1927.01.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

Παρασκευὴ 28 Ἰανουαρίου 1927

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Γαστούνης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄνισον κατάταξιν τῶν μελῶν του εἰς τὸν φορολογικὸν πίνακα τῶν ἐπαγγελματιῶν Γαστούνης. — Ὁ λαὸς Τριπόλεως ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας ζητῶν τὴν κατάργησιν τῆς συναφθείσης συμβάσεως ὑπὸ τῆς Παγκαλικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς λίμνης Τάκας. — Ὁ Συνεταιρισμὸς Ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν Ἐπανωμῆς ζητεῖ τὴν ἐκ νέου ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος Κριτσανᾶ. — Ὁ Ἀστέριος Λιανίδης, ἐμποροκτηματίας Σκοπίων, ζητεῖ νὰ λάβῃ τὴν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1916 καθορισθεῖσαν ἀποζημίωσιν εἰς τὴν τιμὴν τῆς δραχμῆς τοῦ ἔτους 1916. — Οἱ δημοκρατικοὶ πολῖται Κρητσᾶς Κρήτης διαμαρτύρονται κατὰ τῆς προφυλακίσεως τοῦ στρατηγοῦ Παγκάλου. — Ὁ Π. Μακρόπουλος παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ τροποποιήσῃ τὸ Ν. Δ. τῆς 17ης Μαρτίου 1926 ὥστε νὰ τύχωσι τῶν εὐεργετημάτων του καὶ οἱ γονεῖς τῶν φονευθέντων ὑπολοχαγῶν. — Ἐπιτροπὴ γονέων φοιτητῶν ζητεῖ ὅπως ἡ ἐκπαίδευσις τῶν Νέων Χωρῶν καθορισθῇ εἰς ἑνδεκαετῆ φοίτησιν, ὡς εἶναι καὶ ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι. — Οἱ δημόται Μακρυνείας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς Ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν Λυσιμαχίας καὶ Τριχωνίας. — Ἡ προσφυγικὴ ὀργάνωσις κηπουρῶν ὁμάδος Ν. Κορδελιοῦ ὑποβάλλει ὑπόμνημα διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν μελῶν του. — Οἱ κάτοικοι Λευκάδος παρακαλοῦν τὴν Βουλὴν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν της. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Σερβίων διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ τέλους τῆς φορολογίας ἐπιτηδεύματος. — Τὰ Σωματεῖα ἁλιέων Λέσβου διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Τουρκικοῦ φόρου 20% ἐπὶ τῶν ἁλιευομένων ἰχθύων. — Οἱ ἀγρόται πρόσφυγες συνοικισμοῦ Πορθέτσης Σερρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὸν ἀποκλεισμόν των ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως, ἣν δικαιοῦνται. — Οἱ παραλειφθέντες ἀνάπηροι πολέμου ἀξιωματικοὶ τοῦ εὐεργετήματος τοῦ Ν. Δ. τῆς 17ης Μαρτίου 1926, ζητοῦν παράτασιν προθεσμίας ὑποβολῆς αἰτήσεως. — Ὁ Σύνδεσμος ἀποστράτων ὁπλιτῶν ξηρᾶς καὶ Χωροφυλακῆς ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἀνθυπασπιστοῦ εἰς ἀποστρατευθέντας ὑπενωματάρχας. — Ἡ Συνομοσπονδία Δημοσίων Ὑπαλλήλων τῆς Ἑλλάδος ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1925 Ν. Διατάγματος «περὶ στρατολογικῆς καταστάσεως τῶν ὑπαλλήλων». — Ὁ Σύνδεσμος τῶν περιπτεριούχων τραυματιῶν Πειραιῶς ὑποδεικνύει μέτρα πρὸς νομοθετικὴν ρύθμισιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀνεγέρσεως περιπτέρων κλπ. — Οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων Ἀθηνῶν Ι. Σιώρης καὶ Κ. Καρατζᾶς διαμαρτύρονται διὰ τὴν γενομένην πρὸς αὐτοὺς ἀδικίαν, διαταχθείσης τῆς ἀπολύσεώς των κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου 1242. — Ὁ ταμίας τοῦ Δημοσίου Π. Ζαρογιάννης παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν ὅπως εὐαρεστουμένη τροποποιήσῃ τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1926 ἐπεκτείνουσα τὴν ἰσχύν του καὶ ἐπὶ τῆς παρ’ αὐτοῦ γενομένης ἀνακαλύψεως καταχρήσεως 2.500,000 δραχμῶν. — Ὁ κ. Ε. Βελλιανίτης ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἠλεκτρικῆς ἐγκαταστάσεως Κερκύρας».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα καὶ νὰ ἀναβληθοῦν αὗται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§6Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ παραβιάζητε τὸν Κανονισμόν. Αἱ ἐρωτήσεις ἀνεβλήθησαν καὶ χθὲς καὶ προχθές.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παραβιάζω τὸν Κανονισμόν. Εἶναι ἀπόφασις τῆς Βουλῆς. Ἐφαρμόζω τὸν Κανονισμόν.

§8Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, τὸ πρῶτον στάδιον πάσης συνεδριάσεως εἶναι αἱ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις.

§9Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὁ λαὸς θέλει νὰ ἐργασθῶμεν καὶ νὰ μὴ δημοκοπῶμεν.

§10Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Δὲν ἐσυνηθήσαμεν νὰ δημοκοπῶμεν, ἀλλὰ νὰ ὑπηρετῶμεν τὸν λαὸν εὐσυνειδήτως καὶ τὰ συμφέροντά του τιμίως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι, συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα τῆς 9ης Δεκεμβρίου, τὸ χρονικὸν ὅριον τῶν ἀγορεύσεων περιορίζεται εἰς τέσσαρας ὥρας. Ἐπειδὴ δὲ παρῆλθεν ἑξάωρον αἱ ἀγορεύσεις δὲν πρέπει νὰ διαρκέσουν πέραν τοῦ ¼.

§12Ι. ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ. Μετὰ τῶν συναδέλφων κ. κ. Ἀποστολίδη καὶ Μπούμπουλη ὑπεβάλαμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἤδη ὑποβάλλομεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, τροπολογίαν, ζητοῦντες νὰ συμπεριληφθῇ αὕτη εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἢ ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελε τελειωτικῶς ἀποφασισθῆ, νὰ παραμείνῃ ἀμετάβλητον ἐν τῇ διατυπώσει του τὸ ἄρθρον τοῦτο, νὰ ἀποτελέσῃ αὕτη τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. Ἡ ἡμετέρα τροπολογία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ κυριαρχία, οὖσα μία καὶ ἀδιαίρετος, ἀνεκχώρητος καὶ ἀπαράγραπτος, ἀνήκει εἰς τὸν λαόν, ἐξ οὗ καὶ μόνον πηγάζουσι πᾶσαι αἱ ἐξουσίαι, ἀσκούμεναι καθ’ ὃν τρόπον τὸ Σύνταγμα ὁρίζει. Πᾶς ἀντιποιούμενος τὴν ἄσκησιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας εἶναι ἐχθρὸς τῆς Πατρίδος καὶ τίθεται ἐκτὸς παντὸς νόμου». Ὁ Καταστατικὸς Χάρτης, κύριοι βουλευταί, πάσης δημοκρατουμένης Χώρας ἀποτελεῖ τὴν ἐντονωτέραν ἐκδήλωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, τὴν καθ’ αὐτὸ ἐκδήλωσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Εἶναι ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ Ἔθνος κατὰ πάσης ὑπερβασίας καὶ ὑφαρπαγῆς ἀπέναντι ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐμπιστεύεται τὴν ἄσκησιν τῆς νομοθετικῆς, τῆς ἐκτελεστικῆς καὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, τόσον ἀσυστόλως κατεπατήθη κατὰ τὸ πρόσφατον παρελθόν, χρῄζει, κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, πλέον σαφοῦς διατυπώσεως ἐν τῷ νέῳ Συντάγματι, ὥστε ἡ ἔννοια αὐτοῦ νὰ ὑποπίπτῃ ἀμεσώτερον εἰς τὴν ἀντίληψιν τῶν πολιτῶν, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ δόγμα τοῦτο δέον νὰ ἀποτελῇ τὸ σύμβολον τῆς πολιτικῆς των πίστεως καὶ τὸ κίνητρον πρὸς ἀποτελεσματικὴν περιφρούρησιν τῶν πολιτικῶν των ἐλευθεριῶν. Τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας ἀποτελεῖ, ἄλλωστε, τὴν μόνην ἀκριβῆ καὶ δικαίαν διερμήνευσιν ἑνὸς ἀκαταμαχήτου κοινωνικοῦ φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἐκύρωσαν οὐ μόνον αἱ διδασκαλίαι τῶν φιλοσόφων τοῦ 18ου αἰῶνος, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ παγκόσμιος συνείδησις τῶν λαῶν. Ἡ ὑπεροχὴ τῆς γενικῆς θελήσεως ἐπὶ πάσης ἀτομικῆς τοιαύτης εἶναι ἡ μόνη ἀντίληψις τῆς ἐξουσίας, τὴν ὁποίαν ἀνέχεται τὸ νεώτερον πνεῦμα. Ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μὲ θεωρίας, γνωστὰς ἄλλως τε εἰς πάντας. Ἂς ἐξετάσωμεν ἀπὸ τῆς πρακτικῆς ἀπόψεως τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἡμετέραν τροπολογίαν. Ὡς εὑρίσκεται ἤδη διατυπουμένη ἐν τῷ ὑπὸ κρίσιν Συντάγματι ἡ περὶ λαϊκῆς κυριαρχίας διάταξις εἶναι ἀόριστος καὶ δύσληπτος διὰ τοὺς πολλούς, ἐνῷ, ὡς καὶ προηγουμένως ἐτονίσαμεν, τὰ ἀφορῶντα τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν δέον νὰ εἶναι σαφῆ καὶ εὔληπτα, οὕτως ὥστε ἡ μεγάλη μᾶζα τῶν πολιτῶν νὰ ἔχῃ σαφῆ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν πληρεστέραν ἀντίληψιν τῶν πολιτικῶν της δικαιωμάτων. Πάντα τὰ ἐκ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως ἀπορρεύσαντα Συντάγματα διεκήρυξαν ἐπὶ τὸ πανηγυρικώτερον, ἀκριβῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὰ ἀφορῶντα τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἔφθασαν μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου νὰ συμπεριλάβωσι καὶ διατάξεις, ἀναγομένας εἰς τὴν ἠθικὴν διδασκαλίαν τῶν πολιτῶν. Τοιουτοτρόπως τὸ Σύνταγμα τοῦ 3ου ἔτους τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἡ συνταγματικὴ πρᾶξις τῆς 4ης Ἰουνίου 1793 διαλαμβάνουσι τὰ ἀκόλουθα (ἀναγινώσκει): «Ἡ κυριαρχία ἀνήκει εἰς τὸν λαόν εἶναι μία καὶ ἀδιαίρετος, ἀνεκχώρητος καὶ ἀπαράγραπτος. Οὐδεμία μερὶς τοῦ λαοῦ δύναται ν’ ἀσκήσῃ τὴν ἐξουσίαν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ. Πᾶν ἄτομον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑφήρπαζε τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, δέον νὰ φονεύηται πάραυτα ὑπὸ τῶν ἐλευθέρων πολιτῶν». Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς καθαρῶς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως καὶ τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκύψουν ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς ἡμετέρας τροπολογίας. Ἂν ἤθελε γίνῃ ἀποδεκτὸν ἐν τῷ Συντάγματι τὸ ἀνεκχώρητον τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεμίαν θὰ εἶχε θέσιν ἐν αὐτῷ ἡ τροπολογία τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας μέρος τῆς κυριαρχίας, ἥτις ἀνήκει εἰς ὁλόκληρον τὴν Βουλήν, ἐκχωρεῖται εἰς μίαν προνομιοῦχον Ἐπιτροπὴν ἐκ τριάκοντα ὑπερβουλευτῶν. Βεβαίως θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι ἡ ἄποψις αὕτη ἐξυπηρετεῖ τὴν σκοπιμότητα, πάντως ὅμως πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ κακά, ἅτινα προέκυψαν διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀφ’ ἧς ἀπεμακρύνθη αὕτη τοῦ δόγματος τῆς αὐστηρᾶς συνταγματικῆς νομιμότητος διὰ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ ἀμφίβολον δόγμα τῆς σκοπιμότητος. Ποῖα ἄλλα κακὰ δύνανται νὰ προκύψουν ἐκ τοῦ ἐκχωρητοῦ τῆς κυριαρχίας νομίζω ὅτι ὑποπίπτουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων, ὥστε νὰ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνῃ τις περισσότερον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἑτέρα ἄποψις. Κατηναλώθη πολύτιμος χρόνος καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναστείλῃ ὡρισμένας διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύει Συντάγματος διὰ νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον τῆς κρατήσεως εἰς τὰς φυλακὰς καὶ διώξεως τοῦ τέως δικτάτορος, παρεσχέθη δὲ εἰς αὐτὸν ἡ εὐκαιρία νὰ διαμαρτύρηται διὰ τὴν παράνομον κατακράτησίν του. Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ ἡμετέρα τροπολογία, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πᾶς οἱοσδήποτε δικτάτωρ, ὡς καὶ πᾶς ἐν γένει ἀντιποιούμενος τὴν ἄσκησιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τίθεται ἐκτὸς παντὸς νόμου καὶ συνεπῶς οἱαδήποτε νόμιμος Κυβέρνησις δύναται νὰ τὸν μεταχειρισθῇ κατ’ ἀρέσκειαν, ἂν ἐν τῷ μεταξὺ δὲν ἤθελον προλάβει ἄξιοι τοῦ ὀνόματός των πολῖται, ἐπιτασσόμενοι ὑπὸ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, νὰ τὸν ἐξοντώσωσιν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε. Θέλετε λοιπὸν νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν τυραννοκτονίαν ὡς νόμιμον δικαίωμα; Σᾶς ἀπαντῶ. Μάλιστα. Εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν μετὰ τὰς ἀσελγείας, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδίδασκεν ὁ Ἀριστοτέλης ὡς νόμιμον δικαίωμα, τὴν τυραννοκτονίαν, νομίζω ὅτι εἶναι ὑπέρ ποτε ἐπιβεβλημένον σήμερον καὶ θὰ ἦσαν ἄξιοι πάσης τιμῆς οἱ Ἕλληνες ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ ἐμιμοῦντο τοὺς πολίτας τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος καὶ τῆς ἀρχαίας Ρώμης, φονεύοντες τοὺς τυράννους. Θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ παρατηρηθῇ, ὡς παρετήρησεν ἤδη εἷς τῶν κ. κ. συναδέλφων, ὅτι αἱ διατάξεις ἑνὸς Συντάγματος εἶναι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, χιμαιρικαὶ καὶ δὲν προστατεύουσι ἀποτελεσματικῶς τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν πολῖται μὲ ἀνεπτυγμένα πολιτικὰ ἤθη, ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ ὑπερασπίσωσιν ἐνόπλως τὰς πολιτικάς των ἐλευθερίας. Εἶναι λίαν πιθανὸν ὅτι αἱ διατάξεις ἑνὸς Συντάγματος εἶναι ὄντως χιμαιρικαὶ καὶ νὰ μὴ δύνανται νὰ ἀποτελέσουν φραγμὸν ἐπιτυχῆ ἐναντίον τῶν κινηματιῶν. Εἶναι ἐπίσης σχεδὸν βέβαιον ὅτι διὰ τῶν συνταγματικῶν διατάξεων καὶ τῶν νόμων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργηθοῦν τὰ πολιτικὰ ἤθη, ὡς διδάσκει ὁ Μοντεσκιέ, ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι διὰ τῶν καταλλήλων συνταγματικῶν διατάξεων καὶ τῶν νόμων δημιουργεῖται διέξοδος καὶ ὤθησις πρὸς δημιουργίαν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν. Καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἡμετέρας τροπολογίας. (Χειροκροτήματα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Παπαστρατῆς ἔχει τὸν λόγον.

§14Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Ἂν ἐφαρμόσωμεν, κύριοι βουλευταί, τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ παρεδέχθη εἰς τὰς 9 Δεκεμβρίου, ὄχι μόνον ἡ πρώτη παράγραφος, τὴν ὁποίαν ὑπέμνησεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ καὶ ἡ τελευταία ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει φωτισθῆ, τὸ Προεδρεῖον θὰ ἦτο ἐν τάξει. Συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἐξηντλήσαμεν ὅλα τὰ θέματα καὶ ἀπὸ τὰς δύο αὐτῶν ἀπόψεις καὶ ὑπὲρ καὶ κατά, ὥστε δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προσθέσῃ κανεὶς τίποτε περισσότερον. Ἤμην ἐξ ἀρχῆς κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως ὅμως μετέβαλα γνώμην καὶ ἤδη εἶμαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὄχι ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οἱ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ προέτειναν. Χάριν τῆς Γερουσίας ἐταξειδεύσαμεν εἰς τὴν Ἀμερικήν, εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὰ πεπολιτισμένα τῆς Εὐρώπης. Εἴδομεν τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα, τὰ ὁποῖα τὰ πεπολιτισμένα ἐκεῖνα Κράτη ἐφαρμόζουν εἰς τὴν διοίκησίν των καὶ ἐν γένει ἐλάβομεν γνῶσιν ὅλης τῆς κινήσεως, ἡ ὁποία γίνεται σχετικῶς μὲ τὴν διοίκησιν τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν. Δὲν μὲ πείθει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖται εἰς τὴν διοίκησιν τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν ἐκείνων, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ μεταφυτεύωνται ταῦτα ἀπὸ τὸ ψυχρὸν κλῖμα τῆς Δύσεως εἰς τὸ ἰδικόν μας. Τὸ ἐπιχείρημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε νὰ μεταβάλω γνώμην καὶ νὰ εἶμαι ὑπὲρ τῆς Γερουσίας, εἶναι ἐκεῖνο ἀκριβῶς, τῶν ἀντιθέτων πρὸς τὸν θεσμὸν αὐτόν. Τὸ ζήτημα τῆς συγκρούσεως τῶν δύο ἐξουσιῶν τῶν Βουλῶν. Οὔτε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν, οὔτε κανένα ἄλλο. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τῆς συγκρούσεως τῶν Βουλῶν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ προέλθῃ ἡ ἀλληλοεπίβλεψις τῶν ἐξουσιῶν, θὰ γίνηται ἡ ἐπεξεργασία τῶν νόμων καλυτέρα θὰ γεννηθῇ καὶ ἡ ἅμιλλα, ἡ ὁποία θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πρόοδον.

§15Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καλύτερα καὶ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας!

§16Θ. ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ. Καὶ αὐτὸ ἔχει τὰ ἰδικά του καθήκοντα. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ὅπως συνέβη καὶ παλαιότερον, νόμοι, οἱ ὁποῖοι ψηφίζονται ἐδῶ ψηφίζονται πολλάκις ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς. Οἱ νόμοι αὐτοὶ θὰ ἐπεξεργάζωνται περισσότερον εἰς τὴν Γερουσίαν. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν δὲ ὅτι ἡ Γερουσία θὰ συγκροτηθῇ ἀρτίως διὰ τοῦ καταλλήλου τρόπου τῆς ἐκλογῆς, εἶμαι ὑπὲρ τῆς Γερουσίας.

