1925.06.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 206

Τετάρτη 17 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6.15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Σύνδεσμος τῶν προσφύγων Καμάρας αἰτεῖται τὴν ἀνασύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 3166. — Ἡ ἐπαγγελματικὴ τάξις Λαγκαδᾶ παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ τὸ Γραφεῖον Ἀνταλλαγῆς καὶ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν περὶ ἐνοικιάσεως τῶν καταστημάτων εἰς τὸν Βεσνακίδην. — Ἐπιτροπὴ φοιτητῶν παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν ἰσχυόντων περὶ τοῦ Ἀθήνησι Πανεπιστημίου νόμων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κ. Γόντικας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπειγουσῶν τινῶν διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Στρατοῦ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ νόμου 2378 περὶ προστασίας τῆς πνευματικῆς ἰδιοκτησίας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Β. Καραπαναγιώτης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ θέσεων διατάξεών τινων εἰς τοὺς περὶ λιμένων καὶ Πορθμοῦ Εὐρίπου νόμους». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Β. Καραπαναγιώτης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως ἑρμηνευτικῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Σ.Π.Α.Π. — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Β. Καραπαναγιώτης καὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ Εἰδικοῦ Ταμείου μονίμων ὁδοστρωμάτων κειμένων διατάξεων». — Ἡ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεξεργασίας τοῦ καπνοῦ καὶ ἀσφαλείας τῶν καπνεργατῶν κλπ.» εἰδικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου Βιομηχανικὴ κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) «Περὶ διακανονισμοῦ τῶν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Μονοπωλίου ἅλατος Δ. Θράκης ὑφισταμένων ἐκκρεμῶν διαφορῶν· 2) «Περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1023 περὶ ἰδιωτικῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἀσφαλίσεως καὶ 2190 περὶ ἀνωνύμων Ἑταιρειῶν». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων.

§3Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν θέλω συστήσει ὅπως σταλῇ συλλυπητήριον τηλεγράφημα εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος ἐπιφανοῦς Γάλλου φιλέλληνος καὶ ἀρχαιολόγου κ. Ὠμόλ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἔχω πρωτοβουλίαν ἐπ’ αὐτοῦ, εἶναι ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως.

§5Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀφορῶν τὴν Κυβέρνησιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καλμοῦχος ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν «περὶ ἐξυγιάνσεως τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§7Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολήν της διὰ τὴν προσεχῆ Τετάρτην ἢ τὸ προσεχὲς Σάββατον, διότι σχετίζεται μὲ μίαν ἄλλην.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Δ. Λεονάρδος ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν διὰ τίνα λόγον δὲν προέβη εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ ἐν Μεσολογγίῳ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων κ. Τσότσορα.

§9Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι, ὅτι πρό τινος χρόνου εἶχον ἀναφέρει ὑμῖν παραλείψεις ἑνὸς ἐκπαιδευτικοῦ λειτουργοῦ, αἵτινες συνέβησαν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου ἐπαρχίαν. Σᾶς ἀνέφερα καὶ τότε ὅτι ὁ ἐν λόγῳ ἐκπαιδευτικὸς λειτουργὸς παρεβίασε καὶ νόμους καὶ διατάξεις καὶ ὅτι ἀκόμη εἶχε παραμελήσει ἐντελῶς τὰ καθήκοντά του ἐν τῇ περιφερείᾳ του. Σᾶς εἶχον ἀναφέρει συγχρόνως ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἦτο ἀθλιεστάτη καὶ ἐζήτησα τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι ἀληθὲς ὅτι χρονολογεῖται ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Λυμπερόπουλος ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιον καὶ εἶχεν ἀναλάβει ὁ ἴδιος νὰ πείσῃ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλῃ αὐτὸ μίαν ποινὴν εἰς τὸν ἐν λόγῳ ἐπιθεωρητήν. Ἡ πρᾶξις διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορῶ τὸν ἐπιθεωρητὴν εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Ηὐνόει μίαν διδασκάλισσαν καὶ ἕνα ἰατρόν, ὁ ὁποῖος ἐνδιεφέρετο διά τινα κουμπάρον του ἰδιοκτήτην τοῦ οἰκήματος ἔνθα τὸ σχολεῖον, ὅστις ἐπεζήτει νὰ ἀπαλλάξῃ τοῦτο τοῦ ἐνοικιοστασίου. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶχεν ὑποβάλει ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὁμοῦ μετὰ τῆς διδασκαλίσσης ὅτι οἱ μαθηταὶ ἦσαν ἀνεπαρκεῖς διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ σχολείου, διότι ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα δὲν ἐτοποθέτει ἐπίτηδες διδασκάλους εἰς τὸ σχολεῖον καὶ οἱ γονεῖς ἠναγκάζοντο νὰ ἀποστέλλωσι τὰ τέκνα των εἰς ἄλλα ἀπομεμακρυσμένα σχολεῖα, ἐλαττώσας οὕτω ἐπαισθητῶς τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν τοῦ σχολείου τούτου. Πράγματι μετὰ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τὸ σχολεῖον ἔκλεισεν, ἐλύθη τῆς ἐνοικιάσεως τὸ οἴκημα καὶ ὁ ἰδιοκτήτης κατέλαβε τὴν οἰκίαν του. Ὅταν ὅμως τὰ πράγματα κατηγγέλθησαν, τότε ἐπανιδρύθη τὸ σχολεῖον καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ὑπερέβη τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον. Ἐὰν ὑπάλληλος ἄλλος ἔπραττε τοῦτο, καὶ μάλιστα ἀνήκων εἰς τὸν στρατιωτικὸν κλάδον, εἰς ὃν ἀνήκω καὶ ἐγώ, δὲν γνωρίζω ποῖαι δρακόντειαι ποιναὶ θὰ τῷ ἐπεβάλλοντο, ἂν δὲ ἦτο δικαστικὸς ὑπάλληλος, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ ἐμαίνετο ἐναντίον του, ἀλλ’ ὁ ἐκπαιδευτικὸς λειτουργός, ὁ ὁποῖος παρέβη τὸν νόμον, ἠδιαφόρησε εἰς τὰ αἰσθήματα τῶν κατοίκων καὶ ἐξηυτέλισε κάθε ἠθικήν, ἐτιμωρήθη μὲ πρόστιμον 200 δραχμῶν καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ εἰς τὴν θέσιν του.

§10Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἦσαν εἰς γνῶσιν τῶν ἁρμοδίων τὰ πράγματα;

§11Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Πῶς; Ἦσαν ἐν γνώσει.

§12Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τότε ἡ ἐπερώτησις νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου.

§13Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα θέματα ἂν θέλητε νὰ στραφῆτε κατὰ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περιλαμβάνει ὁλόκληρον τὸν κλάδον.

§15Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐξ ὅσων ἀκούω δὲν γνωρίζω τίποτε.

§16Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι ὑπεβλήθη πρόστιμον 200 δραχμῶν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν καὶ διὰ ποίους λόγους.

§17Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Γνωρίζω ὅτι τῷ ἐπεβλήθη πρόστιμον, διότι λόγῳ τῆς ἀδιαφορίας του κατηργήθη τὸ σχολεῖον.

§18Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ κινήσῃ τὸ ἐνδιαφέρον σας κατὰ τίνα τρόπον διὰ τῆς ἀδιαφορίας ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ εἶναι δυνατὸν νὰ κλείσῃ ἓν σχολεῖον. Πρέπει νὰ συμβῶσι θετικαὶ ἐνέργειαι· ἁπλῶς ἡ ἀδιαφορία ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ κλείσιμον ἑνὸς σχολείου.

§19Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε νὰ ἐπιβληθῇ ἐπίπληξις εἰς αὐτόν.

§20Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διότι ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ δοθῇ τὸ κτίριον εἰς τὸν κουμπάρον τοῦ ἰατροῦ, νὰ κλείσῃ τὸ σχολεῖον καὶ τὰ παιδιὰ νὰ μὴ ἔχωσι σχολεῖον καὶ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς ἄλλα σχολεῖα ἀπομεμακρυσμένα.

§21Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἂν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς κατηγορίας τὰς ἀπὸ τοῦ βήματος, φυσικὰ καταλήγω εἰς ἕνα συμπέρασμα ἥκιστα αὐστηρόν, τὸ ὁποῖον δὲν δυσκολεύομαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι συνίσταται εἰς τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς ἐκ τῶν Συμβούλων πρὸς ἐνέργειαν συμπληρωματικῶν ἀνακρίσεων.

§22Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξαγγείλω καὶ ἄλλας τοιαύτας κατηγορίας διὰ νὰ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ πρώτη κατηγορία εἶναι ὅτι ὁ ἐπιθεωρητής, χαριζόμενος εἰς τὸν ὑγειονομικὸν ἰατρόν, ἔκλεισε τὸ σχολεῖον ἐκ κακῆς προθέσεως διὰ νὰ δώσῃ τὸ οἴκημα εἰς τὸν κομπάρον τοῦ ἰατροῦ, εἰς ὃν ἀνῆκε, διὰ νὰ τὸ ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον, καὶ ὅτι ἠναγκάσθη νὰ τὸ ἐπανιδρύσῃ, κατόπιν παρατηρήσεών μου, καὶ νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, διότι ἠναγκάσθη νὰ ἐνοικιάσῃ ἄλλο οἴκημα, πληρῶνον περισσότερα. Δεύτερον ὅτι εἶναι ἐπιθεωρητὴς ἐπὶ κεφαλῆς ὁλοκλήρου κλίκας, ἡ ὁποία ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Λιμπεροπούλου εἶχεν ὑποβάλει ὑπόμνημα εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἀπαιτοῦσα τὴν παραμονὴν τοῦ ἐν λόγῳ ἐπιθεωρητοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ γλυκὺς εἰς αὐτήν, ἡ γλυκύτης του δὲ εἶναι ὅτι διετήρει διδασκαλίσσας ἀκόσμους καὶ διδασκάλους ἀσχολουμένους οὐχὶ εἰς τὰ διδακτικά των ἔργα. Ἐκτὸς τούτου διὰ τὸν ἐπιθεωρητὴν αὐτὸν ἀπησχολήθη ἡ ὑπηρεσία καὶ ἄλλοτε, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Γόντικα, ὅστις καὶ ἔλαβεν ἀπόφασιν νὰ τὸν ἀπολύσῃ, διότι εἰς ἓν συνέδριον διδασκαλικὸν ἐν Ναυπάκτῳ ἐδημιούργησε τόσας παρεξηγήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὴν τότε κατάστασιν, ὥστε ἐξηγέρθησαν ὅλοι οἱ παρατυχόντες καὶ τὸν κατήγγειλαν εἰς τὴν Ἐπανάστασιν, τοῦτο δὲ τὸ ἀνέφερον καὶ ἐγὼ εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν κ. Γόντικαν.

§23Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Τί εἶπε τὸ συνέδριον;

§24Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶπεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος προχθὲς περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ὑπαλλήλων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μικρὰν ποινήν, ἥτις τῷ ἐπεβλήθη, πρέπει καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα νὰ ἐξετασθῇ καὶ νὰ κινήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ δημιουργήσω ζήτημα ἐκκαθαρίσεως οὔτε γλώσσης, δημοτικῆς ἢ «μαλλιαρῆς», οὔτε νὰ ἐκφράσω προτιμήσεις εἴτε διὰ τὴν μίαν εἴτε διὰ τὴν ἄλλην, οὔτε νὰ εἴπω ποία εἶναι ἡ καλυτέρα. Θέλω νὰ εἴπω μόνον ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δύναται νὰ δείξῃ ὅτι εἰς τὸ Κράτος τὸ ἰδικόν μας ἐπιτρέπεται ἡ ἐλευθέρα ἀνάπτυξις τῆς γλώσσης, δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως ἡ ἐλευθερία εἰς τοὺς δημοσίους λειτουργοὺς νὰ μεταχειρίζωνται μέσα ἐπιβλαβῆ πρὸς τὸ Κράτος καὶ πρὸς τὴν Κοινωνίαν. Δὲν ἐπιτρέπεται οἱ Κύριοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν μίαν ὁμάδα —δὲν λέγω καλὴν ἢ κακήν—οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται δι’ ἕνα σκοπόν, ἴσως πατριωτικόν, νὰ ἀναπτύσσουν ἕνα πνεῦμα συναδελφικότητος καὶ νὰ καλύπτουν πράξεις ἐγκληματικὰς συναδέλφων των. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ὑπεσχέθητε ὅτι θὰ στείλετε ἀνώτερον ἐκπαιδευτικὸν λειτουργὸν διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, ἀλλὰ νὰ φροντίσητε νὰ μὴ εἶναι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀμέσως ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν μεταβολὴν τῆς γλώσσης.

§25Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὰ ποὺ εἴπετε, κ. συνάδελφε, νὰ μοὶ τὰ δώσητε καὶ ἐγγράφως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούμπουλης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις τῶν ἐκτάσεων τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου πρὸς ἐγκατάστασιν ἀεροδρομίου.

§27Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ Διατάγματος τῆς 21 Ὀκτωβρίου 1924 ἐκηρύχθη ἀπαλλοτριωτέα ἔκτασις 700.000 τετραγωνικῶν μέτρων εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον δι’ ἐγκατάστασιν ἀεροδρομίου τοῦ ἐκεῖ ἐγκατεστημένου ἐργοστασίου. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, ἦτο συνέπεια μιᾶς συμβάσεως τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μὲ μίαν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, τὴν Μπλὰκ Βέρν.

§28Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πότε, κ. συνάδελφε, ὑπεγράφη ἡ σύμβασις;

§29Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη τὴν 27 Δεκεμβρίου παρελθόντος. Δυνάμει τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία θὰ ἴδωμεν ἂν εἶναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, ἐξεχωρήθη εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν, ἄνευ δημοπρασίας, τὸ ἐργοστάσιον τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου, ἀνῆκον εἰς τὸ Πολεμικὸν Ναυτικόν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον μὲ τὸ ἱστορικὸν τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ ἐργοστασίου καὶ τὸν λόγον δι’ ὃν ἐγένετο τοῦτο εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Ἐπὶ τῆς πρώτης Ἀγγλικῆς Ἀποστολῆς, τῷ 1910, κατόπιν γνωμοδοτήσεως μιᾶς μεγάλης Ἐπιτροπῆς, ἐγένετο ἐγκατάστασις ναυτικοῦ ἀεροδρομίου εἰς τὴν μεταξὺ τῆς πόλεως Ἐλευσῖνος καὶ ὅρμου Σκαραμαγκᾶ παραλίαν. Ἐπὶ τῆς δευτέρας Ἀγγλικῆς Ἀποστολῆς, ὁ τότε ναύαρχος Κάρρ, ὁ γνωστὸς εἰς ὅλους, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς κωνσταντινικῆς προπαγάνδας κατὰ τὰς ἐσωτερικὰς διαμάχας τῆς Ἑλλάδος, ἤθελε νὰ συμβιβάσῃ τὸ ὠφέλιμον μὲ τὸ τερπνόν, μέθοδος ὅλων ἐκείνων, οἵτινες ὑπὸ τὸ πρόσχημα ὅτι προσέφερον ὑπηρεσίας ἐξεμεταλλεύοντο τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ὁ ναύαρχος, ὅστις τότε ἀπεφάσισε πρὸς ἰδίαν του τέρψιν νὰ γίνῃ ἀεροπόρος, διὰ μιᾶς του διαταγῆς μετέφερε τοῦτο ἐκ τῆς Ἐλευσῖνος εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Δυστυχῶς οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν τοῦ δυσμοίρου αὐτοῦ Κράτους εἰς ὅλας τὰς παραλόγους αἰτήσεις τῶν Ἀγγλικῶν Ἀποστολῶν δὲν ἔφερον οὐδεμίαν ἀντίρρησιν καὶ τοῖς ἐπέτρεπον ἀνεξελέγκτως τὴν διασπάθισιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Μετεφέρθη λοιπὸν τὸ ἀεροδρόμιον εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, διότι ὁ ναύαρχος αὐτὸς τῆς Ἀγγλικῆς Ἀποστολῆς τὸ μέρος ἐκεῖνο ἐξέλεξεν ὡς ἐξυπηρετικὸν διὰ τὰς ἀεροπορικάς του σπουδὰς καὶ διὰ τὰς προσκλήσεις κυριῶν πρὸς παράθεσιν τεΐου. Ἡ μεταφορὰ τοῦ ἀεροδρομίου οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ εἶχεν ἐγκριθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρῶτον, διότι οὐδεμία ἐγκατάστασις ἀεροδρομίου εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς μέρος ἀνοχύρωτον. Δεύτερον, διότι συμφώνως μὲ τὰς στατιστικὰς τοῦ Ἀστεροσκοπείου τῶν Ἀθηνῶν, τὰς ὁποίας θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ζητήσῃ διὰ τῆς ὑπηρεσίας του, πολὺ ὀλίγας ἡμέρας τοῦ ἔτους εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποθαλασσῶνται καὶ νὰ προθαλασσῶνται τὰ ὑδροπλάνα εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Ἑπομένως εἰς δεδομένην στιγμὴν ὁ Σταθμὸς ἐκεῖνος θὰ εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστος. Ἐνῷ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐγένετο ἡ ἐγκατάστασις τοῦ ἀεροδρομίου, ἐδαπανήθησαν τελευταίως, ἄνευ διαμαρτυρίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος τόσον φείδεται τοῦ δημοσίου πλούτου 5½ ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ μάνδρας καὶ οἰκήματα εἰς μέρος εἰς τὸ ὁποῖον τεχνικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς εἶναι ἀδύνατον τὸ ἀεροδρόμιον νὰ παραμείνῃ. Αὐτὰ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀεροδρόμιον. Καὶ τώρα ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ἐργοστάσιον. Εἰς τὴν τρίτην Ἀγγλικὴν Ἀποστολήν, ἀτυχῶς, διὰ τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, συγκατελέγετο μεταξὺ τῶν μελῶν της εἷς Μπόερς ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ Ἀγγλικοῦ Στρατοῦ, μηχανικὸς τὸ ἐπάγγελμα. Ἦτο φυσικὸν ὅτι, ὅταν τὸν ἔφεραν ἐνταῦθα, ἔπρεπε νὰ τῷ ἀναθέσουν κάποιαν ἐργασίαν, ἐφόσον ἦτο μηχανικός. Ἀφοῦ παρανόμως τῷ ἔδωσαν τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιπλοιάρχου, διὰ νὰ μισθοδοτῆται καλύτερον, προέτεινεν οὗτος νὰ κατασκευάσῃ ἓν ἐργοστάσιον. Ὅπως πάντοτε, τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶχεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ κατασκευασθῇ τὸ ἐργοστάσιον, τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ Μπόερς. Ὑπελογίσθη ἡ δαπάνη ἀπὸ τὸν ἴδιον εἰς πέντε χιλιάδας περίπου Ἀγγλικὰς λίρας. Ἀρχίζει λοιπὸν ἡ κατασκευὴ τοῦ ἐργοστασίου· τὸ Ὑπουργεῖον δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον νὰ διαθέτῃ πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἐζήτει ἡ Ἀγγλικὴ Ἀποστολή. Ὁ ἔφεδρος ἀνθυπολοχαγός, ὁ ὁποῖος ἔφερε τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιπλοιάρχου, πρὸς δόξαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἐλάμβανε τὰς πιστώσεις αὐτὰς καὶ ἔκαμνε διάφορα ταξείδια, ἂν δὲ ἠρωτᾶτο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, οὐδεὶς ἐγνώριζε ποῦ εὑρίσκετο. Μετὰ καιρὸν ἀνεφαίνετο πότε εἰς Ἀμερικὴν καὶ πότε εἰς Εὐρώπην. Παρὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, μόνος αὐτὸς ἐξετέλει τὰς παραγγελίας του, μόνος τὰς παρελάμβανε καὶ τὰς ἀπέστελλεν ἐνταῦθα, ναυλώνων ἀνεξελέγκτως ἀτμόπλοια. Ὅταν ἐνόμιζε καλόν, ἤρχετο ἐνταῦθα καὶ παρηκολούθει τὰς ἐγκαταστάσεις. Οὕτω κατεσκευάσθη ἐργοστάσιον κατασκευῆς ἀεροπλάνων, ἐπισκευῆς βενζινοπλοίων, κατασκευῆς ἐπίπλων κλπ. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς οὐδὲν Κράτος τῆς Εὐρώπης τὸ Δημόσιον εἴτε τὸ Ναυτικὸν εἴτε ὁ Στρατὸς ἔχει τοιοῦτον ἐργοστάσιον. Ὑπάρχουν τοιαῦτα ἐργοστάσια, ἀλλὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν βιομηχανίαν τὴν ἰδιωτικήν. Τώρα θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ τί ἐκόστισε τὸ ἐργοστάσιον τὸ ὁποῖον ἐγκατέστησεν ὁ Μπόερς διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀποστολήν του.

§30Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ σήμερον κοστίζει περὶ τὰ 50.000,000 δραχμῶν.

