1926.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 12

Δευτέρα 20 Δεκεμβρίου 1926

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 5.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Β. ΣΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Δὲν ἀπεδόθησαν ὅλως διόλου καλὰ ὅσα εἶπον, οὐδὲ ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Παρακαλῶ νὰ δώσητε ἐντολὴν νὰ διορθωθοῦν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, δώσατε μίαν σημείωσιν. Τὸ σημείωμά σας βεβαίως θὰ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§4Β. ΣΑΓΙΑΣ. Βεβαίως.

§5Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν. Εἶπον «μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου 1926», ὄχι 1925, «τοῦ Συμβουλίου ἀπαρτιζομένου ἐξ ἀξιωματικῶν ἤδη ὑπηρετούντων».

§6Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται μία ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν εἶχον κάμει εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶχον ἀπάντησιν καταφατικήν. Δὲν φαίνεται δὲ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ὑπῆρξεν ἀπάντησις. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀναγράφεται καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἔγιναν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§8Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Εἶχον λάβει ἀπάντησιν καταφατικήν. Ἐπρόκειτο, κ. Ὑπουργέ, περὶ τῶν δύο ἀνακαλουμένων στρατηγῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ σᾶς εἶχον παρακαλέσει, ἐπειδὴ οἱ ἀνακαλούμενοι αὐτοὶ κρίνονται παρὰ τοῦ Ὑπουργ. Συμβουλίου καὶ δὲν ὑφίσταται ἀνάγκη νὰ κριθῶσιν ἐκ νέου παρὰ τοῦ Συμβουλίου, ὅπως, ἀφ’ ἧς κληθῶσι ν’ ἀποκατασταθοῦν ἀμέσως καὶ ἀπὸ ἀπόψεως βαθμοῦ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἀρχαιότητος, ὥστε ἐν ἰσοτιμίᾳ νὰ παρακάθηνται εἰς τὸ Συμβούλιον. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποδεχθῇ καὶ τὴν πρώτην καὶ τὴν δευτέραν πρότασίν μου, ἀλλὰ δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Πρόκειται μόνον διὰ τοὺς δύο στρατηγούς, οἱ ὁποῖοι θὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ Συμβούλιον καὶ οἱ ὁποῖοι κρίνονται παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠκούσαμεν τί φρονεῖ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός.

§10Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, πρόκειται περὶ τῶν δύο ἐξ ἀποτάξεως ἀνακληθησομένων ἀξιωματικῶν.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς τροποποιήσεως, ἡ ὁποία ἔγινε δεκτή.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν θὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, τότε θὰ φέρητε τὰς παρατηρήσεις σας.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἀνεγράφη ἡ τροπολογία μας εἰς τὰ πρακτικά.

§15Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἂν μία τροπολογία δὲν περιελήφθη εἰς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου, νὰ φέρωσι τὰς παρατηρήσεις των περὶ τοῦ ἂν ἐγένετο ἢ δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἡ παρ’ αὐτῶν ὑποβληθεῖσα τροπολογία.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Π. Πετρίδης καὶ Π. Μπούμπουλης ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν διαχειρίσεως (ἐπιμελητείας) ζητούντων νὰ προαχθῶσιν ὡς καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί. — Ἡ Γενικὴ Συνομοσπονδία τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλει ὑπόμνημα περιλαμβάνον τὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐργατικῆς καὶ ὑπαλληλικῆς τάξεως. — Ὁ Παμπροσφυγικὸς Σύλλογος Σουφλίου ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν διὰ τὰς ἑορτὰς εἰς τοὺς πρόσφυγας τοῦ χωρίου Σουφλίου. — Ἡ Πανελλήνιος Ἀκτοπλοϊκὴ Ἕνωσις ὑποβάλλει ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος ὅπερ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀναφορικῶς μὲ τὴν ἐνάσκησιν τῆς ἀκτοπλοΐας εἰς Ἑλληνικοὺς λιμένας ὑπὸ ξένων ἀτμοπλοίων. — Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία τῶν Σιδηροδρομικῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν παροχὴν ὁλοκλήρου τοῦ 13ου μισθοῦ, ὡς καὶ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀπεργῶν τῶν Σιδηροδρόμων Θεσσαλίας. — Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία Θυμάτων Πολέμου παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως παράσχῃ ἔκτακτον βοήθημα εἰς τοὺς ἀναπήρους καὶ εἰς τὰ θύματα πολέμου λόγῳ τῶν ἑορτῶν, στερουμένων καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου. — Ὁ καθηγητὴς Κ. Χριστόπουλος ζητεῖ τὴν κύρωσιν τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1926 «περὶ προαγωγῆς τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν». — Ἡ κοινότης Λιόπεσι Παιωνίας Ἀττικῆς ζητεῖ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ βοσκὴ ἐπὶ τῶν ἀνωτάτων κλιτύων τοῦ Ὑμηττοῦ. — Οἱ κατάδικοι τῶν φυλακῶν Σερρῶν παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ εὐεργέτημα τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ ἀπὸ 25 Φεβρουαρίου 1926 Ν. Δ. — Οἱ ἀπόστρατοι ἀξιωματικοὶ χωροφυλακῆς Πατρῶν παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἐπαναφοράν των εἰς τὰς τάξεις τοῦ Σώματός των. — Ὁ ἀπόστρατος ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πεζικοῦ Μπαρτεδῆς ἀπομακρυνθεὶς τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ πρὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων» συμπεριληφθῇ διάταξις διὰ τὴν ὡς ἄνω περίπτωσιν. — Τὰ μέλη τοῦ Συνδέσμου τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν αὔξησιν τῶν ὡρῶν τῆς ἐργασίας. — Οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Μεσενικολῆ διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἐλευθέρας πωλήσεως οὔζου. — Οἱ πρόσφυγες ἀγροκτήματος Χατζηχάρου (Λαρίσσης) διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ εἰσαγγελέως Λαρίσσης, διότι τοὺς διέταξε βιαίως νὰ φύγωσιν ἐκ τοῦ ὡς ἄνω ἀγροκτήματος. Ἐπίσης ἀνακοινῶ ὅτι ὡς μέλος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀντὶ τοῦ παραιτηθέντος κ. Ἐμπειρίκου ὡρίσθη ὁ κ. Ν. Καμπάνης. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Κάκαβος, Δ. Χατζῖσκος, Γ. Σήφακας, Γ. Κακουλίδης, Κ. Καρτάλης κλπ. ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἠθικῆς ἀμοιβῆς τῶν ἀξιωματικῶν ἀγωνιστῶν τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος». — Ὁ βουλευτὴς κ. Γ. Πεσμαζόγλου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 11 8)βρίου συντακτικῆς πράξεως περὶ ἐκλογιμότητος τῶν διατελεσάντων ὑπουργῶν καὶ ὑφυπουργῶν ἀπὸ 30 7)βρίου 1925 μέχρις 22 Αὐγούστου 1926». — Ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ Συντάγματος οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Μπαμπᾶκος, Β. Καραπαναγιώτης, Π. Σάκκης, Λ. Κυβετός, Σ. Ταλιαδοῦρος, Ν. Βελέντζας, Ν. Κολυβᾶς, Σ. Οἰκονομίδης, Ι. Σπετσιώτης, Γ. Μαρῆς, Χ. Λαδᾶς, Τ. Ἀναστασίου, Ι. Περδικογιάννης, Κ. Σπυρίδης, Α. Ἀγγελόπουλος, Π. Μερλόπουλος, Ρ. Κούνδουρος, Ι. Καλογερᾶς, Α. Χριστόπουλος, Α. Μητσοτάκης, Θ. Τσιριμῶκος, Δ. Πετρακάκος, Γ. Σακαλῆς, Γ. Ἐμπειρῖκος, Α. Μισυρλῆς, Ν. Καμπάνης, Α. Ἀποστολίδης, Π. Μπούμπουλης, Σ. Μάξιμος, Σ. Σωτηριάδης, Μ. Γούδας, Χ. Χρηστοβασίλης, Ι. Παπαϊωάννου, Ν. Κρανιωτάκης, Σ. Στρῖγκος, Γ. Τσακόπουλος, Φ. Δραγούμης, Σ. Χασιώτης, Π. Μαζαράκης, Γ. Τηλικίδης, Θ. Χαβίνης, Ι. Τζίβας, Δ. Βοκοτόπουλος καὶ Β. Σαγιᾶς. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Α. Μαζαράκης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια ψηφισμάτων: 1) «Περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1925 Ν. Δ. περὶ τῶν ὑποπεσόντων εἰς τὸ ἀδίκημα τῆς λιποταξίας ἢ ἀνυποταξίας ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους κλπ». 2) «Περὶ ἀκυρώσεως τῆς Ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως τῆς 26ης Ἰουνίου 1925» καὶ 3) σχέδιον νόμου «περὶ ἀποστρατείας Ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Π. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπῆς.

§17Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἐργασθῇ καὶ νὰ προβῇ εἰς μεταρρυθμίσεις τινὰς καὶ προσθήκας εἰς τὸν ἰσχύοντα Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ἐπιβάλλεται καθόσον καὶ τὸ ἐν ἰσχύϊ Σύνταγμα ἔχει τοιαύτας μεταρρυθμίσεις, τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς συντονίσωμεν καὶ μὲ τὸν νέον Κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἄλλως τε διατάξεις ἰσχύουσαι δὲν συντελοῦν εἰς τὴν εὔρυθμον διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ἐνόμισεν ὅτι εἶναι σκόπιμον καὶ ἀπολύτως ἐπιβεβλημένον πρὸ παντὸς νὰ ὀργανώσῃ τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπὰς τὰς ἤδη καθιερουμένας διὰ τοῦ Συντάγματος, κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ τὰς καταστήσῃ οὐσιαστικοὺς παράγοντας ἐργασίας ἀνορθωτικῆς τῶν κοινῶν, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸν μεγάλον προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκουν, συντρέχουσαι καὶ βοηθοῦσαι τὸ ἔργον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐνόμισεν ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς τόσας Ἐπιτροπὰς, ὅσαι εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων τοῦ Κράτους, δηλαδὴ ἕνδεκα. Καθώρισε νὰ εἶναι τριακονταμελής, μὴ ἀποκλειομένων τῶν βουλευτῶν νὰ εἶναι καὶ εἰς διαφόρους ἄλλας Ἐπιτροπάς. Εἶναι ἡ ὀργάνωσις τοιαύτη καὶ αἱ διατάξεις λεπτομερειακαί—παραλείπω ταύτας διὰ νὰ μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν—ὥστε νὰ τὰς καταστήσῃ ἡ Βουλή, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, πραγματικῶς παραγωγοὺς ἐργασίας καὶ συντελούσας εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς καὶ οὕτω φρονεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι θὰ ἐδραιωθῇ Κοινοβούλιον εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ μέχρι τοῦδε οὐδόλως ἔχουσι συμβάλει εἰς τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ἐκ μακρᾶς πείρας ὅτι πολλοὶ βουλευταὶ διοριζόμενοι εἰς Ἐπιτροπὰς οὔτε κἂν μίαν φορὰν παρουσιάσθησαν εἰς αὐτάς. Ἡ ἀδιαφορία αὐτὴ νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ διορθωθῇ, ὅταν μάλιστα ἡ ἀξίωσις σήμερον τῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ τοῦ λαοῦ ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἐπέβαλε τὴν συνεννόησιν τῶν κομμάτων πρὸς λύσιν τῶν μεγάλων προβλημάτων τοῦ Τόπου. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνορθωθῇ τὸ Κοινοβούλιον, ἐπιβάλλεται δὲ συνεπῶς καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς βουλευτὰς νὰ συνεργασθῶμεν εἰς τὰς διαφόρους Ἐπιτροπὰς ἀπὸ κοινοῦ, ὥστε νὰ παρουσιάζεται ἐργασία μεταρρυθμιστικὴ καὶ ἀναδημιουργικὴ ἑνὸς νέου Κράτους, τοῦ ὁποίου σήμερον ἐπιδιώκομεν τὴν ἀνασύνταξιν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν καὶ τοιοῦτον πνεῦμα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς φρονεῖ ὅτι θὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ μεταρρύθμισις αὕτη καὶ ἡ ἀναδιοργάνωσις τῶν Ἐπιτροπῶν εἰς τρόπον ὥστε, ὡς εἶπον, νὰ καταστῶσιν αὗται παραγωγικαὶ ἐργασίας. Ἐκτὸς τούτων ἐνομίσθη ἐπιβεβλημένον, ὅπως καὶ εἰς ἄλλο Κράτος ἰσχύει, νὰ ἱδρυθῇ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἵνα κατορθωθῇ ὥστε ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος νὰ βαδίζῃ μὲ νέον πρόγραμμα καὶ κατεύθυνσιν ἑνιαίαν καὶ ὁμοιόμορφον. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ὑπάρχουν διαιρέσεις κομματικῆς διαφωνίας διὰ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα καὶ διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ζητήματα μιᾶς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς ἐθνικῆς, τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ κόμματα ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὴν αὐτὴν ὁμοιομορφίαν καθιεροῦν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ἥτις θὰ ἀποδώσῃ, ὅπως θεωρεῖ ἡ Ἐπιτροπή, μεγάλα ὠφελήματα, θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς τέως Πρωθυπουργούς, οἵτινες πρέπει νὰ εἶναι καὶ μέλη εἰδικὰ καὶ ἀπὸ ἕτερά τινα πρόσωπα. Τοῦτα θὰ ὁρίζῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐν συνεννοήσει μετὰ τῶν πολιτικῶν μερίδων. Ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κανονισμοῦ κρίνει ἐπιβεβλημένον πλέον νὰ μεταρρυθμίσῃ οὐσιωδῶς τὰ ἀφορῶντα τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Αἱ ὑπάρχουσαι διατάξεις τῆς ἀσκήσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς εἶναι τόσον ἰσχναὶ καὶ ἀπέβησαν τόσον ἀτελεσφόρητοι, ὥστε νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς ὁμαλὴν καὶ εὔρυθμον διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος νὰ χορηγηθῇ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς εὐρυτάτη δικαιοδοσία ἐφαρμογῆς ποινῶν, ἀναλόγως τῆς παρεκτροπῆς τῶν βουλευτῶν. Τοιαῦται ποιναὶ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη μετὰ μεγίστης αὐστηρότητος ἐφαρμόζονται, παρ’ ἡμῖν δὲ εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστοι. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον ἔχει δικαίωμα ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι φυλακίσεως τοῦ παρεκτραπέντος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ βουλευτοῦ. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἐξουσίαι τὰς ὁποίας χορηγοῦν τὰ μᾶλλον φιλελεύθερα καὶ πολὺ προωδευμένα Κράτη εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἤδη δὲ νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ δοθῇ εὐρυτάτη δικαιοδοσία πειθαρχικῆς ἐξουσίας εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ καινοτομεῖ περὶ τῶν διατάξεων τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς. Κύριοι συνάδελφοι, ἀναγνωρίζομεν ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς διαρκοῦσι πέραν τοῦ δέοντος καὶ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία δίδουσιν ἀφορμὴν εἰς μακρὰς καὶ ἀτελευτήτους ἀπεραντολογίας. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω παραδείγματα ἄλλων Συνελεύσεων. Εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν Συνέλευσιν τελευταίως κατηναλώσαμεν τρεῖς συζητήσεις δι’ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον διετάραξε τὴν τάξιν ἐν Ἠπείρῳ καὶ τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις διήρκεσεν εἰς 2–4 συνεδριάσεις συνεχῶς. Εἶναι ἐπιβεβλημένον χάριν τῆς εὐρυθμίας καὶ τῶν ἀξιώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὥστε ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς νὰ ἀποβῇ καρποφόρος πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν μεγάλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπασχολοῦν, νὰ καθορίσωμεν ἓν χρονικὸν διάστημα τῶν ἀγορεύσεων, τῇ προτάσει δὲ 10 βουλευτῶν νὰ θεωρεῖται τὸ θέμα ἐξηντλημένον, ἤ, ὅπως λέγουν εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅταν ἡ Βουλὴ φωτισθῇ ἐκ τῶν ἀγορητῶν, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Πρόεδρος νὰ θεωρῇ τὸ ζήτημα λῆξαν καὶ τὴν Βουλὴν φωτισθεῖσαν, τὸ δὲ θέμα ἐξηντλημένον. Καὶ ἄλλαι τινὲς διατάξεις ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖον νὰ μεταρρυθμισθῶσι, τὰς ὁποίας δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀναλύσω, οὔτε νὰ σᾶς ἀναπτύξω. Ἡ ἔκθεσις, μακρά, θὰ ἐκτυπωθῇ, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐπιψήφισις εἰς τρόπον ὥστε, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὰς Κοινοβουλευτικὰς Ἐπιτροπάς, νὰ κατορθώσωμεν νὰ συγκροτηθοῦν καὶ νὰ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι ὑπ’ αὐτῶν κατὰ τὰς ἐπικειμένας ἑορτάς.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ἐρωτήσεις καὶ αἱ ἐπερωτήσεις συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἀναβάλλονται σήμερον.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ τὴν Πέμπτην.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ ἀναβολῆς μιᾶς ἡμέρας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ ὁρισθῇ μία ἄλλη ἡμέρα.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ ἔκαμα τὴν πρότασιν νὰ μὴ συνεδριάσωμεν μετὰ τὸ γεῦμα ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ εἰσέλθωμεν σήμερον ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, διότι ἐλάχισται ἡμέραι ὑπολείπονται μέχρι τῶν διακοπῶν τῶν ἑορτῶν. Ἂν κάμωμεν αὔριον ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις, πότε θὰ τελειώσωμεν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀναβολὴ αὐτή. Πλὴν μιᾶς ἐξαιρέσεως κατόπιν ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, αἱ λοιπαὶ ἀναβάλλονται.

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατί ἐξαιρέσεις;

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὕτως ἀπεφάσισεν ἡ Βουλή.

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἰσέρχεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν».

§27Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω, συνεπείᾳ μιᾶς δηλώσεως τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα σήμερον εἰς τὰ πρακτικά, ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ ψήφισμα δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μόνον ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης, ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὴν ἐξαίρεσιν τῶν τιθεμένων εἰς τὸ Συμβούλιον περιορισμῶν, τοῦτο γίνεται διότι εἶναι πιθανὸν νὰ γίνουν λάθη. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἀκριβῶς οὕτω διατυποῦται ἡ δήλωσις τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ἡ δήλωσις αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ σύνολον τοῦ ψηφισθέντος ψηφίσματος καὶ ἰδίως εἰς τὸ ἄρθρον 11, ὅπερ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα καὶ χρησιμότητα καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Πάντως αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπαναφορᾶς ὡς καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως θὰ γίνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν τοῦ λοιποῦ ἀξιωματικοί, οἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ κλονίσουν τὴν πειθαρχίαν καὶ νὰ προκαλέσουν νέας ἀνωμαλίας». Ὥστε ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ἡ χρησιμότης θὰ κριθῇ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης καὶ ἡ ἄποψις αὕτη θὰ τεθῇ καὶ εἰς τὰς ὁδηγίας, αἱ ὁποῖαι θὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἁρμοδίους νὰ κρίνουν. Ἠθέλησα νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἵνα μὴ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς παρεξηγήσεις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὁ εἰδικὸς εἰσηγητὴς τοῦ ψηφίσματος, εἶναι ἀπολύτως πρὸς τοῦτο σύμφωνος. Δὲν εἶναι ἔτσι;

§28Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠναγκάσθην νὰ λάβω τὸν λόγον κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, διότι ὑπεστηρίχθη ἡ ἀντίληψις ὅτι βάσιν τοῦ ψηφίσματος ἀποτελεῖ τὸ ἄρθρον 15, ἐξ οὗ ὑπενοεῖτο ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπὸ τὸ Συμβούλιον, καὶ ἡ συμμετοχὴ εἰς κινήματα. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης ἀντιλήψεως ἐτόνισα ὅτι τὸ οὐσιῶδες διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποτάκτων καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Στρατεύματος θὰ εἶναι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης, ἀποδεικνυομένη πρωτίστως ἀπὸ τὴν πολεμικὴν δρᾶσιν. Ἡ ἀνάμιξις εἰς κινήματα δὲν εἶναι ποτὲ δυνατὸν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα, διότι ἄλλως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τῶν μετασχόντων εἰς τὸ κίνημα τοῦ 1923; Ἀλλ’ εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα περιλαμβάνεται καὶ ὁ χαρακτὴρ τῶν ἀξιωματικῶν, διότι, ἀνεξαρτήτως ἀναμίξεως εἰς τὰ κινήματα τὰ πολιτικά, τὰ ὁποῖα ἔγιναν ἀπὸ τοῦ 1916, ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ παθολογικῶς συνωμοτοῦντες, ραδιουργοῦντες, ἀσυμβίβαστοι ἀπολύτως μὲ τὴν τάξιν τοῦ Στρατοῦ. Τοιαῦτα ἐλαττώματα ὄντως περιορίζουν τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα ἑνὸς ἀξιωματικοῦ. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συνιστᾶται διὰ τοῦ ψηφίσματος, ὅπως καὶ τὰ κανονικῶς λειτουργήσαντα Συμβούλια, εἰς τὸ παρελθὸν ἔπραξαν, θὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀξιωματικῶν. Πρὸς μεγαλυτέραν διασάφισιν τούτου καὶ μόνον ἐτέθη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15. Καμμίαν ἄλλην ἔννοιαν δὲν δύναται νά ἔχῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι ἐπὶ πλέον ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὰ στρατιωτικὰ κινήματα, πλὴν τῶν τοῦ 1925, δὲν ἦσαν ἡ αἰτία τῆς ἀνωμαλίας, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν. Θὰ ἦτο δὲ ἀνανδρία, ἀφοῦ ἔγινεν Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, τὸ νὰ θεωρήσωμεν μόνον ὑπαίτιον τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν τῶν τελευταίων 10 ἐτῶν τὸν Στρατόν.

§30Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁμολογῶ, κύριοι βουλευταί, ὅτι δὲν εὑρίσκω οὐσιαστικὸν λόγον διαφωνίας. Καὶ πρὶν ὑποβληθῇ τὸ ψήφισμα εἰς τὴν Βουλήν, συμφώνως πρὸς τὰ συμφωνηθέντα μεταξὺ τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, τῶν ὁποίων ἄλλως ἡ διατύπωσις εἶναι ἐντελῶς κατὰ γράμμα αὐτὴ μὲ τὴν τοῦ ἄρθρου 1, ἡ ἔννοια ἦτο ὅτι θὰ θεωρηθῇ ὡς βάσις τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀξιωματικῶν ὄχι μόνον ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης, ἀλλὰ καὶ ἡ χρησιμότης, δηλαδὴ ἂν θὰ εἶναι χρήσιμος. Καὶ μόνον αὐτὸ θὰ ἦτο ἀρκετὸν διὰ νὰ θεωρηθῇ ἄχρηστος εἷς ἀξιωματικός, κατὰ τὰ ἄλλα ἱκανός, ὁ ὁποῖος ὅμως θὰ εἶχε τὴν διάθεσιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ὠνόμασα καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον παθολογικήν, νὰ συμμετέχῃ διαρκῶς καὶ νὰ ἀναμιγνύεται εἰς κινήματα. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ ψηφίσματος τούτου τὸ Συμβούλιον ἔχον εὐρύτητα ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμποροῦσε κανεὶς νὰ περιορίσῃ ἐντὸς στενῶν ὁρίων, καὶ τὴν καλὴν πίστιν, θὰ ἠμποροῦσε καὶ ὤφειλε νὰ περιλάβῃ εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς χρησιμότητος ἢ μὴ καὶ τὴν κατηγορίαν ταύτην. Βεβαίως διὰ νὰ εἶναι ἴσως σαφέστερον, διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία ἔνδειξις εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ ἀποτελέσουν τὰ Συμβούλια, νὰ κατευθύνῃ τὴν προσοχήν των καὶ πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ νὰ μὴ περιορισθοῦν μόνον εἰς τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα, ἐτέθη τὸ ἄρθρον αὐτό. Ἐπίσης ὅμως ἐπανειλημμένως προκληθεὶς ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν εἶναι βεβαίως ὅτι πᾶς, ὁσονδήποτε εἰς τὸ παρελθὸν ἀναμιχθεὶς εἰς κινήματα, δὲν περιλαμβάνεται, διότι, ὅπως εἶπον, ἂν ἐτίθετο τοιαύτη διάταξις καὶ ἐκ παραλλήλου ἐξετείνετο εἰς πάντας τοὺς λοιποὺς πολιτικοὺς κλάδους δὲν θὰ ἀπέμεινε κανείς. Λοιπὸν πρέπει τὸ Συμβούλιον νὰ κρίνῃ πάντα ταῦτα ἐν συναφείᾳ τοῦ ἑνὸς ἄρθρου μετὰ τοῦ ἄλλου. Νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ψηφίσματος.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχει ἐλαχίστη διαφορὰ ἀντιλήψεων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτᾶται ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ψηφίσματος.

§33Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἡ λύσις, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐπὶ τῆς διαφωνίας, νὰ εἴπωμεν, μεταξὺ τῶν δύο κ.κ. Ὑπουργῶν, ἤρθη διὰ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂν ἔχῃ οὕτως, ἂς θεωρηθῇ ἡ δήλωσις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία διὰ τὰ πρακτικά. Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ διασαφινισθῇ, ἂν τὸ περιεχόμενον τοῦ ψηφίσματος πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀποτελεῖ συντακτικὸν ψήφισμα.

§34Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα. Ὅλα τὰ ψηφίσματα ἔχουν ἰσχὺν νόμου, πλὴν τῶν ἀφορώντων ἀναστολὴν συνταγματικῆς διατάξεως.

§35Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Συμφωνῶ μαζί σας νὰ μείνῃ οὕτω τὸ ψήφισμα, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν νόμου.

§36Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκ τοῦ περιεχομένου θὰ κριθῇ, ἂν ἔχῃ συντακτικὴν ἢ μὴ διάταξιν.

§37Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ μίαν ἑρμηνείαν ἀκόμη ἤθελον νὰ ζητήσω. Τὸ ἄρθρον 9, νομίζω, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, κυροῖ τοὺς γάμους τῶν ἀξιωματικῶν τοὺς τελεσθέντας κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀποτάξεώς των. Θὰ παρεκάλουν νὰ δοθῇ ἡ ἑρμηνεία ὅτι ἀφορᾷ τοὺς γάμους ὄχι μόνον τῶν ἀνακληθέντων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων, οἵτινες τυχὸν δὲν θὰ ἐπανέλθουν, ἵνα μὴ στερηθῶσιν αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν τῆς συντάξεως.

§38Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς δέχεται τὴν τροπολογίαν.

§40Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 12 ἀλλέως ἐψηφίσθη καὶ ἀλλέως παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλήν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, δὲν παρουσιάζεται παρὰ ὅπως ἐψηφίσθη σύμφωνα μὲ τὰς δηλώσεις τῶν Ὑπουργῶν. Τὸ Προεδρεῖον συνηρμολόγησε τὸ ψήφισμα.

§42Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ «ἐὰν αἱ προτάσεις εἶναι πλείονες τῶν δύο.... κλπ.» δὲν ἐλέχθη. Τώρα ἀναγράφεται.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦτο γραμμένη καὶ ἀνεγνώσθη δίς.

§44Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἐλέχθη, κ. Πρόεδρε.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πιθανὸν νὰ εἶσθε ἐκτὸς τῆς αἰθούσης τὴν στιγμὴν αὐτήν.

§46ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀνεγνώσθη.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ βεβαιοῖ ὅτι ἀνεγνώσθη.

§48Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀνεγνώσθη τὸ «ἐκτὸς ἐάν».

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, «πλείονες τῶν δύο». Ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει τὸ σύνολον τοῦ ψηφίσματος;

§50ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συστάσεως Ναυτικῶν Συμβουλίων». Ὁ κ. Θ. Νικολούδης ἔχει τὸν λόγον.

§52Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Δὲν ἐσκόπουν, κύριοι βουλευταί, νὰ λάβω τὸν λόγον οὐδὲ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὸ ἔκτακτον καθεστὼς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἐδημιούργησε καὶ ἔκτακτον κοινοβουλευτικὴν κατάστασιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπὶ ἑκάστου τιθεμένου εἰς συζήτησιν καθημερινῶς ζητήματα διερωτώμεθα ποία εἶναι πραγματικῶς, πόθεν ἐκκινεῖ καὶ ποῦ φθάνει ἡ συμπολιτευτικὴ ἰδιότης ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἀντιπολιτευτικὴ ἐκείνων ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες δὲν κατέχουσι τοὐλάχιστον τὰ ὀρεινὰ ἑδώλια ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων εἰς μίαν τοιαύτην ἔκτακτον κοινοβουλευτικὴν καὶ πολιτικὴν περίοδον, ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλει νὰ καταβάλλεται παρὰ πάντων προσοχὴ καὶ φειδὼ εἰς τοὺς λόγους. Καὶ ὅσον σπάνιοι καὶ μεστοὶ θὰ εἶναι οἱ λόγοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τόσον πυκνά, γοργὰ καὶ τελεσφόρα πρέπει νὰ εἶναι τὰ ἐπιτελούμενα ἔργα καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐκ μέρους τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τεθέντα σχέδια ψηφισμάτων ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ περιέχουσι καὶ δημιουργοῦσι τοιαύτην ἐντύπωσιν ὑπηρεσιακῆς ἀδικίας, ὥστε ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τοὺς τηρήσαντας μέχρι σήμερον σιωπὴν νὰ λύσουν αὐτήν. Τὸ πρόβλημα τὸ ναυτικὸν δὲν ἐμφανίζεται κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐκτεταμένον, ὀξὺ καὶ ἐπιβλητικὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐπαναφερθῶσιν εἰς τὰς τάξεις αὐτῶν εἴτε τῶν μελλόντων νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν ἐκ μέρους τοῦ δευτέρου ναυτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ πρόβλημα τὸ ναυτικὸν νομίζομεν ὅτι ἔχει κυρίως ἠθικὴν καὶ ψυχολογικὴν σημασίαν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης κρίνοντες τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς τεθέντα σχέδια ψηφισμάτων ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, νομίζομεν ὅτι οὐδὲ πόρρωθεν ἐξυπηρετοῦνται οἱ γενικοὶ σκοποί, τῆς ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τῆς ἠθικῆς ἁρμονίας ἐν τῷ Ναυτικῷ, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει γενικῶς τὸ πνεῦμα, ὅπερ ὑπηγόρευσε τὴν συγκρότησιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Θέλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐνῷ ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς εἰς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ σχεδίου ψηφίσματος δηλοῖ ὅτι ἀποβλέπει εἰς τὸ νὰ κριθῶσι ποῖοι ἐκ τῶν ἀπομακρυνθέντων ἀξιωματικῶν ἀπὸ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου 1922 δικαιοῦνται νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς αὐτό, ὑποβάλλει ταυτοχρόνως ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανέρχονται....

§53Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε; Ὡς εἶναι γνωστόν, οἱ κ. κ. ἀξιωματικοί, περὶ τῶν ὁποίων ἐκάματε λόγον, δὲν ἀπεστρατεύθησαν ἐπὶ τῇ βάσει πολιτικῶν φρονημάτων ἢ ἐπὶ τῇ βάσει ἀναμίξεως αὐτῶν εἰς κινήματα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν θέλον νὰ ἀπομακρύνῃ αὐτοὺς ἀπὸ τὴν τάξιν τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, προεκάλεσεν ἓν Ν. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον κατήργησε τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ὑποναυάρχων, καὶ φυσικὰ καταργηθέντος τοῦ ἀριθμοῦ ἀπεστρατεύθησαν. Ἐνῷ δὲ ἀπεστρατεύθησαν, μετά τινα χρόνον ἐπανέρχεται ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποναυάρχου καὶ δι’ ἑτέρου Ν. Διατάγματος ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ναυάρχων ἀπὸ τέσσαρας εἰς δύο καὶ προβιβάζονται κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν οἱ κ. κ. Μακκᾶς καὶ Πανᾶς. Τὸ μέτρον τοῦτο προεκλήθη καὶ ἐξ ἄλλου τινὸς λόγου. Εἶναι ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ ἀπομακρυνθέντες κατ’ ἴδιον τρόπον καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Παγκάλου, μόλις δὲ ἡ δικτατορία ἔπεσεν, ἐπανῆλθον αὐτοδικαίως εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ. Ὁ λόγος ἑπομένως αὐτὸς τοῦ νὰ ἀνορθωθῇ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον ἐγένετο σκοπεῖ ἵνα ἀπομακρυνθῶσιν οἱ ἀξιωματικοί....

§54Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ.

§55Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀλλὰ πρὸς τοῖς ἄλλοις ἐπειδὴ τὸ ψήφισμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν προβλέπει συγκρότησιν Συμβουλίου ἐξ 7 ναυάρχων, φυσικὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν τίνας ἐκ τῶν γενικῶν ἀξιωματικῶν πρέπει νὰ ἐπαναφέρωμεν ὅπως ἀποτελέσωμεν τὸν νόμιμον ἀριθμόν, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὸ ψήφισμα καὶ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι πρέπει νὰ ἀποτελεσθῇ ἐξ 7 ναυάρχων, 4 ἐν ἐνεργείᾳ καὶ 3 ἀποστράτων. Ἑπομένως, ἂν δὲν θελήσητε νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἐπιτροπῆς καθ’ ὃν τρόπον καθορίζει τὸ ψήφισμα, ἀποβαίνει ἀδύνατος.

§56Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀπείρως γενικώτερον, κ. Ὑπουργέ, ὑπάρχει δὲ βασικὴ ἀντινομία μεταξὺ τοῦ πνεύματος τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον καὶ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀριστούργημα προσωπικῆς καὶ ἀρνητικῆς νομοθεσίας.

§57Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶναι προσωπικὸν καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ λέγητε αὐτὸ τὸ πρᾶγμα.

§58Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Ἐφόσον ἐπαγγελλόμεθα μέτρα ὅπως ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις ἐν τῷ Ναυτικῷ, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐρχώμεθα ὑπὸ τὴν παταγώδη δῆθεν ἐμφάνισιν νομοσχεδίων ἀποσκοπούντων εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῆς γαλήνης ἐν τῷ Ναυτικῷ, νὰ ἐπιζητῶμεν τελικῶς τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὰς ναυτικὰς τάξεις τεσσάρων μόνον ἐκ τῶν κριθέντων αὐστηρῶς ἴσως ναυάρχων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, ἀλλὰ πάντως κριθέντων ὡς μὴ ἐκ τῶν πρώτων γενικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κλάδου. Ταῦτα λέγων, δὲν ἀποσκοπῶ νὰ προτείνω τροπολογίαν ἢ βασικὴν ἀνατροπὴν τῶν νομοσχεδίων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατεκλύζετο αἴφνης τὸ Ναυτικὸν ὑπὸ ἀπειρίαν ναυάρχων καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικὸν στερεῖται καὶ πλοίων καὶ ὑπηρεσιῶν. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ Ναυτικοῦ τῆς Χώρας, γνωρίζω ἐπίσης ὅτι ἐκ τῶν ἀλλεπαλλήλων ἐκκαθαρίσεων καὶ ἐπαναφορῶν τῶν συντελεσθεισῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ὑπάρχουν μόνον ἐλάχιστοι ἀξιωματικοὶ ἐκτὸς τῶν ναυτικῶν τάξεων, τοὺς ὁποίους θὰ ἔχουν νὰ ἐπαναφέρωσι τὰ ὑπὸ σκέψιν Συμβούλια. Ζήτημα ἀποτάκτων δὲν ὑφίσταται εἰς τὸ Ναυτικόν. Ὑφίσταται ἠθικὸν ζήτημα δι’ ὡρισμένους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν Χώραν καὶ τὸ Ναυτικόν, ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰ προσόντα εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως καὶ τοὺς ὁποίους τὰ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματα λησμονοῦσι καὶ παραμερίζουσιν ἐντελῶς. Διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατόν, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, εἴτε νὰ ἐπανέλθωσιν ἀθρόοι οἱ ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν ἀποταχθέντες ἀξιωματικοὶ διὰ νὰ ἀποστρατευθῶσιν εὐθὺς ἀμέσως μετά τινα χρόνον τιμητικῶς, εἴτε θά ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ ἀποφύγωμεν καὶ παρεξηγήσεις καὶ ἀντιζηλίας ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἄλλων εἰδῶν ὑποκειμενικὰς ὑποδείξεις, αἱ ὁποῖαι γνωρίζομεν πόσον ἐπηρεάζουσι τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν, θὰ ἦτο δυνατόν, λέγομεν, διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸ γενικὸν πνεῦμα τῆς ἀμεροληψίας καὶ τῆς δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον ὑπηγόρευσε καὶ ἐδημιούργησε αὐτὴν ταύτην τὴν ὕπαρξιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, νὰ προβλέψωμεν διὰ τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν ὅπως καὶ ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων, τρεῖς ἐκ τῶν ἀριστέων τῆς ναυτικῆς οἰκογενείας ἐπανερχόμενοι προσωρινῶς νὰ ἀνελάμβανον τὸ ἔργον τῆς ἐπαναφορᾶς καὶ συμπληρούμενοι ἀργότερον ὑπὸ ἐν ἐνεργείᾳ συναδέλφων νὰ ἀνελάμβανον ἐπίσης καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐκκαθαρίσεως. Διότι θέλω ἐκ τῶν προτέρων νὰ πείσω ὑμᾶς ὅτι δὲν ἐπιδιώκω δι’ οἱωνδήποτε τροπολογιῶν νὰ προκαλέσω ἀθρόας ἐπαναφορὰς εἰς τὰς τάξεις τοῦ Ναυτικοῦ, ναυάρχων ἰδίως, διότι τὸ Ναυτικὸν στερεῖται σήμερον καὶ πλοίων καὶ ὑπηρεσιῶν καὶ εὐρείας ἀκτῖνος δράσεως. Ἀλλὰ ἐπειδὴ νομίζω ὅτι ἐκ τῶν λησμονουμένων καὶ ἀδικουμένων ἀνωτέρων καὶ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν ὑπάρχουν τινές, οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς ἀρετῆς των καὶ τοῦ κύρους των θὰ ἠδύναντο νὰ βοηθήσουν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀμερολήπτως προβῇ εἰς τὴν διαρρύθμισιν τὴν ὁριστικήν, τὴν δικαίαν, τὴν βασικὴν τῶν πραγμάτων τοῦ Ναυτικοῦ τῆς Χώρας, ἐπαναλαμβάνω ὅτι θὰ ἦτο ἴσως ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐπιβεβλημένον ὅπως ἀντὶ ἑνὸς ψηφίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἁπλῶς ἐπανέρχονται τέσσαρες δημοκρατικοὶ ναύαρχοι....

§59Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ἀπό τινος χρόνου εἰς τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν, λόγῳ τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία συνδέει αὐτὸ στενώτατα καὶ ἕνεκα τῆς ἐπαναφορᾶς ἀπείρων ἀξιωματικῶν εἴτε ἀπομακρυνθέντων εἴτε ἀποστρατευθέντων, ἐπῆλθε συμφιλίωσις καὶ ἐπικρατεῖ πνεῦμα ἀδελφότητος καὶ πειθαρχία μοναδική. Εἶναι δὲ ἑπόμενον καὶ μετὰ τὰς ἐκκαθαρίσεις νὰ τηρηθῶσιν οἱ τύποι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ πλήρης ὁμόνοια ἐν τῷ Ναυτικῷ.

§60Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, κ. Ὑπουργέ, ὅτι λόγῳ τοῦ στενοῦ κύκλου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῶν ἐξαιρετικῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα διαθέτουσιν οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν, ἐπῆλθε πραγματικῶς δι’ ἀλλεπαλλήλων ἐκκαθαρίσεων καὶ ἐπαναφορῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ποιά τις ἐπαφὴ καὶ συγχώνευσις ψυχικὴ ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν καθ’ ἣν στιγμὴν καλεῖται μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις νὰ τερματίσῃ μίαν δεκαετῆ ἐσωτερικὴν ἀνωμαλίαν, ἐμπνέουσαν, δημιουργοῦσαν τὴν ἐντύπωσιν παρὰ τῇ Κοινῇ Γνώμῃ ὅτι μόνον πνεῦμα γενικόν, καθολικόν, ἀνεξάρτητον ὑπηγόρευσε τὰς ἀποφάσεις ἐκείνας, δι’ ὧν θὰ ἐρυθμίζοντο τὰ ναυτικὰ ζητήματα, νὰ ἐμφανίζηται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν μὲ δύο σχέδια ψηφισμάτων, διὰ τῶν ὁποίων διαπιστοῦται ῥιζικὴ ἀντίθεσις πνεύματος μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἤδη ἐψηφίσθησαν καὶ τῶν ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τεθέντων ναυτικῶν. Διότι δὲν εἶναι λόγος ἐπειδὴ οἱ κάτωθεν ὡρισμένου βαθμοῦ ἀξιωματικοὶ σήμερον συνεργάζονται ἁρμονικὰ ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ ὁμιλοῦμεν ἀτελευτήτως περὶ ἠθικῶν ἀποκαταστάσεων καὶ γεφυρώσεων ὡρισμένων χασμάτων, νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὑπάρχει μία τάξις ἀνθρώπων ἀδικηθέντων καὶ ἠθικῶς καὶ ὑπηρεσιακῶς ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς ἐπαναστατικὰς καὶ θυελλώδεις στιγμὰς, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγομεν, νὰ ἐξέλθῃ ἀπὸ τῆς Βουλῆς ταύτης ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ κυρώσῃ νομοσχέδια αὐτόχρημα ἀρνητικὰ καὶ προσωπικὰ προωρισμένα νὰ ἐκθέσουν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Διότι τὸ ὅλον ἀποτέλεσμα τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι ὅτι ἐπανέρχονται τέσσαρες ναύαρχοι μόνον οἱ ἐπὶ Παγκάλου παυθέντες, ἐνῷ ὑπάρχουν τόσοι ἄλλοι δικαιούμενοι ἠθικῆς ἀναγνωρίσεως καὶ ἐνῷ οἱ τέσσαρες ἐπαναφερόμενοι δὲν εἶναι οἱ ἐγκριτότεροι καὶ ἱκανώτεροι τοῦ Σώματος, δύνανται νὰ διαθέσωσι πᾶσαν ἄλλην ἀρετήν, ἀλλὰ δὲν εἶναι οἱ ἱκανώτεροι. Καὶ τοῦτο ἀποδεδειγμένως. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προτείνω οἱανδήποτε ἀθρόαν ἐπάνοδον ναυάρχων, διότι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ βαστάσῃ ἐπὶ μακρὸν ἀκόμη τὸ βάρος οἰκονομικῶν σπαταλῶν καὶ ἐν τῷ Στρατεύματι καὶ ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ ἐν τῇ Διοικήσει. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ ληφθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα καὶ διὰ τὸ στρατιωτικὸν καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν ἔχουν πρὸ παντὸς ἠθικὴν καὶ ψυχολογικὴν σημασίαν καὶ ὅτι οὔτε οἱ ἐνδιαφερόμενοι οἱ ἐκ τοῦ Στρατεύματος καὶ τοῦ Ναυτικοῦ δύνανται σήμερον νὰ ἀναμένωσι πραγματικὴν οἰκονομικὴν ἐπανόρθωσιν. Καὶ ἂν ἤθελε τὸ Κράτος νὰ εὑρεθῇ πρὸ τοιούτου οἰκονομικοῦ ἀδιεξόδου, ἂν δὲν ἐπιθυμῇ νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν στυγνὴν χρεωκοπίαν, θὰ προβῇ εἰς μυρίας οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι μοιραίως θὰ περιορίσουν τὰ στελέχη καὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν Δημοσίων ὑπηρεσιῶν καὶ τοὺς ἐξοπλισμοὺς καὶ τοὺς ἐφοδιασμοὺς τοῦ Κράτους. Συνεπῶς δὲν διατίθεμαι νὰ προτείνω ἀθρόας ἐπαναφορὰς ἐν τῷ Ναυτικῷ, προτείνων ἁπλῶς ὅπως τὸ μέτρον τῆς ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως ληφθῇ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ δύο μέρη. Καὶ δὲν δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιμείνῃ ὑποστηρίζων ὅτι πνεῦμα γενικῆς δικαιοσύνης ὑπηγόρευσε τὰ νομοσχέδια αὐτά, διὰ τῶν ὁποίων ἐπανέρχονται τέσσαρες ναύαρχοι εἰς τὸ Ναυτικόν, ὡς ἂν ἐπὶ τοιούτου προσωπικοῦ ζητήματος νὰ ἐνδιεφέρετο καὶ τὸ Ναυτικὸν καὶ ἡ Χώρα. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ ἀριθμὸς καὶ τῶν τεσσάρων ναυάρχων ἀποτελεῖ πολυτέλειαν ὑπερβαίνουσαν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὰ ὅρια τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τῆς Χώρας.

§61Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πῶς θὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπή;

§62Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Διὰ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν προσωρινῶς ἀνακαλουμένων. Δὲν εἴχατε ἀνάγκην νὰ ἐπαναφέρητε ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τοὺς γνωρίζοντας τὰ πράγματα, δὲν εἶναι οὔτε ἐκ τῶν πρώτων οὔτε ἐκ τῶν ἱκανωτέρων. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς οὐδεμίαν λεπτομέρειαν ὡς πρὸς τὰ διάφορα ἄρθρα τῶν ψηφισμάτων, διότι τὰ ὑπὸ κρίσιν δύο ψηφίσματα, τὰ ἀφορῶντα τὸ Ναυτικόν, πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι βασικώτερον ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, διότι ὑπάρχουσιν, ἐπαναλαμβάνω, ἠθικαὶ ἀντινομίαι μεταξὺ τῶν ἀπόψεων, αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευσαν τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ νομοσχέδια. Ἂν πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ πεισθῇ ὅτι δύναται νὰ κυρώσῃ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἀπόρροιαν ὑποκειμενισμῶν καὶ προσωπικὰς οἱασδήποτε ἀδυναμίας, εἶναι ἐλευθέρα νὰ τὸ πράξῃ, πλὴν παρακαλῶ αὐτὴν καὶ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν αὐτῶν ὅτι ζητήματα προσωπικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπασχολήσωσι σήμερον μίαν Κυβέρνησιν καὶ μίαν Βουλὴν τοιαύτης ἐθνικῆς σημασίας. Ὑπὸ τοιούτων σκέψεων ἐμφορούμενος ἐπαναλαμβάνω, ὅτι προτείνω ὅπως εἴτε ἀθρόοι ἐπανέλθωσι διὰ μιᾶς ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως ἅπαντες οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, οἱ παυθέντες ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐντεῦθεν διὰ νὰ ἀποστρατευθῶσιν ἀμέσως κατόπιν τιμητικῶς, εἴτε....

§63Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἔχετε ἰδέαν εἰς ποῖον ἀριθμὸν ἀνέρχονται οἱ ἐν ἀποστρατείᾳ;

§64Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Εἰς 53.

§65Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Βεβαίως ἂν ἀφαιρέσῃ κανεὶς τοὺς ἀποθανόντας εἶναι 23 μόνον.

§66Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἔχετε ἰδέαν τί θὰ συμβῇ; Ἂν πάντες οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ κριθῶσι θὰ ἐπανέλθουν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου, τὸν ὁποῖον εἶχον ὅταν ἀπεστρατεύθησαν. Οἱ πλοίαρχοι δὲ αὐτοὶ κρινόμενοι ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου αὐτοῦ εἴτε θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Σῶμα εἴτε θὰ ἀποστρατευθοῦν. Δεδόσθω ὅτι θὰ παραμείνουν εἰς τὸ Σῶμα καὶ τότε γνωρίζετε πόσους πλεονάζοντας πλοιάρχους θὰ ἔχωμεν;

§67Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Θὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ περιορίσητε εἰς τὸ minimum τὸν ἀριθμὸν τῶν στελεχῶν ὑμεῖς ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ ἐν τῷ Στρατῷ ἐπίσης ὁ κ. συνάδελφός σας. Δὲν ἠθέλησα ποτὲ νὰ δημοκοπίσω ἀπὸ οἱουδήποτε βήματος καὶ συνεπῶς, ὡς βλέπετε, δὲν ὑπόσχομαι οἰκονομικοὺς παραδείσους εἰς ἀδικηθέντας ἀξιωματικούς. Οὐδὲ πρόκειται περὶ οἰκονομικῆς μερίμνης τυχαίας. Εἴμεθα οἱ πρῶτοι, οἱ ὁποῖοι ἀγωνιζόμεθα περὶ τῶν ἀναγκαίων οἰκονομιῶν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τοῦτο τὴν στιγμὴν ταύτην ἀγωνιζόμεθα κυρίως περὶ τῆς ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ἀποστέργετε τὴν ἱκανότητα.

§68Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἀποστέργω.

§69Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Δὲν νομίζω ὅτι τὰ ὑπὸ συζήτησιν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νομοσχέδια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, διότι ἀντίκεινται εἰς τὸ γενικὸν πνεῦμα τῆς ἀμεροληψίας καὶ τῆς καθολικῆς συνεργασίας τοῦ Ἔθνους, ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τοῦ ὁποίου ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε σάρκα καὶ ὀστά. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, θὰ εἶχον νὰ ὑποδείξω πλείονα ἄλλα σημεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων πλημμελὴς καὶ πρόχειρος ἀποδεικνύεται ἡ τῶν ψηφισμάτων τούτων σύνταξις. Διότι καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ἀκόμη—ἂν ἐτίθεντο ἐν ἰσχύϊ—κινδυνεύομεν ὅπως, ἀξιωματικοὶ ἀποτελέσαντες μέλη ἐκκαθαριστικῶν Συμβουλίων ἀπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν, νὰ ἀποτελέσωσι μέλη καὶ τῶν ὑπὸ σκέψιν καταρτιφθησομένων τοιούτων Συμβουλίων, ὥστε νὰ κρίνωνται ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων ἀξιωματικοί, οἵτινες καὶ ἄλλοτε παρ’ αὐτῶν ἐκρίθησαν.

§70Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὰ προηγούμενα ἐκκαθαριστικὰ Συμβούλια, οὐδείς, λέγω, θὰ λάβῃ μέρος.

§71Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Πιθανόν, ἀλλ’ ὅπως ἐπανέρχονται οἱ τέσσαρες....

§72Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεὶς σᾶς εἶπε τοῦτο.

§73Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Κατ’ ἀνάγκην.

§74Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πλὴν τοῦ κ. Βούλγαρη, ὁ ὁποῖος διετέλεσεν ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν.

§75Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Θὰ ἀνακαλοῦμεν ναυάρχους, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσι μεταξὺ αὐτῶν ποῖοι ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων δέον νὰ παραμείνωσιν ἐν ἐνεργείᾳ ἵνα συμπληρωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν τεσσάρων μονίμων ναυάρχων;

§76Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρὸς συμπλήρωσιν θὰ ληφθῶσι προηγουμένως ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ εὑρισκομένων τρεῖς.

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πλὴν δύο ναυάρχων, πάντες οἱ ἄλλοι κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας.

§78Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Τὸ ὅριον ἡλικίας, κ. Ὑπουργέ, τὸ ὁποῖον ὑπεβιβάσθη διὰ πράξεως τῆς ἐπαναστατικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν ἔτει 1923, διατί νὰ ἰσχύῃ ἐφόσον κηρύσσετε ὅτι πρόκειται νὰ ἐπαναφέρητε τὸ πρὸ τοῦ 1922 καθεστὼς ἐν τῷ Ναυτικῷ;

§79Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἴσχυσεν ἔκτοτε.

§80Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἐρχομένη νὰ κλείσῃ τὸν κύκλον τῆς ἀνωμαλίας, νὰ ἀνομολογῇ ὅτι ἀφίνει ἐν ἰσχύει τὰς αὐθαιρεσίας ἐπαναστατικῶν Ἐπιτροπῶν;

§81Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἂν μεταβάλητε τὸν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, θὰ ἐπανέλθουν τόσοι, ὥστε νὰ μὴ γνωρίζωμεν ποῦ νὰ τοὺς βάλωμεν. Δὲν γνωρίζω τί θὰ γίνωμεν.