§17Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι πρέπει, ἀρχόμενος τοῦ λόγου, νὰ εἴπω ὅτι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, δὲν τὴν ὑπέβαλον ἐκ πνεύματος ἀντιδράσεως κατὰ τῆς Δημοκρατίας, τῆς ὁποίας εἶμαι πολέμιος, ἀλλὰ ἐκ τῆς πεποιθήσεως ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι μάταιος καὶ ἐθνικῶς ἐπιζήμιος. Ἐναντίον τῆς Γερουσίας πρὸ πολλοῦ εἶχον μορφώσει τὴν πολιτικήν μου πεποίθησιν καὶ αὐτὴν ὑπεστήριξα καὶ ἐν τῷ παρελθόντι ἐν τῷ Τύπῳ καὶ ἐν τῇ Γʹ Συντακτικῇ Συνελεύσει. Διότι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας δὲν εἶχε καμμίαν βάσιν θεωρητικήν. Οὐδὲ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως τῆς Ἑλληνικῆς πολιτικῆς εἶναι δεκτός. Ἡ θεωρητικὴ βάσις τῆς δευτέρας Βουλῆς εἶναι ἡ αὐτὴ μὲ τὴν θεωρητικὴν βάσιν τῆς πρώτης. Καὶ ἡ Βουλὴ ἡ νομοθετικὴ καὶ ἡ Γερουσία δηλαδὴ ἔχει μίαν καὶ τὴν αὐτὴν βάσιν. Προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ φυσικοῦ δημοσίου δικαίου τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐθνικῆς κυριαρχίας. Ὅπως γνωρίζετε, κυριαρχικὴ βούλησις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία κυβερνᾷ πᾶν ἔθνος καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν χρειάζεται μία ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, εἴτε μία εἶναι εἴτε δύο, ἔχει τὴν αὐτὴν βάσιν καὶ τὴν αὐτὴν προέλευσιν. Διὰ τοῦτο οἱ ὑποστηρίξαντες χθὲς καὶ προχθὲς καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Συντάγματος, δὲν ἐπεκαλέσθησαν οὐδένα λόγον ἐξαιρετικὸν ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ, ἀλλ’ ἐπεκαλέσθησαν τὰ εἰς ἄλλα Κράτη γενόμενα καὶ ὑπεστήριξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ ὅπως καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη γίνεται. Οὐδένα ἄλλον λόγον δὲν ἐπρότειναν. Δὲν ἐπρότειναν τὴν ὠφέλειαν, τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ γενόμενον εἰς ἄλλα Κράτη καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἡ μνημόνευσις τῶν ξένων Συνταγμάτων δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεάσῃ καθόλου τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς, διότι ἡ δευτέρα Βουλή, ἡ διπλῆ μορφὴ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἢ ὁ διπλοῦς, διττὸς τύπος τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἕκαστον Ἔθνος, νὰ θεωρήσῃ μίαν καὶ μόνην Βουλὴν οὐχὶ ἐπαρκῆ, οὐχὶ ἱκανὴν διὰ νὰ ἀσκήσῃ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, οὐχὶ κατάλληλον διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν, ἐκ τῆς ὁποίας προέρχεται. Τοῦτο συνέβη εἰς ὅλα τὰ Συντάγματα, τὰ Εὐρωπαϊκὰ ὅσα ἔχουν τὴν γνώμην καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας καὶ εἰς τὰ Κράτη τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου ἰσχύει ὁ θεσμός. Ἐν Ἑλλάδι δὲν παρουσιάσθη οὐδεμία τοιαύτη ἀνάγκη, οὐδεμία τοιαύτη περίστασις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἐπιβάλεται ἡ δημιουργία τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Διότι ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Βασιλείου, τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἱδρύθη καὶ ἀπετελέσθη ἄνευ τῆς Γερουσίας. Ἡ λέξις δὲ Γερουσία, ἄνευ τῆς ἐννοίας τοῦ θεσμοῦ ἀπὸ γενικωτέρας ἀντιλήψεως, ὑπάρχει καὶ ἐν ταῖς Γερουσίαις, ἐν ταῖς ὁποίαις εἶναι ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἱεροῦ Ἀγῶνος, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ Γερουσία δὲν ἦτο νομοθετικὴ διπλῆ μορφή, ἦτο μία καὶ μόνη ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία καὶ ἐλέγετο Γερουσία. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς ὑπάρξεως τῆς Ἑλλάδος, τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐπροχώρησεν ἄνευ Γερουσίας καὶ ἐχρειάσθη ἡ πρώτη Συνέλευσις τοῦ 1843 νὰ δημιουργήσῃ τὴν Γερουσίαν, οὐχὶ ἐξ ἀνάγκης νομοθετικῆς, ἀλλ’ ἐξ ἀνάγκης πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς πραγματικῆς, τῆς ἀληθοῦς, τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐπρωτοστάτησαν διὰ τὴν ἀνάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ θεσμὸς καὶ ὡς νομοθεσία καὶ ὡς πολιτικὸς ὀργανισμὸς ἀπέτυχε καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει τοῦ 1863. Ἔπεσε δὲ καταρωμένη, κακῶς ὅμως, ἀπὸ τὸ Πανελλήνιον. Ἀπὸ τοῦ 1863 ἡ Ἑλλὰς ἐπροχώρησεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ἄνευ τῆς Γερουσίας. Ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος δεκάδος τινων ἑκατομμυρίων ἀνῆλθεν εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων μεταλλικῶν δραχμῶν. Τὸ Κράτος ὠργάνωσε Στρατόν, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχεν, ἀνέπτυξε τὴν βιομηχανίαν καὶ συγκοινωνίαν εἰς ἐπίζηλον ἀληθῶς βάσιν. Ἡ κοινωνικὴ εὐμάρεια μέχρις ἐσχάτων ἦτο καταφανὴς ἀναμφισβήτητος, ἡ δὲ ἐθνικὴ πολιτική, ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἐθριάμβευσεν ἄνευ Γερουσίας. Ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Κρήτης, ἡ πρόσκτησις τῆς Ἑπτανήσου, τῆς Θεσσαλίας, οἱ δύο πόλεμοι τῶν Τούρκων καὶ Βουλγάρων, οἱ νικηφόροι καὶ ἔνδοξοι αὐτοὶ πόλεμοι, αὐτὴ ἡ ἐκστρατεία μέχρι Σαγγαρίου, ἡ ἀφάνταστος ἐκστρατεία, ἡ δόξα τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς, τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στόλου ἐγένοντο ἄνευ Γερουσίας. Αὐτὴ ἡ πρόοδος ἡ ἐσωτερική, αὐτὴ ἡ δοξασμένη πολιτικὴ τοῦ παρελθόντος ἐγένετο ἄνευ Γερουσίας. Οὐδέποτε οὐδεμία φωνὴ ἠγέρθη νὰ εἴπῃ ὅτι ἂν εἴχομεν Γερουσίαν τὸ Ἔθνος θὰ ἐπήγαινε καλύτερα. Καὶ ἐχρειάσθη νὰ γίνῃ ἡ ἐπανάστασις τοῦ Πλαστήρα διὰ νὰ ἐφευρεθῇ ἡ Γερουσία, νὰ ἐφευρεθῇ ἡ ἐσφαλμένη ἀντίληψις ὅτι διὰ τῆς Γερουσίας θὰ στερεωθῇ ἡ Δημοκρατία. Καὶ πῶς ὀργανοῦται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἡ Γερουσία; Δύναται ὁ ὀργανισμὸς ἀφ’ ἑνὸς μὲν νομοθετικὸς ἀφ’ ἑτέρου δὲ πολιτικὸς κυβερνητικῶς νὰ πραγματοποιηθῇ; Ὄχι καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀπραγματοποίητον εἶναι μάταιον καὶ ἐπειδὴ εἶναι μάταιον, εἶναι ἐπιζήμιον ἐθνικῶς. Οἱ γερουσιασταὶ θὰ προέλθουν, κύριοι βουλευταί, ἀπὸ κύκλον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον προερχόμεθα καὶ ἡμεῖς. Ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, ἡ βάσις αὐτὴ τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας τῆς Ἑλλάδος, θὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δίδει καὶ διὰ τὴν Βουλήν. Ἔλεγον καὶ χθὲς καὶ προχθὲς οἱ ὑποστηρικταὶ καὶ ἐλέχθη καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὅτι πολλοὶ διακεκριμμένοι πολῖται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἱκανοὶ καὶ κατάλληλοι νὰ νομοθετήσουν αὐτοὶ ἴσως καὶ πιθανὸν ἐξ ἰδιοσυγκρασίας δὲν δύνανται νὰ ἀγωνισθῶσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν στίβον καὶ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κοινωνία δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ἀναζητήσῃ ἀπὸ τοὺς πολυτίμους συμπολίτας νὰ τοὺς βγάλῃ ἀπὸ τὸ χωρίον των ἢ ἀπὸ τὸ γραφεῖόν των καὶ νὰ τοὺς φέρῃ ἐδῶ μέσα. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι φαντασιῶδες. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ πᾶς λαός, ὁ ὁποῖος ἐκλέγει τὴν Ἐθνικήν του Ἀντιπροσωπείαν, θὰ ἐκλέξῃ καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐκλέγει καὶ διὰ τὴν Βουλήν. Θὰ ἐκλέξῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους βλέπει δρῶντας ἐν τῇ πολιτικῇ, μεριμνοῦντας περὶ τῶν κοινῶν πραγμάτων, ἐκείνους, μετὰ τῶν ὁποίων ἀναστρέφεται καὶ ἐπικοινωνεῖ, μετὰ τῶν ὁποίων ἀνταλλάσσει τὰς ἰδέας του τὰς κοινωνικὰς καὶ πολιτικάς, ἐκείνους θὰ ἐκλέξῃ, τοὺς ὁποίους βλέπει συμμεριζομένους τὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα τίθενται ἐνώπιόν του, τοὺς τιμῶντας καὶ ἀναγνωρίζοντας τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας θὰ ἔλθουν ἐδῶ μέσα νὰ θεραπεύσουν νομοθετοῦντες. Αὐτοὺς θὰ ἐκλέξῃ. Ὄχι τοὺς ἐρασιτεχνικῶς εἰς τὰ γραφεῖα αὐτῶν κεκλεισμένους καὶ μὴ μεριμνῶντας περὶ τῆς γενικῆς καὶ τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀκόμη ἐπαρχίας, πολὺ περισσότερον τοὺς μὴ μεριμνῶντας περὶ τῆς γενικῆς ἀνάγκης τοῦ Κράτους, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ περιμένουν εἰς τὰ γραφεῖά των νὰ πέσῃ ἡ πολιτικὴ πῆτα νὰ τὴν φάγουν. Αὐτοὺς δὲν θὰ τοὺς ἐκλέξῃ. Οἱ ἀγωνιζόμενοι στεφανοῦνται. Αὐτοὶ οἱ πολῖται δὲν θὰ ἔχουν ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ τοὺς ψηφίσουν καὶ νὰ ἔλθουν ἐδῶ μέσα διὰ νὰ νομοθετήσουν· εἶναι ἐντελῶς φαντασιώδεις ἡ ἰδέα καὶ ἡ πεποίθησις ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς τοὺς συμπολίτας αὐτούς, τοὺς μὴ ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ κοινά, τοὺς μὴ συναναστρεφομένους αὐτὸν κοινωνικῶς καὶ τοὺς μὴ συμμεριζομένους τοὺς ἀγῶνας, τοὺς μικροὺς ἢ τοὺς μεγάλους τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅτι αὐτοὺς θὰ ψηφίσῃ θὰ ἔλθουν δὲ ἀντ’ αὐτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτήδειοι, τολμηροί, δημοκόποι δημαγωγοί, μὴ φοβούμενοι οὔτε τὴν ἐντροπήν, οἱ ὁποῖοι θὰ προσέλθουν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς νὰ ζητήσουν τὴν ψῆφόν των ὡς γερουσιασταί, χωρὶς νὰ ἔχουν τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς Γερουσίας φαντάζονται ὅτι θὰ ἔχουν οἱ γερουσιασταί. Καὶ ἀντὶ τῶν πρεσβυτέρων ἢ καὶ νεωτέρων, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι ἱκανοὶ ἢ νὰ θεωροῦνται ἱκανοὶ ἵνα ἀντιπροσωπεύσουν τὸ Ἔθνος, αὐτοὶ θὰ μείνουν κατὰ μέρος καὶ θὰ ἔλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν οἱ τολμηρότεροι ἴσως δὲ καὶ οἱ ἀναιδέστεροι. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἡ Γερουσία, ὁπωσδήποτε ἐκλεγομένη, εἶναι δυνατὸν νὰ περικλείσῃ ἐν ἑαυτῇ ἢ νὰ συγκροτηθῇ ἀπὸ πρόσωπα ἱκανώτερα καὶ καλύτερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκλέγονται διὰ τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὡς πολιτικὸς ὀργανισμὸς πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Γερουσία νὰ χρησιμεύσῃ. Οἱ συντάξαντες τὸ ὑπὸ συζήτησιν Σύνταγμα ἐλησμόνησαν ὅτι ἡ ἐντολή, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς αὐτοὺς ἡ Δʹ Συνέλευσις διὰ τοῦ ψηφίσματος αὐτῆς τῆς συντάξεως τοῦ Συντάγματος, λέγει ὅτι πρέπει τὸ Σύνταγμα νὰ συνταχθῇ ὑπὸ κοινοβουλευτικὴν μορφήν. Ἡ κοινοβουλευτικὴ αὕτη μορφὴ δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν Συντάγματι, διότι ἡ δημιουργία τῆς Γερουσίας αἴρει τὴν κοινοβουλευτικὴν μορφὴν καὶ τὴν αἴρει, διότι τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας τὸ θέτει ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τῆς Γερουσίας. Κατὰ τὸ Σύνταγμα αὐτό, ἂν εὑρεθῇ περίστασις δημιουργοῦσα μίαν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν διάλυσιν αὐτὴν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ· διὰ τὴν διάλυσιν πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Γερουσίαν καὶ ἂν ἡ Γερουσία δὲν συμφωνήσῃ ἡ Βουλὴ δὲν διαλύεται. Ποῦ εἶναι, κύριοι ἐργάται τοῦ Συντάγματος, τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, ποῦ εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ μορφή; Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ θεμελιῶδες τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας δικαίωμα πρὸς ῥύθμισιν τῆς καταστάσεως ὅταν παρίσταται ἀνάγκη διαλύσεως τῆς Βουλῆς νὰ λέγητε εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας ὄχι, δὲν θὰ τὴν διαλύσω, ἂν δὲν τοῦ εἰποῦν 30 ἢ 40 γερουσιασταί, οἱ ὁποῖοι ἑδρεύουν εἰς τὴν Γερουσίαν; Διότι ἡ Γερουσία ἐξ 100 ἀποτελουμένη προσώπων, θὰ ἔχῃ μίαν ἀπαρτίαν 50–60 καὶ μίαν πλειονοψηφίαν τῶν παρόντων 30–40 γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ λέγουν εἰς τὸν Πρόεδρον: Εἰς τὴν θέσιν σου δὲν ἐπιτρέπομεν νὰ διαλύσῃς τὴν Βουλήν. Καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ ἐργάζεται καὶ χωρὶς νὰ θέλῃ νὰ δρᾷ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνωμαλίαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐδημιουργήθη ἡ ἀνάγκη τῆς διαλύσεως. Καὶ θὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἂν τὸ θέλῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ δὲν τὸ θέλουν οἱ 30–40 γερουσιασταί. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἄλλων, αὐτὸ τὸ θεμελιῶδες, ἡ διάταξις ἡ κυριωτέρα τοῦ συνταγματικοῦ Πολιτεύματος, ἡ σχέσις τῆς ἐκτελεστικῆς πρὸς τὴν νομοθετικήν, αὐτὸ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν Κράτος, εἰς οὐδὲν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ ὅτι θέτει ὑπὸ περιορισμοὺς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, αὐτὸ τὸ δικαίωμα, κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν Σύνταγμα, καταστρέφεται. Καὶ νομίζουν οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Γερουσίαν ὅτι μὲ τὸν ὅρον αὐτὸν διατηροῦν τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας. Ἔρχεται μία ἄλλη ἄποψις, ἡ νομοθετική. Τί θὰ κάμῃ περισσότερον ἡ Γερουσία ἀπὸ τὴν Βουλήν; Τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ, τὰς ἀντιλαμβάνεται καλύτερον παντὸς ἄλλου ἡ Βουλὴ παρὰ ἡ Γερουσία. Ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι τὰς ἀντιλαμβάνεται αὐτὴ ἐξ ἴσου μὲ τὴν Γερουσίαν, τί τὴν θέλομεν; Ὅταν δὲν ὑπάρχῃ διαφορὰ ἀντιλήψεως τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης τί τὴν θέλομεν τὴν Γερουσίαν; Τὴν θέλομεν διὰ νὰ ματαιώνῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς; Τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀπήχησις τῆς ἐθνικῆς θελήσεως, κυριωτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα; Αὐτὴν τὴν δύναμιν τῆς Βουλῆς τὴν ἐκμηδενίζει ἡ συμμετοχὴ τῆς Γερουσίας εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νόμων, διότι ἡ νομοθεσία εἶναι ἡ θεραπεία τῶν κοινωνικῶν καὶ ἐθνικῶν ἀναγκῶν. Αὐτὴν τὴν ἀνάγκην, ἐπαναλαμβάνω, ἡ Βουλὴ τὴν γνωρίζει καλύτερον ἀπὸ τὴν Γερουσίαν. Ἂν δὲ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν ἀπουσιάζουν αὐτοὶ οἱ ἀφελεῖς, οἱ μυστηριώδεις νομοθέται, τοὺς ὁποίους δὲν βλέπει ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς σήμερον καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν νὰ ἐργασθοῦν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, ἂν αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐλάχιστοι, διὰ τῆς βίας θὰ τοὺς φέρετε; Καὶ νομίζετε ὅτι δύνανται νὰ νομοθετῶσιν εὐαρέστως; Ἂν θὰ ἀφήσωσι τὰ χωρία των ἢ τὴν πόλιν των ἢ τὴν ἐπαρχίαν των καὶ ἔλθωσιν ἐδῶ, θὰ ἔλθωσιν ἀριστοτεχνικῶς νὰ περνῶσιν εἰς τὴν Γερουσίαν ὀλίγας ὥρας εὐαρέστους καὶ τίποτε περισσότερον. Ἔργον συντελεστικὸν δὲν δύναται νὰ γίνῃ, διότι θὰ εἶναι ἐλαχίστη αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία, θὰ εἶναι μετριότης, ὅπως εἶναι μετριότης καὶ εἰς πᾶν νομοθετικὸν Σῶμα. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ ἀφρόγαλα, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς χθές, τῆς Κοινωνίας καὶ τῆς πολιτικῆς θὰ ἔλθῃ ἐν τῇ Γερουσίᾳ διὰ νὰ ἀνοίξῃ τὰς ἀγκάλας της ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Σύνταγμα νὰ τὸ δεχθῇ. Ματαιοῦται λοιπὸν καὶ ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ δημιουργία τῆς Γερουσίας. Ἡ Γερουσία εἶναι ἐμπόδιον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ τῆς νομοθετήσεως τοῦ Κράτους. Εἶναι ἐμπόδιον καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ Συντάγματος, ὡς καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπωμεν καὶ ἄλλας πλημμελείας, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Σύνταγμα ὡς πρὸς τὴν Γερουσίαν. Τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἐν γένει εἰπεῖν δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι ἐμπόδιον εἰς τὴν ὀρθήν, τὴν ἐπίκαιρον καὶ τὴν ἀναγκαίαν νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ κάμνῃ ἡ Βουλὴ μόνον. Θέλομεν ἴσως, κύριοι βουλευταί, νὰ δημιουργήσωμεν μίαν Γερουσίαν τῆς ἐσωτερικῆς ἀναπτύξεως. Ἡ Ἑλλὰς ἄνευ τῆς Γερουσίας ἐβάδισε γιγαντιαίοις βήμασιν εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Γένους, ἄνευ τῆς Γερουσίας ἐμεγαλύνθη ἡ Ἑλλὰς καὶ ἄνευ τῆς Γερουσίας θὰ προχωρήσῃ τὸν δρόμον της μὲ μόνην τὴν φιλοπατρίαν καὶ τὰ φῶτα τῆς μόνης Βουλῆς. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§19Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Τὰς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος παρατηρήσεις μου μετεβίβασα εἰς τὴν ἐπὶ τούτῳ συγκροτηθεῖσαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τῶν συμμετασχόντων ἐν αὐτῇ μελῶν τοῦ Κόμματος τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐπιφυλαχθεὶς νὰ ὑποστηρίξω βραχύτατα πρὸ ὑμῶν, μόνον ὅσας ἐξ αὐτῶν θὰ ἐξηκολούθουν νὰ νομίζω χρησίμους μετὰ τὰς ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπενεχθείσας τροπολογίας. Τὸ Σύνταγμα ἀποτελεῖται ἀπὸ θεμελιώδεις διατάξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ γνώμη τῶν συγκεκροτημένων κομμάτων πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαία καὶ συνεπὴς πρὸς τὰς ἀρχάς, ἀπὸ τὰς ὁποίας διέπονται. Ὑπάρχουν ἐν τούτοις ἐν τῷ Συντάγματι διατάξεις, ἐξ ἴσου θεμελειώδεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὴ ἡ διαφορὰ γνωμῶν, χωρὶς νὰ θίγωνται αἱ βασικαὶ ἀρχαί, ὑπὸ τῶν ὁποίων διέπεται ἕκαστον κόμμα. Τοιαύτην θεμελιώδη διάταξιν ἀποτελεῖ καὶ τὸ περὶ Γερουσίας κεφάλαιον τοῦ Συντάγματος. Τὸ Κόμμα τῶν Ἐλευθεροφρόνων ἐν τῇ μεγάλῃ αὑτοῦ πλειονοψηφίᾳ νομίζει ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ διὰ λόγους, οὓς ἀνέπτυξαν εὐγλώττως ἄλλοι συνάδελφοι, ἐξυπηρετεῖται πληρέστερον ἓν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, εἶχε ὅμως πάντα λόγον νὰ ἀφήσῃ ν’ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἡ ἀντίθετος γνώμη ἐνίων μελῶν αὐτοῦ—μεταξὺ τῶν ὁποίων συγκαταλέγομαι—τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν ὅτι ἐν τῷ πολιτεύματι τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀναγκαία προϋπόθεσις. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι κληρονομία παλαιῶν μοναρχικῶν θεσμῶν. Κατ’ ἐμέ, μόνον συνωνυμία, ἀλλ’ οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ θεσμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχουν τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα, μὲ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ὡς τὸν ἐννοοῦμεν ἡμεῖς, ἀφοῦ ἡ τελικὴ ἐπικράτησις εἶναι τῆς Βουλῆς. Ὑπεστηρίχθη ἐπίσης ὅτι ἡ Γερουσία ἀπέτυχεν ἐν Ἑλλάδι ὅταν τὸ πρῶτον ἱδρύθη. Ἡ Γερουσία ἐκείνη ἀπέτυχε, διότι διωρίζετο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ ἦτο, κατὰ συνέπειαν, τονωτικὴ μέχρις ἀντισυνταγματικότητος τῆς βασιλικῆς ἰσχύος, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν θὰ εἶναι καὶ πρέπει νὰ εἶναι ἐξ ἀρχῆς, αἱρετὴ καὶ μειώνουσα τὴν δύναμιν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Τὸ ἐπιχείρημα ὅτι θὰ δημιουργήσῃ περιττὰ ἔξοδα ἀνέτρεψεν αὐτὸς οὗτος ὁ ἔγκριτος συνάδελφος κ. Τσιτσεκλῆς, ἂν καὶ ἐκηρύχθη κατὰ τῆς Γερουσίας. Ἡ ἀργοπορία τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νόμων εἶναι τὸ μόνον πραγματικὸν μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον κατώρθωσα νὰ δίδω εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Δύναται ὅμως τὸ μειονέκτημα τοῦτο ἐπαισθητῶς νὰ ἐλαττωθῇ, μειουμένων τῶν ἐν τῷ Συντάγματι προβλεπομένων χρονικῶν ὁρίων. Ἐλέχθη ἐπίσης ὅτι θὰ εἶναι Σῶμα ἠλαττωμένης δυνάμεως καὶ ὡς τοιοῦτον ἄνευ γοήτρου καὶ περιττόν. Δὲν βλέπω κατὰ πόσον τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δύναται νὰ στηριχθῇ, ἐφόσον αἱ ἐξουσίαι τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, ἂν καὶ συμπληρώνουν ἀλλήλας, εἶναι παράλληλοι. Ἡ Βουλὴ ἐπικρατεῖ νομοθετικῶς, ἐνῷ ἡ Γερουσία, συμφωνοῦσα μὲ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος. Παρετέθη καὶ τὸ ἐπιχείρημα ὑπὸ τοῦ ἐγκρίτου συναδέλφου κ. Τσιτσεκλῆ, ἐπηρεασθέντος, φαίνεται, ἐκ τῆς ἐπωνυμίας τοῦ Σώματος, ὅτι ἡ Γερουσία θὰ ἀποτελέσῃ συνέδριον κεκμηκότων γερόντων. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί ἐμποδίζει τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας ἀπὸ σφριγῶντας νέους. Μήπως τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπόμενον ὅριον τῶν 35 ἐτῶν; Καὶ τὰ λοιπὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἀντιλεγόντων συναδέλφων δὲν μετέβαλον τὴν γνώμην μου ὅτι ἂν ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι περιττὸς ἢ βλαπτικὸς διὰ τὸ πολίτευμα τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας, εἶναι θεσμὸς χρησιμώτατος διὰ τὸ πολίτευμα τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας. Φρονῶ ὅτι ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων ὅταν εἶναι αἱρετὸς καὶ προέρχεται, ὡς σχεδὸν πάντοτε συμβαίνει, ἀπὸ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Χώρας, θὰ συναντήσῃ συχνάκις δυσχερείας, ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων του, ἄνευ τῆς παρουσίας τοῦ ἑτέρου σκέλους τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν θὰ ἀναφέρω πάντας τοὺς λόγους, οἵτινες μοὶ ὑπηγόρευσαν τὴν τοιαύτην πεποίθησιν, ἀλλὰ παραδειγματικῶς ἕνα ἐκ τούτων. Ἂν, παραδείγματος χάριν, παραστῇ ἀνάγκη ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας νὰ δώσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς εἰς Κυβέρνησιν κόμματος, ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ ὁποίου διαπνέεται ἢ μεθ’ οὗ ἄλλοτε εἶχε πολιτικῶς συνεργασθῆ, εἶναι πολὺ εὔκολον νὰ παρεξηγηθῇ, ἂν δὲν ἔχῃ συνεπίκουρον καὶ τὴν γνώμην τῆς Γερουσίας. Ἕτερος σπουδαιότερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας γενικῶς, εἶναι ὅτι αὕτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς κατασταλτικὴ ἐνέργεια τῶν ἀνατρεπτικῶν ῥευμάτων, τὰ ὁποῖα παρουσιάζονται ἐνίοτε εἰς τὰς Βουλάς, αἵτινες προέρχονται καὶ ἀπαρτίζονται ἀπὸ ἐκλογεῖς καὶ ἐκλογίμους ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ προσόντων. Τὰ ἀνατρεπτικὰ ταῦτα ῥεύματα, τὰ ὁποῖα πολλάκις ἔχουν βαθείας τὰς ῥίζας των εἰς τὰ λαϊκὰ στρώματα καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἡ ζωηρωτέρα ἐκδήλωσις τῆς παρὰ τῷ λαῷ ἐπικρατούσης ἀνάγκης μεταρρυθμίσεως, ἡ Γερουσία, μὴ δυναμένη νὰ ἐξουδετερώσῃ, τρέπει ἐπὶ τὸ ἐξελικτικώτερον. Τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας θέλω ἐπίσης, διότι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει νομίζω ὅτι συμφέρει ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας νὰ εἶναι αἱρετὸς ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ λαοῦ. Θὰ καθίστατο ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λαϊκὸς δικτάτωρ καὶ θὰ ἠδύνατο εἰς ὡρισμένας δυσκόλους στιγμὰς νὰ νομίσῃ ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα πολλάκις δὲ νὰ ἀρυσθῇ τὴν δύναμιν, νὰ ἀντιποιῆται καὶ ἐξουσίας, αἵτινες δὲν παρέχονται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος. Τί κῦρος θέλετε νὰ ἔχῃ οἱαδήποτε Βουλὴ ἀπέναντι ἑνὸς ἀνθρώπου, ὅστις εἶναι πρακτικῶς δυνατὸν νὰ λάβῃ τὰ 9)10 τῶν ψήφων ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ; Ἄν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει του τὴν σύνθεσιν τῆς παρούσης Βουλῆς, ἐρωτῶ, τίς θὰ εἶχε κἂν τὴν πραγματικὴν δύναμιν ν’ ἀντιστρατευθῇ καθ’ οἱωνδήποτε διαθέσεων τοῦ τοιούτου Προέδρου τῆς Δημοκρατίας; Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἐπετυγχάνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ θεσπίσωμεν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ συνεκέντρου τὰ ἐλαττώματα τῆς Βασιλευομένης καὶ τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας, ἄνευ οὐδενὸς πλεονεκτήματος. Ἀλλὰ ἡ παρουσία τῆς Γερουσίας εἶναι καὶ δι’ ἄλλους λόγους χρήσιμος κατὰ τὰς παρούσας στιγμάς, καθ’ ἃς εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς ἀναπλάσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον διέρχεται ἐπικινδυνωδεστάτην κρίσιν. Ἡ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος Συντάγματος πεῖρα δύναται νὰ μᾶς πείσῃ περὶ τῆς ἀνάγκης νέων μεταβολῶν. Αὗται δύνανται νὰ συντελεσθῶσιν ὁμαλότατα, ἀφοῦ, ὡς προβλέπει τὸ Σύνταγμα, ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία, συνερχόμεναι ἐπὶ τούτῳ, δύνανται νὰ ἀποτελέσουν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν. Ἂν εὑρεθῶμεν πρὸ τοιαύτης ἀνυπερβλήτου ἀνάγκης καὶ δὲν ἔχωμεν Γερουσίαν, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ρίψωμεν τὸν Τόπον ἐκ νέου εἰς τὴν σημερινὴν ἐκκρεμότητα. Καὶ ἐγὼ τουλάχιστον, κύριοι συνάδελφοι, τρομάζω, τρομάζω διὰ τὴν Πατρίδα—συγχωρήσατε τὴν ἁπλοϊκὴν ταύτην ἔκφρασιν—ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀναζήσωμεν τὸ παρελθὸν τῶν τελευταίων τούτων ἐτῶν. Συμπεραίνων ἐπικροτῶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ζητῶ ὅμως τροποποιήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς της καί τινα τῶν δικαιωμάτων της. Θὰ προέτεινα ἐν πρώτοις νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Γερουσίαν τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως νόμων διὰ νὰ ὑπάρχῃ πραγματικὴ διάκρισις τῶν δικαιωμάτων της καὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς. Θὰ συνίστων νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα πρόνοια ἐπὶ τοῦ τρόπου τοῦ καταρτισμοῦ καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκλέγουν τοὺς ὑπὸ τὸ στοιχεῖον Β τοῦ ἄρθρου 57 γερουσιαστάς, ἵνα ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Τσιτσεκλῆς καὶ φαίνεται ὅτι ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Καὶ ἐκ τρίτου θὰ ἐζήτουν ὅπως ἡ πρώτη συγκρότησις τῆς Γερουσίας γίνῃ δι’ ἐκλογῶν καὶ ὄχι ὡς ὁρίζει τὸ 115 ἄρθρον τῶν μεταβατικῶν διατάξεων, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκτήσῃ ἐξ ἀρχῆς αὕτη τὸ ἀπαιτούμενον κῦρός της.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καντιάνης ἔχει τὸν λόγον.

§21Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Τὸ κῦμα τῶν νεωτερισμῶν, ὀγκούμενον καὶ προωθούμενον ὁσημέραι ὑπὸ τῆς θυέλλης καὶ τῆς καταιγίδος, τὰς ὁποίας ἤγειρον κατὰ τὴν ἐποχήν μας τὰ παράφορα πολιτικὰ πάθη, οἱ λοξοὶ πολιτικοὶ ὑπολογισμοὶ καὶ ἄλλα τινά, πασίγνωστα αἴτια, ἔφερον μέχρις ἡμῶν τὴν συζήτησιν καὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Διότι μόνον ἡ σχεδὸν παθολογικὴ πρὸς τὸ νεωτερίζειν τάσις δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν συζήτησιν θεσμοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἔχει χρεωκοπήσει καὶ ἔχει καταδικασθῆ. Ποία πραγματικὴ ἀνάγκη, κύριοι, ὑπηγόρευσε τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ἐν Ἑλλάδι; Ποία κοινὴ συνείδησις καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐξεδηλώθη πρὸς καθιέρωσιν τοῦ θεσμοῦ τούτου; Κατεσκευάσθη, ὡς πάντες γνωρίζομεν, ἓν Σύνταγμα. Εἰσήχθη εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Συνέλευσιν πρὸς συζήτησιν καὶ ὑπάρχουν τόσον ἀποσαφηνισμέναι αἱ γνῶμαι ἐπί τε τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος καὶ εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ὥστε εἶναι καταπληκτικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδήλου ὁ τότε Πρωθυπουργός, ὅπως ἡ Γερουσία καταρτισθῇ a priori καὶ μετὰ τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως συντάξῃ τὸ Σύνταγμα. Συντακτικὴ Συνέλευσις, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τὴν κυριαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ἔθνους, τὴν ὑπερτάτην πασῶν, ἐξ ἧς πᾶσαι αἱ ἄλλαι ἀπορρέουν, παρ’ αὐτῆς προσδιοριζόμεναι, νὰ συντάσσῃ μετὰ μιᾶς τούτων, ἐν πλήρει ἰσότητι, τὸ Σύνταγμα τοῦ Κράτους. Πρωτότυπα καὶ περίεργα πράγματα, αὐτόχρημα ἐξωφρενικά. Μὲ τοιαύτας ἀντιλήψεις ἐμφανίζονται ἐκ νέου οἱ πλεῖστοι ἐξ ἐκείνων οἵτινες ὑπεστήριξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ κατιδόντες ὅτι τὰ ἐπιχειρήματά των δὲν ἦσον πειστικά, κατέφυγον εἰς ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα. Διατί, μᾶς εἶπον, ἀφοῦ ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἰσχύει εἰς τόσα Κράτη, νὰ μὴ ἰσχύῃ καὶ παρ’ ἡμῖν; Ὄχι διότι εἶναι ἀναγκαῖος διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ διότι ἰσχύει εἰς ἄλλα Κράτη. Ἀλλὰ δὲν ἀγνοεῖτε, κύριοι, ὅτι πολλοὶ θεσμοὶ εἰσήχθησαν εἰς ἄλλα Κράτη, ἐκ μιμήσεως καὶ ὄχι ἐκ πραγματικῆς ἀνάγκης. Τὸ Ἀμερικανικὸν πολίτευμα, μετὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἀμερικῆς, εἶναι ἱστορικῶς βεβαιωμένον ὅτι ἐμιμήθη τὸ Ἀγγλικόν. Ἦλθε κατόπιν ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάστασις, ἡ ὁποία λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν τὰς συζητήσεις τῆς Συνελεύσεως τῆς Φιλαδελφείας, ἡ ὁποία κατεσκεύασε τὸ Ἀμερικανικὸν πολίτευμα, υἱοθέτησε πολλὰς γνώμας ἐκεῖθεν τοῦ ὠκεανοῦ ἀκουσθείσας, αἵτινες καὶ ἐπεκράτησαν εἰς τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας. Ἐκ μιμήσεως καὶ μόνον ἐκ μιμήσεως ὑπάρχουν αἱ Γερουσίαι εἰς τὰ Κράτη ὅπου ὑπάρχουν. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστηρίχθη ὅτι καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν μὲ τὸ τελευταῖον δημοκρατικὸν Σύνταγμα τῆς Βαϊμάρης εἰσήχθη ἡ Γερουσία ὑφ’ οἵαν μορφὴν ζητεῖται νὰ εἰσαχθῇ παρ’ ἡμῖν. Οὔτε εἶναι ἀκριβὲς ὅτι καὶ εἰς τὴν Ἑλβετίαν ὑπάρχει Γερουσία ὑπὸ τοιαύτην μορφήν. Εἰς τὴν Γερμανίαν ὑπάρχει ἁπλῆ Βουλή, τὸ Ράϊχσταγ, ὑπάρχει δὲ ἐκ παραλλήλου τὸ Ὁμοσπονδιακὸν Συμβούλιον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκπροσωποῦνται τὰ Κράτη, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Γερμανικὴν Ὁμοσπονδίαν. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν ἐπίσης ὑπάρχει ἡ Ὁμοσπονδιακὴ Συνέλευσις, ἀποτελουμένη ἀπὸ τὸ Ἐθνικὸν Συμβούλιον—Βουλὴν—καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Κρατῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκπροσωποῦνται τὰ Κράτη–Καντόνια—τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἑλβετικὴν Ὁμοσπονδίαν. Εἶναι ἡ σύνθεσις τῶν Πολιτειῶν ἐκείνων, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὸ δεύτερον αὐτὸ Σῶμα, ὄχι ὅμως ὑπὸ τὸν τύπον καὶ τὴν μορφὴν τῆς Γερουσίας, ὡς ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν. Εἰς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Γερουσία ὑπῆρξεν ἄλλοτε ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀπέτυχε, οἱ ἀντιγνωμοῦντες ἀντέταξαν ὅτι ἄλλη ἐποχὴ ἦτο ἐκείνη, καθ’ ἣν ἐγκαθιδρύθη ἡ Γερουσία παρ’ ἡμῖν, ἄλλη ἦτο ἡ σύνθεσις αὐτῆς καὶ ἄλλη εἶναι ἡ σημερινὴ ἐποχὴ καὶ ἡ σύνθεσίς της, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ γίνῃ. Κύριοι, μὴ λησμονῶμεν ὅτι αἱ ἐποχαὶ ὅσον καὶ ἂν ἀπέχουν ἀλλήλων, συναντῶνται καὶ ταυτίζονται εἰς πολλὰ σημεῖα. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἴμεθα κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν ἀπόγονοι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν γερουσιασταὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καὶ ἀπέτυχον, ὅτι ἔχομεν ἴσως τινὰς ἐκ τῶν ἀρετῶν των, ἀλλὰ καὶ πολλὰ ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων των. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀσχοληθῆ εἰς τὴν μελέτην τῶν πρακτικῶν τῶν δύο Συνελεύσεων τοῦ 1843 καὶ 1863 θὰ ἴδῃ ὑπὸ ποίας συνθήκας ἐγκαθιδρύθη ἡ Γερουσία τῷ 1844 καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας κατηργήθη κατὰ τὸ 1864. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἀπασχολούμενος περὶ τὰ ζητήματα ταῦτα εἶχον τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναδιφήσω τοὺς τόμους τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῶν Συνελεύσεων ἐκείνων. Κατὰ τὸ 1844—ἔχει λεχθῆ τοῦτο εἰς τὴν Βʹ Συνέλευσιν—δι’ ὑποκλοπῆς καθιερώθη ἐν Ἑλλάδι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Ποία ὅμως ἡ δρᾶσις αὐτῆς; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐν ὀλίγοις νὰ σᾶς ἀναγνώσω περικοπὰς συγχρόνων ρητόρων, ζησάντων μέσα εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην (ἀναγινώσκει): «Ὁ Διαμαντόπουλος ἀναφέρει ὅτι τῷ 1844 ἐδέχθη τὴν Γερουσίαν ἡ Συνέλευσις μετὰ μίαν ματαιωθεῖσαν ψηφοφορίαν, καθ’ ἣν δὲν ἐφάνη ἀποτέλεσμα καὶ διὰ σκανδαλώδους πλειονοψηφίας, διότι καὶ τότε ἡ πεποίθησις ἐκλονίζετο καὶ ὑπῆρχον ἀμφιβολίαι. Ἀναφέρει κατόπιν σκανδαλώδεις διορισμοὺς προσώπων, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο τῇ ἐπεμβάσει τῶν γερουσιαστῶν, κατὰ παραβίασιν τοῦ θεσμοῦ τῶν προσόντων καὶ προσθέτει ἐν τέλει ὅτι ἡ Γερουσία παρεισέφρυσεν εἰς ἡμᾶς ὡς ξένον φυτὸν παράσιτον, τρεφόμενον ἄνευ καρποφορίας ἐκ τῶν χυμῶν τῆς ἐγχωρίου ζωῆς καὶ δηλητηριάζον τὴν ζωὴν ταύτην».