§31Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κοστίζει 50.000,000 δραχμῶν. Κατὰ τὰς ἰδικάς μου, ἐξαγομένας ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου τοῦ Κράτους, κοστίζει 400.000 Ἀγγλικῶν λιρῶν. Ὅπως βλέπετε, ἔχομεν μίαν μικρὰν διαφορὰν μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, 70.000,000 δραχμῶν, ἐλάχιστον ποσόν, ὡς θὰ ἔλεγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐφόσον ὅμως ὑπῆρχε τὸ ἐργοστάσιον, ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῇ βέβαια εἰς κάτι· διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ ἦτο ἀπαραίτητος διὰ τὴν λειτουργίαν του χῶρος δι’ ἀεροδρόμιον, διότι ἐργοστάσιον ἄνευ ἀεροδρομίου εἶναι ἄχρηστον. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὅταν κατεσκευάσθη τὸ ἐργοστάσιον, εἶχε προορίσει ὡς χῶρον δι’ ἀεροδρόμιον ἐκεῖνον ὅπου εὑρίσκεται σήμερον ἐγκατεστημένον τὸ ἱπποδρόμιον. Ἐπὶ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐδόθη ὁ χῶρος ἐκεῖνος εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῇ αἰτήσει της, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐν γνώσει ὅτι ὁ χῶρος ἐκεῖνος ἦτο προωρισμένος δι’ ἀεροδρόμιον, ὄχι μόνον δὲν ἔφερεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν εἰδοποίησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτι ὁ χῶρος ἐκεῖνος εἶχε προορισθῆ δι’ ἀεροδρόμιον. Σήμερον δὲ εἶναι ἠναγκασμένον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ ἀπαλλοτριώσῃ 700 χιλιάδας τετραγωνικὰ μέτρα ὄπισθεν τοῦ ἐργοστασίου, εἰς μέρος ὅπου ὑπάρχουν συνοικισμοί. Καὶ ἐκτὸς τούτου εἶναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ πληρώσῃ 200,000,000 δραχ. πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, τοὺς ὁποίους θὰ μεταβάλῃ εἰς πρόσφυγας. Λυποῦμαι διότι δὲν παρίσταται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐνταῦθα διὰ νὰ τὸν ἠρώτων, ἂν εἶναι ἐν γνώσει τοῦ πράγματος καὶ ποῦ θὰ εὕρῃ τὰ χρήματα αὐτά.

§32Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Γνωρίζετε πότε ὑπεγράφη ἡ σύμβασις περὶ παραχωρήσεως τοῦ μέρους αὐτοῦ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἱπποδρομιῶν;

§33Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὑποθέτω ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως.

§34Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ναί, ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει; Χωρὶς νὰ εἶμαι βέβαιος, ὑποθέτω ὅτι ὑπεγράφη ἡμέρας τινὰς μετὰ τὰς ἐκλογάς.

§35Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχει αὐτὸ καμμίαν σημασίαν. Ἡ ὑπογραφὴ ἐκείνη εἶναι ἐν τάξει, διότι, ὅταν ὑπεγράφη, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ ἁρμόδιον, δὲν ἔφερε καμμίαν ἀντίρρησιν οὔτε εἰδοποίησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκεῖ ἔγκειται τὸ ἔγκλημα. Σήμερον πρόκειται νὰ δαπανηθῶσι 200,000,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ χώρου ἐκείνου, πρόκειται δὲ συγχρόνως χίλιοι κάτοικοι ἐκείνων τῶν μερῶν νὰ γίνουν πρόσφυγες. Καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν φροντίζει διὰ τὴν στέγην τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος φροντίζει νὰ δημιουργήσῃ ἀστέγους. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία, κύριοι πληρεξούσιοι, τοῦ ἀεροδρομίου, τὸ ὁποῖον καὶ διὰ λόγους ἐπιστημονικοὺς καὶ διὰ λόγους ἀσφαλείας τῆς πρωτευούσης εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται ἤδη καὶ μὲ τὴν δαπάνην τῶν 50,000,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀσκόπως ἐδαπάνησεν ἡ Κυβέρνησις. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὴν σύμβασιν· ἂν αὕτη εἶναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῇ βάσει...

§36Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριε πληρεξούσιε, εἰς τὴν ἐπερώτησίν σας δὲν ἀναφέρετε τίποτε περὶ συμβάσεως, ὥστε νὰ εἶμαι ἕτοιμος νὰ σᾶς δώσω μίαν ἀπάντησιν. Ἂν θέλητε, νὰ ὑποβάλητε νέαν ἐπερώτησιν διὰ τὴν σύμβασιν.

§37Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἶναι συναφής, κ. Ὑπουργέ. Ἡ ἐπερώτησις ἔχει κατατεθῆ ἐδῶ ἀπὸ ἡμερῶν καὶ ἔπρεπε νὰ εἶσθε ἐν γνώσει τῶν λεπτομερειῶν.

§38Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἐπερώτησις δὲν ἀναφέρει τίποτε περὶ συμβάσεως.

§39Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν διαλαμβάνει τι περὶ συμβάσεως, ἀλλὰ διαλαμβάνει περὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως· ἡ ἀπαλλοτρίωσις δέ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, εἶναι συνέπεια τῆς συμβάσεως. Ἀπηλλοτριώσατε τὸ ἔδαφος ἐκεῖνο διὰ νὰ τὸ δώσητε εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἱπποδρομιῶν.

§40Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡ ἀπαλλοτρίωσις δὲν ἔχει γίνει τώρα.

§41Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ἀπαλοτρίωσις ἐγένετο διὰ Διατάγματος τὴν 21 Ὀκτωβρίου τοῦ 1924.

§42Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἤμην ἐγὼ τότε Ὑπουργός.

§43Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν κακίζω μόνον ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ, κακίζω ὁλόκληρον τὴν Δεξιάν. Ἡμεῖς δὲν χωρίζομεν εὐθύνας· εἴτε σεῖς εἶσθε εἴτε ἄλλος Ὑπουργός, τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πληρώνει καὶ πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἐπὶ τέλους κάποιος ὑπεύθυνος. Ὁμολογῶ ὅτι αὐτὸ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ καταλάβω. Εἴτε σεῖς εἶσθε εἴτε ὁ κ. Ροῦσσος, τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσε 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ σφάλματα κυβερνητικά.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς αὐτὸ ἔχετε ἀπολύτως δίκαιον καὶ δύνασθε νὰ ἐλέγξητε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρατηρεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ὅτι εἰς τὰ ἐρωτήματά σας δὲν λέγετε τίποτε περὶ συμβάσεως.

§45Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λυποῦμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ἐφαρμόζετε τὸν Κανονισμὸν ὑπὸ τὴν στενήν του ἔννοιαν. Εἶναι συμφυέστατον τὸ ζήτημα τῆς συμβάσεως καὶ εἰς αὐτὸ θὰ ἐπιμείνω.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι συμφυὲς πρὸς τὴν ἐπερώτησίν σας καὶ ὀφείλει νὰ ἀναπτυχθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἶναι δικαιολογημένος ἂν δὲν ἔχει τὰ στοιχεῖα νὰ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου.

§47Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ δώσω ἐγώ, κ. Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως ὅλα τὰ στοιχεῖα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν.

§48Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφόσον ἡ σύμβασις εἶναι σχετική, δὲν πρέπει νὰ ἐμποδίζηται ἡ συζήτησις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐμποδίζεται ἡ συζήτησις, ἀλλ’ ἐκ τῆς διατυπώσεως τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§50Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν: Δυνάμει τίνος νόμου ἐγένετο ἡ σύμβασις; Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη δυνάμει τοῦ νόμου ΣΙΒ. Ὁ νόμος αὐτὸς ὁ λογιστικὸς λέγει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἐπικρατείας... κλπ.». Ἐγὼ θέλω νὰ διευκολύνω τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ νὰ τῷ εἴπω ὅτι ἡ σύμβασις αὐτὴ εἶναι ἄκυρος καὶ ὅτι δὲν ἔχει παρὰ νὰ καλέσῃ τοὺς ἀντιπροσώπους καὶ νὰ τοῖς εἴπῃ ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον τὸ Δημόσιον δὲν πληρώνει εἰς οὐδένα τίποτε. Δὲν εἶμαι νομικός, ἀλλὰ διὰ τοὺς γνωρίζοντας ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν εἶναι εὔκολον νὰ ἐννοήσωσιν ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν νόμον ἦτο ἀδύνατον νὰ στηριχθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξεχώρει 300 ἑκατομμύρια εἰς ξένην Ἑταιρείαν καὶ τὴν ἀπήλλασσε καὶ τῶν φόρων ἄνευ νόμου.

§51Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μήπως ὑπέβαλον κανένα ἄλλον νόμον καὶ τὸν ἐψηφίσαμεν;

§52Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὄχι. Δυνάμει λοιπὸν τοῦ νόμου αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν διὰ νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος. Εἶναι ἄκυρος ὅμως καὶ δι’ ἄλλους λόγους. Δυνάμει τοῦ 13 ἄρθρου τῆς συμβάσεως τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Ἑπομένως ἡ σύμβασις διὰ νὰ εἶναι ἔγκυρος ἔπρεπε νὰ τύχῃ τῆς ψήφου τῆς Συνελεύσεως. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶναι ἄκυρος· καὶ διότι ἐγένετο παρὰ τὸν νόμον καὶ διότι περιέχει διατάξεις ἀτελείας, τὴν ἀτέλειαν δὲ μόνον ἡ ψῆφος τῆς Συνελεύσεως δύναται νὰ παράσχῃ καὶ ὄχι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Τὸ νέον ἐργοστάσιον, ἀξίας 300,000,000 δραχμῶν, παρεχωρήθη ἄνευ διαγωνισμοῦ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν Μπλὰκ Βὲρν ἀντὶ 25 λιρῶν Ἀγγλίας κατ’ ἔτος. Τὰ πλεονεκτήματα δὲ τὰ ὁποῖα τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἔχει δυνάμει αὐτῆς τῆς συμβάσεως εἶναι ὅτι μετὰ παρέλευσιν τῆς πρώτης διετίας, κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τῆς συμβάσεως (ἀναγινώσκει): «Τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα... κλπ.». Δηλαδὴ τὰ δύο πρῶτα ἔτη ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἐργαζομένη μὲ τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, θὰ πωλῇ τὰ προϊόντα της εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ τῇ δίδῃ ὡρισμένας παραγγελίας εἰς οἱανδήποτε τιμὴν ἡ Ἑταιρεία θέλει. Μετὰ δύο ὅμως ἔτη ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον τὸ Ἑλληνικὸν νὰ λαμβάνῃ τὰ ἀεροπλάνα καὶ τὰ ὑδροπλάνα ὅσον θὰ κοστίζουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ Γαλλίαν «τσίφ» Πειραιᾶ. Δηλαδὴ θὰ πληρώνῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ τὸ κόστος τοῦ ταξειδίου, τὸ ὁποῖον θὰ κάμνῃ τὸ ἐμπόρευμα ποὺ μεταφέρεται εἰς τὸν Πειραιᾶ.

§53Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνῷ τὰ ἀεροπλάνα θὰ γίνωνται εἰς τὸ Φάληρον.

§54Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα. Δηλαδὴ τὸ κόστος τοῦ ταξειδίου, τὸ ὁποῖον θὰ κάμνει νοερῶς ἡ Ἑταιρεία, θὰ τὸ πληρώνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τῆς συμβάσεως.

§55Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει εἰς τὴν σύμβασιν ἓν ἄλλο πλεονέκτημα ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους· ὅτι ἐν καιρῷ πολέμου δὲν κατασκευάζονται ἀεροπλάνα.

§56Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐν καιρῷ πολέμου θὰ τὸ ἐπιτάσσῃ.

§57Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ καὶ μόνον εἶναι ἱκανὸν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν.

§58Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διὰ λόγους τεχνικοὺς εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνῃ τὸ ἀεροδρόμιον καὶ τὸ ἐργοστάσιον εἰς Παλαιὸν Φάληρον.

§59Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, ἡ περαιτέρω ἀπασχόλησις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ εἶναι περιττή.

§60Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἐργοστάσιον, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ κατασκευάζῃ ἀεροπλάνα καὶ ὑδροπλάνα καὶ ὡς γνωστὸν ταῦτα δὲν πρέπει νὰ κατασκευάζωνται εἰς μέρος μακρὰν τῆς θαλάσσης εὑρισκόμενον, διότι πρέπει, κατασκευαζόμενα νὰ δοκιμάζωνται.

§61Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εὐτυχῶς ἡ Ἑλλὰς ἔχει πολλὰς ἀκτὰς καὶ παραλίας, ὥστε ἠμποροῦσε νὰ εὑρεθῇ ἄλλο μέρος περισσότερον κατάλληλον.

§62Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι πλησίον τῆς θαλάσσης.

§63Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἰς αὐτὸ δὲν διαφωνοῦμεν.

§64Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὑπάρχει γνωμάτευσις τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου σχετικὴ πρὸς τὴν τοποθέτησιν τοῦ ἐργοστασίου καὶ ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὄχι μόνον εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ εἶναι εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἀλλ’ ἀντιστρόφως εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ εἶναι εἰς πόλιν ἀνοχύρωτον ὅπως αἱ Ἀθῆναι.

§65Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διὰ αὐτοὺς τοὺς λόγους δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τὸ ἐργοστάσιον.

§66Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἐρωτῶ· ὑπάρχει;

§67Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶναι τόσον καταφανὲς τὸ ζήτημα, εἶναι τόσον χονδροειδές, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη οὐδεμιᾶς γνωματεύσεως.

§68Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι, κ. Πρόεδρε, διότι ἡ συζήτησις παρεξετράπη.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρεξετράπη, αὐτὸ εἶναι ἰδικόν μου καθῆκον.

§70Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὸ 3ον ἄρθρον, αὐτὰ εἶναι ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τῆς συμβάσεως. Τὸ Δημόσιον ὀφείλει νὰ ἀποζημιώσῃ τὴν Ἑταιρείαν δι’ ὅλας τὰς ὡς ἄνω δαπάνας πρὸς βελτίωσιν, ἐπαύξησιν καὶ ἐφοδιασμόν. Δηλαδὴ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ τὰ ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ φέρῃ ἡ Ἑταιρεία ἵνα ἐγκαταστήσῃ εἰς τὸ ἐργοστάσιον, θὰ πληρώσῃ τὴν ἀξίαν τῶν ἐργαλείων αὐτῶν ὅπως εἴπομεν, μὲ τὸ ταξείδιον δηλαδὴ cif Πειραιᾶ. Ἐπὶ πλέον θὰ δώσῃ καὶ 4% τόκον. Πλὴν αὐτῶν, ἀφοῦ κάμῃ τὰ γενικά της ἔξοδα ἡ Ἑταιρεία, θὰ λαμβάνῃ 10%. Ἔχει τόσα πολλὰ σημεῖα ἡ σύμβασις αὐτὴ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ὅπως σᾶς ἀνέφερα, ὥστε πρέπει ἀπὸ τὴν ἀρχὴν νὰ τὴν διαβάσῃ κανεὶς διὰ νὰ ἴδῃ κατὰ ποῖον τρόπον ἄσπλαγχνον ἐντελῶς διασκορπίζονται τὰ χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ ποῖον ὑπεγράφη ἡ σύμβασις αὐτή;

§72Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀπὸ τὸν κ. Ροῦσσον, τὸν ὁμολογουμένως γνωστότατον εἰς παραχωρήσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς ξένους. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως ποὺ εὑρίσκεται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ὁ φύλαξ αὐτὸς τοῦ Θησαυροφυλακείου καὶ τοῦ χρήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ κάμω μίαν ἐρώτησιν. Κύριε Ὑπουργέ, ἔχετε γνῶσιν ὅτι δυνάμει τοῦ Διατάγματος τῆς 23ης Ὀκτωβρίου 1924 ἐκηρύχθη ἀπαλλοτριωτέα ἔκτασις 700.000 τετραγωνικῶν μέτρων εἰς τὸ Φάληρον πρὸς ἵδρυσιν Ἀεροδρομίου καὶ ἠξεύρετε ὅτι θὰ δαπανήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον 200,000,000 δραχ. δι’ αὐτοῦ τοῦ Διατάγματος;

§73ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρει τὸ πῶς ἐργάζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ πῶς φείδεται τοῦ δημοσίου πλούτου ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός.

§74Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει νὰ ἀπαντήσῃ τίποτε, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τὰ ἀπαλλοτριώνει καὶ δὲν πληρώνει. Μήπως ἐπλήρωσε καμμίαν ἀπαλλοτρίωσιν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον;

§75Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἂν ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, δὲν εἶναι διὰ τὰ 200.000.000 τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Διότι αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ποτέ, δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ σύμβασις, διότι εἶναι ἄκυρος καὶ νομικῶς καὶ οὐσιαστικῶς, οὔτε τὸ ἐργοστάσιον εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ ὁσῳδήποτε καὶ ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, διότι ὁσάκις ἀπαιτεῖται δαπάνη πρέπει νὰ ἐρωτᾶται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔκαμα διὰ νὰ δείξω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργῶν.

§76Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὑπάρχει διάστασις.

§77Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Διότι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργός, ἂν ἦτο ἐν γνώσει ὅτι θὰ ἐδαπανῶντο 5½ ἑκατομμύρια διὰ μάνδρας καὶ οἰκήματα εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, δὲν θὰ τὰ ἐνέκρινε ποτέ. Ἐν τούτοις δὲν ἐνέκρινεν ἄλλην πρότασιν, ἡ ὁποία ἀφοροῦσε τὴν στοιχειώδη ἄμυναν τῆς Χώρας. Δι’ αὐτὸ ἔκαμα τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκει τόσα μηδαμινὰ αὐτά, ὥστε ἀπασχολεῖται εἰς συζητήσεις ἀτομικάς, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τὴν στοιχειώδη ἄμυναν τῆς Χώρας ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς ἠρνήθη νὰ χορηγήσῃ τὸ ζητηθὲν ποσόν. Ἐν τούτοις ἐχορήγησε διὰ τὶς μάνδρες καὶ τὰ σπίτια 5½ ἑκατομμύρια. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, κ. συνάδελφοι, αὐτὴ εἶναι ἡ διοίκησις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατέχει τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα κατὰ τοιοῦτον τρόπον διασπαθίζεται τὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι συνάδελφοι, καὶ μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι αὐτὴ ἡ σύμβασις δὲν θὰ ἴδῃ τὸ φῶς καὶ τὸ Ἀεροδρόμιον καὶ τὸ ἐργοστάσιον θὰ μεταφερθοῦν ἐκεῖθεν, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐγενικεύθη. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς.

§79Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐθεώρησα καθῆκόν μου ὡς πληρεξούσιος τῆς περιφερείας ὅπου πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῇ τὸ Ἀεροδρόμιον τοῦτο νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως σταματήσῃ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτήν. Θυσιάζουσα ἔστω τὰ 5½ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα φρονῶ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὅτι ἀσκόπως ἐδαπανήθησαν, νὰ μὴ προχωρήσῃ εἰς μεγαλυτέραν δαπάνην, διότι ὄντως ἡ δαπάνη θὰ εἶναι πολλοπλασία τῶν 5½ ἑκατομμυρίων. Θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ θυσιασθῶσι τὰ 5½ ἑκατομμύρια καὶ νὰ μεταφερθῇ τὸ ἐργοστάσιον καὶ τὸ Ἀεροδρόμιον ἐκεῖ ὅπου εἶναι ἐνδεδειγμένον νὰ μεταφερθῇ, δηλαδὴ πρὸς τὸν Σκαραμαγκᾶν, ὅπου καὶ ἀσφάλεια ὑπάρχει καὶ ὅπου ὁ χῶρος εἶναι εὐθηνὸς καὶ δὲν θὰ δαπανηθῶσι πολλὰ ἑκατομμύρια.

§80Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ ποίας βάσεως νομικῆς στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις θὰ προβῇ εἰς τὴν ὁμολογίαν ὅτι ἀσκόπως ἐδαπανήθησαν τὰ ἑκατομμύρια αὐτά; Τοῦ εἴδους αὐτοῦ ἡ ὑποχώρησις, τὴν ὁποίαν συνιστᾶτε καὶ ἡ ὁποία δύναται νὰ λάβῃ χώραν εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις, δύναται νὰ λάβῃ χώραν ἐν προκειμένῳ, δύναται νὰ ὁμολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἐπέταξε τὰ 5½ ἑκατομμύρια; Καὶ ἂν θέλῃ νὰ τὸ κάμῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό.