§82Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι προκειμένου νὰ προβῆτε εἰς περιορισμοὺς στελεχῶν διὰ λόγους οἰκονομιῶν καὶ ἀδιαχωρήτου, νὰ προβῆτε ἀνεξαρτήτως ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ δικαία ἠθικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀδικηθέντων ἀξιωματικῶν σᾶς ἐπιβάλλει. Εἶμαι δὲ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ σᾶς εἴπουν ἐκ τῶν προτέρων καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι μετ’ ὀλίγον τὸ Κράτος θὰ εὑρεθῇ ἐν τῷ μέσῳ τοιούτων οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ διατηρήσῃ τίποτε ἄλλο ἐν τῷ Στρατῷ ἢ μόνον τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα στελέχη. Δὲν θὰ ἐπιμείνω περισσότερον ἐπὶ τῶν σχεδίων ψηφισμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, διότι ἀντιλαμβάνομαι ὅτι εἶναι ἀποφασισμένος νὰ μὴ πεισθῇ περὶ τῆς ἀνωμάλου καὶ περιέργου ὑποβολῆς των.

§83Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν; Ὡς πρὸς τὴν ἀνάκλησιν τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἔχει ἀπόλυτον δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ οἱουσδήποτε θέλει. Τὸν κατάλογον δὲ τῶν ἀποστράτων, οἱ ὁποῖοι θὰ κριθῶσιν ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ὅτι εἶναι κατάλληλοι, θὰ τὸν ὑποβάλω εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκλέξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ συμπληρώσωσι τὸν ἀριθμόν. Πῶς θέλετε νὰ θέσωμεν μόνον ἀποστράτους;

§84Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπον νὰ θέσητε μόνον ἀποστράτους, σᾶς εἶπον ὅτι προκειμένου νὰ προβῆτε εἰς ἀποκατάστασιν ἀδικηθέντων ἀνθρώπων, ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ φανῆτε μεροληπτικοί. Ἐφόσον βλέπω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀντιληφθῇ ἐπὶ τίνος βάσεως ἀγορεύω καὶ νομίζει ὅτι ὁμιλῶ περὶ λεπτομερειῶν....

§85Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶμαι πολὺ εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω. Δυστυχῶς ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον συζητεῖτε καὶ ἡ ἐπιμονὴ νὰ μὴ ἀνακληθῶσιν ἀξιωματικοὶ εἰς ἐνέργειαν, νὰ μὴ περιληφθῶσιν εἰς τὸ Συμβούλιον, εἶναι ἀδύνατον.

§86Θ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ. Ἂν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ἦσαν ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων καὶ ἐγκριτοτέρων, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐπειδὴ ἐπὶ Παγκάλου ἀπεστρατεύθησαν νὰ ἀποκλεισθῶσιν ἄλλοι καὶ ἀρχαιότεροι καὶ ἀνώτεροι κατ’ ἀξίαν αὐτῶν. Νομίζω δὲ ὅτι τοιαῦτα συμπεράσματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπορρέωσιν ἐκ πράξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν θίγουσι μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ἀντανακλῶσιν ἐφ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ἐπίσης ὅτι συμμετέχω κατά τι τῆς τιμῆς, ὅτι ἠγάγομεν τὴν Χώραν εἰς τοιαύτην εὐθεῖαν ὁδόν, ὥστε νὰ βλέπωμεν τοὺς ἀρχηγοὺς ὅλων τῶν πολιτικῶν μερίδων τῆς Χώρας κατέχοντας σήμερον τὸ ἑδώλιον μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως. Καὶ θέλω νὰ ἐλπίζω ὅτι τοιαῦτα ψηφίσματα νόμων διεξέφυγον τὴν προσοχὴν ὁλοκλήρου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀποτελοῦν ἀπαυγάσματα καθαρῶν ὑπηρεσιακῶν μεροληψιῶν, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀντανακλῶσιν ἐπὶ τοῦ γοήτρου τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, διότι πρὸς ταύτην ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, διαψευσθεὶς ἀφοῦ ἐπίστευσε καὶ εἰς σύμβολα καὶ εἰς πρόσωπα καὶ εἰς κόμματα καὶ εἰς καθεστῶτα, ἀπέβλεψεν ὡς πρὸς ὑστάτην καταφυγήν. Εἴμεθα ὅλοι ἐδῶ διὰ νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὸ ἔργον μιᾶς τοιαύτης Κυβερνήσεως καὶ δι’ αὐτὸ ποιοῦμαι ἔκκλησιν καὶ πρὸς ἐνίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὡμίλησαν εἰς τόνον ὑπομιμνήσκοντα ἄλλας ἀνωμάλους ἐποχὰς καὶ ἄλλας καταστάσεις, νὰ μὴ παρεμβάλλωσιν οἱαδήποτε προσκόμματα δι’ οἱωνδήποτε ὑπερβολῶν πρὸς τὸ ἔργον μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἐν βραχεῖ διαστήματι θὰ ὑποχρεωθῇ ν’ ἀντιμετωπίσῃ κολοσιαῖα ζητήματα. Ἀλλ’ ἐλπίζω ὅτι καὶ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις θὰ ἀντιληφθῇ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς λεπτῆς αὐτῆς θέσεως καὶ θὰ καταβάλῃ προσπάθειαν ἐν τῷ μέλλοντι ὅπως μὴ ὑποκύπτῃ εἰς ἀνοχὴν τοιούτων ἀριστουργηματικῶν νομοθετημάτων. Καὶ ὅτι ἀκόμη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀντιλαμβανομένη πλήρως τὰς μεγάλας προσδοκίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὰς ἐθνικὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε συγκροτουμένη ὡς συνεκροτήθη, ἐνεργῇ καὶ ἐν ταῖς καθ’ ἕκαστα λεπτομερείαις τῶν ἔργων της καὶ ἐν ταῖς γενικαῖς καὶ καθημεριναῖς ἐκδηλώσεσιν ὑπὸ πνεῦμα ἀπολύτως ἑνιαῖον καὶ ἁρμονικόν. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι μέχρι τοῦδε ἐσημειώθησαν ἀστοχίαι καὶ διετυπώθησαν πολλάκις ἐπιφυλάξεις καὶ διαφωνίαι Ὑπουργῶν παρακαθημένων εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια κατὰ τὴν αὐτὴν ὥραν καὶ ἡμέραν καὶ ἄλλου εἴδους πολλαὶ παρατονίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην ὅπως ἀπὸ τῆς ἑπομένης τῆς συγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως ἀντλήσῃ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὴν ἱκανοποίησιν, τὰς ὁποίας ἤλπιζε καὶ ἀνέμενε κατόπιν τῆς ὁλοκληρώσεως ἑνὸς τοιούτου ἐθνικοῦ γεγονότος. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὀλίγον καὶ καρπὸς καὶ τῶν ἰδικῶν μου δημοσιογραφικῶν ἀγώνων. Ἐνδιαφερόμενος δὲ διὰ τὴν ὕπαρξιν καὶ διὰ τὴν τύχην αὐτῆς ὅσον ὀλίγοι, θὰ ὑποστηρίξω διὰ τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τὰ πρῶτά της βήματα μέχρις ὅτου ἀγάγῃ εἰς πέρας εὐτυχὲς τοὺς ἐθνικούς της σκοπούς. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐξ ἀφορμῆς τῆς ὑποβολῆς τοιούτων ὡς τὰ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδια, ὅτι διὰ νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐμπιστοσύνην καὶ ἐπιβάλῃ τὸ ἀπαραίτητον κῦρος καὶ δημιουργήσῃ τὴν ἀνάλογον πρὸς τοὺς σκοπούς της ἀτμοσφαῖραν γαλήνης παρὰ τῷ λαῷ καὶ ἐν τῷ Ναυτικῷ καὶ ἐν τῷ Στρατῷ ὅπως καὶ εἰς ὅλας τὰς τάξεις τῆς Χώρας ὀφείλει νὰ ἀποφεύγῃ ὀλισθήματα νομοθετικὰ ὅπως τὸ σημερινόν. Πρὸς τοῦτο δὲ νομίζω ὅτι ὀφείλει νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσοχὴν ὅπως καὶ εἰς τὰ λεπτομερειακὰ καὶ δευτερεύοντα ζητήματα ἐκδηλοῦται ἑνιαῖον, εἰλικρινὲς καὶ σταθερὸν τὸ πνεῦμα τῶν κυβερνώντων σήμερον κ. κ. Ὑπουργῶν. Διότι μία οἱαδήποτε δημιουργία δυσχερειῶν ἐξ ἀφορμῆς οἱωνδήποτε κυβερνητικῶν ὀλισθημάτων ἢ ἐξ ὑπαιτιότητος μιᾶς μὲ ὑπέρμετρον ζῆλον Ἀντιπολιτεύσεως θὰ εἶχεν ἀπείρως δυσμενῆ ἀποτελέσματα διὰ τὴν Χώραν, ἴσως καὶ διὰ τὸν κοινοβουλευτισμόν. Ποιούμεθα ὑστάτην ἔκκλησιν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐν πνεύματι ἀμεροληψίας καὶ δικαιοσύνης ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὸ ναυτικὸν ζήτημα, ὅπως ἐν πνεύματι πάσης ἀνθρωπίνης δυνατῆς δικαιοσύνης καὶ ἀμεροληψίας ἀντιμετώπισε καὶ τὸ στρατιωτικόν. Καλοῦμεν δὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ὅπως ἀναθεωρήσῃ ῥιζικῶς καὶ προσδώσῃ ἄλλον τόνον καὶ ἄλλην γενικωτέραν ἔννοιαν εἰς τὰ ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν νομοσχέδια. Διότι νομίζω ὅτι μετὰ τὴν συντελεσθεῖσαν ψήφισιν τοῦ στρατιωτικοῦ ψηφίσματος καὶ τὴν μετ’ ὀλίγον συντελεσθησομένην καὶ τοῦ ναυτικοῦ τοιούτου, ἀναθεωρουμένου βεβαίως, δύο λεπτότατα ζητήματα θὰ ἔχωσι λήξει. Αἱ διάφοροι ἀξιώσεις καὶ εὐαισθησίαι θὰ ἔχωσι περιορισθῆ εἰς τὸ ἐλάχιστον, οὕτως ὥστε πρὸς τὰ ἄλλα μεγάλα προβλήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπασχολήσωσι τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀνοικτὴ παρὰ εὐρεῖα καὶ ἀπρόσκοπτος ἡ ὁδὸς τῆς πραγματοποιήσεως. (Χειροκροτήματα).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§88Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας καὶ τῶν συναφῶν αὐτῇ πράξεων, περὶ τρόπου ἐφαρμογῆς διατάξεών τινων τῆς συνθήκης εἰρήνης τῆς Λωζάνης καὶ τῆς προσηρτημένης τῇ συνθήκῃ ταύτῃ ὑπ’ ἀριθ. 9 δηλώσεως». Τὸ σχέδιον νόμου καὶ τῆς συνθήκης καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτῆς θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. Ἡ συζήτησις, ὡς εἰκός, θὰ γίνῃ κατόπιν τῶν ἑορτῶν. Θὰ παρεκάλουν τὴν Βουλὴν νὰ στέρξῃ ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ συγκροτήσῃ μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὑποβάλλουσα τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς εἰς τὴν Βουλὴν εὐθὺς ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εἶναι σύμφωνος.

§89ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ καταρτισθῇ καὶ θὰ ἀνακοινωθῇ αὔριον. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§91Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ καὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων περὶ διορισμοῦ προσωρινῶν διδασκάλων». Διὰ Διατάγματος ἐκδοθέντος ἐπὶ δικτατορίας ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν πολλοὶ προσωρινοὶ διδάσκαλοι καὶ ταυτοχρόνως καὶ πλεῖστοι ἄλλοι. Ἐκφράζονται ἐπιθυμίαι πανταχόθεν ὅπως ἐπανέλθωσιν οὗτοι, οἵτινες ἐπαναφέρονται διὰ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ, κ. Πρόεδρε, συζητηθῇ δέ, εἰ δυνατόν, πρὸ τοῦ τέλους τῶν ἐργασιῶν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§93Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἅμα τῇ ὑποβολῇ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ψηφίσματος παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστούμενος μοὶ καταθέσῃ τοὺς φακέλλους ἐκείνους ἐκ τῶν ἀρχείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδυνάμην νὰ κρίνω καὶ ἐξαγάγω τὰ ἀναγκαιοῦντα συμπεράσματα. Δυστυχῶς, ἂν καὶ παρῆλθον 5–6 ἡμέραι, ἐν τούτοις ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς δὲν εἶχε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ καταθέσῃ οὐδένα τῶν φακέλλων καὶ τοιουτοτρόπως ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα ὀλίγον παρεσκευασμένος. Ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Ναυτικοῦ ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν ἀπεμακρύνθησαν ἀξιωματικοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων πλεῖστοι ἔχουσι νὰ ἐπιδείξωσι πλείονας τῆς μιᾶς οὐλὰς διακριτικὰς τῶν παρασήμων τῆς μάχης. Τοῦτο δὲ λέγω εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. συναδέλφου, ὅστις ἠθέλησε νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν ἐνέχουσαν μομφήν, ὅτι οἱ ἀπότακτοι εἶναι ἄνανδροι.

§94Χ. ΛΑΔΑΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§95Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑπέβαλε τροπολογίαν εἰς τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια, ὄχι εἰς τὰ ναυτικά, ἡ ὁποία ἐνεῖχε τὴν μομφὴν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ τὸ ἐπανέλαβον.

§96Χ. ΛΑΔΑΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§97Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἡ γνώμη μου κ. Λαδᾶ. Νομίζω ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ ἔχω τὴν γνώμην μου. Ἂν δυσφορεῖτε ὅταν λέγω μίαν ἀλήθειαν, λυποῦμαι.

§98Χ. ΛΑΔΑΣ. Δὲν εἶπε κανεὶς τοιοῦτον πρᾶγμα.

§99Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὑποστηρίζων τις τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ δὴ ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, ὑποστηρίζει μίαν ὑπόθεσιν δικαίαν καὶ ὄχι μίαν ὑπόθεσιν ἰδιωτικῆς φύσεως. Πρὸ 15 ἐτῶν περίπου, κύριοι συνάδελφοι, πάντες ὑπήρξαμεν στρατιῶται, καὶ ὅταν κανεὶς ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος ὁμιλῇ ὑπὲρ τῶν συντελεστῶν τῆς ἐπεκτάσεως τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀπὸ τοῦ Ἀκταίου μέχρι τῶν Ἀκροκεραυνίων καὶ ἀπὸ τοῦ Σουνίου μέχρι τῆς Σάμου καὶ μέχρι τοῦ Σαγγαρίου, νομίζω ὅτι ἀποδίδει τιμὴν εἰς πάντας, ἀπὸ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος μέχρι τοῦ τελευταίου ὑπαξιωματικοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου ἀρχιναυάρχου ἢ ἀντιναυάρχου μέχρι τοῦ τελευταίου ναύτου ἢ ἁλιέως τοῦ Πόντου. Δὲν θέλω, ἀλλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπομνήσω λυπηρὰ γεγονότα καὶ ἀναξέσω παλαιὰς πληγὰς καὶ ἀδικήματα συντελεσθέντα, τῶν ὁποίων πάντες ἡμεῖς ἢ μᾶλλον οἱ πλεῖστοι ὑπήρξαμεν θύματα ἢ θῦται. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει δὲν δύναμαι παρὰ νὰ εἴπω καὶ μίαν ἀλήθειαν· ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικὸν ὑπῆρξαν Στρατὸς καὶ Ναυτικὸν μέχρι τοῦ 1915 καὶ μόνον. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης παύει ἡ συνοχὴ τοῦ Στρατεύματος καὶ τοῦ Στόλου, παύει ἡ ἀφοσίωσις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἀνδρῶν ἐπὶ τὸ καθῆκόν των, οἱ ἀξιωματικοὶ ἤρχισαν νὰ πολιτεύωνται καὶ τὸ μικρόβιον τῆς πολιτικῆς ἀντικαθιστᾷ τὰ προσόντα τοῦ πολέμου. Κατὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν δεκαετίαν ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Στόλος μεταβάλλονται εἰς κομματικοὺς παράγοντας, τὰ κινήματα, αἱ ἐπαναστάσεις διαδέχονται ἀλλήλας καὶ αἱ δικτατορίαι διαδέχονται τὰς μονοπλεύρους Συνελεύσεις. Ἡ πειθαρχία πλέον εἶναι μία λέξις κενὴ μὴ ἀπαντῶσα παρὰ μόνον εἰς τὰ τυπικὰ τῶν κανονισμῶν. Βαθμοὶ καὶ παράσημα λαμβανόμενα μέχρι τότε ὡς ἀνταμοιβὴ τῶν πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσιῶν καὶ τῶν θυσιῶν τοῦ αἵματος, προσφέρονται πρὸς τοὺς κρατοῦντας καὶ διὰ σκοτίους ἀκόμη ὑπηρεσίας πρὸς τὸ Κράτος. Ναυτικοὶ οὐδέποτε ἀγρυπνήσαντες ἐπὶ τῆς γεφύρας καὶ στρατιῶται οὐδέποτε (θερμανθέντες εἰς τὰς προφυλακὰς λαμβάνουν τὰς ἐπωμίδας τοῦ ναυάρχου καὶ τοῦ στρατηγοῦ.) Ὑπαξιωματικοὶ διαδέχονται τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς οἱ στρατιῶται. Ἡ Ἑλλὰς καθίσταται τὸ γελοιογραφικὸν θέμα τοῦ Τύπου τῆς Δύσεως. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ Στρατὸς ἀπὸ τοῦ 1915 μέχρι σήμερον. Τὰ παθήματα τοῦ παρελθόντος, κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρέπει νὰ χρησιμεύουν διὰ νὰ ἀναξέσωσι πληγάς, δὲν πρέπει νὰ χρησιμεύσουν διὰ νὰ ἀντλήσωμεν δυνάμεις διεκδικήσεως καὶ νὰ ζητήσωμεν ἀποκαταστάσεις. Πρέπει νὰ χρησιμεύσουν ὡς μαθήματα διὰ τὸ μέλλον καὶ τονίζω τοῦτο πρῶτος ἐγώ, εἷς τῶν μᾶλλον ἀδικηθέντων, τονίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὰς χεῖρας πρὸς ἀλλήλους καὶ νὰ βαδίσωμεν ἡνωμένοι πρὸς τὸ μέλλον. (Ἐπιδοκιμασίαι). Ἀλλ’ εἰς τὴν μελλοντικὴν αὐτὴν ἀναδημιουργίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ναυτικοῦ, κύριοι, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ αὐτὸ μὲ τὸ παράπονον εἰς τὰ χείλη ὅτι ἠδικήθη καὶ δὴ ἠθικῶς. Νομίζω δὲ ὅτι τὰ ὑπὸ ψήφισιν δύο ψηφίσματα, ὡς ταῦτα διατυποῦνται, δὲν δύνανται νὰ μᾶς δώσωσι τὴν ἐγγύησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι δὲν θὰ συμβῶσιν ἀδικίαι καὶ ὅτι ταῦτα δὲν θὰ εἶναι ἡ ἀφορμὴ νέων διαιρέσεων καὶ νέων διενέξεων ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριοι, καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι γνώμη τῆς Βουλῆς, ὅτι, διὰ νὰ κρίνῃ τις καὶ μάλιστα ἀνώτερος τοὺς κατωτέρους, εἴτε τοὺς ὁμοιοβάθμους του, εἴτε τοὺς ἀνωτέρους του ἀκόμη, πάντως ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπηρετήσει ἓν διάστημα μαζί τους, πρέπει νὰ τοὺς ἔχῃ γνωρίσει καλά, πρέπει ἐξ ὄψεως τοὐλάχιστον νὰ τοὺς γνωρίζῃ. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπόν, κύριοι, νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἡ κρίσις εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κρίνῃ ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἔλειπον ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, θὰ εἶναι δικαία; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ παρουσιάσω τὸ ἑξῆς· ὁ λόγος μου εἶναι λόγος ναυτικοῦ, εἶναι ὁ πόνος, τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι διὰ τὴν ναυτικὴν οἰκογένειαν, τῆς ὁποίας καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα μέλος. Ἄν κανείς, κύριοι, ἀνατρέξῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ ἐν ἐνεργείᾳ ναυάρχων τοῦ Π. Ναυτικοῦ, θὰ παραστῇ πρὸ ἑνὸς περιέργου φαινομένου. Ναὶ μὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν λόγῳ τῶν πολιτικῶν ἀντιθέσεων οἱ διάφοροι ναύαρχοι ἀνήκοντες εἰς διαφόρους πολιτικὰς μερίδας ἄλλοι μὲν ὑπηρέτησαν, ἄλλοι ἀπεστρατεύθησαν, ἑπομένως δὲν εἶναι συνεχὴς ἡ ὑπηρεσία. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν δὲν εἶναι συνεχὴς ἡ ὑπηρεσία, ὑπάρχει μία πραγματικὴ ὑπηρεσία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ καθεστῶτός των, ἂς τὴν ὀνομάσωμεν οὕτω, τὴν ὁποίαν ὑπηρεσίαν ἔπρεπε νὰ τὴν τελειώσωσι. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ ἐγὼ τοὐλάχιστον, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ καταλάβῃ τὴν βαθμίδα κἂν τοῦ ἀντιναυάρχου ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος πρὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυποπλοιάρχου, δηλαδὴ τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, βαθμὸς ὁ ὁποῖος εἰς τὸ Ναυτικὸν τὸν παλαιὸν καιρὸν ἦτο εἷς βαθμὸς διοικητοῦ πλοίου, μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντιναυάρχου, νὰ καταλάβῃ ὅλους τοὺς βαθμοὺς αὐτοὺς διαδοχικῶς χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπηρετήσει εἰς τὰ πλοῖα παρὰ 13 μῆνας ἐπὶ ἕνδεκα ἔτη; Καὶ ὅμως αὐτὸ συμβαίνει. Ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν παρὰ τρεῖς μῆνας εἰς τὰ πλοῖα, ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν οὐδὲ ἓν ἔτος εἰς τὰ πλοῖα. Δὲν θὰ θίξω λοιπὸν καθόλου τὸ πρῶτον ψήφισμα «περὶ ἀνακλήσεως τῶν τεσσάρων ναυάρχων», εἶναι μία γνώμη τῆς Κυβερνήσεως σεβαστὴ δι’ ἐμέ. Τὸ πρῶτον ψήφισμα τῆς ἐπαναφορᾶς δὲν θὰ τὸ κρίνω, ἀλλὰ θὰ τὸ ἀποδεχθῶ καὶ θὰ δώσω ψῆφον εἰς αὐτό. Θὰ κρίνω ὅμως τὸ δεύτερον ψήφισμα, τοῦ ὁποίου τὸ 1ον ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): «Μέλη τοῦ Συμβουλίου.... κλπ.» Πόσοι ὅμως εἶναι οἱ ἐνεργείᾳ ἀνώτατοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Π. Ναυτικοῦ; Εἶναι δύο· ὁ εἷς ἦτο ἐν ἐνεργείᾳ, ὁ δὲ ἕτερος προήχθη ἐν ἐνεργείᾳ ἀνώτατος ἀξιωματικός; Καὶ ποῖοι ἄλλοι εἶναι; Εἶναι οἱ τέσσαρες, οἱ ὁποῖοι ἐπανέρχονται ἐξ ἀποστρατείας. Κατὰ τὸ ψήφισμα αὐτό, πρέπει τέσσαρες νὰ εἶναι εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου. Ἐξετάσωμεν, κύριοι, τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν τῶν ἓξ εἰς τὸ Π. Ναυτικόν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ νεώτερος, ὄχι ὁ ἀρχαιότερος ἐγένετο ἀντιπλοίαρχος, τουτέστι κυβερνήτης ἀντιτορπιλλικοῦ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς 9ης Ὀκτωβρίου 1923 ὁ εἷς τῶν ναυάρχων τούτων εἰς διάστημα 13 ἐτῶν περίπου ἔχει ἓν ἔτος ὑπηρεσίαν ἐπὶ ἀντιτορπιλλικοῦ καὶ ἐννέα ἡμέρας ὡς ἀρχηγὸς μοίρας.

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός; Εἶναι τέσσαρες.

§101Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ ἀποφύγω τὸ ὄνομά του. Εἶναι ἕξ.

§102Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω πῶς ἀνέκτων τὰ δικαιώματα εἰς τὸ παρελθόν; Διὰ νὰ πραχθοῦν, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὸ παρελθὸν ἀπὸ βαθμοῦ εἰς βαθμόν, ἔπρεπε νὰ ἔχουν ὡρισμένην περίοδον ὑπηρεσίας ἐν τῇ ξηρᾷ καὶ ὡρισμένην ἐν τῇ θαλάσσῃ. Πῶς ἑπομένως ὁ ἀντιπλοίαρχος προαγόμενος εἰς πλοίαρχον, διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ ὁποίου ἀπῃτεῖτο διετὴς ὑπηρεσία εἰς τὸ Π. Ναυτικὸν ὡς κυβερνήτης καὶ μονοετὴς ἐν τῇ θαλάσσῃ, πῶς κατωρθοῦτο νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τοῖς πλοίοις καὶ νὰ ἀποκτήσῃ προσόντα πρὸς προβιβασμόν;

§103Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸν παλαιὸν καιρὸν ὄχι.

§104Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καὶ τώρα, μὲ συγχωρεῖτε, ἐκ τοῦ ἀπωτάτου παρελθόντος γνωρίζετε τὸ τί ἐγένετο. Τὸ λέγω τοῦτο δι’ ἱκανοποίησιν τῶν ὑπαρχόντων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Ἐδημιουργήθησαν ὑπηρεσίαι ξηρᾶς, αἵτινες ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ὑπηρεσίαι θαλάσσης. Σᾶς ἀναφέρω καὶ τὴν ἑξῆς. Ἐνθυμεῖσθε ὅταν τὸ πρῶτον ἱδρύθη ἡ Τορπιλλικὴ Σχολή; Ἡ ὑπηρεσία ἐν αὐτῇ ἐθεωρεῖτο ὡς ἐν θαλάσσῃ, ἂν καὶ ἦτο ὑπηρεσία ξηρᾶς, καὶ προήχθησαν. Ἦτο τάχα ἀδιαφορία ἢ ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης; Ἦτο ἡ ἀναγνώρισις ἄλλων ὑπηρεσιῶν τὰς ὁποίας προσέφερον χάριν τοῦ Ἔθνους καὶ διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἔπρεπε νὰ θυσιασθοῦν οὗτοι. Γνωρίζετε δὲ ὅλοι ὅτι τὴν ἱστορίαν τοῦ Ναυτικοῦ τὴν γνωρίζω τόσον καλῶς ὅσον καὶ σεῖς.

§105Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὸ δύσκολον τῆς θέσεως.

§106Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀφήσατε τὴν συζήτησιν αὐτήν.

§107Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀναγνωρίζω τὸ δίκαιον. Θὰ τονίσω τώρα καὶ τοῦτο· ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγένετο τότε νὰ ἀναγνωρισθῇ, ἐγένετο κατὰ πρώτην φορὰν κατὰ τὸ ἔτος 1915 διὰ τὴν ἐπάνοδον ὡρισμένων, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ Ναυτικόν, διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡρισμένος παράγων ναυτικός, ὅστις, ἐνῷ ἦτο ἀρχηγὸς Ἐπιτελείου, ἐθεωρεῖτο καὶ ὡς κυβερνήτης τῆς «Σφενδόνης», τῆς ὁποίας δὲν ἐπέβαινεν. Τοῦ δευτέρου τῶν ἐν λόγῳ ναυάρχων ἡ ὑπηρεσία εἶναι πολὺ μικροτέρα, τριῶν μηνῶν μόνον, καὶ διὰ τοῦτο δὲν τὸν ἀναφέρω. Τοῦ τρίτου τῶν ἐν λόγῳ ναυάρχων ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἑνὸς ἔτους καὶ μόνον. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ Ἑλληνικὸς Στόλος εὑρίσκετο ἠγκυροβολημένος ἐν Σμύρνῃ, ἡ δὲ κατάστασις ἦτο ἐμπόλεμος. Ἀλλὰ διὰ τὸν ναύαρχον αὐτὸν παρὰ τὴν ἀγάπην τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι πρὸς αὐτόν— διότι ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι ὁμιλῶ ἀνεπηρεάστως—εἶναι ὁ πλέον μὴ ἁρμόδιος διὰ νὰ κρίνῃ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικοὺς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι οὗτος ἔχων σοβαρώτερα καθήκοντα, ἐμπεπιστευμένος παρὰ ξένῃ Δυνάμει ὡς ναυτικὸς ἀκόλουθος, παρέμεινεν ὁλόκληρον τὸ διάστημα τῆς δεκαετίας του. Πῶς λοιπόν, κύριοι, μετὰ παρέλευσιν δεκαετίας τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸ Ναυτικὸν θὰ μὲ γνωρίζῃ ὡς παιδὶ τοῦ πατέρα μου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του καὶ νὰ κρίνῃ ὅτι ὁ τάδε ἀξιωματικὸς εἶναι ἱκανὸς ἢ ὄχι; Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχῃ πολεμικὴν δρᾶσιν ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ναύαρχοι ὡς οἱ κ. κ. Κακουλίδης, Βούλγαρης κλπ., ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἔχῃ τόσον διάστημα, τὸ ἓν τρίτον π. χ. τῆς ὑπηρεσίας του εἰς τὰ διάφορα πλοῖα καὶ νὰ ἔχῃ γνωρισθῆ μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν. Διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ τάδε εἶναι ἱκανὸς καὶ ὁ τάδε ἀνίκανος; Ὁ εἷς μόνον τῶν ἐν λόγῳ ναυάρχων ἔχει πραγματικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν προσωπικὴν ἐχθρότητα τὴν ὁποίαν ἔχω πρὸς αὐτόν—εἶναι ὁ κ. Βούλγαρης—τονίζω ὅτι ἔχει ἓξ ἐτῶν ὑπηρεσίαν θαλάσσης. Εἶναι ἀντιθέτου παρατάξεως. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα· ὁ κ. Βούλγαρης εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ τοὺς ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἐν ἀποστρατείᾳ; Ὁ κ. Βούλγαρης κατόπιν τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν παρεδέχθη ἡ Βουλή, εἶναι ὁ πλέον ἀκατάλληλος διὰ νὰ κρίνῃ, διότι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὅτι οἱ ἀναμιχθέντες φανατικῶς ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης μερίδος δὲν δύνανται νὰ λάβωσι μέρος καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Ναυτικόν. Ὁ δὲ κ. Βούλγαρης ἔλαβεν ἐνεργὸν μέρος. Ὁ εἷς ἐκ τῶν φακέλλων, ὃν ἐζήτησα νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὸ 1920 τῆς ἐκκαθαρίσεως....

§108Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐζητήθησαν.

§109Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐν τούτοις ἔχω τὴν ἰδιωτικὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου περὶ ἐκκαθαρίσεως, ὑπάρχει ἁπλῶς ἓν σημείωμα τοῦ κ. Βούλγαρη ὅτι πρέπει νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὸ Ναυτικόν. Καὶ ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι οἱ τότε ἀπομακρυνθέντες ἀπὸ τὸν κ. Βούλγαρην ὑπῆρξαν ἐκ τῶν πλέον ἐντίμων, γενναίων καὶ ἱκανῶν ἀξιωματικῶν, οὓς ὁ κ. Βούλγαρης ἐπανειλημμένως εἶχε προτείνει κατ’ ἐκλογὴν νὰ προαχθῶσι. Καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐδίστασεν ἐκ πολιτικῶν φρονημάτων νὰ τοὺς ἀποκλείσῃ. Καὶ ἐρωτῶ· πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Βούλγαρης σήμερον νὰ εἶναι τόσον ἀνεπηρέαστος, νὰ εἶναι τόσον ἁγνός, ὥστε νὰ ἠμπορέσῃ νὰ κάμῃ ἐκκαθάρισιν; Ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸν χαρακτῆρά του ὅτι, ἂν κρίνῃ, θὰ εἶναι εἰλικρινὴς εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν, θὰ εἶναι ἔντιμος εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν, διότι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος εἰργάσθη εἰς τὸν Στόλον ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ ἔντιμος ὅταν πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν Πατρίδα του. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὅμως ἀκριβῶς εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ νὰ γίνῃ κριτής. Ἑπομένως ὁ μόνος τὸν ὁποῖον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν κρίσιν του ἀπολύτως, ἀποκλείεται. Ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, ἐκτὸς ἑνὸς ἄλλου ναυάρχου τὸν ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει κάποιαν ὑπηρεσίαν, ὅλοι οἱ ἄλλοι νομίζω ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ λάβουν μέρος. Ποῖον λοιπὸν θὰ ἦτο τὸ μέτρον;

§110Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶναι ὁ εἷς ἐκ τῶν τριῶν, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησεν ὡς ὑποναύαρχος διοικητὴς τῆς μοίρας;

§111Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς ἀποκλείω τὴν ἐπαναφοράν, ὅπως μᾶς τὴν παρουσιάζει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, νομίζω ὅτι ἔχω καὶ τὸ καθῆκον νὰ ὑποδείξω καὶ μίαν τροπολογίαν, διότι δὲν ἀρκεῖ ἡ ἁπλῆ ἄρνησις, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία θέλησις, νὰ μὴ ὑπάρχῃ δηλ. μόνον «δὲν θέλω», ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἓν «θέλω». Κατὰ τὴν γνώμην μου, μία καὶ μόνη ὑπάρχει λύσις εἰς τὸ ἄρθρον καὶ ἡ λύσις αὐτὴ εἶναι ἡ ἑξῆς· ἂν ἐπανέλθουν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ἄλλοι θὰ εἶναι ὑπὸ κρίσιν. Τὸ ψήφισμα νὰ διορθωθῇ ὑπὸ μίαν καὶ μόνον ἄποψιν· νὰ διορθωθῇ ἡ φράσις «τέσσαρες μόνον ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τρεῖς ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ» καὶ νὰ γίνῃ «ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἀποστρατείᾳ». Ἐγὼ ἀδιαφορῶ, κ. Ὑπουργέ, ἂν θὰ εἶναι τέσσαρες ἀπὸ τὸ κέντρον καὶ τρεῖς ἀπὸ τὰς πλευράς, ἀδιαφορῶ ἂν θὰ εἶναι πέντε ἀπὸ τὰς μερίδας τοῦ κέντρου καὶ δύο ἀπὸ τὰς πλευράς· ἐγὼ δέχομαι καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἑρμηνεύω τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ Σώματος τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, δέχομαι οἱ κρίνοντες νὰ εἶναι ὅλοι ἐκ τοῦ κέντρου, ἀρκεῖ μόνον νὰ εἶναι ἀξιωματικοὶ ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσουν τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφερεν ἕκαστος ἀξιωματικός. Διότι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης νομίζω ὅτι οὐδεὶς θὰ παραβῇ τὸ καθῆκόν του καὶ σήμερον θὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκον αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἐπιταγὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἀπέστειλεν ἐδῶ ἵνα κατασιγάσωμεν τὰ πάθη καὶ τὰ μίση. Δι’ αὐτὸ δὲν θέτω τὸ ζήτημα, ἂν θὰ εἶναι 4 ἢ 3. Ἔχω κάμει καὶ πρόχειρον σημείωσιν ἐκ τῶν ὀλίγων στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἠδυνήθην νὰ συναγάγω, τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀντιπλοιάρχου μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποναυάρχου κατὰ τὴν τελευταίαν ἑνδεκαετίαν. Ὁ πίναξ αὐτὸς μοὶ φέρει τὰ ἑξῆς συμπεράσματα· τὰς περισσοτέρας ὑπηρεσίας ἔχουν οἱ ναύαρχοι κ. κ. Ἠπίτης καὶ Βούλγαρης. Μετὰ ταῦτα ἔρχονται οἱ ναύαρχοι κ. κ. Καλαμίδας καὶ Παπαζαφειρόπουλος, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ πρῶτος δηλοῖ ὅτι παραιτεῖται τοῦ νὰ εἶναι κριτής. Ἀφίνω τὸν κ. Παπαζαφειρόπουλον, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς τὸ κέντρον.

§112Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος δὲν εἶναι ναύαρχος.

§113ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι συγγενής μου ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν ἀνήκει πουθενά, εἰς κανὲν κόμμα.

§114Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ κ. Παπαζαφειρόπουλος ἀπεστρατεύθη μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου, καὶ ἔλαβεν ἀνώτερον βαθμόν. Ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ μέλος τοῦ Συμβουλίου.

§115Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κρίνονται τόσον μεγάλα ἐθνικὰ συμφέροντα, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ βασισθῶμεν εἰς δικολαβίας, χωρὶς νὰ θέλω νὰ σᾶς θίξω, κ. Ὑπουργέ. Μοὶ λέγετε ὅτι εἶναι πλοίαρχος καὶ ἀπεστρατεύθη ὑποναύαρχος. Ὁ κ. Πανᾶς εἶναι κατώτερός του; Ὄχι. Εἶναι ναύαρχος ὁ ἕνας, ναύαρχος καὶ ὁ ἄλλος. Ἂς μὴ ἐξετάζωμεν τόσον πολὺ μικρολεπτομερείας.

§116Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε βουλευτά, ὑπάρχει μία οὐσιώδης διαφορά· ἡ διαφορὰ ὅτι ὁ εἷς προήχθη ὡς πλοίαρχος ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ὁ ἄλλος προήχθη δυνάμει εὐεργετικῆς διατάξεως. Ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ἐν ἐνεργείᾳ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποναυάρχου, διότι θὰ παρεβιάζοντο ὅλοι οἱ κανόνες τῆς ἱεραρχίας.

§117Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν κανόνες ἱεραρχίας.

§118Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ οὐσιώδους διατάξεως, ἡ ὁποία θὰ ἔθιγεν ἀντιθέτως τὴν βάσιν τῆς ἱεραρχίας ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ δικολαβίας.

§119Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ νομίζετε, κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, ὅτι αἱ βάσεις τῆς ἱεραρχίας καὶ πειθαρχίας δὲν θίγονται ὅταν γίνουν μερικοὶ ναύαρχοι ὑποσκελίζοντες τοὺς ἀνωτέρους των;

§120Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θίγονται αὐτὴν τὴν στιγμήν· ἐθίχθησαν κατὰ τὴν ἐξέλιξιν ἱστορικῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ἀνέτρεψαν πολλοὺς τέως γνωστοὺς κανόνας. Τὴν στιγμὴν ὅμως αὐτήν, προκειμένου νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς κανόνας τῆς πειθαρχίας καὶ ἱεραρχίας, θὰ παρεβιάζωμεν ἡμεῖς αὐτοὺς τοὺς κανόνας, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν ἐφαρμόσει τὴν ἀρχὴν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε σεῖς.

§121Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂς μὴ συζητῶμεν μικρολεπτομερείας. Τίποτε δὲν εἶναι τὸ πειθαρχικόν.

§122Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δύνασθε νὰ ἀναπτύξητε τὰς ἀπόψεις σας καθ’ ὃν τρόπον σεῖς κρίνετε καλύτερον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ λέγω εἶναι τοῦτο· ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰς συζητήσεις αὐτὰς νὰ ὀνομάσωμεν σειρὰν προσώπων καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ ἐκφέρωμεν τὰς γνώμας μας.

§123Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερα μόνον ἓν ὄνομα, δὲν ἕπεται δὲ ὅτι κρίνω σειρὰν προσώπων, δὲν κρίνω τὴν βάσιν.

§124Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως καὶ τὸ στρατιωτικὸν οὕτω καὶ τὸ ναυτικὸν σχέδιον ψηφίσματος ὁρμῶνται ἐκ μιᾶς καὶ μόνης ἀρχῆς καὶ διετυπώθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν κανόνων.

§125Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀρχαὶ αὐταί;

§126Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ ἀρχὴ εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἡ ἑστία διχονοιῶν, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς ἕνα ὁμαλὸν βίον. Δηλαδὴ ὑπάρχει εἰς τὸ στρατιωτικὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ζήτημα ἓν ζήτημα ἐσωτερικῆς διαιρέσεως. Προκειμένου σήμερον νὰ εἰσέλθωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς μίαν ἐσωτερικὴν προσέγγισιν καὶ ἐπαφὴν καὶ τὸ στρατιωτικὸν καὶ τὸ ναυτικὸν ζήτημα ὀφείλουν νὰ λυθοῦν κατὰ τὸν καλύτερον δυνατὸν τρόπον. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συνεννοήσεων αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν κατελήξαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἔπρεπε νὰ καταρτισθοῦν τὰ Συμβούλια αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπουν τὰ ψηφίσματα· Συμβούλια καταρτιζόμενα ἐκ πλειονοψηφίας ὑπὸ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν. Αὐτὰ γίνονται διὰ τὸν Στρατόν, αὐτὰ γίνονται καὶ διὰ τὸ Ναυτικόν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ τηρήσωμεν ἄλλα μέτρα διὰ τὸν Στρατὸν καὶ ἄλλα διὰ τὸ Ναυτικόν.

§127Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι ἐδήλωσα ὅτι θέλω νὰ εἶμαι ὑπεράνω παντὸς αἰσθήματος ὅταν ὁμιλῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Σᾶς παρακαλῶ δὲ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι ὁ σκοπὸς τῶν Συμβουλίων δὲν ἐκπληροῦται διὰ τῆς μεθόδου διὰ τῆς ὁποίας παρουσιάζεται τὸ ψήφισμα αὐτό. Σήμερον ἠμπορῶ νὰ τονίσω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἀποτάκτων ἐν τῷ Ναυτικῷ ἀλλὰ ζήτημα μαχίμων ἀξιωματικῶν, διότι οἱ μάχιμοι ὅλων τῶν κλάδων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν, εἶναι ζήτημα ἂν θὰ ὑπερβοῦν τοὺς 6 ἢ 7. Ἑπομένως γεννᾶται μόνον ζήτημα ἐπαναφορᾶς 20 ναυάρχων. Διὰ τὸν λόγον τοῦτο ἡ μόνη μέθοδος, διὰ τῆς ὁποίας θὰ δύναται νὰ γίνῃ ἓν Συμβούλιον ἔγκριτον τόσον ἀπὸ τὸ Σῶμα τῶν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν ὅσον καὶ ἀπὸ τοὺς ἐκτὸς τοῦ Σώματος εὑρισκομένους, θὰ ἦτο Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἀπὸ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐμπνέουν ἐμπιστοσύνην εἰς ἀμφοτέρας τὰς μερίδας, λόγῳ τῶν πολυτίμων ὑπηρεσιῶν ἐν τῷ παρελθόντι. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν ὅπως ἀποτελεσθῇ ὑπὸ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν, ἀσχέτως ἂν εἶναι ναύαρχοι ἢ πλοίαρχοι ἐν ἐνεργείᾳ, ἐκ τῶν ἐχόντων δεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν, καὶ ἐξ αὐτῶν νὰ ἐκλέξητε δύο μέχρι πέντε. Ἐκλέξατε ἀπὸ τὴν πτέρυγα τοῦ κέντρου ὅλους, ἀλλ’ ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ ὑπηρέτησαν εἰς τὰ πλοῖα καὶ νὰ γνωρίζουν τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ κρίνουν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνουν τὸν Α ἀξιωματικόν, τὸν κ. Θεοδωρόπουλον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποσυρθῆ ἀπὸ τὸ Ναυτικὸν ἀπὸ τὸ 1923, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸν κρίνῃ ὁ Β ναύαρχος, ὁ ὁποῖος καθ’ ὅλον τὸ διάστημα αὐτὸ ἔχει ἀποστρατευθῆ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον προτείνω τὴν ἀπόσβεσιν τῶν λέξεων «τέσσαρες καὶ τρεῖς» καὶ νὰ ἀφήσωμεν ἐν λευκῷ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐκλέξῃ ὅσους νομίζει ὁπωσδήποτε ἱκανούς. Μὴ ἀπατώμεθα, κύριοι, καὶ μὴ νομίζωμεν ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ εἶναι ὅμοιον μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποτάκτων τοῦ Ναυτικοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ κριθῇ διὰ νὰ ἐπανέλθῃ, δὲν εἶναι τόσος, ὅσον ἠθέλησαν νὰ τὸν παραστήσουν ἀγαπητοὶ ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφοι. Ὁ ἀριθμὸς τῶν μαχίμων, ἀποτάκτων καὶ ἀποστράτων ναυάρχων ἀνέρχεται κατὰ τὴν ἐπετηρίδα τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1924 εἰς 47. Ἐξ αὐτῶν, ἂν ἀφαιρέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ τὸν ἀντιναύαρχον κ. Γκίνην, ὃν ἔχει πάρει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἀφαιρέσωμεν δὲ καὶ πολλοὺς ἄλλους, τοὺς ὁποίους εἴτε ἔχει καταλάβει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, εἴτε πάσχουν ἀπὸ νοσήματα ἐκδεδηλωμένα, ὅπως ὁ κ. Γεωργαντᾶς, ὅστις εἶναι κατάκειτος, καὶ ὅπως ὁ κ. Λούντας, καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἂν ἀφαιρέσωμεν, λέγω, ὅλους αὐτούς, παραμένουν 23 μόνον κριτέοι ναύαρχοι παρὰ τοῦ Συμβουλίου. Ἂν τὸ αὐτὸ πράξωμεν διὰ τοὺς ἀντιπλοιάρχους, πλοιάρχους, πλωτάρχας καὶ ὑποπλοιάρχους, ἀπὸ τοὺς 48, οἵτινες εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὴν Ἐπετηρίδα, παραμένουν μόνον 18, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουν ἐπανέλθει. Εἰς αὐτοὺς πρέπει νὰ προστεθοῦν ἄλλοι 5, τοὺς ὁποίους ἡ ὑπηρεσία ἐλησμόνησε καὶ οἵτινες εἶναι διαγεγραμμένοι ἐκ τῆς ἐφεδρείας διὰ καθαρῶς πολιτικοὺς λόγους. Ἑπομένως φθάνομεν εἰς τὸν ἀριθμὸν 23 καὶ πρόκειται νὰ κριθοῦν 23 ναύαρχοι καὶ 23 κατώτεροι. Δι’ αὐτοὺς δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθουν οὔτε οἱ ἑπτὰ τὸ πολύ. Βεβαίως, ἂν πρόκειται νὰ τοὺς δώσωμεν μίαν σύνταξιν, θὰ τὴν λάβουν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν τοὺς ἐνδιαφέρει καὶ πολύ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον τοὺς ἐνδιαφέρει, κ. Ὑπουργέ, καὶ ὀφείλω νὰ συστήσω διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, εἶναι ἡ ἠθική των ἀποκατάστασις. Μὴ λησμονῆτε ὅτι ὅλα τὰ Συμβούλια ἀναφέρουν ἐπαγγελματικὴν ἀνικανότητα ἢ χαρακτῆρα ἀπάδοντα εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Καὶ ζητοῦμεν δι’ αὐτὸ καὶ μόνον τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ἠθικήν. Νὰ ἀναγνωρίσῃ ἡ Πολιτεία τὸ δίκαιόν των. Ὡς πρὸς τοὺς μὴ μαχίμους δὲν δύναμαι νὰ παρουσιάσω στατιστικάς, διότι οὔτε γνωρίζω ὅλα τὰ ὀνόματα, οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἦτο εἰς θέσιν νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος κλάδος, τῶν ἀεροπόρων ἀξιωματικῶν. Εἶναι μία δρὰξ κυριολεκτικῶς ἀνθρώπων, διότι μόλις ἔχουν παραμείνει 8–10, οἱ ὁποῖοι ἐξυπηρέτησαν τὴν Πατρίδα των ἀπὸ τὸ 1915 μέχρι σήμερον, πολεμήσαντες συνεχῶς. Εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν καὶ ἐσπούδασαν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου εἰς τὸ Μοῦδρον καὶ κατόπιν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν Μακεδονικὸν πόλεμον καὶ ἐξηκολούθησαν εἰς τὸν Μικρασιατικόν. Οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουν τραύματα καὶ κατάγματα. Εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, ἂν ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἀπορήσῃ, ἂν καὶ αὐτὸ δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ συζητούμενον ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον παρεπονέθην εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν καὶ ἐζήτησα τὴν διόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος. Παρουσιάσθη ὁ τραυματίας ἀξιωματικὸς κ. Γεράρδης, ὁ ὁποῖος ἐτραυματίσθη μαζί μου εἰς τὸ Μέτωπον καὶ εἶναι ἀνίκανος πρὸς ὑπηρεσίαν καὶ ἔρχεται ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία καὶ ἀποφαίνεται ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ σύνταξιν, διότι ἡ θλάσις τοῦ βραχίονός του δὲν εἶναι 4% ἀλλὰ 3½%.

§128Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Παρουσιάσθη ὁ κ. Γεράρδης ἐνώπιόν μου καὶ ὑπέβαλε τὰ παράπονα αὐτά. Ἐκάλεσα ἀμέσως τὸν κ. ἀρχίατρον, εἰς τὸν ὁποῖον τῷ εἶπον· διὰ τίνα λόγον ἐξητάσατε τόσον αὐστηρῶς ἄνθρωπον διὰ τὸν ὁποῖον σεῖς ἀποφαίνεσθε ὅτι εἶναι ἀνίκανος; Μοὶ ἀπήντησεν· εἶναι ὁ νόμος τοιοῦτος καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰς ἐπιταγὰς τοῦ νόμου. Ἑπομένως οἱ συντάξαντες τὸν νόμον ἐκεῖνοι εἶναι ὑπεύθυνοι.

§129Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τοιοῦτοι νόμοι νὰ λείψουν, διότι γνωρίζετε καλά, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Γεράρδης, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω καὶ δὲν ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ ἀδικῇ τοὺς θυσιασθέντας διὰ τὴν Πατρίδα. Λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ὑπάρχει καὶ ἡ δρὰξ τῶν ἀεροπόρων ἀξιωματικῶν. Ἀλλὰ πρὶν προχωρήσω, θὰ ἀναφέρω ὀλίγην ἱστορίαν. Εἷς πλωτάρχης τοῦ Ναυτικοῦ ἐφαντάσθη ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀρχηγὸς τοῦ νέου ἀεροπορικοῦ Σώματος. Ὁ πλωτάρχης αὐτὸς ἦτο ἐκ τῶν ἰθυνόντων. Ἔκαμεν ἐκκαθάρισιν, ἀπέλυσεν ὅλους τοὺς ἀεροπόρους καὶ προσέλαβεν ἀπὸ τὸ μάχιμον Σῶμα ὅσους τοῦ ἤρεσε, διέλυσε τὰς σχολὰς διὰ τὰς ὁποίας ἐδαπανήθησαν ἑκατομμύρια καὶ ἐπῆρεν ὅλους αὐτοὺς καὶ ἐπὶ κεφαλῆς των ἐπῆγεν εἰς τὸ Παρίσι νὰ τοὺς ἐκπαιδεύσῃ. Ἐπῆρε λοιπὸν 16 ἀξιωματικοὺς νέους μὲ ἀγάπην πρὸς τὸ ἐπάγγελμα καὶ ἐπῆγεν εἰς τὸ Παρίσι καὶ ἐπὶ 16 μῆνας λαμβάνουν ὁ μὲν πλωτάρχης 160 φράγκα καὶ οἱ ἄλλοι 80 φράγκα. Ἀφοῦ ἐπὶ 16 μῆνας ὁ κ. πλωτάρχης....

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§131Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Σκουφόπουλος. Ἀφοῦ ἔμεινεν ἐπὶ 16 μῆνας εἰς τὴν Γαλλίαν ἐκπαιδεύων δῆθεν τοὺς ἀεροπόρους, σήμερον πληροφοροῦμαι ὅτι ἐξεδόθη διαταγή, ἐπειδὴ ἐτελείωσεν ἡ ἀποστολή του, καὶ ἀποστέλλεται εἰς ἄλλην ἀποστολήν.