§22ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε;

§23Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Αὐτὰ ἐλέγοντο κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1864, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας καὶ ἀναφέρονται εἰς τὸν 6ον τόμον καὶ σελίδας 286–294 τῶν Πρακτικῶν τῆς Βʹ Συνελεύσεως. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι ἀφορῶσι τὴν διὰ τοῦ Συντάγματος τοῦ 1844 καθιερωθεῖσαν καὶ ἐπὶ εἰκοσαετίαν βιώσασαν καὶ δράσασαν Γερουσίαν, τὴν διὰ βοῆς καταργηθεῖσαν τὸ 1864. Ὁ Θρασύβουλος Ζαΐμης, ἀντιθέτως παρ’ ὅ,τι ὑποστηρίζεται σήμερον, φρονεῖ ὅτι «ἡ ἰδέα τῆς μιᾶς Βουλῆς ἀνήκει εἰς τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς καὶ ἕξεις. Ἡ διαίρεσις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς δύο Βουλὰς εἶναι ἡ πλέον ἀρίστη συνταγματικὴ ἀρχή...» καὶ μόνον διὰ τοῦτον τὸν λόγον κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς Γερουσίας, συμφώνως πρὸς τὰς ἀρχάς του. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ ταύτης, τῆς ἐντελῶς θεωρητικῆς, ἐξήτασαν τὸν θεσμὸν καὶ ἄλλοι τινες πληρεξούσιοι. Ὁ Τιμολέων Βάσσος λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Γερουσία ἂν μὲν συμφωνήσῃ μὲ τὴν Βουλὴν εἶναι περιττή, ἂν δὲ μὲ τὴν ἐξουσίαν εἶναι ἐπικίνδυνος. (σελὶς 286). Ἡ βάσανος τῶν νόμων εἶναι πλάνη. Τὸ παρελθὸν ἀποδεικνύει ὅτι οὐδεμία βάσανος ὑπῆρχε. Διὰ τῶν δύο Βουλῶν 92 νόμοι ἐγένοντο ἀσυζητητεὶ καὶ ἀβασανίστως ἐντὸς μηνός». Καὶ περαιτέρω (Ἐφημερὶς Συνελεύσεως σελὶς 340) «Τὸ ἑσπέρας ἦτο πλειονοψηφία, τὴν ἄλλην ἡμέραν τὰ ἐγύριζαν καὶ ἔκαμνον τὸ ἐναντίον. Ἠγοράζοντο ἄτομα μὲ 1000 δραχμὰς—ἐπὶ λέξει—. Κατόπιν ὁμιλεῖ περὶ τῆς ὀργιαζούσης συναλλαγῆς, τῶν ρουσφετίων κλπ. κλπ. Ἀλλὰ ὁ Τιμολέων Βάσσος, εὐτυχῶς, ζῇ ἀκόμη καὶ οἱ βουλόμενοι δύνανται νὰ λάβουν παρ’ αὐτοῦ λεπτομερεστέρας πληροφορίας. Οἱ ἐπισημότεροι τῶν ρητόρων τῆς Βʹ Συνελεύσεως ὁμιλοῦν κατὰ τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία, τέλος, καταργεῖται διὰ ψήφων 211 κατὰ 62. Ποῖοι δὲ ψηφίζουν κατ’ αὐτῆς; Οἱ ἐμφανέστεροι τῶν πληρεξουσίων: ὁ Γ. Ἰακωβᾶτος, ὁ Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης, ὁ Ἐπ. Δεληγιώργης, ὁ Δημ. Βούλγαρης, ὁ Κωνσταντ. Λομβάρδος, ὁ Ἰωσὴφ Μομφερᾶτος καὶ ἄλλοι ὅμοιοι. Θέλουν νὰ ἐπαναφέρουν θεσμὸν χρεωκοπήσαντα καὶ μᾶς λέγουν ὅτι ἡ σύνθεσις αὐτοῦ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς θὰ εἶναι διάφορος καὶ θὰ λήξουν ἑπομένως τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα παρουσίασεν ἡ παλαιὰ Γερουσία, διότι τότε οἱ γερουσιασταὶ διωρίζοντο ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἀλλὰ ποῖα τὰ ἐλαττώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκον τὴν κατάλυσιν τῆς Γερουσίας; Ἡ ἀνάμιξις εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας, ἡ ἀσύστολος συναλλαγὴ καὶ πλεῖστα ἄλλα κακά. Καὶ ὡς ἄλλοτε εἶπον, κατὰ τί θὰ μεταβληθοῦν τὰ πράγματα ὅταν μεταβληθοῦν τὰ πρόσωπα, ὅταν ἡ Γερουσία θὰ ἔχῃ ἄλλην σύνθεσιν; Ὁμιλοῦμεν, κύριοι, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκταθῶμεν εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ποία θὰ εἶναι ἡ σύνθεσις. Δὲν θὰ ἐκλέγηται ἡ Γερουσία κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ὅπως ἡ Βουλή; Δὲν θὰ ἔχῃ ἐπαφὴν καὶ δεσμοὺς μὲ τὴν Κυβέρνησιν; Καὶ ἐκ τῶν δεσμῶν αὐτῶν ποῖαι σχέσεις θὰ ἀναπτύσσωνται; Ἢ θὰ εἶναι ἄλλοι ἄνθρωποι οἱ γερουσιασταί, διάφοροι τῶν εὑρισκομένων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην; Τίποτε, κύριοι, τὸ καλὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Μόνον τὸ πνεῦμα τοῦ νεωτερισμοῦ, τὸ ὁποῖον διέπει τὴν ἐποχήν μας, μόνον αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρεισήγαγεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ὅπως τὸ αὐτὸ πνεῦμα τοῦ νεωτερισμοῦ εἰσήγαγε τὸν θεσμὸν τῆς ἀναλογικῆς, ὅπως τὸ αὐτὸ πνεῦμα πρόκειται, ὡς ἀκούω, νὰ εἰσηγηθῇ τοὺς θεσμοὺς τῆς ἀποκεντρώσεως, τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἄλλους περιφήμους θεσμούς, θεωρητικῶς ἴσως ὀρθούς, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν συνθηκῶν, ἀμφιβόλου εὐδοκιμήσεως κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Εἴδατε τὰ προϊόντα τῆς ἀναλογικῆς, στρέψατε ἀριστερώτερον νὰ ἰδῆτε ἐναργέστερον. Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑπεστήριξαν τὴν ἀναλογικήν, τὸ ἔχουν ἤδη μετανοήσει ὡς ἐκ τῶν ἐπελθόντων ἀποτελεσμάτων. Διότι βλέπω ὅτι ὑπάρχουν τροπολογίαι εἰς τὰς διατάξεις, αἱ ὁποῖαι κατοχυρώνουν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, παρ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων ὑποβληθεῖσαι. Τὸ αὐτὸ θὰ συμβῇ μὲ τὴν τυχὸν εἰσαγωγὴν τῶν θεσμῶν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ αὐτοδικήσεως. Περιώνυμος Ἰταλὸς συγγραφεύς, τὸν ὁποῖον πολλοὶ ἐξ ὑμῶν θὰ γνωρίζετε, ὁ Μινγγέτι καὶ τοῦ ὁποίου μετάφρασις καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικήν, πρὸ τεσσαρακονταετίας γενομένη, εὑρίσκεται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, χρηματίσας Ὑπουργὸς ἐπὶ Καβοὺρ καὶ Πρωθυπουργὸς κατόπιν, ἐξετάζει τοὺς θεσμοὺς τούτους καὶ τὰ ἀποτελέσματα κατὰ τὴν ἐφαρμογήν, τὰ δὲ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει, πᾶν ἄλλο ἢ ἐνθουσιασμὸν δύνανται νὰ προκαλέσωσιν εἰς τοὺς θιασώτας των. Διότι πρέπει νὰ ἔχητε πάντοτε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι τὸ χάσμα μεταξὺ θεωρίας καὶ ἐφαρμογῆς εἶναι μέγα. Θὰ ἴδητε ἐντὸς ὀλίγου, ἂν καθιερωθῇ ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, ποῖα τὰ ἀποτελέσματα. Ἐξανιστάμεθα κατὰ τῆς συναλλαγῆς, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν ὡς τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Ἡ συναλλαγὴ θὰ διπλασιασθῇ. Παραπονούμεθα κατὰ τῆς ἐπιβραδύνσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Διὰ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας θὰ ἐπιβραδύνωνται ἔτι μᾶλλον. Καθιεροῦται συνταγματικῶς ἡ ἐπιβράδυνσις διὰ τῶν τιθεμένων προθεσμιῶν. Καὶ ἂν ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα χρήζουν νομοθετικῆς μερίμνης, κατεπειγούσης, μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας θὰ πρέπῃ νὰ παρέλθουν μῆνες ὁλόκληροι πρὸς ρύθμισιν αὐτῶν, ἐπὶ μεγίστῃ βλάβῃ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω καὶ περιορίζομαι εἰς μόνον ταῦτα. Ἀλλὰ βλέπω εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι ἡ Γερουσία θὰ εἶναι οὕτως εἰπεῖν μία τροχοπέδη καὶ θὰ συγκρατῇ τῆς Βουλῆς τοὺς ἐκτροχιασμοὺς ἢ θὰ καταστέλλῃ τοὺς ἀφηνιασμούς. Ἔχομεν Βουλήν, κύριοι, πρὸ ἑξήκοντα καὶ πλέον ἐτῶν. Δὲν νομίζω ὅτι εἴδομεν τὸ φαινόμενον αὐτό. Εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὴν διεξήχθησαν, ἀληθῶς, σφοδρόταται συζητήσεις, ἀνεπτύχθησαν κατ’ αὐτὰς πολιτικὰ πάθη καὶ πείσματα, ἀλλ’ εἰς πολὺ κατώτερον βαθμὸν παρ’ ὅ,τι εἰς ἄλλας Βουλάς, τῶν ὁποίων τὰ αἴσχη δὲν παρουσίασεν ἡ Ἑλληνικὴ Βουλή. Μὴ εἴμεθα μεμψίμοιροι διὰ τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ μὴ ὑπολαμβάνωμεν ὅτι ἀλλαχοῦ τὰ πάντα εἶναι ρόδινα καὶ ἰδεώδη, μὴ υἱοθετῶμεν ἀνευθύνους γνώμας ἀμαθῶν τινων φιλοδόξων ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκομένων καὶ κατ’ αὐτῆς ἑκάστοτε βαλλόντων πρὸς δημαγωγίαν μὲ τὴν ἀφελῆ ἐλπίδα ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ δυνηθῶσι νὰ διεισδύσωσιν εἰς αὐτὴν καὶ διορθώσωσιν αὐτοὶ τὰ κακῶς κείμενα. Πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ Κανονισμοῦ πρὸς εὐρυθμοτέραν λειτουργίαν τῆς κοινοβουλευτικῆς μηχανῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τῆς ἐγκαθιδρύσεως καὶ δευτέρου Σώματος, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, νομίζω ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Ἀλλ’ ὑπεστήριζον οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας ὅτι ὑπάρχουν πρόσωπα εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὰ ὁποῖα ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ἀποστέργουν νὰ κατέλθουν εἰς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας καὶ θὰ εἶναι χρήσιμα εἰς τὴν Γερουσίαν. Δὲν γνωρίζω ποῖα εἶναι τὰ ὑπονοούμενα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶχον τόσα φῶτα, τόσην εὐρυμάθειαν καὶ ὑπεροχὴν καὶ ἐπισημότητα καὶ μολαταῦτα τὰ ἀγνοοῦν οἱ συμπολῖταί των διὰ νὰ ἀναθέσουν εἰς αὐτὰ τὴν ἀντιπροσωπείαν των.

§24Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ὁ Σκουλούδης.

§25Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ὁ Σκουλούδης δὲν ἀπέστεργε τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας. Κατῆλθε πολλάκις εἰς τούτους μὲ ὅλον τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον εἶχε καὶ ἐξελέγη κατ’ ἐπανάληψιν βουλευτὴς καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Θήβαις, διότι ἦτο γνωστὴ ἡ ἀξία του καὶ αἱ ὑπηρεσίαι του ἐξετιμήθησαν προσηκόντως. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους φαντάζονται ὑπάρχοντας, ἐξ ἰδιοσυγκρασίας δῆθεν ἀποστέργοντας νὰ κατέλθουν εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας, εἶναι ἄσημοι καὶ ἀνίκανοι καὶ ὀρρωδοῦν πρὸ αὐτῶν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν νεῦρα καὶ δύναμιν ψυχῆς καὶ ἱκανότητα καὶ σχετικὴν ἀνωτερότητα, ἐκτιμῶνται παρὰ τῶν συμπολιτῶν των καὶ ἐκλέγονται παρ’ αὐτῶν. Ἀπὸ τοῦ 1900 ἰδίως, κύριοι, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν εἰσῆλθον πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐστηρίχθησαν εἰς κληρονομικὴν διαδοχήν, ἀλλὰ ἐδημιουργήθησαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος γνωρίζει καλῶς νὰ ἐκτιμᾷ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ συμφέροντά του ἐκ παραλλήλου μετὰ τῶν ἐθνικῶν, ἐπὶ τὸ καλύτερον.

§26ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπὸ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909 καὶ ἐντεῦθεν.

§27Γ. ΚΑΝΤΙΑΝΗΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, ἦσαν πολιτικὰ μετέωρα, τὰ ὁποῖα ἐξηφανίσθησαν μετ’ αὐτῆς. Ἐκεῖνοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ σταθοῦν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἐστάθησαν καὶ παρελθούσης τῆς περιόδου ἐκείνης καὶ τῶν συνθηκῶν, ὑφ’ ἃς τὸ πρῶτον ἐξελέγησαν. Δὲν βλέπω λοιπόν, κύριοι, κανένα ἀπολύτως ἀποχρῶντα λόγον ἐπιβάλλοντα τὴν ἐγκαθίδρυσιν Γερουσίας ἐν Ἑλλάδι καὶ σᾶς προλέγω ὅτι, ἂν, ὅπερ ἀπεύχομαι, ἐγκαθιδρυθῇ αὕτη, δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς ποὺ θὰ ἐπέλθῃ πλῆρες τὸ ναυάγιον τοῦ θεσμοῦ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπερμαχοῦν σήμερον τούτου, θὰ μεταννοήσουν πικρῶς, διότι θὰ τοὺς ἐλέγχῃ ἡ συνείδησις ὅτι συνετέλεσαν νὰ δημιουργηθῇ ἓν ἀκόμη κακὸν εἰς τὴν Πατρίδα των. (Χειροκροτήματα).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§29Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὡς ἀνήκων, κύριοι βουλευταί, εἰς κόμμα πολιτικόν, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ὁποίου ἀνέκαθεν ἦτο κεκηρυγμένος ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ ἐπηγγέλθη καὶ προγραμματικῶς τοῦτο, ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι καὶ ἡ ψυχική μου διάθεσις ἦτο ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ κατ’ ἀρχήν, ἐψήφισα δὲ ταύτην ἄλλως ρητῶς ἢ σιωπηρῶς καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Δʹ Συνέλευσιν. Οἱ λόγοι ὅμως οὗτοι δὲν ἦσαν ἱκανοὶ δι’ ἐμέ, ὥστε νὰ μὴ παρακολουθήσω καὶ μετὰ προσοχῆς τὰς γενομένας συζητήσεις καὶ τὰς ἀντιρρήσεις τῶν ἀντιφερομένων κατὰ τοῦ θεσμοῦ. Προετράπην μάλιστα ἐξόχως εἰς τοῦτο καὶ ἐκ μέρους τοῦ σεβαστοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀθηνῶν κ. Τσιτσεκλῆ, ὅστις μοὶ ἐδίδαξεν ὅτι ὁ βουλευτὴς δὲν πρέπει νὰ διστάζῃ νὰ μεταλλάσσῃ γνώμας παρὰ τὴν ἀρχὴν ἢ τὴν δοθεῖσαν ψῆφον πειθόμενος ἐκ τῶν συζητήσεων. Μοῦ ἀνέφερε μάλιστα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ διαφόρους ξένους συγγραφεῖς, τὰ ὀνόματα τῶν ὁποίων δὲν ἐνθυμοῦμαι, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν γνώμην του ταύτην. Μόλα ταῦτα, παρὰ τὴν καλήν μου διάθεσιν καὶ τὴν καλὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ἔδειξα παρακολουθήσας μετὰ προσοχῆς καὶ ἐνδελεχῶς τὰς ἀντιρρήσεις τῶν ἀντιφερομένων κατὰ τοῦ θεσμοῦ, δὲν ἐπείσθην, ἴσως νὰ κατίσχυσεν ἡ ἀρχική μου προκατάληψις, δὲν ἐπείσθην ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβάλω γνώμην, οὐδὲ εὗρον ἱκανὰς πρὸς τοῦτο, οὐδὲ σοβαρὰς τὰς προβληθείσας ἀντιρρήσεις, παρὰ τὴν σοβαρότητα τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα τὰς ἔφερον ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρησιμότητα καὶ τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, χρησιμότητα καὶ ἀναγκαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισαν ὅλοι οἱ ἐλεύθεροι λαοί, παρὰ τοῖς ὁποίοις ἐπικρατεῖ σήμερον ὡς πολιτικὸν ἀξίωμα ἡ διαίρεσις τῆς Ἀντιπροσωπείας εἰς δύο Σώματα. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ πολλῶν λόγων, οὔτε θὰ θελήσω νὰ ἀναπτύξω θεωρίας, ἀναπτυχθείσας ἄλλως τε ἐπαρκῶς καὶ εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶμαι καθόλου εἰδικός. Σκέψεις τινας θ’ ἀναπτύξω εἰς ἀντίκρουσιν τῶν γνωμῶν, αἵτινες ὑπεστηρίχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τῆς Γερουσίας μὲ ἄκραν δὲ σᾶς ὑπόσχομαι συντομίαν ὥστε νὰ μὴ γίνω καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ὀχληρός. Κατὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῶν ὑπὲρ τῆς Γερουσίας κεκηρυγμένων ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι προωρισμένη νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τὴν ἀκατάσχετον πολυνομίαν, ἀντετάχθησαν οἱ ἀντιτιθέμενοι κατὰ τοῦ θεσμοῦ, οἱ μὲν ὑποστηρίζοντες ὅτι πολυνομία δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ ἀνάγκαι χρήζουσαι νομοθετικῆς διαρρυθμίσεως καὶ δὴ ἀνάγκαι οἰκονομικαί. Καὶ ἄλλοι ἀνεγνώρισαν ὅτι ναὶ μὲν ὑπάρχει πολυνομία, ἀλλὰ ὅτι αὕτη εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν τελευταίων ἀνωμαλιῶν. Ὅλαι αἱ γνῶμαι αὐταὶ συλλήβδην λαμβανόμεναι, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμοι. Διότι οἱ ἰσχυριζόμενοι, ὡς ἰσχυρίσθη προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων βουλευτής, ὅτι πολυνομία δὲν ὑπάρχει, ἀρνοῦνται αὐτὴν ταύτην τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ ἐπιχείρημα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τύχῃ περισσοτέρας ἀντικρούσεως. Οἱ ἰσχυριζόμενοι πάλιν ὅτι ὑπάρχει μὲν πολυνομία, ἀλλ’ ἡ πολυνομία αὐτὴ εἶναι συνέπεια τῶν τελευταίων ἀνωμαλιῶν καὶ οὗτοι εὑρίσκονται ἐν προφανεστάτῃ πλάνῃ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ πολυνομία ὑπῆρχε μεγίστη καὶ πρὸ τῶν ἀνωμαλιῶν. Μάλιστα δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἓν ἐκ τῶν αἰτημάτων τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1909 ἦτο ὅπως τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν πολυνομίαν αὐτήν, τὴν ἀκατάσχετον, ἥτις γίνεται πολλαπλῶς ἐπιζήμιος εἰς τὸν λαόν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ κατὰ παράδοσιν ὅτι ὁ Οἰκονομίδης, ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος σοφὸς δικονομολόγος, ἐγνωμοδότει πάντοτε, πρὸ 40 ἢ 50 ἤδη ἐτῶν, θέτων ὡς κατακλεῖδα τῶν γνωμοδοτήσεών του «ὅτι οὕτως ἔχει τὸ ζήτημα ἐκτὸς ἂν νεώτερός τις νόμος, τὸν ὁποῖον ἐγὼ δὲν γνωρίζω, μετέβαλε τὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ καὶ ἔτι ὁ γερουσιαστὴς Ψύλλας κατὰ τὸ 1861 ἀπὸ τοῦ Βήματος τῆς πολυθρυλλήτου ἐκείνης Γερουσίας τοῦ Ὄθωνος ἐλέγχων τὴν ἀπὸ τότε ἐπικρατοῦσαν πολυνομίαν, ἐπετίθετο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διὰ τὴν «νομομανίαν», ἥτις τὴν εἶχε καταλάβει. Κατὰ συνέπειαν καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ πολυνομία εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν τελευταίων ἀνωμαλιῶν εἶναι ἰσχυρισμὸς μηδεμίαν ἔχων σχέσιν πρὸς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων. Ἄλλοι πάλιν ἰσχυρίσθησαν ὅτι δὲν ὑπάρχει πολυνομία, ἀλλὰ ὑπάρχουν ἀνάγκαι καὶ δὴ οἰκονομικαί, χρήζουσαι διαρρυθμίσεως νομοθετικῆς. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀνομολογῶ ὡς ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦται ἀνάγκαι, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται διὰ τὴν διαρρύθμισιν τούτων βραδεῖα καὶ ἔμφρων τῶν περιστάσεων ἀντιμετώπισις διὰ μελέτης σοβαρᾶς καὶ διαγνώσεως ἀσφαλοῦς καὶ ἐπιστημονικῆς τῶν ληπτέων νομοθετικῶν μέτρων καὶ οὐχὶ βεβιασμένη καὶ ἐμπειρικὴ νομοθεσία πρὸς προσωρινὴν ἐπούλωσιν τῶν προκυπτουσῶν ἀναγκῶν διὰ νὰ μὴ ἀνακύψουν αὔριον σκληρότεραι καὶ ἐπιτακτικώτεραι, ὡς κατὰ κανόνα μέχρι σήμερον ἀτυχῶς συμβαίνει παρ’ ἡμῖν. Ἄρα ἐπιβαλλόμενος καὶ ἀπολύτως σκόπιμος καὶ διὰ τοῦτον ἀκριβῶς τὸν λόγον εἶναι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, προωρισμένος διὰ τῆς συνετῆς καὶ ἔμφρονος βραδύτητος αὐτοῦ περὶ τὴν παρασκευὴν καὶ ἐπεξεργασίαν τῶν νόμων καὶ ἰδίως τῶν οἰκονομικῶν κατὰ τὰς περιστάσεις ταύτας, νὰ παράσχῃ ἀνεκτιμήτους ὠφελείας πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν αὐτοῦ, ἀσφαλίζων τοὺς καλοὺς νόμους καὶ ἀποσοβῶν τοὺς πολλοὺς καὶ ἐπιζημίους. Ἀλλ’ εἶπον τινὲς ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀντικαταστήσωμεν καὶ τὴν Γερουσίαν μὲ τὴν ἵδρυσιν παρακοινοβουλίου, καθιεροῦντες δηλαδὴ ἐπαγγελματικὸν ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα. Ὁ πιστεύων ὅτι διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν τούτων ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων δυνάμεθα νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὴν Γερουσίαν, εἶναι ἐν πλήρει πλάνῃ, διότι τὰ ἐπαγγελματικὰ ταῦτα ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα δὲν ὑπῆρξαν τίποτε ἄλλο παρὰ οἱ πρόδρομοι τοῦ Μπολσεβικισμοῦ καὶ θὰ ἦσαν καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ πρῶτον ἐπίσημον βῆμα πρὸς τὴν ἀκροτάτην ἀριστεράν. Ἂν μάλιστα οἱ ὑποστηρίξαντες τὰ τοιαῦτα νομίζουσιν ὅτι ἔπρεπε νὰ μετάσχουν τοῦ τοιούτου Σώματος καὶ ὀργανώσεις ἐπιστημονικαὶ τοὺς πληροφορῶ ὅτι εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἀντιθέσει πρὸς τὸ αἴσθημα τοῦ λαοῦ, λαβόντος πικρὰν πεῖραν τῶν κυρίων καθηγητῶν, τῶν μετασχόντων διαφόρων Κυβερνήσεων, οἵτινες συνέταξαν καὶ ὑπέγραψαν τὰ αὐθαδέστερα Ν. Διατάγματα καὶ ἐξετέλεσαν διοικητικὰς πράξεις τοιαύτης φαυλότητος καὶ ἀκολασίας, ὁποίας οὐδὲ διενοήθη ποτέ, ὄχι ἐτόλμησε νὰ διαπράξῃ οἱοσδήποτε πολιτευόμενος ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους. (Χειροκροτήματα). Οἱ πολιτευόμενοι δίδουσι λόγον τῶν πράξεών των καθ’ ἑκάστην πρὸς τὸν λαόν. Οὗτοι εἰς ποῖον θὰ δώσωσι λόγον; (Χειροκροτήματα). Εἰς τὰς σκέψεις ὅτι διὰ τῆς Γερουσίας θὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν πολλαχῶς ἐπιζήμιον πολυνομίαν, ἥτις ἔχει καταστῆ πλέον κακονομία, οἱ ἀντιφρονοῦντες καὶ κυρίως ὁ βαθὺς συνάδελφος κ. Τσιτσεκλῆς, ὅστις μετὰ τόσον χιοῦμορ ὡμίλησε χθὲς περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ἀντέταξαν καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα ὄχι σοβαρώτερα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψουν νὰ εἴπω τῶν προηγουμένων. Πῶς θὰ ἐμποδίσῃ τὴν πολυνομίαν ἡ Γερουσία; Πῶς θὰ ἔχωμεν καλυτέρους νόμους, πῶς θὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν Βουλὴν ἡ Γερουσία; Τί εἶναι ἡ Βουλή; εἶπεν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς. Εἶναι παρθεναγωγεῖον ἔχον ἀνάγκην ἐπιμελητῶν; Βεβαίως ὄχι. Οὐδὲ ἡ Βουλὴ εἶναι παρθεναγωγεῖον, οὐδὲ ἡ Γερουσία καλεῖται ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς τιμητὴς τῆς Βουλῆς. Ἡ Γερουσία καλεῖται νὰ χρησιμεύσῃ κατὰ τῆς σπουδῆς μετὰ τῆς ὁποίας διεξάγονται αἱ ἐργασίαι τοῦ πρώτου νομοθετικοῦ Σώματος, τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία, διότι ἐκλέγεται ἐν τῷ συνόλῳ της ἀμέσως ὑπὸ τοῦ λαοῦ, διότι ἔχει σύντομον καὶ περιωρισμένην θητείαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν θητείαν τῆς Γερουσίας, διότι ὑπόκειται περισσότερον εἰς ἄμεσον ἐπηρεασμὸν ἀπὸ τὰς ροπὰς τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ τὰς ἐπιμόνους ἀπαιτήσεις τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ ἕνεκεν τούτων σπεύδει νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀπαιτήσεις του, σπεύδει νὰ συντάξῃ νόμους, ἀναγκάζεται ἐν σπουδῇ νὰ καταρτίζῃ αὐτούς, τοὺς ὁποίους πολλάκις ἐκλαμβάνει ὡς προοδευτικοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι πολλάκις καταλήγουν εἰς ἀκρότητας. Ὁ μεγαλύτερος, κύριοι, πολιτειολόγος τοῦ κόσμου, τοῦ ὁποίου δὲν ἤκουσα νὰ γίνῃ τὸ μνημόσυνον ἀπὸ κανένα τῶν ἀγορευσάντων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ μεγαλύτερος πολιτειολόγος τῆς ἀνθρωπότητος λέγει ὅτι εἶναι εὔκολον ὁ δῆμος ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς δημαγωγίας νὰ προβαίνῃ εἰς προχείρους ἀποφάσεις καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀληθὴς Πολιτεία καταλύεται.

