1926.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

Παρασκευὴ 17 Δεκεμβρίου 1926

Προεδρία κ. Θ. Σοφούλη

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Α. ΜΕΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, προκειμένου περὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἠπείρου εἶπον ὅτι, ἐφόσον δὲν ἔχει ἀκόμη καθορισθῆ ἡ συγκοινωνιακὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, δὲν ἐπιμένω ὅπως κατασκευασθῇ ὁλόκληρον τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ Ἡγουμενίτσης–Ἰωαννίνων, ἐπιμένω ὅμως, εὐθὺς ὡς ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δυνηθῇ νὰ ἀναλάβῃ ἔργον τι, διαταχθῇ ἡ ἀποπεράτωσις τῆς ὁδοῦ Ἡγουμενίτσης–Ἰωαννίνων μετὰ τῶν διακλαδώσεων Φιλιατῶν καὶ Παραμυθίας. Παρακαλῶ ὅπως διορθωθῶσιν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τὰ πρακτικά.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ ἑξῆς: — Τὸ Σωματεῖον «Ἅγιος Νικόλαος» Θεσσαλονίκης ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. περὶ διαχειρίσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν Αἰγιαλῶν. — Ὁ Γεώργιος Φιλιππίδης, πτυχιοῦχος τῆς Νομικῆς, ζητεῖ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ ὡς δικηγόρου, ἐφόσον τυγχάνει ἔφεδρος ἀξιωματικός. — Οἱ στρατεύσιμοι φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς παρακαλοῦν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τοῖς χορηγήσῃ ἀναστολὴν προσελεύσεως μέχρι πέρατος τῶν σπουδῶν των. — Ἡ Ἕνωσις ἐμπόρων καταστηματαρχῶν Νέας Ἰωνίας ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς καλυτέρευσιν τῆς θέσεώς των. — Οἱ ὑποκατάδικοι τῶν φυλακῶν Παλαιοῦ Στρατῶνος ἱκετεύουν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τῆς 7ης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ Ν. Δ. τῆς 17)2)1926. — Ὁ πρόεδρος τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν ὑποβάλλει ἀντίγραφον τοῦ ἀπὸ 9ης Δεκεμβρίου πρακτικοῦ τῆς ὁλομελείας τοῦ Ἐφετείου Ἀθηνῶν, δι’ οὗ αὕτη ἐκφράζει τὴν εὐχὴν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ 11ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ συνταγματικὰ ὅρια τῆς παρατάσεως τῆς προφυλακίσεως ἐπὶ κοινῶν ἀδικημάτων. — Ὁ δημοσιογράφος Δημ. Ζούλας ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν διὰ τὴν γενομένην ἄδικον κατάσχεσιν τῆς ἐφημερίδος του τὴν 16ην Δεκεμβρίου 1926, γενομένην παρὰ ὀργάνων τοῦ 7ου Τμήματος Ἀσφαλείας Ἀθηνῶν. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον καὶ αἱ Ἐπαγγελματικαὶ Ὀργανώσεις Πύργου διαμαρτύρονται ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας Ἠλεκτροφωτισμοῦ διὰ τὴν ἀθλιεστάτην κατάστασιν εἰς ἣν περιῆλθεν ὁ φωτισμὸς τῆς πόλεως. — Οἱ δικαιοῦχοι ἀνταλλάξιμοι Καβάλλας διαμαρτύρονται διὰ τὰς αὐθαιρεσίας τῆς Ἀνωτάτης Γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς. — Ἐπιτροπὴ ἀρχηγῶν Μακεδονικῶν ἐνόπλων Σωμάτων ὑποβάλλει ὑπόμνημα «περὶ ἐπισήμου ἀναγνωρίσεως τοῦ Ἐθνικοῦ ἀγῶνος κατὰ τὰ ἔτη 1903–1909 καὶ ἀμοιβῆς τῶν συμμετασχόντων εἰς αὐτόν». — Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Κιλκὶς διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπιβολὴν νέας ἐμμέσου φορολογίας ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς καπνοπαραγωγῆς. — Ὁ τραπεζιτικὸς Ἀθανασιάδης διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἀρχιφύλακος τῶν φυλακῶν Θεσσαλονίκης, ἐκβιάζοντος συνειδήσεις κρατουμένων, ὡς καὶ διὰ τὴν βάναυσον συμπεριφοράν του. — Ἡ Ἕνωσις ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Μακεδονίας παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μὴ παροραθῶσι τὰ δίκαια τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων». — Οἱ κάτοικοι Πουργιᾶς Αἰκατερίνης ζητοῦν τὴν τροποποίησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐποικισμοῦ διὰ τὴν ἐπίταξιν ποιμενοστασίου διὰ τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς τῆς περιφερείας Αἰκατερίνης. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐφαρμοσθῶσιν αἱ ἀθετηθεῖσαι διατάξεις συμβάσεως τῆς Ἑταιρείας Ὑδάτων καὶ μηδεμία σύμβασις ὑπογραφῇ εἰς τὸ μέλλον ἄνευ τῆς συναινέσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. — Ἀνακοινῶ ἐπίσης πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ὡς μέλος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀντὶ τοῦ παραιτηθέντος κ. Ι. Εὐταξίου, ὡρίσθη ὁ κ. Φ. Δραγούμης. — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Δ. Βοκοτόπουλος, Α. Πολεμίδης, Δ. Καζάκης, Β. Κουκουρίδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἑρμηνείας τῆς § 6 τοῦ ἄρθρου 11 τοῦ Συντάγματος τῆς Δημοκρατίας». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Α. Τροχάνης, Δ. Κάκαβος, Σ. Γάτος, Ι. Κίνιας, Ι. Μαντζουρίδης, Ν. Βλιάμος καὶ Β. Μεϊμαράκης ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν». — Οἱ βουλευταὶ κ. κ. Γ. Καφαντάρης, Α. Μάρκου, Γ. Παπανδρέου, Σ. Κρεμεζῆς, Π. Εὐριπαῖος, Χ. Στεργιόπουλος, Α. Βουτυρᾶς, Α. Παπαδᾶτος, Π. Πετρίδης, Α. Μυλωνᾶς καὶ Α. Γαλανάκης ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ διαφόρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Σ. Σωτηριάδης ὑποβάλλει διαφόρους τροπολογίας ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. — Ὁ βουλευτὴς κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἠλεκτρικῆς ἐγκαταστάσεως Κερκύρας».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων.

§5Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§7Π. ΕΥΡΙΠΑΙΟΣ. Ὅλαι αἱ ἐφημερίδες ἀναγράφουσιν ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἔλαβον χώραν διαπληκτισμοὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Ἀλλ’ ὅπως γνωρίζετε, δυνατὸν νὰ ἔλαβον χώραν ἀντεγκλήσεις, ἀλλὰ διαπληκτισμοὶ ὄχι. Θὰ σᾶς παρακαλέσω συνεπῶς νὰ διαψεύσητε ταῦτα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ διαψεύδω τὰ γραφόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας.

§9Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐκ μέρους καὶ ἄλλων συναδέλφων, νὰ μᾶς καθορίσητε πότε λήγει τὸ ὀκταήμερον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι νὰ ὑποβάλωσι τὰς τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ προθεσμία ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως τῶν πρακτικῶν.

§11Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δηλαδὴ ἀπὸ τῆς Δευτέρας.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐγκρίσεως τῶν πρακτικῶν. Πότε ἐκυρώθησαν τὰ πρακτικά;

§13Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὴν δευτέραν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως μέχρι τῆς προσεχοῦς Δευτέρας.

§15Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἔτυχε νὰ εἶμαι πρῶτος ἐγγεγραμμένος εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐρωτήσεων, θὰ παρεκάλουν, ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, ἐπειδὴ εἶναι τόσον σοβαρὸν τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται ἡ Βουλή, νὰ παραιτηθῶσιν καὶ οἱ ἄλλοι τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεών των, διὰ νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Νομοθετικὴν Διάταξιν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινῶ καὶ ἐγὼ εἰς τοῦτο.

§17Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ὁ ὑπολειπόμενος χρόνος τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν εἶναι ἐλάχιστος, διότι ἐπέρχονται αἱ ἑορταὶ καὶ ἡ Βουλὴ θὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της. Ἐν τούτοις μένει ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, ἡ ὁποία εἶναι σοβαρά. Ἰδίως ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι πρὸ τῶν διακοπῶν πρέπει νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις περὶ τῶν στρατιωτικῶν νομοσχεδίων καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§18ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐδέχθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Κ. Μαζαράκης–Αἰνιὰν ἔχει τὸν λόγον.

§20Κ. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ–ΑΙΝΙΑΝ. Κύριοι βουλευταί, οὐδεὶς ἀμφιβάλλει ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι διῄρεσαν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν, ἐκτὸς τῶν πολιτικῶν διαιρέσεων, ὑπῆρξαν καὶ τὰ μίση τὰ ἑκατέρωθεν εἰς τὸ Στράτευμα μεταξὺ τῶν στελεχῶν ἕνεκα ἀπηνῶν διωγμῶν τῶν ἑκατέρωθεν μερίδων, μὴ συμφωνούντων πολιτικῶς, καὶ τὰ μίση αὐτὰ μετεδόθησαν βεβαίως καὶ εἰς τὸν λαόν. Εἶναι περίεργον ὅτι τὰ ἴδια πρόσωπα, τὰ ὁποῖα καὶ τότε παρέσυραν μάλιστα καὶ ἀρχηγοὺς κομμάτων εἰς διώξεις πολιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν ἀντιθέτων φρονημάτων ὡς προσωπάρχαι, εἶναι τὰ ἴδια, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον ἐμποδίζουν τὴν ἐπάνοδον τῆς Χώρας εἰς ὁμαλότητα, δηλαδὴ ὁ τέως δικτάτωρ καὶ ὁ ἀπομακρυνόμενος σήμερον ἀντιστράτηγος, οἵτινες, παρὰ τὴν γνώμην τῶν ὁμοφρονούντων τότε ἀνωτέρων των, οἱ ὁποῖοι, καίτοι πρωτοστατήσαντες εἰς τὸ κίνημα τοῦ 1916, τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ θέση τὴν Ἑλλάδα μεταξὺ τῶν νικητῶν, δὲν ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε νὰ τιμωρηθῶσι καὶ νὰ καταδιωχθῶσιν ἁπλῶς συντηρητικοὶ ἀξιωματικοί, διότι δὲν συμμετέσχον καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν ἐπανάστασιν αὐτῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ τοὺς πείσουν νὰ συμμετάσχουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸν μεγάλον ἀγῶνα, τὸ ὁποῖον πλεῖστοι ἔκαμον. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ μὴ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας οὔτε τίνες ἤρξαντο χειρῶν ἀδίκων, οὔτε τίνες εἶναι ὑπεύθυνοι τῆς ἐξακολουθήσεως τοῦ μίσους αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ διαπιστώσω τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ μῖσος ὑφίσταται καὶ ὅτι ἔχομεν ὅλην τὴν εὐθύνην τῆς διαιωνίσεως αὐτοῦ. Εἶναι εὐτύχημα ὅτι συνέστη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις δι’ ἀμοιβαίων ὑποχωρήσεων, ἡ ὁποία ἔθεσεν ὡς ἓν ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων της τὴν ἐπάνοδον πραγματικῶς τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ ἔργα καὶ τὸν καταρτισμὸν αὐτοῦ. Καὶ εἰς τοῦτο, βεβαίως, δέον νὰ συμβάλλωμεν ὅλοι, ἰδιαιτέρως ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι πρώην στρατιωτικοί. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἢ ψήφισμα θὰ ἀποφέρῃ τοὺς καρποὺς τοὺς ὁποίους ποθεῖ; Ἄρχομαι ἐκ τῶν τελευταίων ἄρθρων ἐξετάζων αὐτά. Εἶναι δυνατὸν πρῶτον νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ κρίσις δι’ ὅλους; Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν Συμβούλια ἀνίσως κρίνοντα, τὸ ἐννεαμελὲς διὰ τοὺς ἐν ἀποστρατείᾳ ἢ ἐν ἀποτάξει καὶ τὸ ὑπάρχον Ἀνώτερον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ; Ὁμολογῶ ὅτι ἐνδιαφέρομαι πρωτίστως διὰ τὸν καθαρμὸν τῶν ὑπαρχόντων καὶ ἔπειτα διὰ τὸν κανονισμόν, τίνες ἐκ τῶν ἀποτάκτων πρέπει νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Στράτευμα. Πρέπει πρῶτον νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα ἡμεῖς καὶ νὰ κάμωμεν καὶ θυσίας ὥστε νὰ ἔχωμεν ἀξιώσεις καὶ ἀπὸ τοὺς ἄλλους νὰ μὴ ἐπιζητοῦν τὴν ἐπάνοδον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καὶ πολιτικῶς ἔβλαψαν καὶ δύνανται νὰ βλάψωσιν εἰς τὸ μέλλον. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἤμην αὐστηρότερος διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς, διότι δὲν εἶναι ἄγνωστον ὅτι ἀνεχόμεθα καὶ σήμερον περιφορὰν πρωτοκόλλων καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔρχεται ἐνταῦθα τῇ ἀπολύτῳ θελήσει τοῦ λαοῦ, νὰ ὑποχωρήσῃ, λυποῦμαι δὲ....

§21Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποχωρήσῃ, πόθεν ἐξάγεται ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποχωρήσῃ;

§22Κ. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ–ΑΙΝΙΑΝ. Λυποῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ἐπαναλαμβάνων ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ παρεξηγηθῇ παρὰ τοῦ λαοῦ διὰ τὴν παρατηρουμένην παρέλκυσιν ἀπομακρύνσεως ἀνωτέρων ἐπιβλαβῶν ἀξιωματικῶν. Πρέπει ἡ κρίσις νὰ εἶναι ἴση δι’ ὅλους καὶ νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν συμβαίνει διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν ψηφίσματος. Δέον τὸ ὑπάρχον ἀνώτερον Συμβούλιον νὰ καταργηθῇ, διότι οὐδὲν κῦρος ἔχει, ἀφοῦ συνέστη κατὰ πρῶτον δι’ αὐτοδιορισμοῦ καὶ αὐτοπροβιβασμοῦ τῶν μελῶν του, ἀπόδειξις δὲ τῆς κακῆς ἀπ’ ἀρχῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ εἶναι ὅτι τὰ τρία τῶν μελῶν αὐτοῦ ἀπεδείχθησαν κάκιστοι στρατιῶται καὶ κάκιστοι πολῖται, ὁ τέως δικτάτωρ, ὁ Ὑπουργός του τῶν Στρατιωτικῶν ἀντιστράτηγος, καὶ ὁ ἀπομακρυνόμενος σήμερον ἀντιστράτηγος. Δὲν σημαίνει ὅτι ἔμειναν ὑπολλείμματα μόνον καὶ προσετέθησαν εἰς τὸ ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ πιθανῶς ἄξιοι πάσης ἐμπιστοσύνης. Πρέπει νὰ τηρήσωμεν τὴν ἀρχὴν πρῶτον, ὅτι ἓν καὶ μόνον Συμβούλιον θὰ δικάσῃ ὅλους καὶ δεύτερον ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἀνώτατον αὐτὸ στρατιωτικὸν Συμβούλιον πρὶν ἢ ὁ Στρατὸς ἐπανέλθῃ εἰς τὰ ἔργα του, πρὶν ἢ ἡ ἐπετηρὶς διορθωθῇ καὶ τότε θὰ εὑρεθῶσιν οἱ φυσικοὶ πράγματι ἀρχηγοί, οἱ ὑπὸ τῆς ἱεραρχίας ἐνδεδειγμένοι, οἱ ὁποῖοι θὰ καταρτίσωσι τὸ πρῶτον πραγματικὸν ἀνώτατον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν ἱκανότητα τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ κῦρος τὸ ἀνώτερον Συμβούλιον, νὰ κρίνῃ ἠρέμως τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι δυστυχῶς οἱ πλεῖστοι ἀνεμίχθημεν εἰς τὰ διάφορα κινήματα καὶ εἶναι βέβαιον καὶ πιθανὸν ὅτι πολλοὶ ἐκ τούτων θὰ διάκεινται συμπαθῶς καὶ μετ’ ἐπιεικείας θὰ κρίνωσιν τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἂν μὴ καὶ μετ’ εὐγνωμοσύνης, διότι συνέτειναν νὰ ἀναβιβασθοῦν εἰς τὰ ὑψηλὰ ἐκεῖνα ἀξιώματα. Οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ βεβαίως ἐνδιαφέρονται, ὅπως ὡμίλησαν τινὲς τῶν προλαλησάντων ἀπὸ τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, μήπως ἀπειληθῇ, ἂν εἰσέλθουν πολλοὶ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν εἰς τὸ Στράτευμα, τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα καὶ μήπως θιγοῦν συμπολεμισταί των γενναῖοι. Τὸ δεύτερον δὲν τὸ φαντάζομαι· διὰ τὸ πρῶτον νομίζω ὅτι κακὴν ὑπηρεσίαν προσέφερον εἰς τὴν Δημοκρατίαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι αὐτοκλήτως παρουσιάσθησαν ὡς σωτῆρές της καὶ ἔδωσαν μᾶλλον εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἦτο πολίτευμα βίας καὶ ἐπιβολῆς στρατοκρατικῆς, ὅπως τουλάχιστον ἐλειτούργησε μέχρι τοῦδε. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ νομίζω ὅτι διὰ τὴν ἀλληλεγγύην αὐτήν, ἡ ὁποία ἐσημειώθη ἐσχάτως τουλάχιστον εἰς τὰ παρασκήνια μεταξὺ τοῦ ἑνὸς μόνον δυστυχῶς ἀπομακρυνομένου ἀντιστρατήγου καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, δικαίως ἡ Κοινὴ Γνώμη ἀνησυχεῖ καὶ ἀσχάλλει, διότι δὲν εἶναι λόγοι λεπτότητος, οἵτινες ὤθησαν τοὺς πολιτικοὺς ἀρχηγοὺς εἰς τὰς παρακλήσεις πρὸς τὸν κ. ἀντιστράτηγον νὰ ἀπομακρυνθῇ, ἀλλὰ φόβοι μήπως οἱ ἀλληλέγγυοι σήμερον ἀξιωματικοὶ μετὰ τοῦ ἀπομακρυνομένου στρατηγοῦ καταρρίψουν καὶ αὐτούς, ὡς δυστυχῶς καὶ εἰς τὸ παρελθὸν ἔπραξαν, ἐκ τῆς θέσεως, εἰς ἣν τοὺς ἀνεβίβασεν ἡ παντοδυναμία τοῦ λαοῦ, ἀφοῦ παραδόξως εἰς οὐδένα ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε βιαίως ἀπομακρυνθέντων ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἔπραξαν τοῦτο. Εἶναι δὲ ἰδίᾳ λυπηρὸν ὅτι ὁ διαφαινόμενος σύνδεσμος δὲν εἶναι ἀναγνώρισις ἀρετῶν δι’ ἐκεῖνον, ὅστις ἄλλοτε ἀπεδιώχθη τοῦ Στρατεύματος παρὰ τοῦ δικτάτορος χωρὶς οὐδεὶς τότε νὰ ἀντιταχθῇ, ἀλλὰ ὁ φόβος μήπως ὁ πέλεκυς πέσῃ καὶ ἐπ’ αὐτῶν σήμερον. Ἐν γένει ὑπὸ τὰς ἄνω τροποποιήσεις εὑρίσκω τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει καλὸν καὶ συνοψίζων καθορίζω τὰς τροποποιήσεις. Νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον 11ον κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ στρατιωτικὸν Συμβούλιον θὰ ἔχῃ τὸν ἔλεγχον τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, νὰ παραμείνῃ δὲ τὸ ἕτερον Συμβούλιον τὸ ἐννεαμελὲς δι’ ὅλους, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ πρόσωπα θὰ ἐκλεγοῦν μετὰ μεγάλης προσοχῆς ὥστε νὰ γίνῃ ἡ κρίσις ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ. Εἶναι ζήτημα καλῶν προσώπων καὶ δὲν γνωρίζω ἂν δὲν ἦτο συμφέρον μία κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, διοριζομένη ἀπὸ τὴν Βουλήν, νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας τοῦ Συμβουλίου ἢ συμμετέχουσα εἰς τὰς ἐργασίας ἢ τουλάχιστον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων. Ὅπως εἶπον, δὲν πρόκειται νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἱκανότης ἡ τεχνικὴ τῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ νὰ κριθῇ ἰδίως τίνες εἰς τὸ παρελθὸν ἔβλαψαν δι’ ἐνεργοῦ πολιτικῆς ἀναμίξεως καὶ ἂν εἶναι φόβος ὁ ἐμπαθὴς χαρακτήρ των νὰ βλάψῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ἁρμόδιοι δὲ νὰ ἐκτιμήσωσι τὰς ἰδιότητας ταύτας τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι βεβαίως καὶ οἱ πολιτευόμενοι ἐνταῦθα τέως ἀξιωματικοί, οἵτινες δύνανται περισσότερον νὰ ἐκτιμήσουν τὰς ἀρετὰς τῶν ἀξιωματικῶν παρὰ οἱ ἄλλοι τινες. Περατῶν ὑποστηρίζω ὅτι ἡ παρὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ μόνου Συμβουλίου κρίσις ὅλων, ἐνῷ ἱκανοποιεῖ πάντας, οὐδόλως μειοῖ τὰ δικαιώματα τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία τῶν Συμβουλίων ἀπαρτίζεται ἐκ τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν καὶ κατὰ πλειονοψηφίαν λαμβάνονται αἱ ἀποφάσεις.

§23Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, σήμερον ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας εἴδησις περὶ συνεννοήσεων ἀξιωματικῶν, σκοπουσῶν τὴν ματαίωσιν τῶν μέτρων, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Αἱ εἰδήσεις αὗται γνωσθεῖσαι καὶ εἰς τὸ χρηματιστήριον ἐπήνεγκον, ὅπως μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, πτῶσιν τῶν χρεωγράφων, γενόμεναι πρόξενοι ζημιῶν εἰς ἄτομα καὶ καταστροφῶν περιουσιῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὰς διαδόσεις αὐτάς. Ὁ Στρατός, φρονοῦμεν καὶ πεποίθαμεν, ὅτι πειθαρχεῖ καὶ ὅτι θέλει, συμφώνως μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ἀσχοληθῇ ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ἔργα του, παραιτούμενος πάσης ἀναμίξεως εἰς τὴν πολιτικήν. Ἂν ὅμως μειονοψηφία τις, ἥτις ἀπέκτησε κακὰς συνηθείας, δὲν ἀπεφάσισε νὰ παραιτηθῇ τούτων καὶ ἐξακολουθεῖ τὸ ἔργον τῆς ἀποσυνθέσεως τοῦ Στρατοῦ καὶ τῆς βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, πρέπει νὰ εἶναι βεβαία ὅτι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις στηριζομένη ἐπὶ τῆς σχεδὸν παμψηφίας τῆς Βουλῆς....

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παμψηφίας.

§25Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός).... θέλει πατάξει πᾶσαν τοιαύτην ἀνάμιξιν.

§26Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὄχι σχεδὸν παμψηφίας, ὅταν πρόκειται νὰ ληφθῇ μέτρον καταστέλλον τοιαύτας κινήσεις, οὐχὶ σχεδὸν παμψηφίας, ἀλλὰ πάσης τῆς Βουλῆς, διότι καὶ ἐγώ, ὅστις κατεψήφισα τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ τοιούτων μέτρων θὰ τῆς δώσω τὸ χέρι. (Χειροκροτήματα).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§28Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον ψηφίσματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν, θέλω κατ’ ἀρχὴν νὰ παρατηρήσω τοῦτο: ὅτι εἰς τὴν νομοθετικήν της ἐργασίαν ἡ παροῦσα Βουλὴ ἠκολούθησε τὴν ὁδὸν τῆς ψηφίσεως ψηφισμάτων καὶ οὐχὶ νόμων. Εἶναι προφανὴς βεβαίως ὁ λόγος, ὁ ὑπαγορεύων τὸ τοιοῦτον. Καὶ εἶναι οὗτος ὅτι τὸ ἐν ἰσχύϊ Σύνταγμα εἰς ὡρισμένας αὐτοῦ διατάξεις περιλαμβάνει καὶ τὴν ἵδρυσιν δευτέρου νομοθετικοῦ Σώματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνατίθεται, φυσικὰ ἀπὸ κοινοῦ μὲ τὴν Βουλήν, ἡ ψήφισις τῶν νόμων. Καὶ ἴσως ἡ μὴ συγκρότησις ἀκόμη τοῦ Σώματος τούτου εἶναι ὁ κυριώτερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐμφανίζει ὑπὸ μορφὴν ψηφισμάτων. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ ὁδὸς εἶναι ὀρθή. Καὶ τὸ ἄρθρον 57 τοῦ Συντάγματος τοῦ 1911 καὶ τὸ ἄρθρον 48 τοῦ ἐν ἰσχύϊ Συντάγματος, μετὰ πολλὴν μελέτην, ἔθεσαν ἐν τῷ Συντάγματι ὡρισμένους ὅρους καὶ καθώρισαν ὡρισμένας προϋποθέσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας δέον νὰ συντελῇ τὴν νομοθετικήν της ἐργασίαν ἡ Βουλή.

§29Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ Γερουσία. Δὲν ἔχομεν Γερουσίαν.

§30Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἡ ὁδὸς τοῦ νὰ ψηφίζωμεν νομοθετικὰ μέτρα διὰ μιᾶς μόνης ψηφίσεως, ὅπως ψηφίζομεν τὰ ψηφίσματα, εἶναι ἀναμφιβόλως ἄντικρυς ἀντίθετος πρὸς τὴν θέλησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι καθώρισαν τοὺς ὅρους καὶ τοὺς περιορισμούς, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δέον νὰ ἐργάζωνται τὰ Νομοθετικὰ Σώματα. Καὶ βέβαια ὑφίσταται σήμερον αὐτὸ τὸ κώλυμμα ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλὰ ἀντὶ νὰ εἰσάγεται καθημερινῶς σωρεία ψηφισμάτων, θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ ἓν μόνον ψήφισμα τροποποιητικόν, προσωρινῶς, τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ὅτι μέχρις ὅτου συγκροτηθῇ ἡ πρώτη Γερουσία—ἂν θὰ συγκροτηθῇ καὶ ἂν αἱ διατάξεις περὶ Γερουσίας θὰ ἐπαναληφθοῦν ἐν τῷ Συντάγματι, τὸ ὁποῖον καὶ ἡμεῖς θὰ ψηφίσωμεν— νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν παλαιὰν νομοθετικὴν ὁδόν. Τοῦ νὰ ψηφίζωνται δηλαδὴ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς σχέδια νόμου μόνον. Διότι τότε καὶ μόνον θὰ ὑπάρχουν αἱ ἐγγυήσεις ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ὅλοι οἱ συνταγματολόγοι, ὅλοι οἱ συντάξαντες Συντάγματα καὶ ὅλα τὰ Συντάγματα ἔχουσιν ὡς προϋπόθεσιν.

§31Α. ΖΑΪΜΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἰσαχθῇ τοιοῦτον ψήφισμα.

§32Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχεν εἰσαχθῇ προηγουμένως καὶ πρὶν ἢ σχέδιον τόσον σοβαρᾶς σημασίας, ὅσον τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σήμερον, εἶχεν εἰσαχθῇ. Θὰ εἶχον δὲ ἐπίσης τὴν γνώμην ὅτι λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ ψηφίσματος τούτου, δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσαχθῇ εἰς συζήτησιν ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος νὰ τὸ μελετήσῃ καὶ νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ψήφισμα εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς μεταξὺ τοῦ πολιτικοῦ κόσμου συμφωνίας. Εἶναι ἐπίσης ἀληθές, ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἀπολαύει τῆς μεγίστης πλειονοψηφίας τῆς παρούσης Βουλῆς, ὅτι τὸ σχέδιον νόμου θὰ ψηφισθῇ. Θὰ ἠδύνατό τις ὅμως νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ συντρέξῃ καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἐπεξεργασία τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία, ὡς τὸ παρελθὸν ἐπανειλημμένως ἔχει ἀποδείξει, δὲν εἶναι καὶ τόσον ἄσκοπος. Πολλάκις σοβαρότατα νομοσχέδια ἐτροποποιήθησαν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον σοβαρῶς, ἀλλὰ πάντως κατ’ ἐπωφελῆ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐξασφαλίζει τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου ἐντὸς τῆς αἰθούσης αὐτῆς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος κ. Παπανδρέου μὲ ἐπρόλαβε χθὲς εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ὡρισμένων τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς καὶ ἑπομένως μὲ ἀπήλλαξε ἑνὸς κόπου. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν τὴν Βουλήν. Δὲν δύναμαι ὅμως παρὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ τονίσω, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν διαφόρους τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἀφορῶσιν εἰμὴ κυρίως τὴν παροχὴν οἰκονομικῶν βοηθημάτων εἰς διάφορα πρόσωπα, νὰ τονίσω ὅτι ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ἔννοια τῆς λαϊκῆς ψήφου τῆς τελευταίας ἐκλογῆς δὲν εἶναι ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀποτελεῖ φιλανθρωπικόν τι ταμεῖον, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἡμεῖς ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ σπείρωμεν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ οἰκονομικὰς ἐνισχύσεις. Νὰ τονίσω ἐπίσης ὅτι εἰς τὴν συνείδησίν μου, καὶ εἶμαι βέβαιος εἰς τὴν συνείδησιν ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς, μία καὶ μόνον ὑπάρχει πίστις, μία καὶ μόνον πρέπει νὰ διέπῃ πεποίθησις· ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀντίκρυσαν ποτὲ τὸ πῦρ τῆς μάχης, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤκουσαν ποτὲ τὸν κρότον τῶν τηλεβόλων, δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ νὰ ἔχουν θέσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν. Ἀμάχων ἀξιωματικῶν δὲν ἔχει ἀνάγκην ἡ Πατρίς. Δὲν θὰ ἀποτελέσῃ καινοτομίαν διὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μία τοιαύτη διάταξις. Ὑπάρχουν ἤδη παραδείγματα ἀπὸ τὰ ξένα Κράτη. Καὶ ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν· εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἐτέθη χρονικός τις περιορισμὸς διὰ νόμου διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀφορῶν τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Μετώπῳ; Ἰδού, κύριοι, παράδειγμα ἑνὸς Κράτους, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον ὅτι ἔχει τὴν τελειωτέραν στρατιωτικὴν συγκρότησιν, ὅταν τὸ Κράτος ἐκεῖνο ἐθεώρησεν ἐπιβεβλημένην ὑποχρέωσίν του νὰ ἀναγράψῃ ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ ὅτι ἄνευ ὡρισμένου χρονικοῦ ὁρίου ὑπηρεσίας πολεμικῆς πραγματικῆς δὲν δύνανται οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τῷ Στρατεύματι. Δὲν δύνανται ἄμαχοι ἀξιωματικοὶ νὰ ὑπηρετῶσιν εἰς τὸ Στράτευμα, ὅταν τὰ τέκνα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, χωρὶς νὰ ἀποβλέπωσιν εἰς ἐπωμίδας, εἰς μισθοὺς καὶ συντάξεις, ὑπηρέτησαν εἰς τὸ μέτωπον καὶ ἔχυσαν τὸ αἷμά των ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ δὲν ἔτυχον, δυστυχῶς, παρὰ ἐλαχίστης ἢ μηδεμιᾶς ἀνταμοιβῆς. Καὶ ἐφόσον ἔχομεν τὸ παράδειγμα τοῦ Κράτους ἐκείνου, δὲν βλέπω τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δέον νὰ μὴ τεθῇ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ νὰ ἔχωσιν ὑπηρετήσει οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ ὑπηρετοῦντες καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα εἰς τὸ μέτωπον. Ἐλέχθη χθὲς παρὰ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὅτι ὑπῆρξαν ἀξιωματικοὶ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1920–1922, οἱ ὁποῖοι καὶ αἰτησάμενοι νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς τὸ μέτωπον δὲν ἀπεστάλησαν. Θὰ ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ νὰ τονίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ὅτι ὑπῆρξαν καὶ ἀξιωματικοὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, οἱ ὁποῖοι διετάχθησαν νὰ μεταβοῦν εἰς τὸ μέτωπον, οἵτινες ἠρνήθησαν ἐκ δειλίας νὰ πειθαρχήσουν, καὶ οἱ ὁποῖοι κατέφευγον εἰς διάφορα πλάγια μέσα διὰ νὰ μὴ μεταβοῦν, προκαλέσαντες οὕτω τὰς τρεῖς ἐπανειλημμένας ἐγκυκλίους τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἐγκυκλίους, τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀναγνώσω ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Στρατὸν τὰς ἔχω δὲ καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ δύναμαι νὰ τὰς καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἵνα λάβωσι τούτων γνῶσιν οἱ κ. κ. βουλευταί.

§33Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε;

§34Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Παρακαλῶ.

§35Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐπειδὴ γνωρίζω καλῶς τὰς ἐγκυκλίους ἐκείνας καὶ γνωρίζω καὶ τὰς ἀφορμάς, αἱ ὁποῖαι ἐκίνησαν τὸν Ὑπουργόν, τὸν ἐκδόσαντα τὰς ἐγκυκλίους ἐκείνας, ὀφείλω νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ ἐτῶν ἀπομακρυνθέντες ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των καὶ ὄχι μόνον ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τόπου τῆς διαμονῆς τῶν οἰκογενειῶν των, ἐπανερχόμενοι ρακένδυτοι εἰς τὰ σπίτια των μετὰ τριετῆ ταλαιπωρίαν καὶ εὑρίσκοντες οἰκογενείας γυμνὰς καὶ γυναῖκας φθισιούσας καὶ παιδία φθισιῶντα καὶ ἀξιοῦντες συνεπῶς ὅπως ἡ Πολιτεία τοῖς ἐπιτρέψῃ νὰ παραμείνουν ἐπὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας ἀπὸ τῆς ἐπανόδου των, νὰ συναρμολογήσουν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὗρον κατεστραμμένον ἐκ τῆς πολιτείας τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Ἂν δὲ ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος προέβη εἰς τὴν ἔκδοσιν ἐγκυκλίων, προέβη εἰς αὐτὸ ἐκ τῆς ἀνάγκης τὴν ὁποίαν ἠσθάνετο ὡς καθεστὼς ἀποκαθιστάμενον νὰ συναρμολογήσῃ τὸ Μέτωπον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης παραλυμένον.

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πότε ἐξεδόθησαν αἱ ἐγκύκλιοι;

§37Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ἐξεδόθησαν τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1921.

§38Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω τὰς ἐγκυκλίους.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν πρακτικὴν σημασίαν.

§40Β. ΣΑΓΙΑΣ. Δύο λέξεις μόνον.

§41Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Σᾶς ἐπέτρεψα νὰ μὲ διακόψητε· δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὴ μὲ ἀφήσητε νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§42Β. ΣΑΓΙΑΣ. Δύο λέξεις μόνον. Ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἐγκυκλίων, αἱ ὁποῖαι ὁμολογῶ ὅτι ἐξεδόθησαν εἰς αὐστηρότατον τόνον, δὲν ἀποτελεῖ ἀπάντησιν εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον. Καὶ σᾶς εἶπον τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους οἱ ἀξιωματικοὶ ἐζήτουν νὰ παραμείνουν πλησίον τῶν οἰκογενειῶν των ἐπ’ ὀλίγον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὸ κύριον θέμα.

§44Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἀπαντήσω, ἀξιότιμε συνάδελφε, ἀναγινώσκων μόνον τὰς ἡμερομηνίας τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐγκυκλίων, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ καλῶς ὅτι δὲν εἶναι ὁ λόγος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. βουλευτὴς ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπεστήριξεν, ὁ ὁποῖος προεκάλεσε τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐγκυκλίων. Ἡ μία ἐγκύκλιος φέρει τὴν ἡμερομηνίαν 12 Νοεμβρίου 1921, ἤτοι ἓν ἔτος μετὰ τὴν ἐπαναφοράν των. Ἡ ἑτέρα ἐγκύκλιος φέρει ἡμερομηνίαν 18 Ἰουνίου 1922, ἤτοι ὀλίγον καιρὸν προτοῦ ἀρχίσουν αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις καὶ ἡ ἑτέρα ἐγκύκλιος φέρει ἡμερομηνίαν 25 Μαΐου 1921. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ τὰς ἀναγνώσω. Ἐγὼ δὲν ἀποβλέπω εἰς μίαν τάξιν ἀξιωματικῶν. Ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐπαναλάβω ἓν καὶ μόνον ὅτι δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετοῦν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν ἄμαχοι ἀξιωματικοί. (Χειροκροτήματα).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Δεμερτζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§46Σ. ΓΑΤΟΣ. Εἶμαι ὁ ἀντιλέγων, κ. Πρόεδρε. Κύριε Κρεμεζῆ, θὰ σᾶς παρεκάλουν δύο μόνον λέξεις νὰ εἴπω.

§47Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν. Ἂν ἐπιτρέπῃ ὁ κ. Πρόεδρος....

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἡ σειρὰ τοῦ κ. Δεμερτζῆ. Ἐνδεχόμενον καὶ ὁ κ. Δεμερτζῆς νὰ εἶναι ἀντιλέγων, κατὰ σειρὰν ὅμως θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Δεμερτζῆς.

§49Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ σειρᾶς· ὁ κ. Δεμερτζῆς εἶχε παραιτηθῆ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶχε παραιτηθῆ.

§51Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ καλέσῃ πρὸ τῆς σειρᾶς μου. Ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι ἐπεθύμουν νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ζήτημα τοῦ κ. Προέδρου καὶ οὐχὶ ζήτημα ἰδικόν μου.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σεῖς, κ. βουλευτά, ποὺ ζητεῖτε νὰ ὁμιλήσητε τώρα, εἶσθε ἑνδέκατος.

§53Σ. ΓΑΤΟΣ. Χθὲς βράδυ....

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς βράδυ ἐγένετο ἐν ἀπουσίᾳ μου κάποια καλπονόθευσις. (Γέλωτες).

§55Σ. ΓΑΤΟΣ. Μοὶ ἀποδίδετε τὴν μομφήν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἔκαμα καλπονόθευσιν;

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔγινεν ἀπὸ σᾶς.

§57Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Παρακαλῶ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι εἰς τὴν τάξιν τῆς σειρᾶς τῶν βουλευτῶν ἔγινε χθὲς κάποια καλπονόθευσις. Παρακαλῶ νὰ ἐξηγηθῇ ἐπὶ τούτου.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κ. βουλευτά, ἔγινεν ὑπηρεσιακὴ καλπονόθευσις. Ἀφοῦ θέλετε νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω, ἔγινε καλπονόθευσις ἀπὸ ἐκείνας αἱ ὁποῖαι συνήθως γίνονται. Ἡ ὑπηρεσία ἤθελε νὰ χαρισθῇ εἰς ἕνα βουλευτήν. Αὐτὴ ἡ καλπονόθευσις ἐγένετο. Ὁρίστε, κ. Δεμερτζῆς.

§59Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ὅταν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἔλαβον τὸν λόγον, ἀρνηθεὶς τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διεκήρυξα τότε ὅτι δὲν θεωρῶ τὸ κύριον νόσημα τῆς Ἑλλάδος τὸ στρατιωτικόν, ἀλλ’ ὅτι ἡ κυρία πληγὴ τῆς Χώρας εἶναι ἡ μεταξὺ τῶν δύο πολιτικῶν κόσμων ἔρις περὶ τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἔπραξα τοῦτο κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔθεσε τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ὡς τὸ κυριώτερον, ὡς τὸ ἀποκλειστικὸν σχεδὸν τῶν ὑπὸ λύσιν ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν θὰ φέρω σήμερον τὸν λόγον. Ἀπεναντίας πρὸς στιγμὴν θὰ συνομολογήσω ὅτι ὄντως ἔχει δίκαιον ἡ Κυβέρνησις θεωροῦσα τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ὡς τὸ κατ’ ἐξοχὴν ζήτημα πρὸς λύσιν καὶ ὅτι ἡ λύσις τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ συζητήσω μετὰ τῆς Βουλῆς τὰς βάσεις τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Δὲν νομίζω, κύριοι βουλευταί, ὅτι ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι διὰ νὰ λυθῇ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα πρέπει νὰ λάβωσι χώραν δύο τινά. Πρῶτον νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὰ στελέχη τοῦ Στρατοῦ καὶ δεύτερον νὰ ρυθμισθῇ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν πολιτικήν, ἱδρύοντες τὴν στρατοκρατίαν, ἐκ τῆς ὁποίας τόσα δεινὰ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὑπέφερεν ὁ δυστυχὴς οὗτος Τόπος. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ πρῶτον ζήτημα καὶ θέλω νὰ ἐρευνήσω, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποδίδεται ὄντως δικαιοσύνη. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβλέπεται ὅτι θὰ συστηθῇ Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀποτάκτους ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς αὐτῶν ἀξίας καὶ ἱκανότητος. Ἀλλ’ εἶναι γνωστόν, κύριοι βουλευταί, ὅτι οἱ ἀποταχθέντες δὲν ἀπετάχθησαν ἐξ ἐπαγγελματικῆς ἀνεπαρκείας, εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ ἀποταχθέντες ἀπετάχθησαν διὰ τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα.

