1925.06.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 196

Τρίτη 2 Ἰουνίου 1925

(Ὤρα 5,10′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Ὁ πρόεδρος τοῦ Συνδικάτου Τύπου Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἐξαιρεθῶσιν αἱ ἐφημερίδες τῆς Θεσσαλονίκης προκειμένου νὰ καθορισθῇ ἡ τιμὴ των εἰς μίαν δραχμήν. —Οἱ καπνοπαραγωγοὶ τῆς κοινότητος Προσοτσάνης ζητοῦσι τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». —Ὁ Σύνδεσμος τῶν φοιτητριῶν αἰτεῖται τὴν παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. —Ἡ Ἕνωσις «Νέα Μακεδονία» παρακαλεῖ ὅπως ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ χωρία Νίχαλη καὶ Χασάμπαλη αἱ ὑπολειφθεῖσαι καὶ παραμένουσαι ἐν Κεφαλληνίᾳ καὶ Πόρῳ τριάκοντα ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι προσφύγων. —Ἡ Φιλόπτωχος Ἀδελφότης κυριῶν Βερροίας αἰτεῖται τὴν παροχὴν ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. —Ἐπιτροπὴ τῶν κατοίκων Ροίνου παρακαλεῖ ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ βοσκὴ τῶν ποιμνίων των εἰς τὰ πέριξ δάση. —Ἡ ἐπὶ τῶν Θρησκευμάτων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ διοικήσεως τοῦ ἐν Λεονταρίῳ ἱεροῦ ναοῦ ὁ Ἅγιος Γεράσιμος καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 3255». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Η. Τσιτσεκλῆς διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ σχετικῆς μηνύσεως τῆς ἐν Ἀλεξανδρείᾳ προξενικῆς Ἀρχῆς, δι’ οὗ αἰτεῖται ἡ ἄδεια τῆς Συνελεύσεως πρὸς δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Ἄρτης Ἀθανασίου Τζώνη. (Παραπέμπεται εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης). —Ἡ ἐπὶ τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς Ἑκατονταετηρίδος τοῦ Ἀριστοτέλους Βαλαωρίτου Ἐπιτροπὴ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ κατὰ τὰς ἑορτὰς ταύτας. (Ἡ Συνέλευσις δέχεται ὅπως ἀντιπροσωπευθῇ εἰς τὰς ἐν λόγῳ ἑορτὰς διὰ τοῦ Προεδρείου). —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Μέλφος, Δ. Χατζόπουλος, Δ. Ἀνδρεάδης, Μ. Δῶδος, Γ. Μόδης, Χ. Πίψος καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προαγωγῆς τῶν παραμενόντων εἰσέτι ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ Ἀνθυπολοχαγοῦ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν προερχομένων ἐκ τῶν οὐλαμῶν αʹ καὶ βʹ σειρᾶς τοῦ 1918». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ζερβὸς ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς μετὰ τῆς Ἑταιρείας Anonima Aeropresso Italiana συμβάσεως περὶ ἐναερίου συγκοινωνίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δημοτικῆς καὶ κοινοτικῆς νομοθεσίας». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σ. Γιαννούσης, Σ. Χατζόπουλος, Γ. Ἀργυρόπουλος, Κ. Βλαχοθανάσης, Α. Κοκέβης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου 3306 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑποστάντων ζημίας ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως παροχῆς ἠλεκτρικοῦ ρεύματος ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Ἡρακλείου εἰς τὸν δῆμον Ἡρακλείου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Λουπινᾶς, Α. Κοκέβης, Π. Κανελλόπουλος, Ι. Κούνδουρος, Ε. Γουλιανὸς καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑποβάλλουσι ψήφισμα «περὶ ἀμνηστεύσεως καταδικασθέντων στρατιωτικῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Θ. Κουτούπης, Γ. Σεχιώτης, Β. Ἀρτεμιάδης, Λ. Κωνσταντινίδης, Σ. Κρεμεζῆς, Κ. Βουδούρης καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 6 Νοεμβρίου 1922 καὶ 8 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ τιμῆς πωλήσεως ἐφημερίδων». — Ἀνακοινῶ τὸ κάτωθι τηλεγράφημα τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Κρήτης (ἀναγινώσκει): «Πρόεδρον Ἐθνοσυνελεύσεως, Ὑπουργὸν Γεωργίας, Ἀθήνας. Παρακαλῶ βεβαιώσατε Ἐθνοσυνέλευσιν ὅτι ἀφ’ ἧς ἀνέλαβον καθήκοντά μου, οὐδένα ἀπολύτως Μουσουλμάνον, διεκδικοῦντα τουρκικὴν ἢ ἄλλην ὑπηκοότητα, ἀνεγνώρισε Γενικὴ Διοίκησις Κρήτης. Πλὴν τούτου ἀπέστειλα κατὰ Δεκέμβριον πρὸς ἀναθεώρησιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὑπουργείων Ἐξωτερικῶν καὶ Γεωργίας πάντας τοὺς φακέλους τοὺς ἀφορῶντας τοὺς προαναγνωρισθέντας ὡς Τούρκους ὑπηκόους. Γενικὸς Διοικητὴς Κρήτης Ν. Παρίτσης». Ὁ πληρεξούσιος κ. Τσουδερὸς ὑποβάλλει τὴν παραίτησίν του ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος τοῦ πληρεξουσίου, διότι ἐξελέγη ὑποδιοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ παραίτησίς του γίνεται δεκτὴ αὐτοδικαίως.

§3ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν εἶχεν ἀνατεθῆ νὰ καταρτίσῃ τὸν πίνακα τῶν μελῶν τοῦ δικαστηρίου διὰ τοὺς δοσιλόγους τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς. Ἐκ τῶν διορισθέντων, τέσσαρες ἢ πέντε ἐξῃρέθησαν διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐκάλεσε τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτούς. Ἡ Ἐπιτροπὴ προέβη εἰς τὴν ἀντικατάστασιν, ἀλλὰ πρὶν ἢ διαβιβάσῃ τὸ πρακτικόν, ἐπεθύμει νὰ ἔχῃ καὶ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως περὶ τοῦ ὅτι ἐν τῷ δικαιώματι πρὸς διορισμὸν τῶν μελῶν τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς ἔγκειται καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἐξαιρουμένων ἐξ αὐτῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ τριήμερος προθεσμία ἡ ὡρισμένη διὰ τὸν ἀρχικὸν διορισμὸν τῶν μελῶν δὲν ἰσχύει βεβαίως διὰ τὴν ἀντικατάστασιν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, ἥτις πρέπει νὰ καταχωρισθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§5Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡς ἑρμηνεία τῆς Συνελεύσεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν...

§7Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§9Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι, δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Συνέλευσις δικαιοῦται νὰ τροποποιῇ τὸν Κανονισμὸν καθημερινῶς, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν Κανονισμὸν λέγοντα ὅτι τὴν Δευτέραν γίνονται ἀναφοραὶ καὶ τὴν Τρίτην ἐπερωτήσεις, πρέπει νὰ κάμωμεν ψήφισμα ὅτι καθημερινῶς ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἀποφασίζῃ διὰ τὸν κανονισμὸν τῶν ἐργασιῶν τῆς αὔριον. Ἐφόσον λοιπὸν ἔχομεν Κανονισμὸν καὶ ἐφόσον ἔχομεν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία κάμνει τροποποιήσεις τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ λέγῃ ὅτι αὔριον δὲν θὰ ἔχωμεν ἀναφοράς, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν ἐπερωτήσεις, ἀλλὰ τὸ δεῖνα καὶ τὸ δεῖνα θέμα. Δὲν γνωρίζω πῶς ἀφίνεται νὰ παραβιάζεται οὕτω πως ὁ Κανονισμός, διότι αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι θεμελιῶδες. Ἅπαξ ὡρίσθη ὅτι τὴν Δευτέραν ἔχομεν ἀναφορὰς καὶ τὴν Τετάρτην ἐπερωτήσεις, πῶς δικαιούμεθα δι’ ἁπλῆς ἀποφάσεως νὰ τὸ καταργήσωμεν; Μόνον ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει τὸν τρόπον τῆς τροποποιήσεως τῆς σειρᾶς τῶν ἐργασιῶν, καὶ αὐτὸς ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἐλέγχου εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἡρμήνευσε δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ρητῶς τὸν Κανονισμὸν καὶ εἶπεν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Προτείνω ὅπως δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ περὶ γενικεύσεως τῆς συζητήσεως». Ὁ Κανονισμὸς λέγει ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ μετατρέψῃ τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει ὁ Κανονισμός. Ἡ μετατροπὴ ἐπιτυγχάνεται μόνον διὰ τροποποιήσεως τακτικῆς. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν Κανονισμὸν καὶ νὰ θέλωμεν νὰ μᾶς σέβηται ὁ κόσμος, ὅταν ἡμεῖς πρῶτοι δὲν τὸν σεβώμεθα. Ἀφίνω τὰς μικρὰς παραβιάσεις τοῦ Κανονισμοῦ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ μικρολογιῶν· ὁμιλῶ περὶ σπουδαίων παραβάσεων. Ἡ ἀνάγκη τῆς συνεχίσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν αὐτῆς δὲν εἶναι σπουδαία; Καὶ ἐφόσον εἴχομεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ζήτημα μέγα, ἠδυνάμεθα ἴσως ὀλίγον νὰ παραμερίσωμεν τὸν Κανονισμὸν χάριν τοῦ ζητήματος ἐκείνου, ἀλλὰ σήμερον, ὅτε πλέον δὲν ὑπάρχει ζήτημα τοιαύτης σπουδαιότητος, δικαιοῦται ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ θεματοφύλαξ τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας εἶναι ὁ θεματοφύλαξ τοῦ Συντάγματος, δικαιοῦται νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν τοιαύτην παραβίασιν τῶν διατάξεών του;

§10Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ Πρόεδρος δὲν δικαιοῦται, ἀλλὰ δικαιοῦται ἡ Συνέλευσις.

§11Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν δικαιοῦται οὐδὲ ἡ Συνέλευσις· μὲ συγχωρεῖτε. Ἂν θέλωμεν νὰ ἑρμηνεύσωμεν ὀρθῶς τὸν Κανονισμόν, ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ κάμῃ ψήφισμα ὅτι ὁ Κανονισμὸς δὲν ἰσχύει καὶ ὅτι ἰσχύει ἡ ἑκάστοτε ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως. Τότε θὰ εἴμεθα ἐν τάξει. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι τὸ νὰ εἰσέλθωμεν σήμερον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἄνευ προτάξεως τῶν ἀναφορῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχομεν σπουδαιότατα ζητήματα νὰ συζητήσωμεν, ἀποτελεῖ παράβασιν ρητὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ὡς καὶ ἡ ἀπόφασις διὰ τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχουν αὔριον ἐπερωτήσεις εἶναι τρόπος καταργήσεως τοῦ Κανονισμοῦ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ τηρήσῃ τὸν Κανονισμόν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἠδύνατο ὁ κ. πληρεξούσιος νὰ κάμῃ χθὲς ὅτε ὑπεβλήθη ἡ πρότασις. Σήμερον εὑρίσκομαι πρὸ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως.