§132Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Χθὲς τὴν πρωΐαν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ τοιούτου καὶ διέταξα τηλεγραφικῶς νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὸν ναυτικὸν ἀκόλουθον νὰ λάβῃ φύλλον πορείας καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§133Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δόξα τῷ Θεῷ. Λοιπόν, κύριοι, αὐτοὶ οἱ ἀεροπόροι ἀπεστάλησαν διὰ νὰ σπουδάσουν καὶ πόσον καιρὸν νομίζετε ὅτι ἔκαμαν διὰ νὰ λάβουν τὸ πτυχίον; Δέκα ἓξ μῆνας, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σχολὴ τοῦ Μετώπου, κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Μικρασιατικοῦ ἀγῶνος εἰς διάστημα 9 ἡμερῶν ἀπέδωσεν ἀεροπόρους, διὰ τῆς βίας βέβαια, ἀλλ’ ἀπέδωσεν ἀεροπόρους. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠμπορεῖ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι οἱ ἀεροπόροι πρέπει νὰ προέρχωνται ἀπὸ τὴν Σχολὴν τῶν Δοκίμων. Εἶναι σεβαστὴ ἡ ἀντίληψις αὐτὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀναγνωρίζει καὶ εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα νὰ γίνουν ἀεροπόροι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸν ἐρωτήσω, ὄχι βεβαίως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀλλὰ τὴν ὑπηρεσίαν· πῶς ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τὸ δικαίωμα νὰ γίνουν ἀεροπόροι, πῶς μὲ μίαν μονοκονδυλιὰν διώχνετε ἀεροπόρους ἔχοντας 400 ὡρῶν πτήσεις Μετώπου; Ἐπειδὴ ὁ κ. Σκουφόπουλος δὲν ἠμποροῦσε νὰ εἶναι ἀρχηγὸς τῆς Ἀεροπορίας, δι’ αὐτὸ τοὺς ἐπέταξαν εἰς τὸν δρόμον;

§134ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε τοὺς ἐπέταξαν;

§135Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Πρὸ ἑνὸς ἔτους. Νομίζω λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ὄχι μόνον ἐπιβάλλεται ἡ ἠθικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, δι’ αὐτὸ τοῦτο τὸ συμφέρον τῆς Ἀεροπορίας ἐπιβάλλεται ἡ ἄμεσος ἐπαναφορὰ ὅλων τῶν ἀεροπόρων, τοὺς ὁποίους ἀπεμακρύνατε. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, κ. Ὑπουργέ, θὰ παρακαλέσω καὶ δι’ ἓν ἄλλο ζήτημα· ἐπειδὴ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ δεδηλωμένη ἀντίθεσις μεταξὺ τοῦ νέου ἀξιωματικοῦ ἀεροπόρου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς, καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἀφοῦ ἀπεμακρύνθησαν οἱ ἄλλοι, σᾶς ἐρωτῶ, πῶς αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ δώσουν συμβουλευτικὴν ψῆφον δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀεροπόρους; Δι’ αὐτὸ θὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν εἰς τὸ ἄρθρον 4· ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ὑποχρεοῦται νὰ προσλάβῃ ἕνα ἐκ τῶν νεωτέρων ἀποστράτων ἀξιωματικῶν ὡς σύμβουλον, ἂς προσλάβῃ τὸν κ. Ν. Μπούμπουλην ἢ οἱονδήποτε ἄλλον. Αὐταὶ εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον νὰ ἐπιφέρω, κ. Ὑπουργέ. Ἐπιπροσθέτως ἐκτὸς αὐτῶν θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω, ὅπως ἰσχύσουν εἰς τὸ ναυτικὸν ψήφισμα αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐθεσπίσαμεν καὶ εἰς τὸ στρατιωτικὸν ψήφισμα, δηλαδὴ νὰ ἀπονέμωνται συντάξεις εἰς τὰς χήρας τῶν ἀποστράτων, νὰ ἀναγνωρίζωνται οἱ γάμοι, τὸ ἐπίδομα τῶν ἀεροπόρων κλπ. Ἠμπορεῖ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποστράτων νὰ τὴν ἐνεργήσῃ οἱοσδήποτε, δὲν γνωρίζω, πάντως ὅμως, κ. Ὑπουργέ, ἡ ἐκκαθάρισις τοῦ ναυτικοῦ Σώματος ὀφείλει νὰ γίνῃ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν μεγαλυτέραν ὑπηρεσίαν εἰς τὰ πλοῖα, διότι εἰς τὸ Ναυτικὸν δὲν πρόκειται περὶ ἐπαναφορᾶς ἀποστράτων, πρόκειται περὶ ἐκκαθαρίσεως. Αὐτὰς τὰς τροπολογίας εἶχον νὰ ὑποβάλω, τελευτῶν δὲ ἔχω νὰ συστήσω εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν τὸ ζήτημα τῶν ἀποτάκτων ὑπαξιωματικῶν. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ δὲν εἶναι ὅπως οἱ τῆς ξηρᾶς· εἶναι μόνιμα στελέχη, εἶναι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν ἐπὶ μακρὸν χρόνον εἰς τὸ Ναυτικόν. Σήμερον τοὺς ἐπετάξαμεν ἔξω, πρὸ πάντων δὲ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τῆς Ἀεροπλοΐας, διὰ τοὺς ὁποίους ἐδαπανήθησαν χιλιάδες δραχμῶν διὰ νὰ τοὺς δημιουργήσωμεν, τοὺς ἐπετάξαμεν εἰς τοὺς δρόμους καὶ τοὺς προσέλαβον οἱ διάφοροι ἐπιχειρηματίαι, οἱ ὁποῖοι καὶ τοὺς πληρώνουν γενναίους μισθούς. Καὶ σᾶς ἀναφέρω ὅτι προχθὲς παρελήφθησαν ἀεροπλάνα εἰς τὸ Ἀεροδρόμιον Τατοΐου ἀπὸ μηχανικοὺς καὶ εἰς τὴν πρώτην των πτῆσιν εὑρέθησαν βίδες μέσα εἰς τὰς μηχανάς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ στοιχίσῃ τὴν ζωὴν τοῦ ἀεροπόρου. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως μετὰ τοῦ ψηφίσματος τῶν ἀξιωματικῶν ψηφισθῇ καὶ τὸ ψήφισμα τῶν ἀπομακρυνθέντων ὑπαξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Εἶναι ἔργον δικαιοσύνης καὶ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου. Ἂν ἐφαρμοσθοῦν αὐτά, ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι θὰ δυνηθῇ τὸ Ναυτικὸν νὰ βαδίσῃ τὰς μεγάλας γραμμὰς καὶ νὰ χαράξῃ τὰς ἐνδόξους σελίδας, τὰς ὁποίας ἔγραψε κατὰ τὸ 1912–1913. (Χειροκροτήματα).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γούδας ἔχει τὸν λόγον.

§137Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὑπῆρξε μία ἐποχή, κύριοι βουλευταί, ὄχι πολὺ μακρὰν ἀφισταμένη ἡμῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Πολεμικὸν Ναυτικὸν ἦτο πολὺ μικρότερον ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον, ἦτο μικρότερον εἰς ἄνδρας, ὀλιγαριθμότερον εἰς ἀξιωματικούς, μικρότερον εἰς πλοῖα, μικρότερον εἰς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ μικρότερον αὐτὸ Ναυτικὸν ἐνεφορεῖτο ὑπὸ πειθαρχίας, ὑπὸ πνεύματος ἐκπαιδεύσεως ἐπιστημονικῆς, ἐνεφορεῖτο ὑπὸ πνεύματος τῶν ἀξιωματικῶν πάντων πρὸς πρόοδον τοῦ Ναυτικοῦ καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ κλάδου αὐτοῦ. Ὑπῆρχον δὲ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ πολὺ παρῳχημένης ἐποχῆς, οἱ ὁποῖοι εἶχον τοιοῦτον κῦρος ἐπιστημονικόν, ὥστε κάποτε ἐν ἐπιστημονικῷ συνεδρίῳ διεθνεῖ χαρτογραφικῷ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ἐκαθυστέρησεν ἐπὶ δύο ἡμέρας, ὁ δὲ Πρόεδρος τοῦ Διεθνοῦς ἐκείνου Συνεδρίου ἐπρότεινε τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τοῦ Συνεδρίου διὰ νὰ μὴ λείπῃ ἡ γνώμη τοῦ Ἕλληνος ἀξιωματικοῦ. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τῶν ἐπιστημόνων ἀξιωματικῶν, τῶν ἐργαζομένων ἀξιωματικῶν, τῶν πειθαρχούντων ἀξιωματικῶν διεδέχθη ἡ ἐποχὴ τῶν κινημάτων. Πλοῖα ἀπήγοντο, ταμεῖα ἠνοίγοντο, ναῦται παρεκινοῦντο εἰς λιποταξίαν, ἡ πειθαρχία εἶχε μεταβληθῇ εἰς ῥάκος, ἀξιωματικοὶ κατώτεροι ἔκρινον τοὺς ἀνωτέρους των καὶ τοὺς ἀπέτασσον, Συμβούλια συνεκροτοῦντο ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ Ὑπουργοὺς ἀκόμη ἀνεβίβαζον καὶ κατεβίβαζον διὰ τῶν τοιούτων ἐνεργειῶν. Θὰ μὲ συγχωρήσητε ὅτι δίδω μίαν εἰκόνα τῶν δύο τούτων διαφόρων ἐποχῶν οὐχὶ διότι θέλω νὰ κάμω ἐντυπώσεις, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, ἵνα ἴδῃ ἡ Βουλὴ κατὰ πόσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἔχει προσκομισθῆ εἰς τὴν Βουλήν, θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν σκοπόν, διὰ τὸν ὁποῖον προσάγεται ὑπὸ τὴν ψῆφον της ἢ ἂν πρέπῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ προσκομισθέν, νὰ ὑποστῇ διορθώσεις καὶ ἀλλοιώσεις. Κατὰ τὴν δευτέραν ἐκ τῶν δύο ἐποχῶν ἀκόμη, κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα ἔννοια πειθαρχίας εἶχε καταλυθῆ, ναῦται περιήγοντο ἐπὶ πολεμικῶν πλοίων εἰς δύο καὶ τρία ἐκλογικὰ τμήματα ἔχοντες ἐπὶ κεφαλῆς ἀξιωματικοὺς καὶ παρεκινοῦντο νὰ ψηφίσουν κατὰ τὴν βούλησιν τῶν ἀξιωματικῶν των. Αὐτὴ εἶναι ἐποχὴ πρόσφατος τοῦ ἐγγὺς παρελθόντος ἴσως συγχεομένη μὲ τὴν ἐποχήν, εἰς τὴν ὁποίαν αὐτὴν τὴν στιγμὴν ζῶμεν καὶ ἐποχήν, τῆς ὁποίας τὰ ἀποτελέσματα ἡμεῖς θέλομεν νὰ διορθώσωμεν. Ὑπῆρχε κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ παράδειγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον λέμβοι κατελάμβανον θωρηκτά. Τέσσαρες ἐπαναστάται ἐπὶ λέμβων κατελάμβανον τὸ θωρηκτὸν «Ἀβέρωφ», ἔχον τηλεβόλα, ταχυβόλα, τορπίλλας καὶ ὅλα τὰ μέσα τῆς ἀμύνης. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, προερχόμενος ἐξ οἰκογενείας ἐνδόξου καὶ ἱστορικῆς τοῦ Ναυτικοῦ μας, ἐμφορεῖται ὑφ’ ὅλης τῆς καλῆς διαθέσεως νὰ ἀποσβέσῃ τὴν δευτέραν εἰκόνα, τὴν ὁποίαν ἠθέλησα δι’ ὀλίγων νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ παρουσιάσῃ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του ἐπαναφερόμενον τὸ Ναυτικὸν εἰς τὴν πρώτην περίοδον, εἰς τὴν πρώτην εἰκόνα, εἰς τρόπον ὥστε οἱ καρποὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς διοικήσεώς του νὰ εἶναι αἰσθητοὶ εἰς τὸ μέλλον ὑπὲρ τῆς προόδου τῆς Χώρας. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι διὰ τῶν προτεινομένων μέτρων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐν ᾗ περιπτώσει ταῦτα δὲν τύχουν διορθώσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου κατὰ σειρὰν ἀναγεγραμμένου ψηφίσματος, διότι τὰ θεωρῶ ἀλληλένδετα καὶ συναφῆ.

§138Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μαζὶ εἶναι ἡ συζήτησις.

§139Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Λοιπὸν κατὰ τὰ ψηφίσματα, τὰ ὑποβληθέντα, πρόκειται νὰ καταρτισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἀποτελουμένη ἐκ τεσσάρων μελῶν ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τριῶν ἐκ τῶν ἀποστράτων ἢ ἀποτάκτων διὰ νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος τῶν ἀπομακρυνθέντων τῆς ὑπηρεσίας ἀξιωματικῶν. Πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἂν ἀποδέχεται ὅσας τροπολογίας ἐγένοντο χθὲς εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν παρόμοιον στρατιωτικὸν ψήφισμα, ἵνα μὴ συζητῶμεν ἀσκόπως. Θὰ δεχθῇ καὶ ἐν τῷ ψηφίσματι τούτῳ ὡς γενομένας πάσας τὰς τροποποιήσεις μὲ τὰς σχετικὰς δηλώσεις;

§140Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι ὅλας.

§141Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά.

§142Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰς σχετιζομένας πρὸς τὸν νόμον μόνον.

§143Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Βεβαίως. Κατὰ συνέπειαν δὲν θὰ συζητῶμεν τὸ σχέδιον, τὸ διανεμηθὲν εἰς τοὺς βουλευτάς, ἀλλὰ θὰ θεωρῶμεν τοῦτο διωρθωμένον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χθεσινοῦ ψηφίσματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς.

§144Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅσαι προσαρμόζονται, αὐταὶ γίνονται δεκταί.

§145Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Λοιπὸν κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ ψηφίσματος περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸ ψήφισμα περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ναυάρχων πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξ ὀνόματα ναυάρχων, ἐκ τῶν ὁποίων δύο ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰς τάξεις, τέσσαρες θ’ ἀνακληθῶσιν, εἶναι δὲ οἱ ἀνακαλούμενοι οἱ ἀποστρατευθέντες διὰ τοῦ ἀπὸ 31ης Ἰουνίου 1925 νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον καταργεῖται διὰ τοῦ εἰσαγομένου ψηφίσματος. Ἐπὶ τῶν προσώπων αὐτῶν, καίτοι ἐγένετο μακρὸς λόγος, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ζητήσω μίαν δήλωσιν. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὰ προσωπικά, ἀλλὰ ὅσοι ἔκριναν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν καὶ πάλιν κρινομένων, νομίζω ὅτι δὲν ἔχουσι θέσιν εἰς ἓν Συμβούλιον.

§146Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἂν τυχὸν ἐκ τῶν τεσσάρων ἤδη ἀνακαλουμένων ἀξιωματικῶν, ἄν τις ἐξ αὐτῶν ἔχῃ λάβει μέρος εἰς ἓν Συμβούλιον περὶ ἐκκαθαρίσεως, αὐτὸς δὲν θὰ λάβῃ μέρος.

§147Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔστω καὶ ἂν δὲν ἀναγράφονται τοιαῦται ἐξαιρέσεις.

§148Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κάμνω τὰς δηλώσεις ἵνα ἀναγραφῶσιν εἰς τὰ πρακτικά.

§149Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἀλλ’ ἄλλος τις ἐκ τῶν ἀνακαλουμένων ἀξιωματικῶν ὑπηρέτησεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καθ’ ὅλον τὸ χρονικὸν διάστημα, τὸ ἀπὸ 1922, καθ’ ὃ ἐγένοντο αἱ τοιαῦται ἀπομακρύνσεις ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων τοὺς ὁποίους σκοπεῖ τὸ Συμβούλιον τῶν Ναυάρχων νὰ κρίνῃ καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ τούτους ἡ ὑπηρεσία εἰς τὰς τάξεις τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ δήλωσίς σας καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ ἐφαρμόζηται. Διὰ τὸν λόγον ὅτι ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν οὗτος διὰ πράξεώς του, τῆς ὁποίας ἔχω ἀντίτυπον ἐν χερσί, χρονολογούμενον ἀπὸ τῆς 14ης Σεπτεμβρίου 1923, μετέθεσεν εἰς ἀποστρατείαν ἢ εἰς ἀπόταξιν ὅλους ἐκείνους τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτὸς οὗτος ὡς μέλος τοῦ σήμερον νομοθετουμένου Συμβουλίου τῶν ἑπτὰ ναυάρχων εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Καὶ θὰ ἐγεννᾶτο τὸ ἐρώτημα τοὺς ἠδίκησε τότε ὅτε τοὺς ἀπέταξεν ἢ παραβαίνει τὴν συνείδησίν του σήμερον ἐπαναφέρων αὐτούς, ἂν τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν;

§150Γ. ΣΑΚΑΛΗΣ. Ἄλλοι καιροί, ἄλλαι σκέψεις.

§151Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Καὶ ὁ ἴδιος δὲν θὰ ἤθελε δεχθῇ νὰ εἶναι κριτὴς σήμερον. Τὸ λέγω χάριν τῆς ἰδίας αὐτοῦ προσωπικῆς ὑποστάσεως. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ ἂν περιλαμβάνεται καὶ οὗτος εἰς τὸν ὑποβληθησόμενον πίνακα τῶν ἐξ ἐν ἐνεργείᾳ ναυάρχων εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε συνάδελφε, τὰ πρόσωπα θὰ ἐκλεγοῦν ἀπὸ τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον. Ἑπομένως, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐδῶ νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ τῶν προσώπων, ἂν περιλαμβάνεται ὁ εἷς ἢ δὲν περιλαμβάνεται ὁ ἄλλος. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐφόσον ἡ Βουλὴ παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην της, θὰ ἐκλέξῃ τὰ πλέον κατάλληλα πρόσωπα διὰ μίαν τόσον σοβαρὰν ἐργασίαν.

§153Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἔχετε ἓξ πρόσωπα μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ ἐκλέξητε τὰ τέσσαρα. Κατόπιν τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τὰ δύο ἐκ τῶν ἓξ τεθέντων κατὰ μέρος ἀπομένουσι τέσσαρα. Τώρα θὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τῶν ἄλλων τεσσάρων οὐχὶ ὡς προσώπων, ἀλλ’ ὡς ἐχόντων τὴν ἐκ τῶν νόμων ἱκανότητα. Οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες εἶναι νεώτεροι κατὰ τὸ πλεῖστον τῶν μελλόντων νὰ κριθῶσι καὶ οἱ ἔχοντες συμφέρον νὰ μὴ ἐπαναφέρωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Ναυτικοῦ ἀξιωματικοὺς ἀρχαιοτέρους των, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ τοὺς κρίνωσιν. Εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργός, θ’ ἀπαντήσω· ἔχομεν ἕξ, ἐξ αὐτῶν ἔχετε νὰ ἐκλέξητε τοὺς τέσσαρας, οἱ δύο ἀποκλείονται, διότι ἔχουσι λάβει μέρος εἰς προγενέστερα Συμβούλια, μένουσι μόνον δύο ἔχοντες τὴν ἱκανότητα νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ Συμβούλιον. Δευτέραν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, εἶναι ἡ ἑξῆς: εἰς τὸ ἐδάφιον γʹ ἄρθρον 2 ἀναφέρεται ὅτι (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοὺς πλείστους τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν κεκτημένους τεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Στρατεύματι ἔχει τοῦτο γίνει».

§154Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὡς γνωρίζετε, διὰ τῶν γενομένων ἐκκαθαρίσεων ἀπεστρατεύθησαν μερικοὶ λαβόντες τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν ὑποναυάρχου, χωρὶς νὰ λάβωσι τὴν σύνταξιν. Ἑπομένως, περὶ αὐτῶν πρόκειται, ἂν ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Ναυτικόν, θὰ ἐπανέλθωσι μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ πλοιάρχου. Ἂν δὲν θελήσωσι νὰ ἐπανέλθωσι θὰ προαχθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποναυάρχου.

§155Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Εἶχον ἤδη προαχθῆ εἰς τὸν βαθμὸν αὐτόν.

§156Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀλλὰ δὲν ἔλαβον τὴν σύνταξιν.

§157Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Οἱ πλεῖστοι ἔλαβον καὶ τὴν σύνταξιν.

§158Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι, ὄχι.

§159Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρονολογίαν ὑποθέτω ὅτι καὶ διὰ τὸ Ναυτικὸν θὰ περιληφθῶσιν οἱ ἀπὸ 1ης Νοεμβρίου 1920.

§160Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὅπως διετυπώθη τὸ ἄλλο.

§161Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 3 εἶχον νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς: ὅτι καὶ πάλιν ἐδῶ θὰ ἤθελε τὸ ἄρθρον τοῦτο διορθώσεως σχετικῶς μὲ τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα, δηλαδὴ θὰ καταρτισθῶσι πίνακες δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελε τὸ Συμβούλιον νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπανέλθωσι καὶ θὰ ἀποστρατευθῶσιν. Ἀλλὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας, καθ’ ὃν χρόνον διετέλουν ἐν ἀποστρατείᾳ, κατὰ τὰ χθὲς ἀποφασισθέντα, θὰ ὑποβληθῶσιν ἅπαντες εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου. Ἂν ἐν τῷ μεταξὺ κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας δὲν δύνανται παρὰ νὰ ὑποστῶσι καὶ οὗτοι τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου. Συζητοῦμεν ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ πηγάσουν νομικαὶ ὑποχρεώσεις εἴτε τοῦ Δημοσίου πρὸς αὐτούς, εἴτε αὐτῶν πρὸς τὸ Δημόσιον. Εἶναι λεπταὶ ἀποχρώσεις τοῦ ψηφίσματος, τὰς ὁποίας ἴσως ἡ ὑπηρεσία λόγῳ τῆς σπουδῆς, μὲ τὴν ὁποίαν κατήρτισε τοῦτο, δὲν τὰς ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει. Ἔχομεν ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος κατελήφθη ὑπὸ τοῦ ὁρίου, ὑποθέσατε, ὅτι αὐτὸς κρίνεται ἱκανὸς νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν πίνακα Β, δὲν θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι κρίνει τὸ Συμβούλιον ὅτι πρὸς ἠθικήν του ἱκανοποίησιν κρίνεται ἐπανακτέος· ἀφοῦ κρίνεται ἐπανακτέος καί, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ψηφίσματος, λαμβάνει ἕνα βαθμὸν καὶ τὴν σύνταξιν τοῦ ἀνωτέρου αὐτοῦ βαθμοῦ, πρέπει νὰ κανονισθῇ ἀπὸ πότε θ’ ἀρχίσῃ ἡ σύνταξις τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ.

§162Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπηρετῶν εἰς τὰς τάξεις καὶ καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας καὶ ἀποστρατευθεὶς αὐτός, νομίζετε ὅτι θὰ δικαιοῦται νὰ λάβῃ σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνωτέρου, τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν οἱ ἄλλοι;

§163Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, δὲν κάμνω πολεμικήν, θέλω νὰ καταστήσω τὸ ψήφισμα σαφέστερον. Ὑπάρχουν διατάξεις τοῦ ψηφίσματος, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ προκύψουν ζητήματα. Ἂν τις ἐκ τῶν ἤδη ἀπομακρυνθέντων τῆς ὑπηρεσίας ἔχῃ ἀποκτήσῃ τὸ πρὸς σύνταξιν δικαίωμα θὰ τῷ δώσητε τὴν σύνταξιν αὐτὴν σήμερον ἢ ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα; Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ κάμητε μίαν δήλωσιν. Νὰ σᾶς φέρω συγκεκριμένον παράδειγμα· ὁ Α ἀξιωματικὸς κρίνεται ἱκανὸς νὰ ἐπανέλθῃ, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον ν’ ἀποστρατευθῇ. Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι ἀπότακτος ἀξιωματικὸς τοῦ 1920 καὶ ἀπεστρατεύθη τὸ 1924, ἂν κριθῇ ὡς ἐπαναφερόμενος κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ψηφίσματος, λογίζεται ὑπὲρ αὐτοῦ ὡς χρόνος τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ὁ χρόνος, καθ’ ὃν ἦτο ἐν ἀποτάξει, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ 1920–1924; Ὁ χρόνος ὅμως ἐκεῖνος συμπληροῖ δι’ αὐτὸν μίαν πενταετίαν ἐν τῷ βαθμῷ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχει ὑπερτεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν δικαιοῦται νὰ λάβῃ σύνταξιν ἀνωτέραν.

§164Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας.

§165Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Ἐπεθύμουν νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πότε θ’ ἀρχίσῃ διδομένη καὶ ἡ σύνταξις τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ· ἀφ’ ἧς ἀπέκτησε τὸ δικαίωμα ἢ ἀφ’ ἧς τοῦ δίδει τὸ ψήφισμα;

§166Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας.

§167Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Βεβαίως εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς προτάσεις ἐπίσης πρὸς προαγωγὴν ὑποθέτω ὅτι θὰ ἰσχύῃ ἐπίσης ἡ χθὲς γενομένη ἑρμηνεία ὅτι αὗται ἂν δὲν εἶναι πλέον τῶν δύο σύμφωνοι δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωτικαὶ διὰ τὸ Συμβούλιον προκειμένου περὶ ἀπομακρυνομένου. Τὰ μέτρα τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως, τὰ προβλεπόμενα ἐν ἄρθρῳ 10, θὰ παραμείνουν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ θὰ διαγραφοῦν; Διότι εἰς τὸ ψήφισμα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ ξηρὰν Στρατοῦ δὲν εἶδον ἀναγραφόμενα τοιαῦτα μέτρα οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως.

§168Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἂν ὑπάρχῃ, θὰ διαγραφῇ.

§169Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Πρὶν ἢ περαίνω τὰς παρατηρήσεις μου ἐπὶ τῶν δύο ψηφισμάτων θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μὴ παρίδῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ οἱ ἄλλοι προλαλήσαντες συνάδελφοι ἔθιξαν, τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἔχει ὑποβληθῆ καὶ τροπολογία σχετικὴ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἡ ὁποία ἔχει τυπωθῆ καὶ διενεμήθη. Οἱ ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ ὑπηρετοῦν, ὡς γνωρίζετε, ὡς μόνιμοι ὑπαξιωματικοί, δηλαδὴ ἔχουσιν ὡς ἐπάγγελμα τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην πληρώνουν, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, τὰ σπασμένα τῆς διαμάχης ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν μόνον οὗτοι καὶ εἰς τὸ τέλος μένουν ὑπαξιωματικοὶ ἀποβεβλημένοι τῆς ὑπηρεσίας χωρὶς οὐδεμία πρόνοια νὰ λαμβάνηται περὶ αὐτῶν. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι τόσον βαρεῖα, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κριθῶσιν ὑπὸ ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων ἢ γενικῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἤθελεν ὁρίσει ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ στελεχῶν τοῦ Ναυτικοῦ, δὲν φαντάζομαι δὲ ὅτι θὰ εἶναι οὗτοι ἐπιεικεῖς καὶ θὰ ἐδημιούργουν οἰκονομικὰς δυσχερείας εἰς τὸ Κράτος, ἐπαναφέροντες ἀνθρώπους, ἡ ἀχρηστία τῶν ὁποίων εἶναι ἤδη ἀνεγνωρισμένη. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν ἀξιωματικῶν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ ὑπομνήσω ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 συνήργησεν εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν πλείστων ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, γενόμενος κατόπιν Ὑπουργὸς ἐπὶ δικτατορίας καὶ βλέπων ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προαγάγῃ τὸ Ναυτικὸν μὲ τὰ στελέχη, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀπομείνει ἐκ τῶν διαφόρων ἀπομακρύνσεων, ἐξηναγκάσθη νὰ ἀνακαλέσῃ πλείστους τῶν ἀπομακρυνθέντων, οἵτινες καὶ ὑπηρετοῦσι. Νομίζω δ’ ὅτι ἦσαν οὐχὶ ἐκ τῶν χειροτέρων, ἀλλ’ ἐκ τῶν καλυτέρων οἱ ἀνακληθέντες.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§171Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὅτε κατὰ τὸ 1922, κύριοι συνάδελφοι, ἦλθεν ἡ Ἐπανάστασις ἐπὶ τῶν πλοίων εἰς τὰ ὕδατα τοῦ Φαναρίου, μοὶ ἐζήτησαν τὴν γνώμην μου, τί τὸ πρακτέον περὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀπήντησα ὅτι χαίρω πολύ, διότι μεταξὺ τῶν ἐπαναστατῶν ἀξιωματικῶν ἦσαν ἀξιωματικοὶ ἐκ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης παρατάξεως καὶ ἑπομένως τὸ ἄχρι τῆς ὥρας ἐκείνης χάσμα δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ πληρωθῇ. Συνέστησα, ἑπομένως, ὅπως προσπαθήσῃ ἡ Ἐπανάστασις ἵνα μὴ τὸ χάσμα ἐκεῖνο γεννηθῇ ἐκ νέου καὶ ν’ ἀποφύγῃ ὅπως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Στόλου μὴ εἶναι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν λεγομένων τῆς Ἀμύνης, ἵνα μὴ προκληθῇ ἀντιζηλία τις μεταξὺ τῶν ὁμοϊδεατῶν πλέον ἀξιωματικῶν καὶ ὅτι ἦτο πλέον μία καλλίστη εὐκαιρία, ἡ παροῦσα, ἵνα τὸ χάσμα ἐκεῖνο πληρωθῇ. Δυστυχῶς, αἱ συμβουλαί μου, τὰς ὁποίας τῇ προσκλήσει των ἀπηύθυνα καὶ πρὸς ὀγδοήκοντα ἀξιωματικοὺς συγκεντρωμένους, δὲν εἰσηκούσθησαν καὶ ἐπῆλθον νέοι κλονισμοὶ εἰς τὸ Ναυτικόν. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐκλήθην νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἐνέργειαν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως, ὅταν ὅμως εἶδον ὅτι ἐγένετο ἡ συνήθης τροπὴ τῶν πραγμάτων, δηλαδὴ ὅτι ἐμορφώθησαν καὶ πάλιν ὁμάδες ἐν τῷ Ναυτικῷ μικρῶν κομμάτων καὶ κομματιδίων, ἄλλαι μὲν ἔχουσαι σχέσιν πρὸς κόμματα, ἄλλαι δὲ τελείως προσωπικαὶ καὶ συμφεροντολογικαί, ἠρνήθην νὰ ἐπανέλθω καὶ ἐδήλωσα ὅτι δὲν θὰ ἐπανέλθω καὶ τὸ ἔπραξα, διότι ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρός μου ἠννόουν ὅτι ἢ ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ κάμω κόμμα ἢ ἔπρεπε νὰ ὑποστῶ τὸν ἐξευτελισμὸν τῶν κομμάτων καὶ τῶν κομματιδίων. Ἐπειδὴ δὲ τοιοῦτος εἶναι ὁ χαρακτήρ μου, μολονότι καὶ ἐγὼ ὑπῆρξα κάποτε ἐπαναστάτης, οὐδέποτε ἔστερξα νὰ ἐφαρμόσω τὴν πολιτικὴν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν καὶ οὐδέποτε ὡμίλησα περὶ πολιτικῆς καὶ ἐκκαθαρίσεως. Διὰ τοῦτο ἀπέστερξα νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ Ναυτικὸν ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ κάμω καὶ ἐγὼ κόμμα. Ἡ κατάστασις ἐκείνη, δυστυχῶς, δὲν ἐθεραπεύθη ἀκόμη εἰς τὸ Ναυτικόν. Καὶ σήμερον ὑπάρχουν τὰ κόμματα καὶ κομματίδια καὶ τὰ παρασκήνια καὶ οἱ παράγοντες. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, εἶναι πράγματι ἓν νομοσχέδιον, προερχόμενον ἀπὸ μίαν πατριωτικὴν πρόθεσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰ κακὰ τοῦ Ναυτικοῦ. Θὰ ὑποδείξω ὅμως τροπολογίας τινὰς ὡς ἐκ τῆς τεσσαρακονταετοῦς μου πείρας, τὴν ὁποίαν ἔχω, γνωρίζων πρόσωπα καὶ πράγματα ἐν τῷ Ναυτικῷ, ἵνα ἡ καλὴ αὕτη πρόθεσις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως εἶναι τελεσφόρος καὶ πραγματική. Ὅτε πρὸ τετραμήνου μοὶ ἐζητήθη ἡ γνώμη περὶ τοῦ ἀκανθώδους πράγματι ζητήματος τῶν στελεχῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ τὴν ἐξέφρασα ἐν τῇ ἐφημερίδι «Ἑστία» τῆς 26ης Σεπτεμβρίου πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Διὰ νὰ μὴ περιαυτολογήσω καὶ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ, ἡ πρόθεσίς μου ἄλλως τε δὲν εἶναι αὐτή, θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν περικοπὴν τῆς διατριβῆς μου ἐκείνης τὸ πῶς ἠννόουν τὸ ζήτημα τοῦ Ναυτικοῦ νὰ διευθετηθῇ· ἔγραφον τότε (ἀναγινώσκει): «Ἂν ὅμως ἡ νέα Βουλή, δηλ. ἡ παροῦσα, ζήσῃ, ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τὰ ἑξῆς μέτρα: Πρῶτον ἐπαναφορὰ καὶ τοῦ τελευταίου διόπου τῶν ἐπὶ δικτατορίας ἀποταχθέντων ἀπὸ 25 Ἰουνίου 1925 ἵνα τὸ Κράτος πιστοποιήσῃ ὅτι δὲν θεωρεῖ τὸ Σύνταγμα ὡς κουρελλόχαρτον καὶ τοὺς ὑπερασπιστάς του ὡς ἠλιθίους».

§172ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων μὲ τοιαύτην λογικήν.

§173Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Βεβαιότατα. Ὁμιλῶ ὅμως σήμερον περὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ Κράτος ἂν αὐτὸ πρῶτον δὲν δίδῃ τὸ παράδειγμα τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὅταν ἀπαιτῇ μὲν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ σέβωνται τοὺς νόμους καὶ τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ἴδιον, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ δείξῃ σεβασμὸν πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν αἰσθάνεται κανένα σεβασμόν. Δεύτερον (ἀναγινώσκει): «Ἀπόταξις τῶν ἐνεργῶς δρασάντων καὶ ἱδρυσάντων τὴν δικτατορίαν ἀξιωματικῶν, ἀκριβῶς διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Τρίτον: «Μερικὴ ἐπαναφορὰ ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ δι’ ὁμοφώνου ἐκλογῆς πάντων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Τέταρτον: «Ἵδρυσις Συμβουλίου ναυάρχων, ἐκλεχθησομένων ἐν ὁμοφωνίᾳ πάντων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων». Προέβλεπον ἔκτοτε μόνος μου ὅτι αὐτὴ ἔπρεπε νὰ ἦτο ἡ μόνη ῥιζικὴ λύσις τοῦ ζητήματος καὶ εὐτυχῶς ἐδόθη διὰ τῆς Οἰκουμενικῆς. Πέμπτον (ἀναγινώσκει): «Λειτουργία τῶν φύλλων ποιότητος καὶ ὄχι πλέον ἀθρόαι μεταβολαί». Πρέπει, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ πολιτικὴ ἰδεολογία τῶν διαφόρων παραγόντων συνήθως καταλήγει, ἂν ὄχι τῶν πρώτων, ἀλλὰ τῶν ὀπαδῶν τῶν παρακάτω, εἰς τὰς λέξεις «ἐκκαθάρισις, προαγωγαί, αὐξήσεις θέσεων, καλαὶ τοποθετήσεις, ἀποστολαὶ εἰς Εὐρώπην» κλπ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι αἱ ἄκανθοι καὶ οἱ τρίβολοι οἱ συμφεροντολογικοί, οἱ ὁποῖοι διέσπασαν τὴν ἑνότητα ἑνὸς Σώματος. Ἑπομένως, ἂν κτυπήσῃ κανεὶς αὐτούς, κτυπᾷ τὴν ῥίζαν τοῦ κακοῦ. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἓν Συμβούλιον προερχόμενον ἐκ τῶν φυσικῶν ναυάρχων καὶ οὐχὶ τέχνῃ ἢ ἐπαναστάσει παραγόντων, δύναται νὰ θεραπεύσῃ ῥιζικῶς τὸ κακὸν ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς καὶ ἑπομένως θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον πραγματικὴν ὁμαλότητα εἰς τὸ Ναυτικόν. Ὡς ἕκτον μέρος συνιστῶ τὴν σύστασιν ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ Ναυτικόν. Εἷς Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν βεβαίως δὲν ἔχει καιρὸν οὔτε τὰς ἀπαιτουμένας ὥρας νὰ ἀσχολῆται μὲ ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐλέγετο προχθὲς ἐνταῦθα ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀναλάβῃ τὴν προεδρίαν τοῦ Συμβουλίου ἐκκαθαρίσεως. Ἐπίσης καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐπροτάθη τοῦτο ἀπὸ κάποιον κ. συνάδελφον. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν δύναται νὰ ἀπασχολῆται ἐπὶ ἕνα μῆνα μὲ φύλλα ποιότητος καὶ ἐκκαθαρίσεως, ἑπομένως πρακτικῶς δὲν εἶναι δυνατόν. Διὰ τῆς συστάσεως ὅμως αὐτῆς τῆς ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ἔργον τῆς ὁμαλότητος θὰ διηκολύνετο πολὺ περισσότερον, διότι θὰ ἀπεκάλυπτεν ὅλον τὸν τρόπον καθ’ ὃν διῳκήθη τὸ Ναυτικὸν μὲ τὰς λεγομένας δικτατορίας καὶ μὲ τοὺς λεγομένους παράγοντας. Ἡ βάσις, ἡ ψυχολογία τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι νὰ διοικοῦν τὸ Ναυτικόν, ὅπως εἶπον καὶ πρίν, οὐχὶ οἱ τέχνῃ γενόμενοι ἀρχηγοί, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι λόγῳ ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας ἦταν πραγματικὰ καὶ φυσικὰ ἀναδεδειγμένοι ἀρχηγοί. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω μερικὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναπτύξω ἐν συντομίᾳ. Τὴν πρώτην τὴν ὑποβάλλω ἐπὶ τῇ προβλέψει ὅτι καὶ εἰς τὸν Στρατὸν θὰ ἐτίθετο ἡ προθεσμία ἀπὸ 1ης Νοεμβρίου 1920. Δὲν ἐπιμένω, ἀλλ’ ὅ,τι ἔγινεν εἰς τὸν Στρατὸν δύναται νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ Ναυτικόν. Ἡ δευτέρα τροπολογία εἶναι δι’ ἐμὲ λίαν οὐσιώδης. Ἤκουσα, κύριοι, περὶ ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος. Δὲν εἶναι δι’ ἐμὲ ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γεννᾷ τὴν ἀνωμαλίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γεννᾷ τὴν ἀνωμαλίαν εἶναι ἡ ῥοπὴ τῶν ἀξιωματικῶν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ἐνίων ἀξιωματικῶν, εὐτυχῶς ὀλιγίστων, νὰ κάμνουν διαρκῶς ἐπαναστάσεις, τοῦ νὰ γίνωνται διαρκῶς ἀρχηγοὶ κομματιδίων καὶ ἑπομένως νὰ ἐπιβάλλονται ὡς λεγόμενοι παράγοντες. Αὐτὸ εἶναι δι’ ἐμὲ τὸ σπουδαῖον καὶ μόνον ὅταν αὐτοὶ οἱ παράγοντες καὶ αὐτοὶ οἱ ἀνατροπεῖς καὶ ψυχολογικῶς ἐν τῷ Ναυτικῷ κτυπηθῶσι, μόνον τότε θὰ ἔχωμεν ὁμαλότητα. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἡ βάσις τῆς κρίσεως τῶν Συμβουλίων θὰ εἶναι πρὸ παντὸς ἡ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ῥοπὴ τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς ἐπαναστατικὰς ἢ ἀντιπειθαρχικὰς πράξεις». Ἂν τυχὸν ἡ κρίσις δὲν γίνῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, θὰ γίνῃ ἐκκαθάρισις ἐπαγγελματική, ἀλλ’ ὄχι ψυχολογική.

§174ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Προηγουμένως εἴπατε ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν Ἐπανάστασιν 80 ἀξιωματικοὶ εἶχον συνέλθει εἰς ἓν πλοῖον καὶ ἔκαμον πρωτόκολλον, στάσεως ἢ ἀπειθαρχίας.

§175Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι, παρεξηγήσατε. Ἰδοὺ τί εἶπον· ὅτι μετὰ τοὺς δύο ἀρχηγοὺς τῆς Ἐπαναστάσεως, οἱ ὁποῖοι μὲ ἐκάλεσαν νὰ τοὺς εἴπω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ Ναυτικοῦ—ἦτο ἡ πρώτη ἡμέρα—μὲ ἐκάλεσαν κατόπιν καὶ 80 περίπου ἀξιωματικοὶ συνελθόντες εἰς τὸ καρρὲ ἑνὸς θωρηκτοῦ καὶ μὲ παρεκάλεσαν νὰ τοῖς εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ τίποτε ἄλλο. Μὲ παρεκάλεσαν ἀκόμη νὰ ἀναλάβω τὴν ἀρχηγίαν τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου. Μετὰ ταῦτα, ὅταν ἦλθεν ἡ ὥρα καὶ ἔμαθον ὅτι σχηματίζονται ὁμάδες κλπ. δὲν ἀνέλαβον ὑπηρεσίαν καὶ ἔκτοτε εἶμαι μακρὰν τοῦ Ναυτικοῦ. Ἡ παράγραφος 3 τοῦ ἄρθρου 2 πρέπει νὰ τροποποιηθῇ· εἶναι ζήτημα λεκτικοῦ. Ἐπίσης νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρον τὸ 5ον ἄρθρον, τὸ μέρος τὸ ἀρχόμενον ἐκ τῆς φράσεως «τοῦ πλοιάρχου». Ὑποβάλλω ἐγγράφως τὰς τροπολογίας εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἄλλους ναυάρχους θὰ κάμητε;

§177Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ὁσουσδήποτε ναυάρχους καὶ ἂν κάμητε, τὸ ἀντάλλαγμα τῆς ὁμαλότητος εἶναι πολλοστημόριον τῆς ζημίας ἐκείνων. Εἶμαι τῆς γνώμης ἐπίσης ὅτι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Συμβούλιον πρέπει νὰ κρίνῃ καὶ τοὺς μέλλοντας νὰ ἐπανέλθωσι καὶ τοὺς μέλλοντας νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν. Ἐν τούτοις ἂν ἡ πρότασίς μου δὲν γίνῃ δεκτή, τὴν θεωρῶ λίαν οὐσιώδη καὶ προτείνω τὸ ἄρθρον 8 νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν.... κλπ.» Ἑτέρα οὐσιώδης τροπολογία τὴν ὁποίαν προτείνω εἶναι τὸ σημερινὸν Ν. Διάταγμα «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Ναυτικοῦ Συμβουλίου» νὰ καταργηθῇ. Εἶναι Ν. Διάταγμα μιᾶς ἐπαναστατικῆς ἐποχῆς. Δεύτερον ὅτι αὐτὸ τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ καταστήσῃ τὸ Μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν μόνιμον, νὰ τῷ δώσῃ ἓν μέγα κῦρος καὶ ἀφοῦ γίνουν ὅλαι αἱ ἐκκαθαρίσεις καὶ ἐπαναφοραί, νὰ εἴπῃ ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ τὸ Κράτος: «Κύριοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Στόλου, τὸ ἀξίωμά σας ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς δὲν θὰ διατρέξῃ τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους διέτρεχε πρίν. Δὲν θὰ εἶσθε πλέον κλητῆρες μιᾶς Νομαρχίας». Τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα, τὸ ἰσχῦον, τοὐναντίον μετὰ ἓξ μῆνας ἐπισείει τὴν ἀπειλὴν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, ὅτι δύνανται νὰ παυθῶσιν ὡς κλητῆρες μιᾶς Δημαρχίας. Ἀλλ’ ἔχει καὶ ἄλλην τερατώδη ἀντισυνταγματικὴν διάταξιν. Μικρὸν τὸ κακόν. Δύναται νὰ διορθωθῇ. Καὶ λέγει τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δύναται νὰ προεδρεύσῃ τοῦ Ἀνωτάτου Ναυτικοῦ Συμβουλίου, διότι ἔτυχεν ὁ σεβαστὸς σήμερον Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας νὰ εἶναι ναύαρχος καὶ οὕτως ἐνόμισεν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ὅτι ὁ ἀνεύθυνος καὶ ἀνώτατος τηρητὴς τοῦ πολιτεύματος δύναται νὰ διοικῇ.

§178Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑπάρχει Διάταγμα, ὅπερ ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς.

§179Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Μάλιστα. Καὶ τότε συζητοῦμεν.

§180Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Ἐν τούτοις καὶ ἐγὼ ἀναγνωρίζω ὅτι καθ’ ὃν τρόπον ἔχει διατυπωθῇ τὸ Διάταγμα τοῦτο, χρήζει μεγάλης μεταρρυθμίσεως.

§181Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Εἴχατε ὅλον τὸν καιρόν, κ. Ὑπουργέ, νὰ μὴ θελήσητε νὰ κάμητε ἐδῶ ἕνα σπίτι ἐπεσκευασμένον. Ἀφοῦ εἴχομεν τὸ οἰκόπεδον νὰ κτίσωμεν ἕνα σπίτι καινουργές. Ἂν μάλιστα συνδέσητε καὶ τὸ προσωπικὸν μέρος καὶ ἐπὶ κεφαλῆς εἶναι ναύαρχοι, οἱ ὁποῖοι, συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κυττάζουν τὰ καθήκοντά των καὶ ὄχι κομματάρχαι, ἔστω καὶ ἂν ἀνήκουν εἰς διάφορα πολιτικὰ κόμματα, τότε θὰ ἔχητε στερεὸν οἰκοδόμημα. Καὶ τὸ εὔχομαι αὐτό, διότι τόσον δυσκολώτερον κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι νὰ γίνουν γεννήματα, ἐνῷ, ὅταν εἶναι ὁμοιογενῆ στοιχεῖα, τότε νὰ φοβεῖσθε κινήματα. Καὶ εὔχομαι καὶ οἱ πέντε ναύαρχοι νὰ ἀνήκουν εἰς πέντε διάφορα κόμματα, ἀρκεῖ μόνον ἐκ τῶν πέντε ναυάρχων νὰ μὴ εἶναι οὔτε ἓν ζιζάνιον, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἄλλο τι, ἐξ ἐκείνων ἅτινα ἔχουν ροπὴν διὰ νὰ γίνουν μεγάλοι ἄνθρωποι. Κύριοι, συγχωρήσατέ με νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀκόμη ὀλίγον. Ἡ ἐπίρροια τῶν λεγομένων παραγόντων δὲν εἶναι μόνον ἐπίρροια ἐπὶ τῆς ὁμαλότητος τοῦ Σώματος, εἶναι ἐπίρροια, ἀπὸ τοῦ 1915 μέχρι σήμερον, εἶναι ἐπίρροια ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν προγραμμάτων τῆς Χώρας. Εἶναι ἑπομένως ἐπίρροια δυσμενεστέρα καὶ ἀπὸ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας. Εἶναι ἀνυπολόγιστος κατ’ ἐμὲ ἡ ζημία τὴν ὁποίαν ἔφεραν εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ διάφοροι παράγοντες μὲ τὰς γνώμας τὰς ὁποίας ἔδιδον περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπέστησα τὴν προσοχήν σας ἐπὶ αὐτῶν. Νομίζω ὅτι ἡ ὁμαλότης, ἥτις εἶναι τὸ πρόγραμμα τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὰ νομοσχέδια, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὴν ὀξύτητα τοῦ καθεστωτικοῦ καὶ ἀκόμη ἀπὸ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπὸ τὸ κῦρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἀπὸ τὸ κῦρος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἄρα ἡ ὁμαλότης στηρίζεται ἐπὶ πέντε σκελῶν. Καὶ ἑπομένως, ἂν ἓν μόνον σκέλος, εἴτε τὸ κῦρος τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, εἴτε τὸ κῦρος τῆς παρούσης Βουλῆς, εἴτε ἂν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δὲν παρουσιάσῃ ἰσοζύγιον, εἴτε ἀναπτερωθῶσι τὰ πάθη τοῦ καθεστωτικοῦ, εἴτε ναυαγήσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἄν, λέγω, καὶ ἓν ἐκ τῶν ἄνω πέντε αὐτῶν σκελῶν πάθῃ, τότε βεβαίως ἡ ὁμαλότης διατρέχει κίνδυνον. Ἄρα πρέπει καὶ τὰ πέντε σκέλη νὰ εὐδοκιμήσουν. Ἀλλ’ ὑπάρχει πρὸς τοῦτο μία ἀρίστη εὐκαιρία· οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι μὲ τόσον πατριωτισμὸν συνεκρότησαν μίαν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, θὰ ἁρπάσουν αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν καὶ ὅπως ἐν τῇ ἀστρονομίᾳ τὸ ὅλον ἡλιακὸν σύστημα εἶναι καθωρισμένον ὅτι τρέχει πρὸς μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν, οὕτω πρέπει νὰ ὁρίσητε καὶ σεῖς σαφῶς, καθαρῶς καὶ μαθηματικῶς, ὅπως ἐν τῇ ἀστρονομίᾳ, ποῦ θὰ βαδίσῃ σήμερον τὸ ὅλον ἐθνικὸν συγκρότημα τὸ λεγόμενον Ἑλληνισμός. Διατὶ εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι ἀπὸ τῆς 25ης Μαρτίου 1821 μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1922 ἡ Ἑλλὰς εἶχε—καὶ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ—τὰ βλέμματα ἐστραμμένα πρὸς ἀνατολάς. Ἑπομένως ὁ κύριος σκοπὸς ἔπρεπε πρὸ παντὸς νὰ εἶναι ἡ μεγάλη ἀναλογία τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν αὐτῆς δαπανῶν, σχετικῶς μὲ τὸ ὅλον μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ σήμερον πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ νοοτροπία καὶ αὐτὴ ἡ ψυχολογία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ; Σεῖς, κύριοι Ὑπουργοί, πρέπει πρῶτοι νὰ τὸ εἴπητε. Καὶ ὅταν ὁ Προϋπολογισμὸς λέγει ὅτι εἶναι 1200 ἑκατομμύρια τὸ ἔλλειμμα αὐτοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ 1800 ἑκατομμύρια εἶναι τὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους, τὸ ὁποῖον θὰ ὤφειλε νὰ καλύψῃ ὁ δυστυχὴς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ δαπάναι σήμερον εἶναι τὰ 33% τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ 40% τὸ Δημόσιον Χρέος καὶ ἄλλαι κρατικαὶ ὑποχρεώσεις καὶ δὲν μένουσιν ἑπομένως παρὰ 27%—ἂν δὲν ὑπάρξῃ ἔλλειμμα—διὰ τὰς ἐκπολιτιστικὰς δαπάνας, τὰς ἀποδιδούσας ἓν ἐκπολιτιστικὸν ἔργον ὅλων τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, ἐρωτῶ· δύναται νὰ ζήσῃ ἐπὶ μακρὸν ἡ Ἑλλὰς μὲ αὐτὴν τὴν ἀναλογίαν δαπανῶν; Κατ’ ἐμὲ ἀσφαλῶς αὐτὴ ἡ Ἑλλὰς μετὰ πολὺ ὀλίγα ἔτη θὰ ἀποθάνῃ.

§182Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω ὅτι εἴπατε κάτι τι, τὸ ὁποῖον εἶναι κατώτερον τῆς ἀκριβείας, διότι ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν προκύπτει ὅτι ἐκ τῶν 100 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι προκύπτουν ἀπὸ τοὺς φόρους τοῦ λαοῦ, αἱ 33 ἀπορροφῶνται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου Χρέους ὡς τόκοι διὰ τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἔχουν δώσει καὶ 12 λαμβάνουν οἱ συνταξιοῦχοι. Ὥστε 33+12=45. Τὰ λοιπὰ 50% λαμβάνουν τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, ἡ Ἀτυνομία καὶ ἡ Χωροφυλακὴ καὶ μόνον 5% μένουν δι’ ὅλας τὰς ἄλλας δαπάνας.