§60ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὄχι.

§61Κ. ΔΕΜΕΡΤΖΗΣ. Οἱ πλεῖστοι, σχεδὸν τὰ τέσσαρα πέμπτα. Σᾶς ἐρωτῶ λοιπόν, κύριοι βουλευταί· εἶναι δίκαιον καὶ δὲν πρόκειται μόνον περὶ ἀφῃρημένης καὶ θεωρητικῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ ἐξόχου πρακτικοῦ σημείου, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ ἠρεμία τοῦ Στρατεύματος, εἶναι δίκαιον, λέγω, οἱ ἀποταχθέντες διὰ τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα, χωρὶς κἂν νὰ παρεμπέσῃ τοσοῦτος χρόνος, ὥστε νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἄμαχοι καὶ ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ χρησιμοποιηθῶσιν, εἶναι δίκαιον ὅλα τὰ στελέχη ταῦτα τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ νὰ μὴ θεωρήσωμεν ὅτι ἐπανέρχονται διὰ νὰ ἀποδοθῇ ἡ δικαιοσύνη; Καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἐθεωρήθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὰ πολιτικὰ φρονήματα δὲν εἶναι πλέον λόγος ἀποχρῶν διὰ νὰ μὴ συνυπηρετοῦν αἱ δύο κατηγορίαι τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατοῦ: Εἶναι δίκαιον, λέγω, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν τοιαύτην κρίσιν ἐπὶ ἐπαρκείᾳ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπετάχθησαν μόνον διὰ τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα; Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἄδικον. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι δὲν ἔχει ἀξίαν μόνον θεωρητικὴν ἡ ἀπόδοσις τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὅτι ἔχει ἀξίαν πρακτικωτάτην. Διότι, ἐφόσον δὲν ἐμπεδώσωμεν εἰς τὸ Στράτευμα τὸ αἴσθημα τῆς δικαιοσύνης, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῶμεν ἐκ τῆς τόσον κακῆς διὰ τὸν Τόπον νόσου. Ἑπομένως, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθουν ἀθρόως οἱ διὰ πολιτικὰ φρονήματα ἀποταχθέντες. Δὲν παραγνωρίζω τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὅτι οἱ ἐπανερχόμενοι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναλάβωσιν ἀμέσως ὑπηρεσίαν μέχρις ὅτου κριθῶσιν ἐκ τῆς διαδικασίας, τὴν ὁποίαν θὰ ὁρίσῃ ὁ νόμος. Ἀλλὰ τὴν τιμὴν ταύτην καὶ τὴν δικαιοσύνην ταύτην τῆς ἀθρόας ἐπαναφορᾶς ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπονείμῃ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῶν πολιτικῶν φρονημάτων των ἀπῆλθον ἐκ τοῦ Στρατοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν κρίνονται ἐπικίνδυνοι νὰ ἐπανέλθουν, διότι εἶχον ἢ πιθανὸν ἔχουσι τὰ γνωστὰ πολιτικὰ φρονήματά των. Ἀλλὰ τὸ σημεῖον τοῦτο ἴσως, ὅσον σημαντικὸν καὶ ἂν εἶναι, δὲν εἶναι τὸ σημαντικώτερον. Τὸ σημαντικώτερον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἐξασφαλίζει τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἔχω διαφωνίαν καὶ μάλιστα ριζικωτάτην διαφωνίαν. Πρῶτον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καθιεροῦται ὅτι ὡρισμένοι ἀνώτατοι ἀξιωματικοί, τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἤθελον τὴν στιγμὴν ταύτην οὔτε τὴν ἀξίαν νὰ ἀμφισβητήσω, οὔτε τὴν ἐνδεχομένην συμβολὴν εἰς τὸ Στράτευμα — περὶ τούτου εἶναι ἁρμοδία νὰ ἀποφανθῇ ἡ Κυβέρνησις — τίθενται ἐκτὸς οἱασδήποτε κρίσεως. Καὶ τοιοῦτοι εἶναι ὅλοι οἱ ἀντιστράτηγοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ ἤδη· Κυβέρνησις σχηματισθεῖσα διὰ τῆς συνεργασίας ὅλων τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας καὶ ἀφίνουσα ἄνευ κρίσεως, τοὐναντίον μάλιστα ἀποκλείουσα διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀποδεχομένου τὴν ἄνευ οἱασδήποτε κρίσεως παραμονὴν τῶν ἀντιστρατήγων ἐν τῷ Στρατῷ, πᾶσαν συζήτησιν περὶ τῶν ἀντιστρατήγων, ἡ Κυβέρνησις, λέγω, αὕτη, οὕτω πράττουσα, δὲν εὑρίσκεται ἐν πλήρει διαστάσει καὶ πρὸς τὰς προγραμματικὰς αὑτῆς ἐπαγγελίας περὶ ἀπομακρύνσεως τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ πρὸς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Κοινὴν Γνώμην; Δὲν θέλω, καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐκφράσω γνώμην, κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, περὶ τῶν ὑπηρετούντων ἀντιστρατήγων, τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἰδικόν μου· τοῦτο θὰ ἦτο ἔργον τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ θὰ ἔκρινεν, ἀνεξαρτήτως τῆς παρελθούσης δράσεως αὐτῶν, ἂν οἱ ἀντιστράτηγοι οὗτοι ἐγγυῶνται ὅτι εἰς τὸ μέλλον θέλει μείνει μακρὰν τῆς πολιτικῆς ὁ Στρατός. Ἐφόσον δὲν ἔχομεν τοιαύτην ὑπεύθυνον κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἀπομακρύνεται ὁριστικῶς ἡ στρατοκρατία. Εἶναι τόσον σπουδαῖον τὸ σημεῖον τοῦτο, κύριοι βουλευταί, ὥστε μακρὰν παντὸς ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος, παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ σοβαρῶς τοῦτο ὑπ’ ὄψιν. Ἑπομένως νομίζω ὅτι πρὸ πάσης συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς σύγχρονον ἐπαναφορὰν καὶ ἐκκαθάρισιν τοῦ Στρατεύματος, ἔχει ἀπόλυτον ὑποχρέωσιν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ καταρτίσῃ ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην τὰ ἀνώτατα στελέχη τοῦ Στρατεύματος, ὄχι μόνον κατὰ ποιὸν ἑκάστου τῶν στελεχῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν σύνθεσιν καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν καὶ κατὰ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Κράτους. Ἄνευ τοιαύτης ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ Τόπος τοῦ κλοιοῦ τῆς στρατοκρατίας. Οὐδεὶς πρέπει νὰ μείνῃ ἐκτὸς κρίσεως. Εἶπον καὶ πάλιν ὅτι δὲν προεξοφλῶ γνώμην κατὰ τῶν κ. κ. ἀντιστρατήγων. Εἶναι ἐνδεχόμενον κρινόμενοι νὰ θεωρηθῶσιν ὑπ’ εὐθύνην ὅλων τῶν κομμάτων καὶ οἱ ἁρμόδιοι, ὅπως ἀποτρέψωσι τὸν Στρατὸν ἀπὸ τῆς ἀναμίξεώς του εἰς τὴν πολιτικήν. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ παρέλθωμεν τοὺς ἀντιστρατήγους ἄνευ κρίσεως. Διότι παρερχόμενοι τοὺς ἀνωτάτους βαθμούχους τοῦ Στρατοῦ ἄνευ κρίσεως καὶ θέτοντες μάλιστα αὐτοὺς ὑπεράνω πάσης κρίσεως, δὲν καταλύομεν, ἀλλ’ ἱδρύομεν, κύριοι τὴν στρατοκρατίαν, τὴν νέαν στρατοκρατίαν. Σημειώσατε, κύριοι βουλευταί, ὅτι, ἂν τοιαύτη δοθῇ λύσις, ὡς ἀποδεικνύεται, εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀνωτάτων διοικητῶν τοῦ Στρατοῦ, κατόπιν τὸ ὅλον στρατιωτικὸν ζήτημα τῶν ὑπολοίπων στελεχῶν καθίσταται εὐχερές. Ἡ καταρτισθεῖσα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν προβλέπει τὴν συμμετοχὴν κατὰ πλειονοψηφίαν τῶν ἐν ἀποστρατείᾳ καὶ ἀποταξίᾳ. Ἀλλ’ ὅλη ἡ κατάφωρος ἀνισότης αὕτη θέλει ἐντελῶς φύγει ἀπὸ τὴν μέσην τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις καταρτίσῃ τὰ ἀνώτατα στελέχη τοῦ Στρατοῦ καὶ εἴπῃ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν: «Ἰδού, κύριοι, ἡ ἀνωτάτη διοίκησις, τὴν ὁποίαν σᾶς παραδίδω καὶ ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ Στρατὸς δὲν θέλει πλέον ἀναμιχθῆ εἰς τὴν πολιτικήν». Ἂς σχηματίσῃ μετὰ ταῦτα τὸ Συμβούλιον ἡ Κυβέρνησις περὶ ἀναδιοργανώσεως τῶν στελεχῶν. Καὶ δὲν θὰ ὑπάρχουν πλέον διακρίσεις ἀποτάκτων, ἀποστρατευθέντων ἢ ἐν ἐνεργείᾳ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν μετεχόντων εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Θὰ σχηματισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παραμενόντων γενικῶν ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία θὰ κρίνῃ τὸ ὅλον τῶν στελεχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, κύριοι, ἔχω νὰ παρατηρήσω ἐπίσης τὸ ἑξῆς. Ἂν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἤθελε σχηματισθῆ ἡ πεποίθησις παρὰ τὴν Κυβέρνησιν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναδιοργάνωσις τῶν στελεχῶν τοῦ Κράτους, ὡς ὑποδεικνύω, ἐπ’ οὐδενὶ ὅρῳ εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶ ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς εἶναι δυνατὸν ἡ κρίσις τοῦ τοιούτου Συμβουλίου νὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Εἶναι τόσαι αἱ προϋποθέσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας θὰ ἠδύνατο νὰ κριθῇ ἀξιωματικός τις χρήσιμος ἢ ἄχρηστος, εἶναι τόσα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ προσκομισθῶσιν, ὥστε θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄτοπον, ἄν, προκειμένου περὶ τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ, θεωρήσωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπιτροπῆς ὡς ὑποχρεωτικὴν διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ τὰς γνώμας αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παραμείνωσιν ἐν τῷ Στρατῷ οἱ ἄμαχοι ἀξιωματικοί, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παραμείνωσιν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν ἐνεργότατα εἰς τὰ κινήματα, δίκαιον εἶναι νὰ συμμερισθῶ ὅλας τὰς ἀπόψεις ταύτας καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς προτείνω ὅπως ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐξετασθῶσι τὰ πορίσματα μιᾶς τοιαύτης Ἐπιτροπῆς ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τοῦ Στρατοῦ. Μετὰ τοῦτο, κύριοι, τὸ ἔργον τῆς ἐκκαθαρίσεως ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν εἶναι εὐχερές. Ἔχομεν τὰς ἐκθέσεις, ἔχομεν ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ νόμος καὶ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν κατωτέρων στελεχῶν τοῦ Στρατοῦ θὰ ἀποβῇ ἔργον εὐχερές. Τοιαύτη, κύριοι βουλευταί, εἶναι ἡ γνώμη μου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀξιωματικῶν. Πρέπει νὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ πιστεύσουν ὅτι τὰς γνώμας μου ταύτας δὲν μοὶ τὰς ἐμπνέει ἀντιπολιτευτικὸν πνεῦμα, ἀλλὰ τὸ γενικώτερον συμφέρον τῆς Χώρας. Πρέπει ὅλα τὰ κόμματα τὰ συνεργασθέντα ὅπως σχηματισθῇ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νὰ ἀναθεωρήσουν τὰς σχετικὰς αὐτῶν ἀποφάσεις καὶ νὰ δεχθῶσι τὰς εὐλόγους ταύτας τροπολογίας μου. Διότι εἶναι βέβαιον, ὡς βαδίζει ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου, εἶναι βέβαιον, λέγω, ὅτι εἰς τὰς ὑπαρχούσας βαθυτάτας διενέξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰς ἀναμφισβητήτους, ὅτι θὰ προστεθῇ καὶ ἑτέρα διένεξις, ἡ στρατιωτική, ἂν δὲν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀξιώσεις αὐταὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ ἀληθὲς μέτρον τῆς ἀληθοῦς ἀπομακρύνσεως τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς. Ἂν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν θὰ ἔχῃ κανένα λόγον ὑπάρξεως. Εἰς ὃ σημεῖον, κύριοι βουλευταί, ἔφθασεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ μαστιζόμενος τὴν στιγμὴν ταύτην ἐκ τῆς ὅλης ἀνωμάλου πολιτικῆς καταστάσεως, δὲν θὰ ἐπιτρέπεται εἰς κανένα ἐξ ἡμῶν νὰ ἀποκρύπτῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἡ ἀλήθεια δὲ εἶναι μία ὅτι, ἐφόσον δὲν ἀπομακρύνεται ἡ στρατοκρατία ὁριστικῶς, ὄχι μόνον δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ βαδίσωμεν εἰς καλύτερον μέλλον, ἀλλὰ θὰ κινδυνεύσωμεν νὰ ταφῶμεν ὁριστικῶς. Καὶ φοβοῦμαι, κύριοι, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ὁμαλὴν ὁδόν. Ἤδη ἤρχισε νὰ ἀγωνιᾷ ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ νὰ διερωτᾶται, ἂν ὁ ἀληθὴς μέγας σκοπὸς τῆς συνενώσεως ὅλων τῶν ὠργανωμένων κομμάτων τῆς Χώρας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη ἤρχισε νὰ δυσπιστῇ ὅτι βαδίζομεν πρὸς ὁμαλότητα καὶ φοβεῖται ὅτι βαδίζομεν πρὸς νέας μεγαλυτέρας ἀνωμαλίας. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι βουλευταί, νὰ σᾶς κάμω μίαν ἔκκλησιν: Βοηθήσατε ὅλοι ὅπως τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον τεθῇ ἐπὶ τῶν ἀληθῶν αὐτοῦ βάσεων. Δὲν ὑπάρχει ζήτημα μεγαλύτερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς αὐτὴν τὴν στιγμὴ ἀπὸ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἂν ὅλοι μας δὲν προσπαθήσωμεν νὰ καταβάλωμεν ὅλας μας τὰς δυνάμεις ἵνα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταρτισθῇ ἐπὶ τὸ ἀρτιώτερον, εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Ἂν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὅπως ἔχει, ἂν δὲν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐπρότεινα, φρονῶ ὅτι, ἀντὶ νὰ ἀπομακρύνωμεν, θὰ ἐνισχύσωμεν τὴν στρατοκρατίαν. (Χειροκροτήματα).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Καλκάνης ἔχει τὸν λόγον.

§63Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Πᾶν ἔργον, κύριοι βουλευταί, τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελέ τις νὰ καταστήσῃ σταθερόν, πᾶν ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μένῃ διαρκὲς διὰ νὰ μὴ πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ μεταβληθῇ, πρέπει ἀναμφισβητήτως νὰ στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἄν καὶ πόρρωθεν οἱονδήποτε μέτρον, εἴτε μέτρον νομοθετικόν, εἴτε μέτρον συντακτικόν, εἴτε οἱονδήποτε ἄλλο μέτρον, εἴτε ἀτόμου, εἴτε οἱουδήποτε ὀργανισμοῦ ἐνέχῃ καὶ ἐγκλείῃ ἐν ἑαυτῷ τὰ σπέρματα τῆς ἀδικίας, εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι εἶναι θνησιγενές, εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον προώρισται, ἀλλ’ ἐξ ἀντιθέτου εἶναι βεβαιωμένον ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον θέλει καταλήξει εἰς μεταβολήν. Ἄν λοιπὸν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέλωμεν ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος νὰ ληφθῇ μέτρον τὸ ὁποῖον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον τίθεται, ἂν δηλονότι θέλωμεν τὸ λαμβανόμενον μέτρον νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ὁμαλότητα, πρέπει, λέγω, πρὸ παντὸς καὶ κυρίως νὰ εἶναι τοῦτο ἔργον δικαιοσύνης. Ὑπείκοντα τὰ ὠργανωμένα κόμματα εἰς τὰς ἐκδήλως ἐκφρασθείσας καὶ πανδήμως διατυπωθείσας γνώμας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀπεφάσισαν ὅπως σχηματίσουν τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀνάγκη πραγματική. Τὴν ἐπέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ τὴν ἐπέβαλε κυρίως ἀποβλέπων εἰς τὴν ὁμαλότητα καὶ εἰς τὴν ἤρεμον, γαληνιαίαν καὶ ἀδιατάρακτον κοινοβουλευτικὴν ζωήν. Ἓν δὲ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ οὑτωσὶ συγκροτουμένη Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, εἶναι ἀσφαλῶς τὸ μέτρον τὸ στρατιωτικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σοβαρώτερον, διότι κέκληται νὰ λύσῃ ὁριστικῶς ζητήματα σπουδαιότατα, τὰ ὁποῖα ὡς πρωταρχικός, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅρος ἐχώρισαν καὶ διῄρεσαν τὸν Ἑλληνικὸν Λαόν. Πρόκειται διὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς ὡρισμένην στρατιωτικὴν τάξιν, πρόκειται διὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ ἐκλείψῃ ἓν ἐκ τῶν αἰτίων τῆς διαιρέσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὅσον λοιπὸν σοβαρὸν εἶναι τὸ ἔργον, ὅσον σοβαροὶ οἱ σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει, ἄλλη τόση πρέπει νὰ καταβληθῇ προσπάθεια ὅπως καταστῇ ἔργον τέλειον, τὸ ὁποῖον, ἂν μή τι ἄλλο, τοὐλάχιστον νὰ εἶναι ὅσον εἶναι δυνατὸν σχετικῶς δίκαιον. Κύριοι βουλευταί, εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι, ὅταν ἀποδίδεται εἰς ἄνθρωπόν τινα οἱαδήποτε παράβασις, δὲν λαμβάνεται κατ’ αὐτοῦ οἱονδήποτε μέτρον, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται κατ’ αὐτοῦ οἱονδήποτε μέτρον, ἂν μὴ οὗτος κληθῇ πρότερον εἰς ἀπολογίαν. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολογίας εἶναι δικαίωμα ἱερόν, εἶναι δικαίωμα ἀπαράβατον καὶ δὲν δικαιοῦται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι κρίνει, δικάζει καὶ καταδικάζει τινὰ ἀναπολόγητον. Οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον ἂν ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης ἐξέλθῃ ὡς δόγμα καὶ ἐκφρασθῇ ὡς γνώμη, γνώμη τοιούτου κύρους, ὅτι πρέπει νὰ λαμβάνηται μέτρον κατ’ ἀναπολογήτων ἀτόμων εἴτε καὶ ὁλοκλήρων τάξεων, αἱ ὁποῖαι ἔταξαν ἑαυτὰς εἰς ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τῆς Πατρίδος, τάξεων αἱ ὁποῖαι ἦσαν προωρισμέναι νὰ χύσωσι τὸ αἷμα των εἰς τὸν ἱερὸν βωμὸν τῆς Πατρίδος. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ μετὰ θετικότητος ὅτι ὅπως εἶναι συγκεκροτημένον σήμερον τὸ ψήφισμα ἐκπληροῖ τὸν δι’ ὃν ἐτάχθη σκοπόν. Πρέπει νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει πρὸ παντὸς καὶ κυρίως ὡρισμένα καὶ πολλαπλᾶ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς ἐν πολλοῖς δὲν λαμβάνονται παντάπασιν ὑπ’ ὄψιν. Πρέπει, κύριοι, νὰ κριθῇ, ποῖοι εἶναι οἱ ἐπαναφερόμενοι, πότε αὐτοὶ ἀπεμακρύνθησαν ἐκ τοῦ Στρατεύματος, διὰ ποίους λόγους ἀπεμακρύνθησαν καὶ κυριώτατα ποῖος ὁ τρόπος καὶ ποῖα τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κανονικὴν ἐκείνην διαδικασίαν, ἥτις θὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς, τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκομεν. Κύριοι, πρέπει τὰ μέσα νὰ εἶναι ἴσα δι’ ὅλους. Εἰς πᾶν ἔργον δικαιοσύνης πρέπει πάντοτε νὰ πρυτανεύῃ τοῦτο τὸ γεγονός· ὅτι ἡ κρίσις πρέπει νὰ εἶναι μὲ τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ τὰ αὐτὰ σταθμὰ δι’ ὅλους. Καὶ ἐρωτᾶται ἐπὶ τοῦ προκειμένου· πρυτανεύει ἡ ἀρχὴ αὐτὴ εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον; Λαμβάνονται καὶ διὰ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ καὶ διὰ τοὺς ἀποτάκτους τὰ αὐτὰ ἀκριβῶς μέτρα; Ἡ κρίσις εἶναι μὲ τὰ αὐτὰ σταθμά; Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Ὑπάρχουν, κύριοι, ὡρισμέναι κατηγορίαι—καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς ἐγκυκλίους—ὑπάρχουν ὡρισμέναι κατηγορίαι ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν εἰς τὸ Στράτευμα διὰ τὸν Α ἢ τὸν Β λόγον, διότι ἀνῆκον εἰς τὴν Α ἢ τὴν Β μερίδα, εἶχον τὰ Α ἢ τὰ Β πολιτικὰ φρονήματα. Ὑπάρχουν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ καὶ οἱ ὁποῖοι μετ’ ὀλίγον ἀνεκλήθησαν χωρὶς νὰ δοθῇ κανεὶς λόγος διὰ τὴν ἀνάκλησιν αὐτῶν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ἀπομακρυνθέντες ἐκ νέου, οἱ ὁποῖοι καὶ πάλιν ἀνεκλήθησαν χωρὶς νὰ ἀναζητηθῇ ἕνεκα τίνος λόγου ἀνακαλοῦνται. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται σήμερον εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ. Ἂς μὴ λησμονήσωμεν, κύριοι, ὅτι εὑρίσκονται ἐπιπροσθέτως εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ καὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀνεκλήθησαν ἐσχάτως καὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀπομακρυνθῆ ἐκ τοῦ Στρατεύματος μὲ αἰτιολογικόν, τὸ ὁποῖον δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ τὸ ἀναφέρω. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου καταστάσεις, συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας ἀνεκλήθησαν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀπομακρυνθῆ μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Α ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως ἢ τοῦ Α Ὑπουργοῦ, παραπλεύρως τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ οἱ ὁποῖοι ἐβεβαίουν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ἦσαν ἐπαγγελματικῶς ἀνίκανοι, δι’ ὃ καὶ ἀπεμακρύνθησαν. Ἀπεμακρύνθησαν ἄλλοι μὲ τὴν αἰτιολογίαν ὅτι ἦσαν ἀδιάφοροι ἐντελῶς πρὸς τὰ καθήκοντά των τὰ διοικητικά, ἄλλοι διότι ἦσαν ἀκατάρτιστοι ἐπαγγελματικῶς καὶ ἄλλοι διότι ἦσαν διοικητικῶς καὶ ἐπαγγελματικῶς ἀνίκανοι καὶ φυγοπόλεμοι. Ἄλλοι πάλιν διότι ὑπέπεσαν εἰς πράξεις ἀντιτιθεμένας εἰς τὴν τιμὴν καὶ ἀξιοπρέπειαν τοῦ ἀξιωματικοῦ, κατηγορηθέντες ἐπὶ ἀσελγείᾳ καὶ ἄλλοι ἐπὶ συκοφαντίᾳ. Ἄλλοι διότι διοικητικῶς καὶ ἐπαγγελματικῶς ἦσαν ἀνεπαρκεῖς καὶ εἰς ἄκρον φυγοπόλεμοι, ἄλλοι ἐπὶ ὑπεξαιρέσει χρημάτων ἀνηκόντων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ἄλλοι τέλος διότι ἐν Κωνσταντινουπόλει προέβησαν εἰς διαφόρους ἐκβιάσεις, καταδιωχθέντες ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς καθὼς καὶ ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς ἀστυνομίας δι’ ἀδικήματα κοινοῦ δικαίου, ἀτιμωτικὰ δέ. Οὗτοι κατέφυγον εἰς Βουλγαρίαν. Ὡς δὲ λέγει τὸ αἰτιολογικόν, εἶναι ἄτομα στερούμενα πάσης ἀξιοπρεπείας.

§64Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἤθελον σήμερον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ τονίσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι αἱ κρίσεις τῶν Συμβουλίων τοῦ 1923, ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτῶν τὰ ὁποῖα λέγετε, ἀποδεικνύεται πόσον ἦσαν δίκαιαι κατὰ τὸ πλεῖστον, ἀνθρωπίνως δίκαιαι, διότι δὲν ἐδίστασαν καὶ ἀξιωματικοὺς ὁμόφρονας τότε νὰ τοὺς καταδιώξουν καὶ νὰ τοὺς στιγματίσουν καὶ εἶχον τὸ θάρρος νὰ τὸ πράξουν καὶ δημοσίᾳ.

§65Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Καὶ ὅμως παρέμενον.

§66Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§67Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Θὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι αὐθαιρέτως καὶ παρὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ὁ τότε ἀρχιστράτηγος διέταξε νὰ παραμείνουν.

§68Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἕν εἶναι τὸ γεγονός: ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων τοιαῦται ὑπάρχουν κρίσεις, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ἀνωτάτου Ἄρχοντος βεβαιοῦντος τὸ ἐλεεινὸν ποιόν των, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πιστοποιοῦντος τὴν τοιαύτην ἐπαίσχυντον διαγωγήν των, εἶναι σήμερον εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, ἀνακληθέντες. Καὶ ὅταν πρόκειται σήμερον νὰ γίνῃ λόγος, ἂν πρέπει ἐκεῖνοι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῶν πολιτικῶν των φρονημάτων, διότι δὲν ἦσαν κινηματίαι, διότι δὲν ἦσαν πρωτοκολληταί, ὡς ἀρνούμενοι νὰ ὑπογράψωσι τὰ διάφορα πρωτόκολλα, ὅταν πρόκειται, λέγω, νὰ γίνῃ λόγος διὰ νὰ ἐπανέλθωσιν ἀθρόως, τοὺς ἀπορρίπτομεν ἢ λαμβάνομεν ἀνὰ χεῖρας ἄλλα σταθμά. Ἡμεῖς διαμαρτυρόμεθα, διότι δὲν λαμβάνεται πρόνοια, ἵνα πρὸ πάσης ἄλλης ἐνεργείας ἀπομακρυνθῶσι τῶν τάξεων τοῦ Στρατοῦ ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν βεβαιοῦσιν ὅτι ἦσαν ἀσελγεῖς, βεβαιοῦσιν ὅτι ἦσαν καταχρασταὶ τοῦ δημοσίου χρήματος. Ὤφειλον λοιπὸν πρὸ παντός, πρὸ πάσης ἄλλης ἐνεργείας νὰ μὴ εἴπουν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς· σᾶς ἀπομακρύνομεν διὰ τὰ πολιτικά σας φρονήματα, ἀλλὰ σᾶς κρατοῦμεν ὑπὸ τὰ ὅπλα, διότι δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς κρίνωμεν, μέχρις ὅτου ἐκκαθαρισθῶσιν ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν τοιαῦται κατηγορίαι. Ἡ κρίσις τότε θὰ ἦτο δικαία. Οἱανδήποτε ἄλλην κρίσιν δὲν ἀνέχεται ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, τὸν ὁποῖον ἐκπροσωποῦμεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ πλαστογραφηθῇ ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ἥτις εἶναι σαφής, ὅτι θέλει τὰ λαμβανόμενα μέτρα νὰ εἶναι γενικὰ καὶ ἴσα, ὥστε νὰ μὴ δύναται κανεὶς νὰ τὰ κατακρίνῃ ὡς ἄδικα. Διότι, κύριοι, βεβαιωθῆτε ὅτι καὶ ἂν ὅ,τι δήποτε ἄλλο δύναται νὰ ἀνεχθῇ τις, τὴν παραβίασιν ὅμως καὶ τὸν σφαγιασμὸν τοῦ δικαίου οὐδεμία ἀνθρωπίνη συνείδησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ. Ἂς εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ἂς κρίνωμεν ἐξ ἰδίων. Ὅταν ἔχωμεν τὴν συναίσθησιν ὅτι ἀδικούμεθα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποκύψωμεν. Ἐφόσον σὺν τοῖς ἄλλοις ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεβλήθησαν, δὲν ὑπέκυψαν εἰς τὴν κρίσιν μιᾶς προανακρίσεως, ἐφόσον δὲν ἐδόθησαν ὑπὲρ αὐτῶν τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεως, ἐφόσον τὴν κατηγορίαν τὴν ἐτήρουν μυστικήν, διότι ἐγνώριζον ὅτι θὰ ἦτο ἀνυπόστατος, διότι ἐγνώριζον ὅτι θὰ ἔπιπτε καὶ δὲν ἔδωσαν τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολογίας, δὲν νομίζω ὅτι χρειάζεται μεγάλη δόσις προσοχῆς διὰ νὰ καταλήξῃ κανεὶς εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι ἐγένοντο πρωτάκουστοι ἀδικίαι καὶ αὐθαιρεσίαι ἐγκείμεναι καὶ εἰς τὸν τοιοῦτον τρόπον τῆς ἀπομακρύνσεως. Καὶ συνεπῶς ἕνεκα τίνος λόγου δὲν θὰ ἦτο ὀρθὴ ἡ ἀθρόα πάντων τούτων ἐπαναφορὰ εἰς τὸ Στράτευμα, μεθ’ ἣν νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ κατὰ νόμιμον τρόπον κρίσις; Πῶς καὶ τίνι τρόπῳ θέλετε νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρξεν εἰς ἓν σημεῖον ἀμερόληπτος κρίσις, ὅταν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἓν ἄλλο γεγονός, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐξανέστη οὐδείς; Ὅτι δηλαδὴ ὑπὸ χρονολογίαν 5 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ., ὅταν πλέον ἦτο βεβαιωμένον ὅτι θὰ ἐλαμβάνοντο μέτρα τοιαῦτα διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ Στρατεύματος εἰς τὴν γαλήνην, μέτρα τοιαῦτα ἐπαναφορᾶς ἀπομακρυνθέντων, ὅταν, ἐν ᾧ ἦτο ἐπὶ θύραις τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς ψήφισμα, οἱ τότε κρατοῦντες κατήρτισαν Συμβούλιον καὶ ἐπανέφερον ἑκατοντάδας ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν τῆς ἀρεσκείας των; Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου κατάστασιν ἐπαναφερθέντων.

§69Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κυβέρνησις ὑπηρεσιακή, κ. συνάδελφε.

§70Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ναί, ὑπηρεσιακή.

§71Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποία εἶναι αὐτή;

§72Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τοὺς κάτωθι ὁπωσδήποτε.... κλπ.»

§73Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν ἀνετράπη ἡ δικτατορία Παγκάλου, συνεκροτήθη Ἀνώτατον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισε νὰ ἀκυρώσῃ ὅλας τὰς παρανόμους πράξεις τὰς γενομένας ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου 1925... Τὸ Συμβούλιον αὐτὸ λόγῳ τοῦ ὀλίγου χρόνου τὸν ὁποῖον διέθετεν ἔκρινε μόνον τοὺς ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς καὶ συνταγματάρχας, οἱ ὁποῖοι παρανόμως ἀπεστρατεύθησαν, διότι ἀπεστρατεύθησαν δυνάμει ἐπαναστατικῆς ἀποφάσεως, ἀφῆκε δὲ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν εἶχε καιρὸν τὸ Συμβούλιον, τὴν ἐπαναφορὰν τῶν κατωτέρων, διότι ἐθεώρησεν ὅτι τὰ Διατάγματα τῆς ἀποστρατείας ἦσαν παράνομα.

§74Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Εἶμαι σύμφωνος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ζητῶ, νὰ ληφθῶσι τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ τὰ αὐτὰ σταθμὰ διὰ λόγους δικαιοσύνης. Εἶμαι βέβαιος, κ. Ὑπουργέ, ὅτι συμφωνεῖτε ὅτι διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον ἐξεδόθησαν συντακτικαὶ πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπανέφερον ὡρισμένην τάξιν ἀξιωματικῶν τῆς ἀρεσκείας τοῦ Α συνταγματάρχου ἢ τοῦ Β Ὑπουργοῦ, χωρὶς καμμίαν ἄλλην δικαιολογίαν. Ἐρωτᾶται ὅμως κατὰ τίνα λογικὴν ἁρμονίαν, κατὰ τίνα ὀρθὴν σκέψιν καὶ κατὰ τίνα ἀκριβῆ τῶν πραγμάτων ἐκτίμησιν θὰ ἀπαντήσητε ἀρνητικῶς εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι μάλιστα ἀπετάχθησαν πάλιν ὑπὸ τὸ κράτος μιᾶς Ἐπαναστάσεως, ἀπετάχθησαν πάλιν διὰ πράξεων Συμβουλίων παντελῶς ἀναιτιολογήτων καὶ ἄνευ ἀπολογίας, διὰ πράξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ πρᾶξις τοῦ Α συνταγματάρχου ἢ τοῦ Β ὑποστρατήγου; Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον χάριν τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, εἶναι ἐπιβεβλημένον χάριν τῆς δικαιοσύνης νὰ ληφθῶσι τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ διὰ τὴν ἑτέραν περίπτωσιν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ἐφόσον ἔκαμε τὴν ὑπόμνησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν λογικῶς ὅτι μία Ἐπιτροπὴ ἐνεργήσασα ὑπὸ τὸ κράτος ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐνήργησεν, ἡ Ἐπανάστασις τοῦ Πλαστήρα, μία Ἐπανάστασις ἡ ὁποία δὲν ἐδίστασε νὰ τυφεκίσῃ ἓξ τιμίους πολιτικούς, ὅταν, λέγω, μία Ἐπανάστασις ἐνήργησε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν προέβη καὶ εἰς ἄλλας ἀδικίας καὶ ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ὅτι ἦσαν μέτρα νηφάλια, μέτρα ὀρθῆς σκέψεως καὶ δὲν ἦσαν μέτρα διατεταραγμένης ἐνεργείας, δὲν ἦσαν μέτρα διαταράξεως λογικῆς, μέτρα ἐσπευσμένα, δὲν ἦσαν μέτρα σκοτεινά;

§75ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μέτρα βίας, κ. συνάδελφε.

§76Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μέτρα βίας, ἀλλὰ μεταχειρίζομαι τὰς μετριωτέρας ἐκφράσεις διὰ νὰ μὴ ταράξω τὴν εὐαίσθητον καρδίαν τοῦ κέντρου, καὶ ἐρωτῶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο· εἶναι ἀκριβῶς δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ἐκείνη, οἱαδήποτε Ἐπανάστασις, καὶ ἡ μᾶλλον ἁγνή, ἂν θέλητε, εἶναι δυνατὸν ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ εἶχε λάβει μέτρα τόσον ἤρεμα, ὥστε νὰ μὴ χρειάζεται οὐδεὶς ἔλεγχος καὶ αἰτιολογία; Καὶ ὅτι τὰ ληφθέντα μέτρα ἦσαν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι; Εἶμαι εὐγνώμων διὰ τὴν ὑπόμνησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι αὐτοὶ ἀπεμακρύνθησαν ὑπὸ ἄλλης Ἐπαναστάσεως καὶ ὅτι ἐπανῆλθον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διὰ μιᾶς συντακτικῆς πράξεως εἶχον ἀπομακρυνθῆ. Αὐτά, κύριοι, εἶναι τὰ γεγονότα, ἅτινα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα δίκαιοι, ἂν θέλωμεν νὰ λέγωμεν ὅτι πράγματι ἐκτελοῦμεν ἔργον δικαιοσύνης, καθῆκον εὐσυνειδησίας, διότι δὲν νομίζω ὅτι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ ὑπάρχῃ οὐδὲ πόρρωθεν δισταγμός τις. Ἄν δὲ διὰ πάσας τὰς ἄλλας κατηγορίας τοιοῦτόν τι λέγεται, τί πρέπει νὰ λεχθῇ πρὸ παντὸς δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι βέβαιον ὅτι ἀπεμακρύνθησαν διὰ πολιτικὰ φρονήματα; Δὲν νομίζω ὅτι οὐδὲ πόρρωθεν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ οὐδαμόθεν οἱαδήποτε ἄλλη ἀντίρρησις. Τὸ Συμβούλιον βεβαίως μετὰ τὴν ἐπιβεβλημένην ἀθρόαν ἐπαναφορὰν συνερχόμενον θὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν, ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν ὅτι καὶ ἡ ἐκκαθάρισις πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ μεγίστης προσοχῆς, ὅπως πρέπει νὰ γίνῃ ἓν ἔργον δυσχερὲς καὶ ἐπίμοχθον καὶ λεπτὸν ὅσον εἶναι τὸ προκείμενον. Καὶ ἂν ἀκόμη, κύριοι, θελήσωμεν μὲ τοιαύτην ἀντίληψιν ἀκριβοδικαίας σταθμεύσεως τῶν πραγμάτων νὰ στραφῶμεν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι καὶ ἐκεῖ κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐκκαθαρίσεως πρέπει βαρὺς καὶ ἀμείλικτος νὰ πέσῃ ὁ πέλεκυς τῆς δικαιοσύνης καὶ τοῦ νόμου, διότι ἐμπεριέχονται ἐκεῖ πολλὰ ἐκκαθαριστέα στοιχεῖα καὶ μέλη τῆς στρατοκρατίας, ἥτις ἐπεκάθησεν ἐπὶ τοῦ στήθους τῆς τιμίας καὶ ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἐπεκάθησε, λέγω, ὡς ἐφιάλτης καὶ διότι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ οἱ παράγοντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν, διετήρησαν, ἐξέθρεψαν καὶ ἐξεκόλαψαν τὴν κακοδαιμονίαν καὶ ἐξάρθρωσιν τῆς Πατρίδος.

§77ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οἱ Ἐπίστρατοι τοῦ 1915.

§78Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τονίζω ὅτι πρέπει, ὅταν τὸ δεύτερον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ἂν ἦτο ἕν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ αὐτὸ μέτρον τῆς κρίσεως, πρόκειται νὰ κρίνῃ τὰς τάξεις ἐκείνας τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν πρέπει νὰ κρατήσῃ λεπτομερῆ σημείωσιν τῶν γενομένων, ὥστε νὰ κοπῇ ἡ ρίζα, κύριοι, καὶ ὄχι ἡ ἁπλῆ ἐκδήλωσις τοῦ κακοῦ, ὡς κατὰ κόρον ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Διότι εἴτε λόγῳ φιλίας, εἴτε λόγῳ δεσμῶν, εἴτε δι’ οἱονδήποτε ἄλλοτε λόγον ὑπάρχουν σήμερον ἐν ἐνεργείᾳ ὡρισμέναι τάξεις ἀξιωματικῶν, ὡρισμένα ἄτομα, ἂν θέλητε, τὰ ὁποῖα εἴτε ὡς ἀρχηγοὶ κινημάτων, εἴτε ὡς παράγοντες, εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως, ἐνήργησαν κατὰ τρόπον ἀποδοκιμαστέον παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ συσσώμου ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ καὶ ἀνεξαρτήτως οἱασδήποτε κομματικῆς ἀποχρώσεως. Ἐφόσον ἦλθον οἱ κύριοι αὐτοὶ ἄντικρυς ἀντιμέτωποι πρὸς τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ριζικὰ ἐπιβάλλονται μέτρα, ὅταν πρόκειται αὐτὸς ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὑτοῦ νὰ κρίνῃ περὶ τῶν πεπραγμένων. Δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, νὰ τεθῇ εἰς διαθεσιμότητα εἷς καὶ μόνον ἀξιωματικός. Δὲν ἀρκεῖ, κύριοι, διὰ τοῦ Συμβουλίου νὰ κριθῶσι δύο ἢ τρία ἢ τέσσαρα ἄτομα. Ἄν θέλωμεν νὰ ἐπέλθῃ ριζικὸς καθαρμός, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις συγκεκροτημένη, ἐπαναλαμβάνω, καθ’ ὃν τρόπον εἶναι συγκεκροτημένη, νὰ δώσῃ ὄχι μόνον ῥητὰς καὶ σαφεῖς ὁδηγίας πρὸς τὸ συγκροτηθησόμενον Συμβούλιον, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ διαγράψῃ τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ὁ καθαρμός. Λίαν ἐγκαίρως ἐλέχθη ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης πρὸ ὀλίγου ὅτι ἀκόμη καὶ σήμερον καὶ μέχρι πρὸ ὀλίγου ἐγένοντο πρωτόκολλα. Τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι ὑπάρχει ἀκόμη τὸ μικρόβιον, ὑπάρχει τὸ ὠάριον, τὸ ὁποῖον, ἂν εὕρῃ συνθήκας καὶ περιστάσεις ἀναλόγους, εἶναι ἕτοιμον νὰ ἐκκολαφθῇ. Προσέξατε λοιπὸν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον ὅμοια ἐγχειρήματα καὶ τὰς αὐτὰς ἀνωμαλίας, τὰς ὁποίας καὶ μέχρι σήμερον εἴχομεν. Πρέπει, λέγω, νὰ ληφθῇ ἀκόμη ὑπ’ ὄψιν ὅτι μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὡς ἔγραψε καὶ ὁ Τύπος καὶ ὡς εἶναι βέβαιον, ἐκυκλοφόρουν πρωτόκολλα ὑπογεγραμμένα ἀπὸ ὡρισμένους ἀξιωματικούς. Ἀτυχῶς δὲν εἶδον τίνα μέτρα ἐλήφθησαν κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὑπαρχούσης Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὑπαρχούσης τόσον πανδήμως ἐκδήλου τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐτόλμησαν νὰ ἔλθωσιν ἀντιμέτωποι καὶ νὰ ἐνεργήσωσι παρασκηνιακῶς διὰ νὰ ἐπιβάλωσιν ὡρισμένας ἀποφάσεις. Αὐτὰ εἶναι, κύριοι, τὰ γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων κατὰ γενικὰς γραμμὰς πρέπει νὰ στηριχθῇ τὸ ψήφισμα. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πρὸ παντὸς καὶ κυρίως πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει δύο παράγοντες ἐξίσου σοβαροί, δύο παράγοντες ἐξίσου σπουδαῖοι καὶ τόσον μάλιστα σπουδαῖοι, ὥστε δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ποῖος ἐκ τῶν δύο εἶναι ὁ σοβαρώτερος, ποῖος ἐκ τῶν δύο εἶναι ὁ ζυγίζων περισσότερον. Δηλαδὴ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης καὶ ὅταν λέγω ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα ἐννοῶ τὴν ἱκανότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ ἐπιστήμων εἶναι καὶ γνώσεις ἐπαρκεῖς ἔχει, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην πεῖραν, πρὸ παντὸς ἔδρασε καὶ ἐν πολέμῳ, διότι εἶναι ἀξίωμα, ὅπως προσφυῶς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὅτι τὸ εὐγενὲς ἐπάγγελμα τοῦ ἀξιωματικοῦ παρασκευάζεται ἐν εἰρήνῃ διὰ νὰ δράσῃ ἐν πολέμῳ. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν προλαλήσαντα ὅτι πρέπει ἀναμφισβητήτως ἡ ἐν πολέμῳ δρᾶσις νὰ καταστῇ ὁ σπουδαιότερος παράγων. Ἀλλά, κύριοι, ἕτερος παράγων ἐπίσης σπουδαῖος, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀμφισβητήσῃ, εἶναι ὅτι ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει, ὅπως καὶ πάντοτε, πρέπει καὶ ἡ νομιμοφροσύνη τοῦ ἀξιωματικοῦ νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν. Ἔχομεν μεγάλην ἀνάγκην ἀξιωματικῶν νομιμοφρόνων, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐγκλείουσι μέσα των σπέρματα ἐπαναστάσεως, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡς προορισμὸν τὴν πραγματικὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς τιμίας ἰδέας τῆς Πατρίδος, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πιστοὶ πρὸς τὸν ὅρκον των, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡρισμένας παραδόσεις, οἱ ὁποῖοι προσβλέπουσι πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τὸ στρατιωτικὸν ὡς πρὸς ἐπάγγελμα εὐγενές.