§81Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ δὲν εἰσέρχομαι, κύριοι, εἰς τὸ νομικὸν μέρος τῆς ὑποθέσεως, διότι ὁμολογῶ ὅτι οὐδαμῶς τὸ ἐξήτασα καὶ τὸ ἐμελέτησα, οὔτε εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς συμβάσεως. Τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ ἐξέτασιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἢ εὐρυτέρας ἐρεύνης καὶ τῆς Συνελεύσεως ἀκόμη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ συστήσω εἶναι ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐγκατάστασις Ἀεροδρομίου καὶ ἐργοστασίου πολεμικοῦ εἰς τὸν πνεύμονα τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ ὑπάρχῃ ἀπὸ καλλαισθητικῆς ἀπόψεως ἐλευθέρα ἡ ἀκτὴ εἴτε διὰ λουτρὰ εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἐπ’ οὐδενὶ ὅμως λόγῳ διὰ πολεμικὴν ἐγκατάστασιν. Δεύτερον, διότι, ὅπως ἐλέχθη, ὑπάρχει καὶ ὁ λόγος τῆς στοιχειώδους ἀσφαλείας ἀνοχυρώτου πληθυσμοῦ. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τοῦ Ἀεροδρομίου καὶ ἐν περιπτώσει πολέμου θὰ συνεπάγεται κίνδυνον διὰ τὰς Ἀθήνας, αἱ ὁποῖαι τόσον ταχέως μάλιστα ἐπεκτείνονται πρὸς τὴν θάλασσαν. Ἀλλὰ καὶ ἐν καιρῷ εἰρήνης δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀσφάλεια, ἕνεκα τῶν πτήσεων τῶν ἀεροπλάνων. Ἑπομένως ὁ κίνδυνος οὗτος πρέπει νὰ ἀποτραπῇ. Ἀλλὰ καὶ τὸ σπουδαιότερον πάντων εἶναι ὁ οἰκονομικὸς λόγος. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἐγκατάστασις Ἀεροδρομίου εἰς χῶρον, ὁ ὁποῖος θὰ στοιχίσῃ 100 ἴσως δραχ. τὸν πῆχυν, ὅταν πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν ὁλόκληραι ἐκτάσεις διὰ νὰ λειτουργήσῃ αὐτὸ τὸ Ἀεροδρόμιον; Ἂς μεταφερθῇ καλύτερον εἰς ἄλλον χῶρον πλησίον καὶ τοῦ Ναυστάθμου, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς λόγος ἀποστάσεως, διότι, ὡς γνωστόν, τὸ ἀεροπλάνον τὴν ἀπόστασιν Ναυστάθμου–Ἀθηνῶν τὴν διανύει ἐντὸς ἑνὸς λεπτοῦ. Δὲν βλέπω καμμίαν δικαιολογίαν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτήν. Οὐδεμία ἄλλη εὐλογοφανὴς αἰτία εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ παρὰ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ εἶναι κοντὰ εἰς τὰ σπίτια των καὶ θὰ πηγαίνουν μὲ τὸ τράμ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐγκατάστασις Ἀεροδρομίου εἰς πολύτιμον χῶρον ἀπὸ ἀπόψεως καλλαισθητικῆς, πολιτισμοῦ καὶ οἰκονομικῆς. Τὸ κακὸν πρέπει νὰ σταματήσῃ ἔστω καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τῶν μέχρι τοῦδε δαπανηθέντων.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§83Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Οἱ προλαλήσαντες κ. κ. συνάδελφοι ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα πληρέστερον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα μᾶς φέρει γενικώτερον ἂν ἐξετάσωμεν πῶς κατασκευάζονται τόσον μεγάλα ἔργα ἐν Ἑλλάδι καὶ εἰδικώτερον τὸν κίνδυνον ὁ ὁποῖος ἐπικρέμαται ἐπὶ τῆς κεφαλῆς μας, ὅπως διὰ δαπάνης δισεκατομμυρίων κατασκευάσωμεν νέον Ναύσταθμον εἰς τὸν Σκαραμαγκᾶν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι, ὅταν ἱδρύθη τὸ πολεμικὸν Ναυτικόν, ἔγινε Ναύσταθμος εἰς τὸν Πόρον, ἀλλ’ οὗτος εὑρέθη ὅτι ἀπεῖχε πολὺ τῶν Ἀθηνῶν. Δύο νέοι Ναύσταθμοι ἔγιναν εἰς τὴν Σαλαμῖνα εἰς ἕνα ξηρὸν βράχον ποὺ δὲν ὑπάρχει νερό. Ἐξωδεύθησαν ἑκατομμύρια εἰς ἕνα βράχον. Μετ’ ὀλίγον ἀνεκαλύφθη ὅτι ἡ Σαλαμὶς δὲν ἦτο τὸ κατάλληλον μέρος καὶ τώρα πρόκειται νὰ μεταφερθῇ εἰς Σκαραμαγκᾶν. Ἀπαραλλάκτως κατελήφθη καὶ ἡ ἀκτὴ τοῦ Φαλήρου. Τὸ πρῶτον σφάλμα ἀνάγεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν Βενιζέλου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο τὸ πρῶτον Ἀεροδρόμιον εἰς τὸ Φάληρον. Ἀλλὰ τότε ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἁπλοῦ σταθμοῦ προσγειώσεως τῶν ὑδροπλάνων. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἱδρύθη ἓν ἐργοστάσιον εἰς ἓν μέρος μοναδικὸν τῆς θαυμασίας ἀττικῆς ἀκτῆς, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ Σκαραμαγκᾶ μέχρι τῆς Βουλιαγμένης εἰς σειρὰν τόπων μαγευτικῶν δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὰ θαυμασιώτερα μέρη τῆς Ἰταλικῆς Ριβιέρας καὶ τῆς Γαλλικῆς Κυανῆς ἀκτῆς. Ἐν τῷ μεταξὺ καταλαμβάνονται ἐκτάσεις διακόπτουσαι ὅλην αὐτὴν τὴν ἀκτήν. Ἄν τοὐλάχιστον ἐπρόκειτο νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἀεροδρόμιον, βεβαίως θὰ ἐλέγαμεν ὅτι δὲν πειράζει. Ἀλλὰ τοῦτο, κύριοι, γίνεται ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Ἀεροδρομίου καὶ τῆς πόλεως. Διότι μεθαύριον θὰ ἐπιδράμουν ἐχθρικὰ ἀεροπλάνα, τὰ ὁποῖα θὰ βομβαρδίσουν τὰς νέας ἐγκαταστάσεις καὶ θὰ ἀπειλήσουν τὴν πόλιν ὁλόκληρον. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἔχῃ δαπανηθῆ περὶ τὸ δισεκατομμύριον δι’ ἀπαλλοτριώσεις κλπ. καὶ θὰ λέγουν αἱ Κυβερνήσεις ὅτι, τώρα πλέον ἐγένοντο αἱ δαπάναι. Ἀφοῦ ἔθιξα καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Ναυστάθμου, νομίζω ὅτι ἡ κατασκευὴ Ναυστάθμου μόνον εἰς τὸν κόλπον τῆς Θεσσαλονίκης πρέπει νὰ γίνῃ. Ἀλλ’ ἡμεῖς φέρομεν τοὺς ξένους ἐδῶ καὶ τοὺς λέγομεν: «Ἐδῶ θέλομεν νὰ μᾶς φτιάξετε Ναύσταθμον ἢ Ἀεροδρόμιον, διότι θέλομεν νὰ εἴμεθα μέσα εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς τὸν ὑδροκέφαλον αὐτὸν τῆς Ἑλλάδος». Ἄν, κύριοι, ἐπωφελήθην τῆς εὐκαιρίας νὰ ὁμιλήσω καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦ Σκαραμαγκᾶ, εἶναι διότι τὸ θεωρῶ ἕνα ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα τῶν ζητημάτων καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος εἰς παρατήρησίν μου μοὶ εἶπεν ὅτι «τὸ εἶπον καὶ οἱ Ἐγγλέζοι». Μάλιστα· τὸ εἶπον, ὅπως καὶ διὰ τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Φαλήρου. Ἀλλὰ εἰς τοὺς Ἐγγλέζους καὶ εἰς τοὺς ξένους λέγετε «θέλομεν ἕνα Ναύσταθμον εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος» καὶ ἐκεῖνοι τὸν κατασκευάζουν. Διαμαρτύρομαι, κύριοι, ἐντόνως κατὰ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ. Καὶ ἄλλοτε εἶπον καὶ εἰς τὸν κ. Βενιζέλον ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ μελετήσωμεν ἰδιαιτέρως, διότι δὲν πρέπει νὰ εἶναι εἰς μέρος ἐντελῶς ἀνοχύρωτον. Φαντασθῆτε, κύριοι, τὸν ἐχθρικὸν Στόλον ἐρχόμενον νὰ προσβάλῃ τὸ Φάληρον. Ποία εἶναι ἡ ὑπεράσπισις τοῦ Στόλου μας εἰς τὴν θάλασσαν τῆς Σαλαμῖνος; Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μελετήσῃ ἰδιαιτέρως τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν πολιτικήν της ἡ Κυβέρνησις.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§85Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γνωστόν ὅτι δυστυχῶς εἰς τὸν Τόπον μας ἔχομεν τὴν λατρείαν τῆς προσωρινότητος καὶ τὴν λατρείαν τῆς ἀναρμοδιότητος. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν ὅτι οὐδέποτε θέτομεν τὰς γενικὰς γραμμὰς τῶν κατευθύνσεών μας ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει τούτου εἶτα νὰ καταλήξωμεν εἰς τὰ στοιχεῖα τῶν λεπτομερειῶν. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἵδρυσιν ἀεροδρομίου καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἵδρυσιν ἐργοστασίου πολεμικῶν εἰδῶν εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν πρόσοψιν τῶν Ἀθηνῶν, ἔχω τὴν ἐντύπωσιν, κύριοι, ὅτι δὲν ἀπεμακρύνθημεν τοῦ γενικοῦ τούτου μειονεκτήματος. Θὰ ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, κατόπιν τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος συνάδελφος, ὅτι ἡ μελέτη τοῦ τόπου ἱδρύσεως Ναυστάθμου ὑπῆρξε καὶ μακρὰ καὶ ἐνδελεχής. Τρεῖς ὑπῆρξαν αἱ θέσεις αἱ ἐπίμαχοι πρὸς ἵδρυσιν τοῦ Ναυστάθμου: Ἡ τῆς Χαλκίδος, ἡ τοῦ Πόρου καὶ ἡ τοῦ σημείου ἔναντι τοῦ ἄκρου τῆς Νήσου τοῦ Γεωργίου, εἰς τὴν Σαλαμῖνα, ἔνθα καὶ ἱδρύθη ὁ μέχρι τοῦδε ὑφιστάμενος μικρὸς Ναύσταθμος. Ἡ μὲν θέσις τοῦ Πόρου ἐθεωρήθη ὅτι διὰ τὰ πολεμικὰ μέσα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀφίστατο λίαν τῆς πρωτευούσης, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ, θὰ ἔδει δὲ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ Ναυστάθμου ἐκείνου νὰ ὀχυρώσωμεν καὶ σημεῖα τοῦ Σαρωνικοῦ καὶ σημεῖα τοῦ Ἀργολικοῦ κόλπου, συγχρόνως δὲ ἵνα ἀποσοβήσωμεν ἐνδεχομένην κατάληψιν δι’ ἀποβάσεως εἰς Πελοπόννησον, εὑρισκομένην μακρὰν τοῦ πολεμικοῦ θεάτρου, νὰ ὀχυρώσωμεν καὶ ἀπὸ ξηρᾶς τὸν Ναύσταμον. Ἡ θέσις τῆς Χαλκίδος, κύριοι συνάδελφοι, ἐγκατελείφθη ὁμοίως, παρὰ τὴν ζωηρὰν ἀξίαν τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ὁ ὅρμος τῆς νήσου ἔχει. Δικαίῳ τῷ λόγῳ ἐθεωρήθη ὅτι, ἐνῷ ὡς στρατηγικὸν σημεῖον κατέχει λαμπρὰν πλαγίαν θέσιν εἰς τὸ ἀριστερὸν ἐχθροῦ παραβιάζοντος τὰ Ἑλληνικὰ σύνορα καὶ βαδίζοντος ἐναντίον τῆς πρωτευούσης, ὡς ναυτικὸν ὅμως σημεῖον ἡ Χαλκὶς καὶ πολὺ ἀφίσταται τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους καὶ ἔτι μᾶλλον εἶναι δυσχερὴς ἡ μετὰ τῆς πρωτευούσης ἐπικοινωνία διὰ τοῦ ἀναπεπταμένου πελάγους καὶ τῆς παρακάμψεως τοῦ Σουνίου. Ἡ κατασκευὴ τοῦ Ναυστάθμου εἰς ὃ σημεῖον ἤδη λειτουργεῖ καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐγνωμάτευσε καὶ ἡ ἐκ ξένων συσταθεῖσα πρὸ δεκαετηρίδων Ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖ αὐτὴ αὕτη καὶ ἄμυναν τῆς πρωτευούσης. Βεβαίως μένουσιν ἀναλλοίωτοι αἱ μεγάλαι στρατιωτικαὶ γραμμαὶ διὰ μέσου τῶν αἰώνων, ἀλλ’ αἱ λεπτομέρειαι τροποποιοῦνται ἀναλόγως τῶν πολεμικῶν ὀργάνων. Διὰ τὴν νέαν περίοδον, λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῆς ταχύτητος τῶν πολεμικῶν στόλων, λόγῳ τῆς αὐξήσεως τοῦ βεληνεκοῦς τῶν πυροβόλων, λόγῳ τῆς τε εὐθυβολίας καὶ ταχυβολίας των, δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν αὔξησιν τῶν ἀποστάσεων. Ἀλλ’ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἐκρίθη ἀκατάλληλος ὁ μέχρι τοῦδε Ναύσταθμος, ὡς στενός, ἄνυδρος καὶ μὴ στρατιωτικῶς πλήρης ὁ χῶρος αὐτός, προεκρίθη δὲ ὑπὸ τῆς Βρετανικῆς Ἀποστολῆς, τῆς προϋπαρξάσης, ἡ ἵδρυσις τοῦ Ναυστάθμου εἰς Σκαραμαγκᾶ. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἡ αἴθουσα αὕτη κατάλληλος οὔτε ὁ παρὼν χρόνος κατάλληλος, ἵνα οἱ εἰδικώτερον ἀσχολούμενοι περὶ τὰ στρατιωτικά, τὰ ὀχυρωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ ἀναπτύξωσι τὰς γνώμας των. Ἐν τούτοις παρὰ πᾶσαν ἐπιφύλαξιν, τὴν ὁποίαν τὸ σημεῖον τοῦτο τοῦ Σκαραμαγκᾶ ἠδύνατο νὰ κινήσῃ, συγκρινόμενον πρὸς ἕτερον σημεῖον τοῦ Κορινθιακοῦ, τοῦ ἀσφαλοῦς δηλαδὴ κόλπου, ὁ ὁποῖος εἰς τὸ μέλλον, καταλλήλως ὀχυρούμενος, θὰ εἶναι τὸ καταφύγιον καὶ τὸ κέντρον τῆς ἐξορμήσεως τῶν ναυτικῶν δυνάμεων, ἐν τούτοις, λέγω, κύριοι συνάδελφοι, οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς σχετικῆς ἀξίας τοῦ νέου τούτου σημείου, τουτέστι τοῦ Σκαραμαγκᾶ, ὡς πρὸς τὴν παλαιὰν θέσιν. Καὶ ἐρωτῶ: Ἐφόσον ζωηραὶ τῶν συναδέλφων τῶν ἀσχοληθέντων ἐντατικῶς εἰς τὴν ἔρευναν τῶν πατριωτικῶν πραγμάτων, ἐν ὅσῳ ζωηραὶ προεβλήθησαν ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς δημιουργίας ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ κόλπῳ τῆς Σαλαμῖνος, τῷ ὅρμῳ τοῦ Σκαραμαγκᾶ, ὑδροσκάλας, ἀφετηρίας, δυνάμει τῆς συναφθείσης συμβάσεως ἐναερίου συγκοινωνίας μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ Κωνσταντινουπόλεως, ἀντιρρήσεις, αἱ ὁποῖαι, τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐν τῇ μικρᾷ εἰδικότητι τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ ἔχω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν εἶναι ἐπαρκῶς δεδικαιολογημέναι, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει μαρτυροῦσι τὴν ἀνησυχίαν ἡ ὁποία διέπει, ὅταν ὄργανα, μέλλοντα νὰ μεταβληθῶσιν ἐν καιρῷ πολέμου εἰς πολεμικά, δὲν ρυθμίζονται καταλλήλως ἐκ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης, ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἵδρυσιν ἐργοστασίου ἀεροπλοΐας, ἤτοι πολεμικῶν εἰδῶν, ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ προσόψει τῶν Ἀθηνῶν; Ἐσκέφθημεν δὲ καὶ ποίαν πρόκλησιν κατὰ τῆς ἀνοχυρώτου πρωτευούσης τοῦτο ἀποτελεῖ; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη ἡ παλαιά μου στρατιωτικὴ ἰδιότης, ἡ ὁποία μὲ παρακινεῖ εἰς τὸ νὰ διατυπώσω τὰς ἀνησυχίας ταύτας. Καὶ ἀπὸ τῆς ἐρεύνης εἰς ἣν ὁ ὁμιλῶν ἔχει προβῆ ἐπὶ τῆς ἐπεκτάσεως καὶ ρυθμίσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν θὰ ἐκινούμην εἰς διατύπωσιν ζωηροτέρων ἐπιφυλάξεων, προκειμένου νὰ ἐμπεδώσωμεν τάξιν πραγμάτων στενοῦσαν κατὰ πολὺ τὴν μοναδικὴν λεωφόρον, τὴν ὁποίαν ἡ πόλις αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῆς προσόψεως αὐτῆς πρὸς τὴν θάλασσαν. Ἄλλοτε, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, εἶχον καθορίσει τὴν παραλιακὴν ταύτην λεωφόρον εἰς πλάτος 52 μέτρων, διότι οὐδεμία παραλιακὴ λεωφόρος θεωρεῖται ἐπαρκὴς ἂν μὴ ἔχῃ πλάτος μεῖζον. Εἶναι δυστυχῶς βεβαιωμένον εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν ὅτι αἱ εὐρύτεραι ἀντιλήψεις, αἱ δυνάμεναι ἄνευ δαπάνης νὰ ἀποδώσωσι καρποὺς εἰς τὸ μέλλον, νὰ μὴ ἐπικρατῶσι, διότι εἰς πᾶσαν ἡμῶν ἐνέργειαν ἐφαρμόζομεν οἱονεὶ τὴν κυριακὴν προσευχήν: Ἀρκούμεθα εἰς τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον, τὴν κίνησιν ἡμῶν τῆς σήμερον. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς αὕτη, κύριοι συνάδελφοι, περιωρίσθη μοιραίως μετὰ τὴν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου ἀποχώρησίν μου εἰς πλάτος πολὺ ἔλασσον τούτου καὶ εἴδομεν κατὰ τὴν ὁριστικὴν χάραξιν ἱδρυομένην τὴν μάνδραν, τὴν ὁποίαν ἔψεξεν ὁ κ. συνάδελφος, ὡς ναυτικός, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι, ὡς μηχανικός, νὰ ἐπαινέσω.

§86Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§87Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Παρακαλῶ.

§88Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὥστε ἤλλαξε τὸ σχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας;

§89Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί συνέβη μετὰ τὴν ἀποχώρησίν μου ἐκ τοῦ Ὑπουργείου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι τὰ ἱδρύματα εἶναι ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως κακόρρυθμα. Πρόκειται περὶ χονδροειδῶν ἀποθηκῶν—ἐὰν ἔχητε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀποθήκας τὰς παρὰ τὸ ἐνυδρεῖον—δὲν θὰ ἦτο δὲ προσῆκον νὰ εὐρύνωμεν τὴν ὁδὸν πρὸς τὸ μέρος τῆς παραλίας, διότι βεβαίως θὰ κατεστρέφομεν τὸν ναυτῶνα, ὁ ὁποῖος δὲν ἀποτελεῖ τερατούργημα χωρὶς νὰ εἶναι καὶ κάτι τι ἐξαιρετικῶς καλόν, ἠδυνόμεθα ὅμως κάλλιστα καὶ δι’ ἐλαχίστης δαπάνης νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ὑποχωρήσεως τῆς ἀνατολικῆς οἰκοδομικῆς γραμμῆς, διατεταγμένης ἄλλως τε, δι’ ἐλαφρᾶς ὑποχωρήσεως τῆς προσόψεως τῶν ἀηδεστάτων αὐτῶν πριονοειδῶν ἀποθηκῶν, συμπληρώσεως δὲ τῆς προσόψεως αὐτῶν δι’ ἑνὸς κτιρίου οἱασδήποτε χρήσεως διοικητικοῦ, ἱκανοῦ νὰ ἀποκρύψῃ τὸν Δεινόσαυρον αὐτὸν τὸν ἐγκαταστάντα ἐπὶ τῆς προσόψεως τῆς πρωτευούσης.

§90Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ σᾶς ἔκαμα μίαν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν πιθανὸν νὰ μὴ ἀντελήφθητε. Ἐγὼ σᾶς ἠρώτησα, ἂν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἦτο δυνατὸν νὰ ἀλλάξῃ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως ἐκεῖ. Ἦτο δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ κτίσῃ τὴν μάνδραν αὐτὴν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας;

§91Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μεταξὺ τῶν ἰδικῶν μας Ὑπουργείων εἴθισται δυστυχῶς νὰ μὴ ὑπάρχῃ ὁ προσήκων συντονισμὸς ἐργασίας. Καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ προκειμένου κινεῖτε τὴν προσοχήν μου, σᾶς λέγω ὅτι καὶ πρὸς ἐμὲ εἶχε γίνει τότε μία νύξις περὶ στενεύσεως τῆς ὁδοῦ. Ἔχω τὴν ἀτυχίαν —ζήτημα ἰδιοσυγκρασίας—νὰ μὴ δύναμαι νὰ προέρχωμαι εἰς συνεννοήσεις, ὅταν αἱ συνεννοήσεις αὗται θίγωσι τὰ βάθρα τῶν εὐρυτέρων σκέψεων καὶ νομίζω ὅτι κάπως ταχύτερον τοῦ προσδοκωμένου ἀπεμάκρυνα ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμιζον ὅτι ἠδύναντο νὰ συνεχίσωσι τὴν ὁμιλίαν των. Ἐγένετο τότε ἐν τῷ Τύπῳ ἐκστρατεία δι’ ἀνάλογα ζητήματα παρ’ ἐνδιαφερομένων, εἰς τὴν ὁποίαν ἐθεώρησα προσῆκον νὰ μὴ ἀπαντήσω, διότι οὐδείς, κύριοι, ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαγορεύσῃ εἰς τὸν πλησίον του νὰ ἀπομακρύνεται τῆς λογικῆς.