§183Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Αἱ συνθῆκαι τὰς ὁποίας ἀναφέρει ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἔτι δυσμενέστεραι, ἑπομένως νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις νὰ φράξῃ τὰ ὦτα εἰς οἱασδήποτε εἰσηγήσεις ἐκ μέρους στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν καὶ νὰ προβῇ μόνη της εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν προπαρασκευῶν, ἀπὸ ἀπόψεως ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῶν δυνάμεων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομολογικῆς ὀργανώσεως τοῦ ἐδάφους, τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ βιομηχανικοῦ. Διότι, ὅταν ταῦτα γίνουν, τότε μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Ἀποστολή, ἡ ὁποία ἐκλήθη, δὲν θὰ ἔχῃ τόσα πολλὰ μέλη ὅσα εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ τὰ ὁποῖα θὰ στοιχίσουν περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν ὡς μισθοδοσίαν καὶ συντήρησιν, ἀλλὰ θὰ στοιχίσουν πολὺ ὀλιγώτερα. Ἐπίσης θὰ σᾶς εἴπουν πολὺ λογικά· μᾶς ἐφέρατε ἐδῶ διὰ νὰ σᾶς ἐκπαιδεύσωμεν, θὰ σᾶς ἐκπαιδεύσωμεν κατὰ τὸν Ἀγγλικὸν τρόπον μὲ Στόλον κινούμενον. Ἑπομένως, ἂν θέλητε νὰ κινῆται ὁ Στόλος, δὲν θὰ ἠμπορέσητε—καὶ σᾶς λυποῦμαι δι’ αὐτό—νὰ ἐλαττώσητε τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὴν στιγμὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν θέλετε 1800 ἑκατομμύρια διὰ νὰ φέρητε ἰσοζύγιον, σᾶς ἐρωτῶ· ποῦ πρέπει νὰ κατέλθουν αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν; Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ συντηρῇ Στόλον ἀποτελούμενον ἀπὸ παληοσιδερικὰ καὶ εἶναι μάλιστα ἐντροπὴ νὰ εὑρίσκεται ἐν ἐνεργείᾳ τὸ «Κιλκίς», πλοῖον σχεδιασθὲν ἀπὸ τὸ 1904 καὶ τὸ ὁποῖον στοιχίζει κάθε ἡμέρα μόνον διὰ τὴν ἠλεκτρικὴν κίνησιν 10.000 δραχμάς.

§184Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ προχθὲς ἐλήφθη πρόνοια ὅλα αὐτὰ τὰ πλοῖα νὰ παροπλισθοῦν καὶ νὰ παύσουν ὄντα ἐν ἐνεργείᾳ. Ἑπομένως τὰ μέτρα τῶν οἰκονομιῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς θὰ εἶναι ἀπολύτως δραστικά.

§185Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἐγκρίνῃ καὶ ἐπιτραπῇ εἰς μίαν τῶν ἡμερῶν νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποδειχθῶσιν οἱ τοιοῦτοι περιορισμοὶ τῶν δαπανῶν εἰς τὸ ⅓. Καθ’ ἃς δὲ ἔχω πληροφορίας, ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία δὲν τὰς ὑπέδειξεν.

§186Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἤρχισε μία συζήτησις ἐπὶ τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ὑποθέτω, ἂν μή τι ἄλλο, εἶναι ἄκαιρος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται συζήτησις παρεμπιπτόντως ἐπὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα χρήζουν ἐρεύνης καὶ προσοχῆς μεγάλης καὶ μάλιστα ὅταν πρόκειται νὰ ἐξαγγείλωμεν ἀριθμούς τινας, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνταποκρίνωνται ἀπολύτως πρὸς τὴν ἀκρίβειαν. Διότι ὑποθέτω ὅτι τὰ ἑκατομμύρια τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου νὰ μὴ εἶναι ἀπολύτως ἀκριβῆ, διότι οἱ μισθοὶ μόνον τῶν δημοσίων λειτουργῶν ἀναβιβάζονται ὑπὲρ τὸ ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν καὶ ἑπομένως ἔχομεν τὸ ἓν ὄγδοον τῶν δαπανῶν διὰ τοὺς μισθούς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αἱ ἀναλογίαι δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀσφαλεῖς.

§187Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπολογίζει καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας.

§188Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτοὶ οἱ μισθοὶ πληρώνονται ἀπὸ τὰ καθημερινὰ δάνεια.

§189Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄλλο ζήτημα ἂν αἱ ἀναλογίαι τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι αὐταί. Πληρώνονται ἐπίσης αἱ στρατιωτικαὶ καὶ ναυτικαὶ δαπάναι διὰ δανείων. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει σημασίαν. Ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν περιέχει αὐτὰς τὰς ἀναλογίας, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος. Δὲν ἠθέλησα ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ πράξω τοῦτο προκληθείς. Μελετῶ ἤδη ἐν ἐκτάσει τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ δὲν θὰ λείψω νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ καταλήξω καὶ τὰ μέτρα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. Λοιπὸν δὲν εἶναι καιρὸς ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀσχοληθῶμεν ποῖαι οἰκονομίαι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν εἰς τὸν Στρατὸν καὶ ποῖαι οἰκονομίαι εἰς τὸ Ναυτικόν, καθὼς καὶ ποῖαι οἰκονομίαι εἰς τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦδε δυνάμεθα νά εἴπωμεν εἶναι ὅτι ὀφείλει νὰ γίνῃ ἀμειλίκτως πᾶσα δυνατὴ οἰκονομία καὶ εἰς τὸν Στρατὸν καὶ εἰς τὸ Ναυτικὸν καὶ εἰς ὅλας τὰς ὑπολοίπους δαπάνας, δηλαδὴ περιττὴ δαπάνη νὰ μὴ ὑπάρξῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§190Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ προσθέτω δύο λέξεις· ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δαπανῶν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ στηρίζεται ἐπὶ μιᾶς πολιτικῆς βάσεως. Μέχρι τῆς ὥρας ἐκείνης συνιστῶ θερμότατα εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀσχοληθῇ μὲ τὸ μέγα αὐτὸ ἐθνικὸν ζήτημα. Θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὡς μίαν μικρὰν καὶ ταπεινὴν συμβολήν, ἓν ἄρθρον μου, δημοσιευθὲν εἰς τὸν «Οἰκονομικὸν Ταχυδρόμον» τῆς 5 Ἰουνίου περὶ οἰκονομιῶν. Ἂν ἐκεῖνο χρησιμεύσῃ ὡς βάσις θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἕνα νέον τρόπον τοῦ ὅλου ἐθνικοῦ ζητήματος, ὁ ὁποῖος τρόπος θὰ μᾶς σώσῃ ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν καταστροφήν. Διότι ἂν βαδίσωμεν μὲ τὴν σημερινὴν νοοτροπίαν καὶ τὴν σημερινὴν ψυχολογίαν περὶ τοῦ ἐθνικοῦ μας προορισμοῦ ἀσφαλῶς θὰ καταποντισθῶμεν ὡς Κράτος. (Χειροκροτήματα).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§192Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶμαι ναυτικὸς καὶ διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ καμμίαν ἀπολύτως λεπτομέρειαν τοῦ ψηφίσματος. Ὀλίγας λέξεις θέλω μόνον νὰ εἴπω διὰ νὰ κάμω παρατηρήσεις τινάς. Ὁ σκοπός, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει καὶ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἶναι ἡ ἀποκατάστασις τῆς γαλήνης καὶ τῆς τάξεως ἐν τῷ Ναυτικῷ. Ἀναμφισβήτητον γεγονὸς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὅτι τὰ μέλη τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα συνέπραξαν διὰ νὰ ἐπαναφέρουν τὴν γαλήνην εἰς τὴν Χώραν, θὰ κρίνουν ποῖα θὰ εἶναι τὸ ἁρμόδια ἐκεῖνα πρόσωπα ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν ὁποίων θὰ ὑποβληθοῦν οἱ μέλλοντες νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ Ναυτικόν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἰς ἐμὲ κάμνει ἰδιαιτέραν ἐντύπωσιν, εἶναι τοῦτο ὅτι ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἀναγράφεται ὅτι τά μέλη τοῦ Συμβουλίου θὰ ἐκλεγοῦν προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν τέσσαρα μὲν ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ τρία ἐκ τῶν ἐν ἀποτάξει γενικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ. Καὶ ἐρωτῶ, ἀφοῦ ἤδη τὸ Ναυτικὸν ἔχει ἐν ἐνεργείᾳ δύο γενικοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ διατί νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τέσσαρα καὶ νὰ μὴ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς δύο, δηλαδὴ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν; Τὸ νομοσχέδιον λέγει θὰ ληφθοῦν τρεῖς ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ. Καὶ ἐρωτῶ, διατί αὐτοὶ οἱ τρεῖς νὰ μὴ εἶναι πέντε, ἀφοῦ ἐκ τῆς τάξεως αὐτοῦ θὰ ληφθοῦν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνακαλοῦνται διὰ τοῦ προκειμένου ψηφίσματος καὶ ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ συμπεριλαμβάνονται μεταξὺ τῶν ἱκανῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ; Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἤκουσα πολλὰ περὶ οἰκονομιῶν, ἤκουσα καὶ τὴν δήλωσιν τὴν συγκινητικήν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι νὰ μὴ ἀνησυχῇ παντάπασιν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, διότι θὰ γείνουν παντοῦ οἰκονομίαι καὶ δὲν θὰ ὑπάρξῃ πουθενὰ περιττὴ θέσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Καὶ ἐρωτῶ ποῖον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ τὸ ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου κυροῦται τὸ ἀπὸ 31 Ἰουνίου 1925 Διάταγμα περὶ καταργήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποναυάρχων καὶ ἀντιναυάρχων καὶ ἐπανέρχονται εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν οἱ τεθέντες τότε εἰς ἀποστρατείαν ὑποναύαρχοι; Καὶ ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, διατί ἐκ τῶν 59 ναυάρχων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουν ἐν τῇ ἀποστρατείᾳ, πρόκειται προσωπικῶς δι’ εἰδικῆς διατάξεως νὰ ἀνακληθῶσι τέσσαρες; Βεβαίως συνησπίσθη ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ λείψουν τὰ μίση καὶ νὰ αἰθριάσῃ ὁ πολιτικὸς ὁρίζων, τὸν συνασπισμὸν δὲ τοῦτον ἐπικροτῶ μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῆς ψυχῆς μου. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἰς τὴν ἀνώμαλον περίοδον, ἣν διηνύσαμεν, ἀνεμίχθησαν καὶ ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι, εἰς τὴν περίοδον δὲ ταύτην ἀνεμίχθη, δὲν ἐξετάζω τὰ στρατιωτικὰ αὐτοῦ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἔχω πάντα λόγον νὰ ἐκτιμῶ, ἀνεμίχθη καὶ εἷς ναύαρχος, ὁ ὁποῖος πρόκειται διὰ τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ ψηφίσματος νὰ κληθῇ εἰς ἐνέργειαν καὶ τὸν ναύαρχον αὐτὸν θὰ τὸν ὀνομάσω, διότι αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ τὸν ὀνομάσω, πρόκειται ν’ ἀνακληθῇ ὁ ὑποναύαρχος κ. Βούλγαρης. Δηλαδὴ ἓν πρόσωπον ἄριστον κατὰ πάντα, ὁ ὁποῖος ὅμως κακῇ τῇ μοίρᾳ ἀνεμίχθη εἰς μίαν ἐνέργειαν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπλήγη ἓν ὁλόκληρον κόμμα. Αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ ἀναπληρωματικὸς πρόεδρος τοῦ ἐκτάκτου Στρατοδικείου, διὰ τῆς ἐγκληματικῆς ἀποφάσεως τοῦ ὁποίου ἐξέλιπεν ὁ μέγας ἀρχηγός μας. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι δυνατὸν καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπιδιώκομεν τὴν πολιτικὴν γαλήνην καὶ τὴν συμφιλίωσιν, εἶναι δυνατὸν ἡ συνείδησις ἑνὸς τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ν’ ἀνεχθῇ τὴν ἀνάκλησιν εἰς ἐνέργειαν ἑνὸς τοιούτου προσώπου; Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν καὶ χάριν τοῦ πνεύματος τῶν οἰκονομιῶν καὶ χάριν τῆς εὐπρεπείας νὰ παραλειφθῇ τὸ εἰδικὸν αὐτὸ μέτρον τῆς ἀνακλήσεως τόσων ναυάρχων καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Ὑπουργ. Συμβούλιον ἢ μᾶλλον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ναυάρχων νὰ κρίνουν τοὺς καταλλήλους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἐκτελέσουν τὰ καθήκοντα αὐτοῦ τοῦ Συμβουλίου; Διατί νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Χώρα κύπτει ὑπὸ τὸ βάρος τόσων οἰκονομικῶν ὑποχρεώσεων ὅτι προκαλοῦμεν νέας δαπάνας, διατί ν’ ἀνακαλέσωμεν τέσσαρας ναυάρχους ἐν ἐνεργείᾳ καὶ εἰδικῶς ἕνα, τὸν ὁποῖον ἔχω πάντα λόγον νὰ ὑπολήπτωμαι, ὁ ὁποῖος ὅμως ἔχει αὐτὸ τὸ μειονέκτημα δηλαδὴ ἀπὸ ἀπόψεως ὁμαλότητος νὰ εἶναι ἀκατάλληλος, νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἄσκησιν τῶν λεπτῶν τούτων καθηκόντων; Εἶναι μία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ κάμω καὶ διὰ τοῦτο ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ μέλη ἐπίλεκτα καὶ τῶν ὁποίων τὴν προσπάθειαν πρὸς ἐπίτευξιν ὁμαλότητος ἐκτιμῶ, ἵνα στέρξῃ ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ψήφισμα τὸ ναυτικὸν κατὰ τρόπον ὥστε ἀντὶ νὰ ὁρίζωμεν τέσσαρας ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ναυάρχων νὰ ὁρίζωμεν δύο καὶ ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ ναυάρχων νὰ ὁρίζωμεν πέντε. Ταύτην τὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ κάμω, παρατήρησιν, ἡ ὁποία εἶναι ξένη πρὸς τὸ ναυτικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως, παρατήρησιν, ἡ ὁποία γίνεται ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι δὲν πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἀνισότης τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν σκοπὸν ἔχομεν νὰ ἐξαλείψωμεν τὴν ἀνισότητα ταύτην.

§193Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ γνωστῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῶν τέως ἀναστατωσάντων τὸ Ναυτικόν.

§194Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὸ γνωρίζω. Ἀναμφισβητήτως εἰς τὴν κίνησιν τῶν τελευταίων ἐτῶν ἀνεμίχθησαν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀνεμίχθη καὶ ὁ ὑποναύαρχος κ. Βούλγαρης, πρόσωπον ἄριστον ἐπαγγελματικῶς, ὅστις ὅμως ὑπῆρξεν ὁ ἀναπληρωματικὸς Πρόεδρος τοῦ Ἐκτάκτου Στρατοδικείου τοῦ 1922. Καὶ εἶναι δυνατόν, λέγω, ἡ συνείδησις ἑνὸς τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ν’ ἀνεχθῇ ἓν μέτρον ὑποβαλλόμενον εἰδικῶς δι’ ἓν πρόσωπον; Καὶ δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ἀποστράτων ναυάρχων ν’ ἀνακαλέσῃ ἄλλους; Ἀπευθύνω ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως παραμερίσῃ αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κριθῇ καθαρῶς προσωπικὸν καὶ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὸ ψήφισμα τροποποιούμενον.

§195Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς εἴπω πῶς προέκυψεν ἡ διάταξις αὐτή; Συζητουμένου εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἀρχηγῶν τῶν Κομμάτων τοῦ ναυτικοῦ ζητήματος, ἐρρίφθη ἡ ἰδέα ὅτι καλὸν θὰ ἦτο ν’ ἀκυρωθοῦν αἱ πράξεις τῆς δικτατορίας, διὰ τῶν ὁποίων ἀπετάχθησαν ἀξιωματικοὶ τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ Ναυτικὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς προσωπικῆς του συνθέσεως εἰς οἵαν κατάστασιν εὑρίσκετο κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1925, δηλαδὴ καθ’ ὃν χρόνον ἡ Ἑλλὰς ἐκυβερνᾶτο ὑπὸ νομίμου Ἐξουσίας. Ἡ ἰδέα αὕτη ἀπεκρούσθη καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπέβαλον, δὲν ἐπέμενον, ζητοῦντες νὰ ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον ἔτι περαιτέρω εἰς πράξεις προγενεστέρας. Τοιουτοτρόπως, ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη πάντες οἱ ἀπομακρυνθέντες νὰ κριθοῦν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον. Τότε ὅμως προέκυψε τὸ ζήτημα κατὰ τίνα τρόπον θὰ συνεκροτεῖτο τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀπεφαίνετο περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκρίνοντο ἀνίκανοι. Καὶ περιωρίσθη ἡ ἀρχικὴ πρότασις κοινῇ ἀποφάσει. Καὶ εἰς τὴν ὑπ’ ὄψιν σας διάταξιν, ὅτι δηλαδὴ θὰ ἔπρεπε χάριν τοῦ σκοποῦ νὰ ἐπανέλθουν μόνον οἱ ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῆς δικτατορίας αὐθαιρέτως ἀπεμακρύνθησαν, ὅπως συμμετάσχουν τοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀρχῆς, τῆς τηρηθείσης καὶ διὰ τὸ στρατιωτικὸν ψήφισμα, δηλαδὴ νὰ εἶναι 4 ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ 3 ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ. Ἀκριβῶς διὰ νὰ τηρηθῇ ἡ βάσις αὐτὴ ἐλήφθη ἐν τῷ ψηφίσματι πρόνοια καὶ ὄχι ἐκ προσωπικῶν λόγων.

§196Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μοῦ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς τὸ πρόσωπόν σας;

§197Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπῆρξε καμμία προσωπικὴ ἄποψις.

§198Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἴπατε ὅτι ὁ σκοπὸς ἦτο αὐτός. Ἐκεῖ ἦτο ἓν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀπὸ ἀξιωματικούς. Ἐκεῖ τοὺς εἴχατε. Εἰς τὸ Ναυτικὸν δὲν τοὺς εἴχατε. Ἐρωτῶ, ἀφοῦ ἀπὸ τοὺς ἰδίους θὰ ἐλαμβάνατε, ἦτο ἀνάγκη τάχα νὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ; Δηλαδὴ ἂν τοὺς ἐπαναφέρατε εἰς ἐνέργειαν καὶ ἂν τοὺς ἐδίδετε τοὺς βαθμούς, τοὺς ὁποίους εἶχον, τοὺς μισθούς, τοὺς ὁποίους εἶχον διὰ τῆς τοιαύτης ἀνακλήσεως τούτων εἰς τὴν ἐνέργειαν, ἠθέλατε καταστήσει τούτους ἱκανωτέρους διὰ νὰ κρίνουν ποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν; Ἀπευθύνομαι εἰς τὴν νοημοσύνην σας. Λέγετε εἰς τὴν ἰδίαν διάταξιν «4 ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ 3...» Αὐτοὶ οἱ 4, περὶ τῶν ὁποίων θέλετε νὰ καταρτίσητε τὸ Συμβούλιον, ἀνήκουν εἰς τοὺς γενικοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ; Διατί τάχα ἀφοῦ εἴχετε ὅλην τὴν ἐλευθερίαν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, διατί τάχα δὲν τοὺς λαμβάνετε ἀπὸ τοὺς πέντε τοὺς ἄλλους; Ἀλλὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ τοὺς κάμητε ἐν ἐνεργείᾳ, ἀφοῦ ὑπῆρξαν ναύαρχοι ἐν ἀποστρατείᾳ;...

§199Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ἐξήγησα ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς ἀρχῆς, τῆς ὁποίας ἡ ὀρθότης δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, ὅτι ἐτέθησαν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὶ ὑπὸ καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον οὐδὲν ἐξεπροσώπει εἰς τὴν Χώραν αὐτήν. Θὰ ἔπρεπεν ἡ ἐπανόρθωσις τῶν ἀδικιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς βάρος τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ γίνῃ ἀθρόως διὰ μιᾶς πράξεως ἀκυρούσης τὰς ἐκνόμους τῆς δικτατορίας πράξεις. Τούτου ὅμως μὴ καταστάντος δυνατοῦ, περιωρίσθη ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς εἰς ἐλαχίστους ἀνωτάτους ἀξιωματικούς, ἀπαραιτήτους διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου.

§200Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τότε γίνεται μία ἀδικία· ἢ ἔπρεπε νὰ πάρητε ἀξιωματικούς, ἀπομακρυνθέντας ἀπὸ τοῦ χρονικοῦ ὁρίου εἰς ὃ ἀναφέρεται τὸ ψήφισμα, ἢ νὰ μὴ πάρητε κανένα. Ἴσως σᾶς πειράζει τὸ πρᾶγμα αὐτό, διότι ἐπὶ τῆς δικτατορίας ὑπέστητε καὶ προσωπικὸν διωγμόν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ὑπέστημεν καὶ ἡμεῖς διωγμόν.

§201Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Εἶσθε μειονοψηφία.

§202Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δυνατὸν νὰ εἴμεθα μειονοψηφία, ἀλλ’ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νά ἐκφράζωμεν τὰς γνώμας μας.

§203Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε συνάδελφε, ἀπέφυγα μετὰ πάσης ἐπιμελείας μέχρι τοῦδε ν’ ἀναμιχθῶ εἰς οἱανδήποτε συζήτησιν, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ προστριβάς, φρονῶν ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὅλοι ὀφείλομεν νὰ ρίπτωμεν εἰς λήθην ἀναμνήσεις γεγονότων καὶ ἀγώνων, εἰς τοὺς ὁποίους μετὰ θέρμης ἀπεδύθημεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἑκατέρωθεν. Ἀναγκάζομαι ν’ ἀπομακρυνθῶ πρὸς στιγμὴν τῆς τακτικῆς μου αὐτῆς μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸ λεχθὲν ὅτι ἐπηρεάσθην ἐκ τῶν γενομένων ἐπὶ τῆς δικτατορίας προσωπικῶν κατ’ ἐμοῦ διώξεων. Οἱ πιστεύοντες ὅτι μὲ ἀπησχόλησεν ἔστω καὶ ἐπὶ ἓν δευτερόλεπτον ἡ δίωξις, τὴν ὁποίαν ὑπέστην, θὰ ἦσαν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀγνοοῦν τελείως. Οὐδέποτε οὔτε κατὰ τὸν χρόνον τῶν διώξεων οὔτε καὶ σήμερον ἠσθάνθην ἐν τῇ ψυχῇ μου αἴσθημα μνησικακίας ἢ κακεντρεχείας κατὰ τῶν διωκτῶν μου. Ὀφείλω νὰ προσθέσω καὶ τὰ ἑξῆς: Σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ δεόντως ὅλην τὴν προσπάθειαν, τὴν κοινῶς καταβαλλομένην ὑπὲρ τῆς ἐπανόδου εἰς τὴν ὁμαλότητα. Πρὸς τὰς ἐλευθέρας ἀρχὰς προσκείμεθα πάντες. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀντίθετος γνώμη. Ἂς ἀναγνωρισθῇ ὅμως καὶ εἰς ἡμᾶς κάτι τι ἀπολύτως δίκαιον. Ἡ Ἐξουσία ἡ πανίσχυρος, ἡ λεγομένη δικτατορία, τὴν ὁποίαν διεχειρίσθη ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922, ἠσκήθη ὑπὸ ὁμοφρόνων μας, μὲ τοὺς ὁποίους συνεπαλαίσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ μὲ τοὺς ὁποίους διεξηγάγομεν ἀγῶνας κοινοὺς καὶ μὲ τοὺς ὁποίους συνεδέθημεν διὰ δεσμῶν ψυχικῶν. Ἦσαν φίλοι μας καὶ ὁμόφρονές μας καὶ ἠδυνάμεθα ν’ ἀρυσθῶμεν ὅλην τὴν κομματικὴν ὑποστήριξιν, τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ παράσχῃ μία ἀπόλυτος καὶ ἀνεξέλεγκτος Ἐξουσία. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1923 ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ, παρεῖδεν ἀπολύτως καὶ τοὺς δεσμοὺς καὶ τὸ ἐκλογικόν του συμφέρον καὶ ἐστράφη ὄχι κατὰ τῶν ἐχθρῶν του, ἐστράφη κατὰ τῶν τέως φίλων του καὶ τῶν τέως συναγωνιστῶν του, μετὰ τῶν ὁποίων, ἐπαναλαμβάνω, διεξήγαγεν ἀγῶνας, εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν ὁποίων πιστεύομεν, ὅπως καὶ σεῖς πιστεύετε εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν ἰδικῶν σας ἀγώνων. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἴδομεν στοιχεῖά τινα ἐξολισθαίνοντα εἰς πράξεις ὑπόπτους, δυναμένας ν’ ἀποβῶσιν εἰς βάρος τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔληξε καὶ ὁ πόλεμος, τὸ τέρμα τοῦ ὁποίου ἔδει νὰ σημειώσῃ τέλος εἰς τοὺς τυφλοὺς φανατισμοὺς καὶ ν’ ἀνοίξῃ νέα περίοδος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐστράφην ἀμειλίκτως καὶ ἀδυσωπήτως ἐναντίον τῶν παρεκτραπέντων ὁμοφρόνων μας καὶ τῶν συναγωνιστῶν μας. Ὑπάρχει λοιπὸν διαφορά τις. Σεῖς καταβάλλετε προσπάθειαν ὑπὲρ τῆς ὁμαλότητος, τοῦτο εἶναι ἀναντίρρητον, ἀλλ’ ἔχετε τὸ πλεονέκτημα ὅτι καταβάλλοντες τὴν προσπάθειαν αὐτὴν ἀγωνίζεσθε ἐν ταὐτῷ καὶ ὑπὲρ τῶν φίλων σας καὶ τῶν ὁμοϊδεατῶν σας, ἐνῷ ἡμεῖς ἀντετάχθημεν καὶ πρὸς τοὺς ὁμόφρονάς μας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀναγνωρισθῇ ἡ ἰδιαιτέρα αὐτὴ περίστασις. (Χειροκροτήματα).

§204Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὰ προσωπικά σας αἰσθήματα δὲν τὰ διεφιλονείκησεν ἀπολύτως οὐδεὶς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Πρὸ παντὸς δὲ δὲν αἰσθάνομαι τὴν δύναμιν νὰ τὰ διαφιλονεικήσω ἐγώ. Τὰ προσωπικά σας αἰσθήματα εἶναι ἀναμφισβήτητα. Ὡς ἐπίσης ἐκτιμῶ πολὺ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐκάματε. Ἕν μόνον ἔχω νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω· ὅτι ἀγωνιζόμενοι νὰ ἐπαναφέρητε τὴν ὁμαλότητα δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀγωνίζεσθε κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ἰδικάς σας. Πρέπει νὰ ἀγωνίζεσθε κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κοινῆς Γνώμης, τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ποθεῖ γαλήνην καὶ ἠρεμίαν· ποθεῖ ἀποκατάστασιν τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν ὅμως λαμβάνεται ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι μονομερὲς διὰ τοὺς μὲν καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπετε ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δημιουργεῖ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην τὴν καχυποψίαν, τὴν πεπλανημένην ἐντύπωσιν ὅτι πράγματι δὲν ἐργάζεσθε διὰ τὴν γαλήνην; Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς εἶχον νὰ παρατηρήσω· καὶ δι’ αὐτὸ ἔκαμον τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμον, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ τὴν ἀπηύθυνα πρὸς σᾶς, διότι ἐκτιμῶ περισσότερον παντὸς ἄλλου τὴν μετριοπάθειαν τὴν ἰδικήν σας. Καὶ σᾶς λέγω ἤδη· διατί, κ. Ὑπουργέ, προκειμένου νὰ ἐπαναφέρωμεν ἀξιωματικούς, ν’ ἀποβλέψωμεν μόνον εἰς ἓν σημεῖον τῆς ἀνωμάλου περιόδου καὶ νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν γενικῶς εἰς ὅλα; Καὶ ἂν δὲν ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ ψήφισμα περὶ ναυάρχων, τί ἐμπόδιον ἔχει νὰ εὕρῃ ἡ πραγματοποίησις τοῦ σκοποῦ τοῦ ἰδικοῦ σας διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῆς γαλήνης εἰς τὸ Ναυτικόν;

§205Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Προτείνετε νὰ μὴ ψηφισθῇ διόλου;

§206Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Λέγω τοῦτο, κ. Κακουλίδη. Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἄρθρον 1 ὁρίζει ὅτι τὸ Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἐκ τεσσάρων ἐν ἐνεργείᾳ ναυάρχων καὶ ἐκ τριῶν ἐν ἀποστρατείᾳ γενικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, διατί νὰ μὴ γίνῃ ἐκ δύο ἐν ἐνεργείᾳ ναυάρχων, ἀφοῦ δύο ἔχομεν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐκ πέντε ναυάρχων ἐκ τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ γενικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, ἀφοῦ καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν ἀνήκουσιν εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ ἐπανέλθωσιν ἐκ τῆς κατηγορίας αὐτῆς; Καὶ λυποῦμαι πολύ, διότι ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου μου εἶπον κάτι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ εἴπω καὶ τὸ ἀνακαλῶ. Ὑπέστην ὅμως ἕνα προσωπικὸν διωγμόν, ἀλλὰ εἶναι μερικαὶ στιγμαί, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ψυχὴ λαλεῖ, παθόντες δὲ καὶ ἡμεῖς καθ’ ὃν τρόπον ἐπάθομεν, δυνάμεθα νὰ λέγωμεν καὶ μίαν λέξιν περισσοτέραν, ἀλλ’ εἰλικρινῶς ἀπευθυνόμενος εἰς ὑμᾶς πάντοτε, ἀπευθύνομαι μὲ προσωπικὸν σέβας ἄπειρον καὶ μὲ ἄπειρον ἐκτίμησιν προσωπικήν.

§207Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πειράζει.

§208Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν παρατήρησιν. Ἡ δευτέρα παρατήρησις ἀφορᾷ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι ὑπαξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ δὲν εἶναι ὅπως οἱ ὑπαξιωματικοὶ τῆς ξηρᾶς. Εἶναι ἄνδρες ἔχοντες εἰδικὴν μόρφωσιν, οἱ ὁποῖοι ἐθυσίασαν πολλὰ ἔτη τῆς ζωῆς των εἰς ἐκπαίδευσιν. Αὐτοὶ εἶναι ἄξιοι πάσης προστασίας καὶ θὰ ἤθελον εἰς τὸ ψήφισμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, εἰ δυνατόν, νὰ περιελαμβάνετο μία τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλλει καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κλπ.»

§209Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§210Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε τὸ ψήφισμα.

§211Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πότε νὰ ψηφισθῇ; Ἐπείγει τὸ ζήτημα.

§212Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι μία τάξις ἀνθρώπων, ἀξίων προστασίας, μὴ βλέπετε ποὺ δὲν ἔχουν φωνὴν νὰ φωνάξουν.

§213Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι ἀδύνατον νὰ δώσωμεν τόσην ἔκτασιν εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ὑπόσχομαι εἰλικρινῶς ὅτι ἂς ψηφισθῇ τὸ ψήφισμα ὡς ἔχει καὶ νὰ τὸ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει καταλήξωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρόκειται νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἀνισότης οὔτε ζημία οἰκονομική, κάμνομεν ἰδιαίτερον ψήφισμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εὕρῃ καμμίαν ἀντίρρησιν.

§214Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καὶ ἐγὼ κάμνω αὐτὴν τὴν δήλωσιν.

§215Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σᾶς ὑπόσχομαι νὰ τὸ μελετήσω μετὰ πάσης προσοχῆς τὸ ζήτημα ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ κατόπιν νὰ τὸ φέρωμεν ἐν τῇ Βουλῇ.

§216Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν δέχεσθε νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ αὐτῶν;

§217Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§219Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ διάταξις περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἀναμφισβητήτως διάταξις καθαρῶς αὐθαίρετος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἀπήντησεν εἰς ταῦτα ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν μιᾶς ἀδικίας, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τοῦ δικτατορικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς, ὁρᾷ τοὺς ἀπομακρυνθέντας ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀποτελεῖ αὐθαιρεσίαν ἡ ἐπαναφορὰ τῶν τεσσάρων γενικῶν ἀξιωματικῶν, διότι, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικόν, καὶ δὲν ἔχετε ἢ νὰ ἀποταθῆτε εἰς οἱονδήποτε ἀξιωματικὸν τοῦ Ναυτικοῦ ἐν ἐνεργείᾳ καὶ μή, τὸ Ἑλληνικὸν Ναυτικὸν βοᾷ, ὅτι ἡ ἐπαναφορὰ τῶν τεσσάρων αὐτῶν ἀξιωματικῶν ἀποτελεῖ αὐθαιρεσίαν ἐγκληματικὴν καὶ θὰ προκαλέσῃ νέους λόγους ἐξεγέρσεων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσω μίαν μικρὰν περικοπὴν ἐπιστολῆς, παρακαλῶ δὲ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰ δυνατόν, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι ἀπαντᾷ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον. Ὀφείλω δὲ νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἡ ἐπιστολή, τῆς ὁποίας τὴν περικοπὴν θ’ ἀναγνώσω, δὲν προέρχεται ἀπὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον συνδέεται περισσότερον μὲ ἐμὲ καὶ ὀλιγώτερον μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ἐπιστολὴ καταλήγει διὰ τῶν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἂν θέλητε ἡσυχίαν εἰς τὸ Σῶμα τοῦ Ναυτικοῦ.... κλπ.» Κύριοι, ἂν τοὺς τέσσαρας αὐτοὺς γενικοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπαναφέρωμεν εἰς τὸ Ναυτικόν, πολὺ φοβοῦμαι ὅτι, ἀντὶ νὰ φέρωμεν τὴν γαλήνην εἰς τὸ Ναυτικόν, θὰ δημιουργήσωμεν νέας θυέλλας, νέας συμφοράς. Ἀξιότιμος συνάδελφος ἐν διακοπῇ, τὴν ὁποίαν ἔκαμε πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πειραιῶς συνάδελφον κ. Σωτηριάδην εἶπε τὰ ἑξῆς, τὰ ὁποῖα ἐσημείωσα (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τοῦ 1923, ὅταν.... κλπ.» Ἠξεύρω ὅτι ἐστράφη ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑπονοεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τῶν φίλων αὐτῶν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς οἱ φίλοι αὐτοῦ ἐστράφησαν κατ’ αὐτοῦ διαλύσαντες τὴν Δʹ Συντακτικὴν Συνέλευσιν.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§221Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξηγήσαμεν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ ἐπειδὴ δὲν νομίζομεν ὅτι μὲ τὴν ἐπάνοδον μερικῶν δεκάδων ναυάρχων θὰ ἔχωμεν τὴν σωτηρίαν τῆς Ἑλλάδος, εἴμεθα ἐναντίον τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ. Παρατηροῦμεν δὲ ὅτι ὁ Στρατὸς δὲν εἶναι μόνον οἱ ναύαρχοι καὶ οἱ ἀξιωματικοί, ἀλλὰ καὶ οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ναῦται καὶ νομίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ προβῇ διὰ ψηφίσματος εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν ναυτῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξεν. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§223Σ. ΣΤΑΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἀεροπορικοῦ Σώματος, διότι ἐκ τῶν 50 ἀξιωματικῶν τοῦ Σώματος αὐτοῦ οἱ 28 ἐφονεύθησαν, ἐναπέμειναν δὲ 32, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπετάχθησαν 8, οἱ ὁποῖοι ἴσως εἶναι ἐκ τῶν διακεκριμένων ἀξιωματικῶν.

§224Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Πολεμικοῦ Ναυτικοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ περιληφθῶσι καὶ οὗτοι, καθόσον τὸ ψήφισμα περιλαμβάνει πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνθέντας.

§225ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ πρῶτον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκει). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μοσχούλα.

§227Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὄχι, δὲν γίνεται δεκτή.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2ον ἄρθρον, ἀπορριπτομένης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μοσχούλα, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4).

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκει).

§230Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸ ἄρθρον 5, ἐκεῖ ὅπου λέγει ὅτι «ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Συμβούλιον νὰ καλέσῃ τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἕνα ἐκ τῶν φερόντων τὸν ἀνώτερον βαθμὸν ἑκάστου κλάδου ἀξιωματικῶν» διὰ συμβουλευτικὴν ψῆφον πρέπει νὰ καλέσῃ ἕνα ἐκ τῶν ἐκτὸς τοῦ Σώματος, ὅπως γίνεται διὰ τὸν Στρατόν. Τοῦτο δὲ ἀκριβῶς νὰ γίνῃ καὶ διὰ τοὺς ἀεροπόρους.

§231Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ τοὺς κρίνουν οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ διευθύνοντες τὰς ἑκάστοτε ὑπηρεσίας.

§232Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι δὲν ἀνακαλεῖτε τοὺς ἀεροπόρους.

§233Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μπούμπουλη.

§234Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Προκειμένου περὶ τῶν ἀεροπόρων.

§235Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μπούμπουλη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία τοῦ κ. Κακουλίδου (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 5 νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «ἐκτὸς τῆς κατὰ τοὺς γενικοὺς κανόνας συμμετοχῆς εἰς τὸ ταμεῖον ἀλληλοβοηθείας». Δέχεται ἡ Βουλή;

§237ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§238Φ. ΜΟΣΧΟΥΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ 6ου ἄρθρου εἶχον μίαν τροπολογίαν. Τὴν ἀπεδέχθητε, κ. Ὑπουργέ;

§239Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα.

§240Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ γίνῃ ὅπως εἶναι καὶ εἰς τὸν Στρατόν.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκει).

§242Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι, καίτοι παρῃτήθησαν μετὰ τὴν 1ην Σεπτεμβρίου 1922, ἐπανῆλθον καὶ ὑπηρετοῦν. Τὸ Διάταγμα τῆς ἐπαναφορᾶς των θὰ ἀναφέρῃ ὅτι ἦσαν ἐν ἀποστρατείᾳ. Τὸ χρονικὸν διάστημα καθ’ ὃ διετέλεσαν ἐκτὸς ὑπηρεσίας θέλει λογισθῆ ὡς χρόνος ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας;

§243Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Βεβαίως. Ἂς προστεθῇ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καλδῆ.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὡς ἐτροποποιήθη.

§245Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὴ φέρετε τροπολογίας τὴν τελευταίαν στιγμήν.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8ον (ἀναγινώσκει).

§247Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «ναυτικὴ ὑπηρεσία» ὅπως καὶ εἰς τὸν Στρατόν.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ὅπως ἐτροποποιήθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9, 10 καὶ 1.

§249Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅπως εἶναι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως καὶ εἰς τὸν Στρατόν. Ἄρθρον 12ον (ἀναγινώσκει).

§251Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νὰ ἀπαλειφθῇ αὐτὸ τὸ ἄρθρον, κ. Πρόεδρε.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαλείφεται. Ἄρθρον 13ον. (ἀναγινώσκει).

§253Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νὰ προστεθοῦν αἱ ἑξῆς λέξεις «οὗτινος ἡ σύνθεσις θὰ κανονισθῇ διὰ Διατάγματος» Μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου φυσικά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ὡς ἐτροποποιήθη, λαβὸν τὸν ἀριθμὸν 12).

§254Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Μάλιστα. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει μία τροπολογία, ἥτις παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ὡς τελευταῖον ἄρθρον. (Ἀναγινώσκει): «Τὰ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς λειτουργίας τῶν ὡς ἄνω Συμβουλίων συνταχθησόμενα μητρῷα.... κλπ.» Θέλω νὰ καταρτισθῇ ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον νὰ ἔχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλύτερον κῦρος καὶ νὰ ὑπενθυμίζῃ ὅτι ὑπεγράφη ὑπὸ πάντων.

§255Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νὰ διαγραφῇ ἀπὸ τῆς φράσεως «τῶν ἐπανερχομένων ὑπαξιωματικῶν». (Γίνεται δεκτὴ ὡς τελευταῖον ἄρθρον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κακουλίδη).

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται δι’ αὔριον.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ ἀπὸ 31 Ἰουλίου 1925 Ν. Διατάγματος «περὶ καταργήσεως τῶν ἀριθμῶν τῶν Ἀντιναυάρχων καὶ Ὑποναυάρχων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει καὶ τροπολογία τοῦ κ. Κακουλίδη.

§258Α. ΚΑΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν γίνεται δεκτή.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπορρίπτεται ἡ τροπολγοία. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρᾳ 9.25′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11 μ. μ.)

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως: αʹ) τῆς ἀπὸ 7 Σεπτεμβρίου 1925 συντακτικῆς πράξεως «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου», βʹ) «περὶ τῆς ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου 1926 συντακτικῆς πράξεως «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§262Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις πρὸς κύρωσιν συντακτικῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη «περὶ συστάσεως Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου». Ἔχω, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ψηφίσματος τούτου, διότι τὸ ψήφισμα αὐτὸ εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετον πρὸς τὰς στοιχειώδεις ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Δὲν εἶναι ἄλλο τι, παρὰ κύρωσις τῶν ἔργων τῆς στρατοκρατίας. Ἡ δίωξις, κύριοι συνάδελφοι τῶν Ὑπουργῶν, δὲν εἶναι ἔργον ὄχι μόνον μιᾶς στρατοκρατικῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἔργον οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἔργον τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, εἶναι ἔργον τοῦ λαοῦ δι’ ὅλα ἐν γένει τὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα κρατεῖ ὁ κοινοβουλευτισμός. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὴν δίωξιν τῶν Ὑπουργῶν καὶ τὴν ποινικὴν ἀγωγὴν τὴν ἀσκεῖ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνει ζωηρὰν ἐντύπωσιν εἶναι ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἡ ὁποία προηγεῖται τῆς συντακτικῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἡ ὁποία ἄρχεται ὡς ἑξῆς γεγραμμένη δι’ ὕφους ὅλως τραγικοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἐκτοπισθέντες τοῦ ἐγκληματικοῦ.... κλπ.»

§263Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθῆ;

§264Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς· εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου κατελύθη πᾶσα ἐλευθερία, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ δικτατορία αὐτὴ ἠσέβησε πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἠσέβησε πρὸς πᾶν δικαίωμα τοῦ πολίτου, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μοὶ ἀπαντήσητε εἰλικρινῶς καὶ εὐθέως μὲ τὴν εὐσυνειδησίαν ἡ ὁποία σᾶς διακρίνει, οἱ μόνοι χειρισταὶ τῆς βίας ἦσαν μόνον τὰ ὄργανα τοῦ Παγκάλου;

§265Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ περίστασις τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου εἶναι ἡ μόνη κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρξε βία μὲ ἐρωτᾶτε; Σᾶς λέγω, ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔχομεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον πρὸς συζήτησιν. Ὅταν φέρητε, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βοζίκης, ψήφισμα ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, θὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου. Θέλετε νὰ φέρητε τοιοῦτον ζήτημα; Φέρετέ το ἐν καταλλήλῳ χρόνῳ καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου εἰλικρινῶς, ὅπως πάντοτε.

§266Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ νὰ δώσουν λόγον τῶν πράξεών των οἱ χειρισταὶ τῆς βίας καὶ οἱ καταλυταὶ παντὸς δικαίου καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἤμην ἐντελῶς σύμφωνος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐξεγείρει τὴν συνείδησίν μου εἶναι ἡ ἔλλειψις ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, ὅτι ἄλλα μέτρα λαμβάνονται διὰ τὴν μίαν περίοδον καὶ ἄλλα διὰ τὴν ἄλλην καὶ σᾶς ἐρωτῶ τίς λόγος συντρέχει νὰ ἀμνηστεύεται ὁ πρῶτος χειριστὴς τῆς βίας καὶ νὰ μὴ ἀμνηστεύεται ὁ ἄλλος; Ἔχομεν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά· ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς τὸν Πλαστήραν τὸν ὁποῖον ἔχομεν μὲ Μεγαλόσταυρον, ἄξιον τῆς Πατρίδος καὶ ἔχομεν τὸν ἄλλον ἐγκληματίαν ἐγκάθειρκτον εἰς τὰς φυλακάς.

§267Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριε συνάδελφε, διατί θέλετε νὰ ἀναμοχλεύητε τὸ παρελθόν; (Θόρυβος).

§268Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐκείνη τηροῦσα τὸ καθῆκόν της καθ’ ὃν τρόπον τῆς ὑπηγόρευεν ἡ συνείδησίς της ἔλυσε τὸ ζήτημα τοῦ Πλαστήρα. Ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἐξακολουθεῖ τὴν πολιτικὴν τῆς τυραννολογίας, εἴμεθα πρόθυμοι καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ ἀπαντήσωμεν. Εἶναι ἀνάξιον τοῦ κ. συναδέλφου νὰ φέρῃ τοιαύτας ὑποθέσεις εἰς τὴν Βουλήν. (Θόρυβος).

§269Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καθ’ ὃν τρόπον τὴν ἀντιλαμβάνομαι. Οὐδεμία ἀνθρωπίνη δύναμις θὰ μὲ ἐμποδίσῃ εἰς τοῦτο. Ὁμιλεῖτε περὶ ἐμοῦ καὶ μοὶ λέγετε ὅτι ἀναμοχλεύω τὰ πάθη καὶ σᾶς ἐρωτῶ· δὲν ἀναμοχλεύετε σεῖς τὰ πάθη τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν σεῖς εἰσάγετε ἓν ψήφισμα περὶ μονομεροῦς διώξεως;

§270Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θέλετε νὰ δώσωμεν καὶ εἰς αὐτὸν Μεγαλόσταυρον ὅπως εἰς τὸν ἄλλον;

§271Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Νὰ μὴ δώσητε οὔτε εἰς τὸν ἕνα οὔτε εἰς τὸν ἄλλον.

§272ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν ἠμπορεῖτε, ἀφαιρέσατε ἀπὸ τὸν Πλαστήραν τὸν Μεγαλόσταυρον.

§273Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ τιμία ἔκθεσις τοῦ κ. Μαζαράκη τοῦ ἀφήρεσε τὸν Μεγαλόσταυρον.

§274Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὸν Πλαστήραν δὲν εἶναι οὐδεὶς εἰς θέσιν νὰ τὸν κρίνῃ. (Θόρυβος).

§275Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὸ ἀμερόληπτον τοῦ κ. Μαζαράκη. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὅτι ἦτο ἄξιος τῆς Πατρίδος.

§276ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄξιος, ἄξιος. (Θόρυβος).

§277Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατί παρετηρήθη αὐτὴ ἡ ἐξέγερσις;

§278Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Διότι σεῖς τὴν φέρατε εἰς τὸ μέσον.

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Σεῖς τὴν φέρατε.

§280Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καθῆστε χάμω. Σεῖς, κ. Χαβίνη, εἶσθε ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ. (Θόρυβος).

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτὰ λόγῳ τοῦ θορύβου.

(Ὥρα 11.20′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.30′ μ. μ.)

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν τὰ ἴδια.

§283Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν δύναται κανεὶς νὰ μὲ περιορίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ εἴπω ἐλευθέρως τὰς γνώμας μου. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο· τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡνώθη ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος διὰ νὰ σκορπισθῇ ἡ γαλήνη εἰς τὴν Χώραν, ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὅλα τὰ γεγονότα τῆς βίας τὰ εἰς τὸ παρελθὸν τελεσθέντα καθ’ οἱονδήποτε τρόπον, ἔπρεπε νὰ τὰ λησμονήσωμεν καὶ εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐσημειώθησαν ἁρπαγαὶ τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀδικήματα τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ δικαίου, τὰ ἀδικήματα αὐτὰ ὅλα ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς περιόδου πρέπει νὰ διωχθοῦν κατὰ τοὺς τύπους τοὺς ὁποίους ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμος. Ἐγὼ σᾶς κάμω μίαν δήλωσιν. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐπιδοκιμάζω καμμίαν φάσιν τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας, ἀντιστρόφως ἐξεγείρεται ἡ συνείδησίς μου ὅπως ἐξεγείρεται καὶ ἡ ἰδική σας. Δὲν ἠμποροῦμεν ὅμως νὰ καθιερώσωμεν ἐξαιρέσεις καὶ διακρίσεις καὶ ν’ ἀμνηστεύσωμεν μόνον τὰ προγενέστερα καὶ νὰ μὴ ἀμνηστεύσωμεν καὶ τὰ μεταγενέστερα. Σᾶς ἀναφέρω ἓν καὶ μόνον ἄτοπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν ὅτι καὶ σεῖς θὰ χαρακτηρήσητε ὡς τοιοῦτον. Ποῖα εἶναι τὰ ἄτοπα αὐτά, τὰ ὁποῖα δημιουργεῖ ἡ πρᾶξις αὐτή; Ἔρχεται μία Κυβέρνησις στρατοκρατικὴ καὶ δημιουργεῖ ἓν Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον προσδιορίζει ὀνομαστί. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νόμος, ἵνα ἐπιτρέψῃ τὴν δίωξιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ ἀπαιτεῖ τὴν γνώμην τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας καὶ τὸ ἔργον ὄχι μόνον τῆς διώξεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐγκρίσεως καὶ τὸ ἔργον τῆς ἐκδικάσεως τὸ ἀναθέτει πάλιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν. Καὶ ἔρχεται μία πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη καὶ ὁρίζει Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον ἀπὸ ὡρισμένα πρόσωπα, ἵνα διώξῃ ποίους; Τοὺς ἀνατροπεῖς παντὸς δικαίου. Καὶ ὁρίζει τὰ πρόσωπα αὐτὰ κατὰ πρωτοφανῆ τρόπον εἰς τὴν δικαστικὴν ἱστορίαν, ὁρίζει τὰ πρόσωπα αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεργήσουν τὴν δίωξιν αὐτήν. Καλεῖ τὸν ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ ὁποῖος αὐθορμήτως ἔλαβε μέρος εἰς ἓν δικαστήριον βίας, νὰ κρίνῃ περὶ τῆς βίας τῶν ἄλλων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσῃ περὶ βίας καὶ διώξεων καὶ νὰ καταδικάσῃ τοὺς χειριστὰς τῆς βίας καὶ τοὺς καταλυτὰς παντὸς δικαίου;

§284Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἂν πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου, νὰ τὸ ἀλλάξωμεν.

§285Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω μίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι καὶ παρακαλῶ νὰ κρίνητε ταύτην μὲ ἠρεμίαν, διότι, ἂν θέλητε ἐκ προκαταλήψεως νὰ κρίνητε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω, βέβαια θὰ θορυβῆτε ὅπως θορυβεῖτε. Ἂν θέλητε ὅμως ἠρέμα νὰ τὸ συζητήσωμεν, ἐγώ, κύριοι, σᾶς λέγω ὅτι τὰ πράγματα τῆς βίας εἶναι πράγματα τῆς βίας. Αὐτὰ νὰ τὰ λησμονήσωμεν, διότι τὰ γεγονότα αὐτὰ ἔγιναν εἰς μακρὸν χρονικὸν διάστημα. Ἀλλὰ τὸ ὅτι ὑπῆρξαν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς ὑλικῆς δυνάμεως συνεκέντρωσαν τὰ πάντα εἰς χεῖράς των καὶ ἐκυβέρνησαν, αὐτὰ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀξιοτιμώρητα καὶ ἔβλαψαν τὸ μέλλον καὶ τὴν ἡσυχίαν τοῦ Τόπου αὐτοῦ, τὰ γεγονότα αὐτὰ πῶς νὰ τὰ λησμονήσωμεν; Καὶ ἂν ὑπάρχουν ἄλλα γεγονότα ἀναγόμενα εἰς τὴν διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου πλούτου, εἰς καταχρήσεις τοῦ κοινοῦ δικαίου, νὰ τὰ καταδικάσωμεν καὶ νὰ μὴ περιορίσωμεν τὸν χρόνον καθ’ ὃν τρόπον τὸ ἔλεγον, διότι παρήχθησαν ἀπὸ τῆς 26ης Ἰουνίου 1926 καὶ ἐντεῦθεν. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἔλαβον χώραν, διότι θὰ ηὐχόμην νὰ βεβαιωθῇ δι’ ἀνακριτικῆς ἐξετάσεως ὅτι δὲν ἔλαβον χώραν, ἂν ὅμως ἔλαβον χώραν, νὰ διωχθοῦν καὶ ταῦτα. Θὰ ἦτο ἄδικον νὰ διωχθοῦν αἱ διαρπαγαὶ τοῦ δημοσίου πλούτου, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1925 καὶ νὰ μείνωσιν αἱ προηγούμεναι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἔλαβον χώραν. Πρέπει νὰ σημειώσητε ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη τώρα δὲν ἀνέχεται διωγμούς. Τώρα μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν συμφιλίωσιν δὲν ἀνέχεται διωγμοὺς διὰ τὰ γεγονότα τῆς βίας. Ἡ Κοινὴ Γνώμη ὄχι μόνον ἀνέχεται, ἀλλ’ ἐπιδοκιμάζει πάντα διωγμὸν διὰ γεγονότα ἀναγόμενα εἰς διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ καταχρήσεις. Διατί δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά; Ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη, ἡ ὁποία διώκει τὴν βίαν, αὐτὴ ἡ ἰδία Κυβέρνησις ἄφησε νὰ φύγωσιν εἰς τὴν ξένην δύο πρωτεργάται τῆς καταχρήσεως. Πῶς θὰ εἴπῃ, ἐγὼ διώκω τὰ μὲν καὶ δὲν διώκω τὰ δέ; Διὰ νὰ μὴ μακρυγορῶ, ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον ἤδη, εἶναι ὅτι διὰ τὰ γεγονότα τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν βίαν αὐτὴν νὰ τὰ ἠμνήστευεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἡ Βουλὴ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναξέῃ τὰ πάθη καὶ νὰ σκορπίζῃ τὰ μίση καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς Βουλῆς πλέον ἀρχόμενος ἀπὸ τοῦδε νὰ λάβῃ χώραν μόνον διὰ τὰ ἄλλα γεγονότα τὰ ἀναγόμενα εἰς καταχρήσεις ἀναφερομένας εἰς τὸν δημόσιον πλοῦτον καὶ νὰ γίνῃ ἡ δίωξις ὄχι ἀπὸ τῆς χρονολογίας τὴν ὁποίαν ἀναφέρει ἡ συντακτικὴ πρᾶξις, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 26ης Ἰουνίου 1925, ἀλλ’ ἀπ’ ὅπου θέλετε.