§79ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχουν τοιοῦτοι ἀξιωματικοί;

§80Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἀλλοίμονον, κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἂν δεχθῇ τις πρὸς στιγμὴν ὅτι δὲν ὑπάρχουν τοιοῦτοι ἀξιωματικοί. Εἶναι αἶσχος καὶ νὰ λέγεται ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀμφισβητεῖται. Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λεχθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχουν τοιούτου εἴδους ἀξιωματικοί. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοὐλάχιστον ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους γνωρίζω κάλλιστα ὄντας ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον ἀξιωματικοὶ τοιοῦτοι. Καὶ ὅταν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῇ εἷς σκοπός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἱερός, τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνονται ὅλοι ὡς ἱερόν, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ κανεὶς εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο τίποτε. Ἀλλ’ ἂς μὴ θελήσωμεν νὰ κατέλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, διότι ἡ συζήτησις θὰ εἶναι μακρά. Λέγω λοιπόν, κύριοι, ὅτι πρέπει περισσὴ νὰ δοθῇ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο προσοχὴ καὶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν οἱ σπουδαιότεροι αὐτοὶ παράγοντες καὶ νὰ κριθῶσιν ἐξίσου πάσης κατηγορίας οἱ ἀξιωματικοί.

§81Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν ἐρώτησιν.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον ἐπιτρέπει ὁ ἀγορεύων.

§83Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ὁρίστε.

§84Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θέλω νὰ ἐρωτήσω τοῦτο· οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν ἀποτάκτων ἀνάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν ἡ ὁποία ἀπετάχθη πρὸ τοῦ κινήματος τοῦ 1923 ἢ κατόπιν;

§85Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Μάλιστα. Πρό.

§86Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὄχι. Κατόπιν.

§87Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Δὲν παίζει ρόλον. Τὸ ζήτημα τὸ σπουδαῖον εἶναι τοῦτο· ἢ ἐγὼ δὲν ἐξηγήθην σαφῶς ἢ ὑμεῖς δὲν ἐννοήσατε. Πιθανὸν νὰ μὴ ἐξηγήθην ἐγὼ σαφῶς. Λέγω τοῦτο· ὅτι, καὶ ἂν εἷς καὶ μόνον ὑπάρχῃ ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ μέτρου τούτου πρόκειται νὰ ἀδικηθῇ, δὲν νομίζω ὅτι δικαιοῦται κανεὶς ἀπολύτως νὰ τὸν ἀδικήσῃ. Δὲν θὰ εἴπωμεν ἡμεῖς, ὅτι ἐκεῖνοι, εἶναι περισσότεροι καὶ οὗτοι ὀλιγώτεροι. Πρὸ ὀλίγου, κύριοι συνάδελφοι, διεμαρτυρήθημεν δι’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν Πέτραν, ὅπου συνέλαβον 7,000 ἀνθρώπους διὰ νὰ εὕρωσι τοὺς ἐνόχους. Καὶ ἐδῶ ἐξανίσταται ἡ ψυχή, ἂν δεχθῶμεν ὅτι πρόκειται νὰ καταδικασθῇ ὡρισμένη τάξις ἀξιωματικῶν, διότι μεταξὺ αὐτῶν ἔτυχε νὰ εἶναι καί τινες ἀξιωματικοί. Πρέπει χάριν τῆς δικαιοσύνης νὰ εἶναι τὸ μέτρον γενικὸν δι’ ἁθρόας ἐπαναφορᾶς καὶ ἀμέσως κατόπιν νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ ἐκκαθάρισις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐκκαθαρίζωνται οἱ ἀσελγεῖς, τὴν στιγμὴν ἐκείνην θὰ ἐκκαθαρισθῇ καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κριθῇ ὅτι κακῶς ἐπανῆλθε διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος. Αὐτό, κύριοι, εἶναι ἡ δικαιοσύνη, τὴν ὁποίαν συναισθάνεσθε βεβαίως βαθύτατα, διότι οὐαὶ καὶ ἀλλοίμονον ἂν δὲν ἔχωμεν τὸ συναίσθημα τῆς δικαιοσύνης. Κατόπιν ὅλων τῶν μέτρων τούτων δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ὑπάρχουν καὶ ὡρισμένοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δι’ ὡρισμένον λόγον δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ Στράτευμα. Καὶ τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα εἰσάγει καὶ δι’ αὐτοὺς εὐεργετικὰς διατάξεις, κυρίως οἰκονομικῆς φύσεως. Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ὅπως εἶναι διατυπωμένον καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, δὲν εἶναι ἀπολύτως πλῆρες τὸ ψήφισμα καὶ ἔχει ἀνάγκην μικροτέρων ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ τροπολογιῶν. Τὸ ἄρθρον 4ον καθορίζει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον δύναται νὰ ἀποφασίσῃ.... κλπ.» Ἐξητάσθη ὅμως καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ ὡς δικαίωμα τὸ ἂν θὰ εἶναι ἢ βαθμὸς ἢ σύνταξις ἀνωτέρα. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ μία τροποποίησις, καθ’ ἣν νὰ δίδεται βαθμὸς ἢ σύνταξις ἀνωτέρα ἢ βαθμὸς καὶ σύνταξις ἀνωτέρα.

§88Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἢ καὶ τίποτε. Αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Συμβουλίου.

§89Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Ἡ ἔννοια εἶναι αὐτή, ἀφοῦ ἔχει τὴν λέξιν «δύναται».

§90Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅτι δύναται νὰ διαιρέσῃ εἰς κατηγορίας.

§91Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὸ ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὸν προκύπτει ἀναμφισβητήτως ἐκ τῆς ὑπαρχούσης φράσεως «δύναται». Δύναται λοιπὸν νὰ ἀποφασίσῃ καὶ τί δύναται νὰ ἀποφασίσῃ; Τὴν χορήγησιν βαθμοῦ ἢ συντάξεως ἀνωτέρας ἢ δύναται τὸ Συμβούλιον νὰ εἴπῃ ὅτι τὸν κρίνω ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον ἢ τὸν κρίνω ἄξιον συντάξεως ἀνωτέρας. Νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν περιστάσεις, καθ’ ἃς τὸ Συμβούλιον νὰ θέλῃ νὰ χορηγῇ καὶ αὐτό, βαθμὸν ἀνώτερον καὶ σύνταξιν. Δὲν ὑπάρχει ἐπὶ τούτῳ ἀντίθετος ἀντίληψις. Λοιπὸν εὑρίσκετε, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν προσθέτω; Ἄν τὴν εὑρίσκετε ὀρθὴν παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἐνεκρίνατε τὴν παρατήρησιν αὐτὴν ἢ ὅτι εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τοῦ νὰ καθορίσῃ ὅτι δύναται νὰ χορηγῇ ἢ σύνταξιν ἀνωτέραν ἢ βαθμὸν ἢ καὶ ἀμφότερα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἂς κρίνῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἂν δὲν ἀρκῇ ἡ κρίσις τοῦ στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Ἐπίσης νομίζω ὅτι προέχει καὶ ἄλλο ζήτημα, γεγονὸς ἐξίσου σπουδαῖον. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, ὅτι ἐπ’ ἐσχάτων κατηρτίσθη ἓν ταμεῖον ἀλληλοβοηθείας. Εἰς τὸ ταμεῖον αὐτὸ λαμβάνουσι μέρος καὶ μετέχουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν ὡς ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ Στρατεύματι καὶ οἱ ὁποῖοι καταβάλλουσι τὰς νενομισμένας εἰσφοράς. Κύριοι, ἢ ὀφείλετε νὰ καταργήσητε δι’ ὅλους τὸ ταμεῖον αὐτὸ ἢ δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπανέρχονται διὰ τὸν Α ἢ τὸν Β λόγον, ὅτι σεῖς στερεῖσθε ἑνὸς δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσι ἄλλοι, οὐδὲ δύνασθε νὰ τοὺς εἴπητε ὅτι αὐτοὶ στεροῦνται καὶ τοῦ δικαιώματος ἔστω τοῦ νὰ καταθέτωσιν ἐπὶ τέλους πᾶν ἀπαιτούμενον ποσὸν ὡς εἰσφοράν των. Νομίζω λοιπὸν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς διάταξις (ἀναγινώσκει): «Πάντες.... κλπ.» Κύριοι, ἂν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐπαναφορᾶς ληφθῶσι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν τιμὴν νὰ θέσω ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, ἂν ἐπιπροσθέτως καὶ ἀπὸ τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὑπέδειξα, υἱοθετηθῶσιν, ἔχω ἀκλόνητον τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ποθητὴ γαλήνη θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν Στρατόν, ὅτι θὰ λείψῃ ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς διαιρέσεως καὶ ὅτι θὰ εἴμεθα συνεπεῖς πρὸς τὰς θελήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Θὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐν τούτῳ ἐξεπληρώσαμεν τὸν προορισμόν μας καὶ ὅτι δὲν ἀφήσαμεν ἐκτεθειμένον τὸν Στρατὸν εἰς οἱανδήποτε ἀνωμαλίαν, δὲν ἀφήσαμεν τοῦτον ἐκτεθειμένον εἰς ἐσπευσμένα καὶ βίαια μέτρα καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι συνετελέσαμεν καὶ ἐφροντίσαμεν νὰ σχηματίσωμεν ἕνα Στρατόν, ὁ ὁποῖος θὰ ὑπακούῃ εἰς τὰ κελεύσματα τῆς Πατρίδος καὶ θὰ εἶναι ἕτοιμος ἵνα ὁλοκαύτωμα πέσῃ ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τῆς Πατρίδος διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα. (Χειροκροτήματα).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀθανασιάδης–Νόβας ἔχει τὸν λόγον.

§93Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἔναυλος εἰς τὰ ὦτά μας πρέπει νὰ εἶναι, κύριοι, ἡ κοινὴ προεκλογικὴ ἐκδήλωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀνεξαρτήτως φρονημάτων καὶ πεποιθήσεων, ἐκδήλωσις περιοριζομένη εἰς τὰς λέξεις κάτω ἡ στρατοκρατία. Δὲν θὰ ἦτο ἴσως ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ὑπομνήσω ἐγὼ πόσον κακῶς ἐχαρακτηρίσθησαν εἰς τὴν Ἱστορίαν αἱ ἐποχαὶ ἐκεῖναι τῆς ζωῆς τῶν λαῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ κοινὴ συνείδησις τῶν πολιτῶν δὲν εὕρισκεν ἄλλο νὰ ἐκφράσῃ ἀπὸ ἓν ἀρνητικὸν «κάτω». Εἶναι ἐποχὴ κατιούσης διακυμάνσεως, εἶναι ἐποχὴ ἀποτελματώσεως. Κάποιος φραγμὸς παρεμβάλλεται καὶ ἐμποδίζει τὴν ἐλευθέραν ἐξέλιξιν τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους. Κάποιον καρκίνωμα ἀναπτύσσεται καὶ ἐμποδίζει τὴν ἐλευθέραν λειτουργίαν τοῦ ἐθνικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἡ ὁρμὴ ἀνακόπτεται, ὁ ψυχικὸς κόσμος πτωχαίνει, ὁ ἠθικὸς δισταγμὸς ἀτονεῖ, τὸ περιθώριον τῶν τιμίων πολιτῶν περιορίζεται ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ, ἠθικὴ χρεωκοπία ἀπειλεῖ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Πολιτείαν. Ἀλλὰ πρὸς τί νὰ ἀπαριθμήσω καὶ ἄλλα συμπτώματα τῆς βαρείας ἐθνικῆς νόσου καὶ πρὸς τί νὰ ὑπομνήσω καὶ ἄλλους κινδύνους; Δὲν γνωρίζω ἂν αὐτὴν τὴν στιγμὴν δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ βεβαιότητος ὅτι ἔχομεν εἰσέλθει ὄντως εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀναρρώσεως. Ἦτο ἐξόχως λυπηρὸν διὰ τὴν Πατρίδα μας ὅτι τὴν εὐθύνην τῆς κατιούσης αὐτῆς διακυμάνσεως ἠθέλησαν νὰ ἀναλάβουν ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ κόμματα καὶ ὁμάδες ἀξιωματικῶν, ἦτο ἐξόχως λυπηρὸν ὅτι τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς βαρείας αὐτῆς νόσου ἀνέλαβον νὰ ἐπιφέρωσιν οἱ ἀντιπροσωπεύοντες εἰς τὴν Χώραν τὴν ἰδέαν τὴν στρατιωτικήν. Διότι αἱ κακαὶ ἱστορικαὶ παραδόσεις καὶ αἱ σύγχρονοι πολιτικαὶ καταστάσεις καὶ ὅροι γεωγραφικοὶ συνέτειναν καὶ συντείνουν ὥστε οὔτε εἰς τὴν Δήμητραν οὔτε εἰς τὸν Ἑρμῆν, ἀλλὰ νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς τὸν Ἄρην, τὸ παλλάδιον τῶν ἐθνικῶν μας πεπρωμένων. Ἡ ἰδέα ἡ στρατιωτικὴ διέπει τὰ πάντα καὶ εἰς τὸ μικρὸν Κράτος καὶ εἰς τὸ διεσπαρμένον Ἔθνος. Εὐεπίφορος ἦτο ὁ λαὸς νὰ λατρεύσῃ τὸν πρῶτον ἐμπνευσμένον φορέα της. Καὶ ὁ Παῦλος Μελᾶς ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ ἓν σύμβολον πλῆρες αἴγλης καὶ γοήτρου. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ συνείδησις τοῦ Κράτους ἐξυψοῖ τὸν Στρατὸν εἰς περιωπὴν ἀνυπέρβλητον. Ποία κακὴ μοῖρα καὶ ποῖος κακὸς δαίμων τὸν ἐξώθησαν ὥστε νὰ ἐκτραπῇ ἀπὸ τὸν προορισμόν του καὶ νὰ καταρρίψῃ ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς περιωπῆς του; Ἂς μὴ δώσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν δικαίαν ἀπάντησιν εἰς τὸ θλιβερὸν ἐρώτημα. Ἀλλὰ εἰς ποῖον βάραθρον μᾶς ὁδηγεῖ ὁ δρόμος, εἰς τὸν ὁποῖον παράφρονες ἐκμεταλλευταὶ ὠθοῦν τὸν Στρατόν μας; Τὸ ἀπέδειξαν αἱ σκηναὶ τῆς 9ης Σεπτεμβρίου. Ὑπῆρξεν ὄντως εὐτύχημα ὅτι εἰς τὴν κρισιμωτέραν ἴσως στιγμὴν ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας σύσσωμος ἀποδείξας θαυμασίαν μετριοπάθειαν καὶ ὑψηλὸν πατριωτισμόν, ἔστερξε νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Τοιουτοτρόπως δὲ ἀνέκοψε τὴν μαινομένην λαϊκὴν ὀργὴν καὶ ἐπρόλαβε τὴν ἐπικίνδυνον ἔκρηξίν της καὶ ἀνέλαβεν αὐτὸς ὑπευθύνως τὴν ἐκτέλεσιν τῆς λαϊκῆς ἐπιταγῆς «κάτω ἡ στρατοκρατία». Ὀρθῶς καὶ δικαίως ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις ἐστήριξε τὴν συγκρότησίν της εἰς μίαν συμφωνίαν διὰ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Εἶναι λίαν συνεπὴς πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα τῆς Χώρας, κύριοι, ἐμφανίζεται σήμερον ὀξὺ ὑπὸ δύο ὄψεις. Ἡ μία εἶναι ἡ ἠθικὴ ὄψις καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ἡ ὄψις ἡ οἰκονομική. Τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου προσεπάθησε νὰ διευθετήσῃ τὴν ἠθικὴν ὄψιν, παραβλέπον τὴν οἰκονομικήν. Ἐπὶ τῆς ἠθικῆς ὄψεως τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος ἔχομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὰ ἑξῆς τέσσαρα. Πρῶτον πῶς θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Στράτευμα οἱ ἐκτὸς αὐτοῦ εὑρισκόμενοι ἀξιωματικοὶ διὰ πολιτικοὺς λόγους. Δεύτερον πῶς θὰ ἐξέλθουν τοῦ Στρατεύματος οἱ ἐντὸς αὐτοῦ διὰ πολιτικοὺς λόγους παραμένοντες ἀνίκανοι ἀξιωματικοί. Τρίτον πῶς θὰ ἐξέλθωσιν τοῦ Στρατεύματος οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καθίστανται ἐπικίνδυνοι ἕνεκα τῆς ἀθεραπεύτου πολιτικομανίας των. Καὶ τέταρτον πῶς οἱ ἀπομένοντες ἀξιωματικοὶ θὰ κατορθωθῇ νὰ ἀπομακρυνθῶσι πάσης πολιτικῆς ἀναμίξεως καὶ νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὰ στρατιωτικά των ἔργα. Ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος δέον νὰ ἐξετασθῇ ὡς ἑξῆς: Κατὰ τίνα τρόπον θὰ δυνηθῶμεν νὰ περιορίσωμεν τὰς ὑπερβολικὰς ἀνάγκας τῶν δύο πολεμικῶν μας Ὑπουργείων. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι αἱ δαπάναι ἔχουσι καταστῆ δυσβάστακτοι. Ἔχομεν ἔξοδα τακτικὰ καὶ ἔκτακτα τῶν Ὑπουργείων Ναυτικῶν, Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Χωροφυλακῆς 3,312,000,000, ἤτοι τὰ 35% τοῦ Προϋπολογισμοῦ μας, ὅστις εἰς τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα ἀνέρχεται εἰς 8,801,000,000. Ἡ ἀναλογία αὕτη εἶναι καταπληκτικὴ καὶ ἰλιγγιώδης. Ἐξοδεύομεν διὰ πολεμικὰς ἀνάγκας διπλάσια ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Στρατῶν. Ἡ Ἀγγλία δαπανᾷ τὰ 14%, ἡ Γαλλία 15%, ἡ Ἰταλία 18%. Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἐφόσον τοῦτο δὲν τίθεται σήμερον ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν. Θὰ ἤθελον ὅμως παρακαλέσει νὰ ἀσχοληθῶμεν τάχιστα καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι γνωρίζετε πάντες κάλλιον ἐμοῦ ὅτι καὶ ἂν ἀποκτήσωμεν τὸν πειθαρχικώτερον Στρατὸν τοῦ κόσμου καὶ ἐμπνεύσωμεν τὸ ἀνώτατον ἠθικὸν εἰς αὐτόν, ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀτελῆ. Καὶ ἂν ἀκόμη ἀποκτήσωμεν καλυτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ ἔχωμεν ἐφόδια εἰς τὰς ἀποθήκας πολλά, ὅλα αὐτά, λέγω, εἶναι μάταια ἂν ἔχῃ ἐξαντληθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἀντοχὴ τῆς Χώρας. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὴν ἠθικὴν ὄψιν τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, τῆς ὁποίας ἡ ρύθμισις καὶ διευθέτησις ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος. Νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ συνοπτικὴ ἔκθεσις τῆς ἱστορίας τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἀφοῦ διὰ τοῦ παρόντος νομοθετήματος εὐελπιστῶμεν ὅτι θὰ λυθῇ τοῦτο ὁριστικῶς. Μετὰ τοὺς νικηφόρους πολέμους τοῦ 1912–1913 εἶχεν ἀποτελεσθῆ ἓν ἑνιαῖον καὶ συμπαγὲς σύνολον ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι προήρχοντο ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων, ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Ὑπαξιωματικῶν καὶ ἐκ τῶν εὐεργετικῶν, οἱ ὁποῖοι εὐδοκίμησαν εἰς τὸν Βαλκανικὸν πόλεμον. Ἦσαν τέλος, οἱ ἔφεδροι, οἱ μονιμοποιηθέντες κατὰ τὸ 1913. Τοῦτο ἐπεκράτησε μέχρι τοῦ 1916. Ἐξερράγη τότε τὸ κίνημα τῆς Θεσσαλονίκης, εἰς ὃ προσεχώρησαν περὶ τοὺς 330 ἀξιωματικοὶ τοῦ τακτικοῦ Στρατοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ πολιτικὸν μέρος τοῦ κινήματος αὐτοῦ, θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν συνεπειῶν, ἃς εἶχε τὸ κίνημα τοῦτο ἐπὶ τοῦ Στρατεύματος. Οἱ ὀλίγοι ἐκεῖνοι ἀξιωματικοὶ ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος, ἐπικρατοῦντος τότε καὶ τοῦ δόγματος πόλεμος καὶ Στρατὸς ἴσον χρῆμα καὶ χρῆμα ὑπῆρχε τότε, ηὐξήθησαν εἰς χιλίους πεντακοσίους ἀξιωματικούς, πληρώσαντας τὰ στελέχη τεσσάρων ὁλοκλήρων μεραρχιῶν. Εἰς τὰ 1917 κατελύθη τὸ Κράτος τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὁ ἐπαναστατικὸς Στρατὸς ἐπεβλήθη εἰς τὸν νόμιμον τοιοῦτον.

§94Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μὴ κάμνετε χαρακτηρισμούς.

§95Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἑκατοντάδες ἀξιωματικῶν ἀπεμακρύνθησαν τότε τοῦ Στρατοῦ διὰ νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις των οἱ ἐπανελθόντες. Ἐδημιουργήθη τοιουτοτρόπως ἡ πρώτη φάσις τοῦ ἀποτακτισμοῦ. Ὁ σήμερον ἀξιοκατάκριτος Πάγκαλος διέπων τὰ στρατιωτικὰ ζητήματα τῆς Χώρας, καθὼς κατόπιν κατώρθωσεν νὰ διέπῃ καὶ τὰ πολιτικά, ὡς προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῷ 1917–1918 καὶ ὡς ἐπιτελάρχης τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας κατὰ τὸ 1918–1919, κατώρθωσε, κατὰ τὴν ἰδικήν μου κρίσιν, νὰ ἐπιφέρῃ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνισότητας, αἱ ὁποῖαι κατ’ οὐσίαν δὲν ἔτεινον εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ οἱ λοχαγοὶ καὶ οἱ ταγματάρχαι τοῦ 1916 νὰ γίνουν οἱ στρατηγοὶ τοῦ 1920. Δὲν φαντάζομαι νὰ ὑποθέτετε ὅτι ὁ Πάγκαλος θὰ ἐνήργει καὶ ἔδρα ἔξω τῆς ἰδιοσυγκρασίας του καὶ ἔξω τῶν πολιτικῶν του σχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς θὰ ὑπῆρχον ἀπὸ τότε. Ἐνθυμοῦμαι, κύριοι, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀφηγηθῶ τὸ ἱστορικὸν αὐτό, διότι νομίζω ὅτι τὸ σπέρμα τῆς στρατοκρατίας ὑπῆρχεν ἀκριβῶς ἀπὸ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἤμην στρατιώτης εἰς τὴν Μακεδονίαν· εἶδον μίαν ἡμέραν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι κατεβλήθη μία σοβαρὰ προσπάθεια συμφωνίας τῶν δύο πολιτικῶν μερίδων τῆς Χώρας. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ πιστεύσητε ὅτι ἡ χαρά μου ἦτο ἀνεκλάλητος καὶ μετὰ ἀγωνίας προσεδώκουν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν αὐτῶν, τὰς ὁποίας εἶχον ἀναλάβει δύο ἐπίλεκτοι δημοσιογράφοι τῶν Ἀθηνῶν. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἔβλεπον ὅτι ἐναυάγησεν ἡ προσπάθεια ἐκείνη καὶ τὸ Ἔθνος ἐξηκολούθει νὰ μένῃ κατὰ τὴν κρίσιμον ἐκείνην περίστασιν ὀξέως διῃρημένον. Ὅταν ἦλθον εἰς τὰς Ἀθήνας ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ἐρωτήσω διατί ἐναυάγησεν ἡ προσπάθεια ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνόμιζον ὅτι δὲν ὑπῆρχε κανεὶς ὁ ἀντιλέγων καὶ θὰ εἶχεν ἐπιφέρῃ σωτήρια ἀποτελέσματα διὰ τὸ Ἔθνος.

§96ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποίαν ἐποχήν;

§97Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Τὸ 1919 ἀκριβῶς. Λοιπὸν ἠθέλησα νὰ μάθω καὶ ἐζήτησα πληροφορίας ὄχι ἀπὸ τὸν ὁμόφρονα δημοσιογράφον, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν δημοσιογράφον τὸν ἀντίπαλον, μετὰ τοῦ ὁποίου συνεδεόμην φιλικῶς καὶ τοῦ ἔθεσα τὸ ἐρώτημα διατί ἐναυάγησεν αὐτὴ ἡ προσπάθεια, ἡ ὁποία, κατὰ κοινὴν ὁμολογίαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὸ Ἔθνος τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμόνοιαν. Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι καὶ ἡ ἰδική του συνείδησις τόσον εἶχεν ἐξεγερθῆ καὶ ἐθεώρησε τὸν ἑαυτόν του τόσον θιγόμενον ὥστε ἔσπευσεν εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὸν κ. Βενιζέλον καὶ διεμαρτυρήθη ἐντόνως διὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς συσκέψεως ἐκείνης, τῆς γενομένης εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Διομήδους. Ἡ δὲ ἀπάντησις τοῦ κ. Βενιζέλου ὑπῆρξεν ἡ ἑξῆς. Εἶπεν εἰς τὸν δημοσιογράφον «ἀλλοίμονον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅταν πέσῃ εἰς τὰ χέρια τῶν σακαράκηδων».

§98ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς ποῖον τὸ εἶπεν;

§99Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Συνηντήθησαν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Διομήδους ὁ κ. Καλογερόπουλος ὑποθέτω καὶ ὁ κ. Βοζίκης.

§100Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Καλογερόπουλος καὶ ὁ κ. Βοζίκης μετέβησαν πράγματι νὰ συνεννοηθῶσιν μὲ τὸν τότε Πρωθυπουργὸν κατόπιν συμφωνίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐπανῆλθον καὶ μᾶς ἀνήγγειλαν εἰς τὸ συμβούλιον τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως τὰ τῆς ὁμιλίας των. Δὲν εἶπον τοιαῦτα πράγματα, διότι ὁ κ. Βενιζέλος εἶπεν ὅτι ἐπῆλθε παρεξήγησις, εἰς τὴν ὁποίαν παρεξήγησιν ἔδωκεν ἀφορμὴν ὁ διευθυντὴς τοῦ «Ἐλευθέρου Βήματος» κ. Λαμπράκης, ὁ ὁποῖος ἐξ ὑπερβάλλοντος ζήλου εἶπεν ὅτι ὑπῆρχον διαθέσεις τοιαῦται πρὸς ἐξηγήσεις καὶ ὅταν ἐπῆγαν ἐκεῖ καὶ συνηντήθησαν τὰ δύο μέρη, τὸ ἓν μέρος περίμενεν ἀπὸ τὸ ἄλλο νὰ ἀρχίσῃ ἡ ὁμιλία καὶ ἔφυγον χωρὶς νὰ δώσουν ἐξηγήσεις.

§101Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἀκριβῶς· ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ μικρόβιον τῆς στρατοκρατίας ὑπῆρχε καὶ ἐξεκολάπτετο εἰς τὸν ἐγκέφαλον τοῦ κ. Παγκάλου ἔκτοτε. Διότι εἶναι γεγονὸς ὅτι ὁ Πάγκαλος ἠμπόδισε τότε τὴν συνεννόησιν ἀπειλήσας στρατοκρατίαν. Εἰς τὰ 1920 ἔγινεν ἀθρόα ἡ ἐπαναφορὰ τῶν ἀποτάκτων, ἐδημιουργήθη μία πληθώρα ἀξιωματικῶν καὶ ἐτέθησαν ἄλλοι ἀξιωματικοὶ τῆς ἀντιθέτου πολιτικῆς μερίδος ἐν ἀναμονῇ, ἄλλοι παρέμειναν καὶ ἐπολέμησαν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ ἄλλοι ἀπεστρατεύθησαν. Ἐρχόμεθα εἰς τὰ 1922. Μετὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1922 πρὸς ἄλλο μέρος κινηθεῖσα καὶ εἰς ἄλλο καταλήξασα, ἐγκατεστάθη εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἐδημιούργησε τὴν τελευταίαν φάσιν τοῦ ἀποτακτισμοῦ, αὐτήν, τὴν ὁποίαν ρυθμίζομεν, τὴν ὁποίαν προσπαθοῦμεν νὰ ρυθμίσωμεν σήμερον. Κατὰ τὸ 1924 εὑρέθησαν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος 3563 ἀξιωματικοί. Ἐξ αὐτῶν παρῃτήθησαν ἢ ἀπεστρατεύθησαν τῇ αἰτήσει των 1114, ἀπετάχθησαν καὶ ἀπεστρατεύθησαν αὐτεπαγγέλτως 847, ἀπετάχθησαν μετὰ τὸ κίνημα τοῦ 1923 1782. Ἐνῷ δὲ αὐτὰ συνέβαινον ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος συνέβαινον ἄλλα. Ἄνευ κρίσεως οὐδενὸς Συμβουλίου προήχθησαν εὐθὺς ἀμέσως 1524 «ἡμέτεροι» ἀξιωματικοὶ καὶ ἐμονιμοποιήθησαν 1512 ἔφεδροι ἀξιωματικοί, ὡς ἐπίσης καὶ 95 ὁπλαρχηγοί. Ἐκ τῶν πρώτων 3563 ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, ἐπανῆλθον ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ κ. Παπαναστασίου καὶ κ. Μιχαλακοπούλου καὶ τέλος ἐπὶ τῆς δικτατορίας 727 ἐν ὅλῳ ἀξιωματικοὶ καὶ ἐναπέμειναν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος 2746. Ἐκ τούτων, ὁμολογουμένως, εἷς μέγας ἀριθμὸς ἔχει καταληφθῆ ἀπὸ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἄλλοι δὲ ἀπεστρατεύθησαν διὰ λόγους σωματικῆς ἢ ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος. Αὐτήν, κύριοι, τὴν τεραστίαν ἀνωμαλίαν ἔρχεται νὰ διευθετήσῃ καὶ νὰ ρυθμίσῃ τὸ παρὸν σχέδιον ψηφίσματος κατὰ τρόπον ὁριστικὸν πλέον καὶ πάγιον οὕτως ὥστε ἐκεῖνοι μὲν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν ἔξω τοῦ Στρατεύματος, νὰ γνωρίζωσι καὶ νὰ πιστεύωσιν ὅτι οὐδέποτε πλέον θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς αὐτό, οἱ δὲ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος νὰ ἐννοήσουν ὅτι ἀνήκουν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ μόνον καὶ ὄχι εἰς μίαν πολιτικὴν μερίδα τῆς Χώρας. Θὰ ἐπιτευχθῇ ἆρά γε τοῦτο διὰ τοῦ παρόντος σχεδίου ψηφίσματος; Ὁμολογῶ, κύριοι, ὅτι τὸ σχέδιον τοῦτο δὲν μὲ ἱκανοποιεῖ ἀπολύτως. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἦτο δίκαιον οἱ ἀπομακρυνθέντες τοῦ Στρατεύματος διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀξιωματικοὶ νὰ ἐπανέλθωσιν ἀθρόως εἰς τὸ Στράτευμα, εἶτα δὲ νὰ κριθῶσιν ὁμοῦ μετὰ τῶν ὑπηρετούντων συναδέλφων των ὑπὸ κοινοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον νὰ προβῇ εἰς αὐστηρὰν ἐκκαθάρισιν τόσον τῶν ἐπαγγελματικῶς ἀνικάνων ὅσον καὶ τῶν ἐπικινδύνων διὰ τὴν πολιτικομανίαν των. Δὲν ἔγινε τοῦτο. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν τὸν συμβιβασμὸν καὶ τὸν δεχόμεθα, διότι ἄλλωστε ἡ ἀμφίρροπος ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ μᾶς ἐπιβάλλει τὸν συμβιβασμόν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἐντὸς τοῦ συμβιβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει τὸ σχέδιον νόμου, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπικρατήσῃ πνεῦμα δικαιοσύνης καὶ νὰ διορθωθῶσιν ὅσα κακὰ ἢ ἀδικίαι παρεισέφρυσαν. Τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἀφορῶσι τὴν βάσιν τοῦ Συμβουλίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄρθρον 3. Νομίζω, κύριοι, ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ καθορισθῇ αὐστηρότερον ἡ ἐπίσπευσις τῶν ἐργασιῶν τοῦ στρατιωτικοῦ Συμβουλίου. Ἤκουσα νὰ προτείνῃ ἕτερος προλαλήσας συνάδελφος ὅτι θὰ ἦτο ἀπαραίτητον ὡς εἶδος ἐξαναγκασμοῦ νὰ τεθῇ ὅτι, ἂν παρέλθῃ ἄπρακτος ἡ προθεσμία τοῦ ἑνὸς μηνός, ἅπαντες οἱ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοὶ θὰ ἐπανήρχοντο.

§102Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τοιαύτη διάταξις εἶναι ἀδύνατον νὰ περιληφθῇ, εἶναι ἓν εἶδος ἐκβιασμοῦ τοῦ Συμβουλίου, διότι τὸ Συμβούλιον εἶναι δυνατόν, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησίν του, νὰ μὴ φθάσῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ἐντὸς τῆς προθεσμίας. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κρίνῃ πόσος χρόνος χρειάζεται διὰ νὰ κριθοῦν ἔγγραφα καὶ στοιχεῖα 1000 ἀξιωματικῶν. Ἄν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ θέσῃ προθεσμίαν, εἶναι δικαίωμά της.

§103Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἡ προθεσμία ἠμπορεῖ νὰ παραταθῇ. Πρέπει ὅμως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποφεύγωμεν τὰς παρελκύσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκαλέσουν παρεξηγήσεις. Ἐπὶ τῆς ἑτέρας παραγράφου τοῦ τρίτου ἄρθρου νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προστεθῇ ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ὅλη ἡ στρατιωτικὴ δρᾶσις τῶν ἀξιωματικῶν πρὸ τῆς ἀπομακρύνσεως ... κλπ.» Διότι ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι λόγῳ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς δὲν ὑπάρχουν στοιχεῖα καὶ μητρῷα ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν συμπεριληφθῆ εἰς τοὺς πίνακας προαγωγῆς τοῦ 1922 καὶ τοῦ 1923.

§104Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἀπαντήσω ἀργότερα ἐπ’ αὐτοῦ.

§105Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 διεξήχθη μακρὰ συζήτησις σχετικῶς μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς λέξεως «δύναται». Ἤκουσα τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς δυνητικῆς αὐτῆς ἐκφράσεως ἠθέλησε νὰ ἀποσοβήσῃ τὴν περίπτωσιν ἀξιωματικῶν παραιτηθέντων κατὰ τὸ ἐν τῷ μεταξὺ διάστημα ἢ ἀπομακρυνθέντων διὰ σοβαρὸν παράπτωμα. Τοῦτο εἶναι ὀρθόν, ἐν τούτοις θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ καθορισθῇ τοῦτο σαφῶς καὶ ρητῶς εἰς τὸ ἄρθρον παρὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἄλλην ἀδικίαν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων δηλαδή, οἱ ὁποῖοι ἀπετάχθησαν κατὰ τὸ 1922 διὰ λόγους ἐπαγγελματικῆς ἀνικανότητος. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπῆρξε δικαία ἢ ἄδικος ἡ κρίσις ἐκείνη τοῦ στρατιωτικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ Ἐπαναστάσεως. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον, εἶναι ὅτι πλεῖστοι ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους καὶ ἀσυγκρίτως χειροτέρους ἐπανῆλθον ἐν τῷ μεταξὺ εἰς τὸ Στράτευμα. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι δύνανται νὰ ἀπομακρυνθοῦν αὔριον ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ αὐτούς. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως ἔχουν ἐξασφαλίσει ἀνωτέρους βαθμοὺς καὶ συντάξεις μεγαλυτέρας. Δὲν εἶναι ἄδικον ἀξιωματικοὶ ἀπομακρυνθέντες διὰ πολὺ ἐλαφρότερα παραπτώματα νὰ στερηθῶσι μιᾶς συντάξεως καὶ ἑνὸς ἀνωτέρου βαθμοῦ; Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον. Ὑπάρχουν ἀξιωματικοὶ μὲ βαρύτατον αἰτιολογικὸν τῆς ἀπομακρύνσεώς των, οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον καὶ ἐξησφάλισαν ὅλους τοὺς βαθμούς των καὶ σύνταξιν ἀνωτέραν.

§106Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θέλετε ὅλοι αὐτοὶ ἄνευ κρίσεως νὰ λάβουν σύνταξιν ἀνωτέραν;

§107Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Πλὴν τῶν ἀπομακρυνθέντων δι’ ἀτομικοὺς λόγους καὶ τῶν παραιτηθέντων. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ δηλωθῇ σαφῶς εἰς τὸ ἄρθρον. Θέτω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας τὸ ζήτημα αὐτό.

§108Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ «δύναται» ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐτέθη. Φαντάζομαι, ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ εἷς ἀξιωματικὸς περισσότερον ἀπὸ ἕνα βαθμόν. Τὸ Συμβούλιον θὰ σκεφθῇ ὡς ἑξῆς· ἂν εἷς ἀξιωματικὸς ἔχῃ λάβει βαθμὸν περισσότερον τοῦ ἑνός, βεβαίως θὰ ἔχῃ πλέον τῶν τεσσάρων ἐτῶν ὑπηρεσίαν. Τότε βεβαίως τὸ Συμβούλιον νομίζω ὅτι τὸ «δύναται» θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Ἂν φύγῃ εἷς, ὁ ὁποῖος ἔχει ἕνα χρόνον εἰς ἕνα βαθμόν, θὰ λάβῃ ἀνώτερον βαθμόν; Ὄχι. Ἂν ἔχῃ πέντε χρόνια, τὸ «δύναται» θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ τὸ Συμβούλιον εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμόν. Ἂν ἀφαιρέσητε αὐτὴν τὴν διάταξιν, τὸ «δύναται», οἱανδήποτε διάταξιν καὶ ἂν λάβητε, θὰ ὑποπέσητε εἰς ἀδικίας.