§13Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ τυχαία σιωπή μου δὲν καταργεῖ τὸν Κανονισμόν, κ. Πρόεδρε.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν σήμερον, συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ἔχει ἀναγραφῆ ἐν τῇ τάξει τῶν νομοσχεδίων πρῶτον τὸ «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν», ἀλλὰ προηγεῖται τούτου, συμφώνως ἐπίσης μὲ τὸν Κανονισμόν, ἡ πρότασις ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως», ἡ ὁποία, παρακαλῶ, νὰ γίνῃ δεκτή, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις. Πρόκειται ἁπλῶς νὰ αὐξήσωμεν τὰ 20 νομοσχέδια τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἰς 30, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 10 νὰ εἶναι κατ’ ἀρχήν, διὰ νὰ διευκολυνθῇ περισσότερον ἡ νομοθετικὴ ἐργασία. (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις). Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§15ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις ψηφίσματος).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Κανονισμοῦ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν». Ὁ κ. Α. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§17Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, κύριοι, διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ προτεινομένου νέου ἐκλογικοῦ συστήματος, διότι ἐμβριθεῖς καὶ ἀναλυτικαὶ μελέται, ὡς ἡ τοῦ κ. Παπαναστασίου καὶ τοῦ κ. Χαριτάκη ἀφ’ ἑνός, ἐξ ἄλλου δὲ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ προκειμένου πρὸ ἔτους καὶ ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἧς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι εἰσηγητής, ἔχουν ἐπαρκῶς μεταδώσει τὴν ἰδέαν καὶ ἐκλαϊκεύσει τὸ θέμα παρ’ ἡμῖν. Κατὰ τὸ πολίτευμά μας, ὁ λαὸς συγκεντρώνει εἰς ἑαυτὸν τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν. Τὴν λαϊκὴν κυριαρχίαν δὲν τὴν ἀσκεῖ ὁ ἴδιος, ἀλλὰ τὴν ἀσκεῖ δι’ ἀντιπροσώπων τοὺς ὁποίους ἐκλέγει. Ἔχομεν ἑπομένως τὸ λεγόμενον ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, τὸ κρατοῦν εἰς ὅλα τὰ πολιτισμένα Κράτη. Ἀντιλαμβανόμεθα ἐντεῦθεν τὴν μεγίστην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει δι’ ἓν ἀντιπροσωπευτικὸν πολίτευμα, οἷον τὸ ἡμέτερον, ἡ ἀκριβὴς καὶ δικαία ἐκλογὴ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ. Ἂς ἴδωμεν πῶς διενεργεῖται ἡ ἐκλογὴ αὕτη κατὰ τὸ ἰσχῦον παρ’ ἡμῖν πλειονοψηφικὸν σύστημα. Κατ’ αὐτὸ οἱ πλειονοψηφοῦντες, ἔστω καὶ ἂν σχετικὴν ἐπέτυχον πλειονοψηφίαν, ἐπικρατοῦν κατὰ τρόπον λίαν ἄνισον. Θὰ ἀναφέρω ἓν πρόχειρον παράδειγμα. Εἶναι 70 χιλιάδες, λόγου χάριν, ψηφοφόροι εἰς μίαν περιφέρειαν καὶ τρία συναγωνιζόμενα κόμματα, ἐξ ὧν τὸ πρῶτον ἔλαβε 30 χιλιάδας ψήφων, τὸ δεύτερον 25 χιλιάδας ψήφων καὶ τὸ τρίτον 15 χιλιάδας ψήφων. Τὸ κόμμα τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὰς 30 χιλιάδας