1925.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 207

Πέμπτη 18 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ δήμαρχος Ὀρεστιάδος παρακαλεῖ, κατόπιν τοῦ τραγικοῦ φόνου τοῦ πρόσφυγος Δ. Γαλλούση παρὰ κομιτατζήδων, ὅπως διαταχθῇ ἡ πύκνωσις τῶν συνοριακῶν φυλάκων. — Ὁ λοχαγὸς Λουκᾶς Κομνηνὸς ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας ἐγγραφῆς εἰς τὰ δημοτολόγια τῶν ὑπὸ ἀνταλλαγὴν ὁμογενῶν». — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ὁμαλίου καὶ Πυργετοῦ αἰτεῖται τὴν κατάργησιν τοῦ περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας νόμου. — Αἱ ἐργατικαὶ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις Σερρῶν αἰτοῦσι τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Ἀνακοινῶ ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνισχύεται διὰ τῶν κ.κ. Κ. Νταῆ, Δ. Μπότσαρη, Α. Δεναξᾶ, Θ. Κολιαλέξη, Λ. Θεοχάρη, Θ. Γούσκου, Π. Καλλιδοπούλου καὶ Θ. Κουτούπη πρὸς ἐπεξεργασίαν καὶ μελέτην τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀεροπλοΐας». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: «Περὶ χορηγίας ἀρωγῆς τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τοῦ εἰδικοῦ Ταμείου χειμάρρου Νέδοντος». «Περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ ὑδραυλικοῦ ταμείου κτηματικῆς περιφερείας Ἁγριᾶς». «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουλίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὁδοποιΐας Πηλίου». — Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2118 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀστεροσκοπείου καὶ τῶν σταθμῶν αὐτοῦ». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως κλπ. τοῦ νόμου 3160 περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου ὑδραυλικῶν ἔργων δήμου Βερροίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Κεντούρης ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν πόρων τῶν Ἐθνικῶν Ὀρφανοτροφείων κλπ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐκ συναλλαγματικῶν καὶ ἐμπορικῶν ἢ μὴ γραμματίων εἰς διαταγὴν διαφορῶν». 2) «Περὶ τοῦ ἐκτελεστηρίου τύπου τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων κλπ». 3) «Περὶ προσθέτου συμβολαιογραφικῶν δικαιωμάτων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Πετροπουλάκης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ παροχῆς ἐτησίας συνδρομῆς ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Γυθείου εἰς τὴν Φιλαρμονικὴν Γυθείου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Πάζης, Δ. Φλωριᾶς, Θ. Πάγκαλος, Δ. Ἀνδρεάδης, Κ. Ρέντης, Κ. Νταῆς, Γ. Μόδης, Θ. Κωτούλας, Λ. Κόρακας κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἐξομοιώσεως τῶν θυμάτων τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος πρὸς τὰ θύματα τῶν τελευταίων πολέμων». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Σαράτσης καὶ Λ. Καταφυγιώτης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ὑποχρεωτικῆς ἐκπαιδεύσεως». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς ἐπιχορηγήσεως εἰς τὴν Ἑλ. Α. Στεργίου δωρήτριαν τοῦ Ἐθν. Στόλου ἐκ τοῦ ταμείου τούτου». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§3Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄν δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν ἡ Συνέλευσις, παρακαλῶ νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Συνέλευσις νὰ συζητηθῇ τοῦτο;

§5ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Θ. Χαβίνης.

§7Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ σχέδιον νόμου αὐτὸ εἶναι ἡ ἀπάλειψις τοῦ ἄρθρου 4, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἔκθεσις....

§8Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδέχθην μίαν ἄλλην τροπολογίαν, τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἄρθρου, δυνάμει τοῦ ὁποίου τιμωρεῖται τὸ ἀδίκημα τῆς ἐξυβρίσεως.

§9Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, διότι ὑπάρχει μεγίστη ἀνισότης μεταξὺ τῶν ἀστυφυλάκων καὶ ὅλων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, στρατιωτικῶν τε καὶ πολιτικῶν. Ὅπως ἔλεγα καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἂν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν τὸν συνολικὸν πίνακα τῶν ἀποδοχῶν τῶν στρατιωτικῶν, τῶν μισθοδοτουμένων συμφώνως τῷ Διατάγματι τῆς 24 Ὀκτωβρίου 1924, βλέπει ὅτι ἀστυφύλαξ, ὁ ἁπλοῦς χωροφύλαξ δηλαδή, λαμβάνει ὡς ἀποδοχὰς κατ’ ἐλάχιστον ὅριον 1440 καὶ μέγιστον 1800 δραχμὰς μηνιαίως. Ἄν λάβωμεν τὸ 1440 καὶ διαιρέσωμεν αὐτὸ διὰ τοῦ συντελεστοῦ τῆς ἀκριβείας τοῦ βίου, βλέπομεν ὅτι αὐτὸς ἀντιστοιχεῖ πρὸς 120 μεταλλικὰς δραχμάς, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου. Αἱ ἀποδοχαὶ τῶν μὲν ἀστυφυλάκων αὐξάνονται εἰς 160 μεταλλικὰς δραχμὰς ἀπὸ 140, τῶν δὲ ἁπλῶν ἀστυφυλάκων ἀπὸ 120 εἰς 145 δραχμάς, δηλαδὴ κατὰ 25 μεταλλικὰς δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἤτοι 300 κατ’ ἔτος. Ἐπὶ πλέον λαμβάνουσιν ἐπιδόματα ἀπὸ 3–7 δραχμῶν.

§10Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δυνητικὸν εἶναι.

§11Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ λαμβάνωσιν ἐπίδομα ἀπὸ 3–7 δραχμῶν (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν ἀποφάσεως.... κλπ.».

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Ἔλαβον καὶ ἐγὼ γνῶσιν αὐτῆς τῆς διατάξεως, νομίζω δὲ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία διόρθωσις, ὥστε νὰ μὴ γίνεται κατάχρησις τῆς παροχῆς τοῦ ἐπιδόματος αὐτοῦ καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς τακτικὸν μισθὸν δι’ ὅλους τοὺς ἀστυφύλακας. Θὰ ἠμποροῦσε δηλαδὴ νὰ γίνῃ τὸ ἑξῆς, ὅπως εἶναι καὶ τὸ πνεῦμα τῆς διατάξεως· νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν κατ’ ἔτος ἀμειβομένων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ πίεσις ἐκ μέρους τῶν ἀστυφυλάκων νὰ πάρουν τὸ ἐπίδομα. Νὰ εἶναι περιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς καὶ οὕτως οἱ ἄριστοι νὰ ἀμείβωνται.

§13Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, ἠμποροῦσε νὰ ὁρισθῇ τὸ ἓν τρίτον τοῦ προσωπικοῦ.

§14Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀλιγώτεροι.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μέχρι τοῦ ἑνὸς τετάρτου τοῦ προσωπικοῦ.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂς εἶναι δι’ ἓν ἔτος τὸ ἓν τέταρτον.

§17Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἓν τέταρτον.

§18Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 3 δίδεται ἑτέρα αὔξησις εἰς αὐτά, αὔξησις δι’ εἴδη ὑποδήσεως καὶ ραφῆς ἱματισμοῦ κατὰ μῆνα εἰς χρῆμα 70 δραχ. κατ’ ἄτομον. Συνεπῶς 300 καὶ 210–510 καὶ 70 δι’ εἴδη ἱματισμοῦ καὶ ραφῆς 580 καὶ 1440 τὸ ἐλάχιστον ὅριον δραχ. 2020 καὶ μὲ τὸ μέγιστον ὅριον 1800 εἶναι 2380 δραχμαί.

§19Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀμοιβὴ αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸν μισθόν, ὅπως δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπολογισθῇ εἰς τὸν μισθόν των ἡ ἀμοιβὴ τὴν ὁποίαν λαμβάνουν οἱ χωροφύλακες ἐπιτυγχάνοντες εἰς τὴν καταδίωξιν. Ἡ ἀμοιβὴ τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ τοῖς δώσωμεν εἶναι ἔκτακτος ἀμοιβὴ δι’ ἔκτακτον ὑπηρεσίαν.

§20Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν κάμετε σύγκρισιν μεταξὺ τῶν ἀστυνομικῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, θὰ ἴδητε ὅτι λαμβάνουσι πολὺ περισσότερα ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς, διότι λαμβάνουσιν ἱματισμὸν καὶ ἔχουσιν ἐπὶ πλέον καὶ στρατωνισμόν, ἐνῷ οἱ ἀξιωματικοὶ στεροῦνται αὐτῶν. Ἐγὼ θέλω νὰ δείξω τὸ ἄτοπον τὸ ὁποῖον γίνεται ἐκ τῆς μεγάλης αὐξήσεως τῶν μισθῶν τῶν ἀστυφυλάκων, οἵτινες οὕτω θὰ λαμβάνωσι περισσότερον μισθὸν ἀπὸ τοὺς ἀξιωματικούς. Οἱ ἁπλοῖ ἀστυνομικοὶ θὰ λαμβάνωσιν ὡς κατώτερον ποσὸν 2020 καὶ ὡς ἀνώτερον 2480 δρ. ἐκτὸς τοῦ στρατωνισμοῦ καὶ τοῦ ἱματισμοῦ. Ἂν δὲ ὑπολογίσωμεν διὰ τὸν ἱματισμὸν δρ. 100 κατὰ μῆνα καὶ δι’ ἐνοίκιον δραχ. 300, τότε οἱ ἁπλοῖ ἀστυνομικοὶ θὰ λαμβάνουν δραχμὰς 2420–2780 κατὰ μῆνα περίπου, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀνθυπασπιστὴς λαμβάνει ὡς κατώτατον ὅριον δραχ. 1700 καὶ ὡς ἀνώτατον δραχ. 2300.

§21Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Θὰ γίνῃ ὅμως καὶ συνταγματάρχης.

§22Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἕως ὅτου γίνῃ συνταγματάρχης θὰ περάσουν πολλὰ χρόνια καὶ ἴσως ἐν τῷ μεταξὺ καὶ νὰ ἀποθάνῃ.

§23Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Νομίζω, κ. συνάδελφε, ὅτι ὁ σημερινὸς μισθὸς τοῦ ἀστυφύλακος εἶναι 1315 δραχ.

§24Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε· ἔχω ἐδῶ συγκριτικὸν πίνακα ὅλων τῶν ὑπαλλήλων. Ἐκτὸς αὐτοῦ εἶναι καὶ ἄλλαι διατάξεις, τὰς ὁποίας βεβαίως ὑπέδειξαν οἱ Ἄγγλοι ὀργανωταὶ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι δὲν ἔπρεπε νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὡς π.χ. αἱ διατάξεις αἱ ἀφορῶσαι τὴν νοσηλείαν τῶν ἀστυνομικῶν. Ἐφόσον δὲ δὲν ἐλήφθησαν ἐξαιρετικὰ μέτρα δι’ ἐκείνους, οἵτινες ἔφθειραν τὴν ὑγείαν των, ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἐπὶ τόσα ἔτη, τοὺς στρατιωτικούς, οἵτινες ἀποθνήσκουσι φθισικοὶ εἰς τὸ Μαροῦσι εἰς τὸ αὐτὸ δωμάτιον εἰς τὸ ὁποῖον κοιμοῦνται καὶ ἄλλοι ἀσθενεῖς, οἱ ὁποῖοι φθάνουσι μέχρις αὐτοκτονίας, ὡς συνέβη τελευταίως, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί νὰ ληφθῇ τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτὸ μέτρον διὰ τοὺς ἀστυφύλακας καὶ ὄχι διὰ τοὺς λοιποὺς στρατιωτικούς.

§25Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει τὸ μέτρον αὐτὸ δι’ ὅλους τοὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους καὶ διὰ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, νὰ νοσηλεύωνται εἰς ἰδιωτικὰς κλινικάς· ὅσον ἀφορᾷ δὲ διὰ τοὺς στρατιωτικούς, νομίζω ὅτι καὶ ἡ Ἀστυφυλακὴ εἶναι Σῶμα στρατιωτικόν.

§26Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι καθ’ ἑκάστην πλεῖστοι στρατιῶται λαμβάνουσιν ἀναστολὴν ὡς φυματιῶντες, μεταβαίνοντες δὲ εἰς τὰς ἑστίας των ἀποθνήσκουν διότι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν. Ἂς προσαρμόσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρὸς τὴν σχετικὴν νομοθεσίαν μας καὶ ἂς μὴ τὸ ἐξετάσωμεν ὡς ἐὰν εἴμεθα ἐν Ἀγγλίᾳ, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος ὑπερέτησεν ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ ἐταλαιπωρήθη εἰς τοὺς πολέμους διὰ νὰ λάβῃ τὸν μισθόν του ὡς σύνταξιν, πρέπει νὰ ἔχῃ 40–45 ἔτη ὑπηρεσίαν, ὁ ἁπλοῦς ἀστυφύλαξ μετὰ 32 ἔτη λαμβάνει ὅλον τὸν μισθόν του ὡς σύνταξιν καὶ μικρὰ ἄλλα ἐπιδόματα καὶ προεξοφλήσεις.

§27Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου δὲν τροποποιεῖται καθόλου τὸ καθεστὼς τῆς συντάξεως.

§28Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἔχω πρόθεσιν νὰ ἐμποδίσω τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ ἐθεώρησα ἐμαυτὸν ὑποχρεωμένον νὰ καταδείξω αὐτὰς τὰς διαφοράς, διότι ἀσφαλῶς θὰ γεννηθῶσι παράπονα. Δὲν γνωρίζω, κ. Ὑπουργέ, ἂν θὰ ἐπιμείνετε εἰς τὴν ψήφισίν του, φρονῶ ὅμως ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἀποσύρητε διὰ νὰ ἐλαττώσητε ὀλίγον τὰς γενομένας αὐξήσεις, ἵνα μὴ ὑπάρχῃ μεγάλη διαφορὰ μισθοδοσίας μεταξὺ τῶν ἀστυνομικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαρσέλος ἔχει τὸν λόγον.

§30Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἡ Ἀστυνομία τῶν Πόλεων βεβαίως διὰ τὸν Τόπον μας εἶναι μία πρόοδος, μία δὲ καταπληκτικὴ πρόοδος, διότι τὸ Σῶμα τοῦτο δὲν πρόκειται μόνον τὴν δημοσίαν ὑγείαν νὰ ἐπιβλέπῃ, ἀλλὰ καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ τυχαῖα δυστυχήματα προλαμβάνει, θὰ συνηθίσῃ δὲ καὶ τοὺς Ἕλληνας πολίτας εἰς κάποιαν πειθαρχίαν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Ἕλλην, ἐφόσον εὑρίσκεται ἔξω τῆς Ἑλλάδος, συνηθίζει εἰς κάποιαν τάξιν, ὅταν ὅμως ἐπανέλθῃ εἰς τὸν Τόπον του, ἐπαναρχίζει τὴν ἀταξίαν. Φρονῶ ὅτι ὀφείλει τὸ Κράτος, ἰδίως δι’ αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι πρότυπα ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων καθ’ ὑπόδειγμα εὐρωπαϊκόν, νὰ φροντίσῃ, καὶ διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Σῶμα καλὰ στελέχη νὰ δεχθῇ ὑπὲρ αὐτῶν ἓν μικρὸν ἐπίδομα. Διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ὁ μισθὸς τοῦ ἀστυφύλακος αὐξάνεται κατὰ 300 δραχ. κατὰ μῆνα καὶ τοῦ ἀρχιφύλακος κατὰ 200 δραχμάς. Ἀνέρχεται δηλαδὴ ἡ ἡμερησία ἀμοιβὴ ἀπὸ 43 δραχμὰς εἰς 53, τῶν δὲ ἀρχιφυλάκων ἀπὸ 51 εἰς 59, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ οἱ τελευταῖοι ἐργάται ἔχουν ἡμερομίσθιον 60 καὶ 70 δραχμῶν. Φαντάζομαι ὅτι δι’ αὐτούς, οἱ ὁποῖοι καὶ εὐπαρουσίαστοι ὀφείλουν νὰ εἶναι καὶ ἐπὶ τέλους μίαν σχετικὴν ἄνεσιν νὰ ἔχουν, αὐτὴ ἡ αὔξησις, ἡ ὁποία τοῖς δίδεται, εἶναι ἡ πρέπουσα καὶ ὀφείλει νὰ δοθῇ.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σεχιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§32Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀντίρρησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι δικαιολογημένη. Πρέπει νὰ παρασχεθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα πρὸς οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ἰδίᾳ τῶν κατωτέρων ὀργάνων τῆς Ἀστυνομίας. Ἀτυχῶς, κ. Πρόεδρε, εἶναι βεβαιωμένον ὅτι προκειμένου περὶ νυκτοκλοπῶν καὶ ἄλλων ἀδικημάτων κατὰ τῆς περιουσίας κατὰ 80% μετέχουν καὶ χωροφύλακες. Τοῦτο βεβαιοῦν ἀνώτεροι ἀστυνομικοὶ ὑπηρετήσαντες καὶ διευθύναντες μεγάλας ἀστυνομίας τοῦ Κράτους. Πρωτίστη βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ στηριχθῇ ἡ ἀναδημιουργία ἑνὸς Σώματος Ἀστυνομίας Πόλεων εἶναι ἡ οἰκονομικὴ ἀποκατάστασις τῶν κατωτέρων ὀργάνων. Δὲν πρέπει δὲ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Πρεβέζης νὰ κρίνῃ τὰ ζητήματα σχετικῶς, ἀλλ’ ἀπὸ ἀπόψεως καθαρᾶς, δικαιολογούσης τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρέπει νὰ στηρίζηται ὡς πρὸς τὸν μισθὸν τῶν ἀστυφυλάκων εἰς σύγκρισιν αὐτοῦ μὲ τὸν μισθὸν τοῦ ἀνθυπομοιράρχου, διότι πῶς θὰ ἐπαρκέσῃ ὁ ἀστυφύλαξ νὰ συντηρήσῃ τὴν οἰκογένειάν του μὲ ὀλιγωτέρας τῶν δύο χιλιάδων δραχμῶν κατὰ μῆνα; Ἄλλως τε ὁ ἀστυφύλαξ, κ. Πρόεδρε, δὲν δύναται νὰ προαχθῇ πέρα τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἐνωμοτάρχου αʹ τάξεως, ἐνῷ ὁ ἀνθυπομοίραρχος, ὁ ὁποῖος λαμβάνει μισθὸν κατώτερον, ἔχει στάδιον προαγωγῆς μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποστρατήγου. Καθίσταται ἀπαραίτητος ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ ἀνεξαρτησία καὶ διὰ λόγους ἀξιοπρεπείας καὶ διὰ λόγους βεβαιότητος ὅτι ὁ ἀστυφύλαξ ἐπιτελῆ εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν του. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν περιορισμὸν τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται διὰ νὰ λαμβάνῃ σύνταξιν, εὑρίσκω τοῦτον δικαιολογημένον, διότι ὁ ἀστυφύλαξ, ἐκτεθειμένος εἰς τὰς καιρικὰς μεταβολὰς καὶ εἰς ἄλλας παντοειδεῖς κακουχίας, δὲν θὰ δύναται ἴσως νὰ ὑπηρετήσῃ διὰ λόγους ὑγείας ἐπὶ 40 ἔτη, ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους διὰ νὰ λαμβάνωσιν ὁλόκληρον τὸν μισθόν των ὡς σύνταξιν. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, διότι ἐπ’ αὐτοῦ θὰ στηριχθῶμεν διὰ νὰ ἀναδιοργανώσωμεν τὸ Σῶμα τῆς Ἀστυνομίας, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ὅλοι ποίαν μεγίστην ὑπηρεσίαν θὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν Κοινωνίαν.

§33Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω παρὰ δύο λέξεις νὰ προσθέσω, κ. Πρόεδρε· ὅτι ὁ ἀξιότιμος πολιτευτὴς ἐκ Πρεβέζης ἔθεσε μίαν βάσιν λογικὴν βεβαίως εἰς τὴν ἀγόρευσίν του: Πῶς δίδομεν εἰς τοὺς ἀστυφύλακας τόσον μεγάλας ἀποδοχάς, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους; Ἀλλὰ νομίζω ὅτι καὶ ἄλλη βάσις σκέψεων εἶναι ἐπίσης λογική: Ἄρά γε, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν μεγάλους μισθοὺς εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, διότι τὸ Κράτος δὲν ἐπαρκεῖ δι’ αὐτούς, νὰ μὴ δώσωμεν εἰς κανένα; Εὔχομαι ἡ Συνέλευσις νὰ ἀνταμείψῃ ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον μᾶς κάμνει νὰ αἰσθανώμεθα εἰς τὴν πρωτεύουσαν ὅτι εὑρισκόμεθα ὀλίγον εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἐγὼ τοὐλάχιστον μετ’ ἄκρας εὐχαριστήσεως ἐσύρθην εἰς τὸ Τμῆμα ἀπὸ ἕνα ἀστυφύλακα, διότι παρέβην ἀστυνομικὴν διάταξιν καὶ ὁμολογῶ ὅτι ᾐσθάνθην μεγάλην εὐχαρίστησιν καὶ μετέβην εἰς τὸ Τμῆμα, χωρὶς νὰ κάμω καμμίαν χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τῆς ἀσυλίας. Εὔχομαι ἡ Συνέλευσις νὰ ἀμείψῃ αὐτὸ τὸ Σῶμα διὰ νὰ βγοῦμε ὀλίγον ἀσπροπρόσωποι καὶ εἰς τοὺς ξένους καὶ νὰ δείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἐπιδεκτικοὶ πολιτισμοῦ, ὅταν καλῶς διοικούμεθα.

§34Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἄσκοπος ἡ ἀντίδρασις, διότι πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅλοι ὅτι διὰ νὰ ἔχωμεν ἓν Σῶμα εἴτε πολιτικὸν εἴτε δικαστικὸν εἴτε τῆς Χωροφυλακῆς, διὰ νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ἀγαθά, πρέπει οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὸ νὰ τρέφωνται καὶ νὰ ἐνδύωνται καλῶς καὶ νὰ ἔχουν ἐξωτερικὴν παράστασιν. Λοιπὸν ἡ οἰκονομία αὐτὴ ἡ ὁποία προτείνεται μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἄστοχος καὶ συνεπῶς πρέπει νὰ ψηφισθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰ δυνατὸν ἡ ἀμοιβὴ νὰ εἶναι μεγαλυτέρα.

§35Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν ἡ προθυμία τῶν κυρίων συναδέλφων εἰς γενναιοδωρίας. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος καὶ πλειοδοτῶ εἰς ὅσα ἐλέχθησαν, ἀλλὰ χρήματα ποῦ θὰ εὑρεθοῦν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι εἴμεθα ἐναντίον τῶν φορολογιῶν; Ὑποτίθεται ὅτι ὅσα πληρώνει ὁ λαὸς χάνονται· ἂν δὲν τὰ πάρουν οἱ μέν, θὰ τὰ πάρουν οἱ δέ. Νὰ εἴμεθα γενναιόδωροι εἰς τὰς χορηγίας, ἀλλὰ νὰ εἴμεθα γενναιόδωροι καὶ εἰς τὰς φορολογίας. Ἀλλὰ εἰς τὸ δεύτερον δὲν διακρινόμεθα.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις εἶναι εὐγνώμων εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι τῇ παρέσχε τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἐζήτησε διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῶν δημοσίων ἀναγκῶν.

§37Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν δὲν ἦτο ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, ὡς καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ ὅλη ἡ Συνέλευσις εἶπεν ὅτι, ὁσάκις κάμνωμεν δαπάνας, πρέπει νὰ ὑποδεικνύωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα.

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐψηφίσατε προχθὲς καὶ σεῖς ὁ ἴδιος....

§39Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ 10%;

§40Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τελευταῖον φορολογικὸν νομοσχέδιον.