§30Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§31Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ Ἀριστοτέλης. Ὁ μεγαλύτερος, ἐπαναλαμβάνω, πολιτειολόγος τῆς ἀνθρωπότητος, ὁ ὁποῖος ἀρδεύει τὰς πολιτικὰς ἐπιστήμας ἀπὸ τόσων αἰώνων διὰ τῶν ναμάτων τῆς σοφίας του.

§32Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγινε μνεία καὶ τοῦ Ἀριστοτέλους κατὰ τὴν συζήτησιν.

§33Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τόσῳ τὸ καλύτερον, δὲν τὸ ἤκουσα. Ἔχοντες λοιπὸν δίδαγμα τοῦ Ἀριστοτέλους, τοιαῦτα σκεπτομένου περὶ τῶν ροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπόκειται ἡ Βουλή, ὁ δῆμος, εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς πλέον νὰ ἀντιφερώμεθα κατὰ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας; Θεσμοῦ ὅστις, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τῆς συνετῆς βραδύτητος, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὴν νομοθεσίαν καὶ τῆς ἐπὶ πλέον βελτιώσεως καὶ μᾶλλον πεφωτισμένης ἐπεξεργασίας ταύτης ὡς φραγμὸς καὶ κατὰ τῆς πολυνομίας, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῶν ἐπιζημίων συνεπειῶν ταύτης διὰ τὸν λαόν; Ἡ Γερουσία σκοπὸν ἔχει νὰ ἐπιφέρῃ μίαν χρονοτριβὴν διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων αὐτῆς καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη. Οὐδὲ εἶναι ἀληθὲς ὅτι τοιουτοτρόπως ἐγκαθιδρύομεν Σῶμα γηραλέον, βραδυκίνητον καὶ ὀπισθοδρομικόν, ὡς ὑπεστηρίχθη, διότι ἡ Ἱστορία μᾶς πείθει ὅτι πολλάκις ἡ Γερουσία ἐξελίσσεται εἰς Σῶμα προοδευτικότερον τῆς Βουλῆς, ὅταν μάλιστα ἡ Βουλὴ εἶναι ὑπερμέτρως συντηρητική, παράδειγμα δὲ τούτου ἔστω τὰ συμβαίνοντα εἰς τὴν Γαλλίαν ἀπὸ ἐτῶν ἤδη. Παρ’ ὅλα ταῦτα ὅμως καὶ ἂν δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον ἦτο ἀναγκαία καὶ χρήσιμος ἡ Γερουσία, μόνον διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ μετέχῃ ἡ Γερουσία εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἥτις ἄλλοτε ἐθεωρεῖτο προνομία τοῦ Ἀνωτάτου τῆς Πολιτείας παράγοντος, δίδουσα γνώμην ἢ μᾶλλον ἀποφασίζουσα περὶ αὐτῆς, διότι κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος διάλυσις τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ γίνῃ παρὰ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος πρὸ τῆς λήξεως τῆς περιόδου αὐτῆς ἄνευ συμφώνου γνώμης τῆς Γερουσίας, διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ μόνον ἔπρεπε νὰ καθιερωθῇ ἡ Γερουσία. Δὲν θὰ ἀναφέρω, κύριοι βουλευταί, τὸ παράδειγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ προεδρεύων ἤδη καὶ τὸ ὁποῖον ἤγειρε τόσας πολλὰς διαμαρτυρίας, ἂν καὶ ἦτο ἀπολύτως ἀληθές, τὸ παράδειγμα ὅτι ἡ πρώτη ἀφορμὴ τῆς διαφωνίας καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτῆς τῶν ὀλεθρίων διὰ τὴν Χώραν, ὑπῆρξεν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς 1915. Θὰ ἀναφέρω ὅμως ἄλλο παράδειγμα, εἰλημμένον καὶ τοῦτο ἐξ αὐτῆς πάλιν τῆς Ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὸ παράδειγμα ὅτι ὁ Βασιλεὺς Ὄθων ἐξώσθη διότι διέλυσε τὴν Βουλὴν τοῦ 1860, τὴν ἑπομένην τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου αὐτῆς, διότι ἀπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ Ὄθωνος ἦτο συνταγματικῶς μὲν νόμιμος, πολιτικῶς ὅμως ἦτο πρᾶξις ἀσύνετος καὶ ἐστρέφετο κατὰ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ. Ὁ Ὄθων, ὁ λαοφίλητος μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, διὰ τὴν πίστιν αὐτοῦ πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἰδεώδη καὶ τὴν ἐθνικήν του πολιτικὴν καὶ τὴν προσωπικήν του τιμιότητα καὶ ἠθικήν, ἤγειρεν ἀπὸ τῆς ἀσυνέτου ἐκείνης διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἤγειρεν ἐναντίον του τὴν θύελλαν ἐκείνην, ἥτις ἐπιταθεῖσα διὰ τῶν ἐπακολουθησασῶν ἐκνόμων καὶ βιαίων ἐκλογῶν, ἐξεδηλώθη διὰ διαφόρων κινημάτων, μέχρις οὗ ἐξέσπασε κατὰ τὸ 1862, ἀνατρέψασα καὶ αὐτὸν καὶ τὴν δυναστείαν τῆς Βαυαρίας. Τίς δύναται νὰ ἀντείπῃ ὅτι, ἂν ὁ Βασιλεὺς τότε εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ δύναται νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν ἄνευ συμφώνου γνώμης τῆς Γερουσίας, ὑπαρχούσης καὶ τότε, τίς δύναται νὰ ἀντείπῃ, λέγω, ὅτι ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ μὴ συμφωνήσῃ εἰς τὴν αὐθαίρετον ἐκείνην πρᾶξιν ἡ Γερουσία καὶ οὕτω καὶ ὁ Θρόνος τοῦ Ὄθωνος θὰ ἐσώζετο καὶ ὁ μέγας ἐκεῖνος ἐθνικὸς κλυδωνισμὸς θὰ ἀπεφεύγετο; Περὶ τῆς ἀληθείας τοῦ περιστατικοῦ τούτου νομίζω ὅτι δύναται νὰ μαρτυρήσῃ καὶ ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπειδὴ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἔχει πολλὴν σχέσιν καὶ εἶναι μία ἔνδοξος σελὶς τῆς μεγάλης πολιτικῆς ἱστορίας τῆς οἰκογενείας του, διότι ὁ Πρόεδρος ἐκεῖνος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὁποίου ἐστράφη ἡ μῆνις τῆς Αὐλῆς, ἦτο ὁ ἀείμνηστος πατήρ του.

§34Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγει ὁ κ. Πρόεδρος;

§35Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἱστορικὸν γεγονός.

§36Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Γερουσία, κύριοι βουλευταί, πανταχοῦ καθιερώθη ὡς ἀντίρροπον πρὸς ἰσορόπησιν τῶν δύο ἐξουσιῶν, τῆς ἐξουσίας τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος καὶ τῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς. Ἡ διαίρεσις τῆς λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας εἰς δύο Σώματα εἶναι πλέον πολιτικὸν δόγμα ἐπικρατοῦν εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη τοῦ κόσμου. Ἀλλά, κύριοι, ἡ Γερουσία δὲν εἶναι θεσμὸς ὁ ὁποῖος ἐξευρέθη ἀπὸ τοὺς σημερινοὺς σοφούς, ἀπὸ τοὺς πολιτειολόγους ἢ τοὺς πολιτικοὺς τοῦ σημερινοῦ ἢ τοῦ παρελθόντος αἰῶνος. Ἡ Γερουσία εἶναι θεσμὸς κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικός. Παρακολουθῶ ἐν τούτῳ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους κ. κ. Τσιτσεκλῆν καὶ Λαδᾶν, οἵτινες ὡμίλησαν ἀμφότεροι περὶ τῆς Γερουσίας ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως, περιορισθέντες ὅμως μόνον εἰς τὰς δαπάνας τὰς σχετικῶς ἐλαχίστας, ὡς ἤθελε συνεπαγάγει ἡ ἵδρυσίς της, ἀπέναντι τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον προκύψει ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν καθόλου δημοσίαν οἰκονομίαν τοῦ λαοῦ. Ἡ Βουλὴ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐν Ἀθήναις ἤσκει οἷα δικαιώματα ἀσκεῖ σήμερον εἰς τοὺς πεπολιτισμένους λαοὺς ἡ Γερουσία. Ἡ ἐκκλησία τοῦ δήμου οὐδὲν ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ὁ Ἄρειος Πάγος ἠκύρου ἢ ἐκύρου τὰς ἀποφάσεις τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῆς Γερουσίας τῆς Σπάρτης, ἥτις ἐθαυματούργει πολιτικῶς, ὁτὲ μὲν διαλύουσα τὸν δῆμον παραφρονοῦντα, ὁτὲ δὲ φονεύουσα τὸν Κλεομένην ἐπιδιώξαντα νὰ τυραννήσῃ.

§37Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸν Κλεομένην;...

§38Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸν Ἆγιν. Ἔχετε δίκαιον, κ. Ὑπουργέ. Τὸν Ἆγιν, προσπαθήσαντα νὰ καταλύσῃ τοὺς νόμους καὶ νὰ τυραννήσῃ.

§39Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ τὸν ἀναδασμὸν τῆς γῆς ἐφονεύθη ὁ Ἆγις.

§40Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργέ, διὰ τὸν ἀναδασμὸν τῆς Χώρας. Δηλαδὴ διὰ τὴν διανομὴν τῆς γῆς. Μέτρον μπολσεβικικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδημαγώγει τὸν λαὸν καὶ ὅπερ ἀπέκρουεν ἡ Γερουσία ἐχομένη τῶν νόμων. Εἶπον ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι θεσμὸς κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικός. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλὴ διὰ νὰ περαιώσω τὸν λόγον μου νὰ σᾶς ἀναγνώσω μικράν τινα περικοπὴν τοῦ Πλουτάρχου, περικοπὴν ἀναφερθεῖσαν καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῶν Συντηρητικῶν Δημοκρατικῶν, περικοπὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἀποδίδεται καὶ ὁλοκληροῦται ὁ θεσμὸς καὶ ἥτις ἀπαντᾷ εἰς ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις καὶ ἀποστομώνει ὅλα τὰ ἀντίθετα ἐπιχειρήματα καὶ παρέχει ἐναργῶς πραγματικὴν καὶ μεγαλήγορον τὴν εἰκόνα τοῦ μεγαλείου τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ ἐξ ἧς ἐδόθη ἡ κατεύθυνσις εἰς ὅλας τὰς περὶ Γερουσίας ἀντιλήψεις τοῦ σημερινοῦ κόσμου.

§41ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀκούσωμεν.

§42Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὸν βίον τοῦ Λυκούργου, τοῦ γνωστοῦ τοῖς πᾶσιν ἀναμορφωτοῦ καινομοθέτου τῆς Σπάρτης, ἀναφέρει ὁ Πλούταρχος ὅτι, ὅταν οὗτος μετὰ μακρὰν περιοδείαν ἀνὰ τὸν τότε πεπολιτισμένον κόσμον ἐπέστρεψεν εἰς τὴν Σπάρτην, κληθεὶς ἵνα ρυθμίσῃ τὰ πολιτικὰ πράγματα αὐτῆς καὶ δώσῃ εἰς ταύτην νόμους, πρώτη πρᾶξις τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Λυκοῦργος ἦτο νὰ συστήσῃ τὸν θεσμὸν τῶν Γερόντων, νὰ συστήσῃ δηλαδὴ τὴν Γερουσίαν. Λέγει λοιπὸν ὁ Πλούταρχος (ἀναγινώσκει): «Πλειόνων δὲ καινοτομουμένων ὑπὸ Λυκούργου πρῶτον ἦν καὶ μέγιστον ἡ κατάστασις τῶν γερόντων (ἡ σύστασις τῆς Γερουσίας δηλαδή). Ἣν φασὶν ὁ Πλάτων τῇ τῶν Βασιλέων ἀρχῇ φλεγμαινούσῃ μιχθεῖσαν καὶ γενομένην ἰσόψηφον εἰς τὰ μέγιστα, σωτηρίαν ἅμα καὶ σωφροσύνην παρασχεῖν. Αἰωρουμένη γὰρ ἡ Πολιτεία καὶ ἀποκλίνουσα νῦν μὲν ὡς τοὺς Βασιλεῖς ἐπὶ Τυραννίδα, νῦν δὲ ὡς τὸ πλῆθος ἐπὶ Δημοκρατίαν, οἷον ἕρμα τὴν τῶν γερόντων ἀρχὴν ἐν μέσῳ θεμένη καὶ ἰσορροπήσασα τὴν ἀσφαλεστέραν τάξιν, ἔσχε καὶ κατάστασιν. Ἀεὶ τῶν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι γερόντων τοὺς μὲν Βασιλεῦσι προστιθεμένων, ὅσον ἀντιβῆσαι πρὸς Δημοκρατίαν, αὖθις δὲ ὑπὲρ τοῦ μὴ γενέσθαι Τυραννίδα τὸν δῆμον ἀναρρυνέντας». Ἔχοντες λοιπόν, κύριοι βουλευταί, τοιαῦτα διδάγματα ἐκ τῆς Ἱστορίας τῶν ἡμετέρων προγόνων περὶ τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ τῆς Γερουσίας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὀρρωδήσωμεν διὰ τὴν σύστασιν ταύτης, ἀλλὰ πρέπει νὰ συγκροτήσωμεν αὐτήν, ἐν τῇ πλήρει πεποιθήσει ὅτι θεσμός, ὅστις τοσαύτην ἔχει ἀρχὴν καὶ εὐδοκιμεῖ εἰς ὅλον τὸν κόσμον τὸν πεπολιτισμένον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτύχῃ παρ’ ἡμῖν. (Χειροκροτήματα).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλκάνης ἔχει τὸν λόγον.

§44Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἐλέχθησαν, κύριοι βουλευταί, πλέον ἢ ἀρκετὰ διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Δὲν νομίζω ἄσκοπον νὰ δοθῇ καὶ μία εἰκών, ἐκ τῶν πραγμάτων, τῆς μελλούσης Γερουσίας. Δὲν χρειάζεται νὰ ἔχῃ τις οὔτε μαντικὴν δύναμιν, δὲν χρειάζεται ἐπίσης νὰ ἔχῃ τὴν προφητικὴν δύναμιν διὰ νὰ ἀντιληφθῇ καὶ διὰ νὰ κατανοήσῃ σαφῶς ποία θὰ εἶναι ἡ ὑπόστασις καὶ ἡ ὑφὴ τῆς μελλούσης πρώτης Γερουσίας. Εἶμαι πεπεισμένος ἀπολύτως ὅτι, ἂν κανεὶς λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰ ὅσα ἐλέχθησαν, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰς πραγματικὰς συνθήκας καὶ περιστάσεις θελήσῃ νὰ ἀπεικονίσῃ καὶ εἰς φωτογραφίαν ἀκόμη τὴν εἰκόνα τῆς μελλούσης, λέγω, Γερουσίας, εἶμαι, κύριοι, ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι θὰ ἔχῃ ἀκριβεστάτην τὴν φωτογραφίαν αὐτῆς. Ποῖον εἶναι τὸ γεγονός, κύριοι, τὸ γεγονὸς τὸ ἀναμφισβήτητον, τὸ γεγονὸς τὸ ἀπορρέον ἐκ τῶν πραγμάτων; Εἶναι τοῦτο τὸ ὁποῖον θὰ εὕρητε, ἂν ἐξετάσητε ὅλοι τὸν ἑαυτόν σας. Ἂν ὅλοι γενικῶς ἐξετάσητε τί θὰ συμβῇ εἰς τοὺς νομοὺς ἔνθα εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐξελέγη, εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως πλέον ὅτι εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς προώρισται νὰ ἐκλεγῶσιν ὡς γερουσιασταὶ οἱ ἀποτυχόντες βουλευταί. Δὲν ὑπάρχει εἰς τοῦτο νομίζω οὐδεμία ἐξαίρεσις.

§45Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καμμία ἀμφιβολία.

§46Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει, λέγω, ἀμφιβολία ὅτι ὅλοι γενικῶς οἱ βουλευταὶ ἔχουσιν ὑποσχεθῆ νὰ ὑποστηρίξωσιν ὡς γερουσιαστὴν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ των ἀπέτυχε κατὰ τὰς παρούσας ἐκλογάς.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν διάφοροι τρόποι ἐκλογῆς.

§48Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι κατὰ 80% θὰ γίνῃ ἀμέσως. Ὅταν λοιπὸν ἐρωτήσητε ὑμεῖς αὐτοὶ τὸν ἑαυτόν σας περὶ τῶν συνδυασμῶν οἱ ὁποῖοι στηρίζονται ἐπὶ κομματικῶν κεφαλαίων, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ συνδυασμοὶ τῶν ἐπαρχιῶν, θὰ καταλήξητε μετὰ πεποιθήσεως ἀκραδάντου ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ Γερουσία δὲν θὰ εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἓν συνέδριον τῶν πρώτων ἐπιλαχόντων βουλευτῶν. Καὶ ἄν, κύριοι, τοῦτο εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, δὲν εἶναι προτιμώτερον νὰ τοὺς καλέσωμεν ἀπὸ τοῦδε δι’ ἑνὸς ψηφίσματος, ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συχνότατα ἐκδίδονται, νὰ τοὺς καλέσωμεν νὰ λάβωσι μέρος ἀπὸ τοῦδε εἰς αὐτήν; Διότι δὲν θὰ ἔχῃ οὐδεμίαν τὸ πρᾶγμα ἀξίαν, ἂν ὑπάρχουν καὶ ἐλάχισται ἐξαιρέσεις. Ἡ βάσις εἶναι—τὸ τονίζω καὶ πάλιν—ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ Γερουσία θὰ εἶναι τοὐλάχιστον κατὰ τὰ 80% ἐκ τῶν πρώτων ἢ δευτέρων ἐπιλαχόντων βουλευτῶν. Αὐτὴ εἶναι λοιπόν, κύριοι, ἡ φωτογραφία τῆς μελλούσης νὰ συνέλθῃ Γερουσίας καὶ ὅταν ἔχετε τοιαύτην φωτογραφίαν, ἔχετε ἐπιτακτικὴν τὴν ὑποχρέωσιν, ἐκπληροῦντες καθῆκον καὶ ἐπιβεβαιωτικὴν καὶ ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπητε ὅτι τοιαύτη Γερουσία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ὅπως σήμερον εὑρίσκεται καὶ εἰδικῶς εἰς τὰς σημερινὰς κρισίμους περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται, αὐξάνουσα καταπληκτικῶς μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ ἀλλάζουσα ἁπλῶς τὰ ὀνόματα. Ὡμίλησαν πρὸς ὑποστήριξιν τῆς Γερουσίας καὶ ἔφθασαν καὶ μέχρι Πλουτάρχου, Ἀριστοτέλους καὶ ἄλλων. Ὡμίλησαν δι’ ὅλης τῆς ἀρχαιότητος, λησμονοῦντες ὅτι αἱ συνθῆκαι καὶ αἱ περιστάσεις ἐν τῇ διαδρομῇ τῶν ἀρχαίων Ἀθηνῶν δὲν εἶναι αἱ αὐταί. Ὡμίλησαν ἐπιπροσθέτως ὅτι καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη ὑπάρχει Γερουσία ὑπὸ διαφόρους μορφάς. Δὲν ἐνόμισαν ὅμως διότι δὲν πιστεύουν εἰς τὸ γεγονὸς ἀπὸ τῆς καθαρᾶς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως, δὲν ἐνόμισαν, λέγω καὶ δὲν ἀνέλυσαν τὰ γεγονότα καὶ δὲν εἶδον ὅτι, ὅταν ποτὲ ἐγένετο ἀπόπειρα τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, ταυτοχρόνως ἐξεγείρετο καὶ κραυγὴ καὶ κατακραυγὴ ἐναντίον ταύτης καὶ ὅταν ἐπί τι χρονικὸν διάστημα ἐδοκιμάσθη ἡ Γερουσία κατέπεσε μετὰ πατάγου. Ἐγένετο ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀπολύτως πιεστικόν, ἐγένετο Σῶμα βραδυκίνητον, ἀρτηριοσκληρωτικόν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐδώσαμεν τὴν ἐλευθέραν ἔκφρασιν τῆς βουλήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Καὶ ἂν ἀκόμη ὑπὸ ἄλλην μορφὴν καὶ ἂν ἀκόμη ὑπὸ ἄλλην σύνθεσιν καὶ ἂν ἀκόμη ὑπὸ ἄλλην ἐκλογὴν καταλήξωμε, εἰς μίαν νέαν Γερουσίαν, τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι τὰ αὐτά, διότι, ἐφόσον πρόκειται ἡ ἐκλογὴ νὰ εἶναι ἄμεσος καὶ καθολική, ὅπως σήμερον καθορίζεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν θὰ παραλάσσῃ ἀπὸ τὴν σημερινὴν Βουλήν. Καὶ ἀντιθέτως ἂν ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας εἶναι ἔμμεσος, πάλιν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα θὰ ἔχωμεν, ἂν καὶ ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν τάξεις, διότι μόνον ὅταν ὑπάρχουν τάξεις τὰς ὁποίας θὰ ἐκπροσωπῇ μία Γερουσία, τότε ἀκριβῶς αὕτη στηρίζεται ἐπὶ πραγματικῶν περιστατικῶν, ἐπὶ πραγματικῶν προϋποθέσεων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐξυπηρετεῖ τὸν πραγματικὸν σκοπόν. Ἂν βέβαια ὑπῆρχε καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα μία τάξις ἀριστοκρατική, ἂν εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπῆρχε μία ἀριστοκρατία τοῦ πλούτου, τότε βέβαια θὰ εἶχε λόγον καὶ ἡ Γερουσία, ἵνα τὴν ἔχωμεν ὡς ἀντίρροπον εἰς τὴν λαϊκὴν βούλησιν, τότε καὶ μόνον τότε, λέγω, θὰ εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε ὅτι ἡ Γερουσία ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ σκοπόν. Ὅπως ὅμως τὴν κατασκευάζετε, παίζετε μὲ τὰς λέξεις. Λέγετε ὅτι θέλομεν καὶ μίαν ἄλλην Βουλήν, ὡς τὴν ὁποίαν δίδετε ἁπλῶς καὶ μόνον ἓν ἄλλο ὄνομα. Ἐφόσον λοιπὸν τίθεται ὁ αὐτὸς τρόπος ἐκλογῆς, εἶναι κατὰ σειρὰν λογικὴν τὸ πόρισμα τὸ αὐτό. Ὅταν παρὰ τοῦ λαοῦ θὰ ἐκλέγωνται καὶ διὰ αὐτοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον ἐκλέγονται καὶ οἱ βουλευταὶ καὶ ὅταν δὲν πρόκειται νὰ ἐκπροσωπήσουν ἄλλο τι, εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι θὰ ἔχωμεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Προσέθεσαν, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν ὡρισμένοι λόγοι καὶ ὡρισμένα ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς Γερουσίας. Ἓν ἐξ αὐτῶν εἶναι ὅτι ὑπάρχει ὁ διαχωρισμός, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς, ὅτι δηλαδὴ θὰ ἐκλέγωνται διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας παρὰ Σωματείων ἢ διαφόρων κοινωνικῶν ὀργανώσεων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει γεννᾶται τὸ ζήτημα ποῖον Σῶμα θὰ ἔχῃ μεγαλύτερον κῦρος, ἐφόσον καὶ τὰ δύο θὰ ἐκλέγωνται παρὰ τοῦ λαοῦ, ὅπως καὶ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται; Εἶπον ἐπίσης ὅτι θὰ ἔχῃ καὶ νομοπαρασκευαστικὰ καθήκοντα. Τοῦτο εἶναι μία ἁπλῆ περιττολογία. Ἐφόσον, κύριοι, τίθεται ὑπὸ συζήτησιν καὶ πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, δὲν ἔχει κανένα ἀπολύτως λόγον ὑπάρξεως ἡ Γερουσία. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἀκριβῶς τίθεται διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν, τὸν ὁποῖον θέτομεν εἰς τὴν Γερουσίαν. Τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας εἶναι ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ διὰ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας πρέπει βεβαίως νὰ ψηφισθῇ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὄχι διὰ νὰ ἔχῃ κῦρος νομοθετικοῦ Σώματος, ὅπως καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχῃ— ὅπως καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ—κῦρος συμβουλευτικόν. Ἡ Γερουσία, ὅπως τὴν ἐννοεῖτε, θὰ εἶναι εἷς περιορισμὸς τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ οὐχὶ ἁπλῶς συμβουλευτικὸν Σῶμα. Ὡς συμβουλευτικὸν Σῶμα θὰ ἐλειτούργει ἄριστα, ἀλλὰ τότε δὲν θὰ ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ ἓν Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας, κύριοι, ὅτι ἅμα ὡς ψηφισθῇ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας ἢ καὶ ἂν ἀκόμη διαρρυθμισθῶσιν ἐπὶ τὸ τελειότερον τὰ περὶ Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν κρατοῦντα, θὰ ἔχωμεν πλέον ἢ ἀρτίαν τὴν ἐμφάνισιν τῶν νόμων εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν Σῶμα. Ὅταν, λέγω, διαρρυθμισθῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὰ περὶ Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν καὶ συνδυασθῶσιν, ἂν θέλητε, καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον μὲ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, τότε εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι παράγεται πόρισμα ἀσφαλές, ὅτι περὶ Γερουσίας δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ γίνεται λόγος, διότι ὁ περιορισμὸς αὐτῆς θὰ ἐκπληροῦται καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν διὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ἐν ἀπειρίᾳ ἄλλων ἐπιχειρημάτων ἐλέχθη ὅτι θὰ εἶναι καὶ εἷς φραγμὸς εἰς τὴν πολυνομίαν. Αὐταὶ εἶναι λέξεις κεναὶ ἐννοίας. Θὰ εἶναι φραγμὸς εἰς τὴν πολυνομίαν, τῆς ὁποίας θὰ ἐπεκτείνῃ τὰ χρονικὰ ὅρια. Ἡ πολυνομία δὲν θὰ λείπῃ, διότι δὲν θὰ ἐμποδίζῃ καθόλου τὴν εἰσαγωγὴν τῶν νόμων καὶ τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Γερουσία, μόνον θὰ μειώνῃ τὰ χρονικὰ ὅρια καὶ θὰ ἐμποδίζῃ πολλάκις τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν ἑνὸς νόμου, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιον. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ συντρέχῃ ἐκ τοῦ λόγου τούτου ἓν ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς Γερουσίας, προκύπτει τοὐναντίον ἓν ἐπιχείρημα μέγα ἐναντίον τῆς Γερουσίας. Ὡμίλησαν, κύριοι, καὶ περὶ παντοδυναμίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ἂν προσέξητε εἰς τὰ πράγματα, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πάσχει ἀπὸ παντοδυναμίαν Πρωθυπουργῶν, ἀλλὰ πάσχει ἀπὸ ἀδυναμίαν Ὑπουργῶν. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ Πρωθυπουργὸς κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ φέρῃ καὶ νὰ ἄγῃ τὸ Κοινοβούλιον. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ Πρωθυπουργὸς κανείς, ὁ ὁποῖος νὰ μετεχειρίσθη τὴν δύναμίν του διὰ νὰ ἄγῃ τὸ Κράτος κατὰ κρημνῶν. Ὑπῆρξαν πάντες οἱ Πρωθυπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος πρότυπα, ἂν θέλητε, σωφρόνων ἀνδρῶν. Δὲν ἔχομεν παράδειγμα κανενὸς Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ὡδήγησε τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸ βάραθρον. Ὁμιλῶ περὶ τῶν Πρωθυπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπέρρεον ἐκ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, οἱ ὁποῖοι ἐστηρίχθησαν πάντοτε ἐπὶ τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἐξαιρῶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι τεχνηέντως ἥρπαζον τὴν Ἐξουσίαν. Δὲν θέλω κἂν νὰ τοὺς ἐξετάσω. Δὲν ἐδείχθη λοιπὸν πρωθυπουργικὴ παντοκρατορία, ἀλλὰ μᾶλλον ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς μία εὐθιξία κοινοβουλευτική. Ἔπασχον ἀπὸ ἔλλειψιν θελήσεως, ἂν θέλητε, εἶχον εὐθιξίαν τινὰ ὑπὲρ τὸ δέον κοινοβουλευτικήν.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Προτέρημα.