§109Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω συγκεκριμένως, ὑπάρχουν σήμερον ἀξιωματικοὶ ἀπομακρυνθέντες τὸ 1922 καὶ ἔχοντες τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ. Διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀπεμακρύνθησαν καὶ ἕτεροι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπανελθόντες ἔχουν τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου. Διὰ τοὺς δευτέρους ἀξιωματικοὺς τὸ Συμβούλιον ὀφείλει νὰ λάβῃ οἰκονομικὰ μέτρα. Ἑπομένως οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀπομακρυνθέντες τὸ 1921 θὰ λάβουν σύνταξιν ἀντισυνταγματάρχου, οἱ δὲ ἄλλοι θὰ λάβουν σύνταξιν ταγματάρχου. Ὑπάρχουν σήμερον ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἀπεμακρύνθησαν τοῦ Στρατεύματος τῷ 1922 καὶ ἐπανῆλθον κατὰ τὸ 1923, προήχθησαν δὲ εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Ἂν αὔριον ἀπομακρυνθοῦν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ὡς ἀνίκανοι, θὰ λάβωσι δυνάμει τῆς διατάξεως τοῦ 2ου κεφαλαίου σύνταξιν βαθμοῦ ἀνωτέρου ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἔχουν σήμερον; Οἱ ἀξιωματικοὶ ὅμως, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὴν εὔνοιαν νὰ ἐπανέλθουν κατὰ τὸ 1923– 1924 καὶ εἶχον τότε βαθμὸν λοχαγοῦ, ἂν τὸ Συμβούλιον κρίνῃ ὅτι δύναται καὶ εἰς αὐτοὺς νὰ ἀπονεμηθῇ οἰκονομικὴ βοήθεια, θὰ λάβουν σύνταξιν ταγματάρχου. Εἶναι τοῦτο κατὰ βάσιν ἄδικον ἢ ὄχι;

§110Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποτίθεται ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ἂν ἔμεναν εἰς τὸ Στράτευμα, δὲν θὰ ἐλάμβανον αὐτοδικαίως δύο καὶ τρεῖς βαθμούς. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ὑπέκειντο εἰς κρίσεις καὶ ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶχον λάβει καὶ κανένα.

§111Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ηὐνοήθησαν ἀξιωματικοὶ χειροτέρας ποιότητος ἀπὸ τοὺς ἄλλους, αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπανῆλθον καὶ προήχθησαν, παρὰ πᾶν δίκαιον. Ἐπίσης σχετικῶς μὲ τὴν οἰκονομικὴν βοήθειαν νομίζω ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καλκάνης περὶ τοῦ Ταμείου Ἀλληλοβοηθείας εἶναι ὀρθὰ καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἰσέλθουν ὅλοι εἰς τὸ ταμεῖον αὐτό, καταθέτοντες τὰ δικαιώματα τοῦ ταμείου ἐφάπαξ. Ἐπίσης περίπτωσις, ἡ ὁποία θὰ ἔπρεπε νὰ καθορισθῇ, εἶναι ἡ περίπτωσις τῶν γάμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐπανερχόμενοι, δὲν θὰ ὑπηρετήσουν ἐπὶ ἓν ἔτος, ὡς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ ὁ γάμος των. Εἰς τὸ ἄρθρον 5 παράγραφος βʹ, εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι «ἐντὸς 8 ἡμερῶν θὰ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ τὸ Διάταγμα τῆς ἐπαναφορᾶς», νὰ τεθῇ «εἴτε προαγωγῆς».

§112Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ τυχὸν προαγωγῆς.

§113Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν σημασίαν τῆς λέξεως «προσωρινῶς».

§114Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἰσχύει δι’ ὅλον τὸ ἄρθρον.

§115Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἐπὶ τῆς βʹ παραγράφου πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ διατί αὐτοὶ πρὸ τῆς ἀπομακρύνσεώς των δὲν εἶχον πρότασιν προαγωγῆς, διότι ἦσαν ἀνίκανοι ἢ διότι δὲν ὑπηρέτησαν τόσον χρόνον, ὥστε νὰ λάβωσι πρότασιν προαγωγῆς; Καὶ συγκεκριμένως κατὰ τὸ 1923 προήχθησαν ταγματάρχαι εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου, αὐτοὶ ἀπεμακρύνθησαν κατόπιν τοῦ ἐπαναστατικοῦ κινήματος τοῦ 1923, ἑπομένως δὲν ἐπρόλαβον νὰ ἔχουν ἐν τῷ μεταξὺ πρότασιν προαγωγῆς, ἐνῷ οἱ συνάδελφοί των, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν εἰς τὸ Στράτευμα, ἔλαβον. Σᾶς ἐρωτῶ· διὰ τίνα λόγον θὰ βάλωμεν αὐτὴν τὴν περιοριστικὴν διάταξιν, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν ἱκανωτάτων;

§116Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν κριθῶσιν ὡς ἱκανοί, θὰ λάβωσι πάλιν τὴν ἀρχαιότητά των.

§117Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Εἶναι ἐνδεχόμενον πρὶν συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον τὸ σημερινόν, αὐτοὶ οἱ νεώτεροί των νὰ προαχθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι νὰ μὴ προαχθῶσι. Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ πρότασις προαγωγῆς;

§118Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἓν κριτήριον ὅτι ἔχουν τὰ προσόντα διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, ὁ ὁποῖος ἀποδίδεται κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογήν. Λοιπὸν ἠμπορεῖ νὰ ἐκρίθη εἰς ἱκανός, ἔχων ὅλα τὰ προσόντα καὶ ἠθικὰ καὶ ἐπαγγελματικά, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς ἕνα βαθμόν, δὲν ἕπεται ὅμως αὐτοδικαίως ὅτι ἔχει ὅλα τὰ προσόντα καὶ διὰ τὸν ἑπόμενον βαθμόν.

§119Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Νὰ ὑποχρεοῦται τὸ ἴδιον τὸ Συμβούλιον νὰ τοὺς κρίνῃ. Συγκεκριμένως ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ σήμερον εἶναι ἀντισυνταγματάρχαι. Αὐτοὶ θὰ ἐπανέλθουν καὶ θὰ εἶναι χρήσιμοι εἰς τὴν Πατρίδα, οἱ ἀντισυνταγματάρχαι αὐτοὶ εἶχον ἀρίστας προτάσεις κατὰ τὸ 1923. Μετὰ τὸ ἐπαναστατικὸν ὅμως κίνημα ἀπετάχθησαν καὶ δὲν ἔλαβον νέας προτάσεις. Ἐν τῷ μεταξὺ οἱ νεώτεροί των προήχθησαν, θὰ προαχθῶσι δὲ ἀμέσως εἰς τὴν πρώτην ἀφορμὴν ἡ ὁποία θὰ δοθῇ, ἐνῷ αὐτοὶ θὰ ἀναμείνουν τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου τοῦ νόμου 3218. Θὰ ἤθελον νὰ τονίσω ὅτι ἡ περίπτωσις αὐτὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ προκαλέσῃ πολλὰς παρεξηγήσεις. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένω.

§120Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Συνεχίσατε τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ θὰ ἀποφασίσωμεν.

§121Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Τὸ ἄρθρον 7 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Συμβούλιον, ἂν παρίσταται ἀνάγκη.... κλπ.» Νομίζω ὅτι ἐδῶ κρίνονται μὲ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά· τῶν μὲν ἄλλων Σωμάτων κρίνονται ἀπὸ τὸ Συμβούλιον καὶ ἀπὸ τοὺς ὑπηρετοῦντας διευθυντάς, ἐνῷ τῆς Χωροφυλακῆς κρίνονται ἀπὸ τὸ Συμβούλιον καὶ ἀπὸ ἕνα ἀνώτερον ἀξιωματικόν.

§122Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι ἰδική μου ἡ διάταξις αὐτή, εἶναι τοῦ κ. Τσαλδάρη.

§123Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τῇ αἰτήσει τῇ ἰδικῇ μου ἐτέθη τοῦτο διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς, διότι ὡς συγκροτεῖται τὸ Συμβούλιον, δὲν θὰ περιεῖχεν ἀξιωματικὸν τῆς Χωροφυλακῆς. Χάριν μείζονος προστασίας τοῦ Σώματος ἐτέθη ἡ διάταξις ὅτι ὑποχρεωτικῶς θὰ ζητῆται καὶ ἡ γνώμη ἑνὸς ἐκ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν. Οὕτω ἐθεώρησα ὀρθὸν διὰ νὰ δίδωνται ἐξ ἑνὸς προσώπου εἰδικοῦ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς αἱ ἀπαιτούμεναι πληροφορίαι διὰ τὴν ἐπαναφοράν των ἢ μὴ εἰς τὸν Στρατόν. Δι’ αὐτὸ ἐτέθη ἡ διάταξις αὐτὴ ὄχι δυνητική, ὅπως εἶναι ἡ προηγουμένη, ἀλλ’ ὑποχρεωτική.

§124Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἔχει τὴν ἑξῆς διαφοράν· ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ ἢ τοῦ πυροβολικοῦ θὰ κριθῶσιν ἀπὸ τὸ Συμβούλιον καὶ ἀπὸ τοὺς ὑπηρετοῦντας διευθυντὰς τῶν διαφόρων Σωμάτων.

§125Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Πληροφορίας θὰ ζητήσουν.

§126Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἔστω πληροφορίας. Θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ μία διάταξις, ἵνα μὴ ζητοῦνται αἱ πληροφορίαι καὶ νὰ ἀφεθῶμεν εἰς αὐτοτελῆ κρίσιν τοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα δύναται τοῦτο νὰ συγκεντρώσῃ ἢ νὰ ἐπεκτείνωμεν εἰς ὅλας τὰς παραγράφους τὴν παροχὴν πληροφοριῶν.

§127Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παροχὴν πληροφοριῶν ἐκ μέρους τῶν διαφέρων εἰδικῶν Σωμάτων ἡ διάταξις ἐτέθη δυνητική, διότι τὸ Συμβούλιον διὰ τὰ ἄλλα Σώματα ἐν τῇ καθόλου ὀργανώσει αὐτοῦ θὰ συνίσταται ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τῶν Σωμάτων ἐκείνων, ἐνῷ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Χωροφυλακὴν δὲν θὰ μετέχουν εἰς τὰς εἰδικὰς Ἐπιτροπὰς ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς. Διὰ τοῦτο εἰσηγήθην τὴν πρότασιν αὐτὴν διὰ τὸ Σῶμα ἐκεῖνο ὑποχρεωτικῶς. Καλεῖται εἷς προσδιοριζόμενος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅστις θὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ διάταξις περὶ τοῦ ὑποχρεωτικοῦ τῆς Χωροφυλακῆς ἐτέθη πρὸς προστασίαν τοῦ Σώματος τούτου, ἵνα καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς ἔχωσιν ἕνα παραστάτην τρόπον τινὰ μετέχοντα τοῦ Συμβουλίου, ὅπως παρέχῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ γνώμην ἐπὶ τῶν κριτέων προσώπων, ἄνευ ψήφου.

§128Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Πολὺ ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἀλλὰ διατί δὲν εἶναι γενικόν;

§129Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλετε νὰ εἶναι τοῦτο γενικὸν δι’ ἅπαντα τὰ Σώματα; Σᾶς εἶπον τὴν διάκρισιν, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποτελέσωσι τὴν Ἐπιτροπὴν θὰ εἶναι ἀπὸ τὰ διάφορα Σώματα, δὲν θὰ εἶναι ὅμως καὶ ἀπὸ τὴν Χωροφυλακήν. Ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως εἶναι ἡ ἑξῆς· ἂν λείπῃ ἀξιωματικὸς ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἑνὸς τῶν Σωμάτων, τότε θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὰ μέλη τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ καλέσωσιν ἕνα ἀξιωματικὸν τοῦ Σώματος αὐτοῦ νὰ δώσῃ πληροφορίας, ἀλλὰ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς Χωροφυλακῆς ἐτέθη ὑποχρεωτικῶς, διότι εἶναι βέβαιον ὅτι δὲν θὰ μετέχουν ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς.

§130Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη τοῦ Σώματος τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν θὰ ἦτο περισσότερον εὐχαριστημένη, ἂν καὶ ἡ δυνητικὴ αὐτὴ διάταξις ἀφῃρεῖτο ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸ ἄρθρον καὶ τὸ Συμβούλιον ἔκρινε χωρὶς τὰς εἰσηγήσεις, δεδομένου ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ δώσουν γνώμας διευθυνταὶ ὑπηρεσιῶν, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε τοὺς ἐγνώρισαν.

§131Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει πιθανότης νὰ τοὺς γνωρίζῃ κάποιος. Πάντως, ἂν δὲν εἶναι ἐντελῶς διαφωτιστικαὶ αἱ πληροφορίαι καὶ ὑπάρχει ἀμφιβολία, δὲν ἐμποδίζει κανεὶς τὸ Συμβούλιον, εἴτε ὁλόκληρον εἴτε κατ’ ἄτομον, νὰ ζητήσῃ νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας του.

§132Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἐπὶ τοῦ 10ου ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον «ἀξιωματικοὶ μαχίμων ὅπλων.... κλπ.» δίκαιον θὰ ἦτο νὰ προστεθῇ ἡ φράσις «νὰ μετατεθῶσι διὰ δηλώσεώς των», διότι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουσιν ὅλην τὴν ἱκανότητα νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ Σώματα, εἰς ἃ ἦσαν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου μίαν συγκεκριμένην περίπτωσιν, ὅτι ἱκανώτατος ἐκ τῶν προτέρων ἀξιωματικῶν ἐθεωρήθη ἐπανακτέος, ἀλλ, εἰς τὸ Σῶμα τῆς Ἐπιμελητείας. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἡ φράσις «διὰ δηλώσεώς των».

§133Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ ἔννοια εἶναι ὅτι εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ ἄριστος, ὁ ὁποῖος κατὰ σύμπτωσιν ὅλα τὰ ἔτη τῶν πολέμων ὑπηρέτησεν εἰς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν καὶ προήχθη ἐν τῷ μεταξὺ εἰς δύο ἢ τρεῖς βαθμοὺς καὶ ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς δὲν θεωρεῖται ἐπαρκὴς νὰ διοικήσῃ μονάδα πυροβολικοῦ ἀνωτέραν ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχε, ἐνῷ τοὐναντίον κρίνεται ὅτι ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του ὡς χαρτογράφος. Ἐπίσης ἄλλη κατηγορία ἀξιωματικῶν—σᾶς τὰ λέγω αὐτὰ ἐκ πείρας, διότι μετέσχον ἑνὸς τοιούτου Συμβουλίου—ὑπάρχει μία σειρὰ τοιούτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ διάστημα τῶν ἐπιχειρήσεων διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον ἐχρησιμοποίηθησαν εἰς διαχειριστικὰς ἢ οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας. Ἔρχεται λοιπὸν σήμερον εἷς ὑπολοχαγὸς ἢ εἷς λοχαγός, ὁ ὁποῖος ἠσχολήθη ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν εἰς διαχειριστικὰς ἢ οἰκονομικὰς ὑπηρεσίας καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸν ἐπαναφέρητε, διότι εἶναι τοῦ πυροβολικοῦ, εἰς ταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ. Θὰ εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανος καὶ θὰ τῷ προξενήσητε καὶ κακόν, ἂν τῷ δώσητε τὴν δυνατότητα αὐτήν, διότι θὰ εὑρεθῇ ἐντὸς περιβάλλοντος ξένου πρὸς αὐτόν, ἰδίως μετὰ τὴν ἐξέλιξιν τὴν ὁποίαν τὰ τελευταῖα ἔτη ἔλαβον τὰ πράγματα καὶ σᾶς δηλῶ ὅτι θὰ τὸν ἀναγκάσητε μόνον του νὰ φύγῃ ἐπὶ μειώσει μάλιστα τῆς ἀτομικῆς του ἀξιοπρεπείας.

§134Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὑπάρχουν ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπηρετήσει εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν καὶ τοὺς ὁποίους δὲν ἔκρινον ἐπανακτέους εἰς αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου περίπτωσιν ἑνὸς λοχαγοῦ τοῦ πυροβολικοῦ Νιάνου, ὁ ὁποῖος εἶχε παραιτηθῆ καὶ εἶχεν ὑπηρετήσει εἰς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν. Αὐτὸς διὰ Διατάγματος ἐπανῆλθεν εἰς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν, μετ’ ἀγανακτήσεως δὲ ἀπέρριψε τὴν ἐπαναφοράν του, διότι ἠξίωσε νὰ ἐπαναφερθῇ εἰς τὸ Σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον εἶχε πολεμήσει καὶ δὲν ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπαναφερθῇ εἰς τὴν χαρτογραφικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπηρετήσει ἐπὶ 3 μῆνας. Ἑπομένως διὰ νὰ ἀποφευχθοῦν αὐτὰ τὰ ἀδικήματα προτείνω νὰ τεθῇ ἓν ὅριον κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι οἵτινες θὰ ἐπανέλθουν ἀπὸ ἄλλο ὅπλον εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, νὰ ἔχουν ὑπηρετήσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐκείνην, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συμβῇ καὶ εἰς αὐτοὺς αὐτὸ τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἔχει συμβῆ ἄλλοτε. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε πρὸς τοῦτο νὰ ὑποβάλω τὴν τροπολογίαν μου ταύτην. (Ἀναγινώσκει). Ἂν αὐτοὶ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, θὰ δικαιοῦνται καὶ συντάξεως καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ἀπολαυῶν, φρονῶ δὲ ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν εἴκοσι πέντε ἐτῶν ὑπηρεσίαν, πρέπει νὰ δικαιοῦνται συντάξεως.

§135Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι θὰ εἶναι προνόμιον.

§136Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐφόσον πρόκειται περὶ προνομίου, βεβαίως.

§137Μ. ΔΕΡΛΕΡΕΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου θὰ γίνῃ συζήτησις μακρά, διότι ἐγὼ ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθῶσι νὰ ἀναλάβωσιν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Στράτευμα καὶ θὰ ἀρνηθῶσι νὰ προσέλθωσι, νὰ μὴ δικαιοῦνται οὔτε συντάξεως, οὔτε οὐδεμιᾶς προαγωγῆς, διότι τεκμαίρεται ὅτι αὐτοὶ ἔχουσιν ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνουσι περισσότερα.

§138Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Αὐτὰς τὰς τροπολογίας ἐνόμισα ὡς ἀπαραιτήτους. Ἐντὸς τοὐλάχιστον τοῦ τεθέντος ὁρίου, τὸ ὁποῖον ἀπεκρυσταλλώθη εἰς τὸ ψήφισμα, νὰ ἐπικρατήσῃ πνεῦμα δικαιοσύνης. Ἔχω ὑπ’ ὄψει δύο ἄλλας προτάσεις· ἡ μία πρότασις εἶναι ὅτι πρέπει νὰ κριθῇ ὡς βάσις ὄχι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ δρᾶσις ἑνὸς ἑκάστου. Πρότασις σαφὴς ὑποβληθεῖσα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λέσβου βουλευτήν. Ἂν θέλωμεν νὰ πατάξωμεν τὴν στρατοκρατίαν καὶ νὰ ἀπομακρύνωμεν τὸν Στρατὸν ἀπὸ πᾶσαν ἀνάμιξιν εἰς τὴν πολιτικήν, πρέπει νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν ὄχι τὴν στρατιωτικὴν ἱκανότητα, ἀλλὰ τὴν πολιτικὴν δρᾶσιν ἑκάστου.

§139Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶπον τὸ ἑξῆς· ἐπαγγελματικὴ ἱκανότης, πολεμικὴ ἀξία, χρονικὴ ὑπηρεσία Μετώπου καὶ πολιτικὴ ἱστορία, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ὅτι, ἀρχηγοὶ κινημάτων καὶ κινηματίαι ἀξιωματικοὶ δὲν ἔχουν θέσιν εἰς τὸ Στράτευμα.

§140Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς. Νομίζω ὅμως ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ θέσωμεν αὐτὸ ὡς βάσιν, δηλαδὴ τὴν πολιτικὴν ἀκριβῶς ἱστορίαν ἑκάστου, διότι ὑπάρχουν συγκεκριμμέναι περιπτώσεις ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι αὐτοεχρωματίσθησαν πολιτικῶς, ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεδοκίμασαν ἐμπράκτως τὴν ἐλευθέραν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀξιωματικῶν, οἵτινες, ἐπειδὴ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐξέλεξε τὴν Α Κυβέρνησιν καὶ ὄχι τὴν Β, ἐγκατέλειψαν τὰς τάξεις των καὶ ἀπεμακρύνθησαν ἔξω τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους καὶ ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς ὑπευθύνου πολιτικῆς Κυβερνήσεως τῆς Χώρας. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις ὅτι οὐδεὶς ἀπολύτως ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸ Στράτευμα; Ποία θὰ ἦτο μεγαλυτέρα ἀπόδειξις πολιτικοῦ αὐτοχρωματισμοῦ ἀπὸ αὐτήν; Ἀλλὰ τότε θὰ ἔπρεπε νὰ φύγουν ἀπὸ τὸ Στράτευμα ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἀμύνης. Εἶναι τοῦτο δυνατόν; Θὰ τὸ ἐδέχετο ἡ δημοκρατικὴ παράταξις; Θὰ ἔπρεπεν ἄλλως τε νὰ αὐτοκαθαρισθῇ καὶ αὐτὸ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον....

§141Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀρχηγοὺς κινημάτων, κ. συνάδελφε καὶ ὄχι ὀπαδοὺς κινημάτων, δι’ ἀμφοτέρας τὰς κατηγορίας.

§142ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτοὶ ἔφυγαν.

§143Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἔφυγαν ὅταν ἡ Συνέλευσις ἀνεκήρυξεν αὐτοὺς ἀξίους τῆς Πατρίδος. (Χειροκροτήματα).

§144ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Συνέλευσις μονόπλευρος ἐπιβληθεῖσα. Συνέλευσις ἐκτὸς νόμου. (Θόρυβος).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν ἡσυχάσῃ ἡ Βουλή, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διακόψω τὴν συνεδρίασιν καὶ πάλιν.

§146Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν τὴν ἀρχὴν αὐτήν, διότι τότε ἔπρεπε νὰ καθίσωμεν νὰ σκεφθῶμεν, ὡς πολιτικὸν Σῶμα, ποίους θεωροῦμεν ἀρχηγοὺς κινημάτων καὶ ποίους θεωροῦμεν ἀρχηγοὺς Ἐπαναστάσεων, διότι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον ὁ ἐπαναστατήσας ἐναντίον νομίμου καταστάσεως μὲ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπανεστάτησεν ἐναντίον δικτατορίας. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακηρυχθῇ τίμιος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τετράκις ἐπανεστάτησε καὶ δι’ ἐπαναστάσεως κατέλυσε τὴν δικτατορίαν τοῦ Παγκάλου καὶ νὰ μὴ ἀνακηρυχθῇ ὡς τίμιος στρατιώτης ὁ Λεοναρδόπουλος, διότι ἐπεχείρησε νὰ ἀνατρέψῃ τὸν Πλαστήραν; Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λοιπὸν νομίζω ὅτι δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ προτάσεις αὗται. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἀπομακρυνθέντων ἐκ τοῦ Στρατεύματος, εἶναι τὸ ἑξῆς: Πρῶτον νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ κρίνῃ τὸ ζήτημα ὄχι μόνον τὸ στρατιωτικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Καί, ἂν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπρότεινον ὅπως οἱ ἐκ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν ἱκανοί, οἱ δυνάμενοι νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας εἰς τὸ Στράτευμα, μὴ κριθοῦν ὡς ἐπικίνδυνοι λόγῳ τῆς ἀναμίξεώς των εἰς τὴν πολιτικήν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπανέλθουν εἰς τὸν Στρατόν, κριθοῦν ὑπὸ δευτέρου ἢ καὶ τρίτου στρατιωτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον νὰ ἀπομακρύνῃ ἐπικινδύνους ἀξιωματικοὺς καὶ ἐκ τῶν ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος καὶ ἐκ τῶν ἐκτὸς αὐτοῦ. Κινδυνεύουν νὰ μείνουν ἔξω τοῦ Στρατεύματος μὲ τὴν «ρετσινιὰ» ὅτι δῆθεν εἶναι ἀνίκανοι. Οἱ ἱκανοὶ ἀξιωματικοὶ οἱ μὴ ὑπηρετοῦντες καὶ ἐπικίνδυνοι θεωρούμενοι, νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ Στράτευμα ὡς ἱκανοὶ καὶ κατόπιν ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν ἄλλων νὰ κριθοῦν ἀπὸ δεύτερον ἢ τρίτον Συμβούλιον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς αὐτῶν ἀξίας.

§147Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν θὰ κριθῶσι μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 14, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Πάντως αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπαναφορᾶς ὡς καὶ τῆς ἀπομακρύνσεως θὰ γίνουν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχουν τοῦ λοιποῦ ἀξιωματικοί, οἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ κλονίσουν τὴν πειθαρχίαν καὶ νὰ προκαλέσουν νέας ἀνωμαλίας. Αὐτὸ ἀπὸ τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ προφυλάξητε τοὺς ἱκανοὺς ἀξιωματικούς, ὅπως μὴ τοῖς ἀποδοθῇ μορφὴ ἀνικανότητος, ἐφόσον δι’ ἄλλον λόγον δὲν γίνονται δεκτοὶ ἢ ἀπομακρύνονται, προκύπτει ἐκ τοῦ νόμου καὶ εἶναι περιττὴ ἄλλη πρόνοια.

§148Γ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ–ΝΟΒΑΣ. Ἐγὼ θεωρῶ περισσότερον ἐπικίνδυνον διὰ τὸ μέλλον νὰ παραδώσωμεν τὰ σκῆπτρα τοῦ Στρατοῦ εἰς ἀξιωματικούς, ὄχι ἀξιωματικοὺς ἱκανούς, οἵτινες ἔχουσι τὸ θάρρος τῆς γνώμης των, ἀλλ’ εἰς ἄλλους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι τίθενται ἑκάστοτε εἰς τὸ πλευρὸν τῶν διαφόρων ἐπικρατούντων. Ταῦτα εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος τῆς Χώρας, ὡς ὁρίζει τοῦτο τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς σχέδιον ψηφίσματος. Τὸ ἔργον τῆς ἐξασφαλίσεως νέας περιόδου γαλήνης ἐν τῷ Στρατεύματι θὰ ἐξαρτηθῇ πρῶτον ἀπὸ τὴν καλὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν καὶ τῶν δύο Συμβουλίων. Δεύτερον θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν ὀρθὴν καὶ δικαίαν καὶ αὐστηρὰν κρίσιν τῶν μελῶν τῶν Συμβουλίων τούτων, τρίτον θὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὴν καλὴν καὶ αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφάσεων τῶν Συμβουλίων τούτων ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τέλος θὰ ἐξαρτηθῇ ἐκ τῆς εἰλικρινοῦς συνεργασίας τῶν ἀξιωματικῶν ἀμφοτέρων τῶν παρατάξεων, οἱ ὁποῖοι θὰ κληθοῦν νὰ ἀποτελέσουν εἰς τὸ μέλλον ἓν ἑνιαῖον καὶ ἀδιάσπαστον Στρατὸν τῆς Πατρίδος. Ἂν πραγματοποιηθῶσι πάντα ταῦτα, τὸ ἐπιτευχησόμενον ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι βεβαίως ἀνεκτιμήτου πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς σημασίας. Καὶ ἡ μὲν στρατιωτικὴ ὠφέλεια εἶναι θετικὴ καὶ εἶναι αὐτή, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον πρὸ ὀλίγου, ἡ δὲ πολιτικὴ ὠφέλεια εἶναι ἀρνητική, διότι θὰ ἐκλείψῃ κατὰ τὴν κοινὴν κρίσιν, ὑποθέτω, ὁ μεγαλύτερος κίνδυνος νέων ἐπιβουλῶν κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν τῆς Χώρας. Τὰ λεγόμενα περὶ παγίδων καὶ ἐνεδρῶν καὶ τρικλοποδιῶν δὲν νομίζω ὅτι ἀποτελοῦν ὑπαρκτὸν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν κίνδυνον, ἐκτὸς ἂν ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι ὅλοι, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὰ μεγάλα ὠργανωμένα κόμματα τῆς Χώρας, κλείομεν μὲν τὰς θύρας τῶν στρατώνων, προσπαθοῦμεν ὅμως νὰ ἀνοίξωμεν ἄλλας ὀπισθίας θύρας διὰ νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸν Στρατὸν διὰ τοὺς σκοπούς μας. Τοῦτο ὅμως τὴν στιγμὴν ταύτην ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶ. Ἀπ’ ἐναντίας ἡ μέχρι τοῦδε εἰλικρινὴς συνεργασία τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων εἰς τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν μᾶς βεβαιοῖ ὅτι θὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ πλήρης ἐλευθερία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ὅπως κανονίζῃ τὰς τύχας του καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐπανίδωμεν ποτὲ πλέον οὐδὲ ἡμεῖς οὐδὲ σεῖς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ νὰ δικάζουν καὶ νὰ σκοτώνουν ἀρχηγοὺς κομμάτων, οὐδὲ ἰδικούς μας οὐδὲ ἰδικούς σας. Δὲν θὰ ἐπανίδωμεν ποτὲ ἀξιωματικοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ νὰ περιέρχωνται τὰς ἐπαρχίας διὰ νὰ ἱδρύσωσι Συνδέσμους «Ἐθνικῆς Σωτηρίας» πρὸς διάρρηξιν τῶν πολιτικῶν κομμάτων εἴτε τῶν ἰδικῶν μας εἴτε τῶν ἰδικῶν σας, δὲν θὰ ἐπανίδωμεν ποτὲ ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ συλλαμβάνωσι καὶ δένωσι καὶ βασανίζωσι δικαστικοὺς ἀντιπροσώπους ὑπὸ οἱονδήποτε πολίτευμα, εἴτε δημοκρατικὸν εἴτε μοναρχικόν. Δὲν θὰ ἐπανίδωμεν ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι νὰ πλαστογραφῶσι τὰ ἀποτελέσματα οἱασδήποτε μονοπλεύρου ἐκλογῆς καὶ τέλος δὲν θὰ ξανατολμήσῃ ποτὲ κανεὶς ἐξ ἡμῶν τουλάχιστον τῶν σημερινῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τῶν τοιαύτην ἐντολὴν προσφάτως λαδόντων ἐκ μέρους του, δὲν θὰ ξανατολμήσῃ, λέγω, ποτὲ νὰ ἐξυμνήσῃ, οἱαδήποτε πολιτικὴ θύελλα καὶ ἂν ξεσπάσῃ, τὸν Μεγαλόσταυρον τοῦ κ. Πλαστήρα ὡς οὐράνιον τόξον, ἐγγυώμενον τὴν πολιτικὴν εὐδίαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν στερέωμα ἢ τὰς ἐπωμίδας τοῦ Παγκάλου καὶ τοῦ κ. Κονδύλη ὡς οὐράνια ἄστρα ὁδηγοῦντα εἰς τὴν Γῆν τῆς Ἐπαγγελίας.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κάκαβος ἔχει τὸν λόγον.

§150Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἀκόμη, κ. Πρόεδρε;

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εὐκολώτερον εἶναι νὰ σᾶς εἴπω ποῖοι δὲν εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Τριάκοντα πέντε καὶ πλέον.

§152Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρότασιν. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν συναινῇ, νὰ ὁρίσωμεν ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ὁμιλήσουν, διότι ἄλλως, κ. Πρόεδρε, δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή. Ἀλλ’ ὄχι ὡς σχῆμα λόγου μόνον. Ἕν τέταρτον τῆς ὥρας.

§155Θ. ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Δέκα λεπτὰ τῆς ὥρας, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἀρκετά.

§156Κ. ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι μέτρον ἀνελεύθερον καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο νὰ τίθενται φραγμοί, κλεψύδραι. Εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς. Τοῦτο ὑπενθυμίζει τοὺς κλοιούς, τοὺς ὁποίους ἔθεσαν διάφοροι τυραννίσκοι.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Κάκαβε.

§158Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Μετ’ ἰδιαζούσης ἀνακουφίσεως εἶδον τὴν ὑποβολὴν τοῦ παρόντος ψηφίσματος ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποσκοπεῖ οὐ μόνον εἰς τὴν ἀπόδοσιν δικαίου εἰς πολυειδῶς βασανισθεῖσαν μερίδα ἀξιωματικῶν, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἑδραίωσιν ἐπὶ ἀσφαλεστέρων βάσεων τῆς ἀναδημιουργίας τοῦ Στρατεύματος διὰ τῆς ἐκλογῆς τῶν καλῶν στελεχῶν καὶ ἀπομακρύνσεως τῶν νοσογόνων ἑστιῶν, ἀλλ’ ἀποσκοπεῖ πρωτίστως εἰς τὴν ἀποσόβησιν καὶ τῆς εἰς τὸ μέλλον ἐμφανίσεως τῶν στρατιωτικῶν παραγόντων ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἡμῶν σκηνῆς. Ἡ ἐπίλυσις τοῦ στρατιωτικοῦ προβλήματος ἀνεγνωρίσθη παρὰ πάντων καὶ δὴ παρὰ τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων ὡς ἡ ἀσφαλεστέρα λεωφόρος ἡ ἄγουσα πρὸς τὴν πολιτικὴν ὁμαλότητα. Καὶ δικαίως, ἀφοῦ ἡ ἔνοπλος δύναμις, τὸ μόνον μέσον τῆς ἐπιβολῆς τοῦ Κράτους ἐξετράπη τοῦ προορισμοῦ του, ἐπεδόθη εἰς ἀλλότρια ἔργα πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διασώσεως τῆς Πατρίδος. Ἡ ὑπερπατριωτικὴ αὕτη ἐκδήλωσις, κύριοι βουλευταί, ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ σταματήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ θὰ ἀφεθῶμεν εἰς τὴν μετριοπαθῆ προσπάθειαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅστις ἐλπίζω καὶ πρεσβεύω ἀκραδάντως ὅτι θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς ἐθνοφελεστέραν καὶ εὐτυχεστέραν κατεύθυνσιν. Τὸ παρὸν ψήφισμα θὰ ἐπεθύμουν νὰ κριθῇ καί, ὡς βλέπω μετ’ εὐχαριστήσεως, ἐκρίθη ἀπὸ πολλοὺς τῶν προλαλησάντων μὲ τὴν μετριοπάθειαν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται πρὸς τὸ κοινὸν συμφέρον. Δὲν πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ ὡς στάδιον διαπάλης μεταξὺ ἀντιμαχομένων μερίδων, ἀλλ’ ὡς κοινὴ προσπάθεια πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς ἰδέας. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ψηφίσματος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ φέρω μερικὰς παρατηρήσεις, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μὴ ἐπικρατῇ ἡ ἐντύπωσις τῆς προκαταλήψεως κατὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ Συμβουλίου. Καὶ πρῶτον θὰ ἐπεθύμουν ἡ συγκρότησις τοῦ Συμβουλίου, διὰ νὰ μὴ παρουσιάζῃ οὕτως εἰπεῖν τὴν πλειονότητα τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν, θὰ ὑπεδείκνυον ἢ ὁ πρόεδρος νὰ ἦτο ἐκ τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας καὶ μὴ ἐχόντων ἑπομένως οὐδένα δεσμὸν μετὰ τοῦ Στρατεύματος, ἀνεξαρτήτως τῶν πολιτικῶν αὐτῶν ἀντιλήψεων, ἤ, ἂν τοῦτο δὲν ἦτο δυνατόν, θὰ ὑπεδείκνυον κάτι τι σπουδαιότερον· αὐτὸς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός, ὡς μετέχων τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προεδρεύῃ καὶ τοῦ Συμβουλίου. Ἐπίσης προκειμένου περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Συμβουλίου θὰ ἤμην τῆς γνώμης, ἀφοῦ τὰ πρόσωπα πρόκειται νὰ ὑποδειχθῶσι παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, πρόκειται δὲ ἀνακαλούμενα εὐθὺς ἀμέσως νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, νὰ μὴ ἀναμένωσι τὴν ἐκτίμησιν τοῦ νέου Συμβουλίου διὰ νὰ καταλάβωσι τοὺς βαθμοὺς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχωσιν, ἀλλ’ ἐν ἀπολύτῳ ἰσοτιμίᾳ μετὰ τῶν ἄλλων νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ ἔχωσι τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἀρχαιότης τοῦ βαθμοῦ των καὶ ἡ ἀρχαιότης τῆς ὑπηρεσίας των ἐπιβάλλει· δηλαδὴ νὰ μὴ ἀπέλθωσι μὲ τὸν βαθμὸν μὲ τὸν ὁποῖον θὰ εἰσέλθωσι καὶ νὰ ἀναμένωσι τὴν κρίσιν τοῦ κατόπιν Συμβουλίου διὰ νὰ ἀνακτήσωσι τοὺς βαθμούς των, ἀφοῦ ἐκλέγονται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸν Στρατὸν μὲ αὐτὸν τὸν σκοπόν, νὰ τοῖς ἀποδοθῶσιν ἀμέσως τὰ δικαιώματά των. Ἐπὶ τοῦ 3ου ἄρθρου, ἐπειδὴ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἡ ἐργασία εἶναι ὄντως κολοσσιαία, προκειμένου περὶ ἑνὸς τόσον μεγάλου ἀριθμοῦ ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν Στρατόν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν διευκολύνωμεν διὰ τοῦ ἑξῆς τρόπου: Πρῶτον ὑπάρχει κατηγορία ἀξιωματικῶν κριθέντων ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ παρὰ Συμβουλίων οὐχὶ διὰ νὰ παραμείνωσιν εἰς τὸ Στράτευμα, ἀλλὰ διὰ νὰ προαχθῶσιν. Ὑπάρχει τὸ Συμβούλιον τοῦ 1922. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν εἰς τὸ 3ον ἄρθρον εἰς τὴν βʹ παράγραφον νὰ προσετίθετο ἡ ἑξῆς περικοπὴ (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπαναφορὰ τῶν κριθέντων ὡς προακτέων ὑπὸ τοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ Συμβουλίου τῶν Ἀντιστρατήγων κατὰ τὸ 1922, εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Συμβούλιον, ἐφόσον δὲν ἐξεδόθη μεταγενεστέρα καταδικαστικὴ ἀπόφασις ἐναντίον των». Εἶναι μία κατηγορία ἀξιωματικῶν, ἡ ὁποία θὰ ἀπήλλασσε φροντίδων τὸ Συμβούλιον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν, προσθέτω, ἀναγνωρίζεται ἐπαρκῶς τὸ δικαίωμα τῆς εἰσόδου εἰς τὸ Στράτευμα. Ἔχω ὡσαύτως τὴν ἐντύπωσιν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ διευκολυνθῇ τὸ ἔργον τοῦ Συμβουλίου—διότι πρέπει νὰ εἴμεθα καὶ δίκαιοι· ὑπάρχουν καὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ζήτημα, ἂν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ Στράτευμα—ἂν ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα προκαταβολικῶς νὰ δηλώσουν, ἂν θὰ παραμείνωσι. Τότε θὰ περιωρίζετο ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπὸ κρίσιν καὶ θὰ διηυκολύνετο τὸ ἔργον. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, καίτοι γνωρίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπάρχει διατυπωμένη γνώμη—ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν ἔχει ἐπισήμως διατυπωθῇ—ὅτι μεταξὺ τῶν κριθησομένων περιλαμβάνονται καὶ οἱ παραιτηθέντες ἀξιωματικοί, καὶ δι’ αὐτοὺς ὑποβάλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει). Πρόκειται περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρητήθησαν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἐκρίθησαν οὔτε ὑπὸ Συμβουλίου ὡς ἀποτακτέοι, οὔτε ἀπεμακρύνθησαν ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ μόλις ἐπῆλθε νέα κατάστασις παρητήθησαν. Ἂν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἠδυνάμην νὰ ἔχω τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ συζητῶμεν.

§159Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἀπαντήσω.

§160Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ ἡμέρα τῆς παραιτήσεως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ λόγον, διότι εἰς κάθε στιγμὴν παρουσιάζονται περιστάσεις εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν ἐπιβάλλουσαι νὰ παραιτηθῇ.

§161Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ πάντας τοὺς ἐκ παραιτήσεως, ἂν δὲν ἐπανέλθωσι, νὰ τοῖς ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀνωτέρας συντάξεως; Ἂν δηλαδὴ οἱ παραιτηθέντες ἀξιωματικοί, ἐφόσον δὲν ἤθελον ἐπανέλθει εἰς τὸ Στράτευμα ἢ προτεινόμενοι ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου, δὲν ἤθελον ἀποδεχθῆ νὰ λάβωσιν ἀνωτέραν σύνταξιν; Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ εὐρύνωμεν ὑπὲρ τὸ δέον τὰ ὅρια. Νομίζω ὅτι οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει τὸ Κράτος πρὸς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἴτε δι’ ἀτομικούς, εἴτε δι’ οἰκογενειακοὺς λόγους ἐζήτησαν νὰ ἀπομακρυνθῶσι. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶδον σωρείαν ἀλληλογραφίας εἰς τὸ Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον μετεῖχον, εἰς τὰς ὁποίας ἐβλέπατε ἀξιωματικοὺς τὸ 1921 καὶ τὸ 1922 μὴ μεταβαίνοντας εἰς τὸ Μέτωπον, διότι ἡ σύζυγος τοῦ ἑνὸς ἦτο ἀσθενὴς ἢ δι’ ἄλλους τοιούτους λόγους. Τώρα αὐτοὶ οἱ λόγοι ἐξέλιπον, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὡς πρὸς αὐτοὺς δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν προνόμια.

