1925.06.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 197

Τετάρτη 3 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6.10′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως).

§2Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὁμιλῶν κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως φορολογικῶν νόμων» ὄχι μόνον ἐζήτησα νὰ περιορισθῇ ἡ φορολογία εἰς δραχμὰς 3 κατὰ στρέμμα, ἀλλ’ ἐπέμεινα νὰ ἀφομοιωθῇ ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, δηλαδὴ μὲ ἔμμεσον φορολογίαν καθολικῶς εἰς τὰ τελωνεῖα ἢ ἄμεσον πάλιν καθολικῶς, ἀλλὰ φορολογουμένου τοῦ ἐλαίου ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις καὶ μὲ ποσοστὸν ὄχι πρὸς 8%, ἀλλὰ πρὸς 6%, ὅπερ σύστημα εἶναι δίκαιον καὶ δημοκρατικόν. Δὲν ἐμπιστεύομαι εἰς τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι θὰ ὑποβάλῃ προσεχῶς σχετικὸν νομοσχέδιον νέον. Ἐπειδὴ δὲν βλέπω τοῦτο ἀναγραφόμενον εἰς τὰ πρακτικά παρακαλῶ νὰ ἀναγραφῇ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διορθώθησαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Αἱ ἐλθοῦσαι εἰς νόμιμον γάμον, διαλυθέντα, θυγατέρες στρατιωτικῶν συνταξιούχων παρακαλοῦσιν ὅπως λαμβάνωσι σύνταξιν ἀφοῦ ἐπιστρέψωσιν ἐντόκως τὴν προικοδότησιν. — Ὁ κτηνοτροφικὸς Σύνδεσμος Σαρακατσανέων αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 57551 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας σχετικῶς μὲ τὰς βοσκὰς ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων. — Οἱ καπνεργάται Βόλου ζητοῦσι τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Τὸ βοηθητικὸν προσωπικὸν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ Εἰρηνοδικείου Ἡρακλείου Κρήτης αἰτεῖται τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν του. — Ὁ Χρῆστος Φωτιάδης παρακαλεῖ ὅπως τῷ παρασχεθῇ βοήθημά τι. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν καταδικαστικὴν κατὰ τῶν κομμουνιστῶν ἐργατῶν ἀπόφασιν τοῦ Στρατοδικείου Θεσσαλονίκης καὶ ζητεῖ τὴν ἀποφυλάκισιν αὐτῶν. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ἄνω Βιάνου παρακαλεῖ ὅπως ἀποσπασθῶσι τοῦ νομοῦ Λασηθίου οἱ τέως δῆμοι Βιάνου καὶ Ἁγίου Βασιλείου καὶ προσαρτηθῶσιν εἰς τὸν δῆμον Ἡρακλείου. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Φούρκας αἰτεῖται τὴν ἀπόρριψιν τῆς ὑπὸ τοῦ πληρεξουσίου κ. Π. Ζωγράφου ὑποβληθείσης τροπολογίας περὶ ὑπαγωγῆς τῆς κοινότητος ταύτης εἰς τὸν δῆμον Γρεβενῶν. — Οἱ ἐν Αἰγίνῃ φορολογούμενοι παρακαλοῦσιν ὅπως ἀνασταλῶσι τὰ ἀποσταλέντα φορολογικὰ ἐντάλματα ἐκδοθέντα κατόπιν ἀνακριβοῦς συντάξεως πίνακος παρὰ τοῦ ἁρμοδίου οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου. — Ὁ Ἰωάννης Τερζάκης βιομήχανος αἰτεῖται τὴν ἐπανόρθωσιν προσγενομένου αὐτῷ ἀδικήματος. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ πρακτικοῦ γεωργικοῦ σχολείου ἐν Μονῇ Δουρούτης–Περιστερᾶς Ἰωαννίνων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 22 Σεπτεμβρίου 1922 Ν.Δ. καὶ ἐπαναφορᾶς ἐν ἰσχύϊ τοῦ νόμου 2936 περὶ ναυτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων: 1) Περὶ παρατάσεως τῶν ἐν ἄρθρῳ 2 τοῦ νόμου 3087 τοῦ ἔτους 1924, προθεσμιῶν καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νόμων» καὶ 2) «Περὶ ἀνωτάτου ὁρίου τοῦ συμβατικοῦ τόκου, τοῦ τόκου ὑπερημερίας καὶ τοῦ νομίμου τόκου». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας Κεντρικῆς καὶ Τοπικῆς Διοικήσεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1924 Νομοθ. Διατάγματος περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας». — Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν ἐργολάβων Δημοσίων Ἔργων κλπ.». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καταθέτουσι νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ νόμου 2317». — Ὁ πληρεξούσιος Καρυστίας κ. Ι. Παπαθεοδώρου ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τοῦ Ν. Διατάγματος «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς Νομοθεσίας τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Π. Γιωτόπουλος.

§6Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἀγορεύσω ἐπὶ μακρόν, διότι ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐγένετο ἀνάπτυξις ὑπὸ πολλῶν ῥητόρων καὶ μακραὶ συζητήσεις παρέλκουσι. Θὰ ἀρχίσω ἀπὸ τὴν ἀπόκρουσιν μιᾶς ἀντιρρήσεως, τῆς ἑξῆς: Ἔχομεν δικαίωμα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην μεταρρύθμισιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος; Ἠρωτήθη ὁ λαὸς περὶ τούτου; Τὸ ζήτημα ἐπιδέχεται διττὴν ἀπάντησιν. Ἀπὸ θεωρητικῆς καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως. Θὰ ἐξετάσωμεν ἐν συντομίᾳ καὶ τὰς δύο ἀπόψεις. Θεωρητικῶς ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τουτέστι τοῦ συνταγματικοῦ δικαίου εἶναι γνωστὸν ὅτι δὲν ἰσχύει πλέον ἡ παλαιὰ ἀρχὴ τῆς «ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς», ἀλλ’ ἰσχύει ἡ ἀρχὴ τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς ἐντολῆς, τουτέστι ἡ ἀρχὴ ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους ἔχει εὐρεῖαν δικαιοδοσίαν ἐν τῇ λήψει τῶν ἀποφάσεων περὶ τῶν εἰσακτέων νομοθετικῶν μέτρων. Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Γερμανικοῦ Συντάγματος τοῦ 1919 καθιεροῦν δι’ ὡρισμένης διατάξεως τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἥτις εἶναι ἀρχὴ ἐπιστημονική, γενικῶς σήμερον παραδεδεγμένη, ἀναγράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσιν ὁλόκληρον τὸν λαόν. Δὲν ἐξαρτῶνται παρὰ ἐκ τῆς συνειδήσεως αὐτῶν καὶ δὲν δεσμεύονται παρ’ οὐδεμιᾶς ἐντολῆς». Ἀνάλογον διάταξιν περιέχει τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Αὐστριακοῦ Συντάγματος τοῦ 1920 καὶ τὸ Ἑλβετικὸν Σύνταγμα τοῦ 1874. Ἐπιφανὴς συνταγματολόγος, ὁ Esmein, ὅστις, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, δὲν κηρύττεται ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀναγράφων τὴν ἀνωτέρω ἀρχὴν ὡς γενικὸν κανόνα, φθάνει μέχρι τοῦ σημείου νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι «ἐντὸς τοῦ ὁρίου τῆς δικαιοδοσίας των οἱ βουλευταὶ καλοῦνται νὰ ἀποφανθῶσιν ἐλευθέρως καὶ αὐθαιρέτως». Χαρακτηρισμός, ὅστις κατεκρίθη ὡς ὑπερβολικός.

§7Γ. ΜΟΔΗΣ. Κυριαρχικῶς.

§8Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ «αὐθαιρέτως» ἔχει διατυπωθῆ ἡ σχετικὴ ἔννοια. Θέλει νὰ φθάσῃ δηλαδὴ μέχρι τοῦ συμπεράσματος ὅτι πλὴν τοῦ δεσμοῦ τῆς συνειδήσεως ὑπ’ οὐδενὸς ἄλλου ἐμποδίζεται ὁ βουλευτής. Εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθεροι οἱ βουλευταί, μὴ ἐμποδιζόμενοι ἀπὸ καμμίαν ἄλλην σκέψιν (ἀναγινώσκει): «Καὶ αὐθαιρέτως καλοῦνται νὰ ἀποφασίσωσιν ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ, διότι ὁ λαὸς θεωρεῖται θέλων διὰ τῆς θελήσεως αὐτῶν καὶ ὁμιλῶν διὰ τοῦ στόματος αὐτῶν». Σᾶς ἀναφέρω δὲ ταῦτα, ὅπως ἀκριβῶς ἀπὸ θεωρητικῆς τὸ πρῶτον ἀπόψεως ἀποκρούσω τὸν φόβον καὶ τὴν ὑπόνοιαν ὅτι προβαίνοντες εἰς τὸ τοιοῦτον νομοθετικὸν μέτρον δυνατὸν νὰ ὑπερβῶμεν τὴν ἡμετέραν δικαιοδοσίαν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ πρᾶγμα καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως. Χθὲς ἐψηφίσαμεν ἓν φορολογικὸν νομοσχέδιον. Ἄλλαι Βουλαὶ εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωσι πολέμους, ἐπιστρατεύσεις. Εἶχον λάβει προηγουμένως τοιαύτην ἐντολήν, τοιαύτην εἰδικὴν ἐντολὴν αὐξήσεως φορολογικῶν βαρῶν ἢ διενεργείας ἐπιστρατεύσεως ἢ κηρύξεως πολέμων; Ὄχι. Εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, αἵτινες ὠθοῦσιν εἰς τὴν λῆψιν ἔστω καὶ μεγίστης σημασίας ἀποφάσεων, ἄνευ εἰδικῆς ἐντολῆς τῶν ἐκλογέων, λόγῳ τῆς εὐρύτητος τῆς ἐντολῆς ἣν κέκτηνται οἱ βουλευταί. Ἄλλως τε ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συζητουμένου θέματος θὰ ἠδύνατο νὰ παρατηρήσῃ τις καὶ δύο ἕτερα. Ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὸν πολὺν λαόν, τὰς μεγάλας μάζας, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπεισέλθωσιν αὗται εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς ἑνὸς μέτρου νομοθετικοῦ, οἷον τὸ προκείμενον. Ἀντιστρόφως μάλιστα, τοιαύτη μεταρρύθμισις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῶν διανοουμένων τάξεων, ἐκ τῶν διανοουμένων πολιτῶν, καὶ δὴ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Δὲν εἶναι δυνατὸν μίαν τοιαύτην ὑπόδειξιν νὰ λάβωμεν ἐκ τῶν λαϊκῶν μαζῶν. Τῆς ὑποδείξεως ταύτης τὴν πρωτοβουλίαν θὰ λάβωσιν οἱ διανοούμενοι, τὰ προέχοντα στοιχεῖα τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα παρατήρησις δέον νὰ ἐπαχθῇ. Τὸ ζήτημα δὲν ἔρχεται ἐντελῶς ἀπροόπτως. Ἡ δημοσία γνώμη ἐπελήφθη τῆς ἐρεύνης τοῦ θέματος τούτου ἀπὸ τοῦ 1920, δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τουτέστι, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ τὸ Λαϊκὸν καὶ τὸ Μεταρρυθμιστικὸν Κόμμα ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῆς τοιαύτης μεταρρυθμίσεως, κυρίως δηλαδὴ ἐκεῖνα τὰ κόμματα, ἅτινα σήμερον ἀμφισβητοῦν εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ προβῶμεν εἰς αὐτήν.

§9Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπεύσεως δὲν φρονεῖτε ὅτι ἐμποδίζεται ἡ ἐκλογὴ προσώπων; Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταρρυθμίσῃ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Δὲν ἔγκειται εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον ἡ ἀμφισβήτησις. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ μᾶς πληροφορήσητε. Ἂν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαγορεύσωμεν εἰς τὸν λαὸν νὰ κάμῃ ἐκλογάς.

§10ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς νὰ τὸ ἀπαγορεύσωμεν;

§11Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Λέγομεν ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ λαὸς νὰ ἐκλέξῃ τὰ πρόσωπα.

§12Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς θὰ ἴδητε ἐκ τῆς περαιτέρω ἀναπτύξεως, ὄχι μόνον δὲν ἐμποδίζεται ἡ τοιαύτη ἐκλογὴ προσώπων, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας διὰ τῆς σκοπουμένης μεταρρυθμίσεως ἐπιδιώκεται ἡ ὅσῳ τὸ δυνατὸν καλυτέρα ἐπιλογὴ ἀντιπροσώπων. Καὶ δὴ ἡ ἐπιλογὴ ἀντιπροσώπων ὄχι μόνον ἐκ τῶν τάξεων τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν τάξεων τῆς μειονοψηφίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν δικαίωμα καὶ αὐταὶ νὰ ἀντιπροσωπεύωνται. Διὰ τῆς μεταρρυθμίσεως αὐτῆς πρόκειται ἁπλῶς νὰ διορθωθῶσιν αἱ ἀτέλειαι τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι τὸ ἀρχαιότερον ὅλων καὶ τὸ ἁπλούστερον, ἀλλὰ ἐν τῇ μεγάλῃ αὐτοῦ ἁπλότητι ἐνέχει καὶ σημαντικὴν ἀτέλειαν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι θεμελιώδης αὐτοῦ ἀτέλεια παρεμποδίζει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειονοψηφιῶν. Τὸ τοιοῦτον, πολιτικῶς, εἶναι ἐπιβλαβές. Τὸ νεώτερον αὐτὸ σύστημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν μειονοψηφιῶν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἶχον δημοσιεύσει πρὸ 14 ἐτῶν μελέτην ὑπὸ τύπον ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐγχειρίσει εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν κ. Βενιζέλον, τὸ νεώτερον τοῦτο σύστημα, λέγω, σκοπεῖ νὰ καταστήσῃ τὸ ἁπλοῦν ἀλλ’ ἀτελὲς σύστημα τῆς ἐκπροσωπήσεως μόνης τῆς πλειονοψηφίας, διὰ συστήματος δικαιοτέρου κατὰ τοῦτο, διότι ὑποβοηθεῖ ἢ μᾶλλον ἐξασφαλίζει τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν μειονοψηφιῶν, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς διορθώνει ἓν σπουδαῖον μειονέκτημα τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Ἀλλὰ πλὴν τῆς θεωρητικῆς ἀντιρρήσεως περὶ τοῦ ἂν δικαιούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην μεταρρύθμισιν, θὰ ἠδύνατο νὰ προβληθῇ καὶ ἑτέρα, ἡ ἑξῆς· κατὰ πόσον ἐνδείκνυται νὰ περιληφθῇ τοιαύτη μεταρρύθμισις εἰς διάταξιν συνταγματικήν, ἐφόσον, ἐννοεῖται, κατ’ ἀρχὴν ἤθελε γίνει δεκτὴ αὕτη. Εἶναι ὀρθὸν νὰ περιληφθῇ εἰς διάταξιν συνταγματικὴν ἀφ’ ἑνὸς μὲν διότι τοιαύτη τις μεταρρύθμισις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ὅπως ἀποδώσῃ τοὺς καρπούς της, ὅπως φανῇ ὁποία εἶναι καὶ ὁποίων ἀποτελεσμάτων εἶναι ἐπιδεκτική. Κατὰ δεύτερον λόγον εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνῃ τοῦτο διὰ νὰ μὴ ἤθελε φανῆ ὅτι ἡμεῖς ἐκ λόγων σκοπιμότητος παροδικῶς, προέβημεν εἰς τοιαύτην μεταρρύθμισιν, ἴσως ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ ὅτι τοῦτο ἤθελεν εἶναι συμφέρον ἀπὸ πολιτικῆς ἀπόψεως εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας, ἀναγράφοντες εἰς τὸ Σύνταγμα τοιαύτην διάταξιν, δεικνύομεν τὴν σταθερὰν πρόθεσιν ἡμῶν, ὅπως εἰσαγάγωμεν τὸν θεσμὸν τοῦτον κατὰ τρόπον διαρκῆ εἰς τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν, ὡς διορθοῦντα τὰς ἀτελείας τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νεωτέρου πνεύματος. Ἀλλὰ προβάλλεται καὶ ἑτέρα ἀντίρρησις, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀντίρρησις τῆς κυβερνητικῆς ἀσταθείας, ἡ ὁποία ἐνδεχομένως ἤθελε προκύψει ἐκ τοιούτου συστήματος. Ἡ ἀντίρρησις αὕτη ἔχει ὡς ἀφετηρίαν τὸ δυνατὸν τῆς κατατμήσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων εἰς πλείονα κόμματα. Ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ἡ τοιαύτη κατάτμησις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ φυσιολογικῶς, ὡς ἐκ τῶν ὅρων τοῦ βίου τοῦ πολιτικοῦ, τοῦ κοινωνικοῦ καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐν δεδομένῃ τινὶ περιόδῳ, ἀνεξαρτήτως τοῦ εἴδους τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀντιστρόφως δὲ ὑπάρχουσι περιπτώσεις καθ’ ἃς προέκυψεν ὅτι εἰσαγωγὴ τοιούτου συστήματος ὄχι μόνον δὲν ἐπέφερε μείζονα κατάτμησιν τῶν κομμάτων, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπήνεγκε περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κομμάτων. Καὶ τοῦτο διότι ἡ ὕπαρξις μειονοτήτων, ἐχουσῶν σημασίαν, καθιστᾷ συνεκτικώτερα καὶ πειθαρχικώτερα τὰ κόμματα. Ὑποθέσατε, ἐπὶ παραδείγματι, ὅτι ἔχομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀντιπροσώπους ὀλιγαριθμοτέρους ἀπὸ ἡμᾶς, ἀλλὰ ἀποτελοῦντας οὐχὶ ἀσήμαντον ὁμάδα. Τί θὰ συνέβαινεν ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει; Ἡ κατάτμησις, ἥτις παρατηρεῖται σήμερον μεταξὺ ἡμῶν, μεταξὺ ὀπαδῶν τῆς αὐτῆς ἰδεολογίας, δὲν θὰ παρετηρεῖτο ἢ δὲν θὰ ἀνεφαίνετο μὲ τὴν αὐτὴν ὀξύτητα. Θὰ ἐξεδηλοῦτο κατ’ ἀνάγκην τάσις τις συγκεντρώσεως καὶ πειθαρχίας πέριξ τοῦ ἄξονος ἐκείνου, περὶ ὃν στρέφονται αἱ ἡμέτεραι πολιτικαὶ πεποιθήσεις. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ἐκπροσώπησις μειονοψηφίας τινὸς εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ ἔν τισι περιπτώσεσι τὰ κόμματα συμπαγέστερα. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁμάδα τινὰ κομμουνιστῶν. Θὰ ἐβλέπομεν τὸ ἑξῆς φαινόμενον, ὅτι διακρίσεις τινὲς αἵτινες ἐκδηλοῦνται μεταξὺ συντηρητικῶν κομμάτων, ἕνεκα λόγων προσωπικῶν, θὰ ἐξηφανίζοντο ἢ θὰ ἐμειοῦντο. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῶν τελευταίων δεκαετηρίδων, εἰς διαφόρους Ἐπικρατείας, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ ἀρχὴ τῶν Κυβερνήσεων τοῦ συνασπισμοῦ ἔτυχεν εὐρυτάτης ἐφαρμογῆς. Πολλάκις εἶναι εὐκταία ἡ κατάρτισις Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ, διότι ἀποκρούονται ἀκρότητες, αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναφανῶσι καθ’ οἱονδήποτε τρόπον διὰ μιᾶς Κυβερνήσεως, οὕτως εἰπεῖν, μονοκρατικῆς. Διὰ τῶν Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ ἐπιτυγχάνεται συγκερασμός τις ἰδεῶν καὶ συνεργασίαι χρήσιμοι πολλάκις εἰς ἐξυπηρέτησιν γενικῶν συμφερόντων. Μάλιστα θὰ ἠδυνάμην ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα νὰ εἴπω ὅτι, παρ’ ἡμῖν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἰδίᾳ τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, ἐμφανίζεται ὡς ἰσχυροτάτη μορφή, ἀπορροφοῦσα τὰς ἰσχυροτέρας ἐκδηλώσεις τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Χώρας, ἡ μορφὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἰς Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ θὰ ἐπέλθῃ συγκερασμὸς εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς πρωθυπουργικῆς παντοκρατορίας καὶ συνεργασία μεταξὺ πολιτικῶν παραγόντων, τοὺς ὁποίους χωρίζουσι μὲν δευτερεύουσαι ἀπόψεις, συνδέουσιν ὅμως θεμελιώδεις πεποιθήσεις ἐπὶ σπουδαίων ζητημάτων. Θὰ ἐπέλθῃ οὕτω μικροτέρα ὀξύτης διαμάχης οὐ μόνον ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, καὶ δὴ εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας, διότι καὶ εἰς αὐτοὺς ἕκαστον κόμμα θὰ γνωρίζῃ ὅτι δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἐξοντώσῃ ῥιζικῶς, νὰ ἐξαφανίσῃ ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ πολιτικοῦ πεδίου τὸ ἀντίπαλον κόμμα καὶ συνεπῶς τὸ πεῖσμα τοῦ ἀγῶνος θὰ εἶναι ὀλιγώτερον, ἐνῶ ἀφ’ ἑνὸς ἡ δυσφορία τῶν μειονοψηφούντων θὰ εἶναι μικροτέρα καὶ δὲν θὰ εἶναι εὔκολον νὰ ἀποτολμήσῃ αὕτη ἄκρα τινὰ διαβήματα, εἰς ἃ θὰ προέβαινεν ἴσως, ἂν ἡ θύρα τοῦ Κοινοβουλίου παρέμενε κεκλεισμένη ἀσφαλῶς εἰς μειονοψηφοῦν τι κόμμα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ὑπάρξῃ μεγαλυτέρα πολιτικὴ γαλήνη, μεγαλυτέρα μετριοπάθεια πρὸς διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων καὶ ἐπὶ πλέον ἕτερον σπουδαῖον κέρδος, ὅτι ἐξέχουσαι προσωπικότητες πολιτικαὶ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ὑφίστανται τὰς ἀποτυχίας, οἵα ἐκείνη ἣν ἐπὶ παραδείγματι ὑπέστη ὁ μακαρίτης Τρικούπης κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ ἔτους 1895 καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος κατὰ τὸ 1920. Ταῦτα χωρὶς βεβαίως νὰ θελήσω νὰ ἀμφισβητήσω καί τινα μειονεκτήματα τῶν Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ. Κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ἐν πεποιθήσει ὅτι, ἂν σήμερον ἐκυβέρνων τὴν Χώραν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν καὶ ἐπελαμβάνοντο τῆς ἐρεύνης τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ἤθελον δὲ νὰ εἶναι δίκαιοι ἀπέναντι ἡμῶν τῶν ἰδίων, ἂν ὑποτεθῇ, λέγω, ὅτι εἶχον τοιαύτην τινὰ αὐταπάρνησιν, φρονῶ ὅτι θὰ εἶχον καὶ αὐτοὶ ὑποχρέωσιν νὰ εἰσαγάγωσι τὸν τοιοῦτον θεσμόν, διότι εἰδικὸς καὶ σπουδαῖος λόγος συντρέχει παρ’ ἡμῖν εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ δή, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατὰ νομοὺς ἢ ἐπαρχίας κατανομὴν τῶν ἐκλογέων τῆς ἡμετέρας Πατρίδος, θέλομεν ἴδει τὸ ἑξῆς, ὅτι μᾶζαι πολυπληθέσταται ἐκλογέων, ἀντιπροσωπεύουσαι περίπου τὰ ὀγδοήκοντα ἑκατοστὰ ἐν τῇ περιφερείᾳ των, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἰδεολογία συμπίπτει τελείως πρὸς τὴν ἡμετέραν, εἰσὶ συγκεντρωμένοι εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα τοῦ Κράτους, τὰ τῶν Νέων Χωρῶν, ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, ἀντιστρόφως δὲ εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος μειονεκτοῦμεν, εἰς ἄλλας μὲν σημαντικῶς, εἰς ἄλλας δέ, τὰς περισσοτέρας, οὐχὶ σημαντικῶς. Πλὴν τὸ τελευταῖον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξουδετερώσῃ τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν, τὴν ὁποίαν συνολικῶς ἔχομεν. Ἂν τὸ δημοψήφισμα ἔδωσεν ἀποτέλεσμα ἱκανοποιητικόν, τοῦτο ὀφείλεται, διότι διεξήχθη κατὰ τρόπον προσομοιάζοντα πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, διότι ἐτέθη εἰς τὴν πλάστιγγα ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τοῦ Κράτους μιᾶς πολιτικῆς κατευθύνσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ συνολικὸς ἀριθμὸς ἐκλογέων τῆς ἀντιθέτου παρατάξεως. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι, λόγῳ τῆς τοιαύτης γεωγραφικῆς, οὕτως εἰπεῖν, κατανομῆς τῶν φρονημάτων τῶν ἐκλογέων παρ’ ἡμῖν, ἔχομεν ἓν ἐπιχείρημα τοσοῦτον ἰσχυρὸν ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ὥστε οἱ θεωρητικοὶ λόγοι τῆς δικαιοσύνης, οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ συστήματος τούτου καὶ ἐν Ἑλλάδι, νὰ εὑρίσκωσιν ἔρεισμα ἔτι μᾶλλον σπουδαιότερον εἰς τὸ συγκεκριμένον αὐτὸ γεγονὸς τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς ἡμετέρας Πατρίδος, εἰς τρόπον ὥστε φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἄν, ὡς ἔλεγον, ἡ Χώρα ἐκυβερνᾶτο παρὰ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἀντιπάλων, οἱ δὲ ἀντίπαλοι οὗτοι ἤθελον νὰ φανῶσι δίκαιοι καὶ ἀμερόληπτοι, ἔπρεπε καὶ αὐτοὶ νὰ εἰσαγάγωσι τὴν τοιαύτην καινοτομίαν, διότι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς αὐτῆς ἀποκαθίσταται ἐκλογικὸν σύστημα οὐ μόνον θεωρητικῶς, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν καὶ πρακτικῶς δίκαιον. Κατὰ ταῦτα φρονῶ ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου συστήματος παρ’ ἡμῖν ἀποτελεῖ καθῆκον ἐπιβεβλημένον, οὕτως ὥστε πρὸ αὐτοῦ δέον νὰ ἐκλείψῃ οἱοσδήποτε τυχὸν ἐνδοιασμός, ἀπορρέων ἐξ ὡρισμένων τοπικῶν συνθηκῶν καὶ συμφερόντων. Ὑπεράνω τῶν ἰδιαιτέρων ἀπόψεων ὡρισμένων ἐπαρχιῶν ἵσταται ἡ γενικὴ ἄποψις τοῦ ζητήματος, τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Χώρας, αἱ ὑψηλότεραι ἀπόψεις τῆς ἡμετέρας ἰδεολογίας, πρὸ τῶν ὁποίων φρονῶ ὅτι δὲν χωρεῖ δισταγμός. Διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σπουδαίας ταύτης καινοτομίας θέλομεν προσδώσει ἰσχυρὰν καὶ ἐπὶ τὰ βελτίω ὤθησιν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας. (Χειροκροτήματα).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καλκανδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§14Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τόσον προσωπικῶς, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου. Πρόκειται περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον κατὰ θεωρίαν καὶ ὄχι πραγματικῶς εἶναι καλόν, καὶ ἵνα ἐφαρμοσθῇ ὁπωσδήποτε, πρέπει νὰ εἶναι παρ’ ἡμῖν τὸ ἔδαφος παρεσκευασμένον, διότι ἔχομεν ἄλλας ἕξεις καὶ ἄλλας συνηθείας, ἐνῷ τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα ἐδέχθησαν καὶ δέχονται τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, τὸ καθαρὸν ἢ μικτὸν ἀναλογικόν, εἶναι προηγμένα περισσότερον ἡμῶν καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν συμφέρει νὰ κάμωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἴδιον. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ ἂν μᾶς ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἐντολὴν νὰ ἀλλάσσωμεν ἐκλογικὰ συστήματα, ἐγὼ τάσομαι μὲ τὴν γνώμην ὅτι εἰς τὴν γενικὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν μᾶς ἔδωσε περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐντολὴ αὐτή. Ἦλθεν ἡ Ἐπανάστασις καὶ ἐκ λόγων ἀνάγκης ἐπέβαλε φόρους. Εἴχομεν ἀπὸ τὸν λαὸν τὴν ἐντολὴν νὰ μὴ ψηφίσωμεν φόρους, ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν κατάστασιν, ὥστε καὶ φόρους νὰ ψηφίσωμεν καὶ νὰ φανῶμεν ἀνακόλουθοι εἰς τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν. Συνεπῶς, ἀφοῦ δὲν ἐτηρήσαμεν τὴν οὐσίαν, δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ἀπολύτως συνεπεῖς εἰς τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ καὶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπίσης σπουδαῖον. Ἔχομεν, νομίζω, ἁρμοδιότητα νὰ ἐκφέρωμεν τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἀντίληψιν διὰ τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ λέγομεν ὅτι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Πῶς δηλαδή; Ἔχομεν κάποιαν ἐντολήν. Ἀπὸ ποῦ ἐλάβομεν τὴν ἐντολὴν αὐτήν; Ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας μας. Ἀλλ’ ἂν ψηφίσωμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τοῦτο θὰ εἶναι μία ἀδικία διὰ τὰς μικρὰς ἐπαρχίας καὶ δι’ ἐκείνας ἀκόμη αἱ ὁποῖαι ἐκλέγουσιν ἀριθμὸν βουλευτῶν 4 ἢ 5, διότι αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι θὰ συγχωνευθῶσιν εἰς τὰς μεγάλας. Ἀμέσως λοιπὸν μεταξὺ ἡμῶν δημιουργεῖται μία ἀδικία τοπικὴ καὶ προσωπική, διότι οἱ ἔχοντες τὸ εὐτύχημα νὰ κατάγωνται ἀπὸ ἐπαρχίας μεγάλας, θὰ ἔχωσι παγίως πλέον τὰ στελέχη των εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ἐνῷ ἡμεῖς, οἱ τῶν μικροτέρων ἐπαρχιῶν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ συναγωνισθῶμεν μὲ αὐτούς. Καὶ τοιουτοτρόπως γεννῶνται ἀδικίαι καὶ εἰς τὰ πολιτικὰ πρόσωπα καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς τῶν μικρῶν ἐπαρχιῶν. Θὰ γίνῃ τοπικὴ ἀδικία· διότι ποῦ θὰ ἠξεύρωμεν ὅτι πράγματι εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ; Δὲν θὰ μᾶς γνωρίζουν ἄλλως τε οὔτε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς ψηφίζουν. Τί κάμνομεν καθ’ ἑκάστην; Μεταβαίνομεν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, ἐρχόμεθα ἐδῶ μελετημένοι ὁπωσδήποτε, κάμνομεν περιοδείας εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας καὶ βλέπομεν τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου καὶ ζητοῦμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ κακῶς ἔχοντα. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ μεγάλης περιφερείας, τότε χρειάζεται μεγαλυτέρα ἐργασία, ἐκτὸς ἂν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων ἐπιτηδείων, περὶ δημοσιογράφων, οἱ ὁποῖοι δύνανται διὰ τῆς γραφίδος νὰ διαφωτίζουν τὸν λαόν. Καὶ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐκεῖνοι ποὺ ἔχουν μεγίστην πνευματικὴν μόρφωσιν, αὐτοὶ πρέπει νὰ κατέχουν καὶ τὰς θέσεις αὐτὰς τὰς λεπτάς· διότι ὅσοι εἶναι μορφωμένοι πνευματικῶς καὶ ψυχικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι φθορεῖς τῆς θέσεώς των καὶ φθορεῖς τῆς πατρίδος των. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν τὴν μόρφωσιν τὴν ψυχικὴν διὰ νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ποὺ πρέπει νὰ φθάσωμεν καὶ νὰ ψηφίζωμεν νόμους καλούς. Διότι, ἂν ἐγὼ λ.χ. ἔχω θέσιν πολιτικὴν καὶ κοινωνικὴν ὑψηλήν, τότε δὲν θὰ μὲ ἐνδιαφέρῃ νὰ ὑπηρετήσω τὸν Α ἢ τὸν Β ἢ νὰ ὑπηρετήσω τὸν Τόπον μου διὰ νὰ γίνω βουλευτής, ἀλλὰ ἡ θέσις μου αὐτὴ θὰ μὲ φέρῃ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Τὸ κατ’ οὐσίαν λοιπὸν ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, δὲν θὰ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι αὐτοῦ. Τί βλέπομεν εἰς τὸ δικαστικὸν πληρεξούσιον; Ὁ συμβολαιογράφος δίδει μίαν ἐντολὴν νὰ ἀντιπροσωπευθῇ εἰς ἕτερος. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐδῶ· ἡ περιφέρεια μᾶς δίδει μίαν ἐντολὴν νὰ τὴν ἀντιπροσωπεύσωμεν, γενικώτερον ὅμως. Δι’ αὐτὸ βλέπομεν τὸ θέαμα τὸ ὁποῖον εἴδομεν προχθές, ὅτι αἱ σταφιδικαὶ ἐπαρχίαι ὅλαι ἐνομοθέτουν ἐδῶ καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, ποὺ δὲν εἴμεθα ἀπὸ σταφιδικὰς ἐπαρχίας, εἴπομεν μὲν τὴν γνώμην μας, ἀλλὰ δὲν ἐδώσαμεν τὴν προσοχὴν τὴν ὁποίαν ἔδωσαν ἐκεῖνοι. Χθὲς τὴν ἑσπέραν πάλιν εἴχομεν τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου, τῆς δεκάτης, καὶ ὅλοι οἱ ἐκ τῶν μερῶν τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν εἴχομεν τὸ ἐνδιαφέρον καὶ παραμείναμεν ἐνταῦθα μέχρι τῆς 3 πρωινῆς, ἐνῷ ὅσοι δὲν ἐνδιεφέροντο ἔφυγον. Τοιαῦτα περίπου θὰ εἶναι καὶ τὰ ἀποτελέσματα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς. Ἐλέχθη ὅτι ὁ Βενιζέλος, ὁ μέγας ἀληθῶς ἀνήρ, ὁ μέγιστος ἴσως τῶν Ἑλλήνων ἀφ’ ὅτου ἠλευθερώθη ἡ Ἑλλὰς—μὲ τὸν ὁποῖον μόνον ἰδεολογικῶς συνεδέομην καὶ συνδέομαι διὰ φιλίας μέχρι σήμερον—ἐλέχθη, λέγω, ὅτι ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς καὶ ὁ κ. Βενιζέλος, ἀλλὰ λησμονεῖται ὅτι ὅλοι μας τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εὑρισκόμεθα εἰς μίαν νευρικότητα, λόγῳ τῆς ἀνωμάλου πολιτικῆς καταστάσεως, τόσον ὥστε νὰ μὴ γνωρίζωμεν τὴν ἑπομένην τί θὰ συμβῇ. Ἑπομένως, ἂν ὁ κ. Βενιζέλος τότε ἐζήτει τὴν ἀναλογικὴν καὶ ἤρχετο εἰς συνεννοήσεις μὲ τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς, τὸ ἔκαμνε διὰ νὰ ἐπέλθῃ κάποια ὁμαλότης πολιτικὴ εἰς τὴν Χώραν. Ὡμίλησαν οἱ διάφοροι ῥήτορες περὶ τῆς 1ης Νοεμβρίου. Τὴν 1ην Νοεμβρίου τὴν εὑρίσκομεν πάντοτε ὅτι ἦτο καταστρεπτική· ἀλλὰ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸν Ἰούνιον τοῦ 1920 ὑπεγράφη ἡ συνθήκη καὶ ἐπενταπλασιάσθη ἡ Ἑλλάς, ὅτι ἐγένετο μεγάλη, Αὐτοκρατορία ὁλόκληρος, καὶ ἐν τούτοις τὴν ἄλλην ἡμέραν ἀπεπειράθησαν νὰ δολοφονήσουν τὸν κ. Βενιζέλον, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν ἐκείνην, βλέπομεν ὅτι αἱ μετὰ ταῦτα ἐκλογαὶ ἦτο φυσικὸν νὰ καταλήξουν ἐκεῖ ὅπου κατέληξαν. Διότι ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅταν δὲν ἦτο ἐδῶ ὁ Βενιζέλος, ἀντεπροσωπεύετο ἀπὸ κακοὺς φίλους, ὅταν δὲ ἐγένετο κανὲν λάθος, ὅλοι τὸ ἐπέρριπτον εἰς τὸν Βενιζέλον καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ 1η Νοεμβρίου, ἡ ὁποία δέον νὰ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς ψευτοφιλελευθέρους καὶ ὄχι εἰς τὸ κρατοῦν πλειονοψηφικὸν ἐκλογικὸν σύστημα. Οἱ ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς κοπτόμενοι φέρουσιν ὡς ἐπιχείρημα τὸ ὅτι αὕτη θὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος εἰς τὸ Κράτος καὶ θὰ ἐπιφέρῃ τὴν πολιτικὴν εἰρήνην ἐν τῷ Τόπῳ. Εἶναι τοῦτο πλάνη, κύριοι· ἂν σήμερον ὑποβόσκῃ ἀναρχία ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἡ ἀναρχία αὐτὴ μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα θὰ ἐμφανισθῇ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης· διότι ἀμέσως θὰ ἐμφανισθοῦν ὄχι 32 ἀρχηγοὶ κομμάτων, ἀλλὰ 132, καὶ τότε δὲν θὰ ἔχωμεν μόνον κόμματα καὶ ὁμάδας, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν συμμορίας ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, καθόσον, ὅπως προεῖπον, δὲν εἴμεθα κατηρτισμένοι ψυχικῶς, ἀλλὰ μόνον διανοητικῶς. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τῆς γνώμης μου ταύτης σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς· πρὸ ὀλίγου ἐπληροφορήθην ἀπό τινας συναδέλφους ὅτι τὴν πρωίαν οἱ προοδευτικοὶ–φιλελεύθεροι εἶχον σύσκεψιν, καὶ ἐνῷ οἱ περισσότεροι τούτων ἦσαν κεκηρυγμένοι κατὰ τῆς ἀναλογικῆς, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀρχηγοῦ των καὶ ἄλλων τινῶν ἐν μιᾷ νυκτὶ ἢ μᾶλλον ἐν μιᾷ στιγμῇ καὶ μόνῃ τὰ πάντα ἀνετράπησαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις· δὲν ἔχομεν μορφώσει χαρακτῆρας, δὲν εἴμεθα ψυχικῶς μορφωμένοι. Διότι, ὅπως γνωρίζετε, ὁ Θουκυδίδης εἶπε «τὸ παρὸν βαρὺ τοῖς ὑπηκόοις», δηλ. ἡ παροῦσα κατάστασις, μία Κυβέρνησις λ.χ. ἢ καὶ πᾶσα Κυβέρνησις εἶναι βαρεῖα. Εἶπον μερικοὶ συνάδελφοι ὅτι συνέβη καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ὅτι δηλαδὴ τὸ Κόμμα τὸ Ἐργατικὸν ἐμειονοψήφει καὶ ἐν τούτοις ἦλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἱστορικῶς αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Οἱ Ἄγγλοι, ψύχραιμοι, εἶπον καὶ εἰς τοὺς ἐργατικοὺς νὰ διοικήσουν καὶ αὐτοὶ καὶ διῴκησαν, ἀλλὰ εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐσαρώθησαν. Ἐπίσης ἐλέχθη ὅτι ἀπέτυχε ὁ Τρικούπης καὶ ὁ Βενιζέλος μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἄνθρωποι ἦσαν καὶ αὐτοὶ καὶ ὑπέκειντο εἰς φθορὰν καὶ διὰ τοῦτο ἀπέτυχον. Ἐνθυμεῖσθε τί εἶπον κάποτε διὰ τὸν κ. Πολίτην· νὰ μὴ ἀδικῆται ἀπολύτως, διότι δυνατὸν νὰ εἶχε καὶ δίκαιον, καθόσον δὲν ἐγνωρίζομεν μήπως πολιτικῶς ἤθελε νὰ ἐρωτοτροπήσῃ μὲ τοὺς Βουλγάρους, ἵνα ἐπιβληθῶμεν εἰς ἄλλους συμμάχους μας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, κύριοι.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§16Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἔχουν γραφῆ καὶ ἔχουν λεχθῆ τόσα διὰ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, ὥστε θεωρῶ περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν. Τὸ κυριώτερον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον καταλογίζεται εἰς βάρος της εἶναι ἡ ἀστάθεια ἡ κυβερνητική. Ἀλλὰ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν ὅτι αὕτη ὀφείλεται περισσότερον ἴσως εἰς τὴν μὴ παρουσίαν προσωπικοτήτων παρὰ εἰς τὴν ἀναλογικήν. Τὴν ἀστάθειαν αὐτὴν τὴν ἐγνώρισεν ἡ Ἑλλὰς εἰς πολὺ παλαιοτέραν ἐποχήν, ὁπότε ἡ ἀναλογικὴ ἦτο ἐντελῶς ἄγνωστος. Ἡ προηγουμένη Συνέλευσις καὶ ἡ παροῦσα δὲν δύνανται νὰ καυχηθῶσιν ὅτι ἔδωκαν Κυβέρνησιν εἰς τὴν Χώραν σταθεράν. Ἡ Γαλλία ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ἐντεῦθεν ἔδωκε Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι, κατὰ στατιστικήν, δὲν ἔζησεν ἑκάστη περισσότερον τῶν ἐννέα μηνῶν, καὶ μόνον ὁ Γαμβέτας καὶ ὁ Βαλδὲκ Ρουσσὼ ἀποτελοῦν κάποιαν ἐξαίρεσιν. Κατὰ τὴν γνώμην μου τὸ ὅλον ζήτημα συνοψίζεται ὡς ἑξῆς: Σήμερον, ὑπὸ τὰς παρούσας συνθήκας, ποία εἶναι ἡ μεγαλυτέρα καὶ ἐπιτακτικωτέρα ἀνάγκη τῆς Χώρας καὶ ἐπίσης ποῖον εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιτακτικὴ αὕτη ἀνάγκη ἠμπορεῖ νὰ ἱκανοποιηθῇ. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἔχει μεγαλυτέραν ἀνάγκην ὁ Τόπος, εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ τῆς πολιτικῆς γαλήνης. Ἀντιμετωπίζομεν τόσα ζητήματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ προσφυγικὸν δὲν εἶναι τὸ μικρότερον, περιβαλλόμεθα ἀπὸ τόσους ἐχθροὺς καὶ ἀσπόνδους φίλους, ἔχουν τόσον κλονισθῆ τὰ θεμέλια τοῦ ἐθνικοῦ μας οἰκοδομήματος, ὥστε ἀναμφιβόλως χρειάζεται μεγάλη μαντικὴ ἱκανότης διὰ νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἡ Χώρα αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ μακρὸν στάδιον ζωῆς, ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ ἐσωτερικὴν διαμάχην καὶ νὰ ἐμφανίζῃ ἡφαίστειον κινδυνεῦον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν νὰ ἐκραγῇ. Ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις δὲν θὰ εἶχεν ἴσως λόγον ὑπάρξεως, ἂν δὲν ἐξησφάλιζεν εἰς τὸν Τόπον τὴν γαλήνην καὶ τὴν ὁμαλότητα. Τὰ ὄνειρα, αἱ μεγάλαι ἰδέαι, αἱ μεγάλαι ἐλπίδες κατέρρευσαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπολείπεται νὰ κάμωμεν εἶναι νὰ στερεώσωμεν τὸ οἰκοδόμημα, ὑπὸ τὴν στέγην τοῦ ὁποίου κατέφυγον ὁμογενεῖς ἀπὸ τὰ τέσσαρα σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος. Εἶναι ἐπίσης ἀναντίρρητον ὅτι εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τῆς γαλήνης ταύτης δύναται νὰ συμβάλλῃ ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή. Δὲν ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ πανάκειαν ὅλων τῶν δεινῶν μας οὔτε ὅτι οἱ θεσμοί, οἱ νόμοι δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὴν ψυχὴν τοῦ λαοῦ, δύνανται νὰ ἐκριζώσωσι κακὰς ἕξεις, κακὰς συνηθείας, ἀλλὰ πιστεύω ὅτι ἡ πολιτικὴ πρόβλεψις ἀπαιτεῖ νὰ σέβωνται ἑαυτοὺς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰς μίαν δεδομένην στιγμὴν δὲν λαμβάνουν ὅλα τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅλα τὰ μέτρα τὰ ἀναδεικνυόμενα ὑπὸ τῆς πείρας, ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, ὑπὸ τῶν περιστάσεων πρὸς ἀντιμετώπισιν ἑνὸς κινδύνου, τὸν ὁποῖον βλέπουν ὀγκούμενον εἰς τὸν ὁρίζοντα. Εἰς τὴν κρισιμωτέραν καμπὴν τῆς ἐθνικῆς μας ἱστορίας, ἡ γενεά μας, παρ’ ὅλους τοὺς ἡρωισμοὺς καὶ τὰς θυσίας, ἀπέτυχεν οἰκτρῶς χάρις εἰς τὴν ὕπαρξιν κυρίως, ἐκτὸς τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ μετώπου, εἰς τὴν περίφημον διαίρεσιν. Ἡ διαίρεσις αὕτη ἀτυχῶς ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον, μολονότι βεβαίως ἀπέβαλε τὸ μεγαλύτερον μέρος τῆς ὀξύτητός της. Ἀτυχῶς ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον ἡ Ἑλλὰς διαιρουμένη εἰς δύο κόσμους ἀντιμετώπους, οἱ ὁποῖοι, ἂν μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κωνσταντίνου καὶ μετὰ τὴν αὐτεξορίαν τοῦ Βενιζέλου δὲν ἔχουσι πλέον λόγον ὑπάρξεως καὶ ἔχουσι μόνον ἱστορικὴν ἀξίαν, δὲν ἔπαυσαν ὅμως νὰ ὑπάρχουν καὶ νὰ ὠθοῦνται πρὸς σύγκρουσιν. Καὶ ἡ ὕπαρξις τῶν δύο αὐτῶν κόσμων ἀποτελεῖ τὸν μεγαλύτερον καὶ σοβαρώτερον ἐχθρὸν τῆς Ἑλλάδος. Ἐφόσον λοιπὸν τοὺς δύο αὐτοὺς κόσμους δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς προσεγγίσωμεν περισσότερον πρὸς ἀλλήλους, ἔχομεν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν ὥστε ἡ γραμμὴ τοὐλάχιστον ἡ διαχωριστικὴ μεταξὺ αὐτῶν νὰ γίνῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀβαθεστέρα. Ἔχομεν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν νὰ τοὺς τερματίσωμεν, νὰ τοὺς τεμαχίσωμεν, ὥστε νὰ ἀνακόψωμεν τὴν ὁρμὴν αὐτῶν πρὸς τὴν σύγκρουσιν καὶ νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον τοὺς πολιτικοὺς ἀπὸ τὴν κληρονομίαν τοῦ παρελθόντος, τῆς ὁποίας ἐξακολουθοῦμεν νὰ εἴμεθα δέσμιοι, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ δύνανται νὰ κανονίσωσι τὴν θέσιν των ἀναλόγως τῶν νέων πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν ὅρων καὶ συνθηκῶν. Βεβαίως ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ δὲν θὰ γεφυρώσῃ οὔτε θὰ πληρώσῃ τὸ περίφημον χάσμα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τὰ ἀναχώματα θὰ χαμηλώσῃ, ἂν δὲν τὰ καταρρίψῃ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον προσωπικῶς συμφέρει ἡ στενὴ περιφέρεια, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρὸς ἐξασφάλισιν, πρὸς ἐπίτευξιν τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης καὶ ἀσφαλείας οὐδεμία θυσία δὲν εἶναι πολὺ μεγάλη. Βεβαίως θὰ εἴμεθα ἀνάξιοι ἡμῶν καὶ τῆς ἀποστολῆς ἡμῶν ἂν εἰς τὰς κρισίμους περιστάσεις δὲν αἰρώμεθα ὑπὲρ τὰ συμφέροντά μας. Δὲν λησμονῶ ὅτι προέρχομαι ἀπὸ περιφερείας αἱ ὁποῖαι κεῖνται ἐπὶ τῶν συνόρων καὶ ὅτι τὰ σύνορα αὐτὰ δὲν θὰ εἶναι πολὺ ἀσφαλῆ, ἂν ἡ ἐσωτερικὴ λαῖλαψ ἐκσπάσῃ (Χειροκροτήματα).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατηρτίσθη ἀπὸ τοὺς κ. κ. Α. Μιχαλακόπουλον, Γ. Καφαντάρην, Α. Παπαναστασίου, Θ. Σοφούλην, Σ. Γονατᾶν, Γ. Ροῦσον, Κ. Ρέντην, Φ. Μανουηλίδην καὶ Γ. Κονδύλην. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν» νομοσχεδίου. Ὁ κ. Π. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον.