ψήφων θὰ λάβῃ ὅλας τὰς ἕδρας τῆς περιφερείας, ἐνῷ τὰ ἄλλα δύο κόμματα, τὰ ὁποῖα ὁμοῦ ἔλαβον 40 χιλιάδας ψήφων, δηλαδὴ ἔχουν τὴν λαϊκὴν πλειονοψηφίαν, δὲν θὰ λάβουν οὐδεμίαν ἕδραν. Δυνάμεθα νὰ ἀναφέρωμεν πάντες παραδείγματα νοθεύσεως παρ’ ἡμῖν τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ἀρκεῖ τὸ τραγικὸν παράδειγμα τῆς ἐκλογῆς τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920. Καθ’ ὑπολογισμοὺς ἀνεπιδέκτους ἀμφισβητήσεως, ἂν εἴχομεν τότε τὴν ἀναλογικήν, δὲν θὰ ὑφιστάμεθα τὴν συμφορὰν ἐκείνην. Θὰ εἴχομεν σχεδὸν ἰσοψηφίαν, ἂν μὴ πλειονοψηφίαν, καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Αἱ συνέπειαι τοῦ τοιούτου ἀντιδημοκρατικοῦ σφετερισμοῦ τῶν μειονοψηφιῶν ὑπὸ τῆς σχετικῆς ἢ καὶ ἀπολύτως ἔστω πλειονοψηφούσης μερίδος εἶναι βαρύταται. Διότι εἶναι ἀνθρώπινον ἡ σαρωθεῖσα μερὶς διὰ τῆς τοιαύτης ἀδίκως σχηματισθείσης πλειονοψηφίας νὰ ἔχῃ ἐν ἑαυτῇ τὴν πικρίαν καὶ νὰ ῥέπῃ πρὸς τὴν ἀδιαλλαξίαν, πρὸς ἀντιπολίτευσιν ἀδυσώπητον, εἰς ἐνδεχομένην δὲ περίστασιν εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ εἰς ἀντίδρασιν τείνουσαν νὰ καταλύσῃ τὰ πάντα. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν ἐπίσης ἀπὸ τὴν ἱστορίαν τῆς Χώρας. Ἀκριβῶς, διότι ὑπάρχει ὁ μέγας κίνδυνος τοῦ σαρώματος τούτου, γεννᾶται καὶ ὁ ἀντίρροπος κίνδυνος ἐπεμβάσεων καὶ νοθειῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων πρὸς ἀποφυγὴν τῆς κατατροπώσεως. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ὁ κίνδυνος τῆς ἀνατροπῆς τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ποτὲ ἡ καταπνιγεῖσα μειονοψηφία εἰς μέλλουσαν ἐκλογὴν γίνῃ διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἰσχυρὰ πλειονοψηφία. Καὶ πάλιν ἡ πολιτικὴ ἱστορία τοῦ Τόπου μᾶς παρέχει τοιαῦτα παραδείγματα. Θὰ ὑπενθυμίσω τὰς περιόδους Δηλιγιάννη καὶ Τρικούπη. Ἤρχετο ὁ Δηλιγιαννισμὸς διὰ νὰ καταρρίψῃ τὸ ἔργον καὶ νὰ καταργήσῃ τὰ νομοθετήματα τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖτο ὁ μέγας τότε πολιτικός. Πρὸς τούτοις τὸ κρατοῦν παρ’ ἡμῖν σύστημα ἔχει ἕνα ἄλλο ἐπίσης σπουδαῖον μειονέκτημα, ὅτι χάριν τῆς ἐπικρατήσεως καὶ ἕνεκα τοῦ κινδύνου τῆς ἀποτυχίας ἐπιφέρει τὴν συνένωσιν εἰς συνδυασμοὺς πολλῶν ἀνομοιογενῶν ὅλως ὑποψηφίων βουλευτῶν, μὴ συνδεομένων συνήθως πρὸς ἀλλήλους ἰδεολογικῶς. Ἡ ἀνειλικρίνεια αὕτη μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων παρασύρει καὶ τοὺς ἐκλογεῖς, ὅπως ὑπερψηφίσουν ὁλόκληρον τὸν συνδυασμὸν ἐκεῖνον, εἰς τὸν ὁποῖον ἕκαστος τῶν ὑποψηφίων προσέφερε τὴν συμβολὴν τῆς ἰδίας προσωπικῆς καὶ κομματικῆς ἰσχύος. Ἑπομένως ἐπέρχεται μία ἔντασις τῆς συναλλαγῆς πρὸς συγκράτησιν τῶν ἀνομοιογενῶν τούτων στοιχείων, συναλλαγῆς Κυβερνήσεως πρὸς βουλευτὰς καὶ βουλευτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀκριβῶς διότι εἶναι ἀνομοιογενὴς ἡ πλειονοψηφία οἱ βουλευταὶ μένουν σταθεροὶ εἰς τὰς τάξεις