§162Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀθρόων παραιτήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ Πλαστήρα.

§163Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν τὸ Συμβούλιον κρίνῃ ὅτι ὁ οὐσιαστικὸς λόγος τῆς παραιτήσεώς του εἶναι πολιτικός, τότε περιλαμβάνονται βεβαίως εἰς τὸ ψήφισμα. Τοὺς θεωρεῖτε ὅλους;

§164Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Τὴν ἐξακρίβωσιν δὲν δύναμαι νὰ κάμω· ἄλλως τε ἀθρόως ὑπέβαλον παραιτήσεις.

§165Ν. ΒΕΛΕΝΤΖΑΣ. Τί συνάγετε ἐκ τῶν ἀθρόων παραιτήσεων;

§166Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Διότι δὲν ἤθελον νὰ ὑπάγουν εἰς τὸ Μέτωπον τοῦ Ἔβρου ὅταν ἐσχηματίσθη τοῦτο· ὄχι ἀθρόαι παραιτήσεις.

§167Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Ἂς περιληφθῶσιν εἰς τὸν κατάλογον. Πρωτίστως καὶ κυρίως εἶναι ἡ ἐκλογὴ τῶν προσώπων καὶ ἡ καλὴ θέλησις τοῦ Συμβουλίου. Αὐτὸ εἶναι ἡ βάσις, ὅλαι αἱ ἄλλαι εἶναι λεπτομέρειαι. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀξιωματικῶν θὰ εἶμαι τῆς γνώμης τὸ αὐτὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ τοὺς μέλλοντας νὰ εἰσέλθουν, αὐτὸ νὰ κρίνῃ καὶ ἐκείνους, οἵτινες μέλλουν νὰ ἐξέλθουν. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἐπικρατήσουν αἱ αὐταὶ ἀντιλήψεις καὶ διὰ τὰ δύο μέρη. Καὶ τὸ αὐτὸ Συμβούλιον νὰ συνεχίσῃ τὰς ἐργασίας του διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν ἄλλων. Διότι ὡς ὀφείλομεν νὰ περισυλλέξωμεν τὰ καλὰ στοιχεῖα, οὕτως ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀπομακρύνωμεν τὰς νοσογόνους ἑστίας, αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφυλοχωρήσουν εἰς τὸ Στράτευμα. Διὰ τοῦτο εἶμαι τῆς γνώμης νὰ μὴ τεθῶσι φραγμοὶ εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς ἀπομακρύνσεως· ὅπως θὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τοὺς εἰσερχομένους, οὕτω καὶ τοὺς ἐξερχομένους νὰ τοὺς συμπεριλάβῃ ὅλους τὸ Συμβούλιον τῆς ἀπομακρύνσεως. Διότι ἡ περίπτωσις ἐκείνη, ὅταν εἶναι ὁμόφωνος περὶ τῆς παραμονῆς ἢ τῆς ἀπομακρύνσεως θὰ εἶναι ὑποχρεωτική. Ἀσφαλῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἀνατρέπεται ἄρδην τὸ 14ον ἄρθρον τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει). Ἂς δεχθῶμεν ὅτι ὁ Α ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος δι’ οἱονδήποτε λόγον ἐχρηματίσθη, δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος διὰ νὰ παραμείνῃ εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ λόγῳ τῶν πληθωρικῶν κινημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουν γίνει, καὶ ἐγὼ μάλιστα, ὅστις συνέπιπτε νὰ εἶμαι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι θὰ παρουσιασθοῦν πολλαὶ περιπτώσεις τοιαῦται· μὴ λησμονῶμεν ὅμως ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν εἶναι ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί, ἀλλὰ συνταγματάρχαι καὶ στρατηγοί. Διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, προκειμένου νὰ ἐπανέλθουν, τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπαναφορᾶς των θὰ ὑποβάλουν οἱ μέραρχοι ἢ διοικηταὶ Σωμάτων Στρατοῦ, πρὸς οὓς οὗτοι θὰ εἶναι συμπαθεῖς. Ἄν θελήσωμεν νὰ τηρήσωμεν τὰ αὐτὰ σταθμὰ καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δέ, εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι καὶ τοὺς ἐκτὸς καὶ τοὺς ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος πρέπει νὰ τοὺς κρίνῃ τὸ αὐτὸ Συμβούλιον, ἀνεξαρτήτως ἂν πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶσιν ἢ ὄχι. Ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, δὲν ἔχω ἄλλο τι παρὰ αὐτὰς τὰς λεπτομερείας νὰ ἐξετάσω. Προκειμένου περὶ τῶν παραιτηθέντων ἀξιωματικῶν, ὅπως εἶπον, ἢ ἀπομακρυνθέντων, πάντως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνωνται καὶ αἱ ταμειακαὶ ὑπηρεσίαι, διότι αὐταί, ὡς γνωρίζετε, εἶναι δυσυπόστατοι, ἀνήκουσαι εἰς τὸ Στράτευμα, ἀλλ’ ἐξαρτῶνται καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Θὰ περιληφθῶσι καὶ αὐτοὶ οἱ ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος ὑπὸ κρίσιν ἢ ὄχι;

§168Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπήχθησαν.

§169Δ. ΚΑΚΑΒΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, ἀλλ’ ἐπικαλοῦμαι τὸ δίκαιον καὶ τὰ αἰσθήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κρίνωσιν ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποδώσωσι τοὺς καλοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸ Στράτευμα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τοὺς παρήλικας τοὺς διανύσαντας μακρὸν βίον εἰς τὸ Στράτευμα καὶ ἰδίως εἰς τοὺς οἰκογενειάρχας νὰ παράσχουν τὰ μέσα ὅπως ἀνετώτερον διέλθωσι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ βίου των.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§171Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγώ, κύριοι, δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολὺ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι, καὶ ἂν ἔχω διαφωνίας τινὰς εἴτε ριζικὰς εἴτε μή, αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον τὴν ἀνάπτυξιν τῶν διαφωνιῶν ἐκείνων. Ὅταν ἐτέθη ὡς βάσις ἐκ μέρους τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ καταρτισμὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν παρέσχον καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων ψῆφον ἐμπιστοσύνης, φρονῶ ὅτι ριζικῶς δὲν μοὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκρούσω τὸ νομοσχέδιον αὐτό, τὸ ὁποῖον τοιοῦτον σκοπόν, κατὰ τὴν γνώμην πάντων, ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Ἀναγνωρίζω, ὅπως ὅλοι ἀνεγνωρίσαμεν, τὴν χρησιμότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ὁ καταρτισμὸς μιᾶς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἥτις εὐτυχῶς κατηρτίσθη. Μεγίστη μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἐλέχθη ἐντεῦθεν καὶ εἶναι πραγματικόν, ὅτι ἐζήτησε τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπανέλθῃ ἡ Χώρα εἰς τὴν ὁμαλότητα ἀφ’ ἑνός, ἀλλὰ καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἵνα λυθῇ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν τὸ θεωρῶ δευτερεῦον. Δὲν νομίζω ὅτι εἰς τὴν ἔννοιαν καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τῶν ζητησάντων τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δὲν ὑπῆρχε καὶ τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Δὲν εἶναι μόνον τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα, οὔτε ἡ λύσις αὐτοῦ. Ἄν ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἢ μερὶς τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐκείνης, μεθ’ ἧς καὶ ἐγὼ ὡς ἄτομον ταυτίζω τὴν γνώμην μου, ηὐχήθη καὶ ἐζήτησε τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὸν ηὐχήθη βεβαίως καὶ διὰ τὴν ἄρσιν τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν διαμάχας καὶ ταραχάς, τὴν λύσιν ὁπωσδήποτε καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ κυρίως ἡ ἐργαζομένη τάξις, ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ὁ ἐργαζόμενος κυρίως γεωργικὸς πληθυσμὸς καὶ πολλοὶ ἄλλοι, ἐζήτησαν τὸν καταρτισμὸν μιᾶς Οἰκουμενικῆς Κυεβερνήσεως διὰ λόγους καθαρῶς οἰκονομικούς. Ἡ ἐπιθυμία τῆς Κοινῆς Γνώμης εἶναι πῶς νὰ καταστῇ ὁ βίος ἀνετώτερος. Νομίζουσιν καὶ ἐνόμισαν ὅτι μία Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις συζητοῦσα καὶ κρίνουσα μετριοπαθῶς καὶ ἠρέμως θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα τὸ οἰκονομικόν, νὰ καταστήσῃ τὸν βίον τὸν κοινωνικὸν ἀνετώτερον, νὰ μετριάσῃ τὴν φορολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι ὄντως ἐπαχθής. Κατὰ τί θὰ ὠφεληθῇ ὁ λαὸς ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λύσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος; Καὶ οἱ κ. κ. ἀρχηγοί, οἱ ἀποτελοῦντες σήμερον τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως ἀπησχολήθησαν, βεβαίως ἐσκέφθησαν ἐν ἑαυτοῖς ὅτι ἔχουσι νὰ ἀντιμετωπίσωσι σήμερον, ὅλοι ὁμοῦ αὔριον ἐν μετριωτέρῳ συνασπισμῷ καὶ μεθαύριον εἷς ἕκαστος χωριστὰ διὰ τοῦ κόμματός του νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶναι λίαν σοβαρόν, ἄμεσον καὶ ἐπικίνδυνον, τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα τῆς Χώρας; Καὶ ἄνευ τῆς λύσεως τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ σταθοῦν ἀξιωματικοὶ ἐν ἐνεργείᾳ, ἐν ἀποτάξει, ἐν ἀποστρατείᾳ; Ποῦ θὰ εὑρεθοῦν οἱ πόροι διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, διὰ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, νὰ ἐφοδιάσωμεν τὸν Στρατόν, νὰ αὐξήσωμεν τὸν Στρατὸν καὶ νὰ κάμωμεν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν;

§172Γ. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μή τις ἐκ τῶν προλαλησάντων ἠρνήθη ὅτι τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα εἶναι ἐπίσης ἓν ἐκ τῶν σοβαρωτέρων;

§173Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην ὅτι σεῖς ἰσχυρίσθητε τὸ ἀντίθετον. Ἠσχολήθητε ἁπλῶς εἰς τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα χωρὶς νὰ ἐπεκταθῆτε ἀλλοῦ. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν πρώτην φορὰν ἀπὸ τὸν καταρτισμὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀνέρχομαι εἰς τὸ βῆμα, καὶ διότι ἐψήφισα ὑπὲρ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ἐνόμισα ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ τονίσω ὅτι ἐκτὸς τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζω τὴν σοβαρότητα καθ’ ὅλην τὴν γραμμήν, ὅπως καὶ σεῖς—ἂν θέλητε μάλιστα, ἠμπορῶ νὰ συμφωνήσω εἰς τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἐπροτείνατε σεῖς, δι’ ἐμὲ ἀτομικῶς εἶναι ἀδιάφορον—ἐγὼ ἐπιθυμῶ ὁμαλὴν λύσιν καὶ εἰ δυνατὸν ἱκανοποίησιν ὅλων τῶν ἀξιώσεων καὶ ἀπαιτήσεων. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὡς βουλευτὴς καὶ πολιτευόμενος ὁμιλῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς, ὅτι προέχει ἓν ἄλλο ζήτημα καὶ ἐρωτῶ· εἶναι ἐν γνώσει τῆς Κυβερνήσεως; Βεβαίως δὲν περιμένω νὰ μοὶ εἴπῃ ὄχι. Ἀλλ’ ἐσχάτως τὰς δαπάνας αἱ ὁποῖαι θὰ ἀπαιτοῦντο τόσον διὰ τοῦτο ὅσον καὶ διὰ τὰ ἄλλα, εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἱκανοποιήσωμεν ὅλας τὰς ἀπαιτήσεις αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται ἢ θὰ ζητηθῶσι; Χωρὶς νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἀδικήσωμεν τοὺς ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἢ νὰ μειώσωμεν τὴν ἀξίαν αὐτῶν, μήπως φθάσωμεν περαιτέρω καὶ ἀφαιρέσωμεν καὶ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο· καὶ ἂν δὲν τὸ πράξωμεν σήμερον, θὰ τὸ πράξωμεν αὔριον; Οἱ κ. κ. ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, οἱ ὁποῖοι διοικοῦν τὴν Χώραν, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν διοικήσουν καὶ αὔριον, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα, βεβαίως, κατὰ τὴν γνώμην μου, θὰ τὸ ἐσκέφθησαν καὶ θὰ ἀπησχολήθησαν ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐκ μέρους δὲ γεωργικοῦ πληθυσμοῦ ὁμιλῶν λέγω καὶ τονίζω ἀκόμη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἡ κατάστασις σήμερον εἶναι ἀφόρητος. Ἔχομεν ἀνάγκην καὶ ἐλπίζομεν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ σήμερον. Ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐκπροσωποῦσαν τὴν Χώραν, νὰ ἀπασχοληθῇ σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος καὶ νὰ μὴ θεωρήσῃ τὸ ἔργον της λῆξαν διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἀναγινώσκομεν κάθε ἡμέραν εἰς τὰς ἐφημερίδας διὰ τὴν ἀπασχόλησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ προβλήματος καὶ εἰς τὴν λύσιν αὐτοῦ, λέγουσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταγίνονται εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων. Καὶ ἤθελον νὰ γίνω διερμηνεὺς μιᾶς κοινῆς γνώμης ἀπὸ τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι εἰλικρινὴς καὶ δικαία, διότι, ὅταν λέγωμεν βεβαίωσιν φόρου δι’ οἱωνδήποτε μέσων, σημαίνει αὔξησιν φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν ἀγνοεῖ κανεὶς ἐκ τῶν κ. κ. βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι κυρίως προέρχονται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας, πῶς βεβαιώνονται διὰ τῶν ὀργάνων τῶν οἰκονομικῶν οἱ φόροι, πῶς ἐβεβαιώθησαν καὶ ἂν τοῦτο σημαίνει εἴσπραξιν τῆς δικαίας φορολογίας ἢ σημαίνει νέαν φορολογίαν ἐντατικήν.

§174Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Κάμνετε ἐπερώτησιν κατὰ τῆς ταμειακῆς ὑπηρεσίας;

§175Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ στρατιωτικὸν νομοσχέδιον μοὶ δίδει ἀφορμήν, κύριοι, διότι διαβλέπω αὔξησιν δαπανῶν καὶ σκέπτομαι πόθεν θὰ καλυφθοῦν αἱ δαπάναι αὐταὶ καὶ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας κατήρτισεν ἢ ὑπέγραψε τὸ Κράτος. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν σύμβασιν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ αὐτὴ ἀφορᾷ μέρος τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ. Ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ συμβάσεις αὐταὶ καὶ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ γεωργικὴ πολιτική, ἀλλ’ ἂν δὲν ἐξακολουθήσωμεν τὴν γεωργικὴν πολιτικήν, ποῖοι θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ πόροι ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἀντλήσητε ἵνα ἐνισχύσητε τὰς οἰκονομίας, τὰς ὁποίας ἐπαγγέλλεται ἡ Κυβέρνησις; Μαζὶ μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει ἡ Κυβέρνησις, ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ συντάξῃ Στρατὸν ὀλίγον μέν, ἀλλὰ ἐκλεκτὸν ποιοτικῶς καὶ νὰ φροντίσῃ διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, καὶ περιορισμὸν δαπανῶν μέγαν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἄλλως. Καὶ ἐγὼ εἶχον ἄλλοτε τὴν τιμὴν νὰ προτείνω τὸν περιορισμὸν τῆς θητείας.

§176Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Πόσον θέλετε νὰ μετριασθῇ ἡ θητεία;

§177Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τουλάχιστον τὸ δεκατετράμηνον δύναται νὰ γίνῃ σήμερον, ἀλλὰ δὲν ἀποκλείεται καὶ κατ’ ἄλλην γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀποκρούσει δι’ εἰδικοὺς λόγους, νὰ γίνῃ καὶ δωδεκάμηνος. Νομίζω ὅτι αἱ περιστάσεις δύνανται νὰ τὸ ἐπιτρέψουν καὶ ἡ διαρρύθμισις τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων. Βεβαίως, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἐπέκτασιν τοῦ Μετώπου καὶ τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι σήμερον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ δεκατετράμηνον.

§178Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἕν πρᾶγμα ἤθελον νὰ εἴπω ὅταν θίγονται τοιαύτης φύσεως ζητήματα, ὅτι συνήθως εἶναι τὸ τελευταῖον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγει μία σειρὰ μελετῶν καὶ δὲν πρέπει κατὰ κανόνα νὰ ὀνομάζωμεν τὸ ὠμέγα χωρὶς νὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλην ἐκείνην τὴν σειρὰν τῶν μελετῶν καὶ τῶν προϋποθέσεων διὰ νὰ ἔχωμεν κρίσιν ἀσφαλῆ. Διότι γεννῶμεν ἐντυπώσεις καὶ τονίζω ὅτι εἰς τοιαύτης φύσεως ζητήματα πρέπει νὰ ἀποφεύγωμεν νὰ γεννῶμεν ἐντυπώσεις.

§179Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὐδεμία ἐντύπωσις ἐγεννήθη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἐκ τῶν λόγων μου γεννῶνται ἐντυπώσεις, ὅταν γνωρίζετε μάλιστα ἐκ συνεργασίας μετ’ ἐμοῦ ὅτι ἐζητήσαμεν καὶ ἡ Βουλὴ ἐκείνη ἐδέχθη τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας εἰς δεκαοκτάμηνον, ὅταν γνωρίζετε ὅτι στρατιωτικοὶ καὶ ἄλλοι εἰδικοὶ διαπρεπεῖς ὑποστηρίζουν τὴν ἐλάττωσιν τῆς θητείας εἰς τὸ ὀλιγώτερον. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν ἐντυπώσεις· λέγω μόνον ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἂν θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν αὐτὰς τὰς δαπάνας καὶ τὰς ἄλλας τὰς ὁποίας δημιουργοῦμεν ἢ θὰ δημιουργήσωμεν, νὰ τὰς ἀναπληρώσωμεν. Διότι ἐνταῦθα οὔτε γεωργικὴ πολιτικὴ ἐγένετο, ἐπειδὴ ἡ ἀγορὰ τῶν κτημάτων δὲν κοστίζει σήμερον περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἐκόστισε δι’ ὁμολογιῶν καὶ διότι καὶ τὰ Τουρκικὰ κτήματα θὰ μείνουν.

§180Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἀφοῦ καὶ σεῖς γνωρίζετε ὅτι ἐγένετο εἰς τὸ παρελθὸν μία ἀδικία, προκειμένου περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι σήμερον εἰς τὸ Στράτευμα, καὶ ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ἐπιβεβλημένον καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτούς, δὲν φρονεῖτε ὅτι πρέπει τὸ Κράτος νὰ ὑποστῇ αὐτὴν τὴν θυσίαν καὶ ἡ ὁποία θὰ εἶναι συνεπακολούθημα αὐτῆς τῆς ἐπαναφορᾶς;

§181Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀρκεῖ ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν θυσίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος, ἡ Βουλὴ αὕτη νὰ εἶναι ἐν γνώσει καὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν καὶ ὅταν εἶναι ἐν γνώσει δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Τὰ πράγματα θὰ συζητηθοῦν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν καὶ ἵνα μὴ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ νομισθῇ ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὐταὶ ἔχουν σχέσιν τινὰ μὲ πολεμικὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ τοῦτο παύω τὴν συζήτησιν αὐτήν, διότι ἐν τῇ διανοίᾳ μου δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη πρόθεσις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἁπλῶς εἶχον σκοπὸν νὰ ἀριθμήσω τὰς δαπάνας. Ἀλλὰ ἐγώ, καίτοι ψηφίζω ὑπέρ, δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου ὅπως κατηρτίσθη. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου χωρὶς νὰ θέλω νὰ τὴν ὑποβάλω διὰ τροπολογίας, οὔτε νὰ ζητήσω νὰ γίνῃ δεκτή. Ἐγὼ θὰ ἔφθανον μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ὑποστηρίξω ἓν καὶ μόνον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς καὶ περὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ προβῶ καὶ περαιτέρω διὰ τὸν καταρτισμὸν Συμβουλίου ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κατὰ τὸν τρόπον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ θὰ ἔφθανον ὅπως ἡ Κυβέρνησις, ὅπως εἶναι σήμερον κατηρτισμένη, νὰ ἐσκέπτετο περὶ δύο ἀξιωματικῶν μόνον ἀνωτάτων, διατελούντων εἴτε εἰς ἀποστρατείαν εἴτε εἰς ἀπόταξιν. Αὐτοὶ ἐπανερχόμενοι θὰ ἠδύναντο μετὰ τῶν τριῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, κρίνοντες τὰ πράγματα λεπτομερῶς, νὰ κάμουν τὴν ἐπαναφορὰν καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν. Δηλαδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἔχων σύμφωνον καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀναθέσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Συμβουλίου εἰς τοὺς πέντε ἀξιωματικούς. Τὸ Συμβούλιον δὲ τῶν πέντε, ἔχον ὑπεύθυνον πλέον γνώμην καὶ ἄμεσον γνῶσιν ἐπὶ τῆς διοικήσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ κρίνῃ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς πεποιθήσεως περὶ τοῦ ποῖοι εἶναι προωρισμένοι νὰ διοικήσουν τὸ Στράτευμα, ὅλοι αὐτοὶ οἱ πέντε θὰ ἠδύναντο, λέγω, νὰ κάμουν καὶ τὴν ἐπαναφορὰν καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχω ἀτομικῶς. Τὴν εἶπον ἁπλῶς, διότι ἀνῆλθον ἐπὶ τὸ βῆμα, χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ τὴν ἐγκρίνῃ ἡ Κυβέρνησις. Τιμῶ, βεβαίως, τοὺς διανύσαντας μακρὸν χρόνον εἰς τὸν Στρατόν, τιμῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας καὶ ὑπηρεσίας μεγάλας καὶ ὅταν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου ἐπῆλθεν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀπεμακρύνθησαν εἰς τὰ ἴδιά των ἔργα. Ἀλλὰ μοῦ φαίνεται κάπως δύσκολον πρᾶγμα τοῦ νὰ ζητῆται αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ ἐν ἀποστρατεύσει νὰ ἔχουν ὅλον τὸν ζῆλον καὶ ὅλην τὴν προθυμίαν ἀλλὰ καὶ ὅλην τὴν δύναμιν νὰ ἀσχολῶνται καὶ νὰ σκέπτωνται περὶ τοῦ ὑποστρατήγου μέχρι τοῦ ὑπολοχαγοῦ, νὰ ἴδουν ποῖον θὰ ἐπαναφέρουν καὶ ποῖον θὰ ἐκκαθαρίσουν, ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τὸ στρατιωτικόν των στάδιον. Εἶναι ὡσὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κάμνομεν εἰς τὰ διάφορα δικαστικὰ Συμβούλια ποὺ τοὺς παίρνομεν ἀπὸ ἐδῶ καὶ τοὺς τοποθετοῦμεν εἰς ἄλλα ἔργα, δὲν δίδει δὲ τοῦτο ποτὲ ἀποτέλεσμα. Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν ἀπὸ σήμερον ν’ ἀνατεθῇ ἡ διοίκησις τῶν δύο Σωμάτων Στρατοῦ εἰς ἀπότακτον ἀξιωματικὸν καὶ εἰς ἀπόστρατον, μὴ καταληφθέντα ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας. Ὅταν ἀποφασίσωμεν νὰ ὁμιλῶμεν ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως ἂν θέλωμεν δὲν θὰ διϊστάμεθα πρὸς εὕρεσιν λύσεων μελλοντικῶν, ἂν ἀσχολούμεθα μὲ τὸ παρελθόν. Σεῖς θὰ ἔχητε τὴν γνώμην σας καὶ ἡμεῖς τὴν ἰδικήν μας. Ἀλλὰ πάλιν ἂν νομίζητε ὅτι ἡ ὑπομονὴ ἢ ὑποχώρησις τῶν βουλευτῶν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ ἡ ἐπιθυμία νὰ ἐπέλθῃ ὁμαλότης, φθάνει μέχρι τοῦ σημείου ὥστε οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς καὶ τρίς, νὰ ὑβρίζητε, πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι τοῦτο ὑπερβαίνει τὰ ὅρια.

§182Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ποῖος ὕβρισε;

§183Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σεῖς ὑβρίζετε κάθε ἡμέραν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν καὶ μίαν ἀλήθειαν. Εἴμεθα μερικοὶ ὑπεράγαν νευρικοὶ καὶ λησμονῶμεν τὸ τί ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Εἶναι ἓν κακὸν καὶ ἀμοιβαίως ἂς προσπαθήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ τὸ ἄρωμεν.

§184Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἐλέχθη ὅτι ἡμεῖς ἐστήσαμεν παγίδα εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, θέλοντες νὰ ἐπαναφέρωμεν τοὺς ἀξιωματικούς, ἐνῷ ἡμεῖς οὐδέποτε ἐχρησιμοποιήσαμεν ἀξιωματικούς. Ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι οὐδὲν πολίτευμα οὔτε ἡ Βασιλεία οὔτε ἡ Δημοκρατία δύναται οὕτω νὰ σταθῇ.

§185Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ὅλα τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα ἔγιναν μὲ ἐπαναστάσεις.

§186Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὸ 1ον ἄρθρον ἔχω μίαν διασάφησιν. Λέγει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Συνιστᾶται Συμβούλιον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ κρίνῃ κλπ.» Ἡ ἔννοια τοῦ «ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνθέντες» εἶναι εὐρυτάτη, δηλαδὴ περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀποστρατευθέντες λόγῳ ὁρίου ἡλικίας;

§187Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι.

§188Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ «ὁπωσδήποτε ἀπομακρυνθέντες ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ» τί ἐννοεῖτε ἀπομακρυνθέντες; Βίᾳ ἀπομακρυνθέντες; Ἀκουσίως;

§189Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἕνεκα τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν. Εἶναι μία διατύπωσις, μία σύμπτυξις τῆς ἀρχικῆς διατυπώσεως, ἡ ὁποία ἀρχικῶς ὡμίλει περὶ τῶν μετεχόντων εἰς τὸ κίνημα τοῦ 1923. Ἔπειτα δὲ καὶ περὶ τῶν πρὸ καὶ μετὰ ἀποστρατευθέντων καὶ ἀκόμη καὶ περὶ τῶν μὲ ὡρισμένα δικαιολογητικά, μήπως τυχὸν ὑπ’ αὐτὰ τὰ δικαιολογητικὰ κρύπτεται πολιτικὴ δίωξις. Ὅλα αὐτὰ τὰ συνέπτυξα εἰς τὴν φράσιν αὐτήν. Βεβαίως, δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῶσιν οἱ λόγῳ ὁρίου ἡλικίας, διότι οὗτοι ἅμα ὑπερβῶσιν τὰ ὅρια τῆς ἡλικίας αὐτοδικαίως παύουσιν νὰ εἶναι ἀξιωματικοί.

§190Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἤθελον νὰ ἐγνώριζον καὶ τοῦτο. Περιλαμβάνονται οἱ παραιτηθέντες ἀπὸ ὡρισμένης περιόδου;. Ἁπαξάπαντες οἱ παραιτηθέντες;

§191Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ζήτημα οὐσίας τοῦ Συμβουλίου. Ἐγὼ φαντάζομαι, διότι θέλω νὰ κάμω καὶ τὴν δήλωσιν αὐτήν, ὅτι καὶ ἡ διατύπωσις, ἡ ἔννοια δηλαδὴ ἡ ἀρχική, ὑπῆρχεν εἰς τὸ πνεῦμα τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν, τῶν συνελθόντων διὰ τὴν συγκρότησιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἔλαβον γνῶσιν τῆς ἀποφάσεως ὅταν προσεκλήθην κατόπιν, ὅταν εἶχεν ἀποφασισθῆ πλέον, ἀλλὰ ὑποθέτω ὅτι τὸ πνεῦμα τῶν πολιτικῶν ἀρχηγῶν εἶναι αὐτό: Οἱ παραιτηθέντες, εἰς τοὺς ὁποίους διέβλεπον πολιτικὸν λόγον τῆς παραιτήσεως....

§192Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπρόκειτο περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἠναγκάσθησαν νὰ παραιτηθῶσιν ἕνεκα τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν ἢ νὰ ὑποβάλωσιν αἰτήσεις ἀποστρατείας προτοῦ τοὺς καταλάβῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἕνεκα τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν, ὄχι περὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν, διότι δὲν τοὺς ἤρεσε νὰ ὑπηρετήσωσιν καὶ ἤθελον νὰ εὕρωσιν ἄλλο ἐπάγγελμα.

§193ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς θὰ ἐξακριβωθῇ;

§194Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι πολὺ γνωστοὶ καὶ εἶναι εὔκολον δι’ ἓν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐργασθῇ εἰλικρινῶς, νὰ ἀποφασίσῃ ἂν εἷς ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος παρουσιαζόμενος θὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους τῆς παραιτήσεως ἢ τῆς αἰτήσεως ἀποστρατείας του, εἶναι εὔκολον, λέγω, νὰ ἐξακριβώσῃ τοὺς λόγους. Δὲν πρόκειται περὶ Στρατοῦ τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα χιλιάδων ἀξιωματικῶν. Γνωρίζετε πόσα πρόσωπα εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κριθῶσιν; Ἑξήκοντα ἕως ἑβδομήκοντα. Εἶναι δυνατὸν οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι θὰ κριθῶσιν, νὰ μὴ γνωρίζωσιν ἂν παρῃτήθησαν διὰ λόγους πολιτικοὺς ἢ ὄχι;

§195Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ ἀπορία μου ἦτο δικαιολογημένη καὶ ἐπιμένω ὅτι ἐν τῇ διανοίᾳ ἀκριβῶς τῶν συντακτῶν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τοῦτο: ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν ἢ μᾶλλον νὰ κριθῶσιν παρὰ τοῦ Συμβουλίου οἱ παραιτηθέντες ἕνεκα πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν ἢ πολιτικῶν λόγων. Τὸ διάστημα τοῦτο ἀρχίζει ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου 1922 μέχρι πότε; Μέχρι σήμερον; Ὥστε ἀξιωματικὸς παραιτηθεὶς χθὲς δύναται νὰ ἐπανέλθῃ αὔριον;

§196Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν παρῃτήθη χθὲς ἕνεκα πολιτικῶν λόγων βεβαίως δύναται νὰ ἐπανέλθῃ.

§197Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἀναγνωρίζετε ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν δύναται νὰ παρῃτήθη ἀξιωματικὸς διὰ λόγους πολιτικούς; Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου εἰς τὰ 1924 καὶ 1925 ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι μετετέθησαν ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τὸ ὑπηρεσιακόν, τὸ ἀνώτατον, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τὰς τοποθετήσεις καὶ τὰς μεταθέσεις διὰ καθαρῶς ὑπηρεσιακοὺς λόγους, διότι ἐπρόκειτο περὶ λοχαγῶν καὶ ὑπολοχαγῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἔφυγον ἀπὸ τὴν Φρουρὰν Ἀθηνῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπηρέτησαν ἓν καὶ δύο καὶ τρία ἔτη καὶ ἐτοποθετήθησαν εἰς ἄλλην φρουρὰν καὶ πολλοὶ τούτων μοὶ ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθην ἀμέσως. Μετά τινα χρόνον ἐζήτουν τὴν ἐπάνοδόν των, πρᾶγμα ἀδύνατον, διότι μίαν φορὰν εἰς ποὺ παρῃτήθη διὰ τοιοῦτον λόγον δὲν νομίζω ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα πλέον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸν Στρατόν, ἐκτὸς δὲ τούτου, σεῖς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, ποῖαι εἶναι αἱ ἀνωμαλίαι, αἱ δημιουργούμεναι ἐκ τῆς ἐπανόδου παραιτουμένων ἄνευ λόγων ἀξιωματικῶν καὶ πρὸς τὰ ἄνω καὶ πρὸς τὰ κάτω. Λοιπὸν ἀξιωματικοὶ τῆς κατηγορίας αὐτῆς θὰ ἐπανέλθωσι καὶ αὐτοί; Εἶναι καὶ αὐτοὶ ἕνεκα τῶν πολιτικῶν ἀνωμαλιῶν παραιτηθέντες;

§198Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τώρα, ὁπότε εἶναι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἂν παραιτηθῇ τις ὑποτίθεται ὅτι δὲν ὑπάρχει πολιτικὴ ἀνωμαλία. Γνωρίζομεν τοὺς χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους ὑπῆρξεν πολιτικὴ ἀνωμαλία, ὥστε δὲν θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§199Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω τὸ χρονικὸν διάστημα καὶ αὐτὸ θέλω ἐγὼ νὰ διαλευκανθῇ. Τὸ χρονικὸν διάστημα δὲν εἶναι λόγος, ὁ ὁποῖος παρεκίνησε τὸν ἀξιωματικὸν νὰ παραιτηθῇ.

§200Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ ἀνωμαλιῶν καὶ ὄχι πολιτικῶν λόγων.

§201Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ παίρνομεν ἀπὸ τὸ 1911 μέχρι σήμερον, ἂν θέλετε.

§202Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσθη ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, τουλάχιστον καθ’ ἡμᾶς, καὶ καθ’ ὑμᾶς πιστεύω, λήγει ἡ ἀνωμαλία.

§203Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ὑπάρχῃ καὶ παραίτησις.

§204Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ εἶπον ὡς παράδειγμα. Σᾶς εἶπον, κατηγορία ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν εἰς τὰ 1924 καὶ 1925 ἀκριβῶς, διότι δὲν ἤθελον νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν τοὺς ἔστελλον. Νὰ τεθῇ, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ ὑπηρέτησαν διαρκῶς ἐπὶ δεκαπέντε ἔτη, μετατεθέντες δὲ παρῃτήθησαν.

§205Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νομίζω ὅτι ἡ ἔννοια εἶναι σαφὴς καὶ θὰ ἦτο καλὸν ἐπισήμως νὰ δηλωθῇ ὅτι διὰ τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τῶν παραιτηθέντων ἀξιωματικῶν νὰ μεριμνήσῃ αὐστηρῶς τὸ Συμβούλιον, μήπως μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ οἱ παραιτηθέντες διὰ πολιτικοὺς λόγους.

§206Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ ἐπιμονή μου αὐτὸ ἀφορᾷ, νὰ ἐξακριβωθῇ ὅτι παραίτησιν ἐννοοῦμεν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν ἕνεκα πολιτικῆς ἀντιθέσεως, ὄχι διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα ὑπὸ τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο καὶ ἀπεμακρύνθησαν, διότι τὴν στιγμὴν ἐκείνην τοῖς ἐγένετο δυσμενὴς τοποθέτησις.

§207Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι δυνατὸν λόγῳ τῆς πολιτικῆς ἀνωμαλίας νὰ ἐγένετο μία τοιαύτη δυσμενὴς τοποθέτησις, ὥστε νὰ τὸν ἠνάγκασαν νὰ παραιτηθῇ. Δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἀκριβὲς κριτήριον δι’ αὐτό.

§208Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης μίαν λέξιν ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6. Τὸ ἄρθρον 6 ὁμιλεῖ περὶ ἀρχαιότητος, ἐπαναφορᾶς κλπ. καὶ ἔχει προβλέψει πῶς θὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἐπερχομένην κατάστασιν, διότι οὐδεὶς σήμερον εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῇ ὅτι διὰ τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ λύεται ὁριστικῶς τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ καὶ τί περισσότερον φαντάζονται οἱ εἰδικοὶ καὶ οἱ γνωρίζοντες τί θὰ γείνῃ, ὅτι μὲ ἓν ἄρθρον τὸ ζήτημα δὲν λύεται, διότι ἐν αὐτῷ δὲν ἀναφέρεται τίποτε, οὔτε περὶ ἀρχαιότητος, οὔτε περὶ ἐπετηρίδος, οὔτε περὶ ἄλλου τινός, καὶ θέλω νὰ τονίσω τὴν σημασίαν τοῦ πράγματος, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς, βεβαίως, γνωρίζετε, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταστῇ γενικῶς γνωστή, διότι εἶναι φόβος ὅτι ἐνῷ ἐπαναφέροντες τοὺς ἀξιωματικοὺς νομίζομεν ὅτι τοὺς ἱκανοποιοῦμεν καὶ θὰ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ὁμαλότητα ἐν τῷ Στρατεύματι, λύομεν τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα μόνον μὲ λέξεις, καὶ θὰ δημιουργήσωμεν μίαν μεγάλην ἀνωμαλίαν εἰς τὸ σύνολον τοῦ Στρατεύματος.

§209Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀνωμαλία ἐννοεῖται μόνον ἡ πολιτικὴ ἀνωμαλία. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα διὰ νὰ λυθῇ θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον.

§210Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ προκείμενον ὅμως ψήφισμα δυσχεραίνει τὴν κατάστασιν, διότι ὁμιλεῖ περὶ ἀρχαιότητος καὶ γνωρίζετε τί εἶναι ἀρχαιότης. Αἱ ἐποχαὶ ὅλαι ἔχουσι τὴν ἱστορίαν των, οὔτε εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγεται ἐδῶ ὅτι ἀπὸ ὡρισμένου χρόνου ἀνεμίχθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν πολιτικήν, πάντοτε ἀνεμιγνύοντο, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἄλλοτε ἀνεμίχθησαν ὀλίγον καὶ ἄλλοτε πολύ, ἄλλοτε ὀλίγοι καὶ ἄλλοτε πολλοί, ἄλλοτε κατὰ τὸν Α τρόπον καὶ ἄλλοτε κατὰ τὸν Β τρόπον καὶ ἄλλοτε ἄλλως. Τὰ λέγω αὐτὰ διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ τίς θὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχαιότητος· θὰ ἔλθῃ ἕτερον Συμβούλιον; Πρέπει πολὺ νὰ προσέξωμεν μὴ τυχὸν ἐπιδιώκοντες νὰ φέρωμεν τὴν ὁμαλότητα, δημιουργήσωμεν, ὡς εἶπον, μίαν μεγάλην ἀνωμαλίαν. (Χειροκροτήματα).

§211ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§212ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ αὔριον.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει, κύριοι, νὰ συνεχίσωμεν. Εἶναι ἀκόμη τριάκοντα πέντε ἐγγεγραμμένοι ἵνα λάβωσι τὸν λόγον. Νὰ διακόψωμεν τώρα καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§214ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρα 9 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 10.45′ μ. μ.)

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἡ Πανελλαδικὴ Ὁμοσπονδία Ἐργατῶν ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ μεταφορᾶς, κινήσεως καὶ φωταερίου».

§217Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως εἶναι γνωστόν, πρὸ ὀλίγου εἶχον ἔλθει ἐργάται, ἐπιτροπὴ τῶν ὁποίων ἐπέδωσε καὶ τὸ ὑπόμνημα, ἐπειδὴ δὲν ἦτο παρὼν ὁ κ. Ὑπουργός.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις, τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ εἶναι νὰ σᾶς ἐγγράψω.

§219Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις.

§221Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐξαιρετικοῦ τοῦ πράγματος.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, εἶναι νὰ προτιμηθῇ, ἐφόσον δέχεται ἡ Βουλή, αὔριον.

§223ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα!

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτιμᾶται λοιπόν. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν».

§225Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται μία συζήτησις τοιαύτης σημασίας ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§227Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, πολλοὶ ἀνῆλθον τὸ βῆμα καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλήν, μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀπὸ τοῦ 1922 ἀπομακρυθέντων ἀξιωματικῶν μέχρι σήμερον, εἰς τὰς ἀποφάσεις της κυρίως ὑπὸ τὴν πίεσιν τὴν Κοινῆς Γνώμης, ἀσχέτως τῶν πολιτικῶν φρονημάτων τῶν μελῶν αὐτῆς, θὰ ἀπονείμῃ τὸ δίκαιον, τὸ ἀπόλυτον δίκαιον, οὕτως ὥστε νὰ δύναται τὸ Στράτευμα νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὰ ἔργα του καὶ νὰ παύσῃ νὰ πολιτεύεται, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ παύσῃ πλέον ἡ ἀντίληψις τῶν ἀποτάκτων καὶ μὴ ἀποτάκτων. Μίαν καὶ μόνην παράκλησιν θὰ εἶχον νὰ διατυπώσω πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, νὰ ἐξηγήσῃ πρὸς τὴν Βουλήν, ἂν εἰς τὸ ἄρθρον 9, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὅτι: «ὁ χρόνος τῆς ἐκ τοῦ Στρατεύματος ἀπομακρύνσεως θὰ λογισθῇ συντάξιμος καὶ θὰ ὑπολογίζεται διὰ τὴν προαγωγὴν ἄνευ ἀποδοχῶν» ἐννοῇ ὅτι ὁ χρόνος τῶν ἀεροπόρων θὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ. Αὐτὸ ἀφορᾷ, κ. Ὑπουργέ—πρέπει νὰ τονίσω—ἕνα κ. μόνον ἀεροπόρον, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, ἱκανώτατον, ἀποστρατευθέντα διὰ λόγον τὸν ὁποῖον φαντάζομαι ὅτι τὸ Συμβούλιον θὰ θεωρήσῃ ἀνύπαρκτον.