§286Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τὸ 1821.

§287Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατί αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικὴ ἀδυναμία ἀπὸ τῆς 25ης Ἰουνίου 1925; Ὅταν πρόκειται νὰ διωχθῶσιν οἱ ἄλλοι, πηγαίνετε εἰς τὰ 1821, ὅταν πρόκειται νὰ διωχθῇ οὗτος, πηγαίνετε εἰς τὰ 1925.

§288Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅσον ἓν ἀδίκημα εἶναι πλησιέστερον, τόσον ἡ ἐντύπωσίς του εἶναι ζωηροτέρα.

§289Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διατί, κύριοι, δὲν ἀρχίζετε ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1925, ἀλλὰ πηγαίνετε ἀπὸ τῆς 26ης Ἰουνίου 1925; Μὲ τὸν διαβήτην τὸ ηὕρατε; Ἀπὸ τότε ἄρχεται ἡ εὐθιξία;

§290Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Πρόκειται περὶ εἰδικῆς περιπτώσεως.

§291Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶναι καὶ ἡ παραγραφή, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν τὰ τελευταῖα ταῦτα τέσσαρα ἔτη. Ἂν ἐρωτᾶτε ἐμέ, ἐγὼ βέβαια θὰ παρηρχόμην πρὸ αὐτῶν ἐντελῶς, ποθῶν καὶ ἐγὼ τὴν γαλήνην, θὰ παρηρχόμην ἐντελῶς καὶ θὰ ἄφινον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν εὑρίσκει ὅτι ὑπάρχουν ἀδικήματα ἄλλα, νὰ ἀσχοληθῇ. Οὕτω ἐπιτυγχάνεται ἡ γαλήνη, δὲν ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴν διάταξιν αὐτήν.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§293Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπασχολήσας ἤδη τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, δὲν δύναμαι ἢ ὀλίγας λέξεις σήμερον νὰ προσθέσω εἰς ὅσα πρότερον σχετικὰ εἶπον. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἰσότητος, οὔτε ζήτημα ἁπλοῦν δικαιοσύνης, εἶναι ζήτημα ἀφορῶν ἀπολύτως τὸν κοινοβουλευτικὸν θεσμὸν καὶ ὅτι ὡς τοιοῦτον χρήζει τῆς αὐστηρᾶς προσοχῆς τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Δὲν φρονῶ ὅτι σφάλλομαι λέγων ὅτι ἡ κοινὴ συνείδησις ἀπεδέχθη καὶ κατὰ πρόσφατον μάλιστα γεγονὸς ὅτι, ἂν εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ τὸ Ἔθνος εἰς τὸν ὄλεθρον, εἶναι ἡ ὑπονόμευσις τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Δὲν νομίζω ὅτι πλανῶμαι, ἂν ἰσχυρισθῶ ὅτι οὐδὲ εἷς ἐκ τῶν ἐνταῦθα παρισταμένων ἔχει ἀντίθετον ἐπὶ τούτου γνώμην. Ὅθεν, ἂν τοιαύτη εἶναι ἡ κοινὴ συνείδησις, πᾶσα πρᾶξις, ἡ ὁποία γίνεται κατὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι πρᾶξις ἄντικρυς κατὰ τῆς κοινῆς συνειδήσεως καὶ ὡς τοιαύτη δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι καταδικασμένη. Εἶναι ἀρχή, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ θεμελιώδη ἀρχὴν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ πολιτεύματος, ὅτι μόνον ἐκεῖνοι δικαιοῦνται νὰ ζητῶσιν εὐθύνας ὅσοι δίδουσι καὶ τὴν ἐντολὴν τῆς ἐνεργείας. Καὶ διὰ τοῦτο ἅπαντα τὰ Συντάγματα ἡμῶν ἀπὸ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἀπεδέξαντο καὶ καθώρισαν τὴν ἀρχὴν ταύτην. Ἔχομεν τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν», ὁ ὁποῖος ἀναγράφει τὴν θεμελιώδη ταύτην ἀρχήν. Κατὰ παράβασιν τῶν ἀρχῶν τούτων, κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» συνέστη μία ἔκτακτος Ἐπιτροπὴ πρὸς καταδίωξιν τοῦ Παγκάλου. Ἡ τοιαύτη πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη δὲν δύναται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ κυρωθῇ, διότι πᾶσα ἀπόφασις, ἡ ὁποία ἤθελε κυρώσει τὴν πρᾶξιν ταύτην, θὰ εἶναι πρᾶξις ἀντικειμένη εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Δημιουργεῖ, λέγουσιν, ἡ Ἐπανάστασις δίκαιον. Τί θὰ εἴπῃ αὐτό; Ἡ Ἐπανάστασις δύναται νὰ δημιουργήσῃ ἐκεῖνο τὸ δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἀπορρέει ἐκ τῆς κοινῆς συνειδήσεως, διότι Ἐπανάστασις δὲν νοεῖται ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Πᾶσα πρᾶξις ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως ἀποτελεῖ πρᾶξιν ληστρικήν, κατὰ τῆς ὁποίας ὁσάκις εἶναι δυνατὸν νὰ δράσῃ ἡ Δικαιοσύνη, δρᾷ. Ἡ Ἐπανάστασις δημιουργεῖ δίκαιον μόνον ἐφόσον αἱ πράξεις αὐτῆς ἀπορρέουν ἐκ τῆς κοινῆς συνειδήσεως. Ἀλλ’ ἡ Ἐπανάστασις εἶναι πρᾶξις ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως, ἐφόσον ὑπονομεύει τὰς θεμελιώδεις ἀρχὰς καὶ ὁ χρόνος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ δίκαιον, ὡς καὶ ἡ πρᾶξις ἡ κυροῦσα αὐτὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημιουργήσῃ δίκαιον καὶ θὰ ἔλθῃ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁσονδήποτε καὶ ἂν κυρώσητε τὴν πρᾶξιν αὐτήν, θὰ σαρωθῇ ἀπὸ τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν. Δὲν ἔρχομαι ἐδῶ ὡς συνήγορος τοῦ Παγκάλου....

§294Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Οὔτε ἡ κοινὴ συνείδησις συνηγορεῖ.

§295Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι εἶσθε νομικός, ἂν δὲν πλανῶμαι. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ παρακολουθήσητε τὰ ἐπιχειρήματά μου. Δὲν ἔρχομαι συνήγορος τοῦ Παγκάλου, ὡς καὶ ἡ κοινὴ συνείδησις δὲν ἔρχεται συνήγορος τοῦ Παγκάλου, καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθω ἐγὼ ἐναντίον τῆς κοινῆς συνειδήσεως, διότι δὲν ὑπῆρξα ποτὲ ἐν διαζυγίῳ πρὸς τὴν κοινὴν συνείδησιν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἶμαι συνήγορος τοῦ Παγκάλου, ἀξιῶ νὰ μὴ ἔλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν πρὸς τὰ κουρελλόχαρτα αὐτά, διότι κουρελλόχαρτα ζητεῖτε σήμερον, νὰ ἔλθωμεν ἐδῶ νὰ κυρώσωμεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔκτακτοι Ἐπιτροπαὶ δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἐν Ἑλλάδι; Περὶ τούτου δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία ἀμφιβολία.

§296Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κατὰ τοῦτο ἔχετε δίκαιον.

§297Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὰ ἄλλα;

§298Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§299Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀκριβῶς εὑρίσκομαι ἐν διαφωνίᾳ πρὸς ὑμᾶς, διότι ἐγὼ δὲν θεωρῶ τὸ δίκαιον ἔχον ἀρχὴν καὶ τέλος.

§300Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἔχω καὶ τροπολογίαν ἑτοιμάσει ὡς πρὸς αὐτό.

§301Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν πρᾶξιν, ἡ ὁποία τοὐλάχιστον δύναται νὰ προταθῇ ὅτι γίνεται ἀκριβῶς ἵνα ἀντικρούσῃ τὰ ἐπιχειρήματά μου. Εἰς πάντα σχεδὸν τὰ ἄρθρα τῆς συντακτικῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ κυρώσωμεν, προκύπτει ἡ ἀντίθεσις αὐτῶν πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλήν· εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ τοιοῦτόν τι καὶ νὰ κυρώσῃ τοιοῦτόν τι προκειμένου μάλιστα μετά τινας ἡμέρας νὰ κυρώσῃ τὸ Σύνταγμα; Δὲν θὰ εἶναι πρᾶξις αὐτή, ἡ ὁποία θὰ ἀποδεικνύῃ ἡμᾶς ἀσυνεπεῖς πρὸς τοὺς ἑαυτούς μας;

§302Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κάμωμεν ψηφίσματα.

§303Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ναί, ἀλλ’ ἐφόσον τὰ ψηφίσματα αὐτὰ ἔρχονται εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν Κοινὴν Γνώμην, εἶναι πράξεις ληστρικαὶ, εἶναι πράξεις βίας, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι δίκαιον νὰ κυρώσῃ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, χωρὶς νὰ παραβῇ τὴν ἐντολήν, τὴν ὁποίαν ἔχει, χωρὶς νὰ τεθῇ ἀντιμέτωπος πρὸς τοὺς ἐντολεῖς αὐτῆς. Θὰ μοὶ εἴπητε πολὺ καλά, ἀλλὰ τί πρέπει νὰ γίνῃ; Κύριοι, τὸ κακόν, ὅπερ καταγγέλλω εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι ἀναμφισβήτητον γεγονός, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητῶ νὰ γίνῃ, εἶναι νὰ ἐπισημοποιηθῇ ὅτι δὲν εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀκολουθήσωμεν αὐτὸν τὸν κατήφορον, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, συμφώνως πρὸς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν ἐννοεῖ νὰ σεβασθῇ ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν, ἰδιαίτατα δὲ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς ἡμῶν θεσμούς. Ἰδού, εἶναι ἡ παροῦσα ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἂς ἀναλάβῃ αὐτὴ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον τῇ ἀνατίθεται ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐκ τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» καὶ ἂς προβῇ εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν πράξεων ἐκείνων, ὅσας νομίζει ὅτι πρέπει νὰ καταδιώξῃ, τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου. Καὶ ἰδού, κύριοι, ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα λέγουν· τί θέλετε νὰ ἀφήσητε ἐλεύθερον τὸν Πάγκαλον νὰ φύγῃ, καταπίπτουν. Ὄχι, δὲν ζητοῦμεν, ἐφόσον εἶναι ἔνοχος αὐτός, νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος, ζητοῦμεν ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος τῆς γνώμης αὐτῆς καὶ νὰ προβῇ συμφώνως πρὸς τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν πταιστῶν. Διακοινώσατε τὴν κατηγορίαν, ἐνεργήσατε τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας σᾶς ἐπιτρέπει ὁ νόμος «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» καὶ ἐστὲ βέβαιοι ὅτι οἱ νόμοι αὐτοὶ δύνανται νὰ σᾶς προασπίσουν κατὰ παντὸς ἐγκληματίου. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῆτε εἰς ἐγκλήματα διὰ νὰ καταδιώξητε τὰ ἐγκλήματα. Δὲν νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἀπασχολήσω περαιτέρω τὴν Βουλήν, διότι ἀληθῶς θὰ διαπράξω πρᾶξιν ἐναντίον τῆς νοημοσύνης αὐτῆς. Εἶναι τόσον κατάδηλα τὰ πράγματα, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη πολλῶν λόγων. Ὁ ἴδιος δὲ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός, ἂν δύναμαι νὰ κάμω χρῆσιν ἰδιαιτέρας ὁμιλίας τὴν ὁποίαν εἶχον μετ’ αὐτοῦ, μὲ ἐβεβαίωσεν ὅτι εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς σκέψεις αὐτάς, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ περαιτέρω δίωξις.

§304Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπον ὅτι, ἀφοῦ ἀναγνωρισθῶσιν αἱ μέχρι τοῦδε ἀνακριτικαὶ πράξεις, νὰ ἀνατεθῇ ἡ περαιτέρω δίωξις εἰς τὴν Βουλήν.

§305Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ πράξῃ τοῦτο, χωρὶς νὰ σκεφθῇ περαιτέρω, διότι τὸ πολὺ τῆς σκέψεως γνωρίζετε ποῦ ἄγει, κ. Τσιτσεκλῆ.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§307Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ συντακτικὴ πρᾶξις τοῦ κ. Κονδύλη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὑπέβαλε πρὸς ψήφισιν, περιέχει ἠθικὸν βάθος ἱκανὸν νὰ ἐμπνεύσῃ τὸν σεβασμόν της, ὅσον καὶ ἂν πρόκειται περὶ πράξεως ἀντισυνταγματικῆς, περὶ πράξεως παρανόμου καὶ ἀντικοινοβουλευτικῆς, ὅπως ἀνέπτυξαν οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, περὶ πράξεως ἀκόμη ἡ ὁποία δὲν νομίζω ὅτι καθ’ ἁπλῆν σύμπτωσιν χρονολογικῶς ἐξεδηλώθη ὑπὸ τοὺς καπνοὺς τῆς ἀδελφικῆς θλιβερᾶς ἐνόπλου συγκρούσεως τῆς 9ης Σεπτεμβρίου. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀναμφισβήτητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὅσον καὶ ἂν διὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐξέδωκε τὴν συντακτικὴν ἐκείνην πρᾶξιν καὶ διὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδόθη, ἐθεωρήθη πανάκεια, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι σήμερον ἐξεταζομένη ψυχραίμως, λογικῶς καὶ ἀμερολήπτως ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἡμίμετρον κατώτερον καὶ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς καὶ τῆς σημερινῆς ἀκόμη Κυβερνήσεως. Εἶναι παγκοίνως γνωστὸν ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐδημιουργήθη περὶ τοὺς διαχειρισθέντας τὰ κοινὰ μία πνιγερὰ ἀτμόσφαιρα. Διάφοροι φῆμαι, διάφοροι διαθέσεις, διάφοροι ὑποψίαι συνώδευσαν πάντας ἢ τοὺς πλείστους ἐκ τῶν ὑπουργευσάντων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ διεδέχθησαν αἱ φῆμαι, αἱ διαδόσεις καὶ αἱ ὑπόνοιαι αὗται τὸν παλαιὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ἔτρεφεν ὁ κόσμος πρὸς τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ πολιτικούς. Ἐγὼ προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ἀδικεῖται.....

§308ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὸν πολιτικὸν κατατάσσεται καὶ τὸν Πάγκαλον;

§309Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, κύριοι, ὅτι ἡ μεγαλυτέρα ἀφορμή, ἡ ὁποία ἐδημιούργησεν αὐτὴν τὴν πνιγηρὰν ἀτμόσφαιραν ὑπῆρξεν ὁ ἔξω παντὸς λογικοῦ ὁρίου κομματικὸς ἀνταγωνισμὸς τῶν τελευταίων ἐτῶν. Μὲ τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν δὲν νομίζω ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος πρέπει, ἔστω καὶ συκοφαντούμενος, νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ διασύρεται. Ἐν Ἑλλάδι οἱ πολιτικοὶ οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ δὲν πρέπει μόνον νὰ εἶναι τίμιοι, ἀλλὰ πρέπει ἐπίσης νὰ φαίνωνται καὶ νὰ πιστεύωνται τοιοῦτοι. Νομίζω ὅτι, ὅπως ἀνεπτύχθη ἀπὸ τῆς ἕδρας αὐτῆς, ὅτι ἐπιβάλλεται ὁ στρατιωτικὸς καθαρμὸς τῆς Χώρας—καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μαζαράκης νὰ ἐπαναλάβω τὴν φράσιν του—νομίζω ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένος καὶ ὁ πολιτικὸς καθαρμός. Μία γενικωτέρα διαδικασία, ἓν δικαστήριον πολιτικοῦ καθαρμοῦ θὰ συνετέλει ἐπίσης εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ἐξερχόμενος ἀπὸ τὸ δικαστήριον αὐτὸ ἐξαγνισμένος θὰ ἀπετέλει, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, τὸν μεγαλύτερον φρουρὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος διὰ τὸ μέλλον. Ἄλλως τε δὲν γνωρίζω ἐγὼ τουλάχιστον ἠθικὸν πολιτευόμενον ὅστις θὰ ἀρνηθῇ ποτε νὰ λογοδοτήσῃ καὶ ἂν ἀκόμη δὲν προκαλέσῃ ὁ ἴδιος τὸν ἔλεγχον. Μὲ τὰς ἀντιλήψεις αὐτὰς ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, δι’ ἧς ἐπεκτείνεται ἡ δικαιοδοσία καὶ τὸ ἔργον τοῦ Συμβουλίου καὶ ἐπὶ τῶν Ὑπουργῶν τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων. Εἰς αὐτήν, κύριοι, ἔθεσα ἓν χρονικὸν ὅριον τὸ ἔτος 1922. Δὲν ἔθεσα τοῦτο τυχαίως, οὔτε ἀπὸ σκοποῦ. Ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, μία παραγραφὴ εἰς τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» εἰς τὸ ἄρθρον 8, ἡ ὁποία μὲ ὡδήγησε νὰ θέσω εἰς τὴν τροπολογίαν μου τὴν χρονολογίαν τοῦ 1922. Ἔργον τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ τὴν δεχθῇ, εἴτε νὰ ἐπεκτείνῃ, εἴτε νὰ περιορίσῃ τὰ ὅρια. Ὡδηγήθην εἰς τὴν σύνταξιν τῆς τροπολογίας μου ἀπὸ ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Δʹ Συνέλευσιν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον, ὅταν καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν ἐπαρχιακὴν ζωήν μου ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὁμολογῶ ὅτι ἀντελήφθην τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν μου καὶ τῆς Κοινῆς Γνώμης ἱκανοποιηθεῖσαν. Τὸ ψήφισμα αὐτὸ ὑπεβλήθη τὴν 25 Φεβρουαρίου 1925 καὶ εἰσήχθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία μάλιστα μεταχειρίζεται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν δριμυτάτας φράσεις. Τοῦτο, κύριοι, ἡ ὕπαρξις τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ, ἡ ὑποβολὴ αὐτοῦ, ἡ ἔγκρισις αὐτοῦ κατ’ ἀρχὴν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης καὶ ἡ ψήφισίς του ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἀποδεικνύει ὅτι πολὺ πρὸ τῆς Παγκαλικῆς περιόδου εἶχε μορφωθῆ ἐν τῷ Τόπῳ κοινὴ συνείδησις περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ λογοδοτῶσιν οἱ πολιτευόμενοι καὶ οἱ Ὑπουργοί. Νομίζω, κύριοι, ὅτι αἰρόμενοι εἰς τὸ ὕψος τῶν σημερινῶν περιστάσεων....

§310Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι ἡ ὑποβολὴ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων εἶναι τρανὴ ἀπόδειξις περὶ τῆς ὑπάρξεως μιᾶς κοινῆς συνειδήσεως νὰ λογοδοτῶσιν οἱ πολιτευόμενοι. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς πληροφορήσω, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὅτι ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία ἐγεννήθη τότε εἰς τὴν Συνέλευσιν—καὶ ἂν διερμηνεύω πιστῶς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων—δὲν εἶχεν ὡς γενεσιουργὸν λόγον ὅτι πάντες οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἐβαρύνοντο μὲ ὡρισμένας παραβάσεις. Τοὐναντίον ἡ σκέψις, ἡ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως ἦτο ὅτι, ἐπειδὴ διάφοροι φῆμαι, ἀδέσποστοι καὶ ἀβάσιμοι ἐκυκλοφόρουν εἰς βάρος διαφόρων πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν τὸ Ὑπουργικὸν ἀξίωμα, ἠθελήσαμεν διὰ τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου νὰ δώσωμεν θετικὴν βάσιν εἰς πάντα οἱονδήποτε γνωρίζοντα τὸ ἐναντίον οἱουδήποτε διαχειρισθέντος τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα νὰ καταθέσῃ καὶ νὰ ἀποδείξῃ τὰς κατηγορίας. Μὲ τὴν πεποίθησιν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ φῆμαι δὲν ἀποδεικνύονται καὶ δὲν εἶχον καμμίαν βάσιν καὶ ὅτι ἦσαν μακρὰν τῆς ἀληθείας.

§311Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἀκριβῶς καὶ ἡ ἰδική μου γνώμη, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὴ οὔτε τῆς Ἐπιτροπῆς, οὔτε τοῦ ἀρχηγοῦ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι δὲν πιστεύω εἰς τὰς φήμας καὶ ὅτι πιστεύω ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ἀδικεῖται. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ὅμως τοῦ ψηφίσματος ἐκείνου, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, λέγει ἀκριβῶς (ἀναγινώσκει): «Αἱ φῆμαι περί.... κλπ.» Ἔχομεν τὰς δύο ἀπόψεις. Ἐγὼ δέχομαι τὴν πρώτην, ὅτι πρόκειται περὶ φημῶν. Ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις λέγει ὅτι εἴτε φῆμαι εἶναι, εἴτε ἀλήθειαι....

§312Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1922 ὅτε ἐγένετο τὸ ψήφισμα, δὲν ἐγένετο παρομοία πρᾶξις οἵα ἡ συζητουμένη σήμερον, γενομένη ἐπὶ Παγκάλου.

§313Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ βαθμολογία τῶν πράξεων ὡς παρανόμων εἶναι ἔργον ἄλλων. Ἡμεῖς συζητοῦμεν πῶς θὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν Κοινὴν Γνώμην.

§314Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ διαφωνοῦμεν ῥιζικῶς πρόκειται περὶ ῥιζικῆς διαφωνίας, τῆς ποιότητος τῆς εὐθύνης.

§315Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι ἱκανὴ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν κρίνῃ.

§316Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἤμην καὶ εἰς τὴν ἄλλην Συνέλευσιν, εἶχον δὲ τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι φιλοξενούμενος, ἐνθυμοῦμαι τὴν συζήτησιν ἐκείνην. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του δὲ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἀνέπτυξεν ὅτι ἔδει αὐταὶ αἱ διάφοροι φῆμαι νὰ διαψευσθῶσι καὶ ὑπέβαλεν ἓν ψήφισμα. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐψηφίσθη τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο καὶ δὲν ἀπησχολήθη ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτοῦ, ἐπῆλθε δὲ κατόπιν τὸ Παγκαλικὸν ἄγος καὶ διέλυσε τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην καὶ ἔγινεν ὅ,τι ἔγινε.

§317Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δικαίωμά σας νὰ δίδητε οἱονδήποτε χαρακτηρισμὸν θέλετε.

§318Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων τότε, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι σχετικὸν μὲ ὅ,τι συζητοῦμεν ἀπόψε. Ἂν θέλητε νὰ περιλάβωμεν εἰς συντακτικὴν πρᾶξιν καὶ τὴν ἔγκρισιν ἐκείνην τῶν πράξεων, θὰ περιπέσωμεν εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸν κ. Ράλλην καὶ τὸν κ. Σωτηριάδην. Ὁ μὲν κ. Ράλλης ἐκηρύχθη κατὰ τοῦ Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου ὡς ἀποτελοῦντος ἔκτακτον Ἐπιτροπὴν κατ’ ἀρχὴν δυναμένην νὰ ἔχῃ δίκαιον, ἐνῷ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει δὲν ἔχει δίκαιον, ὁ δὲ κ. Σωτηριάδης κατὰ τὸν αὐτὸν ρυθμὸν ἐφάνη διαρρηγνύων τὰ ἱμάτιά του. Ἡμεῖς ζητοῦμεν διὰ τῆς κυρώσεως ἢ μὴ μιᾶς συντακτικῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐνεργήθησαν διάφοροι πράξεις καὶ ἐπῆλθον διάφορα ἀποτελέσματα, νὰ τακτοποιήσωμεν αὐτά. Καίτοι δὲν μοὶ ἀρέσει νὰ διακόπτω, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἶσθε ἐκτὸς τοῦ θέματος.

§319Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόψητε. Ἄν, κ. συνάδελφε, ἐπεκαλέσθην τὸ ψήφισμα τὸ ἐκκρεμοῦν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τὸ ἐπεκαλέσθην διὰ νὰ δικαιολογήσω μίαν τροπολογίαν ἰδικήν μου, τροπολογίαν ἐπιβαλλομένην, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἀπὸ τὴν Κοινὴν Γνώμην. Τὸ ἐπεκαλέσθην δὲ καὶ δι’ ἄλλον λόγον· ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω ὅτι πρωθυστέρως εἰσάγεται μία πρότασις, ἡ ὁποία ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, οὐδὲν τὸ ἐπεῖγον παρουσιάζει καὶ παραμένει ἐκκρεμὴς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μία παλαιοτέρα πρότασις, ἡ ὁποία εἶχε φθάσει εἰς τὸ σημεῖον νὰ ἐγκριθῇ καὶ ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρωθυστέρως ἐρχόμεθα νὰ ἐπικυρώσωμεν μίαν πρόσφατον ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Κονδύλη καὶ ἀφήκαμεν ἐκκρεμῆ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ μίαν ἄλλην πρότασιν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἴσως περὶ ἀληθειῶν, ἀλλὰ περὶ φημῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεθύμει ἡ Κοινὴ Γνώμη νὰ διαψευσθοῦν. Δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον ἀναφέρομαι εἰς τὸ ψήφισμα τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀκούσω εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἀνταπεκρίθη πρὸς τὴν κοινὴν συνείδησιν κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη, πολὺ δὲ περισσότερον σήμερον. Οὐδὲ εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι αὐτὸ εἶναι παλαιότερον καὶ ὅτι μέχρις ἑνὸς σημείου πρέπει νὰ φθάνῃ ἡ Δικαιοσύνη. Νομίζω ὅτι φέροντες τὴν ὁμαλότητα εἰς τὸν Τόπον δὲν ὀφείλομεν νὰ ἀφήσωμεν οὐδεμίαν σκιὰν διὰ τὸ μέλλον, οὐδὲ νὰ ἐξετάζωμεν τὸ παρελθὸν μὲ διακρίσεις καὶ μεροληψίας.

§320Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν στιγμήν.

§321Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁρίστε.

§322Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν ἐξηγεῖται σαφῶς ὁ λόγος ὁ προκαλέσας τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως ἐκείνης νόμου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Συνέλευσιν. Ἀπέβλεπε δηλαδὴ εἰς τὴν ἁπλοποίησιν τῆς κειμένης νομοθεσίας διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν τυχὸν εὐθυνῶν ἐκ μέρους τῶν διαχειριζομένων τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα τῆς Πολιτείας, διὰ νὰ καταστῇ δυνατὸν, ὥστε οἱ πραγματικῶς ὑποπίπτοντες εἰς παραβάσεις τῶν νόμων νὰ δίδωσι λόγον ταχέως καὶ νὰ τίθενται ἐκποδὼν, ἂν ἀπεδεικνύοντο ἔνοχοι, νὰ περιφρουρῶνται ὅμως ἀπολύτως ἀσφαλῶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἁπλῶς εἶναι ἐκτεθειμένοι εἰς δυσφημήσεις ἐκ πολιτικῶν λόγων, ἐκ πολιτικῶν παθῶν. Αὐτὴ ἡ ἁπλοποίησις τῆς διαδικασίας δὲν ἔχω κανένα λόγον ἐγὼ νὰ μὴ ἐπιμείνω νὰ γίνῃ δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν δι’ ὅλας τὰς παραβάσεις τὰς ποινικὰς τῶν Ὑπουργῶν, τόσον ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέλλον, ὅσον καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὸ παρελθόν, διότι καὶ ἡ πρότασίς μου ἐκείνη εἶχε δύναμιν ἀναδρομικήν, ὡς γνωρίζετε.

§323Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μέχρι τοῦ 1923.

§324Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶχεν ἀναδρομικὴν δύναμιν ἐν πάσῃ περιπτώσει. Ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε νὰ τὴν ἐπεκτείνῃ καὶ περισσότερον, δὲν θὰ εἶχον ἐγὼ καμμίαν ἀντίρρησιν ἀπολύτως. Ἐγὼ ἔθεσα ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ νέου πολιτεύματος καὶ πρὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως αὐτοῦ, δηλαδὴ ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1923, διὰ νὰ περιλάβω καὶ τὴν ἰδικήν μου ὑπουργείαν μεταξὺ τοῦ κύκλου τῶν ὑπολόγων.

§325Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἀπετέλεσεν ἰδιαίτερον λόγον.

§326Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη αὐτῆς τῆς ἁπλοποιήσεως τῆς διαδικασίας εἶναι φανερὸν ἐναντίον τῶν ἐνόχων, οἱ ὁποῖοι διαφεύγουν σήμερον διὰ τῆς βραδυκινήτου διαδικασίας τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν». Ἀλλ’ εἶναι φανερὸν ἐπίσης ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ καὶ ὑπὲρ ὅλων, ὅσοι σήμερον εἶναι ἀνυπεράσπιστοι εἰς ὅλων τῶν εἰδῶν τὰς διαδόσεις καὶ συκοφαντίας. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἁπλοποίησιν τὴν δέχομαι καὶ σήμερον νὰ γίνῃ ἀνεξαιρέτως διὰ πάντας. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει καὶ ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία σύγχισις ἐκείνων, τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἄνοδος καὶ ἡ παραμονὴ εἰς τὴν Ἀρχήν, αἱ πράξεις ὅλαι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν πράξεων καὶ αἱ συνέπειαι, τὰς ὁποίας βαστάζομεν ἀκόμη, δὲν ὑπῆρξαν παρὰ πράξεις ἀντίθετοι πρὸς τὸ ἐθνικὸν συμφέρον, πράξεις αἱ ὁποῖαι θὰ μαστίζουν τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ σύγχισις αὐτὴ σήμερον. Ἂς σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀμέσως προηγηθείσης καταστάσεως καὶ παραλλήλως δυνάμεθα νὰ ἐγκρίνωμεν αὐτὴν τὴν διαδικασίαν καὶ δι’ ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς τοῦ νομίμου πλαισίου παρέβησαν τὰ καθήκοντά των καὶ ἐλησμόνησαν τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιώματός των. Ἀλλ’ ἡ προσπάθεια ὅπως σήμερον πράξεις καθαυτὸ αὐτόφωροι καὶ ἐν τῇ νομικῇ των οὐσίᾳ, αὐτόφωροι καὶ εἰς τὴν πρακτικήν των σημασίαν, πράξεις τοιαῦται, κριθῶσι καὶ αὐταὶ κατὰ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μέτρον μὲ ὅλας τὰς ἄλλας ἀμφιβόλους, ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκνόμους ἐνεργείας τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν, εἶναι προσπάθεια διαφυγῆς τῶν ἐνόχων καὶ ὄχι πρᾶξις κυρώσεως τῶν ποινικῶν εὐθυνῶν, τὰς ὁποίας ἀναμφισβητήτως ὑπέχουν.

§327Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε; Δὲν πρόκειται περὶ διαφυγῆς. Παρεξηγήθην ἐντελῶς.

§328Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Περὶ παρελκύσεως.

§329Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδὲ περὶ παρελκύσεως, κ. συνάδελφε. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ αὐτοῦ μέτρου ποινῆς, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῆς αὐτῆς διαδικασίας. Ἡ Ἑλλὰς ἢ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ὁμαλότητα καὶ πρέπει νὰ ἔχῃ ἓν κοινὸν δικαστήριον διὰ νὰ δικάζῃ ὅλους τοὺς πολιτικούς της, ἢ ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνωμαλία. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἓν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ δικάσῃ ὅλους τοὺς πολιτικοὺς ἐξίσου, ἀδιαφόρως ποίαν ποινὴν θὰ ἐπιβάλῃ καὶ ποίας διατάξεις παρέβησαν οἱ πολιτικοί.

§330Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Αὐτοὶ δὲν ἦσαν πολιτικοί. Τὸ εἴπετε πρὸ ὀλίγου.

§331Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ τοὺς δικάσωμεν μεθαύριον κατὰ τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ.

§332Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι κάμνετε μίαν σύγχισιν· διότι ἡ πρότασις νόμου ὁμιλεῖ περὶ Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν, ἐνῷ τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο ἔχει ἐκδοθῆ ἐπὶ δικτατορίας.

§333Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλεῖ ρητῶς περὶ τῶν ὑπουργευσάντων ἀπὸ μιᾶς περιόδου εἰς ἄλλην, ὅπως ἀκριβῶς ὁμιλεῖ καὶ ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Καφαντάρη.

§334Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Δύο Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου ἀνομολογοῦντες τὰς κλοπάς των ἐδραπέτευσαν.

§335Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ὑπεύθυνοι δι’ αὐτό, κ. Μαζαράκη. Ὑπεύθυνοι εἶναι ἄλλοι, τοὺς ὁποίους ἀκριβῶς περιλαμβάνω ἐγὼ εἰς τὴν τροπολογίαν μου.

§336Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κακῶς ἔφυγαν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπικυρωθῇ αὐτὸ τὸ ψήφισμα, αὔριον τὴν πρωίαν δὲν θὰ φύγῃ καὶ ὁ Πάγκαλος;

§337Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς θὰ φύγῃ; Ἀνεστάλη ἡ προθεσμία.

§338Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τὰ ἐντάλματα, ὅσα ἐκδίδονται παρ’ ἀναρμοδίων Ἀρχῶν, δὲν ἰσχύουν.

§339Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπέβαλον τὴν πρότασιν αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, διότι νομίζω ὅτι τὸ ὕψος τῶν σημερινῶν περιστάσεων ἐπέβαλλε νὰ ἐξετάσωμεν ὅλα τὰ παρελθόντα ὄχι ἀπὸ τὸ πρῖσμα τῆς ἐκδικήσεως, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ πνεῦμα ἀληθοῦς δικαιοσύνης. Νὰ λογοδοτήσουν οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου, ἀλλὰ νὰ λογοδοτήσουν ἐπίσης καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν ἄλλων Κυβερνήσεων. Ἄλλως τε, ἄν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς τελευταίους τούτους, ὑπάρχουν μόνον φῆμαι, ὅπως ἰσχυρίσθησαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἵτινες μὲ διέκοψαν, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἀρνοῦνται τὴν ἐπέκτασιν τῆς ἐρεύνης καὶ τοῦ ἐλέγχου καὶ εἰς τὴν ἰδικήν των ἐποχήν.

§340Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος μὲ τὴν πρότασιν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. Ἀλλὰ θὰ συζητηθῇ ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ. Ἐπιδιώκεται μία σύγχισις.

§341Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, καμμία σύγχισις.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§343Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν ὅτι ἡ ἀπέχθειά μου κατὰ πάσης δικτατορίας καὶ συνεπῶς μὴ νομίμου πράξεως, ἡ εὐτυχῶς γνωστὴ εἰς πλείστους ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἀπέχθεια ἥτις εἶναι ἀπόρροια τῶν ἄκρως ἐλευθέρων καὶ προοδευτικῶν ἰδεῶν μου, θὰ μοὶ ἐπέβαλον νὰ συμφωνήσω πλήρως πρὸς τὰς ἐκτεθείσας ἰδέας τῶν προλαλησάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ νὰ κηρυχθῶ συνεπῶς κατὰ τοῦ παρανόμως συσταθέντος Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὓς λόγους οὗτοι ἐξέθηκαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ συμπτώσεως ἐνώπιον τοῦ ὡς ἄνω Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου παρεπέμφθη καὶ ὁ πατήρ μου, διότι διετέλεσεν Ὑπουργὸς τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου κατὰ τὸ αʹ τρίμηνον αὐτῆς, ἤτοι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1925 καὶ ἵνα μὴ γεννηθῇ ὑποψία τις ὅτι δῆθεν ὁ πατήρ μου ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποφύγῃ τὸν ἔλεγχον, παρ’ οἱουδήποτε καὶ ἂν γίνῃ οὗτος, τῆς πολιτείας αὐτοῦ καθ’ ὃ διάστημα ἐχρημάτισεν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου, δηλῶ ὅτι δὲν δύναμαι διὰ τῆς ψήφου νὰ συντελέσω εἰς τὴν μὴ ἐπιψήφισιν τοῦ ὡς ἄνω ψηφίσματος, παραβλέπων τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην μου.

§344Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς δηλῶ ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης τὸν πατέρα σας δὲν τὸν βαρύνει καμμία ἀξιόμεμπτος πρᾶξις.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσιτσεκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§346Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ ἡμερῶν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὰ σχετικὰ ἐπὶ τῆς Παγκαλικῆς ὑποθέσεως. Καὶ γνωρίζει βεβαίως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός, ἀλλ’ ἤθελον νὰ δώσω τὸν τόνον εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νὰ κρίνῃ τὸ σοβαρὸν τοῦ πράγματος. Καὶ ὡς ἐνθυμεῖσθε, παρίστατο ἀνάγκη ἕνεκα τοῦ ὑπὸ προσωρινὴν ἰσχὺν τεθέντος Συντάγματος νὰ ἀνασταλῇ τὸ ἄρθρον 11 παράγραφοι 6 καὶ 7, ἵνα μή, δεδομένου ὅτι προφυλακισθεὶς ὁ Πάγκαλος καὶ εἷς ἐκ τῶν θεραπόντων του, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀπολυθῶσιν.

§347ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§348Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὁ Σταμούλης.

§349Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ δέχεται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός.

§350Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν τὸ δέχομαι.

§351Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἂς μὴ τὸ δέχεται.

§352Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Συνέπεσε.

§353Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐγὼ ὅμως δέχομαι ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν περίπτωσιν ἔπρεπε νὰ γίνῃ. Τὸ κάμνω ὡς δήλωσιν καὶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία. Κατόπιν ὅμως ἐνεφανίσθη ἀνάγκη κυρώσεως μιᾶς ἢ μᾶλλον δύο πράξεων τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη. Κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν ἀγόρευσίν μου κατά τινα τῶν συνεδριάσεων εἶχον ἀπονείμει τὸν δίκαιον ἔπαινον εἰς τὸν Κονδύλην.

§354ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ Κονδύλης δὲν ἦτο δικτάτωρ, ἦτο δικτατορομάχος.

§355Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη, χωρὶς νὰ λέγω ἐπαίνους, μᾶς ἀπήλλαξεν ἀπὸ τὸν δικτάτορα. Ὁπωσδήποτε ἦτο ἓν γεγονός, ὅπερ δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανείς. Εὑρέθη πρὸ μιᾶς καταστάσεως καὶ ἔκαμε τὸν δικτάτορα. Ἐποιήσατο δὲ τὰς διατριβὰς αὐτοῦ ἐν Σπέτσαις καὶ ἀλλαχοῦ. Κατὰ τὴν ἀνατροπήν του ἐφρόντισε νὰ ἐπιβῇ τῆς «Περγάμου» καὶ νὰ τραπῇ εἰς φυγήν, ἐνῷ ἐξέπεμπε καὶ ραδιοτηλεγραφήματα καὶ τηλεγραφήματα. Ὑπέσχετο ἀγαθὰ διὰ νὰ σωθῇ. Εὐτυχῶς συνελήφθη ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ἠπειλήθη νὰ τορπιλλισθῇ ἀπὸ ἕνα ἔντιμον ἀξιωματικόν.

§356Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἰδικός σας, δὲν εἶναι ἰδικός μας ὁ Πάγκαλος.

§357Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἦτο τῶν ὀλίγων ἐπιτηδείων, οἱ ὁποῖοι ἐλήστευον τὸ δημόσιον ταμεῖον. Λοιπὸν τότε τὸν κατεδίωξεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη καὶ εἷς ἔντιμος ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ, ὃν δὲν γνωρίζω οὔτε κατ’ ὄψιν. Ἐκ τῶν ἐφημερίδων τὸν γνωρίζω. Τὸν ἐπλησίασε λοιπόν, τὸν ἠπείλησεν ὅτι θὰ τὸν τορπιλλίσῃ....

§358ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖος ἦτο;

§359Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Καραβίδας λέγετε. Οὔτε τὴν φωτογραφίαν του δὲν εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ αὐτὸ μὲ λυπεῖ. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη συνέλαβε τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ Πρωθυπουργὸν καὶ συνεπῶς ἔχοντα ὅλας τὰς ἐξουσίας εἰς ἑαυτόν. Εἶχε τὴν συντακτικήν, νομοθετικὴν καὶ διαφόρους ἄλλους ἐξουσίας. Λοιπὸν Βουλὴ δὲν ὑπῆρχεν, εἶχε διαλύσει τὴν προηγουμένην Συνέλευσιν. Τί ἤθελε νὰ κάμῃ; Κατάστασις ἀνάγκης παρουσιάσθη. Τὴν κατάστασιν ἀνάγκης τὴν ἀναγνωρίζομεν πάντες, εἶναι ἀνεγνωρισμένη εἰς τὸ ἀστικὸν καὶ ποινικὸν δίκαιον. Τὸν συνέλαβε καὶ τὸν ἔκλεισεν εἰς τὰς φυλακάς.

§360ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἄνευ ἐντάλματος;

§361Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἦτο Ἐπανάστασις.

§362Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἦτο ὑπηρεσιακή.

§363Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἂς ἀφήσωμεν τὰς φράσεις καὶ τὰ λεξίδια καὶ ἂς λέγωμεν τὰ πράγματα κατ’ οὐσίαν. Ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἦτο ἐπαναστατικὴ καὶ δυνάμει αὐτῆς εἴμεθα ἐδῶ.

§364Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀληθές.

§365Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά. Ὁ κ. Σωτηριάδης εἶπεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν εἰλικρίνειάν σας. Λοιπὸν τὸν συνέλαβον, τὸν ἐνέκλεισαν εἰς τὰς φυλακάς, ἔγινεν ἀπόπειρα δραπετεύσεως—ἔλεγον τότε διὰ πολλὰ ἑκατομμύρια—καὶ τὸν ἀπέστειλαν εἰς τὸ Ἰτζεδὶν καὶ ἐπανῆλθεν ἐδῶ ὑπὸ τὸν τύπον ἀνακρίσεως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συστήσω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ τὸν ξαναστείλουν, διότι ἀποτελεῖ μέγαν κίνδυνον καὶ δὲν πρέπει νὰ δειλιᾷ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐγένετο κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1925, ὁπότε ἐλαμβάνοντο ἡμίμετρα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Μιχαλακοπούλου καὶ ἡ ἀνατροπὴ ἐκείνη συνεσώρευσε 14 μηνῶν τυραννίαν καὶ ἐρήμωσιν τοῦ δημοσίου ταμείου.

§366Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος τὴν ἔκαμε τὴν ἀνατροπὴν ἐκείνην;

§367Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὁ Πάγκαλος.

§368Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μόνος του;

§369Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἶχε καὶ τὰ δημοκρατικὰ τάγματα. Λοιπὸν τὸν ἐνέκλεισαν εἰς τὰς φυλακὰς ἐπαναστατικῷ δικαίῳ. Βουλὴ δὲν ὑπῆρχε. Τώρα πῶς θέλετε νὰ τὸν εἴπωμεν: Νὰ τὸν εἴπωμεν κ. Πρόεδρον, νὰ τὸν εἴπωμεν Ὑπουργόν, νὰ τὸν εἴπωμεν Ψευδοπρωθυπουργόν; Ἐγὼ τὸν δέχομαι, ἀφ’ ἧς διέλυσε τὴν Δʹ Συνέλευσιν ἐξελθόντα τῶν ὁρίων τῆς νομιμότητος, ἅρπαγα τῆς Ἐξουσίας καὶ Ψευδοπρωθυπουργόν.

§370Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐπαναστατικῷ δικαίῳ.

§371Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἦτο προϊὸν βίας. Δὲν διώκησεν ἐπαναστατικῷ δικαίῳ. Οἱ ἐπαναστάται ὠφελοῦν τὴν πατρίδα των καὶ δημιουργοῦν μίαν ἐπανάστασιν, ἔστω καὶ ἐξ ἐσφαλμένων ἰδεῶν καὶ ἀντιλήψεων, διὰ νὰ σώσουν τὴν πατρίδα των. Τότε ἐπιβάλλονται, ὅταν ὁ λαὸς ἐπικυρώσῃ τὸ ἔργον των. Αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακὰς ὑπόδικος. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ τὴν εὐχαρίστησιν, ὅταν θὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰδικὸν ψήφισμα, νὰ κανονίσῃ κατὰ τίνα τρόπον θὰ δικασθῇ ὁ Πάγκαλος, καθὼς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ ὁ κ. Σωτηριάδης θὰ ἀναλάβῃ αὐτὸς τὸ πατριωτικὸν ἔργον διὰ νὰ ὑπάρξῃ κατήγορος, καθότι εἶναι πλέον εἰδικὸς ἀπὸ κάθε ἄλλον, ἀφοῦ ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐπαξίως ἐτίμησε τὴν εἰσαγγελικὴν ἕδραν. Τί ἠθέλατε λοιπὸν νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη; Τὸν συνέλαβε, διότι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ τὸν συλλάβῃ, διότι ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἀντεπανάστασιν διὰ τῶν ὑπολοιπομένων....

§372Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ ἐρωτᾶται τί νὰ τὸν κάμῃ, σᾶς ἀπαντῶ· τί ἦτο ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη;

§373Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπανάστασις.

§374Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶχεν ἀνάγκην νὰ προβῇ εἰς ὅλην αὐτὴν τὴν ὑποκρισίαν καὶ κωμῳδίαν καὶ νὰ καταξευτελίσῃ δικαστικοὺς χαρακτῆρας διὰ νὰ ἀναγνωρίσουν οἱ ἀνώτατοι δικασταὶ τοῦ Κράτους ὅτι ἦτο νόμιμος καὶ συνταγματικὴ ἡ ἐνέργειά του, ἀφοῦ ἠδύνατο ἐπαναστατικῷ δικαίῳ νὰ τὸν κλείσῃ εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ ἀναμείνῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ συμφώνως πρὸς τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» νὰ τὸν παραπέμψῃ; Ἤδη ἀρκετὰ ἐξηυτελίσαμεν τοὺς ἀνωτάτους δικαστικοὺς καὶ τοὺς ἐσύραμεν εἰς τὸν βόρβορον.

§375Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν, καθὼς καὶ εἰς τὴν ἄλλην ἀγόρευσίν μου συνέβη νὰ συμφωνήσωμεν. Λοιπὸν τί ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη; Βουλὴ δὲν ὑπῆρχε. Ἂν ὑπῆρχε Βουλὴ θὰ ἔπρεπε νὰ βασίσῃ τὴν διαδικασίαν τοῦ νόμου «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» ἔστω καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ ψευδοϋπουργῶν καὶ περὶ ψευδοεπιτρόπων, ὡς ἀναφέρει τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον. Ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ μίαν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀνακρίνῃ τὰς πράξεις τῶν κατηγορουμένων Ὑπουργῶν καὶ κατόπιν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰσάγει τὰ πορίσματά της εἰς τὴν Βουλήν, ἡ ὁποία ἀποφαίνεται ἂν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ εἰς δίκην ὁπότε ἱδρύεται αὐτὸ τὸ Δικαστήριον, τὸ ὁποῖον προβλέπει ὁ νόμος «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν». Ἐλλείπει ὅμως αὐτὴ ἡ πρώτη βάσις. Ἐλλείπει ἡ Βουλὴ. Δὲν ὑπῆρχε Βουλὴ καὶ ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε νὰ δημιουργηθῇ μία Ἐξουσία, ἥτις, ἔστω καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων, νὰ ἀναπληρώσῃ αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη διὰ τῆς Συντακτικῆς πράξεως, τῆς ὁποίας ζητεῖται ἀπόψε ἡ κύρωσις. Τὴν ἐλλείπουσαν ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ἀναγκῶν προπαρασκευαστικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς, τὴν ἀνεπλήρωσεν δι’ ἑνὸς Ἀνωτάτου Συμβουλίου. Τὸ Ἀνώτατον δὲ αὐτὸ Συμβούλιον ἀπήρτισεν ἐκ τῶν ἀνωτάτων δικαστικῶν, ἐξ ἀρεοπαγιτῶν, ἐφετῶν καὶ εἰσαγγελέων. Τί ἠθέλατε νὰ κάμῃ; Δὲν παρεῖχε κατὰ τὴν συγκρότησίν του τοὐλάχιστον τὰς δεούσας ἐγγυήσεις, τὰς σωζούσας τὴν διάκρισιν τῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ παρεχούσας καὶ εἰς τοὺς κατηγορουμένους πλείστας ἐγγυήσεις; Εἰς ἓν ζήτημα συμφωνῶ μὲ τὸν κ. Ράλλην ὅτι τὸ Ἀνώτατον αὐτὸ Συμβούλιον ἔδειξε δειλίαν ὑπὲρ τῶν κατηγορουμένων. Δὲν ἀντελήφθη τὸ μεγαλειῶδες ἔργον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἀνέθηκεν ἡ συντακτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἀλλ’ ἤρχισε νὰ λεπτολογῇ. Ἐδῶ τὰ πράγματα ἤρχισαν νὰ κρίνωνται μὲ θωπείας. Ἐγὼ τὰ πράγματα τὰ χαρακτηρίζω ἀντικειμενικῶς καὶ ἔχω τὸ θάρρος νὰ τὰ λέγω καὶ σεῖς βγάζετε τὰ συμπεράσματα.

§376Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἔπρεπε τὸ ἔργον αὐτὸ νὰ τὸ ἀναλάβῃ ἡ Βουλή.

