καὶ ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐξακολουθῶ καὶ νῦν πρὸ ὑμῶν νὰ φέρω πάλιν τὸ ζήτημα ἐπὶ τάπητος, ἐκτὸς ἂν ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς θελήσῃ νὰ ἀποσύρῃ ταύτην, ἵνα μὴ προκαλέσῃ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου. Θίγω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι νομίζω ὅτι ὁ κ. Μυλωνᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι διατεθειμένος νὰ μὴ ὑποστηρίξῃ....

§54Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἀφοῦ μὲ ἐρωτᾶτε, ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν ἀπάντησιν. Ἡ παρεξήγησις ὀφείλεται ὅτι ἐγὼ παρῃτήθην τῆς τροπολογίας. Εἶπον τοῦτο, ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον εἴπατε καὶ σεῖς εἰσηγούμενος σήμερον. Εἴπατε δηλαδὴ ὅτι παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ τῆς ἱερότητος τῆς ἰδιοκτησίας καὶ ὅτι σήμερον πλέον ἡ ἰδιοκτησία ἔχει καὶ κάποιαν κοινωνικὴν λειτουργίαν. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ταῦτα εἴπατε. Ἐγὼ ὅμως προσέθηκα ὅτι εἶναι τόσον αὐτονόητον καὶ κατάφορον τὸ πρᾶγμα, ὥστε οὐδεμίαν λύπην θὰ ᾐσθανόμην ἂν διεγράφετο καὶ ἂν ἔμενε τὸ Σύνταγμα ὅπως ἦτο, ἐφόσον τὰ πράγματα ὁμιλοῦν εὐγλωττότερον καὶ δὲν μεταβάλλονται.

§55Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ εἶπον προηγουμένως ὄχι ὅτι πραγματικῶς ἔπαυσε νὰ εἶναι γενικὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ἀλλ’ ὅτι ἐμειώθη τὸ δόγμα αὐτὸ ἐκ τῶν νέων μεταπολεμικῶν θεωριῶν. Ἐγὼ ἀνέφερα τὴν πρότασίν σας καὶ κατεπολέμησα αὐτήν. Εἰς τὸ τέλος δὲ προσέθεσα ὅτι δύναται νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ παράσχῃ πράγματα, ἂν θελήσητε ἐγκαίρως νὰ τὴν ἀποσύρῃ καὶ ὄχι ὅτι διετυπώσατε τοιαύτην ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὑπόσχεσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐξακολουθῶ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ συντηρητικότης τῆς Βουλῆς ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι, κατὰ τὰς στιγμὰς ταύτας, ἡ Βουλὴ δὲν θὰ θελήσῃ νὰ παράσχῃ πράγματα διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ Συντάγματι τῆς διατάξεως ταύτης, εἶμαι, λέγω, βέβαιος ὅτι δὲν θὰ κάμῃ ἀποδεκτὴν τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἐκτὸς τοῦ σημείου τούτου, κύριοι συνάδελφοι, θέλω ἀπασχολήσει ὑμᾶς ἐπὶ ἑτέρων ἄλλων ζητημάτων, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεως εἰς περίπτωσιν ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἰδιοκτησίας. Τὸ σχετικὸν ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): «Πάντοτε προηγουμένης ἀποζημιώσεως χωρεῖ ἀπαλλοτρίωσις». Δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθη γενικῶς, λόγῳ κοινωνικῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπέβαλον τὴν παραβίασιν ἂν ὄχι αὐτοῦ, ἀλλὰ τουλάχιστον τὴν δημοσίευσιν νόμων, οἱ ὁποῖοι, καίτοι κατ’ ἀρχὴν ἐθεωρήθησαν ἀντισυνταγματικοί, κατόπιν ὅμως καὶ διὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1911 ἔθεσαν μίαν ἐπιταγὴν ὅπως προβαίνῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς ἀπαλλοτριώσεις καὶ ἄνευ προηγουμένης καταβολῆς ἀποζημιώσεως, ὅπως ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς τῆς Θεσσαλίας. Κατόπιν τὸ μέτρον τοῦτο ἐπεξετάθη εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα σχεδὸν εἰς τὴν πλήρη ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς προσβολῆς τῆς ἰδιοκτησίας διὰ τῆς μέχρι σήμερον μὴ καταβολῆς ἀποζημιώσεως εἰς ὡρισμένους ἰδιοκτήτας στερηθέντας τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν. Τὸ μέτρον τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἡ Πολιτεία ἠθέλησε νὰ θεραπεύσῃ μίαν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων, δὲν ἐθεράπευσε καὶ ἑτέραν ἀνάγκην καὶ ἐγκατέλειψεν ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι σήμερον τείνουσι χεῖρα ἐπαίτιδα καὶ ζητοῦν ἀποζημίωσιν δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πραγματικῶς κατεῖχον καὶ τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς αὐτούς. Διετυπώθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἡ ἀγροκτησία ναὶ μὲν εἶναι ἰδιοκτησία, δὲν ἐννοῶ ὅμως νὰ κάμω καμμίαν συζήτησιν ἐπὶ τῆς νομικῆς φύσεως τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ σπουδαῖον συντελεστὴν ἔχει τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῆς εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ ἀγρόται διὰ τῆς καλλιεργείας αὐξάνουσι τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος. Εἶναι ὅμως ἐπίσης ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης κατέβαλεν ἓν ποσὸν πρὸς ἀπόκτησιν τοῦ κτήματος τούτου, μίαν ἀξίαν. Ἂν δὲ σήμερον ἡ Πολιτεία ζητῇ ἀπαλλοτρίωσιν τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῆς, πρέπει νὰ τοὺς δώσῃ μίαν ἰσαξίαν ἀξίαν καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ ἓν οἰκονομικὸν ἀγαθὸν δι’ ἑτέρου ἰσοδυνάμου τοιούτου. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν πράττουν, ἀλλὰ προβαίνουσιν ἔτι περαιτέρω· ἀποστεροῦσι τοὺς γαιοκτήμονας τῆς ἰδιοκτησίας των καὶ ἐπὶ πολὺ χρονικὸν διάστημα δὲν κατέβαλον οὔτε ὀβολόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν μέχρι σήμερον κατεβλήθη ἀποζημίωσις εἰς τοὺς στερηθέντας τῆς ἰδιοκτησίας των γαιοκτήμονας, κατεβλήθη τοιαύτη, ἡ ὁποία ἐνῷ μὲν κατ’ ἀρχὰς εἶχεν ἀξίαν Χ, μετὰ παρέλευσιν ὡρισμένου χρόνου ἔχει ἀξίαν Χʹ. Διὰ ποῖον λόγον; Δὲν σᾶς κάμω, κύριοι συνάδελφοι, ἄλγεβραν, ἀλλὰ θέλω νὰ καταδείξω ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀποζημιώσεως εἷς ἰδιοκτήτης ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κειμένης διατάξεως ἐλάμβανεν ὡρισμένην ἀποζημίωσιν, λόγῳ κατόπιν τῆς ὑποτιμήσεως ἀφ’ ἑνὸς τοῦ νομίσματος, ἀφ’ ἑτέρου δὲ λόγῳ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι τῷ ἐδόθησαν κατὰ τὴν κήρυξιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἢ τὴν στέρησιν τῆς ἰδιοκτησίας του, ὑφίσταται σημαντικὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἡ Πολιτεία, ἐφόσον εἶναι ὑπαιτία τῆς ζημίας, ὀφείλει νὰ ἐπανορθώσῃ; διότι, ἂν στερηθῇ τις τῆς ἰδιοκτησίας του χάριν κοινῆς ὠφελείας πρὸς ἀποκατάστασιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ὀφείλει ἐπίσης, ἂν μὲν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸν ἀποζημιώσῃ πλήρως, νὰ καταβάλῃ εἰς αὐτὸν μίαν ἀξίαν, τοὐλάχιστον τὴν ἀξίαν τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ κτῆμα κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπεκτήθη τοῦτο ὑπ’ αὐτοῦ. Εἰς τὴν ἀξίαν ὅμως αὐτὴν πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ὁ τόκος τῶν χρημάτων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κτήσεως μέχρι σήμερον.

§56Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Καὶ ἐνῷ τὸ ἐκαρποῦτο ἐν τῷ μεταξὺ;

§57Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ἂν θέλητε νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς νομικῆς φύσεως τῆς σχέσεως τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, θὰ μακρυγορήσω, διότι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας ὁ ἰδιοκτήτης καταντᾷ νὰ παίρνῃ ἓν γεώμορον.

§58Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς κτίσεως ναί, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἀπαλλοτριώσεως δὲν εἰσπράττει καρποὺς ὁ ἰδιοκτήτης;

§59Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἰσπράτει τὸ ⅓. Ἀλλὰ τοῦτο τὸ λέγω, διότι, ἂν λαμβάνῃ μεταπολεμικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποτιμημένον καὶ συγχρόνως εἶναι ὑποτιμημέναι καὶ αἱ ὁμολογίαι, θὰ ἐπανορθωθῇ τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ἂν ληφθῇ ὡς βάσις ἡ ἀξία τοῦ κτήματος κατὰ τὸν χρόνον τῆς κτήσεως αὐτοῦ, διότι βεβαίως ὑπάρχει σχέσις τοῦ κολλήγου καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἡ σχέσις τῆς μορτῆς. Τὸ τονίζω τοῦτο, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου προχθὲς παρ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὑποστηρίζοντος τὰ ἀγροτικὰ συμφέροντα, διετυπώθη ὅτι οἱ γαιοκτήμονες ἀπέκτησαν διὰ τῆς βίας τὴν περιουσίαν αὐτῶν καὶ ὅτι σήμερον ἐπιζητοῦντες τὴν αὔξησιν τῆς ἀποζημιώσεώς των θέλουσι πάλιν νὰ ἐπιβάλωσι δουλοπαροικίαν. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀληθές, διότι οἱ ἰδιοκτῆται σήμερον ἐπιζητοῦντες τὴν αὔξησιν τῆς ἀποζημιώσεως δὲν θέλουσι νὰ ἐπιβαρύνωσι τοὺς ἀγρότας. Σημειώσατε δέ— καὶ τὸ τονίζω τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—ὅτι οὐδέποτε ὑπενόμευσα, οὐδὲ ἐδημοκόπησα εἰς διαφόρους ἄλλας συζητήσεις, εἰς τὰς ὁποίας πολλοὶ ὑποστηρικταὶ τῶν ἀγροτικῶν συμφερόντων ἐνεφανίσθησαν, ἀλλ’ ὅτι πάντοτε συνηγόρησα ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων. (Χειροκροτήματα).

§60Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ἀποδίδητε εἰς ἄλλους συναδέλφους τοιαύτην μομφὴν ὅτι κατὰ τὴν γνώμην σας δημοκοποῦν καὶ ὅτι ὅλα ὅσα λέγουν τὰ λέγουν διὰ νὰ δημοκοποῦν.