§18Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν διευθύνας τὴν διοίκησιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ χειρισθεὶς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου μὲ τὰς ἀλλεπαλλήλους μεταλλαγὰς ἀπὸ τῆς στενῆς εἰς τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ τἀνάπαλιν, ἀπὸ τοῦ σφαιριδίου εἰς τὸ ψηφοδέλτιον, περιωρισμένον ἢ μή, καὶ παρακολουθῶν τὰς ἀπὸ τριετίας σχεδὸν συζητήσεις περὶ ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, τάσσομαι ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τοῦ τελευταίου συστήματος. Ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πολὺ συνετέλεσαν εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς γνώμης μου ταύτης ἡ μελέτη τοῦ ἀξιοτίμου πολιτευτοῦ Μαντινείας καὶ τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κ. Μυλωνᾶ, ὡς καὶ τοῦ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως γραψάντων περὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐγκρίτων ἐπιστημόνων κ. Χαριτάκη καὶ Γεωργαντᾶ. Τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, προϋποθέτον πάντοτε εὐρεῖαν περιφέρειαν καὶ ψηφοδέλτιον, θέτει τὸν ἐκλογέα εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξῃ τοὺς μᾶλλον ἐπιλέκτους ὑποψηφίους ἐν ἑκάστῃ ἐκλογικῇ περιφερείᾳ, καθόσον δὲν ἀποκλείονται διὰ τούτου καὶ οἱ πλειονοψηφοῦντες τῶν ἀντιθέτων παρατάξεων. Ἂν εἴχομεν τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, δὲν θὰ ὑφιστάμεθα τὴν ἐπακολουθήσασαν ἐθνικὴν συμφοράν, καθόσον τόσον ὁ ἐπιφανὴς πολιτικὸς καὶ οἱ μᾶλλον ἐπίλεκτοι συνεργάται του ἀσφαλῶς θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Αἱ 45,000 τῶν ἐκλογέων τῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ ἀναλόγως τῶν ἄλλων νομῶν δὲν θὰ ἔμενον ἄνευ ἀντιπροσώπου. Καὶ ἂν εἰς ἀπωτέραν περίοδον, τὴν τοῦ 1896, ἐφηρμόζετο τὸ σύστημα τοῦτο, δὲν θὰ ἀπεστερεῖτο ἡ Πατρὶς καὶ τὸ Κοινοβούλιον τοῦ Μεγάλου Τρικούπη, ἐπιλαχόντος διὰ δύο μόνον ψήφων ἀγνωμόνων συμπολιτῶν του. Εἶναι περίεργον ὅτι καὶ κατὰ τὴν μίαν καὶ κατὰ τὴν ἄλλην περίοδον, ἃς ἐμνημόνευσα, τὴν ἀνησυχίαν τῶν δύο μεγαλυτέρων πολιτικῶν τῆς Ἑλλάδος ἐπηκολούθησεν ἡ δεινὴ συμφορὰ τοῦ 1897 καὶ τοῦ 1922, ὡσὰν ἡ Εἱμαρμένη ἤθελε νὰ ἐπέλθῃ τιμωρὸς τοῦ παραπλανηθέντος λαοῦ. Ἀλλὰ τὸ συναφὲς μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας ἔχει ἀποτέλεσμα τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος, ἐφόσον ὁ βουλευτὴς δὲν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπασχολῆται κατ’ ἀνάγκην μὲ μικροζητήματα προσωπικῶν ἀξιώσεων τῶν ἐκλογέων του, πιεζόντων αὐτὸν ἐν τῇ στενῇ περιφερείᾳ, ἀλλ’ ἀντιθέτως θὰ μεριμνᾷ περὶ γενικωτέρων ζητημάτων τῆς ἐκλογικῆς του περιφερείας καὶ τοῦ Ἔθνους, μελετῶν ταῦτα χωρὶς νὰ περισπᾶται ἀπὸ μικροὺς ἐπαρχιακοὺς περισπασμούς. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἐκλείπει καὶ τὸ ἀπηρχαιωμένον πλέον σφαιρίδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἀπαραίτητον παρακολούθημα καὶ τὴν μεγάλην δαπάνην καὶ σπατάλην συγχρόνως τοῦ Κράτους διὰ τὴν προμήθειαν ἐκλογικῶν εἰδῶν καὶ τὴν ἀνιαρὰν ἐκ μέρους τοῦ ὑποψηφίου ἀναζήτησιν ἀντιπροσώπου του διὰ τὰ ἐκλογικὰ τμήματα καὶ τὴν πολλάκις παρατηρηθεῖσαν καλπονόθευσιν παρ’ ἐπιτηδείων ἀντιπροσώπων, πεπειραμένων εἰς ὄχι ἀσυνήθη ἐκλογικὰ τεχνάσματα. Διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐπιτυγχάνεται ἀσφαλῶς καὶ ἡ καταπράϋνσις τῶν ἐκλογικῶν παθῶν, καθόσον ἐν τῇ εὐγενεῖ ἁμίλλῃ τῆς ἐπικρατήσεως ἐκλογικῶν ἀρχῶν, δὲν θὰ ἀποκλείωνται οἱ ἐπίλεκτοι πάντων τῶν κομμάτων. Πάντες οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Χώρας, οἱ διευθύναντες τὰ κοινὰ κατὰ τὴν τελευταίαν πεντηκονταετίαν, μὴ θέλοντες νὰ ἀποστερήσωσι τὰς ἐπαρχίας των διακεκριμένων τοπικῶν ἀντιπάλων, συνέπραξαν μετ’ αὐτῶν, ὡς ἐν παραδείγματι ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος συνέπραξε μετὰ τοῦ ἀντιπάλου του Ὑπουργοῦ Ἀντωνοπούλου, ὁ Χαρίλαος Τρικούπης μετὰ τοῦ Δεληγεώργη, ὁ Θρασύβουλος Ζαΐμης μετὰ τοῦ Πετιμεζᾶ, κατὰ τοὺς νεωτέρους δὲ χρόνους ὁ μὲν Γεώργιος Θεοτόκης ἐκράτησε δύο θέσεις εἰς τὸν συνδυασμὸν τῆς Ἀττικῆς χάριν τῶν πολιτικῶν του ἀντιπάλων Δραγούμη καὶ Νέγρη, ὁ δὲ Ἐλευθέριος Βενιζέλος χάριν τοῦ Δημητρίου Ράλλη. Ἠκούσαμεν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας· τὴν ἀστάθειαν τῶν Κυβερνήσεων λόγῳ τῆς ἀνάγκης ὑπάρξεων συμμαχιῶν τοιούτων. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι νὰ φρονῶ ὅτι ἀκριβῶς ἄγει εἰς τὸ ἀντίθετον συμπέρασμα, διότι καταλύον τὴν ἑκάστοτε δικτατορίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐκλέγοντος ὡς Ὑπουργοὺς ὅσους ἀτομικῶς προτιμᾷ, θὰ ἐξαναγκάζῃ αὐτὸν νὰ ἐκλέγῃ καὶ Ὑπουργοὺς ἐκ μικρῶν ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι μὲ τὸ σημερινὸν πλειονοψηφικὸν σύστημα οὐδὲ λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν συνήθως. Κατηγόρησαν τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν ὡς ἐνισχύουσαν τὸν κομμουνισμόν. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι συνάδελφοι νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Ἐν πρώτοις δὲν φρονῶ ὅτι ὁ κομμουνισμὸς ἔκαμε προόδους εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὥστε νὰ φοβούμεθα τὴν ἐνίσχυσιν αὐτοῦ. Ἂν ἐξαιρέσητε ὡρισμένα κέντρα καὶ ἰδίως καπνεργατικά, ὡς καὶ στελέχη τινὰ τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων, πρωτοστατήσαντα πάντοτε εἰς ἀπεργίας, ἀγνοοῦνται σχεδὸν εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας καὶ ἀσυναισθήτως ἀκούονται καὶ φωναὶ ὑπὲρ τοῦ κομμουνισμοῦ. Ἂν δὲ λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν πλοῦτον τῶν ἀγροτῶν καὶ τὴν μεγάλην ζωτικότητα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, δύο κυριωτάτων παραγόντων τῆς ζωῆς τῆς Χώρας, ἐν συνδυασμῷ μὲ τὰς τελευταίας προόδους τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου, θὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν θὰ θυσιάσῃ οἱοσδήποτε τῶν ἀνωτέρω παραγόντων τὸ βέβαιον μέλλον, ἀπὸ τὰς ἀγνώστους περιπετείας τὰς τεινούσας εἰς συμφοράς. Θὰ εἶναι δὲ εὐχάριστον ἄν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος καταλάβωσιν ἀριθμόν τινα βουλευτικῶν ἑδρῶν, ὁπότε εἰσερχόμενοι ὀπαδοὶ τῆς ἰδέας ταύτης εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἢ θὰ μεταβάλωσι γνώμας μεταπειθόμενοι ἢ θὰ παραμένωσιν ἐν ἀδυναμίᾳ ἐπικρατήσεως, ἐνῷ διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, καθ’ ὃ πλειστάκις ἐπικρατεῖ ἡμερησία μέθη καταπαύουσα μετὰ τὴν διαλογήν, ὅτε ἐπέρχεται ἡ μετάνοια, εἶναι φόβος ἐπιτυχίας καὶ ὁλοκλήρων συνδυασμῶν εἴς τινα κέντρα. Καταλήγων, κύριοι, εὔχομαι ὅπως καὶ ἡ Ἑλλάς, ἀκολουθοῦσα τὸ παράδειγμα τόσων Κρατῶν, προηγηθέντων εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου, ἐφαρμόσῃ ψηφίζουσα τὸ νομοθέτημα τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Συνέλευσις θὰ καυχᾶται ὅτι ἔχει εἰς τὸ ἐνεργητικόν της. (Χειροκροτήματα).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§20Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἰς ἓν ἀπὸ τὰ νοσήματα τοῦ ἐκλογικοῦ μας νόμου πρέπει νὰ ἀποδοθῇ καὶ ἡ κατακραυγὴ ἡ ὁποία ἐγεννήθη λόγῳ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Κάθε ἰδέα καὶ κάθε μεταρρύθμισις καὶ κάθε ἰδέα μεταρρυθμιστικὴ ἀνέκαθεν ἐπολεμήθη, διότι κατὰ συνήθειαν φέρομεν τὴν πρόληψιν ἐναντίον τῆς μεταβολῆς καὶ ὅ,τι ἔχομεν συνηθίσει δὲν θέλομεν νὰ τὸ ἀποβάλωμεν. Δι’ αὐτὸ εἴμεθα προσκεκολλημένοι εἰς τὸ παλαιοντολογικὸν σύστημα τῆς ψηφοφορίας διὰ σφαιριδίων καὶ καλπῶν, τὸ ὁποῖον καὶ καταπονεῖ τοὺς πολίτας ψηφοφόρους καὶ ἐπιφέρει ἀλλοῖα ἀποτελέσματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ ἤθελαν. Καὶ ἡμεῖς πολλάκις ἐσφάλομεν λόγῳ τῆς καταπονήσεως καὶ εἰς ἡμᾶς συνέβη νὰ διέλθωμεν ἀπὸ κάλπην χωρὶς νὰ ψηφίσωμεν εἰς αὐτήν. Εἰς ἐμὲ συνέβη νὰ καταψηφίσω συνάδελφόν μου, τὸν κ. Κουτσοπέταλον, παρασυρθεὶς ἀπὸ τὴν κούρασιν, τὴν ὁποίαν εἶχον αἰσθανθῆ διὰ νὰ διαδράμω τὴν συνέχειαν τῶν καλπῶν.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα περιφερείας.

§22Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον περιφερείας. Καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οἱ πολῖται πολὺ εὐχαρίστως θὰ ἀποδεχθῶσι τὸ σύστημα αὐτό. Ἀτυχῶς ὅμως, ὡς καὶ ὁ κ. Παπαναστασίου ἐτόνισεν, οὐδέποτε ὡμιλήσαμεν εἰς τὸν λαὸν περὶ καταργήσεως τῆς κάλπης καὶ ἀγνοεῖ καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ πολλά του συστήματος ἀγαθά. Καὶ ἐφόσον εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ πολιτικὴ συνείδησις τῶν πολιτῶν δὲν δύναται νὰ ἐκδηλωθῇ μὲ μαθηματικὴν ἀκρίβειαν, δηλαδὴ δὲν ὑπάρχει τρόπος διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ἓν στατιστικὸν ἀποτέλεσμα ἐπιστημονικόν, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς θὰ δείξῃ τὴν ἐκλογικήν του θέλησιν, πρέπει κατ’ ἀνάγκην νὰ εὑρεθῇ τὸ δικαιότερον καὶ καταλληλότερον σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ δύναται ἡ ἐκλογικὴ θέλησις νὰ διοχετευθῇ εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Βεβαίως ἓν ἀπὸ τὰ ἀρτιώτερα συστήματα εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Σοβιετικὴ Δημοκρατία, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται εἰς διαρκῆ συνέλευσιν καὶ δύνανται οἱ πολῖται νὰ ἀποδοκιμάσωσιν ἕνα ἀντιπρόσωπόν των καὶ ἀποστείλωσι νέον ἀντιπρόσωπον εἰς οἱανδήποτε στιγμήν. Σήμερον ἡ πρᾶξις ἀπέδειξεν ὅτι τὸ ἔχον ὀλιγώτερα ἐλαττώματα σύστημα εἶναι τὸ ἀναλογικόν. Ὅτι ὁ ὀργανισμὸς ὁ κρατικὸς νοσεῖ, τοῦτο εἶναι γνωστὸν καὶ πάντως φρονῶ καὶ ἐγὼ ὅτι ἓν ἀπὸ τὰ φάρμακα διὰ τῶν ὁποίων θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν θεραπείαν τῆς νόσου ταύτης εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον κατηγορήθη ἐπανειλημμένως. Μερικὰ πλεονεκτήματα τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἤθελα καὶ ἐγὼ νὰ ἀναπτύξω. Νομίζω ὅτι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐκπροσωπεῖται ἡ λαϊκὴ θέλησις, ἐνῷ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἡ λαϊκὴ θέλησις δὲν ἐκπροσωπεῖται ὅλη, ἀλλὰ μόνον ἡ πλειονοψηφία τοῦ λαοῦ, ἤτοι τὰ 50% ἢ τὰ 40% μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν εἰσέρχονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν πολιτῶν. Φαντασθῆτε λόγου χάριν ὅτι εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἐπὶ 100 χιλιάδων ἐκλογέων ἠμπορεῖ οἱ 51,000 νὰ ἀποστείλωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοὺς ἑκατὸν βουλευτὰς καὶ οἱ 49,000 κανένα. Τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα αὐτὸ τὸ προσὸν ἔχει· ὅτι ἀποστέλλουν ἀντιπροσώπους μόνον οἱ ἡμίσεις τῶν πολιτῶν, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ μένει ἄνευ ἀντιπροσώπων, ἐνῷ μὲ τὸ ἀναλογικὸν οἱ 51,000 θὰ ἀποστείλωσι 51 βουλευτάς, οἱ δὲ 49,000 θὰ ἀποστείλωσι 49 βουλευτάς. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι ὁ λαὸς δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ νομοθετῇ καὶ θὰ διοικῇ ἀμεσώτερον, θὰ λαμβάνῃ μέρος ἡ λαϊκὴ κυριαρχία εἰς τὴν διοίκησιν καὶ τὸν ἔλεγχον ὅλων τῶν κομμάτων καὶ ὅλων τῶν ἀπόψεων. Ἄλλο προτέρημα τῆς διοικήσεως εἶναι ὅτι πραγματοποιεῖ ἀρτιώτερον τὴν ἀρχὴν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Πολλοὶ ἐκλογεῖς λόγῳ τοῦ τρόπου τῶν ἐκλογῶν καὶ ἰδίως οἱ μορφωμένοι τρομοκρατοῦνται ἀπὸ τοὺς μπράβους. Διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἀνέφερα ὅλοι θὰ προσέρχωνται καὶ ἑπομένως ἔχομεν τὴν καθολικὴν ψηφοφορίαν. Τὸ σύστημα τοῦ συνδυασμοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον κατακρίνεται, ἐννοεῖται καὶ δικαιολογεῖται, διότι ἄνευ τοῦ συνδυασμοῦ δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ τοῦτο. Ἐπίσης τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἔχει κηρυχθῆ ἡ πλειονότης τῶν ἐκλογέων καὶ τῶν πληρεξουσίων, διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος δικαιολογεῖται πληρέστατα καὶ ἔχει ἐφαρμογήν. Ἐπίσης δὲν θὰ ὑπάρχῃ δυσαναλογία τοῦ βουλευτικοῦ πληρεξουσίου, διότι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ὑπονοεῖ εὐρείας περιφερείας ἐξίσου ἢ ἀνάλογον ἀριθμὸν τῶν ἐκλογέων. Μὲ τὸ σημερινὸν σύστημα τῆς ποικίλου ἀντιπροσωπεύσεως τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν Συλλόγων πολιτικῶς ἄνισων ἔχει ἀποτέλεσμα ὀλίγον ἀπέχον ὄχι μόνον τῆς ἀδικίας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐγκληματικότητος. Θὰ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 15ης Μαΐου ὁ κ. Πὼπ ἐξελέγη πληρεξούσιος ἀπὸ τὴν νῆσον Ψαρρᾶ διὰ ψήφων 190. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς ἔλαβεν 25,219, διότι εἶχεν ἀναλόγους ψηφοφόρους. Κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναλογικῆς πρέπει νὰ ὑπάρξῃ κάποια ἰσοροπία ἐκλογικῶν Συλλόγων καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἰσότητα ἢ σχεδὸν ἰσότητα τῶν πληρεξουσίων. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνομοιότης, δηλαδὴ ἐντολή. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὴν γνώμην πρέπει νὰ καταργηθῇ. Ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως εἶναι αἱ περιφέρειαι αἱ ἐκλογικαὶ νὰ περιέχουν ἰσαρίθμους ἐκλογικοὺς Συλλόγους.

§23ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ ζήτημα ἔχει σημασίαν.

§24Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εἶναι νὰ αὐξηθοῦν κατὰ τὸ δυνατὸν αἱ ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Διὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπὴ χωρίζεται ἡ περιφέρεια Ἀθηνῶν–Πειραιῶς μὲ τὰς νήσους, ὥστε νὰ μὴ ἐκλέγωνται 10 βουλευταὶ εἰς τὸν νομὸν Ἀττικοβοιωτίας. Ἐπάνω εἰς αὐτὰ ἔχω νὰ εἴπω μίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν Αὐστριακὴν Βουλήν. Πρὸ δωδεκαετίας, ὅταν ἐψηφίσθη δημοσιονομικὸς νόμος μεγάλης σημασίας ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, κατόπιν στατιστικῶν ἀπεδείχθη ὅτι 4 ἑκατομμύρια ἐκλογέων εἶπον «Ὄχι» καὶ 1,400 ἐκλογεῖς εἶπον ναὶ καὶ ἐψηφίσθη τὸ σπουδαῖον αὐτὸ δημοσιονομικὸν νομοσχέδιον. Παρετηρήθη δὲ ὅτι οἱ πληρεξούσιοι οἱ ὁποῖοι εἶπον «Ναὶ» καὶ οἱ ὁποῖοι ἦσαν τῆς πλειονοψηφίας δὲν ἀντεπροσώπευον παρὰ 1.400 ἐκλογεῖς, ἐνῷ οἱ τῆς μειονοψηφίας ἀντιπροσώπευον ἀριθμὸν 4 ἑκατομμυρίων. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας ὅλα τὰ ἄτοπα αἴρονται. Ἄλλο προτέρημα εἶναι ὅτι θὰ ἀκούηται εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν ἡ φωνὴ τῶν μειονοψηφιῶν ἀπὸ πάσης τῆς νομικῆς καὶ κοινωνικῆς ἀπόψεως. Δηλαδὴ καὶ ἡ μικροτέρα ἀλλὰ κάπως σημαντικὴ πολιτικὴ ὁμάς, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ μίαν ἄποψιν οἰκονομικὴν ἢ μίαν κομματικὴν μορφὴν ἢ ἓν πρόγραμμα, θὰ ἀντιπροσωπεύηται ἀπαραιτήτως μὲ ἓν ἀνάλογον ἀριθμὸν ἑδρῶν, τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν συμβαίνει. Ἔπειτα ἡ ἐκλογὴ ἡ ἀναλογικὴ ἁπαλύνει τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας καὶ στρέφονται οἱ ἀγῶνες κυρίως περὶ ἰδέας καὶ ἀρχὰς καὶ δὲν εἶναι ἀγῶνες προσώπων μὲ σημαίας καὶ μὲ εἰκόνας. Ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ τοῦτο διὰ τὸ ἰδικόν μας πολιτικὸν ζήτημα μετὰ τὴν ἀμέσως ἐκλογὴν εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω. Ἄλλο προτέρημα εἶναι ὅτι καταργεῖ τὸν πολιτικὸν συνδυασμὸν καὶ ὁδηγεῖ τὸν λαὸν εἰς πολιτικὰς ὀργανώσεις καὶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας εἰς ἐξαίρεσιν πεδίου συναντήσεως καταρτισμοῦ ὑψηλῶν Σωματείων ἰδεῶν καὶ ἀρχῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐκμεταλλευταὶ ἔχοντες ὡς σημαίαν τὸ πρόσωπον, τὴν ἐπιρροήν των, ἀλλὰ θὰ χρειασθῶσι συνδυασμοὺς προσώπων ὑπὸ κάποιαν σημαίαν, ἔστω καὶ ψευδῆ, πάντως ἰδεῶν καὶ κομμάτων. Σύλλογοι καὶ ὀργανισμοὶ θὰ ἀγωνίζωνται εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς ἀγῶνας.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μία ὁμάς.