§377Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐξετάζω λοιπὸν τὴν νομιμότητα τῆς συντακτικῆς πράξεως τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη ὅτι ἦτο ἀναγκαία καὶ νόμιμος πρᾶξις καὶ σώφρων ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Λοιπὸν εὑρισκόμεθα εἰς τὸ πρῶτον στάδιον ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτή, διὰ τῆς ὁποίας ἀνετέθη ἡ προεισαγωγικὴ ἀνάκρισις τῶν θεραπόντων, ἦτο μία πρᾶξις ἀνοχῆς ἐντὸς τῶν νομικῶν ὁρίων καὶ διασώζουσα τὴν διάκρισιν τῶν Ἐξουσιῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πράξεως αὐτῆς, διὰ τὴν ὁποίαν, καθὼς γνωρίζετε, ὑπάρχει κατάστασις ἀνάγκης καὶ ὁ νομοθέτης κυροῖ τὰ γενόμενα εἰς κατάστασιν ἀνάγκης κατὰ τὸ γνωστὸν δόγμα, ἡ σωτηρία τοῦ λαοῦ εἶναι ὁ ὑπέρτατος νόμος. Τώρα ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ ἑξῆς σημεῖον. Ἐγένετο αὐτὴ ἡ συντακτικὴ πρᾶξις, ἱδρύθη μία Ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτάτων δικαστικῶν, παρεχόντων πάντα τὰ ἐχέγγυα, ἀλλὰ παρεχόντων ἓν μειονέκτημα διὰ τὸ Ἔθνος καὶ ἓν πλεονέκτημα διὰ τοὺς κατηγορουμένους, τὸ τῆς δειλίας. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πράξεως αὐτῆς, ἡ ὁποία κατέστη ἔννομος πρᾶξις ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν τοῦ Συντάγματος, ἐνηργήσαμεν τὰς ἀνακρίσεις. Προεφυλακίσθη εἷς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων κατηγοριῶν, προεφυλακίσθη καὶ ὁ δικτάτωρ καὶ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος περιέσυρε τὸν προεδρικὸν μανδύαν τῇδε κακεῖσε διασκεδάζων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ αὐτῇ θὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κατατεθοῦν τὰ ἔγγραφα τῆς λαθρεμπορίας τῶν μεταξωτῶν καὶ παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ αὐτὸ εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον καὶ ἡ Ἀρχὴ αὐτὴ ἔκαμε τὸ καθῆκόν της ἢ ἐδειλίασε. Παρακαλῶ νὰ τὴν λάβητε ὑπ’ ὄψιν αὐτὴν τὴν παράκλησίν μου, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἐξ ὅσων ἀνέγνωσα ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρόκειται περὶ νέου σκανδάλου καὶ περὶ νέας παραβιάσεως τῶν καθηκόντων τοῦ δικαστοῦ. Ἦτο λοιπὸν τὸ πρῶτον στάδιον ἀπαραίτητον, ἐπιβεβλημένον καὶ νόμιμον, κατ’ ἐμέ, διότι ὑπῆρχε κατάστασις ἀνάγκης. Οὕτω καὶ τὸ Σύνταγμα ἐψηφίσθη καθ’ ὃν τρόπον ἐψηφίσθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μᾶς τὸ παρουσίασεν ὡς κατάστασιν ἀνάγκης, τὸ ἐδέχθημεν, τὸ ἐθέσαμεν ὑπὸ προσωρινὴν ἐφαρμογὴν καὶ θὰ τὸ ἀναθεωρήσωμεν σήμερον ἵνα τῷ δώσωμεν τὸ προσῆκον κῦρος ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Συνεπῶς τὸ πρῶτον στάδιον ἦτο νόμιμον, κατ’ ἐμέ. Τώρα ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συντακτικῆς αὐτῆς πράξεως τοῦ Κονδύλη τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον καλῶς ἢ κακῶς ἐβεβαίωσε πολλὰς ἀξιεπαίνους πράξεις ὅπως π. χ. τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἐλάνθανε βιῶν καὶ ἐνῷ ἠγείροντο καθ’ ὅλων τῶν Ὑπουργῶν κατηγορίαι, κατ’ αὐτοῦ δὲν ἐγένετο τίποτε, ἂν καὶ κατ’ αὐτοῦ κατόπιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἀπηγγέλθη προφυλάκισις, ἀντελήφθην μάλιστα ὅτι ἐγένετο κάποια προσπάθεια νὰ ἀπολυθῇ ἐπὶ ἐγγυήσει, ἀλλὰ δὲν ἐπετεύχθη τίποτε, διότι ἡ συντακτικὴ πρᾶξις τοῦ Κονδύλη δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐπὶ ἐγγυήσει ἀπόλυσιν· καὶ σᾶς ἐρωτῶ σᾶς, κ. Σωτηριάδη, τὸν μέλλοντα κατήγορο, τί θὰ γίνῃ ἂν δὲν κυρωθῇ αὐτὴ ἡ πρᾶξις;

§378Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον ἡ Βουλή.

§379Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Θὰ συνεφώνουν μαζί σας ἂν ἀπόψε δεχθῶμεν τὸ ἑξῆς ψήφισμα: Παρατείνεται ἡ προφυλάκισις τοῦ Παγκάλου καὶ τῶν θεραπόντων του μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§380Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἔστω καὶ αὐτό. Αὐτὸ θὰ πηγάζῃ, κ. συνάδελφε, ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἶναι σεβαστόν, δὲν θὰ εἶναι προϊὸν τῆς στρατοκρατίας ἑνὸς προσώπου, προϊὸν αὐθαίρετον.

§381Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ποίου προσώπου; Τοῦ Κονδύλη; Ἂν δὲν ἦτο ἡ Ἐπανάστασις τοῦ Κονδύλη δὲν παραδέχεσθε ὅτι θὰ ἐξηκολούθει ἡ τυραννία τοῦ Παγκάλου; Εἶσθε τίμιος ἄνθρωπος καὶ πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσητε, τὸ ὡμολογήσατε ἄλλως τε πρὸ ὀλίγου καὶ τὸ ἐγράψαμεν εἰς τὰ πρακτικά. Κατὰ συνέπειαν λοιπόν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην πρᾶξιν, τὴν ἀφορῶσαν τὴν κύρωσιν τῆς πράξεως περὶ τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἔχῃ οὐδεμίαν ἀντίρρησιν δι’ ἀναστάσεως νὰ τὴν ψηφίσῃ χάριν τοῦ κοινοῦ καλοῦ, χάριν τῆς Πατρίδος, χάριν τοιούτων ἐν τῷ μέλλοντι τολμημάτων αἰσχρῶν καὶ ἐπονειδίστων. (Χειροκροτήματα).

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Λαδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§383Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὁ κ. Σωτηριάδης ἀντετάχθη κατὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν σχεδίου ψηφίσματος ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἀντέκειτο εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην. Νομίζω ὅτι ἡ ἑρμηνεία, ἡ ὁποία δίδεται εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην, δὲν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Σωτηριάδης πρὸς τὴν Βουλήν. Διότι ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἂν μᾶς ἔδωκεν ἐντολὴν νὰ πολεμήσωμεν τὴν στρατοκρατίαν, μᾶς ἔδωκε καὶ εὐρυτέραν ἐντολὴν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν ἵνα μὴ ἐπανέλθῃ ἡ στρατοκρατία. Καὶ ὅταν θέλωμεν νὰ διερμηνεύωμεν τὴν Κοινὴν Γνώμην, θὰ τὴν διερμηνεύωμεν ὁλοκληρωτικῶς καὶ ὅταν θὰ πρόκηται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἂν πρόκηται νὰ κυρωθῇ ἡ συντακτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη δὲν θὰ πρέπῃ νὰ ἀποστῶμεν ἀπὸ τὴν ἀντίληψι τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ράλλη. Καὶ εἶπεν ὁ κ. Ράλλης καὶ ἐσημείωσα τὴν φράσίν του ὅτι ἂν μία οἱαδήποτε Κυβέρνησις δὲν συνάδῃ πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολὴν εἶναι Κυβέρνησις ληστρικὴ καὶ αἱ πράξεις της πράξεις ληστρικαί. Τὴν ἀρχὴν ὅμως αὐτὴν παραδόξως ὁ κ. Ράλλης τὴν ἐφαρμόζει μόνον ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Κονδύλη, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν καὶ μίαν πρᾶξιν ἐπαινετήν, ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀπεκατέστησε τὰ πράγματα καὶ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ μᾶς στείλῃ ὁ Λαὸς ἀντιπροσώπους του.

§384Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Θὰ τὴν ἔδιδεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς μόνος του τὴν λύσιν αὐτήν. Θὰ ἦτο εὐτύχημα ἂν δὲν ἐγίνετο τὸ κίνημα τοῦ Κονδύλη διὰ νὰ μὴ ἔχητε τὸ δικαίωμα νὰ λέγητε ὅτι ὁ Κονδύλης ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς ἡμᾶς νὰ εἴμεθα ἐδῶ.

§385Χ. ΛΑΔΑΣ. Ὑπάρχει, κύριοι βουλευταί, διὰ ν’ ἀπαντήσω δι’ ἐλαχίστων εἰς τὸν φίλτατον κ. Μαντᾶν, ὑπάρχει μία ἀρχὴ τοῦ Ἀστικοῦ Δικαίου ὅτι ὅπου ὁμιλοῦν τὰ πράγματα ἐκεῖ ἀντίθετοι ἐπιφυλάξεις δὲν ἔχουσιν ἀξίαν. Φαντασθῆτε τώρα ποίαν ἀξίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ προκειμένου περὶ πολιτικοῦ δικαίου. Ὁ κ. Μαντᾶς διαμαρτύρεται ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς στρατοκρατίας καὶ ὅμως παρεμποδίζει τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τῆς στρατοκρατίας. Τοιαῦται ἐπιφυλάξεις εἶναι ἀντίθετοι πρὸς τὰ πράγματα. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποστῶμεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὁ κ. Ράλλης, δηλαδὴ τῆς ἀρχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ πράξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν συνάδουσι πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, εἶναι πράξεις ληστρικαί, εἶναι πράξεις βίας. Ἀπὸ τῆς βάσεως ταύτης ὁρμώμενοι ἔχομεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν κατὰ κόρον χρῆσιν, ὅτι ἡ πρᾶξις αὐτὴ τοῦ Κονδύλη, ἡ ὁποία καθιεροῖ δικονομικοὺς κανόνας ἀνακρίσεως, δηλαδὴ προεισαγωγικῆς ἢ καὶ τακτικῆς σχετικῶς πρὸς τὰς πράξεις τοῦ Παγκάλου καὶ τῶν θεραπόντων του, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν εἶναι συντακτικὴ πρᾶξις τοῦ Κονδύλη, εἶναι μία νέα καὶ ἐξαιρετικὴ δικονομία. Ἂν τεθῇ, λέγω, ὡς βάσις αὐτὴ ἡ ὀρθὴ ἄποψις τοῦ κ. Ράλλη, ὅτι ἡ πρᾶξις τοῦ Κονδύλη δὲν εἶναι συντακτικὴ πρᾶξις, ὅλα τὰ λεχθέντα εἶναι περιττά, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ νόμος «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» ἔχει ὡς βάσιν ὅτι ὁ κατηγορούμενος ὑπῆρξε Ὑπουργὸς κατὰ λαϊκὴν ἐντολὴν καὶ ὄχι διὰ πράξεως βίας. Ἂν ὁ Παγκαλισμὸς ἦτο Ἐπανάστασις ἢ ἦτο ἀνταρσία— ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι Ἐπανάστασις—ὁ κ. Ράλλης εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνταρσία, τὸ ἀναμφισβήτητον ὅμως εἶναι ὅτι δὲν δύνανται νὰ λέγωνται Ὑπουργοὶ αὐτοὶ οἱ κύριοι. Ἠκούσατε, κύριοι, νὰ γίνεται κατὰ κόρον χρῆσις μιᾶς ρήτρας, ἡ ὁποία ἔγινε τὸ φροῦτον τῆς ἐποχῆς, ὅτι ἡ Ἐπανάστασις δημιουργεῖ δίκαιον. Ἀλλὰ διότι δίκαιον δημιουργεῖ ἡ Ἐπανάστασις, δὲν ἔχει τὴν δύναμιν τοῖς ἀνθρώποις, τοῖς κατὰ τὸν ἀείμνηστον πατέρα τοῦ κ. Ράλλη τυχαρπάσταις, νὰ τοὺς μεταβάλῃ εἰς Ὑπουργοὺς καὶ νὰ τοὺς δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ κρίνωμεν κατὰ τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν». Θὰ τοῖς ἐδίδομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο κατὰ παράβασιν τῆς λαϊκῆς ἐντολῆς καὶ ἡ λαϊκὴ ἐντολὴ τοῖς ἀπεκάλεσεν ἐπιβήτορας τῆς Ἀρχῆς καὶ ἐπαναστάτας. Ἂν τοῦτο τεθῇ ὡς βάσις, τὸ ὑπὸ κύρωσιν Νομοθετικὸν Διάταγμα εἶναι ἁπλῆ τροποποίησις τῶν δικονομικῶν διατάξεων μέχρι τῆς εἰσαγωγῆς εἰς δίκην, μὴ περιλαμβάνουσα τὸ δικαίωμα τῆς Βουλῆς νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν πορισμάτων τῆς ἀνακρίσεως. Σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ κυρώσωμεν, διότι ἄλλως τὰ ἐντάλματα συλλήψεως κατὰ τοῦ Τανταλίδη καὶ τοῦ Ταβουλάρη θὰ ἠκυροῦντο καὶ αὐτοὶ θὰ περιεφέροντο μὲ τὸν τίτλον τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἀνὰ τὰς Εὐρωπαϊκὰς πρωτευούσας καγχάζοντες εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ κ. Σωτηριάδης παρατηρεῖ ὅτι ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην ἀντίρρησιν. Εἶπεν, ἀφοῦ ἔχομεν καὶ ἄλλους ἐγκληματίας, διατί περιοριζόμεθα εἰς αὐτούς; Καὶ θὰ ἠρώτων τὸν κ. πρώην εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ὁ ὁποῖος ἐτίμησε τὴν ἕδραν, τὴν ὁποίαν κατεῖχε τότε· τί θὰ ἀπήντα εἰς ἕνα κατηγορούμενον ἐκ πέντε λῃστῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἐνεφανίζετο ἐνώπιόν του καὶ θὰ τῷ ἔλεγε «κύριε ἀνακριτά, διατί δὲν κάμνετε νὰ συλληφθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι 4 καὶ νὰ μὲ καταδικάσητε;» ἢ «διατί μοῦ ἀπαγγέλλετε ἐμένα κατηγορίαν, ἀφοῦ προχθὲς ἔκλεψε καὶ ἕνας ἄλλος, ὁ ὁποῖος δὲν συνελήφθη;» Νομίζω ὅτι ἡ ἀντίρρησις αὐτὴ δὲν χρήζει ἀπαντήσεως, διότι τὴν δίδει ὁ πρώην δικαστικὸς βίος τοῦ κ. συναδέλφου. Τούτων τεθέντων, νομίζω ὅτι ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κἂν συντακτική, ἀλλ’ εἶναι μία νομοθετικὴ πρᾶξις μεταρρυθμίζουσα διατάξεις τῆς ποινικῆς δικονομίας, νομίζω, λέγω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κυρωθῇ, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ κυρωθῇ σύμφωνα πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, τῆς ὁποίας τὸ κυριώτερον περιεχόμενον εἶναι ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυνται, ἵνα μὴ ἐπανέλθωσιν αἱ μέθοδοι ἐκεῖναι αἱ στρατοκρατικαί, αἱ ὁποῖαι κατέστρεψαν τὸν Τόπον. (Χειροκροτήματα).

§386Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὑποβάλλεται πρὸς κύρωσιν συντακτικὴ πρᾶξις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη καὶ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, τοῦ νέου σωτῆρος, ὁ ὁποῖος κατὰ πολλοὺς συναδέλφους ἔδωκε τὰς ἐλευθερίας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν....

§387Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κατὰ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν τὸν ἀποφανθέντα κατὰ πλειονοψηφίαν.

§388Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὰς ἐλευθερίας του ἀνέκτησε μόνος ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἀντετάχθη κατὰ τῶν ἐπαναστάσεων καὶ δικτατοριῶν καὶ τοῦ λαοῦ τούτου ἓν μέλος ἀποτελῶ καὶ ἐγώ. (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι).

§389ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μία παραίτησις σᾶς ἀπαλλάσσει τῆς ὑποχρεώσεως.

§390Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἂν ᾐσθάνεσθε ὑποχρέωσιν πρὸς τὸν Κονδύλην, δὲν ὑπολείπεται εἰς ὑμᾶς ἢ νὰ ἀνακηρύξητε αὐτὸν ἄξιον τῆς Πατρίδος, ὅπως ἐκηρύξατε καὶ τοὺς ἄλλους. Ἡμεῖς οὐδεμίαν διάθεσιν ἔχομεν νὰ τὸν ἀνακηρύξωμεν, οὔτε καὶ θαυμασμόν τινα ποτὲ ἔχομεν πρὸς αὐτόν.

§391ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἂν παρίσταται ἀνάγκη, ἀκυρώσατε τὸ Διάταγμα τῶν ἐκλογῶν τοῦ Κονδύλη. Τί θὰ κάμητε;

§392Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐλέῳ Κονδύλη οὐδέποτε θὰ ἠνειχόμην νὰ ἤμην βουλευτής. Τοῦτο εἶναι ἔργον ἰδικόν σας.

§393ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἠμπορεῖτε νὰ παραιτηθῆτε.

§394Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν σᾶς ἔδεσε κανείς.

§395Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ Ν. Διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κύρωσις τῆς συντακτικῆς πράξεως, διὰ τῆς ὁποίας πράξεως ἀπεκλείσθησαν 40 πολιτικοὶ ἀπὸ τοῦ νὰ μετάσχωσιν εἰς τὰς ἐκλογάς, θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου καὶ θὰ σᾶς εἴπω ποίαν γνώμην ἔχω περὶ αὐτοῦ. Σεῖς βέβαια τὸ ἠθέλατε, διότι ἀπέκλεισε τοὺς ἀντιπάλους σας ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς καὶ λόγῳ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τούτου πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν εὑρίσκεσθε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ θέμα σας, παρακαλῶ.

§397Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Καὶ παρὰ πᾶσαν ἀρχήν, κύριοι, ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη συνέστησε τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, διὰ τοῦ ὁποίου συνέστησεν ἓν δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον παρέπεμψε τοὺς θεράποντας, ὅπως λέγουσι τινές, τοῦ δικτάτορος.

§398Κ. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ–ΑΙΝΙΑΝ. Ἂν ἐλειτούργει ἡ Βουλὴ καὶ παρεπέμποντο εἰς εἰδικὰ δικαστήρια, ποῖοι δικασταὶ θὰ ἐδίκαζον; Θὰ ἦτο ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ οἱ ἀνώτατοι δικασταί.

§399Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὴν ἀπόφασιν τῆς παραπομπῆς θὰ τὴν κάμῃ ἡ Βουλή. Καὶ ἐρωτᾶται· ἂν ἡ σύστασις τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου ἦτο σύμφωνος μὲ τὰς κειμένας διατάξεις ἢ ὄχι; Ἂν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη εἶχε δικαίωμα νὰ συστήσῃ τὸ Ἀνακριτικὸν τοῦτο Συμβούλιον ἢ ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἄλλα μέτρα ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔλαβε. Καὶ ἠκούσαμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατ’ ἄλλους μὲν ὅτι ὁ Κονδύλης ἦτο Ἐπανάστασις, κατ’ ἄλλους ὅτι ἦτο ὑπηρεσιακὴ Κυβέρνησις καὶ κατ’ ἄλλους ὅτι ἦτο ἀνταρσία. Ἤθελον νὰ μάθω ἀπὸ τοὺς ὑποστηρίζοντας τὰς γνώμας ταύτας νὰ μᾶς εἴπουν τί τέλος πάντων ἦτο ὁ κύριος αὐτός.

§400Χ. ΛΑΔΑΣ. Μέχρι τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Συντάγματος, Ἐπανάστασις.

§401Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἐγένετο τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Κονδύλη, διότι ὁ Πάγκαλος ὑπῆρξεν ὁ καταλυτὴς τῶν ἐλευθεριῶν καὶ ἐκεῖνος ἦλθε νὰ ἀποδώσῃ τὰς ἐλευθερίας εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Δι’ ἐμὲ καὶ ὁ Θεόδωρος Πάγκαλος καὶ ὁ Γεώργιος Κονδύλης ὑπῆρξαν καταλυταὶ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν καὶ τύραννοι τοῦ λαοῦ. Οὔτε ὁ Θεόδωρος Πάγκαλος ἐσεβάσθη τὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, οὔτε ὁ Γεώργιος Κονδύλης ἐσεβάσθη ποτὲ αὐτάς. Ἡ σύστασις τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου ἦτο παράνομος, ἡ δὲ Βουλὴ ἐρχομένη σήμερον νὰ ἐπικυρώσῃ πρᾶξιν ἐπαναστατικῷ δικαίῳ τοῦ Κονδύλη, ἀπὸ τὰ πρῶτα βήματα αὐτῆς προβαίνει εἰς καταπάτησιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Λαοῦ. Τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἀποδώσητε τὰς ἐλευθερίας του, νὰ τηρῆτε τοὺς νόμους καὶ τὸ Σύνταγμα, ἔρχεσθε ἐσεῖς πρῶτοι καὶ καταπατεῖτε τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ.

§402Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κάμετε μίαν ἐπιφύλαξιν.

§403Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Τὴν ἐπιφύλαξιν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν κάμητε σεῖς καὶ νὰ διαφυλάξητε τὰ δικαιώματα τῆς στρατοκρατίας, εἰς τὴν ὁποίαν πάντοτε στηρίζεσθε τυραννοῦντες τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν.

§404ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσας ψήφους ἐπῆρεν εἰς τὸ χωρίον σας ὁ Πάγκαλος;

§405Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Κάμνω τὴν δήλωσιν πρὸς ὑμᾶς, ἐπειδὴ νομίζετε ὅτι ὑπερασπίζομαι τὸν Πάγκαλον, ὅτι τοῦ δικτάτορος τούτου καὶ τοῦ Βενιζελισμοῦ ὑπῆρξα πάντοτε πολέμιος, λέγων δὲ ταῦτα ὑπερασπίζομαι τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα σεῖς ἔρχεσθε σήμερον καὶ καταπατεῖτε. Ὅταν μία Βουλή, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἔρχεται διὰ νὰ ἀναστηλώσῃ τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, ἔρχεται σήμερον διὰ νὰ κυρώσῃ πρᾶξιν ἐπαναστατικὴν τοῦ Κονδύλη, δὲν εἶναι Βουλή, ἡ ὁποία μάχεται ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, δὲν εἶναι Βουλή, ἡ ὁποία δύναται νὰ λέγῃ ὅτι ὑπεραμύνεται τῶν ἐλευθεριῶν, ὅταν ἔρχεται καὶ κυρώνει πράξεις ἀντισυνταγματικὰς ἀπὸ τὰς πρώτας συνεδριάσεις αὐτῆς. Καὶ ἐν συνεχείᾳ τούτων θὰ μᾶς παρουσιάσῃ καὶ τόσα ἄλλα διατάγματα διὰ νὰ κυρώσωμεν τὰ ὁποῖα ἐξέδωκεν ἡ ἐπαναστατικὴ αὐτὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἄλλοτε μὲν ἦτο ἐπαναστατική, ἄλλοτε δὲ ἦτο κοινοβουλευτική. Καὶ εὑρισκόμεθα, κύριοι βουλευταί, πρὸ τοῦ ἑξῆς θεάματος νὰ εἰσάγωνται πρὸς κύρωσιν Ν. Διατάγματα τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη πρὸς κύρωσιν ἐκδοθέντα τὴν παραμονὴν τῶν ἐκλογῶν καὶ εἰς ἐποχήν, καθ’ ἣν εἶχε δηλώσει ὅτι εἶναι Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή. Καὶ τὰ Διατάγματα ταῦτα θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν δικαιολογίαν ὅτι κατάστασις ἀνάγκης ἐπιβάλλει τοῦτο, ὅπως λέγει καὶ ὁ συνάδελφος Ἀθηνῶν κ. Τσιτσεκλῆς.

§406ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν καταλαβαίνει ἀπὸ νομικὰ ὁ κ. Τσιτσεκλῆς. (Γέλωτες).

§407Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Τσιτσεκλῆς εἶναι ἄριστος νομικός, ἀλλ’ ἀσφαλῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οὗτος ὑποστηρίζει, εἶναι ἀποτέλεσμα προκαταλήψεως κατὰ τοῦ Παγκάλου. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους καταφέρεται κατὰ τοῦ Παγκάλου, διὰ νὰ ἴδητε ἀπὸ ποῖα ἐλατήρια ὠθεῖτο εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν του.

§408Χ. ΛΑΔΑΣ. Θέλω νὰ μάθω ἀπὸ ποῦ τοὺς ξεύρετε, σᾶς τοὺς εἶπεν ὁ Πάγκαλος; (Θόρυβος).

§409Μ. ΜΑΝΤΑΣ. Ἔχων ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὸ ὑποβληθὲν πρὸς κύρωσιν συντακτικὸν Διάταγμα τοῦ Κονδύλη, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ καταψηφίσω αὐτό. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην ὅτι, ὅταν εὑρίσκωνται πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ φέρουσι πρὸς κύρωσιν τοιαῦτα Διατάγματα, τότε θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι βουλευταί, νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι τοιοῦτον Κράτος καὶ τοιοῦτος κοινοβουλευτισμὸς δὲν ἵστανται εἰς τὴν περιωπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἵστανται, μετὰ μίαν τοιαύτην ἐτυμηγορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§411Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡ ἐλευθερία τῆς γνώμης καὶ τῆς συνειδήσεως εἶναι τὸ κυριώτερον γνώρισμα τῶν Βουλῶν ἐκείνων, αἵτινες ἐνέχουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὰ σπέρματα μακρᾶς ζωῆς καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἐκπληρώσωσι τὸν προορισμόν των. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ Βουλή, ἡ ἐξελθοῦσα ἐκ τῶν καλπῶν τῆς 7ης Νοεμβρίου, δὲν εἶναι διόλου ἐνθαρρυντικόν. Ἡ ἐλευθερία τῆς γνώμης ἔχει δραπετεύσει ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἔχει αἰχμαλωτισθῆ εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πᾶν νομοσχέδιον, πᾶν σχέδιον ψηφίσματος, προσαγόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ψηφίζεται, μολονότι συγκρούεται πρὸς τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν. Ἡ ἀλήθεια αὕτη διεπιστώθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, ὁπότε βουλευταί, παρερχόμενοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δηλοῦντες ὅτι ἀποδοκιμάζουν τὸ ψήφισμα ἐκεῖνο, καταλήγουν νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ σήμερον, ἀτυχῶς, τὸ αὐτὸ φαινόμενον παρουσιάζεται. Ὑπάρχουν βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θὰ καταλήξουν νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτοῦ, μολονότι ἡ πρᾶξις τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου δὲν εὑρίσκει θέσιν εἰς τὴν συνείδησίν των. Δὲν μὲ συνδέει τίποτε μὲ τοὺς θεράποντας τοῦ Παγκάλου, τῶν ὁποίων τὴν πολιτείαν ἔψεξα καὶ κατέκρινα καὶ ἐπολέμησα ὅσον ὀλίγοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον δύναμαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου χωρὶς νὰ διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶ. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ θέση τὴν ὑπογραφήν της κάτωθεν πράξεως τῆς ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας διὰ τῆς ὁποίας κατεδικάσθησαν εἰς πολιτικὸν θάνατον 34 πολιτικὰ πρόσωπα. Συμφώνως πρὸς τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα καὶ πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους, ἐπιβάλλεται νὰ κριθῇ ἡ εὐθύνη αὐτῶν, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ 34 ἐκρίθησαν διὰ τῆς αὐτῆς πράξεως καὶ ἐτιμωρήθησαν μὲ τὴν ἰδίαν ποινήν, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἐπιβληθεῖσα ποινὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο δικαία. Ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν καταδικασθέντων εἰς πολιτικὸν θάνατον Ὑπουργοί, οἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδεμίαν φέρουν εὐθύνην καὶ μεταξὺ αὐτῶν κατατάσσω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπουργεύσαντες κατόπιν ψήφου ἐμπιστοσύνης τῆς Δʹ Ἐθνοσυνελεύσεως, παρῃτήθησαν εὐθὺς ὡς ἀντελήφθησαν τὰς κακοβούλους διαθέσεις τοῦ δικτάτορος. Ὑπάρχουν ἕτεροι Ὑπουργοί, οἵτινες ἀφοῦ διετύπωσαν τὴν γνώμην των ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ περὶ τῆς ἀνάγκης διεξαγωγῆς ἐκλογῶν, ἔσπευσαν νὰ ὑποβάλουν τὰς παραιτήσεις των. Καὶ μεταξὺ αὐτῶν κατατάσσω τοὺς κ. κ. Σεχιώτην, Τσιριμῶκον καὶ Μανουηλίδην. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς καταδικάσω; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω καταδικαστικὴν ψῆφον ἐναντίον ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ καθῆκόν του, τὸ ὁποῖον καθῆκον πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες σπεύδετε νὰ δώσητε καταδικαστικὴν ψῆφον, δὲν θὰ ἐξετελεῖτε κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον; Ἠκούσθη ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀριστερᾶς ὅτι μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἔθεσαν Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου τὴν ὑπογραφήν των κάτωθι τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ ὑποστοῦν τὴν ποινήν, τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον εἰς αὐτοὺς οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Κονδύλη. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ γνώμη αὐτὴ εἶναι πολὺ πρόχειρος ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἶναι ἀντίθετος πρὸς κρατούσας ἀντιλήψεις μεγάλης μερίδος πολιτικοῦ κόσμου κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως. Ἐναντίον τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης, βαλλομένης ἐξ ὅλων τῶν σημείων καὶ ἔσωθεν καὶ ἔξωθεν καὶ ἐκ τοῦ δημοκρατικοῦ Τύπου καὶ ἐκ τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ στρατοπέδου, εἶχε δημιουργηθῆ τόση δυσπιστία καὶ τόση καταφορά, ὥστε εἶναι ζήτημα ἂν εὑρίσκετο ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ κοινὸν αἴσθημα καθ’ ὃν χρόνον διελύθη. Ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη διὰ τὴν πρᾶξιν τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, ἡ εὐθύνη αὕτη δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς Ὑπουργούς, τοὺς ὑπογράψαντας τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐκταθῇ καὶ μέχρι τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τοῦ συνυπογράψαντος τὸ Διάταγμα τῆς διαλύσεως. Διότι αὐτός, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του, εἶχε περισσοτέραν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ τὸ Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου ἡ τήρησις ἔχει ἀνατεθῆ εἰς τὴν φιλοπατρίαν καὶ τοῦ τελευταίου Ἕλληνος πολίτου. Ἀντιτιθέμενος κατὰ τοῦ ψηφίσματος περὶ κυρώσεως τῆς πράξεως, δι’ ἧς ἀπεκλείσθησαν ἐκ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου, τὸ πράττω, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη καθιερεῖ πρωτοφανῆ ἀνισότητα, ἀντιτίθεται πρὸς τὰς θεμελιώδεις φιλελευθέρας ἀρχὰς τοῦ Πολιτεύματός μας. Ἀπὸ χαρακτῆρος δὲν δύναμαι ν’ ἀνεχθῶ οὐδὲν βίαιον μέτρον, ὅσον καὶ ἂν τὸ μέτρον αὐτὸ ὑπαγορεύουν ἐξαιρετικοὶ λόγοι σκοπιμότητος. Πολλοὶ παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐδήλωσαν ὅτι θὰ ὑπερψηφίσουν τοῦ ζητήματος διὰ λόγους σκοπιμότητος. Ἂν ἠθέλατε τὴν ἰδικήν μου γνώμην θὰ ἔλεγον ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ εὑρίσκετο εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της τότε μόνον, ἄν, ἀδιαφοροῦσα διὰ τὰς συνεπείας, ἐχαρακτήριζεν ὡς ἄκυρον τὴν πρᾶξιν περὶ ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου. Διότι, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, γεννᾶται ἡ ὑπόνοια ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη δὲν ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς ἰδίαν πρωτοβουλίαν, ἀλλ’ εἰς εἰσηγήσεις πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἐκ τακτικοῦ ὑπολογισμοῦ ἀποκλεισμοῦ τοπικῶν ἀντιπάλων, συνετέλεσαν εἰς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχουν καὶ ἠθικοὶ αὐτουργοὶ διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ἂν ἦτο δυνατὴ ἡ ἀποδοκιμασία καὶ τῶν ἠθικῶν αὐτουργῶν τῆς ἀντισυνταγματικῆς αὐτῆς ἐνεργείας μετὰ τῶν φυσικῶν, ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο δικαία, ἂν ἀπεδοκίμαζε τὴν ἐνέργειαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη. Ἡ προσωπική μου γνώμη εἶναι ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον διὰ νὰ διδάξῃ πάντας ὅτι ὀφείλουν νὰ σέβωνται τὸ Σύνταγμα, νὰ κηρύξῃ ἀκύρους τὰς ἐκλογὰς ὅλων τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεκλείσθησαν ὑποψήφιοι, ἀνήκοντες εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου.

§412ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ζητεῖτε διάλυσιν;

§413Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διάλυσιν, κ. συνάδελφε, διότι ἐκεῖ θὰ καταλήξῃ Βουλή, ἥτις ψηφίζει τοιαῦτα ψηφίσματα. Δὲν συμφωνεῖτε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης;

§414Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Εἶπον ὅτι ἐπηρεάζονται ὡρισμένοι ἐκλογεῖς εἰς τὰς περιφερείας, ὅπου ἀπεκλείσθησαν ὡρισμένα πρόσωπα. Λέγω ὅτι ἐπηρεάζονται καὶ ἄλλαι περιφέρειαι ἢ μᾶλλον ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ Ἀναλογικῆς ἐπηρεάζεται τὸ σύνολον. Αὐτὸ μόνον εἶπον.

§415Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ὤφειλε νὰ κηρύξῃ ἀκύρους τὰς ἐκλογὰς ὅλων τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας ἔθεσαν ὑποψηφιότητα Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς ὡρισμένας περιφερείας ἐνοθεύθη ἐκ τοῦ λόγου τούτου τὸ λαϊκὸν φρόνημα. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἡ Βουλὴ παρουσιάζει ἀσθενὲς σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ κύρους αὐτῆς. Ἂν ὅμως πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην δὲν συμφωνήσῃ ἡ Βουλή, ἀλλὰ τελικῶς καταλήξῃ εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν, καθ’ ἣν νὰ θεωρηθοῦν μὲν ἔγκυροι αἱ ἐκλογαὶ εἰς τὰς περιφερείας, εἰς ἃς ἀπεκλείσθησαν Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου, νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ δὲ διὰ λόγους πολιτικῆς ἠθικῆς ἡ πρᾶξις περὶ ἀποκλεισμοῦ αὐτῶν. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου. Ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροπολογίας ταύτης, ὡς ἔχει, θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν παραπομπὴν τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη ἐνώπιον εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ θὰ ἐγέννα δικαίωμα ἀποζημιώσεως τῶν ἀποκλεισθέντων Ὑπουργῶν. Διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἐγὼ θὰ ἐφρόνουν ὅτι θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ προστεθῇ διάταξις, ἀπαλάσσουσα τῆς εὐθύνης τοὺς ὑπογράψαντας τὴν πρᾶξιν περὶ ἀποκλεισμοῦ ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ διὰ πρώτην ἴσως φορὰν τίθεται ἐνώπιον ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος πρὸς ἔγκρισιν πρᾶξις, ἥτις συλλήβδην καταργεῖ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην. Δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ μὴ παραβιάζηται ἀπὸ τὸ Διάταγμα, τοῦ ὁποίου ἡ ἔγκρισις ζητεῖται διὰ τοῦ ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ὅτι ἡ Βουλή, ἀποδεχομένη τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν, ἱκανοποιεῖ τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἀδιαμαρτυρήτως τοιαῦτα πραξικοπήματα νὰ τύχωσι τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροπολογίας ταύτης θὰ εἶχε τὴν ποινικὴν καὶ ἀστικὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ προσθήκη ρητῆς διατάξεως περὶ ἀπαλλαγῆς τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη πάσης εὐθύνης ποινικῆς καὶ ἀστικῆς διὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ αὐτοῦ Διατάγματος. Ἡ ἀποδοχὴ τῆς τροπολογίας τοῦ ἡγέτου τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν μὲ τὴν προσθήκην τῆς ἀπαλλαγῆς πάσης εὐθύνης ποινικῆς καὶ ἀστικῆς τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, εἶναι ἡ μόνη λύσις, ἥτις καὶ τὴν ἄποψιν τῆς σκοπιμότητος ἐξυπηρετεῖ καὶ τὴν ἠθικὴν ὑπόστασιν τῆς Βουλῆς διαφυλάττει ἀπὸ τὸν κλονισμόν, τὸν ὁποῖον θὰ ὑποστῇ ἂν ἐγκρίνῃ ἄνευ ἐπιφυλάξεων τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Ἀνεξαρτήτων).

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς ν’ ἀναγνώσῃ τὸ 1ον ἄρθρον.

§417ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει): «Κυροῦται ἡ ἀπὸ 7 Σεπτεμβρίου 1926 συντακτικὴ πρᾶξις «περὶ συστάσεως Ἀνωτάτου Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, δημοσιευθεῖσα εἰς τὸ φύλλον 304 τῆς 14 Σεπτεμβρίου 1926 τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως (Τεῦχος Αʹ), ἔχουσα οὕτω.... κλπ.»

§418ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§419ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§420ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–12 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 13).

§421Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑπάρχει μία τροπολογία εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον προτείνεται νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «τῆς τυχὸν κατατεθείσης ἐγγυήσεως.... κλπ.» Εἰς δὲ τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου προστίθεται ἡ ἑξῆς διάταξις (ἀναγινώσκει): «Διαταχθείσης ἅπαξ τῆς προφυλακίσεως ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 7 πενταμελοῦς Ἐπιτροπῆς ἢ τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 Συμβουλίου πᾶσα ἡ περαιτέρω διαδικασία, ὡς καὶ ἡ διατήρησις ἢ ἄρσις τῆς προφυλακίσεως δι’ οἱονδήποτε λόγον καὶ νομικὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀδικήματος, ἀνήκει ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τὰ εἰδικώτερον διὰ τοῦ ψηφίσματος ὁρισθησόμενα».

§422ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 13ον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι).

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14–22, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ Ψηφίσματος).

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 11 Ὀκτωβρίου 1926 Συντακτικῆς πράξεως περὶ ἐκλογιμότητος τῶν διατελεσάντων Ὑπουργῶν καὶ Ὑφυπουργῶν ἀπὸ τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1925 μέχρι 22 Αὐγούστου 1926». Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Δ. Πετρακάκος.

§425Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Εἰς τὴν ἀρχαίαν Ρώμην, ὅταν τὴν ἀκμὴν διεδέχθη, ὡς εἰς πᾶν ἀνθρώπινον, ἡ παρακμή, Κλαύδιος ὁ Αὐτοκράτωρ, διὰ νὰ δοκιμάσῃ τὴν πίστιν τῶν ὑπηκόων του, ἀνεκοίνωσε μίαν ἡμέραν ὅτι παραιτεῖται. Ἀλλ’ εἰσερχόμενον εἰς τὴν Σύγκλητον οὕτω πως, κατὰ τοὺς Λατίνους ἱστορικοὺς τῆς ἐποχῆς, ὑπεδέχθη τὸν Αὐτοκράτορα ἡ Ρωμαϊκὴ Σύγκλητος οὕτω: — Ave Caesar. Διάτασσε Καῖσαρ. Εἰς ἡμᾶς δὲν ἀπομένει πλέον παρὰ ἡ δόξα τῆς ὑπακοῆς. Τὸ θέαμα, κύριοι βουλευταί, ἐπανελαμβάνετο κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαπεντάμηνον ἐν μέσαις Ἀθήναις. Ἦτο σημεῖον παρακμῆς τῆς Χώρας. Καθ’ ἑκάστην πρωΐαν κόσμος ποικίλος περιεκύκλου τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον ἀναφωνῶν: — Διάτασσε, Θεόδωρε. Εἰς ἡμᾶς δὲν μένει παρὰ ἡ δόξα τῆς ὑπακοῆς! Κατηξευτελίσθη οὕτω τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα μέχρι τοῦ σημείου—πλὴν τινῶν ἐντίμων ἐξαιρέσεων τοῦ τελευταίου Παγκαλικοῦ Ὑπουργείου—ὥστε νὰ σκέπτεταί τις ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν ὑπάρχῃ ἐξίσου τιμητικὴ ἡ ὀνομασία του ὡς Ὑπουργοῦ, προκειμένης ἰσοτιμίας πρὸς τὰ ἐπὶ τῆς καταλυθείσης δικτατορίας αἴσχη. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐναγωνίως ἀνέμενεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ ἴδῃ εἰσηγούμενα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐθωρακίζετο τὸ κοινοβουλευτικὸν ἡμῶν πολίτευμα κατὰ τρόπον ἀποκλείοντα ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως πᾶσαν νέαν ἀπόπειραν διακωμῳδήσεως τοῦ πολιτεύματος ἐν τῷ μέλλοντι, τί βλέπομεν πρὸ ἡμῶν τὴν ἑσπέραν ταύτην; Κυβέρνησις καὶ δὴ Κυβέρνησις Οἰκουμενικὴ εἰσηγεῖται μέτρα παράπλευρα πρὸς τὰ μέτρα τῆς δικτατορίας, βαναυσώτερα μάλιστα τῶν Παγκαλικῶν πράξεων. Διότι ἡ δικτατορία ἀνέστρεψε τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα, ἐνῷ διὰ τοῦ ὑπὸ κύρωσιν μέτρου προτείνεται ἡ ἐν μέρει κατάργησις αὐτοῦ. Προτείνεται ἡμῖν ἁπλούστατα ἡ ἀνατροπὴ τῶν ἀρραγῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος βάσεων, διότι τοῦτο σημαίνει ἀφαίρεσις τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος ἀπὸ πολιτῶν Ἑλλήνων, τοῦτο σημαίνει ἀφαίρεσις ἀπὸ τοῦ λαοῦ τοῦ δικαιώματος νὰ κρίνῃ αὐτὸς ὡς ὁ μόνος κυρίαρχος τοὺς πολιτευομένους. Εἶναι ἀνήκουστον τόλμημα, κύριοι, τὸ διαπραχθὲν ὑπὸ τῆς δευτέρας δικτατορικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα εἶναι δικαίωμα ἀπόλυτον, περιορισμὸς δὲ αὐτοῦ ἀπόκειται μόνον εἰς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Ἐπὶ τούτου οὐδεμία οὐδέποτε ἐξεδηλώθη ἐν τῇ ἐπιστήμῃ διαφωνία. Ἅπαντες οἱ συγγραφεῖς εἶναι συμφωνότατοι ἐν τούτῳ. Τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα τάσσεται μεταξὺ τῶν θεμελιωδῶν δικαιωμάτων—Grundrechte, ὅπως τὰ ὠνόμασεν ἡ ψηφίσασα τὸ τελευταῖον Γερμανικὸν δημοκρατικὸν Σύνταγμα Ἐθνοσυνέλευσις τῆς Βαϊμάρης. Εἶμαι βέβαιος ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κ. κ. συναδέλφων δύναται νὰ ἀντιγνωμῇ πρὸς τὴν θεωρίαν. Ἀλλὰ παρὰ τὰς θεωρίας τῆς ἐπιστήμης, ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες διεπλάσαμεν Ἑλληνικὴν κοινοβουλευτικὴν νομολογίαν ἐν τούτῳ καὶ τὸ δίδαγμα προέρχεται παρὰ Ἐθνοσυνελεύσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἀναντιρρήτως τὸ Ἔθνος ὅλην τὴν μετέπειτα ζωτικότητα αὐτοῦ, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, καθόσον ἡμεῖς ἐδῶ εἴμεθα νάνοι πρὸ τῶν γιγάντων ἐκείνων τῆς Μεταπολιτεύσεως ἀνδρῶν. Τί εἴμεθα ἡμεῖς πρὸ ἑνὸς Δ. Βούλγαρη καὶ Α. Κουμουνδούρου, πρὸ ἑνὸς Ἐπαμ. Δεληγεώργη καὶ Θρ. Ζαΐμη, πρὸ τῆς μεγαλειώδους ἀληθῶς ἐκείνης πλειάδος τῶν ἡγετῶν τῆς Μεταπολιτεύσεως; Ἐξώσθη ὁ Ὄθων. Διατί δὲ ἐξώσθη ὁ πρῶτος ἐκεῖνος καὶ ἀληθῶς φιλόπατρις Ἡγεμών; Διότι διέστρεφε τὸ πολίτευμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγκασθῆ ὁ ἴδιος νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τοῦ λαοῦ τὴν ἱστορικὴν ἐκείνην νύκτα τῆς 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Ὀκτὼ βουλευτικὰς περιόδους εἴχομεν ἐπὶ Ὄθωνος καὶ κατὰ τὰς ὀκτὼ ἐκείνας ἐκλογὰς διὰ τῆς ἀκατονομάστου νοθείας τῆς ἐνεργουμένης διὰ τῶν δημάρχων καὶ τοῦ ψηφοδελτίου ἔφερεν ἀείποτε πλειονοψηφίαν ἡ Κυβέρνησις. Ὅταν δὲ μεθ’ ὅλα ταῦτα ὠγκώθη ἐπὶ τοσοῦτον ἐν τῇ Βουλῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὥστε νὰ κερδίσῃ αὐτὴ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἡ προτελευταία ἐκείνη Βουλὴ διελύθη ἀποτόμως καὶ αἱ ἐκλογαὶ τῆς τελευταίας Ὀθωνείου Βουλῆς τοῦ 1861 ἐνηργήθησαν μετὰ τοσαύτης βίας καὶ νοθείας, ὥστε ἀπεκλείσθησαν τοῦ Κοινοβουλίου ὅλοι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ἐκ τῶν πρώτων οἱ ἡγέται τῆς μετέπειτα Μεταπολιτεύσεως. Ἐπηκολούθησεν ἐν τοσούτῳ ἡ Ναυπλιακὴ Ἐπανάστασις καὶ ἀδελφικὸν αἷμα ἔβαψε τὴν πεδιάδα τῆς Ἀργολικῆς. Ἡ ἔξωσις τοῦ Ἡγεμόνος ἀπέβη ὡς φυσικὴ συνέπεια τῆς νοθείας τοῦ Συντάγματος, τῆς καταδολιεύσεως τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ συγκριθῶσι τὰ πολιτειακὰ ὄργια τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας πρὸς τὴν εἰκοσαετῆ καταστρατήγησιν τοῦ Συντάγματος καὶ τὸ αἱματοκύλισμα; Πῶς ὅμως ἐπεξετάθη ἡ Μεταπολίτευσις ἀπέναντι τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Ὄθωνος, ἀπέναντι κυρίως τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος; Ἀφῆκε τοῦτο ἀπόλυτον ἡ ἐνεργήσασα τὰς ἐκλογὰς ὑπὸ τὸν Δ. Βούλγαρην Ἀντιβασιλεία καὶ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ ἐσεβάσθη, ὥστε εἰσῆλθον εἰς τὴν Συνέλευσιν οἱ πλεῖστοι τῶν Ὀθωνιστῶν, ἁπαξάπαντες δὲ τοῦ Ὄθωνος οἱ Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ἦλθεν ἡ στιγμὴ νὰ λαλήσῃ καὶ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία καὶ μάλιστα κυριαρχία ὡς ἐκείνη τῆς Βʹ Ἐθνοσυνελεύσεως. Ἔχομεν διαφωτιστικὰς ἐντεῦθεν συζητήσεις καὶ ἡ πρᾶξις τοῦ Σώματος τότε ἀποτελεῖ τὴν μεγαλυτέραν καὶ ἀλάνθαστον ἀπόδειξιν ὅτι οὐδέποτε αἱ Κυβερνήσεις δικαιοῦνται νὰ περιορίσουν τὸ ὕπατον τῶν δικαιωμάτων, τὸ ἐκλογικὸν δικαίωμα. Ἄς εἰσέλθωμεν ἐν τοσούτῳ καὶ εἰς τὰ καθέκαστα. Κατὰ τὴν δωδεκάτην συνεδρίασις τῆς Βʹ Ἐθνοσυνελεύσεως τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1863 ἀναγνωσθείσης τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κέας ἐγείρεται ὁ πληρεξούσιος Τ. Βάσσος καὶ ζητεῖ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ ἐκλεγέντος πληρεξουσίου Δημ. Σταθοπούλου. Καὶ ἀναγινώσκομεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ταύτης (ἀναγινώσκει): Τ. Βάσσος. Οὗτος ὁ Δ. Σταθόπουλος εἶναι ὁ ἐξυβριστὴς τῶν πεσόντων μαρτύρων τῆς Κύθνου, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις ὀφείλει σεβασμόν. (Χειροκροτήματα). Κ. Πετσάλης. Γνωρίζετε ὅτι μετά τινων ἄλλων προσώπων ἐφυλακίσθην καὶ διὰ νυκτὸς μετεφέρθην εἰς Κύθνον. Συνοδευόμεθα ὑπὸ δεσμοφυλάκων, ἀλλ’ ἡ ἐπιτήρησις εἶχεν ἀνατεθῆ εἰς αὐτὸν τὸν Δ. Σταθόπουλον, ἄνθρωπον ὅλως διόλου ἀσυμπαθῆ, σκληρὸν διώκτην, ὅστις κατὰ τὴν ἀποφράδα ἐκείνην ἡμέραν τῆς καταστροφῆς τῆς Κύθνου ἐπροκάλεσε τοὺς χωροφύλακας νὰ μᾶς δολοφονήσουν. Ὡς πρὸς τοὺς πεσόντας, εἶχε κάμει ἕνα τάφον γενικὸν δι’ ὅλους, χωρὶς ἱερέων διὰ νὰ κηδεύσωσι τὰ σώματα. Ταῦτα πάντα προσβάλουσι τὰς ἀρχὰς καὶ τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔλθῃ αὐτὸς ὁ ἐξυβριστὴς τῆς Ἐπαναστάσεως εἰς τὸν περίβολον τοῦτον. Θ. Π. Δηλιγιάννης. Ἡ Κύθνος καὶ αἱ πεδιάδες τῆς Ναυπλίας τῳόντι παρέσχον δείγματα πρωτοτύπου πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως. Εἰς τὴν Ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος θέλουσι κατέχει βεβαίως σελίδας ἀρετῆς πρωτοτύπου. Καὶ ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μου ὀφθαλμοὺς δάκρυα ἀπεσπάσθησαν, ὅταν τὰ εὐγενῆ ἐκεῖνα θύματα τῆς Κύθνου τοσοῦτον παρεγνωρίζοντο καὶ ἐστεροῦντο καὶ αὐτῶν τῶν κοινῶν τιμῶν. Ἀλλά, κύριοι, συγχωρήσατέ με νὰ διακρίνω τὴν Ἱστορίαν ἀπὸ τὸν Νόμον. Τώρα πρόκειται νὰ ἐξελέγξωμεν ἐκλογάς. Ἐὰν ὑπῆρχε καταδικαστική τις ἀπόφασις, ἥτις ἤθελε μαρτυρεῖ πολιτικὴν ἠθικὴν ἀνικανότητα ἀναγνωριζομένην ὑπὸ τοῦ Νόμου, ἤθελον τὴν ὑποστηρίξει καὶ τὴν σεβασθῆ. Ἀλλὰ τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος, ἡ ἐλευθερία τῆς Πατρίδος ἔγκειται ὅταν ὁ Νόμος ἐκτελεῖται. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει Νόμος στερῶν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἐκείνους, οἵτινες ἐφάνησαν ἔχοντες ἐλάσσονα πατριωτισμόν, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένης τοιαύτης πράξεως. Πρὶν ἀποκλείσητε λοιπὸν ἕνα πληρεξούσιον εἶναι τακτικώτερον νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἔκδοσιν Νόμου τοιούτου καὶ ἔπειτα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Χ. Ὀδυσσέως. Ὑπάρχει δικαστικὴ ἀπόφασις, ἡ Ἐπανάστασις. Ἀφοῦ ἡ Ἐπανάστασις ἔρριψε τὸν Ὄθωνα, πρέπει νὰ πέσουν καὶ τὰ αἰσχρά του ὄργανα. Πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ ὄχι μόνον αὐτός, ἀλλὰ καὶ ὅσοι ἀπεδείχθησαν ὅτι ἐπολέμησαν τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ Φεβρουαρίου. Ὁμιλοῦσιν ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα οἱ Μίλησης, Βρατσᾶνος, Κατσικογιάννης, Ζέρβας. Ἐπ. Δεληγιώργης. Προσεκλήθην νὰ πληροφορήσω καὶ ἐγὼ τὴν Συνέλευσιν ὡς αὐτόπτης τῆς μεγάλης ἐκείνης σκηνῆς τῆς Κύθνου περὶ τῶν γεγονότων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐνοχοποιήθη εἷς ἐκ τῶν ὑποψηφίων πληρεξουσίων τῆς Κέας. Ὅσα προεξέθεσαν εἶναι ἀληθῆ. Δὲν πιστεύω ὅτι μία γωνία τῆς Ἑλλάδος ἐξελέξατο ἄνθρωπον τοιοῦτον. Ἐὰν τὸν ἐξέλεξαν καὶ αὐτὸς νὰ ἀποβληθῇ καὶ ἡ θέσις του νὰ μείνῃ κενή. Μετά τινα ἄλλα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ψηφίζει δι’ ἀναστάσεως τὴν πρότασιν τοῦ Τ. Βάσσου ἔχουσαν οὕτω: «Ἐπειδὴ ὁ ὑποψήφιος πληρεξούσιος τῆς Κέας Σταθόπουλος ὕβρισε τοὺς νεκροὺς τῶν ἐν Κέᾳ πεσόντων μαρτύρων, νὰ μὴ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον τῆς Συνελεύσεως, ἡ δὲ θέσις του νὰ μένῃ κενή». (Ἐστενογραφημένα πρακτικὰ Τόμ. Αʹ, σελ. 91–96). Διὰ δὲ τοὺς αἱματοκυλίσαντας τὴν Ἑλλάδα Ὑπουργοὺς τοῦ Ὄθωνος ἔχομεν μακρὰν καὶ ἐνδιαφέρουσαν συζήτησιν ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει (βλέπε ἐστενογραφημένα πρακτικὰ Τόμ. Γʹ, σελ. 559–572) κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 5ης Ὀκτωβρίου 1863. Ἔλαβε πρῶτος τὸν λόγον ὁ Ἰάλεμος. Ἰάλεμος. Κύριοι, ἐπεθύμουν τὴν στιγμὴν αὐτὴν νὰ εἶμαι κύριος ἑμαυτοῦ. Ἐπεθύμουν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης νὰ φέρω τὸν λόγον ὡς ὁ ἀπαθὴς καὶ ψυχρὸς ἀνατόμος φέρει τὴν κοπίδα αὐτοῦ ἐπὶ νεκροῦ καὶ κρύου πτώματος. Πρόκειται νὰ δοθῇ ἓν παράδειγμα εἰς τὸ παρελθόν, νὰ ἀνοιχθῇ μία ὁδὸς νομιμότητος εἰς τὸ μέλλον.... Καὶ ὁ φλογερὸς ἐκεῖνος δημοσιογράφος προχωρεῖ μὲ παραδείγματα ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν καὶ Γαλλικὴν Ἱστορίαν, τὰ δὲ πρακτικὰ εἰς δύο καὶ ἡμίσειαν μεγάλας σελίδας οὐδὲ μίαν διακοπὴν σημειοῦσιν. (Ἀναγινώσκει): — Καὶ τί εἶναι ὁ παραδειγματισμὸς τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν; Δὲν θέλω νὰ φέρω τὴν στιγμὴν ταύτην ἀναμνήσεις ἱεράς, ἀλλ’ εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἐντὸς τῆς καρδίας σας κυκλοφοροῦσιν αὗται ζωηρόταται. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐλησμόνησεν ὅτι εἰς διάστημα δύο ἐτῶν ὁλοκλήρων οἱ ἀνεξάρτητοι καὶ οἱ τίμιοι πολῖται μετεφέροντο ἀπὸ τῆς Αὐλῆς τοῦ Ἄννα εἰς τοῦ Καϊάφα. Ἐφυλακίζοντο· ἡ κεφαλή των ἦτο καθ’ ἑκάστην ὑπὸ τὴν λαιμητόμον. Δύο τέκνα ἀγωνιστῶν, τοὺς ὁποίους ἔχετε εἰς τοὺς κόλπους σας, ὁ υἱὸς τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ ὁ υἱὸς τοῦ Γρίβα, ἐφονεύοντο ἁρπαζόμενοι ἀπὸ τὰς ὁδούς· ἐδολοφονοῦντο. Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐλησμόνησεν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ὅλη ἡ Ἑλλὰς ἐπένθει καὶ τόσαι οἰκογένειαι ἔτιλλον τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς των, ἐκεῖνοι ἐχόρευον εἰς τὰ Ἀνάκτορα, συνέχαιρον τὸν Ἡγεμόνα ἐκεῖνοι, ὡς καὶ ἄλλοι τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι θὰ κηρυχθῶσιν ὑπὲρ τῆς νομιμότητος. (Χειροκροτήματα). Μίλησης. Αἰσθάνομαι, κύριοι, πληρέστατα τὴν μεγίστην δυσκολίαν τῆς θέσεώς μου, ἐρχομένου ἐπὶ τὸ βῆμα ἵνα καταπολεμήσω πρότασιν τοσοῦτον δημοτικήν, κατ’ ἐπιφάνειαν... (Θόρυβος). Πολλοί. Νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν «κατ’ ἐπιφάνειαν». Μίλησης. Οἱ ἁγνοὶ ἐπαναστάται ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν ὅτι ὁ μεγαλύτερος ἐμπαιγμὸς τῶν Ἐπαναστάσεων εἶναι ἡ παρεμπόδισις τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ἀντιστρατευόμενος κατὰ προτάσεως τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἄντικρυς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ τὰς ἀρχάς της, αἰσθάνομαι ὅτι ἔχω νὰ πολεμήσω πρὸς πάθη ζωηρὰ ἐδῶ, ταπεινὰ ἐκεῖ, καὶ πρὸς τὴν φοβερὰν δημοτικότητα, ἡ ὁποία ἐκάλυψε πολλῶν δεινῶν ῥητόρων τὴν ἰσχυρὰν φωνήν. Καὶ κατέληγεν (ἀναγινώσκει): — Σεβασθῆτε, κύριοι τὴν Δικαιοσύνην. Αὕτη εἶναι ἡ τιμὴ τῶν Ἐπαναστάσεων, ἡ δόξα τῶν λαῶν, ἡ κρηπὶς τῆς ἐλευθερίας. Μὴ ἀναδέχεσθε τὴν βαρεῖαν εὐθύνην τῆς παραβιάσεως αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Ἱστορίας. Ἄφετε τὴν ἀπαθῆ Δικαιοσύνην νὰ τιμωρήσῃ τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκείνους κατὰ τὸν Νόμον, ἐὰν εἶναι ἔνοχοι. Τότε, ἀλλὰ μόνον τότε ὁ παραδειγματισμὸς θὰ εἶναι σωτήριος, διότι θὰ εἶναι δίκαιος. (Ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τοῦ κέντρου). Μὴ ἀπατᾶσθε, κύριοι, κυριαρχίαν ἀπόλυτον ἔχει μόνον ἡ ἀλήθεια, μόνον τὸ δίκαιον, μόνος ὁ λόγος. Τὸ δόγμα δὲ τῆς ἐν τῇ Πολιτείᾳ κυριαρχίας τοῦ λαοῦ ταύτην μάλιστα ἔχει τὴν βάσιν, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει τῶν λαῶν ζῶσιν ἀνεξάλειπτοι αἱ ἀπόλυτοι αὗται ἀρχαί. Οὕτως ἐννόησαν τὴν κυριαρχίαν καὶ λαοὶ καὶ Συνελεύσεις καὶ εἰς αὐτὸν ἔτι τὸν πυρετὸν τῆς ἐξάψεώς των. Ἡ Γαλλικὴ Ἐπανάστασις καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν τοῦ τρόμου δὲν ἐλησμόνησε τὸν σεβασμὸν τὸν ὀφειλόμενον πρὸς τὴν Δικαιοσύνην. Οἱ ὕποπτοι παρεπέμποντο εἰς Δικαστήριον Ἐπαναστατικόν, ἐκεῖ ἐδικάζοντο, ἠκούοντο ἀπολογούμενοι καὶ κατόπιν οἱ μὲν δικαίως, οἱ δὲ ἀδίκως ἐστέλλοντο εἰς τὴν λαιμητόμον. Καὶ ὅ,τι, κύριοι, δὲν ἤγγισε μία Ἐπανάστασις, ὅ,τι ἐσεβάσθη μία Ἐπανάστασις, ἠναγκασμένη νὰ ἀντιτάξῃ τὸν τρόμον κατὰ παρελθόντος μαινομένου καὶ ὡπλισμένου κατ’ αὐτῆς, τοῦτο ζητεῖτε νὰ παραβιάσητε σεῖς, καθιστῶντες παρείας ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι τοὺς υἱοὺς τοῦ Μιαούλη, τοῦ Κουντουριώτη, τοῦ Μπότσαρη, χωρὶς νὰ τοὺς ἐξετάσητε, χωρὶς νὰ τοὺς ἀκούσητε καὶ χωρὶς νὰ τοὺς δικάσητε. Καὶ πράττετε τοῦτο ἐν ὀνόματι τῆς δημοσίας ἠθικῆς καὶ τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. Ἐμπαιγμός! Ὁμιλοῦσιν ἀκολούθως πολλοί, μεταξὺ αὐτῶν ὁ Θ. Π. Δηλιγιάννης (σελ. 565–569) προτείνει νὰ σχηματισθῇ Ἐπιτροπὴ δωδεκαμελής, εἰς ἣν νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐξέτασις τῶν πράξεων τοῦ Ὑπουργείου καὶ σύνταξις κατηγορητηρίου τακτικοῦ καταδεικνύοντος τὰς ἀξιοποίνους πράξεις καὶ τὸν ἐφαρμοστέον Νόμον. Σαρίπολος. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τελευταῖος πρέπει νὰ ἀγορεύῃ, ὁ κατὰ τῆς προτάσεως. (Θόρυβος καὶ φωναί: Ἐφωτίσθημεν. Ὁ ῥήτωρ διακόπτεται). Μίλησης. Ἂν πιεζώμεθα οὕτω πως, κάλλιον νὰ ἀναχωρήσωμεν. (Κρούεται ὁ κώδων. Διάφοροι θορυβώδεις συνδιαλέξεις). Πρόεδρος. Λοιπὸν θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Προσέξατε. Ὅσοι παραδέχονται ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι. Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Μαυρομμάτης. Δὲν πρέπει νὰ μᾶς πιέζῃ οὕτω πως, κ. Πρόεδρε, τὸ ἀκροατήριον. (Θόρυβος καὶ σάλος μέγιστος). Ἐπικαλοῦμαι τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. (Θόρυβος καὶ φωναὶ ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου). Δαγρές. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλοῦμεν ἀσφάλειαν εἰς τὸ ἄτομόν μας. (Θόρυβος). Πρόεδρος. Ἡ Συνέλευσις εἶναι καλὸν ἄνευ θορύβου καὶ ἄνευ χειροκροτημάτων νὰ ἀκούῃ ἐν ἡσυχίᾳ. Δαγρές. Πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ἐκεῖνος, ὅστις ἔκλεισε τὰς θύρας. Ἂν εἶναι κλητήρ, πρέπει νὰ παυθῇ αὐτὴν τὴν στιγμήν. Δύναταί τις νὰ συμπεράνῃ ὑπὸ ποίαν θύελλαν καὶ ἀναβρασμὸν ἐψήφιζεν ἡ Συνέλευσις ἐκείνη. Ἀπερρίφθησαν διαδοχικῶς αἱ διάφοροι προτάσεις καὶ τέλος διὰ ψήφων 108 κατὰ 37, ἀρνηθέντων 19, ἐπὶ συνόλου ψηφισάντων 164, ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Ἰαλέμου, ἔχουσα οὕτω: «Τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργείου τοῦ αἵματος, ἤτοι ὁ Α. Μιαούλης, Χ. Χριστόπουλος, Δ. Βότσαρης, Μ. Ποτλῆς, Ε. Σῖμος καὶ Λ. Κουντουριώτης στεροῦνται ἐπὶ δεκαετίαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων». Πρέπει ἐν τοσούτῳ νὰ σημειωθῇ ὅτι τὸ φρικτὸν αὐτὸ ψήφισμα ἀνεκλήθη τῇ 10ῃ Ὀκτωβρίου 1864, τὴν ἐπέτειον δηλαδὴ τῆς Ἐπαναστάσεως. Οὕτως ἔκριναν οἱ μεγάλοι ἐκεῖνοι τῆς Μεταπολιτεύσεως ἄνδρες καὶ τὴν διδασκαλίαν αὐτῶν ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν ἡμεῖς. Ἡ Βουλὴ τῆς 7ης Νοεμβρίου ἐκλήθη ἵνα ἀναστηλώσῃ τὸν κοινοβουλευτισμόν, ἵνα κατοχυρώσῃ τὰς κοινοβουλευτικὰς ἐλευθερίας, ἵνα στερεώσῃ εἰς τὸ διηνεκὲς τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ. Ἂν ὅμως ὡς ἀφετηρίαν τῆς ἀποστολῆς της κυρώσῃ τὴν βάναυσον κατάργησιν τοῦ ἐκλογικοῦ δικαιώματος, ἀναγνωρίσῃ δὲ οὕτως εἰς πάντα σφετεριστὴν ἁρμοδιότητα καὶ δικαιοδοσίαν, θὰ ἀκρωτηριάσῃ τὰ θεμελιώδη τοῦ λαοῦ δίκαια καὶ συνεπῶς θὰ καταπροδώσῃ τὴν ἐντολὴν αὐτῆς. Ταύτην δὲ καταπροδίδουσα, κύριοι βουλευταί, θέλει ἐκπέσει ἑαυτῆς καὶ τῆς ἐντολῆς της.