§41Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ προηγούμενα. Τώρα εἶναι ἄλλη δαπάνη, 10 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ποῦ θὰ τὰ ἐξοικονομήσωμεν, κ. Πρόεδρε;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§43Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος ἀπολύτως μὲ τὴν πρώτην ἄποψιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κακουλίδη, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, τὸ Σῶμα τῆς Ἀστυφυλακῆς, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως παρέσχεν ὑπηρεσίας ἀξίας πάσης ἐκτιμήσεως μέχρι σήμερον. Καὶ θὰ ηὐχόμην ὅπως ἡ Ἀστυνομία Πόλεων, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος παρέχει ὅλα τὰ μέσα, δεικνύεται καὶ κάπως σοβαρωτέρα εἰς ὡρισμένας διατάξεις τὰς ὁποίας ἐκδίδει. Καὶ εἰδικῶς ἀναφέρω τὴν ἀστυνομικὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν ἔχει ἐκδώσει διὰ τὸ πήδημα ἢ τὴν ἄνοδον εἰς τὸ τράμ, τὸ ὁποῖον ἤγαγε καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Κακουλίδην εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι ναὶ μὲν τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ τῇ παρέχῃ ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα συντελοῦν εἰς τὸ νὰ παρουσιάζεται ὡς σοβαρὸν Σῶμα, φοβοῦμαι ὅμως ὅτι τοιούτου εἴδους διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐκδίδει, καταρρίπτουσι τὴν σοβαρότητα αὐτοῦ.

§44Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, δέχομαι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπαναστασίου. Προτείνω εἰς τὸ τέλος τοῦ 2 ἄρθρου νὰ προστεθῇ (ἀναγινώσκει): «Ἡ διὰ τοῦ ποσοῦ ὅμως τούτου ἀμειβομένη Ἀστυνομία τῶν Πόλεων δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸ δέκατον τοῦ ὅλου προσωπικοῦ».

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§46ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὸ 2ον ἄρθρον ὡς ἐτροπολογήθη, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ 35ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§48Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι, ἡ ἀσυμφωνία περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Γερουσίας τῶν διαφόρων ἡγετῶν τῶν κομμάτων καὶ τῶν νομομαθῶν τῆς Συνελεύσεως ἀποδεικνύει πραγματικῶς πόσον εἶναι ἄχρηστος ὁ θεσμός. Διότι οὐδεὶς συμφωνεῖ περὶ τοῦ πῶς πρέπει νὰ εἶναι ἡ περίφημος αὐτὴ Γερουσία. Διαφωνοῦν δὲ πάντες ἐπὶ τόσον θεμελιώδους ζητήματος, ὥστε δὲν ἠξεύρει κανεὶς τί εἴδους Γερουσίαν θὰ δημιουργήσωμεν. Ἀλλ’ ἡ Γερουσία κατ’ ἀρχὴν ἀπεφασίσθη καὶ θὰ ἦτο ματαιοπονία νὰ ἐπαναλάβω σήμερον ὅτι ἡ Γερουσία, προϊόν ἀριστοκρατικοῦ θεσμοῦ καὶ μοναρχικῶν καθεστώτων, δὲν συνάδει πρὸς τὰ ἀληθῆ δημοκρατικὰ πολιτεύματα καὶ διότι, ἂν μὲν εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ἔχουν τὴν Γερουσίαν, καὶ εἰς τὴν Γερμανίαν ἐπίσης ὑπάρχει Γερουσία. Ἀλλ’ ἡ Γερουσία εἰς τὴν Ἀμερικὴν εἶναι ὅλως διόλου διαφορετική, διότι ἀντιπροσωπεύει τὰς Πολιτείας, δὲν ἀποτελεῖ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα, ὅπως τὴν ἐννοοῦν εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἡ Γερουσία τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν εἶναι τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα τῶν Πολιτειῶν καὶ συγκεντρώνει τὴν ὅλην ἐξουσίαν, ἡ δὲ Βουλὴ οὔτε κἂν θεωρεῖται ὑπάρχουσα. Εἰς δὲ τὴν Γερμανίαν δὲν ὑπάρχει Γερουσία, ἀλλὰ Συμβούλιον τῶν Ἐπικρατειῶν, ὅλην δὲ τὴν δύναμιν τὴν ἔχει ἡ Βουλή. Ὅπου δὲ συνεστήθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἡ Γερουσία ὑπῆρξε προϊόν μοναρχικῶν ἰδεῶν, ὅπως εἰς τὴν Πολωνίαν, ὅπου ὑπάρχει ἀριστοκρατία, καὶ εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν. Οὐδαμοῦ δὲ πραγματικῶς εἰς τὰ ἀληθῆ δημοκρατικὰ πολιτεύματα δύναται νὰ ἐννοηθῇ ἡ Γερουσία. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν τῶν πολιτευμάτων δὲν ὑπάρχει Γερουσία.

§49Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Δύνανται νὰ συμβαδίζουν Γερουσία καὶ ἀριστοκρατία;

§50Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἱστορίαν τῶν Ἑλληνικῶν πολιτευμάτων, κύριοι, ἀπαντᾷ μόνον ἡ λέξις Γερουσία, ἀλλ’ ὄχι πράγματι ὁ θεσμός. Ἦτο δὲ εἰς τὴν ἀρχαίαν Σπάρτην, ὅπου οἱ γέροντες ὑπερβαίνοντες τὸ 60ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των ἀπετέλουν τὴν Γερουσίαν. Ἀλλὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ πολίτευμα τῆς Σπάρτης ἦτο μοναρχικὸν καὶ ἀριστοκρατικὸν κατ’ ἐξοχήν, ἡ δὲ Γερουσία ἦτο δικαστικὸν Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐδίκαζε καὶ διώκει. Παρὰ δὲ τοῖς ἀρχαίοις Ἀθηναίοις ἡ λέξις Γερουσία δὲν ὑπῆρχεν. Ὑπῆρχεν ἡ Ἄνω καὶ Κάτω Βουλή. Ἡ Βουλὴ ἦτο ἡ Γερουσία, Βουλὴ δὲ ἦτο ἡ ἐκκλησία τοῦ δήμου. Ὁ δὲ Ἄρειος Πάγος ἦτο ἁπλοῦν δικαστικὸν Σῶμα. Ἑπομένως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἱστορίαν τῶν ἀρχαίων ἡ Γερουσία δὲν παρουσιάσθη ὑπὸ τὴν σημερινὴν μορφήν, εἰς δὲ τὴν Ἱστορίαν τῶν Ἑλληνικῶν πολιτευμάτων ἀπὸ τοῦ 1821 καὶ ἐντεῦθεν ἡ Γερουσία ὑπῆρξεν ἁπλοῦν διοικητικὸν Σῶμα. Ἡ Γερουσία παρουσιάζεται ὑπὸ τὴν σημερινὴν μορφὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων μόνον ἐπὶ τοῦ Ὄθωνος διὰ τοῦ πολιτεύματος τοῦ 1844, ἀλλ’ ἦτο Γερουσία διωρισμένη ἀπὸ τὸν Βασιλέα. Αὐτὴ δὲ ἡ Γερουσία, διωρισμένη ἀπὸ τὸν Μονάρχην, ἦτο συνέπεια τῶν ἰδεῶν τοῦ Ὄθωνος ὅπως κολάσῃ τὰς συνταγματικὰς ἐλευθερίας, τὰς ὁποίας ἄκων παρέσχεν εἰς τὸν λαὸν κατόπιν τῆς ἐπαναστάσεως. Γνωρίζετε δὲ ὅτι αὐτὴ ἡ Γερουσία κατηργήθη διὰ βοῆς, διότι ἦλθεν εἰς συγκρούσεις μὲ τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ πείσω τὴν Συνέλευσιν νὰ μεταβάλῃ ἀπόφασιν ἐπὶ τόσον σπουδαιοτάτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον θεωροῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων σπουδαῖον διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀλλοῦ εἶναι τὸ κακόν. Καὶ ἐφόσον δὲν μεταβάλομεν τὰ ἤθη τοῦ λαοῦ καὶ τῶν πολιτευμάτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις εἰς τὰ κακῶς κείμενα. Ἐπανέρχομαι τώρα εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Γερουσίας καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 35. Εἶναι τόση ἀσυμφωνία μεταξὺ τῶν ἰθυνόντων τὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, ὥστε ὁμολογῶ, δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγώ, τί εἴδους Γερουσίαν θέλομεν. Ἐν πρώτοις δὲν ἐμείναμεν σύμφωνοι, ἂν ἡ Γερουσία θὰ εἶναι Σῶμα τὸ ὁποῖον θὰ ὑποδεικνύῃ ἐπίσης τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ σπουδαιότερον τῶν ζητημάτων εἶναι, ἂν ἡ Γερουσία θὰ ὑποδεικνύῃ τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τῆς Βουλῆς ἢ ὄχι. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν εἰς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, οὐδαμῶς ἐμείναμεν ἀκόμη σύμφωνοι. Ἐφόσον λοιπὸν δὲν ἐμείναμεν σύμφωνοι ἐπὶ τοῦ κεφαλαιώδους τούτου ζητήματος τῆς ὑπάρξεως τῆς Γερουσίας, ἂν ἡ Γερουσία θὰ συντρέχῃ εἰς τὴν ἀνάδειξιν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν γνωρίζω τί εἴδους Γερουσίαν θέλετε νὰ κάμητε.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἡ ἄποψις τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἤδη σαφής, διότι ἔχει ἤδη ὑποβληθῆ καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἐκεῖ ὑπάρχει ἡ διάταξις, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτεῖται νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ἡ ἄποψις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ὅτι πολιτικὴν δύναμιν ἡ Γερουσία δὲν ἔχει.

§52Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὰ τὰ εἴπετε.

§53Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἀπαντῶ καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι ἄγνωστος ἐν προκειμένῳ ἡ γνώμη τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἁπλῶς ἡ σχετικὴ διάταξις θὰ ἔλθῃ βραδύτερον. Δηλαδὴ ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ περιορίζουσα αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας, εἶχεν ὑπ’ ὄψει της νὰ τῆς δώσῃ περιωρισμένην μὲν νομοθετικὴν δύναμιν, οὐδεμίαν δὲ πολιτικήν, ἐκτὸς τῆς ἐμμέσου ἡ ὁποία παρέχεται διὰ τῆς ἀσκήσεως ἐπερωτήσεων καὶ διὰ τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς.

§54Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἤμην ἐνήμερος τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εὐχαριστῶ τὸν εἰσηγητήν, ἀλλ’ ἔπρεπε νομίζω, ἀφοῦ ἀπεφασίσαμεν κατ’ ἀρχὴν τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, τὸ δεύτερον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀποφασίσωμεν ἦτο, ἂν ἡ Γερουσία θὰ ἔχῃ πολιτικὴν δύναμιν, διότι ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐξαρτηθῇ κατὰ πολὺ καὶ ὁ τρόπος τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Γερουσίας. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι προτοῦ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, θὰ ἦτο ὀρθόν, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσιζεν ἐπὶ τοῦ κεφαλαιώδους ζητήματος. Διότι νομίζω ὅτι ματαιοπονοῦμεν ἀσχολούμενοι περὶ τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας, ἐνόσῳ δὲν γνωρίζομεν ποῖον χαρακτῆρα θὰ δώσωμεν εἰς αὐτήν. Ἐπ’ αὐτοῦ ζητῶ καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ συνταγματικὰ ζητήματα ἡ γνώμη τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι μία μονάς.

§56Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι κυρίως ἡ συζήτησις δέον νὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, καθόσον δύναμαι νὰ γνωρίζω εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, ἡ Γερουσία μετέχει εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῶν Ὑπουργῶν. Ἂν ἡ Συνέλευσις θέλῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ λάβῃ μίαν ἀπόφασιν, ἐγὼ θὰ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ.

§57Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Νομίζω ὅτι τίποτε δὲν θὰ ἐδυσκόλευεν, ἂν συζητηθῇ συναφῶς καὶ τὸ ἄρθρον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὸ ὁρίζον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτεῖται νὰ ἀπολαμβάνῃ καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως ἀντὶ νὰ ἀναβληθῇ, ὁπότε θὰ πρόκειται περὶ ἀναβολῆς ὁλοκλήρου τοῦ κεφαλαίου τοῦ Καταστατικοῦ ἡμῶν Χάρτου, καλὸν θὰ ἦτο νὰ συζητηθῇ σαφῶς καὶ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτεῖται νὰ ἀπολαμβάνῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς.

§58Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀποδέχομαι πληρέστατα τὴν ἄποψιν ταύτην.

§59Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἄρθρον 14ον (ἀναγινώσκει): «Ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας.... κλπ.».

§60Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἄν, κύριοι, ἡ Συνέλευσις εἶναι τῆς γνώμης ὅτι ἡ Γερουσία δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἢ νομοθετικὸν χαρακτῆρα, ὁ ρόλος τῆς Γερουσίας καταπίπτει κατὰ πολὺ καὶ εἶναι ἓν Σῶμα ἄνευ μεγάλης σημασίας, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἀντικαταστήσῃ πληρέστατα καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας.

§61Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου.

§62Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τί ἔλεγχον, ἐφόσον δὲν δύνασθε νὰ ρίψητε τὴν Κυβέρνησιν; Θέλετε μεγαλύτερον ἔλεγχον ἀπὸ τὴν Βουλήν; Ἢ θὰ δώσητε εἰς τὴν Γερουσίαν ἀληθῆ ἐξουσίαν, ὅπως ἀντιπροσωπεύουσα τὰ συντηρητικὰ στοιχεῖα τῆς Χώρας, συντελῇ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ὑπόδειξιν καὶ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῶν Ὑπουργείων, ἢ θὰ ἱδρύσητε ἓν Σῶμα ἀνωφελές, τὸ ὁποῖον δύναται πληρέστατα νὰ ἀντικατασταθῇ ἀπὸ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἔλεγχον, ὁ ἔλεγχος εἶναι ἀρκετός, ὁ ὁποῖος γίνεται εἰς τὴν μίαν Βουλήν. Ὁ κύριος ἔλεγχος ἀσκεῖται εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην. Ἑπομένως νομίζω ὅτι ὁ ἔλεγχος ἐπαρκεῖ εἰς μίαν καὶ μόνην Βουλήν. Δι’ αὐτὸ ὀφείλετε νὰ δώσητε εἰς τὴν Γερουσίαν τὴν ἐξουσίαν, ὅπως ὑποδεικνύῃ μετὰ τῆς Βουλῆς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁμιλῶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δίδουσι σημασίαν εἰς τὴν ἵδρυσιν παρ’ ἡμῖν Γερουσίας. Πάντως δύο εἶναι τὰ χαρακτηριστικὰ εἰς πᾶσαν Γερουσίαν. Πρῶτον ἡ ἡλικία τοῦ γερουσιαστοῦ. Ὁ κ. Παπαναστασίου προτείνει νὰ εἶναι εἰκοσιπενταετεῖς οἱ γερουσιασταί, ἐγὼ τότε θὰ ἔλεγον νὰ ὀνομασθῇ «Νεουσία» καὶ οὐχὶ Γερουσία. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ γερουσιασταὶ νὰ φοροῦν περούκας, ὅπως ἦτο εἰς τὴν Γαλλίαν ἐπὶ Λουδοβίκου, οὔτε νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν ἑξηκονταετῆ, ὅπως ἦσαν εἰς τὴν ἀρχαίαν Σπάρτην, ἀλλὰ πάντως Γερουσία σημαίνει ἓν Σῶμα εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ὡριμότης τῆς ἡλικίας καὶ ὁ σεβασμὸς τοῦ προσώπου νὰ ἐπιβάλλεται κάπως περισσότερον εἰς τὸν λαόν. Ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω Γερουσίαν μὲ εἰκοσιπενταετεῖς νεανίσκους, ὅπως προτείνει ὁ ἐκ Μαντινείας συνάδελφος. Εἶναι βέβαιον, κύριοι, ὅτι ἡ ἡλικία δὲν συμβαδίζει πάντοτε μὲ τὴν ὡριμότητα τῆς σκέψεως καὶ ὅτι ἔχομεν γέροντας παλίμπαιδας καὶ νέους χειροτέρους ἀπὸ γέροντας, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐξαίρεσις. Δὲν δυνάμεθα δι’ ἕνα ἐξαιρετικὸν ἄνθρωπον νὰ κάμωμεν τὴν Γερουσίαν ἕνα συρφετὸν νεαρῶν πολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι ἀποτυγχάνοντες εἰς τὴν μίαν Βουλὴν θὰ παρουσιάζωνται εἰς τὴν ἄλλην. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο. Θὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς μεγάλους ἄνδρας νὰ περιμένωσιν ὀλίγον διὰ νὰ ὡριμάσωσι περισσότερον. Δι’ αὐτὸ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ὡρισμένης ἡλικίας καὶ εὑρίσκω ὀρθὸν τὸ 40ὸν ἔτος τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν συμφωνῶ δὲ διόλου μὲ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπαναστασίου ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔτος τῆς ἡλικίας. Τὸ δεύτερον χαρακτηριστικὸν τῆς συνθέσεως τῆς Γερουσίας εἶναι ἀναμφιβόλως ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκλέγωμεν τοὺς γερουσιαστὰς ὅπως ἐκλέγομεν καὶ τοὺς βουλευτάς, διότι δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ ἐκλέξωμεν δύο φορὰς δύο βουλευτὰς κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Ἑπομένως πρέπει νὰ εἶναι ἡ σύνθεσις τῆς Γερουσίας διαφορετικὴ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχουσι δὲ διάφοροι τρόποι· εἶναι ἡ ἄμεσος καὶ ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, εἶναι ἡ ἀντιπροσώπευσις δι’ ἐπαγγελματικῶν τάξεων, κλπ. Θὰ ἤθελον ἐπίσης ὅπως ὡρισμένα πρόσωπα εἰσέρχωνται αὐτοδικαίως εἰς τὴν Γερουσίαν, π. χ. ὁ πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου νὰ εἶναι ex officio γερουσιαστής, ἐφόσον ἀσκεῖ τὴν πρυτανείαν, ἢ ὁ διευθυντὴς τοῦ Πολυτεχνείου, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου κλπ. Τὸ τοιοῦτον θὰ συνέβαλε πολὺ καὶ εἰς τὴν εὐπρέπειαν καὶ εἰς τὴν σοβαρότητα τῆς Γερουσίας.

§63Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Νὰ ἔχωμεν καὶ παπάδες;

§64Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μάλιστα, νὰ ἔχωμεν καὶ παπάδες, ἀφοῦ γνωρίζετε ὅτι εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων εἶναι ὁ Ἐπίσκοπος Κανταβρυγίας καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν ἐκλέγονται κληρικοί. Ἐγὼ ἤμην ἐναντίον τοῦ νὰ πολιτεύωνται οἱ κληρικοί. Ἄλλο αὐτὸ καὶ ἄλλο νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Ἱεραρχίαν τῆς Ἑλλάδος νὰ ἔχῃ ἕνα ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπως ἀκούεται ἡ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς, ἄμεσος ἢ ἔμμεσος, ὁ Γούναρης εἶχε σκεφθῆ νὰ κάμῃ ἀντὶ τῆς Γερουσίας ἓν Σῶμα ἰδιαίτερον, τὸ Ἐπαγγελματικὸν Κοινοβούλιον. Βεβαίως, κύριοι, ἡ ἰδέα εἶναι ἄστοχος.

§65Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Μίμησις Γερμανική.

§66Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μάλιστα. Θὰ ἤθελον σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρισμένοι ἀντιπρόσωποι Σωμάτων, ὅπως ὁ Ἄρειος Πάγος, ὅπως τὸ Πανεπιστήμιον, ὁ διευθυντὴς τοῦ Πολυτεχνείου, ἡ Ἱεραρχία, ἀντιπροσωπεύωνται αὐτοδικαίως εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ὅπως ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τῆς ξηρᾶς, ἀπόστρατοι ἀντιναύαρχοι, νὰ λαμβάνωσι μέρος εἰς τὴν Γερουσίαν.

§67Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Νὰ κάμωμεν λόρδους ἔπειτα.

§68Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶμαι, κύριοι, ἐναντίον τῆς προτάσεως νὰ λαμβάνῃ μέρος ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Εἶμαι ἐναντίον τῆς διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ γερουσιασταὶ ἐκλέγονται ἀπὸ ἐκλογικοὺς Συλλόγους, ἀπὸ βουλευτὰς τῆς περιφερείας. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω πῶς τοῦτο εἶναι δυνατόν. Αὐτὸ ἀπαντᾷ ἴσως καὶ εἰς ἄλλα Συντάγματα, ἀλλὰ δὲν σημαίνει ὅτι πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς. Θὰ ἔχωμεν συμπαιγνίαν καὶ συναλλαγὴν μεταξὺ τῶν διαφόρων πολιτευομένων. Ἑπομένως εἶμαι ἐναντίον τῆς διατάξεως. Οἱ βουλευταὶ δὲν ἔχουν νὰ ἀναμιγνύωνται τίποτε μὲ τοὺς γερουσιαστάς. Νομίζω ὅτι ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα ὅπως ἡ Γερουσία εἶναι τὸ ½ τῶν βουλευτῶν· πάντως δὲν πρέπει νὰ εἶναι κάτω τῶν 150. Καὶ εἰς ἄλλα Συντάγματα ὑπάρχει διάταξις περιωρισμένου ἀριθμοῦ. Ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς προέτεινεν 133. Δὲν γνωρίζω διατί δὲν προέτεινεν 134.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἅμα διαβάσετε τὴν τροπολογίαν, θὰ ἴδητε διατί ἤθελον 133.

§70Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ὅτι εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν οἱ γερουσιασταί, ὄχι κάτω τῶν 150. Ἑκατὸν πεντήκοντα εἶναι ἕνας ἀριθμὸς ἀρκετὰ σεβαστός.

§71Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἐπὶ πόσων βουλευτῶν θέλετε νὰ εἶναι 150 οἱ γερουσιασταί;

§72Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ θέσωμεν ἕνα minimum, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν γερουσιαστῶν ὁρίζεται διὰ νόμου, ὁ δὲ νόμος δύναται αὔριον νὰ ἀλλοιωθῇ. Ἑπομένως, ἂν θέσωμεν ἕνα minimum γερουσιαστῶν, πρέπει νὰ τὸ ὁρίσωμεν ὅπως τὸ Γερμανικόν, τὸ Πολωνικόν. Ἐγὼ ἤθελον νὰ ἀποφύγω τὸ τοιοῦτον καὶ νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ὁ ἥμισυς ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν, πάντως ὄχι κάτω τῶν 150. Ἀφοῦ κατ’ ἀρχὴν ὁ νομοθέτης δὲν ὁρίζει τοὺς γερουσιαστάς, πῶς ὁρίζει κατόπιν πόσοι ἐκλέγονται; Αὐτὸ εἶναι περίεργον. Λέγετε ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν ὁρίζεται διὰ νόμου. Καὶ ὅμως ὁρίζονται κατωτέρω 20 ἐκ τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων.

§73Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Νὰ σᾶς εἴπω. Ἑκάστοτε θὰ εἶναι δεδομένος ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν διὰ νόμου. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ εἶναι 240 εἰς μίαν δεδομένην στιγμήν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν, ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ διάταξις τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ εἶναι 120. Ἐκ τῶν 120 οἱ 20 θὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἑπομένως θὰ ὑπολείπονται οἱ 100 ἵνα ἐκλέγωνται κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν ὁρίζει ἡ διάταξις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν ὑπάρχει συνεπῶς ἀνακολουθία.

§74Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ποῦ λέγει ὅτι θὰ εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν;

§75Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἡ πρώτη περικοπὴ τοῦ ἄρθρου 34.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 34 δὲν ἐψηφίσθη. Τὸ ἐπίλοιπον ἄρθρον τὸ ὁρίζον τὰ προσόντα ἔχει ψηφισθῆ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 Μαΐου.