§26Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὁποία θὰ συγκροτηθῇ ὑπὸ ἓν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκπέσῃ. Θὰ ἐμφανισθῇ μία ὁμάς, ἡ ὁποία θὰ ἐμφανίσῃ εἰς ἕνα νομὸν δύο ὑποψηφίους καὶ ἂν πάρῃ ἓν ποσὸν ψήφων, θὰ ἔχῃ ἕδρας ἀναλόγους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἄλλο προτέρημα εἶναι ὅτι σταματᾷ τὴν συναλλαγὴν μεταξὺ βουλευτῶν, κομματαρχῶν, ὑπαλλήλων καὶ ὑπουργῶν καὶ περιορίζει τὰ κόμματα. Ἀρχηγοί, κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ὑπάρχωσιν. Ἀρχηγοὶ θὰ εἶναι οἱ ἀριστεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐνδείκνυνται ἀπὸ τὰ κόμματα.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω συνήθως ὅτι εἰσέρχεσθε εἰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου. Ἀνεφέρετε ἀρχηγοὺς κομμάτων.

§28Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται νὰ ὑπάρχῃ μία διευθύνουσα Ἐπιτροπή.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε ὅτι καταργοῦνται οἱ ἀρχηγοί.

§30Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν προσωπικῶν κομμάτων. Τὰ κόμματα θὰ ἐνδυθῶσι ἓν ἔνδυμα ἔστω καὶ ψευδὲς διὰ νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ. Ἡ σπουδαιοτέρα ἄποψις κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ὅτι εἰς τὸν λαὸν ἀπόκειται νὰ ἴδῃ ἂν τὸ ἔνδυμα εἶναι ψευδὲς ἢ ἀληθινόν. Ἐπίσης ὑποβοηθεῖ εἰς τὴν πολιτικὴν διαπαιδαγώγησιν καὶ κυρίως διὰ τὸν Ἕλληνα ἐκλογέα, ὁ ὁποῖος συνήθως χάριν φιλίας καὶ κομπαριᾶς ψηφίζει μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο κόμμα θὰ παύσῃ διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν νόθον ἐκλογὴν καὶ θὰ ἀναγκασθῇ ἑκὼν ἄκων νὰ προσέλθῃ εἰς ἓν κόμμα καὶ νὰ ἀγωνισθῇ. Ἀκόμη, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ σύστημα αὐτὸ σύμφωνον μὲ τὴν ἀριθμητικήν, μὲ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι διόλου σύμφωνον τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα: 51 = 100, 49 = 0. Μὲ τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν 49 = 49 καὶ 51 = 51.

§31Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Οἱ 51 ἀντιπροσωπεύουσι τοὺς 49.

§32Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ 49 δὲν ἐκπροσωποῦνται μὲ τὸ σύστημα τὸ σημερινὸν ἐφόσον ἡ πλειονοψηφία καταλαμβάνει ὅλας τὰς ἕδρας καὶ διοικεῖ τὸν Τόπον.

§33Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Εἶναι πλειονοψηφία.

§34Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡ μειονοψηφία δὲν ἐκπροσωπεῖται διόλου. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ἐν τέλει, κύριοι συνάδελφοι, ἐνῷ σήμερον τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι μία σφύρα, ἡ ὁποία συντρίβει τὰ κόμματα, τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι μία ζυγαριὰ ἀκριβοδικαία, ἡ ὁποία ζυγίζει καὶ ἀποδίδει εἰς ἕκαστον κόμμα τὸ ποσὸν τῶν ἑδρῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀναλογοῦν εἰς τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν παρουσιάζει. Ἡ διακήρυξις τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου ἀναγράφει μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅτι δικαίωμα παντὸς πολίτου εἶναι νὰ λαμβάνῃ μέρος προσωπικῶς καὶ δι’ ἀντιπροσώπου εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν νόμων καὶ εἰς τὴν εἰσφορὰν εἰς τὸν δημόσιον πλοῦτον. Τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὅμως ὅπως παρετηρήθη καὶ ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ὅπως συνέβη καὶ ἐδῶ, τὸ δικαίωμα αὐτὸ πραγματικῶς δὲν ὑφίσταται, διότι κάθε πολίτης δὲν μετέχει οὐδὲ εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν νόμων.

§35ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ποῖον σύστημα ἐπικρατεῖ, ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε;

§36Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικρατεῖ τὸ πλειονοψηφικόν. Δὲν λέγουν ὅτι εἶναι τὸ ἄριστον. Εἶναι ὅμως τὸ Βελγικὸν καὶ τόσων ἄλλων Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπεκράτησε τὸ ἀναλογικὸν καὶ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι πλέον ἢ εὐάρεστα καὶ ἐπιστημονικῶς θεωρεῖται τὸ ἄριστον. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν θέλητε νὰ ἐξακολουθήσῃ διέπον τὸν Τόπον τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικόν, δηλαδὴ ἡ πλειονοψηφία νὰ εἶναι τὸ πᾶν καὶ ἡ μειονοψηφία μηδέν, ἂν θέλητε ἐναντίον τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἠθικῆς νὰ διοικούμεθα ἀπὸ μίαν ὁμάδα πολιτῶν, οἱ δὲ ἄλλοι πολῖται νὰ μὴ ἔχουν οὐδεμίαν γνώμην οὐδὲ ψῆφον, ἂν θέλητε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀποχὴ πολλῶν πολιτῶν ἀπὸ τὰς κάλπας καὶ αἱ πιέσεις τῶν ὀργάνων τῆς Ἐξουσίας, ἂν θέλητε νὰ ἐξακολουθοῦν τὰ πάθη καὶ αἱ διαμάχαι νὰ πρυτανεύουν, ἀκολουθήσατε τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἂν ὅμως θέλητε ἐξυγίανσιν τοῦ πολιτικοῦ μας βίου, ἂν θέλητε ἐξύψωσιν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ἂν θέλητε καὶ ἡ Ἑλλὰς νὰ ταχθῇ εἰς τὴν σειρὰν τῶν προηγμένων καὶ τῶν πράγματι φιλελευθέρων Κρατῶν, πρέπει νὰ ψηφίσητε τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, διὰ τῆς ὁποίας ὅλα τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον θὰ ἀποκτήσωμεν. (Χειροκροτήματα).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θεολογίτης ἔχει τὸν λόγον.

§38Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι πληρεξούσιοι, πόσον ἀσυμπαθὴς εἶναι ἡ ἀντιγνωμία ἡμῶν πρὸς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὐαγγελίζονται τὰ ἀγαθὰ τῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ μας συστήματος. Ὑπέρμαχοι αὐτοὶ τῆς ἐκλογικῆς δικαιοσύνης, τῆς παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας καὶ τόσων ἄλλων μεταρρυθμίσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀδικήσουν ἡμᾶς τοὺς βραδυποροῦντας πρὸ τῶν νεωτερισμῶν, πρὸ τῶν ὁποίων ἡμεῖς καὶ πρὸ τοῦ φωτὸς τῶν ὁποίων ἀποστρέφομεν τοὺς ὀφθαλμούς μας διὰ νὰ μὴ ὑποστῶμεν τὸ ἐκτυφλωτικὸν φῶς! Τοῦτο ἀφορᾷ αὐτούς. Ἡμεῖς ἓν μόνον διαβλέπομεν εἰς τὴν προσπάθειαν αὐτήν· τὴν προσπάθειαν τοῦ νὰ ἀφαιρέσουν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προβῇ ὁ ἴδιος εἰς τὴν πολιτικήν του ἐκκαθάρισιν, τὴν προσπάθειαν ἐπιβολῆς, ἐν ὀνόματι δῆθεν κομμάτων ἀρχῶν ἀνυπάρκτων, τῶν προσώπων ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν θὰ εἶχεν ἐμπιστοσύνην νὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐντολήν του. Εἶναι μία ἀλήθεια αὐτὴ ἀναμφισβήτητος. Τὰ κόμματα ἀρχῶν προϋποθέτουν πολίτας εὐσυνειδήτους, προϋποθέτουν πολιτικοὺς συλλόγους καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, προϋποθέτουν ἀκόμη συνείδησιν πολιτικὴν ἐξικνουμένην ἐφ’ ὅλων τῶν κοινωνικῶν καὶ τῶν οἰκονομικῶν ζητημάτων. Ποίαν πίστιν ἡμεῖς, οἱ μὴ δυνάμενοι ἐκ τῆς λῃστείας νὰ καλλιεργήσωμεν καὶ ἐκ τῆς κλοπῆς νὰ προφυλαχθῶμεν, ποίαν πίστιν δυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν εἰς τὸν λαόν, εὐαγγελιζόμενοι νέας ἀρχάς; Ἂν ὅλοι ἡμεῖς ἐτηροῦμεν τὰς ἐπαγγελίας ἡμῶν πρὸς τὸν λαὸν καὶ ἂν ἐφροντίζομεν νὰ ἐναρμονίζωμεν τὰς πράξεις ἡμῶν καὶ τὰ ἔργα ἡμῶν πρὸς τὰς ὑποσχέσεις καὶ τοὺς λόγους ἡμῶν, βεβαίως ἡ πολιτικὴ ἀντίθεσις καὶ ἡ ὀξύτης θὰ εἶχον παρέλθει καὶ ὁ ὁμαλὸς πολιτικὸς βίος θὰ εἶχεν ἤδη κυριαρχήσει εἰς τὸν Τόπον. Ἡ διαμάχη καὶ ἡ ὀξύτης, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εὑρίσκεται σήμερον εἰς τὰς τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εὑρίσκεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν πλειονότητα τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος πάντοτε ἐβάδισεν εἰς πράξεις καὶ ἔργα ἄντικρυς ἀντίθετα πρὸς τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ ἐπιλογὴ ἑπομένως τῶν προσώπων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τῶν ἑδραιωμένων ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει διὰ τῆς πολιτικῆς αὐτῶν καὶ διὰ τῆς ἀρετῆς αὐτῶν καὶ διὰ τῶν πράξεων αὐτῶν, ἡ ἐπιλογὴ αὕτη ἀφαιρεῖται διὰ τῆς σημερινῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ συνεχίζεται ἐν ὀνόματι τῶν κομμάτων ἀρχῶν δῆθεν ἡ παλαιὰ καὶ ἀθλία ἐκείνη τακτική, ἡ ὁποία ἴσχυσε μέχρι σήμερον, καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ κωνσταντινισμοῦ καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ βενιζελισμοῦ θὰ παρελαύνουν ὅλα τὰ παρελάσαντα καὶ χρεωκοπήσαντα παλαιὰ κομματικὰ στελέχη.

§39Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Τὰ θεωρεῖτε ὅμοια πράγματα;

§40Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Καὶ ἡ τακτικὴ αὕτη θὰ παρατείνῃ τὴν πολιτικὴν μακροβιότητα ὅλων τῶν προσώπων ἐκείνων, πρὸς τὰ ὁποῖα ἀσυμπαθῶς ἐφέρετο ἡ γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Δι’ αὐτῆς τῆς μεταρρυθμίσεως στεροῦμεν πλέον οὐσιαστικῶς τοῦ δικαιώματος τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ ψηφοδελτίου ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καὶ θὰ ἐπιβληθοῦν, ἐπαναλαμβάνω, χάριν τῶν ἀνυπάρκτων κομμάτων ἀρχῶν ὅλα τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν ἀνάγκην πλέον τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλὰ θὰ ἔχουν τὴν ἀνάγκην τοῦ χρίσματος μόνον ἐκ μέρους τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Κύριοι πληρεξούσιοι, ποῖος δύναται νὰ ἀντείπῃ ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι τὸ τελειότερον σύστημα καὶ ἡ δικαιοτέρα πλάστιγξ πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας; Οὐδεὶς καλῆς πίστεως συζητητὴς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία ἔρχεται ὡς προϊὸν εἰς Πολιτείαν εὐνομουμένην καὶ ἀνθοῦσαν καὶ πλήρως κατηρτισμένην. Ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι ὁ καθρέπτης μέσα εἰς τὸν ὁποῖον ἀντικατοπτρίζεται πραγματικῶς ἡ λαϊκὴ κυριαρχία. Ἀλλ’ εἰς ἕνα Τόπον, ὅπου ἀγνοεῖται εἰς μεγάλην μερίδα ἡ γραφὴ καὶ ἡ ἀνάγνωσις, εἰς ἕνα Τόπον, ὅπως ἡ Ἑλλάς, ὅπου καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα εἰς πλεῖστα μέρη δὲν ὁμιλεῖται καθ’ ὁλοκληρίαν, δὲν θὰ εἶναι ὁ καθρέπτης, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντικατοπτρίζῃ τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὁ καθρέπτης τῆς αἰθούσης τῶν γελωτοποιῶν. Καὶ θὰ εἶναι ἀκόμη ἡ ἀμφίστομος μάχαιρα εἰς χεῖρας παιδίου, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ προξενήσῃ ζημίας καὶ καταστροφάς. Δὲν δύναμαι ἐγώ, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου. Οἱ συντάκται αὐτοῦ κατέχουν ὅλας τὰς ἐπιστημονικὰς ἰδιότητας διὰ νὰ καταρτίσουν τὸ τελειότερον σύστημα. Τοῦτο μόνον λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἐσπευσμένη ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ εἶναι ὁ προάγγελος τοῦ τερματισμοῦ τοῦ βίου τοῦ Σώματος αὐτοῦ. Ἡ ἐπιμονὴ μεθ’ ἧς ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισίς του, ἡ ἐξασκουμένη πίεσις, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, πολλὰ σημαίνουν δι’ ὅσους θέλουν νὰ ἴδουν κατάμματα τὴν πραγματικότητα. Πλανῶνται ὅμως ὅλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φαντάζονται ὅτι μία ἐκλογικὴ μεταρρύθμισις θὰ εἶναι ἐκείνη, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπιτρέπωμεν εἰς τὸν λαὸν νὰ μᾶς ψηφίζῃ, ὅταν θέλωμεν, καὶ νὰ εὑρίσκεται ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ μᾶς καταψηφίσῃ, ὅταν δὲν θέλῃ. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ εἰσαγωγή, κύριοι συνάδελφοι, θὰ ἀρχίσῃ καὶ ὁ ἀλληλοσπαραγμὸς μεταξὺ τῶν πολιτευομένων τῶν αὐτῶν περιφερειῶν καὶ θὰ ἀρχίσῃ καὶ ἡ προσωπικὴ πολιτικὴ καὶ ἡ τοπικὴ ἐπιρροή, περὶ τῆς ὁποίας τόσα πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ τὴν ὁποίαν τόσον θέλομεν νὰ καταργήσωμεν ὅλοι μας, καὶ θὰ ἐνταθῇ ἡ μικροπολιτικὴ καὶ τὰ ρουσφέτια. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἁπλᾶ καὶ ὁλοφάνερα γεγονότα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξελιχθοῦν μεθαύριον γύρω ἀπὸ τὸ περίφημον σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ὡς τοῦτο θεσπίζεται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου. Αἱ πολιτικαὶ καὶ κοινωνικαὶ ἐξουσίαι μετατοπίζονται πλέον ὁριστικῶς κατὰ ἕνα τρόπον ἀποκλειστικῶς κλίνοντα εἰς τὸ Κέντρον καὶ ἡ πολιτικὴ συναλλαγὴ θὰ συνεχίζεται δυστυχῶς καὶ καὶ θὰ συνεχίζεται τραγικωτέρα διὰ τὸν κόσμον ἐκεῖνον τὸν Νεοελλαδικόν, ὁ ὁποῖος δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη νὰ χειραφετηθῇ πολιτικῶς. Ἄν τοὐλάχιστον διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐπρόκειτο νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν μίαν πνευματικὴν ἀριστοκρατίαν διὰ τὴν προστασίαν τῶν κοινωνικῶν συμφερόντων, δὲν θὰ εἴχομεν ἀντίρρησιν. Σπεύδοντες ὅμως ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας νὰ καταλύσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς τῶν προσώπων ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, κρατοῦμεν αὐτὸν δέσμιον εἰς τὰς ἐξ ἄνωθεν ὀρέξεις. Ὁ ἰατρὸς Στόκμαν, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς ἕν ἔργον τοῦ Ἴψεν «Ὁ Ἐχθρὸς τοῦ Λαοῦ», κατέληξεν εἰς ἕν συμπέρασμα, κατόπιν τοῦ ἀναθέματος, τὸ ὁποῖον ἡ ἀχάριστος λαϊκὴ κυριαρχία ἤγειρε κατ’ αὐτοῦ· ἐγκατέλειψε τὰ πάντα καὶ ἤνοιξε Σχολὴν διὰ νὰ μορφώσῃ καὶ νὰ διδάξῃ. Διδάξατε καὶ μορφώσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Εἴμεθα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἡμεῖς, ὄχι διότι δὲν ἐπιτυγχάνεται δι’ αὐτῆς ἡ δικαία ἐκπροσώπησις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀλλὰ διότι, ὡς εἴμεθα σήμερον, εἴμεθα ἀνάξιοι αὐτῆς. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἰς ἕνα Τόπον ὅπου ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀκόμη δὲν ὁμιλεῖται παντοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σπεύσωμεν νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὸν λαὸν νὰ ψηφίσῃ κόμματα νέα μὲ παλαιὰ πρόσωπα καὶ νὰ τῷ ἀφαιροῦμεν διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔζησαν μεταξὺ αὐτοῦ, ἐμεγάλωσαν μεταξὺ αὐτοῦ καὶ παρέχον ὅλα τὰ δείγματα ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰς ἀρχὰς τὰς ὁποίας ἐπαγγέλλονται νὰ μὴ τὰς τηρήσουν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἑλληνικῆς κυριαρχίας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κιαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§42Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἀνεπτύχθησαν τόσον εὐγλώττως τὰ ἐπιχειρήματα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ ὁποῖα συνηγοροῦν ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως παρ’ ἡμῖν τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, ὥστε πᾶσα ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιμονὴ νὰ καθίσταται ἴσως περιττὴ καὶ ἄσκοπος. Ἄν θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ κυριωδῶν τινων ζητημάτων, τοῦτο θὰ πράξωμεν, κύριοι συνάδελφοι, ἵνα διατυπώσωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Τὸ τοιοῦτον καὶ μόνον φρονοῦμεν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ πρὸς διαφώτισιν ἐπὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον, παρουσιαζόμενον ἐν τοιαύτῃ πλοκῇ, ξενίζει πολλοὺς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Θεμελιώδης ἀρχή, κύριοι, παντὸς κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῆς Χώρας νὰ ἀνέρχηται εἰς τὴν Ἀρχὴν διὰ τῆς ψήφου τῶν πλειόνων. Ἡ πραγματικὴ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ ἡ πλήρης αὐτῆς καθιέρωσις ἀπαιτεῖ ἀπαραιτήτως ὅπως ἡ λαϊκὴ ἀντιπροσωπεία εἶναι ἡ πιστή, ἡ πραγματικὴ εἰκὼν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ἵνα ἐπιτευχθῇ τοῦτο, κύριοι, εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον τὸ ἐκλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλει καθιερωθῆ διὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν τοῦτο πολίτευμα, νὰ ἐξασφαλίζῃ εἰς μὲν τὴν πραγματικὴν τοῦ λαοῦ πλειονοψηφίαν τὴν ἐξουσίαν, εἰς δὲ τὴν μειονοψηφίαν τὸν ἔλεγχον. Τὰς ἐγγυήσεις ταύτας ὅσον καὶ ἄν θελήσητε νὰ τὰς ἀναζητήσητε εἰς τὸ κρατοῦν παρ’ ἡμῖν πλειονοψηφικὸν σύστημα, οὐδαμοῦ θέλετε τὰς συναντήσει. Διότι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν ἐτονίσθη ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, δὲν ἔχει ὡς βάσιν οὔτε τὸν ὀρθὸν λόγον οὔτε τὴν δικαιοσύνην. Διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀποκλείει μίαν μεγάλην μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ—ἔστω καὶ κατὰ πλᾶσμα μειονοψηφίαν—ἐνῷ, λέγω, τὴν ἀποκλείει ἐντελῶς πάσης ἐκπροσωπήσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, διευκολύνει ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἐπικράτησιν τῆς μειονοψηφίας. Ἀνεπτύχθησαν περὶ τούτου ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης τόσα παραδείγματα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων συναδέλφων, οἵτινες διὰ νὰ καταπείσουν ἡμᾶς ἠναγκάσθησαν νὰ καταφύγωσι καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν καὶ ἄλλων Κρατῶν, ὥστε νὰ εἶναι ἐντελῶς περιττὸν νὰ ἐπανέλθω. Κατ’ ἐμέ, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τὴν Χώραν ἡμῶν. Ἔχομεν τὸ ζωντανὸν παράδειγμα τῆς ἐκλογῆς τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920. Κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκείνας, ἐνῷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς πλειονοψηφίας αὐτοῦ περιέβαλε μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, εἴδετε ὅτι ἦλθε καὶ ἐκυβέρνησε τὴν Χώραν ἡ μειονοψηφία, ἥτις, ἐφαρμόσασα τὸ πρόγραμμα αὐτῆς, ὡδήγησε ταύτην εἰς τὸ Μικρασιατικὸν κατάντημα. Ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως τοῦ γεγονότος τούτου, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν ρίψητε ἓν ἐρευνητικὸν βλέμμα εἰς τὸ δημοψήφισμα τῆς 13 Ἀπριλίου, θέλετε ἐξαγάγει ἐκ τούτου τὰ ἑξῆς βέβαια συμπεράσματα, ὅτι τὸ δημοψήφισμα αὐτὸ ἀπέδωκεν ὑπὲρ τῆς Δημοκρατίας τὰ ⅔ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἂν ἐκάμνετε ἐκλογὰς εἰς ὅλην τὴν Παλαιὰν καὶ Νέαν Ἑλλάδα μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα ἀνάλογον πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ δημοψηφίσματος. Τί σημαίνει τοῦτο, κύριοι; Τί ἄλλο παρὰ ὅτι τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα οὔτε τὴν δικαιοσύνην ἱκανοποιεῖ οὔτε τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦν τὴν Χώραν, ἀποτρέπει. Καὶ τοῦτο καὶ μόνον τὸ γεγονὸς θὰ ἦτο ἱκανὸν νὰ πείσῃ πάντας ἡμᾶς ὅτι οἱαδήποτε ἄλλη δικαιολογία, οἱοσδήποτε ἄλλος λόγος δὲν θὰ ἦτο ἱκανὸς νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ ἀπὸ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, διότι ὁ σκοπὸς ἡμῶν, διότι τὸ καθῆκον ἡμῶν εἰς τοῦτο κυρίως ἀποβλέπει, νὰ κατοχυρώσωμεν καὶ νὰ ἑδραιώσωμεν τὸ πολίτευμα. Ἐδῶ δὲ μέσα ὑπάρχει καὶ ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο τὸ ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον κρίνομεν ὡς ἀπαραίτητον διὰ τὴν κατοχύρωσιν τῆς Δημοκρατίας. Ἰδοὺ ποῦ εὑρίσκεται καὶ ἡ ἐντολὴ τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν τινὲς ἐκ τῶν συναδέλφων ἠθέλησαν νὰ ἀμφισβητήσωμεν. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι καὶ εἰς προγράμματα ἐκλογικά, ὅπως εἶναι καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ εἰς προγραμματικὰς δηλώσεις, ὅπως ἦσαν αἱ δηλώσεις τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Φιλελευθέρων, μεταγενεστέρως μετὰ τὸ δημοψήφισμα καὶ εἰς κοινοβουλευτικὰς ἐνεργείας τῆς ἐκπροσωπούσης τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὸ 1921 διετυπώθη ἡ ἀξίωσις τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω εἰς τί ἀπέβλεπεν ἡ ἀξίωσις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ πῶς ἐκρίνετο ἡ ἐκλογικὴ μεταρρύθμισις (ἀναγινώσκει): «27 Μαΐου 1921. Ἡ ἐκπροσωποῦσα τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπρότεινεν ὅπως ἡ εʹ παράγραφος τοῦ ἄρθρου 60 διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς· «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ βουλευτῶν ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἐχόντων τὸ δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν δι’ ἀμέσου καθολικῆς μυστικῆς ψηφοφορίας κατὰ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα». Τοιαύτη ἦτο τότε ἡ ἀξίωσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων, ἀξίωσις ἡ ὁποία ἐγένετο παγκοίνως γνωστὴ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀξίωσις τὴν ὁποίαν ἐγνώριζε πολὺ καλὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅταν μᾶς περιέβαλλε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του. Τότε δὲ ὁ ἀγωνιστὴς τῶν φιλελευθέρων ἀρχῶν ἐν τῷ δημοσιογραφικῷ πεδίῳ ἀείμνηστος Καβαφάκης ἔγραφεν εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Τύπον» μεταξὺ ἄλλων (ἀναγινώσκει): «Θεωροῦμεν ἀπαραίτητον ὅπως καθιερωθῇ συνταγματικῶς καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ ὁσημέραι τυγχάνον γενικῆς ἐφαρμογῆς εἰς τοὺς φιλελευθέρους λαοὺς σύστημα τῆς κατ’ ἀναλογίαν ἐκλογῆς, τοῦθ’ ὅπερ ἐξασφαλίζει εἰς τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα τὴν ἐπιβολὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται καὶ τὸ ἡμέτερον πολίτευμα». Αὐταὶ ἦσαν τότε αἱ ἀπόψεις τοῦ Κόμματος τῶν Φιλελευθέρων καὶ τὰς ἀπόψεις ταύτας ὑποστηρίζομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον, κύριοι πληρεξούσιοι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον τὸ ἐπιχείρημα, μὲ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ σᾶς καταπείσω ὅτι ἀποτελεῖ ὄχι μόνον πολιτικήν, ἀλλὰ καὶ κρατικὴν ἀνάγκην ἡ καθιέρωσις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ὑπάρχουν πλεῖστα ὅσα ἄλλα ἐπιχειρήματα, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἀναφέρω παρὰ μόνον τρία τινά, τὰ καὶ σπουδαιότερα. Κατὰ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ὁ λαὸς διαιρεῖται εἰς δύο ἀντίθετα στρατόπεδα, ἱστάμενα ἀπέναντι ἀλλήλων καὶ ἕτοιμα νὰ ἀλληλοσπαραχθῶσι· διότι τὸ σύστημα τοῦτο, διὰ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ ἑνὸς κόμματος, ἐπιβάλλει τὴν ἐνέργειαν ὅλων ἐκείνων τῶν μέσων καὶ μεθόδων, τὰ ὁποῖα συνεπάγονται τὴν ἐξόντωσιν τοῦ ἀντιπάλου κόμματος, καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὀξύνονται τὰ πάθη καὶ τὰ μίση τὰ πολιτικὰ καὶ ὁ λαὸς καὶ προεκλογικῶς καὶ μετεκλογικῶς εὑρίσκεται εἰς δύο ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα, ἕτοιμα νὰ ἀλληλοσπαραχθῶσι. Καὶ ποῖος δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὰ γενόμενα καὶ περαιτέρω ὅλα ὅσα συνέβησαν τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920; Ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται τὰς τενεκεδοκρουσίας, τοὺς πυροβολισμοὺς καὶ τοὺς λιθοβολισμοὺς καὶ τὸ πανδαιμόνιον τὸ ὁποῖον ἐγένετο τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν, ὁπότε εἶχεν ἐπικρατήσει τὸ ἀντίπαλον πολιτικὸν κόμμα; Αὐτὸ καὶ μόνον θὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι, ἂν διατηρήσωμεν τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, θὰ ἐξακολουθήσῃ διαιωνιζόμενον τὸ ζήτημα τῶν καθεστωτικῶν ἀγώνων, τοὺς ὁποίους συμφέρον ἔχουν τινὲς πολιτικοὶ παράγοντες νὰ διατηρήσουν, διότι ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον ἀντλοῦν τὸ κῦρος καὶ τὴν πολιτικὴν αὐτῶν ὀντότητα. Πάντα ταῦτα, κύριοι, θέλουσιν ἀναμφισβητήτως ἀποφευχθῆ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς· θέλουσιν ἀποφευχθῆ, διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο οὐδὲν κόμμα θέλει εἶναι τόσον ἰσχυρὸν ὥστε νὰ δύναται νὰ καταπνίγῃ τὸν ἀντίπαλον αὐτοῦ καὶ νὰ θέλῃ νὰ ἐξοντώσῃ τὸ ἀντίπαλον πολιτικὸν κόμμα· διότι ἕκαστον κόμμα θὰ γνωρίζῃ ὅτι ἀναλόγως τῆς ἀριθμητικῆς του δυνάμεως θὰ ἐπιτύχῃ καὶ θὰ λάβῃ τόσας ἕδρας ὅσαι τῷ ἀναλογοῦν. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ τὸ συμφέρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὠθεῖ εἰς ἐξάπλωσιν τῶν πολιτικῶν παθῶν καὶ εἰς πολλαπλασιασμὸν τοῦ μίσους.

§43Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μετάσχουν οἱ ἀντίπαλοί μας ὑπὸ ἀναλογικὴν ψηφοφορίαν;

§44Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δὲν ὑπάρχει δικαιολογία διὰ τὸν ἀντίπαλον κόσμον νὰ ἀπόσχῃ τῶν ἐκλογῶν. Δικαιολογίαν θὰ εἶχεν, ἂν εἶχε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἐγίνοντο ὑπὸ τὸ κράτος βίας καὶ νοθείας. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἐκλέξῃ μὲ σύστημα τὸ ὁποῖον ἀποδέχονται ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη τῆς Εὐρώπης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θέσωμεν ὡς προϋπόθεσιν ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μερὶς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἥτις θὰ ἀπόσχῃ τῶν ἐκλογῶν.