§426ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§427Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν, κύριοι βουλευταί, ἐδημοσιεύθη ἡ λεγομένη συντακτικὴ αὐτὴ πρᾶξις, ἔσπευσα νὰ παρασταθῶ ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν κατὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῶν ὑποψηφίων, νὰ φέρω ἐγὼ ὁ ἴδιος ἐνστάσεις καὶ νὰ εἴπω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ συντακτικὴ ἐκείνη πρᾶξις, ἡ ὁποία ἀντέκειτο εἰς πᾶν δίκαιον. Καὶ ἀληθῶς τὸ Πρωτοδικεῖον Ἀθηνῶν ἀνεκήρυξε τοὺς ὑποψηφίους ἐκείνους, παρὰ τὴν λεγομένην αὐτὴν συντακτικὴν πρᾶξιν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἰσῆλθεν ἡ ἀπόλυσις τῶν δικαστῶν διὰ τῆς προσωρινῆς ἀναστολῆς τῆς ἰσοβιότητος καὶ κατ’ ἐπιταγὴν πλέον καὶ διὰ τῆς βίας ἠναγκάσθησαν οἱ δικασταὶ νὰ τοὺς ἀποκλείσουν, ἀλλ’ ὄχι πασῶν τῶν περιφερειῶν. Ἔλεγον τότε εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν λόγοι ἀκυρότητος ὅλων τῶν ἐκλογῶν. Καὶ πραγματικῶς ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἤθελον τυχὸν ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν αἱ σχετικαὶ ἐνστάσεις, ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ καὶ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ ἦτο ὑπόδικος, διότι θὰ ἐπήρχετο ἐπίδρασις καὶ ἐπὶ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατανομῆς καὶ δὲν θὰ ἠδύνατο κανεὶς νὰ ἐξέλθῃ τοῦ κυκεῶνος. Εἶναι τὸ ζήτημα σπουδαιότατον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διαπράξῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἀδίκημα ἡ Βουλή, νὰ ἔλθῃ νὰ κυρώσῃ μίαν τοιαύτην πρᾶξιν οὐδαμοῦ βασιζομένην. Εἶναι ἀληθῶς δι’ ἐμὲ ἀνεξήγητον διατί ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς θέλει νὰ παρασύρῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀκατανόητον πρᾶξιν τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, ἐνῷ δύναται νὰ προλάβῃ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον διαβλέπει, διὰ τρόπου λίαν εὐκόλου. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος αὐτός; Νὰ διατυπωθῇ ἓν ψήφισμα, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ὁμιλῇ περὶ τῆς συντακτικῆς αὐτῆς πράξεως. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ καταψηφίσωμεν τοιοῦτον ψήφισμα κυροῦν τοιαύτην πρᾶξιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου τοῦ ἐξευτελισμοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς παρασύρητε, κ. Ὑπουργέ, εἰς τοιαύτην ἀνομίαν.

§428Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἐπιμένω ἐγώ, ἡ Βουλὴ θὰ κρίνῃ.

§429Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ δεχθῆτε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνει ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς προτείνομεν. Ἐπὶ τέλους ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀκούσητε καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐκπροσωποῦντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπέστειλαν καὶ τοὺς ὁποίους δὲν δύνασθε νὰ παρασύρητε χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ ἐκ μέρους μας φωνὴ διαμαρτυρίας. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ὑποβάλητε ἓν ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ λέγητε ὅτι δὲν δύνανται νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἐνστάσεις κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τῶν διενεργηθεισῶν ἐκλογῶν. Καὶ ὄχι νὰ μᾶς φέρητε αὐτὸ τὸ ἐλεεινὸν κατασκεύασμα καὶ νὰ τὸ ψηφίσωμεν χωρὶς νὰ μᾶς παρασύρητε εἰς τὸ ἐλεεινὸν ψήφισμα.

§430ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Σοφούλης ἔχει τὸν λόγον.

§431Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρόεδρος). Συμμερίζομαι, κύριοι, καὶ ἐγὼ τὸ αἴσθημα τῆς ἀγανακτήσεως, τὸ ὁποῖον προκαλεῖ καὶ ἡ ἁπλῆ ἀνάμνησις τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου, δικτατορίας ἀληθῶς ἰδιορρύθμου, διότι κατώρθωσε νὰ συνδυάζῃ τὰ πλέον ἄνομα καὶ πλέον ἀσυμβίβαστα, νὰ συνδυάζῃ τὴν στυγνὴν καὶ ὠμὴν βίαν μὲ τὴν ἱλαρότητα μιᾶς φαιδρᾶς κωμωδίας. Ἵνα κριθῇ ὅμως μετὰ δικαιοσύνης ἱστορικῆς, ἡ περίοδος αὕτη ἀπαιτεῖται καὶ ἀκριβὴς ἐπίγνωσις τῆς καταστάσεως, τῆς προηγηθείσης τῆς δικτατορίας καὶ ἀκριβὴς ἐπίγνωσις τῶν αἰτίων τῶν βαθυτέρων, ἅτινα ἐξέθρεψαν τὴν ἀρχομανίαν τοῦ Παγκάλου καὶ προπαρεσκεύασαν ψυχολογικῶς πρόσφορον τὸ ἔδαφος εἰς τὴν ἐπιδρομὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς Ἐξουσίας. Ἴσως θὰ δοθῇ ἄλλοτε εὐκαιρία νὰ ἐξετασθῶσι τὰ αἴτια τῆς γεννέσεως καὶ τῆς ἐπικρατήσεως τῆς δικτατορίας τοῦ Παγκάλου καὶ αἱ συνέπειαι αὐτῆς. Σήμερον τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν πρᾶξις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, σχετιζομένη πρὸς τὴν περίοδον αὐτὴν τοῦ Παγκαλικοῦ καθεστῶτος. Διὰ τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, πράξεως, εἰς τὴν ὁποίαν παραδόξως πως ἀπεδόθη ὑπὸ τῆς θελήσεως καὶ μόνης τῶν αὐτουργῶν αὐτῆς τὸ κῦρος καὶ ἡ δύναμις συντακτικῆς ἀποφάσεως, ἐστερήθησαν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι οἱ διατελέσαντες ἐπὶ Παγκάλου Ὑπουργοὶ καὶ οἱ πρὸ τῆς δικτατορίας καὶ οἱ μετ’ αὐτήν. Ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτείας τῶν εἰρημένων Ὑπουργῶν, ἀνεξαρτήτως τοῦ μέρους τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἕκαστος αὐτῶν φέρει, ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη εἶναι πρωτοφανὴς εἰς τὰ πολιτικὰ χρονικά, διότι οὐδόλως, οὐδαμοῦ ἐκ προγενεστέρων χρόνων, μαρτυρεῖται παρομοία ἐνέργεια. Ἂν οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου παρέβησαν τὸν ποινικὸν νόμον, ὑπάρχουν οἱ φυσικοὶ δικασταί, πρὸς τοὺς ὁποίους ὀφείλουν νὰ παραπεμφθοῦν. Διὰ δὲ τὴν τυχὸν ἔκθεσμον πολιτικὴν ἐνέργειαν αὐτῶν εἶναι ἐξίσου σαφεῖς καὶ κατηγορηματικοὶ οἱ κείμενοι νόμοι, οἱ προβλέποντες τὴν περίπτωσιν αὐτὴν καὶ κανονίζοντες τὰς εὐθύνας τῶν Ὑπουργῶν. Οὐδεμία ἄλλη ρύθμισις τῶν ὑπουργικῶν εὐθυνῶν, μὴ στηριζομένη ἐντὸς τῆς βάσεως αὐτῆς, εἶναι δυνατή, εἶναι ἀνεκτή. Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη δὲν δύναται νὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος, διότι ἀποτελεῖ συνασπισμόν, ἀποτελεῖ σύμπλεγμα ἀδικημάτων καὶ παρεκβάσεων. Εἶναι πρᾶξις ἀντισυνταγματικὴ ὄχι μόνον διότι παραβιάζει διατάξεις τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 καὶ τοῦ προτύπου τοῦ 1925, ἀλλὰ διότι κυρίως καταλύει θεμελιωδεστάτας ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καταλύει αὐτὸ τὸ ἀπαραβίαστον δόγμα καθ’ ὃ δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ οὐδένα λόγον ἡ συγκέντρωσις τῆς ἐκτελεστικῆς, νομοθετικῆς καὶ δικαστικῆς Ἐξουσίας ἐν τῷ αὐτῷ ὀργάνῳ τῆς Πολιτείας. Καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἤσκησε τὴν νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ταυτοχρόνως ἤσκησε καὶ δικαστικήν, δικάσασα καί καταδικάσασα τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὴν στέρησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἐκλέγεσθαι, στέρησιν, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ νοηθῇ παρὰ μόνον ὡς συνέπεια ποινῆς, ἐπιβαλλομένης εἰς τοὺς παραβάτας κατὰ τὸν νόμον. Ἀποτελεῖ δὲ ἀκόμη καὶ περιορισμὸν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, διότι ἡ πρότασις τῶν ὑποψηφίων καὶ ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν εἶναι δικαίωμα τοῦ πολίτου. Ἀποτελεῖ περιορισμὸν τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, διότι εἰς μόνον τὸν λαὸν ἀνήκει ἀποκλειστικῶς τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ τὰς πράξεις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν εἴτε ἀμέσως διὰ τῆς ἐτυμηγορίας αὐτοῦ, εἴτε ἐμμέσως διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του ἐν Συνελεύσει συνερχομένων. Ἔχει δὲ ἡ ἀπόφασις αὕτη δυστυχῶς καὶ παρακολούθημα ἀκόμη σοβαρώτερον, ἔχει ὡς συνέπειαν καὶ δευτέραν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ δὲν ἀποτελεῖ μόνον κατάφωρον συνταγματικὴν παράβασιν, ἀλλὰ καὶ πλῆγμα καίριον κατὰ τῆς δικαιοσύνης, διότι διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς ἠκυρώθησαν δικαστικαὶ ἀποφάσεις, διότι διὰ τῆς πράξεως αὐτῆς...

§432Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεστάλη ἡ ἰσοβιότης.

§433Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ (Πρόεδρος). Εἶπον κατάφωρον συνταγματικὴν παράβασιν καὶ διότι κατελύθη τὸ πολύτιμον δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Δικαιοσύνη νὰ ἀρνῆται τὸ κῦρος εἰς πράξεις ἢ ἐνεργείας ἀντικειμένας, κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς, εἰς τὸ Σύνταγμα. (Χειροκροτήματα). Ἕνεκα τούτου νομίζω ὅτι οὔτε δύναται οὔτε ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ κυρώσῃ ψήφισμα τοιαύτης φύσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κυροῦσα τὸ ψήφισμα τοῦτο, βραβεύει καὶ νομιμοποιεῖ τὴν αὐθαιρεσίαν καὶ τὴν βίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀναλογισθῇ ἡ Βουλὴ ὅτι ἐγκρίνουσα τὸ ψήφισμα τοῦτο δημιουργεῖ ὀλέθριον προηγούμενον, παρέχον τὸ δικαίωμα καὶ εἰς τὸ μέλλον εἰς οἱονδήποτε αὐθαίρετον κυβερνήτην νὰ θέτῃ ἐκποδὼν ἐκ τοῦ ἀσφαλοῦς τοὺς πολιτικοὺς αὐτοῦ ἀντιπάλους διὰ τοῦ τρόπου τούτου καὶ ἐξ οἱασδήποτε ἀφορμῆς. Αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ βεβαίως τὴν στενοχωρίαν, τὴν ὁποίαν δοκιμάζει ἡ Βουλὴ ἀπέναντι τοῦ διλήμματος εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται. Ἂν ἐγκρίνῃ τὸ ψήφισμα αὐτὸ παραβιάζει μίαν ἠθικὴν ἀρχήν, περιορίζει μίαν ἠθικὴν ἀρχήν· ἂν ἀπορρίψῃ τὸ ψήφισμα αὐτὸ θέτει ἐν κινδύνῳ τὴν σύστασιν αὐτῆς τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὴν διέξοδον καὶ τὴν λύσιν δίδει καὶ ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἤδη παρά τινος τῶν συναδέλφων καὶ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν λαμβάνω καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ ἀποδοκιμάζουσα τὰς πράξεις ταύτας κλπ.» Τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς θεραπεύεται καὶ ἡ σκοπιμότης καὶ ἱκανοποιεῖται καὶ τὸ δίκαιον. Ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις τῆς τροπολογίας ἐκ λόγων ὑπερτάτης ἀνάγκης, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται καὶ ἡ ἀποδοκιμασία τοῦ ψηφίσματος ἐκ λόγων στοιχειώδους πολιτικῆς ἠθικῆς. (Χειροκροτήματα).

§434ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Σταυρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§435Ε. ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη ἠναγκάσθη διὰ συντακτικῆς πράξεως νὰ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὴν Κυβέρνησιν Παγκάλου. Ἡμεῖς εἴμεθα τῆς γνώμης ὅτι ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη πολὺ καλὰ ἔκαμεν. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ. Ἔπρεπε νὰ κάμῃ κάτι παραπάνω. Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν τὸν Πάγκαλον, ὑπηρέτησαν τὴν δικτατορίαν Παγκάλου, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὸν ὑπηρέτησαν πρὸ τῆς δικτατορίας, εἶναι ἔνοχοι ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, εἶναι ἔνοχοι, διότι εἶναι συνεργοὶ τῶν πράξεων ἐκείνων. Εἴμεθα τῆς γνώμης ὅτι ὁ κ. Κονδύλης ὤφειλεν ὄχι μόνον νὰ ἄρῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι ἀπὸ τοὺς θεράποντας, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τοὺς θεωρήσῃ συνενόχους καὶ νὰ τοὺς προφυλακίσῃ καὶ αὐτούς. Ἔχομεν ἀκόμη τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφαιρεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι μόνον ἀπὸ τοὺς Ὑπουργούς, διότι εἶναι καὶ ἄλλοι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν χεῖρα βοηθείας εἰς τὸν Πάγκαλον καὶ μὴ Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐνίσχυσον ἴσως καὶ περισσότερον αὐτοὶ ἀφ’ ὅ,τι τὸν ἐνίσχυον οἱ Ὑπουργοί του καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ἂν π. χ. εἷς στρατιωτικὸς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνίσχυσαν τὸν Πάγκαλον παρῃτεῖτο τοῦ Στρατοῦ καὶ ἔθετεν ὑποψηφιότητα, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι, ἐφόσον δὲν τὸ ἔχουν οἱ Ὑπουργοί του; Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ μέτρον καὶ εἰς πολλοὺς ἀξιωματικοὺς ἀκόμη, ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἐντὸς τῆς Δʹ Συνελεύσεως καὶ ἔπρεπε νὰ ἴδωμεν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης Συνελεύσεως ποῖοι ἔδωσαν ψῆφον ἐμπιστοσύνης διὰ νὰ περιβάλουν τὸν Πάγκαλον μὲ τὸν κοινοβουλευτικὸν μανδύαν.

§436ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βοζίκης ἔχει τὸν λόγον.

§437Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ἀκυρωθοῦν αἱ ἐκλογαὶ τόσων νομῶν, εἰς ὅσους ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ ψήφισιν ψήφισμα, διότι θὰ κατελήγομεν νὰ ἴδωμεν διαλυομένην τὴν Οἰκουμενικὴν καὶ ἴσως νὰ μὴ εἴχομεν οὕτω τὸν κ. Τσαλδάρην Ὑπουργόν, ἴσως οὔτε τὸν κ. Παπαναστασίου.

§438Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅλαι αἱ ἐκλογαὶ διὰ τῆς Ἀναλογικῆς ἐπηρεάζονται, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν δευτέραν καὶ τρίτην κατανομήν.

§439Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἐγὼ ἐκφράζω τὸν ἰδικόν μου πόνον, ὅτι δὲν θὰ ἔβλεπον εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν οὔτε τὸν κ. Μιχαλακόπουλον, οὔτε τὸν κ. Τσαλδάρην. Ἂν ἠθέλομεν νὰ ἀκριβολογήσωμεν, θὰ ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ διὰ νὰ ἐφαρμοσθοῦν οἱ νόμοι. Καὶ δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ ἐσκεπτόμην ἐγώ, τί θὰ ἐπρότεινον, ἂν ἤμην ἁρμόδιος. Δὲν θέλω ὅμως νὰ κακίσω καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐκτιμᾷ τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη καὶ ὑπέβαλε τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, ἀναγκαζομένη νὰ ὑποστηρίξῃ ἄποψιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελοῦσα δικαιολόγησιν τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου. Ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος, κύριοι, ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ καὶ ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν, ὅπως ἐγὼ τὰς ἐννοῶ καὶ θὰ τὰς ἀναπτύξω, δὲν δύναμαι νὰ παρίδω καὶ τοῦτο ἀκόμη· ὅτι πολλὰ τῶν προσώπων, ὅσα ἀπεκλείσθησαν ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ψηφίσματος, μοὶ εἶναι ἰδιαιτέρως ἀπεχθῆ καὶ ἐν τούτοις εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποστηρίξω γνώμην, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ ὅτι εἶμαι ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀναγνωρίζων τὴν ἀνάγκην εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις, τάσσομαι μὲ τὴν γνώμην τὴν ὑποβληθεῖσαν περὶ ἰδιαιτέρου ψηφίσματος, περὶ τροπολογίας καθιστώσης ἀπαράδεκτον τὴν ἔνστασιν περὶ ἀκυρότητος τῆς ἐκλογῆς. Διότι θεωρῶ μόνον αὐτὴν ὡς θεραπεύουσαν τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐφόσον πρόκειται περὶ κυρώσεως τοῦ ψηφίσματος, κινῶ καὶ ἐγὼ τὴν κεφαλήν, κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργέ, ἀλλὰ τὴν κινῶ οἰκτείρων τὴν κατάστασιν, οἰκτείρων τὰς ἀντιλήψεις τῶν νεωτέρων περὶ τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς, οἰκτείρων τὴν κατάστασιν ὡς ἐμφανίζεται. Διότι πάντες νομίζουσιν ὅτι αὐτὰ εἶναι πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ δίδωμεν καμμίαν προσοχήν, ἀλλὰ νὰ ἀποβλέπωμεν μόνον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συντελοῦμεν εἰς τὴν περαιτέρω ἐξάρθρωσιν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν. Ἐμελέτησα τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν—ὄχι τοῦ σχεδίου ψηφίσματος· ἐκεῖνο μαρτυρεῖ περὶ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις καὶ ὡμολόγησα ὅτι συμφωνῶ μὲ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν—ἀλλὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν αὐτῆς τῆς πράξεως τῆς ὑπὸ κρίσιν. Καὶ ἐθαύμασα κατὰ πρῶτον τὴν ἀντίληψιν τῶν καθηκόντων τῶν πολιτικῶν καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς. Ὡς πρῶτον λόγον τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖται ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις εἶναι ἡ ἐπιτακτικὴ ἀξίωσις τῆς Κοινῆς Γνώμης. Ἐνθυμεῖται κανεὶς ἐξ ὑμῶν νὰ ἐξεδηλώθη ἀξίωσις τῆς Κοινῆς Γνώμης περὶ ἀποκλεισμοῦ τῶν 34 τούτων Ὑπουργῶν ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν; Ἐθεώρησαν οἱ ἐκδώσαντες τὴν πρᾶξιν ὅτι Κοινὴ Γνώμη εἶναι ἡ γνώμη τῶν περιστοιχιζόντων τότε αὐτούς, τῶν ὑπηρετούντων οὐχὶ κοινὰς ἀντιλήψεις, ἀλλὰ κοινὰ αὐτῶν συμφέροντα ἐκλογικά. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀληθοῦς ἐκδηλώσεως κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον Κοινῆς Γνώμης, ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι μία Κυβέρνησις σεβομένη ἑαυτήν, ὤφειλε νὰ μὴ σεβασθῇ τοιαύτην ἀξίωσιν Κοινῆς Γνώμης ἐπιζητούσης νὰ παραβιάσῃ λαϊκὰς ἐλευθερίας, Κοινῆς Γνώμης ἐπιζητούσης νὰ παραβιάσῃ θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ κειμένου νόμου. Διότι ἔχω τὴν γνώμην ὅτι οἱ πολιτικοὶ ὀφείλουν νὰ καθοδηγοῦν τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ ὄχι νὰ παρασύρωνται ἀπὸ γνώμας σχηματιζομένας εἰς τὰς τριόδους, γνώμας οὐχὶ σχηματιζομένας ὑπὸ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ δημιουργουμένας ὑπὸ τῶν ἐχόντων συμφέρον πρὸς τοῦτο. Αὐτὴ εἶναι ἡ Κοινὴ Γνώμη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπήκουσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη καὶ ἀπέκλεισε τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς ἀπὸ τὰς ἐκλογάς.

§440Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Θέλω νὰ ὑπενθυμίσω πρὸς ὑμᾶς τοῦτο· ὅτι τόσην πεποίθησιν εἶχον εἰς τὸ κατασκεύασμα αὐτό, ὥστε οἱ ἴδιοι ἐξῄρεσαν ἐκ τῆς πράξεως αὐτῆς πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀρεστὸν καὶ τὸ ὁποῖον καταλέγεται σήμερον μεταξὺ τῶν συναδέλφων.

§441Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ποῖον;

§442Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν κ. Καναβόν, ὁ ὁποῖος ἦτο Γεν. Διοικητὴς μὲ βαθμὸν Ὑπουργοῦ.

§443Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐκλογῶν, ὅπου οἱ ἀποκλεισθέντες ἔθεσαν ὑποψηφιότητα ὑπὸ τῶν φίλων των.

§444Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἔχομεν καὶ δεύτερον λόγον· ὅτι θὰ ἦτο ἀνευλαβές, ἂν ἐπετρέπετο νὰ εἶναι ὑποψήφιοι εἰς τὰς ἐκλογὰς οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι, ἀνευλαβὲς πρὸς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου τὸ ἔργον θὰ διήρκει ἀκόμη. Αὐτὴν τὴν ἀνευλάβειαν δὲ τὴν βλέπω. Ἐφαντάσθησαν ὅτι ἡ Δικαιοσύνη, αὐτὸ τὸ Ἀνώτατον Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ὡς κατηρτίσθη, θὰ ἠσθάνετο πρὸς ἑαυτὸ ἀνευλάβειαν, διότι ὁ λαὸς θὰ ἐξέλεγεν, ἂν ἐξέλεγε, βουλευτὰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐδίκαζεν. Ἀλλὰ ποσάκις ἡ Βουλὴ δὲν ἔδωκεν ἀδείας καταδιώξεων καὶ ποσάκις δὲν κατεδίωξεν ἡ Βουλὴ διαφόρους πολιτικοὺς χωρὶς νὰ αἰσθανθῇ ὅτι πράττει τι ἀνευλαβὲς πρὸς ἑαυτήν; καὶ τρίτον ἔρεισμα εἶναι ὅτι αὐτοὶ δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι βουλευταί, διότι θὰ ἠσκεῖτο ἡ κατ’ αὐτῶν κατηγορία εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θὰ ἐδίκαζεν αὐτούς.

§445Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀμάθεια.

§446Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ ἀμάθεια. Τὸ λυπηρότερον εἶναι ὅτι μετεῖχον τῆς ἀμαθείας καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι συντάσσοντες τοιαύτην πρᾶξιν δὲν ἐλάμβανον τὸν κόπον νὰ ἀνοίξουν καὶ τὸν νόμον τὸν ὁποῖον ἐτροποποίουν καὶ ἰδίως τὸν «περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν» καὶ ὅστις νόμος ἐξαιρεῖ τοὺς κατηγορουμένους τοῦ δικαιώματος ψήφου. Δὲν εἶναι λόγος αὐτὸς διὰ νὰ στερήσωμεν τὸν ὑποψήφιον τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἐκλεχθῇ. Ἡ βάσις λοιπὸν αὐτὴ δὲν εἶναι διόλου ὀρθή. Καὶ ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς: Δὲν ἠξεύρω ἡ ἐκδοῦσα τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν Κυβέρνησις ποίας ἔχει ἰδέας περὶ πολιτικῆς ἠθικῆς ἢ ποῖα ἐννοεῖ ὅτι εἶναι τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαρτίζοντα τὴν πολιτικὴν ἠθικήν. Ἐξ ὅσων ἐγὼ γνωρίζω, δὲν δύναται ποτὲ νὰ θεωρηθῇ πολιτικῶς ἠθικὴ μία πρᾶξις, ἡ ὁποία ἀντίκειται εἰς τοὺς κειμένους νόμους, ἡ ὁποία ἀντίκειται εἰς τὰς πολιτικὰς παραδόσεις καὶ ἀντίκειται εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν. Εἰς τοὺς νόμους ἀντίκειται ἡ προκειμένη πρᾶξις, εἰς τὰς παραδόσεις ἐπίσης ἀντίκειται. Πρᾶξις μὴ ἐγκρινομένη ἀπὸ τὸ σύνολον, ἀπὸ τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, δὲν εἶναι πρᾶξις πολιτικῶς ἠθική. Καὶ ἐφόσον τοιαύτη δὲν εἶναι, πῶς θεωρεῖτε ὅτι αὕτη ἀποτελεῖ στοιχεῖον πολιτικῆς ἠθικῆς; Ἂν ἐλέγατε πολιτικῆς ἀνηθικότητος, θὰ ἦτο ἐν τάξει. Μὲ τοιαύτην αἰτιολογίαν δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἔκδοσις τοιούτων πράξεων. Αὐτὴ ἡ συντακτικὴ πρᾶξις εἶναι προωρισμένη νὰ ἀποτελῇ ἐσαεὶ στίγμα εἰς τὸν κοινοβουλευτισμὸν καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, ὡς ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα· οὕτως ἔχουσα ἡ πρᾶξις αὕτη, εἶναι ὀρθὸν ἡνωμένα τὰ πολιτικὰ κόμματα νὰ τὴν ὑποβάλουν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν καὶ πρὸ πάντων εἶναι ὀρθὸν νὰ τὴν ἐπιβάλουν; Δὲν τὴν ἐπιβάλλουν ρητῶς, ἀλλὰ γνωρίζομεν πῶς ἐγένετο ἡ ἐπιβολὴ τῶν τοιούτων ἀποφάσεων ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων πρὸς τοὺς βουλευτάς. Τὴν εἰσήγαγεν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ὑποτίθεται ὅτι εἶναι σύμφωνοι πάντες οἱ Ὑπουργοί, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, διότι αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τὰ ψηφίσματα, τὰ ὁποῖα περνοῦν ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι τῶν ἰδιαιτέρων σκέψεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἡ πρᾶξις αὐτὴ καὶ ὑποτίθεται ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐγκρίνει τὴν ὑποβολήν. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, γνωρίζομεν δὲ καὶ τὴν κομματικὴν πειθαρχίαν καὶ τὰς ἀντιλήψεις τὰς κοινοβουλευτικὰς ὅτι οἱ βουλευταὶ καὶ ὅταν δὲν θέτουν ἀκόμη ζήτημα ἐμπιστοσύνης οἱ ἀρχηγοὶ κομμάτων, νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσουν συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀρχηγῶν. Τοιαύτην ἐπιβολὴν ἐννοῶ ἐγώ. Κατηγορῶ δὲ τὴν ἐπιβολὴν αὐτήν, διότι πρὸ παντὸς οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κατέλαβον ἀξιώματα ἀκριβῶς διότι ἔχουν κριθῆ ὡς ἄνθρωποι σεβόμενοι τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, σεβόμενοι τὰς πολιτικὰς παραδόσεις καὶ τοὺς νόμους, καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀποτελοῦν κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἀνήκουν εἰς τὰ ἄτομα, ἀνήκουν εἰς τὸν Τόπον καὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα αὐτοὶ νὰ κατασπαταλῶσιν ἑαυτούς, ἐγκρίνοντες τοιαύτας πράξεις. Εἶναι ὑπόχρεοι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ διδάξουν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ἠθικὴν εἰς τοὺς φίλους των καὶ εἰς τοὺς πολιτευομένους. Δὲν διδάσκουν δὲ τὴν πολιτικὴν ἠθικὴν ὅταν τοιαῦτα ψηφίσματα ἢ τοιαῦται πράξεις προτείνωσι νὰ κυρωθῶσι. Παραλύουν ὁλόκληρον τὸν πολιτικὸν βίον, ὁλόκληρον τὴν πολιτικὴν ἠθικὴν καὶ φέρουν εὐθύνας, εὐθύνας ἠθικὰς ἀπέναντι τοῦ Πολιτεύματος. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν προσοχὴν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἐπικαλοῦμαι ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἐμφανίζεται ὡς ἀρχηγὸς κόμματος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ λησμονήσῃ ποτὲ ὄχι ὅτι ὑπῆρξεν ἀρχηγὸς κόμματος, ἀλλὰ ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν εἰς τὰς πολιτικὰς παραδόσεις καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, τὴν ὁποίαν ἀείποτε ὑπηρέτησε καὶ συνιστῶ κυρίως εἰς ἐκεῖνο νὰ προσέξουν νὰ μὴ παραβιασθῇ κανεὶς τῶν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς κανόνων. Ἀλλ’ ἰδιαιτέρως παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὁλόκληρον, νὰ μὴ λησμονῇ ὅτι ἄλλοτε ἐζητήθη ἀπ’ ἐδῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1920 νὰ ἀποπεμφθῇ ὁ Κούνδουρος καὶ ἠρίθμουν τότε δὲν γνωρίζω πόσα διαπεραγμένα ὑπὸ τοῦ Κουνδούρου καὶ ὁ ἀείμνηστος ἀρχηγός μας εἶπεν ὅτι «αὐτὸ εἶναι ἀτιμία, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν θὰ διαπράξω ποτέ», καὶ τοὺς ἀπεστόμωσε. Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα παραδόσεις ἱεραὶ καὶ τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰς παραδόσεις αὐτὰς θὰ τὰς σεβασθῇ.

§447ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Πεσμαζόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§448Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Μετὰ τὰ ὅσα οἱ κύριοι προλαλήσαντες εἶπον καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς βουλευτής, ἡ ἰδική μου φωνὴ ἐπερίττευε, διότι καὶ ἐγὼ πρόκειται περίπου νὰ εἴπω ὅσα καὶ οἱ παρελθόντες τὸ βῆμα τοῦτο εἶπον. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Βοζίκην. Δὲν νομίζω ὅτι ὁ κ. Βοζίκης ἔχει δίκαιον ὅταν λέγῃ ὅτι οἱ βουλευταί, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ συγκεκροτημένα πολιτικὰ κόμματα, πιέζονται ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν νὰ ψηφίσουν παρὰ τὴν συνείδησίν των. Μέχρι τοῦδε, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω εἰς δύο κόμματα, εἰς τὸ Λαϊκὸν ὅταν διηυθύνετο τοῦτο ἀπὸ τὸν ἀείμνηστον Γούναρην καὶ εἰς τὸ τῶν Ἐλευθεροφρόνων, τοῦ ὁποίου ἀρχηγὸς εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι καὶ ὁ ἐκλιπὼν ἀρχηγός μου καὶ ὁ σήμερον τοιοῦτος, οὐδέποτε μοὶ ἔδωσαν ἀφορμὴν νὰ αἰσθανθῶ τοιαύτην πίεσιν. Εἶναι δὲ τοῦτο τόσον ἀληθές, ὥστε ἀνέρχομαι ἐπὶ τοῦ βήματος διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης.

§449Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἂν ἐπείθεσθε ὅτι διὰ τῆς ἀπορρίψεως αὐτοῦ τοῦ σχεδίου θὰ ἐπήρχετο ἀναγκαίως ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως, τί θὰ ἐκάμνατε;

§450Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Θὰ ἐξήταζον μεταξὺ τῶν δύο κακῶν ποῖον θὰ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε τὰς βαρυτέρας διὰ τὸν Τόπον συνεπείας.

§451Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ νὰ φθάσητε νὰ ἀνεύρητε τὸ καλύτερον ἀποδεικνύει τὴν ἐπήρειαν, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ὁ ἀρχηγός.

§452Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Λυποῦμαι ὅτι ἀναγκάζομαι νὰ ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. βουλευτὴν ὅτι ἀπορῶ μὲ τὴν σκέψιν του ἐφόσον ὁ ἴδιος κ. βουλευτής, μὴ θεωρῶν τὸ ψήφισμα αὐτὸ ὀρθόν, δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀρνηθῇ τὴν ψῆφόν του ἵνα μὴ ἐπέλθῃ γενικωτέρα ἀναστάτωσις.

§453Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλή, ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν δύναμιν αὐτὴν καὶ δι’ αὐτὸ ἀναγκάζομαι νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ ψηφίσματος ὁλοκλήρου.

§454Γ. ΠΕΣΜΑΖΟΓΛΟΥ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Βουλή, ὡς ἐκπροσωποῦσα τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον θίγει ἀναφαίρετα δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐκ τῆς δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ ὁποία συνοδεύει τὸ σχέδιον ψηφίσματος, τοῦτο σαφῶς καταφαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπιδιώκει τὴν κύρωσίν του, παρὰ διὰ τὴν ἀποτροπὴν σοβαρωτάτων συνεπειῶν. Ἄν λοιπὸν καταστῇ δυνατὸν ν’ ἀποτραπῶσιν αἱ συνέπειαι αὐταί, διὰ ποῖον λόγον θὰ κυρώσωμεν μίαν ἀντισυνταγματικὴν πρᾶξιν τῆς δικτατορίας Κονδύλη; Ἐγὼ νομίζω ὅτι καυτηριάζοντες τὴν πρᾶξιν ταύτην δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν τὸ Ἐκλογοδικεῖον τῆς εὐθύνης νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως τῶν θεραπόντων τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας. Δι’ αὐτὸ θὰ προέτεινα μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας θ’ ἀπηλλάσσετο τὸ Ἐκλογοδικεῖον πάσης κρίσεως ἐπὶ ἐνστάσεων κατὰ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν τῆς 7 Νοεμβρίου 1926 λόγῳ μὴ ἀνακηρύξεως τῶν ἀποκλεισθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Κονδύλη πολιτῶν. Καὶ τοιοῦτον ψήφισμα μία Βουλὴ δὲν εὑρίσκεται, βεβαίως, ἐν ἀπολύτῳ τάξει νὰ κυρώσῃ. Ἐν τούτοις, ὅμως, ἡ κύρωσις εἶναι ὑποχρεωτική, διότι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ρίψῃ τὸν Τόπον εἰς νέον ἐκλογικὸν σάλον. Πέραν τοῦ σημείου αὐτοῦ νομίζω ὅτι οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, διότι κυροῦντες τὴν πρᾶξιν ἐκείνην τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ὡς ἐπιζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀποδεικνύομεν ὅτι πρῶτοι ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὴν ἀποστολὴν τῆς ἀναστηλώσεως τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ποδοπατοῦμεν τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας.

§455ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Τσιτσεκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§456Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἤκουσα μετὰ πολλῆς προσοχῆς ἀξιοτίμους βουλευτὰς καὶ σεβαστοὺς συναδέλφους καὶ θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον οἱ προλαλήσαντες κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ψηφίσματος, δὲν στεροῦνται σοβαρότητος. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα τὰ ἐπιχειρήματα θὰ ἦσαν εἰς τὴν θέσιν των ἂν εὑρισκώμεθα ὑπὸ ὁμαλὰς περιστάσεις. Αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διήλθομεν καὶ αἵτινες εὐχόμεθα νὰ εἶναι αἱ τελευταῖαι, ὑπῆρξαν πολὺ ἀνώμαλοι καὶ πολὺ τραγικαί. Εἴδομεν καταπατηθέντα πολλὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου καὶ σχεδὸν ὁλοκλήρου τοῦ Πολιτεύματος καὶ κατὰ τὸ δεκατετράμηνον διάστημα διεσύρθη τὸ πᾶν, ἡ ἐλευθερία τοῦ πολίτου κατεπατήθη, ἡ ἐλευθερία τοῦ ἀτόμου κατεπατήθη καὶ τὰ πάντα ἀνετράπησαν.

§457Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ποῦ ἀνεγράφοντο αἱ ἐλευθερίαι;

§458Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εἶναι μερικαί, αἱ ὁποῖαι ἀνεγράφοντο εἰς τὰ παληὰ παπούτσια. Λοιπὸν νομίζω ὅτι παρ’ ὅλον τὸν σεβασμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω, παρ’ ὅλην τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνομαι, τὴν προσοχήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἤκουσα τὰ προταθέντα ἐπιχειρήματα, πρέπει νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὰς περιστάσεις καὶ διὰ τοῦτο καὶ διὰ νὰ προλάβωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τοιαῦτα οἷα ἐν τῷ παρελθόντι, γεγονότα, χρειάζονται εἰς τὰς μεγάλας περιστάσεις καὶ μεγάλα φάρμακα, κατὰ τὴν γνωστὴν παροιμίαν, εἰς τὰ μεγάλα κακὰ χρειάζονται μεγάλα φάρμακα. Ὅταν ἔπεσεν ἡ δικτατορία τοῦ Παγκάλου, καθὼς γνωρίζετε ὅλοι τότε, ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀνεκουφίσθη. Δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀρνηθῆτε, καὶ ἠξίου καὶ ἐγράφετο εἰς τὰς ἐφημερίδας ἵνα ἐπὶ τοῦ παρόντος οἱ ὑπόδικοι, οἱ ὑπηρετήσαντες εἰς τὸν Πάγκαλον, ἀποστερηθῶσιν ἑνὸς τῶν πολυτίμων βεβαίως δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, τοῦ ἐκλέγεσθαι· καὶ πρὸς τὴν τοιαύτην Κοινὴν Γνώμην συμμορφουμένη ἡ ἐπίσης ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις Κονδύλη, ἡ ὁποία δὲν ἦτο ἐπαναστατική, διότι ἔτεινε πρὸς ἕνα ἠθικὸν σκοπόν, ὑπὸ τοιαύτην πίεσιν εὑρισκομένη, ὑπήκουσα πρὸς τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ πειθαρχοῦσα πρὸς ταύτην, ἐξέδωκε τὴν συντακτικὴν πρᾶξιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐστέρησε καὶ τοὺς θεράποντας τῆς ἰδιότητος τοῦ βουλευτοῦ. Βεβαίως, ὅπως εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες, ἦτο μία πρᾶξις ἐκτὸς τῆς νομίμου ὁδοῦ· εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν εἶδος στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Μὴ λησμονῶμεν ὅμως, κύριοι, ὅτι καὶ ὁ ἐκλογικὸς νόμος καὶ ὁ νόμος «Περὶ ἀναλογικῆς», τὸν ὁποῖον καλὰ καλὰ δὲν ἐμάθομεν, καίτοι ἐφηρμόσθη, περιέλαβε διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας οἱ ὑπόδικοι ἐπὶ κακουργήματι στεροῦνται τῆς ἰδιότητος τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι. Βεβαίως, ἡ παραπομπὴ δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος ἐπὶ κακουργήματι στερεῖ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι, ἄρα ἔχομεν ἐκδηλωμένην τὴν θέλησιν τοῦ νομοθέτου ἔκπαλαι, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὢν ὑπαίτιος, ὑπόδικος, ὕποπτος παραπομπῆς ἐπὶ κακουργήματι....

§459Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ ἔχων παραπεμφθῆ δι’ ὁριστικοῦ τελεσιδίκου βουλεύματος;

§460Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὅταν θέτωμεν μίαν ἀρχήν, θὰ θέσωμεν καὶ τὴν σύγκρισιν. Βλέπομεν καὶ ἔχομεν μίαν ἀρχὴν ἐκ τοῦ νόμου, καθ’ ἣν ὁ νομοθέτης τὴν παραπομπὴν καὶ δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος τὴν ἀποστερεῖ. Τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν, ὅπως εἶπον καὶ εἰς ἄλλην ἀγόρευσιν ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τηρηθῶσιν ὅλαι αὐταὶ αἱ διαδικασίαι καὶ αἱ διατυπώσεις, νὰ ἔχωμεν βουλεύματα ὁριστικὰ ἐπὶ κακουργήματι.

§461Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Ἐπεκαλέσθην τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Δὲν ἐτονίσατε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑπόπτου, ἀλλὰ περὶ ἀνθρώπου καὶ τότε, ὡς εἴπομεν, δὲν ἀπαγορεύεται ἡ ἀνακήρυξις καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα τὸ Δικαστήριον ν’ ἀρνηθῇ ταύτην.

§462Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα οὔτε νὰ ἐκλεγῇ οὔτε ν’ ἀνακηρυχθῇ ὁ παραπεμφθεὶς δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος.