§228Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποῖος εἶναι;

§229Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ρέπας. Ἡ σύνταξις τῶν ἀεροπόρων εἶναι διττή, ἐπειδὴ δὲν εὐτυχῶσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἀεροπόροι νὰ ζήσωσιν 25 ἔτη ἐν τῇ ἀεροπορικῇ ὑπηρεσίᾳ διὰ νὰ λάβωσι σύνταξιν· διὰ τοῦτο τὸ Κράτος, ὡς καὶ τὰ ἄλλα Κράτη, ἐμερίμνησαν, ὥστε ἡ σύνταξις νὰ δίδεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πτητικοῦ ἑξαμήνου, θεωρεῖται δὲ πτητικὸν ἑξάμηνον ὡρισμέναι ὧραι καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν. Κατὰ τὸ χρονικὸν ὅμως διάστημα τοῦτο, ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν, τόσον ὁ Στρατὸς ὅσον καὶ τὸ Ναυτικὸν δὲν εἶχον ἀρκετὰ ἀεροπλάνα καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ πλεῖστοι τῶν ἀεροπόρων δὲν ἐξετέλεσαν τὰ πτητικά των ἑξάμηνα. Διὰ τοῦτο ἐλήφθη μέτρον νομοθετικὸν ὅτι, ἐφόσον ἡ ὑπηρεσία δὲν παρέχει τὰ μέσα, θεωροῦνται ὡς ἐκτελεσθέντα τὰ ἑξάμηνα. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἀδίκημα, ἐνῷ ἐλήφθη τὸ γενικὸν μέτρον, νὰ ἐξαιρεθῇ εἷς ἀεροπόρος. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν νὰ ἔχω τὰς ἀντιλήψεις σας ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§230Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁμολογῶ ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἰδέα. Εἶναι ζήτημα ἐξεταστέον, δεδομένου ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ δὲν ἐξετέλεσε πτήσεις· εἶναι ὡς νὰ δώσητε διπλοῦν χρόνον ὑπηρεσίας εἰς ἀπόλεμον. Σημειώσατε δὲ ὅτι θὰ ἔχωμεν καὶ τὸ ἑξῆς· ἂν ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοῦ χρόνου τῆς πτητικῆς ἑξαμηνίας δὲν συμπληροῦται ἡ σύνταξις, δυνάμει τοῦ ἄλλου ἄρθρου θὰ λάβῃ σύνταξιν καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὸν χρόνον. Ἑπομένως καταλήγομεν εἰς τὸ αὐτὸ πρᾶγμα. Δὲν βλέπω διατί νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις δι’ ἕνα, νὰ δοθῇ δηλαδὴ διπλοῦς χρόνος ὑπηρεσίας.

§231Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι. Δὲν ἐννοῶ διπλοῦν χρόνον ὑπηρεσίας, ὡς χρόνον ἀεροπορικῆς ὑπηρεσίας, διότι ὁ χρόνος τῆς συντάξεως τοῦ ἀεροπόρου δὲν εἶναι 25 ἐτῶν, εἶναι 10 πτητικῶν ἑξαμήνων. Οὐδεὶς ἀεροπόρος ηὐτύχησε νὰ φθάσῃ τὰ 25 ἔτη ἀεροπορικῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας. Ἐπιτρέπετε, κ. Ὑπουργέ, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπιζοῦν μόνον 8. Τοὺς ὑπολοίπους θρηνοῦμεν οἱ ἐπιζήσαντες.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γάτος ἔχει τὸν λόγον.

§233Σ. ΓΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ δὲν θὰ θελήσω νὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλήν, διότι ἀρκετὰ συνεζητήθη τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφος ἔφερε τροπολογίας τινάς, νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις. Ἐπίσης δέ, κ. συνάδελφε, θέλω νὰ προστεθῇ καὶ κάτι διὰ νὰ εἶναι ἀπολύτως δίκαιαι αἱ παρατηρήσεις μου αὗται.

§234Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν.

§235Σ. ΓΑΤΟΣ. Ἔστω. Ἐδέχθητε, κ. Ὑπουργέ, τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κρεμεζῆ περὶ ἐμπολέμου ὑπηρεσίας;

§236Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκόμη δὲν εἶπον ποίας τροπολογίας ἐγκρίνω καὶ ποίας δὲν ἐγκρίνω. Εἶπον, ἀπαντῶν περὶ τοιαύτης ὑπηρεσίας εἰς ἕνα ἄλλον κύριον, ὅτι δὲν ἐθεώρησα κατ’ ἀρχὴν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος, μήπως τυχὸν ἐκ τοῦ περιορισμοῦ αὐτοῦ θὰ ἐγεννῶντο δυσχέρειαι εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἠννόουν πάντως καὶ ἐτόνισα καὶ ἀνεγράφη μοὶ φαίνεται καὶ εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι, ὅταν ἀναφέρεται ἡ στρατιωτικὴ δρᾶσις, πρωτίστως ἀναφέρεται ἡ πολεμική, δὲν ἔχω δὲ καμμίαν δυσκολίαν εἰς τὸ ἄρθρον ὅπου γίνεται λόγος περὶ στρατιωτικῆς δράσεως νὰ προσθέσω «καὶ δὴ πολεμικῆς».

§237Σ. ΓΑΤΟΣ. Λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ἔθεσε πολὺ αὐστηρῶς τὸ ζήτημα, φρονῶ ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπηρέτησαν κατὰ τὸν τελευταῖον πόλεμον, ἴσως νὰ εἶχον ὑπηρετήσει κατὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1918 ἢ τοῦ 1912. Παραδέχομαι ὅμως καὶ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι, ἂν δὲν ὑπηρέτησαν εἰς τὸν τελευταῖον πόλεμον, δὲν εὐθύνονται ἀπολύτως, κατὰ τὴν γνώμην μου, οἱ ἀξιωματικοί, εὐθύνεται ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Εἶσθε ἀξιωματικὸς καὶ γνωρίζετε κάλλιστα ὅτι, ἂν δὲν ἤθελον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸν πόλεμον, ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τοὺς ἁρπάσῃ ἀπὸ τὸ αὐτὶ καὶ νὰ τοὺς βάλῃ εἰς τὸ βαπόρι νὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὸν προορισμόν των. Ἡ τροπολογία αὐτὴ θεωρεῖται ὡς μέτρον δικαιοσύνης. Οὕτω δὲν τὴν θεωρεῖτε, κ. συνάδελφε;

§238Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὡς καθῆκον.

§239Σ. ΓΑΤΟΣ. Λοιπὸν καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν ἵνα μὴ ἐγερθῇ φωνὴ διαμαρτυρίας ἐκ μέρους τῶν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν τοὺς ὁποίους ὁ κ. συνάδελφος θέλει νὰ ἀπομακρύνῃ, καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ἐπανέλθωσι καὶ νὰ ἀπομακρυνθῶσι καὶ διὰ τοῦτο ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνιαύσιον θητείαν, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ προστεθῇ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ηὐτομόλησαν ἀπὸ τὸ Μέτωπον εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐνεκατεστάθησαν εἰς τὰ «καρακόλια» αὐτῆς, ὥστε νὰ μὴ ἐγερθοῦν παράπονα ἐκ μέρους τῶν ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, διότι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ μὴ ὑπηρετήσας ἐνιαύσιον νὰ σᾶς εἴπῃ· «πῶς μὲ κρίνετε, κύριοι, ἐμέ, ὁ ὁποῖος θεωρῶ τὸ σφάλμα μου ὡς πλημμέλημα, ἐνῷ τὸ ἄλλο εἶναι κακούργημα;» Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν· ὅταν εἷς ἀξιωματικὸς ἐν ὥρᾳ πολέμου λιποτακτήσῃ ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ Μετώπου, ποία ποινὴ ἐπιβάλλεται, πλημμελήματος ἢ κακουργήματος; Λοιπὸν πῶς θέλετε οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, ἐνῷ τοὺς ἄλλους τοὺς κρίνετε μὲ τόσην αὐστηρότητα, διότι δὲν ὑπηρέτησαν, κατὰ τὸν κ. Κρεμεζῆν, ἐπὶ ἓν ἔτος εἰς τὸ Μέτωπον; Δὲν ἠξεύρω δέ, ἂν ἐγὼ καὶ ὁ κ. Κρεμεζῆς ὑπηρετήσαμεν καθόλου. Ὅταν μᾶς ἐκάλεσεν ἡ Πατρὶς νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας μας, μετέβημεν ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Λαζανᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§241Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἐτονίσθη, κύριοι, παρ’ ὅλων τῶν συναδέλφων καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ ἔργα του, ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Στρατοῦ ἀπὸ τὴν πολιτικήν, εἶναι θέλησις, εὐχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τοῦ νὰ ἀπομακρυνθῇ ὁ Στρατὸς ἐκ τῆς πολιτικῆς ἦτο καὶ ὁ πρώτιστος ὅρος τῆς συγκροτήσεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἐτονίσθη παρ’ ὅλων ὁ φόβος ὅτι ὁ σκοπὸς ὅστις ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ψηφίσματος, δηλαδὴ ἡ ἀποκατάστασις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὰ ἔργα του μήπως διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου δὲν ἐπιτευχθῇ. Καὶ σχεδὸν ὅλοι οἱ προλαλήσαντες ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου σχεδὸν συνεφώνησαν. Αἱ διάφοροι προταθεῖσαι τροπολογίαι εἰς τοῦτον καὶ μόνον τὸν σκοπὸν ἀποβλέπουν· πῶς νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἀποτυχίαν τοῦ σκοποῦ τοῦ ψηφίσματος. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ὄχι μόνον διὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον συγκροτεῖται, ὡς ὁρίζει τὸ ψήφισμα, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἴτε ἐκ πλάνης, εἴτε ἐκ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ λαμβάνωνται αἱ γνῶμαι, θὰ φθάνουν αἱ γνῶμαι διὰ τοὺς κρινομένους ἀξιωματικοὺς εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος θὰ φθάνουν εἰς τὸ Συμβούλιον εἴτε ἐκ πλάνης εἴτε ἐκ φόβου προκαταλήψεως, ἐξεδηλώθη, λέγω, ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὅτι θὰ ὑπάρχῃ ἡ εἰλικρίνεια. Ἐνθυμοῦμαι τὰς φράσεις αὐτάς· «μὴ φοβεῖσθε, μὴ κατέχεσθε ἀπὸ καχυποψίαν, αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι εἰλικρινεῖς».

§242Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐλπίζω νὰ εἶναι. Δὲν εἶμαι εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν.

§243Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Εἶναι ἡ γνώμη σας, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιδιώκεται διὰ τοῦ ψηφίσματος. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνει καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς καθὼς καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Εἶναι τοῦτο ἡ ἐλπὶς ὅλων μας, ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν της πιστεύει ὅτι εἰλικρινὴς καὶ πραγματικὴ θὰ εἶναι ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ τοῦ ψηφίσματος, ὅτι πραγματικῶς δηλαδὴ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφίσματος θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν ποθούμενον σκοπόν, ὅτι ὁ Στρατὸς θὰ ἀποκατασταθῇ εἰς τὰ ἔργα του, ὅτι θὰ παύσῃ πλέον νὰ ἀναμιγνύεται εἰς τὴν πολιτικήν. Εἶναι τοῦτο δι’ ἐμέ, κύριοι συνάδελφοι, μία ἐγγύησις, ὅτι πιστεύει ἡ Κυβέρνησις ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ὄχι τὸ ψήφισμα, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ὁ λαός, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συγκρατεῖ τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. Ἄν δὲν ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ ψήφισμα, δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ὅρος τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ προϋπόθεσις τῆς ὑπάρξεως τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως—καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται—εἶναι νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφίσματος καὶ ὄχι εἰς τὰ ἄρθρα, νὰ μὴ ἐξετάσωμεν τὰς ἑρμηνείας τὰς βυζαντινολογικάς, ἀλλὰ νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τοῦτο· ὅταν παρέλθωσιν αἱ προθεσμίαι αἱ τασσόμεναι τόσον διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν, ὅσον καὶ διὰ τὴν ἀποπομπὴν τῶν θεωρηθησομένων ὡς μὴ ἱκανῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἔχωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, τὸ ὁποῖον θέλει ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, θὰ ἔχωμεν ἥσυχον Στρατὸν μὲ τάξιν καὶ πειθαρχίαν, θὰ ἔχωμεν Στρατόν, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ πολιτεύεται. Καὶ ἐρωτῶ· θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν; Μᾶς εἴπατε ὅτι πιστεύετε ὅτι θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, διότι πιστεύετε ὅτι τὰ Συμβούλια, ἅτινα συγκροτοῦνται διὰ τοῦ πρώτου καὶ δευτέρου ἄρθρου τοῦ ψηφίσματος, ὅτι διὰ τοῦ πορίσματος αὐτῶν θὰ ἔχητε ὡς βάσιν τὴν εἰλικρίνειαν, ὅτι ἡ καχυποψία, ἥτις ἐξεδηλώθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων καὶ οἱ φόβοι τοὺς ὁποίους ἐφαντάσθησαν εἶναι ἀβάσιμοι. Ἐγὼ τὸ εὔχομαι, κύριοι. Εὔχομαι ὅπως μὴ εὑρεθῶμεν μετὰ τὸ πέρας τῶν προθεσμιῶν τούτων, μὴ εὑρεθῶμεν, λέγω, εἰς θέσιν δυσχερῆ. Μὴ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ εἰς θέσιν, ὥστε νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτόν, ἢ νὰ μᾶς εἴπῃ ἐκεῖνος, ὅτι δὲν ἱκανοποιήσαμεν τὰς σκέψεις του, τὴν θέλησίν του, τὸν σκοπόν του. Μήπως εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ προϋπόθεσις τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἔχῃ ἐκπληρωθῆ. Ἐγὼ θὰ ἔλεγον, παρ’ ὅλην τὴν σκέψιν, τὴν εἰλικρίνειαν, τὴν καλὴν πρόθεσιν, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ἐπικρατεῖ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑποβαλοῦσαν τὸ ψήφισμα τοῦτο, θὰ ἔλεγον ὅτι διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν πλήρως τὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ ἀφήσωμεν ὅλα τὰ δικαιώματα διὰ τοῦ ψηφίσματος, ὅλα τὰ δικαιώματα εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς, ὅλα τὰ δικαιώματα τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Στρατοῦ, ὅλην τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ψηφίσματος νὰ μὴ τὴν ἀφήσωμεν εἰς τὰ Συμβούλια, ἀλλὰ νὰ κρατήσωμεν ἐπιφυλάξεις. Τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ τὴν κρατήσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς τὴν κρατήσῃ διὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ. Ἂν ἔχητε ἀποφάσεις τῶν Συμβουλίων, ἤτοι τῶν Συμβουλίων τῶν συγκροτηθησομένων διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου πρὸς ἐπαναφορὰν τῶν ἀποτάκτων, εἴτε πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἀξιωματικῶν, αἱ ἀποφάσεις αὗται νὰ μὴ εἶναι ἀνέκκλητοι, ὡς λέγει τὸ 5ον ἄρθρον, ἢ εἶναι ἀποφάσεις συμβουλευτικαὶ τόσον διὰ τὴν μίαν περίπτωσιν ὅσον καὶ διὰ τὴν ἄλλην.

§244ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, κ. συνάδελφε, ὅτι θὰ ἀλλάξῃ εἷς Ὑπουργὸς καὶ θὰ ἔλθῃ ἄλλος;

§245Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Θὰ ὑπάρχῃ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις. Δὲν ἀποδίδω οὐδεμίαν σημασίαν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δύναται οἱοσδήποτε νὰ εἶναι, ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, τὴν προϋπόθεσιν καὶ τὸν ὅρον ὑπὸ τοὺς ὁποίους βιοῖ. Ὅταν πράγματι αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ διὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως εἶναι τοιαῦται, ὥστε ἐπιτυγχάνεται ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός, τότε ἂς εἶναι αἱ ἀποφάσεις ὁριστικαὶ καὶ τελεσίδικοι. Ἂν ὅμως αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ τῶν Συμβουλίων εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀνέφερον ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διελθόντες, εἶναι ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτυγχάνουν τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ, τότε δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχερῆ θέσιν ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή; Ἂν αἱ ἀποφάσεις αὐταὶ εἶναι ὄντως μεροληπτικαί, ἐφόσον θὰ ἔχουν συμβουλευτικὸν μόνον χαρακτῆρα, θὰ δύνανται τότε διὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ νὰ διορθωθῶσιν; Ὥστε θὰ ἔλεγον ὅτι, τόσον εἰς τὸ ἄρθρον τὸ σχετικὸν τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπανέφερε τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικούς, δηλαδὴ τὸ ἄρθρον 5, ὅσον καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 11 τὸ ἀφορῶν τὴν συγκρότησιν καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Στρατεύματος, αἱ ἀποφάσεις αὗται νὰ μὴ εἶναι ἀνέκκλητοι, τὸ veto νὰ τὸ ἔχητε σεῖς, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ τὸ κρατήσητε σεῖς. Καὶ ἂν μὲν αἱ ἀποφάσεις εἶναι ὅπως τὰς πιστεύετε, τότε ἂς εἶναι ἀνέκκλητοι. Ἂν ὅμως δὲν εἶναι, συγκρατήσατε τὴν κατάστασιν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν περιμένομεν τὴν ἡσυχίαν τοῦ Τόπου καὶ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ὁμαλότητος. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω σχετικῶς πρὸς τὴν σύνθεσιν τοῦ Στρατεύματος, πρὸς τὴν εἰκόνα τοῦ Στρατεύματος, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωμεν μετὰ τὴν πάροδον καὶ τῆς δευτέρας προθεσμίας τῆς τασσομένης διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ. Θὰ ἤθελον μόνον νὰ προσθέσω τοῦτο εἰς τὸ 11ον ἄρθρον, καθ’ ὃν χρόνον θὰ κληθῇ τὸ Συμβούλιον πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικῶν. Βλέπω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι θὰ εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἀποτάκτων, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπανέφερε τὸ πρῶτον Συμβούλιον, διότι ἡ σχετικὴ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου εἶναι ὅτι μετὰ τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συμβουλίου θὰ ἀσχοληθῇ τὸ δεύτερον Συμβούλιον. Καὶ δὲν μοὶ μένει οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι ὅτι δὲν θὰ ἀσχοληθῇ τὸ δεύτερον Συμβούλιον μὲ τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ πλέον ἀποτάκτους ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπανέλθουν μετὰ τὰς ἀποφάσεις τοῦ πρώτου Συμβουλίου.

§246Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἤδη ἔκαμα σχετικὴν τροπολογίαν.

§247Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἐν τούτοις θὰ ἤθελον ἡ διατύπωσις τοῦ νόμου νὰ εἶναι σαφεστέρα.

§248Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐκτὸς τῶν δυνάμει τοῦ παρόντος ἐπανερχομένων.

§249Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Δημιουργεῖται διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου ἀναμφισβητήτως πληθώρα ἀξιωματικῶν, καὶ τοῦτο ἐνδιαφέρει τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν τοῦ ψηφίσματος. Εἶναι γνωστόν, κ. Ὑπουργέ, τοὐλάχιστον πληροφοροῦμαι, ὅτι σήμερον ἀκόμη ὑπάρχει ὑπερπληθώρα ἀξιωματικῶν.

§250Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπάρχει εἰς τινας βαθμούς· εἰς ἄλλους ὑπάρχουν μεγάλα κενά.

§251Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Τοὐλάχιστον ὁ Τύπος γράφει ὅτι ὑπάρχουν 1500 ἀξιωματικοὶ πέραν τῶν ἀναγκαιούντων διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Στρατεύματος.

§252Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐντελῶς ἀνακριβές. Ὑπάρχουν ὅπλα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν φρικώδη κενά. Εἰς τὰς ὑγειονομικὰς μόνον ὑπηρεσίας ὑπάρχουν ἄνω τῶν διακοσίων, εἰς τὰ ἱππικὰ ἐπίσης, εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς τοῦ πεζικοῦ ἐπίσης.

§253Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω ἀπὸ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν πλεοναζόντων ἀξιωματικῶν; Δὲν ὑπάρχουν καθόλου πλεονάζοντες;

§254Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν θέλητε, σᾶς φέρνω ἀκριβεστέρους ἀριθμούς, ἀλλ, ἀσφαλῶς δὲν ὑπάρχουν πλεονάζοντες.

§255Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ ὑπάρχουν πλέον τῶν 3,000, ἂν γίνῃ ὁ ἀνάλογος ὀργανισμός.

§256Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Φοβούμεθα μήπως δημιουργοῦνται αἱ θέσεις διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, διότι τότε θὰ εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι. Θὰ σᾶς ἀναφέρω μάλιστα κάτι τι σχετικόν· διερχόμενος ἐκ Χίου, κύριοι συνάδελφοι—καὶ ἀναγκάζομαι νὰ ἀναλογισθῶ αὐτό, διότι φοβοῦμαι μήπως δημιουργοῦνται θέσεις διὰ νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχομεν τόσους ἀξιωματικοὺς ὅσας καὶ θέσεις —διερχόμενος λοιπὸν ἐκ Χίου παρεκλήθην ἀπὸ κάποιον ὑγειονομικὸν ἀξιωματικόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὀδοντοϊατρός, παρεκλήθην, λέγω, νὰ μεσολαβήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως ἀπολυθῇ. Ἐπεστρατεύθη ὀνομαστικῶς πρὸ δύο μηνῶν εἰς τὸ ἐκεῖ εὑρισκόμενον δῆθεν σύνταγμα. Μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν πῶς ὑπῆρχεν ἀξιωματικὸς ὀδοντοϊατρὸς εἰς τὴν Χίον καὶ ἠρώτησα πόσοι εἶναι οἱ στρατιῶται, ἀφοῦ ὑπάρχει ἀξιωματικὸς ὀδοντοϊατρός, ὁ ὁποῖος διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν λῆψιν τοῦ μισθοῦ, δαπανᾷ τὸ Κράτος διὰ τὸ οἴκημα—τὸ κατάστημα, ὅπως λέγεται στρατιωτικῶς—διὰ φάρμακα, ἐργαλεῖα κλπ. καὶ ὅστις ἰατρὸς ἐκτὸς νὰ βγάζῃ δόντια οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν ἔχει κατὰ τὸν κανονισμόν. Ἂν οὕτω δικαιολογεῖται ἡ ὕπαρξις τῶν 7,000 ἀξιωματικῶν εἰς τὸν Στρατὸν ἐν εἰρήνῃ, τότε βεβαίως δὲν ἔχομεν περίσσειαν ἀξιωματικῶν. Ἂν ὅμως δὲν ἔχωμεν τὰς θέσεις τῶν ὀδοντοϊατρῶν ἐν Χίῳ, τότε ἔχομεν βεβαίως περίσσειαν.

§257Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δέχομαι τὰς ἰδέας σας, ἀλλὰ δὲν ἔχω οὐδὲν δεδομένον νὰ πιστεύω εἰς αὐτὰ τὰ πράγματα, διότι σεῖς συνηντήσατε ἕνα ἰατρὸν εἰς τὸ ταξείδιόν σας καὶ ἀπὸ ὅ,τι σᾶς εἶπεν ἐσχηματίσατε γενικὰ συμπεράσματα. Σημειώσατε δέ, ἂν θέλητε, καὶ τὴν ἑξῆς πληροφορίαν· ὅτι εἴμεθα ἴσως ἓν ἐκ τῶν ὀλίγων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα δὲν προνοοῦμεν περὶ συμπληρωματικῶν στελεχῶν, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου. Καί, ἂν ἐμελετούσατε τί γίνεται ἀλλαχοῦ, θὰ ἐμανθάνατε ὅτι ἡ Γαλλία αἴφνης εἰς κάθε σύνταγμα οἱουδήποτε ὅπλου ἔχει πλὴν τῶν ὑπηρετούντων ἐν εἰρήνῃ ἀξιωματικῶν καὶ σεβαστὸν ἀριθμὸν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκτελοῦν οὐδεμίαν ἄλλην ὑπηρεσίαν, παρὰ ἔχουν προορισμὸν νὰ διοργανώσουν καὶ παραλάβουν τὰς μονάδας, αἱ ὁποῖαι θὰ σχηματισθοῦν εἰς τὸ μέλλον.

§258Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Συγκεκριμένως διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἰατρῶν θὰ ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς· ὅτι τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ἔγινε διαγωνισμὸς δι’ ἰατρούς, ἐζητοῦσαν 300 ἀξιωματικοὺς καὶ δὲν παρουσιάσθη κανείς.

§259Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω εἶναι ὅτι διὰ τοῦ ψηφίσματος εἰσέρχονται καὶ ἀξιωματικοὶ ἐν τῷ Στρατεύματι, ἄγνωστος δὲ εἶναι ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸν Στρατόν, ὡς ἐπίσης εἶναι ἄγνωστος ἐκεῖνος ὁ ἀριθμός, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ δευτέρου Συμβουλίου θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ Στρατεύματος καὶ τούτου μὴ καθοριζομένου διὰ τοῦ ψηφίσματος ὑπάρχει κίνδυνος—ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω τὴν πεποίθησιν—νὰ ἔχωμεν περίσσειαν ἀξιωματικῶν. Ὡς εἶναι δὲ τὸ ψήφισμα, φαίνεται ὅτι χωρεῖ οἱοσδήποτε ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν, ἐφόσον λέγει ὅτι θὰ προσλάβῃ ἀπὸ 2,500 ἀποστράτους ἀξιωματικοὺς ὅσοι εἶναι ἱκανοί.

§260Β. ΣΑΓΙΑΣ. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἐπανερχόμενοι δὲν εἶναι πλέον τῶν 600. Τετρακόσιοι πεντήκοντα εἶναι οἱ ἀποταχθέντες ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 ἐπὶ τῷ ἀντικινήματι καὶ 100 εἶναι οἱ παραιτηθέντες μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922. Εἶναι δὲ καὶ ἄλλοι 100 ἐκ τῶν ἀποταχθέντων δι’ εἰδικῶν Συμβουλίων.

§261Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἠμπορεῖτε, κ. Ὑπουργέ, νὰ μᾶς εἴπητε πόσοι εἶναι οἱ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος;

§262Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὀκτακόσιοι περίπου.

§263Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι. Πρόκειται καὶ περὶ τῶν βαθμῶν. Εἶναι καὶ τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν. Ἀπὸ δεκαπενταετίας παρακολουθοῦμεν ἐν τῷ Στρατεύματι ἀποτάξεις καὶ ἀνακλήσεις ἀξιωματικῶν. Χωρὶς νὰ εἶμαι ἀξιωματικὸς φαντάζομαι ὅτι, ὅταν ἐκ τοῦ Στρατεύματος ἀποχωρεῖ εἷς ἀριθμὸς ἀξιωματικῶν, δημιουργοῦνται κενὰ καὶ τὰ κενὰ ἐκεῖνα τὰ καταλαμβάνουν διὰ προβιβασμῶν οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ καὶ ἔχομεν τοιουτοτρόπως ἀθρόας προαγωγάς. Ἐρχόμεθα καὶ σήμερον ὕστερα ἀπὸ τόσας ἐπαναλήψεις τοῦ αὐτοῦ εἴδους, ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι προήχθησαν διότι ἐφύγατε σεῖς, ἐπῆραν βαθμοὺς καὶ ἔγιναν ἀπὸ λοχαγοί, ταγματάρχαι καὶ ἀντισυνταγματάρχαι. Τὸ ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, διότι οὕτως ἐδημιουργήθησαν τὰ κενά. Ἔρχεσθε καὶ σεῖς τώρα, διὰ νὰ μὴ ἔχητε παράπονον εἰς τὴν προαγωγήν, διότι εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι εἶσθε εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, πάρετε καὶ σεῖς βαθμούς, τὸ ὁποῖον σημαίνει, πάρετε μισθοὺς καὶ μάλιστα μισθοὺς μεγάλους. Καὶ βλέπομεν ἀξιωματικοὺς ὀλίγα μὲν ἔτη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Στράτευμα ὑπηρετοῦντας, τοὺς βλέπομεν ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Καὶ ἐνθυμοῦμαι πρὸ δεκαπενταετίας ἀνθυπολοχαγοὺς μένοντας εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον ἐξερχομένους ἀπὸ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων καὶ παραμένοντας εἰς τὸν ἴδιον βαθμὸν ἐπὶ ὁλόκληρον δεκαετίαν. Καὶ κατηρτίσθη, κύριοι, διὰ τῆς μεθόδου τῆς ἀποτάξεως καὶ τῆς ἐπαναφορᾶς νὰ φθάσωμεν....

§264ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ ὁ πόλεμος;

§265Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Καὶ ὁ πόλεμος. Ἀλλὰ ψυχραίμως νὰ συζητήσωμεν. Σᾶς ἐρωτῶ· ὅταν κατὰ τὸ 1922 ἔφυγεν ὁ Στρατός, ὁ ὁποῖος ἀντέκειτο πρὸς τὴν τότε κατάστασιν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ Πλαστήρα, ἔγιναν ἢ δὲν ἔγιναν προαγωγαὶ λόγῳ τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν ἐκ τῆς ἀποτάξεως τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων;

§266ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔγιναν.

§267Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ὅταν ἔπειτα, κύριοι, ἐξῆλθον ἀξιωματικοί, πάλιν ἀνεκλήθησαν ἀξιωματικοί, πάλιν ἐπανῆλθον πολλοὶ ἐξ αὐτῶν. Δὲν ἔλαβον καὶ αὐτοὶ βαθμούς; Δὲν ὑπεβιβάσθησαν οἱ προαχθέντες, διότι ἔφυγον αὐτοί, ἀλλὰ καὶ ἦσαν παραπονούμενοι, διότι οἱ ἐχθροί των ἦσαν ἀνώτεροι, ἐπῆραν βαθμούς. Προχθὲς ἀκόμη ἐπὶ Παγκάλου ἐξεδιώχθησαν μὴ φίλοι πρὸς τὴν κατάστασιν ἀξιωματικοί, ἄφησαν κενὰ καὶ κατόπιν ἔγιναν προαγωγαί.

§268ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐπανῆλθον οἱ ἄλλοι.

§269Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Ἀλλὰ προήχθησαν καὶ αὐτοὶ καὶ ἐπῆραν καὶ βαθμούς, διότι ἔγιναν προαγωγαὶ καὶ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ βλέπωμεν σήμερον ταγματάρχας ἡλικίας 30 καὶ 32 ἐτῶν. Καὶ ὅλη αὐτὴ ἡ ἀταξία ὅλης τῆς κλίμακος τοῦ Στρατοῦ βαρύνει τὸν Προϋπολογισμὸν περισσότερον. Ὅταν λάβητε, κύριοι, τὸν μισθὸν τοῦ πρωτοδίκου τοῦ 1912, τὸν μισθὸν τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἀφιέρωσεν ὁλόκληρον τὴν νεότητά του, καὶ συγκρίνητε τοὺς μισθοὺς ἐκείνων πρὸς τοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἴδητε τοὺς σημερινοὺς μισθοὺς τῶν δικαστῶν πρὸς τοὺς σημερινοὺς μισθοὺς τῶν ἀξιωματικῶν ὑπολειπομένους τεραστίως, ὅταν δίδωμεν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τοὺς προβιβασμούς. Θὰ ἔλεγον λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἔδει διὰ τοῦ ψηφίσματος τούτου νὰ ληφθῇ μία πρόνοια ἐπ’ αὐτοῦ. Νὰ διακανονισθῇ δηλαδὴ τὸ οἰκονομικὸν μέρος καὶ νὰ κάμωμεν μίαν διάκρισιν, ὥστε νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸν χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦν σήμερον νὰ ἐπανέλθουν οἱ ἐν ἀποτάξει ἀξιωματικοί, ἂς κάμωμεν τὰς προαγωγὰς ἔκτοτε, πόσαι ἔπρεπε νὰ γίνουν καὶ ἂς κάμωμεν τὴν διάκρισιν τοὐλάχιστον τῆς μισθοδοσίας, τοὐλάχιστον νὰ τηρήσωμεν τὴν δικαιοσύνην τῆς μισθοδοσίας. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ δώσωμεν μισθοὺς διότι προήχθησαν καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προήχθησαν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀποστρατεύσεώς των μόνον νὰ δώσωμεν καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐπανέρχονται. Καὶ τέλος ἔχομεν τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων. Συντάξεις ἐπὶ συντάξεων, συντάξεις αἱ ὁποῖαι δίδονται διὰ μὲν τοὺς ἀποστράτους ἀδιαφόρως χρόνου ὑπηρεσίας, συντάξεις αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ θεωρηθοῦν ἱκανοὶ διὰ μιᾶς φράσεως ἀκαταλήπτου «μέχρις οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως». Ποῖα θὰ εἶναι τὰ μέτρα τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως, τὰ ὁποῖα θὰ ληφθοῦν διὰ τοῦ ἄρθρου 13; Θὰ εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ τοῦ ἄρθρου 7, διότι αὐτὴ ἡ ἔκφρασις εἶναι ἐντελῶς ἀόριστος, «μέχρις οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως». Μήπως θὰ τοῖς δώσωμεν ποσὸν ὡρισμένον; Θὰ ἔπρεπε σαφέστερον νὰ διατυπωθοῦν. Ἀφ’ ἑνὸς θέλετε νὰ δώσητε συντάξεις εἰς ἀξιωματικούς, τοὺς ὁποίους θὰ θεωρήσῃ τὸ Συμβούλιον ἀνικάνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὑπηρετήσει ἐλάχιστα εἰς τὸ Στράτευμα. Ἀφοῦ νομίζετε ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς συντάξεις διὰ τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ὁποίαν θὰ κριθῶσιν, ὅτι ἦσαν ἐντελῶς ἀνίκανοι, νὰ πληρωθῶσι συντάξεις δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκδιωχθοῦν τοῦ Στρατεύματος, οἱ ὁποῖοι κακῶς διετηρήθησαν μέχρι σήμερον, διότι αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ ἔννοια τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου· θὰ εἴπῃ ὅτι κακῶς διετηρήθησαν μέχρι σήμερον.

§270Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτοὶ εἶναι μονάδες. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν. Ἀφίεται πλήρης αὐτοβουλία εἰς τὸ Συμβούλιον.

§271Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Μέχρις οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Ὁμιλῶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Στρατεύματι καὶ οἱ ὁποῖοι κατηγορήθησαν δι’ ἐγκλήματα ἀκόμη.

§272ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι δύο ἢ τρεῖς ἢ τέσσαρες.

§273Γ. ΛΑΖΑΝΑΣ. Κατεδικάσθησαν, ἀπελύθησαν πειθαρχικῶς δι’ ἐγκλήματα ἀνηθικότητος. Αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ πάρουν ἀκόμη; Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὑπηρετοῦντες, οἱ ὁποῖοι θὰ φύγουν καὶ διὰ τοὺς ὁποίους θὰ δώσωμεν συντάξεις καὶ θὰ ληφθοῦν μέτρα οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως; Διότι ὡς διατυποῦται αὐτὴ ἡ διάταξις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζῃ κανεὶς τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ δώσητε. Θὰ δώσητε σύνταξιν; Θὰ δώσητε χρήματα, κεφάλαια εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι θὰ κριθῶσιν ἀνίκανοι. Τὸ τοιοῦτον δὲν καθορίζεται ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ κύριοι συνάδελφοι, σχετικῶς μὲ τὴν οἰκονομικὴν ἄποψιν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ὑπόσχεται καὶ οἰκονομίας, τὰς ὁποίας θέλει ὁ λαὸς περισσότερον παρ’ ὅτι θέλει τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Στρατεύματος, ἐλπίζω ὅτι γενικωτέρα θὰ εἶναι ἡ διόρθωσις καὶ τῶν οἰκονομικῶν καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, δηλαδὴ τῶν ἐξόδων τοῦ Στρατοῦ.

§274ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§275Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὰ διάφορα κόμματα ὑπείκοντα εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος ἀπεφάσισαν νὰ σώσουν κοινὴν εἰς τὴν Χώραν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπίτευξιν τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν. Ἡ ἕνωσις αὕτη τῶν κομμάτων εἶναι πατριωτικὸν καθῆκον. Παρασχόντες δὲ τὴν ψῆφον ἡμῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταύτην, πεποίθαμεν ὅτι αὕτη θέλει ἐπιτελέσει τὸ ὕψιστον τῶν καθηκόντων διὰ τὴν ψυχικὴν ἕνωσιν τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ Λαῷ καὶ τῷ Στρατῷ. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀποκαμὼν ἐκ μακρῶν ἀγώνων καὶ μακρῶν ἀνωμαλιῶν κατὰ ποικίλων τρόπον δημιουργηθεισῶν, ἀποβλέπει ἤδη εἰς ἡμᾶς καὶ ἀξιοῖ παρ’ ἡμῶν τὴν γαλήνην, ἀπότοκον δὲ τῆς γαλήνης τὴν οἰκονομικὴν εὐρυθμίαν τοῦ Τόπου. Ὅταν δὲ λέγωμεν γαλήνην, ἀποσκοποῦμεν εἰς τὴν φυγάδευσιν ἐκ τοῦ μέσου τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπεβουλεύθησαν τὴν γαλήνην ἐν τῷ Τόπῳ τούτῳ κατὰ ποικίλους τρόπους. Ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις προβᾶσα εἰς τὰς ἐπαγγελίας, εἰς τὰς ὁποίας προγραμματικῶς προέβη καὶ ὑπασχεθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι μόνον πρὸς τοὺς ὡρισμένους ἐκείνους σκοποὺς τοὺς διὰ τῶν προγραμματικῶν αὐτῆς δηλώσεων ἐξαγγελθέντας κατευθύνεται, μέγιστον καθῆκον ἔχει νὰ γεφυρώσῃ καὶ τὸ χάσμα ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Στρατῷ. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, χωρὶς νὰ ἐξετάσω τὰ ἐλατήρια τὰ μὲν καὶ τὰ δέ, ὅτι ὁ Στρατὸς εὑρίσκεται ἐν διαιρέσει, θὰ ἔπρεπε λοιπὸν πρωτίστως ἡ Κυβέρνησις στερρῶς ἐχομένη τοῦ καθήκοντος αὐτῆς πρὸς ἀπόδοσιν τῆς γαλήνης τοῦ Τόπου νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὴν γεφύρωσιν τοῦ χάσματος τούτου καὶ πρὸς τοῦτο ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤδη συζητοῦμεν. Δὲν δύναταί τις νὰ διϊσχυρισθῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ τὸ τεκμήριον τῆς καλῆς πίστεως ἐν τῇ Κυβερνήσει, οὔτε εἶναι δυνατόν τις νὰ διαμφισβητήσῃ τὴν καλὴν πίστιν τῶν διακυβερνώντων τὴν Χώραν. Ὑπὸ τὸ τεκμήριον δὲ τοῦτο πεποίθαμεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰλικρινῶς καὶ ἀδόλως προέβη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ψηφίσματος, ὅπως καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ τονίζει. Εἴμεθα ὅμως ἠναγκασμένοι διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶμεν ἐκ τῶν λόγων μας, νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τρόπον τινὰ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ὑπεισέλθωμεν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ὡς μὴ ὄντες στρατιωτικοί, νὰ ὑποδείξωμεν κεντρικὰς γραμμάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπνεύσουν τὴν πίστιν πρὸς τὰ ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα, γενικὰς γραμμὰς τὰς ὁποίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Κυβέρνησις. Τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα ἐν ἄρθρῳ 2 ὁμιλεῖ περὶ μιᾶς ἐννεαμελοῦς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη προώρισται νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀποτάκτους. Τὸ αὐτὸ ψήφισμα ἐν ἄρθρῳ 11 ὁμιλεῖ περὶ ἑτέρας Ἐπιτροπῆς προωρισμένης νὰ ἀπομακρύνῃ ἐκ τοῦ Στρατοῦ τοὺς ἐπαγγελματικῶς ἀνικάνους. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις ἡ ὁποία γεννᾶται εἰς τὸν ψύχραιμον ἐρευνητὴν εἶναι αὕτη: Διατί ἆράγε τὰ δύο αὐτὰ Συμβούλια; Δὲν θὰ ἤρκει ἓν καὶ μόνον Συμβούλιον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ προορισμοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον γίνεται τὸ Συμβούλιον τοῦτο; Καὶ διατί τὸ μὲν ἓν τῶν Συμβουλίων, τὸ ἔχον προορισμὸν νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀποτάκτων, τίθεται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως κοινοβουλευτικώτατα ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ δὲ ἕτερον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀπομακρύνῃ τοὺς ἐπαγγελματικῶς ἀνικάνους ipso jure νὰ ἀπαρτίζεται ἐκ τῶν διοικητῶν τῶν Σωμάτων; Διατί δύο Συμβούλια καὶ ὄχι ἕν; Διατί αὕτη ἡ διχοτόμησις ἀφοῦ πρόκειται περὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας;

§276ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἀπομάκρυνσις.