§77Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ προτείνω ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 34 προστεθῇ ὅτι ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἐξ ἀριθμοῦ μελῶν ἴσου πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος δὲν πρέπει νὰ εἶναι κάτω τῶν 150. Ἐπίσης προτείνω ὅπως μὴ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγῃ κάθε ἐκλογικὸς σύλλογος, ἀλλὰ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἓν ποσοστόν, π.χ. τὸ ⅙ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου, θὰ ἐκλέγηται παρὰ τῶν Ἐπιμελητηρίων. Συνοψίζων τὰ ἐπιχειρήματά μου, εἶμαι βεβαίως ἐναντίον τῆς Γερουσίας, ἀλλά, ἀφοῦ θέλετε Γερουσίαν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τῆς δώσητε πραγματικὴν δύναμιν, ἂν θέλητε νὰ ἔχητε βελτίωσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ὅπως νομίζετε σεῖς· πρέπει νὰ τῆς δώσητε πραγματικὴν ἐξουσίαν, ὅπως ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῆς Βουλῆς ὑποδεικνύῃ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύνθεσιν, ἀποδέχομαι τὴν πρότασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως οἱ γερουσιασταὶ εἶναι τὸ ἥμισυ τῶν βουλευτῶν μὲ τὴν προσθήκην τῶν 150. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἡλικίας, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ἡ Ἐπιτροπή. Θὰ ἤθελον δὲ καὶ μερικὰ πρόσωπα νὰ εἰσέρχωνται ex officio εἰς τὴν Γερουσίαν. Θεωρῶ ἀναγκαιοτάτην τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Ἱεραρχίας καὶ διὰ τὴν ἐξύψωσιν τῆς Ἐκκλησίας καὶ διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων αὐτῆς, πολλάκις καταπατουμένων.

§78Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ex officio θὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Γερουσίαν, δὲν θὰ ἔχουν ἄλλην ἐργασίαν; Ἄν θὰ ἔχουν ἄλλην ἐργασίαν, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀπασχολοῦνται μὲ τὰ καθήκοντα τῶν γερουσιαστῶν.

§79Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἰς ἄλλα μέρη ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἐκκλησίας λαμβάνει μέρος. Ἐπιφυλάσσομαι, κύριοι, νὰ ὑποβάλλω καὶ ἐγγράφως τὰς τροπολογίας μου προϊούσης τῆς συζητήσεως, καὶ ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ νομίζῃ ὅτι εὑρίσκῃ τίποτε καλὸν εἰς αὐτὰς νὰ τὰς δεχθῇ κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§81Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον, καθόσον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συμμετάσχω, διεφώνησα εἰς σημεῖα τινά, ἀφορῶντα τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας, μετὰ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ ἰδίως τὴν συγκρότησιν αὐτῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν συμμετοχὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι διὰ τῆς ὑπὸ κρίσιν διατάξεως ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον καὶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας τὸ θεωρῶ ἐκ τῶν σοβαρωτέρων, βάσιν ἐφ’ ἧς θὰ στηριχθῇ τὸ νέον πολίτευμα καὶ θὰ ἑδραιωθῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι ἄξιον πολλῆς προσοχῆς καὶ μελέτης, ἵνα Σῶμα τοιοῦτον εἰς τὸ πολίτευμά μας εὑρίσκεται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς του, ἀποτελούμενον ἐκ τῶν μᾶλλον ἱκανῶν καὶ εἰδικῶν προσώπων. Ἄλλοτε ὑφίστατο ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας καὶ κατέπεσε λόγῳ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν συνεστήθη καὶ διὰ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους δυστυχῶς δὲν κατώρθωσε νὰ ἐκπληρώσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, κατέρρευσε δὲ ὡς ἐκ τοῦ αὐταρχικοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεώς του. Νομίζω ὅτι μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ ἀνεξαρτήτως πάσης κομματικῆς σκέψεως ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν ἤδη εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας. Εἶναι τὸ κυριώτερον σημεῖον τοῦ πολιτεύματος. Διεφώνησα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὅσον ἀφορᾷ τὴν συμμετοχὴν τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων, ἰδίως διότι φρονῶ ὅτι, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀραγνώσεων, εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς πρωτόγονον κατάστασιν, δὲν παρέχουσι δὲ ἐγγυήσεις τοιαύτας, ὥστε ἡ πρόσληψις ἐκεῖθεν γερουσιαστῶν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνύψωσιν καὶ χορήγησιν τοιούτων προσώπων ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ ἀρτία συγκρότησις ἐκ προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσουν τὴν Γερουσίαν ὠφέλιμον καὶ σεβαστὴν ἐν τῷ Τόπῳ. Ὡς γνωρίζετε, αἱ ὀργανώσεις ἀκόμη παρ’ ἡμῖν εἶναι εἰς πολὺ νηπιώδη κατάστασιν. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι συμβάλλει εἰς τὸν θεσμὸν ἡ συμμετοχὴ προσώπων ἐκ τοιούτων ἀτελῶν ὀργανώσεων, μὴ ἐχόντων ἀκόμη συνείδησιν σταθερὰν τῶν σκοπῶν εἰς οὓς ἀποβλέπουσιν, νὰ εἶναι δὲ ἀμέτοχα συμφεροντολογικῶν ἀντιλήψεων. Ἂς ἀφήσωμεν ἴσως σὺν τῷ χρόνῳ, διὰ τῆς ἐξελίξεως, θέλουσι προκύψει ἀρτιώτερα ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα καὶ τότε νὰ θεσπίσωμεν τοιαύτην διάταξιν, ἡ ὁποία σήμερον, ἂν γίνῃ δεκτή, θὰ εἶναι ἐντελῶς πρόωρος καὶ ἴσως καὶ ἐπιζημία ἐν τῷ νέῳ πολιτεύματι. Ἡ Γερουσία, ὡς δευτέρα Βουλὴ Λαϊκή, ὀφείλει νὰ ἐκπροσωπῇ γενικῶς τὰς ἰδέας τῆς ὁλότητος τοῦ Ἔθνους καὶ οὐχὶ μερικὰ καὶ στενὰ συμφέροντα τάξεων. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς, καθόσον ἀντιλαμβάνομαι, θέλει γίνει νόμος τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἐφαρμοσθῇ, θὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος εἰδικότητας ἐκ τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων καὶ ἄλλων ὀργανώσεων, ὥστε αὗται νὰ ἐκπροσωπήσουν ἐπαρκῶς ἐν τῇ Βουλῇ τὰ συμφέροντα τῶν ὀργανώσεων τούτων. Ἂν θελήσωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν τοιαύτην διάταξιν ἐκπροσωπήσεως τῶν τοιούτων σωματείων ἐν τῇ Γερουσίᾳ, νομίζω ὅτι θὰ πράξωμεν τι τὸ πολὺ προοδευτικὸν καὶ μὴ σύμφωνον ἀκόμη εἰς τὰς ἀντιλήψεις καὶ εἰς τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διάγει τὸ ἀστικὸν ἡμῶν καθεστώς. Ἀναμφισβητήτως μὲ τὴν ἀναλογικὴν θὰ εἰσέλθουν καὶ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀκόμη ἐπαρκῶς μορφωμένα, τῶν ἐργατικῶν τάξεων ἢ τῶν ἄλλων ὀργανώσεων τῶν κοινωνικῶν, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι δυνατὸν νὰ συμβάλλουν κατά τι. Ἀλλὰ τὸ νὰ θεσπίσωμεν τὴν τοιαύτην ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ἢ ἐργατικῶν σωματείων νομίζω ὅτι διαπράττομεν κάτι σόλοικον ἐν τῷ Τόπῳ. Διὰ τοῦτο ἐκηρύχθην ἀπ’ ἀρχῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐναντίον τοιαύτης ἐγκαθιδρύσεως. Θὰ συνίστων ὅμως ἐν τοῖς συλλόγοις τῶν ἐκλογέων, διὰ τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, νὰ προστεθῶσι καὶ πρόσωπα ἐκ τοιούτων ὀργανώσεων. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καθωρίσθη ὅτι οἱ σύλλογοι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θέλουσιν ἀποτελεσθῆ ἀπὸ τοὺς αἱρετοὺς ἄρχοντας καὶ τὰ τοπικὰ συμβούλια τοῦ νομοῦ, τὰ νομαρχιακά. Εἰς αὐτοὺς τοὺς συλλόγους τῶν ἐκλεκτόρων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν καὶ νὰ συμμετάσχουν ἀντιπρόσωποι τῶν ὀργανώσεων τῆς περιφερείας, αἱ ὁποῖαι ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀρκούντως ἀνεπτυγμένοι καὶ θὰ ἀποτελέσωσιν ἴσως ἕνα σύλλογον μὲ εὐρυτέρας κοινωνικὰς ἀντιλήψεις καὶ ἴσως ἡ ἐκπροσώπησις ἐκ τοιούτων συλλόγων τῶν γερουσιαστῶν θὰ ἀποδίδῃ γερουσιαστὰς μᾶλλον ἐπαρκεῖς διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον προορίζονται. Ἡ ἀντιπροσωπεία αὕτη ἐν τῇ περιφερείᾳ—ἂς ὑποθέσωμεν ἐν Ἀθήναις ὑπάρχει ἐκπροσώπησις τῶν ἐμπορικῶν, ἐπαγγελματικῶν, βιομηχανικῶν ὀργανώσεων, τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν—θὰ δύναται μετὰ τῶν ἄλλων μελῶν τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὸν σύλλογον νὰ ἀποτελέσῃ τὸν κύκλον τῶν ἐκλεκτόρων καὶ νὰ εἶναι ἀσφαλεστέρα ἡ ἀπόδοσις ἱκανῶν γερουσιαστῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐν μέρει πλησιάζομεν πρὸς τὴν ἄποψιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν ὅτι πρέπει νὰ ἐκπροσωπῶνται καὶ αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις τοῦ Τόπου. Δὲν ἠξεύρω ἂν ἔγινα ἀντιληπτός.

§82ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Προτείνετε ὅλα τὰ σωματεῖα νὰ λαμβάνουν μέρος; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὅλος ὁ κόσμος θὰ γίνῃ σωματεῖα.

§83Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅσα εἶναι ἐγκεκριμένα. Διατί καὶ αὐτὰ νὰ μὴ συμμετέχουν δι’ ἀντιπροσώπων ὡς ἐκλέκτορες, οὕτως ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ εὐρύτερος καὶ ἀρτιώτερος σύλλογος ἐκλεκτόρων ἐξ ὅλων τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων;

§84Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐφόσον εἶναι ἐγκεκριμένα ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ διὰ νόμου λειτουργοῦντος, πρέπει βεβαίως καὶ αὐτὰ νὰ μετέχουν εἰς τὰς ἐμμέσους ἐκλογάς.

§85Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νὰ ὁρίζωνται ὑπὸ τοῦ νόμου τὰ σωματεῖα τὰ ὁποῖα θὰ μετέχουν.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κ. συνάδελφε, καὶ ὁ «Παρνασσὸς» εἶναι σωματεῖον.

§87Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι φιλολογικοὶ σύλλογοι, κ. Παπαναστασίου. Ὁ «Παρνασσὸς» εἶναι φιλολογικὸν σωματεῖον. Ἐννοῶ τὰ ἐμπορικά, βιομηχανικά, ναυτεργατικὰ κλπ. σωματεῖα διατί νὰ μὴ ἐκπροσωπῶνται εἰς τὸ συνέδριον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ συνέλθῃ μετὰ τῶν ἄλλων αἱρετῶν ἀντιπροσώπων διὰ νὰ ἐκλέξουν τὴν Γερουσίαν; Ἀσφαλῶς ἡ ἐκλογὴ θὰ γίνῃ μὲ εὐρύτητα ἀντιλήψεων καὶ θὰ ἐκλεχθοῦν οἱ ἄριστοι καὶ εἰδικοί. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀριστερᾶς κ. Παπαναστασίου, εἰσηγητὴς καὶ ὁρμητικώτερος εἰς τὴν ὤθησιν τοῦ Τόπου πρὸς τὰ ἀριστερώτερα, θὰ εἶναι μᾶλλον εὐνοϊκῶς διατεθειμένος εἰς αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ἐφόσον νομίζει ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ δεχθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ σύστημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Τὸ προτεινόμενον εἶναι μεσαία λύσις, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ μὲ ἐλαχίστην πλειονοψηφίαν ἐγένετο δεκτὸν τὸ ψήφισμα τοῦ κ. Παπαναστασίου. Ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀντετάχθη καὶ τότε πρὸς αὐτὴν τὴν ἄποψιν, ἐγένετο δὲ δεκτὸν τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἐκπροσωπήσεως μὲ ἐλαχίστην πλειονοψηφίαν. Καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποδεχθῇ σύστημα ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων, λίαν προώρως διὰ τὸν Τόπον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἂς ἀποδεχθῇ τὴν ἐγγυτέραν λύσιν, ἥτις εἶναι ἡ προτεινομένη.

§88Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὅσον ἀφορᾶ ὅμως τὴν ἄποψίν μου, ἐγένετο αὕτη δεκτὴ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ.

§89Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μὲ ἐλαχίστην ὅμως πλειονοψηφίαν.

§90Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐννέα χιλιάδας κοινότητας καὶ δήμους. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς ἐξηγήσητε πῶς φαντάζεσθε σεῖς ὅτι θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν πρῶτον εἰς τὰς ἀγροτικὰς κοινότητας καὶ δεύτερον μέσα εἰς τὰς μεγαλουπόλεις. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μᾶς τὸ διασαφηνίσητε μαθηματικῶς πῶς τὸ φαντάζεσθε.

§91Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν δεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ συνέρχωνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κοινοτήτων.

§92Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Εἰδικοὶ ἀντιπρόσωποι;

§93Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια· ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐπροτείναμεν ὅτι ὁλόκληρον τὸ Σῶμα τὸ κοινοτικὸν δύναται νὰ προσέλθῃ. Αὐτὸ ὅμως εἶναι λεπτομέρεια καὶ θὰ κανονισθῇ διὰ νόμου. Ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ θὰ συνέρχωνται τὰ κοινοτικά, τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, ὁ δήμαρχος καὶ οἱ βουλευταὶ τῆς περιφερείας. Εἰς τὸν σύλλογον αὐτόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποτελῆται ἐξ ἀριθμοῦ ἐκλεκτόρων ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τοῦ νομοῦ—κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην—θὰ καλοῦνται καὶ αἱ ὀργανώσεις τῆς περιφερείας· δηλαδὴ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν συνεταιρισμῶν, οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαγγελματιῶν, τῶν ἄλλων ἀνεγνωρισμένων σωματείων, τῶν διαφόρων ἐν γένει ὀργανώσεων τοῦ νομοῦ· ἐπίσης οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν Ἐπιμελητηρίων, ἂν ὑπάρχουν τοιαῦτα. Ὁ σύλλογος αὐτός, ἀποτελούμενος, ὡς φαντάζομαι, ἀπὸ 100–200 τὸ πολὺ ἀντιπροσώπους, θὰ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστὰς τῆς περιφερείας κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα διὰ ψηφοδελτίου. Καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκλογὴ γερουσιαστῶν κατὰ τρόπον ἀσφαλέστερον καὶ γενικώτερον παρὰ ἂν ρίψωμεν τοὺς γερουσιαστὰς εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀνταγωνισμὸν καὶ εἰς τὴν διαμάχην τὴν κομματικήν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ καταρρίψῃ τὸ γόητρον τῶν προσώπων αὐτῶν. Εὐλόγως δὲ ἐκ τῆς τοιαύτης προστριβῆς θὰ ἀποφύγωσι νὰ ἐκθέσωσιν ὑποψηφιότητα οἱ ἄριστοι, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ πολιτεύματος. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ ὑποστηρίζει ὅτι διὰ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς θὰ ἀπαρτισθῇ τὸ Σῶμα αὐτό, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ἀρτιώτερον. Ἀλλὰ ἡ συμπλήρωσις τῶν συλλόγων διὰ τῶν διαφόρων σωματείων νομίζω ὅτι κολάζει τὰς ἀντιθέτους ἀπόψεις· διότι καὶ οἱ ὑποστηρίζοντες ὅτι ἀπολύτως δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι μέρος αἱ ὀργανώσεις ἐν τῇ Γερουσίᾳ, θὰ ἱκανοποιηθῶσιν ὅταν ἴδωσιν ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοιούτων περιφερειακῶν ὀργανώσεων θὰ λαμβάνωσι μέρος ὡς ἐκλέκτορες τῶν γερουσιαστῶν. Εἶμαι δὲ ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ὅπου θὰ συνέλθουν 200–300 ἐκλεκτὰ πρόσωπα νομοῦ τινος, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ περιλαμβάνωνται καὶ βιομηχανικοὶ καὶ ἐμπορικοὶ ἐκπρόσωποι, θὰ διεξαχθῶσι συζητήσεις περὶ τῶν προσώπων, θὰ προκύψῃ δὲ πρὸς ἐκλογὴν τὸ καταλληλότερον πρόσωπον διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ὑποβάλω καὶ σχετικὴν τροπολογίαν πρὸς κρίσιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως.

§94Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε σᾶς παρακαλῶ καὶ μίαν ἄλλην ἐρώτησιν; Οἱ ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐκλέκτορες τῶν συλλόγων, θὰ εἶναι ἀντιπρόσωποι πολιτικῶν συλλόγων ἢ ἐπαγγελματικῶν συλλόγων;

§95Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μόνον ἐπαγγελματικῶν συλλόγων· διότι αὐτοὶ εἶναι τὰ κινητήρια νεῦρα καὶ αἱ κοινωνικαὶ ἀρτηρίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν ὑπόδειξιν ἑνὸς καλοῦ ἀντιπροσώπου. Ἐγὼ ἀποκρούω γενικῶς τὴν ἄποψιν τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἐκπροσώπησιν, ἀλλ’ ἀποκρούω καὶ τὴν ἄποψιν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν σωματείων εὐρυτέραν· διότι θεωρῶ τὴν τοιαύτην ἐκπροσώπησιν ἀσύμφορον καὶ πρόωρον διὰ τὰς παραδόσεις τῆς ἀστικῆς τάξεως, ἥτις πλειονοψηφεῖ καταπληκτικῶς. Ἡ Πολιτεία ἡ ἰδική μας εἶναι ἀστικὴ καί, ἐφόσον θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν τοιαύτας ἐκπροσωπήσεις ἐργατικῶν σωματείων, νομίζω ὅτι δὲν συντελοῦμεν εἰς τὴν παγίωσιν τῆς τάξεως καὶ τοῦ πολιτεύματος. Ἄς ἀφήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ τὸ συζητήσωμεν καὶ νὰ τὸ μελετήσωμεν βραδύτερον, ὁπότε θὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἐργατικὰς τάξεις. Ὅταν θὰ καταστῶσιν ὥριμοι καὶ θὰ ἀποκτήσωσι συνείδησιν τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν καὶ τῶν σχετικῶν καθηκόντων καὶ ὑποχρεώσεων πρὸς τὰς λοιπὰς συμβιούσας τάξεις πολιτῶν, τότε δύνανται νὰ ἀποκτήσωσι καὶ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦδε ζητοῦμεν νὰ τοὺς δώσωμεν, προσφέροντες κακὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Χώραν. Τόσον δὲ εἶναι βέβαιον καὶ ἀληθὲς τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ εἶναι ἀκόμη ἄωρα καὶ ἐπισφαλῆ διὰ τὴν ἐκπροσώπησιν τὰ ἐπαγγελματικὰ σωματεῖα, τόσον ἀληθὲς εἶναι τοῦτο, ὥστε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀναγνωρίζει ὅτι εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς τὰ σπάργανα αἱ ὀργανώσεις αὐταί. Διότι ἐν τῇ τροπολογίᾳ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἀναφέρει ὅτι αἱ τοιαῦται ὀργανώσεις δὲν εἶναι ἀκόμη συντεταγμέναι ἐπαρκῶς ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀξιοῖ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ ὀργανώσωμεν διὰ νόμου ἀναγκαστικῶς τὰς ἐπαγγελματικὰς αὐτὰς ὀργανώσεις ἐν τῷ Τόπῳ. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι ὁ κ. Παπαναστασίου δὲν εἶναι καὶ αὐτὸς πεπεισμένος περὶ τῆς χρησιμότητος καὶ τῆς ἀρτιότητος τῶν τοιούτων προτάσεων. Διότι, ἂν ἦτο πεπεισμένος ὅτι ὑπάρχουν τοιαῦται ὀργανώσεις, δὲν θὰ μᾶς ὑπέβαλε τὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁρίζει τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ὀργανώσεως τῶν ἐπαγγελματιῶν. Ἐννοεῖ ὁ κ. Παπαναστασίου ἀναγκαστικῶς νὰ τὰς ὀργανώσωμεν, ὁ τρόπος ὅμως αὐτὸς δὲν εἶναι φυσιολογικός.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰ ἐμποροβιομηχανικὰ Ἐπιμελητήρια δὲν εἶναι ἀναγκαστικὴ ὀργάνωσις; Τὰ βιοτεχνικὰ δὲν εἶναι ἀναγκαστικὴ ὀργάνωσις; Τὰ γεωργικὰ δὲν εἶναι ἀναγκαστικὴ ὀργάνωσις;

§97Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐδῶ ὁμιλεῖτε γενικῶς περὶ ὅλων τῶν ὀργανώσεων.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα, περὶ ὅλων.

§99Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐφόσον λοιπὸν νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ὀργάνωσις ἡ συντελεσθεῖσα μέχρι τοῦδε, περιτὴ εἶναι ἡ διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας ἐννοεῖτε νὰ ἐπιβάλητε τὴν ἀναγκαστικὴν ὀργάνωσιν. Ζητεῖτε ἀναγκαστικῶς νὰ ὀργανωθῇ ὅλη ἡ κοινωνία τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς ἐπιχείρημα νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι ἡ ἄποψις ἡ ἰδική σας εἶναι ὀρθή.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρὶν γίνουν τὰ ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια, ἦσαν οἱ Ἐμπορικοὶ Σύλλογοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀτελεῖς ὀργανώσεις.

§101Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐδῶ προέκυψε τὸ ζήτημα τῆς διαχειρίσεως τῶν σταφιδικῶν συνεταιρισμῶν καὶ ὅλη ἡ Συνέλευσις ἐδέχθη ὅτι οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀναλάβουν τὴν διαχείρισιν τῆς ἰδίας αὐτῶν περιουσίας, διότι ὅλοι αὐτοὶ εὑρίσκονται ἐν τῷ καταρτίζεσθαι καὶ εἶναι ἀκόμη πρόωρος ἡ ἀνάθεσις εἰς αὐτοὺς εὐρυτέρας δράσεως. Ἑτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ ἀπευθύνω, εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἦλθε καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῶν προσόντων τῶν γερουσιαστῶν πρὸς συζήτησιν, δὲν ἠθέλησε νὰ θέσῃ καὶ προσόντα γερουσιαστῶν ἐν τῇ ἐκλογῇ τῶν γερουσιαστῶν. Κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἐσκέφθη ὀρθῶς καὶ διεφώνησα κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν, ἡ διαφωνία μου δὲ αὕτη στηρίζεται κυρίως εἰς τοῦτο, ὅτι, ἐφόσον ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν δὲν γίνεται ἀμέσως, δηλαδὴ δὲν καλεῖται ἀμέσως ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστάς, ὅπως κάμνει διὰ τοὺς βουλευτάς, ἀλλὰ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς, δηλαδὴ διὰ τῶν ἐκλεκτόρων, θὰ ἦτο σκοπιμώτερον νὰ ἐπεζητοῦμεν τὴν ἐξεύρεσιν προσόντων τοιούτων διὰ τὴν κατάληψιν μιᾶς ὑψηλῆς θέσεως. Θὰ ἀποτελεσθῇ οὕτω Σῶμα, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς θὰ ἀποδώσῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς. Ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τοῦ θεσμοῦ, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον δὲν ἠθέλησεν ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ δώσῃ καὶ πολιτικὸν χαρακτῆρα εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο. Διότι, ὅπως γίνεται ἡ Γερουσία, μὲ ἐκπροσώπησιν ἐντελῶς καθολικὴν μὴ ἔχουσαν ἀποτελέσματα εἰς συζητήσεις ἢ καὶ ἐπερωτήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ κατέληγον εἰς τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, μὴ καταληγούσας εἰς μομφὴν ἢ δυσπιστίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νομίζω ὅτι καταρτίζομεν ἀντιπροσωπείαν λαϊκὴν μὴ ἀνάλογον πρὸς τὸν προορισμὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Θὰ ἤθελον νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ περιφρουρηθῇ διὰ προσόντων, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα Κράτη ἔχουσι καθιερωθῆ τοιαῦτα προσόντα, δι’ αὐτὸ δὲ θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ τεθῶσιν ἐν τῷ Συντάγματι, διότι καὶ οἱ ἐκλέκτορες, τοὺς ὁποίους καθορίζομεν—καὶ δι’ αὐτὸ ἐθέσαμεν εἰδικὰ προσόντα— θέλομεν νὰ εἶναι ἀνωτέρας μορφώσεως, ἀνώτεροι πάσης ἰδέας ἐπηρεασμοῦ καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐκλογὴν τὴν ἀναθέτομεν εἰς τοὺς ἐκπροσώπους τῶν τοπικῶν συμβουλίων, δηλαδὴ τῶν αἱρετῶν ἀντιπροσώπων, τῶν βουλευτῶν καὶ τῶν δημάρχων. Ὅταν λοιπὸν ἐθέσαμεν προσόντα διὰ τοὺς ἐκλέκτορας, διατί νὰ μὴ θέσωμεν προσόντα καὶ διὰ τοὺς γερουσιαστάς; Ἡ Γερουσία τότε θὰ ἀποτελεσθῇ ἀπὸ πρόσωπα δυνάμενα νὰ ἀνυψώσωσι τὸν θεσμόν, νὰ ἐμπνεύσωσιν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν λαὸν περὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ θεσμοῦ. Διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ὁ θεσμὸς αὐτὸς δὲν ἀφῆκε τόσον καλὰς ἀναμνήσεις καὶ ἐντυπώσεις, εἷς δὲ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἔπεσεν εἶναι καὶ ἡ ἀτελὴς συγκρότησις καὶ ἡ μὴ χρησιμοποίησις προσώπων καταλλήλων. Ἤδη προκειμένου νὰ ἀνανεώσωμεν τὸν θεσμὸν νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἰδιαιτέρα προσοχὴ εἰς τὸ ποιὸν τῶν γερουσιαστῶν. Τοιαῦτα δὲ προσόντα καὶ τὰ ἄλλα πολιτεύματα τῶν ἄλλων Κρατῶν ἀναφέρουσιν, ἀλλὰ καὶ παρ’ ἡμῖν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῶσι συνοπτικῶς πως εἰς τὰς ἑξῆς κατηγορίας (ἀναγινώσκει): «Γερουσιασταὶ ἐκλέγονται οἱ ἔχοντες δίπλωμα Πανεπιστημίου, οἱ χρηματίσαντες ἀνώτεροι ἐκπαιδευτικοί, δικαστικοὶ καὶ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, ἀνώτεροι βαθμοῦχοι τοῦ Στρατοῦ... κλπ.». Νομίζω ὅτι, ἂν περιορίσωμεν τὸν κύκλον τῶν προσόντων εἰς τὰ ὅρια τὰ ὁποῖα ἀναφέρω, θὰ ἀποτελεσθῇ Σῶμα ἀπὸ ἐπίλεκτα μέλη τῆς κοινωνίας, τὰ ὁποῖα δύνανται διὰ τῆς μορφώσεώς των εἴτε ἐκπαιδευτικῶς εἴτε νομικῶς εἴτε καὶ στρατιωτικῶς νὰ ἀποδώσουν θετικὰ ἀποτελέσματα. Καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην.