§463Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἄλλοτε ὑπεβλήθη ἔνστασις κατὰ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Δημάρχου Ἀθηνῶν, τοῦ ἀοιδίμου Ἀνδρέου Συγγροῦ, καὶ τὸ Δικαστήριον ὀρθῶς ἀπεφάνθη ὅτι δὲν εἶχε νὰ ἐξετάσῃ οὐδὲν ἄλλο παρὰ ἂν ὑπῆρχον τὰ ὀνόματα τῶν 12 ἐκλογέων καὶ ἂν ἦσαν ἐκλογεῖς αὐτοὶ καὶ ἂν εἶχε κατατεθῆ τὸ γραμμάτιόν των. Κατόπιν ὑπεβλήθη μία αἴτησις ἀνακηρύξεως ὡς ὑποψηφίου τοῦ κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος Ἰωάννου Καποδιστρίου μὲ δώδεκα ὑπογραφάς, ἀκριβῶς δὲ διὰ νὰ εἰρωνευθοῦν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Δικαστηρίου ὑπεβλήθη τοιαύτη ἔνστασις εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ τὸ Δικαστήριον εἶπεν ὅτι ἐπειδὴ ἡ πρᾶξις ἀποτελεῖ εἰρωνίαν κατὰ τοῦ Δικαστηρίου, παραπέμπει τοὺς ἐκλογεῖς αὐτοὺς εἰς τὸν Εἰσαγγελέα· ἀπετελεῖτο δὲ τὸ Δικαστήριον ἐκεῖνο ἀπὸ τοὺς κορυφαίους δικαστὰς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τίποτε δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ τὸ Δικαστήριον παρὰ μόνον ἂν ὑπάρχουσιν αἱ ὑπογραφαὶ τῶν ἐκλογέων καὶ ἂν ἔχῃ κατατεθῆ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀναγράφει.

§464Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Τί ἔγινεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ Α. Συγγροῦ;

§465Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀνεκηρύχθη ὁ ὑποψήφιος.

§466Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Εὑρέθημεν πρὸ μιᾶς ἀνωμάλου καταστάσεως δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τόσην τάξιν καὶ τὰ ὁριστικὰ βουλεύματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν ἀσφαλῶς, διότι διεπράχθησαν μέγιστα κακουργήματα εἶχε καὶ τὸ δικαίωμα νὰ τὰ καταγγείλῃ δι’ ἰδίας μηνύσεως.

§467Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως, διότι ἐγὼ κατήγγελα τὸν Πάγκαλον ἀμέσως, ὅτε διέπραττε τοὺς φόνους ἐκείνους διὰ τοῦ ἀναδρομικοῦ ἐκείνου Διατάγματος. Ὅταν σεῖς δὲν εἴχατε ὅλην τὴν δύναμιν νὰ τὸν καταδιώξητε, τότε ἐγὼ τὸν κατεδίωξα.

§468Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Ὁμολογεῖτε ὅτι τὸν κατεδιώξατε, διότι εἴχατε τοῦτο βεβαιωμένον εἰς τὴν συνείδησιν ὑμῶν, διότι οὕτω πρέπει νὰ τὰ κρίνωμεν τὰ πράγματα κατὰ συνείδησιν καὶ αὐτὸ κάμνομεν ἀπόψε, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν τακτικῶς οἱ νόμοι.

§469Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Καυχῶμαι, διότι ἐπεμβὰς ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἔσωσα καὶ τὴν ζωὴν ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν συνεδέετο μαζί μου, διότι εἶναι στενὸς συγγενὴς τοῦ Τανταλίδου, ἑνὸς Κοκκινάκη.

§470Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Δι’ ὅλα αὐτὰ σᾶς συγχαίρω. Ἀλλ’ ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὴν ἀνάπτυξίν μου. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι δὲν διεπράχθησαν αὐτὰ τὰ κακουργήματα, διὰ τὰ ὁποῖα παρεπέμφθησαν ὁ δικτάτωρ καὶ οἱ θεράποντές του εἰς μίαν ἀνωτάτην ἀνακριτικὴν Ἀρχήν, διότι αὐτὸς ὁ τρόπος ἦτο ὁ εὐχερέστερον δυνάμενος νὰ ἐξευρεθῇ διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν παροῦσαν ἀνάγκην, ἐπὶ πλέον δὲ ἀνταπεκρίθη ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη εἰς μίαν—δὲν θὰ τὴν ἀρνηθῆτε—ἐπιτακτικὴν ἀξίωσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ ἠθικὴν βάσιν. Καὶ ἂς ἀφήσωμεν τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Βοζίκη, ὅτι δὲν ὑπάρχει βάσις ἠθικῆς πολιτικῆς εἰς αὐτὴν τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη διερμηνεύουσαν τὴν Κοινὴν Γνώμην ἐξέδωκε. Τώρα νὰ σᾶς εἴπω διατί προσχωρῶ. Ἔχομεν ἀνθρώπους κατηγορουμένους ἐπὶ κακουργήματι, τοὺς ὁποίους καταγγέλλετε σεῖς ἐπὶ ἐσχάτῃ προδοσίᾳ, σεῖς ὁ ἴδιος. Ὅταν λοιπὸν ἔχωμεν καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, τὴν ὁποίαν σᾶς εἶπον, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ὁ παραπεμφθεὶς ἐπὶ κακουργήματι, ἔστω κλοπῇ τριῶν, τεσσάρων ἢ πέντε χιλιάδων δραχμῶν—μικρὸν πρᾶγμα εἶναι αὐτὸ βεβαίως σήμερον—στερεῖται τῶν ἐκλογικῶν αὐτοῦ δικαιωμάτων, ὅταν εὑρισκώμεθα πρὸ μιᾶς τοιαύτης ἐκτρόπου καταστάσεως, τὴν ὁποίαν σᾶς λέγω, πρέπει νὰ δεικνύωμεν ἡμεῖς ἐνταῦθα τοιαύτην εὐθιξίαν διὰ νὰ κυρώσωμεν ἢ νὰ μὴ κυρώσωμεν τὴν πρᾶξιν αὐτήν; Βεβαίως εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις, συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας, ὅτι πρέπει νὰ φυλάττωμεν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς πολλὰ ἔτη τώρα δὲν φυλάττεται καὶ ἂς εὐχηθῶμεν εἰς τὸ μέλλον νὰ φυλάσσεται, φυλασσόμενον καὶ ὑπὸ τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν Ἑλλήνων. Ἀλλὰ καὶ τὰς πράξεις αὐτὰς πρέπει νὰ τιμωρῶμεν. Εἶναι λοιπὸν καιρὸς νὰ συζητῶμεν σήμερον, ὅταν εὑρισκώμεθα καὶ πρὸ κινδύνου τῆς Πατρίδος; Διότι ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς πράξεως λέγετε ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον, δὲν εἶναι προσῆκον νὰ ἀκυρωθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι ἀπεκλείσθη ὁ Πάγκαλος καὶ οἱ θεράποντές του ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν αὐτῶν, διότι δὲν πρόκειται περὶ ὁριστικῆς στερήσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων αὐτῶν.

§471Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§472Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε.

§473Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ μοὶ ἀποδίδετε ἐννοίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν εἶπον. Σᾶς εἶπον ποτὲ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε; Εἶπον ὅτι διαφωνῶ ὡς πρὸς τὸν ἀποκλεισμὸν ὡρισμένων προσώπων ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ ἐκλέγωνται.

§474Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Καὶ θέλετε ἄλλην διατύπωσιν;

§475Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπον ὅτι τὸ κακὸν ἤδη ἐγένετο καὶ ὅτι βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ δημιουργηθῇ μία νέα κατάστασις ἀνώμαλος διὰ νέων ἐκλογῶν.

§476Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ. Σήμερον νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος τῆς γνώμης μας. Πρέπει νὰ κυρώσωμεν τὴν πρᾶξιν καὶ ὄχι τὰ ἀποτελέσματα. Δὲν ἔχομεν, κύριοι, τὸ θάρρος τῆς γνώμης μας νὰ ἀποδοκιμάζωμεν μίαν πρᾶξιν ἀνήθικον καὶ νὰ δεχθῶμεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ ὡς ἠθικά. Καὶ ἐφόσον λέγομεν εἰς τὸ Ἐκλογοδικεῖον: σοῦ ἀπαγορεύομεν νὰ ἀκυρώσῃς αὐτὰς τὰς πράξεις, πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος τῆς κυρώσεως μετὰ τόσων ἐπαναστατικῶν πράξεων καὶ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν, διότι ἦτο κατάστασις ἀνάγκης. Μὴ λησμονεῖτε, κ. Ράλλη, αὐτὴν τὴν δευτέραν διατύπωσιν· ἂν αὕτη γίνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, τότε θὰ δημιουργήσωμεν ἡμεῖς τὸ ἀπαράδεκτον. Δικάζομεν ἡμεῖς καὶ μένουσι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἐκλογοδικείου. Ἂν ὅμως ἀκυρώσωμεν τὴν πρᾶξιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε μία Ἐπανάστασις, εἴμεθα ἐν τάξει. Ἂν καὶ ἡ πρᾶξις αὐτὴ ἐδημιούργησεν ἔλλειψιν προσόντων. Τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ ὁ Κονδύλης. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀκυρώσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς πράξεις καὶ νὰ παυθῶμεν ὅλοι. Ὑπαγόμεθα εἰς τὰς περιφερείας εἰς ἃς ἐξετίθεντο οἱ ἀποκλεισθέντες.

§477ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§478Ι. ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας δὲν εἶναι πραγματικόν. Εἴτε δεχθῶμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ ψηφίσματος ἢ τὸ ψήφισμα, πάντως κάμνομεν ἐπέμβασιν εἰς τὰ δικαστικὰ πράγματα. Διότι ἡ πρᾶξις αὐτή, ἡ ὁποία ἐγένετο καὶ τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ κυρώσωμεν, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἀποτελεῖ ἐπέμβασιν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ἀνασταλῇ προσωρινῶς ἡ δικαστικὴ ἰσοθιότης. Ὥστε, ἂν θέλῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ μὴ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατανοήσωμεν αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπον. Πρῶτον ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι, ἐπειδὴ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν ἐπιμονὴν αὐτὴν νὰ δεχθῶ αὐτὴν τὴν γνώμην, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποδώσω μίαν ἔννοιαν οἱανδήποτε, ἄλλως, κύριοι, θὰ ἤμην ὑποχρεωμένος νὰ δεχθῶ μίαν ἄλλην, τὴν μόνην δυναμένην νὰ ἀποδοθῇ. Ἡ τοιαύτη ἔννοια εἶναι ἡ προστασία τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ὅπως μὴ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη διατυπωθῇ μία κατηγορία ἐπὶ τῇ παραβάσει συνταγματικῆς διατάξεως, διότι αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἐπιμονῆς. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ τονίσῃ τοῦτο· ὅτι ἐνταῦθα ἔρχεται κομίζων ἀσπίδα τοῦ Κονδύλη. Ὄπισθεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὀχυροῦται ὁ παραβὰς τὰς συνταγματικὰς διατάξεις τοῦ Κονδύλη. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ περὶ ἑτέρου σημείου, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος κ. προλαλήσας, διότι νομίζω ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ κίνδυνον μέγιστον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Τσιτσεκλῆς εἶπεν ὅτι τὸ Ἐκλογοδικεῖον δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ἂν κακῶς δὲν ἀνεκηρύχθησαν τινές. Ἀλλοίμονον, ἂν τεθῇ τοιαύτη ἀρχή. Πάσῃ δυνάμει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὴν ἀποκρούσω τὴν γνώμην ταύτην, διότι θὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἴδωμεν Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποκλείουν ὅσους ἔχουν ἀντιπάλους. Ὅταν τοιαῦται θεωρίαι λαμβάνουσι χώραν, ἐρρέτω πλέον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα.

§479ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§480Ρ. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ καὶ ἀνελευθέρου καὶ ἀνηθίκου ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν ψηφίσματος ἐλέχθησαν πολλὰ ἀπὸ πολλῶν ὡρῶν καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ὁμιλήσαντας. Εἰς ταῦτα θεωρῶ καθῆκον συνειδήσεώς μου νὰ προσθέσω ἐλάχιστα. Διὰ τοῦ κρινομένου ψηφίσματος ζητεῖται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ κατέλθῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ κυρώσῃ ὅ,τι ἠρνήθησαν νὰ ἀναγνωρίσουν καὶ νὰ ἐφαρμόσουν ἓξ κατώτερα τὸν βαθμὸν ἀλλ’ ἀνωτάτου ὕψους ἐθνικὰ δικαστήρια καὶ ὅ,τι ἀκόμη θὰ ἀρνηθῇ ἀσφαλῶς νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ Ἐκλογοδικεῖον. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὄχι μόνον τὸ παράδειγμα τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1921, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βοζίκης, ἀλλὰ μεγαλύτερον εἰς ἐμφάνισιν πολιτικῆς ἀρετῆς καὶ τὸ ἰδανικώτερον εἰς ἐκδήλωσιν σεβασμοῦ πρὸς τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν προηγούμενον τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1920, ὁπότε μετὰ τὴν προκήρυξιν τῶν ἐκλογῶν καὶ αἱ φυλακαὶ καὶ τὰ σύνορα ἠνοίχθησαν καὶ ἐπετράπη εἰς τοὺς δυνάμει τελεσιδίκων ἀποφάσεων καταδίκους καὶ ἐξορίστους δι’ ἐγκλήματα στρεφόμενα κατὰ τῆς Πατρίδος νὰ πολιτευθοῦν καὶ νὰ ἐκλεγοῦν ὑπὸ τοῦ ἐλευθέρου τότε Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐπίσης εἰς ὑμᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι ὁ ἴδιος ὁ κ. Κονδύλης ἐχαρακτήρισεν ἀτιμίαν τὴν πρᾶξίν του, ὅταν πρὶν νὰ λάβῃ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν ἐδέχετο τὰς ὑποδείξεις τῶν μικρῶν πολιτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν διὰ τῆς μεθόδου τοῦ ἀποκλεισμοῦ νὰ ἐξουδετερώσουν τοὺς ἀντιπάλους των. Ὑπενθυμίζω ἀκόμη εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι χθὲς μόλις ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας κατέθεσε τὰ ὅπλα του, ἡ δὲ ἐπικύρωσις σατραπικῶν ἐπαναστατικῶν πράξεων, ὅπως ἡ παροῦσα, δὲν ἀποτελεῖ παρὰ ἀνάληψιν τῆς πανοπλίας καὶ συνέχειαν τῶν ἐρίδων καὶ τοῦ χωρισμοῦ τοῦ παρελθόντος καὶ ἐμφανίζει τὴν Κυβέρνησιν τὴν εἰσηγουμένην καὶ ἐμμένουσαν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς πράξεως, οὐχὶ ὡς Οἰκουμενικήν, ἀλλ’ ὡς Στρατιωτικὴν τοιαύτην.

§481ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§482Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ ἀντιμετωπίσωμεν κάπως αὐστηρότερον τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι ζήτημα δικονομικόν, εἶναι ζήτημα ἀπολύτου πραγματικότητος. Διαφωνῶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κύρωσιν τοῦ ψηφίσματος διὰ τὸν λόγον μήπως ἡ Χώρα πέσῃ εἰς νέον ἐκλογικὸν σάλον. Ἀπεναντίας ὑποστηρίζω καὶ θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς καθαρώτερον εἴπῃ διὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ νὰ καλέσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει ἀρχῆς πολιτικῆς, ἀνυπάρκτου κατ’ ἐμέ, νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὰ ἑκάστοτε ἄτομα ἀτομικὴν καὶ προσωπικὴν ἀπολύτως ἐλευθερίαν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν στυγνῆς δικτατορίας μὴ ἀντιπροσωπευούσης ὁμαδικὰς τάσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διότι ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά· ὑπάρχουν οἱ ἐπιδιώκοντες ὁμαδικὰς ἐπιδιώξεις, ὑπάρχουν οἱ ἐργαζόμενοι διὰ τὴν ἐπιβολὴν ὡρισμένων ἀπαιτήσεων ὡρισμένης ἰδεολογίας καὶ ὑπάρχουν καὶ οἱ μὴ ἐπιδιώκοντες ὁμαδικὰς ἀπαιτήσεις, ἀλλὰ μόνον προσωπικὴν ἐξυπηρέτησιν συμφερόντων. Εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ πρωΐας μέχρι βαθείας νυκτὸς διακηρύττουν ὅτι ἀντιπροσωπεύουν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, οἱ θεράποντες τοῦ Παγκάλου, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν Ἑλληνικὸν πολιτικὸν πτωχοπροδισμὸν διὰ τῆς ἐπιδιώξεως ἀπολύτως προσωπικῆς πολιτικῆς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ καταδικάσωμεν ἡμεῖς τὴν πολιτικὴν ἀνηθικότητα. Δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ἐννοήσω διατί νὰ ἀμελῶμεν, νὰ καταδικάσωμεν τοιαύτας πράξεις μιᾶς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ τουλάχιστον ἀδιαφορῶ, ἂν αἱ πράξεις αὐταὶ εἶναι πράξεις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη ἢ τοῦ Παγκάλου. Ἂν ὁ Κονδύλης ἔχῃ ὡρισμένον παρελθόν, ἂν ὁ Κονδύλης ἔχῃ ὡρισμένον προσωπικὸν παρελθόν, τοῦτο δὲν ἐξετάζεται. Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐξετάζονται αἱ πράξεις τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη καὶ ἡ πρᾶξις αὐτὴ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη νομίζω ὅτι εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἐσωτέραν ψυχοσύνθεσιν τῆς λαϊκῆς μάζης. Καὶ ὑπεστηρίχθη νομίζω ὁμοιομόρφως τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀπὸ τὸν Τύπον καὶ εἶναι πρᾶξις ἡ ὁποία, ἂν δὲν ὑφίστατο, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἀπορρεύσει ἐξ αὐτῆς τῆς Βουλῆς, ἐξ ἰδίας ἐνεργούσης πρωτοβουλίας. Ἐγώ, ἂν ἐκαλούμην νὰ ἀποφασίσω, θὰ ἔλεγον ταῦτα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν: Ἀπηγόρευσα τὴν πολιτικὴν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν τὸ ἄτομόν των, ὑπῆρξαν ὑπηρέται στυγνῆς δικτατορίας. Θὰ διεκήρυσσον ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προστατεύωνται ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τῆς πολιτικῆς ἠθικῆς καὶ τοὺς ἀποκλείω τῆς πολιτικῆς κονίστρας, διότι δὲν ἀντεπεκρίθησαν πρὸς γενικωτέρας ἀξιώσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Μὴ παίζωμεν μὲ τὴν ἀλήθειαν, ἢ μὴ ἀποβλέπωμεν εἰς τοὺς τύπους, ἀλλὰ νὰ ἐξετάζωμεν, ἂν ὑπάρχῃ ἀλήθειά τις. Καὶ βλέπομεν ὅτι παρεπέμφθησαν δι’ ὁριστικοῦ βουλεύματος διὰ νὰ δικασθῶσι δι’ ἀδικήματα τοῦ κοινοῦ δικαίου καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ διακηρύξωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Τόπος νὰ ὑπάρξῃ πεδίον προσωπικῶν ἀπολύτως ἐπιδιώξεων. (Χειροκροτήματα).

§483ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§484Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἐν σχέσει πρὸς τὴν πιστὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Δὲν θὰ ἐξετάσω ποσῶς οὔτε τὰς παρεκτροπὰς τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου, οὔτε τὰς παρεκτροπὰς τῶν διαφόρων δικτατοριῶν. Δι’ ἐμὲ πᾶσα δικτατορία ὑπὸ οἱανδήποτε καὶ ἂν παρουσιάζεται μορφήν, εἶναι εἰδεχθής. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, ὅτι μία δικτατορία ὑπὸ οἱανδήποτε καὶ ἂν παρουσιάζεται μορφὴν εἶναι εἰδεχθής, ἐγὼ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς λαϊκῆς θελήσεως δὲν πρέπει νὰ ὑποπέσω εἰς παράβασιν τῶν κανόνων τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἠθικῆς. Εἰς τοῦτο τὸ στενὸν σημεῖον πρέπει νὰ ἐντοπίσωμεν τὴν ἔρευναν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα τίθενται ὑπὸ τὴν ψῆφον ἡμῶν. Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχουν ἐν τῇ Χώρᾳ ταύτῃ νόμοι λειτουργοῦντες; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι οἱ νόμοι οὗτοι δὲν πρέπει νὰ καθεύδουν οὐδ’ ἐπὶ στιγμήν; Εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς κανένα ἡ παραβίασις τῶν νόμων ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον; Καί, ἂν ταῦτα θεωρηθοῦν ὡς ἀληθῆ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀδιαφόρως τοῦ τίς ἦτο ὁ Πάγκαλος, ἐρωτῶ τὸν μόλις κατελθόντα τοῦ βήματος ἀξιότιμον συνάδελφον ἐν τίνι δικαιώματι δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ παραβιάσωμεν τοὺς κανόνας τοῦ δικαίου καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἀποκλείομεν τὸν Α ἢ τὸν Β ἐκ τῆς ὑποψηφιότητος, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὐτοῦ δικαιώματι προτείνει ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων ἐκλογικῶν νόμων, δικαιολογούμενοι μὲ τὴν ἕωλον δικαιολογίαν, ὅτι ἡ κοινὴ συνείδησις τὸ ἀξιοῖ; Ἀλλὰ θὰ εἶναι ἀνακόλουθον τὸ ἐπιχείρημά σας τοῦτο. Ὅταν ἐπικαλεῖσθε τὴν κοινὴν συνείδησιν, τί φοβεῖσθε νὰ φθάσητε μέχρι τῆς κοινῆς συνειδήσεως; Ὁ Λαὸς ὡς κυρίαρχος κρίνων θὰ ἀποφανθῇ. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ φθάσουν μέχρι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ οἱ θεράποντες τοῦ Παγκάλου, νὰ κριθῶσι καὶ νὰ καταψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς κοινῆς συνειδήσεως καὶ νὰ ἀποδειχθῇ μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀποδοκιμάζει τὰς πράξεις αὐτῶν καὶ οὐχὶ ἡμεῖς ἐκ τῶν προτέρων προεξοφλοῦντες αὐθαιρέτως τὴν λαϊκὴν θέλησιν καὶ τὴν κοινὴν συνείδησιν, παρὰ τοὺς ὑφεστῶτας Ἑλληνικοὺς νόμους νὰ ἀποκλείωμεν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλ’ ἐπικαλούμεθα καὶ τὴν κοινὴν συνείδησιν, ὡς δικαιολογίαν δικολαβικήν. Ἡ κοινὴ συνείδησις εἶναι ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Διατί φοβούμεθα τὴν κοινὴν συνείδησιν; Διατί φοβούμεθα νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ;

§485Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Ἐπὶ 14 μῆνας ὄντες ἐν τῇ Ἀρχῇ ἐμοίρασαν ἀφειδῶς ρουσφέτια, χρήματα, συμβάσεις.

§486Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς δὲν ἐξαγοράζεται.

§487Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Καὶ ἐγώ, ἂν ἔδιδον 60 ἑκατομμύρια, θὰ ἔβγαινα βουλευτὴς εἰς τὴν Κρήτην. (Θόρυβος).

§488Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐξετοξεύθη, κύριοι βουλευταί, μία βλασφημία κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἄφησαν νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι δυνατὸν ἀντὶ ὀλίγων χρημάτων νὰ ἐξαγορασθῇ. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀνώτερος τῆς τοιαύτης μομφῆς.

§489Α. ΑΠΟΣΤΟΛΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν σας. (Θόρυβος).

§490Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἀπεδόθη μομφὴ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἀνώτερος οἱασδήποτε μομφῆς. Ἐγὼ δὲν ἐξετάζω τὸν Πάγκαλον, οὔτε τοὺς θεράποντάς του, ἔρχομαι καὶ ἐξετάζω τοῦτο· ἐφόσον ὑπάρχουν νόμοι ἐν τῷ Κράτει, εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ σεβασθῶμεν τοὺς νόμους τούτους; Κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκλείσωμεν αὐτοὺς ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη δὲν εἶναι ὑπὲρ αὐτῶν; Διατί νὰ προβαίνωμεν εἰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἀντιτίθενται εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐκβολῇ; Ἂν λοιπὸν οὕτω πως ἔχουν τὰ πράγματα, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ὁμολογουμένως ἡ πρᾶξις αὐτὴ εἶναι πρᾶξις, ὅπως καὶ τὰ δικαστήρια εἶπον, ἀντισυνταγματική. Δὲν βλέπω δὲ διατί νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς τὴν ἐκδοχὴν τῆς τροπολογίας ἐκείνης, ἥτις καὶ τὸ πρᾶγμα σώζει ἀναμφισβητήτως καὶ ἡμᾶς δὲν ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰς ἀντιλήψεις ἡμῶν. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι, ἂν τυχὸν δὲν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ τροπολογία, ὅπως ἐτέθη, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ καταψηφίσωμεν τὸ ψήφισμα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ὑπερψηφίσωμεν πράξεως ἀντιτιθεμένης εἰς τὰς ἀρχὰς ἡμῶν, ἐμοῦ προσωπικῶς.

§491ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Τσιριμῶκος ἔχει τὸν λόγον.

§492Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Δὲν θὰ ἀνηρχόμην τὸ βῆμα, κύριοι βουλευταί, ἵνα σᾶς ἀπασχολήσω καὶ ἐπαυξήσω τὴν κόπωσιν τὴν δικαίαν, τὴν ὁποίαν αἰσθανόμεθα ὅλοι, μετὰ τὰς ἀγορεύσεις τόσων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἀνῆλθον ὅμως εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Κοζάνης, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ, διότι τὴν ἐπιβάλλει ἡ ἠθική. Ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτὸν ἐξιστορῶν μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἡ πρᾶξις τοῦ ἀποκλεισμοῦ, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν πολιτικὴ ἠθικὴ ἐπέβαλλε τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὁ Πάγκαλος ἦλθεν ὡς ἐπαναστάτης. Θὰ κάμω μίαν δήλωσιν· ὅτι ἐγὼ ἤμην ἀνέκαθεν ἐναντίον τοῦ Παγκάλου καὶ παντὸς στρατιωτικοῦ καὶ παντὸς δικτάτορος. Ἐγὼ εἰς τὴν προεδρικὴν ἐκλογὴν ὠρυώμην πάντοτε ὑπὲρ τοῦ κ. Δεμερτζῆ ὡς ὑποψηφίου τῶν πολιτικῶν κομμάτων. Καὶ τούτων οὕτως ἐχόντων, ἔχω δικαίωμα νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ μερικὰς γνώμας εἰς τὴν Βουλὴν εἰλικρινεῖς, ὅπως εἶμαι εὐθὺς εἰς τὰς ἰδέας μου. Γνωρίζετε ὅτι ὁ Πάγκαλος ἦλθε τὸν Ἰούνιον καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Βουλὴν ψῆφον ἐμπιστοσύνης μὲ τὸ δικαίωμα νὰ διοικῇ ἐπὶ τρίμηνον διὰ Ν. Διαταγμάτων. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» μὴ γνωρίζουσα τὰς μετέπειτα δικτατορικὰς ἰδέας τοῦ κ. Παγκάλου, ἔδωσε τρεῖς Ὑπουργοὺς ἀπὸ τὰ μέλη τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», τὸν κ. Ρέντην, τὸν κ. Σταμούλην καὶ τὸν κ. Κούνδουρον, οἱ ὁποῖοι συμμετέσχον τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου. Καὶ γνωρίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις Παγκάλου ἐμφανισθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ἔτυχε ψήφου ἐμπιστοσύνης. Ὁ Πάγκαλος ἐκυβέρνησε κοινοβουλευτικῶς, πρὸ δὲ τῆς λήξεως τοῦ τριμήνου ἐδημοσίευσεν ἓν Διάταγμα ὑπογεγραμμένον καὶ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας, δυνάμει τοῦ ὁποίου διέλυε τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην, τὴν δὲ διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως ἐπηκολούθησεν ἡ παραίτησις ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου πρῶτον τοῦ κ. Μανουηλίδου, τοῦ ὁποίου ἐνθυμοῦμαι καὶ ἐγὼ εἰς τὸ «Ἐλεύθερον Βῆμα» μίαν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πάγκαλον, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐδήλου ὅτι μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ παρελθουσῶν ἐλαχίστων ἡμερῶν, κατὰ τὰς ὁποίας εἶδεν ὅτι διαψεύδονται αἱ ἐλπίδες τὰς ὁποίας τῷ ἔδιδον ὅτι θὰ προκηρύξῃ ἐκλογάς, ἐδήλου ὅτι ὑποβάλλει τὴν παραίτησίν του ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως Παγκάλου. Δύο ἡμέρας μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Κονδύλη, ἔχομεν τὴν παραίτησιν τοῦ πατρός μου καὶ ἐπιστολὴν τοῦ Παγκάλου διὰ τῆς ὁποίας ἐδήλου ὅτι ἀποδέχεται τὴν παραίτησίν του. Μετ’ ὀλίγον παραιτεῖται δι’ αὐτὸν τὸν λόγον καὶ ὁ κ. Ρέντης. Τὴν τετάρτην ἡμέραν ὁ κ. Πάγκαλος εἰς τὴν Ἁγίαν Παρασκευὴν ἐκήρυσσε τὴν δικτατορίαν. Ὁ κ. Ρέντης, καθὼς καὶ ὁ κ. Σεχιώτης, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον γνῶσιν τῆς δικτατορίας, μόλις ἔλαβον γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ γεγονότος, ἀμέσως καὶ αὐτοὶ ὑπέβαλον τὴν παραίτησίν των. Ἐρωτῶ· διατί εἶναι θεράποντες τῆς δικτατορίας, κύριοι βουλευταί, οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ θάρρος, ὅταν εἶδον ὅτι ἐπλανήθησαν ἀπὸ τὸν Πάγκαλον, νὰ ὑποβάλουν τὴν παραίτησίν των; Καὶ διατί ἐπιβάλλει ἡ πολιτικὴ ἠθικὴ νὰ ἀποκλεισθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ πολιτευταὶ αὐτοί, τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι; Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου διὰ τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐβασίσθη ἡ Κυβέρνησις Κονδύλη διὰ νὰ ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν της. Τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ, κύριοι βουλευταί, τὴν ἔχει ὑπογράψει καὶ εἷς Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος, ὅταν ἐγένοντο αἱ συσκέψεις τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν καὶ ἐπρόκειτο νὰ ὑποδειχθῇ ὑποψήφιος ὁ κ. Δεμερτζῆς, ἐφόσον δὲν ὑπεχώρει ὁ Πάγκαλος εἰς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ὥστε νὰ μὴ ἀπεκλείετο τῆς ὑποψηφιότητος ὁ νῦν ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐγένοντο αἱ συσκέψεις αὐταί, παρίστατο καὶ ὁ κ. Νάκος, καὶ ἐνῷ ὅλοι οἱ ἄλλοι οἱ παριστάμενοι εἶπον ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Δεμερτζῆ λόγῳ τῶν φιλοβασιλικῶν φρονημάτων του δὲν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην καὶ ὅτι πρέπει νὰ μείνουν ἀμέτοχοι τῶν ἐκλογῶν, ὁ κ. Νάκος ἐσηκώθη ἐπάνω καὶ ἐδημοσίευσε τὴν ἄλλην ἡμέραν εἰς τὰς ἐφημερίδας ἄρθρα διὰ τῶν ὁποίων συνίστα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν νὰ ψηφίσῃ τὸν Πάγκαλον. Καὶ ὁ κ. Νάκος εἶναι ὁ ἀποκλείσας τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν τὴν δικτατορίαν καὶ ἐπολεμήθησαν ὑπὸ τῆς δικτατορίας. Ὁ δὲ Πάγκαλος, διὰ νὰ ἐκδικηθῇ τὸν πατέρα μου, τῷ ἀπέδωκε μομφὴν ὅτι αὐτὸς ἔπεισε τὸν Χατζηκυριάκον νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν δικτατορίαν. Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν μετὰ τὴν δικτατορίαν, δὲν γνωρίζω, ἂν εἶχον πεπλανημένας ἰδέας, ἂν ἡ δικτατορία εἶναι ἐπιβεβλημένη ἢ ὄχι. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πολλοί, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν λωποδύται καὶ δὲν κατεχράσθησαν τοῦ δημοσίου χρήματος, ἐπωφελούμενοι τῆς φρενοβλαβοῦς καταστάσεως τοῦ Παγκάλου, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι θεωρῶ ὡς ἔντιμον τὸν κ. Κούνδουρον, τὸν ὁποῖον καὶ ἐτίμησεν ὁ λαός. Ἀλλ’ ἀδιαφόρως τούτου σᾶς ἐρωτῶ· διατί καταλέγετε εἰς τοὺς θεράποντας τῆς δικτατορίας καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ὑπηρετήσαντες πρὸ τῆς δικτατορίας καὶ ἰδόντες ὅτι ἐπλανήθησαν καὶ ὅτι ὁ Πάγκαλος κάθε ἄλλο ἢ ἐκλογὰς ἐσκόπει νὰ κάμῃ, τὸν ἐπολέμησαν, παραιτηθέντες καὶ ἐπολεμήθησαν παρ’ αὐτοῦ;

§493Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀκριβὲς ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου δὲν μετέχουν ὅλοι τῆς αὐτῆς εὐθύνης. Τὴν ὀλιγωτέραν εὐθύνην φυσικὰ ἔχουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνωρίτερον παρετήρησαν ὅτι δὲν ἐνεργοῦνται ἐκλογαί. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ὄχι ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου ὅσοι ἐνεθάρρυναν τὸν Πάκαλον ὑπέχουν μεγάλην εὐθύνην.

§494Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ πατήρ μου παρῃτήθη ἀμέσως μετὰ τὴν διάλυσιν.

§495Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ διάλυσις τῆς Συνελεύσεως ἔγινε τὴν 27ην Σεπτεμβρίου, ἡ παραίτησις δὲ τοῦ κ. Μανουηλίδου καὶ τοῦ πατρός σας ἔγινε ἕνα ἢ δύο μῆνας βραδύτερον.

§496Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε, παρῃτήθη ἀμέσως.

§497Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ σᾶς ὑπομνήσω κάτι τι· ὁ πατήρ σας, ὁ κ. Μανουηλίδης καὶ ὁ κ. Ρέντης παρῃτήθησαν ὅταν ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 7ης Μαρτίου.

§498Θ. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὁ κ. Ρέντης παρῃτήθη κατόπιν, διότι τὸν ἐγέλασαν ὅτι θά δημοσιεύσῃ τὸ Διάταγμα. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι βουλευταί· ὑπάρχει ποινικὸς νόμος—διότι ἡ πρᾶξις τοῦ Κονδύλη δὲν εἶναι πρᾶξις συντακτική, καθὼς γνωρίζετε, διὰ νὰ εἶναι συντακτικὴ πρᾶξις, πρέπει νὰ περιέχῃ γενικοὺς κανόνας δημοσίου δικαίου, αὐτὴ δὲ περιέχει κανόνας ἀτομικούς, δηλαδὴ τοὺς τάδε καὶ τοὺς τάδε τοὺς ἀποκλείει τοῦ δικαιώματος νὰ ἐκλεγοῦν ὑποψήφιοι—σᾶς ἐρωτῶ· ὑπάρχει νόμος δυνάμει τοῦ ὁποίου καταδικάζεταί τις διὰ στέρησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης ποινῆς; Λοιπὸν ἐστερήθησαν καὶ κατεδικάσθησαν εἰς μίαν ποινήν, τὴν ὁποίαν διὰ πρώτην φορὰν ἐπιβάλει ἡ Κυβέρνησις τοῦ στρατηγοῦ Κονδύλη. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν· πῶς σᾶς φαίνεται τὸ περίεργον αὐτὸ τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, ἐφαρμοζούσης ἀναδρομικὴν ποινὴν κατὰ Ὑπουργῶν ἐπὶ τῇ αἰτιάσει κατ’ ἄλλων ὅτι εἶναι θεράποντες τῆς δικτατορίας, κατ’ ἄλλων ὅτι ὑπέγραψαν ἀναδρομικὴν ποινήν, κατ’ ἄλλων ὅτι ἔκλεπτον τὸν δημόσιον πλοῦτον; Πῶς σᾶς φαίνεται νὰ διώκωνται οἱ ἐπιβαλλόντες ἀναδρομικὴν ποινὴν προκειμένου νὰ ἐφαρμοσθῇ αὕτη κατὰ δύο συνταγματαρχῶν οἱ ὁποῖοι κατέκλεψαν τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐξανέστη ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ νὰ διώκουν τοὺς Ὑπουργοὺς οἱ ὁποῖοι ἐτιμώρησαν τοὺς καταχραστὰς καὶ αὐτοὶ κατόπιν νὰ ἐφαρμόζουν τὴν ἀναδρομικὴν ποινήν.

§499ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§500Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡ ἐλευθερία εἶναι τὸ κυριώτερον γνώρισμα τῶν Βουλῶν ἐκείνων, αἵτινες ἔχουσιν ἐν ἑαυταῖς τὰ σπέρματα τῆς ζωῆς καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ ἐκπληρῶσι τὸν προορισμόν των. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δυστυχῶς τὸ φαινόμενον τῶν ἐλευθεριῶν μᾶς πείθει ὅτι ἡ Βουλὴ ἡ ἐξελθοῦσα ἐκ τῶν κόλπων τῆς 7ης Νοεμβρίου, δὲν ἐνέχει τὰ στοιχεῖα ταῦτα. Ἡ ἐλευθερία τῆς γνώμης ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ἐδραπέτευσε διὰ νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὰς αἰθούσας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Πᾶν νομοσχέδιον, πᾶν ψήφισμα ὑποβαλλόμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ψηφίζεται παρὰ τὴν συνείδησιν τῶν βουλευτῶν. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην δὲν ἐπρόσεξαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ στρατιωτικοῦ νομοσχεδίου, ὁπότε βουλευταὶ παρερχόμενοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δηλοῦντες ὅτι ἀποδοκιμάζουσι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον κατέληγον νὰ ψηφίσουν ὑπὲρ αὐτοῦ. Κάμνω μνείαν τοῦ γεγονότος τούτου, διότι καὶ σήμερον τὸ αὐτὸ φαινόμενον παρουσιάζεται. Ὑπάρχουν βουλευταί, εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ὁποίων ἡ ψήφισις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀντιτίθεται καὶ ἐν τούτοις θὰ καταλήξουν νὰ τὸ ψηφίσουν. Δὲν μὲ συνδέει τίποτε μὲ τοὺς θεράποντας τοῦ Παγκάλου καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δύναμαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην μου ἄνευ παρεξηγήσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ θέση τὴν ὑπογραφήν της κάτωθεν πράξεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, διὰ τῆς ὁποίας καταδικάζονται εἰς πολιτικὸν θάνατον εἰς τὸν εἰκοστὸν αἰῶνα 34 πολιτευταί. Συμφώνως πρὸς τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα καὶ σύμφωνα πρὸς τοὺς ὑπάρχοντας νόμους πρέπει νὰ κριθῇ ἡ εὐθύνη αὐτῶν, ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ οἱ 34 οὗτοι πολιτευταὶ ἐκρίθησαν διὰ τῆς αὐτῆς πράξεως, μόνον τὸ γεγονὸς τοῦτο, λέγω, ἀποδεικνύει ὅτι ἡ ἐπιβληθεῖσα ποινὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι δικαία. Ὑπάρχουν μεταξὺ τῶν καταδικασθέντων εἰς τὸν πολιτικὸν θάνατον καὶ Ὑπουργοί, οἵτινες, κατὰ τὴν γνώμην μου, οὐδεμίαν φέρουσιν εὐθύνην καὶ μεταξὺ αὐτῶν κατατάσσουν ἐκείνους, οἵτινες ὑπουργεύσαντες κατόπιν ψήφου ἐμπιστοσύνης παρὰ τῆς Συνελεύσεως, παρῃτήθησαν εὐθὺς ὡς ἀντελήφθησαν τὰς δικτατορικὰς διαθέσεις τοῦ Παγκάλου. Ὑπάρχουν ἕτεροι Ὑπουργοί, οἵτινες, ἀφοῦ διετύπωσαν τὴν γνώμην των ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ἔσπευσαν νὰ ὑποβάλωσι τὰς παραιτήσεις των. Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸν κ. Σεχιώτην νὰ τὸν καταδικάσω; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσω καταδικαστικὴν ψῆφον ἐναντίον ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ καθῆκόν του, τὸ ὁποῖον καθῆκον εἶμαι βέβαιος ὅτι πολλοὶ ἐξ ὑμῶν δὲν θὰ ἠμπορούσατε νὰ κάμητε κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον; Ἠκούσθη ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ὅτι μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι ἔθεσαν οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Παγκάλου τὴν ὑπογραφήν των κάτωθι τοῦ Διατάγματος τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι ἀρκετὸν ἵνα ὑποστῶσι τὴν ποινὴν τὴν ὁποίαν ἐπέβαλον οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν Κονδύλη. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ γνώμη αὕτη πάντως εἶναι πρόχειρος, ἐκτὸς τοῦ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μας θὰ στηρίζεται εἰς τὰς παρούσας ἀντιλήψεις. Ἐναντίον τῆς Δʹ Συνελεύσεως, βαλλομένης ἐξ ὅλων τῶν σημείων, εἶχε δημιουργηθῆ τοιαύτη δυσπιστία καὶ τοιαύτη καταφορά, ὥστε εἶναι ζήτημα ἄν, καθ’ ὃν χρόνον διελύθη αὕτη, εὑρίσκετο ἐν ἁρμονίᾳ μὲ τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν. Ἂν ὑπάρχῃ εὐθύνη, δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τοὺς ὑπογράψαντας τὸ Διάταγμα, ἀλλὰ καὶ μέχρι τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, διότι αὐτὸς ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του εἶχε περισσοτέραν ὑποχρέωσιν νὰ σεβασθῇ τὸ Σύνταγμα, τοῦ ὁποίου ἡ τήρησις ἀνήκει εἰς τὴν φιλοπατρίαν ὅλων τῶν Ἑλλήνων. Τὰ λέγω ταῦτα, κύριοι, διότι νομίζω ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη ἐκτὸς τοῦ ὅτι καθιεροῖ πρωτοφανεῖς ἀνισότητας, εἶναι καὶ πρᾶξις ἡ ὁποία ἀντιτίθεται πρὸς τὰς στοιχειώδεις ἀρχὰς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὑπερήφανος ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ θέσῃ κάτωθεν αὐτῆς τὴν ὑπογραφήν του. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι λόγοι ἐξαιρετικῆς σκοπιμότητος ἐπιβάλλουσι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριξαν ὡρισμένοι ρήτορες παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἂν θέλητε καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε νὰ σταθῇ εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της, θὰ ὤφειλε νὰ κηρύξῃ ἀκύρους τὰς πράξεις ταύτας, ἀδιαφοροῦσα διὰ τὰς συνεπείας, διότι εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον γεννᾶται ἡ ὑπόνοια ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς ἰδίαν της γνώμην, ἀλλ’ εἰς εἰσηγήσεις πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἐκ τοπικῶν πολιτικῶν ὑπολογισμῶν ἀποκλεισμοῦ ἀντιπάλων συνέβαλον εἰς τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἠδυνάμεθα μετὰ τῶν φυσικῶν αὐτουργῶν νὰ καταδικάσωμεν καὶ τοὺς ἠθικοὺς τοιούτους, βεβαίως ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς θὰ ἦτο δικαία. Ἂν ἠθέλατε τὴν προσωπικήν μου γνώμην, θὰ ὑπεστήριζα ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ ὤφειλε διὰ νὰ διδάσκῃ τοὺς πάντας ὅτι ὀφείλουσι νὰ σέβωνται τὸ Σύνταγμα καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκδίδωσι τοιαύτας ἀποφάσεις, νὰ κηρύξῃ ἀκύρους τὰς ἐκλογὰς ὅλων τῶν νομῶν, ὅλων τῶν ἐκλογικῶν περιφερειῶν, τῶν ὁποίων ἀπεκλείσθησαν ὑποψήφιοι ἀνήκοντες εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου.

§501ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διάλυσιν.

§502Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Διάλυσιν, κ. συνάδελφε, διότι ἐκεῖ θὰ καταλήξῃ ἡ παροῦσα Βουλή, κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργέ.

§503Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Εἶπον ὅτι ἐπηρεάζονται ὡρισμένοι ἐκλογεῖς εἰς τὰς περιφερείας ὅπου ἀπεκλείσθησαν ὡρισμένα πρόσωπα. Λέγω ὅτι ἐπηρεάζονται καὶ ἄλλαι περιφέρειαι, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ νόμου «περὶ Ἀναλογικῆς», ἐπηρεάζεται τὸ σύνολον. Αὐτὸ μόνον εἶπον.

§504Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Θὰ ὤφειλε νὰ κηρύξῃ ἀκύρους τὰς ἐκλογὰς ὅλων τῶν περιφερειῶν ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας προετίθεντο νὰ θέσωσι ὑποψηφιότητα τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Ὑπουργῶν τοῦ Παγκάλου. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς ὡρισμένας ἐπλαστογραφήθη τὸ λαϊκὸν φρόνημα. Δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ οὐδεὶς ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος νὰ ἀρνηθῇ ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης παρουσιάζει τι τὸ ἐλαττωματικόν, ἂν ὅμως πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ καταλήξῃ εἰς ἀποδοχὴν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν, θὰ ἐφίστων τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου· ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως ταύτης, διὰ τῆς ὁποίας θὰ κυροῦται τὸ ψήφισμα, θὰ εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν παραπομπὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον εἰδικοῦ δικαστηρίου καὶ δικαίωμα ἀποζημιώσεως τῶν ἀποκλεισθέντων Ὑπουργῶν. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ διὰ πρώτην ἴσως φορὰν τίθεται ἐνώπιον τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος πρᾶξις, ἥτις συλλήβδην καταργεῖ ὁλόκληρον τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, δὲν ὑπάρχει διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία νὰ μὴ προσβάλλεται ἀπὸ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν. Ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἡ Βουλὴ ἀποδεχομένη τὴν τροπολογίαν βεβαίως ἱκανοποιεῖ τὴν ἄποψιν, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζομεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα πραξικοπήματα νὰ τύχωσι ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς. Φρονῶ ὅμως ὅτι ἡ προσθήκη τῆς διατάξεως θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν ἀστικὴν καὶ ποινικὴν εὐθύνην τῶν ὑπογραψάντων αὐτὴν Ὑπουργῶν καὶ τάσσομαι ὑπὲρ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ ἡγέτης τῶν Ἀνεξαρτήτων Δημοκρατικῶν μὲ τὴν προσθήκην ταύτην.

§505ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§506Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν θὰ ἀνηρχόμην τὸ βῆμα, διότι οὔτε νομομαθής, οὔτε συνταγματολόγος εἶμαι, ἀλλ’ ἀνέρχομαι διὰ νὰ διατυπώσω μερικὰς ἀπορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἐγέννησαν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν κ. κ. συναδέλφων, τόσον τοῦ κ. Ράλλη, τοῦ κ. Κουνδούρου καὶ ἄλλων, οἵτινες διϊσχυρίσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀντισυνταγματικά. Δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον εἶναι ταῦτα ἀντισυνταγματικά, ἔχω ὅμως νὰ διατυπώσω μίαν ἀπορίαν, ὅτι κατὰ τὸ 1920 ἐστερήθησαν καὶ ἄλλοι τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι, μεταξὺ δὲ ἐκείνων καὶ ἐγώ, καὶ ὅταν ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν μᾶς ἀνεγνώρισε τὰ δικαιώματά μας.

§507ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶσθε πολιτευόμενος τότε;

§508Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα, καὶ ἀπεκλείσθην ἀπὸ τὰς ἐκλογάς. Ὅταν δὲ μετὰ τὰς ἐκλογὰς συνεστήθη αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον, ἐδόθη μία ἀμνηστεία καὶ ἡ ἀμνηστεία ἦρε καὶ τὰς συνεπείας καὶ μοιραίως ἡ ἐκλογὴ Σπετσῶν ἠκυρώθη καὶ ἠθέλησα νὰ θέσω ὑποψηφιότητα καὶ δὲν μοὶ ἐδόθη ἡ ἄδεια. Κατέφυγον εἰς τὸν Γούναρην, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὅ,τι δὲ ἔγινεν, ἔγινε. Καὶ τότε οὐδεὶς ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα, οὔτε ὁ κ. Ράλλης, οὔτε ὁ κ. Κούνδουρος νὰ διαμαρτυρηθῇ. Ὡς πρὸς τὴν σημερινὴν περίπτωσιν, ἐγὼ δὲν εἶμαι νομομαθής, ἀλλ’ ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ, ἐγὼ θὰ τὸ ψηφίσω, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς ἡ Βουλὴ ἀπαρτιζομένη ἀπὸ πολλοὺς νομικοὺς ἐξ ὑμῶν ἐγκρίνει σήμερον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον τότε δὲν ἐνέκρινε.

§509Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶμαι Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἀκριβοδικαίως ἀποφαίνεται. Ἡ Βουλὴ ἔχει ἕνα Κανονισμόν, δυνάμει τοῦ ὁποίου συζητοῦνται τὰ εἰσαγόμενα θέματα, θέματα ὡρισμένα. Τότε δὲν εἰσήχθη πρότασις περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἰδικοῦ σας, διότι, ἂν εἰσήγετο τοιαύτη πρότασις, θὰ εἴχατε δίκαιον νὰ εἴπητε, διατί τότε ἔκρινεν ἡ Βουλὴ ἄλλως καὶ σήμερον ἄλλως;

§510Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος. Διατί τώρα τὴν εἰσάγετε;

§511Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Δὲν τὴν εἰσάγομεν ἡμεῖς.

§512Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ ἐξέθηκα τὴν γνώμην μου καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος, ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολῶ.

§513ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§514Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον, κύριοι βουλευταί, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Τσιριμῶκον, ὁ ὁποῖος ἀνέφερεν ὡρισμένας ἐξαιρέσεις διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὁ βαθμὸς τῆς ἐνοχῆς δὲν εἶναι ὁ αὐτός. Ἐγὼ ὡμίλησα ἀπὸ ἀπόψεως γενικῆς, οὔτε ὑπῆρξα ὁ συνήγορος τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη, οὔτε ἂν τὴν ἐξέδωκεν ὁ κ. Νάκος ἢ ὁ Α ἢ ὁ Β. Εἰς τὴν πολιτικὴν τὰ πρόσωπα ἔρχονται καὶ παρέρχονται καὶ ὀφείλομεν νὰ κρίνωμεν τὰς πράξεις. Ὑπῆρξαν βεβαίως καθεστῶτα βίας, ἐπαναστάσεις ἄλλαι, ἀλλ’ αὗται ἐπεδίωκον σκοποὺς γενικούς, ἐπεδίωκον ἀρχὰς κομμάτων, ἐνῷ ἡ δικτατορία τοῦ Παγκάλου ἦτο καθεστὼς προσωπικόν. Κρίνω τὸ πρᾶγμα ἀπὸ ἀπόψεως γενικῆς. Εἰς ζητήματα τόσον οὐσιώδους σημασίας μὴ ἀναμιγνύομεν προσωπικὰ ζητήματα. Νομίζω ὅτι εἴχομεν ὑποχρέωσιν νὰ διακηρύξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν—καὶ εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις—ὅτι τοῦτο προϋποθέτει τὴν ὕπαρξιν τῆς προθέσεως καὶ τῆς διαθέσεως, νὰ τηρήσῃ τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς καὶ τοὺς ἀπέκλεισε διότι ἐξυπηρέτησαν προσωπικὸν ἀπολύτως καθεστώς. Δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἐπιβολῆς ποινῆς, οὔτε περὶ καταδικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ πρόκειται περὶ πράξεως καθαρῶς κοινοβουλευτικῆς.

§515ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ λαὸς ἀπεφάνθη ἀποδοκιμάζων πανταχόθεν τὴν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως Κονδύλη.

§516Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἂν εἰς μίαν ἢ δύο ἐπαρχίας ἐπέτυχον οἱ ὑποδειχθέντες ὑπὸ τῶν ἀποκλεισθέντων, κρίνομεν δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ὁ νομός μας δὲν κινδυνεύει ἐκ τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν.

§517ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις. Ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ 15 βουλευτῶν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§518ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε, ἡ ψηφοφορία. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§519ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4ην ἀπογευματινὴν σήμερον. (Ὥρα 3.30′ π. μ.)