§277Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν συζητῶ ἐπ’ αὐτῆς τῆς βάσεως. Ἐγὼ κατὰ τεκμήριον πείθομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰλικρινῶς βαίνει πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν σκοπῶν της καὶ συνεπῶς διαφωνῶ μαζί σας. Ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ μάθω διατί δύο Συμβούλια καὶ τὸ μὲν νὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς κρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ εἶναι νομιμώτατον καὶ κοινοβουλευτικώτατον, τὸ δὲ ἕτερον νὰ ἀπαρτίζεται ἐκ τῶν διοικητῶν τῶν Σωμάτων; Δὲν εἶμαι στρατιωτικός. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν συνδέομαι μὲ στρατιωτικούς. Ἀλλὰ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐννοῶ διατί τὸ δεύτερον Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀπομακρύνῃ τοὺς ἐπαγγελματικῶς ἀνικάνους, τὸ Συμβούλιον τοῦτο ipso jure νὰ ἀπαρτίζεται ἀπὸ Σωματάρχας;

§278Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Μαζαράκης, ἐκ τῶν ἁρμοδίων νὰ ἔχῃ γνώμην, ἐξήγησε τὸν λόγον.

§279Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἀναρμόδιος, ἀλλὰ πάντως βλέπω δύο Συμβούλια, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν τίθεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἑπομένως θὰ δύναται νὰ ἐλεγχθῇ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, τὸ δὲ οἴκοθεν ἐκ τῶν σωματαρχῶν.

§280ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ πάλιν καὶ τοῦτο θὰ εὑρίσκεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις θὰ τάξῃ τοὺς σωματάρχας τοῦ Στρατεύματος.

§281Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ καὶ σᾶς λέγω ὅτι βλέπω δύο Συμβούλια, ἐνῷ ἤθελα νὰ ἴδω ἕν. Καὶ ἤθελα νὰ βλέπω τὴν καλὴν πίστιν εἰς ἀμφότερα τὰ στρατόπεδα, διότι πρέπει νὰ πεισθῇ καὶ ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Λαὸς ὅτι ἡ αὐτὴ καλὴ πίστις ὑπάρχει πανταχοῦ. Καὶ ὅταν τὸ ψήφισμα λέγει ὅτι ὑπάρχει Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ipso jure συνίσταται ἀπὸ τοὺς σωματάρχας, ἀπορῶ πῶς λέγεται ὅτι οἱ σωματάρχαι διορίζονται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ζητήματος ὁμολογῶ ὅτι, ὡς μὴ στρατιωτικός, ἀπορῶ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γεννήσῃ μίαν παρεξήγησιν, παρεξήγησιν ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος. Ἡ Κυβέρνησις, καίτοι ἐπιδοκιμασθεῖσα διὰ τῆς παμψηφίας τῆς Βουλῆς καὶ κυρουμένη ὑπὸ τῆς δυνάμεως ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, φαίνεται ὅτι ἔχει καὶ Ἀχίλλειόν τινα πτέρναν καὶ ἑπομένως ὡς πρὸ τὸ ζήτημα τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἐπαγγελματικῶς ἀνικάνων ἀξιωματικῶν εὑρίσκεται δεσμευμένη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν διοικητὴν τοῦ Σώματος. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ θὰ ἐπεβάλλετο νὰ ὑπάρχῃ ἓν καὶ μόνον Συμβούλιον, τὸ Συμβούλιον τοῦ δευτέρου ἄρθρου τοῦ ψηφίσματος καὶ τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπρόκειτο νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἀποτάκτους, τοῦτο νὰ κρίνῃ καὶ περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Κατὰ τὰ ἄλλα τὸ Συμβούλιον ἀναμφισβητήτως, τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρθρου 2 καὶ τὸ ὁποῖον ὁρίζεται κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι Συμβούλιον τὸ ὁποῖον παρέχει ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς, παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, πολιτικώτερον κρῖνον, θὰ ἀνεύρῃ τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα δύο καθορίζει Συμβούλια· τὸ δεύτερον Συμβούλιον εἶναι Συμβούλιον τὸ ὁποῖον δὲν παρέχει τὴν ἐμπιστοσύνην τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον. Ὄχι διότι δυσπιστῶ πρὸς τοὺς διοικητὰς τῶν Σωμάτων, ἀλλὰ διότι θὰ ἐπεθύμουν ἵνα τὸ Συμβούλιον καθορίζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὸ τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῶν συμπραττόντων ἐν τῇ διοικήσει τῆς Χώρας καὶ τὰ ὁποῖα κόμματα εἶναι ὑπεύθυνα καὶ ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς Ἱστορίας. Θὰ ἐπεθύμουν καὶ τοῦτο τὸ Συμβούλιον νὰ μὴ καθορίζεται ὑπὸ τῶν διοικητῶν ipso jure, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν κομμάτων, ἵνα ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας τὰ πολιτικὰ κόμματα φέρωσι τὴν εὐθύνην ἀκεραίαν ἀπέναντι τοῦ Λαοῦ. Μὴ ταράττεσθε, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι τὰ γεγονότα τὰ ἀνώμαλα ἔφερον εἰς τὸ Στράτευμα καὶ ἀνθρώπους ξένους πρὸς τὸν Στρατόν. Δὲν μάχομαι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας μερίδος. Τοῦτο θὰ ἦτο ταπεινόν. Ἐγὼ μάχομαι ἀπὸ πεποιθήσεως εἰς ἕνα καὶ μόνον τείνων σκοπόν, εἰς ἓν καὶ μόνον ἀποβλέπων εἰς τὸ νὰ ὑπάρξῃ ἐκείνη ἡ πειθαρχία ἐν τῷ Στρατῷ, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος, εἰς τὸ νὰ μὴ δημιουργῶνται κατ’ ἐπανάληψιν οἱουδήποτε εἴδους κινήματα, ἐπιβλαβῆ πάντως διὰ τὸ συμφέρον τῆς Χώρας. Ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως λέγω, ὅσα λέγω, καὶ εἶναι γεγονός, λέγω, ὅτι τὰ ἀνώμαλα γεγονότα ἐδημιούργησαν τοιαύτας ὑποχρεώσεις, ὥστε ξένοι, ξένα ἐντελῶς πρόσωπα ὑπεισῆλθον εἰς τὸν Στρατόν. Μὴ λησμονῶμεν καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν γνῶσιν γεγονότων τινῶν, ὅταν πρόκειται νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν, ὅτι ἐξ ὑποχρεώσεων καὶ ὁπλαρχηγοὶ ἐμονιμοποιήθησαν καὶ οὗτοι οἱ ὁπλαρχηγοὶ ἀποτελοῦν τὸν λεγόμενον Ἑλληνικὸν Στρατόν.

§282Β. ΜΕΪΜΑΡΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι οἱ ὁπλαρχηγοὶ εἰς ἐξαιρετικὰς ὅλως περιστάσεις προσέφερον ὅ,τι εἶχον νὰ προσφέρωσι χάριν τῆς Πατρίδος.

§283Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον τοῦτο καὶ ὑπερπλειοδοτῶν ὑμῶν λέγω ὅτι οἱ ὁπλαρχηγοὶ ὡς ὁπλαρχηγοὶ προσέφερον τὰς ὑπηρεσίας των, ἀλλὰ δὲν ἤλθομεν ἐνταῦθα νὰ ἐξυπηρετήσωμεν οἱαδήποτε συμφέροντα, ἤλθομεν ἐνταῦθα ἵνα ἐν λογικῇ καὶ ἀγαστῇ συμπνοίᾳ πάντες ἀνεύρωμεν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ δημιουργηθῇ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἄξιος τοῦ προορισμοῦ του, ἂν δὲ ὑπάρχωσι στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ὁμολογουμένως προσέφερον ὑπηρεσίας καὶ τὰ ὁποῖα ὑποληπτόμεθα, τοῦτο καὶ μόνον δὲν εἶναι ἐπιχείρημα διὰ νὰ εἶναι ἀξιωματικοί. Ἐγὼ γνωρίζω ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταστατικοῦ νόμου τοῦ Σώματος τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὁ ὁποῖος νόμος εἶναι ἀπόφθεγμα παρατηρήσεων καὶ διδαγμάτων εἰδικῶν, ὡρισμέναι εἶναι αἱ πηγαὶ ἐξ ὧν δημιουργοῦνται ἀξιωματικοί. Πᾶσα ἄλλη πηγὴ ἐξ ἀνωμάλων περιστάσεων δημιουργουμένη, ἀδιάφορον πρὸς τὰ πρόσωπα, ἀδιάφορον πρὸς τὴν ἐν γένει δρᾶσιν αὐτῶν, ἀδιάφορον πρὸς τὴν δρᾶσιν αὐτῶν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον, πᾶσα ἄλλη πηγή, ἡ ὁποία ἐκπηγάζει εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν ἀξιωματικούς, διὰ τὰς πεποιθήσεις καὶ τὴν συνείδησιν ἡμῶν, εἶναι πηγὴ ξένη ἐντελῶς, ἄντικρυς, ἀντικειμένη πρὸς τὴν ἔννοιαν καὶ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον δημιουργεῖ ὁ καταστατικὸς τῶν ἀξιωματικῶν νόμος. Καὶ ὅταν, κύριοι, κατὰ τοιοῦτον τινὰ τρόπον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταστατικοῦ νόμου περὶ ἀξιωματικῶν δημιουργοῦνται οἱ στρατοί, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ δημιουργῶνται καὶ αἱ ἀνάλογοι ἀνωμαλίαι, ὅταν ἐξ ἄλλων πηγῶν ἀντλῶνται οἱ ἀξιωματικοί. Ἂν θέλητε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς πραγματικῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῶν ξένων στοιχείων, δέον νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐγχείρισιν καὶ οὕτω μόνον ὁ Στρατὸς θὰ ἀποβῇ ἄξιος τοῦ προορισμοῦ του. Ὡς ἐκπρόσωπα ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ τὰ ἡνωμένα πολιτικὰ κόμματα ὀφείλουσι νὰ εἴπωσι μετὰ παρρησίας καὶ νὰ διαλαλήσωσι τὴν ἀλήθειαν πρὸς ὅλας τὰς πλευράς. Δὲν θέλω νὰ θίξω οὐδένα, δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω ὑπὲρ οὐδενὸς προσωπικῶς, ὀφείλομεν ὅμως νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι, ἂν προορισμὸς καὶ καθῆκον ἡμῶν καὶ σκέψις ἡμῶν καὶ ἀντικείμενον τῆς σκέψεως ἡμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐντολῆς ἡ ὁποία μᾶς ἐδόθη ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἶναι νὰ ἐπανέλθῃ ἡ γαλήνη ἐν τῷ Τόπῳ, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ φυγαδευθῶσι τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἄλλον τρόπον ἐπήγασαν εἰς τὸν Στρατὸν καὶ ὀφείλουν νὰ στειρεύσωσιν αἱ πηγαὶ τῆς ἐκροῆς ἐν τῷ Στρατῷ τοιούτων προσώπων. Ὅταν δὲ ὁμιλῶμεν, κύριοι βουλευταί, περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων, τὸ ὁποῖον δι’ ἐμὲ ἀποτελεῖ τὸν δεύτερον σκοπὸν τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως, ὅταν, λέγω, ὁμιλῶμεν περὶ Ἐθνικοῦ Στρατοῦ καὶ περὶ ἀπομακρύνσεως ἐκ τοῦ Στρατοῦ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ διαταράξωσι τὴν γαλήνην καὶ τὴν πειθαρχίαν, ἔχομεν καθῆκον πρὸ παντὸς ἀδόλως προχωροῦντες εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν, ὑπηρετοῦντες τὴν Πατρίδα ἡμῶν, ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν τὴν ἱερὰν ἀναμφισβητήτως νὰ ἀπομακρύνωμεν ἐκ τοῦ Στρατοῦ, χάριν αὐτοῦ τοῦ Στρατοῦ, χάριν τοῦ πραγματικοῦ Στρατοῦ, νὰ ἀπομακρύνωμεν τὰ στελέχη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐξ ἄλλων λόγων ἔφθασαν ἐν τῷ Στρατῷ τυχαίως. Ἐν τῷ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίῳ τοιοῦτόν τι δὲν λέγεται, παρὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀπομακρύνσεως τούτων ἀφίνεται εἰς τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 11 Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μετέχουν ὑποχρεωτικῶς οἱ πέντε διοικηταὶ τῶν Σωμάτων. Οὔτε εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτης ἐπαφίεται τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπως ἐπαφίεται προκειμένου περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων. Θὰ ἐπεθύμουν τοὐλάχιστον ὅπως καὶ τὸ Συμβούλιον τοῦτο, προκειμένου νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ἀπομακρύνσεως τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐξαρτηθῇ τὸ Συμβούλιον τοῦτο ἐκ τῆς ψήφου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀκεραίαν ἀναλαμβάνοντος τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τῆς Χώρας καὶ ἀπέναντι τῆς Ἱστορίας. Δὲν ζητοῦμεν τί τὸ σπουδαῖον, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, τί τὸ περίεργον, ζητοῦμεν νὰ ὁρισθῶσι τὰ πρόσωπα ὑφ’ ὑμῶν, διότι ἔχομεν πεποίθησιν εἰς ὑμᾶς καὶ ἐκ τῆς πεποιθήσεως ταύτης παρέσχομεν ψῆφον εἰς ὑμᾶς. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας, ἡ ὁποία Κυβέρνησις ὀρθῶς σκεπτομένη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ βαδίσῃ πρὸς τὸν ἱερὸν σκοπόν, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς γαλήνης καὶ τῆς πραγματικῆς ἡσυχίας τοῦ Τόπου. Ἡ γαλήνη δὲν κινδυνεύει ἐξ ἄλλων αἰτίων, ὡς προσπαθοῦσι νὰ παραστήσωσι τινές, ἡ γαλήνη καὶ ἡ ἡσυχία τοῦ Τόπου κινδυνεύει μόνον ἐκ τῶν κινημάτων καὶ τῆς ἀπειθαρχίας τοῦ Στρατοῦ. Προσεπαθήσαμεν πάντες ὅπως συνεισφέρωμεν κατὰ τὸ δυνατὸν εἰς τὴν δημιουργίαν ὄντως Ἐθνικοῦ Στρατοῦ καὶ ὄχι κομματικοῦ Στρατοῦ, διότι ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν σκέψιν τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Παπανδρέου καὶ ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἀποτελεῖ βλασφημίαν κατὰ τοῦ Στρατοῦ, ὅτι ἡ Δημοκρατία πρέπει νὰ ἔχῃ ἐρείσματα καὶ ἀντερείσματα ἐν τῷ Στρατῷ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ καλὴ διοίκησις καὶ ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ Στρατοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐξασφαλίζουν τὴν ἡσυχίαν τοῦ Τόπου. Ἂν τοῦτο γίνῃ καὶ τὰ πάντα ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐκ τῆς ἀπολύτου θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, τότε ἀσφαλῶς οὐδέποτε θὰ διαταραχθῇ ἡ ἐν τῷ Τόπῳ ἡσυχία. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου καὶ μίαν μόνην ὑποβάλλω μεταρρύθμισιν, ὅπως τὸ ἄρθρον 11 ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἄρθρου 2, δηλονότι νὰ ὑπάρχῃ ἓν μόνον Συμβούλιον, τὸ τοῦ 2ου ἄρθρου, διά τε τὴν ἐπαναφορὰν καὶ τὴν ἐκκαθάρισιν. Ἄν, κύριοι, συμπέσῃ ἡ ἐργασία ἡ ὁποία θέλει συντελεσθῆ τῇ μερίμνῃ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιφέρῃ τοὺς διὰ τοῦ ψηφίσματος ἐπιδιωκομένους σκοποὺς τῆς δικαίας ἐπαναφορᾶς καὶ ἐκκαθαρίσεως, θὰ εἶμαι ἥσυχος καὶ θὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Τόπου ἐθριάμβευσεν ἐν τῷ μεγαλυτέρῳ αὐτῆς ἔργῳ. Διότι, ἂν ὁμολογουμένως γίνῃ εἰλικρινὴς καὶ δικαία ἐπαναφορὰ μερικῶν πάντως ἱκανῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαταράξωσι τὴν πειθαρχίαν τοῦ Στρατοῦ καὶ ἡ ἀπομάκρυνσις γίνεται δικαία καὶ ὡς τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου ἐπιβάλλει, ἀναμφισβητήτως ἡ Κυβέρνησις θέλει συνδέσει τὸ ὄνομα αὐτῆς μὲ τὴν λαμπροτέραν τῶν σελίδων, αἱ ὁποῖαι εἶναι δυνατὸν νὰ γραφοῦν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἱστορίᾳ, διότι ἔχω πεισθῆ ἀκραδάντως ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς εἶναι ἡ γαλήνη, διότι φρονῶ ὅτι ὑπὸ τὴν γαλήνην θὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἐργασία, διὰ τῆς γαλήνης δὲ καὶ τῆς ἐργασίας θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀντικρύσωμεν τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον. Τὰ δημόσια οἰκονομικὰ πάσχουν, ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία καθημερινῶς φθίνει καὶ τὸ ἀειθαλὲς τῆς ἐργασίας δένδρον, ὅπερ ἀγλαοὺς παράγει καρπούς, διατρέφον καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, ἂν δὲν γίνῃ μετὰ πατριωτισμοῦ ἀδόλου καὶ ἡ ἐπαναφορὰ καὶ ἡ ἐκκαθάρισις, θὰ φυγαδευθῇ ἐκ τοῦ Τόπου ἡ γαλήνη καὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἐργασίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσωσιν εἰς τὸν λαὸν τὸν ἄρτον καὶ μόνον τὸν ἄρτον. (Χειροκροτήματα).

§284Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἠλεκτρικῆς ἐγκαταστάσεως Κερκύρας». Οἱ λόγοι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑποβάλλω τὸ ψήφισμα τοῦτο εἶναι σοβαροὶ καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καί, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§285Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κατὰ τὸ σύστημα αὐτὸ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητῇ καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι καὶ τὰ ψηφίσματα καὶ τὰ νομοσχέδια ψηφίζονται πρῶτον εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε διὰ τοὺς τύπους τοὐλάχιστον πρέπει νὰ συζητῶμεν καὶ ἡμεῖς.

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικοβοιωτίας ἔχει δίκαιον. Θὰ ὑποβληθῇ τὸ σχετικὸν ψήφισμα τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἔχωμεν καὶ μεταρρύθμισιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτε θὰ παύσῃ ἡ διαδικασία τῶν ψηφισμάτων φυσικὰ καὶ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν διαδικασίαν τῶν νομοσχεδίων.

§287Ι. ΜΕΤΑΞΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ψήφισμα τοῦτο ἐπειδὴ εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὸ ἐγκρίνῃ καὶ νὰ τὸ ψηφίσῃ.

§288Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἦτο γενικὴ ἡ παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμα.

§289Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν εἶναι ἐξαιρετικῶς ἐπεῖγον, δύναται νὰ ψηφισθῇ καὶ ἀπόψε.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει γνῶσιν τοῦ ψηφίσματος.

§291Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Νὰ ψηφισθῇ πρῶτον τὸ κατατεθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ψήφισμα.

§292ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε γνῶσιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ; Εἶναι ἐναντίον παντὸς Κανονισμοῦ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ καὶ αὔριον θὰ ψηφισθῇ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Σ. Μάξιμος ἔχει τὸν λόγον.

§293Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Προκειμένου νὰ κριθῇ τὸ σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν» νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἐκ μέρους μας νὰ τονισθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη καὶ ἐτονίσθη εἰς τὴν ἀπάντησίν μας ἐπὶ τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν εἶναι τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα καὶ ἡ ἐπαναφορὰ τῶν ἀποτάκτων ἐκεῖνο ὅπερ θὰ λύσῃ τὴν κρίσιν. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν ὅταν ἐπαγγέλλεται τὴν ὁμαλότητα εἰς τὴν Χώραν διὰ τῆς ἐπανόδου τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν. Ἀντιθέτως ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον πειρᾶσθε νὰ λύσητε τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα καὶ νὰ καταπολεμήσητε τὴν στρατοκρατίαν—δῆθεν στρατοκρατίαν—εἶναι τρόπος κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου χρεωκοπημένος, διότι εἶναι ἡ μέθοδος ἡ ὁμοιοπαθητική. Ἔχετε 7,000 ἀξιωματικοὺς καὶ θέλετε νὰ τοὺς κάμετε 8,000 καὶ αὐτὸ λέγεται καταπολέμησις τῆς στρατοκρατίας. Συνεπῶς ἐπανερχόμεθα καὶ πάλιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ποῖον εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸν φαινόμενον τῆς σημερινῆς ἀνωμαλίας καὶ συνεπῶς ποῖον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ συζήτησιν. Διότι, νομίζω, συζητοῦσα ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων, εὑρίσκεται εἰς πλήρη ἀντίθεσιν μὲ τοὺς πόθους καὶ τὰς συστάσεις τῆς μεγαλυτέρας μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Εὑρισκόμεθα εἰς ἀντίθεσιν μὲ τὸ πνεῦμα μὲ τὰς συζητήσεις αἵτινες γίνονται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲ νομίζητε ὅτι ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἀσχολεῖται αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων, νομίζω ὅτι σφάλλεσθε. Πῶς πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ τὴν ἄποψίν μας πάντοτε; Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὡς ζήτημα εἰδικῆς ψυχικῆς γαλήνης καὶ ἀφῃρημένων ἐννοιῶν, ἀλλ’ ὡς ἓν συγκεκριμένον πολιτικὸν καὶ στρατιωτικὸν ζήτημα, ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις, μέσα εἰς ἓν ὡρισμένον πλαίσιον. Διότι νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν 1000 ἀξιωματικῶν θὰ εἶχεν ἄλλην ἔννοιαν ἂν ἐτίθετο δι’ ἓν ἔτος καὶ ἄλλην σημασίαν ἂν ἐτίθετο μετὰ ἓν ἔτος. Ὀφείλομεν συνεπῶς νὰ κρίνωμεν τὸ ζήτημα ἐντὸς τῶν συνθηκῶν τῶν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν τῆς Χώρας. Συναφὲς πρὸς τοῦτο καὶ βάσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῆς ἐρεύνης εἶναι τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα. Ὅταν τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους δὲν ἔχουν νὰ πληρώσουν τοὺς βουλευτάς, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ πληρωμῆς 1000 ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, διότι τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ πρὸς τὴν ταμειακὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ὅλην τῆς Χώρας κατάστασιν. Ἡ δὲ ἐξέτασις τῆς οἰκονομικῆς καὶ ἡ κρίσις τῆς δημοσιονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους μᾶς φέρει εἰς συμπεράσματα ἀντίθετα πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν ψηφίσματος. Ἡ πρόχειρος ἐξέτασις θὰ πείσῃ καὶ σᾶς οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωπεῖτε τὴν ἀστικὴν καθ’ ἡμᾶς τάξιν καὶ ἡμᾶς οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦμεν τὴν ἐργατικὴν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ τῆς συζητουμένης ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων. Δεύτερον ἀπὸ πολιτειακῆς ἀπόψεως νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, διότι εἴδατε χθὲς ποίαν σημασίαν ἔχει ἡ ἄποψις αὐτή, ποίαν πυρκαϊὰν ἤναψεν ὅταν ὡμίλει ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου. Ἠθέλησε νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τῆς πολιτειακῆς. Τὸ ὅλον πνεῦμα τῶν συζητήσεων θέλει εἶσθαι γενικῶς ἀφῃρημένον. Παρατηρῶ, ἂν καὶ νεώτερος ἀπὸ πολλούς, ὅτι ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἀπὸ τοῦ βήματος θίγουν τὸ ζήτημα, ἐπανέρχονται καὶ καταλήγουν εἰς τὸ συμπέρασμα καὶ εἰς λύσεις ἀντιθέτους ἐκείνων, τὰς ὁποίας πρεσβεύουσι, νομίζω δὲ ὅτι οὔτε ἐξαίρεσιν δὲν ἀπετέλεσεν ὁ κ. βουλευτὴς Λέσβου, ὁ ὁποῖος ἔθιξε τὸ ζήτημα διὰ νὰ ἐπανέλθῃ καὶ νὰ καλύψῃ τὰ πράγματα. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τίθεται τὸ ζήτημα καὶ νὰ ἐκτίθηνται αἱ γνῶμαι τῶν βουλευτῶν συγκεκριμένως, καθαρῶς. Καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν χιλίων ἀξιωματικῶν ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως ἀσφαλῶς ἄγει εἰς συμπεράσματα ἀντίθετα ὅσον ἀφορᾷ τὴν ψήφισιν τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ πολιτειακὸς ἀγὼν συνεχίζεται, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν δὲν εἶναι ζήτημα τῆς ἐπαγγελματικῆς ἱκανότητος ἢ τῆς πολιτικῆς ὑποστάσεως χιλίων ἀνθρώπων, εἶναι ζήτημα ἐπαναφορᾶς χιλίων βασιλοφρόνων ἀξιωματικῶν εἰς τὸν Στρατόν, διότι δὲν θίγει τὴν ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα.

§294Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀναφέρητε περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ κόμμα ὅπερ κατέχει τὴν πτέρυγα αὐτὴν ἐχρησιμοποίησεν ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ κάμῃ κινήματα;

§295Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ὄχι.

§296Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ λέγητε ὅτι θέλομεν τοὺς βασιλόφρονας ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ κάμωμεν τοὺς σκοπούς μας.

§297Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Ἂν εἶσθε ἱκανοὶ νὰ ἀναμίξητε τὸν Στρατὸν εἰς τὴν πολιτικήν, θὰ τὸ ἀναπτύξω. Ἂν δὲ δὲν ἔγινεν ἕως τώρα, δὲν ἔγινε διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ. Συνεπῶς νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν ἀπὸ πολιτειακῆς ἀπόψεως ἐξεταζόμενον εἶναι μία ἧττα τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἧττα μερική, διότι πρόκειται περὶ πάλης—προσέξατε—πολιτειακῆς, ἡ ὁποία μεταφέρεται ἐντὸς τοῦ Στρατεύματος. Δὲν ἔχει σημασίαν, οὔτε εἴπομεν ὅτι οἱ χίλιοι ἀξιωματικοὶ εἰσερχόμενοι εἰς τὸ Στράτευμα θὰ ἐπιχειρήσωσι νὰ ὀργανώσωσι κινήματα. Δὲν εἴπομεν τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ λέγω ὅτι εἰσέρχονται εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα χίλιοι ἀξιωματικοὶ βασιλόφρονες. Ἐπειδὴ δὲ συνεχίζεται ὁ πολιτειακὸς ἀγὼν καὶ ἐπειδὴ ἡ ἔκβασις αὐτοῦ δὲν εἶναι καθωρισμένη ἀκόμη, μολονότι δὶς ἐξεφράσθη ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, εἶναι γνωστὸν ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν ὅτι τὰ πολιτεύματα μετεβλήθησαν. Ἐπεκράτησε δὶς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐν Γαλλίᾳ καὶ δὶς ἡ μοναρχία. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐξετάζω τὸ ζήτημα.

§298Κ. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ στρατιωτικῆς ἢ διὰ λαϊκῆς ἐξεγέρσεως;

§299Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Θὰ εἴπωμεν διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἄποψιν. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ὄχι μόνον δὲν εἶναι μία νίκη τῆς Δημοκρατίας, ὅπως ἤθελε νὰ ὑπαινιχθῇ εἷς ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀλλ’ ἀποτελεῖ μίαν μεταφορὰν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος τοῦ πολιτειακοῦ ἀγῶνος, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡμεῖς ἐνδιαφερόμεθα, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐδώσαμεν τὴν ψῆφόν μας ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας. Συνεπῶς νομίζω ὅτι ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἐξεταζομένου τοῦ ζητήματος πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ τὸ σχέδιον ψηφίσματος, ἀπὸ πολιτικῆς δὲ ἀπόψεως πρέπει ἐπίσης νὰ καταδικασθῇ. Ἐλέχθη ὅτι πρέπει νὰ καταπολεμηθῇ ἡ στρατοκρατία. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ τί εἶναι στρατοκρατία. Στρατοκρατία εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικήν; Ὄχι, κύριοι. Στρατοκρατία εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπὸ μίαν ὡρισμένην ἔννοιαν καὶ ὑπὸ μίαν ὡρισμένην κατεύθυνσιν. Στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις δὲν εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατοῦ ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις εἶναι τὸ ἀναγκαστικὸν κίνημα. Στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις δὲν εἶναι ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατοῦ, ἀλλὰ στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις εἶναι ἡ καθαρῶς στρατοκρατικὴ ἐκείνη ἐξέλιξις, ἡ ὁποία δὲν ἀποβλέπει οὔτε εἰς πολιτειακὴν μεταβολήν, ἀλλ’ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐγκατάστασιν μιᾶς τάξεως ἀξιωματικῶν. Προσέξατε διότι ὑπάρχει μία οὐσιώδης διαφορὰ μεταξὺ ἑνὸς Στρατοῦ ἀναμεμιγμένου καὶ ὑποστηρίζοντος τὸ πολίτευμα καὶ ἑνὸς Στρατοῦ ἀγωνιζομένου διὰ τὴν ἐπικράτησιν εἰς ἰδιαιτέρας τάξεις. Αὐτὸ εἶναι οὐσιώδης διαφορά. Νομίζω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ θεωρίας. Ἔχομεν ὡρισμένας πράξεις καὶ ἂν ὑπάρχουν δημοκράται οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ἀπετέλεσε στρατοκρατικὴν ἐκδήλωσιν ἡ ἀνάμιξις τοῦ Στρατεύματος ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας, αὐτοὶ δὲν εἶναι δημοκράται. Ἀντιθέτως ἀποτελεῖ στρατοκρατικὴν ἐκδήλωσιν τὸ κίνημα τοῦ Παγκάλου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀνεξάρτητον μορφήν. Σᾶς λέγω ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν δύο συγκεκριμένας πράξεις καθαρῶς στρατοκρατικάς· μίαν ἀνάμιξιν ὑπὲρ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος καὶ ἓν δικτατορικὸν κίνημα. Αἱ δύο συγκεκριμέναι πράξεις ἀποτελοῦσι καὶ τὰ οὐσιώδη χαρακτηριστικὰ γνωρίσματα τῆς ἀναμίξεως τοῦ Στρατοῦ ὑπὲρ τῆς μιᾶς πολιτικῆς πλευρᾶς ἢ τῆς ἄλλης. Συνεπῶς νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς πρέπει νὰ καταψηφισθῇ τὸ σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν». Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ἄποψις, ἡ ὁποία σχετίζεται καὶ μὲ τὴν οἰκονομικὴν καὶ μὲ τὴν πολιτειακὴν καὶ μὲ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν· καὶ ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρῶς πολιτικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος καὶ ὅταν ἐρχόμεθα ἐδῶ καὶ συζητοῦμεν ἐπὶ μιᾶς Ἑλλάδος, τὴν ὁποίαν σεῖς ὀνομάζετε Ἑλλάδα ἐρειπίων, ὅταν ἐρχόμεθα ἐπὶ τῶν ἐρειπίων αὐτῶν νὰ συζητήσωμεν καὶ προτείνονται μέτρα οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως, ὅταν, λέγω, εἰς τὴν περίοδον αὐτὴν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων αὐτῶν καθήμενοι συζητοῦμεν καὶ πάλιν περὶ στρατῶν καὶ πολέμων, νομίζω ὅτι ἐρχόμεθα εἰς καθαρὰν ἀντίφασιν πρὸς τὰς ἐπανειλημμένας μεταπολεμικῶς ἐκδηλωθείσας γνώμας τοῦ ἐργαζομένου λαοῦ τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συζητῶνται καὶ νὰ λέγωνται οἱ πατριωτικοὶ ἐκεῖνοι ὑστερισμοί, οἱ ὁποῖοι ἔδωσαν 14 ἑκατομμύρια ἀνθρώπινα θύματα κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον. Ὅταν δὲ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰς προγραμματικάς της δηλώσεις ἐπηγγέλθη τὴν εἰρήνην, δὲν ἔπρεπε νὰ φέρῃ ὡς πρῶτον ζήτημα τὸ στρατιωτικόν. Καὶ νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἐξεταζόμενον τὸ ζήτημα ἀποτελεῖ μίαν φανερὰν τάσιν πρὸς μίαν κατεύθυνσιν ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν μίαν μόνον πλευρὰν τοῦ ζητήματος οὔτε νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὡς ζήτημα ἀποτάκτων. Ἐδῶ ἐλέχθησαν, ἐδῶ συνεζητήθησαν μέτρα ὑπὲρ τοῦ Στρατοῦ καὶ ἐξυμνήθησαν οἱ παλαιοὶ ἐκεῖνοι καιροί, κατὰ τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς ἐσύρθη εἰς τοὺς πολέμους διὰ νὰ ὑπεραμυνθῇ ἰδεωδῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεκαλύφθησαν ὅτι ἐξυπηρέτουν συμφέροντα καπιταλιστικῶν κύκλων. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἐξ ἀφορμῆς τοῦ σχεδίου αὐτοῦ καὶ ἐξ ἀφορμῆς τοῦ πλέγματος τῶν συζητήσεων νὰ διαμαρτυρηθῶμεν καὶ νὰ τονίσωμεν ὅτι ἡ Ἑλλάς, ἡ ἰδιαιτέρως καταστραφεῖσα, ἡ ἰδιαιτέρως μεταξὺ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν χωρῶν ὑποστᾶσα τὰ δεινὰ τοῦ πολέμου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ συνεχίσῃ τὴν πολιτικὴν τῆς στρατιωτικῆς ὀργανώσεως καὶ τῆς ἀναμίξεως ἐν πολέμοις.

§300ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅταν σᾶς ἐπιτίθενται οἱ Βούλγαροι καὶ οἱ Τοῦρκοι, ἐπεκαλεῖσθε τότε τὴν ἐπέμβασιν τοῦ ἐπισήμου Κράτους καὶ τοῦ Στρατοῦ.

§301Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Θέλετε συγκεκριμένως ἐκδηλώσεις τοῦ πνεύματος αὐτοῦ; Ἔχομεν ἕνα ἀξιωματικὸν ἐπὶ 12 στρατιωτῶν. Ἡ Γαλλία ἔχει ἕνα ἀξιωματικὸν ἐπὶ 24 στρατιωτῶν, ἡ Σερβία ἔχει ἕνα ἐπὶ 16 κλπ. Τί εἶναι αὐτὸ σᾶς παρακαλῶ;

§302ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀναλογία.

§303Σ. ΜΑΞΙΜΟΣ. Εἶναι δυσαναλογία. Εἶναι ἐκδήλωσις ἑνὸς πνεύματος, τὸ ὁποῖον δὲν συμβαδίζει καθόλου μὲ τὴν περίοδον τὴν ὁποίαν διέρχεται ἡ Ἑλλὰς καὶ μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ κατὰ τὴν περίοδον αὐτήν. Πρὸς τί νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς ἕνα ἀξιωματικὸν ἐπὶ 12 στρατιωτῶν καὶ διατί ἡ Γαλλία, τὸ κατ’ ἐξοχὴν μιλιταριστικὸν Κράτος τῆς Εὐρώπης νὰ ἔχῃ μόνον ἕνα ἐπὶ 25 στρατιωτῶν; Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸ σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν» καὶ καταλήγω ἀπαντῶν συνολικῶς εἰς τὰς διαφόρους ἐπερωτήσεις τῶν κ. κ. βουλευτῶν, νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς· ὅτι ὑμεῖς κακῶς λέγετε δι’ ἡμᾶς ὅτι εἴμεθα ἐναντίον τοῦ Στρατοῦ. Εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ τοῦ Στρατοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Στρατοῦ τῆς ἐργατοαγροτικῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Φωτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§305Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Θὰ προσπαθήσω, κύριοι βουλευταί, νὰ εἶμαι ἀπολύτως σύντομος καί, ἂν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸ ἔκαμα διὰ νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἐν ᾗ περιπτώσει καταλήξῃ εἰς ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἡ Κυβέρνησις. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου καὶ δικαιολογῶν τὴν ψῆφόν μου νὰ ἐκφράσω ὡρισμένας παρατηρήσεις, διότι πραγματικῶς οἱ ὁμιλήσαντες περὶ στρατοκρατίας ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργήσουν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πραγματικῶς ἡ Ἑλλὰς στρατοκρατεῖται, ὅτι ὁ πολιτικὸς κόσμος εἶναι ὑποχείριος μιᾶς στρατιωτικῆς ὀλιγαρχίας καὶ ὅτι ὑπάρχουν δύο ἀντίθετοι παρατάξεις εἰς τὸν Τόπον, ὁ πολιτικὸς κόσμος ἀφ’ ἑνὸς καὶ ὁ στρατιωτικὸς ἀφ’ ἑτέρου. Καὶ ἐπειδὴ ὑποστηρίζεται ἡ ἄποψις αὐτή, αἰσθάνεται κανεὶς τὸ καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῇ, καθότι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, ἂν ἐκατηγορήθη δι’ ὡρισμένας ἐπεμβάσεις, δὲν δύναται παρὰ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἀπὸ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἀνεξαρτησίας ὁ Στρατὸς ἐπρωτοστάτει εἰς ὡρισμένα ἐπαναστατικὰ κινήματα, εὑρίσκετο ἐν πλήρει συμπνοίᾳ μὲ τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἂν ἀνατρέξωμεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1843 καὶ 1864, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὁ Στρατὸς τότε πρωτοστατήσας εἰς ὡρισμένας πολιτικὰς μεταβολὰς εὑρίσκετο εἰς ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην, διότι δὲν δύναται ὁ λαός, ἂν θέλῃ νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένην πολιτικὴν μεταβολήν, νὰ ἀντιταχθῇ ἐναντίον τοῦ Κράτους τοῦ ὠργανωμένου στρατιωτικῶς. Ἂν ἐπίσης ἔλθωμεν εἰς τὴν μεταγενεστέραν ἐποχὴν καὶ πρόκειται νὰ κρίνωμεν ἐπὶ παραδείγματι ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ Γουδί, θὰ ἴδωμεν ὅτι καὶ τότε ὁ Στρατὸς εὑρίσκετο ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ σκέψεων μὲ τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τοῦ λαοῦ. Χωρὶς νὰ συμφωνῶ κατὰ τὰ ἄλλα μὲ τὸν συνάδελφον κ. Μάξιμον, λέγω ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς Παγκαλικῆς στρατοκρατίας, ὁ Πάγκαλος ταχθεὶς ἀντιμέτωπος ὁλοκλήρου τοῦ πολιτικοῦ κόσμου καὶ ἐπωφεληθεὶς ὡρισμένης ἀδυναμίας τοῦ πολιτικοῦ κόσμου ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι θὰ προασπίζῃ τὴν Δημοκρατίαν ἐδημιούργησε μίαν δικτατορίαν, ἡ ὁποία ἀκριβῶς ἀπετέλει ἄρνησιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ὀφείλει μάλιστα νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ὁ Πάγκαλος προσέφερε μίαν ὑπηρεσίαν, μίαν, ἐπαναλαμβάνω, κολοσσιαίαν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν ἀρνητικῶς, διότι ἐδίδαξε τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἐκπέσῃ εἰς μίαν ὡρισμένην περίοδον ὁ πολιτικὸς κόσμος, δὲν στερεῖται πατριωτισμοῦ καὶ ὅτι περισσότερον εἶναι ἠσφαλισμέναι καὶ αἱ ἐλευθερίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τὰ ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα, ἂν εἶναι ἐμπεπιστευμένα εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον παρὰ εἰς οἱασδήποτε δικτατορίας καὶ ὅτι δὲν θὰ ἦτο οὐδεὶς διατεθειμένος νὰ δεχθῇ μίαν στρατιωτικὴν δικτατορίαν, διότι, ὡς εἴπομεν, θέτει εἰς κινδύνους καὶ τὰ ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ. Καὶ ἐπαναλαμβάνω, πρὸς τιμὴν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὅτι δὲν δύναται παρὰ νὰ ὑποστηρίξῃ κανεὶς ὅτι ὅλα τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς Χώρας καὶ ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἓν ἕκαστον ἰδιαιτέρως, ὄχι μόνον ἀπεδοκίμαζον τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχον τὴν δύναμιν εἴτε ὁμοῦ, εἴτε ἰδίᾳ ἕκαστον, θὰ τὴν ἀνέτρεπον βιαίως. Ἂν εὑρέθησαν ὡρισμένοι πολιτικοὶ ἄνδρες εἴτε ἀπὸ ἰδεολογίαν, εἴτε καὶ μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ἐτερματίζετο συντομώτερον ἡ κατάστασις αὐτὴ διὰ τῆς συμπράξεώς του εἰς αὐτήν, φυσικὰ δὲν θὰ εὕρητε εἰς τοῦτο ὑπεύθυνον κανὲν ἐκ τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ψήφισμα, ἐγὼ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Θὰ παρεκάλουν ὅμως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἔλυε μίαν ἀπορίαν, ἂν δηλαδὴ εἰς τὸ ψήφισμα αὐτὸ περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐκκαθάρισις ἢ ἡ ἐπαναφορὰ ἐκ τῶν ἐκκαθαρισθέντων ἢ ἀπομακρυνθέντων ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην.

§306Α. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Βεβαίως περιλαμβάνονται.