§102Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα δὲν θὰ ἔχωσι δικαίωμα.

§103Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἡλικία, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ κ. Παπαναστασίου, τοῦ 25 ἔτους δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα. Ἀποκρούω ἀπολύτως καὶ τὴν συμμετοχὴν γερουσιαστῶν παρὰ τῆς Βουλῆς, καθὼς προτείνει ὁ κ. ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιος. Νομίζω ὅτι ἡ ἐκπροσώπησις αὐτὴ δὲν θὰ εἶναι ἐπωφελής, διότι οἱ ἐκλεγόμενοι παρὰ τῶν κομμάτων δὲν θὰ εἶναι ἀνεπηρέαστοι νὰ ἐργασθῶσι μὲ ἐλευθέραν σκέψιν. Ἡ τοιαύτη ἐκπροσώπησις, ἐκ τῶν κομμάτων προερχομένη, θὰ καταπέσῃ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην εἰς ἀνυποληψίαν, θὰ ἐξαρτᾶται δὲ ἑκάστοτε ἐκ τῆς Βουλῆς. Ἡ διάταξις αὕτη ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ. Τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας συνώψισα εἰς δύο τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω (Καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὰς τροπολογίας).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μαμάης ἔχει τὸν λόγον.

§105Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Τὰ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν λαῶν ζητήματα εἶναι ζητήματα μεγάλης θεωρίας καὶ δὲν εἶμαι ἐγὼ βεβαίως ὁ κατάλληλος νὰ ἀναπτύξω θεωρίας, ἔχω ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ βαδίσω τὸν δρόμον εἰς τὸν ὁποῖον εὑρίσκομαι καὶ μὲ τὴν λαϊκὴν μόρφωσίν μου νὰ συζητῶ τὰ διάφορα ζητήματα. Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀντιλαμβάνομαι ὅτι γίνεται συζήτησις διὰ μίαν Γερουσίαν ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὸ 1910 καὶ κατὰ τὸ 1911 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὅτι οἱ σήμερον συμφωνοῦντες εἰς τὴν σύστασιν αὐτῆς διεφώνουν τότε. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ διαφωνῶ καὶ διαφωνῶ στηριζόμενος ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: ὅτι προεβλήθη ἡ ἰδέα τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐποπτεία τοῦ Κράτους, ἤτοι ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων, ὑπερέβη τὰ ὅρια τῶν δικαιωμάτων του· ἑπομένως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξετάσωμεν τὰ δικαιώματα αὐτά, νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ λαϊκὸν δικαίωμα, ποία εἶναι καὶ τί σημαίνει λαϊκὴ κυριαρχία καὶ κατὰ τίνα τρόπον κατελύθη αὕτη. Λοιπὸν τὸ πολίτευμά μας συνετάχθη εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πατέρες μας δὲν εἶχον μὲν πολλὰς γραμματικὰς γνώσεις, ἀλλ’ εἶχον μεγίστην λογικὴν καὶ ἐδημιούργησαν τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ λαὸς εἶχε παρασκευάσει ὡς ἓν τοίχωμα τὸ Σύνταγμα ἀπέναντι τῶν κυβερνώντων, αὐτὸ δὲ τὸ Σύνταγμα τὸ ἐδημιούργησεν ὁ λαὸς καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἐθέσπισε δὲ συγχρόνως καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ προΐσταται ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ πολιτεύεται ὁ πολιτευόμενος, ὁ ὁποῖος καὶ ὡς ἐπιδρομεὺς δύναται νὰ θεωρηθῇ πολλάκις ἂν κακῶς βουλεύεται. Εἶναι δηλαδὴ ἡ περίπτωσις ἐκείνη κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ λαϊκὴ κυριαρχία ἐστραγγαλίσθη καὶ ἔλαβε τὰ ὅπλα, διατάξασα τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ κυβερνᾶται· ἀφοῦ δὲ καθώρισε τὰ πάντα εἶπεν: «Ἐγὼ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἐργασίαν μου καὶ ἀφίνω τὸν Στρατόν μου, τὴν Δικαιοσύνην μου καὶ τὰς διοικητικὰς Ἀρχὰς μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Ἀναθέτω δὲ εἰς ὑμᾶς τοὺς κυβερνῶντας νὰ ἐπιβλέπετε τὸν Ἄρχοντα ὁ ὁποῖος πιθανὸν νὰ συνεννοηθῇ καὶ μὲ τοὺς κυβερνῶντας. Ἑπομένως σᾶς κάμνω γνωστὸν ὅτι ὀφείλετε νὰ ἐπαγρυπνῆτε μὴ τυχὸν συμβῇ τοῦτο». Τὸ Σύνταγμα ὅμως τί λέγει; Νομίζω ὅτι λέγει ὅτι ἀπαγορεύεται νὰ ψηφισθῇ νόμος ἀντιβαίνων πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ ἂν ψηφισθῇ καὶ ἐπικυρωθῇ καὶ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἂν ἀντιβαίνῃ εἰς τὸ Σύνταγμα δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ποῖον δὲ ἄλλον ἔχει δώσει ὡς ὁδηγόν; Τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Εἰς αὐτὴν ἔδωσε τὸ δικαίωμα ὅπως μεταβάλλῃ, ἂν δύναται, τὴν κυβερνῶσαν δύναμιν εἰς ἓν σημεῖον, ὥστε παρεμβαίνουσα ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ὁδηγήσῃ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα εἰς τὸ καθῆκόν του. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς Γερουσίας, ὅτι δηλαδὴ ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ δεύτερον σταθμὸν ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ στηρίζῃ τὰ ἀποφάσεις του. Λυποῦμαι ὅτι ἡ ἐντύπωσις τῶν λόγων μου εἶναι ἐντύπωσις φωνῆς βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγὼ ὁ μικροσκοπικώτατος νὰ ἀναπτύξω τὰ ζητήματα ἄλλως παρὰ ὅπως τὰ βλέπω εἰς τὴν ψυχήν μου.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θέλομεν νὰ ἀκούσωμεν.

§107Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Λοιπὸν τί εἶναι αὐτὴ ἡ Γερουσία; Εἶναι μία Ἀρχὴ ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Αὐτὸ δὲν εἶναι; Ὁ Ἀνώτατος Ἄρχων δηλαδὴ νὰ μὴ εἶναι μόνος εἰς τὰς ἀποφάσεις του. Ἔτσι τὸ βλέπω ἐγώ. Λοιπὸν ὁ Ἄρχων κατεχράσθη τὸ δικαίωμα καὶ ἑπομένως, ἀφοῦ τὸ κατεχράσθη, δὲν πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ἢ πρέπει νὰ τὸ ἔχῃ ὑπὸ αἵρεσιν, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ ἄνευ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ρίζα τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἡ λαϊκὴ ρίζα εἶναι μία, ἀλλὰ σημαντικὴ ρίζα, ἡ ὁποία λέγει· «κύριε, τώρα πρέπει νὰ διαλύσῃς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν». Ἀλλὰ ποῖος θὰ τὸ κάμῃ αὐτό, ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα; Τότε ἡ κυβερνῶσα ἐξουσία τί ἔρχεται νὰ κάμῃ σήμερον; Τότε ἡμεῖς ποῖον θὰ ἔχωμεν Ἀνώτατον Ἄρχοντά μας. Ὁ κυβερνῶν δὲν εἶναι Ἄρχων, εἶναι κυβερνῶν καὶ ἔχομεν πολλάκις κυβερνήτας ἀρίστους μὲν κατὰ τὸ πνεῦμα, κακοὺς ὅμως κατὰ τὰς πράξεις καὶ δημιουργοῦσι Κράτος πολὺ δυστυχές. Ἑπομένως ποῖος θὰ εἴπῃ τὸ «ἄλτ»; Αὐτὸς ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ τὸ «ἄλτ» δὲν πρέπει νὰ εἶναι γερουσιαστής, ὅπως τὸν θέλετε, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι ἕνας, ὁ ὁποῖος νὰ εἶναι ξένος ἀπὸ τὰς κομματικάς μας ὀρέξεις καὶ νὰ μὴ εἶναι μέγας ὁ ἀριθμός, νὰ εἶναι 30, 40, 50, διότι μόνον αὐτὴν τὴν ἐργασίαν πρέπει νὰ κάμνουν καὶ τίποτε ἄλλο. Δὲν ἔχετε καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ δεχθῆτε αὐτό, θὰ τὸ ἀναγνωρίσητε ὅμως κατ’ ἀνάγκην. Ἡ ἀνάγκη λοιπὸν τῶν πραγμάτων λέγει, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλεγοῦν 15–20 πρόσωπα τὰ ὁποῖα, σᾶς εἶπον, νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ εἶναι μόνιμα, ἀλλὰ κατὰ διετίαν νὰ ἀνανεοῦνται διὰ ψηφοφορίας. Τὰ ὅσα λέγετε διὰ τοὺς ἐργάτας εἶναι δημοκοπία καὶ τίποτε περισσότερον, διότι τὰ ἐργατικὰ σωματεῖα θὰ ὀργανωθοῦν μὲ τὸν καιρόν, ἐπειδὴ δὲ κάποιος ὡμίλησε περὶ δικαιωμάτων, σᾶς λέγω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ παραχωρήσητε κανὲν δικαίωμα, διότι κάθε πολίτης ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος. Ἠμπορεῖ εἰς μίαν ὀργάνωσιν νὰ εἶναι καὶ εἷς ἄξιος καὶ νὰ ἔχῃ παιδείαν περισσοτέραν ἀπὸ ἐμέ, διότι ἐγὼ δὲν ηὐτύχησα νὰ ἐκπαιδευθῶ. Δὲν δύνασθε νὰ ὑποστηρίξητε σεῖς ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν καὶ προνόμια εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν· δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην οὔτε πρέπει νὰ ἔχωσι προνόμια, διότι αὐτὰ ἀποτελοῦν μίαν κατάστασιν, κατ’ ἐμέ, ἐντελῶς ἀντιλαϊκήν, ἐντελῶς ἀνελευθέραν. Πῶς θὰ ἔλθουν νὰ πάρουν προνόμια καὶ πῶς θὰ τοὺς δώσητε σεῖς προνόμια, ἀφοῦ τὰ δικαιώματα ὅλων τῶν πολιτῶν εἶναι ὅμοια καὶ ἀφοῦ τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει τοὺς τίτλους εὐγενείας κλπ.; Λοιπόν, ἐπειδὴ τὸ πρᾶγμα ἔχει ἔτσι, ὅπως τὸ διετύπωσα, σᾶς ἐρωτῶ: Τὴν στιγμὴν ποὺ τὴν Γερουσίαν τὴν δημιουργεῖτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τί δημιουργεῖτε; Δημιουργεῖτε 250–300 θέσεις βουλευτῶν ἐδῶ, ἔπειτα ἄλλους 150– 200 γερουσιαστάς, ἄλλους 200 δημάρχους, ἄλλους 1000 προέδρους κοινοτήτων. Πόσοι εἴμεθα ἐν ὅλῳ; Ἑπτὰ ἑκατομμύρια καὶ εἰς τὰ ἑπτὰ αὐτὰ ἑκατομμύρια τὰ 4½ εὑρίσκονται ἐν κινήσει. Κανεὶς δὲν βαστάει τὸν κασμᾶ, κανεὶς τὴν ἐργασίαν, κανεὶς τὸ ἄροτρον. Λοιπὸν αὐτὰ ὅλα δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι πᾶνε καλὰ καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὰ εἴπω καὶ τὰ εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅσα εἶπον τώρα, ἂν θέλετε σεῖς νὰ εἴπητε καὶ ἄλλα, τὰ λέγετε. Λοιπὸν τὰ πράγματα δὲν πᾶνε καλὰ καὶ νὰ προσέξετε ὅλοι, καὶ οἱ μέσα καὶ οἱ ἔξω, διότι ὅλοι κουνᾶμε τὴν οὐρά μας· πρέπει νὰ συνέλθωμεν καὶ νὰ ἐργασθῶμεν καὶ ὄχι διὰ κάθε ἐργασίαν νὰ χρειαζώμεθα βοηθούς. Φρίκην αἰσθάνομαι ὅταν σᾶς βλέπω νὰ μαλώνετε ἐδῶ μέσα· ὅλοι ἐδῶ θέλετε νὰ πάρετε τὴν Ἐξουσίαν. Θὰ δώσετε ὅμως λόγον ὅλοι καὶ μὴ νομίσετε ὅτι θὰ περάσετε μὲ ὅσα λέγετε. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πᾶνε τὰ πράγματα καλὰ καὶ λυποῦμαι ὅταν λέγω ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς ἐδῶ μέσα ὁ ὁποῖος νὰ θέλῃ νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς Πατρίδος. Βεβαίως ἡ κατάστασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ διορθωθῇ ἀμέσως ὡς διὰ μαγείας καὶ μάλιστα τώρα ποὺ ἡ διπλωματία μας δὲν ἀντελήφθη τοὺς μπάτσους τοὺς ὁποίους μᾶς ἔδωσαν καὶ δὲν μᾶς ἔδωσαν τὰ ὀλίγα χρήματα τὰ ὁποῖα ἐδαπανήσαμεν εἰς τοὺς πολέμους, ἀλλ’ ἀπεναντίας μᾶς ἐχρέωσαν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιεικείας, καίτοι εἴμεθα ἕνας λαὸς ὁ ὁποῖος χάριν τῆς ἐλευθερίας του ἐπολέμησε τὸν Σουλτάνον εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν πάντες τὸν ἐφοβοῦντο. Ἔχω ὅμως πεποίθησιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν διπλωματίαν ὅτι θὰ γίνῃ ἱκανὴ καὶ ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον θὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν «σβῦσε ὅσα χρωστᾶμε, δὲν τὰ χρωστᾶμε πλέον». (Γέλωτες). Μὴ γελᾶτε. Καὶ ὁ παπᾶς παίρνει τάλληρον διὰ νὰ κάμῃ ἁγιασμόν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ διπλωματία θὰ ἀνανήψῃ. Σεῖς δὲν φέρετε καμμίαν εὐθύνην δι’ ὅσα λέγω ἐγώ, πρέπει ὅμως νὰ ἠξεύρετε ὅτι ἀπηχοῦν τὰς ἀντιλήψεις τοῦ λαοῦ. Καὶ νὰ μὴ ξεχνοῦμε τὸ ρητὸν τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Μᾶρκος Μπότσαρης: «Νὰ μάθῃ ἡ Εὐρώπη, νὰ μάθῃ νὰ γνωρίσῃ, πὼς Λεωνίδα ἡ Ἑλλὰς γεννᾷ ὅταν θελήσῃ». Ὅπερ σημαίνει ὅτι δὲν θὰ ἀφήσωμεν νὰ πάθωμεν τὸν οἰκονομικὸν θάνατον. Ἡμεῖς θὰ εἴμεθα ἥσυχα παιδιά, φρόνιμα, θὰ κάμωμεν τὴν δουλειά μας, ἕως ὅτου ἔλθῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωκε μπάτσο, ὁ μπαμπᾶς, νὰ μᾶς χαϊδέψῃ. Πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ μυαλά μας. Τὰ πράγματα δὲν πηγαίνουν καλά. Κατερχόμενος τοῦ βήματος λέγω ὅτι τὴν Γερουσίαν πρέπει νὰ τὴν περιορίσητε· ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ἐκλέγωνται ἀπὸ τὴν Βουλὴν ὅπως βγαίνουν οἱ ἀριθμοὶ τοῦ λαχείου.

§108Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ λαμβάνουν μεγαλυτέραν ἀποζημίωσιν.

§109Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Αὐτὰ θὰ τὰ εἴπωμεν ἄλλην ὥραν. Λοιπὸν διὰ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας δὲν εὑρίσκω σωστὸν νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐξέτασις, νὰ γίνῃ τοῦτο καὶ ἐκεῖνο καὶ ἐν τέλει νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ γνωματεύειν διὰ τὸν Ἀνώτατον Ἄρχοντα. Ἐπειδὴ δὲ δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω, σᾶς ζητῶ συγγνώμην καὶ κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§110Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν τρία σχέδια νομοθετημάτων, ἅτινα θεωρῶ ἐπείγοντα. Τὸ πρῶτον σχέδιον εἶναι ψήφισμα «περὶ τοῦ ἐκτελεστηρίου τύπου τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν λοιπῶν ἐκτελεστῶν ἐγγράφων» Μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τῆς Δημοκρατίας ἐξεδόθη Ν. Διάταγμα ἐπὶ τῇ βάσει ψηφίσματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐφεξῆς αἱ δικαστικαὶ ἀποφάσεις καὶ τὰ ἄλλα ἐκτελεστὰ ἔγγραφα ἐκτελοῦνται ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸ παλαιὸν Σύνταγμα ἐξετελοῦντο ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως. Τὸ αὐτὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα καθώρισεν ὅτι τὰ ἐκδοθέντα ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας εἶναι ἰσχυρά. Τοιαῦτα ἐννοεῖ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἐκπτώσεως τῆς Δυναστείας μέχρι τῆς Δημοκρατίας. Ἔμενεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα ποίαν τύχην ἔχουσι τὰ ἐκδοθέντα ἐν τῷ παρελθόντι ἐκτελεστὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὸ ὄνομα τῆς ἐκπεσούσης Δυναστείας. Περὶ αὐτῶν ἐγεννήθη ζήτημα καὶ ἠρωτήθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Τοῦτο ἐξέδωκεν ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας εἶπεν ὅτι δέον καὶ αὐτὰ νὰ περιβληθῶσι τὸν νέον τύπον. Οὐχ ἧττον ἀνηνέχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅτι εἶχον ἐνεργηθῆ ἐκτελέσεις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ τύπου. Ἤδη ἐξεδώσαμεν νέαν ἐγκύκλιον καὶ εἴπομεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἔναρξις ἐκτελέσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ ἐκτελεστηρίου τύπου. Ἐπειδὴ ὅμως ἐνδέχεται νὰ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίαι, εἴπομεν ὅτι χάριν οἰκονομίας καὶ δαπάνης δύνανται νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ τυχὸν ἀρξάμεναι ἐκτελέσεις, πρὸς ὁριστικὸν ὅμως κανονισμὸν πάντων τῶν ζητημάτων τούτων κρίνεται σκόπιμον νὰ ὑποβληθῇ ψήφισμα καθορίζον σαφῶς τὰ πράγματα καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἐπεῖγον τὸ ψήφισμα τοῦτο, ὅπερ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§113Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι εἰς ἄκρον ἐπεῖγον. Ἐπίσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου «περὶ συντόμου ἐκδικάσεως τῶν ἐκ συναλλαγματικῶν καὶ εἰς διαταγὴν γραμματίων διαφορῶν». Τὸ ζήτημα ἔχει ὡριμάσει, διότι εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σταμούλη παρόμοιον, ὅπερ τότε παρεπέμφθη εἰς Ἐπιτροπήν, ἀλλὰ κατόπιν ἀπεσύρθη. Μετὰ νέαν ἤδη ἐπεξεργασίαν ὑποβάλω τὸ σχέδιον νόμου αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι περίπου τὸ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβληθέν, κατά τι συμπεπληρωμένον. Διὰ τούτου ἡ ἐκδίκασις τῶν ἐκ συναλαγματικῶν καὶ γραμματίων εἰς διαταγὴν διαφορῶν ὑπάγονται κατὰ πρῶτον βαθμὸν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου ἢ τοῦ προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, καὶ κατὰ δεύτερον βαθμὸν εἰς τὸ Ἐφετεῖον κατὰ διαδικασίαν σύντομον, ἀνάλογον πρὸς τὴν κρατοῦσαν εἰς τὰς ἐξώσεις. Ἐπίσης ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ὅτι πρὸ καιροῦ εἶχον ὑποβληθῆ πλεῖσται ἀναφοραὶ ἀπὸ πολλὰς πόλεις καὶ κοινότητας τῆς Ἑλλάδος ἐκ μέρους τῶν συμβολαιογράφων παραπονουμένων περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. Οἱ συμβολαιογράφοι εἶχον καταρτίσει ἕνα κώδικα συμβολαιογραφικόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ ὀργανώσωσιν ἐν γένει τὸ Σῶμα αὐτῶν. Ὁ κῶδιξ αὐτὸς δὲν ἦτο τελείως ἐπεξειργασμένος καὶ ἐπιστημονικὸς καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐθεώρησα ὅτι ἠδυνάμην νὰ τὸν φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι ἔχρῃζε μείζονος μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας. Τοῦτο συμβαίνει καὶ μὲ τὸν νέον κώδικα περὶ δικηγόρων, ὅστις εἶχε καταρτισθῆ ὑπό τινος Ἐπιτροπῆς, πλὴν ἔχει πολλὰς ἀτελείας ἀπὸ ἀπόψεως οὐσιαστικῆς καὶ τεχνικῆς. Διὰ τοῦτο ἐπεξεργάζεται πάλιν αὐτὸν νέα Ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν προεδρίαν μου. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς συμβολαιογράφους ἐπείγει, κατήρτισα ἓν νομοσχέδιον χωρὶς νὰ θίγωνται τὸ παράπαν τὰ τέλη περὶ χαρτοσήμου, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τούτου ἕνεκεν κατήρτισα ἐν συνεργασίᾳ μετὰ δύο διακεκριμένων συμβολαιογράφων καὶ οἰκονομικῶς ἀνεξαρτήτων ἓν νομοσχέδιον «περὶ συμβολαιογράφων», κανονίζον κάπως ἐπὶ τὸ καλύτερον τὴν ἀμοιβὴν αὐτῶν.