§45Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἐδιαβάσατε τὸ «Σκρὶπ» σήμερον, τὸ ὁποῖον γράφει ὅτι διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος θέλομεν νὰ κλέψωμεν τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§46Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἀκριβῶς μὲ αὐτὸ ποὺ γράφει δὲν πείθει οὔτε τὸν ἴδιον τὸν ἑαυτόν του, ὄχι τὸν λαόν. Ἄλλο μειονέκτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν, εἶναι τοῦτο, ὅτι δημιουργεῖ ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, διότι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο τί συμβαίνει; Εἰς ἄλλας μὲν ἐπαρχίας ἐπιτυγχάνουν οἱ ὑποψήφιοι ἑνὸς κόμματος καὶ εἰς ἄλλας οἱ ὑποψήφιοι ἄλλου κόμματος. Συμβαίνει λοιπὸν νὰ μὴ ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν κομμάτων ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Κατ’ ἀνάγκην δὲ τὸ τοιοῦτον γεννᾷ ἕνα ἀνταγωνισμόν, ὁ ὁποῖος καὶ ἤδη ἔχει γεννηθῆ ἐν Ἑλλάδι. Λάβετε τὸ σύνολον τῆς Νέας Ἑλλάδος καὶ τὸ σύνολον τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Δὲν ἔχει ἆρά γε γεννηθῆ ὁ ἀνταγωνισμὸς αὐτός; Ἀναμφισβητήτως ναί. Ἀλλ’ ἡ δημιουργία τοιούτου ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Χώρας δὲν ὑποθάλπει μόνον τὸν ἰδιοτελῆ τοπικισμόν, ἀλλὰ καὶ τὴν πρόοδον τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ἀνακόπτει, συντελεῖ δὲ περαιτέρω εἰς τὴν διάσπασιν τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος καὶ ἀλληλεγγύης, ἥτις ἀποτελεῖ ἀπαραίτητον ὅρον ὄχι μόνο διὰ νὰ πράξῃ τι τὸ μέγα ἡ Ἑλλὰς ὡς Ἔθνος, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ζωὴν αὐτῆς, διότι ἡ ἐθνικὴ ἑνότης εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὁδηγεῖ τοὺς λαοὺς εἰς θυσίας χάριν τῶν γενικωτέρων συμφερόντων, ὅταν δὲ ἐκλείψῃ αὕτη, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ μεγαλουργήσῃ τὸ Κράτος, ἀλλ’ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ. Θεωρῶ ἑπομένως τὸ ἐλάττωμα τοῦτο ἐκ τῶν οὐσιωδεστέρων ἐλαττωμάτων τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἐπιδράσωσι σοβαρῶς ἐπὶ τῆς συνειδήσεως ἡμῶν. Ἀλλὰ περαιτέρω, κύριοι συνάδελφοι, μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ὑποβιβάζεται τὸ κοινοβουλευτικὸν ἐπίπεδον. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Καβάλλας ἠθέλησε νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι διὰ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος ἐπιβάλλονται ὡρισμένα πρόσωπα, καταργεῖται ἡ ἐλευθέρα ἐκλογή. Οὐδὲν ἀναληθέστερον τούτου. Διὰ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος ἐπιδιώκεται ὄντως ἡ ἀποκάθαρσις τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος, ἐπιδιώκεται νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐκλέγωνται οἱ ἱκανοὶ καὶ οἱ καταλληλότεροι διὰ νὰ διαχειρίζωνται τὰ κοινά· διότι τότε μόνον ὑπάρχει ἐγγύησις ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἡ ἐπικράτησις ὡρισμένων ἰδεολογιῶν. Τοῦτο ἑπομένως θὰ συντελεσθῇ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ὁ ἐκλογεὺς δὲν δεσμεύεται παντάπασιν· ἔχει τὴν ἐλευθερίαν πρῶτον νὰ ἐκλέξῃ τὸν συνδυασμὸν εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀνήκῃ καὶ δεύτερον τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς τοπικῆς αὐτοῦ ἐμπιστοσύνης, δηλαδὴ ἔχει τὴν ἐλευθερίαν ὁ ἐκλογεὺς νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς γενικῆς αὐτοῦ ἐμπιστοσύνης καὶ τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς τοπικῆς αὐτοῦ ἐμπιστοσύνης. Ποῦ λοιπὸν εὑρίσκεται ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλὰ θὰ πολλαπλασιασθοῦν, λέγουσιν, οἱ μνηστῆρες τῆς ὑποψηφιότητος. Τοῦτο, κύριοι, ἀποτελεῖ μίαν ἀντίρρησιν, ἡ ὁποία ἴσως κατὰ τοὺς μεσαιωνικοὺς χρόνους θὰ εἶχε θέσιν, σήμερον ὅμως ἀναμφισβητήτως ἀποτελεῖ ἀναχρονισμόν, καθόσον ἡ πρόοδος δὲν συντελεῖται διὰ τῆς στασιμότητος, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀνανεώσεως τοῦ πολιτικοῦ κόσμου, διὰ τῆς ροῆς νέου αἵματος εἰς τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Χώρας, καὶ ἂν τοῦτο ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, θὰ ἐπιτύχωμεν τὸ μεγαλύτερον ἀγαθὸν ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν νὰ ἐπιτύχωμεν. Καὶ ἐνῷ, κύριοι πληρεξούσιοι, τοιαῦτα εἶναι τὰ ἐλαττώματα συστήματος, τὸ ὁποῖον, κρατοῦν παρ’ ἡμῖν, ἐγέννησεν ὅσα ἐδημιούργησε δεινά, ποῖα εἶναι ἐξ ἀντιθέτου τὰ προτερήματα τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν; Ὅπως εἶπον, δὲν θὰ μακρηγορήσω καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, διότι διὰ νὰ ἀπαριθμήσῃ κανεὶς τὰ προτερήματα τοῦ συστήματος τούτου δὲν θὰ ἤρκει ἴσως μία καὶ μόνη συνεδρίασις, ἀλλὰ θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλίγα τινά. Τὸ σύστημα τοῦτο, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ πλειονοψηφικόν, στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς δικαιοσύνης. Πραγματοποιεῖ τὴν ἐκλογικὴν λεγομένην δικαιοσύνην, διότι κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως ἕκαστον κόμμα ἐκ τῶν ἐν τῇ Χώρᾳ ὑπαρχόντων ἢ ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργηθῶσι θὰ πάρῃ τόσας ἕδρας ὅσαι ἀναλογοῦσιν εἰς τὴν πραγματικὴν ἀριθμητικὴν ἐκλογικὴν αὐτοῦ δύναμιν. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐξασφαλισθῇ οὕτως ἡ ἐξουσία εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἡ ὁποία θὰ ἀντικατοπτρίζῃ τὸ ἐκλογικὸν Σῶμα καὶ θὰ ἐξασφαλισθῇ εἰς τὴν μειονοψηφίαν ὁ ἔλεγχος ὁ ἀπαραίτητος διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Δεύτερον προτέρημα εἶναι ὅτι προάγει τὴν πολιτικὴν ἠθικήν, διότι, κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, θὰ παύσῃ πλέον ὁ συνδυασμὸς τῶν προσώπων, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸς ὁ συνδυασμὸς προσώπων ἐμπνεομένων ἀπὸ διαφορετικὴν ἰδεολογίαν, ὅπως γίνεται σήμερον χάριν ἀκριβῶς τῆς ἐκλογικῆς νίκης, δηλαδὴ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ καταρρίψωμεν τὸν προσωπικὸν ἀνταγωνισμόν, καὶ τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα ἀπὸ τὸ πεδίον τὸ καθαρῶς προσωπικὸν καὶ κομματικόν, θὰ τὸν μεταφέρωμεν εἰς τὸ πεδίον τῶν ἀρχῶν, τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν προγραμμάτων, ὑπὲρ τῆς ἐπικρατήσεως τῶν ὁποίων νὰ ἀγωνίζεται ἕκαστον κόμμα, ἵνα ἐντεῦθεν, διὰ τῆς διαδόσεως καὶ ἐπικρατήσεως τῶν ἀρχῶν, ἐπιτύχῃ τὴν ἐκλογὴν τῶν ὑποψηφίων αὐτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὥστε ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς, θὰ ἀποβῇ τὸ ἐργαλεῖον τῆς ὀργανώσεως τῶν κομμάτων ἀρχῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων οἱ κύριοι συνάδελφοι κόπτονται. Οἱ θεσμοί, κύριοι, εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὁδηγοῦσιν εἰς τὴν προαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἠθῶν μιᾶς Χώρας. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι παράγοντες βεβαίως, ἐκ τῶν ὁποίων κυρίως ἐξαρτᾶται ἡ προαγωγή, ἀλλὰ οἱ θεσμοὶ ἀποτελοῦσι τὴν ἰσχυροτέραν πρὸς τὰ ἐμπρὸς ὤθησιν. Ὁμοιάζει δὲ ὁ συλλογισμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, διότι δὲν ὑπάρχουν κόμματα ἀρχῶν παρ’ ἡμῖν, πρὸς τὸν συλλογισμὸν ὅτι πρέπει πρῶτον νὰ μάθῃ κανεὶς νὰ κολυμβᾷ καὶ κατόπιν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν τῶν ἀνωτέρων βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ἄλλο προτέρημα τοῦ συστήματος τούτου εἶναι ὅτι ἀναπτύσσει τὸ ἐκλογικὸν τοῦ πολίτου ἐνδιαφέρον. Μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἓν μέρος τῶν ἐκλογέων, εἴτε διότι φρονεῖ ὅτι ἡ ψῆφος αὐτῶν θὰ πάῃ χαμένη καὶ ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν ἀπολύτως σκοπιμότητα, εἴτε διότι φοβεῖται τὰς συγκρούσεις, τὰς ἀναστατώσεις αἱ ὁποῖαι λαμβάνουν χώραν ἔξωθι τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων, εἴτε διότι φοβεῖται τοὺς μετέπειτα διωγμούς, ἓν μέγα μέρος τῶν ἐκλογέων, λέγω, ἀπέχει συνήθως τῶν ἐκλογῶν. Μὲ τὸ ἐκλογικὸν σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παρέχεται εἰς τὸν ἐκλογέα ἡ ἐλπὶς ὅτι ἡ ψῆφος αὐτοῦ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ἀντιπροσώπων τοῦ κόμματός του, θὰ ἀναπτυχθῇ τὸ ἐκλογικὸν τῶν πολιτῶν ἐνδιαφέρον, ἐκ τῶν ἄλλων δὲ λόγων, ἐκ τῶν ὁποίων θέλομεν ἐπιτύχει ἠρεμωτέραν καὶ εἰρηνικωτέραν τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν καὶ θέλομεν ἀποφύγει τὰς προεκλογικὰς καὶ μετεκλογικὰς τενεκεδοκρουσίας, θέλει ἐνισχυθῆ ἔτι μᾶλλον τὸ ἐνδιαφέρον αὐτό. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἀπεδείχθη εἰς ὅλας τὰς Χώρας, εἰς τὰς ὁποίας ἐφηρμόσθη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα καὶ συγκεκριμένως ἀναφέρω τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἰσχύει κἂν ἁγνὸν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς· εἶναι ὀλίγον νοθευμένον. Εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάρχουν 11 ἑκατομμύρια ἐκλογεῖς, συμμετεῖχον ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, σχεδὸν πάντοτε, μόλις τὰ 5½ ἑκατομμύρια. Διότι ἐκ τοῦ λαοῦ, κύριοι, συνήθως οἱ ὀλιγώτεροι συμμετέχουν εἰς τὰς ἐκλογάς. Μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ νόθου συστήματος, ἀπὸ 45% ποὺ συμμετεῖχον εἰς τὰς ἄλλας ἐκλογὰς ἐκλογεῖς, συμμετέσχον εἰς τὰς τελευταίας ἐκλογὰς 75%. Φαντασθῆτε ὁποία θὰ ἦτο ἡ ἐπίδρασις ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ σύστημα ἦτο καθαρῶς τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Ἄλλο προτέρημα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ κεφαλαιωδέστερον καὶ τὸ σπουδαιότερον, εἶναι ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ καταργεῖ τὴν τυραννίαν τῶν μεγάλων κομμάτων ἐπὶ τῶν μικρῶν. Τοῦτο διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν ἔχει ἐξαιρετικὴν σημασίαν. Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα, τὸ ὁποῖον ἠδυνάτει νὰ ἀγωνισθῇ μεταξὺ τῶν δύο ἄλλων κομμάτων, τὰ ὁποῖα, ὡς συμπληγάδες πέτρες, ἠπείλουν νὰ τὸ συντρίψουν, τὸ Ἐργατικὸν Κόμμα συνεμάχησε μετὰ τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόσμου, καὶ εἰς τοῦτο ὀφείλεται ἡ ἐκλογικὴ αὐτοῦ ἐπικράτησις κυρίως. Ὅταν τὸ κόμμα τοῦτο, κύριοι, εἶχε τὴν ἐλευθερίαν καὶ ἠδύνατο νὰ ἀγωνισθῇ ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ σημαίαν καὶ χάριν τῶν ἰδίων αὐτοῦ ἀρχῶν, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ συνεμάχει μὲ τὸ κόμμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ κατάντημα τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀγωνισθῇ ὑπὸ ἰδίαν σημαίαν, ὠθήθη πρὸς τὸ κόμμα ἐκεῖνο καὶ ἔδωκεν εἰς αὐτὸ τὴν ἐκλογικὴν νίκην. Δι’ αὐτὸ ἔχει ἰδιαζόντως σημασίαν τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν. Ἕτερον προτέρημα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι ὅτι ἀπαλλάσσει τὸν ἐκλογέα τῆς ὑποχρεώσεως νὰ ψηφίσῃ παρὰ τὰς πεποιθήσεις του. Σήμερον, ὅπως ἔχουν τὰ πράγματα, πολλοὶ ἐκλογεῖς ἢ μᾶλλον πολὺς ἀριθμὸς τούτων, ψηφίζει ὡρισμένους ὑποψηφίους πρὸς τοὺς ὁποίους διάκειται δυσμενῶς καὶ ὄχι ἕνεκα συμπαθείας. Ἀλλὰ τότε διατί τοὺς ψηφίζει; Ἀπὸ συμπάθειαν ὄχι, βεβαίως. Ἀπὸ συμφέρον, ἀναμφισβητήτως ὄχι· τοὺς ψηφίζει ἐξ ἀντιπαθείας πρὸς τὸ ἀντίπαλον κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν θέλει νὰ ἐπικρατήσῃ. Αὐτὴ ἡ ὑποχρέωσις λοιπόν, αὐτὴ ἡ ἠθικὴ βία, αὐτὸς ὁ ἠθικὸς ἐξαναγκασμὸς ὁ ὁποῖος ὠθεῖ πολλοὺς τῶν ἐκλογέων νὰ ψηφίσουν παρὰ τὴν συνείδησιν αὐτῶν, θὰ ἐκλείψῃ μὲ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς καὶ θὰ ταχθῶσιν οἱ πολῖται ὑπὸ τὰς σημαίας τοῦ κόμματος ἐκείνου μὲ τὸ ὁποῖον συμπίπτουν αἱ ἰδέαι καὶ τὰ αἰσθήματα αὐτῶν. Αὐτά, κύριοι, ἵνα συντάμωμεν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς, κατὰ τὰ κύρια αὐτῶν σημεῖα. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἐκ Καβάλλας κ. συνάδελφος, τὸ ζήτημα τῆς διατυπώσεως τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν συνδυασμῶν, τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς λεπτομερειακὸν καὶ ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν, ὅταν θὰ ἔλθῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Σήμερον δὲν συζητοῦμεν ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ δεχθῶμεν ὡς πρὸς τὴν ἀναλογικήν. Δὲν συζητοῦμεν αὐτό, κύριοι, σήμερον συζητοῦμεν ἂν κατ’ ἀρχὴν πρέπῃ νὰ ἀποδεχθῶμεν καὶ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν τὴν εἰσαγωγὴν ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐγγυᾶται ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ τὸ σπουδαιότερον ὀχύρωμα τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἐξετάζομεν τὸ ζήτημα. Αἱ λεπτομέρειαι θὰ ὁρισθοῦν κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὁπότε δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν ὁσαιδήποτε τροπολογίαι, νὰ συζητηθοῦν καί, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποδέχεται ταύτας, νὰ καθιερωθῶσιν ὡς ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς ξενίζῃ, κύριοι, ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου· διότι παρετήρησα ὅτι τινὲς τῶν κυρίων πληρεξουσίων, ἐνῷ δὲν διάκεινται διόλου δυσμενῶς διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ἐγεννήθη εἰς τὴν συνείδησιν αὐτῶν κάποιος ἐνδοιασμὸς κάποια ἀμφιβολία καὶ κάποιος δισταγμὸς ἐκ τῆς διατυπώσεως ὡρισμένου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο δὲν εἶναι συζητήσιμον· τὸ θέμα τοῦτο διαφεύγει τῆς σημερινῆς συζητήσεως καὶ ἀνήκει εἰς τὴν συζήτησιν ἄλλης συνεδριάσεως. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι ἡ καθιέρωσις τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος εἶναι ἀνάγκη, ὄχι, ὅπως εἶπον, πολιτικὴ ἢ κρατική, ἀλλ’ αὐτόχρημα ἐθνική. Ἀλλὰ προβάλλεται κατὰ τοῦ συστήματος τούτου ἡ κατηγορία, τῆς ὁποίας δύο εἶναι τὰ κεφαλαιώδη μέρη· ὅτι ἐπέρχεται δι’ αὐτοῦ ἡ κατάτμησις τῶν κομμάτων πρῶτον, καὶ δεύτερον ὅτι ἐπέρχεται κυβερνητικὴ ἀστάθεια. Καὶ ὅσον ἀφορᾶ μὲν τὴν πρώτην κατηγορίαν, ἡ ἱστορία τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος δὲν συμφωνεῖ πρὸς τοὺς ἀπευθύνοντας ταύτην· δὲν συμφωνεῖ, διότι, ὡς ἀπεδείχθη, εἰς ὅλας τὰς Χώρας εἰς τὰς ὁποίας εἰσήχθη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, ὄχι μόνον δὲν ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν κομμάτων, ἀλλὰ ἠλαττώθη σημαντικά. Πῶς θὰ ἀποδώσητε λοιπὸν εἰς τὴν ἀναλογικὴν τὴν κατηγορίαν τῆς κατατμήσεως τῶν κομμάτων; Ἡ κατάτμησις, ἡ δημιουργία δηλαδὴ νέων κομμάτων δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς δημιουργίας νέων συμφερόντων, νέων ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἀναπτύσσονται μεταξὺ τῶν κοινωνικῶν τάξεων τῶν διαφόρων ἀντιτιθεμένων ἀπόψεων, ἀπὸ ἀπόψεως συμφέροντος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἰδεολογίας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν, ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι λίαν ὑπερβολικός. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου μίαν στατιστικὴν πληροφορίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν Γαλλίᾳ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἀπὸ τῆς 1 Μαρτίου 1875 μέχρι τῆς 15 Ἰανουαρίου 1922, ἐπὶ 47 δηλαδὴ ἔτη, ἤλλαξαν 62 Ὑπουργεῖα· δηλαδὴ κατὰ μέσον ὅρον οὐδεὶς Ὑπουργὸς ἔμεινεν εἰς τὴν θέσιν του ἐπὶ ἓν ὁλόκληρον ἔτος. Πταίει λοιπὸν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀκόμη ἄγνωστον τότε; Ἡ ἐκλογὴ εἶχε γίνει κατὰ τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικὸν καὶ αἱ Κυβερνήσεις διεδέχοντο, κατὰ τὸ διάστημα ἑνὸς ἔτους, ἡ μία τὴν ἄλλην, ἂν καὶ δὲν ἴσχυε τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Ὥστε καὶ ἡ κυβερνητικὴ ἀστάθεια δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν μεταπολεμικῶς δημιουργηθεισῶν συνθηκῶν καὶ συμφερόντων, τῶν νέων ἀντιθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιουργήθησαν μεταξὺ τῶν διαφόρων ἀπόψεων μιᾶς δεδοκιμασμένης Χώρας. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν συνέβαινε, θὰ προετιμῶμεν αὐτό, κύριοι, ἀπὸ τὸ γινόμενον σήμερον, θὰ προετιμῶμεν νὰ ἐπέρχηται ἀλλαγὴ κυβερνητικὴ κατὰ μικρὰ χρονικὰ διαστήματα, ὄχι βεβαίως πολὺ βραχέα, ἀλλὰ κατὰ χρονικὰ διαστήματα ὄχι μακρά, διότι ἡ ἀλλαγὴ τῶν Κυβερνήσεως θὰ ἀναπτύσσῃ τὸν ζῆλον αὐτῶν διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν προγραμμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεών των. Θὰ ὁδηγῇ, θὰ ἐξωθῇ πρὸς τὴν ἐξέλιξιν τὴν κοινωνικὴν καὶ πρὸς τὴν κοινωνικὴν πρόοδον. Ἀλλ’ ἐν τούτοις, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι πλέον ἢ βέβαιον ὅτι ἡ διὰ συμμαχίας κομμάτων καταρτιζομένη Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ παραμένῃ μᾶλλον σταθερὰ εἰς τὴν θέσιν της, παρὰ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ σχηματίζεται ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλον συνδυασμόν· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχητε Κυβέρνησιν ἡ ὁποία θὰ στηρίζηται ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα αἱ πλειονοψηφίαι καταρρέουν ὄχι ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν συνθέσεως, ἀλλὰ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἂν λάβητε αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν σας, θὰ ἴδητε ὅτι οἱαδήποτε πλειονοψηφία, ὁσονδήποτε ἰσχυρὰ καὶ ἂν εἶναι, οἱονδήποτε πλειονοψηφικὸν σύστημα δὲν θὰ δυνηθῇ ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης νὰ στερεώσῃ καὶ νὰ τηρήσῃ εἰς τὴν θέσιν της μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἀπολαμβάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Καταπότης ἔχει τὸν λόγον.

§48Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ζήτημα τίθεται ἀπὸ διττῆς ἀπόψεως. Ἡ παροῦσα Συνέλευσις ἔχει δικαίωμα τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ ἡμῶν νόμου καὶ περιλαμβάνεται ἐν τῇ ἐντολῇ τῆς ἀλλαγῆς τοῦ πολιτεύματος καὶ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος; Κατ’ ἐμέ, ὄχι. Δὲν δικαιοῦται, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ Συνέλευσις νὰ τροποποιήσῃ τὸ ὑπάρχον κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Δύναται μία Κυβέρνησις, προερχομένη ἐξ Ἐπαναστάσεως νὰ τροποποιήσῃ τὰ καθεστῶτα, τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς λεπτομέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἡ γνώμη τοῦ ἀντιθέτου πολιτικοῦ κόσμου, καὶ μάλιστα ὑφ’ ἃς συνθήκας αὕτη ἐμφανίζεται, τουτέστι διὰ τῆς ἀποχῆς αὐτοῦ. Δέον ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν νὰ ἀπορριφθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον ῥητῶς ὁμολογεῖται παρὰ τοῦ ἀντιθέτου πολιτικοῦ κόσμου ὅτι διὰ τῆς νέας μεταρρυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἔτι μᾶλλον θὰ νοθευθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Εἶμαι λοιπὸν τῆς γνώμης ὅτι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικοῦ συμφέροντος δὲν συμφέρει νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλ’ ἤδη τίθεται τὸ δεύτερον ἐρώτημα, ἡ δευτέρα ἄποψις. Διατί ἆρά γε συνιστᾶται ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος; Διότι τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα ἀπέδωσε μέχρι σήμερον νόθα ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα, ἢ διότι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῶν μειονοψηφιῶν; Νομίζω ὅτι τὴν ἀντιπροσώπευσιν τῆς μειονοψηφίας δὲν τὴν ἀποκλείει οὔτε τὸ ὑπάρχον ἐκλογικὸν σύστημα. Ἔχομεν παραδείγματα περιφερειῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐγένετο τοῦτο, καίτοι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα ἦτο ἡ διὰ σφαιριδίου ψηφοφορία. Τί πταίει τὸ σύστημα, ἂν Κυβερνήσεις μειονοψηφίας μετεχειρίσθησαν ὅλην τὴν ἀνηθικότητα καὶ ὅλα τὰ ἄνομα μέσα διὰ νὰ κατισχύσουν; Τί πταίει τὸ σύστημα, ἂν τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας, τὰ ἐντεταλμένα τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, πρωτοστατοῦσιν εἰς τὰ μέσα αὐτά; οὐδεὶς δὲ ποτὲ ἐτιμωρήθη διὰ τὰς παρανομίας τῆς ἐκλογῆς; Ἀλλὰ φέρεται τὸ ἐπιχείρημα ὅτι θὰ ἑδραιώσωμεν τὸ πολίτευμα. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅταν παιδίον ἀκόμη, μεῖραξ, ἐσπούδαζα, ἐνθυμοῦμαι, λέγω, ὅτι ἠρώτησέ ποτε κάποιος μεγάλος βασιλεὺς «δὲν μοῦ λέγετε, τί θηρία εἶναι αὐτοὶ οἱ Ἀθηναῖοι καὶ ἀπὸ τίνων ἐπάλξεων καὶ φρουρίων μάχονται, ὥστε νὰ νικήσουν τόσας χιλιάδας στρατοῦ», καὶ ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ὅτι «ἀνδρῶν γὰρ ὄντων ἕρκος ἐστὶν ἀσφαλές». Ὑπάρχει ἡ Δημοκρατία εἰς τὰς ψυχὰς ἡμῶν, ὑπάρχει ἡ ἀπόφασις νὰ τὴν προστατεύσωμεν, ἀνεξαρτήτως ἂν τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα κολακεύονται ἢ ἱκανοποιοῦνται; Ἡ Δημοκρατία θὰ ἑδραιωθῇ. Ἀλλ’ ἂν νομίζετε ὅτι διὰ τῶν ἐκλογῶν θὰ ἑδραιώσωμεν τὸ πολίτευμα, δὲν σᾶς φέρω παρὰ τὸ παράδειγμα τῆς 1ης Νοεμβρίου. Τί ἆρά γε μᾶς ὠθεῖ εἰς τὸ νὰ ζητῶμεν τὴν τροποποίησιν αὐτήν; Ζητοῦμεν εἰς τὸ ἁπλοῦν σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίου ἐκλογῆς νὰ ὑποκαταστήσωμεν ἓν σύστημα πολύπλοκον, διὰ τὸ ὁποῖον οἱ ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς συνηγοροῦντες μᾶς παρατάσσουν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα δύναταί τις νὰ ἀναγνώσῃ εἰς ἓν βιβλίον σχετικόν. Ἀλλ’ ἡ πραγματικότης λείπει· διότι δὲν ἐξετάζεται ἡ πραγματικὴ κατάστασις, ἡ ὁποία ἔχει δημιουργηθῆ παρ’ ἡμῖν. Εἶναι ἀνάγκη διὰ ζητήματα τόσης σοβαρότητος νὰ ἐξετασθοῦν τὰ ἱστορικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα δίδουν τὰ σπουδαιότερα ἐπιχειρήματα, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τί μέχρι τοῦδε συνέβη ἐκεῖ ὅπου ἐτροποποιήθησαν τὰ ἐκλογικὰ συστήματα, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν πράγματι εἶναι ἐπείγουσα, εἶναι σκόπιμος ἡ τροποποίησις τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1898 διῆλθε σκληρὰς πολιτικὰς περιόδους, εἰς τὰς ὁποίας ἐφηρμόσθησαν ὅλα τὰ συστήματα τὰ ἐκλογικὰ καὶ ἑπομένως ὅλαι αἱ ἐκδηλώσεις τῆς πολιτικῆς ζωῆς δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι συνυφασμέναι μὲ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Εἰς τὰ 1898 ἐν Κρήτῃ, κύριοι, μετὰ τὴν ἐκδίωξιν τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, ὁ Κρητικὸς λαὸς ἐκλήθη νὰ σχηματίσῃ τὴν ἑπομένην τὴν Συντακτικὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Γνωρίζετε πῶς ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη; Εἶναι ἡ περίφημος ἐκείνη διὰ λαϊχάδων ἐκλογή, δηλαδὴ ἕκαστος πληρεξούσιος παρουσιάζετο καὶ ἐζήτει τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἐκλογέων, τῷ ἐδίδοντο καὶ κατέβαλλε πολλάκις εἰς αὐτοὺς καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τὴν χρηματικήν, διότι τὸ ταμεῖον τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἦτο κενόν. Καὶ ἡ Συνέλευσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐξελέγη διὰ τοῦ ἁπλουστάτου τούτου συστήματος, κατόπιν τετραετοῦς ἐπαναστάσεως, κατόπιν γενικῆς ἐξαρθρώσεως, ἀπέδωσε τὰ λαμπρὰ ἐκεῖνα ἀποτελέσματα, ὥστε ἡ μὲν Συντακτικὴ Συνέλευσις νὰ συντάξῃ τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τῆς Κρήτης, εἰσηγουμένου τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁ δὲ Σφακιανάκης, Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἀνταλλάξῃ τὰ περίφημα ἐκεῖνα πολιτικὰ ἔγγραφα. Καὶ ἐνῷ ὑπῆρξεν ἐκλογὴ ἁπλουστάτη, ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ἀπέδωκε διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῆς τόσον λαμπρὰ ἀποτελέσματα. Δὲν εἶναι ἑπομένως τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εὐνομίαν καὶ τὴν ἰδεώδη εὐδαιμονίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἔρχονται τὰ γεγονότα τὰ λυπηρὰ τοῦ 1900, ὅπου μία Αὐλὴ μικρὰ καὶ μωρὰ ἠθέλησε νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν γνωστὴν μέθοδον ὅλων τῶν Αὐλῶν, ὅπου κάθε χαρακτὴρ εὐθὺς εἴτε ὑπερήφανος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ θέσιν οὔτε εἰς τὸ προαύλιον· ἐδημιουργήθη ἡ λυπηρὰ ἐκείνη ἐποχή, ἡ ὁποία, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, τὸ ἥμισυ τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Κρήτης ἐχαρακτήρισεν ὡς προδότην, ὅτι ἐπρόδιδε τὴν ἐθνικὴν ὑπόθεσιν. Ἐγένοντο ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει ὄχι πλέον τῶν λαϊχάδων, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου τότε συστήματος, τουτέστιν ὁ ἐκλογεὺς ἐδικαιοῦτο νὰ ἐκλέξῃ ἕνα. Νομίζετε ὅτι ἡ ἑνιαία ἐκείνη ἐκλογή, τῆς ὁποίας ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν γνησιωτέραν ἐκλογὴν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἀντιπρόσωπος ἐκλέγει ἕνα, καὶ καθ’ ἣν ὅσον ἐπιπόλαιος καὶ ἂν εἶναι ὁ ἐκλογεύς, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ σταθμίσῃ τὰ πράγματα, νομίζετε, λέγω, ὅτι ἡ μὲ τὸ νέον σύστημα ἐκλογὴ ἐτροποποίησε τὴν κατάστασιν τῆς Κρήτης; Τίποτε. Αἱ κατηγορίαι, αἱ διαβολαί, ἡ διαίρεσις τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ἔφθασε μέχρι θανάτου κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον βλέπομεν τὴν δημοσίαν δύναμιν, τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς σκανδαλωδῶς ἐνεργούσας ὑπὲρ τῆς Αὐλῆς. Ἦλθε τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα τῆς διὰ σφαιριδίων ἐκλογῆς, μετὰ τὸ Θέρισον, καὶ ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τοῦ 1906 καὶ 1907 καὶ οὐδεμία τροποποίησις τῆς καταστάσεως ἐπῆλθε· διότι οἱ ἰθύνοντες τὴν Πολιτείαν, ἀνεξαρτήτως τῶν συστημάτων τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποίησαν διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων, δὲν ἐνεπνέοντο ὑπὸ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἐνεπνέοντο ὑπὸ τῶν ἰδιοτελῶν ὑπολογισμῶν τοῦ τότε ἡγεμόνος. Κατὰ τὸ 1908, ὁπότε ἐπῆλθον τὰ γεγονότα τῆς μεταβολῆς τῆς πολιτειακῆς ἐν Τουρκίᾳ, ἐξελέγη Κυβέρνησις διὰ βοῆς, διὰ λαϊκῆς ἀποφάσεως, ἥτις πρὸ τοῦ κοινοῦ κινδύνου τῆς Πατρίδος ἔσωσε τὴν κατάστασιν, διότι εἰς τὰς σκέψεις τῶν πολιτικῶν ἐκυριάρχει τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος. Διὰ τῶν παραδειγμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ πολλαπλασιασθῶσιν, ἂν λάβωμεν παρόμοια παραδείγματα ἀπὸ τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος, ἀποδεικνύεται ὅτι οὐδέποτε πταίει τὸ σύστημα. Ἀφοῦ δὲν πταίει τὸ σύστημα, διατί ἐπιζητεῖται νὰ προτιμηθῶσιν ἄλλα συστήματα πολύπλοκα, δυσνόητα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοοῦνται ἀπὸ τὴν δημοσίαν γνώμην τῶν ἐκλογέων καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι σύμφωνα πρὸς τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν ἀντίληψιν τῶν ἐκλογέων; Τοῦτο ἀκριβῶς συμβαίνει σήμερον. Ἀντικαθιστῶμεν ἕνα σύστημα ἁπλοῦν διὰ συστήματος μὴ δοκιμασθέντος πολυπλόκου, ἐνῷ δυνάμεθα, ἂν θέλωμεν, νὰ ἀφήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθέραν ἢ μᾶλλον νὰ ἀξιώσωμεν παρ’ αὐτῆς νὰ ἐφαρμοσθῶσιν οἱ νόμοι οἱ ἐκλογικοί, ὅπως ἐγένετο καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς πρώτης ἀναθεωρητικῆς, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1911, μετὰ τὴν ἄφιξιν ἐνταῦθα τοῦ κ. Βενιζέλου. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ ἁπλοῦν καὶ γνωστὸν σύστημα. Ἀντὶ νὰ τὸ προστατεύσωμεν, ἀντὶ νὰ τὸ εὐκολύνωμεν, ζητοῦμεν νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν διὰ νέου δυσκόλου, πολυπλόκου καί, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀντιδημοκρατικοῦ. Διότι, ἂν ἡ Δημοκρατία εἶναι ἡ ἐλευθέρα ἐκλογή, ἡ ἔλλειψις πάσης τυραννίας ὑπὸ οἱανδήποτε μορφήν, ἂν τέλος πάντων ὁ πολίτης εἶναι ἐλεύθερος νὰ ἐκλέξῃ τὸν ἀντιπρόσωπόν του, δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον ἐτέθησαν αἱ περιοριστικαὶ ἐκεῖναι διατάξεις, τῶν ὁποίων ἄλλως τε ἔχομεν πικρὰν πεῖραν ἐκ τοῦ παρελθόντος, νὰ θέλωμεν δηλ. ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ἐπαρχίας νὰ χρίεται ἀπὸ τὸ Κέντρον. Μὰ ποῖος δὲν ἐνθυμεῖται τὰς ἐκλογὰς τῆς 31 Μαΐου, τὰς ἐκλογὰς τῆς 1 Νοεμβρίου, τὸ τί ἐγίνετο εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν συνδυασμῶν; Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν προέρχομαι, ἐπὶ 4 ἑδρῶν παρουσιάσθησαν 22 ὑποψήφιοι βενιζελικοί. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ γόητρον, τὸ ὁποῖον ἐξήσκει ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος, καὶ ὅμως δὲν κατωρθώθη ὥστε νὰ περιορισθῶσιν εἰς 4 οἱ ὑποψήφιοι ἐν τῷ νομῷ. Τί σημαίνει αὐτό; Ὅτι δὲν εἶναι ὁ ἀρχηγός, δὲν εἶναι ἡ διοικοῦσα Ἐπιτροπὴ τοῦ κόμματος, ἡ ὁποία ρυθμίζει αὐτὰ τὰ πράγματα, ἀλλὰ τὰ ρυθμίζουν τόσαι κατευθύνσεις ἐνεργειῶν, ὥστε ὁ ὑποψήφιος εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ζητῇ τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων του. Τὸ ἴδιον ἀκριβῶς θὰ συμβῇ, κύριοι συνάδελφοι, ἴσως καὶ χειρότερον μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν σύστημα, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ γόητρον τοῦ ἀρχηγοῦ ἐκείνου σήμερον δὲν ὑπάρχει. Δὲν γνωρίζω, ἐγὼ τοὐλάχιστον, τὸν ἀρχηγὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐπιβληθῇ πέρα τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ὑποθέτω ὅτι ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἡ χρεωκοπία τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς εἶναι ἐξησφαλισμένη, διότι ἁπαξάπαντες οἱ πολιτευόμενοι θὰ ἀπαιτήσουν νὰ καταρτίσουν ἕκαστος ἴδιον συνδυασμὸν εἰς τὴν περιφέρειάν του. Ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσῃ ὅλας τὰς πολιτικὰς ἀνάγκας, ἀλλ’ ἂν πραγματικῶς δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνωτέρα ἀνάγκη, κανεὶς ἀνώτερος κίνδυνος διὰ τὸ πολίτευμα, ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς δύναται νὰ ἀναβληθῇ. Ἂν πάλιν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμόσωμεν νέον σύστημα ἐκλογικόν, ἐγὼ ἓν μόνον τοιοῦτον διαβλέπω, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τὰ μεγάλα στρατόπεδα, τὰ ὁποῖα δημιουργοῦσι καὶ εἰς τὰς ἐλαχίστας προστριβὰς μεγάλους κινδύνους· τὸ σύστημα τὸ ἑνιαῖον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ νὰ διέλθωμεν μίαν περίοδον μεταβατικὴν ἐπικίνδυνον. Θὰ ἐδεχόμην, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶσθε σύμφωνοι, διὰ τὴν μεταβατικὴν περίοδον, διὰ τὴν συμφιλίωσιν, διὰ τὴν γαλήνην τοῦ Τόπου, σύστημα ἐκλογικὸν διὰ στενῆς περιφερείας, διὰ ψηφοδελτίων. Θὰ μᾶς ἀντιτάξουν τὸ ἐπιχείρημα ὅτι ἡ Δημοκρατία εἶναι μία ἰδέα πολὺ μεγάλη, ἡ ὁποία θεωρεῖ ὅλον τὸν κόσμον ἴσον, ἡ ὁποία ἀποφεύγει τὴν λατρείαν τῶν προσώπων, ἥτις προσπαθεῖ νὰ κολακεύσῃ ὅλας τὰς πράξεις της καὶ νὰ σᾶς καταντήσῃ εἰς ἕνα κοντσαμπασισμόν. Ἑπομένως ἡ Δημοκρατία μας θὰ γίνῃ μία ὁμοσπονδία διαφόρων ἐπιρροῶν κομματαρχῶν καὶ ἑπομένως θὰ ὀπισθοδρομήσωμεν, διότι τὸ παρελθὸν εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸν κοντσαμπασισμόν. Βεβαίως δὲν τὸ ἀρνοῦμαι, ἀλλὰ ἐξετάζομεν τὸ πρᾶγμα ἀπὸ τῆς πραγματικῆς καταστάσεως: Ὅπως ἔχουσιν ὅμως τὰ πράγματα, μοὶ φαίνονται πολὺ ἐπικίνδυνα· ἀπὸ ἰδεολογικῆς ἀπόψεως ὀρθὰ μὲν κατὰ τὴν ἐφαρμογήν, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅμως τῆς πραγματικότητος ἐντελῶς ἀνεφάρμοστα. Διότι καὶ τὸ ἐντελῶς ἀνεφάρμοστον θὰ δημιουργήσῃ νέας συμφορὰς, χειροτέρας τῆς καταστροφῆς ἐκ τῆς 1ης Νοεμβρίου· διότι, ἀντὶ ἑνὸς στρατοπέδου συντεταγμένου καὶ πειθαρχοῦντος, θὰ παρουσιάσωμεν ἓν στρατόπεδον ἀναρχικόν, ἀποσυντεθειμένον, καθαρὰ «μπουλούκια», ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐλλείπει ἡ πειθαρχία. Ἐπιμένω ὅτι τὸ σύστημα αὐτό, ὅπως διατυποῦται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, παρασκευάζει μίαν σύγχυσιν εἰς τὸ πνεῦμα τῶν ἐκλογέων τοιαύτην, ὥστε ἀμφιβάλλω ἂν ἀρκεῖ δύο ἐτῶν διδασκαλία πολιτικῆς διὰ τοὺς ἐκλογεῖς καὶ δύο ἐτῶν ἢ καὶ περισσοτέρων διὰ τοὺς ὑποψηφίους διὰ νὰ θέσωσι τὸ γενικὸν συμφέρον ὑπεράνω τοῦ ἰδικοῦ των. Λοιπὸν τώρα, τόσον ἀπαράσκευοι, τόσον ἀστοιχείωτοι, ζητοῦμεν νὰ ἀντιπαραταχθῶμεν πρὸς συντεταγμένους ἀντιπάλους· ἡμεῖς οἱ προελθόντες ἀπὸ μιᾶς ἰδεολογίας ἀσυγκρίτως πειθαρχούσης παρουσιάζομεν αὐτὸ τὸ θέαμα τὸ λυπηρόν, νὰ εἴμεθα δηλ. μεταξύ μας διῃρημένοι. Ἀληθῶς εἴμεθα ἀντίπαλοι; Ἀληθῶς ὑπάρχουν ἀντίπαλοι μεταξὺ ἡμῶν ἢ παίζεται μία κωμῳδία, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἐπιτρέπομεν; Τί θὰ συμβῇ λοιπὸν μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν ἐκλογικὸν σύστημα ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἀλληλοσπαραγμοῦ καὶ ἀλληλοϋπονομεύσεως; Δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἡ Δημοκρατία νὰ ἑδραιωθῇ, κινδυνεύει δὲ νὰ παρασυρθῇ καὶ αὐτὸ τὸ Ἔθνος. Ἐνόμισα καθῆκον νὰ τονίσω τὴν ἄποψιν ταύτην, διότι δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου αὗται ἀπορρέουσι πολὺ ὀλιγώτερον ἀπὸ μελέτας συστημάτων πολιτικῶν, ὅσον ἀπὸ τὴν μελέτην τῶν πολιτικῶν γεγονότων τῆς πραγματικῆς ἱστορίας τοῦ Τόπου. Καὶ ἑπομένως δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀπὸ καλῆς πίστεως, φρονῶ ὅτι κατ’ ἀρχὴν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ διὰ λόγους συμφέροντος πολιτικοῦ, συμφέροντος αὐτῆς τῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ κάμῃ αὐτὴν τὴν θυσίαν ἀπέναντι τῆς ἀντιπάλου παρατάξεως καὶ αἱ ἐκλογαὶ νὰ γίνωσι κατὰ τὸ παλαιὸν σύστημα. Ἂν κατ’ ἀρχὴν ἀποφασισθῇ ἡ μεταβολὴ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, παρακαλῶ νὰ ἀντικατασταθῇ τὸ παλαιὸν διὰ συστήματος ἁπλουστάτου, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα δὲν θὰ δύνανται νὰ ἀμφισβητηθοῦν οὔτε νὰ χωροῦν καλπονοθεύσεις, ὑπονομεύσεις, ραδιουργίαι. Ἄν, ἐπαναλαμβάνω, ἀποφασισθῇ ἡ ἀλλαγὴ τοῦ πλειονοψηφικοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, θὰ προτείνω ὅπως τοῦτο ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἑνιαίας ψήφου.