§61Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὅταν ἀνέρχωνται, λέγουσιν ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται ἀπέκτησαν διὰ τῆς βίας ὅτι σήμερον ἐπιζητοῦσιν αὔξησιν τῆς ἀποζημιώσεως, ἐπιζητοῦσι πάλιν τὴν δουλοπαροικίαν. Τί θέλουσι νὰ εἴπωσι μὲ αὐτά, ἀφοῦ ἀφίστανται τῆς ἀληθείας; Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὀφείλω ἀπροκαλύπτως νὰ δηλώσω ὅτι ὄχι μόνον δὲν παρενεβλήθη κανὲν πρόσκομμα εἰς τὴν ἀποκατάστασίν των, διότι ἐθεωρήθη τοῦτο κοινωνικὴ ἀνάγκη, ἀλλὰ συνετέλεσα μὲ τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις εἰς τὴν βελτίωσιν καὶ ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ὡς μέλος Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, συνετέλεσα εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας. Ἐν τούτοις ὅμως, τὸ τονίζω τοῦτο καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, διότι ἔχω καθῆκον ἐμφανιζόμενος πρὸ ὑμῶν νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν καὶ νὰ μὴ φανῶ ὅτι ὑποστηρίζω μόνον τοὺς γαιοκτήμονας καὶ ὅτι προσπαθῶ ἐγὼ νὰ ἀπομιζήσω, ὅπως λέγουν οἱ ἄλλοι, τὸ αἷμα τοῦ ἐργατικοῦ λαοῦ.

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μήπως σᾶς εἶναι γνωστὸν ποῦ ἐδημιουργήθη ἡ ἱστορία τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος;

§63Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μοὶ εἶναι πολὺ γνωστόν, ἀλλ’ ἂν θέλητε νὰ κάμω ἱστορικὴν ἀνάλυσιν τοῦ ζητήματος, ὑποθέτω ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων δὲν θὰ ἔχωσι τὴν διάθεσιν νὰ μὲ ἀκούσωσι. (Διαλογικαὶ συζητήσεις μεταξὺ διαφόρων ἀντιφερομένων βουλευτῶν). Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀφήσητε νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου. Ἐπιτρέπω διακοπὰς ἐντὸς τοῦ θέματος, ἐντὸς τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ἀγορεύσεώς μου θίγω, μὴ ἐπιθυμῶν νὰ θίξω τινά, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τυγχάνει νὰ ἔχῃ ἀλλοίαν γνώμην. Εἰς ἐμὲ ἡ γνώμη παντὸς θὰ εἶναι σεβαστή. Εἶπον ὅτι κατὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων δὲν ἐτηρήθη τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὴν ἀποζημίωσιν πρὸ τῆς στερήσεως τῆς ἰδιοκτησίας. Εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ ἔχει ὑποβληθῆ τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεστηρίχθη καὶ ὑπ’ ἐμοῦ εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ ὁποία ἀφορᾷ εἰς τὴν προσθήκην τῆς λέξεως «πλήρους» εἰς τὸν ὅρον τῆς «ἀποζημιώσεως», δηλαδὴ νὰ τεθῇ «πάντοτε δὲ προηγουμένης πλήρους ἀποζημιώσεως». Ἴσως θεωρηθῇ παρ’ ἡμῖν περιττὴ ἡ προσθήκη αὕτη. Ἐγὼ ὅμως νομίζω ὅτι, καίτοι ὑποστηρίζεται ὅτι ἐν τῷ ὅρῳ «ἀποζημίωσις» περιλαμβάνεται πᾶσα ζημία θετικὴ καὶ ἀποθετική, ἐν τούτοις καλὸν εἶναι νὰ τεθῇ ἡ λέξις «πλήρης», ἵνα καθορισθῶσι σαφέστερον τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὁ δικαστὴς θὰ ὁρίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν.

§64Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπὸ ποῦ θὰ πάρῃ τὰ λεπτὰ;

§65Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Θὰ θίξω, κ. συνάδελφε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι, ὡς προηγουμένως εἶπον, ἐπειδὴ οἱ ἀγρόται δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταβάλωσι τὴν ἀποζημίωσιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἀπαιτοῦσι, πρὸς ἱκανοποίησιν καὶ τῶν γαιοκτημόνων, εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ καταβάλῃ ἓν μέρος τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ὡς πρὸς τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μάρκου, ὑποστηρίζοντος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἀφοῦ οὗτος δεχθῇ νὰ ἀπωλέσῃ τὸ τρίτον τῆς ἀξίας καὶ τὸ μὲν ἕτερον ⅓ νὰ δοθῇ ὑπὸ τῶν ἀγροτῶν, τὸ δὲ ἕτερον ⅓ ὑπὸ τοῦ Κράτους. Ὡς δὲ προηγουμένως εἶπον, κατὰ μείζονα λόγον ἐπιβάλλεται τὸ Κράτος νὰ πληρώνῃ τὸ ⅓, διότι τὸ Κράτος δὲν καταβάλλει σήμερον ἢ ὁμολογίας ἐξοφληθησομένας ἐντὸς τριακονταετίας.

§66Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Κράτος ὅμως πληρώνει.

§67Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ Κράτος δὲν ἔχει καταβάλλει, ὡς γνωρίζετε, ὀβολὸν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν.

§68Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δέκα τοῖς ἑκατόν.

§69Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἶναι λοιπὸν ὑποχρεωμένον, διότι φέρει καὶ τὴν εὐθύνην αὐτῆς τῆς τριακονταετίας, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ νόμισμα ὑφίσταται ὑποτιμήσεις. Τώρα ἤθελέ τις ἐρωτήσει· πῶς, ἐκ τίνος φορολογίας θὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος τὸ τρίτον αὐτό; Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν, ὅταν ὑποβληθῇ εἰς αὐτὴν ἡ μεταρρύθμισις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου.

§70Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§71Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μάλιστα.

§72Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὅταν λέγητε ὅτι τὸ τρίτον τῆς ἀξίας θὰ ἀπωλέσῃ ὁ ἰδιοκτήτης, δὲν φρονεῖτε ὅτι αὐτὸ ἀντιτίθεται πρὸς ὅ,τι εἴπατε προηγουμένως περὶ πλήρους ἀποζημιώσεως;

§73Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὸ δὲν ἀντιτίθεται πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα προηγουμένως, πρῶτον διότι ὅταν λέγω «πλήρης ἀποζημίωσις», ἐννοῶ ὅτι ἡ φράσις αὐτὴ δὲν ἀφορᾷ μόνον τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀγροτικῶν κτημάτων, εἶναι φράσις γενικὴ ἀφορῶσα πᾶσαν στέρησιν περιουσίας, πᾶσαν ἀπαλλοτρίωσιν. Θὰ ἐπικαλεσθῆτε σεῖς ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις ἐφαρμογῆς καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐν περιπτώσει ἀπαλλοτριώσεως ἀγροτικῶν κτημάτων, ἔρχεται ὅμως ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ὑφίσταται καὶ καθορίζει μίαν ἀποζημίωσιν, λίαν ἐπιζημίαν, ὡς γνωρίζετε, διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας, μὴ ἀνταποκριναμένην εἰς τὸ δίκαιον. Ἡμεῖς πάλιν θὰ τροποποιήσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν καὶ θὰ δώσωμεν μίαν προσαύξησιν, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης δύναται νὰ ὑποστῇ τὴν μείωσιν τοῦ ⅓, διότι σήμερον ὑφίσταται πλήρη μείωσιν ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν ὁμολογιῶν ἀφ’ ἑτέρου. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν — ἐδῶ θέλετε νὰ καταλήξητε — ὅτι, ἂν τεθῇ ἡ λέξις «πλήρης», ὁ νόμος θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικός, διότι ἡ διάταξις περιέχει συνταγματικὴν ἐπιταγὴν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, δυναμένην ἐντὸς ὡρισμένων ὁρίων νὰ καθορίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν.

§74Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Τὸ παραδέχεσθε αὐτό;

§75Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Βεβαίως ὅτι εἶναι συνταγματικὴ ἐπιταγή.

§76Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὁ νόμος δύναται νὰ καθορίσῃ ὅριον ἀποζημιώσεως; Αὐτὸ τὸ παραδέχεσθε;

§77Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἴσως δὲν εἶμαι σαφής. Δὲν γνωρίζω ἂν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἔχωσι τὴν αὐτὴν ἀμφιβολίαν μὲ ὑμᾶς. Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι τὸ Σύνταγμα περιέχει μίαν συνταγματικὴν ἐπιταγὴν πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἵνα καθορίσῃ πλήρη ἀποζημίωσιν, ἀνεξαρτήτως θέματος, ἐπὶ πάσης στερήσεως περιουσίας, εἴτε ἀγροτικῆς, εἴτε ἀστικῆς περιουσίας θὰ τεθῇ ἡ λέξις «πλήρης», θὰ καθορίζωνται τὰ ὅρια τοῦ δικαστοῦ σαφέστερον, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει νὰ καθορίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν, πάντοτε ὅμως ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν βεβαίως ὡρισμένον νόμον.

§78Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ δικαστὴς θὰ καθορίσῃ τὰ ὅρια ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος; Ὑποθέσατε ὅτι ἐπικρατεῖ ἡ ἄποψις ὑμῶν νὰ ψηφίζεται ὁ νόμος ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων θὰ ἀποζημιωθῇ κατὰ τὰ ⅔. Ποίαν διάταξιν θὰ τηρήσῃ ὁ δικαστής; Τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος ἡ ὁποία τῷ ἐπιβάλλει πλήρη ἀποζημίωσιν ἢ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου ὁ ὁποῖος τῷ ἐπιβάλλει ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ ἀπωλέσῃ τὸ ⅓ τῆς ἀξίας κατὰ τὴν πρότασιν τὴν ἰδικήν σας;

§79Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὁ δικαστὴς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ καθορισμῷ τῆς ἀποζημιώσεως ὡρισμένον νόμον. Ἂν ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀντισυνταγματικός, κατὰ τὴν γνώμην του...

§80Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Θὰ τὸ ἐξετάσῃ κατ’ ἄλλην διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν.

§81Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον λοιπόν, διὰ τὴν περίπτωσιν δηλαδὴ τῆς ἀντισυνταγματικότητος, θὰ ἐξετάσῃ ἂν ὁ νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικὸς ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ νόμος δὲν θὰ εἶναι ἀντισυνταγματικός, ὅταν εἴπῃ ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ ἀπωλέσῃ τὸ ⅓ τῆς ἀξίας τοῦ κτήματός του καὶ θὰ λάβῃ τὰ ⅔, τὸ ⅓ ἐκ τῶν μὴ ἀποκαθισταμένων καλλιεργητῶν, τὸ δὲ ἕτερον ⅓ ἐκ τοῦ Κράτους.

§82Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συνεχίσω τὴν διακοπήν μου. Ἂν ἀποδίδητε σχετικὴν ἔννοιαν εἰς τὴν λέξιν «πλήρη», τότε νὰ ὁρίσητε τὰ ὅρια τῆς σχετικότητος.

§83Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο βεβαίως δέον νὰ ἐξηγηθῇ. Λοιπὸν εἰς τὴν λέξιν «πλήρης», δίδω μίαν ἔννοιαν σχετικήν. Θὰ σᾶς εἴπω διατί. Διότι ὑπάρχει μία συνταγματικὴ ἐπιταγὴ τοὐλάχιστον διὰ τῆς λέξεως «πλήρης». Ἂν θέλητε, κάμετε μίαν ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν, τὴν ἑξῆς· ὅτι ἐν τῷ ὅρῳ «ἀποζημίωσις» περιλαμβάνεται ἡ ἔννοια τῆς πλήρους τοιαύτης, χωρὶς νὰ θέσητε εἰς τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος τὴν λέξιν «πλήρης».