§92Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἀλλ’ ὁ διάδοχός σας Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἦλθεν εἰς συμφωνίαν διὰ νὰ κλείσῃ τὸν δρόμον καὶ νὰ κτίσῃ μίαν μάνδραν.

§93Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὡς τέως Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας δηλῶ ὅτι περὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶχον συνεννοηθῆ καὶ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατόπιν τῆς συνεννοήσεώς μας ταύτης ἐπέτρεψα τὴν πρόοδον τῶν οἰκοδομικῶν ἔργων.

§94Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐκτίσθη ἡ μάνδρα. Ἡ μάνδρα θὰ ὑποχωρήσῃ;

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ· θὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον κατόπιν. Τώρα τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μπότσαρης.

§96Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ λόγος βλέπω ὅτι συνεπτύχθη εἰς ἔκτασιν μάνδρας. Δὲν ἔσχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀκούσω τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ὁ ἀξιότιμος τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, τοῦτο δὲ διότι, ἂν καὶ τὸν παρεκάλεσα, δὲν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ στρέψῃ κάπως εἰς τὸ πλευρόν. Ὁπωσδήποτε, ἂν ἠδυνήθην ἐκ τῶν κινήσεων τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας νὰ παρακολουθήσω τὸν ροῦν τῶν ἰδεῶν του, κατελήξαμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς εὑρύνσεως τοῦ σημερινοῦ πλάτους τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν θάλασσαν κατὰ 2½ ἢ 3 μέτρα ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκετο ὁ ἐκ τεχνητοῦ μαρμάρου πυλών. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, ἐπῆλθε συμφωνία μετὰ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀκριβές, ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ ἔχῃ τὴν καλωσύνην νὰ παραδεχθῇ μετ’ ἐμοῦ ὅτι ἡ συμφωνία αὕτη ἀσφαλῶς στενεύει τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ.

§97Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, δὲν μὲ ἀκούσατε.

§98Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν σᾶς ἤκουσα καθόλου.

§99Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶχε γεννηθῆ πρὸ μηνῶν τὸ ζήτημα ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας.

§100Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Γνωρίζω τὴν συνέχειαν, κ. Ὑπουργέ. Μὴ κοπιάζετε.

§101Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατ’ ἀρχὰς μετέβημεν μόνοι παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ προεκταθῇ ἡ ἐπέκτασις τῆς λεωφόρου Φαλήρου μέχρι Πειραιῶς διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης.

§102Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Εἰς ποῖον πλάτος, κ. Ὑπουργέ; Τὸ σχέδιον τῆς λεωφόρου εἶναι 52 μέτρα.

§103Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶμαι μηχανικὸς οὔτε ἐμέτρησα μόνος μου. Ὅταν ἐπληροφορήθημεν ὅτι γίνονται νέα κτίσματα ἐκεῖ, ἐφοβήθημεν μήπως τὸ σχέδιον αὐτὸ εὕρῃ ἐμπόδια εἰς τὸ μέλλον ἕνεκα τῶν νέων κτισμάτων. Λοιπὸν κατήλθομεν μετὰ τοῦ κ. Δημητρακοπούλου καὶ τοῦ κ. Δεμέστιχα εἰς Φάληρον μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἦσαν παρόντες καὶ οἱ συνάδελφοί μου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐβεβαιώθημεν ἐπὶ τόπου ὅτι ἡ συνέχισις τῆς λεωφόρου εἶναι ἀπολύτως ἠσφαλισμένη. Τεχνικῶς δὲν ἐλάβομεν τὸ μέτρον διὰ νὰ μετρήσωμεν, ἀλλ’ ἐβεβαιώθημεν περὶ τούτου ὑπηρεσιακῶς. Δύναμαι λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν τῶν εἰδικῶν ἐκείνων νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δύναται νὰ μὴ ἀνησυχῇ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς λεωφόρου.

§104Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς ποσῶς νὰ ἀμφισβητῶ τὸ τεχνικὸν κῦρος τοῦ ὑπαλλήλου, τὸν ὁποῖον ὑπέμνησεν ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ὀφείλω κατηγορηματικῶς νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ τὴν οὕτω δοθεῖσαν λύσιν εἶναι ἀνέφικτος ἀπολύτως ἡ διεύρυνσις τῆς λεωφόρου εἰς ὃ πλάτος ἀρχικῶς εἶχεν ὁρισθῆ. Καὶ προκαλούμενος ἐπὶ τοῦ προκειμένου σημείου ὀφείλω νὰ τονίσω ὅτι καὶ κατὰ τὸν χῶρον τῶν Ἱπποδρομιῶν εἶχον τότε διατάξει τὴν ὀπισθοδρόμησιν τῆς οἰκοδομικῆς γραμμῆς ἐπί τε τῆς παραλίας καὶ τῆς λεωφόρου Συγγροῦ εἰς τὸ κεκανονισμένον πλάτος τῶν 52 μέτρων. Ἀλλὰ βραδύτερον τοῦτο δὲν ἐτηρήθη. Καὶ οὕτως αἱ ὁδοὶ αὗται ἔμειναν στεναί. Κύριοι, ἔχομεν τὴν λατρείαν τῆς προσωρινότητος καὶ δὲν ὑπάρχει τίποτε τὸ διαρκέστερον εἰς τοὺς μεσημβρινοὺς λαοὺς ἀπὸ τὸν μεσημβρινόν. Τοιουτοτρόπως εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο ἐστενεύθη ἡ ὁδὸς εἰς τρόπον ὥστε, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἀμφίβολον ὅτι θὰ εἶναι εὐχερὴς ἡ εὔρυνσις. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εἶχε χορηγήσει ἔκτασιν ἡ ὁποία...

§105Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ὑπάρχει ἔκθεσις;

§106Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. .. συνοδεύεται μὲ διάγραμμα. Ὅταν πρᾶγμά τι δὲν μνημονεύεται λεπτομερῶς ἢ δὲν εἶναι σαφές, εἴθισται εἰς πᾶσαν κύρωσιν ἢ σύμβασιν νὰ προηγῆται τῆς πίστεως τῶν σχεδιαγραμμάτων. Τοῦτο δυστυχῶς τὸ σχέδιον δὲν ἀφίνει οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν ὅτι, ἐνῷ τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας εἶχε χαράξει πρὸς διαπλάτυνσιν τῆς λεωφόρου Συγγροῦ ἀπὸ 32 μέτρα εἰς 52 μέτρα διάτμησιν πλησίον τῆς Ζώνης 10 μέτρα, τὸ διάγραμα τὸ ὁποῖον ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας προώθη τὴν γραμμὴν ταύτην πρὸς τὴν λεωφόρον Συγγροῦ ἀφίνον εἰς ταύτην πλάτος 32 μέτρων. Ἐνόμιζον ὅτι ἠδυνάμην νὰ λάβω πρωτοβουλίαν. Διέταξα τότε τὴν ἁρμοδίαν τοῦ Ὑπουργείου ὑπηρεσίαν καὶ ἠνεῴξαμεν νέαν λεωφόρον ἐν τῷ σχεδίῳ, ἡ ὁποία δὲν εἶδεν ἀκόμη τὸ φῶς εἰς τὴν πραγματικότητα, ἥτις, ἀρχομένη ἀπὸ τὶς Τζιτζιφιές, βαίνουσα ὄπισθεν τοῦ χώρου τῶν Ἱπποδρομιῶν πρὸς τὴν λεωφόρον Συγγροῦ, εἶχε σκοπὸν τὴν ἐπίτευξιν συντομωτέρας συγκοινωνίας μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ τοῦ Νέου Φαλήρου. Ὑπεσχέθημεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Ἱπποδρομιῶν ὅτι θὰ προέλθωμεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας — ἦτο ἐποχὴ καθ’ ἣν ἦτο Ὑπουργὸς ὁ κ. Μυλωνᾶς — ἵνα, ὅ,τι δεδικαιολογημένως ἠθέλομεν ἀποκόψει ἀπὸ τὴν Ἑταιρείαν ταύτην κατὰ μῆκος τῆς λεωφόρος Συγγροῦ καὶ τῆς παραλιακῆς λεωφόρου, πολλαπλασίως ἀποδοθῇ εἰς τὴν Ἑταιρείαν μέχρι τῆς συναντήσεως τῆς νέας ἀπὸ Τζιτζιφιῶν μέχρι λεωφόρου Συγγροῦ ἱδρυθησομένης λεωφόρου. Ἤδη ἡ Ἑταιρεία προήλασε καὶ εὔχομαι νὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, εὔχομαι ὁ νῦν Ὑπουργὸς νὰ ἀναλάβῃ τὸ βάρος νὰ διατάξῃ τὴν ὀπισθοδρόμησιν τῶν ἱδρυμάτων. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὅσον ἀφορᾷ τὸν δοθέντα χῶρον εἰς τὴν ἀεροπορίαν μεταξὺ τῶν κτιρίων καὶ τῶν πριονοειδῶν ἀποθηκῶν, ὅτι ὁ χῶρος αὐτὸς δὲν ἐπιτρέπει τὴν μελλοντικὴν διαπλάτυνσιν εἰς 52 μέτρα. Δυοῖν θάτερον θὰ συμβῇ· ἢ αἱ Ἀθῆναι εἰσὶ προωρισμέναι νὰ ἔχωσιν ἐπὶ τῆς θαλάσσης πρόσοψιν στενὴν καὶ οὐχὶ σύμφωνον πρὸς τὴν μελλοντικὴν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς πόλεως, ἢ ὁ κ. Ὑπουργός—τὸν ὁποῖον δὲν βλέπω—θὰ ἀνελάμβανε διὰ συντόνου ἐνεργείας ἐπανασυνεννοήσεως νὰ εὐρύνῃ, ἐφόσον ὑπάρχει χῶρος, τὸ διάστημα τοῦτο. Εἶναι εὐχερὴς ἡ ὁδός, ἂν διατάξητε τὴν ὀπισθοδρόμησιν τῆς ἀριστερὰ τῷ βαίνοντι πρὸς τὸ Παλαιὸν Φάληρον οἰκοδομικῆς γραμμῆς πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐνυδρείου. Ἐπαναλαμβάνω, ἵνα περιορισθῶ ἐντὸς τοῦ στενοῦ θέματος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ὁ περὶ μάνδρας λόγος τοῦ κ. συναδέλφου ἀπεμάκρυνεν ἡμᾶς, ὅτι ἡ ἵδρυσις τοῦ ἐργοστασίου, ὁ πολλαπλασιασμὸς τοιούτων τεκτονικῶν ἀσχημιῶν καὶ τὸ μέλλον τῆς πόλεως βεβαίως ἀπὸ ἀπόψεως αἰσθητικῆς καὶ ὑγιεινῆς μειοῖ, ὡς καὶ τὰ συμφέροντα τῶν περιοίκων ἀναμφιβόλως βλάπτει. Διότι τὸ τμῆμα αὐτὸ τῆς πόλεως, διὰ τοῦ ἱδρυθησομένου προσεχῶς συνοικισμοῦ Ν. Σμύρνης καὶ τῆς μοιραίας ἐπεκτάσεως πρὸς τὴν θάλασσαν, ἅμα καταφθάσῃ τὰ ὅρια, εἰς τὰ ὁποῖα τὸ νέον σχέδιον τῶν Ἀθηνῶν περιορίζει πρὸς ἀνατολὰς καὶ πρὸς βορρᾶν τὴν πόλιν, εἰσὶ προωρισμένα τὰ μέρη ἐκεῖνα ἵνα ἴδωσι τὸν σχηματισμὸν τῶν ἱδρυθησομένων συνοικισμῶν κατὰ πάντα προωρισμένων πρὸς τὰς νεωτέρας διατάξεις τῆς ὑγιεινῆς καὶ εὐμαρείας. Τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἀεροπορικῶν ἱδρυμάτων μοιραίως θέλει παρακωλύσει καὶ διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται ὅπως τὸ ἀεροπορικὸν ἵδρυμα ἐγκαίρως μεταφερθῇ ἐκεῖθεν ἢ περιορισθῇ ὡς ἤδη ἔχει. Νομίζω ὅτι ἀπολύτως ἀντεδείκνυται ἡ ἵδρυσις τοῦ ἀκαλαισθήτου καὶ βλαβεροῦ διὰ τὴν πόλιν βιομηχανικοῦ τούτου ἔργου εἰς ἣν θέσιν τώρα εἶναι. Προφανῶς ἡ ἵδρυσις τοῦ Ναυστάθμου εἰς Σκαραμαγκᾶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασισθῇ τελικῶς συντόμως καὶ παραλλήλως καὶ πλησίον νὰ ἱδρυθῇ τὸ ἐργοστάσιον κατασκευῆς ἀεροπλάνων. Τοῦτο δὲ θὰ ἀπετέλει ταυτοχρόνως χορηγίαν ὅπλου ἀμύνης διὰ τὴν πρωτεύουσαν καὶ διὰ τὴν Πατρίδα, ταυτοχρόνως ὅμως ἀπαλλάσσει τὸ μέλλον τῆς πρωτευούσης ἀπὸ συνθήκας ἀντεπιστημονικὰς καὶ ἀνθυγιεινάς. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς γενικεύσεως τῆς συζητήσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἐκφράζω θερμὴν τὴν εὐχὴν ἵνα ἡ Κυβέρνησις μεριμνήσῃ διὰ τὴν σύντονον μελέτην καὶ τὴν βασικὴν τῶν γενικῶν γραμμῶν ὀχύρωσιν τῆς Χώρας ἡμῶν, παράγουσα πολυτιμώτατα πράγματα διὰ τὴν παρασκευὴν τῆς Χώρας πρὸς πόλεμον καὶ τὴν ἀσφάλειαν αὐτῆς ἐν εἰρήνῃ. Εἶναι ζήτημα γενικόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον ἂν τάχιστα ἴδῃ χαρασσομένας τὰς γενικὰς αὐτοῦ γραμμάς. Θὰ παράσχῃ οὕτω καὶ πολεμικὸν ὅπλον ἰσχυρὸν καὶ εὐνοϊκὸν στοιχεῖον διὰ τὴν ἠρεμίαν τῆς Πατρίδος ἡμῶν.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βραχνὸς ἔχει τὸν λόγον.

§108Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ παρελθόντες τὸ βῆμα σᾶς ἀνέπτυξαν τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑποθέτω σᾶς ἀφῆκαν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρέπει τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Φαλήρου νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ ἐκεῖ. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῶν κυρίων συναδέλφων ἄλλα τοιαῦτα, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ δώσω πληροφορίας πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ χάσῃ τὸ Δημόσιον τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἔχει ἐξοδεύσει παρὰ νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐκεῖ τὸ ἀεροδρόμιον. Παρακολουθήσας τὸ ζήτημα, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὸν ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἐπεσκέφθην, ἔχω νὰ φέρω πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὡρισμένας προτάσεις τῶν ἀνθρώπων εἰς τοὺς ὁποίους ἀνήκουν τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ οἱ ὁποῖοι καταστρέφονται. Αὐτοὶ ἀναλαμβάνουν νὰ καταβάλουν καὶ τὴν ἀποζημίωσιν ἀκόμη εἰς τὸ Δημόσιον, νὰ μεταφέρουν δὲ τὰ μηχανήματα εἰς οἱονδήποτε ἄλλο μέρος πρόκειται νὰ κτισθῇ τὸ ἄλλο ἐργοστάσιον. Ἀποζημιώνουν δηλαδὴ τὸ Δημόσιον δι’ ὅσας δαπάνας ἔκαμε μέχρι σήμερον διὰ νὰ μεταφερθῇ τὸ ἀεροδρόμιον ἀπ’ ἐκεῖ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Συνέλευσις, κατόπιν καὶ τῆς νέας αὐτῆς φάσεως τὴν ὁποίαν ἔλαβε τὸ ζήτημα, δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν.

§109ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πληρώνουν 5.500.000 δραχμῶν;

§110Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Ἀναλαμβάνουν ἐκεῖνοι νὰ ἀποζημιώσουν τὸ Κράτος δι’ ὅ,τι κακῶς τὸ Δημόσιον ἔπραξε. Διὰ νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ χῶροι τοὺς ὁποίους θέλει νὰ καταλάβῃ ἡ ἀεροπορικὴ ὑπηρεσία χρειάζονται 200.000.000 δραχμῶν τοὐλάχιστον, τὰ κτήματα δὲ αὐτὰ ἀνήκουν εἰς μικροϊδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἄμεσον ἀνάγκην τοῦ χρήματος αὐτοῦ. Σήμερον ἔχει σταματήσει πᾶσα πρᾶξις ἐπὶ τῆς περιουσίας αὐτῆς, διότι δεσμεύονται ἀπὸ τὴν ἄδειαν τὴν ὁποίαν δὲν τοῖς δίδει τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ κτίσουν, ἀλλὰ συγχρόνως δὲν δύνανται οὔτε καὶ νὰ τὴν πωλήσουν, διότι ποῖος ἀγοράζει κτῆμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀπαλλοτριώσῃ τὸ Δημόσιον, ὅπερ θὰ πληρώσῃ μετὰ δεκαετίαν ἢ εἰκοσαετίαν; Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν ἀφ’ ἑνὸς ἕνα κόσμον ὁλόκληρον, ὁ ὁποῖος ἀδικεῖται προφανῶς ἀπὸ τὴν πρᾶξιν αὐτήν, θὰ μείνῃ δὲ ἀναποζημίωτος ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἀντιθέτως ἔχομεν μίαν προσφορὰν αὐτῶν νὰ ἀποζημιώσουν ἀμέσως τὸ Δημόσιον δι’ ὅσα ἔργα ἔχει κάμει.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§112Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου εἰς τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὴν ἐπίκρισιν, ἡ ὁποία ἔγινεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπὸ τοὺς ἄλλους κυρίους συναδέλφους ἐν σχέσει μὲ τὸ ἐπιτελούμενον ἔργον εἰς Παλαιὸν Φάληρον. Ὅταν κατ’ ἀρχὰς ἱδρύθη ὁ ναυτὼν καὶ ὁ σταθμὸς προσγειώσεως τῶν ὑδροπλάνων, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἀντίρρησιν, διότι ἐπρόκειτο περὶ ἔργου μικροῦ, ἐνῷ σήμερον πρόκειται περὶ μεγίστης ἐγκαταστάσεως πολεμικοῦ ἐργοστασίου ἐπικινδύνου, καὶ τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς τῶν κινδύνων τοῦ πολέμου, ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ, λόγῳ τῆς ἐγκαταστάσεως, συγκεντρώσεως βενζίνης καὶ ἄλλων εἰδῶν, καὶ κινδύνους δι’ ὅλους τοὺς περιοίκους. Πρόκειται ἄλλως τε περὶ δαπάνης μεγίστης διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Σήμερον τὰ οἰκόπεδα ἐκεῖ τιμῶνται τὸ ὀλιγώτερον πρὸς 100 δραχμὰς κατὰ πῆχυν· πρόκειται περὶ 400 χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων, πρόκειται δηλαδὴ περὶ 460 χιλιάδων τετραγωνικῶν τεκτονικῶν πήχεων· ἑπομένως ἡ δαπάνη θὰ εἶναι κολοσσιαία μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς γῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας. Λοιπὸν φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σκεφθῇ σοβαρῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νομίζω ὅτι διὰ νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα θὰ ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ ἡ ὅλη ἡ ὑπόθεσις εἰς μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μετὰ μελῶν ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου εὑρισκομένων, καθὼς καὶ ἐξ ἰδιοκτητῶν τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου καὶ ἄλλων εἰδικῶν ἐκ τῶν δύο Ἐπιτελείων διὰ τὴν ὁριστικὴν ἐγκατάστασιν τοῦ πολεμικοῦ τούτου ἐργοστασίου, τοῦ ὁποίου ἡ θέσις δὲν εἶναι ἐκεῖ, εἰς μίαν λουτρόπολιν πολυσύχναστον, εἰς τὸν πνεύμονα τῶν Ἀθηνῶν, εἰς ἓν ἀπὸ τὰ ὡραιότερα μέρη τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ὅτι εἶναι τὸ μέλλον ἀκριβῶς τῆς κινήσεως τῆς ἐαρινῆς καὶ τῆς θερινῆς. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ὁ Ναύσταθμος εἶναι βεβαίως τὸ πλέον ἐνδεδειγμένον διὰ τοιαύτας ἐργασίας μέρος, ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὡς μὴ εἰδικὸς δὲν ἠμπορῶ νὰ κρίνω καὶ νὰ προτείνω περὶ τούτου. Θὰ ἐνόμιζον ὅμως ὅτι, ἐπειδὴ ἡ γενικὴ ἐντύπωσις εἶναι ὅτι ἡ δαπάνη εἶναι κολοσσιαία διὰ τὴν ἀποζημίωσιν καὶ ὅτι τὸ μέρος εἶναι ἀκατάλληλον διὰ τὴν ἐγκατάστασιν πολεμικοῦ ἐργοστασίου. Θὰ ἦτο ἀνάγκη, φρονῶ, νὰ σταματήσῃ ἡ προχώρησις τῶν ἐργασιῶν, ἵνα μὴ αἱ δαπάναι γίνωσι μεγαλύτεραι. Νὰ παραπεμφθῇ δὲ ἡ ὅλη ὑπόθεσις εἰς μίαν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μετὰ ἐξωκοινοβουλευτικῶν μελῶν καὶ μελῶν τῶν Ἐπιτελείων, ὥστε νὰ ἀποφασίσῃ αὕτη ποῦ πρέπει νὰ γίνῃ καὶ τί πρέπει νὰ γίνουν αἱ δαπάναι αἱ γενόμεναι διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Διότι, παρὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, σᾶς βεβαιῶ ὅτι πρὸ 2 ἢ 3 ἡμερῶν ἀνιδρύετο ἡ πύλη μετὰ τῆς μάνδρας, δηλαδὴ προχωρεῖ ἡ ὅλη οἰκοδομικὴ ἐργασία πρὸς τὸ μέρος τοῦ δρόμου, ὥστε νὰ ἀποκλείσῃ τὴν λεωφόρον, τὸν ἤδη στενὸν δρόμον, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ περιβόλου μετὰ μιᾶς μεγάλης πύλης μὲ δύο παραστάτας κολοσσιαίους. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ νὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ δὲν πρέπει νὰ προχειρολογήσωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαρσέλος ἔχει τὸν λόγον.