§307Ε. ΦΩΤΑΚΗΣ. Τινὲς ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ὑπενῄχθησαν κινδύνους κατὰ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς ἑκατοντάδων ἀξιωματικῶν. Ἐκφράζων τὰς ἀτομικάς μου πεποιθήσεις, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ εἰς οὐδεμίαν στρατοκρατίαν καὶ ὅτι τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα θὰ στηριχθῇ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καί, ἐφόσον ὁ λαὸς τὴν θέλῃ, ἡ Δημοκρατία θὰ εἶναι τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν ἰσότητα ἀπέναντι ὅλων τῶν πολιτῶν καὶ δὲν θὰ ἔχῃ οὐδένα φόβον ἀπέναντι οἱουδήποτε, ὅστις θὰ εὑρίσκετο ἀντιμέτωπος τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἄλλη ἄποψις, τὴν ὁποίαν ὑπηνῄχθησαν ὡρισμένοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, βεβαίως δὲν εἶναι ἡ μόνη, διὰ τὴν ὁποίαν συνησπίσθη ὁ πολιτικὸς κόσμος διὰ τῆς συμπράξεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλων τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἐκπροσωπούντων τὰ μεγάλα κόμματα τῆς Χώρας, οὔτε εἶναι βεβαίως καὶ ὁ μόνος λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς ἐδώκαμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης, ὅτι δηλαδὴ τὸ ἅπαντον τῆς ἀποστολῆς τῆς Οἰκουμενικῆς Κυβερνήσεως ἀποτελεῖ ἡ λύσις τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν ζητημάτων, ὅπως εἶναι βεβαίως καὶ τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς δημοσιονομικῆς πολιτικῆς. Διότι ἐτονίσθη ἐδῶ, τί θὰ ἐγένετο ἡ Ἑλλὰς ἂν δὲν ἐλύετο τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα; Ποῖον στρατιωτικόν; Μοὶ φαίνεται ὅτι στρατοκρατία πουθενὰ δὲν ὑπάρχει. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁμαλότητα διὰ τῆς διεξαγωγῆς ἐλευθέρων ἐκλογῶν καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν τὴν Κυβέρνησιν ἐκπροσωποῦσι τὰ πολιτικὰ κόμματα τῆς Χώρας, δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ στρατοκρατίας. Ἑπομένως καὶ τὸ ζήτημα τῆς στρατοκρατίας εἶναι ἓν ἐκ τῶν πολλῶν ζητημάτων, ἀλλ’ ὄχι τὸ μόνον, τοῦ ὁποίου ἡ ρύθμισις ἀποτελεῖ μέλημα σοβαρώτατον. Συνεπῶς δὲν εἶναι τὸ ἅπαντον, διὰ τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, ἐδώκαμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Εἶναι καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἄποψις, διὰ τὴν ὁποίαν βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ ὡρισμένην πολιτικὴν καὶ μετὰ τῆς ὁποίας ἔχει σύνδεσμον στενώτατον τὸ στρατιωτικὸν ζήτημα. Ἄλλο βεβαίως εἶναι καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐτόνισαν καὶ πολλοὶ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἂν πραγματικῶς δηλαδὴ διὰ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς κατὰ τρόπον ὥστε νὰ παραμεληθοῦν ἄλλαι ἐπείγουσαι ἀνάγκαι, ὡς τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας καὶ ἄλλαι. Βεβαίως τότε θὰ δημιουργήσωμεν μίαν στρατιωτικὴν ὀλιγαρχίαν, μίαν τάξιν προνομιούχον καὶ ἐφόσον ὁ λαὸς ὑπέστη τόσας θυσίας χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τοῦ Τόπου, ἔχω πεποίθησιν ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὸ αἴσθημα τοῦ πατριωτισμοῦ κάπως περισσότερον ἀνεπτυγμένον, βεβαίως θὰ ἐδέχοντο νὰ ὑποστοῦν ὡρισμένας θυσίας καὶ θὰ εἶχε καθῆκον εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ παρίδῃ καὶ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν, ὅτι, ἂν διὰ τῆς ἐπιζητουμένης λύσεως πρόκειται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τόσον πολὺ τὸ Κράτος οἰκονομικῶς, τότε βεβαίως δὲν θὰ ἀναμείνωμεν δι’ αὐτὸ καὶ μόνον νὰ μᾶς χειροκροτήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαός. Λοιπὸν καταλήγων, κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι λυομένου τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἡ ἐκκαθάρισις θὰ γίνῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε αἰρομένων ὡρισμένων ἀδικιῶν καὶ ἐπανορθουμένων γνωστῶν πλανῶν, ἕνεκα τῶν συνθηκῶν ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθημεν, ἐπανερχομένων δὲ εἰς τὸν Στρατὸν μόνον ἐκείνων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι πραγματικῶς ἠθικῶς χρήσιμα, θὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν παραμενόντων εἰς τόσον μόνον, ὅσον ἀπαιτοῦν αἱ ἀληθεῖς στρατιωτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Τόπου. Ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν φυσικὰ παρὰ νὰ ὑπάρξουν παράπονα δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, διότι ὅση εἰλικρίνεια καὶ δικαιοσύνη καὶ ἂν ἐπικρατήσῃ, θὰ ὑπάρξουν ἄνθρωποι, οἵτινες νὰ μὴ εἶναι τελείως ἱκανοποιημένοι. Δίδοντες ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦ ὁποίου εἶναι γνωστὴ ἡ ὑπέροχος στρατιωτικὴ μόρφωσις καὶ ὁ χαρακτήρ, θὰ ἐποπτεύσῃ, ὥστε πραγματικῶς ἡ ἐκκαθάρισις νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρξουν ὀλιγώτερα παράπονα, ἀφοῦ ὅλαι αἱ τάξεις ἔπαθαν, πρὸ παντὸς δὲ ὁ λαὸς νὰ μὴ ὑποστῇ κολοσσιαῖα ἐθνικὰ βάρη. Μὲ τὰς σκέψεις αὐτὰς καταλήγων λέγω ὅτι βεβαίως θὰ ψηφίσω καὶ ἐγὼ τὸ ψήφισμα, ἀφοῦ ἐγκρίνεται ἀπὸ τὴν παμψηφίαν σχεδὸν τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τοὺς κ. κ. ἀρχηγούς, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§309Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπικρίσεων αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ψηφίσματος ἐξεφράσθησαν καὶ τῶν ἐπιφυλάξεων, αἵτινες ἐπ’ αὐτοῦ διετυπώθησαν ἐκ μέρους διαφόρων ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ τῶν δύο παρατάξεων, τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα θὰ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς καὶ τοῦτο, διότι ἡ ὁλότης σχεδὸν τῆς Βουλῆς ὑποστηρίζει τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν, αὕτη δὲ ἔθηκεν ὡς ἕνα τῶν θεμελιωδῶν ὅρων τοῦ καταρτισμοῦ της καὶ ἕνα τῶν σκοπῶν τῆς ὑπάρξεώς της τὴν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ρύθμισιν τοῦ ζητήματος, τοῦ λεγομένου στρατιωτικοῦ ζητήματος. Εἶναι λυπηρὸν ὄντως, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, ὅτι ζήτημα τοιούτου περιεχομένου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συζητηθῇ μὲ τὴν ψυχραιμίαν καὶ ἠρεμίαν σκέψεως καὶ τὴν ἀνεπηρέαστον κρίσιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται ὅπως διέπῃ οἱανδήποτε συζήτησιν τοιαύτης φύσεως, ἀλλὰ ἀντιμετωπίζεται ὑπὸ τὸ πρῖσμα τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος καὶ τῶν πολιτικῶν συμβιβασμῶν. Διότι, ἂν ὄντως ἡ Κυβέρνησις ἀπέβλεπεν εἰς μόνον τὸν στρατιωτικὸν χαρακτῆρα τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τῇ βάσει εἴτε τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διὰ τοῦ Τύπου δηλώσεων τῶν ἀξιοτίμων μελῶν αὐτῆς, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ἀναμφισβήτητος ἡ ὑπεροχὴ τοῦ οἰκονομικοῦ κυρίως προγράμματος ἔναντι τῶν λοιπῶν σημείων αὐτῶν, προγράμματος, ἀποβλέποντος, κατὰ τὰς ἰδίας αὐτῆς δηλώσεις, εἰς ἐπίτευξιν σοβαρωτάτων οἰκονομιῶν εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ αἱματηρῶν τῶν πολεμικῶν Ὑπουργείων, δυνατῶν ἂν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν εἰρηνόφιλον ἐξωτερικὴν αὐτῆς πολιτικὴν καὶ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐξέφρασεν ἐπὶ τὴν ἀποτελεσματικότητα τοῦ θεσμοῦ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργός, δὲν θὰ ἤρχιζε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος αὐτῆς διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον πᾶν ἄλλο ἢ τοὺς ἀνωτέρω προγραμματικοὺς σκοποὺς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι προωρισμένον νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Κατὰ συνέπειαν τὸ συζητούμενον ψήφισμα μίαν σφραγῖδα φέρει, τὴν σφραγῖδα τῶν πολιτικῶν συμβιβασμῶν. Ὁπωσδήποτε, ὡς προκύπτει ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ὅπως προέκυψεν ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων ρητόρων ἀμφοτέρων τῶν παρατάξεων, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου ψηφίσματος ἐπιδιώκονται τὰ ἑξῆς: Κατά τινας ἡ ἠθικὴ ἀποκατάστασις τῶν ἠθικῶς πληγέντων ἀξιωματικῶν, κατ’ ἄλλους ἡ ἐπίτευξις τῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς ἑνότητος, ἥτις, κατ’ αὐτοὺς πάντοτε, σήμερον δὲν ὑπάρχει, κατ’ ἄλλους ἐπιδιώκεται ὁ προικισμὸς τοῦ Στρατοῦ δι’ ἐπιλέκτων καὶ ἐπαρκῶν ἐπαγγελματικῶς στελεχῶν καὶ τέλος ἐπιδιώκεται, κατά τινας, καὶ αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ γνώμη, ἥτις συνεταύτισε τὰς ἀντιλήψεις τῶν περισσοτέρων ἐκ τῶν ρητόρων, τῶν μὴ ἀνηκόντων εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, ἐπιδιώκεται, λέγουσιν, ἡ πάταξις τῆς στρατοκρατίας. Ἐπιτρέψατε, ἀξιότιμοι κύριοι βουλευταί, νὰ ἀναλύσωμεν ἐν ὀλίγοις τοὺς τέσσαρας τούτους ἐπιδιωκομένους σκοπούς. Πρῶτον τὸν περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἠθικῶς πληγέντων ἀξιωματικῶν. Ὁ λόγος τῆς ἐπιδιώξεως παρομοίου σκοποῦ, ἂν ὄντως ὑπάρχῃ τοιοῦτος, εἶναι πράγματι ἰσχυρός. Δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τις τὴν ἀπονομὴν δικαιοσύνης, οὐδὲ τὴν ἠθικὴν ἀποκατάστασιν. Ἂν ὅμως ἐξετάσωμεν περὶ ποίας κατηγορίας ἀξιωματικῶν πρόκειται θὰ εἶναι δυνατὸν καλύτερον νὰ κατατοπισθῶμεν, ἂν ὄντως ὑπάρχῃ τοιαύτη τις ἀνάγκη. Οἱ ἀξιωματικοί, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ ψήφισμα, διαιροῦνται, ὡς γνωστόν, εἰς δύο κατηγορίας: Πρῶτον τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν δι’ ἐπαγγελματικὴν ἀνεπάρκειαν, κατόπιν γνωμοδοτήσεως Συμβουλίων, τὰ ὁποῖα συνεκροτήθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 καὶ πρὸ τοῦ ἐπαναστατικοῦ κινήματος τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923. Εἰς τὰ Συμβούλια ταῦτα μετεῖχον καὶ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι βραδύτερον ἀπεμακρύνθησαν τοῦ Στρατεύματος λόγῳ τῆς ἐνεργοῦ εἰς τὸ κίνημα τοῦτο συμμετοχῆς των. Ἡ διὰ ὑπηρεσιακῶν ἐγκυκλίων καὶ διὰ τοῦ Τύπου δημοσίευσις τῶν ἀποφάσεων τῶν Συμβουλίων καὶ τῶν αἰτιολογικῶν αὐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένοντο αἱ ἀπομακρύνσεις ἐκεῖναι, ἐπὶ πλέον δὲ ἡ εἰς τὰ Συμβούλια ταῦτα συμμετοχὴ καὶ ἀξιωματικῶν μὴ φίλα φρονούντων πρὸς τὴν τότε κρατοῦσαν κατάστασιν, ἀποτελοῦσιν, ὡς πιστεύομεν, τὴν ἐπαρκεστέραν ἐγγύησιν τῆς ἀμεροληψίας τῶν γνωμοδοτήσεων καὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν Συμβουλίων ἐκείνων. Εἶναι λυπηρὸν ὄντως ὅτι βραδύτερον τινὲς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ὅπως ἐλέχθη καὶ παρ’ ἄλλων ἐντεῦθεν καὶ δὴ βεβαρυμένοι μὲ αἰτιολογικὰ ἀπομακρύνσεως οὐδόλως ἐποικοδομητικὰ διὰ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐπανῆλθον εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ. Ἀλλὰ πρόκειται, νομίζομεν, περὶ ἑξήκοντα ἢ ἑξήκοντα πέντε ἐν ὅλῳ ἀξιωματικῶν ἔναντι ἑξακοσίων περίπου ἀπομακρυνθέντων. Δεύτερον τὴν κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν συνεπείᾳ τῆς ἐνεργοῦ συμμετοχῆς των εἰς τὸ κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου 1923. Προκειμένου περὶ τῶν πρώτων δὲν δύναται προφανῶς νὰ γίνῃ λόγος. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῇ τις τὴν ἠθικὴν ἀποκατάστασιν τῶν εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ἀνηκόντων ἀξιωματικῶν, διότι καὶ ἂν τὴν ζητήσῃ τις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἠθικὴν ἀποκατάστασιν ἀξιωματικῶν ἀπομακρυνθέντων εἴτε διὰ ἀνεπάρκειαν ἐπαγγελματικὴν εἴτε διὰ λόγους ἀσυμβιβάστους πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ὑπαγομένους εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, δι’ ἐκείνους τουτέστιν οἱ ὁποῖοι μετέσχον εἰς τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου 1923, νομίζομεν, ὅτι οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι συντρέχει τις ἀνάγκη ἢ λόγος ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως. Τουναντίον, ἔχομεν κάθε δεδομένον νὰ πιστεύωμεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ διάφορα καθεστῶτα καὶ ἐποχὰς ἀπεμακρύνθησαν διὰ πολιτικοὺς λόγους τοῦ Στρατεύματος, ἐξήρθησαν ἠθικῶς εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ὁμοφρόνων των καὶ περιεβλήθησαν τὸν φωτοστέφανον τῆς δόξης καὶ τὸν ἀκάνθινον τοῦ μάρτυρος τῆς ἰδεολογίας των στέφανον. Κατὰ συνέπειαν, οἱ λόγοι ἠθικῆς ἀποκαταστάσεως δὲν ὑφίστανται οὔτε διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς πρώτης κατηγορίας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τοιαύτη, οὔτε δὲ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς δευτέρας κατηγορίας, διότι οἱ συνεπείᾳ πολιτικῶν λόγων ἀπομακρυνθέντες δὲν ἔχουσι πληγῆ ἠθικῶς, κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὸν δεύτερον σκοπόν, τὸν ἐπιδιωκόμενον διὰ τοῦ ψηφίσματος, εἰς τὴν ἐπίτευξιν τουτέστιν ὁμαλότητος καὶ ἑνότητος ἐν τῷ Στρατῷ. Εἴμεθα πολὺ ἐπιφυλακτικοὶ κατὰ πόσον τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα πρόκειται νὰ ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν τοῦτον, τὸν ὁποῖον, κατά τινας, ἐπιδιώκει. Διότι πιστεύομεν ὅτι ἡ ἐπίτευξις τῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς ἑνότητος ἐν τῷ Στρατῷ δὲν θὰ εἶναι ἀποτέλεσμα οὔτε διατυπώσεως ψηφισμάτων, οὔτε διατυπώσεως λεπτομερειῶν αὐτῶν. Ἀλλὰ μὲ τὴν ὀξύτητα, ἣν προσέλαβον οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας δεκαετίας, ὀξύτητα ἐπηρεάσασαν ὅλην τὴν κοινωνίαν ὑπὸ οἱανδήποτε αὐτῆς ἐμφάνισιν, συνεπῶς δὲ καὶ τὸν Στρατόν, ἡ ἐπίτευξις τῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς ἑνότητος ἐν τῷ Στρατῷ θὰ εἶναι ἀποτέλεσμα χρόνου κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον μακροῦ καὶ δὲν θὰ ἀποτελέσῃ αὕτη παρὰ τὴν φυσικὴν συνέπειαν τῆς ἀμβλύνσεως τῆς κομματικῆς ἐμπαθείας καὶ ἰδίᾳ τῆς ὁριστικῆς καὶ εἰλικρινοῦς παρὰ πάντων ἀναγνωρίσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα). Τρίτος ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς εἶναι, κατ’ ἄλλους, ὁ προικισμὸς τοῦ Στρατοῦ διὰ στελεχῶν ἐπαρκῶν ἐπαγγελματικῶς. Δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐπάρκεια ἀποτελεῖ τὸ μονοπωλειακὸν προσὸν τῶν ἐν τῷ Στρατῷ σήμερον ὑπηρετούντων ἀξιωματικῶν, στεροῦνται δὲ τούτου οἱ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικοί, περὶ ὧν τὸ προκείμενον ψήφισμα. Συνδεόμεθα διὰ στενωτάτων δεσμῶν πρὸς τοὺς πλείστους τῶν ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ δὲν εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ προσάψωμεν τὴν μομφὴν τῆς ἐπαγγελματικῆς ἀνεπαρκείας εἴτε πρὸς τὸ σύνολον, εἴτε πρὸς τοὺς πλείστους, εἴτε πρός τινας ἐξ αὐτῶν. Ἀλλά, ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ὑπουργὸς εἴτε οἱοσδήποτε ἄλλος ἔχων τὴν ἐκ τοῦ Στρατοῦ πεῖραν, ἤθελεν ἐρωτηθῇ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του ἀνεπηρέαστον ἀπὸ πάσης σκέψεως πολιτικῆς σκοπιμότητος ἢ πολιτικῶν συμβιβασμῶν, εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ συνωμολόγει μεθ’ ἡμῶν ὅτι οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο εἰς τὸ παρελθὸν ἡ ἐπαγγελματικὴ ἐπάρκεια ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, ἡ εἰς ἐπαγγελματικὸν ἔργον ἀπόδοσις θὰ εἶναι μηδαμινὴ τῶν εἰς τὸν Στρατὸν ἐπανερχομένων ἀξιωματικῶν τούτων, τῶν ὁποίων οἱ πλεῖστοι εἴτε διὰ τοῦτον εἴτε δι’ ἄλλον λόγον ἀπὸ τοῦ 1916 μέχρι σήμερον δὲν ἀριθμοῦσιν ἐν συνόλῳ παρὰ ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν δύο τὸ πολὺ ἐτῶν εἰς τὸ διάστημα μιᾶς δεκαετίας. Τὴν ἀλήθειαν ταύτην καὶ οἱοσδήποτε ἔχων καὶ τὴν ἐλαχίστην πεῖραν τοῦ Στρατοῦ δύναται νὰ ἀντιληφθῇ. Ἐρχόμεθα, τέλος, εἰς τὸν τέταρτον λόγον, τὸν ὁποῖον, κατὰ τοὺς πλείστους, οὐχὶ ὅμως καθ’ ἡμᾶς, ἐπιδιώκει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, τουτέστιν τὴν πάταξιν τῆς στρατοκρατίας. Εἴμεθα βέβαιοι ὅτι καὶ ἐν προκειμένῳ ἡ συχνὴ καὶ κατὰ κόρον χρησιμοποίησις τῆς λέξεως, τοῦ ὅρου στρατοκρατία δὲν ὀφείλεται παρὰ εἰς μίαν ἐκ προθέσεως ἢ ἐξ ἀγνοίας παρερμηνείαν αὐτῆς. Γίνεται τουτέστι καὶ περὶ τῆς λέξεως αὐτῆς ὅ,τι συμβαίνει προκειμένου περὶ χρησιμοποιήσεως καὶ ἄλλων λέξεων, αἱ ὁποῖαι ἀπώλεσαν τὴν πραγματικὴν αὐτῶν σημασίαν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν λεξιλόγιον. Διότι ὅταν ὁμιλοῦμεν περὶ στρατοκρατίας τουλάχιστον ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Χώρᾳ δὲν πρέπει νὰ ἐννοῶμεν, ὡς ἄριστα εἶπεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος τοῦ ἑνιαίου μετώπου—ὁ κ. Μάξιμος—, παρὰ μίαν μόνον περίοδον στρατοκρατίας. Καὶ ἡ μοναδικὴ περίοδος αὕτη τῆς πραγματικῆς στρατοκρατίας, τῆς ἐπιβολῆς τουτέστι τῆς θελήσεως τοῦ Στρατοῦ πρὸς τὸ ἴδιον αὐτοῦ ὄφελος, εἶναι μόνον ἡ τελευταία περίοδος τῆς Παγκαλικῆς δικτατορίας. Καὶ μόνη καὶ ἀποκλειστικῶς αὐτή. Ἀλλὰ διαισθάνομαι ἀμέσως τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ προβληθῇ: Καλά, αἱ προηγούμεναι ἐπαναστάσεις δὲν ἀποτελοῦσι στρατοκρατίαν; Καὶ ἀπαντῶμεν: Ὄχι. Αἱ ἐπαναστάσεις, κύριοι, ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἔπαυσαν νὰ εἶναι ἐπαναστάσεις λαϊκαὶ ἢ ἐπαναστάσεις στρατιωτικαί. Ἐγένοντο ὄντως ἄλλοτε εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη ἐπαναστάσεις λαϊκαί. Τοῦτο ὅμως εἰς τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν οἱ μὲν Στρατοὶ ἦσαν Στρατοὶ μισθοφόρων τὰ δὲ στελέχη δὲν ἦσαν ἐθνικά, ἀλλὰ προήρχοντο ἐκ μιᾶς προνομιούχου κοινωνικῆς τάξεως, ἐκ μιᾶς τάξεως ἀριστοκρατικῆς, ἡ ὁποία εἶχε τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον νὰ κατέχῃ τοὺς ἐν τῷ Στρατῷ βαθμούς. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ὅμως, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μὲν Στρατοὶ ἀπὸ μισθωτοὺς μετεβλήθησαν εἰς Στρατοὺς ἐθνικοὺς καὶ τὰ στελέχη ἔγιναν ἐθνικά....

§310Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν, κ. συνάδελφε;

§311Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εὐχαρίστως.

§312Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μήπως τὴν τελευταίαν δεκαετίαν μία τάξις ὡρισμένη καὶ μόνη δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ στρατεύεται καὶ νὰ ἀποτελῇ τὰ στελέχη τοῦ Στρατοῦ; Ἦτο μία τάξις ὡρισμένων ἀτόμων, ὡρισμένων πολιτικῶν φρονημάτων ἀπέναντι μιᾶς ἄλλης;

§313Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μήπως κατὰ τὸ διάστημα τῆς τελευταίας δεκαετίας οἱοσδήποτε πολίτης ἤθελεν νὰ ὑπηρετήσῃ ὡς ἀξιωματικὸς ἐν τῷ Στρατῷ ἀπεκλείετο τοῦ δικαιώματος τούτου;

§314Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ μὲ τὴν διαφορὰν ἐπὶ πλέον ὅτι ἐδόθη τὸ προνόμιον τοῦ νὰ στρατεύωνται ἀξιωματικοὶ μὴ ἐξερχόμενοι ἐκ τῶν Στρατιωτικῶν Σχολῶν, ἀλλὰ ἁπλῶς διότι προσέφερον μίαν ἐκδούλευσιν οἱασδήποτε φύσεως εἴτε ἀμφίβολον εἴτε καὶ σκοτεινὴν πολλάκις.

§315Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ συνέβη καθ’ ὅλας τὰς περιόδους τῆς Ἱστορίας ἀπὸ τοῦ 1916 μέχρι σήμερον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀκανόνιστον εἴσοδον τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τῷ Στρατῷ καὶ οὐχὶ διὰ τῶν κεκανονισμένων Σχολῶν, αὕτη δὲν ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα σκοπιμότητος πολιτικῆς, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1912 μέχρι σήμερον ἀποτέλεσμα πολεμικῶν καὶ μόνον ἀναγκῶν καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Ἐλέγομεν λοιπὸν ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν οἱ Στρατοὶ ἔγιναν ἐθνικοὶ καὶ τὰ στελέχη ἐθνικά, αἱ ἐπαναστάσεις ἔπαυσαν πλέον νὰ διακρίνωνται εἰς λαϊκὰς καὶ στρατιωτικὰς καὶ ὅλαι αἱ ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, ἔλαβον χώραν διὰ ἐκρήξεως στρατιωτικῶν κινημάτων, διὰ ἐπαναστάσεων τοῦ Στρατοῦ, τοῦ ἐν ὅπλοις λαοῦ. Καὶ ἐπιτυγχάνει ἡ ἐπανάστασις ὅταν ἔχῃ ὁ ἔνοπλος λαὸς μεθ’ ἑαυτοῦ τὸν ἄοπλον καὶ ἀποτυγχάνει ὅταν δὲν τὸν ἔχῃ μεθ’ ἑαυτοῦ, διότι θὰ εὕρῃ τότε ἀντιμέτωπον ἄλλο μέρος τοῦ ἐνόπλου λαοῦ, ὅπως συνέβη μὲ τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923. Ὁ ἀπουσιάζων τὴν στιγμὴν ταύτην ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργός, διακόπτων τινὰ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων—τὸν κ. Μάξιμον—ἠρώτησε: Καὶ ἡ τελευταία Γαλλικὴ Δημοκρατία; Ἀλλὰ καὶ αὐτή, ἀπαντῶμεν ἡμεῖς, καὶ αὐτὴ ἡ τρίτη Γαλλικὴ Δημοκρατία, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ φυσικὴ καὶ ἐκεῖ συνέπεια μιᾶς καταστροφῆς, τῆς καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν καὶ ἐκεῖ μία μοναρχία; ἡ τοῦ Ναπολέοντος τοῦ Γʹ, ἐπέφερεν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐπεβλήθη κατόπιν ἐπαναστάσεως καὶ τοῦ Στρατοῦ κηρύξαντος ἔκπτωτον Ναπολέοντα τὸν Γʹ. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι καὶ κατόπιν, ἀπὸ τῆς λήξεως τοῦ πολέμου ἐκείνου μέχρι τῆς θεσπίσεως διὰ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ὁ Στρατὸς διεδραμάτισεν παρόμοιον ρόλον καὶ διὰ τὴν Δημοκρατίαν ἐκείνην. Καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν λίαν ἐπικαίρως ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην μου ὡρισμένον περιστατικὸν τῆς περιόδου ἐκείνης, τὸ ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς—ὁ κ. Μιχαλακόπουλος—ἀγορεύων κατά τινα συνεδρίασιν τῆς Δʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἀνέφερεν. Ὅτι δηλαδὴ ὁ Στρατὸς ἐνεφανίσθη ὡς ἡ μοναδικὴ αἰτία, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἡ Μοναρχία δὲν ἀπεκατεστάθη ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ Ναπολέοντος τοῦ Γʹ. Ἐπελθούσης, ὡς γνωστόν, συμφωνίας μεταξὺ τῶν τριῶν μοναρχικῶν μερίδων διὰ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ κόμητος de Chambord, ὡς τοῦ μόνου διεκδικητοῦ τοῦ Γαλλικοῦ θρόνου, οὗτος ἀποδεχθεὶς τὴν συμφωνίαν ἔθηκεν ὡς ὅρον τῆς ἀποδοχῆς του ὅπως ἡ λευκὴ σημαία ἀντικαταστήσῃ τὴν τρίχρουν. Εὑρέθη ὅμως πρὸ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἐνασκοῦντος τότε τὰ καθήκοντα τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος καὶ μετέπειτα πρώτου Προέδρου τῆς Δημοκρατίας στρατάρχου Μὰκ Μαών, εἰπόντος τὸ περίφημον «καὶ μόνον ἂν ἡ λευκὴ σημαία ἐνεφανίζετο, τὰ chassepots θὰ ἐξεπυρσοκρότουν μόνα των». Καὶ ἐγκαθιδρύθη ἡ τρίτη Γαλλικὴ Δημοκρατία τῇ ἀρωγῇ καὶ τοῦ Στρατοῦ, χωρὶς οὐδεὶς ἐκεῖ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ στρατοκρατίας.

§316ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ τῶν ὑστέρων.

§317Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Πρὶν ἢ ἡ Δημοκρατία ἐγκαθιδρυθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως καὶ διὰ μιᾶς ψήφου ὁ Στρατὸς ἐκήρυξεν ἔκπτωτον τὸν Ναπολέοντα. Καὶ μάλιστα τοσαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐπιβολὴ τῶν πραγμάτων εἰς τὴν διαμόρφωσιν τοῦ πολιτεύματος, ὥστε ἡ Δημοκρατία ἀνεκηρύχθη δι’ ἀποφάσεως μιᾶς Συνελεύσεως δεδηλωμένης μοναρχικῆς. Θέλετε νὰ φέρωμεν καὶ ἄλλοθεν παραδείγματα; Ἂν θέλητε καὶ ἐκ τῆς κατ’ ἐξοχὴν λαϊκῆς, ὀχλοκρατικῆς, Ἐπαναστάσεως τῆς Ρωσσίας; Μήπως καὶ ἐκεῖ ἡ λαϊκὴ ἐκείνη Ἐπανάστασις δὲν ἔλαβε σάρκα καὶ ὀστᾶ διὰ στρατιωτικῆς Ἐπαναστάσεως τῆς φρουρᾶς τῆς Πετρουπόλεως; Ἀλλ’ οὐ μόνον τοῦτο. Ἐξεφράσθη ἀντίρρησις ὅτι οἱ Χοεντζόλερν ἐν Γερμανίᾳ δὲν ἔπεσαν διὰ στρατιωτικῆς Ἐπαναστάσεως. Ἔπεσαν καὶ ἐκεῖνοι κατόπιν τῆς καταστροφῆς, ἣν ἡ Μοναρχία ἐπέφερε καὶ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἡ πτῶσις ἐπῆλθε κατόπιν ἀπειληθείσης στρατιωτικῆς Ἐπαναστάσεως. Ἀλλ’ ἂν θέλητε, ἂς φέρωμεν καὶ τὸ παράδειγμα τῶν Ἁψβούργων, πεσόντων διὰ στρατιωτικῆς Ἐπαναστάσεως, ἐκραγείσης ἐν Βιέννῃ κατόπιν τῆς ἀποσυνθέσεως τῆς Δυαδικῆς Μοναρχίας καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν Ἐθνῶν.

§318Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Εἶχον σύμφωνον καὶ τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Λέγετε σεῖς ὅτι αἱ Ἐπαναστάσεις καὶ τὰ κινήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἀπὸ τοῦ 1922, εἶχον σύμφωνον τὴν λαϊκὴν θέλησιν; Τὸ βεβαιοῖτε αὐτό;

§319Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν. Ἐρχόμεθα ἤδη καὶ εἰς τὰς ἰδικάς μας Ἐπαναστάσεις. Πρώτη τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ τοῦ 1843, ὅτε ὁ Καλλέργης ἐπὶ κεφαλῆς τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν ἐπέβαλε τὸ πρῶτον Ἑλληνικὸν Σύνταγμα εἰς τὸν Μονάρχην. Τὸ 1862 διὰ στρατιωτικῆς καὶ λαϊκῆς Ἐπαναστάσεως καὶ διὰ τῆς στρατιωτικῆς βίας ἀπηλαύνετο ὁ Ὄθων. Ἐρχόμεθα κατόπιν εἰς τὰς νεωτέρας Ἐπαναστάσεις. Εἰς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909, ἥτις ἐξ ὀνόματος τοῦ λαοῦ ἐτίθετο ἀντιμέτωπος τῆς ἐκ τῆς Αὐλῆς ἐκπορευομένης φαυλοκρατίας. Κατόπιν εἰς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1916. Καὶ αὐτὴ εἶχε μέγα μέρος τοῦ λαοῦ καὶ πιθανῶς τὸ μέγιστον, σύμφωνον. Κατόπιν τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922, πρὸς τὴν ὁποίαν σύμφωνος ὑπῆρξεν ἡ λαϊκὴ θέλησις καὶ διὰ τοῦτο ἐλάχιστοι ὑπῆρξαν οἱ μὴ συμμετασχόντες αὐτῆς ἀξιωματικοί. Δὲν ὑπῆρξε χωρίον....

§320Ι. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Ποίαν ἐκδήλωσιν εἴχατε τῆς λαϊκῆς συμμετοχῆς;

§321Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὴν ἐκδήλωσιν πανηγυρικῶν συλλαλητηρίων καὶ ψηφισμάτων ἀπὸ κάθε πόλιν καὶ ἀπὸ κάθε χωρίον.

§322ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Γινομένων ὑπὸ τὴν πτέρναν καὶ τὴν βίαν.

§323Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Γινομένῳ ἐν πλήρει συνειδήσει ἐκ μέρους τοῦ λαοῦ τῆς συντελεσθείσης καταστροφῆς.

§324Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, μίαν ἐρώτησιν. Ὁμιλήσατε καὶ εἴπατε ὅτι ἐν Γερμανίᾳ ὅπως καὶ ἐν Γαλλίᾳ....

§325Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Συγγνώμην. Εἶμαι βέβαιος, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ὅτι αἱ ἐκ μέρους σας διακοπαὶ δὲν ἀποβλέπουν παρὰ εἰς τὴν διασάφισιν τῶν λεγομένων μου. Οὐχ ἧττον διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς συζητήσεως θὰ παρεκάλουν νὰ ἀναμείνητε, ἵνα ζητήσητε εἰς τὸ τέλος διασαφήσεις.

§326Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐν Γερμανίᾳ οἱ ναῦται πρῶτοι...

§327Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Στρατιῶται καὶ ναῦται....

§328Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. .... οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἔφεδροι, ἀντιθέτως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπανάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἠπῆρξαν τὰ μισθοφόρα τάγματα. Πῶς δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε ὅτι ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 ὑπῆρξε λαϊκὴ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν οὐδεὶς πολίτης ἦτο ὑπὲρ αὐτῆς;

§329Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Οὐδεὶς ἦτο κατ’ αὐτῆς. Ἡ συζήτησις ὅμως κατέληξεν εἰς σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων, ἐφόσον ζῶμεν ἡμεῖς καὶ ζῆτε καὶ σεῖς, ἡμεῖς θὰ ἔχωμεν τὴν ἰδικήν μας ἀντίληψιν καὶ σεῖς τὴν ἰδικήν σας.

§330ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μέχρις οὗ ἐκφρασθῇ ὁ λαός.

§331Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὁ λαὸς ἐξεφράσθη ἤδη ἐπ’ αὐτοῦ τρίς. Καὶ ἀμέσως μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν καὶ κατὰ τὸ δημοψήφισμα καὶ κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς.

§332Κ. ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Προκαλέσατε ἓν δημοψήφισμα σήμερον ἐλεύθερον ἵνα ἴδωμεν τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ.

§333Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὸ δημοψήφισμα ἐγένετο καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε πανηγυρικὴ νίκη τῆς Δημοκρατίας. (Διακοπαὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς, χειροκροτήματα ἐκ τοῦ κέντρου). Ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου ὅτι, ἐφόσον ζῶμεν καὶ ἐφόσον ζῆτε, θὰ ζῆτε μὲ τὰς ἀντιλήψεις σας καὶ θὰ ζῶμεν μὲ τὰς ἰδικάς μας.

§334Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι δά, μεταβάλλονται αἱ ἀντιλήψεις.... (Διακοπαὶ καὶ θόρυβος ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§335Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Διὰ τῶν διακοπῶν σας δὲν δύνασθε νὰ μᾶς τρομοκρατήσητε, οὐδὲ νὰ μᾶς ἐμποδίσητε νὰ εἴπωμεν ὅσα θέλομεν νὰ εἴπωμεν. Κατὰ συνέπειαν, ἀφοῦ τὴν στιγμὴν αὐτὴν πρόκειται νὰ περατώσω τὸν λόγον, θὰ παρεκάλουν τοὺς ἀξιοτίμους ζωηροὺς ἐκ τῶν συναδέλφων νὰ ἀντικρούσουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον, λαμβάνοντες ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τὸν λόγον καὶ ὄχι διακόπτοντες καὶ προσπαθοῦντες νὰ παρεμβάλλωσι δυσχερείας εἰς τὴν συζήτησιν διὰ διακοπῶν, αἱ ὁποῖαι τὸ μειδίαμα μόνον μᾶς προκαλοῦν. Κύριοι, εἶπον ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐξέφρασα καὶ ἐγὼ τὰς ἐπιφυλάξεις μου καὶ τὰς ἀντιρρήσεις μου διὰ περιστροφικῆς φρασεολογίας, ἥτις εἶναι ἐπιβεβλημένη συνεπεία τῆς στοργῆς μὲ τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ περιβάλωμεν τὸ τέκνον μας, τὴν Οἰκουμενικὴν Κυβέρνησιν. (Γέλωτες). Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν δὲν ἐπεκτείνομαι, διότι οὐδόλως αὗται πρόκειται νὰ ἀλλοιώσουν τὰς ἀντιλήψεις μου, τὰς ὁποίας ἐξέφρασα. Προκειμένου περὶ τῶν τροπολογιῶν, ἡ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κρεμεζῆ ὑποβληθεῖσα ἔχει ἀναντιρρήτως μίαν βάσιν ὀρθὴν καὶ ἠθικήν, τὴν βάσιν τοῦ ὡρισμένου χρόνου πολεμικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες πρόκειται νὰ ἐπανέλθουν ἢ νὰ ἀπομακρυνθοῦν δέον νὰ ἔχῃ. Συμφωνῶ ὅμως πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἓν ὡρισμένον χρονικὸν ὅριον πολεμικῆς ὑπηρεσίας, ἀπαραιτήτου διὰ τοὺς ἀξιωματικούς. Ὅπως δὲ ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν βουλευτὴς κ. Ράλλης, εἶναι ἐνδεχόμενον ὀλίγον μόνον χρόνον νὰ ἔχῃ τις ὑπηρετήσει εἰς τὸ Μέτωπον, κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο νὰ ἔχῃ ἐπιδείξει διαγωγὴν ἀρίστην καὶ νὰ ἀπεμακρύνθη προώρως εἴτε συνεπείᾳ τραύματος, εἴτε διὰ λόγους ἀνεξαρτήτους τῆς θελήσεώς του. Συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἓν ὡρισμένον χρονικὸν ὅριον πολεμικῆς ὑπηρεσίας.

§336Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Τοιοῦτος χρονικὸς περιορισμὸς ἐτέθη ἐν Γαλλίᾳ.

§337Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τὸ γνωρίζω.

§338Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δὲν ἐθεωρήθη ἐκεῖ παράλογον.

§339Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ποία εἶναι ἡ διαφορά. Ἐκεῖ εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν, ἂν προέλθῃ ἀδικία τις, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀδικηθῶσι, θὰ ὑποστοῦν τὴν ἀδικίαν καὶ θὰ σιωπήσουν. Ἂν ἐπέλθῃ ἀδικία τις ἐνταῦθα, ἡ ἀδικία αὕτη εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ μετοχετευθῇ εἰς τὴν πολιτικήν. Ἔρχομαι ἐν τέλει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως. Εἴτε αὕτη γίνῃ καθ’ ὃν τρόπον προβλέπει τὸ ψήφισμα, εἴτε κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον, ὡς ἀποδεικνύουν ἀξιότιμοί τινες συνάδελφοι, δι’ ἡμᾶς δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν. Διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκκαθάρισιν, ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ πάντοτε ἤμην ἐναντίον πάσης τοιαύτης, ἥτις ἐγίνετο κατὰ τρόπον ἀκανόνιστον, κατὰ τρόπον ἔκτακτον, ἀντιφυσιολογικόν, ἀντιτιθέμενον πρὸς τὰς στρατιωτικὰς συνηθείας. Θὰ ἐπροτίμων, ὡς παλαιὸς στρατιωτικὸς καὶ ἐγώ, νὰ ὑπηρετῶσιν ἀξιωματικοί, ἔστω καὶ ἀνίκανοι, ἐπί τι ἀκόμη χρονικὸν διάστημα, παρὰ οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ ἐξέλθωσι τοῦ Στρατεύματος κατὰ τρόπον ἔκτακτον καὶ ἀντιφυσιολογικόν, ὅστις μοιραίως, ὡς ἔδειξεν ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα, εἶναι προωρισμένος νὰ δημιουργήσῃ νέους ἀδικουμένους, νέους ἀποτάκτους, ὁσονδήποτε ὀρθὴ καὶ ὁσονδήποτε ἠθικὴ καὶ τιμία καὶ ἂν εἶναι ἡ βάσις ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη ἡ ἐκ τοῦ Στρατοῦ ἀπομάκρυνσις αὐτῶν. (Χειροκροτήματα).

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσωμεν; Εἶναι 18 ἀκόμη ἐγγεγραμμένοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε τὴν συζήτησιν.

§341ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 4.30′ μ. μ. (Ὥρα 1.50′ π. μ.)