§84Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἤθελον νὰ συναγάγω τοῦτο τὸ συμπέρασμα. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην ὅτι οἱαδήποτε διάταξις τεθῇ ἐν τῷ Συντάγματι, ἂν παρουσιασθῇ ἐπιτακτικὴ κοινωνικὴ ἀνάγκη, θὰ παραβιασθῇ. Καὶ βλέπω ὅτι δὲν ἀπέχετε καὶ ὑμεῖς ἀπὸ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, διότι δίδετε σχετικὴν ἔννοιαν εἰς τὴν λέξιν «πλήρης». Καὶ ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ σχετικότης αὐτή, τὸ ⅓ δύναται νὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὸ ⅒.

§85Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἐκεῖ πλέον τὰ ὅρια θὰ καθορίζωνται ἀπὸ τὸν νόμον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε, τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἡ κοινωνικὴ ἀνάγκη τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἦτο πολὺ ἐπιτακτική. Δὲν φαντάζομαι ὅτι κάθε τόσον θὰ ἔχωμεν τοιαύτας ἐπιτακτικὰς ἀνάγκας. Ἄλλως λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν ὁμαλὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ γίνῃ σεβαστὴ οὐδεμία ἀντισυνταγματικὴ διάταξις. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχετε τὴν αὐτὴν γνώμην. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μή μὲ διακόπτητε, ἵνα μὴ ἀπασχολῆται ἡ Βουλὴ ἐπὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα εἶναι σαφῆ.

§86Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε Χατζίσκε, σᾶς παρακαλῶ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ Συντάγματος τηροῦμεν ἐν ἐκκρεμότητι τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν ἐπὶ μίαν ἀκόμη ἑπταετίαν. Δι’ εἰδικῆς διατάξεως, ἡ ὁποία δύναται νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 119, δύναται νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν ἐκκρεμῶν ἀγροτικῶν ὑποθέσεων. Αὐτὴ εἶναι μία ἄποψις.

§87Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θίγετε τὸ ἄρθρον 119, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἰσῆλθον.

§88Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δευτέρα ἄποψις εἶναι, διὰ ψηφίσματος ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐν τῷ κυριαρχικῷ της δικαιώματι νὰ καθορίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὰς ἐκκρεμεῖς ἀγροτικὰς ὑποθέσεις, καθ’ ὃν τρόπον θελήσῃ καὶ νὰ ἰσχύῃ τὸ «πλήρης» διὰ τὸ μέλλον.

§89Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ἐπὶ τούτου.

§90Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δύο λέξεις μόνον διὰ νὰ ἐξηγήσω τὴν πρότασίν μου. Ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ τὰς ἤδη γενομένας ἀπαλλοτριώσεις. Τὸ τρίτον δὲν τὸ ὑπεστήριξα διὰ τὸ μέλλον. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ νομοθέτης δὲν δύναται νὰ θέσῃ ὅρια εἰς τὸν δικαστὴν κατὰ τίνα τρόπον θὰ εὕρῃ τὴν «πλήρη ἀποζημίωσιν», διότι θὰ καταρτίσῃ νόμον ἀντισυνταγματικόν, ὁ δὲ δικαστὴς ὑποχρεοῦται νὰ μὴ τὸν ἐφαρμόσῃ.

§91Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Προτοῦ ἀκόμη νὰ γίνῃ ἀποζημίωσις τῶν λειβαδίων, ἐλήφθη πρόνοια νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ ἰδιοκτησία διὰ τοὺς μικροκτηνοτρόφους πρὶν ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ λειβάδια.

§92Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν μοὶ ἐκάματε διακοπήν, διότι σεῖς θίγετε ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν ἔθιξα καὶ ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 119. Δὲν εἰσῆλθον εἰς αὐτό. Μάλιστα νομίζω, ἂν εἶναι σχετικόν, ὅτι δυνάμεθα νὰ μὴ τὸ θίξωμεν αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι θὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον πολὺ μεγαλυτέρας συζητήσεως. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως καὶ νὰ τονίσω ὅτι δέον νὰ ληφθῇ μία μέριμνα διὰ τὸ ζήτημα τῆς καταβολῆς αὐτῆς διὰ τοὺς γαιοκτήμονας τοὺς στερηθέντας πρὸ μακροῦ χρόνου τὰς ἰδιοκτησίας αὐτῶν καὶ μὴ ἀποζημιωθέντας μέχρι σήμερον. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ. Τὸν ὅρον τοῦτον τὸν θεωρῶ ὡς κακόηχον καὶ ἀδόκιμον διὰ τὸ κείμενον τοῦ Συντάγματος. Θὰ ἐπεθύμουν ὅπως μεταβληθῇ διὰ τοῦ ὅρου «τακτικῶν δικαστηρίων». Πρῶτον ὅτι παρέχεται μεγαλυτέρα ἐγγύησις δι’ αὐτῶν, διότι ἐκ τοῦ ὅρου «δικαστικῆς ὁδοῦ» δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν καὶ διοικητικὰς Ἐπιτροπὰς καὶ διοικητικὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα δὲν παρέχουν καμμίαν ἐγγύησιν διὰ τοὺς στερουμένους τὴν ἰδιοκτησίαν. Νομίζω, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν.

§93Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κατὰ πλειονοψηφίαν.

§94Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκετε σεῖς, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων, τὴν ἐπραγματοποιήσατε ἢ ἂν δὲν ἐπραγματοποιήθη καθ’ ὅλον τὸ μέρος, ἔχει πραγματοποιηθῆ ἐν μέρει. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλάπτει εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι δὲν ὑπάρχει προνοοῦσα ἐγγύησις διὰ τοὺς στερουμένους τὴν ἰδιοκτησίαν των. Μάλιστα ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν γνώμην ξένου διαπρεποῦς συγγραφέως, τοῦ κ. Ὀριέ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἀποζημιώσεως δέον νὰ τίθενται πάντοτε τὰ τακτικὰ δικαστήρια, διότι εἶναι μεγαλυτέρα ἐγγύησις διὰ τὸν στερούμενον τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ὑπεστήριξε διὰ μακρῶν τὴν τροπολογίαν αὐτήν, δηλαδὴ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.

§95Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Μᾶς λέγετε τί γίνεται ἐν Γαλλίᾳ;

§96Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μάλιστα. Ἐκεῖ εἶναι πολὺ διαφορετικὰ τὰ πράγματα καὶ παρέχεται πολὺ μεγαλυτέρα ἐγγύησις, εἰς δὲ τὸ Γαλλικὸν Σύνταγμα δὲν ἐπεξετάθη μέχρι τῶν ἐνοχικῶν δικαιωμάτων. Ἐν τούτοις, ἂν στερηθῇ τις τῆς περιουσίας του, δύναται νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν φθάνουσαν καὶ μέχρι ὑποθετικῆς βλάβης. Νὰ σᾶς εἴπω ἓν παράδειγμα. Ἐστερήθη τις ἑνὸς μαγαζείου καὶ ὁ καταστηματάρχης δὲν ἔλαβε μόνον ἀποζημίωσιν διὰ τὸ μαγαζεῖον, ἀλλὰ καὶ ὅλον τὸ διάφορον τὸ ὁποῖον θὰ ἔβγαζε μέχρι τῆς ἀποκτήσεως. Σημειώσατε δὲ ὅτι αὐτὸ εἶναι μία προστασία κεκτημένου δικαιώματος.

§97ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τίνα λόγον ἐστερήθη τοῦ μαγαζείου αὐτοῦ;

§98Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Διὰ δημοσίαν ἀνάγκην. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω καὶ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε δεκτὴν τὴν τροπολογίαν τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιτάξεως. Λέγει δὲ ἡ τροπολογία (ἀναγινώσκει): «Ἐπίταξις χωρεῖ καὶ πρὸς θεραπείαν κοινωνικῆς ἀνάγκης».

§99Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μπαμπάκου;

§100Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ὅλον τὸ κόμμα τὴν υἱοθέτησε. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῶν ἐπιτάξεων λέγει εἰς τὸ τέλος τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἰδιοκτησίαν (ἀναγινώσκει). Νομίζω ὅτι ἡ τελευταία προσθήκη παρέλκει, διότι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ἀμέσου κοινωνικῆς ἀνάγκης, τὸ Σύνταγμα ἀναφέρει ὅτι στερεῖταί τις, ἂν ἔδωκέ τις διὰ δημοσίαν ὠφέλειαν. Συνεπῶς κατὰ τὴν γνώμην μου τὴν θεωρῶ περιττήν.

§101Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἐρώτησις. Δὲν θὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἀρχὴν νὰ ἐπιτάξῃ καὶ ὄχι νὰ ἀπαλλοτριώσῃ;

§102Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του. Κατὰ μεγαλύτερον βαθμὸν ἐπὶ ἀπαλλοτριώσεων. Αὐτὸ ὑποστηρίζεται καὶ ἐκ μέρους διακεκριμένου νομικοῦ, τοῦ κ. Ρακτιβάν. Ἠκούσθη ὅτι ὁ κ. Ρακτιβὰν λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς τελευταίας διατυπώσεως τῆς τροπολογίας τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων διετύπωσεν ἐπίσης (ἀναγινώσκει): Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη εἶναι ἐντελῶς περιττή.

§103Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἡ προβαλλομένη τροπολογία ἀνάγεται εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν ἢ δημοσίαν τάξιν.

§104Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἂν ἔχητε ἀντίθετον γνώμην πρὸς ἕνα διακεκριμένον νομομαθῆ ὡς τὸν κ. Ρακτιβάν, ὁ ὁποῖος παραδέχεται ὅτι εἶναι περιττή, ἔχει καλῶς. Ἐπέτρεψα ἀρκετὰς διακοπὰς καὶ ἐπείγομαι νὰ τερματίσω τὴν ὁμιλίαν μου. Ἀλλὰ σᾶς προσθέτω ὅτι αὐτὸ τὸ ἔγραψεν ὁ κ. Ρακτιβὰν μόλις πρὸ 12 ἡμερῶν. Εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐμπρὸς» τῆς 4ης Δεκεμβρίου.

§105Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἀνάγεται εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἐπιτάξεις.

§106Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἡ παρέμβασις τῶν ἐπιτάξεων πρὸς ἐκπλήρωσιν κοινωνικῶν ἀναγκῶν θίγει τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ἡ τροπολογία τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων. Εἶμαι τόσον σαφὴς εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος, ὥστε δὲν θὰ ἔκαμα τὴν οὐτοπίαν νὰ ἐπικαλεσθῶ γνώμην διακεκριμένου νομομαθοῦς, ἡ ὁποία δὲν ἔχει περίπτωσιν ἐφαρμογῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§107Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ἔχει σημασίαν διαφορετικὴν ἀπὸ τὸ πρῶτον ἐδάφιον περὶ στερήσεως τῆς ἰδιοκτησίας.

§108Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ αὐτὸ ὑπεστήριξα, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν διαφοράν. Καὶ ἐν τῷ πρώτῳ ἐδαφίῳ περιλαμβάνεται πᾶσα τοιαύτη περίπτωσις ἐπιτάξεως.

§109Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θέλω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς διαστολήν. Ἀπαλλοτρίωσις ὑπὸ νομικὴν ἔννοιαν εἶναι ἡ στέρησις τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐπίταξις κυρίως εἶναι ἡ στέρησις τῆς χρήσεως, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι παρ’ ἡμῖν ἡ λέξις «ἐπίταξις» δὲν σημαίνει μόνον στέρησιν χρήσεως, ἀλλὰ σημαίνει καὶ στέρησιν ἰδιοκτησίας—αἱ στρατιωτικαὶ ἐπιτάξεις. Σεῖς τί θέλετε, νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις διὰ τὰς ἐπιτάξεις γενικῶς;

§110Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὄχι. Εἶπον νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις τῆς τελευταίας προτάσεως «διὰ θεραπείαν κοινωνικῆς ἀνάγκης». Δηλαδὴ μόνον νὰ χωροῦν ἐπιτάξεις εἰς περίπτωσιν ἐπιστρατεύσεως διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης.

§111Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Γενικῶς θέλετε;

§112Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Μάλιστα, γενικῶς.

§113Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐδέχθημεν ὡς ἀνάγκην ἐπιτακτικὴν τὴν προσθήκην τοῦ τελευταίου ἐδαφίου, ἀναχωρήσαντες ἀπὸ ἐπιστημονικὴν ἀντίληψιν, ἡ ὁποία καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην καθιερώθη καὶ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ἐγένετο ἀποδεκτή, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἐπιτάξεως εἶναι διάφορος προκειμένου περὶ ἐπιτάξεως πραγμάτων ἀναλωτῶν καὶ διάφορος περὶ μὴ ἀναλωτῶν. Ἐφόσον τὸ δέχεσθε ὡς ἀναμφίβολον, δὲν εἶσθε συνεπὴς πρὸς αὐτὸ τὸ ἀναμφιβόλως ἂν ὑποστηρίξητε ὅτι ὁλόκληρος ἡ διάταξις αὐτὴ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι ὑπάρχουν καὶ ἐπιτάξεις πραγμάτων μὴ ἀναλωτῶν.

§114Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐφόσον λαμβάνετε ὡς ἀρχὴν διὰ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν εἶπον, πῶς θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§115Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὰς ἐπιτάξεις διὰ τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας ἢ δι’ ἐπειγούσας κοινωνικὰς ἀνάγκας, λ. χ. ἑνὸς ἀτμοπλοίου καὶ ἐφόσον θὰ δεχθῶμεν ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ τελευταία διάταξις τοῦ ἄρθρου καὶ νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον 19 μόνον ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀπαλλοτριώσεις, δὲν θὰ εἶναι νομικῶς δεκτὴ ἐπίταξις ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§116Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἂν θέλητε νὰ ἀγορεύσητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, θὰ κατέλθω τοῦ βήματος καὶ θὰ λάβητε τὴν θέσιν μου. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς: ὅτι ἐζήτησα ὄχι μόνον τὴν ἀπάλειψιν τῆς τελευταίας φράσεως «πρὸς θεραπείαν.... κλπ.», ἀλλ’ ἐπεκαλέσθην ὑπὲρ τῆς γνώμης μου καὶ τὴν γνώμην διαπρεποῦς νομομαθοῦς. Ἂν δὲ ἔχητε σεῖς ἀντίθετον γνώμην, δύνασθε νὰ ἀνέλθητε τὸ βῆμα καὶ νὰ τὴν ὑποστηρίξητε. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐθίξατε περὶ ἐπιτάξεως ἐν καιρῷ πολέμου, σᾶς εἶπον ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς παραμονῆς τῆς διατάξεως αὐτῆς «εἰδικοὶ νόμοι θέλουσι.... κλπ.» Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πλέον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἔθιξα ἁπλῶς τὰ ζητήματα χωρὶς νὰ μακρυγορήσω καὶ χωρὶς νὰ ἐμβαθύνω εἰς αὐτά, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποζιώσεως, θὰ ἐπανέλθωμεν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν τροποποιήσεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Διότι, ὡς μανθάνω, ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς εἶναι διατεθειμένος νὰ ἐπιφέρῃ τροποποιήσεις αὐτῆς. Πρῶτον ὀφείλω, κύριοι, νὰ τονίσω ὅτι κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν σχετικῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλούμεθα πάντοτε διατάξεις ἰσχυούσας εἰς ἄλλα Κράτη, χωρὶς νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας καὶ τὰς πολιτικὰς κατευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι, ὡς προηγουμένως εἶπον, ὑπηγόρευσαν εἰς τὸ Κράτος τὴν ἀναγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς, πολὺ δὲ περισσότερον ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς διατάξεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ κ. Μυλωνᾶς. Διότι ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὸ Σύνταγμα τὸ Γερμανικὸν περιέλαβε τοιαύτας διατάξεις αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀντιφατικαὶ πρὸς ἑτέρας περιλαμβανομένας ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ 153 τοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος, διότι ἠθέλησαν οἱ συνταγματικοὶ νομοθέται νὰ ἐπιφέρουν συμβιβασμοὺς εἰς ἀλληλοσυγκρουομένας ἀρχὰς προερχομένας ἐξ ἀντιθέτων ἰδεῶν. Ἤθελον νὰ κάμουν μίαν compromis, διότι κατὰ τὴν Συνέλευσιν τῆς Βεϊμάρης ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι οἱ 163 σοσιαλδημοκράται ἦσαν βουλευταὶ καὶ διὰ νὰ ἐπέλθῃ συμβιβασμὸς εἰς τὰς διαφόρους ἀντιλήψεις καὶ τὰς ἀρχὰς τῶν διαφόρων κομμάτων ἔχουν προσθέσει καὶ ἑτέραν φράσιν, ἡ ὁποία λέγει ὅτι «δὲν καταβάλλονται ἀποζημιώσεις ὅταν νέος νόμος θέλει τὸ ὁρίσει», ἐνῶ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα λέγει «ἡ ἰδιοκτησία εἶναι ἀπαραβίαστος».

§117Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Αὐτὸ δίδει τὸν σοσιαλιστικὸν χαρακτῆρα εἰς τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα καὶ οὐχὶ ἡ τροπολογία ἡ ἰδική μας.

§118Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ χαρακτηρίζει τὰς σοσιαλιστικὰς ἀρχὰς καὶ ἓν ἄλλο ὅτι ἐν τῷ Γερμανικῷ Συντάγματι ἠθέλησαν νὰ ἐπιφέρουν συμβιβασμοὺς ἀρχῶν. Τὸ τοιοῦτον ἂν ἐπιδιώκετε σήμερον, δύνασθε νὰ τὸ ὑποστηρίξητε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγὼ ὅμως ὑποστηρίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ θέλητε πάντοτε νὰ μεταφυτεύσητε εἰς τὴν ἡμετέραν Πατρίδα ἀρχὰς τοιαύτας, ἐξωτικὰ φυτά, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξουν εἰς τὴν πίεσιν τῆς πολιτικῆς ἐνταῦθα ἀτμοσφαίρας καὶ δὴ μετὰ τὴν παρέλευσιν ὅλων αὐτῶν τῶν κρισίμων περιστάσεων. Ἀνοίγεται πρὸ ἡμῶν νέος ὁρίζων, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλει εἰς ἡμᾶς νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ καὶ νὰ μὴ δώσωμεν λαβὴν παρεξηγήσεως εἰς τὸν λαόν, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νὰ θεμελιώσωμεν τὸ νέον πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν οἰκοδόμημα καὶ μάλιστα νὰ ἐνισχύσωμεν τὰ θεμέλια τοῦ θεσμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας, διότι οὕτω πως θὰ φανῶμεν ἀντάξιοι τῆς ἀποστολῆς μας καὶ ὅλοι μαζὶ μὲ τὰς δυνάμεις τὰς ἀσθενεῖς, ἔχοντες ὄπισθέν μας τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐπιθυμοῦντος τὴν ὁμαλότητα τὴν πολιτικήν, τὴν οἰκονομικὴν καὶ τὴν κοινωνικήν, θὰ ἐπιδιώξωμεν ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἤλθομεν ἐνταῦθα. (Χειροκροτήματα).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§120Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ἰδιοκτησίας συνυπῆρξε μετὰ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ αὐτὸς ἀκόμη ὁ προϊστορικὸς μῦθος τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ὅστις ἐπαναλαμβάνεται εἰς ὅλας τὰς θρησκείας, διδάσκει ὅτι ὁ Θεός, δωρήσας εἰς τοὺς πρώτους ἀνθρώπους τὸν ἐπίγειον παράδεισον, ἐκληροδότησεν αὐτοῖς ἀπεριόριστον τὴν ἐπὶ τῆς γῆς κυριότητα. Διότι καὶ ὅταν ἀκόμη, συνεπείᾳ τῆς παραβάσεως τῆς θείας ἐντολῆς, ὁ Παντοκράτωρ ἀφῄρεσεν ἀπὸ τὸ πρῶτον ἀνθρώπινον ζεῦγος τὴν βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν, δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ θίξῃ καὶ τὸ ἀναφαίρετον κυριαρχικὸν δικαίωμα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἐπὶ τῆς γῆς. Ἄλλοτε, κατὰ τοὺς πρώτους αἰῶνας τῆς ἀνθρωπότητος, τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτάσεως τῆς ἰδιοκτησίας ἑνὸς ἑκάστου ἐκανόνιζεν ἡ βία. Ὅταν ἐνεφανίσθη τὸ κοινωνικὸν συγκρότημα ἐκανονίσθη τοῦτο ἀναλόγως τῆς φιλεργίας καὶ τῆς ἱκανότητος ἑνὸς ἑκάστου μέλους τῆς Κοινωνίας. Ἡ ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος μᾶς διδάσκει ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, παρ’ ὅλας τὰς φυσικὰς ἐξελίξεις, τὰς ὁποίας ἐπέβαλλον αἱ νεώτεραι ἰδέαι, ὅταν δὲν τὸ συνέτριβεν ἡ βία, παρέμενε πάντοτε σεβαστόν. Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθῃ τῶν προγεγραμμένων τούτων ὁρίων, ὑφίσταται μεταβολάς, συμφώνως μὲ τὰ γενικώτερα συμφέροντα ἢ τὰς ἀνάγκας τῆς Κοινωνίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐν Ἑλλάδι, κύριοι συνάδελφοι, τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι δικαίωμα τῶν πολλῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, κατὰ τὴν μεγίστην αὐτοῦ πλειονοψηφίαν, εἶναι κύριος τεμαχίου γῆς καὶ βαθύτατα ἔχεται τοῦ συναισθήματος τῆς κυριότητος τῆς οὐσίας του. Βάσιν κατὰ συνέπειαν τῶν σκέψεών μας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τῆς ἰδιοκτησίας πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἐν πρώτοις τὸ γενικὸν τοῦτο συναίσθημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Κατὰ δεύτερον λόγον πρέπει νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὴν ἐξαιρετικὴν ἀνάγκην, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα, νὰ δώσωμεν τὴν πραγματικὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ κεφάλαιον ἐρχόμενον νὰ συνεργασθῇ μεθ’ ἡμῶν, οὐδένα κίνδυνον διατρέχει.