§114Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀπορίας ἄξιον πῶς τὸ σχέδιον τῶν πόλεων, τὸ ὁποῖον μεριμνᾷ δι’ ὅλα τὰ τοιαῦτα ζητήματα, δὲν ἐσκέφθη ὅταν ἐδίδετο ὁ χῶρος οὗτος δι’ ἀεροπορικὰς ἀνάγκας, δὲν ἐσκέφθη ὅτι τὸ μέρος αὐτὸ εἶναι τὸ ὡραιότερον τοῦ Φαλήρου καὶ σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐγένετο τὸ κέντρον τῆς νέας πόλεως, ἡ ὁποία θὰ ἐκτίζετο ἐκεῖ, διότι τὸ ζήτημα τῆς Νέας Σμύρνης ἔχει ἀρχίσει ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγκατεστάθη ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ ὁ χῶρος οὗτος διὰ μίαν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία θὰ προσέφερεν ἐπὶ τέλους κοινωνικὰ κέντρα ἢ ἐν γένει ἀναψυχὴν εἰς τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, θὰ εἶχε τὸν λόγον του. Ἄν ἐπρόκειτο βεβαίως νὰ γίνῃ ἓν Κοὺρ Χάουζ, ὅπως ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς μεγάλας πόλεις, βεβαίως δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀνάγκη οὔτε λόγος κἂν νὰ γίνεται. Ἀλλὰ νὰ δίδεται εἷς χῶρος εἰς τὸ κέντρον τῶν Ἀθηνῶν δι’ ἀεροδρομικὸν ἐργοστάσιον, εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἐντὸς τριετίας θὰ ἀναπηδήσῃ μία νέα πόλις μὲ ὅλα τὰ τελειότερα συστήματα μεγάλης νέας πόλεως 4–5.000 οἰκιῶν καὶ ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ προέκτασιν πρὸς τὸ Φάληρον, αὐτὸ βεβαίως εἶναι τὸ ἀτοπώτερον τῶν πάντων. Ὑπάρχει ἡ παραλία, ἡ ὁποία εἶναι ἓν εὕρημα διὰ τὸ Φάληρον καὶ διὰ τὰς Ἀθήνας, τὸ νὰ δοθῇ δὲ δι’ ἀεροπορικὰς ἀνάγκας μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ὄχι 5½ ἑκατομμύρια, ἀλλὰ καὶ 50 ἂν ἐθυσιάζοντο, τὸ μέρος αὐτὸ δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀεροπορικὸς σταθμός. Διότι καὶ οἱ κάτοικοι οἱ ὁποῖοι θὰ γίνουν μεθαύριον τῆς Νέας Σμύρνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκωνται ἐκεῖ ὑπὸ τὸ φόβητρον αὐτό. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ἀεροδρομίου, ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσιν ὅτι τὸ ἀεροδρόμιον ὤφειλε νὰ γίνῃ ὅπου εἶναι ὁ Ναύσταθμος. Δι’ αὐτὸ μετὰ τὴν πρότασιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Βραχνός, ὅτι οἱ κάτοικοι ἀναλαμβάνουν νὰ δώσουν τὰ ὅσα ἐξωδεύθησαν μέχρι τοῦδε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν ἡ τοιαύτη προσφορὰ καὶ νὰ σταματήσῃ κάθε ἐργασία, διότι θὰ εἶναι αἶσχος διὰ τὰς Ἀθήνας ἂν εἰς τὸ ὡραιότερον κέντρον ἀποκοπῇ κάθε ἄνεσις καὶ κάθε ἡσυχία διὰ νὰ γίνῃ ἓν Ἀεροδρόμιον, ἐκτὸς ἂν τὸ Ἀεροδρόμιον εἶναι ἐπιχείρησις οἰκοδομικὴ καὶ τότε πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἠμπορεῖ νὰ διαθέσῃ ὀλίγα στρέμματα εἰς τὸν Σκαραμαγκᾶν, ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ καὶ νὰ μὴ ἀπαλλοτριοῖ κτήματα μικροϊδιοκτητῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον στοιχίζουν 100 δραχμὰς τὸν πῆχυν καὶ νὰ ἀποκόπτῃ ἀπὸ τοὺς μέλλοντας κατοίκους τῆς Ν. Σμύρνης τὴν ἄνεσιν καὶ τὴν ἡσυχίαν. Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ τὸ ἐπιτρέψῃ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§116Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀνακίνησις τοῦ ζητήματος τοῦ Ἀεροδρομίου ἔφερεν εἰς τὸ μέσον πολλὰ ἄλλα ζητήματα, ὥστε νὰ μὴ ἐνδιαφέρεται πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν μόνον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι. Πολὺ πρὸ τοῦ ἐργοστασίου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ εἰσηγητὴς τοῦ θέματος, εἶχε γίνει ἐκεῖ τὸ Ἀεροδρόμιον καὶ ἡ ἐκλογὴ ἦτο κακή, διότι ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως μὴ τοιαῦτα πράγματα πολεμικῆς φύσεως συγκεντροῦνται εἰς τὰς πόλεις, ὥστε ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Φραγκούδης, ὁ ὑδροκέφαλος αὐτὸς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ τείνῃ νὰ περιλάβῃ τὰ πάντα καὶ νὰ πνίξῃ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι εἶναι κατάρα εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον νὰ γίνωνται ἔτσι. Εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καταβάλλεται ἐξαιρετικὴ πρόνοια ὅπως οἱ πρόσφυγες συγκεντρώνονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἡ πόλις δὲν ἔχει νὰ πιῇ νερὸ καὶ κινδυνεύει ἐκ τῆς ἐλλείψεως νεροῦ καὶ ἐν τούτοις κατ’ ἐπανάληψιν γίνονται συνοικισμοὶ πέριξ τῶν Ἀθηνῶν. Ἂν πρόκειται—καὶ βεβαίως πρόκειται—καὶ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ἀστικῶν πρισφυγικῶν πληθυσμῶν τῶν ἐνασκούντων ἀστικὰ ἐπαγγέλματα, δὲν πρέπει αὐτοὶ νὰ ἔρχωνται εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι ἡ ἀκρίβια τῆς ζωῆς θὰ καταστήσῃ τὸν βίον τῶν προσφύγων δύσκολον, καὶ ἀντὶ νὰ τοῖς γίνεται καλόν, τοῖς γίνεται κακόν. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἐζήτησε κάποιος ἐκεῖ, εἰς τὸν ὁποῖον ἤρεσε τὸ Π. Φάληρον, νὰ γίνῃ Ἀεροδρόμιον καὶ τὸ δικαίωμα ἀπαλλοτριώσεως ἐδόθη. Πόσα συμφέροντα ἐθίγησαν καὶ διὰ ποῖον λόγον ἐθίγησαν, κανεὶς δὲν τὸ ἠξεύρει. Ἀλλ’ ἐκεῖ κοντὰ ἔχει ἐπιταχθῆ χῶρος μεγίστης ἀξίας δι’ ἐγκατάστασιν παραγκῶν διὰ τοὺς πρόσφυγας, χῶρος ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἀξίας, ἐπετάχθη δὲ δι’ ἀνάγκας ἀπαραιτήτους, ἀφοῦ οἱ ἐκεῖ κάτοικοι πρόσφυγες θὰ ἠδύναντο κάπου ἀλλοῦ νὰ μείνουν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν ἐνοικούντων ἐκεῖ. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Σπετσῶν ἐταράχθη διὰ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ τὸν διέκοψα διὰ νὰ τὸν ἀπαλλάξω ἀπὸ τὴν ἀνησυχίαν αὐτήν, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν σκοτίζεται ὅταν γίνεται ἀπαλλοτρίωσις, ἁπλούστατα διότι δὲν πληρώνει. Ἐπιτάσσει κτήματα ἑκατομμυρίων διὰ νὰ κάμῃ ἐγκατάστασιν ἀξίας ὀλίγων χιλιάδων, ἢ διὰ νὰ κάμῃ καμμίαν μικρὰν ἐγκατάστασιν. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι ζητήματα δευτερεύοντα· δὲν πειράζει ἡ ἐπίταξις διότι ἡ πληρωμὴ δὲν θὰ γίνῃ.

§117Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν πᾶνε εἰς τὰ δικαστήρια;

§118Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν πᾶνε εἰς τὰ δικαστήρια, φροντίζει ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη καὶ παρατείνει ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἔτσι ὅλα εἶναι καλὰ εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον.

§119Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν ὑπάγῃ εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον;

§120Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀφίνω νὰ τὸ χαρακτηρίσητε σεῖς. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον θὰ ἐξαντλήσῃ ὅλην τὴν ἐπιχειρηματολογίαν ἑνὸς πταισματοδίκου διὰ νὰ εὕρῃ τοὺς λόγους νὰ ἐξακολουθήσουν αἱ δίκαι τῶν ζημιουμένων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ Ἱπποδρομίου ἐγένετο χρῆσις καὶ δι’ αὐτὸ τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ἡ Ἑλλὰς βεβαίως ἐχόρτασεν ἀπὸ ὅλας τὰς διασκεδάσεις καὶ νὰ μὴ ἔχῃ καὶ αὐτὴ Ἱπποδρόμιον; Ὅλα τὰ εἶχεν ἡ Ζαφειρούλα καὶ νὰ μὴ ἔχῃ Ἱπποδρόμιον; Ἀπαλλοτρίωσις λοιπὸν καὶ δι’ αὐτὸ καὶ οὕτω θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν διαφόρων ἰδιοκτησιῶν, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἰδιοκτησία καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ γίνῃ τίποτε ἐκ φόβου ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ ἐπεμβῇ διὰ νὰ ματαιώσῃ κάθε ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἡ ἀρχὴ ὅτι τὰ δημόσια ἱδρύματα καὶ πρὸ πάντων τὰ πολεμικὰ πρέπει νὰ εἶναι μακρὰν τῶν πόλεων καὶ ἰδίως μακρὰν τῆς πρωτευούσης. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Ναύσταθμος—καὶ ἐλέχθησαν πολλαὶ ἀνακρίβειαι —Θὰ γίνῃ εἰς Σαλαμῖνα. Καὶ ἐλέχθησαν ἀτόπως ταῦτα, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀναγνώσουν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἔγινεν εἰς τὰ 1893, μολονότι ἔγινεν εἰς ἓν μέρος ἔρημον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται «Ἀράπης», διότι πραγματικῶς μόνον Ἀράπης ἠδύνατο νὰ κατοικήσῃ ἐκεῖ—καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ναυτικὸς καὶ ἠξεύρει τὰ θέλγητρα τοῦ τόπου αὐτοῦ—ἠξεύρουν ὅτι οὔτε εἰς τὸν Πόρον ἠδύνατο νὰ γίνῃ, διότι ἦτο ἀνοχύρωτος, οὔτε εἰς τὴν Χαλκίδα, διότι παρέχει τὸ ἐλάττωμα τὸ στρατιωτικόν, ὅτι ὁ ἐχθρός, παραβιάζων τὴν γραμμὴν—καὶ ἰσχυρὸς ἐχθρὸς τότε ὅπως ἦτο ἡ Τουρκία—καὶ εἰσβάλων εἰς τὸ Σουφλί, θὰ εὑρίσκετο ἀμέσως πρὸ τοῦ Ναυστάθμου καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ τὸν καταστρέψῃ καὶ δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ ἀμυνθῇ κατ’ ἐπιθέσεων τῆς ξηρᾶς, ὅπως ἀπεδείχθη εἰς τὸ 1897, ὅπου εἷς πασσᾶς ἐδέχθη νὰ ἀπομακρυνθῇ μετὰ τοῦ Στόλου, καὶ πραγματικῶς, ἂν δὲν ἀπεμακρύνετο, θὰ κατεβυθίζετο λόγῳ τῆς ἀνικανότητος τῶν πλοίων. Τότε ὁ Ναύσταθμος ἔγινεν ἐκεῖ καὶ δυστυχῶς παρ’ ὅλους τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλουν νὰ μὴ γίνωνται τὰ μεγάλα πολεμικὰ κέντρα πλησίον τῶν πόλεων καὶ δὴ τῆς πρωτευούσης, καὶ πάλιν ἰσχυροὶ λόγοι ὑπηγόρευσαν τὴν ἵδρυσιν τοῦ νέου Ναυστάθμου εἰς Σκαραμαγκᾶ. Ὁ κ. Μπότσαρης ἐμνημόνευσεν ὡς ἄριστον τόπον τὸν Κορινθιακὸν κόλπον, δηλαδὴ τὴν Ἰτέαν, διότι αὕτη παρέχει ὅλα τὰ πλεονεκτήματα, ὡς ἔχουσα δύο εἰσόδους καὶ ἐξόδους, πρὸς ἀνατολὰς καὶ πρὸς δυσμάς, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἐκεῖ ἔτυχε νὰ εἶναι ἕνα μεγάλο ἐμπόδιο, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὴ ἡ ἵδρυσις τοῦ ἀεροδρομίου εἰς τὸν λιμένα τῆς Ἰτέας καὶ εἰς τὸ Μετολόγγιον. Διότι ἡ διῶρυξ εἶναι στενὴ καὶ βομβαρδισμὸς δι’ ἀεροπλάνων εἶναι εὔκολος, ὥστε διὰ τῆς καταρρίψεως τῶν χωμάτων τῶν παρειῶν νὰ τὴν φράξῃ εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ἔξοδος ἐκείνη, καὶ ἂν τὸ στάδιον τῶν ναυτικῶν ἐπιχειρήσεων εἶναι τὸ Αἰγαῖον, νὰ εἶναι ὑποχρεωμένα τὰ πλοῖα νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ Ρίου καὶ Ἀντιρίου διὰ νὰ περιπλεύσουν τὴν Πελοπόννησον. Ἀλλὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον ὅπως οἱ ἁρμόδιοι ἔχουν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν νὰ μὴ συγκεντρώνουν ὅλας τὰς ἐπιχειρήσεις εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ἡ πρωτεύουσα κατήντησε μὲ τὸν Πειραιᾶ νὰ ἔχῃ περὶ τὰς 800,000 πληθυσμόν, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ὑδρεύσῃ οὔτε νὰ τροφοδοτήσῃ, ἀλλὰ ἀναγκάζεται νὰ μεταφέρῃ ταῦτα ἀπὸ μακρυνὰς ἀποστάσεις, ὁπότε ταῦτα ἐπιβαρύνονται. Ἀλλὰ τὸ θέλγητρον τῆς πρωτευούσης εἶναι μέγα καὶ ἐνδιαφερόμενοι εἶναι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι φροντίζουν περὶ ἑαυτῶν καὶ ἀλλήλων καὶ οὕτω πως ὅλα γίνονται πέριξ τῆς πρωτευούσης. Ὁ κ. Βραχνὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναφέρῃ ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι πληρώνουν τὸ Δημόσιον διὰ τὰς μέχρι τοῦδε δαπάνας του, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι μόνον ζήτημα δαπάνης, διότι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα τῆς μεταφορᾶς τοῦ ἐργοστασίου τί θὰ γίνῃ ἡ ἐργασία; Ἔχω πληροφορίας, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ γνωρίζῃ καλύτερα, ὅτι γίνεται κάποια σπουδαία ἐργασία διὰ τὴν κατασκευὴν ἀεροπλάνων. Ἀλλὰ ἅμα ἀρχίσῃ ἡ μεταφορά, ἡ ἐργασία θὰ σταματήσῃ· ἑπομένως ἕνα κακὸν τὸ ὁποῖον ἤρχισε νὰ γίνεται δύσκολα διορθώνεται, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔγινε, δὲν πρέπει καὶ νὰ μείνῃ. Νὰ ληφθῇ μία πρόνοια ἂν ὄχι περὶ ταχείας μεταφορᾶς, ἀλλὰ μεταφορᾶς ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ. Ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοιαύτης ἐκτάσεως εἶναι μεγάλη, ἔστω καὶ ἂν ἀποζημιωθοῦν οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τοῦ περὶ ἀπαλοτριώσεως δημευτικοῦ νόμου. Διότι, ὅταν πρόκειται περὶ ἐγκαταστάσεως ἀγροτῶν, ἐπιτρέπεται καὶ ὀλίγον ἡ ἁρπαγή, διότι ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀγροτῶν ἐγένετο δι’ ἁρπαγῆς τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ Δημοσίου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ ἁρπαγὴ εἰς βάρος τῶν ἰδιωτῶν. Ἡ ὁλότης τῶν πολιτῶν, δηλαδὴ τὸ Δημόσιον εἶναι πλουσιώτερον τοῦ πλουσιωτέρου ἰδιώτου καὶ ἑπομένως, ἂν πρόκειται τοῦ πλουσιωτέρου ἰδιώτου τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ περιουσία, ἐπιβάλλεται ὅπως πληρωθῇ οὗτος τὴν ἀξίαν της ὁλόκληρον καὶ κάτι ἐπὶ πλέον. Ἡ κακὴ ἀντίληψις ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου εἶναι ἀνώτερον τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων καὶ ὅτι οἱαδήποτε ζημία τῶν ἰδιωτῶν εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου ἐπιβάλλεται, εἶναι μία πλάνη, εἶναι μία κακία, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, δηλαδὴ τὸ σύνολον τῆς περιουσίας καὶ τοῦ πλούτου ὁλοκλήρου τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, εἶναι ἀνώτερον εἰς πλοῦτον οἱουδήποτε ἰδιώτου, καὶ ὅταν ζημιώνῃ ἕνα ἰδιώτην ὀφείλει νὰ τὸν πληρώνῃ, δίδον αὐτὸ τοῦτο τὸ παράδειγμα ὅτι εἰς τὸν Τόπον αὐτὸν δὲν πρέπει νὰ γίνεται οὐδεμία ἀδικία καὶ ὅτι τὸ Δημόσιον πρὸ παντὸς ὀφείλει νὰ εἶναι δίκαιον ἀπέναντι τῶν πολιτῶν. Ἀπὸ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς δέον νὰ κινοῦνται τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας, πάντοτε δὲ νὰ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ κάμνῃ τὸ Κράτος. Καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπέταξαν τὸν χῶρον αὐτὸν ἔχουσι συναίσθησιν ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν θὰ πληρώσῃ τίποτε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι, ἂν ἐγνώριζον ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ πληρώσῃ εἰς ἀκέραιον τὴν ἀξίαν τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, βεβαίως δὲν θὰ ἔσπευδον νὰ ἐπιβαρύνουν τὸ Κράτος μὲ μίαν δαπάνην πολλαπλασίαν τῆς κατασκευῆς τοῦ ἀεροδρομίου. Καί, καθὼς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, πρόκειται περὶ δαπάνης 200 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Φρίττει κανεὶς καὶ ἀγανακτεῖ κατὰ τῶν σχόντων τὴν ἰδέαν κατὰ πρῶτον νὰ κτίσουν τὸ ἀεροδρόμιον εἰς τὸ ἀκριβώτερον μέρος τῆς Ἑλλάδος. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ γνωρίσῃ ὅτι δὲν ἐπληρώθη ἀκόμη ἡ ἀξία τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς. Βεβαίως τὸ Δημόσιον εἶναι διατεθειμένον νὰ πληρώσῃ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐλέγχου τῆς παρούσης Κυβερνήσεως εἴτε οἱασδήποτε ἄλλης, ἀλλὰ πρόκειται διὰ τὴν ἀντίληψιν, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὰ ὄργανα τῆς Πολιτείας ἀπὸ τῆς ἀνωτάτης κορυφῆς μέχρι τῆς κατωτάτης, ὅτι τὸ Δημόσιον δύναται νὰ κάμνῃ οἱανδήποτε ἀνοησίαν, διότι τὴν ἀνοησίαν αὐτὴν δὲν θὰ τὴν πληρώσῃ. Τὸ Δημόσιον δύναται νὰ κάμῃ καὶ μίαν λαμπρὰν ἐπιχείρησιν· νὰ δημεύσῃ τὰ κτήματα τῶν ἰδιοκτητῶν, νὰ τὰ πληρώσῃ ἀντὶ κερματίων τινῶν καὶ ἔπειτα νὰ τὰ μοσχοπωλήσῃ!

§121Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶναι δυνατὸν τὰ μέχρι τοῦδε ὑπάρχοντα κτίρια νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ στρατιωτικὰς ἀποθήκας, ἔχομεν δὲ ἔλλειψιν μεγάλην ἀποθηκῶν.

§122Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖ θὰ καταλήξω. Ἐὰν τὸ Κράτος δὲν φθάσῃ εἰς αὐτὴν τὴν λαμπρὰν ἐπιχείρησιν, νὰ ἀπαλλοτριώνῃ κτήματα καὶ νὰ τὰ πληρώνῃ ὅσον θέλει — διότι ἀπαλλοτρίωσις σημαίνει δήμευσις καὶ ὅταν γίνεται διὰ πτωχοὺς ἀγρότας, μολονότι καὶ τότε θὰ ἔπρεπε νὰ πληρώνῃ, διότι ἡ Πολιτεία, ἀντὶ νὰ ζημιώσῃ τὸν ἔχοντα τὸ μεγάλο τσιφλίκι καλύτερον εἶναι νὰ ἐπιβαρύνῃ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν παρὰ ἕνα καὶ μόνον, εἶναι συγκεχωρημένον, ἐνῷ τοὐναντίον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνεται ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ ἀφοῦ ἔγινε τὸ κακὸν αὐτό, διὰ τὸ ὁποῖον εὐθύνονται ὅλοι οἱ διελθόντες ὄχι μόνον ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα τὰ σχετικά, δὲν μένει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως γίνῃ περαιτέρω ἐπέκτασις τοῦ ἐργοστασίου, εἰς τρόπον ὥστε εἰς χρόνον ἔστω καὶ μακρὸν νὰ παύσῃ νὰ ὑφίσταται ἐκεῖ.

§123Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ἐργοστάσιον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ ἄνευ τοῦ ἀεροδρομίου, σύμφωνα δὲ μὲ τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ὅμως εἶναι ἄκυρος, τὸ Δημόσιον εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ παραχωρήσῃ τὸν χῶρον τῶν 700,000 τετραγωνικῶν μέτρων εἰς τὸ ἐργοστάσιον.

§124Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὅταν ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος, ἰσχυρίζεσθε κάτι τι ὅμοιον πρὸς τοὺς μεγάλους ἐκείνους πολιτικοὺς ἄνδρας τοῦ 1916, οἵτινες ἰσχυρίσθησαν ὅτι ἡ κατάληψις τῆς Καβάλλας ἦτο ἄκυρος, διότι εἶχον βεβαίωσιν τῆς Γερμανίας ὅτι ἡ Καβάλλα θὰ ἀπεδίδετο εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἔμειναν ἥσυχοι· οὕτω καὶ σεῖς. Ἡ σύμβασις ἠμπορεῖ νὰ εἶναι ἄκυρος, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀκυρωθῇ.

§125Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ὥστε ἡ Συνέλευσις νὰ ἐγκρίνῃ παρανομίας Ὑπουργῶν, τότε ἔχετε δίκαιον.

§126Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπέσατε ἀπὸ κανένα ἄστρο, καὶ ἂν ἐπρόκειτο τὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα ἔχουν γίνει ἕως τώρα νὰ διορθωθοῦν, δὲν γνωρίζω τί ἐπανάστασις θὰ ἐγίνετο. Διότι διὰ νὰ ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ἀρθοῦν τὰ ἐμπόδια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπηγόρευσαν τὴν σύναψιν τῆς ἀκυρωσίμου αὐτῆς συμβάσεως. Ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω, διότι ἐγεννήθησαν συμφέροντα καὶ δὲν ἠμπορεῖ ἡ Πολιτεία, ἡ προκαλέσασα ζημίαν ἰδιωτικῶν συμφερόντων, νὰ ἐνθυμηθῇ γιὰ μιὰ στιγμὴ τὸ λάθος της καὶ νὰ θέλῃ νὰ τὸ διορθώσῃ, χωρὶς νὰ ἀποζημιώσῃ, διότι ἡ Ἑταιρεία ἡ συνάψασα τὴν σύμβασιν ἀπέκτησεν ἤδη δικαιώματα. Ἠδύνατο κάλλιστα τὸ ἀεροδρόμιον νὰ γίνῃ εἰς Σκαραμαγκᾶ ἢ ἀλλαχοῦ, ὅπου ὑπάρχουν χῶροι μὴ ἔχοντες ἀπολύτως οὐδεμίαν ἀξίαν καὶ διὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὁποίων δὲν ἠδύνατο νὰ προκύψῃ οὐδὲν κακὸν καὶ ἐπὶ τέλους καὶ τὸ ἀεροδρόμιον νὰ μὴ εὑρίσκεται καὶ τόσον μακρὰν τῆς ποθητῆς πρωτευούσης, ἐγγὺς τῆς ὁποίας ἐπιθυμοῦν νὰ εἶναι ὅλοι, καὶ ἡ ὁποία ἔχει καταντήσει ὑδροκέφαλος, ἀπογυμνώσασα ὅλα τὰ ἄλλα κέντρα τοῦ Κράτους.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κολιαλέξης ἔχει τὸν λόγον.

§128Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Ἀξιότιμοι κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἐγκατάστασις πολεμικοῦ ἐργοστασίου εἰς τὸ Φάληρον εἶναι τελείως ἀδύνατος. Τὸ ἐργοστάσιον τὸ ὁποῖον θὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὸν χῶρον αὐτὸν ἀπὸ ἀεροπορικῆς ἀπόψεως εἰς πρῶτον τυχὸν βομβαρδισμὸν θὰ καταστραφῇ, διότι σήμερον ὅλα τὰ Κράτη ἔχουν φθάσει εἰς σημεῖον ὑπεροπλίας ἀεροπορικῶν δυνάμεων.

§129Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Νομίζω ὅτι γίνεται μία σύγχυσις ἐξ ἀγνοίας τοῦ ἱστορικοῦ τοῦ ἀεροδρομίου αὐτοῦ. Τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Φαλήρου δὲν ἱδρύθη ποτὲ ὡς ἀεροδρόμιον, ἀπόδειξις εἶναι ἡ ἵδρυσις τοῦ ἀεροδρομίου Τατοΐου· ἱδρύθη ἁπλῶς ὡς σκάλα ὑδροπλάνων διὰ νὰ φεύγουν καὶ νὰ φθάνουν τὰ ὑδροπλάνα. Ἡ σκάλα αὐτὴ ἡ προσωρινὴ ηὐξήθη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ἔγινε κατόπιν ὄπισθεν τὸ ἐργοστάσιον. Ὅταν τὸ Ναυτικὸν ἀπέκτησε καὶ ἀεροπλάνα, τὰ ἔστειλαν εἰς τὸ Τατόϊ, ἐπειδὴ δὲ εὑρέθησαν καὶ τὰ κτίρια αὐτὰ ἐκεῖ, εἶπον νὰ τὰ χρησιμοποιήσουν. Ἡ ἵδρυσις λοιπὸν τοῦ ἐργοστασίου δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν.

§130Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Εἰς τὸ Ναυτικὸν ὑπάρχουν ἀεροπλάνα τὰ ὁποῖα ἵπτανται προσγειούμενα καὶ ἀεροπλάνα τὰ ὁποῖα ἵπτανται προσθαλασσούμενα. Κατεσκεύασαν λοιπὸν ἓν ἀεροδρόμιον εἰς Τατόϊον καὶ ἓν εἰς Παλαιὸν Φάληρον. Καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἀπόψεως καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης τὰ ἀεροδρόμια εἶναι ἀκατάλληλα, διότι ὑπάρχει ἀεροδρόμιον εἰς τὸ Τατόϊον διὰ νὰ ἵπτανται εἰς τὴν ξηρὰν καὶ ὑπάρχει καὶ ἀεροδρόμιον τοῦ Ναυτικοῦ ἐγκατεστημένον εἰς Παλαιὸν Φάληρον, ὅπου δὲν ἔπρεπεν οὔτε κἂν σκέψις νὰ γίνῃ ἐγκαταστάσεως τοιούτου διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι καὶ ὁ καιρὸς εἶναι τελείως ἀκατάλληλος, ἐκτὸς δὲ τούτου ποῖον ὅρον πολεμικὸν θὰ ἐκπληροῖ; Ποίους θὰ ἐνισχύσῃ; Ποῖος εἶναι ὁ Ναύσταθμος καὶ ὅλα τὰ ἄλλα πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐνισχύσῃ; Καὶ τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Τατοΐου εἶναι πολὺ κακῶς ἐγκατεστημένον, διότι ἐγκατεστάθη δι’ ἀεροπορίαν ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸ Ναυτικόν. Εἶναι μία ἄσκοπος δαπάνη, ἡ ὁποία ἐγένετο χωρὶς νὰ γνωρίζω τοὺς λόγους.

§131Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὥστε, κ. συνάδελφε, ἰσχυρίζεσθε ὅτι καὶ τὰ δύο ἀεροδρόμια ἔπρεπε νὰ εἶναι πλησίον τῆς θαλάσσης, ἀλλ’ εἰς ἐσωτερικὴν θάλασσαν, ὅπως εἶναι ἡ Χαλκίς, ἡ Ἰτέα, ὥστε νὰ εἶναι ἀσφαλῆ καὶ ἀπὸ θαλάσσης.

§132Θ. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ καταλήξω εἰς ποῖον μέρος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις ἐργοστασίου πολεμικοῦ. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τῶν διαφόρων ἀεροπλάνων τῆς θαλάσσης καὶ τῶν ἀεροπλάνων τῆς ξηρᾶς, ὑπάρχουν εἰδικοὶ τεχνικοὶ λόγοι, ἀπὸ ἀεροπορικῆς ἀπόψεως, οἱ ὁποῖοι κανονίζονται ἐκ τοῦ Γενικοῦ Ἐπιτελείου τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Στόλου, ὅταν ὅμως παρασκευάζεται τὸ σχέδιον τῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ὅταν τὸ Κράτος ἔχει ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης σκεφθῆ μὲ ποῖον Κράτος θὰ πολεμήσῃ, δύναται νὰ σχηματίσῃ τὴν ἀεροπορικὴν βάσιν καὶ τῆς θαλάσσης καὶ τῆς ξηρᾶς εἰς ὡρισμένον μέρος. Ἀλλ’ ἐγκατάστασις ἐργοστασίου μοναδικοῦ εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐδέποτε ἐπιτρέπεται νὰ γίνῃ εἰς ἀνοικτὸν παράλιον μέρος, καθ’ ἣν στιγμήν, ὡς ἐκ τοῦ εἴδους του, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ὑπόγειον, διότι τὰ εἴδη αὐτὰ εἶναι πολυδάπανα καὶ ἡ συντήρησις τοιούτου ἐργοστασίου ἐπίσης δαπανηρά. Ἀφοῦ καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλία κατὰ τὸ 1914 εἶχεν ἓν μόνον ἐργοστάσιον ἀεροπλάνων, ἡ Ἑλλὰς κατασκευάζει σήμερον τὸ πρῶτον ἐργοστάσιον καὶ τὸ θέτει εἰς μέρος προωρισμένον νὰ προσβληθῇ εὐκόλως. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ναυτικὴν ἄποψιν. Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἂν εἰς μίαν στιγμὴν δεδομένην θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσβληθῇ ἓν ἐργοστάσιον τοῦ εἴδους αὐτοῦ καὶ φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τοῦτο δὲν θὰ εἶναι κατορθωτόν, καθόσον προϋποτίθεται ὅτι θὰ ὑπάρχῃ συμμαχία μὲ ἕτερον Κράτος ἔχον τὴν ὑπεροπλίαν. Ἄλλως τε ὑπάρχουν τεχνικοὶ ἀεροπορικοὶ ὅροι καὶ εἰς κάθε ἐργοστάσιον πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀεροπορικὴ Σχολή, ἡ ὁποία εἰς δεδομένην περίστασιν νὰ παράγῃ ἄφθονα τὰ ἀεροπορικὰ μέσα. Ἑπομένως ἡ ἔκτασις τοῦ ἐργοστασίου, ἐφοδιαζομένου συνεχῶς, καὶ τῶν συναφῶν πρὸς αὐτὸ ὑπηρεσιῶν, Σχολῆς κλπ. θὰ εἶναι τεραστία καὶ ὡς ἐκ τούτου θὰ δαπανηθῶσι πολλὰ χρήματα. Ὥστε καὶ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἀεροπορικῆς ναυτικῆς δὲν εὑρίσκω καμμίαν αἰτιολογίαν διὰ νὰ πεισθῇ τις ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ παραμονὴ ἑνὸς ἐργοστασίου εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Ἐκτὸς δὲ τούτου διὰ τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ τῆς ἀεροπλοΐας, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι μοναδικόν, πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ κατάλληλος χῶρος τοιοῦτος, ὥστε νὰ εἶναι μακρὰν τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ προσέτι νὰ πληροῖ ὅλους τοὺς ὅρους τοὺς τεχνικοὺς καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀεροπορίας τῆς ξηρᾶς καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀεροπλοΐας τῆς θαλάσσης, ὥστε εἰς πᾶσαν στιγμὴν νὰ προπαρασκευάζωνται τὰ ἀεροπλάνα, ἀλλὰ καὶ νὰ εὑρίσκεται εἰς βάσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐφοδιάζῃ τοὺς ὄρχους ἀεροπλάνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρίσκωνται εἰς ὡρισμένον σημεῖον. Προσέτι νὰ ἔχῃ ὡρισμένην συγκοινωνίαν καὶ ἐπαρκῆ, ὥστε εἰς στιγμὴν ἐπιχειρήσεων νὰ γίνεται πλήρης ἐφοδιασμός. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀφ’ ἑαυτοῦ ἀντιληπτόν, ὅτι ἐγκατάστασις ἐργοστασίου εἰς τοιοῦτον ἀναπεπταμένον χῶρον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκριθῇ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἀξία μεγάλης ἐρεύνης καὶ προσοχῆς, διότι πρέπει ἀπὸ τοῦ καιροῦ τῆς εἰρήνης νὰ ἐγκατασταθῇ πολεμικὸν ἐργοστάσιον ἀεροπλοΐας εἰς χῶρον κατάλληλον. Δι’ αὐτὸ συνιστῶ νὰ συσταθῇ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ ἀπόψεως στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς τὸ ζήτημα καὶ νὰ προτείνῃ τὴν κατασκευὴν ἑνὸς ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον θὰ πληροῖ ἅπαντας τοὺς ὅρους. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν καὶ μεγάλης ἐρεύνης καὶ σεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἀποφασίσητε. (Χειροκροτήματα).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§134Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ παρακολουθήσω τὴν συζήτησιν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως πρὸς λειτουργίαν τοῦ ἐργοστασίου τῆς ἀεροπλοΐας, ἀλλὰ πρόκειται ἁπλῶς νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν γηπέδων ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ πρὸς ἐγκατάστασιν ναυτικῆς ἀεροπλοΐας, εἰς τὸ ὁποῖον εἰδικῶς ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Φραγκούδη, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Παλαιοῦ Φαλήρου πρὸς τὴν Συνέλευσιν, οἱ ὁποῖοι ἐπικαλοῦνται τὴν συνδρομὴν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας διὰ τὸ προσγινόμενον αὐτοῖς ἄδικον διὰ λίαν δεδικαιολογημένης αἰτήσεώς των. Ὅπως θὰ ἠκούσατε, δι’ ἑνὸς Διατάγματος ἁπλοῦ, τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1924, ἐκηρύχθη ἀπαλλοτριωτέα μία ἔκτασις κολοσσιαία, 400.000 στρεμμάτων ἐν Π. Φαλήρῳ, καὶ οὕτως ἐρρυθμίσθη δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ Διατάγματος ἓν ζήτημα κολοσσιαῖον, τὸ τοῦ καθορισμοῦ τῆς ναυτικῆς ἀεροπορικῆς βάσεως, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ἔπρεπε νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ συζητηθῇ εὐρέως ἐν τῇ Συνελεύσει, θὰ ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀποτελέσῃ ἀπόφασιν τοῦ ἀνωτάτου συμβουλίου τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης, τούτου δὲ μὴ ὑφισταμένου εἰσέτι, ἀπόφασιν συνεργασίας τῶν δύο Ἐπιτελείων, τοῦ Ναυτικοῦ καὶ τοῦ Στρατοῦ ἢ τοὐλάχιστον τοῦ ὑφισταμένου Ναυτικοῦ Συμβουλίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν ἦτο ἀποκλειστικῶς ἁρμόδιον νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καθόσον ἔδει νὰ ὑπάρξῃ συνεργασία καὶ μετ’ ἄλλων Ὑπουργείων, τὴν ἁρμοδιότητα τῶν ὁποίων τὸ ζήτημα τοῦτο ἔθιγεν. Οὕτω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ γνώμην εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι μεταβάλλει γενικῶς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῶν ὁποίων περιλαμβάνεται ὁ χῶρος αὐτός. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐρρυθμίσθη ἓν ζήτημα τόσον κολοσσιαίας σημασίας δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ Διατάγματος. Ἐὰν τοὐλάχιστον ἐπρόκειτο περὶ ἀνάγκης τῆς ἐθνικῆς ἀμύνης, τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας, τότε κάθε ἄλλη ἄποψις βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ παραμερίσῃ. Ἀλλ’ ἀσφαλῶς δὲν ἐπρυτάνευσεν ἡ τοιαύτη σκέψις, καθόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῆτε ὅτι ἡ ἀεροπορικὴ βάσις, εὑρισκομένη εἰς Παλαιὸν Φάληρον, εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐξησφαλισμένη, ἀλλ’ ἀντιστρόφως πρόκειται νὰ προκαλέσῃ κινδύνους διὰ τὴν πρωτεύουσαν διὰ τῆς προκλήσεως βομβαρδισμοῦ κατ’ αὐτῆς. Γνωρίζομεν ὅτι εἷς μέγας παράγων ἐν τῷ πολέμῳ εἶναι ἡ ἐξάσκησις ψυχολογικῆς ἐπιδράσεως ἐπὶ τῶν κατοίκων τῶν πόλεων καὶ ἰδίως τῶν κατοίκων τῆς πρωτευούσης, ὁ ὁποῖος ψυχολογικὸς παράγων ἔχει ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν σκέψεων καὶ ἀποφάσεων τῶν Κυβερνήσεων. Παραπέμπω ὑμᾶς εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου, ἥτις ἔχει διανεμηθῆ, καθόσον εὑρίσκω ταῦτα σαφῆ καὶ λογικά. Ὑποθέτω ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ γίνῃ μεγάλη ἐπέκτασις εἰς τὴν συζήτησιν, διότι τόσον ὁ εἰδικὸς ἀεροπόρος κ. Κολιαλέξης ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα ὅσον καὶ ὁ κ. Μπούμπουλης. Φαντάζομαι ὅτι τὸ συμπέρασμα τῆς συζητήσεως θὰ εἶναι νὰ πεισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ πᾶσα περαιτέρω ἐργασία ἐν Παλαιῷ Φαλήρῳ καὶ νὰ μεταφερθῇ τὸ ἀεροδρόμιον ἀπὸ ἐκεῖ, ὅταν ἐν τῷ μεταξὺ παρασκευασθῇ ἕτερον τοιοῦτον, εἰς τὴν ἁρμόζουσαν θέσιν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§136Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ ἐγὼ ἐπὶ δύο μόνον λεπτὰ τῆς ὥρας, διότι, μελετήσας τὰ ἀεροπορικὰ ζητήματα, γνωρίζω, νομίζω, κατὰ βάθος τὸ ζήτημα. Ὅτι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἑνὸς ἐργοστασίου ἀεροπλοΐας, εἶναι βεβαίως ἀναμφισβήτητον καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐδέχθη νὰ σχηματίσῃ καὶ νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν διὰ τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς καταστήματος τοιούτου, εἶναι ἀξία πολλῶν ἐπαίνων. Διότι, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἀεροπλοϊκὴ ὑπηρεσία χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἓν ἐργοστάσιον πλησίον, τὸ ὁποῖον νὰ κατασκευάζῃ, νὰ ἐπιδιορθώνῃ καὶ νὰ περιποιῆται τὰ ἀεροπλάνα. Ἀλλὰ μεταξὺ τῆς ἱδρύσεως τούτου καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ καταστήματος αὐτοῦ εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, ἡ διαφορὰ εἶναι κολοσσιαία. Ἔχομεν βεβαίως τὴν ἀνάγκην καταστήματος πρὸς κατασκευὴν ἀεροπλάνων, ἀλλὰ τὸ κατάστημα τοῦτο δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον. Ὁ λόγος τὸν ὁποῖον ὁ ἡμέτερος ἀρχηγὸς εἶπεν, τὸ ζήτημα δηλονότι τῆς ψυχολογίας τοῦ λαοῦ μας, ἰδίᾳ λαοῦ τῶν θερμῶν Χωρῶν, εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον. Ἐξ ἄλλου ἡ τοποθέτησις ἑνὸς καταστήματος τοιούτου εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον θὰ προσελκύσῃ μεγάλους κινδύνους διὰ τὴν πρωτεύουσαν, διότι ἐν περιπτώσει πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων τὸ πρῶτον σημεῖον τὸ ὁποῖον θὰ ὑποστῇ τὴν ἐπίθεσιν τῶν ἐχθρικῶν ἀεροπλάνων, θὰ εἶναι τὸ ἀεροδρόμιον τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου. Γνωρίζετε ἀπὸ ὅλα τὰ συγγράμματα τῶν τελευταίων ἐτῶν ποίαν στρατιωτικὴν σημασίαν ἀποδίδουσιν εἰς τὰ ἀεροπλάνα καὶ ποῖος εἶναι ὁ πρῶτος σκοπὸς τῆς ἐνεργείας αὐτῶν ἐν καιρῷ ἐνάρξεως στρατιωτικῆς ἐπιχειρήσεως, ἡ καταστροφὴ τῶν ἐχθρικῶν ἀεροδρομίων, τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν ἐχθρικῶν βάσεων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ κατάστημα αὐτὸ θὰ αὐξηθῇ τεραστίως, διότι τὸ μέλλον ἀνήκει εἰς τὴν ἀεροπορικὴν ὑπηρεσίαν, θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένοι προσεχῶς, παρακολουθοῦντες τὰς τεραστίας προόδους του, νὰ ἐπεκτείνητε αὐτὸ ἐπὶ πολὺ ἐντὸς τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου, τοῦ ὁποίου τὴν ὅλην ἔκτασιν θὰ καταλάβῃ πλήρως. Ἄλλος λόγος, κύριοι, εἶναι ὅτι θὰ εἶσθε ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχητε μεγάλας ἀποθήκας πυρομαχικῶν, βομβῶν, βενζινῶν καὶ ἄλλων εὐφλέκτων ὑλῶν, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἑστία κινδύνου εἰς μεγάλην ἔκτασιν, οὐ μόνον διὰ τὸ Φάληρον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν Πειραιᾶ καὶ αὐτὰς τὰς Ἀθήνας. Δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται, νομίζω, ἡ ἄμεσος μεταφορὰ τοῦ ἐργοστασίου αὐτοῦ εἰς ἄλλον χῶρον μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένον καὶ εὐπαρουσίαστον. Ποῖος εἶναι ὁ χῶρος αὐτός; Θὰ εἶναι εἴς τι μέρος πλησίον τοῦ Ναυστάθμου, ὅπου θὰ ἔχητε καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν ἀεροπλάνων, διότι νομίζω ὅτι τὸ κατάστημα αὐτὸ θὰ εἶναι κατάστημα τὸ ὁποῖον θὰ κατασκευάζῃ ὅλα τὰ μέρη τῶν ἀεροπλάνων.