των μόνον, ἐφόσον ἱκανοποιοῦνται συνήθως τὰ κομματικὰ συμφέροντά των. Καὶ ὅταν μία Κυβέρνησις δὲν δυνηθῇ ἐπαρκῶς νὰ ἱκανοποιήσῃ τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν, θὰ μεταστῶσιν οἱ διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἐκλεγέντες. Καὶ τότε, ἐρωτῶ, ὑπάρχει εὐστάθεια κυβερνητική; Ἀλλὰ καὶ ἂν συγκροτηθῇ πλειονοψηφία μακρᾶς διαρκείας, τὸ ἔργον τὸ κυβερνητικὸν δὲν θὰ εἶναι πάντοτε σταθερόν, διότι θὰ τὸ κλονίζῃ, ὡς εἰπεῖν, ἡ μέλλουσα ἀνάληψις τῆς Ἀρχῆς ὑπὸ τῆς καταπνιγείσης μειονοψηφίας. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν ὡς εἰς μέγα πλεονέκτημα εἰς τὸ τυχὸν μακρόβιον μιᾶς Κυβερνήσεως μὲ τὸ σύστημα τοῦτο, διότι τότε θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ μοναρχικὰ πολιτεύματα διὰ νὰ εὕρωμεν ἀκόμη μακροβιωτέρας Κυβερνήσεις. Τὰ μειονεκτήματα ταῦτα ἐπαυξάνει καὶ ὁ παρ’ ἡμῖν ἑκάστοτε ἐπὶ τόσον χρόνον ἰσχύσας μηχανισμὸς τῆς ἐκλογῆς διὰ σφαιριδίων, ὅστις ἐπιφέρει ὅλας τὰς γνωστὰς νοθείας καὶ συνεπάγεται τὴν ἀνάγκην τῶν ἀντιπροσώπων ἑκάστης κάλπης, τῶν ἀντιπροσώπων οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἕνα μέγα πλόκαμον συναλλαγῆς μεταξὺ πολιτῶν καὶ βουλευτῶν. Ἀκριβῶς διὰ τὰ μειονεκτήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα συνεπάγεται ἡ ἀδικία τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, αἱ ροπαὶ τῶν δημοκρατικῶν πολιτευμάτων ἔφερον πρὸς τὴν ἀναλογικήν. Ὑπῆρξεν ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς θεραπείας τῆς ἀδικίας ταύτης καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν ὅτι οὐχὶ μόνον αἱ νεώτεραι Δημοκρατίαι, ἀλλὰ καὶ παλαιότερα Κράτη, πλήν τινων ὅπου εἰδικαὶ συνθῆκαι ὑπάρχουσιν, ὅπως θ’ ἀναπτυχθῇ λεπτομερέστερον κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, βλέπομεν ὅτι ἐνεκολπώθησαν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἕκαστον κόμμα λαμβάνει ἀκριβῶς τόσας ἕδρας, ὅσαι ἀντιστοιχοῦν εἰς τὰς ψήφους τὰς ὁποίας διαθέτει. Ἑπομένως διὰ τοῦ συστήματος τούτου πραγματοποιεῖται ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, διὰ τῆς ἀντιστοιχίας ἀντιπροσώπων πρὸς τὰς διαφόρους ἀποχρώσεις τῆς λαϊκῆς μάζης. Ὅπως εἶπον ἐν ἀρχῇ, δὲν ἀποφασίζει μόνος ὁ λαός, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφαίνηται καὶ νὰ ρυθμίζῃ μόνος του τὰ κοινά. Εἴς τινα Κράτη ἔχει εἰσαχθῆ τὸ δημοψήφισμα, ὅλως ἐξαιρετικῶς, εἰς τινας περιστάσεις, καθ’ ἃς μόνος ὁ λαὸς ἀποφασίζει. Ἀλλὰ μὲ τὴν σωρείαν τῶν πολυπλόκων ζητημάτων, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπασχολῆται, ἐν ἐπιγνώσει, μὲ αὐτὰ ὁλόκληρος ὁ λαός. Ἀποφαίνονται οἱ ἐκλεκτοί του, ἀναλογοῦντες πρὸς τὰς διαφόρους ροπὰς καὶ θελήσεις μὲ τὴν ἀναλογικήν. Ἀκριβῶς δέ, διότι ἐξασφαλίζει τὴν ἀντιστοιχίαν ταύτην ἡ ἀναλογική, καταπραΰνει τὰ πολιτικὰ πάθη καὶ ἀμβλύνει τὴν ἀδιαλλαξίαν. Ἕκαστον κόμμα γνωρίζει ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὰς ἕδρας, αἱ ὁποῖαι τῷ ἀνήκουσι καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τοῦ ἀδιαλλάκτου ἀγῶνος, ὡς κατὰ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Εἶναι δυνατὸν τότε ὁμαλώτερον τὰ κόμματα νὰ συναγωνίζωνται ἄνευ κινδύνου ἀνατροπῆς καὶ σαρώματος, νὰ συναγωνίζωνται εἰς τὸ πεδίον τὸ εὐγενὲς τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἀρχῶν. Καὶ ἂν ἀκόμη παρ’ ἡμῖν δὲν ἐπεκράτησαν κόμματα ἀρχῶν, θὰ διευκολυνθοῦν τὰ κόμματα ταῦτα καὶ θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐπεκταθῶσι διὰ τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως ἐπέρχονται κατατμήσεις τῶν μεγάλων μερίδων, τὰς ὁποίας ἐνισχύει τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, καὶ τοῦτο θεωρεῖται παρὰ τῶν πολεμίων τῆς ἀναλογικῆς ὡς ἓν τῶν κυρίων ἐλαττωμάτων τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῆται ὅτι ἡ ἀναλογικὴ δὲν δημιουργεῖ, ἀλλ’ ἀντικατοπτρίζει τὰς ὑφισταμένας ροπὰς καὶ δὲν ἀναστέλλει τὴν πρόοδον. Ἀντιστρόφως, τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἀναχαιτίζει προσωρινῶς μόνον τὰς ροπὰς αὐτὰς καὶ διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, ἔχομεν τὸν κίνδυνον τῶν ἀνατροπῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ ὑπάρχει ὁμαλότης πολιτικῶν συνθηκῶν, τὸ ἔργον μιᾶς Κυβερνήσεως προελθούσης ἀπὸ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν εἶναι μονιμώτερον καὶ εὐσταθέστερον, ἔστω καὶ ἂν ὁ βίος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι τόσον μακρός, ὅσον τῆς προελθούσης ἀπὸ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Τοῦτο κυρίως ἐνδιαφέρει, νὰ μὴ καταρρίπτεται τὸ κυβερνητικὸν ἔργον ἐξ ἀντιπολιτευτικῆς ὁρμῆς, ἀλλὰ νὰ εἶναι ἐπιδεκτικὸν συνεχίσεως ὑπὸ τῶν διαδόχων. Ἡ ἀριθμητικὴ ὑπεροχὴ εἰς βουλευτικὰς ἕδρας, τὴν ὁποίαν ἐπιτυγχάνει τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, δὲν ἔχει τόσην σημασίαν εἰς τὴν σταδιοδρομίαν ἑνὸς Ἔθνους, ἀλλὰ τοὐναντίον διὰ τῆς συμπράξεως τῶν ὁμοιογενῶν ὁμάδων εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίζωνται Κυβερνήσεις μὲ κατευθύνσεις κοινὰς εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς καὶ ἑπομένως νὰ ἐξυπηρετῶνται μονιμώτερον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕνας ἄλλος φόβος, τὸν ὁποῖον ὑποστηρίζουσιν οἱ πολεμοῦντες τὴν ἀναλογικήν, ὅτι διὰ τῆς κατατμήσεως τῶν μεγάλων μερίδων θὰ τύχῃ τῆς ἐκπροσωπήσεως καὶ ὁ κομμουνισμὸς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐφόσον λοιπόν, λέγουν, τὸ ἀστικὸν Κράτος ὀφείλῃ νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τοῦ κομμουνισμοῦ, δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ τὸν ἐνισχύσωμεν διὰ τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου συστήματος. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ νομίζω ἐν πρώτοις ὅτι πολὺ ἐξογκοῦται παρ’ ἡμῖν ὁ κίνδυνος καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν κομμουνιστῶν καὶ πολὺ εὐκόλως προσδίδεται ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ κομμουνιστοῦ εἰς οἱονδήποτε διαμαρτυρόμενον εἴτε ἐργάτην εἴτε ἀγρότην, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἔχει ἐπίγνωσιν τῶν κομμουνιστικῶν θεωριῶν. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἐνσυνείδητοι κομμουνισταί, ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ νὰ θέσουν εἰς συζήτησιν τὰς ἰδέας των καὶ νὰ δοκιμάσωσι τὴν ἀντοχὴν τῶν ἐπιχειρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα στεροῦνται βάσεως. Μόνον διὰ τῆς φανερᾶς συζητήσεως θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταπολεμηθοῦν αἱ θεωρίαι αὗται· ἐνῷ ἐξ ἄλλου ἂν ἀφήσωμεν ἐν κρυπτῷ τὰς θεωρίας ταύτας, τότε ἀκριβῶς ὑπάρχει ὁ κίνδυνος νὰ κατακτοῦν περισσοτέρας ἐργατικὰς καρδίας, μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι ἀδικοῦνται αἱ ἐργατικαὶ τάξεις μὴ τυγχάνουσαι ἐκπροσωπήσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἔχομεν ἀπόλυτον συμφέρον, νομίζω, καὶ αὐτοὺς τοὺς ὀλίγους ἐνσυνειδήτους κομμουνιστὰς νὰ τοὺς φέρωμεν συμπαρεδρεύοντας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, μὴ λησμονῶμεν δὲ ὅτι οἱ ἄκροι, οἱ συνδικαλισταί, ἀποκρούουν καὶ φοβοῦνται τὴν συμμετοχὴν εἰς τὰ ἀστικὰ Κοινοβούλια. Ὡς πρὸς τὴν κατάτμησιν ἤθελον πρὸς τούτοις νὰ παρατηρήσω ὅτι αὕτη ἔχει καὶ ἄλλους λόγους. Εἶναι δυνατὸν καὶ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα νὰ ἐπέλθῃ κατάτμησις, ὅπως ἐπῆλθε κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς εἰς τὴν ἰδικήν μας παράταξιν, τὴν δημοκρατικήν, ἐπῆλθε δὲ ἡ διαίρεσις παρὰ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, διότι ἐξέλιπεν ὁ ἰσχυρὸς καὶ ἐπιβλητικὸς ἀρχηγός, ὁ ὁποῖος συγκρατεῖ τὴν πλειονοψηφίαν. Ἐξ ἄλλου δὲ εἶναι δυνατόν, ἀντιστρόφως μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, νὰ μὴ ἐπέρχηται κατάτμησις, ἐφόσον ὑπάρχει ὁ ἰσχυρὸς ἀρχηγός, νὰ ἐπιτυγχάνεται τοὐναντίον εὐκολώτερον ἡ σύμπραξις καὶ ἡ συγχώνευσις πολλάκις ὁμοιογενῶν ὁμάδων. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν πάντοτε νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ὑπάρχοντος μεγάλου ἀρχηγοῦ, ἐπέρχεται μεγάλη κατάτμησις. Τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα, κύριοι, μὴ λησμονῶμεν ὅτι εἶναι ἐν πολλοῖς ἕνα πλᾶσμα, ἕνα θεωρητικὸν κατασκεύασμα, καθ’ ὃ οἱ βουλευταὶ καὶ οἱ ἰθύνοντες διερμηνεύουν ἐν τῇ δράσει των τὴν λαϊκὴν θέλησιν. Ἡ θεωρητικότης τοῦ πλάσματος τούτου κατὰ τοσοῦτον προσεγγίζει πρὸς τὴν πραγματικότητα, ἐφόσον σταθμίζεται ἀκριβέστερον ἡ λαϊκὴ θέλησις διὰ τῆς καταλλήλου ἐκλογῆς τῶν ἀντιπροσώπων. Καὶ μέσον πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ κατὰ πρῶτον λόγον εἶναι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή, ