1925.06.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 199

Παρασκευὴ 5 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος ἀναπτύσσων τὴν γνώμην μου ἐπεκαλέσθην καὶ τὸν ὑπὸ πάντων ἐπικαλούμενον συγγραφέα Πράϊς. Ἐπειδὴ δέ τινες τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ νομίζω καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξέφρασαν ἀπορίας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ τὸν καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὥστε πᾶς ὁ ἔχων ἀπορίαν τινὰ νὰ τὸν ἀναγνώσῃ. Καὶ οἱ ἄλλοι ρήτορες εἰς τὸν συγγραφέα τοῦτον καταφεύγουσιν, ἡ δὲ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι πλουτισμένη μὲ αὐτόν.

§4Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Χθὲς ἔκαμα μερικὰς παρατηρήσεις διὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ δὲ εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφονται ὅλοι οἱ ἄλλοι ρήτορες, μόνον ἐγὼ δὲν ἀναφέρομαι. Τοῦτο δὲν συμβαίνει μόνον εἰς ἐμέ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὡρισμένην μερίδα πληρεξουσίων, ὀφείλεται δὲ πιθανῶς εἰς τὸ ὅτι οἱ κύριοι πρακτικογράφοι δὲν ἔμαθον τὰ ὀνόματά μας. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ συστήσητε εἰς τοὺς πρακτικογράφους νὰ δίδουν τὴν ἀπαιτουμένην προσοχήν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ γράφονται τὰ σπουδαιότερα; Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ κ. Καῖσαρ Ζέζας παρακαλεῖ ὅπως μὴ γίνῃ διοικητικὴ συγχώνευσις Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας. — Ἡ ἐργατικὴ τάξις Καβάλλας ζητεῖ τὴν ἀπόρριψιν τοῦ καπνικοῦ νομοσχεδίου. — Ὁ Δημοκρατικὸς Σύλλογος Ζακύνθου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς συγχωνεύσεως Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας. — Ὁ κ. Καραμαλίκης, δήμαρχος Ζακύνθου, παρακαλεῖ ὅπως μὴ γίνῃ διοικητικὴ συγχώνευσις Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας. — Διάφοροι Σύλλογοι Σερβίων καὶ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Σερβίων παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὸν ἐφημεριακὸν Κλῆρον. — Ὁ Κωνσταντῖνος Λέοντας, πατὴρ δώδεκα τέκνων, παρακαλεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ χρηματικὸν βοήθημα. — Ὁ Ἀλέξανδρος Κορωνάκης παραπονεῖται ἐναντίον τοῦ λοχαγοῦ Καταπόδη Σπύρου καὶ ζητεῖ τὴν τιμωρίαν του. — Οἱ τυχόντες ἀναστολῆς ἔφεδροι τῆς κλάσεως 1923 αἰτοῦσι τὴν ἀπόλυσίν των. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων 137 καὶ 202 καὶ περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰρηνοδικῶν πταισματοδικῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, τῶν Ἐφετῶν καὶ τῶν Πρωτοδικῶν παρὰ τοῖς δικαστηρίοις τοῦ Κράτους» —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ι. Καλογερᾶς, Δ. Φλωριᾶς κλπ. ὑποβάλλουσι προσθήκην εἰς τὸν νόμον 2764 «περὶ ἀπονομῆς συντάξεως ἕνεκεν στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς ὑπηρεσίας». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Μ. Βυζᾶς, Ν. Ἀσκούτσης, Β. Δαλιάνης, Δ. Πετρίτης κλπ. ὑποβάλλουσι προσθήκην ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προβιβασμοῦ ὁπλιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Β. Δαλιάνης, Ν. Ἀσκούτσης, Δ. Πετρίτης, Μ. Βυζᾶς, Θ. Κριεζῆς καὶ Κ. Βλαχοθανάσης ὑποβάλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 3319 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων κλπ.». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Λ. Ἀκρίδας, Π. Γεωργίτσης, Ν. Καλέλλης, Γ. Τσακανίκας, Δ. Φλωριᾶς, Σ. Θεοδωρόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 2948. —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Λ. Ταβουλάρης, Θ. Γοῦσκος, Κ. Ζέζας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σάϊας Ἰωσήφ, Α. Πραντούνας, Γ. Κουτρουμπάκης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Β. Βλαχόπουλος, Β. Δαλιάνης, Δ. Λεονάρδος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν κλπ.». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ι. Κούνδουρος κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ συντομεύσεως τοῦ χρόνου ὑπηρεσίας τῶν ὑπὸ προαγωγὴν τῶν ἀποστρατευθέντων λόγῳ πολέμου τραυματιῶν ἀξιωματικῶν κλπ.». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων Ὁ κ. Δ. Κατσίνας ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν κατοίκων κοινοτήτων δήμου Θίσβης (ἐπαρχίας Θηβῶν) παραπονουμένων διὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἁλυκῆς Θίσβης.

§6Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Μία ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων ἁλυκῶν τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ὑφίστατο καὶ ἐπὶ τουρκοκρατίας, ἡ ἁλυκὴ Δομβραίνης, καὶ ἡ ὁποία ἐτροφοδότει μὲ ἅλας ἀρίστης ποιότητος τὴν Χώραν κατὰ τὰς ἀγόνους ἐποχάς, ἀφέθη εἰς μίαν κατάστασιν μαρασμώδη καὶ ἀπὸ πρώτης τάξεως κατέστη τρίτης τάξεως. Καὶ τοῦτο, διότι ἡ ὑπηρεσία ἐπροτίμησε νὰ ἐπιφέρει βελτιώσεις εἰς ἄλλας ἁλυκὰς καὶ νὰ ἀφήσῃ τὴν ἁλυκὴν αὐτήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐτροφοδοτοῦντο ἐπαρχίαι πληθυσμοῦ 50 χιλιάδων καὶ κατοίκων κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτρόφων καὶ ἐλαιοπαραγωγῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι κατηνάλισκον ἑκατομμύρια ὀκάδων ἅλατος ἐτησίως, τὸ ἐπὶ πλέον δὲ τὸ μετέφερον καὶ ἐτροφοδότουν τὰ παράλια τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου. Ἀλλὰ προσφάτως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς βελτιώσεις τῆς ἁλυκῆς αὐτῆς καὶ ἐμίσθωσεν εἰς ἐργολάβον ταύτην διὰ πολυετοῦς μισθώσεως. Ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπείσθη ὅτι οἱ ὅροι τῆς ἐργολαβίας εἶναι ἐπιζήμιοι καὶ ἀσύμφοροι καὶ ἐνεφανίσθη εἰς ἐμὲ ζητῶν τὴν λύσιν τῆς μισθώσεως. Τὰς ὑποδείξεις καὶ τὰς συστάσεις αὐτοῦ δὲν ἠθέλησα νὰ υἱοθετήσω καὶ δὲν ἠθέλησα νὰ ἐπιδοκιμάσω καὶ τῷ εἶπον ὅτι ὤφειλεν ἐξ ἀρχῆς νὰ ὑπολογίσῃ τὰς ζημίας καὶ νὰ μὴ ἔρχηται ἐκ τῶν ὑστέρων νὰ ζητῇ τὴν διάλυσιν τῆς ἐργολαβίας. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὁ κύριος αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ ἐπιτήδειος, κατώρθωσε, μὲ πληροφορίας παραπειστικὰς καὶ ἐσφαλμένας, νὰ πείσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ὅτι ἡ διατήρησις τῆς ἁλυκῆς εἶναι ἐπιζημία εἰς τὸ Κράτος καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τῆς ἁλυκῆς. Δικαίως οἱ κάτοικοι ἐδυσφόρησαν. Καὶ εἰς ἰδιαιτέρας συστάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, πρὸς τὸν ὁποῖον ἐσυστήσαμεν ὅτι εἰς ὁλόκληρον ἐπαρχίαν ὑπάρχει μία ἀποθήκη μονοπωλίου καὶ ὅτι θὰ εἶναι ἐπιζημία ἡ μεταφορὰ τοῦ ἅλατος ἐξ ἄλλης ἀποθήκης, καὶ ὅτι θὰ πληρώνουν οἱ κάτοικοι πολλὰ μεταφορικά, διότι θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ὁδοιπορῶσιν ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους διὰ τὴν προμήθειαν 10 ὀκάδων ἅλατος, μᾶς ἐδόθησαν ὑποσχέσεις καθησυχαστικαὶ ὅτι θὰ διατηρηθῇ ἡ ἁλυκή. Ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος πάλιν ἐμφανίζεται καὶ κατορθώνει νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν ὅρων τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἐργολαβίας καὶ ἡ ἁλυκὴ νὰ θεωρηθῇ καταργητέα. Ἔχω πλῆθος ἀναφορῶν τῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δεικνύουν ὅλην τὴν δυσφορίαν καὶ τὴν διαμαρτυρίαν διὰ τὴν κατάργησιν τῆς ἁλυκῆς. Εἶμαι ὑπερβέβαιος ὅτι, ἂν τὰ πραγματικὰ γεγονότα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν, θὰ ἦτο πολὺ διστακτικὴ εἰς τὸ νὰ καταργήσῃ αὐτὴν τὴν ἁλυκήν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων καὶ νὰ μὴ καταργήσῃ μίαν ἁλυκὴν τόσον χρήσιμον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Β. Καραπαναγιώτης καὶ Ο. Κυπριανὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς Σωματείου σιγαροποιῶν Μυτιλήνης.

§8Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§9Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς δικαιοτάτης· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἂν λαμβάνωσι καμμίαν ἀπάντησιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἢ ρίπτωνται εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων αἱ ἀναφοραί των.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατόπιν τῶν γενομένων συστάσεων, ἀποστέλλονται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα μὲ τὰς ἁρμοδίας συστάσεις.

§11Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Διότι ἄλλως, κ. Πρόεδρε, δὲν βλέπω τὸν λόγον νὰ ἀπευθύνωνται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ μὴ δίδεται καμμία ἀπάντησις καὶ νὰ ἐξοδεύωνται ἀδίκως εἰς χαρτόσημα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Φραγκούδης, Σ. Γονατᾶς, Δ. Μαρσέλος, Ι. Καλογερᾶς, Γ. Βραχνός, Α. Πραντούνας, Γ. Κακουλίδης, Π. Ἀσπιώτης, Α. Δαργέντας, Π. Καραπάνος, Δ. Δασκαλάκης, Ε. Παυλίδης καὶ Ν. Ὀρφανίδης ὅπως καταθέσουν καὶ ἀναπτύξουν ἀναφορὰν τῶν Σωματείων Καλλιθέας ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀμέσου καὶ μονίμου ἐγκαταστάσεως εἰς ἄλλον εὐρύτερον καὶ κατάλληλον χῶρον τῶν ἐν τῷ Σκοπευτηρίῳ Ποντίων προσφύγων.

§13Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω μίαν ἀναφοράν. Τὰ Σωματεῖα Καλλιθέας προσφύγων καὶ μή, ἀναφέρονται καὶ παρακαλοῦσιν ὅπως χάριν αὐτῶν τῶν προσφύγων, ἀπειλουμένων ἀπὸ ἀσθενείας μολυσματικὰς καὶ ἀπὸ βέβαιον θάνατον ἐκ τῆς μεγάλης συσσωρεύσεως αὐτῶν, λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις περὶ ἀμέσου μετατοπίσεως τῶν προσφύγων εἰς ἐπὶ τούτῳ συνοικισμόν. Εἶναι γνωστά, κύριοι, τὰ συμβάντα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ ἐκ Πόντου πρόσφυγες πρὸ τῆς καταστροφῆς τῆς Μ. Ἀσίας εἶχον ἔλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα συνεπείᾳ τῆς ἐκρήξεως τοῦ Μεγάλου Πολέμου καὶ ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸ Σκοπευτήριον Καλλιθέας. Κατόπιν νέα κύματα προσφύγων ἦλθον καὶ εἰς ἕνα στενὸν χῶρον ὀκτὼ χιλιάδων μέτρων ὑπάρχουν σήμερον 8,000 ἄτομα. Γνωρίζομεν ὅτι τὸ πλέον κατῳκημένον Κράτος ἦτο μέχρι τοῦδε τὸ Βέλγιον. Σήμερον ἠξεύρομεν ὅτι εἶναι τὸ Σκοπευτήριον! Εὑρίσκονται εἰς αὐτὸ συγκεντρωμένοι ὡς σαρδέλες εἰς τὸ βαρέλι. Δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε πῶς παραμένουν 8.000 ἄνθρωποι εἰς ἕνα χῶρον 8.000 μέτρων. Τὸ Σκοπευτήριον αὐτὸ ἐδόθη εἰς τοὺς πρόσφυγας τοῦ Πόντου προσωρινῶς, ἔκτοτε δὲ συνεσσωρεύθησαν ἀπὸ τὴν ἀκηδίαν τὴν ὁποίαν δεικνύομεν εἰς τὸ νὰ μετακινῶνται ἑκουσίως καὶ χωρὶς καμμίαν ἐπίβλεψιν καὶ ἀνῆλθον εἰς τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν τῶν 8.000. Ἡ ὑγεία τῶν προσφύγων αὐτῶν ὑποφέρει δεινῶς. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν πάσχουν ἀπὸ φυματίωσιν, ἡ ὁποία μεταδίδεται ἀπὸ καλύβης εἰς καλύβην. Ἐκτὸς τούτου καὶ πολλοὶ τῶν γηγενῶν περιοίκων ἀπειλούμενοι ἀπὸ τὴν μετάδοσιν τῶν νόσων ἐξετοπίσθησαν ἀπὸ τὰ οἰκόπεδά των. Ὅλοι οἱ διατελέσαντες Ὑπουργοὶ τῆς Προνοίας κατῆλθον εἰς Καλλιθέαν, ἀντελήφθησαν τὴν οἰκτρὰν αὐτὴν κατάστασιν, ὑπεσχέθησαν ὅτι θὰ φροντίσωσι διὰ τὴν διόρθωσιν αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν ἔγινε τίποτε. Τὰ Σωματεῖα τῆς Καλλιθέας συνελθόντα συνέταξαν τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον καταθέτω. Τὰ Σωματεῖα αὐτὰ εἶναι τὰ ἑξῆς: Τὸ Πολιτικὸν Μικρασιατικὸν Κέντρον, ὁ Σύλλογος Προόδου καὶ Ἀλληλεγγύης Καλλιθέας, ὁ Προσφυγικὸς Σύλλογος Καλλιθέας καὶ δύο ἄλλα εἰδικὰ ὑφιστάμενα ἐκεῖ, Σωματεῖα προόδου, τῆς Καλλιθέας καὶ τῆς Ἁγίας Ἐλεούσης. Ἡ Συνέλευσις συγκινηθεῖσα διὰ τὰ δεινοπαθήματα τῶν κατοίκων τῆς Καλλιθέας κατήρτισεν ἐσχάτως Ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν κ. κ. Φιλάνδρου, πληρεξουσίου, Φιλαρέτου, παλαιοῦ κατοίκου Καλλιθέας, Σεράου καὶ ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, τοῦ κ. Φικιώτη. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ἡ ὁποία κατῆλθεν εἰς Καλλιθέαν πολλάκις, ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τρομερὰν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσῃ μέρος τῶν παραπόνων κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Δυστυχῶς ὅμως τίποτε δὲν ἐγένετο.

§14ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ὑπεβλήθη;

§15Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Φέρει ἡμερομηνίαν 16ης Μαρτίου. Ἐγὼ φοβοῦμαι μήπως ἔχωμεν ρήξεις παρομοίας τῶν ἐν Μακεδονίᾳ, διότι, σημειώσατε, πολλοὶ ἐκ τῶν προσφύγων τούτων εἶναι ἔνοπλοι καὶ παρὰ τὸ φιλήσυχον τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν προσφύγων καὶ παρὰ τὸ νομοταγὲς αὐτῶν ὑπάρχουν καὶ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα, λέγω, εἶναι ἄτακτα καὶ δύνανται νὰ προκαλέσωσι ρήξεις. Θὰ εἶναι ὅμως κατόπιν ἑορτῆς. Τὰ ὅπλα αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν γνωρίζω πότε διενεμήθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας, δὲν ὑπάρχει ὅμως κανεὶς λόγος νὰ εὑρίσκωνται παρ’ αὐτοῖς καὶ νὰ κινδυνεύωσιν ὅλοι οἱ γηγενεῖς καὶ οἱ φιλήσυχοι τῶν προσφύγων. Κατὰ περιόδους ἀκούονται πυροβολισμοὶ τῶν διασκεδαζόντων Ποντίων κατὰ περίεργον τρόπον. Ἡ Καλλιθέα ἀποτελεῖ τὸ πλέον προοδευτικὸν προάστειον τῶν Ἀθηνῶν, εἶναι δὲ κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Σχεδίου τῆς Πόλεως, ἡ ὁποία συνεδριάζει σήμερον, τὸ Σκοπευτήριον τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον θὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλα τὰ μέσα τῆς ἀναψυχῆς. Ἐκεῖ θὰ γίνουν σχολεῖα καὶ ἐκκλησία. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην ὑποβάλω καὶ ἀναπτύσσω πρὸ παντὸς ἐκ λόγων συμφέροντος καὶ ὑγείας τῶν προσφύγων ὄχι διὰ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων Καλλιθέας. Ζητῶ λοιπὸν ὅπως ἡ Κυβέρνησις φροντίσῃ περὶ τῆς ἀμέσου ἐξευρέσεως οἰκοπέδων ὅπως ἀραιωθοῦν οἱ πρόσφυγες. Οἱ Σύλλογοι ὑπέδειξαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν λύσιν, ὡς καὶ ἀρκετὰ οἰκόπεδα πρὸς ἀραίωσίν των, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν τοὺς βοηθεῖ. Διακόσιαι οἰκογένειαι προσφυγικαί, αἵτινες περιμένουν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν, ἐζήτησαν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὰ μεγαλύτερα τσιφλίκια τῆς Ἀττικῆς. Δυστυχῶς καθημερινῶς ἔρχονται νέοι πρόσφυγες, γίνεται ὅμως αἰσχρὰ ἐκμετάλλευσις ἀπὸ μερικοὺς ἐγκατεστημένους, οἱ ὁποῖοι πωλοῦσι καὶ ἐνοικιάζουσι τὰ σπίτια, γίνεται ἓν ἐμπόριον καλυβῶν καὶ παραγκῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἀνωτέρω κυρίων ἐκθέτουσα τὴν κατάστασιν λέγει: (Ἀναγινώσκει). Προσωπικῶς ἐγὼ ἐφρόντισα περὶ τῆς ἐκκενώσεως τῶν βόθρων Καλλιθέας, ἐπήραμεν μηχανὰς καὶ ἐκκαθαρίσαμεν τοὺς βόθρους, ἔκτοτε ὅμως οὐδεὶς ἐφρόντισεν. Εἶναι ἀπαισία ἡ θέα καὶ ἡ ὀσμή, ὥστε ἡ Καλλιθέα εὑρίσκεται μεταξὺ δύο ὀσμῶν: Τῶν σφαγείων ἅτινα σήμερον εἶναι ἑστία μολυσμάτων καὶ τῶν ἀποχωρητηρίων τοῦ Σκοπευτηρίου. Ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς εἶναι ἀπειλὴ τῶν κατοίκων Καλλιθέας καὶ ὅλης τῆς πόλεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει της (ἀναγινώσκει). Οἱ Ὑπουργοὶ ἐπισκέπτονται τοὺς πρόσφυγας διὰ νὰ πάρουν τὰς ψήφους των, ἀλλὰ θὰ φᾶνε μαῦρα.

§16ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ δήμαρχος τί λέγει;

§17Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν λέγει τίποτε. Τί νὰ κάμῃ ὁ δήμαρχος; Τελευταίως οἱ πρόσφυγες κατέλαβον ὅλα τὰ πέριξ τῆς Καλλιθέας μέρη καὶ κτίζουν παράγκας. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Κονδύλης μεταβὰς ἐκεῖ εἶπεν: «Ἀφήσατέ τους νὰ κτίζουν». Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ καταπατῶνται τὰ κτήματα.

§18Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ Σκοπευτήριον ἀνήκει εἰς τὴν Σκοπευτικὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ κατελήφθη.

§19Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Καλῶς κατελήφθη. Ὅταν οἱ πρόσφυγες ἦσαν 2.000, πῶς ἠμπορούσαμεν νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ καταληφθῇ τὸ Σκοπευτήριον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄχρηστον; Εἰς ἓν στρέμμα εἶναι 8.000 πρόσφυγες ὁ εἷς ἐπάνω εἰς τὸν ἄλλον ὡσὰν σαρδέλλαι. Ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ ἰατροῦ κ. Μήτσου, ὁ ὁποῖος περιγράφει μὲ τὰ μελανώτερα χρώματα τὴν κατάστασιν τῶν προσφύγων. Εἶπον ὅτι ὑπάρχουσι 200 οἰκογένειαι γεωργικαί. Ἀντὶ δὲ νὰ ἐνθαρρύνωμεν τοὺς γεωργούς, τοὺς φέρομεν εἰς τὴν πόλιν διὰ νὰ ἔχωμεν μετὰ μίαν πενταετίαν τὸ τρομερὸν ζήτημα τῆς ἀνεργίας. Τί πρέπει νὰ γίνῃ σήμερον; Πρέπει νὰ γίνῃ κἄτι τι σοβαρόν. Δὲν πρέπει νὰ φωνάζωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ ὑποσχώμεθα· πρέπει νὰ ἐκτελέσωμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ἡ Ἐπιτροπή. Ὄχι μόνον νὰ ἀραιωθῶσιν οἱ Πόντιοι τῆς Καλλιθέας, ἀλλὰ καὶ νὰ μετακινηθῶσι διὰ νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ σχέδιον τῆς Καλλιθέας. Νὰ εὕρωμεν ἓν καλὸν μέρος νὰ μετακινηθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν ζητοῦν οὔτε χρήματα οὔτε σπίτια, ἀλλὰ ζητοῦν μόνον ἕνα χῶρον νὰ ἐγκατασταθῶσιν. Ὑπεδείξαμεν, κύριοι, τὰ οἰκόπεδα τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου πέριξ τῶν φυλακῶν τοῦ Συγγροῦ. Νὰ εὕρωμεν ἓν οἰκόπεδον διὰ νὰ κάμωμεν νέαν πόλιν πέριξ τῶν Ἀθηνῶν μὲ 10.000 κατοίκους εἶναι δύσκολον. Δύνανται δὲ νὰ κατατμηθῶσιν εἰς τὰ πέριξ μέρη. Ἔχομεν λαμπρὰ μέρη εἰς τὸν Ἅγιον Κοσμᾶν πρὸς τὸ Π. Φάληρον ὅπου εἶναι οἱ τροχιόδρομοι, ἐν συνεχείᾳ τῆς Νέας Σμύρνης καὶ νὰ φροντίσωμεν ὅπως τὸ προάστειον τῆς Καλλιθέας ἀποδοθῇ εἰς τὸν προορισμόν του, ὁ ὁποῖος εἶναι νὰ φέρῃ τὴν πόλιν πρὸς τὴν θάλασσαν καὶ νὰ γίνῃ ὁ δεσμὸς τῶν δύο πόλεων, ἑνουμένων εἰς μίαν μεγάλην πόλιν διὰ τῆς ἑνώσεως τῶν Φαλήρων, τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς. Ἡ Καλλιθέα θὰ εἶναι ὁ συνδετικὸς κρῖκος. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν μεγάλων σχεδίων ἢ τῶν ὀνείρων τοῦ κ. Καλλιγᾶ. Πρόκειται νὰ σώσωμεν τοὺς πρόσφυγας ἀπὸ νοσήματα καὶ τοὺς Καλλιθεάτας ἀπὸ σύρραξιν. Θὰ εἶσθε ὑπεύθυνοι ἂν δὲν λάβητε μέτρα. Ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ κάμῃ δήλωσιν θὰ τὴν ἀκούσωμεν.

§20Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἶναι τόσον ἐγγὺς ἡ πρωτεύουσα πρὸς τὴν Καλλιθέαν καὶ τόσα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτουσιν αἱ ὑπηρεσίαι πρὸς μετάβασιν ἕως ἐκεῖ, ὥστε οἱ πρόσφυγες τῆς Καλλιθέας θὰ ἔπρεπε νὰ θεωρῶνται προνομιοῦχοι ἀπέναντι ἄλλων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀκρότατα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Ἐν τούτοις βλέπομεν αὐτοὺς νὰ ἀποτείνωνται εἰς τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα τῆς Συνελεύσεως ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν καὶ παριστῶσι τοὺς κινδύνους, οἵτινες τοὺς ἐπαπειλοῦσι καὶ οἵτινες ὑπάρχει φόβος νὰ ἐπεκταθῶσιν εἰς τὰς δύο πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Καὶ ἐφόσον δὲν ἐπελαμβάνετο κανεὶς τῆς ὑποθέσεώς των, τοῖς ἔμενεν ἡ ἐλπὶς ὅτι τὰ ζητήματά των θὰ ἐλύοντο κατ’ εὐχὴν ὅταν θὰ ἐξητάζοντο. Ἀλλ’ ἐφόσον αἱ ὑπηρεσίαι ἐπεσκέφθησαν τὸ προάστειον αὐτό, ἀντελήφθησαν τὴν κατάστασίν του καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων καὶ δὲν ἔπραξαν τίποτε πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, μένουν ἐν πλήρει ἀπελπισίᾳ, μὴ βλέποντες πόθεν νὰ ἐλπίζουν σωτηρίαν. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ θὰ ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις πρὸς τὴν Συνέλευσιν.

§21Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τῶν συνοικισμῶν ἔχει συζητηθῆ πλειστάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ποτὲ δὲν ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ τις τοιαύτην οἰκτρὰν κατάστασιν εἰς ἣν εὑρίσκονται σήμερον. Πλειστάκις μετέβημεν μετὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ καὶ ὑπεδείξαμεν τὴν λῆψιν διαφόρων μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἂν ὑπῆρχεν εἰδικὸν τμῆμα καθαρισμοῦ καὶ ἰδίως ἐκκενώσεως τῶν βόθρων, βεβαίως δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἑστία μολυσμάτων. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καθαριότης ὅταν δι’ ὅλους τοὺς συνοικισμοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ὑπάρχουν δύο μηχαναὶ πρὸς ἐκκένωσιν τῶν βόθρων. Πολλάκις συνεστήσαμεν νὰ ἀγορασθῶσιν ἐξ Εὐρώπης μηχανήματα καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰδικὰ συνεργεῖα πρὸς καθαρισμὸν τῶν συνοικισμῶν. Ἐτόνισα καὶ ἄλλοτε ὅτι ἀντὶ νὰ βλέπουν οἱ κύριοι τῶν Ἀθηνῶν τὰ μεγαλεπήβολα σχέδια τοῦ ἐξωραϊσμοῦ τῆς πόλεως, τὰ ὁποῖα πρὸ ἀρκετῶν δεκαετηρίδων ἔχουσιν ἐκπονηθῆ καὶ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὁποίων θὰ χρειασθῶσιν εἰς τὸ μέλλον πολλαὶ δεκαετηρίδες ἀκόμη, ἀντὶ νὰ φροντίζωμεν πῶς θὰ ἐξωραϊσθοῦν μετὰ 60 ἔτη αἱ Ἀθῆναι διὰ δασυλλίων, ρυμοτομιῶν κτλ., ἂν ἐφροντίζαμεν μόνον διὰ τὴν ὑγιεινὴν τῶν Ἀθηνῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ κάτι. Κύριοι, εἰς τὸν συνοικισμὸν τοῦτον, ὁ ὁποῖος εἶναι συνοικισμὸς φρίκης καὶ ὁ ὁποῖος ἐκτίσθη σχεδὸν δι’ ἰδίων πόρων καὶ μέσων ὑπὸ τῶν προσφύγων, κατοικεῖται σήμερον ἐκεῖ, ὅπου ἄλλοτε ἦσαν 300 οἰκογένειαι μόνον, ἀπὸ 1900 οἰκογενείας καὶ πλέον. Δὲν εἶναι μόνον οἱ βόθροι, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀκάθαρτα νερὰ διασχίζουν δίκην ρυακίων ὅλον τὸν συνοικισμόν, οὕτως ὥστε ἡ δυσοσμία καὶ ἡ ἀνθυγιεινὴ κατάστασις τοῦ μέρους τούτου εἶναι ἀφάνταστος. Πῶς δὲν ἀνεπτύχθη μία ἐπιδημία πέριξ τῶν περιχώρων ἐκεῖ εἶναι ἀπορίας ἄξιον. Ἴσως ὁ ἀὴρ καὶ ὁ ἥλιος τῶν Ἀθηνῶν ἠμπόδισε τοῦτο. Διὰ τοῦτο ὄχι μόνον οἱ Καλλιθεάται—καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἡ Καλλιθέα εἶναι ἓν ἀπὸ τὰ ὡραιότερα προάστεια τῶν Ἀθηνῶν—ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες πλειστάκις μᾶς παρεκάλεσαν ὅπως, εἰ δυνατόν, ἀραιωθῶσι, πολὺ δὲ περισσότερον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πλείονες τῶν 200 οἰκογενειῶν εἶναι γεωργοὶ καὶ ἀπὸ διετίας ζητοῦν νὰ ἐγκατασταθῶσι γεωργικῶς. Ἐστάθη ἀδύνατον, καίτοι ὑπάρχουν τόσα κτήματα εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ πλειστάκις ὑπέδειξαν καὶ δι’ ὑπομνημάτων διάφορα μεγαλοκτήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἀγροί, ὅπως ἀπαλλοτριωθῶσιν. Ἐστάθη ἀδύνατον νὰ εἰσακουσθῶμεν. Δὲν ζητοῦν οἱ πρόσφυγες τῆς Καλλιθέας νὰ τοὺς κτίσῃ τὸ Κράτος τὰ σπίτια των, ὅπως ὄχι μόνον εἰς τοὺς γεωργοὺς τῆς Μακεδονίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἀστοὺς τὸ Κράτος δίδει ἓν ὡρισμένον ποσὸν καὶ ξυλείαν δι’ ἀνέγερσιν οἰκίσκων. Αὐτοὶ εἶναι πρόθυμοι μὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τοὺς ἀστοὺς καὶ γεωργοὺς τῆς Δυτικῆς Θράκης, ὅταν τοῖς παραχωρηθῇ ξυλεία, νὰ κτίσωσι μόνοι των. Καὶ εἶναι δυνατόν, ὅπως καὶ ὁ ἕτερος προαγορεύσας συνάδελφος ἐτόνισεν. Ἐκεῖ πλησίον ὑπάρχει χῶρος. Μία μόνον καλὴ θέλησις καὶ εἷς συντονισμὸς τῶν ἐνεργειῶν θὰ φέρῃ τὰ καλύτερα ἀποτελέσματα εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτόν. Ὀφείλω δὲ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὰς δηλώσεις καὶ τὰς ἀναφορὰς αἱ ὁποῖαι ἔγιναν διὰ τὰ ὅπλα Μάνλιχερ, τὰ ὁποῖα λέγουν ὅτι ὑπάρχουν εἰς τὸν συνοικισμὸν Καλλιθέας. Δὲν ὑπάρχουν....

§22Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τὰ εἶδε, κ. συνάδελφε.

§23Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Εἰς ὅλους τοὺς συνοικισμοὺς καὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς πόλεως ὑπάρχουν ὁπλοφοροῦντες. Εἰδικῶς διὰ τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὴν διαμαρτυρίαν τῶν κατοίκων διὰ τὰ ὅπλα, ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ ὅπως καὶ ὁ προαγορεύσας πληρεξούσιος.

§24Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχουν ἢ πρέπει νὰ ὑπάρχουν;

§25Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὑπάρχουν, ὅπως ὑπάρχουν εἰς ὅλας τὰς Ἀθήνας.

§26Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἑκατὸν ὀγδοήκοντα Μάνλιχερ εἰς ἕνα συνοικισμόν.

§27Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὅπλα ὑπάρχουν πανταχοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὅτι ὑπάρχουν 180 ὅπλα ἐκεῖ καὶ τρομοκρατοῦν τὸν κόσμον δὲν εἶναι ἀληθές.

§28Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἶπον ὅτι κάμνουν κακὴν χρῆσιν.

§29Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ παράπονα τῶν Καλλιθεατῶν, βεβαίως εἶναι δίκαια παράπονα ὅτι ἐκτίσθησαν ἐπὶ ὡρισμένων οἰκοπέδων παράγκες. Ἀλλά, κύριοι, μέσα εἰς μίαν τοιαύτην καταστροφὴν καὶ τοιαύτην δυστυχίαν νομίζω ὅτι, ἂν ἐπί τι χρονικὸν διάστημα καταπατηθῇ ἓν οἰκόπεδον ἑνὸς ὁ ὁποῖος ἔχει σπίτι νὰ κάθεται κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος σκέπτεται νὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς μέρος διὰ νὰ κτίσουν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φαίνεται καὶ ὀλίγον ἐπιεικὴς διὰ τὴν προσωρινὴν καταπάτησιν τοῦ οἰκοπέδου του. Ἐναπόκειται ἡ ταχεῖα διόρθωσις τοῦ πράγματος εἰς τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὑπεύθυνοι, διότι μέχρι σήμερον δὲν ἐδόθη παρ’ αὐτῶν ὁ κατάλληλος χῶρος διὰ νὰ κτίσουν οἱ ἄνθρωποι. Ἂς συντονίσωμεν τὰς ἐνεργείας μας πρόσφυγες καὶ ἐντόπιοι, οὕτως ὥστε καὶ οἱ πρόσφυγες νὰ δυνηθῶσι νὰ εὕρωσιν ἀνεκτὴν στέγην καὶ οἱ ἐντόπιοι τὸ ταχύτερον γίνωσι κύριοι τῶν καταπατηθέντων οἰκοπέδων των. Αὐτὴ ἄλλως τε εἶναι καὶ ἡ γενικὴ ἐπιθυμία ἀμφοτέρων.

§30Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Πρὸ ὀλίγου χρόνου, κ. Πρόεδρε, μετέβημεν ἐκεῖ μετ’ ἄλλων συναδέλφων καὶ ἀντελήφθημεν ἰδίοις ὄμμασι τὴν κατάστασιν καὶ εἴδομεν πράγματι ὅτι ἔπρεπε νὰ μετατοπισθοῦν, διότι ὁ συνωστισμὸς ἐν τῷ συνοικισμῷ εἶναι πολὺ μέγας πραγματικῶς καὶ ἀπετάθημεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ εἶναι ἀπελπισία τὰ προσφυγικὰ ζητήματα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἁρμοδιότητος. Κατεφύγομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Ὑπεβάλαμεν μίαν αἴτησιν. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Ὀρφανίδης ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς μετατοπίσεως αὐτῆς καὶ εἶπεν ὅτι θὰ λάβῃ μέτρα ὅπως παραπλεύρως τῆς λεωφόρου Συγγροῦ παραχωρηθῇ χῶρος. Μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου καὶ πάλιν ἀπετάθημεν πρὸς τὸ ἴδιον Ὑπουργεῖον καὶ μᾶς λέγουν ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός μας, εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Κατεφύγομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἐκεῖ μᾶς εἶπον μάλιστα τὰ ἑξῆς: Αὐτὰ εἶναι κτήματα τοῦ Δημοσίου. Ἡμεῖς θὰ φροντίσωμεν, ἀλλὰ χρειάζεται νὰ ἔχωμεν μίαν αἴτησιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Κατεφύγομεν καὶ πάλιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ εὕρομεν τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον ὅπως διαβιβάσῃ τὴν αἴτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Καὶ μετὰ παρέλευσιν 6 μηνῶν, κ. Πρόεδρε, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν. Δὲν παρεχωρήθη ὁ ἁρμόδιος χῶρος, ἡ ἐργασία πρὸς πραγματικὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν δὲν ἔγινε καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀθλιεστάτην ἐκείνην κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περιέγραψε. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν ζητημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιδέχονται ἀναβολήν. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀκούσω τί ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ ἀπαντήσῃ, διότι μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγομεν καὶ προτείνομεν διὰ τὰ μάτια, νομίζομεν ὅτι κάτι κάμνομεν. Δὲν εἶναι ἀπὸ τὰ ζητήματα αὐτὰ τὸ ζήτημα τοῦ προσφυγικοῦ συνοικισμοῦ τῆς Καλλιθέας. Πρέπει νὰ λάβῃ συντόνως τὸ Κράτος μίαν πρόνοιαν, διότι ἀπειλεῖται πανώλης διὰ τὰς δύο πόλεις, τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ.

§31Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, ὑπερθεματίζων εἰς ὅσα εἶπον οἱ προλαλήσαντες κ. κ. συνάδελφοι ἔχω νὰ προσθέσω ὅτι, ὁ σπαραγμός, τὸν ὁποῖον κινεῖ ἡ θέα τῶν ἀτυχῶν ἀδελφῶν μας προσφύγων Καλλιθέας, δὲν προέρχεται μόνον ἀπὸ τὴν δυσωδίαν καὶ τὴν στενότητα τοῦ χώρου καὶ τὰ τραχώματα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Φραγκούδης, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ κρούσματα φθίσεως. Ἐν τούτοις ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους ἤδη ἠμπορῶ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸν ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Πάρου οἱ ἐπιφανέστεροι, ὄχι μᾶς παρακαλοῦν, ἀλλὰ μᾶς ἐκλιπαροῦν, ἀνεξαρτήτως ἀποχρώσεων κομματικῶν, νὰ τοὺς στείλωμεν 2–2½ χιλ. πρόσφυγας, ἰδίως Ποντίους, διότι ἐκεῖ ἐγκαθιδρύθησαν δύο μεγάλαι καπνοφυτικαὶ Ἑταιρεῖαι. Καὶ διάφοροι ἄλλαι καπνοφυτευτικαὶ ὀργανώσεις καὶ ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέδωκαν μεγάλα κέρδη τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἐξῆλθον δὲ ἐκ τοῦ τελωνείου Πάρου 500 χιλ. ὀκ. καπνοῦ, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδόθη εἰς τὸ Δημόσιον 1½ ἑκατομμύριον ὡς φόρος. Ἐλπίζω δὲ ὅτι, ἂν σταλοῦν εἰς τὴν Πάρον αὐτοί, καὶ τὸ Κράτος θὰ ὠφεληθῇ πολὺ καὶ οἱ μέλλοντες νὰ μεταβῶσι. Τοῖς παρέχουν δὲ πρὸς τοῦτο στέγην κατὰ τὸ ἥμισυ τουλάχιστον, γλυκύτατον κλῖμα, οἰκόπεδα ἄφθονα καὶ διαφόρους πρωτευούσας κοινοτήτων, καὶ δὲν ἔχει νὰ ἐξοδεύσῃ τὸ Κράτος παρὰ ἐλάχιστα διὰ τὴν ξυλείαν των. Αὐτὸ θὰ εἶναι μία διευκόλυνσις διὰ τὸν πληθυσμὸν τῆς Καλλιθέας. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν ἀστικὸν προσφυγικὸν πληθυσμὸν τῆς Καλλιθέας, αὐτὸς δύναται νὰ ἐξοικονομηθῇ ὄχι μόνον εἰς τὰ πέριξ τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Βάρην καὶ ἐντεῦθεν πρὸς τὸ Μπραχάμι παρὰ τὰς ὑπωρείας τοῦ Ὑμηττοῦ. Εὑρίσκεται δὲ καὶ τὸ μέρος τοῦτο ἐγγὺς τῶν Ἀθηνῶν μὲ πάντα τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας. Πάντως ἡ κατάστασις αὐτὴ πρέπει νὰ κινήσῃ τὸν οἶκτον τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὰ δεινοπαθήματά των, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ληφθῇ πρόνοια μέχρις ὅτου σταλοῦν οἱ ἀγροτικοὶ εἰς Πάρον. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἧς προεδρεύετε σεῖς, κ. Πρόεδρε, ἂν καὶ ἔλαβον ὄχι ἐπιστολὰς ἀλλὰ καὶ θερμοτάτας ἀναφορὰς μὲ 200 ὑπογραφὰς τῶν κατοίκων Πάρου, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν αὐτό, ἐν τούτοις ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν μέριμναν ἔλαβεν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζετε.

§33Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐφόσον δὲν εἶδον τίποτε, κύριε Πρόεδρε;

§34Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Πολὺ δικαίως ἡ κατάστασις τῶν προσφύγων Καλλιθέας ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν. Ἐγὼ δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω παρὰ νὰ ὑποβοηθήσω διὰ τῆς γνώμης μου τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργὸν ὅπως λύσῃ ταχέως τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οἱ πρόσφυγες οὗτοι δὲν ἔχουν ἀνάγκην οὔτε χρημάτων κἄν. Ζητοῦν νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα ἀπὸ τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου μέχρι τοῦ Ἁγίου Κοσμᾶ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς παραλίας εἰς βάθος 500 μέτρων. Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι διατεθειμένη νὰ τοῖς δώσῃ τὸ χρῆμα. Εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ εὕρουν τὸ μεγαλύτερον ὑλικὸν διὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν. Νομίζω ὅτι καὶ διὰ τὸν καλλωπισμὸν τοῦ τόπου ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ὑγείαν τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ χάριν φιλανθρωπίας πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο.

§35Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Μολονότι οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συνάδελφοι ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα καὶ τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τοῦ συνοικισμοῦ Καλλιθέας, θεωρῶ ὑποχρέωσιν νὰ προσθέσω συμπληρωματικῶς μερικὰ σημεῖα, τὰ ὁποῖα ἴσως ὡδηγήσουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ τέλος εἰς τὴν κατάστασιν τὴν δημιουργηθεῖσαν. Ὁ συνοικισμὸς Καλλιθέας, κύριοι, κατοικεῖται ἀπὸ πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐξαίρεσιν ἴσως οὐδεμίαν κρατικὴν ἐνίσχυσιν ἔχουν, οὐδεμιᾶς ἀνακουφίσεως ἔτυχον καὶ οὐδεμίαν ἐπιβάρυνσιν ἔφερον εἰς τὸ Κράτος. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἔχουν καὶ τὴν πλήρη ἀδιαφορίαν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας. Ἐνῷ κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τὴν ἐπαναστατικὴν ἐπετρέπετο εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ οἰκοδομήσουν οἰκίσκους διὰ νὰ στεγασθοῦν ἰδίαις δαπάναις, θὰ ἔπρεπε τὸ Κράτος ὁπότε ὁπωσδήποτε ἐκόπασεν ὁ σάλος, νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸν συνοικισμὸν ὄχι μόνον χάριν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ χάριν ὁλοκλήρου τοῦ συνοικισμοῦ καὶ αὐτῆς τῆς πρωτευούσης. Δυστυχῶς τοῦτο δὲν ἐγένετο. Ἡ κατάστασις τοῦ συνοικισμοῦ ἀπὸ διετίας καὶ πλέον εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀξιοθρήνητον θέσιν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ προλαλήσας συνάδελφος, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιγράψῃ κανείς, ἂν αὐτοπροσώπως δὲν ἐπισκεφθῇ τὸν συνοικισμόν. Καίτοι ὅλοι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων ἐπεσκέφθησαν τὸν συνοικισμὸν καὶ ὑπεσχέθησαν πολλά, μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο. Οἱ Πόντιοι, οἱ ὁποῖοι κατοικοῦν εἰς τὸν συνοικισμὸν φροντίζοντες νὰ μὴ ἐπιβαρύνωσι τὸ Κράτος, πρὸ παντὸς κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, ὄχι μόνον οἱ ἴδιοι ἐστεγάσθησαν, ἀλλὰ καὶ πολλοὺς ἀπὸ τοὺς μετέπειτα ἐλθόντας κατώρθωσαν νὰ στεγάσουν. Τὸ ρεῦμα τοῦ συνωστισμοῦ ἐξακολουθεῖ μέχρι τῶν τελευταίων μηνῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως οὐδεμία προσοχὴ ἐδίδετο διὰ τὸν συνοικισμὸν τοῦτον, ἦτο ἑπόμενον νὰ οἰκοδομηθῶσι τὰ μικρὰ αὐτὰ σπιτάκια τὸ ἓν ἐπὶ τοῦ ἄλλου, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἀσφυκτικὴ αὐτὴ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ὁ συνοικισμός. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ καθαριότης εὑρίσκεται εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἀπελπιστικόν, ὥστε δὲν εἶναι καμμία ἀνάγκη οὔτε νὰ εἶναι κανεὶς ἰατρὸς οὔτε μάντυς διὰ νὰ προείπῃ ὅτι ὅλαι αἱ ἐπιδημίαι εἶναι δυνατὸν νὰ προέλθουν ἐκεῖθεν καὶ μάλιστα κατὰ τὸ ἐπικείμενον θέρος. Ἅπαξ ἢ δὶς κατὰ παράκλησίν μας τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων ἐξεκένωσε τοὺς βόθρους, καὶ τοῦτο κατόπιν πολλῶν κόπων καὶ μόχθων. Πέραν τούτου οὐδὲν κατωρθώσαμεν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Καλλιθέας κατ’ ἀρχὰς ἴσως μὴ ἀντιληφθέντες τὸν κίνδυνον ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ προέλθῃ ἀπὸ τὸν προσφυγικὸν συνοικισμόν, δὲν ἔδωσαν τὴν ἀπαιτουμένην προσοχήν. Τελευταίως ὅμως συνῃσθάνθησαν τὸν κίνδυνον καὶ ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν προσφύγων συνέστησαν μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία περιέγραψε τὴν κατάστασιν ἐμπεριστατημένως εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Δυστυχῶς, καίτοι παρῆλθον ἔκτοτε τρεῖς μῆνες περίπου, τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον οὐδὲν μέτρον ἔλαβεν, ὡς συνήθως συμβαίνει. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁ συνοικισμὸς εἶναι ἀνάστατος καὶ βλέπει τὸν κίνδυνον. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῆς καθαριότητος, ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ στενότης τοῦ χώρου μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ἐπίκειται σύγκρουσις καὶ μεταξὺ αὐτῶν τούτων τῶν προσφύγων. Οἱ πρόσφυγες πολλάκις παρεκάλεσαν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς τι κτῆμα τῆς Ἀττικῆς 200 ἀγροτικὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται μεταξὺ τῶν 1100 προσφυγικῶν οἰκογενειῶν τοῦ συνοικισμοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔστειλε γεωπόνον διὰ νὰ ὑποδείξῃ πρὸς ἐγκατάστασιν εἰς ὡρισμένον κτῆμα τῆς Ἀττικῆς. Καὶ ἐν τούτοις παρενεβλήθησαν τόσα ἐμπόδια, ὥστε νὰ μὴ ἐγκατασταθῶσι καὶ παραμένουν ἀκόμη ἐν τῷ συνοικισμῷ, στενοχωροῦντες καὶ τοὺς ἄλλους πρόσφυγας. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔδιδε τὴν ἀπαιτουμένην προσοχὴν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν 200 αὐτῶν οἰκογενειῶν, βεβαίως ἤθελεν ἐλαφρυνθῆ κατὰ πολὺ ὁ συνοικισμός. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο αἴτιον τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς κρατεῖ τὸν συνοικισμὸν εἰς θέσιν σὺν τῷ χρόνῳ ἐπιδεινωθεῖσαν εἶναι ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας εἶχεν ὑποσχεθῆ ὅτι ὅταν ἀποπερατώσῃ τὰ ἀνεγειρόμενα προσφυγικὰ ξύλινα δωμάτια, θὰ προέβαινεν εἰς τὴν ἀραίωσιν τοῦ συνοικισμοῦ. Δὲν γνωρίζω διὰ ποίους λόγους καὶ ποῖος πταίει, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι τὰ δωμάτια εὑρέθησαν κατειλημμένα ἀπὸ ἄλλους πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι συνεκεντρώθησαν ἐκεῖ. Ἐνῷ δὲ εἶναι γνωστὸν πόσον ὑποφέρει ὁ συνοικισμὸς ἐκ τῆς στενότητος χώρου, εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῆς Προνοίας καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν—ὑπάρχει δὲ καὶ ἀστυνομικὸς σταθμὸς ἐκεῖ — ἐν τούτοις οὐδεμία φροντὶς λαμβάνεται ὅπως ἐμποδισθῇ ἡ περαιτέρω συγκέντρωσις τῶν προσφύγων. Τὰ ξύλινα δωμάτια, τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν διὰ τὸν συνοικισμόν, διατίθενται δι’ ἄλλους πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι εἴτε κατοικοῦν ἐπὶ ἐνοικίῳ εἴτε ἔρχονται ἀπὸ ἄλλα κέντρα. Εἶναι καὶ αὐτὸ δεύτερον αἴτιον, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν κατωρθώθη οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἡ ἀραίωσις τοῦ συνοικισμοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἀστοὶ πρόσφυγες τῆς Καλλιθέας παρακαλοῦν πρὸ πολλοῦ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἀπαλλοτριωθοῦν παρακείμενα οἰκόπεδα, ἵνα ἰδίαις δαπάναις ἀνεγείρωσι συνοικισμὸν καὶ κατορθώσουν νὰ ζήσουν, χωρὶς βεβαίως νὰ ἀποθάνουν ἀπὸ τὴν ἀσφυξίαν καὶ χωρὶς νὰ προκαλέσωσιν ἐπιδημίας εἰς τὸν συνοικισμόν. Τοιαῦτα οἰκόπεδα δι’ ἀστικὴν ἐγκατάστασιν ὑπάρχουσι μεταξὺ τῆς γεφύρας Καλλιθέας καὶ τῶν φυλακῶν Συγγροῦ τρία: Τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου 14.000 μέτρα, τοῦ Ὀρφανοτροφείου 44.000 μέτρα καὶ τοῦ Δημοσίου 22.000 μέτρα. Αἱ 200 ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τμήματα τῆς Ἀττικῆς, τὰ ὁποῖα ἔχουν ἐκλέξει καὶ ὑποδείξει οἱ πρόσφυγες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο καλὴ θέλησις ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Καὶ ἂν τὰ ὑποδειχθέντα ἀστικὰ οἰκόπεδα ἀπαλλοτριωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, εἶναι πολὺ εὔκολον, ἀφοῦ δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ Προϋπολογισμός, ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς νὰ κατορθώσῃ νὰ ζήσῃ, ἵνα μὴ πάθῃ ἀπὸ ἀσφυξίαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθη τὸν συνοικισμόν, ἐπίσης τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος γνωρίζει πολὺ καλὰ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως τὴν θέσιν τοῦ συνοικισμοῦ, νὰ συντελέσουν ὅπως τὸ ταχύτερον πρῶτον νὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις τῶν 200 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν καὶ δεύτερον νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ ὑποδειχθέντα οἰκόπεδα, ἀφοῦ οἱ πρόσφυγες θὰ ἀνεγείρουν οἰκίσκους ἰδίαις δαπάναις. Καταλήγων παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅπως ἐμποδισθῇ ἡ περαιτέρω συγκέντρωσις τῶν προσφύγων εἰς τὸν συνοικισμὸν Καλλιθέας.

§36Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Ὄτι ἡ ἐγκατάστασις εἰς τὸν συνοικισμὸν Καλλιθέας εἶναι οἰκτρὰ ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἐπεσκέφθην ἐπανειλημμένως τὸν συνοικισμὸν καὶ ἐμελέτησα τὴν κατάστασιν τῶν προσφύγων. Τὰ οἰκόπεδα τὰ ὁποῖα μοὶ εἶχον ὑποδειχθῆ δὲν ἐκρίθησαν κατάλληλα ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους πρόσφυγας. Τὰ οἰκόπεδα, περὶ τῶν ὁποίων τώρα ὁμιλήσατε σεῖς, δὲν μοὶ ὑπεδείχθησαν.

§37Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐπιδιώκουν νὰ τὰ καταλάβωσιν οἱ Συνεταιρισμοὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἑνὸς ἄλλου Ὑπουργείου. Καὶ αὐτὸς εἶναι εἷς τῶν λόγων ποὺ προσκόπτει τὸ ζήτημα.

§38Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Προκειμένου περὶ τῶν ἀγροτῶν προσφύγων, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει ἀναλάβει νὰ ἐγκαταστήσῃ εἰς διάφορα ἀγροκτήματα 500 οἰκογενείας ἀγροτῶν προσφύγων τῶν Ἀθηνῶν, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ 200 εἶναι ἐκ τῆς Καλλιθέας. Θὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους κ.κ. Παυλίδην καὶ Μαρσέλον οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι τὸ ζήτημα, νὰ μεταβῶμεν ἐπὶ τόπου νὰ τὸ κανονίσωμεν καὶ νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς ἐντοπίους, διότι ὑπάρχουν διάφοραι μεταξὺ των πρὸς ἐξομάλυνσιν. Ἂν θέλητε, αὔριον τὸ πρωῒ εἰς τὰς 9.

§39Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὴν Κυριακὴν ὅπου εἶναι συγκεντρωμένοι ἐκεῖ ὅλοι οἱ πρόσφυγες.

§40Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως). Μάλιστα, τὴν Κυριακήν.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπιράκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων προσφύγων τοῦ χωρίου Τοψίν.

§42Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Οἱ ἀναφερόμενοι εἶναι 200 οἰκογένειαι πρόσφυγες τῆς Θράκης, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐγκατεστημέναι εἰς τὸ Τοψίν, χωρίον κείμενον εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Θεσσαλονίκης. Εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτὰς ἀπεφασίσθη νὰ χορηγηθῇ ἔκτασις 5,000 στρεμμάτων. Πλὴν μεταξὺ τῶν στρεμμάτων αὐτῶν ἦτο καὶ ἡ ἔκτασις τῶν στρεμμάτων τὰ ὁποῖα κατεῖχον οἱ κολλῆγοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι 50 οἰκογένειαι. Ἐπίσης εἶναι καὶ ἄλλα στρέμματα τὰ ὁποῖα ἐπλημμύρισαν ἀπὸ τὸν ποταμὸν Ἀξιόν, οὕτως ὥστε εἰς τοὺς πρόσφυγας δὲν ἔμειναν παρὰ ὀκτὼ στρέμματα κατὰ οἰκογένειαν. Ἕνεκα τούτου ἡ κατάστασίς των ἐπεδεινώθη καὶ ἔκτοτε ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἡ παραχώρησις καὶ ἄλλων στρεμμάτων. Δὲν καθωρίσθη ὅμως ἀκόμη ὁ χῶρος ὅπου θὰ γίνῃ ἡ ἐγκατάστασις τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν καὶ αἱ οἰκογένειαι ἀναγκάζονται νὰ μένουν ὑπὸ σκηνάς. Τὸ δὲ περίεργον εἶναι ὅτι διὰ νὰ μὴ ζημιωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν τσιφλικίων τοῦ Τοψίν καθορίζεται εἰς αὐτοὺς χῶρος ὁ ὁποῖος εἶναι βαλτώδης καὶ ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἀσφάλειαν οὔτε διὰ τὴν ὑγείαν αὐτῶν, ἀλλὰ οὔτε καὶ διὰ τὰς οἰκοδομὰς αὐτῶν, διότι εἶναι κίνδυνος νὰ κατακλυσθοῦν ἀπὸ τὸν πλημμυρίζοντα Ἀξιόν. Διὰ τοῦτο οἱ κάτοικοι ζητοῦν τὸ μὲν νὰ ἀπαλλοτριωθῇ μέγα μέρος τοῦ μεγάλου ἀγροτικοῦ κτήματος Τοψίν, τὸ δὲ ὅπως ὁρισθῇ ὁ χῶρος ὅπου θὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός. Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐγκληματικὸν τώρα, ὁπότε πρόκειται νὰ γίνῃ εἷς συνοικισμός, νὰ γίνεται εἰς μέρος βαλτῶδες, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑποσκάπτεται καθημερινῶς ἡ ὑγεία τῶν προσφύγων καὶ ἀπορῶ πῶς αἱ ὑπηρεσίαι δὲν υἱοθετοῦσι τὴν ἄποψιν τῶν προσφύγων καὶ δὲν ἐκλέγουσι τὸν καταλληλότερον χῶρον, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἡ ἀνέγερσις τοῦ συνοικισμοῦ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ οὕτως ὥστε νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀποκατάστασις. Τὴν ἰδίαν παράκλησιν κάμνω καὶ διὰ τὸν συνοικισμὸν Πλατύ, διὰ τὸν ὁποῖον ὡρίσθη κατάλληλον μέρος καὶ κατόπιν τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ κ. Χρυσοβελόνη μετεφέρθη εἰς ἕτερον μέρος βαλτῶδες, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ πρόσφυγες ἀρνοῦνται νὰ κάμωσι τὸν συνοικισμόν των.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§44Ι. ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως παρακαλῶ τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Εἶχεν ἀποφασισθῆ ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὁδῶν τοπικῆς φύσεως.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασίς σας.

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ παρεκάλουν, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀντίρρησις, καὶ ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων» διὰ νὰ τελειώσωμεν, διότι μένει ἐκκρεμὲς καὶ δίδει ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυστυχῶς δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§48Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἀπουσιάσῃ ἀπόψε, ἂν ἠθέλατε, νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ὅπως συζητηθῇ ἀπόψε εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων» ἀφιεμένης τῆς ψηφοφορίας διὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἀναλογικῆς· διότι ὑπάρχει καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ἡ ὁποία ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυστυχῶς δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ οὕτω δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ὅπως τῆς συζητήσεως τῆς ἀναλογικῆς προταχθῇ ἡ συζήτησις περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων. Μόνον δὲ προχθὲς ἐζητήθη κατ’ ἐξαίρεσιν ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ τελευταίου νομοσχεδίου, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε μελετήσει τὰς τροπολογίας. Σήμερον λοιπὸν ἀκολουθοῦμεν ἀπόφασιν ἡ ὁποία ἐλήφθη ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Ἦτο γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι πρόκειται νὰ συζητηθῇ σήμερον τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων».

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ἀπόφασις νὰ συζητηθῇ σήμερον, βεβαίως ἡ ἀπόφασις αὐτὴ ἐπέχει θέσιν Κανονισμοῦ. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει.

§52Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχει ἀπόφασις νὰ διακοπῇ ἡ συνέχεια τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναλογικῆς» διὰ νὰ ψηφισθῇ εἰς τελευταίαν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων».

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε συμφωνεῖ ἡ Συνέλευσις;

§55Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδέποτε ἐλήφθη ἀπόφασις διὰ τὴν πρόταξιν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων». Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐλήφθη τοιαύτη, δὲν καθωρίσθη ἡμέρα κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις. Καὶ χθὲς ἠρώτησα τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος». Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κ. Πρόεδρε, σεῖς, ὁ ἁρμοδιώτερος πάντων ἐνταῦθα, βεβαιεῖτε ὅτι δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις τοιαύτη, καθορισμοῦ ἡμέρας ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἑπομένως δὲν εἴμεθα παρασκευασμένοι νὰ ὁμιλήσωμεν. Εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν νὰ συζητηθῇ νομοσχέδιον μὴ ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν; Ἂς καταστρατηγήσωμεν λοιπὸν τὰ πάντα, κ. Πρόεδρε, καὶ αὐτὴν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τοιοῦτον χονδροειδῆ τρόπον.

§56Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλὰ ὅτι ἐλήφθη ἡ ἑξῆς ἀπόφασις· νὰ συζητῆται ἐπὶ ἓν χρονικὸν διάστημα τὸ ἓν νομοσχέδιον, νὰ διακόπτεται ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ νὰ ἐπακολουθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄλλου.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν πρόκειται νὰ καταναλωθῇ ὁλόκληρος ἡ ὥρα διὰ νὰ συζητῆται ἂν ἐλήφθη ἀπόφασις ἢ ὄχι, παραιτοῦμαι τῆς προτάσεως.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ».

§59Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ἔχει παραλειφθῆ μία λέξις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῇ. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἐκπαιδευτικῶν τινῶν νόμων».

§61Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν διὰ τοὺς προσωρινοὺς δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι, τελειόφοιτοι τοῦ Γυμνασίου τυγχάνοντες, λαμβάνουν μηνιαῖον μισθὸν 280 δραχ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν δεχθῇ.

§62Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Δυστυχῶς λείπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§63Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Διὰ τοῦ νόμου 2508 καθορίζεται ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων, καθὼς ἐπίσης διὰ τοῦ ἰδίου νόμου καθορίζεται καὶ ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων τῆς Ἠπείρου. Ἀλλ’ ἐν τῇ πόλει τῶν Ἰωαννίνων λειτουργεῖ ἀπὸ ἐτῶν ὀργανισμὸς ἰδιαίτερος μὲ ὀνομασίαν «Ἐλέη Ἰωαννίνων», περιλαμβάνων ὅλα τὰ κληροδοτήματα τῆς πόλεως. Καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν κληροδοτημάτων κατὰ τὸν νόμον 2508, ἕκαστον κληροδότημα θὰ διατίθεται ἀποκλειστικῶς διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον διετέθη, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ ὑπάρχοντος ἐκεῖ συστήματος, ὅλα τὰ κληροδοτήματα ὑπόκεινται εἰς μίαν ἑνιαίαν διοίκησιν καὶ διαχείρισιν καὶ τοιουτοτρόπως τὰ κληροδοτήματα ταῦτα διατίθενται δι’ ὅλα τὰ εὐαγῆ ἱδρύματα, διὰ τὰ ὁποῖα διετέθησαν ὑπὸ τῶν διαθετῶν ὡς κληροδοτήματα, καὶ οὕτως εἶναι δυνατὸν ἓν κληροδότημα, τὸ ὁποῖον ὑπεραρκεῖ, ἀφίνει δηλαδὴ πλέον τῶν ἀπαιτουμένων προσόδων, νὰ δίδῃ ποσόν τι εἰς ἄλλο εὐαγὲς ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρηθῇ διὰ τοῦ ἰδίου κληροδοτήματος.

§64Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατὰ παράβασιν δηλ. τῆς διαθήκης θὰ γίνῃ αὐτό;

§65Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δὲν ἐμποδίζεται ἀπὸ τὴν διαθήκην. Αὐτὸ ἔχει καθιερωθῆ ἀπὸ τουρκοκρατίας, ἀπὸ δεκαετίας ὁλοκλήρους. Εἶναι ἐντελῶς δίκαιον, κ. Ὑπουργέ, διότι ὡρισμένα εὐαγῆ ἱδρύματα θὰ κλείσουν, ἂν δὲν γίνῃ αὐτό. Δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 7 ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν). Καὶ τοιουτοτρόπως καθορίζεται σύμφωνα μὲ τὸ παλαιὸν καθεστώς, ὅπως ἐγένετο δηλαδὴ προηγουμένως.

§66Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Πότε ὑπεβάλατε τὴν τροπολογίαν; Εἶναι ἓν ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἔλαβον γνῶσιν μόλις πρὸ δύο ὡρῶν. Θὰ ὑποβάλω σχετικὸν νομοσχέδιον.

§67Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δὲν εἶναι τόσον σοβαρὸν τὸ ζήτημα. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ὁλόκληρος ἡ πόλις τῶν Ἰωαννίνων εἶναι ἀνάστατος.

§68Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι Ἰωαννίνων εἶναι ἐντελῶς σύμφωνοι διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοιαύτης διατάξεως, ἡ ὁποία εἶναι γενικὴ ἐπιθυμία τῆς πόλεως τῶν Ἰωαννίνων. Ὅτε, κ. Ὑπουργέ, ἐξῃρέθη ἡ Κρήτη καὶ ἡ Σάμος ἀπὸ τὸ καθεστὼς αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἐκ παραδρομῆς δὲν συμπεριελήφθησαν καὶ τὰ Ἰωάννινα. Ζητοῦμεν λοιπὸν τώρα ὅπως ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ Ἰωάννινα χάριν σεβασμοῦ παλαιᾶς παραδόσεως ἐξυπηρετούσης τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Δὲν ὑπάρχει ἐκ μέρους οὐδενὸς πληρεξουσίου καμμία ἀντίρρησις ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ κοινὸν πόθον, ἄνευ ἐξαιρέσεως, ὅλων τῶν πολιτῶν τῶν Ἰωαννίνων.

§69Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ καμμία καινοτομία. Τὰ κληροδοτήματα αὐτὰ τῶν Ἰωαννίνων διοικοῦνται ἀπὸ αἰῶνος κατὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον διοικοῦνται ὑπὸ μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία φέρει τὸ ὄνομα «Ἐλέη Ἰωαννίνων». Δὲν πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν καμμίαν καινοτομίαν. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου σας, ἂν ἔχῃ λάβει γνῶσιν ὑπομνήματος τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη τὸν παρελθόντα Μάρτιον, γνωρίζει ὅτι ὅλοι οἱ κάτοικοι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἦσαν σύμφωνοι. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, θὰ ἐνθυμεῖσθε, ὅτε εἶσθε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι ὑπεβλήθη ἕνα ὑπόμνημα τῆς πόλεως τῶν Ἰωαννίνων περὶ τῶν «Ἐλεῶν Ἰωαννίνων» καὶ ἡ ὑπηρεσία ἀπεδέχθη τὰ προτεινόμενα ὑπὸ τῆς πόλεως, καὶ τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουν σήμερον ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι Ἰωαννίνων. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω διὰ ποῖον λόγον θὰ ἀποκρουσθῇ ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ζητεῖ μία ὁλόκληρος πόλις, καὶ τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοπικῶς τὴν διοίκησιν τῶν κληροδοτημάτων. Διότι νομίζω ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐξίσου ἐνδιαφερόμεθα μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου διὰ τὴν καλὴν καὶ χρηστὴν διοίκησιν τῶν κληροδοτημάτων. Ἐκτὸς τούτου πρόκειται καὶ περὶ τοῦ ἑξῆς· ἂν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος 2508 εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἰωαννίνων, τότε θὰ συμβῇ νὰ περισσεύσουν ὅλα τὰ κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα σκοπὸν ἔχουν τὴν ἀπελευθέρωσιν αἰχμαλώτων καὶ τὸ εἰσόδημα αὐτῶν τῶν κληροδοτημάτων θὰ τὸ διαθέσωμεν εἰς ἄλλους σκοπούς. Ἐκτὸς ἂν ὑποτεθῇ, κ. Ὑπουργέ, ὅτι θὰ ἀναστείλητε διοικητικῶς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ὡς πρὸς τὴν πόλιν τῶν Ἰωαννίνων· τότε θὰ ὑποχωρήσωμεν, ἄλλως νὰ ἐξαιρεθῇ καὶ ἡ πόλις τῶν Ἰωαννίνων.

§70Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἐξαίρεσις;

§71Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Ὅπως ἐγένετο καὶ διὰ τὴν Κρήτην καὶ τὴν Σάμον.

§72Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις διὰ νόμου, διὰ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν. Τὸ Διάταγμα λοιπὸν αὐτὸ ὁμιλεῖ περὶ Κρήτης καὶ Σάμου, περὶ Ἰωαννίνων δὲν ὁμιλεῖ. Δὲν ἠμπορεῖ λοιπὸν τὸ Διάταγμα αὐτὸ νὰ περιλάβῃ ἄλλας περιφερείας, πλὴν ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ὁρίζονται ἐν αὐτῷ.

§73Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Δύναται, νομίζω, ὁ Ὑπουργὸς ἐν τῇ διοικητικῇ του ἐξουσίᾳ νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐφαρμογὴν ἑνὸς νόμου. Δὲν εἶναι πρωτοφανὲς αὐτό.

§74Α. ΤΡΑΧΙΛΗΣ. Θέλω νὰ προσθέσω δύο λέξεις. Νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι εἶναι ζήτημα πολὺ σοβαρόν. Διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ «Ἐλέη Ἰωαννίνων» αὐτὰ ἐπὶ αἰῶνας καὶ πλέον προσέφερον πολλὰς ὑπηρεσίας καὶ ὠφελήματα ὄχι μόνον εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἰωαννίνων, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ Κράτος. Ἂν ἔχωμεν σήμερον Ζάππας καὶ εὐεργέτας ἐξ Ἠπείρου καταγομένους, ὅλοι αὐτοὶ ἢ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔζησαν καὶ ἀνετράφησαν ἀπὸ τὰ χρήματα αὐτὰ τῶν Ἐλεῶν, ὥστε δὲν πρόκειται περὶ χρημάτων ἁπλῶν, κ. Ὑπουργέ.

§75Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ κοινὸν ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον δεικνύει ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἠπείρου, μαρτυρεῖ περὶ τῆς ἀξίας τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ληφθῇ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔγιναν μερικαὶ παρεξηγήσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἀλλ’ ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἔχει τὴν καλὴν διάθεσιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὰ κατάλληλα μέτρα τὰ νομοθετικά, ἐφόσον παρέχει τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ μέτρον τοῦτο νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὴν προσεχῆ Τετάρτην, νομίζω ὅτι δὲν δικαιολογοῦνται περαιτέρω αἱ ἀνησυχίαι τῶν κυρίων συναδέλφων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχει δημιουργηθῆ ἡ ἀντίληψις ὅτι διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπεκταθῇ αὐτὸ τὸ Διάταγμα καὶ εἰς τὰ Ἰωάννινα, ἐφόσον ὅμως νομοτεχνικῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοῦτο.

§76Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπόσχεται ὅτι θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, συναινοῦμεν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει.

§77Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸ ἄρθρον 12 ἔχω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία σκοπεῖ ὅπως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ χορηγῇ ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας μέχρι 3 ἐτῶν ἄνευ ἀποδοχῶν καὶ εἰς λειτουργοὺς ἐξαρτωμένους ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου. Διότι εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου λ.χ. δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα, ἐνῷ προκειμένου περὶ λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ὑπάρχει τοῦτο. Νὰ περιληφθῇ λοιπὸν παρακαλῶ καὶ αὐτὴ ἡ τροπολογία. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2, 3 καὶ 4).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκει).

§79Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὑπάρχει τροπολογία διὰ τὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας.

§80Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ συνάδελφος ἐκ Κρήτης κ. Μαρματάκης ὑπέβαλε μίαν τροπολογίαν. Ἡ τροπολογία αὐτὴ ἀφορᾷ τοὺς ἀτυχεῖς προσωρινοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀναλάβει τὴν διεύθυνσιν πολλῶν σχολείων εἰς διάφορα χωρία. Καταβάλλουν σχεδὸν τοὺς αὐτοὺς κόπους, τοὺς ὁποίους καταβάλλουν καὶ οἱ λοιποὶ διδάσκαλοι, πολλοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν διευθύνουν διτάξια καὶ τριτάξια σχολεῖα. Εἰς αὐτούς, μὲ τὴν σημερινὴν ζωήν, χορηγεῖ τὸ Δημόσιον ὡς μηνιαῖον μισθὸν δραχμὰς 270. Ἐπανειλημμένως ἐζητήθη ἐκ μέρους ὅλων τῶν Κυβερνήσεων νὰ ληφθῇ μία μέριμνα καὶ διὰ τοὺς προσωρινοὺς αὐτοὺς διδασκάλους. Ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Σπυρίδης ἐδέχθη καὶ ἔκαμε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπροτίθετο νὰ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Συνεζήτησα καὶ ἄλλοτε μετὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὸν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ σοβαρᾶς δαπάνης, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι νὰ διευθύνουν σχολεῖα καὶ νὰ διδάσκουν τοὺς μαθητὰς καὶ νὰ μισθοδοτοῦνται μόνον μὲ 270 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Νομίζω ὅτι δύναται τὸ Κράτος νὰ λάβῃ μίαν νομοθετικὴν μέριμναν δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας ἠρώτησα τὴν Συνέλευσιν καὶ ἀπερρίφθη αὕτη καὶ παρὰ τὸν Κανονισμὸν γίνεται συζήτησις. (Διαμαρτυρίαι).

§82Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Πιθανὸν νὰ ἔχητε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἠρωτήθη ἡ Συνέλευσις. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ ὡς πληρεξούσιος ὅτι, καίτοι παριστάμην εἰς τὴν συνεδρίασιν, δὲν ἀντελήφθην περὶ τίνος πρόκειται.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§84Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἀπορῶ, κύριοι συνάδελφοι, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν συναινεῖ εἰς τὸ νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ μία τροπολογία, τῆς ὁποίας τὸ δίκαιον καὶ τὸ λογικὸν εἶναι ἀναμισβήτητον. Νομίζει ἡ Πολιτεία ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι παρέχουν ἐργασίαν, ὑπηρεσίαν ἀξίαν λόγου καὶ τοὺς χρησιμοποιεῖ ναὶ ἢ ὄχι; Ἂν τοὺς θεωρῇ ἀχρήστους, ὀφείλει νὰ τοὺς ἀπολύσῃ, διὰ νὰ τοὺς διατηρῇ δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σημαίνει ὅτι ἀναγνωρίζει ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι κάτι κάμνουν, ὅτι παρέχουν κάποιαν ὑπηρεσίαν. Ἐφόσον λοιπὸν ὑπηρετεῖται ὑπ’ αὐτῶν ἡ Πολιτεία, εἶναι ἀκατανόητον πῶς ἐπιτρέπει ἡ ἀξιοπρέπειά της νὰ μισθοδοτῶνται οἱ προσωρινοὶ δημοδιδάσκαλοι μὲ 270 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἂν δὲν προσφέρουν καμμίαν ὑπηρεσίαν, πρέπει νὰ τοὺς ἀπολύσωμεν καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰς διδακτικάς μας ἀνάγκας.

§85ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐκ τῶν ἐνόντων δὲν γίνεται τίποτε, διότι δὲν ὑπάρχουν διδάσκαλοι.

§86Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐφόσον λοιπὸν ταὺς χρησιμοποιλοῦμεν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τοῖς παράσχωμεν τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τὸ ζῆν. Ποῖος σήμερον παρέχει οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν εἰς οἱονδήποτε ἄνθρωπον καὶ τῷ δίδει 270 δραχμὰς κατὰ μῆνα; Καὶ πῶς δέχεται ἡ Πολιτεία νὰ χρησιμοποιῇ πολίτας νὰ τὴν ὑπηρετοῦν καὶ νὰ τοῖς δίδῃ 270 δραχμὰς κατὰ μῆνα; Μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀκατανόητον τὸ πρᾶγμα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς τῆς καταστάσεως. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργόν, διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους, νὰ θελήσῃ νὰ αὐξήσῃ τὸν μισθόν των διὰ νὰ καταστήσῃ τὸν βίον των βιωτόν.

§87Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἡ τροπολογία μου λέγει νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθός των εἰς 600–900 δραχμὰς ἀναλόγως· δὲν λέγει νὰ δίδωνται 1000 δραχ., ὅσαι δίδονται εἰς τοὺς ἄλλους.

§88Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ κάμω μίαν δήλωσιν: Ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, θὰ ἀποσύρω τὸ νομοσχέδιον.

§89Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχετε ὑπολογίσει πόσος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων αὐτῶν καὶ εἰς ποῖον ποσὸν θὰ ἀνήρχετο μία λογικὴ ἀμοιβή;

§90Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω κατὰ προσέγγισιν πληροφορίας. Ἔχω εἴπει καὶ ἄλλοτε ὅτι ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργός, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας, εἶχε καταρτίσει ἓν σχετικὸν νομοσχέδιον. Τοῦτο, καθ’ ὑποχρέωσιν ἐστάλη εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Ἐκεῖ εὗρεν ἀντίρρησιν διὰ τὸν λόγον ὅτι ἡ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὑπελόγιζον ἐπὶ πλέον, θὰ ἀνήρχετο εἰς 33,000,000 περίπου δραχμῶν ἂν οἱ προσωρινοὶ ὑποδιδάσκαλοι λάβουν 60 δραχμὰς μεταλλικὰς κατὰ μῆνα.

§91Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον δὲν τὸ θεωρεῖτε ἀπολύτως ἐπεῖγον, ὥστε νὰ παρίσταται ἀνάγκη ἀμέσου ἐπιψηφίσεως τὴν ἑσπέραν ταύτην, θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐπιψήφισιν διὰ νὰ γίνῃ ὅλη ἡ ἀναγκαία συνεννόησις, ὥστε νὰ ἀπολήξητε εἰς τὸ συμπέρασμα ποιᾶς τινος αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας, ἡ ὁποία δὲν ἐπαρκεῖ ὄχι πλέον διὰ δημόσιον λειτουργόν, ἀλλὰ δι’ οἱονδήποτε ἄνθρωπον.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμωνος διὰ τὴν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑποδιδασκάλων, ἀλλὰ δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι ὑπάρχει μία κατηγορία ὑποδιδασκάλων ἡ ὁποία ἀπὸ μηνῶν δὲν πληρώνεται, οὗτοι δὲ εἶναι οἱ πρόσφυγες ὑποδιδάσκαλοι. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναμένωμεν ἐπ’ ἄπειρον...

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι ἐπ’ ἄπειρον· διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην.

§94Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω ἂν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας θὰ ἦτο ὥριμος τὴν ἑσπέραν ταύτην νὰ στέρξῃ εἰς αὔξησιν. Διὰ νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ αὔξησις ἐζήτησα τὴν ἀναβολήν.

§95Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἀναβολήν, ἀλλὰ νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ νὰ συνεννοηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ἐλέχθη· νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§97Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πληροφοροῦμαι ὅτι θὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὰς 10· κατὰ συνέπειαν εἶναι δυνατὸν νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ψηφισθῇ, διότι ὑπάρχει μία μεγάλη κατηγορία ὑποδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι πεινοῦν.

§98Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σᾶς δίδω μίαν πληροφορίαν, ἐκ τῆς ὁποίας καταπίπτει τὸ ἐπιχείρημα τὸ οἰκονομικόν. Ἐγώ, ὅταν εἶδα τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἠρώτησα διατί δὲν αὐξάνεται ὁ μισθὸς τῶν ὑποδιδασκάλων καὶ δὲν μοὶ εἶπον ὅτι εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν, ἀλλ’ ὅτι φοβοῦνται μὴ τυχόν, ἂν πάρουν μεγαλύτερον μισθόν, «γλυκαθοῦν». Ἂν δὲν ἔχουν τὰ προσόντα, τί μᾶς ἀντιτάσσουν ὅτι εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν;

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά.

(Ὥρα 7.55′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8.05′ μ. μ.)

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι πληρεξούσιοι νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις των. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐκπαιδευτικοῦ νομοσχεδίου. Λοιπὸν ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν δέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ὁ μισθὸς τῶν προσωρινῶν ὑποδιδασκάλων ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 600 μηνιαίως».

§101ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 καὶ 12 τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται). Συνεχίζεται ἡ συζήτησις εἰς τὸ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» νομοσχέδιον. Ὁ κ. Α. Ἀκρίδας ἔχει τὸν λόγον.

§102Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», καίτοι ἐπὶ ἡμέρας ὁλοκλήρους ἐσκεπτόμην ἂν ἔπρεπε νὰ λάβω ἢ ὄχι τὸν λόγον, κατέληξα εἰς τὸ νὰ μὴ πείσω τὸν ἑαυτόν μου ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν ταπεινήν μου γνώμην ἐπὶ τοῦ μέλλοντος νὰ ἰσχύσῃ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν συστήματος. Μετὰ μίαν ὁλόκληρον ἑβδομηκονταετίαν περίπου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἴσχυσεν ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν ἕνα σύστημα ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ πλειονοψηφικόν, ἐρχόμεθα σήμερον, καταδικάζοντες τὸ ἰσχῦσαν ἐκλογικὸν σύστημα, νὰ θεσπίσωμεν ἕνα νέον ἐκλογικὸν σύστημα, συζητοῦντες ἐπ’ αὐτοῦ καὶ παραβάλλοντες τοῦτο πρὸς τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦσαν. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ ἐλαττώματα τοῦ μέχρι τοῦδε ἰσχύσαντος συστήματος ἐκλογῆς ἀντιπροσώπων, δὲν θὰ εὕρωμεν τοιαῦτα, ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως καταδικαστέον καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἰσχύσῃ οὔτε νὰ παραβληθῇ πρὸς ἄλλο μέλλον νὰ ἰσχύσῃ, εἰμὴ μόνον θὰ εὕρωμεν τοιαῦτα ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν δι’ ἄλλου τρόπου ἡμεῖς νὰ βελτιώσωμεν ἢ νὰ ἀποσκορακίσωμεν. Τὸ προκείμενον τοῦτο ζήτημα τίθεται διττῶς. Πρῶτον εἶναι ἐξεταστέον, ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως, ποῖον ἐκ τῶν δύο συστημάτων—διότι μεταξὺ αὐτῶν πρόκειται νὰ κρίνωμεν, τοῦ ἀναλογικοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἀφ’ ἑτέρου—ποῖον, λέγω, ἐκ τῶν δύο τούτων συστημάτων πρέπει νὰ ἰσχύῃ θεωρητικῶς ἑκάστοτε εἰς ἕνα Κράτος, καὶ δεύτερον ποῖον συγκεκριμένως καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως θὰ εἶναι ὠφελιμώτερον ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας ἢ γενικῶς διὰ τὸν βίον μιᾶς Χώρας. Ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἐξετάζοντες τὸ ζήτημα, θὰ ἔχωμεν νὰ ἐξετάσωμεν πρῶτον πῶς θὰ διενεργεῖται ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ λεγομένου κυριάρχου λαοῦ, ὁ ὁποῖος καλεῖται ἑκάστοτε νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐκφράζῃ τὰς θελήσεις του καὶ τίνι τρόπῳ οἱ ἀντιπρόσωποι, θεωρούμενοι πλέον γνήσιοι ἀντιπρόσωποί του, θὰ δύνανται νὰ λαμβάνωσιν ἑκάστοτε τὰς ἀποφάσεις των καὶ νὰ ἐκφράζουν τὴν θέλησιν ἢ τὴν βούλησιν τῶν ἐντολέων των. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος οἱ ἐρχόμενοι ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι ἀντιπρόσωποι προερχόμενοι ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ψήφου τῶν προσερχομένων εἰς τὰς κάλπας πολιτῶν, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι τῆς πλειονοψηφίας αὐτῶν. Οὐχ ἧττον κρατεῖ ἡ γνώμη γενικῶς ὅτι παντοῦ καὶ πάντοτε ἰσχύει ἡ θέλησις τῶν περισσοτέρων καὶ πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις, ἐξ οἱουδήποτε κλάδου λαμβανόμεναι, λαμβάνονται κατὰ πλειονοψηφίαν. Θὰ ἔχωμεν διὰ τῆς πλειονοψηφίας ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, διότι τὸ θέλει μία μερίς, καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει ἡ μικροτέρα μερίς, καὶ ἄλλο πρᾶγμα νὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει τρίτη μερίς. Φαντασθῆτε μίαν περίπτωσιν ἐκδόσεως μιᾶς δικαστικῆς ἀποφάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλεγον τρεῖς ὅτι εἶναι ἔνοχος ὁ κατηγορούμενος καὶ δύο ὅτι εἶναι ἀθῷος ὁ κατηγορούμενος· ἑπομένως ὁ κατηγορούμενος κατὰ τὰ ⅗ ἔνοχος καὶ κατὰ ⅖ ἀθῷος, δηλαδὴ κατὰ τὸ ἥμισυ ἀθῷος καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ καταδικασμένος;

§103Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος οἱ ἀντιπρόσωποι δὲν λαμβάνονται κατὰ πλειονοψηφίαν. Ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροσώπων δὲν γίνεται κατὰ πλειονοψηφίαν, αἱ ἀποφάσεις ὅμως ἐν τῇ Βουλῇ λαμβάνονται κατὰ πλειονοψηφίαν. Ἂν θέλητε, νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω.

§104Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὄχι ἔμαθα νὰ γνωρίζω ἀριθμούς, ὥστε νὰ ἠξεύρω ἂν ἐδῶ εἴμεθα 300 ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, ἂν αἱ ἀποφάσεις λαμβάνωνται μὲ 150...

§105Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς δώσω διασαφήσεις;

§106Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τίνας διασαφήσεις νὰ μοὶ δώσητε; Ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσω καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζετε ὅτι σεῖς εἶσθε ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ δίδητε διασαφήσεις εἰς τοὺς συναδέλφους διὰ νὰ δώσητε καὶ εἰς ἐμέ;

§107Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγητε αὐτὰ καὶ νὰ μὴ δίδωνται διασαφήσεις. Ὅταν γίνεται κατὰ πλειονοψηφίαν, γίνονται δύο ψηφοφορίαι, μία ἐντὸς καὶ μία ἐκτός. Διαιρεῖται ὁ λαὸς εἰς δύο. Οἱ ἐκλογεῖς οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ἥμισυ, ἐδῶ, διὰ νὰ λαμβάνωσιν ἀποφάσεις, διαιροῦνται εἰς δύο, ἐνῷ τῆς πλειονοψηφίας οἱ ἀντιπρόσωποι ὅλοι ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀντιπροσωπεύουσι τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§108Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἑκάστοτε αἱ ἀποφάσεις πρέπει νὰ λαμβάνωνται κατὰ πλειονοψηφίαν, καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ πλειονοψηφίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁρίζει ὡρισμένους ἀνθρώπους νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ καὶ νὰ λάβωσιν ἀποφάσεις, αὐτοὺς τοὺς ἀφίνει ἐλευθέρους νὰ λαμβάνωσι τὰς ἀποφάσεις των ἐν ὁλότητι ἢ κατ’ ἀπόλυτον ἢ μερικὴν πλειονοψηφίαν. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν μᾶς εἶπεν ἂν οἱ ἁρμόδιοι, οἱ ὁποῖοι κανονίζουν τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους, δὲν εἶναι ἁρμόδιοι νὰ λαμβάνωσι τὰς ἀποφάσεις κατ’ ἀπόλυτον ἢ σχετικὴν τοιαύτην πλειονοψηφίαν. Διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον—καὶ δὲν θὰ ἀρνηθῇ κανεὶς τοῦτο, διότι ἀνήκει εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν φύσιν τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος—ὅτι θὰ ἐπέλθῃ μία διαίρεσις τῶν πολιτῶν τῆς Χώρας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκολουθήσουν εἴτε ὡρισμένην ἰδεολογίαν, ἐκτιθέμενοι ὑπὸ ὁμάδος πολιτικῶν προσώπων, εἴτε ἀπὸ ὡρισμένα πολιτικὰ κόμματα, εἰς τὰ ὁποῖα τὴν μόνην κατεύθυνσιν δίδουσιν οἱ ἀρχηγοί των. Εἶπον λοιπόν, κύριοι, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ κατανείμῃ τοὺς Ἕλληνας πολίτας εἴτε εἰς διάφορα ἰδεολογικὰ κόμματα εἴτε εἰς διάφορα προσωπικὰ τοιαῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα, διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅλοι ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ τὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἀπολύτως προσωπικά, πρέπει νὰ λέγωμεν τοῦτο, ὅτι τὰς κατευθύνσεις δίδουσιν ἑκάστοτε οἱ ὑπὸ τῶν κομμάτων ἢ οἱ ὑπὸ τῶν πολιτικῶν προσώπων ἐκλεγόμενοι ἀρχηγοί, ἑπομένως ἄξιοι νὰ δίδωσι μίαν τοιαύτην κατεύθυνσιν. Ἀλλὰ διὰ τῆς κατανομῆς ταύτης ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἀγαθόν τι γενικωτέρας σημασίας διὰ τὴν Χώραν, ἀφοῦ γνωρίζωμεν ὅτι πάντοτε αἱ κατανομαὶ εἰς διαφόρους κατηγορίας καὶ εἰς διάφορα μικροζητήματα βλάπτουν καὶ ὅτι μόνον ἐν τῇ ἑνώσει ὑπάρχει ἡ ἰσχύς, ὅτι θὰ δυνηθοῦν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ παρουσιάζῃ ἡ Χώρα 10 ἢ 15 κόμματα μέσα εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα, νὰ συμφωνήσουν ταῦτα καὶ θὰ ἀποβάλουν τὴν ἰδεολογίαν των—διότι μόνον ἂν δεχθῶμεν προσωπικὰ κόμματα, θὰ δεχθῶμεν καὶ ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν—ὅτι θὰ ἀφήσουν αὐτὰ τὴν ἰδεολογίαν των καὶ θὰ θελήσουν νὰ συμπήξουν μίαν Κυβέρνησιν συνασπισμοῦ, ἡ ὁποία νὰ δώσῃ μίαν κατεύθυνσιν γενικωτέραν καὶ νὰ τηρήσῃ μίαν ἐθνικὴν πολιτικὴν πρὸς προαγωγὴν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων τῆς Χώρας; Εἰς ἐμὲ νὰ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι ὁσονδήποτε φιλοπάτριδες καὶ ἂν εἶναι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιπροσωπεύωσιν Ἕλληνας πολίτας, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἐκλεγῶσιν ὑπὸ ὡρισμένον πρόγραμμα, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶναι, λέγω, ἐπειδὴ οἱ ἐκλογεῖς των θὰ τοὺς ψηφίσωσιν ὡς ἰδεολόγους, θὰ κάμωσι κατάχρησιν τῆς ἐντολῆς των, διότι καὶ παραιτούμενοι πάσης ἠθικῆς ἀρχῆς χάριν ὡρισμένων συμφερόντων γενικῶν, φρονῶ ὅτι θὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὸ πρόγραμμά των, ἀδιαφοροῦντες καὶ περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κράτους. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ ἀναλογικὴ θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς πλήρη ἀκυβερνησίαν. Τώρα δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀκυβερνησίας, διότι περισσότερον ἐμοῦ πάντες ὑμεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ κρίνητε περὶ τούτου. Προχωρῶν ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ὅτι ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπάρχουν πλέον ἰδεολογικὰ κόμματα, ἀλλὰ μόνον τοιοῦτον εἶναι τὸ Κομμουνιστικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἕνα γενικὸν πρόγραμμα εἰς ὅλον τὸν κόσμον, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ παντοῦ καὶ ἀναγκάζεται ἑκάστοτε νὰ παρεκκλίνῃ τῶν ἀρχῶν του, διότι εἶναι ἄλλαι αἱ ἐθνικαὶ καὶ κοινωνικαὶ συνθῆκαι ἑκάστης Χώρας καὶ ἑπομένως δὲν δύνανται καὶ αὐτοὶ οἱ ἀπὸ πεποιθήσεως κομμουνισταὶ νὰ ἐφαρμόσουν ἓν ὡρισμένον πρόγραμμα καὶ νὰ εἴπουν ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ καταλληλότερον διὰ πάσας τὰς Χώρας, εἰς στιγμὴν λοιπὸν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν κανὲν ἄλλο πολιτικὸν κόμμα ἰδεολογικὸν ἐν Ἑλλάδι, διότι γνωρίζομεν πάντες, καὶ πρέπει νὰ εἴμεθα εἰς τοῦτο εἰλικρινεῖς, ὅτι, ἂν ὑπάρχουν διαστάσεις μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀρχηγῶν, βεβαίως αὐτὸ δὲν ἔγκειται εἰς τὴν φύσιν τῶν προγραμμάτων, ἀλλ’ ἔγκειται εἰς τὴν διαφορὰν ἀντιλήψεων προσωπικῶν ἐπὶ διαφόρων κατευθύνσεων καὶ ἐπὶ ὡρισμένων ζητημάτων, τὴν στιγμήν, λέγω, κατὰ τὴν ὁποίαν παραδεχόμεθα ὅτι δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο ἰδεολογικὸν κόμμα, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος θὰ καθιερώσωμεν κόμματα ἰδεολογικά. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ὑπάρξωσιν αἱ διάφοροι τάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχουν ταυτότητα συμφερόντων καὶ θὰ δύνανται νὰ ὀργανωθῶσιν εἰς ἓν ἰδεολογικὸν κόμμα, ποῖοι θὰ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ θὰ εἴπουν ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι μιᾶς ὡρισμένης ἰδεολογίας; Ἀναμφισβητήτως θὰ ἐπικρατήσουν οἱ λαοπλάνοι καὶ οἱ δημοκόποι.

§109Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Γνωρίζετε μέχρι τοῦδε τί ἐγίνετο;

§110Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα ἐλαττώματα εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Πρέπει νὰ κυττάξωμεν πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰ βελτιώσωμεν καὶ ὄχι πῶς θὰ ἀπαλείψωμεν τὰ ἐλαττώματα τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Εἶπον λοιπὸν ὅτι, ἐφόσον δὲν ἔχομεν ἰδεολογικὰ κόμματα, θὰ προσέρχωνται διάφοροι καὶ θὰ λέγουν ὅτι ἀκολουθοῦν τὰς γνώμας ὡρισμένων ἀρχηγῶν δεδοκιμασμένων ὄχι διὰ τὴν ἰδεολογίαν των τὴν πολιτικὴν ἢ διὰ τὸ πολύ των μυαλὸ ἢ διὰ τὴν ἐντιμότητα τοῦ χαρακτῆρος καὶ διὰ τὴν ἰσχυράν των θέλησιν ἢ διὰ τὴν δεινότητά των περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν τῆς Χώρας, ἀλλὰ διότι ὁ λαὸς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος μεταξὺ τῶν παρουσιαζομένων καὶ ζητούντων τὴν ψῆφόν του νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ πλειόνων τὸν ἀρχηγόν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος νὰ ἀντιπροσωπευθῶσιν αἱ διάφοροι τάξεις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ ὡρισμένα ἄτομα, τουτέστιν ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ κληθῇ νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῶν προτεινομένων εἴτε ὑπ’ αὐτοῦ εἴτε ὑπὸ τῶν ἀρχηγῶν, κατὰ τὸ κατατεθὲν σχέδιον νόμου, ὑποψηφίους ἐκείνους τοὺς ὁποίους θεωρεῖ αὐτὸς καταλληλοτέρους ὅτι θὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσωσιν. Ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ εἴπητε: Εἶναι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ θέλῃ νὰ ψηφίσῃ καὶ νὰ στείλῃ ὡς ἀντιπροσώπους του ἐδῶ, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ κληθῶσι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος;

§111Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ τῆς προτιμήσεως.

§112Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἡ ψῆφος τῆς προτιμήσεως δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀξίαν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ γνωρίζωμεν ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν πλειονοψηφῇ ἓν κόμμα ἀπὸ τὰ σήμερον ὑπάρχοντα ἢ ἀπὸ τὰ μέλλοντα νὰ δημιουργηθῶσιν ἐκ τῶν τάξεων, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὴν θέσιν ἐν τῷ συνδυασμῷ καὶ τοὺς ὑποψηφίους ἑκάστου κόμματος δὲν θὰ ὑποδεικνύῃ αὐτὸς οὗτος ὁ λαὸς διὰ τῶν ὠργανωμένων συλλόγων εἴτε ἄλλως πως, ἀλλὰ θὰ τίθενται εἰς τὰ ψηφοδέλτια ὀνόματα, τὰ ὁποῖα ἴσως νὰ ἔχουν μεγαλυτέραν ἀξίαν ἀπὸ ἄλλα, οὐχ ἧττον ὅμως δὲν δύναταί τις παρὰ νὰ εἴπῃ ὅτι θὰ ὑπάρχουν περιπτώσεις καθ’ ἃς νὰ μὴ εἶναι ἴσως αὐτοὶ καὶ οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθοῦν εἰς ἕνα ψηφοδέλτιον, διότι ὁ ἀρχηγὸς διὰ τὸν Α ἢ τὸν Β λόγον δὲν θὰ θέλῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους θέλει ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ, ἀλλ’ ὡρισμένα ἄτομα, τὰ ὁποῖα θὰ θεωροῦνται ἄτομα τῆς καριέρας.

§113Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ἀρχηγὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ θελήσῃ νὰ θέσῃ εἰς τὸ ψηφοδέλτιον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐπιρροήν, ἀσφαλῶς θὰ χάσῃ ἕδρας· διότι αἱ ψῆφοι τὰς ὁποίας λαμβάνει εἷς ὑποψήφιος μονίμως δὲν ὑπολογίζονται.

§114Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Μήπως μὲ τὸ ὑπάρχον πλειονοψηφικὸν σύστημα δὲν δύναται τὸ κέντρον νὰ ἀποκλείσῃ ἕνα ὑποψήφιον;

§115Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὄχι· καὶ ἂν θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, θὰ σᾶς ἀποδείξω διὰ πλείστων παραδειγμάτων ὅτι δὲν δύναται. Διότι καὶ ἂν ἀποκλεισθοῦν ἀπὸ τὸ κέντρον ὡρισμένα πρόσωπα, τὸ τοιοῦτον ὅμως δὲν ἀπέκλεισεν οὔτε τοὺς ἐκλογεῖς νὰ τοὺς ἐκλέξωσιν εἰς περίστασιν καθ’ ἣν τοὺς ἤθελον, οὔτε αὐτοὺς τοὺς ἰδίους νὰ ἐκλέξουν ὑποψηφιότητα. Πρέπει λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἀναμφισβητήτως νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος οἱ διάφοροι πολιτευόμενοι θὰ καταστῶσιν ὑποχείριοι τῶν διαφόρων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ὁ δὲ λαός, καλούμενος ἑκάστοτε νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του, θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκλέγῃ παρὰ τὴν συνείδησίν του. Θὰ γίνεται κατάχρησις τῆς ψήφου του, τὴν ὁποίαν θὰ μετεχειρίζοντο ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους ὄχι μόνον δὲν θὰ ἠνείχετο, ἀλλὰ καὶ ἂν τοὺς συνήντα, ἠδύνατο νὰ φθάσῃ μέχρι σημείου καὶ ἐγὼ δὲν ἠξεύρω ποίου. Καὶ τοῦτο, διότι θὰ ὑπάρχουν συμφέροντα εἴτε ἀτομικὰ εἴτε ἄλλα καὶ θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος ἢ νὰ ψηφίσῃ ἐναντίον τῆς ἰδεολογίας του, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἰς τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸς ἀνήκει ἰδεολογικῶς ὑπάρχουν πρόσωπα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς δὲν θεωρεῖ ἱκανὰ νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσουν καὶ νὰ ἐκφράσουν τὴν γνώμην του, ἢ θὰ ἀναγκασθῇ, παρὰ τὰς ἀρχὰς καὶ πεποιθήσεις του, νὰ καταψηφίσῃ τὸν συνδυασμὸν ἐκεῖνον καὶ νὰ ὑπερψηφίσῃ ἄλλου, ἢ θὰ ἀναγκασθῇ, παρὰ τὴν συνείδησίν του, νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ προσώπων, τὰ ὁποῖα δὲν θεωρεῖ ἱκανὰ νὰ τὸν ἀντιπροσωπεύσουν. Εἰς στιγμὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλοι μας δὲν λέγομεν τίποτε ἄλλο παρὰ ὅτι τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα καὶ δὴ εἰς τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ Σώματα τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐκ τῆς ἁγνῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἔρχεται κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ λάβῃ ἀποφάσεις περὶ τῶν τυχῶν αὐτοῦ, ἀποστεροῦμεν διὰ τοῦ τρόπου τῆς ἀναλογικῆς τὸν κυρίαρχον λεγόμενον αὐτὸν λαὸν τοῦ μόνου δικαιώματος, τὸ ὁποῖον τοῦ ἀπομένει, τοῦ νὰ στέλλῃ αὐτὸς τοὺς ἀντιπροσώπους του, οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν κυβερνοῦν. Εἶπον καὶ προηγουμένως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος θὰ γίνῃ μία κατανομὴ τάξεων, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀναπτυχθῇ μία διαφωνία μεγίστη. Θὰ ὑπάρχουν δὲ τόσον βαθέα αἴτια, τὰ ὁποῖα θὰ χωρίζουν αὐτὴν τὴν διαφορὰν τῶν κομμάτων, ὥστε αἱ διάφοροι λεπτομέρειαι νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸν φέρουν εἰς μίαν ὁμαλότητα διὰ νὰ δώσῃ μίαν Κυβέρνησιν, ἂν ὄχι μόνιμον, τοὐλάχιστον δι’ ὀλίγον χρόνον διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν. Ἀκριβῶς δὲ τοῦτο θὰ συμβαίνῃ, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ὑπάρχῃ τόσον κολοσσιαία διαφορὰ θὰ γίνεται κατάχρησις τῶν ἀντιπροσώπων οἱ ὁποῖοι θὰ ἔρχωνται εἰς διαφόρους συμφωνίας καὶ παραχωρήσεις διὰ τὸν σχηματισμὸν διαφόρων Κυβερνήσεων ἢ θὰ ἐμμένουν εἰς τὰς ἀντιλήψεις των, αἱ ὁποῖαι θὰ προέρχωνται ἐκ τῆς συνειδήσεώς των καὶ τότε κατ’ ἀνάγκην θὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ πλῆρες ἀδιακυβέρνητον τῆς Χώρας. Καὶ ταῦτα ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως, κύριοι. Ὑπεστηρίχθη ὅμως ὅτι διὰ τὸ Κράτος ἡμῶν ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις τὸ μόνον ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιβεβλημένον, εἶναι τὸ ἀναλογικὸν τοιοῦτον. Κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα φωνάζουν, πρέπει νὰ παραχωρῶσι τὰ κόμματα τὴν θέσιν των εἰς τὰ πράγματα καὶ νὰ κρίνῃ κανεὶς ἐπὶ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως. Προβάλλεται καὶ προεβλήθη ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας εἶναι κατάστασις ἀνάγκης ἡ ἐπιβολὴ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπεύσεως, τοῦτο δὲ ἵνα περισώσωμεν τὴν Δημοκρατίαν. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, κύριοι, ἐν τῇ ὁλότητι ἡ παροῦσα Συνέλευσις ἀπεφάνθη ὅτι τὸ πολίτευμα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ἡ Δημοκρατία, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ δημοψηφίσματος τῆς 13ης Ἀπριλίου π. ἔ. ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔκρινε περὶ τοῦ πολιτεύματος αὐτοῦ καὶ ἐν μεγίστῃ πλειονοψηφίᾳ ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος—τὸ τοιοῦτον δὲ τὸ πιστεύομεν διότι εἶναι πραγματικὴ κατάστασις—ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι ἡ μεγαλυτέρα συκοφαντία, τὸ μεγαλύτερον κτύπημα κατὰ τοῦ πολιτεύματος. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐγκαθιδρύσαμεν τὴν Δημοκρατίαν, ἐρχόμεθα ἐνταῦθα νὰ κατασυκοφαντήσωμεν ταύτην ἐνώπιον τοῦ λαοῦ καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι ἔχει ἓν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθῃ νὰ ἀνατρέψῃ διὰ τῶν ἐκλογῶν.

§116Κ. ΝΤΑΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§117Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὅλοι τὸ εἶπαν. Τὸ εἶπαν ὅλοι καὶ ὑπεστηρίχθη ἀπὸ τοὺς κ. κ. ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, καὶ ὅστις δὲν ἔχει τὸ θάρρος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του, εἶναι ἀνάξιος νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα ἵνα προστατεύσωμεν τὴν Δημοκρατίαν, περιστάνομεν ὅτι προσπαθοῦμεν δι’ ἐνέσεων τονωτικῶν νὰ κρατήσωμεν τὸ πολίτευμα εἰς τὴν ζωήν, ὅπως οἱ ἰατροὶ κάμνουν εἰς τὸν ἀσθενῆ ὁ ὁποῖος ἀποθνήσκει.

§118Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν ἐνθυμεῖσθε ποῖα ἐπιχειρήματα ἐλέχθησαν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, δὲν θὰ ἐλέγατε ὅσα εἴπετε, διότι ἀκριβῶς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι νόθον καὶ κινδυνεύομεν νὰ ἀδικηθῶμεν ἀπὸ τὴν μειονοψηφίαν. Δυστυχῶς δὲ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ κατανομὴ τῶν ψήφων εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἐκεῖ ὅπου πλειονοψηφεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ἀντίθετος ἔχει ἐλαχίστην μειονοψηφίαν, ἐκεῖ δὲ ὅπου μειονοψηφεῖ, μειονοψηφεῖ κατ’ ἐλάχιστον τῶν ἀντιπάλων. Καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα ποίαν σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ γεγονὸς ὅτι εἰς τὴν Μυτιλήνην, ἔνθα ἐκλέγονται 15 βουλευταί, αὐτοὶ θὰ λάβουν 85% καὶ εἰς τὴν Ἀμαλιάδα οἱ ἀντίπαλοι θὰ λάβουν 55%;

§119Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζουν ὄχι μόνον οἱ ὑποψήφιοι, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐκ τῶν πολιτευομένων ποῖα θὰ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα μιᾶς ἐκλογῆς, ἔρχεσθε ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀποφανθῆτε σεῖς ὅτι οὕτω θὰ ψηφίσῃ ἡ Κρήτη, οὕτως ἡ Θεσσαλία κλπ. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι συκοφαντοῦμεν τὸ πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας καὶ τὸ σύρομεν ἀπὸ τὸ ὕψος ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται καὶ τὸ καταβιβάζομεν εἰς τὸ χυδαῖον πολιτικὸν ἐπίπεδον καὶ δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι τόσον εὔπιστος, ὥστε καὶ εἰς τὴν παραμικρὰν διαρροὴν νὰ δίδῃ πίστιν, ἡμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ παρέχωμεν διὰ παραδειγμάτων φαεινοτέρων τὴν ἀπόδειξιν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπίστευεν ὁ λαὸς ἦτο ψεῦδος. Ἔπρεπε δὲ ἡ ἐκλογὴ τῆς 1 Νοεμβρίου νὰ μᾶς διδάξῃ δύο πράγματα· οἱ μὲν ἄρχοντες δὲν δύνανται ποτὲ νὰ πράττωσί τι, ὁσονδήποτε μέγα ἔργον καὶ ἂν εἶναι τοῦτο, ἂν δὲν στηρίζηται εἰς τὴν θέλησιν καὶ τὴν καρδίαν τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον κυβερνοῦν, οἱ δὲ ἀρχόμενοι ὅτι δὲν πρέπει ἑκάστοτε ἡ καρδία των νὰ προτρέχῃ τῆς διανοίας των καὶ νὰ μὴ ἀποφαίνωνται, παρὰ ἀφοῦ προηγουμένως ὑποτάξωσι τὴν καρδίαν εἰς τὸν νοῦν καὶ κρίνωσιν ἂν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μέλλουσι νὰ πράξωσι εἶναι τὸ συμφέρον ἢ ὄχι. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, κύριοι συνάδελφοι. Ἐν τούτοις ὅμως βλέπω ὅτι οὔτε διὰ τοὺς ἄρχοντας οὔτε διὰ τοὺς ἀρχομένους ἐχρησίμευσε τὸ δίδαγμα τοῦτο. Καὶ προσπαθοῦμεν καθ’ ἑκάστην παρὰ τὴν θέλησιν καὶ παρὰ τὴν συνείδησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ τῷ ἐπιβάλλωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπίστευεν ὅτι εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν. Πρέπει προηγουμένως νὰ τὸν διαπαιδαγωγήσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ διαισθάνηται μόνος του ποῖον εἶναι τὸ ἀγαθὸν καὶ ποῖον τὸ κακὸν καὶ νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ μεταξὺ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τοῦ κακοῦ.

§120Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἕως ὅτου τὸν διαπαιδαγωγήσωμεν, τί πρέπει νὰ γίνῃ ἐν τῷ μεταξύ, ἐν τῇ μεσοβασιλείᾳ αὐτῇ τῆς διαπαιδαγωγήσεως;

§121Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανείς, κ. συνάδελφε, ὅτι ἀρκετὰ καλὰ ἔζησεν ἡ Ἑλλὰς μέχρι τοῦ πολέμου τοῦ 1912. Ἔπρεπε νὰ καυχώμεθα διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Δὲν ἐξῆλθε, λέγω, οὐδεμία διδαχὴ οὔτε διὰ τοὺς ἄρχοντας οὔτε διὰ τοὺς ἀρχομένους. Εἰς στιγμὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν γνωρίζομεν ὅτι οἱ ἀντίπαλοι ἐξεμεταλλεύθησαν καὶ ἐκμεταλλεύονται ἑκάστοτε καὶ αὐτὰ τὰ ἱερώτερα ζητήματα, ὅπως τὸ ζήτημα τῆς θρησκείας κατὰ τὸ δημοψήφισμα τῆς 13ης Ἀπριλίου π.ἔ., ὅτε ἦλθον καὶ παρέστησαν τὴν Δημοκρατίαν ὡς καταλύουσαν τὴν θρησκείαν, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, λέγω, ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῇ ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων δὲν δίδομεν καὶ ἓν ὅπλον μέγιστον, ὅτι θέλομεν νὰ στερήσωμεν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος τὸν λαὸν τῆς γνησίας ἐκπροσωπήσεως αὐτοῦ; Ποῖος δὲ θὰ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος περιερχόμενος τὴν Χώραν θὰ δυνηθῇ νὰ καταπείσῃ τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι εἶναι εὐπιστότεροι εἰς τὸ κακὸν παρὰ εἰς τὸ καλόν, ποῖος θὰ τοὺς πείσῃ ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος δὲν ἐγένετο πρὸς νόθευσιν τοῦ φρονήματος αὐτῶν, ἀλλ’ ἐγένετο μόνον καὶ μόνον διὰ τὴν γνησιοτέραν ἀντιπροσώπευσίν των;

§122Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ἔχει ἰδέαν τῆς ἐκπροσωπήσεως ἐκ τῶν κοινοτικῶν ἐκλογῶν.

§123Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ αὐτοῦ συστήματος, κύριοι συνάδελφοι, γνωρίζομεν πῶς ἐξελέγησαν οἱ διάφοροι ἀντιπρόσωποι, οἱ κοινοτικοὶ ἄρχοντες τῆς Χώρας. Τὸ γνωρίζομεν ὅλοι μας καὶ εἶναι περιττὸν νὰ τὸ εἴπωμεν. Εἰς ὅλα τὰ χωρία τῆς περιφερείας σας, ὅπου ὑπάρχει πλειονοψηφία τοῦ κόμματός σας, σεῖς εἴχετε ἐπιβάλει ὡρισμένους ἀνθρώπους εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν ὁ κοσμάκης. Αὐτὴ εἶναι ἡ πραγματικὴ κατάστασις, αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀλήθεια. Ἂν θέλωμεν νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν, δικαίωμά μας εἶναι. Δὲν γνωρίζω, κύριοι, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, προκειμένου περὶ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Τοῦτο μόνον ἔχω νὰ εἴπω. Εὔχομαι ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ἡ ἀπόφασις ὑμῶν νὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον νὰ δώσῃ εἰς τὸ μέλλον μίαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Χώραν, ἡ ὁποία θὰ δώσῃ μίαν κατεύθυνσιν εἰς τὸν ἐν γένει πολιτικὸν βίον, ἀλλ’ ἡ ὁποία θὰ ἠμπορέσῃ νὰ περισυλλέξῃ τὰ μόνα ἐρείπια, τὰ ὁποῖα μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἡ Ἐπανάστασις ἐλθοῦσα καὶ μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν ἡμεῖς προσπαθήσαμεν νὰ συλλέξωμεν. Εὔχομαι δὲ ἐν περιπτώσει καθιερώσεως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐγὼ προσωπικῶς ἀπεύχομαι, εὔχομαι, λέγω, διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ ἴδωμεν ἐν τῷ μέλλοντι τὴν πρόοδον τῆς Χώρας μας πρὸς τὸ ἀγαθὸν αὐτῆς τῆς Χώρας καὶ τῶν πολιτῶν της.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§125Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Παράταξις, κύριοι συνάδελφοι, ἐπιχειρημάτων ὑπὲρ ἢ κατὰ τῆς ἀναλογικῆς παρέλκει καὶ διότι πολλοὶ ὡμίλησαν, ἀλλὰ καὶ διότι πρέπει νὰ ὑποτίθεται ὅτι εἶναι γνωστὴ ἡ ἄφθονος βιβλιογραφία, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτίθενται τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἔχει σημασίαν νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον τὰ καλὰ ἢ τὰ κακὰ αὐτοῦ τοῦ συστήματος εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συναρμόζονται περισσότερον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν κατάστασιν. Ἀναμφιβόλως κάθε σύστημα εἶναι καλὸν ἢ κακὸν ἐφόσον ἐφαρμόζεται καταλλήλως. Εἴτε δὲ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἴτε μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν δὲν ἕπεται ὅτι θὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς. Ὅταν ὡμίλουν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου περὶ τῆς Δημοκρατίας, δὲν ἐδίστασα νὰ τοὺς εἴπω ὅτι μὲ τὴν Δημοκρατίαν δὲν θὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς, ἀλλ’ ὅτι ἐφαρμοζομένου τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι βεβαία ὅτι ἀπαλλάσσεται ἑνὸς ἐνδεχομένου κακοῦ, τῆς βασιλείας. Δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου ὅτι ἐφόσον ἐφαρμόζεται ἡ Δημοκρατία θὰ ἤρχετο ὁ χρυσοῦς αἰών. Αὐτὰ θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ὀπαδὸς ὢν τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ὅτι δὲν θὰ λείψουν ὅλα τὰ κακὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ὁ σκοπὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ σκοπὸς τοῦ Κράτους θὰ ἐξυπηρετηθῇ καλύτερον μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἢ μὲ τὸ ἄλλο, ἢ κατὰ πόσον τὰ κακὰ θέλουν μειωθῆ ἐφαρμοζομένου τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἢ ὄχι. Καὶ ὡς πρῶτον ἐπιχείρημα παρετήρησαν εἰς τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ κατὰ τοῦ ἀναλογικοῦ ὅτι τοῦτο δίδει μεγάλα δικαιώματα εἰς τοὺς ἀρχηγούς, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐγὼ εὑρίσκω τὸ ἀντίθετον. Ἂν οἱ ἀρχηγοὶ σκέπτονται σοβαρῶς, πρέπει νὰ εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Τὸν ἀρχηγὸν δὲν τὸν ἐνδιαφέρει νὰ βγῇ βουλευτής, ἀλλὰ τὸν ἐνδιαφέρει νὰ πάρῃ τὴν Ἀρχήν. Καὶ ἐπειδὴ τὸν ἐνδιαφέρει νὰ πάρῃ τὴν Ἀρχήν, τὸν συμφέρει νὰ ἐπιτύχῃ μίαν περίστασιν νὰ παρασύρῃ τὸν λαὸν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ὁλοκλήρου τοῦ συνδυασμοῦ καὶ νὰ παρουσιασθῇ εἷς ὄγκος. Εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον διὰ τοὺς ἀρχηγοὺς ἂν ἀποκλείωνται ἀπὸ τὴν Βουλὴν εἰς ἐποχὴν πολλῶν, μεγάλων μεταπτώσεων. Τοὺς ἀρχηγοὺς ἐνδιαφέρει νὰ ἔχουν δύναμιν μεγάλην. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δημιουργεῖ ἴσως περισσοτέρους ἀρχηγοὺς καὶ διὰ τοῦτο, ἂν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς σήμερον ὑπάρχοντας, κατὰ τῶν ὁποίων ἐπιρρίπτεται ἡ μομφὴ ὅτι εἶναι προσηλωμένοι εἰς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐξ ὑπολογισμῶν, ὅτι οὕτω σκεπτόμενοι σφάλλονται....

§126Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἡ θεωρία αὐτὴ δὲν ἔχει πέρασιν σήμερον· ἴσως εἰς τὸ παρελθὸν ὅτε ὑπῆρχον διακεκριμένοι ἀρχηγοί.

§127Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τότε, ἂν τοὺς ἐνδιαφέρει νὰ βγαίνουν μόνον βουλευταί, παύουν νὰ εἶναι ἀρχηγοί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν ἡ στιγμὴ εἶναι εὔθετος ἢ δὲν εἶναι εὔθετος νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ ἀναλογική, παραδέχομαι πάντοτε ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἔχει καὶ αὐτὴ τὰ ἐλαττώματά της, τὰ ὁποῖα εἶναι γνωστὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐκτεθῆ εἰς συγγράμματα καὶ ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τῆς ἕδρας ταύτης. Ἐξετάζοντες λοιπὸν τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς τὴν ἀναλογικήν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν ὅτι δύναται νὰ προκύψῃ κατάστασις χειροτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία ὑπάρχει μὲ τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα. Εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ διατηρηθῇ ἡ διαίρεσις, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὰ δύο ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα, ἐνῷ ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ μὴ προοδεύσῃ διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν δύο παρατάξεων, τῆς δημοκρατικῆς καὶ τῆς ἄλλης τῆς ἀποτελουμένης ἀπὸ τὸν ἐξωκοινοβουλευτικὸν κόσμον, ὁπόταν μοιραίως θὰ ἐπέλθῃ σύμπραξις μεταξὺ τῶν ὀπαδῶν τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης παρατάξεως καὶ ὅταν συμβῇ αὐτὴ ἡ ἐπαφὴ θὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἐξαφάνισις τοῦ διχασμοῦ.

§128ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ πιστεύετε;

§129Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ πιστεύω ὡς ἀπαραίτητον, διότι εἶναι ἀδύνατον, ἐφόσον θὰ ἐπέλθῃ κατάτμησις· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὑρίσκουσιν οἱ ἄλλοι ὡς κακόν, ἐγὼ τὸ εὑρίσκω καλὸν διὰ τὴν περίπτωσιν. Ἡ κατάτμησις τῶν κομμάτων, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἐλαττώσῃ τὴν παντοδυναμίαν τῶν ὀλίγων, διότι ἡ Ἑλλὰς ὑποφέρει ἀπὸ τὴν παντοδυναμίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι ἀπόλυτος, ἀφ’ ἑτέρου μὲ τὸ ἀναλογικὸν θὰ εἶναι σχετική, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ εἷς, εἴτε Βενιζέλος εἴτε Τρικούπης, ὁ ὁποῖος θὰ σύρῃ ὄπισθέν του τὴν πλειονοψηφίαν, τοὺς ὁποίους θὰ σύρῃ ὅπως θέλει, δεικνύων τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα, καθ’ ἣν στιγμὴν ἤθελέ τις ἔχει ἰδίαν γνώμην. Τὰ γνωρίζετε ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας ἐννοεῖ τυραννικὴν ὑποταγήν, ἐξασκεῖ τὰ δικαιώματά του ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας τυραννικῶς ἐναντίον τῶν ὀπαδῶν του, μὴ ἐπιτρέπων νὰ ἔχωσι γνώμην. Εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ ἰσχυροὶ ἀρχηγοὶ ταπεινοῦσι τὴν γνώμην τῶν ὀπαδῶν των. Τὴν ταπεινοῦσι, διότι ἔχουσι τὴν ὑπερβολικὴν δύναμιν νὰ καθιστῶσι δυσχερῆ τὴν ψῆφον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἴτε ἐξ ἀνάγκης εἴτε ἐκ συμφέροντος ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἀνήκωσιν εἰς ἓν κόμμα. Ἤδη θὰ εἶναι εὔκολον νὰ καταρτίσῃ μίαν δύναμιν, νὰ ἐλπίζῃ ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν θὰ παρασυρθῇ ὑπὸ τῆς θυέλλης, διότι δὲν θὰ καταστραφῇ, διότι δὲν θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν μίαν ἢ εἰς τὴν ἄλλην μερίδα. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι πάντοτε δυσηρεστημένος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἀπέδειξε δὲ ὁσάκις ἔγιναν ἐκλογαί. Ἴσως δὲ ἔχει ἐν μέρει δίκαιον, διότι ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἐδικαίωσαν τὰς προσδοκίας του; Εἶναι ἐξ ἄλλου βέβαιον ὅτι εἶναι τόσον ἀπαιτητικοὶ οἱ Ἕλληνες, ὥστε καμμία Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρωσε τὰς ἀξιώσεις των καὶ αἱ ἐκλογαὶ γίνονται ὄχι διὰ νὰ γίνωνται νέα κόμματα, ἀλλὰ διὰ νὰ πέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἡ ψῆφός του εἶναι ἀρνητική· καὶ εἶναι ἀρνητικὴ διὰ τοῦ συστήματος.

§130ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τοὺς καλοὺς τοὺς βγάζει.

§131Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Οὔτε τὸν Τρικούπην οὔτε τὸν Βενιζέλον ἔβγαλε· δὲν βγάζει τοὺς καλούς, διότι εἶναι βέβαιον ὅτι μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ἂν ἐγίνοντο τὴν ἑπομένην ἐκλογαὶ ὅταν ἔχῃ παρέλθει ἡ ὀργή του, τὸ ἀποτέλεσμα μετὰ μίαν ἑβδομάδα θὰ εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετον, ἐνῷ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ἂν γίνουν μετὰ μίαν ἑβδομάδα αἱ ἐκλογαί, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι τὸ αὐτό, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ δώσῃ τὴν αὐτὴν ψῆφον καὶ μετὰ μίαν ἑβδομάδα καὶ μετὰ 15 ἡμέρας, οὕτως ὥστε, ὅταν ἀλλάξουν αἱ συνθῆκαι καὶ αἱ περιστάσεις, θὰ ἐκφέρῃ τὴν ἰδίαν γνώμην. Ἐνῷ, ἂν ἦτο δυνατὸν μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ μετὰ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστη τὸ Τρικουπικὸν κόμμα, τὰ ἀποτελέσματα θὰ ἦταν ἐντελῶς διάφορα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς στιγμὰς θυμοῦ καὶ ἐξάψεως δὲν λογαριάζει· ἀλλὰ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, προσηλωμένος εἰς μερικὰ πρόσωπα, εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν θὰ ψηφίσῃ ἀρχάς, ἀλλ’ ἐκ προσηλώσεώς του θὰ ψηφίσῃ ἕκαστος τὸ σύστημα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Διὰ τοῦ χρόνου ὅμως θὰ συνηθίσῃ νὰ ἀνήκῃ εἰς ἓν κόμμα καὶ εἶναι πολὺ εὐχάριστον ὅτι δὲν θὰ τῷ δίδεται δικαίωμα οὔτε νὰ ἀφαιρέσῃ κανένα ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς ἕτερον κόμμα.

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ χειρότερον.

§133Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὑπεράνω τῶν προσώπων ἵστανται αἱ ἀρχαί. Παραδέχομαι ὅτι ἀρχικῶς εἰς μίαν ἢ δύο ἐκλογὰς οἱ Ἕλληνες ἐκλογεῖς ἀνήκοντες εἰς ὡρισμένα πρόσωπα θὰ ψηφίσουν τὸ δελτίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσιν οἱ ἐγγεγραμμένοι, ἀλλ’ ὅταν θὰ ψηφίσουν τὸ πρόσωπον, δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ διαγράφουν τοὺς ἄλλους, ἔχοντας τὰς αὐτὰς ἰδέας καὶ τὰ αὐτὰ φρονήματα. Θὰ ἀρχίσουν νὰ συνηθίζουν.

§134ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ εἶναι δοῦλος.

§135Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ θέλω δουλείαν τῶν ἰδεῶν καὶ ὄχι τῶν προσώπων. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο ὑποστηρίζω, ὅτι καλὸς πολίτης εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑποτάσσεται εἰς τὴν προσωπικότητα τοῦ Κράτους. Ἔτσι τὸν θέλω καὶ τὸν ἐγγράμματον· νὰ εἶναι δοῦλος μιᾶς ἰδέας, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ μίαν ἰδέαν. Τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει δυνάμει τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος νὰ ἐκλέγῃ τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον θέλει, ἔχει ἄπειρα κακὰ τῆς συνάψεως προσωπικῶν δεσμῶν καὶ δὴ μὲ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς διαφόρους μερίδας. Οἱ ἐπιτηδειότεροι τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων προσπαθοῦν νὰ τὰ ἔχωσι καλὰ μὲ ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰς τὰ πράγματα, διὰ νὰ κάμουν τὶς δουλίτσες των καὶ μὲ τὸν ἕνα καὶ μὲ τὸν ἄλλον.

§136Ν. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε; Ἂν ὁ ἐκλογεὺς δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ εἴς τινα τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸ δελτίον ὅτι, σύ, κύριε ὑποψήφιε, δὲν εἶσαι ἱκανὸς νὰ ἐκπροσωπῇς τὴν ἰδέαν· ἀντὶ σοῦ ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύσω ὡς ἱκανὸν τὸν Β.

§137Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τῶν αὐτῶν ἰδεῶν;

§138Ν. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Διατί νὰ μὴ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἀντὶ τοῦ ἐγγεγραμμένου Α νὰ ψηφίζῃ τὸν Β;

§139Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σᾶς διαβεβαιῶ, κ. συνάδελφε, ὅτι, ὅταν καθιερωθοῦν αἱ ἀρχαί, τότε ἡ συγκράτησις τοῦ δελτίου θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν ὀπαδῶν ἑκάστης ἰδέας. Ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι ποτὲ δυνατὸν μία ἰδέα νὰ ὑποστηρίζεται ὑπὸ ὑποψηφίων περισσοτέρων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰς τὸ δελτίον, ἕκαστος θὰ εὕρῃ κἄποιαν διαφοράν, ὥστε νὰ μένῃ ἀπὸ ἓν ἄλλο δελτίον καὶ δὲν ὑπάρχει κανεὶς φόβος εἰς οἱονδήποτε νομὸν τοῦ Κράτους νὰ μὴ εἶναι ὀπαδοὶ ὑποψήφιοι τοῦ αὐτοῦ χρωματισμοῦ, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔμπουν εἰς τὸ δελτίον, διότι οἱ μὴ συγκαταριθμιζόμενοι εἰς τὸ δελτίον θὰ τοὺς διαθέσωσιν ἐναντίον.

§140Ν. ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι ὑπάρχει πρόθεσις κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν οἱ κρείσσονες νὰ τεθῶσιν εἰς τὸ δελτίον.

§141Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὑποστηρίζοντες ὅτι ἀρχὴ ἑκάστης πολιτείας εἶναι πάντοτε οἱ Πρωθυπουργοί, διότι εἶναι οἱ καλύτεροι, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι πλανᾶσθε. Μήπως οἱ καλύτεροι στρατηγοὶ διευθύνουν τοὺς στρατούς, μήπως οἱ τίμιοι πάντοτε εἶναι διαχειρισταὶ τοῦ δημοσίου χρήματος; Ὄχι. Νομίζω ὅτι ὡρισμένα πρόσωπα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, πρέπει δὲ νὰ ἐννοήσῃ ὁ λαὸς ὅτι ἐκεῖνοι θὰ ἐξυπηρετήσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὡρισμένας ἰδέας, σταθερὰς ἰδέας καὶ δὲν τὰς θυσιάζουσι χάριν τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης λύσεως. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἔχομεν τὸ ἑξῆς τερατῶδες· ὅτι δύναται εἷς ἐκλογεὺς νὰ ἀναπληρώσῃ δύο ἢ τρεῖς ἐκλογεῖς ψηφοφόρους, οἵτινες ἤθελον ψηφίσει τρεῖς ἄλλους ὑποψηφίους, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ ὅσους θέλει αὐτὸς καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν εἶναι 150, δύναται νὰ ψηφίσῃ μόνον 100, ἑπομένως εἷς ἔχει δικαίωμα διὰ τρεῖς καὶ ἐνῷ δὲν ἔχομεν τὸ σύστημα τοῦ πολλαπλοῦ τῆς ψήφου, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἐσχάτως εἰς τὴν Πρωσσικὴν Δίαιταν, καταντῶμεν διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ νὰ ἔχωμεν πολλαπλοῦν τῆς ψήφου, διότι εἷς ὁ ὁποῖος θὰ ψηφίσῃ πολλαπλῶς δύναται νὰ ψηφίσῃ ὅπως θὰ ἐψήφιζον δύο ἄλλοι. Ἤκουσα νὰ λέγεται ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτᾶται πρωτύτερα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Λοιπὸν πρέπει νὰ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν τὸ τί θέλει. Ἀλλὰ τὸ κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἐκφράσῃ τὸ τί θέλει ἀνήκει, μοὶ φαίνεται, εἰς τοὺς ἐκλεκτούς του. Ἀφίνω ὅτι οὐδέποτε ἠρωτήθη μὲ ποῖον σύστημα πρέπει νὰ ἐκλέγῃ τοὺς ἀρχηγούς του. Δὲν ἀποτελεῖ ἐκλογικὸν πρόγραμμα ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς ὅταν ὁ Τρικούπης ἐφήρμοσε τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῶν ἀντιπολιτευομένων, οἱ ὁποῖοι κατόπιν ἔγιναν διαπρύσιοι κήρυκες τοῦ συστήματος αὐτοῦ; Δὲν εἶχαν ἐρωτήσει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ δὲν ἕπεται ὅτι δὲν ἐπέτυχε, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ τὴν θέλησιν αὐτοῦ, καὶ διότι οἱ ἀντιπρόσωποι πρέπει νὰ συμμορφῶνται μὲ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος αὐτὸς καθ’ ὃν ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ ἐκδηλοῦται κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον, αὐτὸ ἀνήκει εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του νὰ τὸ κανονίσωσιν. Ἀκριβῶς τοῦτο μᾶς ἀπασχολεῖ, ὄχι πῶς νὰ διαστρέψωμεν τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ πῶς θὰ τῷ δώσωμεν τὰ μέσα νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν θέλησίν του εἰς ὅλας της τὰς λεπτομερείας καὶ εἰς τὴν μικροτέραν ἐξ αὐτῶν ὁμάδα, νὰ δύναται νὰ δείξῃ ὅτι οἱαδήποτε ἰδέα, καὶ ἡ μᾶλλον παράδοξος, ἔχει ἀντιπρόσωπον εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ὑποστηρίζω ὅτι, ἂν ἔχωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα τὴν διάταξιν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἡ καθολικὴ ψηφοφορία χωρὶς τὴν ἀναλογικὴν εἶναι φιάσκο. Ἔχομεν τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν καὶ συγχρόνως λέγομεν ὅτι μὲ τὴν ἀναλογικὴν θὰ ἔλθουν οἱ κομμουνισταί. Ἐγὼ δὲν συμπαθῶ τοὺς κομμουνιστάς, δὲν εἶμαι κομμουνιστής, ἀλλὰ θὰ ἤθελον, ἀφοῦ ἔχομεν καθολικὴν ψηφοφορίαν, νὰ ἔλθουν καὶ κομμουνισταὶ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, διότι ἄλλως τίνα ἔννοιαν θὰ ἔχῃ ἡ καθολικὴ ψηφοφορία; Τὰ Κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον καθολικὴν ψηφοφορίαν, εἰς ποίους θὰ ἔδιδον ψήφους; Θὰ ἔδιδον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπλήρωναν ἓν ὡρισμένον ἐλάχιστον ὅριον φόρου. Δὲν θὰ ἔδιδον δικαίωμα ψήφου εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ὡρισμένην περιουσίαν ἢ δὲν ἐπλήρωνον ὡρισμένον ποσὸν φόρου. Ἡ οἰκονομικὴ ἐπιστήμη ἀπέδειξεν ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πληρώνουσι τοὺς περισσοτέρους φόρους δὲν εἶναι καὶ οἱ ὑφιστάμενοι τὰ βάρη τῶν φόρων, διότι διὰ τῆς μεταπτώσεως εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι φόρους πληρώνει καὶ αὐτὸς ὁ ἐπαίτης. Ἕκαστος πολίτης εἰσφέρει εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν φόρων καὶ ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα ὅτι ὅλοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα καὶ νὰ βουλεύωνται περὶ τῶν κοινῶν καὶ νὰ μετέχωσιν εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἀντιπροσωπείας. Καὶ ἂν ὑπάρχωσιν εἰς τὴν Ἀγγλίαν οἱ ἐξαιρούμενοι, οἱ μὴ ἔχοντες δικαίωμα ψήφου, οὗτοι δὲν εἶναι οἱ πτωχοὶ ὅλοι, ἀλλὰ μόνον οἱ διαιτώμενοι εἰς πτωχοκομεῖα. Καὶ ἐπειδὴ ἐν Ἀγγλίᾳ πᾶς ἄνθρωπος δύναται νὰ κηρύξῃ ἑαυτὸν πτωχὸν καὶ ἡ ἐνορία του εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὸν συντηρήσῃ, εὑρέθη ὅτι οἱ τοιοῦτοι εἶναι βάρος καὶ δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι ψῆφον. Λοιπὸν καθολικὴν ψηφοφορίαν χωρὶς ἀναλογικὴν δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω. Εἶναι γνωστὸν σήμερον ὅτι οἱ κομμουνισταί, τῶν ὁποίων οὔτε ὀπαδὸς εἶμαι, ὡς εἶπον, πρὸ πάντων ἐν Ἑλλάδι, ἐφόσον μάλιστα μετέρχονται πρὸς ἐπικράτησιν τὰ μέσα εἰς τὰ ὁποῖα καταφεύγουσιν, ἔχουσι πάντως μεταξὺ τῶν πολιτῶν ἀριθμόν τινα μικρὸν ἢ μεγαλύτερον, ὁ ὁποῖος τοὺς ἀκολουθεῖ. Διατί ὁ πολίτης αὐτὸς τοῦ ὁποίου ἡ θεωρία εἶναι ὀρθοτάτη, εἰς τὴν ἐφαρμογήν της ὅμως κακή, διατί ὁ πολίτης αὐτὸς πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀντιπρόσωπον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Τὸ νὰ εἶναι κανεὶς ὑπὲρ τῆς κοινοκτημοσύνης ἀκολουθεῖ μίαν καλὴν ἰδέαν, ἀλλ’ εἶμαι ἐναντίον αὐτοῦ, διότι θὰ φέρῃ περισσότερα κακά. Ἀλλὰ μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐπειδὴ εἶναί τις κομμουνιστὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἶναι πολίτης; Πᾶσα ὀρθὴ ἰδέα ἐν ἀρχῇ, καὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν φιλοσόφων, εἶχεν ἀντιδράσεις. Καὶ τὰ διδάγματα τοῦ Σωκράτους εὗρον ἀντίρρησιν εἰς τὸν σοφώτερον λαόν, τὸν ὁποῖον παρήγαγεν ὁ κόσμος. Καὶ ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς κατεδικάσθη, διότι ἐδίδασκέ τι καινόν. Διατί νὰ καταδικάσωμεν ὄχι πλέον ἓν πρόσωπον, ἀλλ’ ἄτομα πολλά, διότι ἔχουν μίαν ἰδέαν; Τὰς ἰδέας των, τὰς καθ’ ἡμᾶς ἀνοήτους, νὰ ἔλθουν νὰ τὰς ἀναπτύξουν. Τί συνέβη μὲ τοὺς κομμουνιστὰς τῆς Ἀγγλίας; Τοὺς ἔστειλεν ὁ Ἀγγλικὸς λαός, ὁ σεβόμενος πᾶσαν γνώμην, νὰ ἐξετασθοῦν μέσα εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλεγέντων βουλευτῶν κομμουνιστῶν ἦτο σημαντικῶς μικρότερος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς προηγουμένας ἐκλογὰς εἶχον ἐκλεχθῆ. Ἂν ἔμενον ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, θὰ ἠδύναντο νὰ κατακεραυνώσωσι τὸ κεφάλαιον καὶ κάθε ἰδέαν νὰ τὴν ἀπέδιδον εἰς κερδοσκοπικοὺς σκοποὺς καὶ νὰ ἐπαγγέλλωνται εἰς τὸν λαὸν ὅλα τὰ ἀγαθά, ἂν ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς ἡ εὐκαιρία νὰ διοικήσωσι τὴν Χώραν. Ἀλλ’ ὅταν ἐστάλησαν ἐκεῖ, ὅπου πᾶσα ἰδέα ἔχουσα βάσιν τὸ ψεῦδος θὰ φυλλοροοῦσε διὰ τῆς συζητήσεως καὶ ὅπου ἡ ὑψηλὴ ἰδέα θὰ ἀναγνωρισθῇ τότε ἢ θὰ κερδίσουν τὴν ὑπόθεσίν των αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν μικρὰν μειονοψηφίαν, ἢ θὰ χάσωσιν ἐντελῶς τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν ἀπατῶντες τὸν λαὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀπευθύνονται, διότι δύνανται νὰ ἀπευθύνωνται ἀνευθύνως ἕνεκα τῆς ἐπικρατούσης ὀρθοτάτης ἄλλως τε ἰδέας ὅτι καθεὶς εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ μὲ τοὺς κομμουνιστὰς τῆς Γερμανίας. Ὁ ἀριθμός των ἠλαττώθη ἀφοῦ ἐπῆγαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ ἡμεῖς πρέπει νὰ εὐχώμεθα νὰ ἔλθουν καὶ νὰ ἔλθουν οἱ καλύτεροι τῶν κομμουνιστῶν, διὰ νὰ μὴ ἐπαγγέλλωνται πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον αἴρει ὅλα τὰ κακὰ τὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἐπισωρεύει εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἡ κεφαλαιοκρατία. Ἀλλ’ ἔρχομαι πάλιν εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Θὰ ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἤμην φανατικῶς ἐναντίον αὐτῆς, ὅπως εἶναι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Θὰ ἐθυσίαζον ὅλας τὰς ἰδέας μου διὰ νὰ συντελέσω ὅπως καταρριφθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ προσωπικὴ σχέσις τοῦ ἐκλογέως καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου. Γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐνόχλησις τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα, ὁλόκληρος ἡ ἀλληλογραφία τὴν ὁποίαν διεξάγομεν, ἡ θυσία τοῦ χρόνου ἡμῶν ὑπὲρ τῶν ὑποθέσεων τῶν ἐκλογέων καὶ ὄχι ὑπὲρ τῶν ὑποθέσεων τοῦ Κράτους, προκύπτουσιν ἐκ τοῦ ἐλαττώματος αὐτοῦ. Δὲν θὰ ἐξετάσῃ κανείς ποτε ποίας ἰδέας ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ποίαν ἀξίαν ἔχει καὶ ποίας ὑπηρεσίας ἔχει προσφέρει εἰς τὸν Τόπον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δυσαρεστήσῃ αὐτὸν εἰς ἓν προσωπικὸν ζήτημα. Οἱ Μεσολογγῖται δὲν εἶχον ποτὲ παύσει νὰ εἶναι ὑπερήφανοι διὰ τὸν Τρικούπην των, ἀλλὰ τὸν ἐμαύρισαν εἰς τὰς ἐκλογάς, διότι ἦσαν ἐρεθισμένοι ἐκ προσωπικοῦ ζητήματος, ὡς ἐλέγετο. Διότι κάποιος ἀπὸ μίαν οἰκογένειαν δὲν εἶχε διορισθῆ, ἐνῷ τὰ περισσότερα μέλη εἶχον κάμει τὶς δουλειές των.

§142Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἂν ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν διασάφησιν, διότι τώρα μὲ ὑπηνίχθητε, ἐπειδὴ μὲ βλέπετε νὰ γράφω ταύτην τὴν στιγμὴν πολλὰς ἐπιστολάς.

§143Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σᾶς ὑπηνέχθην ὅτι γράφετε; Γράφω τόσας πολλὰς καὶ ἐγώ. Δυστυχῶς εἶχον ἄλλοτε μάλιστα τὴν συνήθειαν νὰ γράφω ἐδῶ εἰς τὴν Βουλήν.

§144Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν· ὅτι, ἂν ἡμερησίως γράφω 40 ἢ 50 ἐπιστολάς, τοῦτο προέρχεται μόνον καὶ μόνον ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους ποὺ δὲν κάμνουν τὸ καθῆκόν των.

§145Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πλειοδοτῶ ὅτι ὁ πολιτευτὴς εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι χρήσιμος. Ὅτι ὁ ὑπάλληλος ἐν τῷ συνόλῳ του —δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους—θεωρεῖ ὅτι εἶναι αὐθέντης τοῦ πολίτου καὶ ὄχι ὑπηρέτης τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Ἑπομένως ἡ κυβερνητικὴ μηχανὴ βαδίζει καὶ κακῶς καὶ ἀργά. Οἱ ὑπάλληλοι δὲν ἔχουν ἀνάγκην σήμερον νὰ ὑποκύπτουν εἰς τὸν βουλευτήν, ἀλλ’ ἐντρέπονται νὰ κλείσουν τὴν πόρταν εἰς τὸν πολιτευτὴν μετὰ τῆς εὐκολίας μετὰ τῆς ὁποίας τὴν κλείουν ὅταν ὑπάγῃ ὁ ἴδιος ὁ πολίτης. Καὶ διὰ τοῦτο χρειάζεται ὁ πολιτευτὴς διὰ νὰ ἀνοίξῃ ἡ πόρτα τοῦ Ὑπουργείου. Δυστυχῶς ἐπεκράτησεν αὐτὸ ἀπὸ τοῦ 1911 καὶ ἐντεῦθεν. Τὰ Ὑπουργεῖα κλείουν καὶ εἰς τοὺς βουλευτὰς μένει ἀνοικτὴ ἡ θύρα, ὥστε πολλάκις ἐζητήθη ἡ προστασία μου διὰ νὰ χρησιμεύσω ὡς κλειδὶ τοῦ Ὑπουργείου, διὰ νὰ εἰσέλθῃ ὁ πολίτης, ὁ ὁποῖος θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τόσα δικαιώματα νὰ ἀποταθῇ εἰς τὴν Πολιτείαν ὅσα ἔχει καὶ ὁ πληρεξούσιος.

§146Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἄρα ὅταν χάσῃ τὸν βουλευτὴν εἶναι χαμένος.

§147Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπεναντίας ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν βουλευτῶν. Ἀπεναντίας λέγω ὅτι ὅλοι οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἔχουν κάποιον βουλευτήν, ὥστε νὰ μὴ μένῃ ἡ ἡμισεία Ἑλλὰς ἔξω. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου παρετηρήθη τὸ γεγονὸς ὅτι ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ Παλαιὰ Ἑλλὰς ἔμεινεν ἄνευ ἀντιπροσώπων. Ἄν ἤθελε κανεὶς καὶ μίαν ἐπερώτησιν νὰ κάμῃ, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τὸν ἀντιπρόσωπόν του. Ἀπορῶ δὲ διὰ τοὺς ὑποστηρικτὰς τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν δικαιολογημένοι, ἂν ἐνέμενον εἰς τὴν ἰδέαν των, τὴν ὁποίαν ἄλλως τε σέβομαι, διότι δὲν στεροῦνται ἐπιχειρημάτων. Ἀλλ’ ἡ 1η Νοεμβρίου μᾶς ἔκαμε νὰ τὴν θέλωμεν καὶ νὰ τὴν θεωρῶμεν ἀπαραίτητον τὴν ἀναλογικήν. Διότι ἄνευ αὐτῆς θὰ γίνεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, ὅτε δὲν ἠδύνατο νὰ ἀκουσθῇ ὄχι μία πόλις ἢ μία ἐπαρχία, ἀλλ’ ὁλόκληρον τμῆμα καὶ δὴ τὸ μεγαλύτερον τμῆμα τοῦ Ἔθνους. Τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, κύριοι συνάδελφοι, δὲν δίδει κἂν τὴν ὁλικὴν νίκην εἰς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς τιμᾷ διὰ τῆς πλειονοψηφίας του. Παρασύρεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡς παρεσύρθη τὴν 1ην Νοεμβρίου μὲ μόνον τὸ σύνθημα. Ἡ λέξις «ἐληὰ» ἦτο ἡ ἐκλογή. Ὑπῆρχον τυραννομάχοι πολιτευταὶ διωχθέντες, ἀποδειχθέντες μὲν συμπαθέστατοι, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶχον τὴν «ἐληάν», ἀπέτυχον, καὶ ἐπέτυχον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν εἰς τοὺς συνδυασμοὺς τῆς «ἐληᾶς». Ἐνῷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καταδικάζων τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων καὶ θέλων νὰ ἐκλέξῃ ἀντιθέτους ἤθελε νὰ δώσῃ τὴν προτίμησίν του εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι περισσότερον ἐτυραννολόγησαν. Ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς τυραννολογίας ἦτο ὁ κλῶνος τῆς ἐληᾶς.

§148Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Διότι τὰ ἔκαμαν θάλασσαν οἱ ψευδοφιλελεύθεροι ἐδῶ μέσα. Καὶ τὸ γνωρίζετε πολὺ καλά. Ἐπήγατε εἰς τὴν Νεάπολιν τῶν Βοιῶν καὶ δὲν σᾶς ἄφησαν οὔτε νὰ ὁμιλήσητε. Διατί; Διότι ἦτο εἷς κομματάρχης καὶ τὰ ἔκαμε θάλασσαν.

§149Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἐπῆγα εἰς τὰ Βατικά. Ὁ νομός μας μὴ ἔχων συγκοινωνίαν δὲν ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς νὰ ὑπάγωμεν εἰς ὅλους τοὺς δήμους, μολονότι διαθέτομεν δύο μῆνας.

§150Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Δὲν πταίει ὁ Βενιζέλος, πταίουν οἱ Βενιζελικοί.

§151Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἤθελον εἰς τοὺς ἔχοντας ἀντίθετον γνώμην νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ σκέψις, διότι βλέπω ὅτι ἀνεπτύχθη κάποιον πεῖσμα ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν ἀναλογικήν. Ἄν ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσωμεν ὡς ἀκαδημαϊκοὶ ποῖον σύστημα ἔχει περισσότερα ἐλαττώματα, ἀπολύτως θὰ ἐδεχόμην μετὰ σεβασμοῦ τὴν γνώμην καὶ δὲν θὰ παρεξηγηθῶ ἂν ἔλεγον ὅτι εἶναι οἱ περισσότεροι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐγεννήθησαν συνθῆκαι τόσαι, ὄχι διότι κινδυνεύει ἡ Δημοκρατία, ἀλλὰ διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διεφθάρη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ ἀναλογικὴ θὰ διορθώσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ, ἂν ὄχι πολύ, τοὐλάχιστον ὀλίγον, ὅπως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκδηλώσῃ τὸ φρόνημά του καταλληλότερον.

§152Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις διὰ νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος τῶν ῥητόρων.

§153Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν αὐτὴν τὴν ὥραν;

§154Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὐδέποτε διεμαρτυρήθητε διὰ σοβαρώτερα ζητήματα.

§155Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον, ἐκτὸς τούτου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς τύχης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει ἀποφασισθῆ ὅπως ἡ ψηφοφορία καὶ ἡ γενικὴ συζήτησις γίνῃ τὴν προσεχῆ Τρίτην. Τοῦτο θὰ εἶναι ἀπραγματοποίητον, ἂν δὲν προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν μετὰ τὸ γεῦμα.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλέχθη νὰ συζητήσωμεν τὴν ἀναλογικὴν μετὰ τὴν διακοπήν.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πόσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι;

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπτὰ ἢ ὀκτώ.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὐδέποτε συνεφωνήθη νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, πλὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων».

§161Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι μόνον δὲν συνεφωνήθη, ἀλλὰ καὶ ἐφηρμόσθη.

§162Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Πιθανὸν νὰ ὑποβληθῇ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§163Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ τὴν ὑποβάλητε.

§164Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τοιαύτας μεθόδους δὲν μετέρχομαι.

§165Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐκεῖνοι ποὺ μεταχειρίζονται τὰς μεθόδους αὐτὰς παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους, ἐνῷ σεῖς δὲν παρίστασθε.

§166Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ εὕρωμεν μίαν μέσην λύσιν· νὰ ψηφίσωμεν μερικὰ τυπικὰ νομοσχέδια.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι ἐγγεγραμμένοι 4 ἢ 5· θὰ ἴδωμεν ἂν εἶναι διατεθειμένοι νὰ ὁμιλήσωσι, διὰ νὰ ἐξαντληθῇ ὁ κατάλογος, καὶ θὰ ἀκούσωμεν τὸν κ. Σοφούλην τὴν προσεχῆ Τρίτην. Καὶ οὕτω κανονίζεται τὸ ζήτημα.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἕξ ἐγγεγραμμένοι.

§169Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ ὁμιλήσωσιν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ἔπειτα νὰ ψηφίσωμεν τυπικὰ νομοσχέδια.

§170ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐνώπιον κενῶν ἑδωλίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδια.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10.30′ μ.μ.

(Ὥρᾳ 9.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.50′ μ. μ.)

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν».

§173Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἄς ψηφίσωμεν ὀλίγα νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις.

§174Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ μὴ διακοπῇ ἡ συζήτησις τοῦ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» νομοσχεδίου.

§175Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ὑποβάλλομεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, θέλετε νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν;

§177ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως ἀνακατατάξεως προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν καὶ συστάσεως σχολείου ὑπαξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως κλάδου πηδαλιουχίας ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῶν χρηματιστηριακῶν συμβάσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως εἰδικοῦ ὑδραυλικοῦ ταμείου κτηματικῆς περιφερείας Ἀγριᾶς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Γενικοῦ Διευθυντοῦ τῶν Τ.Τ.Τ. καὶ τῆς ἐν Παρισίοις ἑδρευούσης διεθνοῦς ἑταιρείας κλιναμαξῶν συμφωνίας μεταφορᾶς ταχυδρομικῶν ἀποστολῶν μεταξὺ Ἑλλάδος–Ἐξωτερικοῦ καὶ τ’ ἀνάπαλιν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν πόρων τῶν ἐθνικῶν ὀρφανοτροφείων καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημοσίου ἀπολυμαντηρίου Ἑρμουπόλεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1024 περὶ ἰδιωτικῆς ἐκχωρήσεως ἀσφαλίσεων καὶ 2190 περὶ ἀνωνύμων ἑταιρειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ πεζικοῦ εἰς ἄλλα ὅπλα». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1924 Νομοθ. Διατάγματος περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων νομοθεσίας».

§179Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον ὑποβάλει τροπολογίαν. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον, εἰς τὰς ἕδρας τῶν Νομαρχιῶν, αὐτοδικαίως, ἀσχέτως πρὸς τὸν πληθυσμόν, οἱ δῆμοι εἶναι ἀστικοί. Ὑπάρχουν ὅμως πολλὰ Πρωτοδικεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν ἑδρεύουν εἰς τὰς ἕδρας τῶν νομῶν, ἀλλ’ εἰς ἄλλα μέρη, καὶ εἶπον ὅτι ἐξίσου λογικὸν εἶναι ὅπως καὶ οἱ δῆμοι, ὅπου εἶναι ἕδρα Πρωτοδικείων, εἶναι ἀστικοί. Εἰς τὸν ἰδικόν μας νομόν ἡ Νομαρχία εἶναι εἰς μίαν κωμόπολιν, ἡ ὁποία ἔχει 1.500 κατοίκους, τὸ δὲ Πρωτοδικεῖον εἶναι εἰς τὴν Νεάπολιν, ἡ ὁποία ἔχει 5.000 κατοίκους καὶ ὅμως ὁ δῆμος αὐτὸς παραμένει ἀγροτικός. Εἶναι τόσον λογικὴ ἡ τροπολογία, ἐνδιαφέρει δὲ δύο μόνον περιπτώσεις, ὥστε νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὴν δεχθῆτε.

§180Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν δέχομαι.

§181Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἤθελον ἐπίσης νὰ τροποποιήσωμεν τὴν ἡλικίαν, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ νὰ εἶναί τις δήμαρχος ἢ κοινοτικὸς σύμβουλος. Νομίζω ὅτι τὸ 21 ἔτος συμπεπληρωμένον εἶναι τὸ κατάλληλον.

§182Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δεχθῶ αὐτήν.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§184ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἄρθρον, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3).

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκει).

§186Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει ὑποβληθῆ μία τροπολογία, νὰ τεθῇ μία ἀκροτελεύτιος διάταξις ὅτι διὰ Διατάγματος δύναται νὰ ἐπεκταθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου καὶ εἰς τὰς γυναῖκας διὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογάς.

§187Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ αὐτό, διότι κατὰ τὸν νόμον ἀπαγορεύεται.

§188ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–47).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 48ον (ἀναγινώσκει).

§190Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μέχρι σήμερον δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 10 τοῦ νόμου 2125 τοῦ 1920 ἡ σχετικὴ διάταξις, ὅπως ἀξιοῦμεν νὰ γραφῇ τώρα ἡ τροπολογία, δηλαδὴ ἡ διάταξις αὐτὴ ἔλεγεν ὅτι, ὁσάκις εἰσάγωνται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πράγματα, ὁ εἰσαγωγεὺς δηλοῖ ἢ ὅτι θὰ τὰ καταναλώσῃ εἰς τὸν δῆμον, ὁπότε θὰ καταβάλῃ τὸν φόρον, ἢ ὅτι θὰ τὰ ἀποθηκεύσῃ πρὸς κατανάλωσιν ἢ ὅτι θὰ τὰ μετεκόμιζεν εἰς ἄλλον δῆμον, ὁπότε θὰ κατέβαλλεν ἐγγύησιν ἴσην πρὸς τὸν φόρον, καὶ ὅταν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἐξῆγε τὸ ἐμπόρευμα αὐτὸ εἴτε ἐκ τῶν ἀποθηκῶν του, εἴτε τὸ μετεκόμιζεν ἀμέσως τὴν ἑπομένην ἡμέραν, παρουσίαζε τὴν διπλότυπον ἀπόδειξιν καὶ ἀνελάμβανε πάλιν τὴν ἐγγύησιν. Τώρα ὅμως, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς. Ἂν ὁ εἰσαγωγεὺς δηλώσῃ εἰς τὸν δῆμον ὅτι τὸ ἐμπόρευμα αὐτὸ δὲν θὰ τὸ καταναλώσῃ, ἀλλ’ οὔτε θὰ τὸ ἀποθηκεύσῃ ἐν τῷ δήμῳ, ἀλλὰ τὸ μετακομίζει εἰς ἄλλον δῆμον, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ δῆμος νὰ τοῦ φέρῃ οὐδεμίαν ἀντίρρησιν. Δηλαδὴ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ δῆμος νὰ ἔχῃ χιλιάδας ὑπαλλήλους διὰ νὰ παρακολουθῇ καὶ νὰ βλέπῃ ὅτι δὲν μετακομίζεται τὸ ἐμπόρευμα, ἀλλὰ εἰσάγεται εἰς τὸν δῆμον. Αὐτὰ ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε, ἐνῷ τώρα...

§191Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ θέλει νὰ θεραπεύσῃ ὁ νόμος.

§192Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Τί ἔχει νὰ χάσῃ ὁ εἰσαγωγεύς, ὅταν καταθέσῃ ἐγγύησιν καὶ μετὰ τοῦτο τὸ δηλώσῃ; Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον φρονῶ, κ. Ὑπουργέ, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν, διότι ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε. Κύριε Ὑπουργέ, πρέπει νὰ συμπεριληφθῇ ἡ τροπολογία εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι καὶ σήμερον γίνεται, καθόσον, ἂν ὁ τελώνης δὲν βεβαιώσῃ τὸν φόρον, δὲν θὰ δυνηθῆτε νὰ εἰσπράξητε ὀβολόν. Πρόκειται δὲ περὶ φόρου ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν καταστημάτων καὶ ἂν δὲν δεχθῆτε αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, θὰ εἰσάγωνται τὰ ἐμπορεύματα χωρὶς φόρον ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν καταστημάτων.

§193Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶχε συμφωνηθῆ ἐνωρὶς νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Διὰ νὰ ματαιωθῇ ἡ συζήτησις ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας καὶ ἐγένετο δεκτὸν νὰ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπῆρχον ἀντιρρήσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν· πρέπει νὰ ἀναβληθῇ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις.

§194Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ διασαφήσεων.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἔχω. Ὁ κ. Ξύδης ἔχει τὸν λόγον.

§196Σ. ΞΥΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὸν νόμον 2125 τὰ μετακομιζόμενα διά τινος δήμου ἐγχώρια προϊόντα ἢ προσωρινῶς ἀποταμιευόμενα εἰς αὐτὸν ὑπόκεινται εἰς ἐγγύησιν διὰ τὴν διαμετακόμισιν αὐτῶν. Ἡ διάταξις ἡ εἰσαγομένη εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὰ ἐξ ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα, ἅτινα ὑπόκεινται εἰς δημοτικὸν φόρον ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ὁ φόρος οὗτος ἀπὸ δεκάδος ἐτῶν βεβαιοῦται ἐντὸς τοῦ τελωνείου συγχρόνως μετὰ τῶν τελωνειακῶν δασμῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γενομένης διασαφήσεως καὶ τῆς ἐκτιμήσεως ὑπὸ τοῦ τελώνου καὶ τοιουτοτρόπως ἡ ἐκ τοῦ τελωνείου εἴτε ἐκ τῶν ἀποθηκῶν εἰσαγωγὴ αὐτῶν εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων διεξάγεται ἐλευθέρα καὶ ἄνευ ἐγγυήσεων. Ἐφέτος ὁ γενόμενος ἐνοικιαστὴς τοῦ φόρου Πειραιῶς θέλει νὰ ὑπαγάγῃ τὰ ἐμπορεύματα ταῦτα εἰς ἐγγύησιν, κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον πιέζει καὶ ἐκβιάζει τοὺς ἐμπόρους εἰς καταβολὴν τοιαύτης, χωρὶς νὰ πρόκειται περὶ προσωρινῆς ἀποταμιεύσεως διὰ μέλλουσαν διαμετακόμισιν, ἀλλὰ ἁπλῶς περὶ ἀμέσου διελεύσεως αὐτῶν. Ἄν γίνῃ δεκτὴ ἡ διάταξις καὶ ἡ τροποποίησις τοῦ κ. συναδέλφου, θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς· τὰ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα διὰ τοῦ λιμένος Πειραιῶς ὑπόκεινται ἅμα τῷ ἐκτελωνισμῷ εἰς κατάθεσιν ἐγγυήσεως εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν Πειραιῶς, ἐξαγόμενα δὲ ἐκεῖθεν καὶ διαμετακομιζόμενα διὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς ἄλλον δῆμον θὰ ὑποβάλλωνται εἰς νέαν ἐγγύησιν πρὸς τὸν ἐνοικιαστὴν Ἀθηνῶν καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρις ὅτου φθάσουν εἰς τὸν δῆμον τοῦ προορισμοῦ των. Αὐτὴ ἡ ἄποψις δὲν εἶναι λογικὴ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ὑπεστηρίχθη οὐδὲ ἐφηρμόσθη εἰς τὰ ἐξ ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα.

§197Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Κύριε συνόδελφε, ὑπάρχει.

§198Σ. ΞΥΔΗΣ. Ὑπάρχει, ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη· διότι τὰ διαμετακομιζόμενα ἐγχώρια προϊόντα διά τινος δήμου δὲν ὑπάγονται εἰς ἐγγύησιν. Κύριε συνάδελφε, ἔκαμαν καὶ ἐδῶ λάθος· τὸ ἄρθρον 10 δὲν ὁμιλεῖ περὶ τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν, ἀλλὰ πραγματεύεται περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατατάξεως τῶν ἐμπορευμάτων ἐν τῷ τελωνείῳ. Λόγῳ ὅμως γενικῆς ἀρχῆς, πρέπει νὰ ἐφαρμόζηται μία ἄλλη διάταξις κατ’ ἀναλογίαν, ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ διαμετακομίσεως καὶ ἐγγυήσεως. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ: Ποῖος ἔμπορος ὑποβάλλει τὰ ἐμπορεύματά του, διαμετακομιζόμενα διά τινος δήμου, εἰς ἐγγύησιν; Δι’ αὐτὸ ὁ νόμος προέβλεψεν εἰς ἄλλην διάταξιν, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει προσωρινῶς ἀποθέσῃ ταῦτα, νὰ δηλώσῃ τὰ ἐμπορεύματα καὶ νὰ δώσῃ σημείωμα εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν περὶ τοῦ εἴδους τῶν ἐμπορευμάτων καὶ νὰ ἐξαγάγῃ ταῦτα ἐντὸς τριῶν μηνῶν. Ἄλλως, ἐν παραλείψει τῆς δηλώσεως ἐξάγων ταῦτα, ὀφείλει αὐτὸς νὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὰ ἐξήγαγεν. Ὁ νόμος δὲν ἠθέλησε νὰ φανῇ αὐστηρὸς εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς προσωρινῆς ἀποθέσεως.

§199Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ποῖος μᾶς ἐξασφαλίζει ὅτι ὅλοι οἱ εἰσαγωγεῖς δὲν θὰ λέγουν ὅτι θὰ ἐξαγάγωσι τὰ ἐμπορεύματά των;

§200Σ. ΞΥΔΗΣ. Τότε πρέπει ὁ ἔμπορος νὰ ἔχῃ ἄφθονα τὰ οἰκονομικὰ μέσα, ἵνα δι’ ὅσων δήμων διέρχονται ἁπλῶς τὰ ἐμπορεύματά του, παρέχουν ἐγγύησιν εἰς τοὺς ἐνοικιαστάς. Ἡ ὑπηρεσία ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὸ ζήτημα τοῦτο αὐτὰς τὰς ἡμέρας, διότι ἀπησχόλησε διὰ μακρῶν τοὺς ἐνοικιαστὰς τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Τώρα εἰσάγονται ἐκ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας ἀνεξελέγκτως τὰ ἐμπορεύματα καὶ μόνον ἁπλῆ ἀρίθμησις γίνεται τῶν δεμάτων καὶ τῶν κιβωτίων. Μὴ θέλετε νὰ μεταβάλητε μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία κρατεῖ ἀπὸ 30 ἐτῶν ὀρθῶς.

§201Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ τροπολογίαι δὲν γίνονται δεκταί.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 48, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 49–61).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 62ον (ἀναγινώσκει).

§204Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αὐτὸ παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ, κ. Πρόεδρε.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 62;

§206Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ διαγραφῇ. Εἶναι μία τροπολογία τοῦ κ. Μαραγκοῦ, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν διαμαρτυρίας ἀπ’ ὅλον τὸν δῆμον Ἑρμουπόλεως.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 62, τὸ ἄρθρον 63 γίνεται 62. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχετε μίαν τροπολογίαν. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς τροπολογίας;

§208Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα· γίνεται δεκτόν.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν πλεῖσται προτάσεις περὶ προσθηκῶν. Ὑπάρχει μία πρότασις περὶ τοῦ ἄρθρου 64, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐπιβολὴ φόρου ἐπὶ τῶν ἰχθύων εἰς τὸν δῆμον Λέσβου.

§210Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ τοῦ ἄρθρου 57 ἐπιτρέπεται νὰ ὑποβάλλωνται αἱ κοινότητες εἰς φορολογίαν· διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδρεύσεως μνημονεύει τὸ ἄρθρον 57.

§211Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ προσθήκη δι’ ὅλα τὰ παράλια.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ Διατάγματος δύναται νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλλα παράλια.

§213ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κουνδούρου (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰς ἕδρας Πρωτοδικείων ἐπιτρέπεται ἡ ἵδρυσις ἀστικῶν δήμων... κλπ.». Καὶ μία σχετικὴ τοῦ κ. Δημάδη (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται ἐπίσης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν... κλπ.». Αὐτὰς τὰς τροπολογίας ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι τὰς δέχεται.

§215Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν νόμον «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων» ὁρίζεται ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὡρισμένος ἀριθμὸς δημοτῶν διὰ νὰ γίνῃ δῆμος.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς γνωρίζετε, δῆμοι ἐπίσης εἶναι καὶ ἕδραι τῶν Νομαρχιῶν καὶ ἂν δὲν ἔχουν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν δημοτῶν. Προτείνεται τώρα αὐτὸ νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰς ἕδρας τῶν Πρωτοδικείων.

§217Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τότε θὰ δημιουργήσωμεν δήμους εἰς τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρον.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη· ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι δυνητική, νὰ δύναται νὰ γίνῃ διὰ Διατάγματος, ἐνῷ ἡ ἵδρυσις δήμων εἰς τὰς ἕδρας Νομαρχιῶν εἶναι ἀπόλυτος.

§219Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ ὡρισμένος ἀριθμὸς δημοτῶν. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ ὁ ὡρισμένος ἀριθμὸς δημοτῶν, δὲν δύναται νὰ συσταθῇ δῆμος.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ὁ ὡρισμένος ἀριθμὸς δημοτῶν, εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις.

§221Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Διὰ τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, ὅταν εἰς ἑκάστην πόλιν ὁ πληθυσμὸς ὑπερβαίνῃ τὰς 10 χιλιάδας.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐκ τοῦ νόμου· ὑποχρεοῦται τότε ὁ Ὑπουργός.

§223Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, δυνάμεθα νὰ διατάξωμεν καὶ νέαν ἀπογραφὴν εἰς περιφέρειάν τινα πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις δέχεται τὰς τροπολογίας αὐτάς;

§225ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§226Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας εἶχον ζητήσει τὸν λόγον.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτή.

§228Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ὡμίλησα περὶ δύο περιπτώσεων εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ὅπου συμπίπτει ἡ ἕδρα τῆς Νομαρχίας νὰ εἶναι εἰς μίαν κωμόπολιν καὶ ἡ ἕδρα τοῦ Πρωτοδικείου εἰς ἄλλην. Τοιαῦται περιπτώσεις ὑπάρχουν δύο εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ ὑπάρχουν καὶ εἰς νομοὺς πλείονα τοῦ ἑνὸς Πρωτοδικεῖα· ἑπομένως μὲ τὴν γενομένην διατύπωσιν συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ Πρωτοδικεῖα αὐτά.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§230Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντελήφθη ὅτι πρόκειται περὶ πλειόνων τῶν δύο περιπτώσεων· διότι ἀκριβῶς, ἐφόσον θὰ ὑπάρχωσι καὶ ἄλλα Πρωτοδικεῖα, ἠθέλησε νὰ ἐξαρτήσῃ ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τὴν δημιουργίαν τοῦ ἀστικοῦ δήμου.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§232Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ὑπεστήριζον ἀπωτέρω τὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ τὴν περίπτωσιν τὴν ἰδικήν μου τὴν θεωρῶ λελυμένην, ἐφόσον ἔχω καὶ τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Θὰ ὑπεστήριζον ὅτι, ὁπουδήποτε ὑπάρχει ἕδρα Πρωτοδικείου, νὰ γίνεται ἀστικὸς δῆμος διὰ νὰ γίνεται καλυτέρα ἐμφάνισις τῆς κωμοπόλεως. Αἱ κοινότητες δὲν ἔχουν τὴν εὐρύτητα τὴν φορολογικήν, τὴν ὁποίαν ἔχουν οἱ δῆμοι· δὲν ὑπάρχουν συμβούλια. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του καὶ νὰ συναινέσῃ νὰ γίνωνται δῆμοι ἀστικοὶ αὐτοδικαίως ὅπου ὑπάρχουν ἕδραι Πρωτοδικείων.

§233Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ ἐπαναφέρομεν καὶ πάλιν τοὺς δημάρχους καὶ θὰ καταργήσωμεν τὸν νόμον «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων».

§234Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατί;

§235Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Διότι εἶναι γενικὴ ἡ διάταξις.

§236Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅπου εἶναι ἕδρα Πρωτοδικείου.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§238Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ κάποιο προϊὸν τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνεται μὲ βαρεῖαν φορολογίαν, τὸ προϊὸν αὐτὸ εἶναι ὁ καπνός. Ὁ καπνὸς λοιπὸν πληρώνει καὶ διπλοῦν δημοτικὸν φόρον· τὸν πληρώνει δὲ ὁ καπνὸς τὸν διπλοῦν δημοτικὸν φόρον, διότι ὑπὲρ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει μία ἐξαιρετικὴ διάταξις, ὁμοία πρὸς ἐκείνην ἡ ὁποία ὑπάρχει διὰ τὸν ἐκκοκισμὸν τοῦ βάμβακος, τοῦ σίτου κλπ. Τὰ καπνὰ τὰ ὁποῖα μεταφέρονται ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον δι’ ἐπεξεργασίαν πληρώνουν διπλοῦν δημοτικὸν φόρον. Γνωρίζετε πολὺ καλὰ πόσον εἶναι ἐπιβεβαρημένος ὁ καπνὸς μὲ διαφόρους φόρους. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν μεταφερόμενα καπνὰ καὶ ἐπεξεργαζόμενα νὰ μὴ πληρώνωσι φόρον, ἐφόσον μεταφέρονται πρὸς ἐπεξεργασίαν, διότι τώρα πληρώνουν διπλοῦν δημοτικὸν φόρον.

§239Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. συνάδελφος.

§240Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐννοεῖτε ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον νὰ μὴ πληρώνῃ φόρον ὁ καπνός;

§241Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ πληρώνῃ ἕνα δημοτικὸν φόρον μόνον. Διὰ τὸν σῖτον καὶ τὸν βάμβακα ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις, ὅτι ὁ ἐκκοκισμὸς τοῦ σίτου καὶ τοῦ βάμβακος δὲν ἀποτελεῖ ἀνάλωσιν καὶ συνεπῶς δύναται νὰ μεταφερθῇ ὑπὸ διαμετακόμισιν πρὸς ἐκκοκισμὸν χωρὶς νὰ πληρώσῃ δημοτικὸν φόρον. Τοῦτ’ αὐτὸ νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὸν καπνόν, ὅτι μεταφερόμενος ὑπὸ διαμετακόμισιν διὰ νὰ ἐπεξεργασθῇ, δὲν πληρώνει φόρον, ἂν ἐξαχθῇ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ νόμου.

§242Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαιτεῖται νομοσχέδιον.

§243Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει ληφθῆ τὸ εὐεργετικὸν αὐτὸ μέτρον διὰ τὸν βάμβακα, τὸν σῖτον καὶ ἄλλα προϊόντα. Διατί νὰ μὴ ληφθῇ καὶ διὰ τὰ καπνά, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐπιβεβαρημένα ὅσον οὐδὲν ἄλλο προϊόν;

§244Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν δὲν φορολογοῦνται;

§245Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάγονται, διότι ἡ ἐπεξεργασία αὐτῶν θεωρεῖται ἀνάλωσις.

§246Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὄχι! ἔχετε ἄδικον. Τὰ ὑπὸ διαμετακόμισιν καπνὰ δὲν πληρώνουν ἅμα παρέλθῃ τὸ τρίμηνον. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καπνά.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§248Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπεγράψαμεν ὁ κ. Κιαγιᾶς καὶ ἐγώ, ἔχουν ὑπογράψει καὶ καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον πολλοὶ συνάδελφοι πρὸ τοῦ φαγητοῦ. Πρόκειται περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ δοθῇ διὰ Διατάγματος τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγειν καὶ ἐκλέγεσθαι εἰς τὰς γυναῖκας.

§249ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Θόρυβος).

§250Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει τὸν λόγον οὐδείς, διότι ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§252Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Θὰ ἐφαρμόσητε τὸν Κανονισμόν;

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἅμα ὑποβληθῇ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀναγινώσκεται ὁ κατάλογος καὶ ὁ ρήτωρ κατέρχεται τοῦ βήματος.

§254Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις;

§255Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφόσον ὑπάρχει ἐλευθερία λόγου, δύναται νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Σαράτσης.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ ἔνστασις ἀποσυρθῇ ἀπὸ τοὺς ὑποβαλόντας, ὁ κ. Σαράτσης θὰ ὁμιλήσῃ, ἄλλως θὰ ἀναγνώσω τὰ ὀνόματα.

§257Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας ἔχει ἄλλον λόγον...

§258Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπειδὴ εἶναι πρότασις νόμου νὰ τὴν ὑποβάλητε ἰδιαιτέρως διὰ νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§259Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἔχει σταματήσει ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις.

§260Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις νὰ προταχθῇ πρώτη ἡ πρότασίς μου εἰς τὴν ἄλλην συνεδρίασιν;

§261ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§262Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§263Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπιμένομεν εἰς τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔνστασιν.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας οὐδεὶς λαμβάνει τὸν λόγον. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔνστασιν εἶναι ἓξ καὶ ἐπιμένουν.

§265Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καὶ τῆς τροπολογίας.

§266Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ δέχονται οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας νὰ ἀποσύρωσιν αὐτήν.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Σαράτσης, Γ. Δουζίνας, Σ. Γεωργιλαδάκης, Σ. Παπαναστασίου, Ι. Τσίρος καὶ Γ. Κιαγιᾶς ἔχουν ὑποβάλει ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας δι’ ἣν περίπτωσιν εἰσέλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀναλογικῆς. Παρακαλεῖται ὁ κ. Γραμματεὺς νὰ ἀναγνώσῃ τὸν κατάλογον τῶν κ.κ. πληρεξουσίων.

§268ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἀναγινώσκει). (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. πληρεξουσίων μὲ ψηφολέκτας τοὺς πληρεξουσίους κ. κ. Ο. Κυπριανὸν καὶ Θ. Χαβίνην).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι μόνον 58· ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία καὶ λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ.μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 12.40′ π. μ.)