§121Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τουναντίον, θὰ τύχῃ προστασίας.

§122Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐπιβάλλεται ἐκ τῆς ὅλης δημευτικῆς πολιτικῆς, ἣν μετῆλθον αἱ ἐπαναστατικαὶ καὶ μετεπαναστατικαὶ Κυβερνήσεις διὰ νὰ καλύψωμεν αἱματηρὰς οἰκονομικάς τε καὶ κοινωνικὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἀπὸ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἔκτοτε ὅμως ἐξέλιπεν ἡ πίστις τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἀπεδήμησεν ἐξ Ἑλλάδος. Δὲν ἀπέμεινε παρὰ τὸ μὴ δυνάμενον νὰ ἀποδημήσῃ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τὴν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, ἥτις ὑπέστη μόνη τὰ βάρη καὶ τὰς συνεπείας τῆς καταστροφῆς καὶ ἀπὸ τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ὅταν εἶναι Ἑλληνικὸν περιβάλλεται μὲ τὸ ξενικὸν προσωπεῖον διὰ νὰ ἐργασθῇ ἐνταῦθα ὄχι μόνον ὑπὸ βαρυτάτους ὅρους, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ὅρους, οἵτινες συχνότατα θίγουσιν αὐτὴν ταύτην τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Διὰ νὰ προαγάγωμεν τὴν οἰκονομικήν μας κατάστασιν ἔχομεν ἀνάγκην τῆς παλινοστήσεως τῶν Ἑλληνικῶν τε καὶ ξένων κεφαλαίων. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πραγματικὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὰ ληφθέντα μέχρι τοῦδε ἀντιοικονομικὰ καὶ δημευτικὰ μέτρα ὀφείλονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν τερματισθεῖσαν ἀνώμαλον κατάστασιν....

§123Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὄχι μόνον εἰς αὐτήν. Ὑπάρχουν καὶ προηγούμενοι νόμοι, ὅπως τοῦ 1921.

§124Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Δὲν εἶπον ὅτι δὲν ἐγένοντο παρόμοια καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Ὅτι λοιπὸν τὰ μέτρα ταῦτα ὀφείλονται ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν τερματισθεῖσαν ἀνώμαλον κατάστασιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ἐξαιρετικὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀντιμετωπίσῃ διὰ τῶν ἰδίων αὑτῆς μέσων τὰς δυσχερεστάτας στιγμάς, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ παγκοσμίου πολέμου ἔζησε. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον πρέπει ἰδιαίτατα νὰ καταβληθῇ ἡ προσοχὴ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου περὶ ἰδιοκτησίας. Προσωπικῶς οὐδεμίαν ἀντίθετον γνώμην δύναμαι νὰ ἔχω ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ γεννᾷ καὶ ὑποχρεώσεις. Τίς ποτὲ ἠδυνήθη νὰ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο; Ὅταν ὑφίσταται Ἐνοικιοστάσιον, ὅταν πληρώνωνται φόροι, ὅταν ὑπαγώμεθα εἰς παντοειδεῖς οἰκοδομικὰς διατάξεις, ὅταν ὑποβαλλόμεθα εἰς ἐπιτάξεις, ὅταν ἀναγνωρίζωμεν, τέλος, τὴν στέρησιν τῆς ἰδιοκτησίας διὰ δημοσίαν ὠφέλειαν, δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν ὕπαρξιν ὑποχρεώσεων; Μή τι ὅμως ἡ ἔλλειψις τοῦ ὅρου τούτου ἐγέννησε ποτὲ ἀμφιβολίας περὶ τῶν ὑφισταμένων ὑποχρεώσεων;

§125Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὑπάρχει ἀπειρία ἀποφάσεων. Καὶ διὰ νὰ ἀναφέρω μίαν σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν περίφημον δίκην τὴν ἀφορῶσαν τὸν περιορισμὸν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ κ. Γιαννάρου. Εὑρέθησαν τότε δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἐκήρυξαν ἀντισυνταγματικὸν τὸν περιορισμὸν τῆς κυριότητος.

§126Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τῆς κ. Γιαννάρου τῆς ἐγκρέμισαν τὸ σπίτι, δὲν τῆς ἀπηγόρευσαν νὰ κτίσῃ. Ἔχει διαφοράν. Ζήτημα γεννᾶται ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ τῆς τὸ πληρώσουν ἀφοῦ εἶχε ἐγκεκριμένον σχέδιον μηχανικοῦ καὶ τῆς τὸ ἐγκρέμισαν.

§127Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Νὰ τεθῇ λοιπὸν εἰς τὸ Σύνταγμα ὅτι δὲν εἶναι ἀντισυνταγματικοὶ οἱ νόμιμοι περιορισμοὶ τῆς ἰδιοκτησίας.

§128Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι καὶ οἱ ὑποβαλόντες τὴν τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἡ ἰδιοκτησία γεννᾷ ὑποχρεώσεις δὲν εἶχον ἐν νῷ ἐπιβολὴν ἑτέρων ὑποχρεώσεων. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι ἡ ἐπιμονὴ ἐπὶ τῆς διατυπώσεως ταύτης θὰ γεννήσῃ ἀσύμφορον ἐντύπωσιν καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν ἀπάλειψίν της. Μεταξὺ τῶν προταθεισῶν τροποποιήσεων προσετέθη ἐπίσης καὶ ἡ φράσις ὅτι «ἡ ἄσκησις αὐτῆς (τῆς ἰδιοκτησίας) πρέπει νὰ εἶναι συνάμα ὑπηρεσία πρὸς τὴν κοινὴν ὠφέλειαν». Ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὅτι ἡ διατύπωσις αὕτη ἀποτελεῖ αὐτόχρημα φαρισαϊσμόν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ μὲ πείσῃ ὅτι θὰ γίνῃ κάτοχος ἀκινήτου ἢ οἱασδήποτε ἄλλης περιουσίας διὰ νὰ τὴν «θέσῃ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς κοινῆς ὠφελείας».

§129Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Τοιούτου εἴδους περιορισμοὶ ἔχουν γίνει ἐπανειλημμένως.

§130Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τί σχέσιν ἔχουν οἱ περιορισμοί;

§131Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς θέτω τὸ ἐρώτημα καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοῦ ἀπαντήσητε. Ποῖος εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κύριος μιᾶς περιουσίας διὰ νὰ τὴν θέσῃ ὑποχρεωτικῶς, ὄχι οἰκειοθελῶς, διότι αὐτὸ διαφέρει βέβαια, ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κοινῆς ὠφελείας;

§132Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατὰ τοὺς κειμένους σήμερον νόμους καὶ περιορισμοὺς θὰ ἠγόραζε περιουσίαν. Σᾶς ἀναφέρω ἀκόμη ὅτι ὑπάρχει νόμος ἀπαγορεύων τὴν ὀρυζοσπορὰν εἰς τὴν Βοιωτίαν, ἀπαγορεύων δηλαδὴ εἰς τὸν κάτοχον τοῦ ἀγροῦ, χάριν τῆς κοινῆς ὠφελείας, νὰ σπείρῃ ὄρυζαν.

§133Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Αὐτὸ εἶναι ἄλλο. Οὐδεὶς ὅμως πιστεύει ἐνσυνειδήτως ὅτι ὑπάρχει τις ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ κύριος ἑνὸς πράγματος διὰ νὰ τὸ θέσῃ ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν διάθεσιν τῆς κοινῆς ὠφελείας.

§134Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἔλθουν τὰ ξένα κεφάλαια ἀπὸ διατάξεις κενὰς ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι οὐδέποτε ἐφηρμόσθησαν.

§135Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Μὲ συγχωρεῖτε. Εἰλικρινῶς, εἰλικρινέστατα αἱ διατάξεις αὗται ἐφηρμόσθησαν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἡ Ἑλλὰς μὲ αὐτὰς ἔκαμε τὸ θαῦμα ἀπὸ τοῦ 1821 νὰ γίνῃ ἡ Μεγάλη Ἑλλὰς τοῦ 1914. Ζητῶ κατὰ συνέπειαν τὴν ἀπάλειψιν καὶ τῆς προσθήκης ταύτης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιλαμβάνωνται εἰς τὸ Σύνταγμα ἔννοιαι, πρὸς τὰς ὁποίας οὐδεὶς τῶν Ἑλλήνων ἐνσυνειδήτως πιστεύει. Ἐν συμπεράσματι νομίζω ὅτι τὸ 19ον ἄρθρον πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς τὸ ἐτροποποίησεν ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπή, ἀφοῦ ἀπαλειφθῶσιν αἱ παρεισφρύσασαι τροπολογίαι, περὶ ὧν ἀνωτέρω ὡμίλητα. Τοῦτο κατοχυρώνει ἐπαρκῶς τὴν ἰδιοκτησίαν, ἐφόσον ἡ στέρησις αὐτῆς εἶναι δυνατὴ μόνον προηγουμένης ἀποζημιώσεως ὁριζομένης διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων. Ἡ λέξις «ἀποζημίωσις» σημαίνει ὁλόκληρον τὴν προσγενομένην ζημίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἕνεκα τῶν περιστατικῶν, περὶ ὧν ὡμίλησα ἀνωτέρω, ἡ τοιαύτη της σημασία ἠμφισβητήθη κατὰ τὸ παρελθόν, δὲν θὰ ἦτο ἄσκοπος ἡ προσθήκη τῆς λέξεως «πλήρους». Πλὴν τῶν παρατηρήσεών μου τούτων θὰ προέτεινα νὰ προστεθῇ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις εἰς τὸ ἄρθρον 19, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ὁρισθῇ τὸ ὅριον ἐντεῦθεν, τοῦ ὁποίου θὰ ἐδεσμεύετο ἡ δικαστικὴ ἐξουσία νὰ περιορίσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ ἀποζημιουμένου. Ἂν τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον μεριμνᾷ περὶ τῶν γενικῶν συμφερόντων τῆς κοινωνικῆς ὁλότητος, εὑρεθῇ εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ μᾶς στερήσῃ τῆς ἰδιοκτησίας μας, δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν βάσιμον παράπονον, ἐφόσον ἄνευ κέρδους, ἀλλ’ ἀζημίως γίνῃ τοῦτο. Ὑπὸ τῶν σκέψεων τούτων ἐμφορούμενος ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τὴν ἑξῆς ἑρμηνευτικὴν δήλωσιν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιδικαζομένη ἀποζημίωσις οὐδέποτε πρέπει νὰ εἶναι μικροτέρα 1ον) Τοῦ τιμήματος, τὸ ὁποῖον κατέβαλέ τις διὰ νὰ γίνῃ κύριος τῆς ἀπαλλοτριουμένης ἰδιοκτησίας, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπικαταλλαγῆς τοῦ νομίσματος, 2ον) Τῶν γενομένων δαπανῶν διὰ τὴν καλυτέρευσιν τῆς ἰδιοκτησίας, ἐφόσον ἐγένοντο ἀποδεδειγμένως τοιαῦται, καὶ 3ον) Τοῦ νομίμου τόκου ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κτίσεως μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἀπαλλοτριώσεως μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν εἰσοδημάτων».