§137Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐκτὸς τῶν μηχανῶν.

§138Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐκτὸς βεβαίως τῶν μοτέρ· ἑπομένως τοῦτο θὰ εἶναι εἷς σπουδαῖος κίνδυνος καὶ διὰ τοὺς παρισταμένους καὶ διὰ τοὺς περιοίκους εἰς μεγάλην ἔκτασιν. Ἐκτὸς τούτου δὲν πρέπει ἐπίσης νὰ παροραθῇ ὅτι εἰς τὰς θέσεις τῶν ἀεροδρομίων πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς ἰδιαίτερος σταθμός, ὅστις νὰ μελετᾷ καθ’ ἑκάστην τὴν ἀτμόσφαιραν μετεωρολογικῶς, ὥστε νὰ γνωρίζωσι κατὰ τὰς ἀσκήσεις οἱ ἀεροπόροι εἰς ποῖον ὕψος νὰ κινοῦνται καὶ ποῖα στρώματα πρέπει νὰ ἀποφεύγωσιν, ἰδίᾳ ὅταν εἶναι πρωτόπειροι, ὁπότε καὶ αἱ πτώσεις δὲν θὰ εἶναι σπάνιαι, ἀλλ’ ἐξαιρετικαί. Δι’ ὅλα αὐτὰ λοιπὸν νομίζω ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐγκαταστήσητε τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον, ἀλλὰ καὶ νὰ διατάξητε ἐπειγόντως τὴν ἄμεσον μεταφορὰν καὶ τοῦ καταστήματος εἰς τὸ μέρος ὅπου πρόκειται νὰ γίνῃ ὁ νέος Ναύσταθμος. Τελευτῶν συνενῶ καὶ τὴν παράκλησίν μου μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅπως καὶ διὰ λόγους τάξεως καὶ διὰ λόγους ἀσφαλείας καὶ διὰ λόγους ψυχολογικοὺς διατάξητε τὴν ἄμεσον ἀναστολὴν πάσης ἐκεῖ ἐργασίας καὶ τὴν μεταφορὰν τοῦ καταστήματος εἰς ἄλλο μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένον καὶ ἀσφαλέστερον μέρος.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§140Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Δι’ ὀλίγων, κ. Πρόεδρε, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἐν Φαλήρῳ ἐδαπανήθησαν πολλὰ χρήματα διὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ μεγάλου ἐκείνου συνοικισμοῦ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποχρεωθῇ τὸ Κράτος εἰς τόσον μεγάλας ἀποζημιώσεις. Καὶ ἀσχέτως τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμον οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ γηπέδου τούτου, ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοῦτο μόνον, τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν· ποία φρονεῖ ὅτι εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς ἀξίας τῶν γηπέδων τῶν ἐν Φαλήρῳ πρὸς τὰ γήπεδα ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῇ τὸ ἐργοστάσιον τοῦτο; Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ διαφορὰ θὰ εἶναι κολοσσιαία. Ἄν ἡ ἀξία τῶν ἀναγκαιούντων διὰ τὰ ἔργα αὐτὰ τῶν γηπέδων εἶναι 200.000.000, οὔτε 10.000.000 θὰ ἤξιζον τῆς αὐτῆς ἐκτάσεως γήπεδα ἐν ἄλλῳ χώρῳ. Ὥστε καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δὲν δύναται νὰ ἀμφισβητηθῇ ὅτι συμφέρει εἰς τὸ Κράτος ἡ μεταφορὰ τοῦ Ἀεροδρομίου εἰς ἄλλον χῶρον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δεναξᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§142Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σπετσῶν συναδέλφου εἶναι κατὰ πόσον ἡ σύμβασις εἶναι ἔγκυρος καὶ ἂν ἔπρεπε νὰ ἱδρυθῇ Ἀεροδρόμιον εἰς Π. Φάληρον. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τῶν κ. κ. συναδέλφων ἂν πρέπει νὰ ἱδρυθῇ Ἀεροδρόμιον εἰς τὸ Π. Φάληρον καὶ κατὰ πόσον τὸ Δημόσιον θὰ εἶχεν ὠφέλειαν ἐκ τῆς συμβάσεως ἢ ὄχι, ὅσον ἀφορᾷ δηλαδὴ τὴν ἄσκησιν τοῦ προσωπικοῦ εἰς τὸ ἐν λόγῳ ἐργοστάσιον. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνωμεν, ἂν δὲν ἔχωμεν τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον παρετήρησα γενικῶς ὡς πρὸς τὴν ἀεροπορικὴν ὑπηρεσίαν εἶναι ὅτι ἐπανειλημμένα σφάλματα ἔχουσι γίνει ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐγκαταστάσεως. Σφάλμα εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῆς ναυτικῆς βάσεως τῶν ὑδροπλάνων, διότι εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἔγινε κατὰ τὸ θέρος, ἐπικρατοῦσι συνήθως ἐνάντιοι ἄνεμοι καὶ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀποθαλάσσωσις καὶ προσθαλάσσωσις τῶν ὑδροπλάνων. Κατόπιν ἐγένετο δεύτερον λάθος τῆς ἱδρύσεως ἐργοστασίων τοιαύτης ἀξίας πλησίον τῆς θαλάσσης. Τρίτον λάθος ἐγένετο ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Τέταρτον λάθος ἡ γενομένη ἀπαλλοτρίωσις γηπέδου ἀξίας πολλῶν ἑκατομμυρίων καὶ ἰδίως γηπέδων μικροϊδιοκτητῶν. Διότι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν γήπεδα ἀνήκοντα εἰς πολὺ πλουσίους, καλῶς ἔχει, ἀλλὰ τὰ γήπεδα αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς μικροϊδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι διὰ πολλῶν μόχθων τὰ ἀπέκτησαν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Καρασεβδᾶς, ὅτι τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ δύναται εὐκόλως νὰ μεταφερθῇ καὶ νὰ ἐκποιηθοῦν αὐτὰ τὰ γήπεδα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποφέρουν εἰς τὸ Δημόσιον πολλὰ ἑκατομμύρια, καὶ νὰ ἱδρυθῇ ἀλλαχοῦ μὲ δαπάνην ἐλαχίστην. Τοιουτοτρόπως καὶ μεγαλυτέραν ὠφέλειαν θὰ ἔχητε τοῦ Δημοσίου καὶ θὰ ἐξασφαλίσητε τὸ ἐργοστάσιον ἐν καιρῷ πολέμου.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Σαράτσης ἔχει τὸν λόγον.

§144Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπάρχει καὶ μία ἄποψις, τὴν ὁποίαν δὲν ἔθιξε κανεὶς ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν. Εἰς τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον ἱδρύεται τὸ ἁρμόδιον ἐργοστάσιον ὑπῆρχεν ἄλλοτε τὸ ἐνυδρεῖον Μαρασλῆ λειτουργοῦν ἐκεῖ συνεπείᾳ δωρεᾶς τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ εὐεργέτου. Ἦλθε λοιπὸν τὸ Κράτος καὶ παρέδωκε τὸν χῶρον τοῦτον, κατεδαφιζομένου τοῦ λαμπροῦ οἰκοδομήματος. Ἡ πρᾶξις αὕτη νομίζω ὅτι δίδει μίαν ἀντίληψιν πολὺ κατωτέραν περὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ Κράτους καὶ περὶ τῆς εὐσεβείας αὐτοῦ πρὸς τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους διαθέτουσι τὰ χρήματά των οἱ διάφοροι ἐθνικοὶ εὐεργέται. Νομίζω ὅτι δὲν συντελεῖ τοῦτο εἰς τὴν ἐνθάρυνσιν τῶν μελλόντων ἐθνικῶν εὐεργετῶν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§146Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐγώ, κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἀφοῦ ὑπερθεματίσω εἰς ὅλους τοὺς λόγους ὑπὲρ τῆς ἄρσεως τοῦ Ἀεροδρομίου ἐν Π. Φαλήρῳ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι διεχειρίσθησαν πολὺ καλὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπὸ ἐπιστημονικῆς τοὐλάχιστον ἀπόψεως, νὰ ἀντικρούσω ἐν τούτοις ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως ὑδροπλανικοῦ οὕτως εἰπεῖν, τουτέστι θαλασσίου Ἀεροδρομίου, γενικῶς πλησίον τῶν ἀκτῶν. Ναὶ μὲν ὁ συνάδελφος κ. Κολιαλέξης εἶχεν ἅπασαν τὴν εἰδικότητα πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ συνέπεσε καὶ ἐγὼ νὰ παρακολουθήσω ἐκ τοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν τοὺς νεωτερισμούς, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιστήμη ἐφεῦρεν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Καὶ σήμερον εἰς ὅλα τὰ Κράτη τὰ ναυτικὰ ἀπὸ τῆς Ἀγγλίας μέχρι τῆς Ἰαπωνίας καὶ τῆς Γαλλίας παρεδέχθησαν τὸ ἑξῆς νεώτατον σύστημα, τοῦ ὁποίου, ἀπορῶ, πῶς τὸ Ναυτικὸν Ἐπιτελεῖόν μας δὲν ἔλαβε γνῶσιν διὰ νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἢ τοὐλάχιστον νὰ τὸ ὑποδείξῃ. Σήμερον δὲν ὑπάρχουν πλέον Ἀεροδρόμια παραθαλάσσια, ὑπάρχουν μόνον Ἀεροδρόμια πλωτά, τὰ ὁποῖα φθάνουν νὰ διαθέτουν ἕκαστον περὶ τὰ 200 ὑδροπλάνα. Ἐντὸς δὲ τῶν Ἀεροδρομίων αὐτῶν τῶν πλωτῶν ὑπάρχουσιν ἐπίσης καὶ τὰ ἐργοστάσια οὐχὶ μόνον τῆς κινήσεως ἀλλὰ τῆς παντοειδοῦς ἐπισκευῆς τῶν ὑδροπλάνων. Ὡς δὲ γνωρίζετε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ ὑδροπλάνα εἶναι ὁ μεγαλύτερος καὶ φοβερώτερος ἐχθρὸς καὶ δὴ ὁ ἐπιστημονικὸς ἐχθρὸς τῶν ὑποβρυχίων. Αὐτὰ δὲ τὰ πλωτὰ Ἀεροδρόμια διαπλέουσι τοὺς μεγάλους ὠκεανούς. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρό τινων ἐτῶν, ὅτε συνέπεσε νὰ ἀναγνώσω τὰ ζητήματα αὐτά, εἶχεν ἡ Ἀγγλία περὶ τὰ 21, ἡ Γαλλία εἶχεν 7, ἡ Ἰαπωνία εἶχε 5 ἢ 6, ἡ Ἀμερικὴ 19. Βεβαίως θὰ εἶναι μεγάλη ἡ ἀξία αὐτῶν, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι πάντως δὲν θὰ εἶναι μεγαλυτέρα τῆς δαπάνης τῶν 300,000,000, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐξοδευθοῦν διὰ τὸν σκοπὸν αὐτὸν εἰς τὸ Π. Φάληρον. Ἐξ αὐτῶν τῶν πλωτῶν Ἀεροδρομίων νομίζω ὅτι ἡ Ἀγγλία ἔχει διαθέσει ἤδη 2 εἰς τὴν Σιγγαπούρην. Αὐτὰ λοιπὸν δύνανται νὰ διαπλέωσι τοὺς μεγάλους ὠκεανούς, νὰ καταστρέφωσι τοὺς στόλους καὶ ἰδίως τὰ ὑποβρύχια τοῦ ἐχθροῦ. Ἂν ἡ Ἑλλὰς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ ἓν τοιοῦτον πλωτὸν Ἀεροδρόμιον καὶ βραδύτερον βεβαίως καὶ δύο, θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἁπάσας τὰς νήσους της, τὰς θαλάσσας καὶ παραλίας της διὰ τοῦ ἐπιστημονικωτέρου καὶ ἀσφαλεστέρου τούτου τρόπου. Πρὸς τοῦτο δὲ θὰ ἐχρειάζετο βεβαίως καὶ ἀποθήκας. Αἱ ἀποθῆκαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι, συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν συνάδελφον κ. Κολιαλέξην, πρέπει νὰ ὦσι πάντως ὑπόγειοι, θὰ εἶναι καὶ καλῶς ἐφωδιασμέναι καὶ καλῶς ἀεροζόμεναι. Αὐταὶ αἱ ἀποθῆκαι κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ ἱδρυθῶσι — δὲν λέγω τὰ μέρη, διότι τὰ γνωρίζουν πάντες — ἐντὸς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἐντὸς τοῦ Σαρωνικοῦ. Ἐπικαιρότατα δὲ σημεῖα ὑπάρχουν 3–4 ἐντεῦθεν τοῦ Ρίου ἐντὸς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου καὶ 2–3 ἐντὸς τοῦ Σαρωνικοῦ. Αἱ ἔξοδοι δι’ ἀμφοτέρων τῶν κόλπων τούτων δέον νὰ ὁπλισθῶσιν ἰσχυρότατα ἐπιγείως καὶ ὑποβρυχίως. Ἀπορῶ, ἐπαναλαμβάνω, πῶς τὰ Ἐπιτελεῖα τοῦ Στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης δὲν ἐμελέτησαν αὐτὰ τὰ πράγματα. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ἐργοστάσια τῶν ἀποθηκῶν—δὲν ὁμιλῶ διὰ τὰ εἰδικὰ ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰ πλωτὰ Ἀεροδρόμια—ἂν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν τὰ ἐργοστάσιά των ὅλα, αὐτὰ νὰ εἶναι ὑπόγεια καὶ μόνον ὁ πύργος των νὰ εἶναι καταφανής. Ἐπίσης ἐθίχθη τὸ ζήτημα ὅτι ὑπάρχει ἀεροπορία τῆς ξηρᾶς καὶ ἀεροπορία τῆς θαλάσσης. Ἀλλ’ ἡ ἀεροπορία τῆς θαλάσσης, εἶπεν ὁ κ. Κολιαλέξης, ἔχει καὶ ἀεροπορίαν ξηρᾶς. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ μία ἀεροπορία καὶ νομίζω ὅτι ἔχει ὑποβληθῆ νομοσχέδιον τοιοῦτον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δι’ οὗ ἑνοποιεῖται, οὕτως εἰπεῖν, καὶ γίνεται ἑνιαία ἡ ἀεροπορία τοῦ Κράτους.

§147Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ ἀντίθετον.

§148Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἔ, τότε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν θαλασσίαν ὑποδεικνύω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν καὶ εἰς τὰ σχετικὰ Ἐπιτελεῖα ἀμφοτέρων τῶν Στρατῶν ξηρᾶς καὶ θαλάσσης, ὑποδεικνύω τὰ πλωτὰ Ἀεροδρόμια. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν ἀεροπλοΐαν τῆς ξηρᾶς, τὴν ἐννοῶ ἑνιαίαν καὶ ὑπαγομένην εἰς τὸν Στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ὥστε νὰ ξεχωρίζουν ἀεροπόροι τῆς θαλάσσης καὶ ἀεροπόροι τῆς ξηρᾶς, ἀλλὰ νὰ εἶναι ὅμως καὶ ἓν Σῶμα γενικόν, τὸ ὁποῖον νὰ περιλαμβάνῃ ἀεροπόρους προερχομένους ἀπὸ ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς. Τὰ πλωτὰ Ἀεροδρόμια εἶπον ὅτι περιλαμβάνουν καὶ ἐργοστάσια ἐντός. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰς ἀποθήκας, ταύτας τὰς ἔχουν ὑπογείως καὶ καλῶς προφυλασσομένας καὶ ἀπὸ τὴν κατασκοπείαν. Διότι μία ἀποθήκη δὲν φοβεῖται τόσον τὸν ἐχθρὸν τὸν φανερόν, εἴτε ἀεροπλάνον εἴτε ὑδροπλάνον εἴτε στόλον εἴτε στρατόν, ὅσον φοβεῖται τὸν κατάσκοπον. Διότι εἷς τολμηρὸς κατάσκοπος δύναται νὰ εἰσέλθῃ κρυφίως καὶ νὰ ἀνατινάξῃ εἰς τὸν ἀέρα ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ τὴν ἀποθήκην. Συνεπῶς ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς προφυλάξεως τῶν Ἀθηνῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Σ. Γονατᾶς, ὁ κύριος στόχος εἶναι ἡ πρωτεύουσα τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ πρωτεύουσα ἀποτελεῖ τὴν κεφαλὴν καὶ τὴν καρδίαν ἑκάστου Κράτους. Εὐτυχῶς ὅμως ἡ πρωτεύουσά μας ἔχει πλησίον τὸν Ναύσταθμον, ὁ ὁποῖος, συμφώνως μὲ τὰς ὑποδείξεις τῶν Ἄγγλων ναυτικῶν ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου, μὲ τὰς ὁποίας τάσσομαι καὶ ἐγώ, πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκ τῆς Σαλαμῖνος καὶ νὰ ἱδρυθῇ εἰς τὸν Σκαραμαγκᾶν. Ἡ πρωτεύουσα τοῦ Κράτους μας ἔχει νὰ προφυλαχθῇ ἀπὸ τὰ ὑδροπλάνα μας καὶ ἀπὸ τὸν στόλον, δὲν ἔχει νὰ φοβηθῇ ἀπὸ ξένον στόλον, διότι ἔχει τὰ ἀεροπλάνα τῆς ξηρᾶς. Ἔχει δὲ καὶ τὸ Ἀεροδρόμιον τοῦ Τατοΐου, τὸ ὁποῖον καλῶς ἔχει τοποθετηθῆ ἐκεῖ, καλὸν δὲ θὰ εἶναι νὰ τοποθετηθῇ καὶ μεταξὺ Ἁγίων Θεοδώρων καὶ τοῦ μυχοῦ τοῦ κόλπου τῆς Κορινθίας ἕτερον τοιοῦτον, διότι σήμερον μὲ τὸν ἀσύρματον τηλέγραφον καὶ μὲ τὸ ἀσύρματον τηλέφωνον εἶναι εὔκολος ἡ εἰδοποίησις, ἄλλως τε ὑπάρχουν καὶ πυροβολεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ προασπίζουν τὴν πρωτεύουσαν ἀπὸ τοὺς διαφόρους λόφους, τοῦ Λυκαβητοῦ, τοῦ Φιλοπάππου, τῶν Τουρκοβουνίων, Αἰγάλεω κτλ. Ὥστε τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ διὰ νὰ κάμωμεν τὸ Ἀεροδρόμιον καὶ τὸ ἐργοστάσιον ἀεροπλάνων εἰς Π. Φάληρον. Συνεπῶς εἰς τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ βλέπω μίαν ἄσκοπον δαπάνην καὶ ὑποδεικνύω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργόν, ὅπως ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Πρέπει νὰ ἱδρυθῶσιν ἀποθῆκαι ἀλλεπάλληλοι καλῶς τεθωρακισμέναι καὶ προφυλαγμέναι πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴν κατασκοπείαν, πρωτίστως δὲ αἱ ἀποθῆκαι πρέπει νὰ εἶναι σκεπασμέναι (camouffiées) κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ τὰς βλέπῃ ἀπὸ μακρὰν ὁ ἐχθρός. Ἂν ἦτο δυνατὸν δέ, καὶ εἰς διάφορα ἄλλα σημεῖα νὰ ὑπῆρχον διάφορα πολεμικὰ εἴδη καὶ ἰδίως βενζίνη.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§150Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἂν ἐλάμβανον τὸν λόγον ἐγὼ εὐθὺς ἀμέσως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δυσαρεστηθῶσιν οἱ ἄλλοι πληρεξούσιοι, φρονῶ ὅτι ἡ συζήτησις θὰ εἶχε τερματισθῆ πρὸ πολλοῦ· τοῦτο δὲ διότι, ὅταν τελευταίως ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶ καὶ νὰ λάβω μέτρα ὥστε νὰ ἐμποδίσουν οὔτε τὸ ἐργοστάσιον νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἑπομένως οὔτε καὶ ἡ σύμβασις νὰ ὑπογραφῇ. Τὸ ἐργοστάσιον αὐτό, τὸ ὁποῖον πραγματικῶς εἶναι ἓν μέγα ἐργοστάσιον μὲ τὰ τελειότερα μηχανήματα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐργοστάσιον τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει εἰς οὐδὲν Κράτος τῆς Βαλκανικῆς παρὰ μόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα, τὸ ἐργοστάσιον, λέγω, αὐτὸ ἐγένετο ἐπὶ Κυβερνήσεως τοῦ κ. Ε. Βενιζέλου τῷ 1912. Ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον ἐγένετο τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ εἶναι πράγματι περίεργος, ἀκόμη δὲ περιεργότερος, διότι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μακαρίτης Ε. Ρέπουλης ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν καὶ ἀνέθεσεν, ἀφοῦ προηγουμένως ἐπείσθη ἀπὸ τὸν ἀξιωματικὸν τῶν Μπόερς, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἐκ Σπετσῶν πληρεξούσιος, εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον ὅλας τὰς δαπάνας αὐτοῦ εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἔφυγεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ μετέβη εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἀμερικὴν καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα μέρη, ἀφήσας ἐδῶ τὸ σχέδιον τοῦ ἐργοστασίου. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου παρέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀπὸ τὸν μακαρίτην Ρέπουλην ὁ κ. Π. Κουντουριώτης, ὁ ὁποῖος ἐξηκολούθει νὰ ἔχῃ ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἀξιωματικὸν αὐτὸν τῆς Ἀποστολῆς καὶ νὰ μένῃ ἡ πίστωσις ἀνοικτή. Ὅταν ἔπεσεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε λάβει μέρος ὁ κ. Κουντουριώτης, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποίαν, ἀνέλαβον ἐγὼ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ καὶ ἐκεῖ ἔλαβον γνῶσιν πῶς διαχειρίζεται τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος τῆς Ἀγγλικῆς ἀποστολῆς, μοὶ ἐφάνη δὲ περίεργον τοῦτο καὶ δὲν θέλω νὰ ἀποκρύψω ὅτι μὲ μεγάλην ἔντασιν κατεδίωξα τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, θέλων νὰ ἔχω συγκεκριμένην ἰδέαν περὶ τῶν ἐργασιῶν του, δυσχεραίνων συγχρόνως καὶ τὴν ἀποστολὴν χρημάτων. Ἡ Ἀγγλικὴ Ἀποστολή, ἡ ὁποία ἦτο ἐδῶ καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀγγλικῆς Ἀποστολῆς δὲν ἤθελον οὔτε νὰ γνωρίσωσι τί γίνεται ὁ ἄνθρωπος αὐτός. Ἔβλεπον λογαριασμοὺς ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν διὰ διάφορα πράγματα καὶ δι’ ἀγορὰν ἑνὸς αὐτοκινήτου. Ἐχάνετο ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν καὶ εὑρίσκετο εἰς τὴν Ἀμερικὴν ὅπου ἠγόραζεν ἕτερον αὐτοκίνητον ἐκεῖ. Ὅλα αὐτὰ μὲ ἀνησύχουν καὶ νομίζω ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς μὲ τὸν ὁποῖον διεχειρίσθη οὗτος τόσα ἑκατομμύρια δὲν ἦτο ὁ ἁρμόζων. Ἀλλὰ δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπεν ἐγώ, ὅταν δύο προκάτοχοί μου Ὑπουργοί, ὁ μακαρίτης Ρέπουλης καὶ ὁ κ. Κουντουριώτης, εἶχον τόσην ἐμπιστοσύνην, νὰ παύσω ἔχων ἐμπιστοσύνην ὀλιγωτέραν ἀπὸ ὅσην εἶχον οἱ προκάτοχοί μου. Καὶ εὐτυχῶς, διότι, ἂν ἴδητε τὴν ἐργασίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς καὶ τοὺς λογαριασμοὺς τοὺς ὁποίους ἔστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, θὰ ἀπορήσητε, καθόσον ἡ χρηστὴ διαχείρισις τοῦ δημοσίου χρήματος παρ’ αὐτοῦ ὑπερβαίνει κάθε ὅριον. Διὰ κάθε ἐργαλεῖον, καὶ διὰ τὸ μικρότερον, θὰ ἴδητε δημοπρασίας εἰς τὴν Ἀμερικήν. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν ἔκαμε 5 ἢ 6 δημοπρασίας. Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπεσκέφθησαν τὸ ἐργοστάσιον καὶ εἶδον ὅτι καὶ διὰ κάτι μικρὰ καρφιὰ ἀκόμη ὑπῆρχε λογαριασμός. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν πρέπει νὰ εὐγνωμονῇ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν διὰ τὴν τόσον τιμίαν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου χρήματος.

§151Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Πῶς ὀνομάζεται;

§152Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οὐέστ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ τὸ ἐργοστάσιον αὐτό. Τώρα, ἐπειδὴ νομίζω ὅτι ἐλέχθησαν πολλὰ ἀνακριβῆ σχετικῶς μὲ τὸ ἀεροδρόμιον καὶ μὲ τὸ ἐργοστάσιον, θὰ δώσω ἐπισήμους πληροφορίας εἰς τὴν Συνέλευσιν. Καὶ θὰ εἴπω ὅτι (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἀπαλλοτριουμένη... κλπ.». Αὐτὰ εἶχον νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Σπετσῶν. Ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου ὁ πληρεξούσιος κ. Βραχνὸς καὶ ἄλλοι διάφοροι κάτοικοι, ἔχοντες οἰκόπεδα εἰς Παλαιὸν Φάληρον, παρουσιάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἔκαμαν παράπονα διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ μέρους ἐκείνου καὶ παρεκάλεσαν νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον. Πράγματι ἐσκέφθην ὅτι ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν μέτρα. Τὰ μέτρα ὅμως αὐτά, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος κ. Γονατᾶς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν εὐθὺς ἀμέσως, διότι τὸ ἐργοστάσιον αὐτό, ὅπως ἔχει σήμερον, κοστίζει περὶ τὰ 80–90 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Φρονῶ ὅτι τὸ ἐργοστάσιον πρέπει, ἐφόσον ὑπεγράφη ἡ σύμβασις μὲ τοὺς Ἄγγλους, νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ μίαν πενταετίαν εἰς ὃ μέρος εὑρίσκεται, καὶ κατόπιν, ἂν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ εἰσαγάγω τὸ ζήτημα, ἀποφασίσῃ τὴν μεταφοράν τοῦ ἐργοστασίου, τότε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πρέπει νὰ γίνῃ ἡ μεταφορά του, νὰ ἐξακολουθήσῃ ὅμως λειτουργοῦν τοῦτο. Δὲν νομίζω ὅτι παραβλάπτει τίποτε ἂν παραμείνῃ τὸ ἐργοστάσιον εἰς Παλαιὸν Φάληρον ἐπὶ μίαν πενταετίαν καὶ ἐργασθῇ πρὸς κατασκευὴν ὑδροπλάνων καὶ ἀεροπλάνων καὶ μετὰ μίαν πενταετίαν, ὅτε θὰ εἶναι ἕτοιμον τὸ ἄλλο οἴκημα, νὰ μεταφερθοῦν καὶ τὰ μηχανήματα καὶ τὰ ἐργαλεῖα. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως εἶναι ὅτι οἱ ἐκμεταλλευόμενοι ἤδη τὸ ἐργοστάσιον Ἄγγλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι ἐκ τῆς συμβάσεως τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον ἀπασχολοῦν διὰ τὰς ἐργασίας νὰ τὸ προσλαμβάνουν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ εἶναι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς πενταετίας θὰ καταστοῦν ἄριστοι τεχνῖται καὶ θὰ δύναται τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἄνευ τῆς βοηθείας ξένων νὰ κατασκευάζῃ ἀεροπλάνα.

§153Δ. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ. Καὶ νὰ καταρτίζῃ καὶ προσωπικόν.

§154Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τίνα ἀπόδοσιν ἔχει;

§155Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἑκατὸν πεντήκοντα ἀεροπλάνα κατ’ ἔτος. Ἐπειδὴ δὲ ἐλέχθη ὅτι τὰ ἀεροπλάνα κοστίζουν ὅσον κοστίζουν ἐρχόμενα ἀπὸ τὴν Ἀγγλίαν, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· τὸ μεγαλύτερον ὅριον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώνῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ διὰ κάθε ἀεροπλάνον εἶναι ὅσον κοστίζει ὅταν ἔρχεται τσὶφ Πειραιᾶ ἐξ Ἀγγλίας. Αὐτὸ θὰ ἐξαρτηθῇ, καὶ ὁ μεγαλύτερος συντελεστὴς ποὺ κανονίζει τὸ ζήτημα τῆς ἀξίας εἶναι τὸ ἐργατικὸν ζήτημα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος περισσότερα ἡμερομίσθια ἀπὸ ὅ,τι πληρώνουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι τὰ ἀεροπλάνα πολὺ εὐθηνότερα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐλέχθη ὅτι καὶ ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος. Θὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον, ποὺ τὴν ὑπέγραψα, ἔπρεπε νὰ εἶμαι πολὺ ἀνόητος διὰ νὰ στηριχθῶ μόνον εἰς τὸν ἑαυτόν μου καὶ νὰ λάβω ἀπόφασιν νὰ ὑπογράψω μίαν τόσον σοβαρὰν σύμβασιν, χωρὶς νὰ λάβω τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμόδιοι νὰ γνωρίζουν ἂν ἦτο δυνατὸν ἢ ὄχι νὰ ὑπογράψω τὴν σύμβασιν. Ἡ σύμβασις ἐστηρίχθη εἰς τὸ ἄρθρον 34 ἐδάφ. γʹ τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου. Εἶναι γνώμη τοῦ νομικοῦ συμβούλου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἠμπορῶ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι καὶ ἄλλοι νομομαθεῖς δὲν εἶχον ἀντίθετον γνώμην ἀπὸ τὴν τοῦ νομικοῦ συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Καίτοι ἐν τῇ ἐπερωτήσει του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σπετσῶν πληρεξούσιος δὲν ἀνέφερέ τι περὶ συμβάσεως καὶ ἑπομένως δὲν εἶμαι προητοιμασμένος νὰ ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτοῦ, ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι ἐγκυροτάτη. Διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς καὶ διὰ τῶν ὅρων τοὺς ὁποίους περιλαμβάνει ἔχει νὰ ὠφεληθῇ πολλὰ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Βεβαίως ἂν θελήσωμεν νὰ κατασκευάσωμεν ἕνα νέον τύπον ἀεροπλάνων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἡμεῖς νὰ προμηθεύσωμεν τὰ ἐργαλεῖα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ νέου τούτου τύπου, ἀλλὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὑπάρχοντος τύπου ἀεροπλάνων εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ Ἄγγλοι νὰ φέρουν τὰ ἐργαλεῖα καὶ μετὰ μίαν πενταετίαν, ὅτε λήγει ἡ σύμβασις, τὸ ἐργοστάσιον μετὰ τῶν ἐργαλείων μένουσιν εἰς τὸ Κράτος.

§156Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Θὰ τὰ ἔχῃ πληρώσει ὅμως τὸ Κράτος.

§157Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐκταθῶ περισσότερον. Ὅσον ἀφορᾷ ἂν θὰ μείνῃ τὸ ἐργοστάσιον ἐκεῖ, ἂν θὰ γίνῃ τὸ ἀεροδρόμιον εἰς Φάληρον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς τὸ εἴπω. Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ θὰ ληφθῇ ἀπόφασις. Ἡ γνώμη ἡ ἰδική μου, ὡς Ὑπουργοῦ, εἶναι ὅτι τὸ ἐργοστάσιον αὐτὸ πρὸς τὸ παρὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφερθῇ, ἀλλὰ μόνον μετὰ μίαν πενταετίαν, ὁπότε θὰ ἠμπορῇ νὰ εἶναι ἄλλο ἐργοστάσιον ἕτοιμον νὰ δεχθῇ τὰ μηχανήματα. Νομίζω δὲ ὅτι, ἂν τὸ ἐργοστάσιον λειτουργήσῃ ἐκεῖ ἐπὶ μίαν πενταετίαν χωρὶς νὰ γεννᾶται ζήτημα διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις, δὲν θὰ εἶναι τόσον βλαβερὸν διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§158ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αἱ ἀπαλλοτριώσεις θὰ γίνωσιν ἐν τῷ μεταξύ;

§159Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἀποφασίσῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§160Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πρέπει νὰ τονισθῇ ὅτι δὲν συγκινεῖ κυρίως τινὰς τῶν πληρεξουσίων ἡ τύχη τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν διαφόρων οἰκοπέδων· αὐτὴ εἶναι μία ἄποψις ἡ ὁποία θὰ λυθῇ μὲ ὅλας τὰς ἄλλας ἀπόψεις. Ὅ,τι ἐνδιαφέρει κυρίως εἶναι τοῦτο, ὅτι εἰς τὸ Φάληρον, κέντρον ἀναψυχῆς, θὰ κάμωμεν σοβαρὸν πολεμικὸν παρασκευαστήριον ἢ θὰ μείνῃ κέντρον ἀναψυχῆς; Ἢ τὸ ἓν πρέπει νὰ λείψῃ ἢ τὸ ἄλλο.

§161Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ ἐργοστάσιον ἠμπορεῖ νὰ λειτουργήσῃ καὶ ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ οἰκοδομηθῇ τὸ Ἀεροδρόμιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωσιν οἱ Ἄγγλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν Ἄγγλους πιλότους, τόσον πολὺ περιωρισμένον ὥστε νὰ ἐπιτρέπωνται καὶ αἱ δοκιμαὶ τῶν ἀεροπλάνων, αἱ ὁποῖαι νὰ γίνωνται μὲ εἰδικοὺς πιλότους, διότι πρέπει νὰ εἶναι πολὺ πεπειραμένοι. Θὰ προσπαθήσωμεν, τοὐλάχιστον αὐτὴν τὴν εἰσήγησιν θὰ κάμω· εἰς τὸν περιωρισμένον αὐτὸν χῶρον τοῦ μικροῦ ἀεροδρομίου νὰ γίνωνται αἱ δοκιμαὶ μέχρις ὅτου ἀποφασίσῃ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Καὶ ἂν ἡ ἄποψίς μου γίνῃ δεκτὴ περὶ μεταφορᾶς τοῦ ἐργοστασίου καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ ἀεροδρομίου, τότε ἔχει καλῶς.

§162ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶσθε ὑπὲρ τῆς μεταφορᾶς;

§163Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μετὰ μίαν πενταετίαν.

§164Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὅπως ἐξειλίχθη καὶ ὅπου εὑρίσκεται σήμερον τὸ ζήτημα εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ γνώμη σας εἶναι ἡ ὀρθοτέρα, ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἐξησφάλιζε καὶ τοὺς ἰδιοκτήτας, ὥστε νὰ μὴ εὑρίκωνται εἰς μίαν ἀνησυχίαν περὶ τῆς τύχης τῆς ἰδιοκτησίας των ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον πενταετίαν, καλὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ληφθῇ ἐγκαίρως· καὶ αὐτὸ θὰ καθησυχάσῃ τὴν Κοινὴν Γνώμην. Νομίζω δὲ ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ζημιωθῇ μὲ τὰς μικρὰς αὐτὰς ἀπαλλοτριώσεις, διότι, ὅταν μεταφερθῇ τὸ ἀεροδρόμιον, ἢ θὰ πωλήσῃ τὴν ἔκτασιν αὐτὴν τὸ Δημόσιον ἢ θὰ τὴν ἐπιστρέψῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας.

§165Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἐδήλωσα, κύριοι συνάδελφοι, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτι θὰ ὁμιλήσω ἀφοῦ ἀντιληφθῶ πρῶτον τὸ ζήτημα, διότι ἔπρεπε νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἐπερώτησίν του προηγουμένως ὁ κ. Μπούμπουλης καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Παρελαύνουν λοιπόν, κύριοι, δέκα ρήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Καὶ ἦλθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ μὲ τὴν εἰλικρίνειάν του τοὺς ἀπεστόμωσε. Ἡ βάσις, ἡ ὁποία ἐτέθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος βάσις. Διότι ὅλοι ὅσοι παρήλασαν ἀπὸ τοῦ βήματος, τοὺς ὁποίους γνωρίζω καὶ γνωρίζετε, δὲν ἔθεσαν τὸν δάκτυλόν των εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων. Προτείνω λοιπὸν τὰ ἑξῆς. Παρακαλῶ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἰσηγηθῇ ἀμέσως εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ τὴν ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως, ἀπὸ σήμερον, ἡ προπαρασκευὴ—καὶ ἐννοῶ προπαρασκευὴν τὰ Ἐπιτελεῖα τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ —νὰ ἀποφασίσουν ποῦ πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ὁ Ναύσταθμος. Νὰ σκεφθοῦν δὲ περὶ μονίμου ἀεροδρομίου καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τὸ νῦν ἀεροδρόμιον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς Σχολή. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ οἰκόπεδα, ταῦτα φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τὰ μισθώσῃ τὸ Δημόσιον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς φέρῃ τὴν ἀπόφασίν του ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον.

§166Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ἐπερώτησις δὲν ἐτελείωσε, κ. Πρόεδρε. Διακόπτεται ἵνα ἔλθῃ ὡριμώτερος ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§167Α. ΜΙΑΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δέχομαι νὰ διακοπῇ ἡ περαιτέρω συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης καὶ νὰ φέρω τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν τῶν ἐργολαβιῶν ἐκτελέσεως δημοσίων κλπ. ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου 3316 περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν πόλεων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κλπ».

§169Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διὰ τὴν ἄμεσον ἔναρξιν τῶν συμπληρωματικῶν ἔργων ἵνα προστεθῇ ὀλίγη ποσότης ὕδατος εἰς τὸ ἤδη ὑπάρχον, ἀπαραίτητος εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, ἀφορῶν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία διὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἔργων.

§170ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ναυτικῶν ἔργων καθαρῶς στρατιωτικῶν ἢ εἰδικῆς μορφῆς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Μενιδίου εἰς Πάρνηθα». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς διὰ τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Ν. Δ. τῆς 4 Ἰουλίου 1924 περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, χορηγουμένης προθεσμίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἀποδοχῶν καὶ συντάξεων τῶν ἐκ τῶν δικαστικῶν τάξεων προερχομένων στρατιωτικῶν δικαστικῶν συμβούλων, Προέδρου, Κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου καὶ μονίμων μελῶν τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου πρὸς τὰς τῶν ἀντιστοίχων αὐτοῖς πολιτικῶν δικαστῶν».

§172Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ νομοθέτημα πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν μὲ τὴν τροπολογίαν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καθ’ ἣν οἱ τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ, ὅσοι ἐν τῇ ἱεραρχίᾳ καὶ τῷ βαθμῷ πρέπει νὰ ἀφομοιωθοῦν καὶ πρὸς τὸν μισθόν.

§173Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ νομοσχέδιον ἐπέρασεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὸ ἐνέκρινε. Τὸ νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο πράττει εἰμὴ νὰ ἀποδίδῃ ἐν τῷ Ἀναθεωρητικῷ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰσότιμον πρὸς τὸ Ἀκυρωτικόν, τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχε πρὸς πολιτικοὺς δικαστάς, ἂν δὲν μετέβαινον εἰς τὸ Ἀναθεωρητικόν, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, εἶναι ἰσοδύναμον πρὸς τὸν Ἄρειον Πάγον. Τώρα ὑποβάλλεται, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, μία τροπολογία καθ’ ἣν (ἀναγινώσκει): «Μόνιμοι στρατιωτικοὶ σύμβουλοι... κλπ.».

§174Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν δέχομαι.

§175Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ ἡ τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς.

§176Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθορισμοῦ τρόπου διαχειρίσεως τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος κατὰ τὸ σταφιδικὸν ἔτος 1925–1926». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἀφορώντων εἰς τὴν θήραν ἄρθρων τοῦ δασικοῦ κώδικος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσόντων τῶν ὑποψηφίων φαροφυλάκων καὶ ἑτέρων συμπληρώσεων εἰς τὰς περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν φάρων διατάξεις». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 535 περὶ ναυτικῆς στρατολογίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος κλπ. διὰ τὴν προμήθειαν ἐπὶ πιστώσει ἑκατὸν ἀτμοκινήτων ὁδοστρωτήρων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν πόρων τῶν Ἐθνικῶν ὀρφανοτροφείων καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς αὔριον. (Ὥρᾳ 9.45′ μ. μ.)