§50Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Πάντως προτέρημα. Δὲν ὑπῆρξε λοιπὸν ποτέ, ὅσον ἰσχυρίσθησαν τινές, παντοδυναμία κοινοβουλευτικὴ καὶ μάλιστα τόσον μεγάλη, ὥστε νὰ μᾶς ἀναγκάζῃ νὰ λάβωμεν μέτρα κατ’ αὐτῆς. Ἐφόσον, κύριοι, δὲν θέλομεν νὰ παίξωμεν μὲ τὰς λέξεις, ἐφόσον θέλομεν νὰ λέγωμεν τὰ σῦκα, σῦκα, ἐφόσον θέλομεν νὰ λέγωμεν τὰ πράγματα ὅπως εἶναι, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν γεγονότα ἀνύπαρκτα. Προκαλῶ οἱονδήποτε ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, νὰ μᾶς εἴπωσι ποῖον εἶναι τὸ παράδειγμα ἐκεῖνο τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοῦ φέροντος τὸ Κράτος κατὰ κρημνὸν λόγῳ τῆς παντοδυναμίας τῆς κοινοβουλευτικῆς, ὥστε νὰ μᾶς ἀναγκάσῃ νὰ λάβωμεν μέτρα κατ’ αὐτῆς καὶ νὰ θεσπίζωμεν θεσμούς, οἱ ὁποῖοι ἀντίκεινται ἄντικρυς πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ἂς μοὶ εἴπωσι γεγονότα. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ στηρίξωμεν ἐπιχειρήματα ἐπὶ ἀνυπάρκτων γεγονότων. Εἶπον καὶ μερικὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἔχουν σοβαρότητα. Εἶπον ὅτι εἶναι χρήσιμος ἡ Γερουσία διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον θέτουν εἰς τὴν Γερουσίαν, τὸν λαμβάνουν ὡς δεδομένον καὶ λέγουν ὅτι εἶναι χρήσιμος ἡ Γερουσία διὰ τοῦτον τὸν σκοπόν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δημιουργήσωμεν ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐκπληρῇ τοῦτον τὸν προορισμὸν καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ ἐνεργηθῇ ἡ λειτουργία αὐτή. Πρέπει νὰ συστηθῇ ἡ Γερουσία, διότι εἰς τὴν Γερουσίαν θὰ δώσωμεν αὐτὴν τὴν δύναμιν καὶ ἐπειδὴ θὰ δώσωμεν εἰς τὴν Γερουσίαν αὐτὴν τὴν δύναμιν, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δώσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν δύναμιν. Εἶναι βεβαίως εἷς φαῦλος κύκλος. Δὲν φαντάζομαι ὅτι σοβαρῶς δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι πρέπει νὰ συσταθῇ ἡ Γερουσία, διότι θὰ χρησιμεύῃ εἰς τὸ νὰ ἐκλέγηται ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Τὸ πρᾶγμα θίγει βεβαίως τὰ ὅρια ὄχι τοῦ σοβαροῦ. Χίλιοι τρόποι εἶναι δυνατοί, δι’ ὧν ἐκλέγεται ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας. Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέγηται ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν ἢ ἀπὸ τὸν λαόν, ὅπως γίνεται εἰς τὴν Ἀμερικήν, ἢ ἀπὸ ὀργανώσεις, ἀπὸ Σωματεῖα, ἀπὸ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, ἀπὸ Κοινοτικὰ Συμβούλια. Ἐφόσον θέλομεν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους, νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, βεβαίως ἔχομεν χιλίους τρόπους, οἱ ὁποῖοι νὰ ἐκφράζουν τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ λέγωμεν ὅτι θὰ συστήσωμεν ἓν Σῶμα ἀριστοκρατικόν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ δώσωμεν τὴν ἔκφρασιν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Λέγουσι καὶ ἄλλο ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῇ ἡ Γερουσία διὰ νὰ εἶναι γνωμοδοτικὸν Σῶμα διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Τὴν αὐτὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδω καὶ εἰς τὸ προηγούμενον ἐπιχείρημα, ἀποδίδω καὶ εἰς τὸ δεύτερον. Νὰ συστήσωμεν τὴν Γερουσίαν διὰ νὰ γνωμοδοτῇ διὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς· νὰ συστήσωμεν ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ προέρχηται ἀπὸ τὴν συναλλαγὴν ἐπίσης, διότι καὶ περὶ αὐτοῦ θὰ σᾶς εἴπω, νὰ συστήσωμεν ἕνα πολύποδα ὠδωδότα, ὅπως προσφυέστατα τὸν ὠνόμασεν ὁ κ. Τσιτσεκλῆς, ἕνα τοιοῦτον πολύποδα, ἡ δυσοσμία τοῦ ὁποίου θὰ καταπνίξῃ τὴν Ἑλλάδα, διὰ νὰ μᾶς δίδῃ τὴν γνώμην του, ὅταν πρόκειται νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή. Τί νὰ ἀπαντήσῃ κανεὶς εἰς τοῦτο; Ὅταν θὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ ὑπάρχει ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὁ ὁποῖος ἂν δὲν νομίζῃ τὸν ἑαυτόν του ἱκανὸν νὰ κρίνῃ ἂν πρέπῃ νὰ διαλυθῇ ἢ ὄχι ἡ Βουλὴ ἂς ἐρωτήσῃ ἕνα ἄλλον, ἂς καταρτίσῃ ἓν Συμβούλιον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ φέρωμεν ἑκατὸ ἀνθρώπους, ἓν πρυτανεῖον διὰ νὰ μᾶς δώσουν τὴν γνώμην των ἂν πρέπῃ νὰ διαλυθῶμεν. Πρὸ μικροῦ ἤκουσα ἀναφερόμενον τί γίνεται εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ σειρὰν ὁλόκληρον τοῦ τί θὰ ἐγίνετο ἂν ὑπῆρχε Γερουσία. Θὰ ἐπεθύμουν, κύριοι, πρὸ παντὸς νὰ στρεφώμεθα εἰς τὴν ἄποψιν τὴν Ἑλληνικήν, νὰ λάβωμεν διδάγματα ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς ἀπόψεως καὶ νὰ ψυχολογήσωμεν καὶ διαγνώσωμεν ἂν καὶ κατὰ πόσον τὸν θεσμὸν τοῦτον τὸν θέλῃ ὁ λαός. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ λαὸς ἔχει ἄκρως ἀντίθετον γνώμην. Βεβαίως, δὲν εἶναι σοβαρὸν τὸ ἐπιχείρημα τῶν δαπανῶν, ἀλλὰ εἰς τὰς παρούσας στιγμὰς πρέπει νὰ ληφθοῦν καὶ αὐταὶ ὑπ’ ὄψιν, διότι εἶναι μία κολοσσιαία δαπάνη τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν σκεπτώμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν σύνταξιν τῆς μητρὸς ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔπεσεν ἐν πολέμῳ, ὅταν μάλιστα λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι παρ’ ἡμῶν τῶν ἰδίων θὰ ἐκλέγηται ἡ Γερουσία καὶ συνεπῶς καὶ αὕτη θὰ ὑπόκειται εἰς τὴν συναλλαγὴν καὶ θὰ ζητήσουν οἱ γερουσιασταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας τὴν ὑποστήριξιν τοῦ Α καὶ τοῦ Β, διότι ἄνευ τούτου δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ θὰ εἰσέλθουν ἐπ’ ἀνταλλάγματι καὶ συνεπῶς θὰ εἶναι δοῦλοι τῆς συναλλαγῆς καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ τῆς Γερουσίας. Ἔχω λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀκλόνητον πεποίθησιν ὅτι ἡ Βουλὴ ἀφωσιωμένη εἰς τὸ ὕφος τῆς θέσεώς της θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ ψῆφον καταδικαστικὴν εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι ἡ λαϊκὴ θέλησις πρέπει νὰ ἐκδηλώνηται ὅσον τὸ δυνατὸν τελείως ἄνευ φραγμῶν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§52Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι μετὰ πολλοῦ δισταγμοῦ ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου ὡς πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Διότι μετὰ δύο δεκάδας συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι παρῆλθον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, φοβοῦμαι πολὺ ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι καταπονημένη καὶ δὲν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ ἀκούσῃ. Ἐν τούτοις, προκειμένου περὶ τόσον οὐσιώδους θεσμοῦ, νομίζω ὅτι δικαιολογημένη εἶναι ἡ συμμετοχὴ πολλῶν συναδέλφων εἰς τὴν συζήτησιν, ἂν ὄχι δι’ ἄλλον τινα σκοπόν, τουλάχιστον διὰ νὰ χωρίσουν τὴν ἑαυτῶν γνώμην καὶ ψῆφον ἀπὸ τὴν ψῆφον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον τυχὸν νὰ σκέπτωνται ἄλλως. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον προσθέτω ὅτι εἶναι συγκεχωρημένη ἡ περαιτέρω συζήτησις ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὁ προτιθέμενος νὰ ὁμιλήσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ἔχει νὰ εἴπῃ τι νέον πρὸς αὐτὴν εἴτε ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας εἴτε κατ’ αὐτοῦ, ἐφόσον πάντα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς Γερουσίας δὲν ἀνεπτύχθησαν, ὡς νομίζω, ἐπαρκῶς. Ἂν λοιπὸν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἀνῆλθον ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ στέρξῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούσῃ καὶ τὴν ἐμὴν γνώμην, καθόσον προτίθεμαι ἀπὸ ἄλλης ἐντελῶς ἀπόψεως νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ ἐξετάσω ἐν πρώτοις τὸ θέμα ἀπὸ τῆς ἀρνητικῆς του ἀπόψεως, ἤτοι τῆς ἀπόψεως τῶν λόγων, δι’ οὓς ἀποκρούεται ἡ ἵδρυσις τῆς Γερουσίας. Καὶ στρέφω ἐν πρώτοις τὴν προσοχήν μου εἰς τὴν ἀντίρρησιν, ἡ ὁποία προβάλλεται κατὰ τῆς καθιερώσεως τῆς Γερουσίας ὡς δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος παρ’ ἡμῖν, εἰς τὴν ἀντίρρησιν, τὴν ἀπορρέουσαν ἐκ τοῦ λόγου, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἐπιτρέπεται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι τάχα οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν καθιέρωσιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος παρ’ ἡμῖν ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι οἱονεὶ διά τινος μαγικῆς ῥάβδου θὰ μεταβληθοῦν τὰ πολιτικὰ πράγματα παρ’ ἡμῖν καὶ θὰ ἀνατείλῃ νέος αἰὼν εὐδαιμονίας διὰ τὴν Ἑλλάδα εὐθὺς ὡς καθιερωθῇ ἡ Γερουσία. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, κύριοι, τοιαύτη τις ἐλπὶς θὰ ἦτο παράλογος καὶ ἀσυγχρόνιστος ἐντελῶς. Οὐδεὶς φρονεῖ ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι κεκλημένη, εὐθὺς ὡς καθιερωθῇ, νὰ μεταβάλῃ τὰς πολιτικὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ ἐν συνόλῳ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν, ὥστε νὰ δημιουργήσῃ ἐντελῶς νέας ἀντιλήψεις, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ προσδοκῶμεν τὴν βελτίωσιν τῶν δημοσίων πραγμάτων. Δὲν εἶναι προωρισμένη ἡ Γερουσία, κύριοι,—ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν—νὰ ἐπιτύχῃ τοιοῦτον θαῦμα. Ἡ Γερουσία καλεῖται σήμερον μᾶλλον, ὅτε εὑρισκόμεθα ὑπὸ μεταβολὴν τοῦ ἡμετέρου πολιτεύματος, νὰ δημιουργήσῃ τοὺς ἀπαραιτήτους ὅρους τῆς κοσμίας καὶ καλῆς περαιτέρω διεξαγωγῆς τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου. Διότι, ἂν ἡ Γερουσία, ὅπως μαρτυρεῖ τὸ παράδειγμα πολλῶν ἄλλων ἐθνῶν καὶ ὑπὸ πολιτεύματα Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ἐθεωρήθη θεσμὸς ἀναγκαῖος δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποβαίνει θεσμὸς σχεδὸν ἢ αὐτὸ τοῦτο ἀπαραίτητος εἰς πολιτεύματα ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας. Ἂν ὑπὸ πολιτεύματα Βασιλευομένης Δημοκρατίας ὁ ἕτερος τῶν νομοθετικῶν παραγόντων ἐνσωματοῦται ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Βασιλέως, εἶναι ἀνάγκη σήμερον, εἶναι ἀπαραίτητον ὑπέρ ποτε ἄλλοτε σήμερον, νὰ δημιουργηθῇ ὁ ἕτερος οὗτος παράγων ἀντὶ τοῦ ἐκλιπόντος νομοθετικοῦ παράγοντος, ἵνα ἐπὶ δυσὶν ἀγκύραις, ὅπως ἔλεγε καὶ ἀρχαῖος σοφός, στηρίζηται ἀσάλευτος ἡ Δημοκρατικὴ Πολιτεία εἰς τὸ μέλλον. Πῶς ἄλλως θὰ ἀναπληρώσωμεν τὸν ἐκλιπόντα νομοθετικὸν παράγοντα τοῦτον; Ἄν τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ἢ ἂν ἡ σοφία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου εὗρεν ἕτερον μέσον διὰ τὴν συμπλήρωσιν καὶ τὴν ἀρτιότητα τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος, θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ ἀκολουθήσω αὐτόν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε ἡ σοφία τοῦ πολιτικοῦ κόσμου δὲν εὗρεν ἄλλο μέσον καὶ τρόπον διὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος εἰμὴ τοῦτον: τὴν καθιέρωσιν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον θὰ χρησιμεύσῃ ὡς διϋλιστήριον τῶν νόμων καὶ τὸ ὁποῖον, καίτοι θὰ ἔχῃ ἠλαττωμένην τὴν νομοθετικὴν καὶ πολιτικὴν δύναμιν, ἐν τούτοις, ἡ πεῖρα ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν θὰ ἀποβῇ παρ’ ἡμῖν ἄχρηστον, ὅπως δὲν ἀπέβη ἄχρηστον καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀλλὰ κατηγορεῖται ὁ θεσμὸς οὗτος ὡς θεσμὸς ἀναχρονιστικός, ὡς θεσμός, ὅστις δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ὑπόλειμμα καθεστώτων παλαιῶν, σκοτεινῶν αἰώνων, γέννημα καὶ δημιούργημα τάξεως κοινωνικῆς ἐντελῶς ἀλλοίας ἀπὸ ἐκείνης, ἥτις ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν, διαφόρου συγκροτήσεως τοῦ κοινωνικοῦ Σώματος, καταστάσεως κοινωνικῆς, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς δὲν ἐμφανίζεται ὡς ἓν σύνολον συμπαγές, ὁμοιογενές, τὴν αὐτὴν ψυχὴν ἔχων, ἀλλὰ ὡς ἓν σύνολον διῃρημένον εἰς τάξεις εὐγενῶν καὶ εἰς τάξεις πληβείων. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο βεβαίως νὰ διαπιστώσῃ τις τὸ φαινόμενον τοῦτο δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τὸ ἀρνηθῇ καὶ δὲν θὰ ἠδύνατο, κατ’ ἀκολουθίαν, νὰ ἀντείπῃ ὅτι ἀληθῶς εἶναι θεσμὸς ἡ Γερουσία, ὅστις τὴν καταγωγὴν αὐτοῦ ἕλκει ἐκ τοιούτων τινῶν κοινωνικῶν περιστάσεων. Καὶ ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἀρχέτυπον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ Ἀγγλικόν, καὶ ἐκεῖ θὰ ἴδωμεν ὅτι τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ καταγωγὴ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ, μόλον τοῦτο, κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἔρευνα περὶ τὴν καταγωγὴν καὶ τὴν πρώτην γέννεσιν τοῦ θεσμοῦ ἀποτελεῖ τὸ ἀσφαλὲς καὶ μόνον κριτήριον περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ θεσμοῦ. Συνομολογῶ μετὰ τῶν προβαλλόντων τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ διΐσταμαι ῥιζικῶς πρὸς τὴν γνώμην αὐτῶν ὅτι σήμερον, ἐν εἰκοστῷ αἰῶνι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς ὁ τοιοῦτος θεσμὸς ἕνεκα τῆς ἀπηρχαιωμένης καταγωγῆς του. Ἡ καταγωγὴ οὐδὲν ἔχει νὰ κάμῃ, κύριοι. Ὅταν ἐξετάζωμεν τὴν χρησιμότητα ἑνὸς θεσμοῦ, ἡ καταγωγὴ τοῦ θεσμοῦ, καὶ ἂν βυθίζηται εἰς τὰ βάθη τῶν αἰώνων, καὶ ἂν ἀπορρέῃ ἐξ ἄλλων λόγων, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τότε τὴν καθιέρωσιν αὐτοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἐξασκήσῃ καμμίαν ἐπιρροὴν εἰς τὴν κρίσιν μας καὶ μόνον τὸ ἐπίκαιρον καὶ τὸ σκόπιμον αὐτοῦ δέον νὰ ἐξετάσωμεν. Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, οἵτινες ἀρχῆθεν ἐπέβαλλον τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς θεσμοῦ, μιᾶς τάξεως πολιτικῆς, διὰ τὴν ὁποίαν σήμερον οἱ ὅροι οἱ κοινωνικοὶ δὲν συντρέχουσιν ὁμοίως ὅπως τότε, μᾶς εἶναι ἀδιάφορον. Θὰ εἶναι δὲ ἀναγκαῖον μόνον νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐνεστώσης χρησιμότητός του ὁ θεσμός. Καὶ ἂν θὰ μοὶ ἐπιτρέπατε νὰ φέρω ἓν παράδειγμα, πλὴν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής, θεσμοῦ ἔχοντος καὶ ἕλκοντος τὴν καταγωγὴν αὐτοῦ ἀπὸ ἐντελῶς ἄλλην μορφὴν καὶ πρὸς ἄλλον σκοπὸν καὶ ὁ ὁποῖος, σὺν τῷ χρόνῳ, ἀπέβη καὶ ἐξειλίχθη οὕτως ὥστε νὰ ἀποβῇ χρήσιμον, χρησιμότατον ὄργανον τῆς Πολιτείας ἐν γένει, ἄν, λέγω, δὲν ἀνέφερον τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος, τοῦ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον πρὸ 1100 ἐτῶν ἐνεφανίσθη ὡς θεσμὸς πολιτικός, καὶ μάλιστα ὡς θεσμὸς ἀκραιφνῶς μοναρχικὸς ὑπὸ τὸν τίτλον Conseil du Roi, θὰ ἀνέφερον πρὸς ὑμᾶς τὸ παράδειγμα ἑνὸς ἄλλου πολὺ πλέον ἀπηρχαιωμένου θεσμοῦ. Διότι ὁ θεσμὸς οὗτος εἶναι πολὺ ἀκόμη ἀρχαιότερος τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἑνὸς μονάρχου, τοῦ συγκεντροῦντος ἅπασαν τὴν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖράς του, τοῦ δεσπότου τῶν λαῶν, τοῦ κυριάρχου τῆς Χώρας, ἐπὶ τῆς ὁποίας βασιλεύει. Καὶ ἐν τούτοις ὁ θεσμὸς οὗτος δὲν ἐξέλιπε καὶ σήμερον ἀκόμη, ἐνῷ αἱ ἰδέαι περὶ βασιλικῆς μονοκρατορίας ἔχουν ἐκλίπει πανταχοῦ ἐν τῇ συνειδήσει τῶν πεπολιτισμένων λαῶν. Οὕτως ἂν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ ἀνακαλέσωμεν εἰς τὴν ζωὴν τοιοῦτον θεσμὸν ἀπολύτου δεσποτισμοῦ τῶν Βασιλέων ἐπὶ τῶν λαῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ παρέχηται εἰς τὸν μονάρχην τὸ δικαίωμα καὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἀκόμη τμημάτων τοῦ Κράτους του εἴτε διὰ προδοσιῶν εἴτε κατ’ ἄλλον τινα τρόπον, βεβαίως θὰ ἐγέλων μαζύ μας οἱ σύγχρονοι λαοί, διότι εἴμεθα τόσον ἀναχρονιστικοὶ ἐν εἰκοστῷ αἰῶνι, ὥστε νὰ στέργωμεν καθεστώς, τὸ ὁποῖον μέσα εἰς τὴν ψυχήν μας εἶναι ἀπολύτως καταδικασμένον. Τὰ αὐτὰ δὲ θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ καὶ διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἂν καὶ μετὰ τὴν πάροδον αἰώνων παρέμεινεν οἷος τὸ πρῶτον καθιερώθη χωρὶς νὰ ὑποστῇ οὐδεμίαν ἐξέλιξιν καὶ προσαρμογὴν πρὸς τὰς νεωτέρας πολιτικὰς ἰδέας τῶν συγχρόνων κοινωνιῶν. Ἂν ὅμως ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἀπὸ καταβολῆς τοῦ Κόσμου προσηρμόσθη πρὸς τὰς ἑκάστοτε περιστάσεις ἑκάστης Πολιτείας, ἂν ἐξειλίχθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὥστε νὰ ὑποδύεται ἑκάστοτε νέον τύπον καὶ νὰ λαμβάνῃ ἑκάστοτε μορφὴν συγχρονισμένην, διατί τότε, ἐρωτῶ, δὲν θὰ ἀπέβαινεν ὄργανον τάξεως καὶ ἀσφαλείας, ἐν αἷς Κοινωνίαις ἐρριζοβόλησε καὶ ἐλειτούργησε, ὄργανον πραγματικῆς προόδου καὶ προκοπῆς; Καὶ πρὸς κύρωσιν τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἰδοὺ ἕτερον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζει τὴν καταγωγὴν ἑνὸς θεσμοῦ, κειμένην εἰς τὰ βάθη τῶν αἰώνων καὶ τὸ ὁποῖον μὲ ὅλα ταῦτα μαρτυρεῖ ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος καὶ σήμερον ἔτι ἐκεῖ ὅπου ἰσχύει ἡ Συνταγματικὴ Βασιλεία καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ἔχει τὴν εὔλογον αὐτοῦ ὕπαρξιν καὶ ἐφαρμογήν. Ἀλλὰ θὰ ἀνέφερον καὶ ἓν ἄλλο παράδειγμα, ἂν μοῦ τὸ ἐπιτρέπῃ ἡ ἀνοχὴ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ διαπιστώσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας δὲν εἶναι θεσμὸς ἀναχρονιστικός. Καθ’ ὅλον τὸν μεσαίωνα, κύριοι, εἰς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην εἶχε δημιουργηθῆ, ὡς γνωρίζετε πάντες, κατάστασις κοινωνικὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἔχουσι τεμαχισθῆ αἱ Κοινωνίαι εἰς τάξεις διαφόρους. Κοινωνικὴ σύνθεσις ἰδίας ὅμως καὶ ἀκαταλήπτου ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας τοῦ βίου τῶν λαῶν μορφῆς, ἐνεφάνιζε τὴν Κοινωνίαν κατατετμημένην ἐν τῷ αὐτῷ ἐθνικῷ περιβάλλοντι καὶ τόσας ἀνεξαρτήτους ἀπ’ ἀλλήλων χωροδεσποτείας, ὅσαι ἦσαν αἱ εὐγενεῖς, αἱ τιτλοῦχοι οἰκογένειαι, αἱ νεμόμεναι τὰς βαρωνείας, τὰ φέουδα, τὰ διαπεπιστευμένα εἰς χεῖρας τῶν εὐγενῶν ὄχι τόσον ἐκ συγκαταβάσεως καὶ παροχῆς ἀπὸ τὸ Στέμμα ἀπορρεούσης, ὅσον ἐξ ἰδίας δυνάμεως τῆς εὐγενοῦς τάξεως δημιουργημένα, εἰς τρόπον ὥστε ὁ ἀληθής, ὁ πραγματικὸς κυρίαρχος τοῦ ἐν ἑκάστῃ τοπαρχίᾳ βιοῦντος λαοῦ καὶ τῆς ὅλης ἐκτάσεως τῆς Χώρας νὰ μὴ εἶναι ὁ Βασιλεύς, ἀλλὰ ὁ εὐγενὴς τοπάρχης, ὁ συγκεντρώνων ἐν τῷ προσώπῳ του σχεδὸν πλήρη τὴν ἰδέαν τῆς κρατικῆς ἐξουσίας, ὁ κύριος τῆς γῆς, τὴν ὁποίαν κατὰ μετακλητὴν παραχώρησιν ἔδιδε πρὸς καλλιέργειαν καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ δουλοπαροίκους, ὁ ἀπονέμων τὴν δικαιοσύνην μεταξὺ τῶν ὑπηκόων του, τῶν ὑποκειμένων εἰς τὸ λεγόμενον vasselage, ὁ δικαιούμενος καὶ νομισματοκοπίαν ἀκόμη. Ὑπὸ τοιαύτην μορφὴν κοινωνικῆς συγκροτήσεως, θεμελιουμένης ἐπὶ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως καὶ ὑπεροχῆς, εὐνόητον εἶναι ὅτι ἡ κυριότης τῆς γῆς δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς πολλούς, ἀλλὰ παραμένει εἰς χεῖρας τῶν ὀλίγων, τῶν εὐγενῶν, δὲν ἀνήκει εἰς τὰ ἄτομα, ἀλλὰ εἰς τὰς οἰκογενείας. Ὑπὸ σύστημα πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν τοιοῦτον οἱ δουλεύοντες τὴν γῆν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἢ δουλοπάροικοι, τυγχάνοντες μὲν τῆς προστασίας τῶν ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν εὐγενῶν, ἀλλὰ καὶ ὀφείλοντες ἀποδόσεις βαρείας διὰ τὰς παρ’ αὐτῶν καλλιεργουμένας γαίας καὶ στρατευόμενοι ὑπ’ αὐτούς, ὡς οἱ εὐγενεῖς ὤφειλον ἀναλόγους ἀποδόσεις καὶ ἔχουν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ φέρειν τὰ ὅπλα καὶ στρατεύεσθαι ὑπὸ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα, τὸν Βασιλέα. Ὑπῆρχε συνεπῶς ἅλυσσος τάξεων, συνδεομένων ἀρρήκτως πρὸς ἀλλήλας, τῆς ὁποίας ἡ ἐσχάτη βαθμὶς εὑρίσκετο μεταξὺ τῶν καλλιεργητῶν τῆς γῆς καὶ ἡ ἀνωτάτη ἐν τῇ κορυφῇ τοῦ θρόνου τοῦ Βασιλέως. Ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν κοινωνικῆς συγκροτήσεως καὶ διαπλάσεως διὰ μέσου τῶν αἰώνων, ὄχι μόνον τὸ δημόσιον δίκαιον τῶν χρόνων ἐκείνων, ἀλλὰ ἐν πολλοῖς καὶ αὐτὸ τὸ ἰδιωτικὸν δίκαιον, τὸ πρὸς τὸ δημόσιον συνδεόμενον εἶχον ὡς βάσιν τῆς κοινωνικῆς τάξεως τὴν ὑλικὴν δύναμιν καὶ τὴν εἰς αὐτὴν θεμελιουμένην κτῆσιν τῆς γῆς. Ἡ δὲ κατάστασις αὐτὴ διετηρήθη ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους εἰς τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην καὶ ὡς συνέπειαν εἶχε καὶ ἀντανάκλασιν, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ δημοσίου δικαίου τῶν πολιτικῶν τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου. Καὶ ἐκ τοῦ δικαίου τούτου λαμβάνω τὸ παράδειγμα, ὅπερ θέλω νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν. Ἵνα διατηρηθῶσιν αἱ τοπαρχίαι, αἱ ὑφιστάμεναι ἐκ τοῦ δικαίου, τοῦ διέποντος τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην, ἦτο ἀπαραίτητον νὰ μὴ μεταβάλουν κυριότητα αἱ κτήσεις τοῦ πλουσίου ἐν τῇ διαδοχῇ τῇ κληρονομικῇ. Καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἰδιοκτησία, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐδέσποζεν ὁ εὐγενὴς καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐθεωρεῖτο ὡς οἱονεὶ κατὰ παραχώρησιν τοῦ Στέμματος ἀσκῶν τὰ δικαιώματά του ἐξ εὐνοίας τοῦ Βασιλέως, δὲν περιήρχετο μετὰ τὸν θάνατόν του κληρονομικῷ δικαίῳ εἰς πάντας τοὺς ἀπογόνους του, ἀλλὰ μόνον εἰς τὸν πρωτότοκον υἱόν. Καὶ οὕτω δὲν διεσπᾶτο ἡ κυριότης τῆς ἐπαρχίας, τεμαχιζομένη εἰς πολλοὺς κυρίους, ἀλλὰ ἐσυνεχίζετο εἰς ἓν πάντοτε πρόσωπον ἡ κυριότης τῆς γῆς, ὡς αὕτη ἀνεγνωρίσθη διὰ τῆς βασιλικῆς παραχωρήσεως. Συνέθλιβε καὶ συνέτριβεν ὁ νόμος αὐτὸς τὰ φυσικώτερα καὶ εὐγενέστερα αἰσθήματα τοῦ ἀνθρώπου, τὰ ἐπιτακτικώτερα αἰσθήματα τοῦ φίλτρου καὶ τῆς στοργῆς πρὸς τὰ τέκνα, διότι οὕτως οἱ ἐπίγονοι δὲν ἦσαν παρὰ δοῦλοι τοῦ πρωτοτόκου, ἐκ τῆς ἀρεσκείας καὶ συγκαταβάσεως τοῦ ὁποίου θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναμείνωσιν εἰς τὸ μέλλον ἄσυλον καὶ στέγην καὶ περίθαλψιν, ὡς οἱονεὶ ἐλεημοσύνην παρὰ τοῦ πρωτοτόκου ἀδελφοῦ. Ἐν τούτοις ὁ τόσον ἄδικος οὗτος θεσμός, ὁ ἀπορρεύσας ἀπὸ τὸ πολιτικὸν δίκαιον καὶ υἱοθετηθεὶς ἐν τῷ ἰδιωτικῷ δικαίῳ, ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους ἐκράτησεν ἐν τῇ Δυτικῇ Εὐρώπῃ. Δὲν περιωρίσθη δὲ μόνον εἰς τὴν ἠπειρωτικὴν Εὐρώπην τὸ καθεστὼς αὐτό, ἀλλὰ ὁμοιομόρφως ἐφηρμόσθη καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως ἐκείνης, καθ’ ἣν ἐκλονίσθη ἡ δύναμις τῶν τοπαρχιῶν καὶ μάλιστα ἐν Γαλλίᾳ ἀρχίζει νὰ κλονίζηται καὶ ὁ θεσμὸς οὗτος, ὁ συναφὴς τῶν πρωτοτοκίων, μέχρις ὅτου ἐκρήγνυται ἡ μεγάλη Γαλλικὴ Ἐπανάστασις, ἡ ὁποία καταργεῖ καὶ αὐτὸ τὸ προνόμιον ὡς ἄδικον καὶ ἄνισον, ἀλλὰ κυρίως ὡς μὴ ἀνταποκρινόμενον πλέον πρὸς τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας τῆς συγχρόνου ἐποχῆς καὶ διότι εἶχε πλέον ἐκλείψει τὸ δημόσιον δίκαιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐμπνεύσει τὸν νόμον τοῦτον. Τί δὲ σημαίνει αὐτό, κύριοι; Σημαίνει ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτός, ὅστις ἐφηρμόσθη καθ’ ὅλην τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην ἐπὶ αἰῶνας ὁλοκλήρους, ἀπεδείχθη, ὅταν ἐπῆλθε τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ὡς ἀσυγχρόνιστος καὶ μὴ ἀνταποκρινόμενος πρὸς τὰ φυσικὰ αἰσθήματα τοῦ ἀνθρώπου, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἀναλλοίωτα ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ, παντοῦ ὅπου ὑπάρχει ὁ ἄνθρωπος. Σημαίνει ὅτι οἱ θεσμοὶ διαπλάσσονται καὶ ἰσχύουν οὐχὶ κατὰ λόγον τῆς λογικότητος αὐτῶν, ἀλλὰ κατὰ λόγον τῶν συνθηκῶν τοῦ συγχρόνου κοινωνικοῦ βίου. Κατηγγέλθη λοιπὸν ὁ θεσμὸς αὐτός. Ἄν, μ’ ὅλα ταῦτα, κατ’ αὐτὸν τὸν εἰκοστὸν αἰῶνα, στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας πέραν τῆς Μάγχης καὶ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ γενόμενα ἐν Ἀγγλίᾳ, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ νόμος οὗτος, ὁ τόσον ἄδικος καὶ σκληρός, ἐξακολουθεῖ νὰ κρατῇ καὶ νὰ διέπῃ ἐκεῖ τὸ κληρονομικὸν δίκαιον τῆς Χώρας ταύτης. Γεννᾶται δὲ ἡ ἀπορία μὴ τυχὸν ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς εἶναι τόσον καθυστερημένος εἰς τὸν πολιτισμὸν καὶ τόσον βάρβαρος, ὥστε εἷς νόμος, ἐν καθεστὼς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου ἔχει ἐκλείπει, νὰ ἐξακολουθῇ ἡ Ἀγγλία νὰ τὸ ἐφαρμόζῃ; Βεβαίως ὄχι. Ἄν κατ’ ἐξοχὴν πεπολιτισμένος λαός, ὡς ὁ Ἀγγλικός, διατηρῇ ἕνα τόσον ἀναχρονιστικὸν θεσμὸν ἐν τῷ ἰδιωτικῷ του δικαίῳ, τοῦτο σημαίνει ὅτι ὑπάρχει λόγος τις καὶ λόγος ἰσχυρότερος ἵνα τὸν διατηρῇ. Δὲν θὰ λανθάνῃ, κύριοι, τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν, καὶ δὲν θὰ διαφεύγῃ ὑμᾶς ἓν ἀξιοσημείωτον γεγονὸς διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν τῆς Ἀγγλίας ὅτι ἀκριβῶς ὁ νόμος αὐτός, ὁ τόσον ἄδικος καὶ τόσον σκληρός, ἐπικρατήσας ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐγένετο τὸ ὄργανον τοῦ μεγαλείου τοῦ ἐθνικοῦ καὶ τοῦ ὑλικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ μεγαλείου τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ, καὶ ἰδίως τῆς τάξεως τῶν εὐγενῶν, διὰ τῆς ἀσκήσεως τῶν ἠθικῶν δυνάμεων αὐτοῦ εἰς παντὸς εἴδους ἐπιχειρήσεις. Διότι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν συνηθίζουν νὰ ζητῶσι πλέον ἄσυλον ὑπὸ τὸ μέγαρον τοῦ πρωτοτόκου ἀδελφοῦ, δὲν ἀρκοῦνται νὰ ἀποζῶσιν ἀπὸ τὰ ψυχία τῆς τραπέζης αὐτοῦ, ἀλλὰ συντρέχοντος τοῦ ὁρμητικοῦ καὶ ἐπιχειρηματικοῦ Ἀγγλικοῦ χαρακτῆρος, εὑρίσκουσιν οἱ ἐπίγονοι ὅτι ὅλαι αἱ ὁδοὶ τῆς ὑφηλίου, αἱ ἄγουσαι εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀτομικὴν ἀποκατάστασιν, εἶναι ἀνοικταὶ δι’ αὐτούς. Καὶ τοὺς βλέπομεν ὁδεύοντας πρὸς ὅλα τὰ σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος, ζητοῦντες νὰ ἐπιτύχουν βελτίωσιν τοῦ βίου διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων καὶ πρόοδον. Καὶ βλέπομεν τὸ φαινόμενον, τὸ πολλαχῶς μεμαρτυρημένον ὑπὸ τῆς Ἱστορίας, νὰ ἐπανέρχωνται οἱ οὕτω ἀποδημοῦντες ἐν τῇ μητροπόλει ἀνώτεροι τῶν πρωτοτόκων ἀδελφῶν κατὰ τὴν διάνοιαν καὶ κατὰ τὸν πλοῦτον, μᾶλλον πεπαιδευμένοι καὶ πεπειραμένοι καὶ νὰ κατακτῶσι τίτλους εὐγενείας ἐν τῇ Ἀγγλικῇ Κοινωνίᾳ. Ἰδοὺ λοιπὸν εἷς θεσμός, ἄδικος καὶ βάρβαρος καθ’ ἑαυτὸν καὶ παράλογος κατὰ τὸ φαινόμενον, ὅστις ὅμως γίνεται ὄργανον προόδου καὶ μεγαλείου ἐθνικοῦ. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἐξάγεται πῶς ἐν εἰκοστῷ αἰῶνι ὁ θεσμὸς οὗτος τοῦ δικαιώματος τῶν πρωτοτόκων διετηρήθη ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐμήκυνα δὲ τὸν λόγον ὡς πρὸς τὸ παράδειγμα, ἵνα καταστήσω καταφανέστερον ὅτι δὲν εἶναι ἐξεταστέα ἡ καταγωγὴ καὶ ὁ χρόνος τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς ἑνὸς θεσμοῦ, ἀλλ’ ἐξεταστέον εἶναι κατὰ πόσον ὁ θεσμός, τοῦ ὁποίου προτείνεται ἡ νομοθέτησις, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ χρήσιμος. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν ταύτης καὶ μόνον, κύριοι, εἶναι ἐξεταστέος ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας. Καὶ εἶναι εὔκολον τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἀνάγεται ἡ δημιουργία αὐτῆς εἰς χρόνους μεμακρυσμένους, εἰς χρόνους μοναρχισμοῦ, εἰς χρόνους, ὅτε ἡ Κοινωνία ἦτο διῃρημένη εἰς τάξεις εὐγενῶν, δούλων ἢ δουλοπαροίκων. Εἰς τοῦτο θὰ ἤρκει ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀντλήσει ἐκ τοῦ παγκοσμίου σχεδὸν παραδείγματος, ἐκ τοῦ παραδείγματος πάντων σχεδὸν τῶν κοινοβουλευτικῶς κυβερνωμένων λαῶν ὅτι ἡ Γερουσία θεωρεῖται θεσμὸς ἀπαραίτητος, συμπληρωτικὸς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποφαίνωνται οἱ συγγραφεῖς ὅτι ἀξίωμα πλέον διὰ τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην ἀποτελεῖ ἡ ὕπαρξις τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Καὶ ὡς ἐν τῇ νομικῇ ἐπιστήμῃ δὲν δύναταί τις νὰ ἀμφισβητήσῃ τὰ ἀξιώματά της, οὕτω καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ ἐπιστήμῃ τὰ ἀξιώματα εἶναι μακρὰν πάσης ἀμφισβητήσεως. Καὶ εἶναι ἄτρωτα τὰ τοιαῦτα ἀξιώματα ἀπὸ πᾶσαν ἀμφισβήτησιν. Εἶπον, κύριοι, καὶ πρὸ ὀλίγου, ὅτι δὲν ἔχω, ἐγὼ τουλάχιστον, πιστεύω δὲ καὶ οἱ λοιποί, οἱ συμμεριζόμενοι τὴν γνώμην μου, τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας νὰ δημιουργήσωμεν ἀμέσως νέας ὑγιεῖς πολιτικὰς ἀντιλήψεις παρὰ τῷ Ἑλληνικῷ Λαῷ καὶ νὰ ἐξυγιάνωμεν ἀπὸ τοῦ εὐθέως οἱονεὶ διὰ μαγικῆς ῥάβδου τὰ πράγματα τὰ δημόσια καὶ νὰ τὰ ἀσφαλίσωμεν ἀκινδύνως καὶ ἀζημίως διὰ τὸ μέλλον. Εἶναι πολλῷ μᾶλλον περιωρισμένη ἡ σκέψις ἡμῶν καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν συνηγορούντων ὑπὲρ τῆς Γερουσίας συνίσταται εἰς τοῦτο ἁπλῶς τὸ ἀγαθὸν, ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ δημιουργήσωμεν ἕνα ἀνασχετικὸν ἀντίκρυσμα κατὰ τῆς παντοδυναμίας καὶ τῆς παντοκρατορίας τῆς μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς, Βουλῆς ἐκλεγομένης διὰ τῆς ἀμέσου καθολικῆς ψηφοφορίας περιοδικῆς ἀνανεουμένης ἐξ ὁλοκλήρου καὶ κατὰ συνέπειαν ἐμφορουμένης ἀπὸ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἑκάστοτε νὰ διαπνέῃ τὸν λαόν, ὁσάκις καλεῖται εἰς ἐκλογάς, πνεῦμα ἐξόχως ἑρμηνευτικὸν πρὸς γενικὰς μεταβολὰς ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ γενικὰς ἀναστατώσεις. Ἀλλ’ εὐελπιστοῦμεν ἐπίσης ὅτι ἡ Γερουσία θὰ δυνηθῇ νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τὰς παρεκτροπὰς καὶ ἀκρότητας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἐπιρρεπὴς ἡ μία Βουλὴ καὶ κατὰ τῶν ὁποίων αὐτὴ ἡ ἰδία Βουλή, κατ’ ἰδίαν αὐτῆς ὁμολογίαν, δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ ἀντιταχθῇ. Καὶ εἴδομεν πολλάκις Βουλάς, κύριοι, οἱ ἀρχαιότεροι μάλιστα ἐξ ἡμῶν, ἐκλεγομένας ὑπὸ τὴν ὁρμὴν τῶν λαϊκῶν ρευμάτων καὶ ἐνσωματούσας οἱονεὶ συμπεπυκνωμένον τὸ λαϊκὸν ρεῦμα εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι εἰς τὸν ἄξονα τοῦ ρεύματος τούτου εὑρίσκονται αἱ Βουλαί. Καὶ φαντάζεσθε ποίαν ὁρμὴν καὶ ποίαν παντοδυναμίαν δύναται νὰ ἀσκήσῃ μία Βουλὴ οὕτω πως ἀπὸ ῥεύματος λαϊκοῦ ἀπορρέουσα. Ἀλλ’ εἴδομεν ἐπίσης καὶ Βουλάς, αἱ ὁποῖαι, ἕνεκα τῶν μεταπτώσεων τοῦ δημοσίου φρονήματος, ἔφθασαν νὰ εἶναι πλέον ἐν ἀσυμφωνίᾳ πρὸς τὴν λαϊκὴν θέλησιν εὐθὺς ὡς τὸ ῥεῦμα τοῦτο ἐκόπασεν ἢ καὶ ἤρξατο νὰ κοπάζῃ, ὥστε οἱ Βουλαὶ νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύουν πλέον τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας τὸ αἴσθημα. Μία Βουλή, κύριοι, ἐκλεγομένη περιοδικῶς καὶ κατὰ τετραετίαν ἢ τριετίαν, ὡς ὁρίζει τὸ Σύνταγμα ἢ τὸ ὑπὸ ἀναθεώρησιν εὑρισκόμενον, εἶναι φανερὸν ὅτι ἀποβαίνει εὐδημαγώγητος ἀπὸ τὰς λαϊκὰς ὁρμάς. Τοὐναντίον δὲ μία Γερουσία, ἕνεκα καὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς καὶ τοῦ τρόπου τῆς μερικῆς ἀνανεώσεώς της, θὰ ἀποβῇ κατ’ ἀνάγκην Σῶμα ἀδιατάρακτον ἀπὸ τὰς λαϊκὰς ὁρμάς, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ βοὴ καὶ ὁ θόρυβος τῶν λαϊκῶν συγκεντρώσεων δὲν θὰ δύναται νὰ φθάσῃ ἢ ἂν φθάνῃ μέχρις ἐκεῖ, δὲν θὰ δύναται νὰ ἔχῃ ἐπ’ αὐτῆς τὸν ἐπηρεασμόν, τὸν ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀσκήσῃ ἐπὶ τῆς μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, λέγουν, δὲν εἶναι δεκτικὴ διαχειρισμοῦ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἡ συνύπαρξις δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, ἐκπροσωποῦντος τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἀλλά, ἀντερωτῶ, διατί ἆρά γε ὁ διαχωρισμὸς τοῦ νομοθετικοῦ Σώματος δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ εἰμὴ ἐπὶ ζημίᾳ ἢ ἐπὶ μειώσει τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας; Διατί, ἀντιθέτως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι ἡ λαϊκὴ κυριαρχία ἐν τῇ ἀσκήσει τῆς νομοθετικῆς της δυνάμεως ἔχει δύο φορεῖς ἀμοιβαίως συμπληροῦντας ἀλλήλους, ἤτοι δύο διακεκριμένα Σώματα, ὡς ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία; Μὴ τυχὸν τὰ δύο Σώματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐμφανίζωνται ὡς φορεῖς τῆς λαϊκῆς θελήσεως, θὰ κατατμήσουν τὴν λαϊκὴν θέλησιν οὕτως ὥστε νὰ ἐμφανίζεται αὕτη ἑλκομένη εἰς δύο ἀντιθέτους διευθύνσεις, ἀγομένη ὁτὲ μὲν δεξιᾷ ὁτὲ δὲ ἀριστερᾷ ἵνα μὴ ἔχῃ τελικῶς οὐδεμίαν κατεύθυνσιν; Δὲν πιστεύω νὰ ἰσχυρίζηταί τις τὸ τοιοῦτον, διότι διὰ δύο ὀργάνων θὰ ἐκπληροῦται εἰς τὸ μέλλον ἡ λαϊκὴ θέλησις, τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας παραμενούσης ἑνιαίας καὶ ἀδιασπάστου, ἐκφραζομένης δὲ διὰ δύο ὀργάνων, ἐκ παραλλήλου βαινόντων καὶ ἐκ παραλλήλου νομοθετούντων καὶ δὲν ἕπεται ἐντεῦθεν ὅτι διχάζεται, ὅτι διχοτομεῖται ἡ λαϊκὴ θέλησις καὶ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία. Τὸν αὐτὸν σκοπὸν καὶ τὰ δύο Σώματα θὰ ἐπιδιώκωσι, τὴν ψήφισιν τῶν νόμων καὶ τὴν ἄσκησιν τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας. Καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω ὅτι ὅπως ὑπὸ πολίτευμα Βασιλευομένης Δημοκρατίας δὲν διασπᾶται ἡ ἐθνικὴ κυριαρχία, διότι ὁ Βασιλεὺς ἀποτελεῖ τὸν ἕτερον νομοθετικὸν παράγοντα μετὰ τὴν Βουλήν, οὕτω καὶ ὑπὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν διασπᾶται αὕτη διὰ τῆς συνυπάρξεως δύο νομοθετικῶν Σωμάτων. Καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ θὰ ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Θρησκευμάτων διχάζεται ἆρά γε ἡ ἐξουσία αὐτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ, ὡς ἀνωτάτου διευθυντοῦ τῶν πραγμάτων τῶν ἀφορώντων τὴν Παιδείαν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, διχάζεται, λέγω, ἡ ἐξουσία αὐτοῦ καὶ ἡ ἀκεραιότης αὐτοῦ ὡς λειτουργοῦ, διότι παρ’ αὐτῷ ἑδρεύει ἓν Συμβούλιον ἀνώτατον ἐκπαιδευτικόν;