§136ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§137Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς πιστοποιεῖτε μίαν ριζικὴν οἰκονομικὴν ἀρχήν, δηλαδὴ δὲν θέλετε νὰ καρποῦται ὁ ἰδιοκτήτης τὴν ἄκοπον ὑπερτίμησιν.

§138Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δὲν δύναται νὰ εἶναι ἐλάσσων ἑνὸς ὡρισμένου ὁρίου, μείζων δύναται νὰ εἶναι. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἀποτελοῦν λεπτομερείας, πρὸ τοῦ καιρίου πλήγματος, τὸ ὁποῖον δίδει εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδιοκτησίας τὸ 119 ἄρθρον τῶν μεταβατικῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀνατρέπει τὴν ἀρχὴν αὐτῆς καὶ οὐδεμίαν μεταβολὴν ἀποδεικνύει ἐπὶ τῶν διαθέσεών μας διὰ τὴν προσγενομένην ζημίαν εἰς τὴν παραγωγήν μας ἐν πρώτοις, εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς ἰδιοκτήτας κατὰ δεύτερον λόγον χωρὶς νὰ ὠφελήσῃ ἀποτελεσματικῶς καὶ ὅσον ἔδει τοὺς ἀγροτικούς μας πληθυσμούς.

§139Σ. ΧΑΣΙΩΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§140Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Παρακαλῶ νὰ διαβάσητε τὰς στατιστικάς.

§141Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι χωριστὸν τὸ 119ον ἄρθρον καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά του.

§142Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Εἶμαι σύμφωνος. Ἐγὼ τὸ ἄρθρον 119 τὸ χωρίζω ἀπὸ τὸ ἄρθρον 19, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπιφέρω ἐπίσης τὰς οὐσιώδεις παρατηρήσεις μου ἐν καιρῷ.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Φωτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§144Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ἀπορῶ, κύριοι συνάδελφοι, πῶς ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ προυκάλεσε τόσην παρεξήγησιν, οὐχὶ μόνον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Τύπῳ ἀκόμη. Ἐν τῷ συνόλῳ του τὸ ἄρθρον, ἂν ἐξαιρέσωμεν τὴν διάταξιν ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἡ πατρότης ἀποδίδεται εἰς τὸν κ. Μυλωνᾶν καὶ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐνώπιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. βουλευτῶν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἐμπεριέχει οὐσιώδη διαφορὰν ἀνατρέπουσαν τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911. Φρονῶ ὅτι κατελήξαμεν εἰς αὐστηρότητα ἐν τῇ ἐπικρίσει τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ μάλιστα ἠκούσαμεν μὲ κάποιαν ἔκπληξιν νὰ τονισθῇ καὶ τὸ περιστατικὸν ὅτι ἐξ αἰτίας τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἥτις ἄλλωστε δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὑπάρχει μέγας κίνδυνος νὰ φυγαδευθῇ τὸ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον καὶ ἐν γένει νὰ ἐπέλθῃ μία οἰκονομικὴ διαταραχὴ εἰς τὰς οἰκονομικὰς σχέσεις καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῶν ἀτόμων. Φρονῶ ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν καθιερώνει τίποτε τὸ καινόν. Ἂν ἀνατρέξωμεν ἀκόμη εἰς ἐρεύνας νομικὰς καὶ εἶναι πλεῖστοι νομικοὶ μεταξὺ τῶν κ. κ. βουλευτῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι κατὰ τὴν αὐστηρὰν ἀντίληψιν τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου περὶ ἰδιοκτησίας, ἡ ἰδιοκτησία πάντοτε ὑπέκειτο εἰς περιορισμούς, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ ἰδιοκτήτης ἐδέχετο. Ὅπως ἦσαν αἱ δουλεῖαι, αἱ ἐπιφάνειαι κλπ. Ὑπάρχουν καὶ οἱ νόμιμοι περιορισμοί, οἵτινες ἐθεωρήθησαν ἀλληλένδετοι μὲ αὐτὸ τοῦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, ὅπως ἡ δουλεία τοῦ μὴ ὑψοῦν, τοῦ μὴ ἐκπέμπειν καπνὸν κλπ. Ἑπομένως καὶ ἡ παραδοχὴ τῆς διατάξεως αὐτῆς δὲν καθιερώνει τίποτε τὸ νεώτερον. Ἂς ἔλθωμεν καὶ εἰς τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ μίαν ἀντίδρασιν πρὸς ἓν φεουδαρχικὸν καθεστὼς εἰς τὴν διακήρυξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως, ὅπου ἀνεγράφετο τὸ ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον τῆς ἰδιοκτησίας, ὕστερα ἀπὸ μίαν κολοσσιαίαν πολιτειακὴν καὶ κοινωνικὴν μεταβολήν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε τότε εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἰδιοκτησίας, θὰ ἴδωμεν ὅτι καὶ τὸ Γαλλικὸν Σύνταγμα ἐμπεριέχει τὴν ἀρχὴν αὐτήν. Καὶ διὰ τοῦτο ἂν ἀφαιρεθῇ αὕτη παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἔρχεται κατόπιν ἡ ἀναγραφὴ τῆς ἄλλης διατάξεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδιοκτησία ὡς ἀτομικὸν δικαίωμα ὑποκύπτει εἰς μίαν ἀνάγκην κοινωνικὴν καὶ καθιεροῦται ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις διὰ δημοσίαν ἀνάγκην ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποζημιώσεως. Δηλαδὴ εἶναι ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία περιελήφθη εἰς ὅλα τὰ Συντάγματα καὶ ἀνεγράφη καὶ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα καὶ περιελήφθη εἰς ὅλα τὰ μέχρι σήμερον Συντάγματα τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ἐφόσον διὰ τοῦ ἄρθρου 19, ὡς γίνεται δεκτόν, ἀναγνωρίζεται ἡ ἰδιοκτησία ὡς δικαίωμα ἀτομικόν, προστατεύεται δὲ καὶ πᾶσα ἐν Ἑλλάδι ἰδιοκτησία, μοὶ φαίνεται ὅτι οἱ φόβοι καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ ἐκείνων ὅτι δῆθεν ὅπως διατυποῦται τὸ ἄρθρον ἀνατρέπεται ἡ ἔννοια τῆς ἰδιοκτησίας, νομίζω ὅτι ὑπερακοντίζουν εἰς αὐστηρότητα· ἐδῶ τοιοῦτος φόβος δὲν δικαιολογεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἂν πρόκειται νὰ μείνωμεν εἰς τὴν παράγραφον ἐκείνην ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ γεννᾷ καὶ ὑποχρεώσεις, μοῦ φαίνεται ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἂν ἀπαλείψῃ τὴν διάταξιν αὐτήν, ὁμολογῶ δὲ ὅτι καὶ ἐγὼ τὴν υἱοθέτησα ἐνώπιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν δημιουργεῖ τίποτε τὸ κακόν, διότι γενικῶς ἀναγνωρίζεται ἐν τῷ κόσμῳ ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ συνάμα δημιουργεῖ καὶ κολοσσιαίας ὑποχρεώσεις κοινωνικὰς, εἴτε τεθῇ εἴτε μὴ ἡ διάταξις αὐτή, ἡ ἁμαρτωλὴ ἂς εἴπωμεν, εἰς τὸ Σύνταγμα. Διότι ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐγένοντο παρεκβάσεις λόγῳ τῶν ὑψίστων κοινωνικῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ὁ Τόπος. Ἑπομένως πῶς θὰ εἴπωμεν τώρα ὅτι ἐφόσον τεθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ ἐπέρχεται ἀνατροπὴ τῶν κοινωνικῶν ὅρων καὶ ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν μέχρι τοῦδε περὶ ἰδιοκτησίας; Ἀπὸ τοῦ 1911 ἀκριβῶς ἐδημιουργήθη φιλαγροτικὴ πολιτική, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ὑψίστην τιμὴν διὰ τὸ Κράτος αὐτό, διότι ἐφρόντισε διὰ τὴν ἀποκατάστασιν ὡρισμένων πολιτῶν, ἐχόντων καὶ αὐτῶν δικαιώματα ὅπως καὶ ὅλοι οἱ πολῖται Ἕλληνες. Καὶ βεβαίως εἰς ἓν Κράτος, Κράτος δικαίου, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ὑφίσταται ζημίας μία μόνη τάξις, ἡ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ ὅπως ἀκριβῶς εἰς τὰς ἐκτάκτους ἐθνικὰς στιγμὰς ὅλοι οἱ πολῖται εἶναι ἴσοι καὶ ὅλοι εἰσφέρουν τὰς ὑποχρεώσεις των εἰς τὸ Κράτος, ἔναντι ἐκείνων, οἵτινες πληρώνουν τὸν φόρον τοῦ αἵματος, νόμιμον εἶναι νὰ ὑποστοῦν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται μίαν θυσίαν. Τὸ Κράτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ δικαιοῦται νὰ μὴ ἐπιβάλῃ τὰ βάρη κατὰ μίαν μεταβολὴν τῶν κοινωνικῶν ὅρων, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι δίκαιον νὰ ὑποστοῦν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ τοῦ δικαίου τὰς θυσίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται μία ἄλλη τάξις, ἀξία πάσης προστασίας, ἡ ὁποία ἐπλήρωσε τὸν φόρον τοῦ αἵματος ἐργαζομένη ὑπὲρ τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου.

§145Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ εἶναι μία ἀρχὴ ἠθικωτάτη. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ χάριν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὴν θυσίαν τοῦ αἵματος, μήπως οἱ ἰδιοκτῆται ἔπρεπε μόνον νὰ προσφέρουν τὰς θυσίας αὐτὰς καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλος τρόπος νὰ φροντίσῃ τὸ Κράτος;

§146Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτό. Εἰς ἓν Κράτος δικαίου ὑπεστηρίχθη καὶ τοῦτο, θὰ ἦτο ὀρθὸν καὶ δίκαιον ἓν μέρος τῶν θυσιῶν νὰ ὑποστῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται, ἓν ἄλλο μέρος οἱ ἀποκαθιστάμενοι καὶ τὸ ἄλλο μέρος τὸ Κράτος. Ἀλλ’ εὐτυχῶς εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίσωμεν. Ἐδημιουργήθη μία κατάστασις, ὅπως εἴπομεν, ἀφ’ ἑνὸς φιλαγροτικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, ἀποτελεῖ τὴν ὑψίστην τιμὴν διὰ τὰς Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι τὴν ἐφήρμοσαν, ἀφ’ ἑτέρου παρουσιάσθη καὶ μία ἐθνικὴ τραγικὴ κατάστασις καὶ εὑρέθησαν ἄνθρωποι χωρὶς στέγην, χωρὶς Πατρίδα, μὲ μόνον τὴν ἔννοιαν τῆς μεγάλης Πατρίδος, πρὸ τῆς ὁποίας τραγικῆς καταστάσεως θὰ εἶχε καθῆκον κάθε Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ καὶ λάβῃ πάντα τὰ μέτρα. Διότι, ἂν δὲν ἐγένετο τοῦτο, θὰ εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς κοινωνικῆς ἐπαναστάσεως καὶ ἠξεύρετε ὅτι αἱ κοινωνικαὶ ἐπαναστάσεις δὲν θέτουν οὔτε φραγμούς, οὔτε γνωρίζουν περιορισμούς.

§147Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Βεβαίως ἦτο μία ἐθνικὴ ἀνάγκη τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀδελφῶν προσφύγων, τοὺς ὁποίους μία λαῖλαψ ἐθνικῆς καταστροφῆς ἔφερεν ἐδῶ. Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε ὅτι αὐτοὶ ἀπεκατεστάθησαν ἐν Θράκῃ εἰς κτήματα Τουρκικά.

§148Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ὄχι ὅλοι.

§149Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἡ δὲ ἀποζημίωσις τῶν κτημάτων τῶν ξένων ὑπηκόων θὰ εἶναι πλήρης καὶ ἀκεραία, ἐνῷ ἡ ἀποζημίωσις τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων θὰ εἶναι μηδαμινή. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Καὶ ὅταν ἔχωμεν μίαν ἀνισότητα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἡ ἀνισότης αὐτὴ νὰ ὑπάρχῃ. Καὶ ἡ ἀνισότης αὐτὴ καθιεροῦται διὰ τοῦ Συντάγματος.

§150Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι, ὅπως διατυποῦται τὸ ἄρθρον—καὶ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου τούτου τοῦ Συντάγματος—οὔτε κίνδυνον διὰ τὴν ἰδιοκτησίαν περιέχει, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ περιέχῃ. Διότι, ὅπως εἶπον, ἔρχεται τὸ Σύνταγμα καὶ λέγει ὅτι ἡ ἰδιοκτησία δὲν παύει νὰ ἀναγνωρίζεται ὡς ἀτομικὸν δικαίωμα, ὅτι τὸ Σύνταγμα προστατεύει πᾶσαν ἰδιοκτησίαν καὶ ὅτι ἐπιτρέπει πάσης ἰδιοκτησίας τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, μὴ ἐξαιρουμένων οὐδὲ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, διότι ἔθιξε τὸ ζήτημα αὐτὸ ὁ κ. Ταλιαδοῦρος. Δὲν γεννᾶται καμμία ἀμφιβολία. Ἄλλως τε περιέχει τοιαύτην διάταξιν ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὅτι καὶ τὰ μοναστηριακὰ κτήματα ὑπόκεινται εἰς ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἐφόσον λοιπὸν διὰ τοῦ ἄρθρου 19 καθιεροῦται ἄνευ διακρίσεως ἡ ἀναγκαστικὴ ἀπαλλοτρίωσις διὰ δημοσίαν ὠφέλειαν ἢ κοινὴν ἀνάγκην, δὲν γεννᾶται ἀμφιβολία ὅτι εἰς αὐτὰ περιλαμβάνονται καὶ τὰ μοναστηριακὰ κτήματα. Ἐφόσον ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, ἡ ἰδιοκτησία ἀναγνωρίζεται ὡς ἀτομικὸν δικαίωμα καὶ δὲν δύναται νὰ ἀπαλλοτριωθῇ παρὰ μόνον διὰ κοινὴν ὠφέλειαν, βλέπετε, καθιεροῦται ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία δὲν ἀποτελεῖ τίποτε τὸ νεώτερον, διότι αὐτὴ καθιεροῦται καὶ διὰ τοῦ ἄλλου Συντάγματος τοῦ 1911, ἐπὶ πλέον δὲ διασαφηνίζεται τὸ ἄρθρον αὐτὸ κατὰ τρόπον μὴ γεννόντα καμμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι, προκειμένου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἡ ἀποζημίωσις ὁρίζεται πάντοτε διὰ δικαστικῆς ὁδοῦ, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἐπικρατοῦσιν εἰς ἄλλα Κράτη σοσιαλιστικαὶ ἀντιλήψεις καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας δύναται ὁ νόμος νὰ ὁρίσῃ ἀποζημίωσιν, τοιαύτην δὲ διάταξιν περιέχει καὶ τὸ Τσεχοσλοβακικὸν καὶ τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα. Τινὲς τῶν κ. κ. συναδέλφων ἔχοντες συντηρητικὰς ἀρχὰς ἐπικαλοῦνται τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἐκείνου, ὅταν λέγῃ περὶ ἀποζημιώσεως δικαίας ἢ εὐλόγου, τὸ λησμονοῦν ὅμως ὅταν λέγῃ ὅτι ἡ ἰδιοκτησία γεννᾷ καὶ ὑποχρεώσεις. Τὸ ἐπικαλούμεθα ἐκεῖ ὅπου μᾶς συμφέρει καὶ δὲν τὸ ἐπικαλούμεθα ἐκεῖ ὅπου δὲν μᾶς συμφέρει. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι καὶ κατὰ τὸ Τσεχοσλοβακικὸν καὶ κατὰ τὸ Γερμανικὸν Σύνταγμα, ὑπάρχει οὐσιώδης διαφορά, διότι ἐκεῖ ὁρίζεται ὅτι ἡ ἰδιοκτησία διατελεῖ ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Πολιτείας, ἀλλὰ δύναται ὁ νόμος νὰ καθορίσῃ καὶ ἀπαλλοτριώσῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἡ δὲ ἀποζημίωσις δὲν ἀποτελεῖ συνταγματικὴν ὑποχρέωσιν ὡς παρ’ ἡμῖν καὶ δύναται ὁ νόμος νὰ ἐξαιρέσῃ τὴν διαδικασίαν τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ καὶ νὰ ὁρίσῃ καὶ ἄλλον τρόπον καὶ ὄχι διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ. Ἐπίσης ἐπαναλαμβάνεται ἡ αὐτὴ διάταξις ὅτι πρὸ τῆς καταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως ὁ ἰδιοκτήτης διατηρεῖ ἀκέραια τὰ δικαιώματά του καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος καὶ τὸ τῆς κατοχῆς καὶ ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Ἑπομένως μέχρι τοῦ σημείου τούτου οὐδὲν τὸ καινὸν παρουσιάζει ἡ διατύπωσις, διότι εἶναι καθαρὰ καὶ πιστὴ ἀντιγραφὴ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911, διὰ τὸ ὁποῖον προεκλήθησαν μακρόταται συζητήσεις. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ διάταξις λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρέωσις.... κλπ.» Λέγει δηλαδὴ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνταποκρίνεται πρὸς μίαν πραγματικότητα διὰ σειρᾶς νόμων ἀτελευτήτων, ὡς καὶ ὁ νόμος τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἐκκριζώσεως τῶν σταφιδαμπέλων. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα νὰ ὑποχρεῶνται οἱ ἰδιοκτῆται νὰ δέχωνται τηλεγραφικοὺς στύλους, ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἑκατοντάδες νόμων ἔχουν γίνει καὶ οἱ ὁποῖοι νόμοι καθιεροῦσι νομίμους περιορισμοὺς τῆς κυριότητος, τί ἄλλο σημαίνουν ταῦτα παρὰ ὅτι φυσικώτατα ἡ ἰδιοκτησία δὲν ἀποτελεῖ μόνον δικαίωμα ἀτομικόν, ἀλλὰ καὶ ἓν εἶδος κοινωνικῆς λειτουργίας, μὴ ἐχούσης ἐγωϊστικὸν σκοπόν, ἀλλ’ ἐξυπηρετούσης τὸ κοινωνικὸν σύνολον. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε ὅτι οἱ φόβοι τῶν συντηρητικῶν ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων εἶναι ὅτι διὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης τορπιλλίζεται ἡ καθιερουμένη συνταγματικὴ ἐξασφάλισις τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, διότι ἀφ’ ἑνὸς ἀναγνωρίζεται τοῦτο ὡς δικαίωμα ἀναφαίρετον, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου ἀνοίγομεν μίαν θύραν εἰς τὸν νομοθέτην ὅστις εἰς μίαν περίπτωσιν νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἄσκησις αὐτῆς εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπηρεσία πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν, ὥστε νὰ διευκολύνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις κατὰ τρόπον ἀντίθετον πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἂν ὑπάρχῃ μία κοινωνικὴ δυσφορία, αὕτη δὲν ὀφείλεται εἰς τὰς ἁμαρτωλὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, ἀλλ’ εἰς λόγους γνωστούς, εἰς περιστάσεις μιᾶς μεγάλης ἐθνικῆς καταστροφῆς, ἤτοι εἰς λόγους πάλιν μεγάλης ἀνάγκης, κοινωνικῆς καὶ ἐθνικῆς.

§151Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους καὶ ἐν γένει εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ ψηφίσητε, φρονεῖτε ὅτι παρέχει κανὲν ἐμπόδιον τὸ ἄρθρον ὡς διετυπώθη εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911; Φρονεῖτε ὅτι τὸ κύριον ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ὅπως ἐφηρμόσθη, πλὴν τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἰδιοκτησίας, αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν δυνάμει τῶν εἰδικῶν νόμων, νομίζετε ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτὴν τῶν νόμων καὶ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους, παρακωλύει εἰς τίποτε τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 καὶ ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ τεθῇ διάταξις τὴν ὁποίαν οἱ πλεῖστοι σεῖς θεωρεῖτε ἄνευ οὐσιαστικῆς σημασίας; Καὶ ἄλλοι ὁμοίως τὴν θεωροῦν ὡς λίαν ἐπικίνδυνον καὶ τὴν κατακρίνουν καὶ δίδουν ἀφορμὴν εἰς ἀπομάκρυνσιν τοῦ κεφαλαίου ἐκ τῆς Ἑλλάδος. Σεῖς τί φρονεῖτε, ἔχει κανένα λόγον τοῦτο;

§152Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ἔχω ἀκλόνητον τὴν γνώμην ὅτι βεβαίως ἡ διάταξος τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, βεβαίως δὲν ἐμποδίζει, ἂν εἰς μίαν περίπτωσιν πολιτικῆς ἀνάγκης ληφθῶσι καὶ αὐστηρότεροι περιορισμοὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐφόσον δὲ ἔχομεν ἀνεγνωρισμένον τοῦτο, δὲν βλέπω τί κίνδυνον διαβλέπετε εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν, ἡ ὁποία καθιερώνει μίαν γενικὴν ἀρχήν.

§153Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν διαβλέπω κανένα κίνδυνον. Σᾶς εἶπον ὅτι ὑπάρχουν τινὲς διαβλέποντες.

§154Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Παρὰ τὴν προστασίαν τὴν ὁποίαν θέτει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας, τὴν χωρίζει καὶ ὀλίγον ἀπὸ τὸ ἄτομον καὶ τῇ θέτει ἕνα δεσμὸν στενώτερον μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ πολίτου καὶ τῷ λέγει φυσικά· θέλω νὰ δώσω εὐρύτερον δικαίωμα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Διότι, ὅπως εἶπον, εἰς μίαν ὁμαλὴν πολιτικὴν περίοδον βεβαίως τὰ πράγματα εἶναι ὁμαλὰ καὶ δὲν ἔχομεν νὰ φοβούμεθα τίποτε. Ἂν πάλιν ἔχωμεν μίαν περίοδον ἀνώμαλον ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως ἢ μίαν ἐθνικὴν καταστροφὴν ἢ μίαν διχτατορίαν, ὅπως ἦτο ἡ τοῦ Παγκάλου, τότε οἱουσδήποτε συνταγματικοὺς περιορισμοὺς καὶ ἂν θέσωμεν, δὲν ἀσφαλίζομεν τίποτε, οὔτε τὸ δικαίωμα τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, οὔτε τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν δίδει ὅτι ἡ ἄσκησις πρέπει νὰ εἶναι ὑπηρεσίαι πρὸς κοινὴν ὠφέλειαν, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ ἰδιοκτησία ἀποτελεῖ ἓν εἶδος κοινωνικῆς λειτουργίας, ὥστε, ἂν ὁ νομοθέτης θέλῃ νὰ ἐπιβάλῃ ὡρισμένας ὑποχρεώσεις ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως, νὰ μὴ προσβάλεται ἡ συνταγματικότης τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὃν ἀφορᾷ μόνον δι’ αὐτό, καίτοι ἡ παρεξήγησις δημιουργεῖται, εἶμαι ἐκ τῶν υἱοθετησάντων τὴν πρότασιν αὐτήν, λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ καὶ νὰ μείνῃ ὡς ἔχει ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον αὐτό. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ σοβαρώτερον μέρος εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθιξαν πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων κ. κ. συναδέλφων, δηλαδὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, ἂν πρέπει νὰ μείνῃ ἀόριστος ἢ πλήρης ἢ δικαία. Καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ὡμολόγησεν ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς ἀποζημιώσεως κατὰ τὴν σαφῆ αὐτῆς ἔννοιαν περιλαμβάνεται ἡ πλήρης ἀποζημίωσις.

§155Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν τροπολογίαν περὶ προσθήκης τῆς λέξεως «πλήρους». Εἶπον ὅμως ὅτι εἰς περίπτωσιν μὴ ἀποδοχῆς αὐτῆς, νὰ γίνῃ ἑρμηνευτικὴ δήλωσις ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως «ἀποζημίωσις» περιλαμβάνεται πλήρης τοιαύτη.

§156Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἀντιτάσσομαι κατὰ πάσης τοιαύτης προσθήκης. Θέτοντες εἰς τὴν λέξιν «ἀποζημίωσις» περιορισμοὺς διὰ τῶν λέξεων «δικαίας», «πλήρους» κλπ., παρέχομεν εἰς τοὺς δικαστὰς στάδιον ἑρμηνείας. Ἐνῷ πάντες εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς λέξεως «ἀποζημίωσις» περιλαμβάνεται πάντοτε ἀποζημίωσις πλήρης καὶ δικαία. Ἀλλοίμονον δὲ ἂν θελήσωμεν νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὸ εἶδος τοῦ νομίσματος, νὰ εἴπωμεν δηλαδὴ ἀποζημίωσιν εἰς μεταλλικὰς δραχμὰς καὶ νὰ ὁρίσωμεν καὶ τόκους καὶ ἐπιτόκια, ὅταν μάλιστα κινδυνεύομεν διὰ τῆς ἀναγραφῆς τοιούτων περιορισμῶν νὰ ματαιώσωμεν, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Μυλωνᾶς, μίαν ὁλόκληρον ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἤδη εἰς τὸ τέλος τῆς ἐφαρμογῆς της. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἀκριβῶς θὰ φέρωμεν μίαν ἀνατροπήν, μίαν ὁλόκληρον ἀνατροπήν, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ μεγαλύτερον κίνδυνον ἀπὸ τὴν ζημίαν ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ αὐτὸ εἶναι ζήτημα νομοθετικῆς μερίμνης καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῶμεν διὰ τοῦ Συντάγματος νὰ ἐπιβάλλωμεν αὐτοὺς τοὺς περιορισμοὺς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον ζήτημα, ὅτι εἰδικοὶ νόμοι καθορίζουν τὰ τῶν ἐπιτάξεων, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶχον ζητηθῆ καί τινες τροπολογίαι καὶ ἐκ μέρους τῆς Γʹ Συνελεύσεως καὶ ἤδη ἐκ τῶν βουλευτῶν τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ διὰ συνταγματικῆς διατάξεως, ὅτι ἡ ἐπίταξις ἀποτελεῖ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, διότι πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως ἰδιοκτησίας....

§157Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Λοιπὸν νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν καὶ τὰ σπίτια, νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν τὰ πάντα καὶ νὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον ἰδιοκτησία.

§158Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. .... ἑπομένως ἡ διάταξις αὐτὴ ἐτέθη σκοπίμως, ὅπως εἴπομεν, διότι κάθε ἐπίταξις ἐννοεῖ καὶ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, διότι μᾶλλον πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς τῶν ἄλλων διατάξεων, ὅτι «οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ». Ἀλλ’ ἐπὶ πλείστων περιπτώσεων εἰς τὰς ἐπιτάξεις αὐτὰς δὲν ἔχει ἀφαιρεθῆ ἰδιοκτησία, π. χ. ἐπὶ ἀκινήτων στερεῖται ὁ ἰδιοκτήτης προσωρινῶς τῆς χρήσεως. Καὶ ἀπερρίψαμεν τὴν πρότασιν ἐκείνην περὶ τοῦ ὅτι κάθε ἐπίταξις ἀποτελεῖ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἔχει κολοσσιαίαν σημασίαν, διότι, ἂν δεχθῶμεν ὅτι ἀποτελεῖ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν, δὲν θὰ ἠδύνατο τὸ Κράτος εἰς μίαν παρουσιαζομένην ἐθνικὴν ἀνάγκην ἢ εἰς μίαν περίπτωσιν ἐπιτακτικῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης, ὡς λ. χ. ἀπεργίας, δὲν θὰ ἠδύνατο, νομίζομεν, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ κάμῃ ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως. Καὶ ἑπομένως ἐκ τοῦ λόγου αὐτοῦ εἶχε σκοπιμότητα ἡ διάταξις αὕτη. Ὁ λόγος οὗτος προεκάλεσε πολλὰς ἀμφισβητήσεις, ὅταν εἶχεν ἔλθει τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐνώπιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Φρονῶ ὅτι αὐτὸ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης προεκάλεσεν, ἐπαναλαμβάνω, τόσας ἀντιρρήσεις καὶ τόσας ἀμφισβητήσεις καὶ τόσας παρεξηγήσεις, πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ. Καὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀπολύτως σκόπιμον, ὡς ἀποτελοῦσαν κίνδυνον κατὰ τῆς ἰδιοκτησίας, διότι ὅλοι, ποῖος λίγο, ποῖος πολύ, εἴμεθα ὅλοι ἰδιοκτῆται. Φρονοῦμεν ὅτι καὶ ἡ ἰδιοκτησία ἐπιβάλλει ὡρισμένας ὑποχρεώσεις. Λέγομεν ὅτι ἀποβλέποντες ἀκριβῶς εἰς μίαν κρίσιμον κοινωνικὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ κοινωνικοῦ συνόλου διότι καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἀτόμων εἶναι κάτι ἀπέναντι τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ λαοῦ, λέγομεν ὅτι θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν μίαν κατάστασιν, μίαν ἀνισότητα, ὁπόταν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς τάξεως ὁ κίνδυνος εἶναι μεγαλύτερος. Ἑπομένως διὰ τῶν διατάξεων αὐτῶν δὲν θὰ ἔχῃ οὐδένα συνταγματικὸν περιορισμὸν μία Κυβέρνησις ἢ ἓν Κράτος καὶ δικαιοῦται νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν πολιτικὴν δικαίαν εἰς μίαν ἔκτακτον πολιτικὴν ἀνάγκην καὶ ὁσουσδήποτε συνταγματικοὺς περιορισμοὺς καὶ ἂν θέσωμεν, ματαιοπονοῦμεν. Ἐγὼ τουλάχιστον θὰ ψηφίσω τὸ ἄρθρον ὅπως ἔχει, ἐν πλήρει πεποιθήσει ὅτι κάμνω τὸ καθῆκόν μου.

§159Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἡ ἀποζημίωσις θὰ γίνεται ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων;

§160Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Μάλιστα, ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων.

§161ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων;

§162Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Διατί;

§163Ο ΑΥΤΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δηλαδὴ ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν τσιφλικίων διὰ τῆς ὁδοῦ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων πρέπει νὰ γίνεται;

§164Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου τούτου καθιεροῦται ἡ ἀρχὴ ὅτι ἀπαλλοτρίωσιν ἀποτελεῖ ἡ ἀφαίρεσις τῆς ἰδιοκτησίας. Ἑπομένως παντὸς εἴδους ἀπαλλοτρίωσις διὰ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων θὰ ἀποζημιοῦται.

§165ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἠξεύρετε ὅτι οὕτω θὰ πέσωμεν πάλιν εἰς ἄτοπα;

§166Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ σχέδιον λέγει «δικαστικῆς ὁδοῦ», δὲν λέγει «δικαστηρίων.

§167Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τί ψηφίζομεν;

§168Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἕως τὰς 10 θὰ καθήσωμεν. Ποῖος εἶναι νὰ ὁμιλήσῃ;

§169Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω αὐτὴν τὴν ὥραν, κ. Πρόεδρε.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὔριον εἶναι Σάββατον. Μήπως ὑπάρχει κανεὶς ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ὁμιλήσῃ, κ. Πρόεδρε;

§171Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκειμένου περὶ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλήσατε, κ. βουλευτά.

§173Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ὁμιλήσω αὐτὴν τὴν ὥραν.

§174Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Προχθὲς εἴπομεν ὅτι ἐψηφίζομεν τὸ τελευταῖον ψήφισμα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι τὸ τελευταῖον ψήφισμα θὰ ἦτο ἐκεῖνο.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις. Καὶ ὅσα εἶναι ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, θεωροῦνται ὡς νομοσχέδια πλέον.

§176Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ὡς πρότασις νόμου.

§177Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὴν Δευτέραν, κ. Πρόεδρε.

§178Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀκυρωτικὴ ἀπόφασις Ἐκλογοδικείου ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλήν;

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ἀλλ’ ὡρίσθη ἡμέρα ἐκλογῆς.

§180Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ποῖος λόγος σπουδαῖος ὑπάρχει;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ὁρισθῆ ἡμέρα ἐκλογῆς.

§182Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἂς γίνῃ ἡ ἐκλογή.

§183Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Χθὲς τὸ βράδυ ἐγένετο δεκτὸν νὰ ἀναβληθῇ διὰ σήμερον.

§184ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§185Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Διατί ἐπιμένετε, κ. Πρόεδρε καὶ δὲν λύετε τὴν συνεδρίασιν;

§186Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν, κ. Πρόεδρε, νὰ διώξωμεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν βουλευτάς, τοὺς ὁποίους ἔφερεν ὁ λαός.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§188Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§189Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις διὰ νὰ νομιμοποιηθοῦν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τόσους μῆνας μένουν; Ἐν πάσῃ περιπτώσει οἱ ἔχοντες ἀντίρρησιν ἂς ὁμιλήσουν.

§190Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τὴν Δευτέραν.

§191Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Μετὰ τὴν Κυριακὴν δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν τὸ πρᾶγμα. Ἂς γίνῃ ἡ συζήτησις καὶ ἂς ἀπορριφθῇ.

§192Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂς λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 9.40′ μ. μ.)