§114ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐξάνονται τὰ τέλη ἢ τὰ δικαιώματα;

§115Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὰ δικαιώματα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν θεωρῇ κατεπεῖγον τὸ σχέδιον νόμου «περὶ συμβολαιογράφων».

§117ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§118Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅλα τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι σοβαρὰ καὶ δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ.

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§121Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπόψε εἶδα ὅτι ὑπεβλήθησαν τροπολογίαι διὰ τὰ ἄρθρα 34 καὶ 35 τοῦ Συντάγματος. Ἂν λοιπὸν πρόκειται νὰ ληφθῇ ἀπόψε ἀπόφασις ὁριστική, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ὁμιλήσω διὰ νὰ τελειώνωμεν. Ἂν ὅμως πρόκειται νὰ τυπωθοῦν αἱ τροπολογίαι, θὰ παρακαλέσω νὰ ὁμιλήσω εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, διὰ νὰ μὴ ἀναγκασθῶ νὰ δευτερολογήσω, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ δευτερολογήσω. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω τὸ ἑξῆς: Διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν, νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ συνεδριάσωμεν μετὰ τὸ γεῦμα διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀναλογικῆς.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διακόψωμεν τώρα καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν ἀμέσως μετὰ τὸ γεῦμα ἐνωρίτερον.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ κάμωμεν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς.

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς μετὰ τὸ γεῦμα, ὥστε νὰ ἐκτεθοῦν αἱ ἀπομένουσαι ἀπόψεις τῶν ἐναπομεινάντων ρητόρων καὶ νὰ τερματισθῇ, ἂν εἶναι δυνατόν, ἡ συζήτησις καὶ νὰ γίνῃ ἡ ψηφοφορία. Θὰ παρακαλέσω μόνον νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, διότι ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ βραδύνω, διότι θὰ ὑπάγω εἰς γεῦμα.

§125Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ. κ. Σοφούλης καὶ Καφαντάρης.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ κ. Παπανδρέου θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγώ. Λοιπὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι ἡ ἰδική σας παρουσία εἶναι ἀπαραίτητος.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ βραδύνω κάπως νὰ ἔλθω καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, ἡ δὲ γνώμη μου εἶναι γνωστὸν ὅτι εἶναι μία γνώμη ἑνὸς ἀτόμου.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην μ.μ.

(Ὥρα 8.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§131Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§133Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπανειλημμένως ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, καὶ δὴ πρὸ δεκαπενθημέρου, ἵνα μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων» προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν». Ἐν τούτοις, κ. Πρόεδρε, οὔτε εἰς τὴν χθεσινὴν οὔτε εἰς τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναγράφεται καὶ πλησιάζομεν εἰς τὴν χειμερινὴν περίοδον, ἡ Συνέλευσις θὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της, θὰ ἐπανέλθωμεν τὸν Ὀκτώβριον καὶ θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς ἀντιρρήσεως ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸν χειμῶνα καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν οὐδὲν μέτρον. Εἴχομεν ἐπανειλημμένα συλλαλητήρια καὶ διαμαρτυρίας διὰ τῶν ὁποίων ἀξιοῖ ὁ ἀγροτικὸς κόσμος τὰ λιβάδια καὶ τὰς γαίας τὰς ὁποίας, παρεχώρησαν δικαστικαὶ ἀποφάσεις, νὰ τὰς λάβῃ καὶ νὰ τὰς καλλιεργήσῃ, ἵνα τὰς χρησιμοποιήσῃ διὰ βοσκὰς κοινοτικάς. Κατετέθη πρότασις ἀπόψε περὶ προτάξεως δι’ αὔριον· ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, παρακαλοῦμεν νὰ ἐγγραφῇ πρῶτον τὴν Δευτέραν.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὔριον ἔχομεν τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια καὶ τὴν Δευτέραν Σύνταγμα. Ἐὰν ἀπόψε τελειώσῃ τὸ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», τότε δυνάμεθα αὔριον μετὰ τὰ στρατιωτικὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι δὲν θὰ τελειώσωμεν ἀπόψε τὸ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§135Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Νὰ ἔλθῃ τὴν Δευτέραν πρῶτον.

§136Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς ἀναγραφῇ τὴν Δευτέραν, καὶ ἂν δὲν συζητηθῇ τὴν Δευτέραν, ἂς ἔλθῃ τὴν Τρίτην.

§137Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ὁπωσδήποτε, κ. Πρόεδρε, πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν πρὸ τῶν διακοπῶν τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο δὲ ἐνδιαφέρει τόσον τοὺς ἀγρότας, ὅσον καὶ τοὺς κτηνοτρόφους, διότι καὶ αὐτοὶ πρέπει νὰ γνωρίζουν τί θὰ κάμουν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ καὶ νὰ συζητηθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη τῇ συνεργασίᾳ τοῦ κ. Καλαντζοπούλου περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτηνοτροφικῶν λιβαδίων.

§138Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. Ἐγὼ δὲν ἔχω εἴδει νὰ κατατεθῇ τοιοῦτον νομοσχέδιον. Τουναντίον τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀκυρωτικὸν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν μέ τινας τροποποιήσεις. Ἂν περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται, δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, διότι καὶ οἱ κτηνοτρόφοι ἐνδιαφέρονται. Ἐκ παραλλήλου ὅμως ἔχει ὑποβληθῇ πρότασις ἀφορῶσα εἰς τὴν τροποποίησιν ὡρισμένων διατάξεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τοιαύτη ὥστε νὰ εἶναι δυνατὴ ἐκ παραλλήλου ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων ζωοτρόφων. Θὰ ἦτο δὲ ὀρθὸν νὰ προταχθῇ καὶ ἡ πρότασις περὶ τροποποιήσεως ὡρισμένων διατάξεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου.

§139Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ παίξωμεν μὲ τὰ λόγια. Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ζητοῦμεν νὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις, ἐὰν θὰ προταχθῇ διὰ τὴν Δευτέραν ἢ ὄχι, σύμφωνα μὲ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν καταθέσει.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις νὰ ἐγγραφῇ.

§141Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ὄχι νὰ ἐγγραφῇ, ἀλλὰ νὰ ἐγγραφῇ πρῶτον.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν δέχεται ὅπως ἐγγραφῇ τὴν Δευτέραν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ προταχθῇ.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς λέγω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὴν Δευτέραν ἔχομεν συνταγματικὴν ἐργασίαν· δὲν συμφωνοῦμεν νὰ τὴν ἀλλάξωμεν.

§144Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Μετὰ τὸ γεῦμα.

§145Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐγγραφῇ καὶ τότε ζητεῖτε τὴν πρόταξιν.

§147Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Γίνεται συζήτησις, κ. Πρόεδρε, περὶ προτάξεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ἐνῷ περὶ τοῦ κυρίου ἔργου τῆς Συνελεύσεως, διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἡ Συνέλευσις, διὰ τὸ συντακτικὸν ἔργον, δὲν ἔγινε συζήτησις. Εἶναι ἐντροπή, κ. Πρόεδρε, νὰ συνεδριάζωμεν ἐπὶ τόσον χρόνον καὶ νὰ μὴ κάμνωμεν τίποτε.

§148Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶναι ἐπεῖγον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. πληρεξούσιον νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν λέξιν «ἐντροπή». Δὲν εἶναι λέξις αὐτή.

§150Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἀνακαλῶ.

§151Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Οὔτε ὁ κ. Ἀλαμανῆς οὔτε κανεὶς ἐξ ἡμῶν εἶπε νὰ μὴ γίνῃ συνταγματικὴ ἐργασία. Παρεκαλέσαμεν μόνον νὰ γραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρῶτον. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Τὸν λόγον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Παπανδρέου.

§153Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζω ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, προκαλεῖ σφοδρὰν διάτασιν ἀντιλήψεων. Νομίζω ὅμως ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ὑπάρχουν σημεῖα, ὑπάρχουν ἀπόψεις τινὲς τόσον αὐτόφωροι, τόσον λογικῶς αὐτόφωροι, ὥστε ἐπ’ αὐτῶν εἰδικῶς νὰ μὴ εἶναι ἐπιτετραμμένη διχογνωμία. Διχογνωμία ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ σημαίνῃ μόνον ἢ ἄγνοιαν τοῦ ζητήματος ἢ κακὴν πίστιν, καὶ διὰ τοῦτο βεβαίως ἀποκλείεται.

§154Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Αὐτὸ ἀποτελεῖ ὕβριν, κ. Πρόεδρε. Νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του ὁ κ. Ὑπουργός.

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ πολεμοῦντες τὸ νομοσχέδιον σημαίνει ὅτι δὲν γνωρίζουν τὸ νομοσχέδιον.

§156Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑβριζώμεθα, κ. Πρόεδρε. Νὰ ἀνακαλέσῃ.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι πρόθυμος νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Οὐδένα τῶν κυρίων συναδέλφων εἶχα πρόθεσιν νὰ θίξω, οὐδένα ἀπολύτως. Εἶπον μόνον τοῦτο, ὅτι ὡρισμένα σημεῖα εἶναι αὐτόφωρα...

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ θόρυβος, κ. Ὑπουργέ, δὲν πρέπει νὰ σᾶς ἐκπλήττῃ. Εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ μέσα μὲ τὰ ὁποῖα πολεμοῦν τὸ νομοσχέδιον.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐκ μέρους τῶν κ.κ. Ν. Συριοπούλου, Κ. Σταματοπούλου, Α. Θούα, Ν. Δαγρὲ καὶ Δ. Προμπονᾶ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος τῶν κ.κ. πληρεξουσίων. (Ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κ. κ. Τ. Ἀναστασίου καὶ Δ. Λεονάρδου καὶ γενομένης τῆς διαλογῆς εὑρέθησαν παρόντες 136 πληρεξούσιοι).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι παρόντες ἐν ὅλῳ 136. Ἑπομένως ὑπάρχει ἀπαρτία. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον.

§163Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, καὶ πάλιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόνισα καὶ προηγουμένως, ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν ἀπολύτως πρόθεσιν μομφῆς ἐναντίον οἱουδήποτε συναδέλφου. Ὑπεστήριξα μόνον ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων πρέπει νὰ γίνῃ διάκρισις ἀντικειμενικῶν καὶ ὑποκειμενικῶν ἀπόψεων. Δηλαδή, ἀφ’ ἑνὸς μὲν θεμάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπεται διχογνωμία, διότι εἶναι ἀντικειμενικῶς δεδομένα καὶ αὐτόφωρα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν ἀπόψεων τῶν ὑποκειμενικῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων εὔλογος εἶναι ἡ διχογνωμία, διότι δὲν εἶναι αὐτόφωροι. Ἀντικειμενικῶς δεδομένου, ἀναμφισβήτητον εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ ἐπιχείρημα ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι δίκαιον, ἐνῷ τὸ πλειονοψηφικὸν εἶναι ἄδικον. Συμφώνως πρὸς τὸ ἀναλογικὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι ἀκριβῶς ἀνάλογος πρὸς τὴν λαϊκὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἕκαστον κόμμα. Ἐνῷ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν εἶναι δυσανάλογος πρὸς τὴν λαϊκὴν δύναμιν τῶν κομμάτων. Εἶναι δυνατόν, μὲ τὸ πλειονοψηφικόν, κόμματα πλειονοψηφοῦντα εἰς τὸν λαόν, νὰ μειονοψηφοῦν εἰς τὴν Βουλήν, καθὼς ἐπίσης κόμματα διαθέτοντα σοβαρὰν λαϊκὴν δύναμιν νὰ μὴ ἐπιτύχουν καμμίαν ἀπολύτως ἐκπροσώπησιν εἰς τὴν Βουλήν.

§164ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀντιπροσωπεύει ὅμως τὴν μειονοψηφίαν.

§165Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Θὰ προχωρήσω, κ. συνάδελφε, καὶ θὰ ἀπαντήσω εἰς ὅλα. Θὰ παρακαλέσω μάλιστα νὰ ἔχω καὶ διακοπὰς ἐπὶ ἑκάστου θέματος, φθάνει μόνον νὰ μὴ εἶναι ὁμαδικαί. Τὸ ἀναλογικὸν λοιπὸν εἶναι δίκαιον. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης καὶ δημοκρατικόν, ἐνῷ τὸ πλειονοψηφικὸν εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. Καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ἐπίσης αὐτόφωρον. Ἂς ἀναλύσωμεν τὰς ἐννοίας. Τί σημαίνει Δημοκρατία; Σημαίνει τὸ δικαίωμα τοῦ συνόλου νὰ ἐκπροσωπῆται, τὸ δικαίωμα τῆς πλειονοψηφίας νὰ κυβερνᾷ. Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς συμβαίνει μὲ τὴν ἀναλογικήν. Ἐνῷ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἐκπροσωπεύεται μόνον ἡ πλειονοψηφία καὶ κυβερνᾷ ἡ μειονοψηφία. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. Συμφώνως πρὸς τὸ πλειονοψηφικόν, τὰ κόμματα στηριζόμενα εἰς τὰ 6/10 τοῦ λαοῦ ἐξασφαλίζουν τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν. Τὰ 4/10 τοῦ λαοῦ μένουν ἄνευ ἀντιπροσώπων. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἐκπροσωπεῖται μόνον ἡ πλειονοψηφία. Ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὰ 6/10 τοῦ λαοῦ, ἡ πλειονοψηφία αὐτῶν, ἤτοι τὰ 4/6 τῆς Βουλῆς, θὰ ἀπαρτίσῃ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ τὰ 4/6 τῆς Βουλῆς ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰ 4/10 τοῦ λαοῦ. Ἄρα θὰ κυβερνοῦν τὰ 4/10 τοῦ λαοῦ, δηλαδὴ ἡ μειονοψηφία του. Εἶναι λοιπὸν ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, εἶναι ἐντελῶς αὐτόφωρον, ὅτι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι ἀντιδημοκρατικόν. Διότι ἀκριβῶς ἀνατρέπει τὴν δημοκρατικὴν ἀρχήν, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν εἰς μίαν Δημοκρατίαν πρέπει νὰ ἐκπροσωπῆται τὸ σύνολον καὶ νὰ κυβερνᾷ ἡ πλειονοψηφία. Ἀντὶ δὲ τῆς δημοκρατικῆς αὐτῆς ἀρχῆς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα καθιερώνει τὴν ἀντίθετον, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπεῖται μόνον ἡ πλειονοψηφία καὶ κυβερνᾷ ἡ μειονοψηφία.

§166ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ (διακόπτουν).

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ γίνωνται διακοπαί. Ἀλλὰ πρόκειται νὰ διεξαχθῇ μακρὰ διαλογικὴ συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ τέλος. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ δέχεται διακοπάς.

§168Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ 6/10 τὰ ὁποῖα θέτετε ὡς βάσιν εἶναι 6/10 ὁμοφρόνων;

§169Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὄχι ὁμοφρόνων. Ἂν ἦσαν ὁμόφρονες θὰ συναπήρτιζον τὴν Κυβέρνησιν.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτοὶ ἔχουν τὰς ἰδικάς των ἀπόψεις;

§171Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Θὰ ὑπάρχουν πολλαὶ ἀπόψεις ὅπως τώρα εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ δὲν εἶναι σύστημα συζητήσεως. Ὑπάρχουν πλεῖστοι ἔχοντες ἀντιρρήσεις· ἂς λάβωσι κανονικῶς τὸν λόγον, ὄχι μὲ διακοπάς...

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἀγορεύων ἐδήλωσεν ὅτι δέχεται διακοπάς, ἀλλ’ ὄχι ὁμαδικάς. Ἐπειδὴ ὅμως ἐμφανίζονται ὁμαδικαὶ διακοπαί, δὲν θὰ ἐπιτρέψω ἐγὼ οὐδεμίαν διακοπήν.

§174Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν ἄνευ διακοπῶν. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦτο δὲν ἠθέλησε συνάρσει τῶν κ. κ. συναδέλφων νὰ παρακωλύσῃ τὴν συζήτησιν. Ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν ὡς βάσιν τὴν ἐλευθερίαν τῆς γνώμης ἑκάστου. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι πρωτοφανές, διότι, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, τὰ ἐκλογικὰ ζητήματα ἄλλοτε τίθενται ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης τῶν Κυβερνήσεων καὶ ἄλλοτε ὄχι. Ἔχομεν μάλιστα πρόσφατον παράδειγμα τὸ γενόμενον ἐν Ἀγγλίᾳ, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ ὁμοίου ζητήματος συνέπεσε τινὲς τῶν Ὑπουργῶν νὰ ἀγορεύσωσιν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἕτεροι κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ σκοπιμώτερον εἶναι νὰ γίνῃ ἐλευθέρα ἡ συζήτησις καὶ αὐτὴ θὰ διεξαχθῇ κανονικώτερον, ὑποθέτω, ἂν δὲν γίνωνται διακοπαί. Ἤθελον μάλιστα παρακαλέσει καὶ τὸν ἀγορεύοντα καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ μὴ ἐπιτρέψωσι διακοπάς.

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ὑποστηρίζομεν λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι ἀναμφισβητήτως καὶ δίκαιον καὶ δημοκρατικόν, ἐνῷ τὸ πλειονοψηφικὸν εἶναι καὶ ἄδικον καὶ ἀντιδημοκρατικόν. Ἐπίσης ἡ ἀναλογικὴ ἐξομαλύνει τὸν πολιτικὸν βίον, ἐνῷ ἀντιστρόφως τὸ πλειονοψηφικὸν ἐκτραχύνει καὶ ὀξύνει τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Διατί; Διότι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν ἐξοντώνει τὸν ἀντίπαλον. Συμφώνως πρὸς αὐτὸ ὅλα τὰ κόμματα ἀναλόγως τῆς λαϊκῆς δυνάμεως τὴν ὁποίαν ἔχουν θὰ ἐξασφαλίσουν τοὺς ἀντιπροσώπους των. Συμφώνως ὅμως πρὸς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ὁ νικητὴς ἐξοντώνει τὸν ἀντίπαλον. Καὶ εἶναι φυσικὸν ὅτι, ὅταν τὸ τίμημα τοῦ ἀγῶνος εἶναι τόσον μέγα, ὁ ἀγὼν θὰ διεξαχθῇ κατὰ τὸν ὀξύτερον, κατὰ τὸν πλέον θανάσιμον τρόπον. Τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας εἶναι φυσικὸν ὅτι ὁδηγεῖ καὶ εἰς βίαν καὶ εἰς νοθείαν καὶ συνεπῶς εἰς διαρκῆ ἀμφισβήτησιν τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν. Ἀντιστρόφως τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀχρηστεύει καὶ τὴν βίαν καὶ τὴν νοθείαν, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπεχείρουν νὰ τὴν ἀσκήσουν, θὰ ἐμόχθουν ἐπὶ ματαίῳ. Ὁσηδήποτε βία καὶ ὁσηδήποτε νοθεία μὲ τὴν ἀναλογικὴν δὲν πρόκειται νὰ ἀποδώσῃ μεγάλην ὠφέλειαν ὑπὲρ ἐκείνου, ὅστις θὰ τὴν ἐπιχειρήσῃ. Τὸ πολὺ μίαν θέσιν. Τὸ τίμημα ἑπομένως εἶναι ἀσήμαντον ἀπέναντι τῶν κόπων, τῶν μόχθων καὶ τῶν εὐθυνῶν τοῦ ἐγχειρήματος.

§176Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλως τε ὑπάρχει καὶ ἡ ἀμοιβαιότης εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§177Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ἀναλογικὸν ἐξομαλύνει τὸν πολιτικὸν βίον, ἐνῷ τὸ πλειονοψηφικὸν τὸν ἐκτραχύνει. Ἐπίσης ἡ ἀναλογικὴ ἐξυγιαίνει τὸν πολιτικὸν βίον, ἐνῷ ἀντιστρόφως τὸ πλειονοψηφικὸν νοθεύει τὴν πολιτικὴν ἰδεολογίαν τῶν ἀγώνων. Διατί; Διότι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν παρίσταται ἀνάγκη ἐκλογικῶν συνδυασμῶν νόθων. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα κάθε κόμμα καὶ κάθε ὁμὰς εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναπετάσουν τὴν ἰδικήν των σημαίαν, ἑπομένως ὑπάρχει γνήσιος ἰδεολογικὸς ἀνταγωνισμός. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τὰ συμφέροντα, αἱ ἀνάγκαι, αἱ ἰδέαι αἱ ὁποῖαι διέπουν τὴν κοινωνικὴν ζωήν, ἐκφράζονται καὶ εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας χωρὶς κανένα νόθον συμβιβασμόν. Καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ προφανῶς ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Χώρας, ἐνῷ ἀντιστρόφως τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἀναγκάζει εἰς ἑνώσεις συνδυασμῶν, οἱ ὁποῖοι νοθεύουν τὰ πολιτικὰ προγράμματα τῶν κομμάτων καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἀντὶ ἐξυγιάνσεως ἔχομεν νοθείαν πολιτικήν, ἔχομεν ὀπισθοδρόμησιν τοῦ πολιτικοῦ βίου. Εἶναι καὶ τοῦτο αὐτόφωρον. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι διατυποῦνται ἐναντίον τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Καὶ ἐκ τῶν ἀντιρρήσεων τούτων δύο ἐμφανίζονται ὡς περισσότερον ἔντονοι: ἡ πρώτη ὅτι θὰ παράσχωμεν εὐκαιρίαν νὰ ἐκπροσωπηθῇ ὁ κομμουνισμὸς καὶ ἡ δευτέρα ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὁδηγεῖ εἰς θρυμματισμὸν τῶν κομμάτων, ἑπομένως δημιουργεῖ Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ καὶ κατὰ συνέπειαν ἀστάθειαν κυβερνητικήν. Θὰ τὰς ἐξετάσωμεν. Θὰ ἔχωμεν, λέγουν, μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν ἐκπροσώπησιν καὶ τοῦ κομμουνισμοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν ὅμως θὰ ἔχωμεν τοιαύτην ἐκπροσώπησιν, εἶναι τοῦτο ἀγαθὸν ἢ δεινόν; Δυσάρεστον εἶναι βεβαίως νὰ ὑπάρχῃ κομμουνισμὸς εἰς τὸν λαόν. Θὰ ηὐχόμεθα νὰ μὴ ὑπῆρχε λαϊκὴ μᾶζα οὔτε ὀλιγάριθμος, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ κατακτηθῆ ἀπὸ τὸ κήρυγμα τῆς ἀνατροπῆς καὶ τῆς ἀποσυνθέσεως. Ἑπομένως ὅσοι αἰσθάνονται τὸν κομμουνισμὸν ὡς παράγοντα ἀποσυνθέσεως ἐπικίνδυνον, εἶναι φυσικὸν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καταβάλουν προσπάθειαν πρὸς ἐξάλειψίν του ἀπὸ τὴν ζωήν, ὄχι ὅμως πρὸς ἀπόκρυψίν του ἀπὸ τὴν Βουλήν ἐπειδὴ ἡ ματαίωσις ἁπλῶς τῆς ἐκπροσωπήσεως θὰ ἐσήμαινε μόνον αὐταπάτην δι’ ἀποκρύψεως. Ἐφόσον ὅμως ὁ κομμουνισμὸς ὑπάρχει εἰς τὸν λαόν, συμφέρει ἀπολύτως νὰ ἐκπροσωπευθῇ καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ συμφέρει διὰ δύο ἀναμφισβητήτους λόγους. Συμφέρει πρῶτον διότι θὰ ἀποδειχθῇ πόσον ἀσήμαντος εἶναι ἀριθμητικῶς. Σήμερον, διότι δὲν παρέχεται εἰς αὐτὸν εὐκαιρία ἐκπροσωπήσεως, ἐπιχειρεῖ νὰ δημιουργῇ θόρυβον. Ἡ δύναμις αὐτοῦ σήμερον εἶναι ἀναρίθμητος καὶ διὰ τοῦτο ἀστάθμιστος. Διὰ τοῦτο θορυβεῖ τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ ἐπιχειρεῖ εἰς τὰς ἐργατικὰς μάζας νὰ κατασκευάζῃ τὴν ψευδῆ ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται προσεχῶς ἴσως νὰ γίνῃ κύριος τῆς καταστάσεως. Ἀντιστρόφως ὅμως ἂν ὑπάρξῃ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, θὰ ἀποδειχθῇ τότε πόσον ἀσήμαντος εἶναι ἀριθμητικῶς, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ περισσότερον ἀπὸ 5–10 θέσεις εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν.

§178Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Θὰ εἶναι τὸ μάξιμουμ.

§179Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Θὰ ἀποδειχθῇ ἑπομένως ὅτι μόλις τὸ ἓν εἰκοστόν, ἴσως καὶ τὸ ἓν τεσσαρακοστὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἔχει προσβληθῆ ἀπὸ τὴν νόσον αὐτήν, εἶναι ἑπομένως ὁ κοινωνικὸς ὀργανισμὸς τῆς Ἑλλάδος ὑγιής, τοῦτο δὲ θὰ ἀποθαρρύνῃ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους εἰς τὰ ἐγχειρήματα αὐτῶν, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως καὶ τοὺς αὐθέντας αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τὴν Μόσχαν θέλουν νὰ ἐλπίζουν, ἐπὶ τῇ βάσει ψευδῶν εἰσηγήσεων ἐντεῦθεν, ὅτι τὰ Βαλκάνια δύνανται νὰ εἶναι ὁ πρῶτος σταθμὸς μιᾶς διεθνοῦς ἐξεγέρσεως. Θὰ πεισθοῦν ὅτι ἡ Ἑλλὰς τουλάχιστον θὰ εἶναι ἀσφαλῶς ἡ τελευταία Χώρα τοῦ κόσμου, ἡ ὁποία θὰ πληγῇ ἀπὸ τὸν κομμουνισμόν, καὶ ἂν ἐπρόκειτο ἀκόμη νὰ κυριεύσῃ τὸν κόσμον ὁλόκληρον. Αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ πρῶτον καὶ ἀναμφισβήτητον ἀγαθόν. Καὶ τὸ δεύτερον θὰ εἶναι ὅτι θὰ ὑποχρεωθοῦν οἱ κομμουνισταὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ διατυπώσουν καὶ νὰ ὑποστηρίξουν τὰς ἀπόψεις αὐτῶν. Καὶ διότι αἱ ἀπόψεις αὐτῶν ἀντιστρατεύονται πρὸς τὰ αἰσθήματα καὶ τὰ ἰδανικὰ τῆς γενεᾶς ἡμῶν, θὰ καταστῇ τοιουτοτρόπως περισσότερον ἰσχυρά, περισσότερον ἀγρία ἡ ἀντίδρασις τὴν ὁποίαν θὰ προκαλέσουν ὄχι μόνον εἰς τὴν συνείδησιν τῶν παλαιῶν συντηρητικῶν στοιχείων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τῶν προοδευτικῶν δυνάμεων τῆς συγχρόνου ζωῆς, αἱ ὁποῖαι ἀκριβῶς διότι ἐπιθυμοῦν τὴν πρόοδον ἔχουν περισσοτέραν διάθεσιν νὰ παλαίσουν ἐναντίον αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται μὲν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς προόδου, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν δὲν ἀποβλέπουν παρὰ μόνον εἰς τὴν ἀναρχίαν καὶ τὴν ἀποσύνθεσιν τῆς ζωῆς. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἐφόσον ταῦτα εἶναι βέβαια, ἀληθῶς ἀποροῦμεν πῶς τὸ ἐπιχείρημα ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐκπροσώπησις τοῦ κομμουνισμοῦ διὰ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι δυνατὸν νὰ θορυβῇ ἀκόμη τὰ πνεύματα, ὥστε νὰ συνεχίζεται ἡ ἐπίκλησις αὐτοῦ ἐναντίον τοῦ νέου συστήματος. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τὸ τελευταῖον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται κρίσιμον ἀπὸ τοὺς ἐχθροὺς τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ ἀναλογικὴ θρυμματίζει τὰ κόμματα. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἀποτελεῖ ὅμως μειονέκτημα ἀποκλειστικὸν τῆς ἀναλογικῆς; Ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, εὑρισκώμεθα ἀκόμη εἰς τὴν παλαιὰν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχεν ἀκόμη συντελεσθῆ ἡ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἐξέλιξις τῶν λαῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν δύο μόνον ρεύματα ἐκυριάρχουν, ἡ Συντήρησις καὶ ἡ Πρόοδος, θὰ ἦτο βεβαίως τότε δυνατὸς ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς νὰ διεξαχθῇ μόνον μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν παρατάξεων, τῆς συντηρητικῆς καὶ τῆς προοδευτικῆς. Καὶ τότε βεβαίως τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα θὰ ἐξησφάλιζε τὴν ὕπαρξιν δύο μόνον κομμάτων εἰς τὴν Βουλὴν κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἀναλογικὴν ἡ ὁποία, ἂν ἔχῃ ἄλλα ἀγαθά, ἔχει ὅμως αὐτὸ τὸ μειονέκτημα, ὅτι θρυμματίζει τὰ κόμματα, καθιστᾷ ἑπομένως δυσχερῆ τὸν σχηματισμὸν ὁμοιογενῶν καὶ ἑπομένως σταθερῶν Κυβερνήσεων. Εἰς τὴν ἐποχήν μας ὅμως, τὴν σημερινήν, ἀποτελεῖ μόνον ἀνάμνησιν ἡ ὕπαρξις δύο μόνον κομμάτων εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῶν λαῶν. Ἀνάμνησιν παλαιάν. Ἂς ἐξετάσωμεν τί συμβαίνει εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὡς γνωστόν, ἔχει ἰσχύσει μόνον τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920 ἴσχυσε τὸ πλειονοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν. Κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς τὸ πλειονοψηφικὸν ἐπίσης, ἀλλὰ μὲ στενὴν περιφέρειαν. Ἔχομεν ἑπομένως τὴν πεῖραν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς καὶ τῶν δύο εἰδῶν τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς εὐρείας περιφερείας τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος εἰς τὸ 1920; Εἰς τὴν Γʹ Συνέλευσιν τὴν σχηματισθεῖσαν τὸ Λαϊκὸν Κόμμα, τὸ Μεταρρυθμιστικόν, τὸ Φιλελεύθερον, ἡ Μακεδονικὴ Ὁμὰς καὶ πλεῖστοι ἀνεξάρτητοι. Αἱ τελευταῖαι ἐκλογαὶ πόσα κόμματα ἀπέδωκαν; Εἶναι γνωστόν ὅτι εἰς τὴν Συνέλευσιν αὐτὴν περιέχονται τὸ Κόμμα τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων. (Θόρυβος). Εἶναι ἀναμφισβήτητος ὑποθέτω ἡ ὕπαρξις τῶν κομμάτων καὶ θὰ εἶναι ἐντελῶς περίεργον, ἂν διὰ τοῦ θορύβου ἁπλῶς θὰ προσπαθήσωμεν νὰ συγκαλύψωμεν καὶ νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν πραγματικὴν ὕπαρξιν κομμάτων ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ὅπου καθ’ ἡμέραν ἀκούομεν καὶ ὀπαδοὺς καὶ ἀρχηγοὺς ὁμιλοῦντας ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν κομμάτων. Ἔχομεν λοιπὸν καὶ σήμερον ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως πέντε κόμματα. Ἐπὶ τῇ βάσει ἑπομένως τῆς πείρας, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος μέχρι τοῦδε, εἶναι δυνατὸν νὰ συναγάγωμεν ἀσφαλῶς τὴν πρόβλεψιν καὶ διὰ τὸ μέλλον, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη διατηρηθῇ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ μέλλοντος θὰ ὑπάρχῃ πολυαριθμία κομμάτων. Ἑπομένως καὶ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα θὰ ἔχωμεν Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ καὶ συνεπῶς ἀστάθειαν Κυβερνήσεων. Εἴτε τοῦτο εἶναι ἀγαθόν, εἴτε εἶναι δεινόν, δὲν προλαμβάνεται ὅμως δι’ οὐδενὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, οὔτε βεβαίως τοῦ πλειονοψηφικοῦ. Εἶναι γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἔχει πλέον συντελέσει ἡ πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ πρόοδος τῆς ἐποχῆς μας. Ματαία ἑπομένως εἶναι ἡ προσπάθεια νὰ διατηρήσωμεν δύο μόνον κόμματα εἰς τὸ μέλλον διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Ἄλλως τε οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Χώραν, ὅπου κατὰ παράδοσιν ὑπῆρχε τὸ σύστημα τῶν δύο κομμάτων, οὔτε ἐκεῖ ὑπάρχουν πλέον δύο κόμματα μόνον. Σήμερον ὑπάρχουν πέντε κόμματα. Τὸ Συντηρητικόν, τὸ Φιλελεύθερον, τὸ Ἐργατικόν, τὸ Κομμουνιστικόν, τὸ Ἀγροτικόν. Ὅ,τι πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος εἶναι ἄλλο. Εἶναι δηλαδὴ μόνον τὸ δεινόν! Εἶναι ἡ ἐξασφάλισις δύο ἐκλογικῶν παρατάξεων. Αὐτὸ ἀσφαλῶς. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ δεινὸν τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἀποφύγωμεν. Τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα θὰ ἐκβιάσῃ τὴν δημιουργίαν δύο ἐκλογικῶν παρατάξεων, διὰ νὰ ἐπακολουθήσῃ ὅμως κατόπιν ἡ ἀποσύνθεσις τῶν κομμάτων εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐνῷ τὸ θεωρούμενον ἀγαθὸν τῶν δύο κομμάτων εἰς τὴν Βουλὴν δὲν θὰ τὸ ἀποκτήσωμεν, θὰ ἀποκτήσωμεν ἐν τούτοις ἀσφαλῶς τὸ δεινὸν τῶν δύο ἐκλογικῶν παρατάξεων. Καὶ τώρα γεννᾶται τὸ ζήτημα: Δικαιούμεθα, δικαιοῦται ἡ Συνέλευσις νὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν ἐκλογικοῦ συστήματος χωρὶς προηγουμένως νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λαός;

§180Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠρωτήθη ὁ λαὸς δύο φοράς.

§181Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Τὸ γνωρίζω, κ. Πρόεδρε· θὰ λεχθῇ μὲ τὴν σειράν του. Λοιπὸν πρῶτον εἶναι ἐσφαλμένη καὶ παλαιὰ ἡ ἀντίληψις ὅτι ὑφίσταται διὰ τοὺς βουλευτάς, διὰ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ «ἐπιτακτικὴ ἐντολή». Εἰς τὴν ἐποχήν μας ἀναγνωρίζεται μόνον ἡ «ἀρχὴ τῆς ἀντιπροσωπείας», συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ βουλευτὴς οὐχὶ κατ’ ἐντολήν, ἀλλὰ κατὰ συνείδησιν ἑκάστοτε λαμβάνει τὰς ἀποφάσεις αὐτοῦ. Ἑπομένως, καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐντολὴ λαϊκή, καὶ πάλιν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὰς ἀποφάσεις ἡμῶν. Μήπως ἄλλως τε καθημερινῶς δὲν ἐνεργοῦμεν τοιουτοτρόπως; Μήπως, προκειμένου, ἔστω, περὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, μήπως ἐπ’ αὐτοῦ εἰδικῶς ἔχει ἐρωτηθῆ ὁ λαός; Ἐφόσον λοιπὸν εἶναι δεδομένον ἐκ τῆς κοινοβουλευτικῆς ἡμῶν ζωῆς ὅτι ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε νομοσχεδίων δὲν προσπαθοῦμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν ἂν εἰδικῶς ἐπ’ αὐτῶν ἔχει ἐρωτηθῆ ὁ λαός, ἀλλὰ κρίνομεν μόνον κατὰ συνείδησιν ἂν ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ, πῶς ὑποστηρίζεται κατ’ ἐξαίρεσιν ὅτι εἰδικῶς, προκειμένου περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι παρὰ μόνον ἕνας τεχνικὸς τρόπος ἐκφράσεως τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ καὶ ὄχι νόμος οὐσιαστικοῦ περιεχομένου, ὅπως π.χ. ἕνα φορολογικὸν σύστημα, πῶς εἶναι δυνατὸν κατὰ ἐξαίρεσιν μόνον, προκειμένου περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, νὰ ἐξετάζωμεν ἂν ὄντως ἔχει ἐρωτηθῇ ὁ λαός; Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῆς ἀναμφισβητήτου ἀρχῆς τῆς ἐκπροσωπήσεως ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν καὶ τὰς ἀποφάσεις χωρὶς δισταγμόν. Συμβαίνει μολαταῦτα κατ’ ἐξαίρεσιν, προκειμένου περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἐπανειλημμένως νὰ ἔχῃ ἀποφανθῆ ὁ λαός. Κατὰ τὸ 1920 τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐπλειονοψήφισαν, ἦσαν τὸ Λαϊκὸν καὶ τὸ Μεταρρυθμιστικόν. Θὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, διότι ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος μάχεται ἐναντίον τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καὶ ἐπιχειρεῖ μίαν δυσφήμησιν αὐτοῦ, ἡ ὁποία ὅμως εὑρίσκεται εἰς ἀπόλυτον ἀνακολουθίαν πρὸς τὰς ἀρχάς του. Ἰσχυρίζονται καθημερινῶς ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα πρόκειται νὰ εἶναι κατατυράννησις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ, καὶ εἶναι ἐν τούτοις τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν εἶχον ἐπαγγελθῆ κατὰ τὸ 1920 καὶ εἶχεν ἑπομένως τύχει τῆς ἐγκρίσεως τῆς ἰδικῆς των λαϊκῆς πλειονοψηφίας.

§182Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Τσαλδάρης, ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ἀμφισβητεῖ ὅτι ὁ Γούναρης εἶχεν εἰς τὸ πρόγραμμά του τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν, τὸν συνήντησα καὶ τοῦ ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ διαμαρτυρία του, διότι ἔχω τὸ κείμενον τοῦ λόγου τοῦ Γούναρη καὶ τὸ ἀναφέρω εἰς τὸ βιβλίον μου, καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ἐκ λάθους τὸ ἀμφισβητεῖ. Αὐτὸ σᾶς τὸ λέγω ἐπισήμως, ὅτι ἐκ λάθους ἐβεβαίωσε τὸ ἀντίθετον.

§183Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἂν πρόκειται νὰ ἐπιμείνῃ, θὰ ἐσήμαινεν ὅτι δὲν γνωρίζει ἀνάγνωσιν, διότι ἐδῶ ἔχω τὰ κείμενα. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον τοῦτο. Ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης βέβαιον ὅτι πρὸ τῶν τελευταίων ἐκλογῶν καὶ ὁ κ. Βενιζέλος πολυτρόπως, καθὼς καὶ δι’ ἐπιστολῆς του πρὸς τὴν Ἐπανάστασιν, ἡ ὁποία ἀνεκοινώθη εἰς τὸν Τύπον, εἶχεν ὑποστηρίξει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Δεδομένου δὲ ὅτι ἡ λαϊκὴ πλειονοψηφία τῶν τελευταίων ἐκλογῶν κατ’ ἐξοχὴν τὸν κ. Βενιζέλον περιέβαλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης της, εὐλόγως δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ἐνέκρινε καὶ τὰς πολιτικὰς ἀρχάς του. Μία δὲ ἐξ αὐτῶν, δημοσίᾳ ἐπηγγελμένη, ἦτο καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἦτο δὲ μόνον ἡ δήλωσις τοῦ κ. Βενιζέλου, ἦτο, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἀξίωσις κατηγορηματικὴ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ ἀξίωσις τῶν Δημοκρατικῶν Φιλελευθέρων.

§185Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Δὲν τὸ ἐπικαλοῦμαι, κ. Πρόεδρε, διότι δὲν ἐπλειονοψηφίσατε...

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ Φιλελεύθεροι μαζὶ μὲ τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν» ἔτυχον παμψηφίας εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἐκτὸς αὐτοῦ καὶ ὁ κ. Καφαντάρης, εἰς ἕνα ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξηγάγομεν προεκλογικῶς, εἶχε δηλώσει ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετά.

§187Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐν τῇ Γʹ Ἐθνοσυνελεύσει τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐδῶ, εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, συνέταξεν ἀντισχέδιον ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη τότε ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ εἰς τὸ ἀντισχέδιον ἐκεῖνο ἔθεσεν ὡς ἀρχὴν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἐξ αὐτοῦ φαίνεται ὅτι ἀπὸ τότε ὁ Φιλελεύθερος κόσμος ἦτο κεκηρυγμένος ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς.

§188Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Εἶναι λοιπὸν δεδομένον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ λαὸς ἐπανειλημμένως ἐνέκρινε πολιτικὰ προγράμματα περιέχοντα τὴν ἀναγγελίαν τῆς ἀναλογικῆς.

§189Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Τὴν Ἐπανάστασιν τὴν ἀπησχόλησε τὸ σύστημα αὐτό;

§190Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Βεβαιότατα. Καὶ ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῇ, ἂν ὁ κ. Ζαΐμης τότε δὲν μᾶς ἐδήλωνεν ὅτι, εἰσαγομένης τῆς ἀναλογικῆς, θὰ ἀπεῖχε τῶν ἐκλογῶν. Διότι δὲ ἡ Ἐπανάστασις ἀπέδιδε πολιτικὴν χρησιμότητα εἰς τὴν συμμετοχὴν τοῦ κ. Ζαΐμη εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα, δι’ αὐτὸ μόνον ἠναγκάσθημεν νὰ θυσιάσωμεν τὴν ἀναλογικήν.

§191Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ὁ κ. Θεολογίτης ἐξελέγη ὡς ὑποψήφιος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐν Δράμᾳ. Ἑπομένως ἐξελέγη μὲ πρόγραμμα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας.

§192Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ λαὸς ἐπανειλημμένως ἐνέκρινε πολιτικὰ προγράμματα περιέχοντα τὴν ἐπαγγελίαν τῆς ἀναλογικῆς. Καθὼς ἐπίσης εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ Συνέλευσις τρὶς μέχρι τοῦδε ἔχει ἐγκρίνει κυβερνητικὰ προγράμματα περιέχοντα τὴν ἀναλογικήν. Τὸ πρῶτον ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου, τὸ δεύτερον ἐπὶ Κυβερνήσεως Καφαντάρη καὶ τὸ τρίτον ἐπὶ Κυβερνήσεως Παπαναστασίου. Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα, κύριοι, τὸ κρίσιμον ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει τὴν ἀπόλυτον καὶ τὴν ἐπείγουσαν ἐπικαιρότητα τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου συστήματος, εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ τερματισμοῦ τῆς καθεστωτικῆς διαιρέσεως, ἡ ὁποία λυμαίνεται τὴν Ἑλλάδα, ἡ ἀνάγκη τῆς παγιώσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἐρωτήσουν εἴτε οἱ ἐνταῦθα ὑποστηρικταὶ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος εἴτε ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς ἐρωτήσουν: Προσπαθῆτε λοιπὸν διὰ συστημάτων ἐκλογικῶν νὰ στερεώσητε τὴν Δημοκρατίαν; Δυσπιστεῖτε πρὸς τὴν ἀγάπην τοῦ λαοῦ ἀπέναντι τῆς Δημοκρατίας; Διὰ τεχνικῶν καὶ νόθων ἐκλογικῶν συστημάτων ἀποβλέπετε εἰς τὴν στερέωσιν αὐτῆς; Καὶ νομίζετε, ὅπως ἤκουσα φίλον πληρεξούσιον νὰ ὑποστηρίζῃ μίαν ἡμέραν, νομίζετε ὅτι, ἂν ἡ Δημοκρατία δὲν ἔχει ἰδίας στερεὰς βάσεις, εἶναι δυνατὸν νὰ στηριχθῇ διὰ τῆς τεχνικῆς μεθόδου τῶν ἐκλογικῶν συστημάτων; Ἀπαντῶμεν: Εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι ὅτι, ἂν ἡ Δημοκρατία ἔπαυε νὰ στηρίζηται εἰς τὴν συνείδησιν καὶ εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὐδὲν ἀπολύτως τεχνικὸν σύστημα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὴν διατηρήσῃ ὁριστικῶς.

§193Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ ἀναλογική.

§194Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως μέθοδοι βίας καὶ μέθοδοι νοθείας νὰ τῆς ἐξασφαλίσουν ἴσως βίον ὀλίγων μηνῶν, ἢ ἔστω καὶ ὀλίγων ἐτῶν, ἀλλὰ τελειωτικῶς θὰ κατέρρεε, διότι ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταδυναστεύεται ἐπ’ ἄπειρον. Μίαν ἡμέραν ὅταν ὁ λαὸς θὰ κατώρθωνε νὰ ἐπανεύρῃ τὰς δυνάμεις του, θὰ ἔσπευδε νὰ διαρρήξῃ τὰ δεσμὰ καὶ τῆς νοθείας καὶ τῆς βίας. Καὶ θὰ ἐπέβαλλεν ἐκεῖνο τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἡ θέλησις τῆς πλειονοψηφίας του. Δὲν πλανώμεθα λοιπὸν ὥστε νὰ νομίζωμεν ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκλογικὰ συστήματα νὰ στερεώσουν καθεστῶτα, ἐφόσον αὐτὰ δὲν ἔχουν παγιωθῆ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ὑποστηρίζομεν ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον. Πιστεύομεν ὅτι ἡ Δημοκρατία στηρίζεται εἰς τὴν συνείδησιν τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ. Καὶ πιστεύοντες τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν καθιέρωσιν ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐνόθευε τὴν θέλησιν αὐτὴν τῆς λαϊκῆς πλειονοψηφίας καὶ θὰ ἔκαμνεν ὥστε —λόγῳ τῆς ἐλαττωματικότητος αὐτοῦ—ἡ πλειονοψηφία τοῦ λαοῦ νὰ μεταβληθῇ εἰς μειονοψηφίαν τῶν βουλευτῶν. Διότι αὐτὸ εἶναι ἐνδεχόμενον, ἂν ὄχι βέβαιον, μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ὄχι διὰ λόγους θεωρητικοὺς καὶ ἀφηρημένους, οἱ ὁποῖοι τάχα εἶναι δυσνόητοι, ἀλλὰ διὰ λόγους πασιγνώστους, ὀφειλομένους εἰς τὴν σημερινὴν πολιτικὴν πραγματικότητα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ μεγάλη δημοκρατικὴ πλειονοψηφία εὑρίσκεται εἰς τὰς Νέας Χώρας, ὅπου ἡ δημοκρατικὴ παράταξις ἔχει περίπου παμψηφίαν. Ἐν τούτοις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος εἰς τὰς Νέας Χώρας δὲν θὰ ἐξασφαλισθοῦν ἀντιπρόσωποι ἀναλόγως πρὸς τὴν λαϊκὴν πλειονοψηφίαν μας. Θὰ ἐξασφαλίσωμεν μόνον τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ὁ νόμος. Ἀντιστρόφως, εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, εἰς πολλὰς περιφερείας, ἂν λάβωμεν ὡς βάσιν τὸ δημοψήφισμα, ἐπλειονοψήφισαν ὅσοι τότε ἦσαν ἀντίθετοι τῆς Δημοκρατίας, θέλομεν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι δὲν εἶναι καὶ σήμερον, ἀλλὰ ὁπωσδήποτε λαμβάνομεν ὡς βάσιν τῶν συλλογασμῶν μας τὸ δημοψήφισμα. Καὶ ἐνῷ ἡ πλειονοψηφία τῶν ἀντιπάλων εἶναι ἀσήμαντος εἰς τὰς περιφερείας αὐτὰς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, ἐν τούτοις ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος θὰ ἐξησφάλιζεν εἰς αὑτὰς τὸ σύνολον τῶν βουλευτῶν, ὡς ἐὰν εἶχον καὶ αὐτοὶ παμψηφίαν. Καὶ ἐνῷ τὸ ἄθροισμα τῆς λαϊκῆς ἡμῶν δυνάμεως εἰς τὴν Παλαιὰν καὶ τὴν Νέαν Ἑλλάδα ἀποτελεῖ πλειονοψηφίαν ἐπὶ τοῦ συνόλου, εἶναι ἐν τούτοις δυνατόν, μὲ τὸ πλειονοψηφικόν, ἡ λαϊκὴ αὐτὴ πλειονοψηφία νὰ καταστῇ μειονοψηφία μόνον βουλευτῶν, ἐνῷ μὲ τὴν ἀναλογικὴν εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ λαϊκὴ πλειονοψηφία καθίσταται αὐτομάτως καὶ πλειονοψηφία βουλευτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἀντιτασσόμεθα ἐναντίον τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, διότι θέλομεν νὰ προλάβωμεν τὴν παραποίησιν τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, ἡ ὁποία θὰ εἶχεν ὡς συνέπειαν τὴν ἀνανέωσιν τῆς καθεστωτικῆς διαιρέσεως, τὴν διακύβευσιν τῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τοὺς συναδέλφους, ὅσοι ὑποστηρίζουν τὸ πλειονοψηφικόν: Ἔχουν ἀναμετρήσει τὰς συνεπείας αὐτάς; Διότι συνέπεια πρώτη μιᾶς καθεστωτικῆς διαιρέσεως θὰ εἶναι ἀσφαλῶς ἡ ριζικὴ διάστασις καὶ ἴσως ὁ χωρισμὸς Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος. Οἱ ὀπαδοὶ τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἂς ἀναμετρήσουν λοιπὸν τὰς εὐθύνας των.

§195ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί θὰ συνέβαινεν αὐτό;

§196Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Ἁπλούστατα. Ἂν τυχὸν διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἐπετυγχάνετο ἡ νοθεία τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος καὶ ἡ πλειονοψηφία τῶν βουλευτῶν ἐδημιούργει τυχὸν νέον καθεστωτικὸν ζήτημα καὶ ἐπεδίωκε παλινόρθωσιν, τότε βεβαίως ἡ Νέα Ἑλλὰς θὰ ἀντετίθετο. Ἐν τοιαύτῃ μάλιστα περιπτώσει δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ ἐτίθετο καθεστωτικὸν ζήτημα, ἔστω καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἀπετέλει πρόγραμμα τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου. Θὰ ἐτίθετο, διότι εἰς τὴν φύσιν τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἀγῶνος ἔγκειται ἡ τελικὴ ἐπικράτησις τῶν ἀδιαλλάκτων ἀπόψεων. Διότι ἡ ψυχολογία τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἀγῶνος ἄγει τελικῶς εἰς τὴν τύφλωσιν καὶ εἰς τὴν φανατικὴν προσπάθειαν πρὸς ἐξόντωσιν καὶ ἐκδίκησιν τῶν ἀντιπάλων.

§197Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἐμεγάλωσε τὴν Πατρίδα ὁ Βενιζέλος.

§198Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Καὶ τὸ πλειονοψηφικὸν ἐπίσης τὴν κατέστρεψε. Μὴ τὸ ἐπικαλεῖσθε λοιπόν. Ἄλλη βαρεῖα συνέπεια θὰ ἦτο ἀσφαλῶς ἡ διάστασις τῆς νόθου ἐκείνης Βουλῆς πρὸς τὸν δημοκρατικὸν Στρατὸν καὶ Στόλον, οἱ ὁποῖοι, ὅσον ἔχουν καθῆκον νὰ εὑρίσκωνται μακρὰν τῶν κομματικῶν ἀνταγωνισμῶν, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ παρέκβασιν ἀπὸ τὰ ἔργα των, ἄλλο τόσον ἔχουν καθῆκον νὰ τηροῦν τὸν ὅρκον αὐτῶν διὰ τὴν τήρησιν τοῦ δημοκρατικοῦ Συντάγματος. Καὶ πῶς εἶναι κατορθωτὸν τοῦτο, ἐφόσον θὰ εὑρισκόμεθα ὄχι ἐνώπιον μιᾶς θελήσεως τῆς λαϊκῆς πλειονοψηφίας, ὁπότε θὰ ὤφειλε νὰ ὑποκύψῃ, ἀλλ’ ἐνώπιον μιᾶς νοθείας τοῦ λαϊκοῦ φρονήματος, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ προκαλέσει τὸ ψευδὲς καὶ ἐσφαλμένον ἐκλογικὸν σύστημα; Καὶ θὰ ἤθελον τότε νὰ γνωρίζω, πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, ἐνώπιον τῶν κινδύνων αὐτῶν, διαστάσεως καὶ ἴσως χωρισμοῦ Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος, διαστάσεως μεταξὺ Βουλῆς, ἡ ὁποία θὰ κυβερνᾷ, καὶ Στρατοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλαμβάνουν τὴν εὐθύνην τῆς ὑποστηρίξεως συστήματος πλειονοψηφικοῦ, τὸ ὁποῖον, κατὰ εἱρμὸν λογικὸν ἀναντίρρητον, ἄγει ἀναποτρέπτως εἰς τὰ μοιραῖα αὐτὰ καταντήματα;

§199Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πραγματικῶς εἶναι θαῦμα.

§200Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἂν διὰ τῆς ἀναλογικῆς πλειονοψηφίσουν τὰ ἀντίπαλα κόμματα, τί θὰ κάμῃ ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Στόλος;

§201Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε. Ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Στόλος, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, οὐδέποτε δικαιοῦται νὰ ἀντιτάσσηται πρὸς τὴν θέλησιν τῆς λαϊκῆς πλειονοψηφίας. Οὐδέποτε. Ἑπομένως, ἂν τυχὸν ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὑπεστήριζε μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος, θὰ ὤφειλον ὁ Στρατός, ὡς ὄργανον τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, νὰ πειθαρχήσῃ. Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκφράζουν τὴν θέλησιν τῆς λαϊκῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ μόνον μιᾶς μειονοψηφίας καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἀρχὴν χάρις μόνον εἰς τὸ ἐσφαλμένον ἐκλογικὸν σύστημα — πρᾶγμα ἄλλως τε εὐαπόδεικτον διὰ τῆς ἀθροίσεως τοῦ συνολικοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων — ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει φυσικὸν εἶναι ὁ Στρατὸς καὶ ὁ Στόλος, ὡς ὄργανον ἐπίσης δυναστευομένης λαϊκῆς θελήσεως, ἔχων μάλιστα δώσει ὅρκον πρὸς τήρησιν τοῦ δημοκρατικοῦ Συντάγματος, φυσικὸν εἶναι, συνεπὴς πρὸς τὸν ὅρκον καὶ τὰς παραδόσεις αὐτοῦ, νὰ ταχθῇ ἀντιμέτωπος. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι βέβαιον ὅτι καὶ ὅσοι ἀντιτίθενται πρὸς τὰς ἀπόψεις ἡμῶν ἀναχωροῦν βεβαίως ἀπὸ τὴν πεποίθησιν ὅτι αἱ ἰδικαί των ἀπόψεις ὑπηρετοῦν ἀσφαλέστερον τὸ ἐθνικὸν συμφέρον. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι θὰ θελήσουν νὰ ἀναθεωρήσουν τὰς σκέψεις των. Διότι καθὼς ἀπεδείχθη, ἡ ἐπιβολὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἶναι ὄχι μόνον θεωρητικῶς ὀρθή, εἶναι καὶ πρακτικῶς ἀπαραίτητος. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς δὲ συνθήκας ἀποτελεῖ πλέον ὅρον μοναδικὸν καὶ ἐγγύησιν ἀσφαλῆ ὁμαλοῦ πολιτικοῦ βίου καὶ παγιώσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Καὶ νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἡ ἀναλογικὴ ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας καθίσταται τόσον ἀπαραίτητος, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία καθιέρωσε τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, εἶναι ἀδύνατον νὰ μείνῃ ἀσυγκίνητος ἀπέναντι τοῦ καθήκοντος αὐτῆς, ὅπως ἀγάγῃ εἰς τελικὸν καὶ αἴσιον πέρας τὸ ἔργον της, ὅπως παγιώσῃ ἀσφαλῶς τὸ νέον πολίτευμα. Διὰ τοῦτο πιστεύω ὅτι ὁλοθύμως θὰ καθιερώσῃ τὴν ἀναλογικήν. Πράττουσα δὲ τοῦτο, ἠμπορεῖ νὰ εἶναι βεβαία ὅτι θὰ ἀποκτήσῃ ἕνα ἀκόμη τίτλον ἐπὶ τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§203Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει ληφθῇ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἀναγεγραμμένη εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι ἡ συζήτησις ἔχει λήξει καὶ ἀπομένουν νὰ ὁμιλήσουν μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Ἐκπλήττομαι λοιπὸν πῶς τὸ Προεδρεῖον ἐπιτρέπει καὶ εἰς ἄλλους ρήτορας νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ θέματος, παρὰ τὴν ἀπόφασιν.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ἐκπλήττεσθε καθόλου, κ. συνάδελφε, διότι τοιαύτην ἀπόφασιν τὸ Προεδρεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι μία συμφωνία ἡ ὁποία ἐλήφθη μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν. Οἱ ἀρχηγοὶ δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τοὺς φίλους των, οὐδέποτε ὅμως τὸ Προεδρεῖον θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, διότι εἶναι ἄντικρυς πρὸς αὐτὸ τοῦτο τὸ πολίτευμα.

§205Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὰ πρακτικά· δὲν ἔχετε δικαίωμα...

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατί δὲν διεμαρτυρήθητε ὅταν ὡμίλησεν ὁ κ. Παπανδρέου; Ὁ κ. Παπανδρέου δὲν εἶναι ἀρχηγὸς κόμματος.

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει διάταξις ἡ ὁποία νὰ καθιεροῖ τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ἀλλὰ πολλάκις, ἰδίως ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὑπεστηρίχθη καὶ ἔγινε δεκτὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας πληρεξουσίων, ὅτι, ὅταν ἐξαντλῆται ἡ συζήτησις καὶ ἐξαντλεῖται καὶ ὁ κατάλογος τῶν ἀγορητῶν καὶ μένουν μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, νὰ λαμβάνηται ἀπόφασις καὶ νὰ ὁμιλοῦν μόνον αὐτοί. Ὁ κ. Παπανδρέου ἀνέπτυξε τὰς γνώμας του καὶ νομίζω ὅτι ἡ ἐπανάληψις τῶν ἀγορεύσεων δὲν ἔχει ἄλλον σκοπὸν παρὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χρόνου.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπαγορεύσω νὰ ὁμιλήσουν.

§209Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ στάσις αὐτὴ δὲν εἶναι ἀνάλογος μὲ τὴν στάσιν ἡ ὁποία τοσάκις ἐτηρήθη εἰς ἄλλας περιπτώσεις, προκειμένου περὶ λήξεως μιᾶς συζητήσεως κατ’ ἐπιμονὴν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§210Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελα νὰ μάθω ἂν ἀποδίδετε πταῖσμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ναί, διότι ἡ Κυβέρνησις διευθύνει τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος.

§212Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἐπὶ ζητημάτων εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι ἀφίνει πλήρη ἐλευθερίαν γνώμης καὶ ὅτι ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐπεμβῇ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ πρὸς τήρησιν τῆς ἀποφάσεως θὰ ἔλεγεν ὅτι δὲν πρέπει ὁ κ. Παπανδρέου νὰ ὁμιλήσῃ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν εἶναι ἀρχηγὸς κόμματος.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ μείζονα λόγον ἔπρεπεν ἡ ἀρχὴ αὐτὴ νὰ ὑποστηρίζηται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ὑπάρχῃ ἐλευθερία γνώμης. Διότι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις εἶχε γνώμην καὶ ἤθελε τὴν γνώμην αὐτῆς νὰ τὴν ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς ὀπαδούς της, τότε βεβαίως θὰ ἦτο ὑπερβολικὸν νὰ ἐπιβάλλῃ καὶ τὸν περιορισμὸν τῆς συζητήσεως. Παρεξηγεῖσθε τότε ἂν θέλητε νὰ ἐπιβάλητε τὸν περιορισμὸν τῆς συζητήσεως. Προκειμένου ὅμως περὶ θέματος, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιμένατε τότε, κατὰ μείζονα λόγον δύνασθε νὰ ἐπιμείνητε, ὥστε νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἀφορᾷ τοὺς κυρίους ἀρχηγούς. Ὁρίστε, κ. Ἀναστασίου.

§215Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λαμβάνω, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ πάλιν τὸν λόγον σήμερον, καίτοι φοβοῦμαι ὅτι θὰ ὑποχρεωθῶ νὰ ἀπαγγείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ κύκνειον ἆσμα τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἐκλογικοῦ μας συστήματος, τοῦ συστήματος τῶν πολιτικῶν ἐλευθεριῶν, τῆς λαϊκῆς ἐμπιστοσύνης καὶ τῶν ἐθνικῶν παραδόσεων. Ἡ ἀσκηθεῖσα πίεσις καὶ ἡ βία ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε ἑπόμενον ἦτο νὰ μεταβάλῃ καὶ ἐν τούτῳ γνώμην ἡ Δʹ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, Συνέλευσις ἥτις ἀνέκαθεν εἶχεν ἔκδηλα τὰ φρονήματα αὐτῆς κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, Συνέλευσις ἡ ὁποία ἤκουσε μὲ ψιθύρους ἐπιφυλάξεως κατὰ τὸ μέρος τοῦτο τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ Ἐλευθερίου Βενιζέλου, παρὰ τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ὤφειλε καὶ πρὸς αὐτὸν προσωπικῶς καὶ πρὸς τὰς περιστάσεις τὰς ὁποίας διήρχετο τότε ἡ Χώρα, Συνέλευσις ἡ ὁποία ὑπεδέχθη πάντοτε τὰς ἐπακολουθησάσας δηλώσεις τῶν λοιπῶν ἀρχηγῶν μετὰ καγχασμῶν καὶ ἀποδοκιμασίας. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, τῆς μεταστροφῆς τῆς γνώμης τῆς Συνελεύσεως μοὶ ἐνθυμίζει τὰ συμβαίνοντα ἐν Ἰαπωνίᾳ—διὰ νὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ περὶ τῶν συμβαινόντων καὶ κρατούντων εἰς ξένας Χώρας.—Ἐν Ἰαπωνίᾳ, δὲν γνωρίζω ἂν συμβαίνῃ καὶ ἐν Κίνᾳ, ἐν Ἰαπωνίᾳ συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Ὁσάκις ἀποθνήσκει διάσημόν τι πρόσωπον τῆς Πολιτείας, εἰς ἔνδειξιν φιλίας καὶ ἀφοσιώσεως αὐτοκτονοῦν ὁμαδικῶς ὅλοι του οἱ φίλοι, διανοίγοντες τὰς κοιλίας αὐτῶν. Καὶ ἐνταῦθα ἐπὶ τῇ ἀπειλῇ ἐνδεχομένου προσωρινοῦ πολιτικοῦ θανάτου τῶν ἀρχηγῶν ηὐτοκτόνησεν ὁμαδικῶς ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς φιλελευθέρας καὶ δημοκρατικῆς παρατάξεως. Ηὐτοκτόνησαν ὁμαδικῶς χωρὶς νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν τῆς ὑστεροφημίας, ὅτι ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ των τάφου θὰ γραφῇ ὡς ἐπιτύμβιος πλὰξ ἀγγέλλουσα τοῖς μεταγενεστέροις ὅτι «ἀπέθανον θυσιασθέντες διὰ τὴν διασφάλισιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος». Ηὐτοκτόνησαν θυσιασθέντες εἰς τὸν βωμὸν τὸν προσωπικόν, πειθόμενοι τοῖς ρήμασι τῶν ἀρχηγῶν, χάριν τῆς προσωπικῆς σωτηρίας αὐτῶν καὶ εἰς ἔνδειξιν ἀφοσιώσεως καὶ προσωπικῆς πρὸς αὐτοὺς προσηλώσεως καὶ κολακείας. Οὐδὲ δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν οἱ μεταβαλόντες γνώμην πληρεξούσιοι τῆς Συνελεύσεως ταύτης ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία ὑπῆρξεν ἀρχὴ καὶ πρόγραμμα τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος, ὅπως ὑπεστήριξεν ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος τούτου ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός. Εἰς τὴν περίδοξον σημαίαν τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων οὐδέποτε ἀνεγράφη ἡ ἀνελεύθερος ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Οὐδὲ εἶναι πρέπον νὰ ἀποτελέσῃ ἐπιχείρημα τὸ λεχθὲν ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη ἐφωτίσθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἔχει ἐκδηλώσει γνώμην καὶ συνείδησιν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός, ἐκ Παρισίων ὁ κ. Βενιζέλος ἀπέστειλεν ἄλλοτε ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀμφιβάλλω ἂν γνωρίζῃ καὶ τὸ μέγα μέρος τῆς Συνελεύσεως, πολὺ δὲ περισσότερον τὴν ἀγνοεῖ ὁ λαός. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, διότι ὁ μακαρίτης Γούναρης ἐρχόμενος ἐξ Εὐρώπης ἀπήγγειλε λόγον ἐν Κερκύρᾳ, εἰς τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσε καὶ ἐν παρόδῳ ἀνήγγειλεν ὅτι θὰ καθιερώσῃ, ἐρχόμενος εἰς τὴν Ἀρχήν, τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν παραζάλην, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τότε καὶ εἰς τὴν μέθην τὴν καθεστωτικήν, ἀντιπαρῆλθε τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος χωρὶς νὰ δώσῃ οὐδεμίαν εἰς αὐτὴν προσοχὴν ἐν τῷ μέσῳ τῆς θυέλλης ἐκείνης, χωρὶς νὰ αἰσθανθῇ ταύτην καὶ οὐδέποτε αἱ ἐκλογαὶ τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920 ἔκριναν καὶ περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἀγνώστου καὶ τότε, ὅπως καὶ σήμερον εἶναι ἄγνωστον.

§216Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἂς γίνῃ πλειονοψηφικὸν μὲ εὐρεῖαν περιφέρειαν.

§217Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι μὲ εὐρεῖαν. Πλειονοψηφικὸν μὲ στενὴν περιφέρειαν. Εἶναι ἄλλαι αἱ συνθῆκαι τῆς Νέας Ἑλλάδος καὶ ἄλλαι τῆς Παλαιᾶς. Ἀλλὰ καὶ ἔτι πλέον. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργοῦ, εἰς ἔνδειξιν τῆς λαϊκῆς δῆθεν ἀναγνωρίσεως τοῦ θεσμοῦ, ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, τοῦ κ. Βενιζέλου, ἡ Ἐπανάστασις ἀπεπειράθη νὰ λάβῃ ἀπόφασιν καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, συμφωνοῦντος τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων. Τουναντίον μάλιστα ὅταν ἡ διοικοῦσα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων Ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας μέλος ἀπετέλει καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ὅταν ἡ διοικοῦσα τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ καλέσῃ τὸ κόμμα διὰ νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ὁ κ. Καφαντάρης, εὑρέθη μόνος ἢ μᾶλλον ἠκολουθήθη εἰς τὴν γνώμην του ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀπὸ τὸν κ. Κασσαβέτην. Ἀπὸ τὰ συνελθόντα μέλη, 60 τὸν ἀριθμόν, τὰ 58 ἐψήφισαν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ τὰ δύο ἐψήφισαν ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐπίσης, κύριοι πληρεξούσιοι, πρέπει νὰ ἀποκρούσω καὶ τὸν ἄλλον ἰσχυρισμόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστήριξε κυρίως τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός, ὁμιλῶν ἐννοεῖται πάντοτε ὡς πληρεξούσιος Λέσβου. Εἶπε καὶ τοῦτο—κατὰ κόρον καὶ παρ’ ἄλλων ἔχει λεχθῆ— ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ εἶναι θεσμὸς δημοκρατικός, ὅτι εἶναι θεσμὸς καὶ ἐκλογικὸν σύστημα συμφυὲς μὲ τὸ καθιερωθὲν παρ’ ἡμῖν πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας. Τοῦτο, κύριοι, εἶναι ψεῦδος πολιτικόν, διότι ἡ Δημοκρατία δὲν ἔχει τὴν σημασίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπέδωσεν εἰς αὐτὴν ὑποστηρίζων τὴν γνώμην αὐτοῦ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός. Δημοκρατία σημαίνει τὸ πολίτευμα εἰς τὸ ὁποῖον κρατεῖ ὁ δῆμος διὰ τῆς πλειονοψηφίας αὐτοῦ. Δημοκρατία σημαίνει τὸ πολίτευμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἀναγορεύει τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ διὰ τῆς πλειονοψηφίας αὐτοῦ. Καὶ διὰ νὰ μὴ καταφύγω εἰς ἄλλα παραδείγματα, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω μήπως οἱ καθιερώσαντες πρῶτοι τὸ Δημοκρατικὸν πολίτευμα ἀρχαῖοι ἡμῶν πρόγονοι πρὸ χιλιάδων ἐτῶν, συνερχόμενοι ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις, μήπως τὴν ἀναλογικὴν ἐφήρμοζον καὶ εἰς τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν, μήπως ἐπ’ ἐκκλησίαις συνερχόμενοι ἐν Ἀρείῳ Πάγῳ ἐλάμβανον τὰς μεγάλας ἐκείνας ἀποφάσεις τῆς ἐθνικῆς δόξης καὶ τοῦ ἀφθίτου μεγαλείου, τῆς ἐνδόξου τῶν Ἀθηναίων Δημοκρατίας διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς;

§218Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφηρμόσθη ἡ ἀναλογική, διότι ἦσαν πάντες παρόντες.

§219Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἦσαν πάντες παρόντες, ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις ἐλαμβάνοντο διὰ τῆς ψήφου τῶν πλειόνων. Δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὁ λαὸς γνωρίζει ἐκ τῶν προτέρων τίς θὰ εἶναι ὁ ἀρχηγὸς εἰς τὸν ὁποῖον θέλει νὰ ἐμπιστευθῇ νὰ διευθύνῃ τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ, καὶ τοῦτον ἐκλέγει. Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικόν, διότι, ὅπως καὶ κατὰ τὴν γενομένην διακοπὴν ὑπεδείχθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἰωαννίνων πληρεξουσίου, τοῦ κ. Μπότσαρη, εἰς τὸν ἀγορεύοντα κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους παρέταξεν ὑπῆρξαν ἐσφαλμένοι καὶ πολὺ σκοτεινὰ τὰ κληθέντα αὐτόφωρα καὶ αἱ μειονοψηφίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ συνερχόμεναι εἰς τὴν Βουλὴν θὰ ἀπαρτίζωσι Κυβέρνησιν ἄγνωστον εἰς τὸν λαόν, μὴ τυχοῦσαν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ, μὴ ἐκπροσωποῦσαν τὴν πλειονοψηφίαν του, ἀλλὰ τὰς μειονοψηφίας αὐτοῦ. Καὶ ἐντεῦθεν θὰ εἶναι τοιαύτη ἡ κατάτμησις τῶν κομμάτων καὶ τοσαύτη ἡ ἐκ τῆς κατατμήσεως τοῦ πολιτεύματος κατατριβή, ὥστε ὄχι μόνον οἱ κομμουνισταὶ—διὰ τοὺς ὁποίους παρ’ ὀλίγον νὰ λεχθῇ ὅτι θὰ εἶναι ἀγαθὸν ἂν εἰσέλθουν εἰς τὴν Βουλήν — ὄχι μόνον οἱ κομμουνισταὶ θὰ εἰσέλθωσιν, ἀλλὰ λόγῳ τῆς ἀσταθείας, δεῖγμα τῆς ὁποίας ἔχομεν καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν, κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα κατατμηθεῖσαν, ἡ Κυβέρνησις θὰ περιπίπτῃ εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἰσχυροτέρου, τοῦ τολμηροτέρου τῶν ταραξιῶν. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι ἡμεῖς μόνον θὰ ἔχωμεν τὸ μονοπώλιον τῶν ἐπαναστάσεων εἰς τὸ διηνεκές, ἀλλὰ καὶ τὸ πολίτευμα θὰ κινδυνεύσῃ ἐκ τῆς ἀσταθείας καὶ τῆς κατατμήσεως. Ἀλλὰ καὶ ὁ κίνδυνος, κύριοι πληρεξούσιοι, τῆς εἰσβολῆς τῶν κομμουνιστῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν εἶναι τόσον μικρὸς ὅπως παρεστάθη πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι ὁ κομμουνισμὸς ὁ ὁποῖος ἤρχισε νὰ εἰσελαύνῃ εἰς ὅλας τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας — καὶ λάβετε παράδειγμα ἀπὸ ὅ,τι γίνεται εἰς τὸ Μαράσλειον — ὁ κομμουνισμὸς (θὰ εἰσελάσῃ καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διὰ νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ἀνίερος ἐκείνη κραυγή, ἡ ὁποία ἀκούεται ἀπὸ τῶν στηλῶν τοῦ ὀργάνου αὐτῶν, ὅτι δὲν ὑπάρχει Πατρὶς καὶ ὅτι ἡ Μακεδονία δὲν εἶναι Ἑλληνικὴ καὶ πρέπει νὰ αὐτονομηθῇ. Ἄν θέλητε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διδάσκεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τὰς ἀναρχικάς του δοξασίας καὶ τὰ ἀνατρεπτικά του κηρύγματα, ψηφίσατε τὴν ἀναλογικήν. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι 5 ἢ 10 οἱ κομμουνισταί, ὡς ἠκούσθη λέγων ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός. Οἱ κομμουνισταὶ θὰ εἶναι 40 καὶ πλέον, ἐκλεγόμενοι ἀπὸ τὰς διαφόρους κατανομὰς καὶ ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα καὶ τὰ βιδάνια. (Χειροκροτήματα). Ἀλλά, κύριοι, ἐνῷ περὶ ὅλων αὐτῶν ἤκουσα, δὲν ἤκουσα ἀντικρούσεις τοῦ ἰσχυρισμοῦ ἐκείνου τοῦ κεφαλαιώδους, ὁ ὁποῖος ἐτέθη παρ’ ἐμοῦ τὸ πρῶτον κατὰ τὴν ἄλλην ὁμιλίαν μου, τὴν πρὸ ἡμερῶν γενομένην, διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ὁ πρῶτος ὁμιλήσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὅστις ἐπανελήφθη παρ’ ὅλων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὅσοι ἠγόρευσαν μέχρι τοῦδε κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν ἤκουσα νὰ ἀνατραπῇ ὁ σοβαρώτατος ἐκεῖνος ἰσχυρισμός, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ ἐλευθέρᾳ βουλήσει ὁ λαός, ἀλλὰ θὰ τοὺς ἐκλέγουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων, συνερχόμενοι ἐν Ἀθήναις, καὶ θὰ καθιεροῦται κατὰ τοιοῦτον τρόπον μονοκρατορία τῶν διαφόρων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ ὀλιγαρχία.