§53Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ὑπάρχει καμμία σχέσις, κ. Μερλόπουλε.

§54Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἀντιλήψει ὅτι ὑπάρχει σχέσις ἐπικαλοῦμαι τὸ παράδειγμα τοῦτο διὰ νὰ εἴπω ὅτι ὅπως ἡ ἀκεραιότης τῆς ἐξουσίας ὑμῶν ὡς ἀνωτάτου λειτουργοῦ τοῦ δημοσίου κλάδου τῆς Παιδείας, ὅστις ἔχει διαπιστευθῆ εἰς τὰς χεῖρας ὑμῶν, δὲν ὑφίσταται οὐδεμίαν ἐλάττωσιν, διότι ὑπάρχει παρ’ ὑμῖν Συμβούλιον Ἐκπαιδευτικόν, οὕτω καὶ προκειμένου περὶ νομοθεσίας οὐδεὶς διχασμὸς ὑπάρχει ἂν εἶναι δύο τὰ Σώματα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀσκῆται εἰς τὸ μέλλον ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία.

§55Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Μερλόπουλε, ὅσην καὶ ἂν ἔχῃ ἀνεξαρτησίαν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, πάντως ὑπόκειται ὑπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, τὴν ἐποπτείαν, τὴν διεύθυνσιν, τὸν ἔλεγχον. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραβάλητε τὴν σχέσιν μεταξὺ Ὑπουργοῦ καὶ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου μὲ τὴν σχέσιν Βουλῆς καὶ Γερουσίας;

§56Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω, κ. Ὑπουργέ, εἰς λεπτομερείας ὡς πρὸς τὴν ἀποστολὴν καὶ δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ ἂν μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ πράξω τοῦτο, θὰ ἔλεγον ὅτι ἔχει καὶ αὐτοτέλειάν τινα τὸ Συμβούλιον, ὑπὲρ τὴν ὁποίαν ἡ ἐξουσία ὑμῶν δὲν δύναται νὰ ἐκταθῇ. Ἀλλὰ λέγω ὅτι καὶ μόλον τοῦτο, ἡ ἀρτιότης ὑμῶν ὡς ἀνωτάτου λειτουργοῦ, ἐποπτεύοντος καὶ διευθύνοντος τὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, παραμένει ἀκεραία. Ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι καὶ ἕτερον παράδειγμα. Εἶσθε διευθυντής, κ. Ὑπουργέ, καὶ τῶν πραγμάτων, τῶν ἀφορώντων τὴν Ἐκκλησίαν, ἡ Ἐκκλησία δὲ παρ’ ἡμῖν δι’ εἰδικῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος ἀπὸ τὸ 1843 εἶναι Ἀρχὴ αὐτοκέφαλος καὶ αὐτοκυβέρνητος ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν ὑποθέσεων αὐτῆς.

§57Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἀσχολεῖται περὶ ἄλλα πράγματα ἡ Ἐκκλησία, κ. συνάδελφε, καὶ περὶ ἄλλα ἡ Πολιτεία.

§58Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ ἄλλα, μάλιστα. Ἀλλὰ μὴ τυχὸν τὸ γεγονὸς τοῦτο, τὸ ὑπάρχειν αὐτοκέφαλον Ἐκκλησίαν ἐν Ἑλλάδι, αὐτοκυβέρνητον, αὐτοδιοίκητον, μὴ τυχὸν λέγω, τοῦτο διχάζει τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν εἰς δύο ἀντιθέτους ὄψεις, ὥστε παρ’ ἑνὸς νὰ ἐμφανίζηται ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ ὡς κάτι τι ἰδιαίτερον καὶ ἀνεξάρτητον καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ Ἐκκλησία ὡς ἑτέρα ἀρχή, αὐτοτελὴς καὶ ἀνεξάρτητος, διχοτομουμένης οὕτω τῆς ἑνιαίας ἀντιλήψεως τοῦ Κράτους;

§59Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ἡ περιοχὴ διάφορος, κ. συνάδελφε.