§49ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10,30′ μ.μ.

(Ὥρᾳ 8.45′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11 μ. μ.)

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης». Ὁ κ. Σ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§52Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Τοιοῦτον νομοσχέδιον δὲν συζητεῖται μὲ κενὰ τὰ ἑδώλια.

§53Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἂς ψηφισθοῦν τὰ ἄλλα, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις καὶ κατόπιν νὰ ἐπανέλθωμεν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διακανονισμοῦ τῶν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Μονοπωλίου ἅλατος Δυτικῆς Θράκης ὑφισταμένων ἐκκρεμῶν διαφορῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας».

§55Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Πρόκειται τὰ ἀπαλλοτριούμενα οἰκόπεδα νὰ ἐκτιμῶνται μὲ τὴν τιμὴν τῆς ἡμέρας καὶ ὄχι μὲ τὴν μέσην τιμὴν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν. Εἶναι ἔργον δικαιοσύνης.

§56Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει μία τροπολογία, κ. Ὑπουργέ.

§57Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ τὴν ἀκούσωμεν, κ. Ξηρέ.

§58Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἡ τροπολογία εἶναι ἡ ἑξῆς, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἡ ἀληθὴς ἔννοια τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου εἶναι ὅτι ὡς ἀπαλλοτριωτέα, κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, κτήματα θεωροῦνται μόνον ἀσκεπῆ οἰκόπεδα, οὐχὶ δὲ οἰκοδομαί.

§59Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία.

§60Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐτυπώθη.

§61Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν διενεμήθη.

§62Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι ἀπὸ τὰς 19 Μαΐου.

§63Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀφοῦ ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις, ἂς ἀναβληθῇ.

§64Ν. ΞΗΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς, ὅτι ὁ νόμος λέγει ὅτι ἀπαλλοτριοῦνται διὰ βιομηχανικὰς ἀνάγκας οἰκόπεδα κλπ. Λέγομεν λοιπὸν διὰ τῆς τροπολογίας ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐννοεῖ καὶ σπίτια.

§65Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ νόμος δὲν κάμνει καμμίαν διάκρισιν· ἑπομένως θέλει συζήτησιν καὶ μάλιστα εὐρυτάτην συζήτησιν.

§66Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἂς ἀναβληθῇ τότε, κ. Πρόεδρε.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Σ. Ζερβός.

§68Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ μακρὸν καὶ ἐπιμεμελημένως. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω καὶ ἐγώ. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ λάβω τὸν λόγον.

§69Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶσθε πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς.

§70Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τοὺς τίτλους, ὡς γνωρίζετε. Ἐνόμισα λοιπὸν ὅτι εἶχον τὸ καθῆκον, παρουσιαζόμενος ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, νὰ ἐκφέρω τὰς γνώμας μου, γνώμας αἱ ὁποῖαι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀκουσθῶσι, διότι ἓν μέγα μέρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι τελείως πεπεισμένον περὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης καὶ τῆς ἐπειγούσης ἀνάγκης τῆς ἱδρύσεως τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης. Τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης τινὲς τὸ νομίζουσιν ὅτι εἶναι διακοσμητικὸν ἐπιστημονικὸν ἵδρυμα, μέλλον ἁπλῶς νὰ παρουσιάσῃ μερικοὺς Ἕλληνας μὲ τὴν τήβεννον τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Τινὲς ἄλλοι νομίζουν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης δὲν πρέπει νὰ γίνῃ, διότι θὰ αὐξήσῃ τοὺς ἰατρούς, θὰ αὐξήσῃ τοὺς δικηγόρους, τὰς δύο αὐτὰς πληγὰς αἱ ὁποῖαι μαστίζουν σοβαρῶς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ ἰδίᾳ τὴν Πολιτείαν.

§71ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Πληγάς;

§72Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀνήκω εἰς τὸ ἰατρικὸν ἐπάγγελμα.

§73Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἂν δὲν ὑπῆρχον οἱ διδάσκαλοι... Ἠξεύρετε τί λέγεται διὰ τοὺς ἰατρούς.

§74Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ πνεῦμά σας εἶναι πολὺ σπινθηροβόλον· ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κρύψετε δι’ εὐθετώτερον χρόνον. Ἄλλοι νομίζουν ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἓν Πολυτεχνεῖον διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ στρέψωμεν τὸν λαὸν πρὸς πρακτικὰ καὶ βιοτεχνικὰ ἐπαγγέλματα, καὶ ἄλλοι ἔχουσιν ἄλλας γνώμας. Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐμελέτησε μετὰ προσοχῆς ὅλως ἰδιαιτέρας τὸ ὅλον τοῦτο ζήτημα, δὲν συμφωνεῖ μὲ καμμίαν ἐκ τῶν μνημονευθεισῶν ἀπόψεων τούτων. Διατί; Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων τοῦ διατί, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ τί συνέβη σχετικὸν εἰς τὰς πέριξ ἡμῶν Ἐπικρατείας. Τὸ παρελθὸν ἔτος, κύριοι, κατὰ τὸ 1924, ἡ Ἰταλία ἐνεκαινίασε τρία Πανεπιστήμια εἴς τε τὰς παλαιὰς καὶ τὰς νέας αὐτῆς Χώρας, ἵδρυσε τὸ Πανεπιστήμιον τουτέστι τῆς Βάρης, τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Μιλάνου καὶ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Τεργέστης. Πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἡ Ἀγγλία εἰς τὴν Παλαιστίνην ἐνεκαινίασεν ἓν ἄλλο Πανεπιστήμιον. Καὶ τὰ Πανεπιστήμια πάντα ταῦτα, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως, δὲν ἔγιναν κλασσικά, δὲν περιλαμβάνουσιν ὅλας τὰς σχολὰς τῶν μεγάλων Εὐρωπαϊκῶν Πανεπιστημίων, ἀλλὰ ἀναλόγως τῶν μερῶν ὅπου ἱδρύθησαν ἔλαβον καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀναγκῶν τοῦ Τόπου αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, ἐνῷ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Τεργέστης εἶναι ἐμπορικὸν καὶ περιλαμβάνει ἐμπορικὰ μαθήματα, ἀλλὰ καὶ ὅλα τὰ ἀναγκαιοῦνται καὶ ἀπαραίτητα νομικὰ καὶ λοιπὰ ἐπιστημονικὰ ἐφόδια, τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Βάρης εἶναι ἰατρικὸν καὶ περιλαμβάνει μίαν ἰατρικὴν σχολὴν πλήρη μεθ’ ὅλων τῶν ἀναγκαιούντων παραρτημάτων ὑγιεινῆς, μικροβιολογίας κλπ., τὸ δὲ τοῦ Μιλάνου εἶναι μᾶλλον κλασσικόν, εἶναι πληρέστερον, πλουσιώτερον καὶ περιλαμβάνει περισσοτέρας σχολάς. Ἄν ρίψητε ἓν βλέμμα καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τὸ ἐγκαινιασθὲν εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα πρό τινων ἑβδομάδων, ὅπου διετέθη πολὺ χρῆμα καὶ ἐγένετο τόσος θόρυβος τότε, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ Ἀγγλία ἠκολούθησε τὴν αὐτὴν τακτικὴν καὶ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐνεργείας εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Ἱερουσαλήμ. Διότι τοῦτο, ἀποβλέπον εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου, ἔχει τρία διάφορα τμήματα, ἤτοι τὸ τμῆμα τὸ χημικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν νὰ μελετήσῃ χημικῶς καὶ νὰ ἐρευνήσῃ ἐπιστημονικῶς τὴν Νεκρὰν θάλασσαν, τὸ τμῆμα τὸ μικροβιολογικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν νὰ μελετήσῃ τὰ τοπικὰ νοσήματα, νὰ σπουδάσῃ τὴν ὑγιεινὴν τοῦ τόπου κατάστασιν, καὶ τὸ τμῆμα τῶν ἀνατολικῶν γλωσσῶν, τὸ ὁποῖον θὰ σπουδάσῃ τὰς ἀνατολικὰς γλώσσας καὶ τὰ τοπικὰ τοῦ λαοῦ γλωσσικὰ ἰδιώματα, ἀναπτύσσον τὸν λαόν, μορφῶνον καὶ ἐξημεροῦν αὐτόν, ἀλλὰ καὶ προάγον τὸ σχετικὸν τοῦτο μέρος τῆς ἐπιστήμης, ἡ ἀρχαιολογία τῆς ὁποίας καὶ ἡ καθόλου φιλολογία αὐτῆς τόσας καὶ τόσας προώρισται νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας εἰς τὴν καθόλου ἔρευναν τοῦ ἀνθρώπου καὶ τὰς ἐπιστήμας ἐν γένει. Περὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ταῦτα ὑπ’ ὄψιν μας προκειμένου νὰ ἴδωμεν τίνα μορφὴν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Πανεπιστήμιον τοῦτο. Διότι ἓν Πανεπιστήμιον διὰ νὰ γίνῃ Πανεπιστήμιον, κύριοι, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τρία τινά. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πρῶτον χρῆμα, ὅπως ἱδρυθῇ καὶ ἀναπτυχθῇ ἀνέτως, πρέπει νὰ ὑπάρχουν καθηγηταὶ καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν φοιτηταί. Ἄν ἐξετάσωμεν τὰς ἀνάγκας τὰς ἐθνικὰς ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς, θὰ ἴδωμεν ὅτι πράγματι ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς Πανεπιστημίου καὶ Πανεπιστημίου πλήρους εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διὰ πλείστους ὅσους ἐθνικοὺς καὶ ἐπιστημονικοὺς λόγους. Διότι, ὅταν ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν του τὸ Ἐθνικόν μας Πανεπιστήμιον, οἱ πρῶτοι καθηγηταί του ἦσαν 28 καὶ οἱ φοιτηταὶ αὐτοῦ μόνον 62. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ρίψετε ἓν ἁπλοῦν βλέμμα εἰς τὸ μητρῷον τοῦ Πανεπιστημίου μας, θὰ ἴδητε ὅτι ἔχομεν σήμερον περὶ τὰς 13 χιλιάδας φοιτητῶν, ἐνῷ οἱ καθηγηταὶ αὐτοῦ μόλις ἀνέρχονται εἰς τοὺς ἑξήκοντα. Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ 13 περίπου χιλιάδες φοιτητῶν μας νὰ μορφωθῶσι δεόντως, νὰ ἀναπτυχθῶσι δεόντως, νὰ γίνουν ἄρτιοι ἐπιστήμονες, μὲ χαρακτῆρα κλπ. ὅταν δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ ὀλίγοι καθηγηταί των;

§75Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Πόσοι εἶναι οἱ πραγματικοὶ φοιτηταί;

§76Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐρωτᾷ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συνάδελφος πόσοι εἶναι οἱ πραγματικοὶ φοιτηταί. Καὶ ἀπαντῶ περὶ τοὺς 13,000 ὅλων τῶν σχολῶν. Οἱ ἐγγραφέντες πέρυσιν ἀνήρχοντο εἰς 4,634 καὶ οἱ ἐγγραφέντες ἐφέτος εἰς 4,375. Ἐκ τούτων τῆς νομικῆς εἶναι οἱ πλειότεροι ὅλων τῶν ἄλλων σχολῶν. Μετ’ αὐτοὺς ἔρχονται οἱ τῆς ἰατρικῆς, αὐταὶ δὲ αἱ δύο σχολαὶ ἀπορροφοῦσι καὶ τὸ μέγιστον μέρος τῶν ὅλων φοιτητῶν.

§77Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ καθηγηταὶ διὰ τὰς ἐξετάσεις των;

§78Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Βεβαίως δὲν ἐπαρκοῦσιν οὔτε διὰ τὰς ἐξετάσεις των. Βλέπω ὅτι σεῖς, πατήρ φοιτητοῦ, δὲν ἀφίνετε ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα νεαροί, νὰ παρουσιάσωμεν τὸ ζήτημα ἄνευ ἀμέσου ἐνδιαφέροντος καὶ ἀπὸ περιωπῆς, ὅπως πάντοτε.

§79Ν. ΞΗΡΟΣ. Νεαρός;

§80Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Νεαρὸς τοῦ βήματος, ἢ μήπως ἔχω λάθος;

§81Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἴπετε ὅτι ὑπάρχουν 13 χιλιάδες φοιτηταί, ἐνῷ οἱ πραγματικοὶ φοιτηταὶ εἶναι πολὺ ὀλιγώτεροι. Ἐγγράφονται διὰ νὰ πάρουν ἀναστολήν.

§82Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον μόνον ὅτι εἶναι 13 χιλιάδες. Οἱ περισσότεροι ἀνήκουν εἰς τὴν νομικὴν καὶ κατὰ δευτέραν σειρὰν ἔρχονται οἱ ἰατροί, οἱ φαρμακοποιοὶ κλπ. Ἀλλὰ οἱ νομικοὶ κυρίως ἀποτελοῦσι τὰ 9/10 τῶν ὅλων φοιτητῶν καὶ λέγουσιν ὅτι ἀκολουθοῦσι σπουδάς, ἐνῷ δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰς Ἀθήνας. Τοὐναντίον οἱ ἰατροὶ καὶ οἱ φαρμακοποιοί, λόγῳ τῆς φύσεως τῆς ἐπιστήμης των καὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης νὰ ἀσκῶνται εἰς τὰ ἐργαστήρια καὶ τὰ φροντιστήρια, εὑρίσκονται εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ παρακολουθοῦσιν ὁπωσδήποτε τὴν ἐπιστήμην των. Καὶ οὕτως, ἐφόσον ἔχομεν 13 χιλιάδας φοιτητὰς καὶ τόσον ὀλίγους καθηγητάς, οἱ πλεῖστοι τῶν φοιτητῶν εὑρίσκονται εἰς τὰς οἰκίας των καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των ἄνευ μορφώσεως, ἄνευ βιβλιοθηκῶν κλπ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ οἱ καθηγηταί, διὰ νὰ κάμωσι τὰ μαθήματά των, ἀναγκάζονται νὰ ἐπαναλαμβάνουν πολλάκις τὰ ἴδια διὰ νὰ τὰ ἀκούσωσιν ὅλοι οἱ ἐνταῦθα εὑρισκόμενοι φοιτηταί. Νομίζετε ὅτι τὸ Πανεπιστήμιόν μας, οὕτω λειτουργοῦν, εἶναι ἀρκετὸν πλέον διὰ νὰ πληρώσῃ τὸν ὑψηλὸν προορισμόν του; Νομίζετε ὅτι οἱ φοιτηταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατ’ ὄνομα μόνον φοιτηταὶ καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουν οὔτε τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ οὔτε αὐτὰ τὰ ὀνόματα τῶν καθηγητῶν των, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῶσιν οἱ ὑψηλοὶ μύσται τῆς ἐπιστήμης, οἱ πεφωτισμένοι λειτουργοὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας οἱ ἡγήτορες; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα προσδοκᾷ ἡ Πολιτεία τὸ Πανεπιστήμιον τοῦτο καὶ νὰ φέρῃ τοὺς προσδοκωμένους καρπούς; Καὶ ἀφοῦ εἶναι ἐξηκριβωμένον κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὅτι μία Πολιτεία διὰ νὰ εὐημερήσῃ ἔχει ἐπείγουσαν καὶ ἀπόλυτον ἀνάγκην μορφωμένων καὶ μὲ χαρακτῆρα ἐπιστημόνων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιώσητε ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον ἐκτέλεσιν τοῦ ὑψηλοῦ του προορισμοῦ, ὅταν οἱ ἐξερχόμενοι αὐτοῦ καὶ ἀποφοιτῶντες κατὰ τοιοῦτον τρόπον εἶναι ἀκατάρτιστοι ἐπιστημονικῶς, ἐφωδιασμένοι μὲ ἀτελεῖς γνώσεις, μὴ μεμυημένοι εἰς τὴν ἐπιστήμην; Ἡ σχέσις μεταξὺ καθηγητῶν καὶ φοιτητῶν εἶναι δυσανάλογος οὐχὶ μόνον ποσοτικῶς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως χρόνου διδασκαλίας. Ὁ καθηγητικὸς κόσμος δὲν ἔχει τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον διὰ νὰ μορφώσῃ τόσον φοιτητικὸν κόσμον, ὅστις οὕτως ἀκούει ὀλίγιστα μαθήματα καὶ λαμβάνει γνῶσιν ἐλαχίστου μέρους τῆς ἐπιστήμης. Ἀφίνω τὸ ζήτημα τῆς ποιότητος τῶν καθηγητῶν καὶ συμπερασματικῶς καὶ τῶν φοιτητῶν. Ὁ καθηγητὴς δὲν ἔχει τὸν ἱερὸν ἐνθουσιασμὸν πρὸς τὴν ἐπιστήμην καὶ δὲν ἐπαρκεῖ διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ὑψηλόν του καθῆκον. Ἂν ἐρωτήσητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ Δημοτικὴ Ἐκπαίδευσις, θὰ κινήσῃ τὴν κεφαλήν του περίλυπος καὶ ὑψώνων τοὺς ὤμους του χαρακτηριστικῶς θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι ἡ ἐπιθυμητὴ καὶ ἡ δέουσα. Καὶ ἂν τὸν ἐρωτήσητε διατί, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ἔχει τὸ ἁρμόζον καὶ ἀνάλογον διδακτικὸν προσωπικόν, ὑπὸ ἔποψιν ποσοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν ποιοῦ. Κύριοι, θέλω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ πανεπιστημιακὸν εἶναι ζήτημα ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος. Εἶπον τινὲς ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ πρακτικὴ μόρφωσις εἰς τὴν ἵδρυσιν αὐτοῦ. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅλως τοὐνατίον καὶ πιστεύομεν ἀκραδάντως ὅτι δὲν πρέπει ἡ μορφὴ τοῦ Πανεπιστημίου ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ λάβῃ τὴν μορφὴν ἑνὸς Πολυτεχνείου. Ἡ Ἐπιτροπή, ἄριστα ποιήσασα, ἐθέσπισεν ὅσα ἐθέσπισε καὶ ἐχάραξεν ὅσα ἐχάραξε καὶ συνέταξεν ὡς συνέταξε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι, κύριοι, ἂν τὸ ποσὸν καὶ μόνον τῶν φοιτητῶν μᾶς ἐπιβάλλει ἐπειγόντως τὴν ἵδρυσιν τοῦ δευτέρου τούτου Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἀνάγκαι ἐπίσης σοβαραὶ καὶ σπουδαῖαι ἄλλαι, ἄλλης φύσεως καὶ ὑφῆς, μᾶς ἐπιβάλλουσι τοῦτο. Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν ὑπεραρίθμους φοιτητὰς δι’ ἵδρυσιν Πανεπιστημίου, ὑπολείπονται δύο ἕτεροι λόγοι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ Πανεπιστημίου τούτου. Καὶ ὁ μὲν δεύτερος λόγος εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ χρήματος, ὁ δὲ τρίτος λόγος εἶναι τὸ ζήτημα τῶν καθηγητῶν. Διὰ τὸ ζήτημα τοῦ χρήματος θὰ ἴδητε ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 17 ἡ Ἐπιτροπὴ εὗρε καὶ ὥρισε τὰ εἰδικὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ τὸ Πανεπιστήμιον τὸ νέον νὰ εὕρῃ τοὺς εἰδικοὺς αὐτοῦ πόρους καὶ νὰ ἐκτελέσῃ πλήρως τὸν ὕψιστον προορισμόν του τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ ἐνῷ οὕτω καὶ ὁ δεύτερος λόγος τῆς ἱδρύσεως τοῦ Πανεπιστημίου ὑπάρχει πλήρης καὶ ἱκανοποιητικός, ἡ ἀχίλλειος πτέρνα τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης ἔγκειται εἰς τὸ ζήτημα τῶν μελλόντων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου αὐτοῦ. Ποῖοι δηλονότι θὰ εἶναι καὶ πῶς θὰ ἐκλεγῶσιν οἱ μέλλοντες καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης. Ἂν τὸ ἤδη ὑφιστάμενον Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν ἔχει τὸ προσωπικὸν τὸ διδακτικόν, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἀνεπαρκές, καθηγηταί τινες τοῦ ὁποίου εἶναι προσωπικότητες διεθνοῦς φήμης, ποῦ θὰ ἀνεύρωμεν τὰς νέας ἐπιστημονικὰς προσωπικότητας διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης; Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχουσι μὲν τινές, ὄχι πολλοὶ δυστυχῶς, οἱ ὁποῖοι περιποιοῦσιν ὄντως τιμὴν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα, ὡς ἐπιστήμονες, ἀλλ’ οὗτοι δὲν εἶναι πολλοὶ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία ποτὲ δὲν τοὺς ἐπρόσεξεν, ἐνῷ εἶχε καὶ ἔχει καθῆκον παντὶ σθένει καὶ πάσῃ δυνάμει νὰ τοὺς ἐνθαρρύνῃ, νὰ τοὺς ὑποστηρίξῃ καὶ νὰ αὐξήσῃ τὰς προσωπικότητας ταύτας τὰς ἐπιστημονικάς. Καὶ ἀφοῦ εἶναι τόσον ὀλίγοι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν οἱ σοβαροὶ καὶ σπουδαῖοι καθηγηταί, εὔλογον εἶναι ὅτι δέον νὰ ἀναζητηθῶσιν ἔξωθεν τούτου αἱ μέλλουσαι ἐπιστημονικαὶ προσωπικότητες τοῦ νέου Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης. Ἐὰν λοιπὸν εἶναι τόσον ὀλίγοι οἱ ὄντως σοφοὶ καθηγηταὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν, πῶς θέλετε νὰ εὕρωμεν ἄλλους πολλοὺς καὶ νὰ τοὺς εἰσαγάγωμεν εἰς ἓν νέον Πανεπιστήμιον, εἰς τὸ τῆς Θεσσαλονίκης, ὅταν δὲν ἔχωμεν πρόσωπα; Τὸ ζήτημα τῶν καθηγητῶν εἶναι τὸ σπουδαιότερον, τὸ ζήτημα ὅμως τοῦτο τοῦ προσωπικοῦ δὲν πρέπει νὰ τρομάξῃ ποσῶς τὴν Συνέλευσιν. Ὑπάρχουν τινὲς πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι εἶπον: Εἶναι πολλοὶ βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ γίνουν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης καὶ δι’ αὐτὸ ὠθοῦσι τὸ ζήτημα τοῦ Πανεπιστημίου πρὸς τὴν λύσιν καὶ τὴν πραγματοποίησίν του. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ προστεθῇ μία ἀκροτελεύτιος διάταξις εἰς τὸν ὑπὸ συζήτησιν Ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ἀπαγορεύηται ἀπολύτως εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἰς τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ εἰς τὰ τέκνα τῶν τέκνων των νὰ εἶναι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης.

§83ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὰ ἐκτελοῦμεν ὅμως αὐτά.

§84Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ παρελθόν μας καὶ τὸ παρόν μας μαρτυρεῖ ὅτι, ὅ,τι λέγομεν, τὸ ἐκτελοῦμεν. Πᾶν ὅ,τι λέγομεν, τὸ κάμνομεν μὲ ὅλην τὴν εἰλικρίνειαν καὶ τὸ δηλῶ καὶ τὸ λέγω ἐκ μέρους ὅλων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχεν ἴσως εἰς τὸ βάθος τοῦ ἐγκεφάλου των νὰ εἶχον τοιαύτην τινὰ ἔφεσιν, τοιαύτην τινὰ κενοδοξίαν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα τοῦτο τίθεται ἐκτὸς πάσης σοβαρᾶς συζητήσεως καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται σήμερον περὶ αὐτοῦ.

§85Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν εἶναι ἱκανοί, θὰ τοὺς ἀπαγορεύσωμεν νὰ φωτίσουν τοὺς ἄλλους;

§86Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἐλεύθερος ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἀναπτύξῃ τὰς γνώμας του. Ἐν ᾗ περιπτώσει τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἔχουσι τυχὸν διάφορον γνώμην, τὸ βῆμα θὰ εἶναι ἐλεύθερον ἐντὸς ὀλίγων δευτερολέπτων, καὶ τότε δύναται νὰ τὸ καταλάβῃ οἱοσδήποτε καὶ νὰ ἀναπτύξῃ ὑπευθύνως τὰς ἰδίας ἑαυτοῦ γνώμας.

§87Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν δὲν σᾶς συμφέρῃ...

§88Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐνταῦθα οὔτε ὑπῆρξέ ποτε δι’ ἐμὲ κανὲν συμφέρον. Πρόκειται περὶ ἰδεολογίας ἀνωτέρας καὶ περὶ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Γερογιάννη, ἡσυχάσατε.

§90Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἴπομεν λοιπόν, κύριοι, ὅτι τὸ τρίτον καὶ σπουδαιότερον μέρος, ἡ ἀχίλλειος πτέρνα τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι ἡ ἀνεύρεσις τῶν καθηγητῶν. Τίνας καὶ πόθεν θὰ ἀνεύρωμεν τοὺς καθηγητὰς τούτους; Τὸ ζήτημα τῆς εὑρέσεως τῶν καθηγητῶν εἶναι τὸ λεπτότερον τῶν ὅλων τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης ζητημάτων. Καὶ νὰ παραλάβῃ μὲν ἡ Πολιτεία ἓν μέρος τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν καὶ νὰ ἀποστείλῃ αὐτοὺς εἰς Θεσσαλονίκην δὲν ἐπιτρέπεται. Ἂν τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν τῶν 60 καθηγητῶν εἰς τὰς 13.000 τῶν φοιτητῶν—οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων ἐλλείπουσιν, ἀλλ’ οἱ παρόντες εἶναι 4 ἕως 8 χιλιάδες —εἶναι ἀνεπαρκές, φαντάζεσθε εἰς ποίαν τρομακτικὴν δυσαναλογίαν θὰ κατέλθῃ ἐν ᾗ περιπτώσει καὶ μέρος τῶν καθηγητῶν αὐτῶν ἀποσταλῇ ὡς προσωπικὸν διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης. Καὶ θὰ μοὶ εἴπητε: Καὶ λοιπὸν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρακτικῶς ἐξησκημένοι ὡς διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πειραματικὴν ἄσκησιν καὶ ἑπομένως εἶναι ἔν τινι βαθμῷ σχετικῶς ἄριστοι, θὰ παραμείνουν οὗτοι οἱ καθηγηταὶ τελείως ξένοι εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ νεοπαγοῦς Πανεπιστημίου καὶ δὲν θὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των καὶ αὐτοὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, ἡ ὁποία ἔχει τόσον ἐπείγουσαν ἀνάγκην αὐτῶν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην; Νομίζω ὅτι αἱ ἄκραι λύσεις δὲν ὠφελοῦσι ποτέ, τοὐναντίον δὲ αἱ μέσαι ὁδοὶ καὶ αἱ μέσαι λύσεις εἶναι αἱ ἄρισται. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι ἡ Πολιτεία δύναται τοὺς ἀρίστους τῶν καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι διακρίνονται διὰ τὸν ἔρωτα πρὸς τὴν ἐπιστήμην των, διὰ τὴν ἀγάπην των πρὸς τὴν διδασκαλίαν, διὰ τὴν ζωηρὰν ἔφεσιν πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν γνώσεών των καὶ τῆς ἐπιστήμης των καὶ τοῦ κλάδου των, νομίζω ὅτι αὐτοὺς δύναται νὰ τοὺς ἀγγαρεύσῃ πρὸς τοῦτο ἡ Πολιτεία, ἀλλὰ δι’ ὡρισμένον μόνον χρονικὸν διάστημα μόνον τὰ πρῶτα ἔτη—μαθήματα 15–20—καὶ ἔπειτα νὰ ἐπιστρέφουν εἰς τὴν ἑαυτῶν ἕδραν ἕκαστος τούτων. Διὰ νὰ κάμωσιν ὅμως τὰ μαθήματα ταῦτα οἱ καθηγηταὶ οὗτοι τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ παρασκευασθῶσιν ὅλως ἰδιαιτέρως πρὸς τοῦτο καὶ θὰ δύνανται οὕτως ἐντὸς ἐλαχίστου νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἄλλοι καθηγηταὶ ἢ καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὑπὸ συνήθεις συνθήκας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχουν τόσον σοβαρῶς καὶ τόσον ταχέως ἢ τοὐλάχιστον θὰ πρέπῃ νὰ παρέλθῃ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα διὰ νὰ καταστοῦν ἱκανοὶ νὰ προσφέρουν.

§91Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Λαμβάνετε ὡς δεδομένον ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξουν καθηγηταὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν;

§92Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἤρχισα παρουσιάζων τὰ μέρη ἀπὸ τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἀνεύρῃ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία καὶ ἐσκέφθην ποῦ ἀλλοῦ δύναται νὰ τοὺς ἀνεύρῃ.

§93ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐν Ἑλλάδι.

§94Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ.

§95Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἤρχισα ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον, κύριοι, καὶ προχωρῶ. Ἀφήσατέ με νὰ ἀναπτύξω τὰς σκέψεις μου καὶ νὰ εἴπω τὰς διαφόρους ἀπόψεις μου.

§96Σ. ΞΥΔΗΣ. Δὲν σᾶς ἀκούει ὁ κ. Ὑπουργός.

§97Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν νὰ μὲ ἀκούσῃ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργός. Λοιπόν, κύριοι, τὸ προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης ποῦ ἀλλοῦ δύναται νὰ τὸ ἀνεύρῃ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία; Δύναται, πιστεύω, νὰ ἀνεύρῃ τὸ προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ὑπάρχουν εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς τὴν Ἀμερικὴν Ἑλληνικοὶ ἐγκέφαλοι, οἱ ὁποῖοι μόνοι των εἰς ἓν ξένον διεθνὲς περιβάλλον ἐπιστημονικὸν ἠδυνήθησαν διὰ τῆς ἱκανότητός των καὶ μόνον δι’ αὐτῆς, ἠδυνήθησαν, λέγω, νὰ ἐπιβληθῶσι καὶ καθέξωσι θέσεις ἀνωτάτας ἐπιστημονικὰς εἰς τὰ ἐκεῖ Πανεπιστήμια. Ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, ἂν συμβληθῇ μετὰ τῶν προσωπικοτήτων τούτων, εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ, διότι ἡ Ἑλληνικὴ ψυχὴ δύναται νὰ ἔχῃ πολλὰ ἐλαττώματα, ἔχει ὅμως καὶ τὸ μέγιστον τῶν προτερημάτων· ὅταν ἀντικρύσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Πατρίδα καὶ ὅταν αὕτη τὸν ἐπιτάσσῃ, ἀμέσως κάμπτεται, ὑποχωρεῖ καὶ πειθαρχεῖ. Ἀλλά, κύριοι, τὰς ἐπιστημονικὰς προσωπικότητας ταύτας εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ τὰς ἀμείψητε ἠθικῶς, νὰ τὰς ἀμείψητε ὑλικῶς, διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρό τινος χρόνου ὁ ἀρχηγὸς τῶν φιλελευθέρων κ. Ἐλ Βενιζέλος εἶχε προσκαλέσει μίαν Ἑλληνικὴν προσωπικότητα, μίαν ἐπιστημονικὴν προσωπικότητα ἐξαιρετικήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθηκεν ἀνωτέραν ἐπιστημονικὴν ἐντολήν, καὶ ἡ προσωπικότης ἐκείνη, τὴν ὁποίαν γνωρίζετε πάντες, παραμείνασα ἐνταῦθα ἐπί τι χρονικὸν διάστημα, ἠναγκάσθη μίαν ὡραίαν πρωίαν νὰ ἀναχωρήσῃ ἐξ Ἑλλάδος, ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐγκατάλειψιν καὶ τὴν περιφρόνησιν τῆς ἐπισήμου καὶ ἀνεπισήμου Πολιτείας, διὰ νὰ μὴ πάθῃ ἀπὸ πνευματικὴν ἀσφυξίαν.

§98ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ προσωπικότης;

§99Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὴν γνωρίζετε, κύριοι. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἀναπολήσητε εἰς τὴν μνήμην σας καὶ θὰ ἔχητε τὸν κ. Καραθεοδωρῆν, ὁ ὁποῖος περιποιεῖ τιμήν—δὲν τὸν γνωρίζω προσωπικῶς—εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην. Καὶ ὅμως ἡ προσωπικότης αὐτή, ἡ ὁποία ἦλθεν ἐδῶ καὶ περιεφρονήθη καὶ ἐθεωρήθη ὡς τελείως ξένη, ἠσθάνθη τὸν κλοιὸν τῆς περιφρονήσεως καὶ ἀπελπισίας εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον μὲ τὰ δάκρυα εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς νὰ ἀποχαιρετίσῃ μίαν ὡραίαν πρωίαν τὸ κλεινὸν Ἄστυ καὶ νὰ ἀπέλθῃ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει περιβάλλον ἐπιστημονικόν...

§100Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε...

§101Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Στρατηγέ μου, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι, διότι ἂν δὲν λεχθῶσι...

§102Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη ὅμως νὰ λεχθῶσι καὶ αἱ συνθῆκαι καὶ οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἀνεχώρησε.

§103Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας ὄχι μόνον δὲν περιεφρονήθη, ἀλλ’ ἐτιμήθη, νομίζω δὲ ὅτι καὶ ὁ ἴδιος θὰ ὡμολόγησεν ὅτι ἡ Πολιτεία τὸν ἐξετίμησε.

§104Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ Πολιτεία ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της, ἀλλ’ αἱ ἐπιστημονικαὶ ἐκεῖναι κορυφαὶ μὴ εὑροῦσαι ἐπιστημονικὸν περιβάλλον ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ ἔδαφος τῆς πατρίδος των διὰ νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὴν ξένην.

§105Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶχον τὴν τιμὴν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἔχω δηλώσεις αὐτοῦ τοῦ ἰδίου...

§106Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ποῖος εἶναι τότε ὁ λόγος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τότε τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἐξηνάγκασεν ἕνα ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος προσῆλθε μὲ συντετριμμένην τὴν καρδίαν διὰ νὰ προσφέρῃ πᾶν ὅ,τι εἶχε χάριν τῆς Πατρίδος καὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν πατρίδα του, παρὰ μόνον κάποιος λόγος σοβαρώτατος, ὁ ὁποῖος δὲν τῷ ἐπέτρεψε νὰ παραμείνῃ; Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω εἶνε τοῦτο· προσκαλέσατε διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης ὅλας αὐτὰς τὰς προσωπικότητας τὰς ἐπιστημονικάς, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται σήμερον εἰς ὅλα σχεδὸν τὰ Πανεπιστήμια τὰ Εὐρωπαϊκὰ (Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ἀμερικῆς), αἵτινες μόλις ἀντικρύσουν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἢ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, διατάσσοντος αὐτὰς νὰ ἐπιστρέψουν ἀμέσως καὶ νὰ τεθῶσιν ἀμέσως εἰς τὰς διαταγάς σας, ναί, θὰ ἐπιστρέψουν, ἀλλὰ φροντίσατε νὰ μὴ γίνουν τὰ ἴδια, ὅπως μέχρι τοῦδε.

§107Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καραθεοδωρῆς δὲν ἔφυγε διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν εὕρισκε περιβάλλον ἐπιστημονικὸν ἐν Ἀθήναις. Ἐγὼ μόλις ἔμαθον, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τότε, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς Ἀθήνας, τὸν ἐκάλεσα καί, ἐπειδὴ ἐνόμισα ὅτι ἦτο ζήτημα οἰκονομικὸν ποὺ τὸν ἠνάγκασε νὰ ἀπέλθῃ τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ ἐπρότεινα δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοδοσία του ὅσον θέλει, διότι ὁ κ. Καραθεοδωρῆς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους μαθηματικοὺς τῆς Εὐρώπης. Εἶναι σπάνιος, εἶναι σὰν τοὺς τενόρους.

§108Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ παρομοίωσίς σας εἶναι τρομακτική. Δὲν ὑπάρχει παρομοίωσις μεταξὺ τενόρων καὶ μαθηματικῶν.

§109Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Καραθεοδωρῆς εἶναι ἕνας ἀπὸ τοὺς 3 ἢ 4 μαθηματικοὺς τοῦ κόσμου. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισα ὅτι καὶ μόνον ἂν ὑπῆρχε τὸ ὄνομα «Καραθεοδωρῆς» εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον θὰ ἐτιμᾶτο ἡ Ἑλληνικὴ ἐπιστήμη, καὶ τὸν ἐκάλεσα καὶ τὸν ἠρώτησα διὰ ποῖον λόγον θέλει νὰ ἀπέλθῃ. Καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι λόγοι οὔτε οἰκονομικοὶ οὔτε ἐλλείψεως ἐπιστημονικοῦ περιβάλλοντος, ἀλλ’ ὅτι εἶχεν ἄρρωστον τὸν μονογεννῆ του υἱόν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀνάγκην ἰατρικῆς βοηθείας, καὶ ἐνόμιζεν ὅτι ταύτην θὰ ἀνεύρῃ εἰς τὴν Εὐρώπην.

§110Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἤκουσε τὸν κ. Καραθεοδωρῆν νὰ δικαιολογῆται διὰ τὴν ἀσθένειαν τοῦ υἱοῦ του καὶ ἐπίστευσε τὴν δικαιολογίαν ταύτην. Ὁ κ. Καραθεοδωρῆς δὲν ἐγκατέλειψε τὴν Ἑλλάδα διὰ τὸν υἱόν του ἢ τὴν κόρην του, ὄχι· ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ λόγοι.

§111ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ μᾶς τοὺς εἴπητε.

§112Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ προσώπου, κύριοι συνάδελφοι, πρόκειται περὶ τοῦ γεγονότος καὶ τοῦ λαβόντος χώραν συμβάντος. Τὰ παθήματα νὰ μᾶς γίνουν μαθήματα.

§113Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρέπει νὰ τὸ καθορίσητε. Νομίζω, κύριοι, ὅτι προσφέρω μίαν ὑπηρεσίαν λέγων τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Καραθεοδωρῆς, ὡς ἐπιστήμων, ἐτιμήθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ὅσον τοῦ ἤξιζε.

§114Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Πῶς ἐτιμήθη; Ἐτιμήθη ἠθικῶς;

§115Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἠθικῶς εἶναι ἡ ἐξαιρετικὴ πρόσκλησις ἡ ὁποία τῷ ἐγένετο, ἡ ἐξαιρετικὴ τιμὴ τῆς ἀναθέσεως εἰς αὐτὸν τῆς συντάξεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Σμύρνης καὶ τῆς ἐμφανίσεώς του εἶτα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν, μετέπειτα δὲ ἡ δήλωσις, καὶ τότε καὶ κατόπιν, ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργόν, ὅπως ἠκούσατε, ὅτι εἶναι πρόθυμος ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία, κατ’ ἐξαίρεσιν, χάριν τῆς ἀξίας καὶ τοῦ ὀνόματός του, νὰ κάμῃ θυσίας ὄχι ὑλικάς, διότι αὗται δὲν εἶναι τίποτε, ἀλλὰ νὰ ἀποτελέσῃ ἐξαίρεσιν μεταξὺ τῶν ἐπιστημόνων, διότι καὶ οἱ ἄλλοι ἐπιστήμονες, οἱ κατέχοντες ἕδρας, εἶναι ἐξίσου καλοί. Μολαταῦτα, ἐπειδὴ ἦτο κοινὴ ἀναγνώρισις καὶ ὁμολογία διὰ τὸν διαπρεπῆ καὶ παγκοσμίου φήμης καθηγητήν, ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία προσεφέρθη νὰ κάμῃ, ὅπως σᾶς ἐδήλωσεν ὁ κ. πρώην Ὑπουργός, ἐξαιρετικὸν νόμον διὰ τὸν κ. Καραθεοδωρῆν. Ἐγὼ δὲ σᾶς δηλῶ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Καραθεοδωρῆς μοὶ ἐζήτησεν ἄδειαν διὰ νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ τῷ ἀπήντησα ὅτι λίαν προθύμως τῷ τὴν παραχωρῶ. Μοὶ εἶπεν ὅτι θέλει νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὴν παραίτησίν του, διότι ἐκαλεῖτο νὰ διδάξῃ εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια ἐπὶ 3 ἢ 4 μῆνας καὶ ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἐθεώρει ὀρθὸν νὰ εἶναι καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ διδάσκῃ εἰς Γερμανίαν. Ἡ ἀπάντησις τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ μὲ τὴν ἄδειαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἦτο ὅτι ὁ κ. Καραθεοδωρῆς ἠδύνατο νὰ διδάσκῃ εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια ἢ εἰς ἄλλα τῆς Εὐρώπης, καλούμενος, καὶ ὅτι εἶχεν ἄδειαν ὄχι μόνον 2 ἢ 3 μηνῶν, ἀλλὰ καὶ 6 ἀκόμη μηνῶν, ἂν ἤθελεν· ὅτι εἶναι τιμητικὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα Ἕλλην καθηγητὴς νὰ καλῆται νὰ διδάξῃ εἰς ξένα Πανεπιστήμια καὶ ὅτι τὸ Κράτος ἀνελάμβανε τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεώς του. Δὲν βλέπω λοιπὸν τί παρέλειψεν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία; Πρέπει νὰ δηλωθῇ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν παρέλειψε τίποτε διὰ τὸν ἄξιον λόγου καθηγητήν.

§116Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θέλετε νὰ ὑποστηρίξητε λέγοντες ὅτι ὁ κ. Καραθεοδωρῆς ἐγκατέλειψε τὰς Ἀθήνας, διότι δὲν ὑπῆρχεν ἐπιστημονικὸν περιβάλλον; Ἰδοὺ εἷς λόγος διὰ νὰ δημιουργηθῇ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης, διὰ νὰ γίνῃ τὸ ἐπιστημονικὸν περιβάλλον.

§117Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸν τὸν λόγον θὰ τὸν ἀναπτύξω κατωτέρω. Μὲ προκαλεῖτε νὰ σᾶς εἴπω διὰ ποῖον λόγον· καὶ εἶπον ὅτι ἔφυγε τεθλιμμένος, διότι ἡ ἐπίσημος Ἀρχὴ τοῦ Κράτους δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της ἀπέναντί του, τὸ δὲ περιβάλλον ἦτο ἐπιστημονικῶς ἀσφυκτικὸν δι’ αὐτόν.

§118Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἔτσι.

§119Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ συγκρατῆτε τὰ νεῦρά σας, διότι ἔχω περισσότερα ἀπὸ σᾶς· ὅταν εἶσθε ψύχραιμος, θὰ σᾶς ἀντικρύσω καὶ ἐγὼ ψύχραιμα καὶ ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ δεόντως. Καὶ λέγει ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν: Τί θέλετε καὶ δὲν ἐξετέλεσεν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία; Ἡμεῖς, κύριοι, λέγω, τὸν προσεκαλέσαμεν τηλεγραφικῶς καὶ ἑπομένως τῷ ἐκάμαμεν μίαν ἐξαιρετικὴν τιμήν· πρώτη τιμή. Ἦλθεν ἐδῶ καὶ τῷ ἀνεθέσαμεν τὴν ὀργάνωσιν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Σμύρνης· δευτέρα τιμή. Καὶ τρίτη τιμή, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ διδάξῃ εἰς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης, τῷ ἐδώσαμεν ἄδειαν νὰ ὑπάγῃ. Εἶναι αὐτὰ γεγονότα, μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ πρὸς τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον σεβόμεθα, εἶναι γεγονότα αὐτὰ τὰ ὁποῖα, κύριοι, ἱκανοποιοῦσιν ἠθικῶς, πλήρως μίαν προσωπικότητα;

§120ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί νὰ κάμωμεν;

§121Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὅταν σεῖς τὰ εὑρίσκετε ἀρκετά, τότε ἔκαμεν σφάλμα ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς τῆς ἐπιστήμης, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐνθουσιώδης καὶ ἀπῆλθεν ἀπηλπισμένος, ἄλλως ἔχω ἐγὼ πλῆρες δίκαιον, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζω καὶ πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ἀπῆλθε τεθλιμμένος καὶ ἀπογοητευμένος καὶ ἀγανακτῶν.

§122Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἀνδριάντα θέλετε;

§123Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε, ἀνδριάντα διὰ τοὺς τεθνεῶτας καὶ ἐξαιρετικὴν τιμὴν καὶ διάκρισιν εἰς ἕνα ἐπιστήμονα, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην. Εἰς τὸν ἀείμνηστον συμπολίτην σας Πανᾶν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἀνδριάντα καὶ δὲν τῷ ἔχομεν δυστυχῶς, σεῖς δὲ δὲν ἐξετελέσατε τίποτε πρὸς τοῦτο, καίτοι εἰς τὴν Πατρίδα μας περιεποίησεν ἐκεῖνος τιμήν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὰ πρόσωπα αὐτὰ νὰ τὰ σεβώμεθα, νὰ τὰ τιμῶμεν καὶ νὰ τὰ εὐλαβώμεθα ἐξαιρετικῶς. Δὲν πρέπει νὰ τιμῶμεν μόνον ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄφθονα χρήματα, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πνεῦμα καὶ δὴ ἐξαιρετικὸν πνεῦμα ἐπιστημονικόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν καὶ νὰ ἀνεύρωμεν τὸ προσωπικὸν τὸ καθηγητικὸν ἀπὸ Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, εὑρισκόμενοι καὶ κατέχοντες ὀργανικὰς θέσεις εἰς Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει πρὸς τοῦτο ἐπιτακτικὸν καθῆκον. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἐπιβεβλημένον καθῆκον καὶ εἶμαι πρὸς τοῦτο βέβαιος ὅτι ἐξετέλεσεν ἤδη τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐκείνας ἐργασίας εἰς τὰς πρεσβείας μας διὰ νὰ ἀναζητήσῃ ὅλα αὐτὰ τὰ πρόσωπα, νὰ τὰ ἀνακαλέσῃ, καὶ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὰ μέχρι τοῦδε παθήματα, ὡς μαθήματα, νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της δεόντως καὶ μετὰ προσοχῆς διὰ νὰ σχηματίσῃ ἕνα προσωπικὸν καθηγητῶν ἐξαιρετικὸν διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης. Εἶναι τὸ ζήτημα σπουδαιότατον, διότι ἀπὸ τὸν πρῶτον καθηγητικὸν σύλλογον καὶ τὴν πρώτην Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης θὰ ἐξαρτηθῇ πλήρως καὶ ὁλοκληρωτικῶς ἡ τύχη τοῦ μέλλοντος τοῦ ἀνωτάτου τούτου ἱδρύματος. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ἴσως, κύριοι, ὅτι προκειμένου νὰ σχηματισθῇ τὸ πρῶτον προσωπικὸν τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ὑπάρχουν ἆρά γε προσωπικότητες ἐπιστημονικαὶ εἰς τὰς Ἀθήνας ἢ εἰς ἄλλας μεγάλας πόλεις τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Ἑλλάδος ἢ τοῦ ἐξωτερικοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐπαξίως νὰ δύνανται νὰ καταλάβωσι τὰς καθηγητικὰς ἕδρας αὐτάς; Νομίζω ναί. Νομίζω ὅμως ἐπίσης ὅτι ὁ πρῶτος πυρὴν ὁ καθηγητικός, τὸν ὁποῖον θὰ θέσητε ἐπὶ κεφαλῆς τῶν διαφόρων σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ πρῶτος ἐπιστημονικὸς πυρὴν πρέπει ἀναμφιλέκτως νὰ ἔλθῃ ἔξωθεν καὶ νὰ εἶναι περιωπῆς. Διότι, ἂν ἡ πρώτη ζύμη, τὴν ὁποίαν θὰ θέσητε ἐκεῖ κατ’ ἀρχὰς εἶναι καλή, τότε θὰ κάμητε καλὸν τὸν ἄρτον, τὸν ἄρτον τὸν ὁποῖον θὰ σχηματίσητε θὰ εἶναι ἐπίσης καλός. Ἂν ὁ πρῶτος καθηγητικὸς σύλλογος τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι περιωπῆς καὶ εἶναι καλός, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ καθηγητικὸς σύλλογος αὐτὸς θὰ ἐκτελέσῃ ἄριστα τὰ ἑαυτοῦ ὑψηλὰ καθήκοντα καὶ θὰ μορφώσῃ μαθητὰς καλοὺς ἐπιστήμονας καὶ ἀρίστους πολίτας. Τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν ἀφ’ ἑτέρου, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, λέγει τὰ ἑξῆς, ὅτι εὐχαρίστως προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν εἰς τὸ τῆς Θεσσαλονίκης ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν θεωρεῖται ἡ ἐπιστημονικὴ ἐκεῖ ἀποστολὴ ὡς τιμωρία. Παρακαλεῖ μόνον τὸ Πανεπιστήμιον νὰ ἀφεθῇ σχετικὴ τις ἐλευθερία ἐκλογῆς πρὸς τοῦτο. Ἐπίσης λέγει τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν ὅτι θεωρεῖ ἐπάναγκες καὶ ἐξαιρετικῶς συντελεστικὸν εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν ἐν Ἑλλάδι πρόοδον νὰ μὴ χρησιμεύσῃ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης ὡς γέφυρα, διὰ τῆς ὁποίας θὰ εἰσέρχωνται οἱ διάφοροι κατὰ καιροὺς πολιτικῶς ἰσχυροί, ἐνδιαφερόμενοι καὶ ἀποβλέποντες εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον. Δηλαδή, γινόμενοι καθηγηταὶ Θεσσαλονίκης, διὰ τῶν συνήθων πολιτικῶν μέσων καὶ ἐνεργειῶν, κατόπιν νὰ μὴ γίνωνται οὗτοι καθηγηταὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Καὶ λέγουσιν οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν: Οἱ καθηγηταὶ τοῦ Ἀθήνησι Πανεπιστημίου δέον νὰ ἐκλέγωνται ὑπὸ τῶν σχολῶν αὐτοῦ καὶ μόνον ὑπ’ αὐτῶν, νὰ μὴ διατάσσωνται δὲ ὑπὸ τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι τοῦτο ἄδικον, εἶναι ἀνωφελὲς καὶ παράλογον; Ἤδη εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ῥίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὴν χροιάν, εἰς τὴν μορφὴν ἣν πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης. Τί πρέπει νὰ εἶναι; Θὰ εἶναι ἓν πλῆρες καὶ καθαρῶς κλασσικὸν Πανεπιστήμιον μὲ ὅλας τὰς σχολάς, τὰς ὁποίας ἔχομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον; Ἢ, ὅπως τινὲς τῶν κυρίων πληρεξουσίων ὑπεστήριξαν, θὰ εἶναι ἓν πρακτικώτερον Πανεπιστήμιον, ἓν εἶδος Πολυτεχνείου; Τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κατὰ τὴν γνώμην μου, νὰ ἔχῃ ἀναποδράστως φιλολογικὴν σχολήν. Εἶναι δὲ ἀπόλυτος ἡ ἀνάγκη αὕτη, διότι ἔχει νὰ μελετήσῃ σπουδαιότατα ζητήματα καὶ νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας ἐξαιρετικὰς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ τὴν παγκόσμιον ἐπιστήμην. Ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας τὴν κολοσσιαίαν καὶ ἀφαντάστου ὄντως πολλαπλῆς ἀξίας βιβλιοθήκην τοῦ Ἄθω, θὰ φαντασθῆτε, πιστεύω, τὰς ἐπιστημονικὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας θὰ προσφέρῃ μία φιλολογικὴ σχολὴ ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως καὶ ἐπιμελῶς τὴν φιλολογίαν, τὴν ἀρχαιολογίαν, τὴν ἱστορίαν κλπ. αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται ἐκεῖ κεκρυμμέναι. Παραλλήλως πρὸς ταύτην εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐπίσης σχολὴ ἰατρική. Τοῦτο ἐπιβάλλει ἡ ὑγιεινὴ μελέτη τοῦ Τόπου, ἡ μελέτη τῶν ἀφθόνων ἰαματικῶν του πηγῶν, τῆς φυτολογίας καὶ τῆς ζωολογίας αὐτοῦ καὶ πρὸ παντὸς ἡ πρακτικὴ ἐξάσκησις τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖοι, παραμένοντες ἐνταῦθα, δὲν ἔχουσι τὸν χρόνον καὶ τὰ μέσα ὅπως δεόντως ἐξασκηθῶσι. Καὶ πάντα ταῦτα νομίζω ὅτι ἐπιβάλλουν τὴν ἄμεσον καὶ ἐπείγουσαν τῆς ἰατρικῆς σχολῆς ἵδρυσιν. Διότι, ὅταν ἔχωμεν τόσους φοιτητάς, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων δὲν ἐξασκοῦνται, ἓν μέγιστον μέρος τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ἀντικρύσει οὔτε ἕνα κἂν τοκετόν, δὲν ἔχει ἴδει οὔτε μίαν κἂν ἐγχείρησιν σοβαρὰν τοιαύτην ἢ τοιαύτην, δὲν ἔχει κάμει οὔτε ἓν ἁπλοῦν μικροσκοπικὸν παρασκεύασμα, νομίζομεν ὅτι τὸ δεύτερον Πανεπιστήμιον μὲ καλῶς ἐξησκημένους ἐπιστήμονας περιωπῆς, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ ἐξαιρετικὰς ὄντως εἰς τὸ Κράτος, τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν ὑπηρεσίας. Ἡ νομικὴ σχολὴ ἐπίσης νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ λείψῃ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ. Ἓν τῶν μεγίστων ἐλαττωμάτων τῆς Πολιτείας μας ὀφείλεται εἰς τὸ ἀτελὲς τῆς μορφώσεως τῶν εἰδικῶν ταύτης ἐπιστημόνων καὶ ὑπαλλήλων της. Ἂν θέσητε ἐκεῖ μίαν νέαν σχολὴν νομικὴν περιωπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐργάζηται ἐπιμελῶς καὶ μεθοδικῶς, νὰ κατεργάζηται καὶ νὰ ἐπεξεργάζηται δεόντως τὸ προσωπικὸν τὸ μέλλον νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν βάθρων τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ μέλλον ἐκεῖνο ἐπιστημονικὸν καὶ ὑπαλληλικὸν προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ προέλθῃ ἐκ τοῦ μέλλοντος Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης, θὰ εἶναι διὰ τὰς κρατικὰς ὑπηρεσίας, διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς κρατικῆς μηχανῆς ἐξαιρετικῆς σημασίας. Τὸ ζήτημα τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὸ ζήτημα τῶν διαφόρων στελεχῶν τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας θὰ ἐξυπηρετηθῇ ἀπείρως καλύτερον, διότι τὸ καθηγητικὸν προσωπικὸν τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην θὰ εἶναι πάντως ἀνώτερον ἤ, ἂν ὄχι ἀνώτερον, πάντως ἴσον τοῦ ἐν Ἀθήναις. Ἀλλὰ καὶ ἴσον ἂν εἶναι πρὸς αὐτό, θὰ ἀναγκάσῃ τοὺς καθηγητὰς καὶ τοὺς φοιτητάς, τοὺς εὑρισκομένους ἐδῶ νὰ ἐργάζωνται, νὰ μελετῶσι, νὰ ἀφιεροῦνται εἰς τὴν ἐπιστήμην των καὶ εἰς τὰς ἐρεύνας των, διότι θὰ ἔχωσι τὸν ἀντίπαλον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, μετὰ τοῦ ὁποίου θὰ δύνανται καὶ θὰ εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἁμιλλῶνται, ὁπότε καὶ θὰ εἶναι καλύτεροι καὶ σοφώτεροι, θὰ ἀφήσουν τοὺς προθαλάμους τῶν Ὑπουργῶν καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, θὰ ἀφήσουν τὴν πολιτικὴν καὶ τὰ παρασκήνια, θὰ ἀφήσουν τὰς εὐνοίας τῶν κυριῶν καὶ τῶν πολιτευομένων καὶ θὰ κλεισθῶσιν εἰς τὰ γραφεῖά των, εἰς τὰ ἐργαστήρια καὶ τὰς κλινικάς των καὶ θὰ ἐργάζωνται ἐπιμελῶς καὶ ἐντατικῶς. Τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης κατ’ ἀρχὰς θὰ εἶναι ἀκριβῶς ὅπως καὶ τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν ἐπὶ μακρότατον χρόνον δὲν ἐξετέλει εἰμὴ μόνον τὸν ὑψηλὸν διδακτικὸν αὐτοῦ σκοπόν. Γνωστόν, κύριοι, εἶναι ὅτι τὰ Πανεπιστήμια ἔχουν πάντοτε διπλοῦν σκοπόν, ἔχουσι σκοπὸν διδακτικὸν καὶ ἔχουσι καὶ σκοπὸν ἐρευνητικόν, καθαρῶς ἐπιστημονικόν. Τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν μέχρι τοῦδε δὲν ἐξετέλεσε κατὰ τὰ 95% παρὰ μόνον σκοπὸν διδακτικόν, τὸν δὲ καθαρῶς ἐπιστημονικὸν σκοπόν, τὸν ἐρευνητικὸν σκοπὸν τὸν ἐξετέλεσε δι’ ἐλαχίστων μόνον προσωπικοτήτων, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, εἶναι παραδόξως ἄγνωστοι εἰς τὴν Πολιτείαν.

§124Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Τὸν πρῶτον σκοπὸν τὸν ἐξετέλεσε πραγματικῶς;

§125Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἀναλόγως τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν μέσα ἐκεῖ, ἐκτελεῖται καὶ ὁ σκοπός. Ὅταν οἱ ἐπιτήδειοι ἀπὸ τοὺς προθαλάμους τῶν Ὑπουργείων εἰσέλθουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ὅταν οὗτοι σχηματίσουν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ σχολῇ καὶ τῷ Πανεπιστημίῳ, τότε ἔχετε τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα γνωρίζετε καὶ τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλαμβάνωμεν ἐνταῦθα. Ὑπάρχουν ὅμως τινές, οἱ ὁποῖοι ἔγραψαν σελίδας ἐπιστημονικάς, αἱ ὁποῖαι τιμοῦν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ εἰς τὴν διεθνῆ ἐπιστήμην, καὶ ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τριακονταετίαν δὲν ἔγραψαν οὔτε μίαν λέξιν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιστημονικῶς δὲν εἶναι γνωστοὶ οὔτε εἰς τὸν γαλακτοπώλην τῆς γειτονιᾶς των.

§126Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐπιβάλλεται... πρωτίστως ἡ ἐξυγίανσις τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἅμιλλα, ἡ ὁποία θὰ γεννηθῇ, δὲν θὰ γεννηθῇ ἐπὶ καθαρῶς ἐπιστημονικοῦ ἐπιπέδου, ἀλλ’ ἐπὶ καθαρῶς οἰκονομικοῦ.

§127Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος προτείνει νὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ Πανεπιστήμιον. Σᾶς ἐρωτῶ: Αἱ μέχρι τοῦδε ἐκκαθαρίσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο...

§128Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Ὄχι ὅπως αἱ μέχρι τοῦδε ἐκκαθαρίσεις τῶν βενιζελικῶν καὶ ἀντιβενιζελικῶν.

§129Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζητε τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ ἐξυγίανσις τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν θὰ γίνῃ, κατ’ ἐμέ, κυρίως διὰ τοῦ διορισμοῦ προσωπικοτήτων εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης; τότε αἱ μικρότητες, ἂν ὑπάρχουν, διότι πιθανὸν νὰ μὴ ὑπάρχουν...

§130Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Φρονῶ ὅτι θὰ περάσουν οἱ νέοι τοὺς παλαιούς.

§131Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Οἱ νέοι, κ. συνάδελφε, ὄντες προσωπικότητες εἰς Εὐρωπαϊκὰ Πανεπιστήμια, θὰ ἔχουν τὴν κτηθεῖσαν ταχύτητα εἰς τὰς ἐπιστημονικὰς ἐρεύνας των, θὰ συνεχίσωσι ταύτας ὅπως δείξωσι καρποὺς τῶν ἐργασιῶν των καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ τὰ ἴδωμεν ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν τὸ πολύ. Οἱ ἐν Ἀθήναις καθηγηταί, ὅταν γνωρίζωσιν ὅτι οἱ ἐν Θεσσαλονίκῃ θὰ δημοσιεύσωσι νέας ἐργασίας προσεχῶς, ὅτι ἐκεῖ ἐργάζονται ἐντατικῶς καὶ δὲν κοιμοῦνται, δὲν δύνανται πλέον νὰ παραμείνωσιν ἀνενεργεῖς αὐτοί, διότι τὸ περιβάλλον θὰ τοῖς εἶναι ἀσφυκτικόν. Ὁπόταν λ.χ. θὰ εἶναί τις καθηγητὴς τῆς μικροβιολογίας, κ. συνάδελφε, ἀφοῦ εἶσθε μικροβιολόγος, καὶ παρέλθῃ χρονικὸν διάστημα ὀκτὼ μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους καὶ ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης δημοσιεύσῃ ἰδιαιτέρας ἐρεύνας ὡρισμένης ἀξίας ἐπιστημονικῆς, δὲν δύναται ὁ καθηγητὴς οὗτος ἐδῶ νὰ παραμείνῃ ἀνενεργής, διότι ὁ ἐδῶ φοιτητικὸς κόσμος θὰ τὸν ἐγκαταλείψῃ καὶ θὰ μεταβῇ εἰς Θεσσαλονίκην ὅπως ἀκούσῃ τὸν ἐκεῖ ἐπιστημονικῶς ἐργαζόμενον καὶ δημοσιεύοντα μελέτας ἕτερον καθηγητήν. Ἡ ἅμιλλα ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἡ ἅμιλλα ἡ εὐγενὴς ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ ἐρεύνη καὶ τῇ διδασκαλίᾳ δὲν δύναται παρὰ νὰ φέρῃ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν πρόοδον τῶν τε διδασκόντων καὶ τῶν διδασκομένων. Δι’ αὐτό, κύριοι, νομίζω ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἐπειγόντως ὁ Ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ὅπως τοῦτο λειτουργήσῃ ταχέως καὶ ταχέως ἄρξηται νὰ παρέχῃ ἡμῖν τοὺς καρπούς του. Αἱ λεπτομέρειαι ἐναπόκεινται εἰς τὴν προσωπικότητα, ἡ ὁποία διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀφήσῃ τὰς προσωπικάς του συμπαθείας καὶ τὰς ἀτομικάς του ἀντιπαθείας, νὰ τὰς ἀφήσῃ, λέγω, ἔξωθεν τῆς θύρας τοῦ ὑπουργικοῦ του θαλάμου καὶ νὰ εἰσέλθῃ ἐντὸς αὐτοῦ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τῆς Ἑλλάδος, ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἐξέλθῃ τὸ προσωπικὸν τὸ ἀνώτερον ἐπιστημονικὸν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης προσωπικόν, τὸ ὁποῖον θὰ φωτίσῃ τὴν νέαν Ἑλληνικὴν ψυχὴν καὶ θὰ διαπλάσσῃ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Πολιτείαν.

§132Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Οὔτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς τοῦ Ὑπουργείου ὑπάρχουν οὔτε συμπάθειαι οὔτε ἀντιπάθειαι.

§133Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἄν, κύριοι, ἡ ἐγκατάστασις ἑνὸς τηλεφωνικοῦ ἢ τηλεγραφικοῦ κέντρου θεωρεῖται πρόοδος καὶ πολιτισμός, ἡ ἵδρυσις ἑνὸς Πανεπιστημίου, καὶ δὴ Πανεπιστημίου εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας ἐπιστημονικῆς, πολιτικῆς, ἐθνικῆς, πλουτοπαραγωγικῆς. Δι’ αὐτὸ ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν καθ’ ἣν παρουσιάσαμεν τὸν Ὀργανισμὸν τούτου εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐπερίμενα τοὺς πληρεξουσίους τῶν μερῶν ἐκείνων νὰ ἐξεγερθοῦν διὰ τὴν βραδύτητα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ ζητήσουν τὴν ἐπιψήφισιν τούτου ἐπιμόνως, τόσον ἐπιμελῶς συντεταγμένου.

§134Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἐξηγέρθημεν ἐπανειλημμένως, κ. συνάδελφε.

§135ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὰ τί ἠθέλατε, νὰ διαπληκτισθῶμεν; Ἐζητήσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ σεῖς δὲ τώρα κατηναλώσατε δύο ὥρας καὶ δὲν ἀφίνετε νὰ ψηφισθῇ.

§136Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δι’ αὐτὸ ὡμίλησα, διὰ νὰ ψηφισθῇ ἐπειγόντως, ἀφοῦ οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ὡμίλησε περὶ τῆς κολοσσιαίας αὐτοῦ ἀξίας· ἀφοῦ δὲ κατηνάλωσα δύο ὥρας, ἀξιότιμε συνάδελφε, διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ μόνον διὰ τὸν ἱερὸν τῆς ἐπιψηφίσεως τούτου σκοπόν, πρὶν ἢ καταλείπω τὸ βῆμα, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε, κ. Ὑπουργέ, τὴν προσοχήν σας ἐξαιρετικῶς ἐπὶ τὴν ἵδρυσιν καὶ λειτουργίαν του, διότι, ἂν τὸ πρῶτόν μας Πανεπιστήμιον, πρὸ 90 περίπου ἐτῶν ἱδρυθέν, προσέφερε τὰς ὑψίστας ὄντως ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος καὶ τὴν Πατρίδα, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ ἵδρυσαν παρέμειναν καὶ θὰ παραμείνωσιν ἐσαεὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἔθνους μὲ χρυσᾶ γράμματα ἀναγεγραμμένοι, πρέπει νὰ θεωρεῖσθε εὐτυχὴς καὶ νὰ λογίζεσθε ὑπερήφανος, διότι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας θὰ ἱδρυθῇ εἷς νέος περίλαμπρος ἐπιστημονικὸς φάρος, φάρος ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον θὰ καταυγάζῃ τὰ σκότη τῆς ἀμαθείας, θὰ προάγῃ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὸν πολιτισμόν, ἀλλὰ θὰ εἶναι καὶ ὁ ἐθνικὸς φάρος, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ προαγάγῃ τὸ ἐθνικὸν αἴσθημα καὶ τὴν ἀγάπην πρὸς τὴν Πατρίδα, ὁ ὁποῖος θὰ παραγάγῃ τοὺς ἐμπνευσμένους διδασκάλους καὶ σκαπανεῖς τῆς ἰδέας, ὁ ὁποῖος θὰ παραγάγῃ τοὺς τιμίους, τοὺς φιλέργους καὶ ἰδανικοὺς ὑπαλλήλους, τὰ στελέχη ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὸν ἐγκέφαλον, τὴν διοίκησιν καὶ τὸ προπύργιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Διότι ὁπουδήποτε καὶ ἂν στρέψητε τὸ βλέμμα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἴτε πρὸς βορρᾶν εἴτε πρὸς νότον, πρὸς ἀνατολὰς ἢ πρὸς δυσμάς, θὰ ἀτενίσητε νέους ἐπιστημονικοὺς φάρους, νεοπαγῆ ἐπιστημονικὰ κέντρα καὶ ἑστίας ἐπιστήμης, ἱδρυμένα καὶ ἱδρυόμενα ἀπὸ διάφορα ὅμορα Κράτη, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς δὲν εἶναι βεβαίως ἡ ὠφέλεια τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς Ἑλληνικῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἰδέας. (Χειροκροτήματα).

§137Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νομίζω ὅτι διερμηνεύω τὴν γνώμην ὅλων τῶν συναδέλφων Μακεδόνων, οἱ ὁποῖοι ἐκφράζουν τὴν εὐγνωμοσύνην των δι’ ὅλους τοὺς μόχθους καὶ δι’ ὅλας τὰς θυσίας, εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθητε, ὥστε νὰ παρουσιάσητε τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὑπὸ τὴν προεδρίαν σας, τόσον ἄρτιον καὶ τόσον καλόν. Τοῦτο εἰς ἀπάντησιν τῆς διακοπῆς τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι κατηναλώσατε δύο ὥρας.

§138Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν χθὲς νὰ προτείνω νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ διακόψας συνάδελφος ἰσχυρίσθη ὅτι ὁ ἀγορεύων κατηνάλωσε δύο ὥρας, ἐνῷ μῆνες ὁλόκληροι παρῆλθον χωρὶς νὰ ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς συζήτησιν. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι μόνον διὰ τῆς συζητήσεως θὰ καταδειχθῇ ἡ ἀξία τῆς ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ θὰ ἐπιτευχθῇ αὕτη.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§140Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἐὰν ἡ ἀπελευθέρωσις τῆς Θεσσαλονίκης, τῆς πρωτευούσης τῆς μεγαλωνύμου καὶ περιμαχήτου Μακεδονίας, ὑπῆρξεν ἱστορικὸν γεγονὸς γράψαν περίβλεπτον σταθμὸν εἰς τὴν σταδιοδρομίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ ἵδρυσις καὶ ἡ λειτουργία Πανεπιστημίου ἐν αὐτῇ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἀνέγερσιν τηλαυγοῦς φάρου, ὅστις, ἀνυψούμενος ἐπὶ τοῦ σταθμοῦ τούτου, θὰ φωτίζῃ τὸ Ἔθνος διὰ τοῦ ἀνεσπέρου τῶν ἐπιστημῶν φωτὸς καὶ θὰ καθοδηγῇ αὐτὸ εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὸν πολιτισμόν. Ἡ χαρὰ μας ὅλων τῶν Ἑλλήνων, ἰδίᾳ τῶν Μακεδόνων, διὰ τὴν ἵδρυσιν ἐν Θεσσαλονίκῃ Πανεπιστημίου εἶναι διὰ τοῦτο ἀνέκφραστος· εἶναι χαρὰ τὴν ὁποίαν προκαλοῦν τὰ εὐγενέστερα καὶ ὡραιότερα καὶ ἰδεωδέστερα τῶν ἀνθρωπίνων αἰσθημάτων. Δὲν τὸ θέλομεν οἱ Μακεδόνες τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης μόνον διὰ τὴν Μακεδονίαν· δὲν τὸ θέλομεν μόνον, ὅπως λέγει ἐν τῇ ἐκθέσει της ἡ ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Ἐπιτροπή, ἵνα προαγάγῃ τὴν εὐημερίαν, τὴν μόρφωσιν καὶ τὸν πολιτισμὸν τῶν βορείων τοῦ Κράτους ἐπαρχιῶν· τὸ θέλομεν ἵνα ἐν ἀδελφικῇ ἁμίλλῃ καὶ συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ Πανεπιστημίου τοῦ ἄστεως τῆς Παλλάδος τελειοποιοῦν ἰδίᾳ τὰς ἐπιστήμας τοῦ νεωτέρου πνεύματος τοῦ πολιτισμοῦ, ἀναδείξῃ τὴν Ἑλλάδα μας ἀξίαν τῆς ἱστορικῆς της φήμης, ὡς ἑστίας αἰωνίου φωτὸς τῆς ἀνθρωπίνης διανοίας καὶ συγχρόνως ἡγεμονίδος τῶν λαῶν τῆς ὅλης Ἑλληνικῆς (Βαλκανικῆς) Χερσονήσου ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ τῆς ἀνθρωπότητος προόδῳ. (Χειροκροτήματα).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§142Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Αἰσθάνομαι, κύριοι, ἰδιαιτέραν χαράν, διότι εἰς ἐμὲ ἔλαχεν ἡ τιμὴ νὰ εἰσαγάγω πρὸς ψήφισιν εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης. Ὀφείλω νὰ ἐκφράσω τὰς θερμάς μου εὐχαριστίας εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς κ. Ζερβόν, τὸν ἄρτι κατελθόντα τοῦ βήματος, ὁ ὁποῖος μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς γνωρίζετε, ὑπῆρξεν ἀπόρροια διαφόρων μελετῶν, καὶ δὴ πρῶτον τοῦ προσωρινοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τὸν ὁποῖον κατήρτισεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Παπαναστασίου, δεύτερον τοῦ πρακτικοῦ μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνέστη ὑπὸ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Σοφούλη, τρίτον ἑνὸς σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης», τὸ ὁποῖον εἶχε τροποποιηθῆ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, καὶ τέλος τοῦ ὑπομνήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον περιεῖχε τὰς ἀντιλήψεις καὶ παρατηρήσεις αὐτοῦ ἐν σχέσει μὲ τὰς τροπολογίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Πανεπιστημιακῆς Συγκλήτου. Τὸ σχέδιον νόμου κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς σχεδὸν ἄρτιον. Τροποποιήσεις τινὰς μόνον νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρω ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ δὴ εἰς τὸ ἄρθρον 6 εἰς τὸ τέλος νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς προσθήκη (ἀναγινώσκει): «Τὰ διὰ τοὺς ἐπικουρικοὺς καὶ ἐκτάκτους καθηγητὰς τοῦ Ἀθήνῃσιν Πανεπιστημίου ὁρισθέντα καὶ ὁρισθησόμενα ἐν συνδυασμῷ μὲ σχετικὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν κρατοῦσι καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης».

§143Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν ὄχι μόνον σᾶς συνέστησε νὰ μὴ διορίσητε νέους καθηγητάς, ἀλλὰ νὰ παύσητε καὶ ὑπεραρίθμους τινάς. Σεῖς δὲ προχθὲς μόλις ὡρκίσατε δύο καθηγητάς.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἐπερώτησις.

§145Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ προτεινομένη προσθήκη ἔχει τὸν ἑξῆς λόγον. Διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη, καὶ δι’ ἑτέρου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκδοθῇ, περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν τῶν διαφόρων σχολῶν τοῦ ἐν Ἀθήναις Πανεπιστημίου, οἱ δὲ ἐπικουρικοὶ ἐπὶ δύο ἔτη δὲν πρόκειται νὰ διορισθῶσι. Συνεπῶς αὐτά τὰ ὁποῖα θὰ ἰσχύουν διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν, πρέπει νὰ ἰσχύουν καὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαγορεύσητε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν νὰ ἔχῃ ἕνα ἐπικουρικὸν καθηγητὴν μιᾶς ἕδρας καὶ νὰ ἐπιτρέψητε τοῦτο εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης, ἢ μία ἔκτακτος ἕδρα, ἡ ὁποία ὑπῆρχε νομοθετημένη εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν καὶ ἡ ὁποία διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος κατηργήθη ἢ μᾶλλον τῆς ὁποίας ἀνεστάλη ἡ συμπλήρωσις ἐπὶ μίαν διετίαν, νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης. Λοιπὸν λέγω «τὰ διὰ τοὺς ἐπικουρικοὺς καὶ ἐκτάκτους καθηγητὰς τοῦ Ἀθήνησιν Πανεπιστημίου ὁρισθέντα καὶ ὁρισθησόμενα,» διότι, ὡς γνωρίζετε, διὰ ψηφίσματος, προχθὲς ψηφισθέντος, παρετάθη ἡ προθεσμία ἐπὶ δίμηνον καὶ συνεπῶς ὑπάρχει τὸ δικαίωμα μέχρι τέλους Ἰουλίου νὰ νομοθετηθοῦν καὶ ἄλλα.

§146Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε ὅτι θὰ ἐφαρμοσθοῦν τὰ ὁρισθησόμενα. Ἠμπορεῖτε νὰ βάλετε μίαν διάταξιν, ὅτι θὰ ἐφαρμόσητε τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους μέλλετε νὰ νομοθετήσητε;

§147Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ κατ’ αὐτὰς εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, πρόκειται νὰ κανονίσωμεν ὅτι τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ἡ συμπλήρωσις θὰ ἀνασταλῇ ἐπὶ δύο ἔτη. Λοιπὸν ἠμπορεῖ νὰ ἑρμηνευθῇ ὅτι αὐτὸ δὲν ἰσχύει διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης.

§148Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Νὰ τεθῇ εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα ὅτι αὐτὸ ἰσχύει καὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης.

§149Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πρωθύστερον τὸ σχῆμα.

§150Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἐπιστημονικῶς ὀρθόν.

§151Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν ἀποφαίνεται περὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, δὲν ἀποφαίνεται περὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τὸ δὲ Νομοθετικὸν Διάταγμα δὲν δύναται νὰ ὁρίσῃ περὶ περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν ὁμιλεῖ περὶ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν.

§152Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τροποποιεῖτε τὸ νομοσχέδιον.

§153Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Κάμνω μίαν προσθήκην.

§154Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶναι τροπολογία. Δὲν ἠμπορεῖτε τώρα. Πρέπει νὰ διανεμηθῇ ἡ τροπολογία.

§155Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐφόσον εἶναι εἰς βʹ ἀνάγνωσιν....

§156Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Τότε νὰ ἀναβληθῇ.

§157Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἤθελον νὰ σᾶς ἀποτείνω μίαν ἐρώτησιν: Ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς ἐπὶ διετίαν τοῦ διορισμοῦ ἐκτάκτων καθηγητῶν;

§158Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν, ὡς γνωρίζετε, προέτεινε διάφορα ἐν σχέσει μὲ τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν, εἶχε μάλιστα φθάσει εἰς τὸ νὰ μεταβάλῃ καὶ τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ Ὑπουργεῖον, προτοῦ ἀναλάβω ἐγὼ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Σπυρίδου, ἠρώτησε τὴν Σύγκλητον τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ Σύγκλητος ἔφερε παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Μεταξὺ λοιπὸν τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἶναι καὶ αὕτη, ὅτι ἡ πλήρωσις τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν, τῶν μὴ συμπληρωθεισῶν, ἀναστέλλεται ἐπὶ διετίαν. Συγκεκριμένως ἐπὶ τῆς ἰατρικῆς σχολῆς ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν ἐπρότεινε καὶ ἡ Σύγκλητος ἀπεδέχθη νὰ πληρωθοῦν αἱ ἕδραι τῆς βιολογικῆς χημείας, τῆς ἀνθρωπολογίας καὶ τῆς ὀρθοπεδικῆς, ἐπρότεινε δὲ ἡ Σύγκλητος νὰ μὴ συμπληρωθῇ ἡ ἔκτακτος ἕδρα περὶ νόσων τῶν θερμῶν κλιμάτων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ νὰ μὴ ὀνομασθῇ μία ἄλλη ἕδρα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐγὼ ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν τῆς Συγκλήτου, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀνεστέλλετο ἐπὶ διετίαν...

§159ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε καὶ κάτι ἄλλο.

§160Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μία ἕδρα τῆς ἰατρικῆς σχολῆς δὲν εἶχεν ὀνομασθῇ ὑπὸ τῆς Συγκλήτου· ἔκτακτος ἕδρα. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐγὼ ἐδέχθημεν ὅπως ἡ συμπλήρωσις αὐτὴ τῶν ἐκτάκτων ἑδρῶν ἀνασταλῇ ἐπὶ διετίαν. Λέγω ἐδῶ, εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου εἰς Θεσσαλονίκην» ὅτι δὲν πρέπει νὰ συμπληρωθοῦν αἱ ἕδραι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν δὲν θὰ συμπληρωθῶσι. Δὲν εἶναι λογικὸν αὐτό;

§161Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἄν καλῶς ἀντελήφθην, ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν συνέστησε νὰ μὴ συμπληρωθῇ οὐδὲ μία ἕδρα ἐκ τῶν ἑπτὰ ὑπαρχουσῶν. Ἔτσι δὲν εἶναι;

§162Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα.

§163Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἐξέφρασε καὶ ἡ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου;

§164Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι.

§165Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Τότε σεῖς διατί συνεπληρώσατε δύο ἕδρας;

§166Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἄν θέλητε νὰ ὑποβάλητε ἐπερώτησιν, νὰ τὴν ὑποβάλητε. Λοιπόν, εἴμεθα σύμφωνοι εἰς αὐτό; Εἰς τὸ τέλος τοῦ 6 ἄρθρου ὑποβάλλω τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς: ὅ,τι ἰσχύει διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν, θὰ ἰσχύσῃ καὶ διὰ τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης. Σύμφωνοι;

§167Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν εἴμεθα σύμφωνοι. Ἐζήτησα τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ εἶσθε, κ. Πρόεδρε, ὑποχρεωμένος νὰ μοὶ τὸν δώσητε.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν τελειώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§169Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς καὶ πρέπει νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον ἀμέσως.

§170Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Συζητοῦνται τροπολογίαι.

§171Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργός, ἂν ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ὑποβάλλεται τώρα, γίνεται δεκτή. Εἶναι ἀστεῖα αὐτά. Ὑποβάλλεται τροπολογία ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐρωτᾷ ἂν γίνεται δεκτὴ τώρα.

§172Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ κατόπιν νὰ συζητηθῇ· ἐκτὸς ἂν θέλητε νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει τροπολογίας: ἀφήσατε νὰ τὰς ὑποβάλῃ.

§174ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ συζητηθῇ ἡ τροπολογία τώρα.

§175Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Συζητεῖται νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ ὑποβάλλονται τροπολογίαι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις. Εἰς τὸ ἄρθρον 10 ὁρίζεται ὅτι οἱ τακτικοὶ καθηγηταὶ ἔχουσι βαθμόν, μισθὸν καὶ ἐπιδόματα ἀρεοπαγίτου, ἐνῷ οἱ τακτικοὶ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν ἔχουσι βαθμὸν ἀρεοπαγίτου, ἀλλ’ ὄχι μισθόν· συνεπῶς νομίζω ὅτι πρέπει οἱ καθηγηταὶ οἱ τακτικοὶ καὶ οἱ ἔκτακτοι, οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ ἐπιμεληταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης νὰ ἔχωσι τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ τὸν αὐτὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ἰσότιμοι αὐτῶν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§176ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§177Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχω καὶ μίαν τρίτην παρατήρησιν εἰς τὸ ἄρθρον 27 τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Πρὸς σύνταξιν πάντων τῶν ἐκπαιδευτικῶν τοῦ παρόντος νόμου Διαταγμάτων καὶ ἐφόσον προβλέπεται... κλπ.». Προσθέτω ἐδῶ (ἀναγινώσκει): «Ἀποτελουμένη ἐξ εἰδικῶν ἐπιστημόνων καὶ τῶν προϊσταμένων τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Τμήματος καὶ τῆς Ἀνωτάτης Ἐκπαιδεύσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ τελευταίου».

§178Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Τμῆμα πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ.

§179Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Φρονῶ ὅτι ὁ μισθὸς τῶν καθηγητῶν πρέπει νὰ εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τὸν τῶν δικαστικῶν.

§180Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀντίστοιχος πρὸς τοὺς δικαστικούς.

§181Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἔχετε ἄλλας τροπολογίας νὰ ὑποβάλητε;

§182Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι.

§183Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εὑρισκόμεθα πρὸ νέων τροπολογιῶν καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις.

§184Γ. ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ. Ὅλοι αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ. Θὰ ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατόν, αἱ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἀπόψε ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ μὴ ψηφισθῶσιν ἀπόψε, ἀλλὰ νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς ἄλλο νομοσχέδιον, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν ἀποψινὴν συνεδρίασιν.

§185ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ αἱ τροπολογίαι νὰ περιληφθῶσιν εἰς ἄλλο νομοσχέδιον.

§186Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἄν οἱ Μακεδόνες πληρεξούσιοι τὸ θέλουν...

§187ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅλοι τὸ θέλομεν. Δεκτόν.

§188Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν συνάδελφοι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§190Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶμαι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§191Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ θέλω νὰ μοὶ δοθῇ μία ἐξήγησις ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται σήμερον ὅπως ἐτροποποιήθη;

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ἀπεσύρθησαν.

§193Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πολὺ καλά.

§194Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχω νὰ προτείνω μικρὰς τροπολογίας. Εὑρισκόμεθα εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὴν πρώτην φορὰν καὶ τὴν δευτέραν δὲν συνεζητήθη κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀναγκαιότης τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης στηρίζεται εἰς δύο λόγους. Πρῶτος λόγος εἶναι ἡ πληθώρα τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει πληθυσμὸν ἑπτὰ ἑκατομμυρίων καὶ δικαιοῦται νὰ ἔχῃ δύο Πανεπιστήμια, ἀφοῦ τὸ Βέλγιον ἔχει πέντε Πανεπιστήμια. Δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι ἡ Θεσσαλονίκη ἀποτελεῖ τὴν δευτέραν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους καὶ διὰ λόγους ἐθνικοὺς ὀφείλομεν νὰ ἱδρύσωμεν ἐθνικὸν φάρον εἰς Μακεδονίαν. Οἱ λόγοι αὐτοὶ μὲ ἔπεισαν νὰ ἀφήσω τὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον περὶ τοῦ Πανεπιστημίου τούτου καὶ τὴν γνώμην μου ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ Πολυτεχνεῖον. Ἑπομένως ἐνθουσιωδῶς ἐπικροτῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἰδέαν αὐτήν, ὅπως διὰ λόγους ἐθνικοὺς ἱδρυθῇ Πανεπιστήμιον εἰς Θεσσαλονίκην. Ἀλλ’ ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ἡ Θεολογικὴ σχολὴ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης νὰ ἱδρυθῇ εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος.

§195Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ οἱ καθηγηταὶ πῶς θὰ μεταβαίνουν ἐκεῖ;

§196Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Μόνον αἱ γυναῖκες δὲν ἐπιτρέπεται νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ κάμητε καὶ καθηγητρίας εἰς τὴν θεολογικὴν σχολήν.

§197Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ψηφισθέντων νομοσχεδίων.

§198Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Θὰ σᾶς δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ ὑποβάλητε τὰς τροπολογίας σας εἰς ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§199Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας.

§200Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη, κ. συνάδελφε.

§201Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ. Πῶς ἐψηφίσθη;

§202Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν ἐξήγησιν. Σεῖς πρόκειται νὰ προτείνητε τροπολογίαν· δὲν ἐψηφίσθη μὲν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, ἄνευ τροπολογιῶν, καὶ βραδύτερον ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἰσηγηθῇ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως. Εἰς ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον δύνασθε νὰ περιλάβητε τὰς τροπολογίας σας.

§203ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτὸν ὡς ἔχει. (Θόρυβος).

§204Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ νευρικότης τῆς Συνελεύσεως προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐπὶ πολὺν καιρὸν ἔμεινε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκκρεμές. Ἐγὼ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ κωλυσιεργήσω, θέλω μόνον νὰ ὑποβάλω δύο ἢ τρεῖς γνώμας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ προαγάγωσι τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἂν μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, θὰ κατέλθω ἀμέσως.

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐψηφίσθη· ἐξακολουθήσατε.

§206ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν θὰ γίνωσι σήμερον τροποποιήσεις· θὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει.

§207Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τότε καταλείπω τὸ βῆμα.

§208Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ ἑνὸς πλεονασμοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 5 ἐδάφιον γʹ τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ σχολὴ τῶν νομικῶν καὶ οἰκονομικῶν ἐπιστημῶν ἀπονέμει 1) πτυχίον νομικῆς καὶ 2) πτυχίον οἰκονομικῶν καὶ πολιτικῶν ἐπιστημῶν».

§209ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§211ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1, 2, 3, 4, 5 καὶ 6).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γ. Φραγκούδης.

§213Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Προτείνω τὴν ἀπόρριψιν τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 7. Διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς, κύριοι, ζητεῖται ἡ εἰσπήδησις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης ὅλων τῶν ἀποτυχόντων ὑποψηφίων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν. Εἶναι μία διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας θὰ σταλοῦν διάφοροι ἀποτυχόντες ὑποψήφιοι καθηγηταὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης.

§214Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὴ ἡ διάταξις, ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐτέθη, διότι εἶναι δυνατόν τις νὰ μὴ ἔχῃ δίπλωμα Πανεπιστημίου, ἐν τούτοις ὅμως, λόγῳ ἐξαιρετικῆς ἐπιστημονικῆς ἱκανότητος καὶ διὰ σοβαρὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας ἔχει κάμει, ἕνεκα αὐτῶν τῶν λόγων, νὰ δύναται νὰ καταλαμβάνῃ ἕδραν πανεπιστημιακήν.

§215Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἦτο προτιμότερον, ὅταν παρουσιάζωνται τοιαῦτα πρόσωπα, νὰ γίνεται εἰδικὸς νόμος.

§216Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ἐδάφιον τοῦτο ἀνεγράφη δι’ ἓν καὶ μόνον πρόσωπον.

§217Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νὰ γίνῃ εἰδικὸς νόμος δι’ ἓν καὶ μόνον πρόσωπον· διότι, ἂν ἀφήσωμεν ἀνοικτὴν τὴν θύραν, θὰ εἰσέλθουν καὶ ἄλλοι.

§218Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν συνεζητήθη διὰ μακρῶν τὸ ἐδάφιον τοῦτο. Οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὴν παραδοχήν του εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ εἰσαγάγῃ μίαν ἐξαιρετικὴν προσωπικότητα, ἡ ὁποία θὰ δύναται νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας.

§219Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι, ἐξηγήθη ἀπὸ τὸν κ. Ζερβὸν ὅτι πρόκειται δι’ ἓν πρόσωπον. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν τὴν θύραν τοῦ σπιτιοῦ μας ἀνοικτὴν διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἷς φίλος, διότι ἠμπορεῖ νὰ εἰσέλθουν καὶ δέκα ἐχθροί. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ τὸ ἄρθρον νὰ ψηφισθῇ.

§220Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Παραληρεῖτε. Ποίους ἀποτυχόντας λέγετε; Ἔχω τὴν τιμήν...

§221Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἄ, εἶσθε ἀποτυχὼν καθηγητής....

§222Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ὄχι ἀποτυχών, ἀλλὰ ἀδικηθεὶς ὑπὸ ἠλιθίων συναδέλφων. Ἔχω τὴν τιμὴν αὐτὴν καὶ δι’ αὐτὸ νὰ προσέχητε νὰ μὴ θίγητε ἐπιστήμονας, οἱ ὁποῖοι εἶναι γνωστοὶ πέρα τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος.

§223Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐμάθατε νὰ ζῆτε εἰς φρενοκομεῖον καὶ ὁμιλεῖτε περὶ παραληρημάτων. Εἶσθε καθηγητὴς φρενολογικῶν νοσημάτων καὶ δι’ αὐτὸ ὁμιλεῖτε ἔτσι. «Ὅποιος ἔχει τὴν μυῖγα, μυγιάζεται». Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ προσώπων.

§224Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν μυῖγαν. Σᾶς εἶπον ὅτι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ μὴ εἶμαι καθηγητής.

§225Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ παράγραφος νὰ διαγραφῇ, διότι τὸ ἀπαιτεῖ ἡ τιμὴ καὶ τὸ μέλλον τοῦ Πανεπιστημίου. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου τὸν κ. Τσιμινάκην, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὸν περιφρονῶ καὶ δὲν ζητῶ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του. (Θόρυβος καὶ φωναί).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφετε τὸ ἄρθρον;

§227Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἠμποροῦν δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νὰ διαγράφωνται τὰ ἄρθρα. Δὲν πρόκειται περὶ ἀποτυχόντων καθηγητῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ αὐτῶν οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἦσαν ὑποψήφιοι καθηγηταί, περὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα καθορίζει ὁ νόμος.

§228Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ ἀποτυχόντων μόνον καθηγητῶν, ἀλλὰ δυνατὸν νὰ διορισθῇ πᾶς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ προσόντα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται δι’ ἐπιστήμονα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ συμπληρώσω τὴν σκέψιν μου. Τί συμβαίνει ἐδῶ; Ἐπιζητεῖται δι’ ἄλλης διατάξεως, ὅπως, καθηγηταὶ ἀποκλεισθέντες ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον Ἀθηνῶν, διοριζόμενοι καθηγηταὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Θεσσαλονίκης, ἀποσπασθῶσι κατόπιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν, διότι δι’ ἄλλης διατάξεως οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ἐξομοιούμενοι μὲ τοὺς τροφίμους ὁμοταγῶν Πανεπιστημίων ξένων ἢ μὴ θὰ διορισθῶσι κατόπιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἴδωμεν τὸ παράξενον θέαμα, ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην νὰ ἔρχωνται ἐδῶ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι θαυμασία, ἀλλὰ λειτουργεῖ ἡ μαγειρικὴ τῆς κουζίνας. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ προσέξῃ πολὺ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νομοσχεδίου.

§229Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ὑπέπεσεν εἰς μίαν παρεξήγησιν. Τὸ ἄρθρον τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης εἶναι ρητὸν καὶ λέγει ὅτι καθηγητὴς γίνεται ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει πρῶτον δίπλωμα τῆς οἰκείας σχολῆς, δεύτερον ἐπιστημονικὰς ἐργασίας δημοσιευμένας καὶ τρίτον διδακτικὴν ἱκανότητα ὁμολογουμένην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὸν Ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης πρόκειται περὶ ἑδρῶν καὶ σχολῶν κλασσικῶν καὶ ταυτοχρόνως εἶναι εἷς συνδυασμὸς — αὐτὴ εἶναι ἡ σφραγὶς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης — ἐφηρμοσμένων καὶ πρακτικῶν ἐπιστημῶν, εἶναι ἠναγκασμένος ὁ νομοθέτης νὰ θέσῃ μίαν διάταξιν, τὴν ὁποίαν παρεξήγησεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι καὶ χωρὶς νὰ ἔχῃ δίπλωμα τῆς οἰκείας σχολῆς, ἀρκεῖ νὰ ἔχῃ τὰ ἄλλα προσόντα, τὸ ὅτι ἐδημοσίευσεν ἐπιστημονικὰς ἐργασίας καὶ ἔχει διδακτικὴν ἱκανότητα, διὰ νὰ διορισθῇ. Ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: Δημιουργοῦμεν μίαν σχολὴν οἰκονομικῶν καὶ πολιτικῶν ἐπιστημῶν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει εἰς τὰς Ἀθήνας. Προκειμένου νὰ διορίσωμεν καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν σχολὴν ταύτην πῶς θὰ ζητήσωμεν νὰ ἔχῃ δίπλωμα τῆς οἰκείας σχολῆς, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν σχολὴν οἰκονομικῶν καὶ πολιτικῶν ἐπιστημῶν. Ὁ ἔχων δίπλωμα τῆς école politique libre τῶν Παρισίων καὶ τὰ ἄλλα προσόντα δὲν θὰ ἠμπορῇ νὰ διορισθῇ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου.

§230Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Δὲν λέγει τὸ ἄρθρον τῆς «οἰκείας σχολῆς».

§231Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πλὴν τούτου, εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια τοῦ κόσμου, ἰδίως εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Πανεπιστήμιον, ὅπως θὰ ἀναφέρω παραδείγματα, ὑπάρχουν ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν κανὲν δίπλωμα, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἔχουν δημοσιεύσει ἐπιστημονικὰς ἐργασίας διεθνοῦς κύρους. Τοιοῦτοι ἦσαν ὁ Σβορῶνος, ὁ Κουμανούδης, ὁ Ραγκαβῆς, οἵτινες ἐγένοντο καθηγηταὶ χωρὶς νὰ ἔχουν δίπλωμα. Ἂν ρίψητε ἓν βλέμμα εἰς ὅ,τι γίνεται ἔξω, θὰ ἴδητε ὅτι ὁ Βούν, ἰατρὸς ὤν, εἶναι καθηγητὴς τῆς πολιτικῆς οἰκονομίας καὶ ἕτερος ἰατρὸς εἶναι καθηγητὴς τῆς φιλοσοφίας. Δίδει τὸ νομοθέτημα μίαν εὐκινησίαν, ἂν εὑρεθῇ εἷς ἄνθρωπος παμμεγίστης ἱκανότητος καὶ ἀνεγνωρισμένου κύρους ἐπιστημονικοῦ, νὰ δύναται δι’ ἀποφάσεως τῶν ⅔ τῆς σχολῆς νὰ διορισθῇ καθηγητὴς χωρὶς νὰ ἔχῃ διόλου δίπλωμα. Ποῦ εὑρίσκετε ὅτι θὰ εἰσέλθουν οἱ ἀποτυχόντες τοῦ ἐδῶ Πανεπιστημίου;

§232Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἂς γίνουν δι’ εἰδικοῦ νόμου, ἂν ὑπάρχουν τοιοῦτοι.

§233Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι εὔκολα πράγματα αὐτά. Ἐχρειάσθησαν 20 χρόνια καὶ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ ὁ Βενιζέλος διὰ νὰ γίνῃ ὁ Σβορῶνος καθηγητής. Εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια δὲν ἔχουν διάταξιν, διότι αἴφνης εἰς τὴν Γαλλίαν ἔχουν τὸ Κολλέγιον καὶ γίνονται καθηγηταὶ τοῦ Κολλεγίου, ποὺ εἶναι ἀνώτερον τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπως εἶναι ὁ Μπρονσεκάρ. Ὁ Παλαμᾶς δὲν εἶναι καλὸς διὰ νὰ διδάξῃ τὴν Ἑλληνικὴν λογοτεχνίαν; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸν διορίσητε, ἂν δὲν θέσητε τὴν διάταξιν αὐτήν. Εἶναι ἀναγκαία ἡ διάταξις καὶ παρακαλῶ νὰ σκεφθῆτε ὡρίμως καὶ σοβαρῶς, οὔτε δὲ ἐπρόκειτο νὰ εἰσαγάγωμεν τοὺς φίλους μας, ὅπως φαντάζεται ὁ κ. Φραγκούδης. Ἐγὼ ἐδήλωσα ἐπανειλημμένως ὅτι, πολιτευθεὶς καὶ γενόμενος Ὑπουργός, παρῃτήθην πάσης ἰδέας σταδιοδρομίας ἀκαδημαϊκῆς ἀκριβῶς διὰ νὰ εἶμαι ἐλεύθερος νὰ κρίνω καὶ νὰ ἐπικρίνω. Δὲν τὸ κάμνομεν διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν τὸν φίλον μας Παλαμᾶν. Αὐτὸς εἶναι μία κορυφὴ καὶ οὔτε θέλει νὰ διορισθῇ οὔτε πρόκειται δι’ αὐτόν. Μὴ θέλετε, κύριοι, νὰ ἀπαλείψητε ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τὰς ὡραιοτέρας διατάξεις του. Τὸ ἴδιον ὑπεστήριξα καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἑβραιολογίας. Ἐπρόκειτο νὰ καταστήσωμεν προσιτὸν τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης εἰς ὅλον τὸν Ἑβραϊκὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἔχει κάμει μεγάλας προόδους ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς. Ἐθεωρήθη ἀπαραίτητον νὰ ἔχωμεν μίαν τοιαύτην ἕδραν, ἀμέσως ὅμως εἶπον ὅτι θέλομεν νὰ καταργήσωμεν τὴν θρησκείαν καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Εἶναι τρομερόν, εἰς αὐτὸν τὸν Τόπον ἅμα πρόκειται νὰ γίνῃ κάτι τι καλόν, νὰ παρεμβάλλωνται προσκόμματα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ο. Κυπριανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§235Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, παρ’ ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ κ. Λιμπερόπουλος θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἄνευ διπλώματος. Ἂν πρόκειται περὶ τοῦ κ. Παλαμᾶ, νὰ ψηφισθῇ εἰδικὸς νόμος. Εἰς κανὲν Πανεπιστήμιον τοῦ κόσμου δὲν ἔγινε τοῦτο δεκτόν. Προσέξατε, διότι ἀνοίγομεν μίαν θύραν καταχρήσεων, ἂν ἐπιτρέψωμεν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἄνθρωποι μὴ κεκτημένοι διπλώματα. Ἂς μὴ δημιουργήσωμεν νέας ἀφορμὰς διασυρμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διαγράψῃ τὴν παράγραφον αὐτήν, ἂν δὲ πρόκειται περὶ τοῦ κ. Παλαμᾶ, νὰ γίνῃ εἰδικὸς νόμος.