§220Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἴμεθα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§221Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὁμιλῶ, καὶ ἐπειδὴ ἤκουσα ὅτι καὶ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα τὸ αὐτὸ συνέβαινε, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπολύτως ἀνακριβές, διότι ὁ λαὸς διετήρει πᾶσαν τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ ὑπὸ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, δυνάμενος νὰ μὴ ἐκλέγῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους δὲν ἤθελε χωρὶς νὰ περιορίζεται ὅπως σήμερον ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, τὸ ὁποῖον θὰ καταρτίζῃ ὁ ἀρχηγός, λέγω ὅτι δύναμαι νὰ ἀναφέρω ἄπειρα παραδείγματα βουλευτῶν ἐκλεγέντων χωρὶς νὰ περιλαμβάνωνται εἰς συνδυασμούς.

§222Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθν. Οἰκονομίας). Εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδείξητε τὴν διάταξιν ἡ ὁποία ἀποτελεῖ αὐτὸν τὸν περιορισμόν;

§223Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 36ον, ἐδάφιον 5ον. Οἱ ὑποψήφιοι συνδυασμοῦ πολιτικοῦ κόμματος προτείνονται ἐν ἑκάστῃ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ διὰ δηλώσεως ὑπογεγραμμένης ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος ἢ τῆς διευθυνούσης αὐτὸ Ἐπιτροπῆς. Ἡ δήλωσις αὕτη ἐπισυνάπτεται κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς προτάσεως». Ἐπείσθητε, ὑποθέτω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι περιέχεται ἡ περὶ ἧς ὡμίλησα διάταξις, δι’ ἧς καταργεῖται ἡ ἐλευθερία τοῦ λαοῦ νὰ ἐκλέγῃ ὡς ἀντιπροσώπους του ἐκείνους τοὺς ὁποίους αὐτὸς θέλει;

§224Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τώρα πῶς γίνεται;

§225Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἔτσι. Τώρα δύναται ὁ λαὸς μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικὸν νὰ ἐκλέξῃ ὑποψήφιον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι εἰς τὸν συνδυασμόν. Καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς μένῃ καμμία ἀμφιβολία ἀναφέρω ὅτι ὁ κ. Κοφινᾶς ἦτο εἰς τὸ ψηφοδέλτιόν σας τοῦ συνδυασμοῦ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ ὁ λαὸς τὸν διέγραψε, διότι δὲν τὸν ἤθελε, καὶ κατεψηφίσθη καὶ ἀπέτυχε. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὅμως ὁ λαὸς δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο καὶ θὰ ἦτο ἠναγκασμένος νὰ τὸν ψηφίσῃ, ἐνῷ δὲν τὸν ἤθελε.

§226Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ἐκλογεὺς ρίπτων τὸ ψηφοδέλτιον ψηφίζει ὅλον τὸν συνδυασμόν, θέτων ὅμως ἕνα σταυρὸν προτιμήσεως ψηφίζει τὸν ἕνα καὶ καταψηφίζει ὅλους τοὺς ἄλλους.

§227ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι· δὲν εἶναι ἔτσι.

§228Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζητοῦμεν ἢ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν;

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς συζητοῦμεν καὶ ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐπιχειρήματα κατὰ τῆς ἀρχῆς.

§230Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πόσον φοβεῖσθε! Βεβαίως, κ. συνάδελφε ἐκ Κορινθίας, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὁμιλῶ καὶ μεταχειρίζομαι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ὅσα συντελοῦν εἰς τὴν καταπολέμησιν τῆς ἀρχῆς. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ καταστήσωμεν τοὺς ἀρχηγοὺς ἀπολυταρχικοὺς καὶ ἐν γούνασιν αὐτῶν θὰ κεῖται ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ θὰ ἐκπροσωποῦσι καὶ ὄχι ἡ ψῆφος αὐτοῦ, θὰ ἐπήρχοντο καὶ ἄλλα δεινά, διότι δὲν θὰ εἴχομεν συνέλευσιν πληρεξουσίων ἢ βουλευτῶν ἐλευθέρως συνερχομένων καὶ ἀποφασιζόντων, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν βουλευτὰς τῶν ὁποίων ἡ τύχη θὰ ἐξηρτᾶτο ἀπὸ τὴν θέλησιν τῶν ἀρχηγῶν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἴχομεν ὁμοιώματα βουλευτῶν, ἀνδρείκελλα ὀρχούμενα ὑπὸ τὰ νεύματα τῶν παντοδυνάμων ἀρχηγῶν καὶ ὄχι πραγματικοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, φορεῖς τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ μακαρίσωμεν τὴν ἀπολυταρχίαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§231Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μήπως σήμερον ἡ σύνθεσις τῶν συνδυασμῶν ἑνὸς κόμματος δὲν γίνεται ἀπὸ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος; Λοιπὸν τί διαφορὰ ὑπάρχει;

§232Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μεγίστη διαφορά, διότι σήμερον ἂν θέλῃ ὁ λαὸς ψηφίζει τοὺς συνδυασμοὺς τοὺς ὁποίους καταρτίζουν οἱ ἀρχηγοί, ἐνῷ διὰ τῆς ἀναλογικῆς θέλει καὶ δὲν θέλει εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ψηφίζῃ τὸ καταρτισθὲν παρ’ αὐτῶν ψηφοδέλτιον. Ἀλλ’ ἂν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων εἶναι εὐτυχεῖς ἀσκοῦντες ἀπολυταρχικὰ δικαιώματα εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἔκδηλος ἡ πλειονοψηφία τοῦ κόμματος, εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας δὲν θὰ εἶναι τελείως ἐκδεδηλωμένη ἡ πλειονοψηφία, ἐκεῖ ὅπου θὰ φαίνεται τὸ κόμμα μειονοψηφοῦν, ἡ θέσις τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων θὰ εἶναι τραγική, ἀφοῦ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ καταρτίσωσι τὸ ψηφοδέλτιον τῶν μελλοθανάτων καὶ θὰ εἶναι δύσκολον νὰ εὕρωσι τοὺς ἥρωας ἐκείνους, οἵτινες θὰ εἶναι ἕτοιμοι νὰ θυσιάζωνται, ὅπως θυσιάζωνται σήμερον οἱ πληρεξούσιοι τῆς Συνελεύσεως ταύτης. Διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος ἡ ἰδέα τῆς Δημοκρατίας μειονοψηφῇ, διατί πολιτευόμενοι ἔχοντες ἰσχὺν πολιτικὴν εἰς τὸν τόπον αὐτῶν, ἀλλὰ μὴ δυνάμενοι νὰ διαθέσωσι τόσους πολλοὺς σταυροὺς ὅσους ἄλλοι ὁμόφρονες συνυποψήφιοι, διατί οἱ πολιτευόμενοι αὐτοὶ θὰ θελήσωσι νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, βέβαιοι ὄντες ὅτι θὰ ἀποτύχωσι;

§233Σ. ΞΥΔΗΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀγῶνες τῶν πολιτικῶν κομμάτων.

§234Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες τῶν κομμάτων ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ὁλοκλήρου τοῦ κόμματος καὶ δὲν κατευθύνονται εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τινῶν μόνον ἐκ τῶν μελῶν τοῦ συνδυασμοῦ καὶ τὴν βεβαίαν ἀποτυχίαν τῶν ἄλλων. Ἐντεῦθεν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀντὶ τῆς ζητουμένης λοιπὸν ἐνισχύσεως τῆς καταστάσεως, θὰ ἔχωμεν ἐξασθένησιν τῶν πολιτικῶν δυνάμεων, διότι εἶναι ἀδύνατον πολιτικοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τοπικὴν ἐπιρροήν, οἱ ὁποῖοι ἀσκοῦσι ἐπιρροὴν εἰς τὸν τόπον αὐτῶν, διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, τῆς δραστηριότητος καὶ τῆς τιμίας ἐργασίας αὐτῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μετάσχωσι συνδυασμοῦ, ἐκ τῶν προτέρων βέβαιοι ὄντες ὅτι θὰ ἀποτύχωσι. Καὶ τί θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τούτου; Ἐξασθένησις τῶν κομμάτων τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως, ἐξασθένησις προωρισμένη σπουδαίως νὰ ζημιώσῃ τὸ πολίτευμα.

§235Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διατί τάχα τῆς δημοκρατικῆς καὶ ὄχι τῆς ἄλλης;

§236Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι ἐθέσαμεν ὡς βάσιν περιφερείας εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἄλλοι θὰ ἔχωσι πλειονοψηφίαν. Καὶ θὰ βλέπετε νὰ ἀνακύπτουν αἱ μεμονωμέναι ὑποψηφιότητες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξασφαλίζουσι τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν, διότι αἱ ὑποψηφιότητες αὐταὶ αἱ μεμονωμέναι καὶ ἄλλοι ποικίλοι ἐκλογικοὶ συνδυασμοὶ θὰ προσπαθοῦν νὰ συγκεντρώσουν περὶ ἑαυτοὺς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους σταυροὺς καὶ θὰ ἀποτελέσωσι κίνδυνον οἰκτρᾶς ἐξασθενήσεως ἐκεῖ ὅπου μειονοψηφοῦμεν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ φόβος νὰ μὴ ὠφελήσῃ τὰς μειονοψηφίας ἐκείνας ἡ ἀναλογική. Ἐκτὸς τούτων, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς θὰ διαφθείρωμεν ἐπὶ πλέον καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν πολιτευομένων, διότι, ἀντὶ τῆς ἱερᾶς ἐκείνης συμμαχίας, τὴν ὁποίαν συνῆπτον οἱ πολιτευόμενοι, ἀγωνιζόμενοι τὸν εὐγενῆ ἐκεῖνον ἀγῶνα τὸν πολιτικόν, θὰ ἔχωμεν διαμάχας, ἔριδας καὶ μίση μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ καὶ θὰ βλέπωμεν τὸ θέαμα συνυποψηφίων, οἱ ὁποῖοι θὰ περιτρέχωσι τὴν περιφέρειάν των καὶ οἱ ὁποῖοι μεταξὺ των θὰ ὑποβλέπωνται, ἂν δὲν αἰσθάνωνται ἀδιάλλακτον μῖσος καὶ ἂν δὲν προσπαθῇ ὁ καθείς, συκοφαντῶν καὶ διασύρων τὸν ὁμόφρονα συνδυασμόν του, ὑπερβάλλων τὴν ἰδικήν του ἀξίαν καὶ ὑποτιμῶν τὴν τοῦ συντρόφου του, νὰ κερδίσῃ περισσοτέρους σταυροὺς ἀπὸ τὸν ἄλλον. Συγχρόνως δὲν θὰ ἀποτείνωνται πλέον οἱ πολιτευόμενοι, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τὸ πλῆθος τῶν ἐκλογέων, προσπαθοῦντες νὰ παρασύρουν αὐτοὺς πρὸς τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουσι, θὰ ἀποτείνωνται πλέον ἀποκλειστικῶς πρὸς τοὺς ὁμόφρονας, προσπαθοῦντος νὰ λάβωσι τὰς περισσοτέρας ἐκτιμήσεις, τοὺς σταυροὺς δηλαδή, ἀπὸ τοὺς ὁμόφρονας· ἑπομένως ἡ εὐγενὴς πάλη, ὁ ἀγὼν τῶν πολιτευομένων πρὸς κατίσχυσιν τῶν ἀρχῶν τοῦ κόμματος ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἀντιπάλου θὰ στρέφηται μόνον πρὸς τοὺς ὁμόφρονας καὶ θὰ ἀδιαφορῇ πλέον διὰ τοὺς ἀντιπάλους, διότι δὲν θὰ ἔχῃ μεγάλην ἀνάγκην αὐτῶν, ἀφοῦ τὴν βάσιν ὁπωσδήποτε θὰ τὴν λαμβάνῃ, καὶ μόνον τοὺς σταυροὺς θὰ ἐπιζητῇ περισσοτέρους.

§237Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν λάβῃ ψήφους τὸ κόμμα, πῶς θὰ ἐπιτύχῃ καὶ ἐκεῖνος; Δὲν θὰ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ ψῆφον καὶ ὑπὲρ τοῦ κόμματός του;

§238Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μαντινείας ὡρισμένος δὲν μὲ παρηκολούθησεν. Ἢ εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ μὲ ἐννοήσῃ.

§239Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρηκολούθησα.

§240Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι οἱ πολιτευόμενοι δὲν θὰ ἀποτείνωνται πλέον ἀδιακρίτως εἰς τὸ πλῆθος τῶν ἐκλογέων των, ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσι νὰ ἀποκτήσωσι περισσοτέρας προτιμήσεις, περισσοτέρους σταυροὺς θὰ τοὺς κάμῃ ὥστε νὰ ἀδρανοῦν διὰ τὸν κοινὸν ἀγῶνα καὶ νὰ περιορίζωνται ἐντὸς τοῦ ἰδίου κύκλου τῶν ὁμοφρόνων, ὥστε νὰ ἀποσπάσουν παρ’ αὐτῶν περισσοτέρους σταυρούς.

§241Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ ἔχουν σταυροὺς προτιμήσεως πρέπει νὰ λάβουν τὴν βάσιν.

§242Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο ἐλάττωμα, ἐλάττωμα σπουδαῖον θὰ ἔχῃ ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Θὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἐξαφανισθεῖσαν δωροδοκίαν, διότι οἱ πολυτάλαντοι τῶν ὑποψηφίων, κύριοι, μετὰ τῆς μεγαλυτέρας εὐχερείας θὰ ἀποτείνωνται εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τοὺς ὁμόφρονας, ὅπως, δωροδοκοῦντες αὐτούς, λαμβάνωσι τὰς προτιμήσεις των. Δὲν θὰ ἀποτείνωνται δηλαδὴ πρὸς ἐχθρούς, ὥστε ἡ δωροδοκία νὰ μὴ γίνεται εὐχερῶς ἀποδεκτή, λόγῳ τῆς ἀντιθέσεως τῶν φρονημάτων· ἡ δωροδοκία θὰ εἶναι εὐχερής, διότι ὁ ἐκλογεὺς δὲν θὰ παραβιάζῃ τύποις τὴν συνείδησιν αὐτοῦ οὔτε θὰ ἀποστῇ εἰς τὰς ἀρχάς του οὔτε θὰ καταψηφίζῃ τοὺς φίλους καὶ ὁμόφρονάς του, ἀλλ’ ἁπλῶς θὰ προτιμᾷ τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν, ψηφίζων ὁλόκληρον τὸ ψηφοδέλτιον. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θελήσῃ νὰ τὸ σκεφθῇ, ἂν θελήσῃ νὰ παρατηρήσῃ πῶς διεξήγοντο οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες εἰς τὸ παλαιὸν Κράτος, θὰ ἴδῃ ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ μειδιάματός του. Θὰ καθιερώσωμεν λοιπὸν ὡς σύστημα τὴν δωροδοκίαν, ἡ ὁποία θὰ ἀσκῆται εἰς μεγάλην κλίμακα καὶ θὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν σοβαρὰν ὅσον καὶ ἄν, θορυβοῦντες, θέλουσι νὰ δείξωσιν ὅτι δὲν ἀποδίδουν πολλὴν σημασίαν τινὲς τῶν κυρίων πληρεξουσίων. Ὅσοι θέλουσι νὰ παρακολουθῶσι τὰ πράγματα, θὰ ἀνεύρουν τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, ὁ ὁποῖος προβάλλει ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἂν θελήσωσι νὰ ἀνατρέξωσιν εἰς παλαιὰς ἐκλογάς, θὰ ἴδωσιν ὅτι δὲν ἐπιδρᾷ ἡ δωροδοκία εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, διότι ἀποτείνεται εἰς μέγα πλῆθος ἐκλογέων καὶ οὐχὶ εἰς περιωρισμένον ἀριθμὸν καὶ μάλιστα ὁμοφρόνων, τοὺς ὁποίους εὐκολώτερον θὰ ἐπηρεάζῃ κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα.

§243Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ φίλοι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ αὐτὸ κόμμα θὰ πωλῶνται; Ὡραία λογική. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀγοράζονται, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς ἄλλο κόμμα.

§244Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Μπακόπουλε, κάθεσθε διαρκῶς εἰς τὰς Ἀθήνας. Δὲν πηγαίνετε εἰς τὴν ἐπαρχίαν σας διὰ νὰ ἔχητε προσωπικὴν ἀντίληψιν τῶν ἐκλογικῶν καὶ ἀνωφελῶς πάντοτε μὲ διακόπτετε.

§245Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἡ δωροδοκία παίζει σπουδαῖον ρόλον εἰς τὰς ἐκλογάς: Φαντάζεσθε σεῖς ὅτι ὁ πλούσιος θὰ δωροδοκῇ διὰ νὰ τοῦ βάλουν τὸν σταυρόν; Ἡ ἐκλογὴ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ παίρνῃ ὁ ἐκλογεὺς τὰ χρήματα καὶ ἀκριβῶς νὰ μὴ τοῦ βάζῃ τὸν σταυρόν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι τὸ πλεῖστον ἔτσι θὰ συμβαίνῃ.

§246Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡ στενὴ περιφέρεια δὲν ἔχει αὐτὸ τὸ ἐλάττωμα.

§247Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Γίνεται αὐτὸ τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζει ὁ κ. Κούνδουρος, ἀλλ’ ὄχι πάντοτε. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἂν συμβῇ, δὲν λείπει ἡ κακοήθεια τοῦ πράγματος. Τὸ ἔγκλημα θὰ ὑφίσταται.

§248Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ τιμωρῆται ἡ δωροδοκία.

§249Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐτιμωρήθη ποτὲ κανεὶς διὰ δωροδοκίαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ταῦτα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶχον νὰ εἴπω, ὑποβοηθῶν τὸν ἀγῶνα τῶν συναδέλφων μου, οἱ ὁποῖοι ἐκηρύχθησαν κατὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, διότι καλῶς γνωρίζω ὅτι ὁ ἀγὼν αὐτῶν εἶναι ἀγὼν συνειδήσεως. Δὲν στηριζόμεθα, ὅπως ἐλέχθη καὶ ἐγράφη, εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν μικρῶν προσωπικῶν βλέψεων, οὐδὲ ὠθούμεθα ἐκ προσωπικῶν ὑπολογισμῶν. Τινὲς ἐξ ἡμῶν, κύριοι συνάδελφοι, πρέπει νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ κάτι τὸ ἐγωιστικόν, τινὲς ἐξ ἡμῶν μετὰ πολλῆς ἠρεμίας ἠμποροῦμεν νὰ ἀτενίσωμεν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἂν ἠθέλομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν βλέψεις προσωπικάς. Δὲν ὁμιλῶ, δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω βεβαίως διὰ τὸν ἑαυτόν μου. Γνωρίζω πολλοὺς τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολέμιοι τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς μολονότι τὸ σύστημα αὐτὸ ἀτομικῶς τοὺς συμφέρει. Εἶναι λοιπὸν ὁ ἀγών μας ἀγὼν συνειδήσεως.

§250Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἑκατέρωθεν.

§251Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία.

§252Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐξακολουθῶ λοιπὸν νὰ τονίζω ὅτι πολλῶν ἐξ ἡμῶν τὸ συμφέρον τὸ ἀτομικὸν εἶναι νὰ καθιερωθῇ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἐκ τῆς καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθῃ ἡ ὁμαλότης τῶν πολιτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὅπως ὑπεστηρίχθη, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐπέλθῃ ἔξαψις μεγαλυτέρα καὶ πεῖσμα καὶ διχασμός. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἄλλου ἐπιχειρήματος· παρακολουθήσατε, κύριοι, τί γίνεται καθ’ ἑκάστην εἰς τὸν Τύπον τῶν ἀντιπάλων μας καὶ ποῖαι εἶναι αἱ δηλώσεις τῶν ἀρχηγῶν αὐτῶν. Θὰ ἐπέλθῃ καὶ πάλιν ἀποχὴ ἀπὸ τὰς ἐκλογὰς τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόσμου, συνεχιζομένης τῆς ἀνωμαλίας. Πολὺ λοιπὸν φοβοῦμαι ὅτι ἡ ἔξαψις αὐτή, ἐπιτεινομένη, θὰ καταστήσῃ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν τὸ κύκνειον ᾆσμα οὐχὶ βεβαίως τινῶν ἐξ ἡμῶν, ἀλλὰ τοῦ πολιτεύματος.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσουν. Αὔριον θὰ ὁμιλήσουν οἱ ἀρχηγοί.

§254Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον θὰ ἀρχίσῃ πάλιν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὁ κατάλογος.

§255Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μολονότι ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἡ περὶ τὸν κ. Σοφούλην, μετεχειρίσθη μέσα ὄχι πολὺ θεμιτὰ διὰ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἡμεῖς θὰ ἐδεχόμεθα νὰ ἀναβληθῇ καὶ νὰ συνεχισθῇ αὔριον. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Πρόεδρον ἀπὸ τὰς 6½ ἀκριβῶς νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς.

§256Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε· ὑπάρχουν νομοσχέδια ἐπείγοντα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφισθοῦν. Βοηθήσατε καὶ σεῖς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν ἀναλογικήν.

§257Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε· δὲν θὰ τελειώσωμεν οὐδὲ αὔριον. Ἔχομεν συμφωνήσει μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀρχίσῃ αὔριον ἐνωρίτερον ἡ συνεδρίασις, ἀπὸ τὰς 5½ μ.μ. καὶ νὰ ψηφισθοῦν ὡρισμένα στρατιωτικὰ νομοσχέδια.

§258Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ ἄλλα νομοσχέδια ἐπείγοντα. Νὰ ἔλθωμεν μετὰ τὸ γεῦμα.

§259Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἔχωμεν πάλιν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§260Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴδετε ὅτι ἦλθον οἱ φίλοι μας...

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε.

§262Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ τῆς ἀεροπλοΐας καὶ τὰ στρατιωτικά. Αὔριον νὰ θυσιάσωμεν τὰς ἀναφορὰς καὶ ἐπερωτήσεις καὶ νὰ ἀρχίσωμεν εἰς τὰς 5½ μ.μ.

§263Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς τὰς 5½ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ παραλειφθοῦν αἱ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5,30′ μ.μ. τῆς αὔριον. (Ὥρα 1.40′ π. μ.)