§60Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτω καὶ ἐνταῦθα, κ. Ὑπουργέ, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ περιοχὴ εἶναι διάφορος, ἐν ταῖς σχέσεσι ταῖς νομοθετικαῖς. Δὲν βλέπω λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἀπειλεῖται διχοτόμησις τῆς λαϊκῆς θελήσεως καὶ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως δύο νομοθετικῶν Σωμάτων. Ἀλλὰ λέγεται, καὶ ἐλέχθη καὶ χθὲς ἀκόμη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου κ. Τσιτσεκλῆ διατί, ὑπαρχούσης Βουλῆς, ἥτις εἶναι προωρισμένη νὰ νομοθετῇ, ἱδρύομεν καὶ ἕτερον Σῶμα μὲ τὴν αὐτὴν ἐπίσης ἐντολὴν τῆς θέσεως τῶν νόμων; Ὅσα μέχρι τοῦδε εἶπον, νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὴ ἀπάντησις εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ προσέθετον καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ μὴ τὸν διακόψω χθὲς δὲν εἶπον, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εὐθὺς ἀμέσως ἦλθεν εἰς τὴν σκέψιν μου. Τὴν Βουλὴν θεωρεῖ ὡς ἀσφαλὲς ὄργανον διὰ τὴν καλὴν θέσιν τῶν νόμων, διότι εἶναι ἀπαύγασμα τῶν ἀντιλήψεων τοῦ λαοῦ, προϊὸν τῆς ψυχῆς τοῦ λαοῦ, δημιουργηθὲν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς νομοθεσίας. Ἀλλὰ ἀσφαλίζει, κύριοι, καὶ καθησυχάζει τὴν συνείδησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅτι ἱδρύθη θελήσει λαϊκῇ ἓν Σῶμα νομοθετικόν, οἷον ἡ Βουλή, καὶ παρέχει εἰς ἑαυτὸν τὴν τελικὴν γαλήνην ὅτι τὰ πάντα εὖ καὶ καλῶς ἔχουσι, μὲ τὴν ἐκλογὴν μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς; Ἂν λαμβάνηται διὰ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν διπλῆ κατ’ ἐξαίρεσιν πρόνοια περὶ τῆς καλῆς θέσεως τῶν νόμων, ἕνεκα τῆς σοβαρότητος τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας, ἡ πρόνοια ἡ περαιτέρω οὐδόλως εἶναι περιττή, ὅταν δι’ αὐτῆς εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης ἀσφαλέστερον νὰ ἐπιτευχθῇ. Θὰ εἰσῆλθεν ἴσως ὁ κ. συνάδελφος εἰς ὠχυρωμένον τόπον ἢ εἰς φρούριον καὶ θὰ εἶδεν ὅτι εἰς πολλὰ φρούρια δὲν ὑπάρχει μόνον ὁ ἐξωτερικὸς περίβολος, ὁ ὁποῖος ἀσφαλίζει. Μετὰ τὸν ἐξωτερικὸν περίβολον ὑπάρχει καὶ εἷς δεύτερος, ἐνίοτε δὲ καὶ εἷς τρίτος καὶ διέρχεταί τις πολλοὺς περιβόλους καὶ πολλὰς κολῶνας ἕως ὅτου εἰσέλθῃ εἰς τὸ οὕτως ἠσφαλισμένον ὀχυρόν. Τοιοῦτόν τι θὰ εἶναι, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἡ Γερουσία, προκειμένου περὶ τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου. Δὲν θὰ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὴν ψῆφον καὶ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ θὰ ζητήσωμεν καὶ τὴν περαιτέρω διονύχισιν τῶν νόμων καὶ ἀπὸ ἓν ἄλλο νομοθετικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον, ὡς ἐκ τοῦ διαφόρου τρόπου τῆς καταρτίσεως αὐτοῦ, ὡς ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων προσόντων, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ καὶ περὶ τῶν ὁποίων δὲν συζητῶ σήμερον, διότι δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν περὶ τῶν προσόντων τῶν γερουσιαστῶν, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν, ἀλλὰ κυρίως ὡς ἐκ τῆς μερικῆς ἀνανεώσεως αὐτοῦ, θὰ εἶναι Σῶμα προωρισμένον νὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς τὸ μέλλον τὰς ἀρχὰς τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς παραδόσεως, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν μίαν Βουλήν, τὴν δι’ ἀμέσου καθολικῆς ψηφοφορίας ἐκλεγομένης καὶ ἐμφορουμένης συνεπῶς ἀπὸ ὅλας τὰς συγχρόνους λαϊκὰς ῥοπὰς ἕνεκα τῆς συντόμου καὶ συνολικῆς περιοδικῆς ἀνανεώσεώς της. Ἀλλὰ εἶναι ἠλαττωμένης δυνάμεως ἡ Γερουσία τόσον ἐν τῷ σταδίῳ τῷ νομοθετικῷ ὅσον καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τῷ πολιτικῷ. Καὶ τίς ἀντιλέγει; Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς εἶναι τὸ πλεονέκτημα τῆς Γερουσίας ὅτι θὰ ἔχῃ ἠλαττωμένην πολιτικὴν δύναμιν· διότι ἂν ἠθέλομεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν Γερουσίαν ἰσοδύναμον πρὸς τὴν Βουλήν, τότε θὰ ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ δημιουργήσωμεν ἀδιέξοδον πολιτικόν, πέραν τοῦ ὁποίου θὰ ὑπῆρχε τὸ χάος. Τὰ ζητήματα, κύριοι, τὰ πολιτικὰ εἰς Σώματα προπάντων πολιτικά, εἰς Σώματα αἱρετὰ πολυμελῆ, δὲν λύονται μόνον διὰ τοῦ παράγοντος τοῦ ἀριθμητικοῦ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι μυστηριώδεις, θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, δυνάμεις, ἔκδηλοι ὅμως καὶ φανεραὶ καὶ βεβαιωμέναι ἐκ τῆς ἱστορίας καὶ ἄλλων Ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ τῆς Χώρας ἡμῶν, ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι χρησιμεύουν ὡς παράγοντες εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν σκέψεων τῶν πολυμελῶν Σωμάτων καὶ συνεπῶς εἰς τὴν λῆψιν τῶν ἀποφάσεων. Καὶ οἱ παράγοντες αὐτοὶ δὲν θὰ ἀτονίσωσιν, ἂν πρόκειται εἰς τὸ μέλλον νὰ ἔχωμεν δύο Σώματα. Δὲν ἔχω λοιπὸν τὸν φόβον ὅτι πάντα τὰ ζητήματα θὰ τίθενται πάντοτε ἐπὶ τῆς πλάστιγγος καὶ θὰ λύωνται διὰ τῆς βαρύτητος τοῦ πλεονάζοντος ἀριθμοῦ. Ἔχω τὴν βεβαιότητα, δύναμαι νὰ εἴπω, συγχωρήσατέ μου τὴν εὐέλπιδα αὐτὴν ἔκφρασιν, ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι ὄχι μόνον διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ ἀριθμοῦ, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς δυνάμεως τῆς φρονήσεως, διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν ἡ εἰλικρινὴς προσήλωσις πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον, πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, θὰ ἀντιμετωπίζωνται καὶ θὰ σταθμίζωνται τὰ ἑκάστοτε ζητήματα καὶ θὰ δίδηται ἡ πρέπουσα λύσις. Τὸ Σύνταγμα ἡμῶν προβλέπει καὶ τὸν τρόπον τῆς ἄρσεως τῶν διαφωνιῶν μεταξὺ τῶν δύο νομοθετικῶν Σωμάτων. Ἀλλ’ ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριοι, ὅτι σπάνιαι, ἐκ τῶν πολὺ σπανίων, θὰ εἶναι εἰς τὸ μέλλον αἱ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ δύο Σώματα θὰ εὑρεθῶσιν εἰς σύγκρουσιν. Καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν πράγματα ὅσον ἀφορᾷ τὴν νομοθεσίαν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι πάντες νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι κακῶς ἔχει ἡ νομοθεσία ἡμῶν, ὄχι διότι ἡ θέλησις τῆς μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς, ἀπὸ τῆς ὁποίας προῆλθον οἱ νόμοι, ἐξεδηλώθη ἀμετατρέπτως τοιαύτη, ὥστε νὰ παραγάγῃ ἀμελέτητα καὶ ἀτελῆ νομοθετήματα, ἀσύμφορα εἰς τὰ δημόσια πράγματα. Ἀλλὰ διότι ἡ Βουλή, ἡ ὁποία κυρίως καὶ πρωτίστως εἶναι Σῶμα πολιτικόν, ἀπέβαινεν ἴσως τούτῳ τῷ λόγῳ, ἥκιστα ἁρμοδία διὰ τὴν ἤρεμον καὶ ἐν ἀπερισπάστῳ προσοχῇ μελέτην καὶ ἐπεξεργασίαν τῶν νόμων, παρὰ τὴν καλὴν θέλησιν αὐτῆς· ἐπίσης δὲ διότι ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἰδιότητος τῆς Βουλῆς ἡ ἀμοιβαία συνεργασία Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως εἰμὴ ἐπὶ ζημίᾳ τῶν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας τῆς Βουλῆς. Τὴν ἔλλειψιν δὲ ταύτην ἐπιδιώκει νὰ συμπληρώσῃ τὸ δεύτερον νομοθετικὸν Σῶμα. Καὶ δὲν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ γεννηθοῦν ζητήματα ὁμαδικῆς φιλοτιμίας μεταξὺ τῶν δύο Σωμάτων ὅτι θὰ παρατηρηθῇ μία ἀντίθεσις ἀμοιβαία, ἵνα ὅ,τι ψηφίζει ἡ Βουλὴ μὴ τὸ δέχηται ἡ Γερουσία καὶ ὅ,τι δέχεται ἡ Γερουσία νὰ μὴ τὸ ψηφίζῃ ἡ Βουλή. Ἔχω τὴν βεβαιότητα καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι καὶ τὰ δύο αὐτὰ Σώματα ἐν τοῖς πλείστοις τῶν θεμάτων, μὲ σπανιωτάτας ἐξαιρέσεις, ἐμφορούμενα ἀπὸ τὸ πνεῦμα τῆς ἐξυπηρετήσεως τοῦ δημοσίου συμφέροντος, θὰ ἐγκύψουν εἰς τὴν μελέτην τῶν εἰς αὐτὰ ὑποβαλλομένων θεμάτων καὶ πᾶν ὅ,τι διαφεύγει τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μελέτην τοῦ ἑνὸς Σώματος θὰ ἔρχηται ἐπίκουρον τὸ ἄλλο Σῶμα ἵνα τὸ διερευνήσῃ καὶ τὸ συμπληρώσῃ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν ἀνάγκαι τοιαῦται. Ἀπὸ τοιαύτης ἀπόψεως, κύριοι, ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἀποδεικνύεται οὐχὶ μόνον χρήσιμος, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖος. Καὶ ἐνῷ ταῦτα οὕτως ἔχουσιν ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως διὰ πάντα τὰ πολιτεύματα καὶ διὰ πάσας τὰς Χώρας, θὰ ἐπεκαλούμην εἰδικώτερον καὶ τὴν περίστασιν, τῆς ὁποίας ἐμνήσθην ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι τὸ ἀπαραίτητον συμπλήρωμα τῆς ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔλεγον ὅτι ἐπιβάλλεται ἀναποτρέπτως ἡ καθιέρωσις τοῦ θεσμοῦ παρ’ ἡμῖν. Ἡ Γερουσία εἶναι προωρισμένη νὰ ἔχῃ ἠλαττωμένην πολιτικὴν δύναμιν. Ἀλλὰ τοῦτο συμβαίνει οὐχὶ μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Καὶ τοῦτο, τὸ παρ’ ἡμῖν συμβαῖνον, ὡς καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν ἐθεωρήθη ἀλλαχοῦ λόγος διὰ τὴν κατάργησιν τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ οὔτε καὶ μείωσις τοῦ ἑτέρου τῶν Σωμάτων καὶ μάλιστα τῆς Γερουσίας προέρχεται ἐκ τῆς ἀναμίξεως ἀμφοτέρων εἰς ἓν κοινὸν νομοθετικὸν Σῶμα πρὸς λῆψιν ἑνιαίας ἀποφάσεως εἰς ἃς σπανίας περιπτώσεις θὰ ἐμφανίζωνται συγκρούσεις γνωμῶν. Διότι—ἔλεγον καὶ ἄλλοτε πρὸς τὴν Βουλὴν —ὅπως δὲν ὑπάρχει μείωσις τῆς ὑπολήψεως καὶ τοῦ γοήτρου τοῦ δευτέρου τῶν Σωμάτων ὅταν ἡ γνώμη του ἀπορρίπτηται. Κυρίως ὅμως ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας πρὸς διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἀποβαίνει τῆς Γερουσίας ἡ ὕπαρξις ἀπαραίτητος. Ὑπὸ τὸ πολίτευμα τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας. Καὶ ἐν τούτῳ τῷ σταδίῳ τὸ δεύτερον τῶν νομοθετικῶν Σωμάτων θὰ ἀσκῇ καὶ πολιτικὴν ἐξουσίαν διότι θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα συναινέσεως περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἐρωτῶ δὲ ὑμᾶς, ἐκλιπόντος τοῦ Βασιλέως, εἰς τίνα θὰ ἐμπιστευθῶμεν, ὑπὸ τὸ νέον πολίτευμα, εἰς τίνα θὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς; Κατὰ φυσικὸν λόγον εἰς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα τῆς Χώρας, εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἂν μὲν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἐκλέγηται ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν δι’ ἀμέσου ἐκλογῆς, δὲν θὰ ἦτο ἀσυνεπὲς τὸ πρᾶγμα νὰ ἐμπιστευθῇ τις καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ ὑπέρτατον, εἰς τὰς χεῖρας τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, καίτοι θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένον. Ἀλλὰ διὰ πολλοὺς λόγους, οὓς πάντες γνωρίζετε καὶ συμμερίζεσθε τὴν τοιαύτην δι’ ἀμέσου καθολικῆς ἐκλογῆς ἐγκατάστασιν τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος, τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, δὲν θὰ στέρξῃ ποτὲ νὰ νομοθετήσῃ ἡ Βουλή. Θὰ ἔχωμεν δὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας κατ’ ἄλλον τινα τρόπον ἐκλεγόμενον, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, καὶ ὄχι δι’ ἀμέσου καθολικῆς ψηφοφορίας παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εἰς τὸν Ἄρχοντα τοῦτον θὰ ἐπιτρέψωμεν τὸ δικαίωμα, τὸ αὐθύπαρκτον κατὰ ἰδίαν βούλησιν ἐλευθέραν τῆς διαλύσεως τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας; Ἰδοὺ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ἀπαραιτήτως ἀναγκαία ἡ συνύπαρξις καὶ συνεργασία τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, τοῦ μὴ ὑποκειμένου εἰς τὰς λαϊκὰς ὁρμάς, τοῦ ἔχοντος τὴν δύναμιν νὰ ἀνθίσταται κατὰ τῶν λαϊκῶν ροπῶν, τοῦ Σώματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τοῦ προορισμοῦ του καὶ τῆς συγκροτήσεώς του, θὰ εἶναι τὸ ἔρεισμα τῶν συντηρητικῶν ἰδεῶν ἐν τῇ Κοινωνίᾳ. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προσφεύγωμεν εἰς τὴν γνώμην τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Καὶ ἰδοὺ οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους καλῶς καὶ ἀκινδύνως, κατὰ τὸ ἀνθρωπίνως δυνατὸν, θὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὸ μέλλον ὑπὸ πολίτευμα ἀβασιλεύτου Δημοκρατίας νὰ ἀσκῆται παρὰ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, ἂν ἀποβλέψῃ τις εἰς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἄλλοτε ὁ ἀνώτατος ρυθμιστὴς τοῦ πολιτεύματος, ὁ Βασιλεύς, ὡς εἷς ἐκ τῶν νομοθετικῶν παραγόντων τοῦ πολιτεύματος, τὸ δικαίωμα τὸ κυροῦν τοὺς νόμους μετὰ τὴν ψήφισιν, ὡς ἐπίσης καὶ τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους εἰς τὴν Βουλήν, δικαίωμα ἀσκούμενον διὰ μέσου τῶν Ὑπουργῶν αὐτοῦ, καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας τῶν νόμων, θὰ πεισθῇ ὅτι τοῦ νομοθετικοῦ τούτου παράγοντος ἐκλιπόντος, ἡ ἀναπλήρωσις αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἄλλως εἰμὴ μόνον διὰ τοῦ δημιουργουμένου δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Συμπεραίνων λοιπὸν ἐρωτῶ τοὺς ἀντιλέγοντας πῶς, ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους ἱδρυομένης τῆς Γερουσίας εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι δημιουργοῦμεν ἓν Σῶμα ἄχρηστον, προωρισμένον ἴσως νὰ ἀποβῇ ὁ ἐμπαιγμὸς καὶ ὁ περίγελως τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας, ἀνικάνου ν’ ἀποδώσῃ τι χρήσιμον διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα, θνησιγενὲς καὶ προωρισμένον νὰ ἀνατραπῇ μὲ τὴν πρώτην ἐκδήλωσιν δυσμενοῦς λαϊκῆς γνώμης. Ἡ Γερουσία, ὡς παρ’ ἡμῖν νομοθετεῖται, εἶναι κἄτι τὸ παρόμοιον, δύναμαι νὰ εἴπω, πρὸς τὴν Γερουσίαν τὴν ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχουσαν. Καὶ ἐκεῖ ἠλαττωμένης νομοθετικῆς δυνάμεως εἶναι ἡ Γερουσία καὶ ἐκεῖ ἠλαττωμένης πολιτικῆς δυνάμεως ἐμφανίζεται. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι διὰ τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν εἶναι ἡ capitis diminutio; Καὶ ἐν Γαλλίᾳ ἡ Γερουσία εἶναι Σῶμα νομοθετικόν, Σῶμα ἄρτιον, ἀπολαῦον τῶν αὐτῶν τιμῶν οἵων καὶ ἡ Βουλὴ καὶ συνεισφέρον ἐξίσου, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅσον καὶ ἡ Βουλή, ἂν μὴ καὶ πλειότερον, διὰ τῆς φιλοπατρίας, διὰ τῶν φώτων αὐτῆς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν δημοσίων ἐν γένει συμφερόντων. Καὶ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐπικαλεσθῶ ἓν πρόσφατον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον καὶ μοναδικόν, ἂν ἦτο, θὰ ἦτο τοῦτο ἀρκετόν, διὰ τὴν Γαλλίαν τοὐλάχιστον, νὰ στηρίξῃ εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα τὴν ὕπαρξιν τῆς Γερουσίας, παράδειγμα ὑψίστης ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα, ὑπηρεσίας, τῆς ὁποίας ὁλόκληρος ἡ τιμὴ ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν καὶ περιτράνως ἀποδεικνῦον τὴν χρησιμότητα αὐτῆς, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν Βουλήν. Θὰ ἀναφέρω τὸ παράδειγμα τοῦ νόμου «περὶ τριετοῦς θητείας», τοῦ εἰσαχθέντος ἐν Γαλλίᾳ κατὰ τὸ 1914, ὅστις ὑπῆρξεν ἔργον τῆς Γερουσίας καὶ ταύτης καὶ μόνης, κατ’ ἀντίδρασιν πρὸς τὴν Βουλήν. Διότι εἰς τὴν ἐπιμονὴν τῆς Γερουσίας, παρὰ τὴν ἐναντίαν θέλησιν τῆς Βουλῆς, ὀφείλεται ἡ ψήφισις τοῦ νόμου ἐκείνου. Εὐνόητον δὲ εἶναι διὰ ποίους λόγους. Ἡ Βουλή, Σῶμα εὐδημαγώγητον καὶ ὑποκείμενον ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου εἰς τὰς ὁρμὰς τῆς λαϊκῆς θελήσεως, εἰς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ λαοῦ, ὅστις δὲν ἀποβλέπει πάντοτε καὶ δὲν ἔχει τὸ βλέμμα, τὸν ὀφθαλμὸν ἀρκετὰ ἰσχυρὸν ὥστε νὰ ἀποβλέπῃ καὶ πέραν τῶν ἀτομικῶν του συμφερόντων, ἡ Βουλή, λέγω, παρασύρεται ἐνίοτε ὑπὸ τοῦ λαοῦ καὶ στέργει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ ἄμεσα συμφέροντα αὐτοῦ. Ὑπὸ τὰς προϋποθέσεις αὐτὰς ἡ Γαλλικὴ Βουλή, δημαγωγουμένη ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Κοινὴν Γνώμην, ἀντεστάθη κατὰ τῆς τριετοῦς θητείας. Καὶ μόνον ἡ ἐπιμονὴ τῆς Γερουσίας κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ψήφισιν τῆς τριετοῦς θητείας κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ μεγάλου πολέμου, διότι κατώρθωσε διὰ τῶν πειστικῶν συζητήσεων ἐν τῷ Σώματι νὰ μεταδώσῃ τὴν πεποίθησίν της καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν νόμον. Καὶ τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο ὑπῆρξεν ἡ βάσις καὶ τὸ θεμέλιον τῆς σωτηρίας τῆς Γαλλίας κατὰ τὴν τελευταίαν παγκόσμιον πολεμικὴν θύελλαν, μέσα εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλία ἐκινδύνευσε νὰ καταποντισθῇ καὶ νὰ ἐκλείψῃ. Διότι ἀσφαλῶς ἡ Γαλλία, ἂν δὲν εἶχε τὴν τριετῆ θητείαν ἐν ἐφαρμογῇ καὶ τὸν στρατόν, τὸν ὁποῖον δι’ αὐτῆς παρεσκεύασε, τὸ 1914 θὰ ἦτο τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς ὑπάρξεώς της ὡς μεγάλης Δυνάμεως. Ἰδοὺ λοιπόν, κύριοι, ὅτι καὶ δι’ ἑνὸς προχείρου καὶ προσφάτου παραδείγματος ἀποδεικνύεται ἡ χρησιμότης τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Δὲν θέλω, κύριοι, νὰ μηκύνω τὸν λόγον μου ἐπὶ πλέον. Ἔκαμα κατάχρησιν ἴσως τῆς ὑπομονῆς σας. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι, τουλάχιστον δι’ ἐμέ, ἦτο ὑποχρέωσις, προκειμένου περὶ τόσον θεμελιώδους ζητήματος, νὰ μὴ ἀποφύγω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου πρὸς τὴν Βουλήν, ἵνα καθορίσω καὶ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θὰ δώσω. Δὲν νομίζω δέ, κύριοι, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἀπὸ μέρους τῆς Βουλῆς ἡ παράτασις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τρεῖς ἤδη συνεδριάσεις, προκειμένου περὶ τοιούτου θέματος. Τὰ συνταγματικὰ ζητήματα ἀνακοινοῦνται παρ’ ἡμῖν ἀπὸ πολῶν ἐτῶν καὶ εἰς τὰς ἀλλεπαλλήλους Βουλὰς καὶ Συνελεύσεις καὶ ἐν τῷ Τύπῳ. Ἐγίναμεν μάρτυρες πολλάκις συζητήσεων διὰ πολὺ μᾶλλον ἀσήμαντα θέματα, τὰ ὁποῖα κατηνάλωσαν καὶ συνεδριάσεις ὁλοκλήρους τῶν Βουλῶν, οἷον ὑπῆρξεν ἄλλοτε τὸ ζήτημα τῆς γλώσσης, οἷον ὑπῆρξε τὸ ζήτημα τῆς ψήφου τῶν γυναικῶν. Εὑρίσκω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένη ἡ ἐπιθυμία τῶν κ. κ. συναδέλφων καὶ ἡ τάσις αὐτῶν εἰς τὸ νὰ ἐκθέσουν πρὸς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος τὰς γνώμας των ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν των καὶ κανονίσουν τὴν εὐθύνην των, ἡ ὁποία θὰ ἀπορρεύσῃ ἐκ τῆς ψήφου ἑνὸς ἑκάστου ἐπὶ ζητήματος τοιαύτης σημασίας. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν ἠρέμῳ καὶ ἀπολύτῳ πεποιθήσει δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι τοῦτο. Καίτοι τὰ ζητήματα τῆς πολιτικῆς καὶ τὰ ζητήματα περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας εἶναι πολλάκις δεκτικὰ διαφόρου ἀντιλήψεως, ἐν τούτοις, προκειμένου περὶ πολιτικοῦ καὶ πολιτειακοῦ ζητήματος, ὡς ἡ ἵδρυσις Γερουσίας, λέγω τοῦτο, ὅτι ἐν ἠρέμῳ συνειδήσει ἐκφέρω τὴν γνώμην ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας καὶ ἐν ἠρέμῳ συνειδήσει θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Σαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§62Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἡ διεξαχθεῖσα ἐπὶ τριήμερον, ἐξήντλησε σχεδὸν τὸ θέμα καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγον ἀτομικὸν ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ μακρυγορήσω, θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ διακοπῶν νὰ ἐκθέσω ἐν ὀλίγοις τὴν γνώμην ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς μερίδος, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Σκοπὸς τῆς ἀνόδου μου εἰς τὸ βῆμα δὲν εἶναι νὰ ἐπαναλάβω ὅσα πλήρως οἱ ὁμογνώμονες μεθ’ ἡμῶν συνάδελφοι ἐξέθεσαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς δύο αὐτὰς ἡμέρας, ἀλλὰ εἶναι πρὸ παντὸς νὰ ἀναπτύξω ὡρισμένας τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑποβληθῆ ἐκ μέρους τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος καὶ αἱ ὁποῖαι εὑρίσκω ὅτι εἶναι συναφέστεραι πρὸς τὸ συζητούμενον ἄρθρον. Εἰδικῶς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, διότι δι’ αὐτοῦ εἰσάγεται δεύτερος νομοθετικὸς παράγων, ὁ παράγων τῆς Γερουσίας, καὶ διότι ὁ παράγων οὗτος, προϋπάρξας ἐν Ἑλλάδι, ἐγκατελείφθη ἐπὶ ἑξήκοντα περίπου ἔτη καὶ διότι εἰσάγεται κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας στιγμάς, τὰς ὁποίας διερχόμεθα. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἐξεδήλωσεν ἔκτοτε, δηλαδὴ ἀφ’ ἧς γίνεται συζήτησις περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, τὴν γνώμην του ἐπὶ τούτου. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, ἀποβλέπον εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ὡς τὸν μοναδικὸν ἐν τοῖς πράγμασι φορέα τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, αἰσθάνεται ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διατηρήσῃ τὴν δύναμιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας πλήρη καὶ ἀμείωτον καὶ ἐκ τῆς συναισθήσεως ταύτης ἀγόμενον, ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι διχοτομὴ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκδηλοῦται καὶ πραγματοποιεῖται ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, ἐξασθενίζει ταύτην αὐτομάτως. Ἀνεπτύχθη ἤδη, κύριοι, ὑπὸ τῶν ὁμοφρόνων πρὸς ἡμᾶς συναδέλφων κατὰ ποῖον τρόπον διχαζομένου τοῦ Ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος ἢ διχαζομένης μόνον τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς ἀρχῆς τοῦ πολιτεύματός μας, διὰ τῆς ὁποίας ἐκδηλοῦται ἡ βούλησις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀνεπτύχθη ἤδη λέγω πῶς ἐξασθενεῖ αὕτη. Ἐγὼ δὲν θὰ προσθέσω εἰς τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἐξέθεσαν τόσον οἱ ὁμόφρονες ὅσον καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες, τι πλέον τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν προλαλησάντων καὶ τὰ ὁποῖα ἐν ὀλίγοις θὰ ἀναπτύξω ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου σημείου, τὸ ὁποῖον θίγεται διὰ τῆς προσθήκης εἰς τὸν νομοθετικὸν παράγοντα καὶ τοῦ Σώματος τούτου. Τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θίγεται ὁλόκληρον τὸ πολίτευμα τοῦτο, εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ ὁποία τὸ διέπει ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, εἶναι ἡ ἀρχή, ἡ κοινοβουλευτική. Ἐξετέθη ἤδη ὅτι τὸ κόμμα ἡμῶν, ἀποβλέπον εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἔχει καὶ ὡρισμένον τρόπον ἐκδηλώσεως καὶ πραγματοποιήσεως ταύτης. Ὁ τρόπος ἡμῶν εἶναι τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διέπει ἐν τοῖς πράγμασιν τὰ πολιτεύματα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ 1864 καὶ ἴσως καὶ πρότερον.

§63Χ. ΛΑΔΑΣ. Τὸ ἑνιαῖον ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα.