§236Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀντιλέγοντας: Ἡ πρωτότυπος ἐπιστημονικὴ μελέτη εἶναι κατωτέρα ἑνὸς διπλώματος, ὅταν μάλιστα ἡ σχολὴ κατὰ τὰ ⅗ ἀποφαίνεται ὅτι ὁ Α εἶναι ἱκανὸς νὰ γίνῃ καθηγητής; Εἰς περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ σχολὴ προκρίνει τινὰ ὑποβαλόντα πρωτότυπον ἐπιστημονικὴν μελέτην κατώτερον τοῦ ἔχοντος δίπλωμα, ἀλλὰ μὴ ἔχοντος μελέτην, τότε πρέπει νὰ κλείσῃ τὸ Πανεπιστήμιον αὐτό. Νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνεται κἂν συζήτησις.

§237Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Χάριν τοῦ γοήτρου τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐγὼ προτείνω νὰ διαγραφῇ ἡ παράγραφος αὕτη, διότι δὲν ἠμπορεῖ νὰ νοηθῇ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου χωρὶς νὰ ἔχῃ δίπλωμα ὁμοταγοῦς Πανεπιστημίου. Καὶ θὰ φέρω ἓν παράδειγμα: Γνωρίζω ἕνα κύριον, ἀπόφοιτον τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐκδώσει μίαν πρώτης τάξεως ἐπιστημονικὴν μελέτην ἐπὶ βυζαντινῶν τινων εὑρημάτων. Ὅταν ἀνέγνωσαν οἱ ἐπιστήμονες τὴν μελέτην ταύτην, ἐνόμισαν ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς προσωπικότητος. Ἐν τούτοις δὲν ἕπεται ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ γίνῃ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι πολὺ ἐλαστικὴ ἡ φράσις «πρωτότυπος ἐπιστημονικὴ μελέτη». Ὁ κ. Λυμπερόπουλος ὡς παράδειγμα, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του, ἀνέφερε τὸ ἑξῆς: Ἱδρύομεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην μίαν σχολὴν πολιτικῶν καὶ οἰκονομικῶν μελετῶν· πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν καθηγητὰς κεκτημένους διπλώματα, ἐφόσον εἰς τὰς Ἀθήνας δὲν ὑπάρχει τοιαύτη σχολή; Εἰς αὐτὸ ἀκριβῶς θέλω νὰ ἀπαντήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι δὲν λέγει τὸ σχετικὸν ἄρθρον αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ ὁ κ. Λυμπερόπουλος· τὸ ἄρθρον λέγει ἁπλῶς ὅτι, ἂν κέκτηται διδακτορικὸν δίπλωμα, ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ· ἂν ἔχῃ δίπλωμα νομικῆς σχολῆς, δύναται νὰ διορισθῇ καθηγητὴς καὶ τῶν πολιτικῶν ἐπιστημῶν, ἂν κριθῇ ἱκανὸς καὶ προταθῇ ὑπὸ τῆς οἰκείας σχολῆς. Ἡ οἰκεία σχολὴ δηλ. θὰ προτείνῃ ὡς καθηγητὴν ἕνα κεκτημένον οἱονδήποτε δίπλωμα. Εἷς διδάκτωρ τῆς ἰατρικῆς ἀκόμη, ἂν κριθῇ ἱκανὸς νὰ διδάξῃ τὰ οἰκονομικά, ἡ οἰκεία σχολὴ θὰ δικαιοῦται νὰ τὸν διορίζῃ καθηγητὴν τῶν οἰκονομικῶν ἐπιστημῶν, ἀλλ’ ὡς ἀπαραίτητος ὅρος εἶναι νὰ εἶναι διδάκτωρ ἐπιστήμης τινός, νὰ ἔχῃ τουτέστι τὴν ἐπιστημονικὴν κατάρτισιν. Χάριν τοῦ γοήτρου τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐξευτελίσωμεν, προτείνω τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς.

§238Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὡς παλαιὸς πανεπιστημιακός. Δύο περιπτώσεις εἶναι δυνατὸν νὰ παρουσιασθῶσιν: Ἡ πρώτη εἶναι ἡ ἑξῆς· πρόσωπον κεκτημένον δίπλωμα μιᾶς σχολῆς νὰ πρόκειται νὰ διορισθῇ καθηγητὴς ἄλλης σχολῆς. Εἷς καθηγητὴς τῆς νομικῆς σχολῆς, τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου λ.χ. πρόκειται νὰ διορισθῇ καθηγητὴς τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ δικαίου εἰς τὴν Θεολογικὴν σχολήν, τῆς ὁποίας ἐν τούτοις δὲν εἶναι διπλωματοῦχος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ δευτέρα περίπτωσις, ὁμολογουμένως σπανία, ἡ ὁποία ἐνδέχεται νὰ ἀναφανῇ προκειμένου περὶ ἐπιστημονικῆς ἰδιοφυΐας μεγάλης, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἔχει κανὲν πανεπιστημιακὸν δίπλωμα. Ὁ Πιὲρ Λοτί, διάσημος φιλόλογος, ἦτο ἁπλοῦς ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ, μὴ ἔχων δίπλωμα τῆς φιλολογικῆς σχολῆς, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ἂν ὁ Λοτὶ ἐπρόκειτο νὰ διορισθῇ καθηγητὴς τῆς φιλολογίας θὰ διωρίζετο ἐπαξίως· ἑπομένως ἀπὸ ἀπόψεως περιωπῆς ἡ διάταξις ἔχει ὀρθῶς. Ἀλλὰ προβάλλεται ἡ ἀντίρρησις, ἡ ὁποία δὲν στερεῖται βασιμότητος, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἄρθρον 7 νὰ δώσῃ εἰς τὸ ἀπώτερον μέλλον ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις, διὰ τὸν λόγον δὲ αὐτὸν δύναται νὰ εἰσαχθῇ τροπολογία καθ’ ἣν τοιοῦτος διορισμὸς ἄνευ διπλώματος ἐπιτρέπεται ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐξεχούσης ἐπιστημονικῆς ἱκανότητος. Ἂν προστεθῇ μία τοιαύτη φράσις νομίζω ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ μίαν ἠθικὴν ἐγγύησιν. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι τὰ διπλώματα ἔχουσι σημασίαν λίαν περιωρισμένην· μερικὰ διπλώματα ἰδίως ἔπαυσαν νὰ ἔχωσιν ἀξίαν. Οὕτω διατυπούμενον τὸ ἄρθρον παρέχει μείζονας ἠθικὰς ἐγγυήσεις εἰς τὸ νὰ μὴ γίνωνται καταχρήσεις, ἂν καὶ ἐγὼ φοβοῦμαι πολὺ περισσότερον τὰς καταχρήσεις προκειμένου περὶ προσώπων ἐχόντων διπλώματα.

§239Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω δύο λέξεις, κ. Πρόεδρε. Παρατηρῶ ὅτι εἶναι χαρακτηριστικὸν τοῦ Ρωμηοῦ νὰ πνίγεται εἰς ἕνα ποτῆρι νερὸ δι’ ἀσήμαντα πράγματα. Τὸ ζήτημα αὐτὸ συνεζητήθη εὐρέως καὶ ἐλήφθησαν ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις ὅπως περιφρουρηθῇ τὸ Πανεπιστήμιον ἀπὸ οἱονδήποτε κίνδυνον, τὸν ὁποῖον φοβοῦνται ὅτι ἀποτελεῖ ἡ διάταξις αὐτὴ οἱ κύριοι συνάδελφοι, δι’ αὐτὸ δὲ ἐτέθη ἀκριβῶς ὅτι, ἂν δὲν ὑφίσταται τὸ δίπλωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρῶς τυπικὸν προσόν, ἐφόσον ὑφίστανται οἱ ἄλλοι οὐσιώδεις ὅροι, οἱ καὶ οὐσιαστικοί, τὸ πρᾶγμα δὲν ἐμπνέει καμμίαν ἀνησυχίαν· τοὐναντίον ἐξασφαλίζονται ἀξίαι χρήσιμοι εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἀξίαι αὐτῆς καὶ ἐπιβάλλουσαι ἐκ τῆς φήμης τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς των ἐργασίας.

§240Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν αὐτήν, ἀλλὰ πρέπει νὰ προστεθῇ κάτι τι, ὅτι ἡ σχολὴ ἡ ὁποία τὸν ἀνακηρύσσει καθηγητὴν πρέπει νὰ τῷ δίδῃ καὶ δίπλωμα. Δὲν δύναται νὰ διδάσκῃ μόνον. Θὰ εἶναι καθηγητὴς τῆς νομικῆς καὶ δὲν θὰ δικαιοῦται νὰ δικηγορῇ, ἢ καθηγητὴς τῆς ἰατρικῆς καὶ δὲν θὰ δικαιοῦται νὰ ἐξασκῇ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἰατροῦ; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 8–28).

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 29ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Π. Γιωτόπουλος.

§242Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, περὶ διορθώσεως μιᾶς παραδρομῆς. Εἰς τὴν ἐπεξεργασθεῖσαν τὸ νομοσχέδιον Ἐπιτροπήν, προτάσει τοῦ κ. Α. Παπαναστασίου, ἐγένετα δεκτὸν παμψηφεὶ ὅπως οἱ καθηγηταὶ τῆς νομικῆς σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δύνανται νὰ δικηγορῶσιν ἐνώπιον τῶν Ἐφετείων καὶ τῶν Κακουργιοδικείων. Ἐγένετο δὲ τοῦτο διὰ τὸν λόγον ὅτι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν δύνανται νὰ δικηγορῶσιν ἐνώπιον πέντε δικαστηρίων, καθόσον δὲν θὰ ἠδύνασθε νὰ εὕρητε διαπρεπῆ ἐπιστήμονα, ὁ ὁποῖος νὰ δεχθῇ νὰ διορισθῇ καθηγητής, ὅταν δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ δικηγορῇ, ἔστω ἔν τινι μέτρῳ. Ἀφορᾷ δὲ ἡ μὲν ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου παράστασις τοὺς καθηγητὰς τοῦ πολιτικοῦ δικαίου, ἡ δὲ ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου τοὺς καθηγητὰς τοῦ ποινικοῦ δικαίου. Ἀλλ’ ἐκ παραδρομῆς, ὡς δύναται νὰ βεβαιώσῃ καὶ ὁ συνάδελφος κ. Σ. Ζερβὸς παρελείφθησαν αἱ λέξεις «καὶ τοῦ Κακουργιοδικείου». Δὲν πρόκειται περὶ τροπολογίας, ἀλλὰ περὶ διορθώσεως παραδρομῆς.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπανόρθωσις τῆς παραδρομῆς γίνεται δεκτή;

§244Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα.

§245ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 29 ὡς διετυπώθη, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 30, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§246ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Καὶ τὸ σύνολον, καὶ τὸ σύνολον.

§247Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ σύνολον δὲν γίνεται συζήτησις· αὔριον θὰ ψηφισθῇ.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προαγωγῆς τῆς βιομηχανίας καὶ βιοτεχνίας».

§249Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι διαμένουσιν εἰς Κηφισσίαν ἢ εἰς ἄλλα μέρη μὲ παρεκάλεσαν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον.

§250Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τίνα σχέσιν ἔχουσιν οἱ συνάδελφοι μὲ τὸ σύνολον;

§251Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐγὼ λέγω μίαν παράκλησιν· ἂς ψηφισθῇ.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ κιταργήσεως φορολογικῶν νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1924 Νομοθ. Διατάγματος περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἀσφαλείας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν ἐν ἄρθρῳ 2 τοῦ νόμου 3087 τοῦ ἔτους 1924 προθεσμιῶν καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ Κατερίνης γηπέδων τῆς ἱερᾶς Μονῆς Πέτρας πρὸς ἵδρυσιν νοσοκομείου φυματιώντων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνεγέρσεως κτιρίων πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν στρατιωτικῶν τοῦ Κράτους σωμάτων καὶ ὑπηρεσιῶν, στρατιωτικῶν ἀποθηκῶν ἐν γένει ἀξιωματικῶν καὶ οἰκογενειῶν αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου 2992 ἐπὶ τῶν ἱδρυομένων θεραπευτηρίων, σανατορίων κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατατάξεως, ἀνακατατάξεως, προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν καὶ συστάσεως σχολείων ὑπαξιωματικῶν».

§254Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπάρχουν σπουδαιόταται ἀντιρρήσεις καὶ ἐπειδὴ φρονῶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν παρόντων συναδέλφων δὲν εἶναι τοιοῦτος ὥστε ἡ Συνέλευσις νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἢ ὄχι, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 535 περὶ ναυτικῆς στρατολογίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως ἐφέδρων πολεμιστῶν Κρήτης».

§256Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἔχω ὑποβάλλει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας σχετικὴν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 5 παράγραφος 3 τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη.

§257Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα. Πλὴν τῶν μουσουλμανικῶν.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἄρθρον, τὸ σύνολον ἀναβάλλεται.

§259Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀναβληθῇ. Δὲν ἔγινεν οὐδεμία τροπολογία ἀπόψε. Ἔγινε δεκτὴ μόνον μία τροπολογία τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ἡ ἀνέκαθεν δηλωθεῖσα ὅτι ἐξαιροῦνται τὰ μουσουλμανικὰ νεκροταφεῖα, καὶ ἡ ἄλλη τοῦ κ. Καταπότη, κατατεθειμένη ἀπὸ προχθές, κατὰ τὴν ὁποίαν «ἂν τὰ σωματεῖα ἐπαρχίας τινός....»

§260Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν εἶπον ἀπόψε, εἶναι παλαιά.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἑπομένως δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)... Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ».

§262Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ παρεκάλουν ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔλθῃ εἰς καταλληλοτέραν ὥραν πρὸς συζήτησιν.

§263Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἐμέ.

§264Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ διαφωνῶ πρὸς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν. Πρέπει νὰ εἶναι παροῦσα ἡ Συνέλευσις.

§265Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ἐπειδὴ θέλουν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κ. κ. Θ. Χαβίνης καὶ Ι. Καλογερᾶς, αἱ ἀγορεύσεις δὲ αὐτῶν εἶναι πολύτιμοι καὶ χρήσιμοι δι’ ἐμέ, νὰ ἐγγράφῃ μεταξὺ τῶν πρώτων εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον τὸ «περὶ κατατάξεως, ἀνακατατάξεως καὶ προαγωγῆς ὑπαξιωματικῶν...».

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ ψηφίσματος τῆς 26 Δεκεμβρίου 1924 περὶ ἀνακρίσεως καὶ ἐκδικάσεως ἀδικημάτων τινῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετῶν». Ὁ κ. Γ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον.

§267Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω δύο παρατηρήσεις νὰ κάμω. Ἡ μία εἶναι ὅτι εἰσάγει μίαν καινοτομίαν τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος ὅπως ὁ ἀνακριτὴς μετέχῃ τῆς συνθέσεως τοῦ δικαστηρίου. Τοῦτο τὸ θεωρῶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν δικαιοσύνην καὶ διὰ τὴν νομικὴν ἐπιστήμην. Παρετηρήθη ὅτι ὁ πλέον ἀκατάλληλος ὁ ὁποῖος θέλει νὰ δικάσῃ εἶναι ὁ ἀνακριτής, διότι ἔχει μορφώσει γνώμην καὶ ἀγωνίζεται νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὴν ὑπόθεσιν, ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου δὲ τὴν ἀκολουθεῖ μέχρι τοῦ ἀκροατηρίου. Ἔχομεν δὲ παραδείγματα ὅπου οἱ ἀνακριταὶ μετέβησαν μέχρι ἀκροατηρίου διὰ νὰ μεταπείσωσι τοὺς δικαστάς.

§268Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἐξαιρετικὴ περίπτωσις.

§269Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νομίζῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὠφελήσωσι τὴν ὑπόθεσιν οἱ ἀνακριταί, δύναται νὰ ὁρίσῃ ὅπως παρακολουθῶσιν οὗτοι ὡς ἀντιλήπτορες χωρὶς νὰ ἔχωσι ψῆφον. Ἀφίνω τὴν ἐπιστήμην, ἡ ὁποία καταδικάζει τὸ τοιοῦτον σύστημα.

§270Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἐξαιρετικὴ περίπτωσις.

§271Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου, τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας εἶναι νὰ τιμωρήσῃ τοὺς ἐνόχους ὄχι ἐκείνους τοὺς ὁποίους εὗρεν ὁ ἀνακριτής. Δευτέρα περίπτωσις εἶναι ἐκείνη διὰ τὴν ὁποίαν ἔχει ὑποβάλει τροπολογίαν ὁ κ. Ν. Ἀβραάμ. Νομίζω ὅτι εἶναι μία εὐκαιρία κατάλληλος διὰ νὰ καταργήσωμεν τὴν ἔμπρακτον μετάνοιαν, ἡ ὁποία καθιερώθη διὰ τοῦ ἄλλου νόμου περὶ ἀμνηστείας καὶ ἐπειδὴ παρετηρήσαμεν ἐκ τῆς πείρας ὅτι παρουσιάζεται σπουδὴ μὴ δεδικαιολογημένη ἐκ τῶν πραγμάτων ἡ σπουδὴ τοῦ νὰ ἀνεύρῃ ἐνόχους, νὰ τοὺς συλλαμβάνῃ καὶ φυλακίζῃ αὐτούς. Καὶ βλέπετε ὅτι δὲν δικαιολογοῦν τὰ ἀποτελέσματα τῶν τοιούτων σπουδῶν. Δὲν δύναται νὰ χορηγηθῇ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπολύσεως ἐπὶ ἐγγυήσει εἰμὴ ἀφοῦ καταβάλῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν δι’ ὃν κατηγορεῖται, τὸ ὁποῖον ἐν περιπτώσει καταδίκης νὰ καταψηφίζηται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὥστε τὸ Δημόσιον νὰ μὴ ὑποστῇ οὐδεμίαν ζημίαν. Ἀπεναντίας μάλιστα ἔχει νὰ ὠφεληθῇ. Εἶναι μία περίπτωσις, ἡ ὁποία συμβαίνει διὰ τὸν κ. Σακόρραφον, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν τῶν 100,000 δραχμῶν ὁλόκληρον, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι ἐξετέλεσε μίαν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠξεύρει ἂν τὰ δικαστήρια θὰ τὴν ἀποδώσουν εἰς βάρος του. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἀπόλυσίς του ἐπὶ ἐγγυήσει, ἀφοῦ καταβάλῃ τὴν ζημίαν ὁλόκληρον καὶ ὑπὸ τὴν ῥητὴν ἐπιφύλαξιν ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει τὰ δικαστήρια καταδικάσουν αὐτόν, ἡ ὡς ἐγγύησις καταβληθεῖσα ποσότης νὰ καταψηφίζηται ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου; Νομίζω ὅτι εἶναι δικαιολογημένη ἡ τροπολογία αὐτή. Καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἂν ἦτο παρὼν ἀσφαλῶς θὰ τὴν ἐδέχετο.

§272Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ψήφισμα αὐτὸ εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, εἶναι καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Διότι κυρίως πρόκειται περὶ τῶν δικαστηρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δικάζουν δι’ εἰδικοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Συνέλευσις, τοὺς κατηγορηθέντας ἐπὶ καταχρήσει ἀξιωματικούς. Ὁ κ. συνάδελφος φέρει τὴν ἀντίρρησιν ὅτι δὲν πρέπει ὁ ἀνακριτὴς νὰ εἶναι μέλος τοῦ δικαστηρίου. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὸ σύνολον τοῦ πράγματος αὐτοῦ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ δικαστηρίου ὅπως κατηρτίσθη εἶναι κάτι τι ἐξαιρετικόν, διότι δὲν εἶναι οἱ φυσικοὶ δικασταὶ τῶν κατηγορουμένων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δικάζουν. Λόγῳ ἐξεγέρσεως καὶ κραυγῆς τῆς δημοσίας γνώμης, λόγῳ διαφόρων ἄλλων ἀνυποστάτων διαδόσεων ἀπεφάσισεν ἡ Συνέλευσις διὰ λόγους τοῦ ἐπείγοντος τῆς ἐκδικάσεως νὰ δημιουργήσῃ ἐξαιρετικὸν δικαστήριον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ παραπέμπῃ τοὺς καταχραστάς. Ἁρμόδια μέχρι τοῦδε ἦσαν τὰ Στρατοδικεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐξακολουθοῦμεν νὰ ὑποστηρίζωμεν μετ’ ἀπολύτου θάρρους ὅτι τὰς τοιούτου εἴδους ὑποθέσεις καὶ ἀποτελεσματικῶς καὶ ταχέως τὰς ἐξεδίκασαν. Ἐν τούτοις ὅμως ἐπειδὴ ἐξηγέρθη ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἐδημιουργήσαμεν τὸ ἐξαιρετικὸν αὐτὸ δικαστήριον. Ἐπετεύχθη ἄρα ὁ σκοπὸς αὐτός. Ὁ σκοπὸς κυρίως ἦτο ἡ ταχυτέρα ἐκδίκασις. Ἂν κρίνωμεν ὅμως ἀπὸ τὰς κραυγὰς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο καὶ ἀπὸ τὰ ἀναγραφόμενα εἰς τὸν Τύπον, ὁ σκοπὸς δὲν ἐπετεύχθη. Κατηγοροῦνται μάλιστα αἱ στρατιωτικαὶ ὑπηρεσίαι καὶ ἡ στρατιωτικὴ δικαιοσύνη παρὰ πολλῶν ὅτι δὲν ἐπιδεικνύουν σπουδὴν εἰς τὴν ἐκδίκασιν. Ἐγράφη μάλιστα ὅτι ὑποστηρίζουν καὶ τοὺς καταχραστάς. Διὰ τοῦτο πλέον ἢ πολλάκις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπηύθυνεν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ συνίστα ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν ταχυτέραν περαίωσιν τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀπαντῶν εἰς τὰ ἔγγραφα αὐτὰ καὶ προφορικῶς παρουσίασε τὰς δυσχερείας αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὰ δικαστήρια λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν ὑποθέσεων, θεωρεῖ δὲ κατὰ τὴν γνώμην του ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὅτι αἱ δικαστικαὶ ὑπηρεσίαι θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ταχυτέραν ἐκδίκασιν, ἂν καὶ οἱ ἀνακριταὶ οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν ὑπόθεσιν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως λάβουν μέρος ὡς δικασταί. Τοῦτο δὲν εἶναι πρωτότυπον, διότι μέχρι πρὸ ὀλίγου χρόνου οἱ ἀνακριταὶ ἐλάμβανον μέρος εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ἐδίκαζον. Καὶ διὰ νέου νόμου ἀπηγορεύθη τὸ τοιοῦτον.

§273Σ. ΞΥΔΗΣ. Πῶς θὰ συντελέσουν εἰς τὴν ταχύτητα;

§274Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διότι αὐξάνει τὸ προσωπικὸν τῶν δικαστῶν. Ὑπάρχουν 10 ἀνακριταί, οἱ ὁποῖοι λόγῳ τῆς ἰδιότητός των ὡς ἀνακριτῶν κωλύονται νὰ λάβουν μέρος. Συνεπῶς, ἂν τὸ κώλυμα ἀρθῇ, αὐξάνει ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστῶν καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κοινὴ Γνώμη φωνάζει διὰ τὴν σταθεροποίησιν τῶν δικῶν, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν καὶ διὰ τοὺς ἀνακριτὰς ἵνα δικάζουν καὶ οὗτοι. Συνεπῶς δὲν νομίζω ὅτι θὰ φέρῃ σπουδαίαν βλάβην. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν, λυποῦμαι πολὺ διότι δὲν εἶναι δυνατόν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ συστήσω τὴν ἀποδοχήν της, διότι, ὅπως πολὺ καλὰ γνωρίζετε, ἡ δι’ ἐγγυήσεως ἀπόλυσις δὲν παρέχεται εἰς ὅλα τὰ ἀδικήματα. Ὑπάρχουν ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἐπισύρουν ὡρισμένας ποινάς, διὰ τὰ ὁποῖα ἀπαγορεύεται ἡ ἐπὶ ἐγγυήσει ἀπόλυσις. Μᾶς λέγετε ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ καὶ ἡ ἔμπρακτος μετάνοια—ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ δὲν ὑφίσταται διὰ τὰς στρατιωτικὰς καταχρήσεις, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἑρμηνείας—καὶ κατόπιν μᾶς λέγετε ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὴν ἐπὶ καταβολῇ τοῦ ποσοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγορεῖταί τις ἀπόλυσιν ἐπὶ ἐγγυήσει. Καὶ ἀπὸ θεωρίας προκειμένου περὶ καταχραστῶν εἰδῶν τοῦ Δημοσίου καὶ ἀπὸ σκοπιμότητος, διότι θὰ διατρέξωμεν τὸν κίνδυνον καὶ ἐγὼ καὶ σεῖς νὰ ἀκούωμεν νὰ μᾶς λέγουν ὅτι ἀπελύσαμεν τοὺς καταχραστὰς καὶ γυρίζουν ἔξω, ἐγὼ δὲν δύναμαι εἰς τὴν ψυχολογικὴν αὐτὴν στιγμὴν νὰ συστήσω τὴν ἀποδοχὴν τοιαύτης τροπολογίας. Ἂς προχωρήσουν τὰ πράγματα, ἂς δικασθοῦν ὀλίγοι, ἂς ἠρεμήσῃ ὁ κόσμος καὶ πάλιν ἐδῶ εἴμεθα καὶ συζητοῦμεν.

§275Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Ἂν πληρώσουν, δὲν θὰ βγοῦν;

§276Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ μὲ ἐρωτήσητε, ἀλλ’ ἀφοῦ μὲ ἐρωτᾶτε σᾶς λέγω ὅτι ἐγὼ ἔχω ἐσχηματισμένην γνώμην ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ βγοῦν, διότι διὰ τὰς στρατιωτικὰς καταχρήσεις ἡ ἔμπρακτος μετάνοια δὲν ἰσχύει, διότι αὕτη δίδεται ἐκεῖ ὅπου ὁ ὑπάρχων νόμος τὴν ἐπιτρέπει. Προκειμένου ὅμως περὶ καταχρήσεων στρατιωτικῶν δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε ἐκ τοῦ ποινικοῦ νόμου οὔτε ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ἡ ἔμπρακτος μετάνοια. Συνεπῶς ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπεται, δὲν ἠμπορεῖ νὰ δοθῇ. Τώρα τί ἑρμηνείαν δίδουν τὰ δικαστήρια δὲν γνωρίζω. Σᾶς λέγω ὅτι καὶ τὸ Ἀναθεωρητικὸν Δικαστήριον οὕτω πως ἀπήντησε. Μανθάνω, εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος ἀπεφάνθη ἀντιθέτως.

§277Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέχεται πολὺ ἀπὸ τὸν φόβον τῆς ἐντυπώσεως ἡ ὁποία θὰ παραχθῇ.

§278Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν τὸ ἀρνοῦμαι.

§279Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δι’ αὐτὸ καὶ μόνον ζητῶ τὴν ἀπόρριψιν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἀπονείμωμεν δικαιοσύνην, δὲν πρέπει νὰ κυττάξωμεν τίνα ἐντύπωσιν θὰ κάμῃ ἡ ἀπόφασίς μας, ἀλλ’ ἂν πράγματι θὰ εἶναι δικαία, διότι, ἂν σκεφθοῦν καὶ τὰ δικαστήρια οὕτω, θὰ πρέπει ὅλους τοὺς κατηγορουμένους νὰ τοὺς καταδικάσουν διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἐντύπωσις ὅτι ἀπαλλάσσονται οἱ καταχρασταί. Πρέπει νὰ τιμωρήσωμεν τοὺς ἀληθεῖς ἐνόχους. Ἂν δὲν εἶσθε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τῆς Δικαιοσύνης, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ ἐπικαλεῖσθε αὐτό, οὐδὲ εἶναι δυνατόν, ἐνῷ ἡ ἐπιστήμη ἔχει πρὸ πολλοῦ καταλήξει εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα, ἡμεῖς νὰ ὀπισθοδρομήσωμεν φοβούμενοι τὰς ἐντυπώσεις. Ἡ πεῖρα μὲ ἔπεισεν ὅτι ὁ ἀνακριτής, ὁ ὁποῖος ἔχει μορφώσει ὡρισμένον σχέδιον, δὲν εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ σχεδίου του, ἀλλ’ εἴδομεν εἰσηγητὰς νὰ παρακολουθοῦν μετ’ ἐπιμονῆς τὴν τύχην τῶν εἰσηγήσεών των εἰς τὰς δίκας. Ἂν βάλητε δικαστὴν τὸν ἀνακριτὴν ἢ τὸν κατήγορον, δὲν ἔχετε δικαιοσύνην, δὲν ἔχετε δικαστήριον. Δὲν εἶναι δὲ ἀκαταμάχητον τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν ἔχετε προσωπικὸν καὶ χρειάζεσθε νὰ συμπληρώσητε τὸ δικαστήριον μὲ τοὺς ἀνακριτάς. Βάλετε πρωτοδίκας, βάλετε στρατοδίκας παρέχοντας τὴν ἐγγύησιν τῆς αὐστηρότητος, ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς παλαιὰς μεθόδους, αἱ ὁποῖαι κατηργήθησαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τροπολογίαν τὴν παρηρμηνεύσατε τελείως. Ἡ τροπολογία διὰ τὴν ἐπὶ ἐγγυήσει ἀπόλυσιν ὑπεβλήθη ὡς ἑξῆς: Ἀνεξαρτήτως τῆς προσωπικῆς σας γνώμης, ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὀρθή, ἐν τούτοις τὰ δικαστήρια καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ἐδέχθη ὅτι χωρεῖ ἔμπρακτος μετάνοια ἐπὶ τῶν ἀδικημάτων αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μεταβάλητε τὸν νόμον, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπεται ἡ ἔμπρακτος μετάνοια ἤ, ἀφοῦ ἐπιτρέπεται, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγουν ὅτι δὲν θέλουν νὰ τοὺς μείνῃ τὸ στῖγμα τοῦ ἐγκληματίου διὰ τῆς καταβολῆς τοῦ ποσοῦ λόγῳ ἐμπράκτου μετανοίας νὰ τὸ καταβάλουν λόγῳ ἐγγυήσεως. Δὲν εἶναι, κύριοι, δυνατὸν νὰ περάσῃ νομοσχέδιον μὲ διατάξεις αἱ ὁποῖαι στιγματίζουν τὴν δικαιοσύνην καὶ τὸν πολιτισμὸν τῆς Χώρας.

§280Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ θέλω νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§281Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε.

§282ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως γηπέδων εἰς ἐφέδρους ἀξιωματικοὺς Θεσσαλονίκης».

§283Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι παρέχεται γήπεδον ἐπὶ τῶν ὁδῶν Ἐθνικῆς Ἀμύνης καὶ Χορτατζήδων. Αἱ ὁδοὶ αὗται εἶναι κάθετοι, συνεπῶς πρόκειται περὶ γηπέδου ἐπὶ τῆς διασταυρώσεως, ἀλλὰ τοιοῦτον γήπεδον δὲν ὑπάρχει.

§284Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ νομοσχέδιον ψηφίζεται ὄχι ὡς κατετέθη, ἀλλ’ ὡς ἐτροποποιήθη, δηλαδὴ δὲν θίγονται καθόλου ἰδιωτικὰ γήπεδα.

§285Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Θὰ πάρουν οἰκόπεδα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν οὔτε οἰκίαν ἰδιόκτητον, ἀλλ’ οὔτε καὶ κατάστημα. Δι’ αὐτὸ καλύτερον νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ἀκίνητον».

§286Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα, ἀντὶ τῆς λέξεως «οἰκίαν» νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ἀκίνητον».

§287Ι. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἐπίσης τὸ νομοσχέδιον δίδει τὸ δικαίωμα εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πάρουν οἰκόπεδα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία διαστολὴ νὰ πάρουν οἰκόπεδα μόνον οἱ μάχιμοι ἀξιωματικοί, διότι γνωρίζω ὅτι εἰς τὸν Σύνδεσμον τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Θεσσαλονίκης ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἀξιωματικοὶ βοηθητικῶν ὅπλων, διαχειρισταὶ κλπ., αὐτοὶ δὲ ἔχουν καὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Συλλόγου. Δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν σωστὸν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς νὰ ἀποκτήσουν οἰκόπεδα. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὸ μέτωπον ἢ εἶναι τραυματίαι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ πάρουν οἰκόπεδα, ἀλλ’ ὄχι βεβαίως καὶ οἱ διαχειρισταί.

§288Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ διὰ νὰ μελετηθοῦν αἱ τροπολογίαι.

§289ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§290Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ἔχω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἐδάφιον 2 τοῦ ἄρθρου 1. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἓν ἐδάφιον, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ προστατευθοῦν ὡρισμέναι κοινότητες. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὑπάρχουν κτήματα μονῶν, τὰ ὁποῖα ἐσχάτως ἠγοράσθησαν ὑπὸ διαφόρων γεωργικῶν συνεταιρισμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐξαγορὰν τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐμερίμνησε νὰ τὰ λύσῃ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὑποθήκευσαν τὴν μικράν των περιουσίαν διὰ νὰ τὰ ἐξαγοράσουν, ἑπομένως νομίζω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ προστατεύσῃ τοὺς χωρικούς.

§291Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ περίπτωσις αὐτὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: Κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λύῃ μισθώσεις μοναστηριακῶν κτημάτων. Εἷς συνεταιρισμὸς τῆς ἐπαρχίας τοῦ κ. πληρεξουσίου ἠγόρασε μοναστηριακὰ κτήματα, δὲν ἐσκέφθη ὅμως ὅτι ταῦτα εἶχον μισθωθῆ, ἔπαυσαν δὲ πλέον αὐτὰ νὰ εἶναι μοναστηριακά, ἑπομένως δὲν ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ τὰ λύσῃ τῆς ὑπαρχούσης μισθώσεως. Λοιπὸν ὁ κ. πληρεξούσιος θέλει τώρα νὰ διορθωθῇ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι σχετικὸν μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον, πρέπει νὰ μπῇ εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Ἄν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ τὸ δεχθῶ.

§292Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ περίπτωσις αὐτὴ εἶναι τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, δὲν ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ἐδῶ.

§293Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν.

§294Σ. ΞΥΔΗΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§295Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀναβληθῇ.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν ἐργολαβικῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ μελέτην καὶ ἐκτέλεσιν ἔργων ἐξυγιάνσεως τῶν λιμνῶν Μαυρόβου καὶ Λάνιζας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 2853 περὶ ὑδραυλικῶν ταμείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 53 τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Ὀκτωβρίου 1923 περὶ συτάσεως Ἰατρικῶν συλλόγων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνακλήσεως πληρεξουσιότητος». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου χορηγητέων γεωργικῶν δανείων πρὸς πρόσφυγας ἀπὸ δραχ. 100 ἑκ. εἰς δραχ. 150 ἑκατ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ χορηγίας συνδρομῆς ἐκ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ κατασκευῆς κλπ». Διδακτηρίων μέχρι 200.000 δρ. πρὸς τὸν ἐν Χανίοις Φιλολογικὸν Σύλλογον «Χρυσόστομος» διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἀνεγειρομένης ἐν τῷ πεδίῳ Ἄρεως (Χανίων) νυκτερινῆς σχολῆς Ἀπόρων Παίδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§297ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τὴν 5.30′ μ. μ. (Ὥρᾳ 2.30′ π. μ.)