§64Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὡμίλησαν περὶ ἀντιπροσωπευτικῆς κοινοβουλευτικῆς ἀρχῆς, ἐμφανιζομένης ὑπὸ ἀντιπροσωπευτικὸν κοινοβουλευτικὸν σύστημα, ὅπερ διέπει ὅλα τὰ πολιτεύματα. Θέλουν οἱ συντάκται τοῦ νέου πολιτεύματος νὰ διέπῃ καὶ τοῦτο, αὐτὴ ἡ γραμμὴ τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἥτις ἐμφανίζεται ἐφ’ ὅλων τῶν ὅρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νέου ἡμῶν πολιτεύματος. Ἀλλὰ καὶ ὑφ’ ἡμῶν καὶ ὑπὸ τῶν συνταξάντων τὸ νέον πολίτευμα καὶ ὑπὸ τῶν ἀποπειρωμένων νὰ εἰσαγάγουν τὸν νέον νομοθετικὸν παράγοντα ἀνομολογεῖται, μετὰ τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν διῆλθεν ἡ Χώρα ἀπὸ τετραετίας, ἀνομολογεῖται ὅτι προσπάθεια πάντων ἡμῶν πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἑδραίωσις τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Διὰ τῆς ἀποπείρας, ἡ ὁποία γίνεται, δὲν ἐπέρχεται τίποτε ἄλλο παρὰ τὸ πῶς ἡ ἐμφανιζομένη κρίσις ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀρχῆς θὰ αὐξήσῃ τὴν πλήρη αὐτῆς χρεωκοπίαν. Διότι, ὡς γνωστόν, τὰ ἐλαττώματα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ συστήματος εἶναι κυρίως τὰ ἑξῆς: Πρῶτον ὁ μηχανισμὸς τοῦ συστήματος ὅπως ἀντιμετωπισθῶσιν αἱ ἀνάγκαι, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦνται ὑπὸ ἐκτάκτων καταστάσεων. Ἄλλο ἐλάττωμα εἶναι ὅτι πολλάκις τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα δὲν εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἐπαφήν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διατελῇ πρὸς τὸν λαόν. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἐλαττώματα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ὁ νέος εἰσαγόμενος παράγων θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰ δύο ταῦτα ἐλαττώματα τοῦ Κοινοβουλευτισμοῦ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ νέος οὗτος παράγων καὶ ἡ νέα διαμόρφωσις τῆς κοινοβουλευτικῆς λειτουργίας διὰ τοῦ νέου αὐτοῦ παράγοντος, θὰ ἐπαυξήσῃ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα, διότι τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς Βουλῆς, τῆς μὴ δυνατῆς καὶ ταχείας ἀντιμετωπίσεως τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν, θὰ τὴν κάμῃ ἔτι μεγαλυτέραν. Ἡ Γερουσία καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐκλέγεται καὶ μὲ τὴν χρονικὴν διάρκειαν ἡ ὁποία θὰ δίδεται καὶ μὲ τὸν τρόπον ὁ ὁποῖος καθορίζεται διὰ τῶν ἀναλογιῶν της καὶ τῆς συμπληρώσεώς της, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρῆται ὅτι θὰ ἀποτελῇ αὕτη τὸ μέσον τῆς ἐπαφῆς τῆς βουλήσεως ἀπ’ εὐθείας μετὰ τοῦ λαοῦ ἐκλεγομένης καὶ κατὰ μικρότερα χρονικὰ διαστήματα. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, λέγω, ὅτι ἡ κρίσις, τὴν ὁποίαν διῆλθε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ εἰς τὰς ἄλλας Χώρας κατὰ τὸν πόλεμον καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, ὁπότε αἱ παρουσιασθεῖσαι ἀνάγκαι ἦσαν ἔκτακτοι καὶ ἔχρῃζον ἀμέσους ἀντιμετωπίσεως, εἶναι ἀναμφισβήτητον, λέγω ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς πλήρους ἐπὶ νέων βάσεων ὀργανώσεως κατέστη πλέον ἐπιτακτική. Ἡ κρίσις, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ὁποίαν διῆλθε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, τόσον καὶ ἀλλαχοῦ ὅσον καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν θὰ ἐπαυξηθῇ ἐκ τῆς ἐπαυξήσεως τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ νέου τούτου νομοθετικοῦ παράγοντος. Καὶ διὰ τοῦτο τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀντιτίθεται καὶ θὰ καταψηφίσῃ τὸν νέον εἰσαγόμενον θεσμόν, ἀλλ’ ὄχι μόνον διὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ὁ ὁποῖος ἐξετέθη ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων καὶ εἰδικῶς ὑπὸ συναδέλφων ἀνηκόντων εἰς τὸ ἄκρον ἀντίθετον σημεῖον τῆς Βουλῆς, ἐκείνου τοῦ ὁποίου μετέχομεν ἡμεῖς εἰς τὸ ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀντιδημοκρατικός. Θὰ εἶναι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἀντιδημοκρατικὸς ὡς ἐκ τῆς προελεύσεως αὐτοῦ. Θὰ εἶναι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας ἀντιδημοκρατικός, διότι θὰ ἀποτελέσῃ ἀνασχετικὸν φραγμὸν εἰς τὴν ἐξέλιξιν καὶ εἰς τὰς ζυμώσεις ὅταν αὗται καταλήγουν εἰς ὀξείας ἐκδηλώσεις. Ἀλλ’ εἶναι ἀντιδημοκρατικὸς καὶ μόνον διὰ τὸν λόγον ὅτι θὰ κληθῇ εἷς ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ προέρχεται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἀνανεοῦται καὶ δὲν θὰ διατελῇ εἰς πλήρη ἐπαφὴν μὲ τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ τὴν ἑκάστοτε ἐξελισσομένην λαϊκὴν θέλησιν, ἵνα ἀντιμετωπίζῃ τὴν ἐξέλιξιν τὴν παραγομένην εἰς τὸ κυρίως ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον καλεῖται καὶ κατὰ τὸ Σύνταγμα τοῦτο νὰ ἐμφανίσῃ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Δὲν θέλω νὰ κουράσω τὴν Βουλὴν ἀναφέρων καὶ τὰ ἄλλα ἐπιχειρήματα, τόσον ἐκτεθέντα κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸ πρὸς κρίσιν πολίτευμα, καὶ τὰ ἐκτεθέντα ἐνώπιον ἡμῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ὕπαρξιν τῶν ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι φέρονται ἀπὸ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ καὶ νὰ ἀπαριθμήσω καὶ τὰ ἄλλα ἐλαττώματα, ἔχων πάντοτε ὑπ’ ὄψει μου ὅτι τὸ πολίτευμα, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ὁ νόμος ὁ ὁποῖος ρυθμίζει τὰ ὅρια τῆς δράσεως τῶν ἐν τῇ Κοινωνίᾳ δρασασῶν δυνάμεων ἐν τῷ πολιτικῷ σκοπῷ. Ἐπιθυμῶν, νὰ εὑρίσκωμαι ἐν τῷ πραγματικῷ πεδίῳ δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ἐκεῖνα ἐκ τῶν ἐπιστημονικῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα προβάλλονται κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ.

§65ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν κἂν συγγραφεῖς.

§66Β. ΣΑΓΙΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι ἐκ τοῦ μετριασμοῦ τῆς ἀντιπροσωπείας μειοῦται ἡ δύναμις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Δὲν συμφωνῶ μὲ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔταξαν τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα ἀπὸ ἀπόψεως πολιτισμοῦ Κρατῶν, οὔτε ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ μὴ ἐξομοιοῦται πρὸς τὴν Τουρκίαν ἢ Βουλγαρίαν πρέπει νὰ κάμῃ τι ὥστε νὰ μὴ ἐξομοιοῦται. Κατόπιν δὲν ἀπομένει παρὰ τὸ ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον ὑπὸ τοῦ προτείνοντος τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τούτου προεβλήθη καὶ ἀντικατοπτρίζει πραγματικῶς ἔνια, ἂν ὄχι ὅλα, τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ σημερινοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ὅτι ἡ σημερινὴ Βουλή, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖται πραγματικῶς ἀπὸ τὸν λαὸν τὸν Ἑλληνικόν, δὲν ἀποτελεῖται παρὰ ἐκπροσώπων πολιτευομένων, προσώπων κατεχόντων ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα ἐφ’ ὧν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀντιληφθοῦν καὶ ἐκδηλώσουν καὶ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Μεταξὺ τῶν στοιχείων τούτων, κύριοι, ἐν τῷ αὐτῷ Κοινοβουλίῳ δὲν εὑρίσκονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι προερχόμενοι ἐκ τῶν διαφόρων ἐν τῇ Κοινωνίᾳ δρασασῶν κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν τάξεων, αἰσθανόμενοι ἐξ ἰδίων τὰς ἀνάγκας τῶν τάξεων τούτων, ἐκ τῶν ὁποίων προέρχονται, θὰ ἠδύναντο ὄχι μόνον νὰ ἐκφράσωσι τὰς ἀνάγκας ταύτας ὄχι μόνον νὰ ἐπιδιώξωσι τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τούτων, ἀλλὰ θὰ ἠδύναντο καὶ νὰ συμβάλλωσι καλύτερον, ὥστε νὰ ἀντιμετωπίσουν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς καὶ θὰ εἶχον ὅλας τὰς εἰδικότητας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θὰ παρεῖχον εἰς αὐτοὺς καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἱκανότητα ἐν ταῖς λεπτομερείαις νὰ ἐκφράσωσι καὶ ἀντιμετωπίσωσι τὰς ἀνάγκας αὐτάς. Οἱ προβάλλοντες τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἰσχυρίζονται ὀρθότατα ὅτι ἡ Βουλὴ ἐκπροσωπεῖ τὰς πολιτικὰς ἐκδηλώσεις τοῦ λαοῦ. Ἡ Βουλὴ ὅμως δὲν εἶναι ἐπαρκής, ὥστε νὰ ἐκπροσωπήσῃ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἐπαρκὴς καὶ λόγῳ τῶν προσώπων ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀποτελεῖται, προσώπων πολιτευομένων, προσώπων ἀπασχολουμένων διαρκῶς διὰ νὰ πολιτεύωνται καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ πολιτεύωνται προσώπων τὰ ὁποῖα εἶναι ἠναγκασμένα νὰ ἀποβλέπωσι πρὸς τὸν λαὸν ὡς πρὸς ἓν γενικὸν σύνολον, δὲν δύναται νὰ ἀποβλέπῃ πρὸς αὐτὰ ὡς πρὸς τὰς ὑποδιαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν αὐτοῖς ὑφίστανται συμφώνως πρὸς τὰς κοινωνικὰς τοῦ λαοῦ μερίδας, τάξεις καὶ στρώματα, συμφώνως πρὸς τὰς ἐπαγγελματικὰς καὶ οἰκονομικὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Πρέπει πράγματι νὰ ἐξευρεθῇ εἷς τρόπος, ὁ ὁποῖος νὰ συμπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν αὐτήν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν κυριωτέρων ἐλαττωμάτων τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἀποβλέπον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὡς τὸ σύνολον τῶν κανόνων, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν κατάστασιν, δὲν παραγνωρίζει τὴν ἔλλειψιν ταύτην καὶ διὰ τοῦτο εἰσηγήθη ἢ μᾶλλον ὑπέβαλε πρότασιν, δι’ ἧς εἰσάγει τὸν θεσμὸν τοῦ Ἀνωτάτου Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου. Δὲν θὰ σᾶς ἀναπτύξω τὰ κατὰ τὸν θεσμὸν τοῦτον. Ἤδη λειτουργεῖ ἀπὸ πενταετίας ἐν Γερμανίᾳ, διατελεῖ δὲ ἐν Γαλλίᾳ ἐν πειραματισμῷ, ὅπου ἀνεγνωρίσθη ὅτι ἀντιμετώπισε μίαν ἀνάγκην καὶ ἐνισχύθη διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μελῶν του ἀπὸ 56 εἰς 400, εἰσαχθέντος ἐν Γαλλίᾳ διὰ νόμου τοῦ 1925. Βεβαίως ὁ τρόπος καθ’ ὃν λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἐν Γερμανίᾳ εἶναι διάφορος ἀπὸ ὅ,τι λειτουργεῖ ἐν Γαλλίᾳ. Ἀμφότεροι ὅμως καλοῦνται νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν πραγματικὴν αὐτὴν ἔλλειψιν. Τὸ Ἀνώτατον αὐτὸ Οἰκονομικὸν Συμβούλιον θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ διαφόρους ἀντιπροσώπους τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, καθὼς ἐπίσης καὶ ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν τάξεων τῆς καταναλώσεως. Ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει ὁλόκληρον σύστημα ὀργανώσεως οἰκονομικῆς τάξεως, τὸ ὁποῖον ἴσως ἰσχυρισθοῦν οἱ ἐπιμένοντες εἰς τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας ὅτι ἐκ τῆς μὴ ὀργανώσεως τῶν παραγωγικῶν τάξεων θὰ ἦτο δυσχερὴς διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἡ ἀντιμετώπισις τῶν ἀναγκῶν. Ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχει σύστημα ὀργανώσεως πλῆρες, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται καὶ διὰ συνταγματικῶν διατάξεων. Ἀλλὰ καὶ ἐν Ἑλλάδι θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ μία τοιαύτη ὀργάνωσις, διότι σχεδὸν ὅλαι αἱ τάξεις εἶναι ὠργανωμέναι εἰς Συλλόγους. Δηλαδὴ ἔχομεν Ἐπιμελητήρια βιομηχανικὰ καὶ ἐπαγγελματικά, Συλλόγους, γεωργικὰ Ἐπιμελητήρια καὶ γεωργικοὺς Συλλόγους, ἡ δὲ τάξις τῶν καταναλωτῶν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιπροσωπευθῇ δι’ ἀντιπροσώπων ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ὀργανισμῶν ἐκείνων. Εἰς τὴν πρότασίν μου ὑπεβλήθη καὶ ὁ τρόπος τῆς κατ’ ἀρχῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τούτου διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ἐν αὐτῷ ἀντιπροσώπων τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ ἕνα τοὐλάχιστον μέρος ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν μελῶν. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παραιτηθῶμεν τοῦ μέρους τούτου, ἂν δὲν ἐνομίζομεν ὅτι θὰ ἠδύνατο τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον νὰ λειτουργήσῃ ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους δρῶσιν αἱ ὀργανώσεις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο θὰ ἀποτελῇ πληρεστέραν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν, τῶν παραγωγικῶν καὶ βιομηχανικῶν τάξεων. Λέγω δὲ πληρεστέραν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: διότι πρῶτον θὰ στερεῖται πολιτικῆς σημασίας, τοῦτο δὲ θὰ εἶχε συνέπειαν τὴν μὴ ἐπέμβασιν τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἰς τὴν σύνθεσίν του καὶ εἰς τὰ ἔργα του. Δεύτερον δὲν θὰ ἐκίνει τὴν ὄρεξιν τῶν ὀργανώσεων αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπετέλουν τὸ Συμβούλιον τοῦτο, ὅπως ἐκμεταλλευθῶσι τὴν θέσιν των, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ στάδιον ἐκμεταλλεύσεως, ἐφόσον ἡ θέσις του δὲν θὰ εἶχε καμμίαν σημασίαν, διότι τὸ Συμβούλιον τοῦτο στερεῖται καὶ πάσης νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ πάσης ἄλλης ἐξουσίας, καθὼς καὶ πάσης ἐν γένει πολιτικῆς σημασίας. Ἀντιθέτως ἡ Γερουσία λόγῳ τῆς μεγίστης πολιτικῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε, παρ’ ὅλα τὰ περὶ τοῦ ἀντιθέτου λεγόμενα, θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαλύῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ μετέχῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ὁσονδήποτε καὶ ἂν θεωρῆται τὸ Συμβούλιον ἐκτὸς κομμάτων, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ τουλάχιστον κατὰ τὴν πρώτην λειτουργίαν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος νὰ προκύπτῃ ἀπὸ κόμματα, ἀφοῦ τοῦτο ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐλειτούργησεν ἐπὶ πολλὰ χρόνια. Ἀφοῦ καὶ τώρα εἰς τὴν Γαλλίαν καθιερώθη ἡ ἀρχὴ ὁσάκις ἐκ τῶν ἐκλογῶν προκύπτει Κυβέρνησις ἀντίθετος τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου προήρχετο ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ἐπεκράτησε, λέγω, ἀρχὴ νὰ παραιτῆται ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας καὶ νὰ ἐκλεγῇ νέος Πρόεδρος, ἵνα ὑπάρχῃ ἁρμονία. Λέγω λοιπὸν ὅτι τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο Συμβούλιον θὰ ἐκπροσωπήσῃ καλύτερον ὅλας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις, ὅλας τὰς οἰκονομικὰς καὶ κοινωνικὰς ἀνάγκας, ἀνεπηρέαστον τελείως κινδύνου τινός, θὰ σκέπτεται ἀναλόγως τῶν πράγματι ὑπαρχουσῶν ἀναγκῶν καὶ ὄχι τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης, ἐνῷ ἀντιθέτως ἡ Γερουσία οὐδένα ἐκ τούτων θὰ ἐκπροσωπῇ καὶ συνεπῶς καμμία ἐκ τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἐλλείψεων, αἱ ὁποῖαι φέρονται ὡς ἐπιχειρήματα τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, θὰ κατώρθωνε νὰ ἀντιμετώπιζε. Δὲν θὰ κατήντα δὲ τίποτε ἄλλο παρὰ ἓν πολιτικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρέτει πολιτικὰς ἀνάγκας καὶ πολιτικὰς ζυμώσεις, τῆς ὁποίας τὰ μέλη κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐπεδεικνύοντο ἀπὸ τὰ κόμματα καὶ κατὰ λόγον τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης καὶ οὐχὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν συμφερόντων καὶ τῶν τάξεων καὶ τῶν κλάσεων τὰς ὁποίας θὰ ἐκαλοῦντο νὰ ἐξυπηρετήσουν.

§67Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τί πρότασιν ὑποβάλλετε;

§68Β. ΣΑΓΙΑΣ. Νὰ προστεθῇ μετὰ τὸ ἄρθρον 27, ἄρθρον 28, Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπεκράτησε τρόπος συζητήσεως τελείως ἀντιεπιστημονικὸς καὶ ἄνευ οὐδενὸς συστήματος.

§69Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία τροπολογία εἶναι αὐτή;

§70Β. ΣΑΓΙΑΣ. Τῆς συστάσεως Ἀνωτάτου Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου.

§71Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἐκ λάθους τοῦ ὑπαλλήλου συνέβη, ὥστε τροπολογίαι τινὲς ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν Βουλὴν καὶ παραπεμφθεῖσαι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ μὴ ἀναγράφωνται εἰς τὸ σχέδιον.

§72Β. ΣΑΓΙΑΣ. Δὲν παραπονοῦμαι διὰ τοῦτο. Λέγω λοιπόν, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. συναδέλφου ἐρωτήσαντός με ἂν ὑπέβαλον τοιαύτην τροπολογίαν, λέγω ὅτι ὑπέβαλον τοιαύτην καὶ ὅτι θὰ ἔλθῃ αὕτη μετὰ τὸ ἄρθρον 29 ὡς ἄρθρον 28. Ἐν τούτοις εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ κρατήσαντος συστήματος τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Διότι τὸ Σύνταγμα ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποτελεῖ ἓν Σῶμα ὁλόκληρον, τοῦ ὁποίου οἱ διάφοροι θεσμοὶ εὑρίσκονται εἰς πλήρη ἀλληλεπίδρασιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διότι εἰδικῶς περὶ τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας δὲν ἔχει σημασίαν πῶς θὰ καταργεῖται τὸ ἓν Σῶμα, ὁ δεύτερος νομοθετικὸς παράγων καὶ πῶς θὰ προκύπτῃ, διὰ ποίας ἐκλογῆς, δι’ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου, ἀπὸ τὸν λαὸν ἢ ἀπὸ τὰς ὀργανώσεις, πῶς θὰ λειτουργῇ, ποῖα θὰ εἶναι τὰ δικαιώματά του, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα, οὐδὲ τὴν εὐχέρειαν νὰ τὰ συζητήσωμεν.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἴσως αὐτό, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις δυσχεραίνεται δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι πάντως κατ’ ἀρχὴν θὰ συζητηθῇ ἡ γενικωτέρα ἀρχὴ τῆς συστάσεως ἑνὸς δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος μὲ περιωρισμένην ἢ εὐρεῖαν δικαιοδοσίαν καὶ ἔπειτα θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τῆς δικαιοδοσίας, τῆς συνθέσεως κτλ. τοῦ Σώματος τούτου. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς γενικωτέρας ἀρχῆς ἴσως ὅλοι οἱ ἀγορηταὶ ὡμίλησαν περὶ τῆς πολιτικῆς δυνάμεως τῆς Γερουσίας, περὶ τῆς προελεύσεως αὐτῆς καὶ οὕτω καθεξῆς. Πάντως ἡ συζήτησις δὲν περιορίζεται εἰς τὴν γενικωτέραν ἀρχὴν τοῦ δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος. Κατὰ συνέπειαν, ἂν δὲν περιελήφθησαν καὶ ἄλλαι τροπολογίαι, δὲν δυσχεραίνεται ἡ συζήτησις. Τώρα σεῖς ἐδώσατε τὰ ἐννοήσωμεν πῶς δύνανται νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἀτέλειαι τοῦ ἑνὸς Κοινοβουλίου. Ἐπομένως δὲν ὑπάρχει καμμία βλάβη. Πάντως κατ’ ἄρθρον δὲν γίνεται συζήτησις, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προχωρήσωσιν οἱ περισσότεροι εἰς τὴν σύστασιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἐνδεχόμενον νὰ διαφωνῶμεν μὲ ἄλλους, μὲ τοὺς ὁποίους συνεφωνήσαμεν διὰ τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας.

§74Β. ΣΑΓΙΑΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν διαφωνήσουν αὐτοί; Ἐννοῶ δηλαδὴ τὸ ἑξῆς ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν τινὲς νὰ ἐννοοῦν τὴν σύστασιν κατὰ τρόπον διάφορον ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἐννοοῦν ἄλλοι. Δι’ αὐτὸ θεωρῶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ συζήτησις ὡς ἐλλιπῆ.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν πάσῃ περιπτώσει μένει εὐκαιρία δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν συμφωνοῦν ἀπολύτως μὲ τὸν τρόπον τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, τὸν ὁποῖον ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ συζητήσουν καὶ νὰ προτείνουν ὅ,τι αὐτοὶ νομίζουν ὀρθότερον.

§76Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἀνέπτυξα ἤδη πρὸ ὀλίγου τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἡμεῖς θεωροῦμεν ὅτι ἡ Γερουσία ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἐπαυξήσῃ τὰ ἐλαττώματα τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα καλεῖται νὰ ἀντιμετωπίσῃ, ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἀνάγκην τὴν ὁποίαν τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται ὡς ἐκ συνθέσεως καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς λειτουργίας νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Ἀλλ’ ἀνέφερα προηγουμένως καὶ ἐλάττωμα τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ ἑξῆς. Πολλάκις τὸ Κοινοβούλιον δὲν εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἐπαφὴν μὲ τὴν Κοινὴν Γνώμην, μὲ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, ἰδίως δὲ τοῦτο συμβαίνει ὁσάκις παρατείνεται ἡ διάρκεια τοῦ Σώματος. Πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνάγκης ταύτης, ἰδίᾳ εἰς τὰς περιστάσεις τὰς ὁποίας διερχόμεθα, μετὰ μίαν τετραετῆ κρίσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ θεσμοῦ—κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει ἀμφιβολίαν καὶ δισταγμὸν ἕκαστος πολίτης ἀποβλέπει πρὸς τὸ Κράτος καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν—προτείνομεν πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς ἐλλείψεως ταύτης τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, τὸ κυρωτικὸν δημοψήφισμα, τὴν συμμετοχὴν δηλαδὴ τοῦ λαοῦ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν ἐπὶ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων.

§77Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἠδύνατο νὰ συζητηθῇ ἰδιαιτέρως.

§78Β. ΣΑΓΙΑΣ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην εἶχον ὑποβάλει τόσον διὰ τὸ ἄρθρον 2 ὡς νομοθετικὸν παράγοντα τὸν λαὸν διὰ τοῦ δημοψηφίσματος, ὅσον καὶ εἰς ἓν ἄλλο ἄρθρον περαιτέρω, ὅπου ὀργανοῦται τὸ δημοψήφισμα καὶ καθορίζονται αἱ περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας διατάσσεται καὶ τὰς προϋποθέσεις κατὰ τὰς ὁποίας διενεργεῖται. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς ἐνόμισε, χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ οὐσιαστικὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἀπορρίπτει τὸν θεσμόν, ἀναφέρουσα μόνον ἕνα ἀόριστον λόγον, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τελεσφορήσῃ καὶ ὑποθέτω ὅτι τὸν λόγον τοῦτον στηρίζει εἰς τὸ πολλάκις λεγόμενον ὅτι δὲν ὑπάρχει πλήρης πολιτικὴ μόρφωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἢ ὅτι πολὺ ὀλίγον ἐνδιαφέρεται ὁ λαὸς διὰ τὰ γενικά του ζητήματα καὶ μὲ τὴν δικαιολογίαν ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος δὲν θὰ τελεσφορήσῃ ἐν Ἑλλάδι, κρίνει καλὸν νὰ τὸν ἀπορρίψῃ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τονίζω ὅτι εἶναι ἐξοβελιστέα ἡ τροπολογία αὕτη ἢ μᾶλλον δὲν πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ 2ον ἄρθρον, διότι ὁ Λαὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖ ταύτην διὰ τοῦ νομοθετικοῦ παράγοντος τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας καὶ συνεπῶς δὲν ἀποτελεῖ ἴδιον νομοθετικὸν παράγοντα ἀπ’ εὐθείας ἀποφαινόμενον καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος.

§79Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἠδύνατο νὰ διέλθῃ διὰ μακρῶν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἐδέχθη τροπολογίας τινὰς καὶ ἀπέρριψεν ἄλλας... Εἰς τὴν ἔκθεσίν της ἀναφέρει τοὺς οὐσιωδεστέρους λόγους, ἀλλ’ ἄν τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ἤθελε πληρεστέρας πληροφορίας, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντλήσῃ αὐτὰς ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν τοῖς ὁποίοις θὰ εὕρῃ τὰς γνώμας τὰς ὑπὲρ καὶ τὰς κατὰ ἑκάστης τροπολογίας.

§80Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἂν πρόκειται μόνον διὰ τοῦ δημοψηφίσματος νὰ κινηθῇ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅπως παρακολουθῇ τὰ γενικά του ζητήματα καὶ ὅπως μετέχῃ διὰ τῶν ἐννόμων ἐκδηλώσεων εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων ἐκείνων τὰ ὁποῖα καλοῦνται καὶ τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας του, μόνον καὶ μόνον, λέγω, διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ὑπῆρχεν ὁ λόγος τῆς ἀνάγκης, θὰ ἐφίστων τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ὅπως δεχθῇ τὸν θεσμὸν τοῦτον, ἰδίως κατὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας παρίσταται μεγίστη ἡ ἀνάγκη τῆς ἐνισχύσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ζητήματος, διερχομένου πράγματι κρίσιν διὰ τῆς συμμετοχῆς εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ λαοῦ ἐν τῷ συνόλῳ του. Διότι διὰ τοῦ δημοψηφίσματος καὶ διὰ τῆς ἄλλης τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, φαντάζομαι ὅτι συμπληροῦνται πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι ἔδωκαν τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν εἰς ὅλους ἐκείνους τοὺς παράγοντας, οἱ ὁποῖοι ἐπιδιώκουν ἀφορμὴν νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰς περιστάσεις, νὰ καταργήσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ νὰ τελέσωσιν εἰς βάρος αὐτοῦ ὅσα ἐτελέσθησαν. (Χειροκροτήματα).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§82Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ψήφισμα ἔχει ταχθῆ ἀνώτατον ὅριον τὸ ὀκτάωρον, ἔχει δὲ παρέλθει δεκάωρον ἀντὶ τοῦ ὀκταώρου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ δύναται νὰ θεωρήσῃ τὸ ζήτημα ὡς ἐξονυχισθὲν καὶ νὰ κηρυχθῇ περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξηντλήθη τὸ θέμα, ἐξηντλήθη.

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἀπόψε δὲν ἠμπορεῖ νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, ἀλλὰ συνιστῶ ὅπως εἰς τὴν προσεχῆ συζήτησιν τῆς συνταγματικῆς ἐργασίας λήξῃ ὁριστικῶς ἡ συζήτησις καὶ ἐπακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία.

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν προσεχῆ Δευτέραν καὶ ὥραν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 10 μ. μ.)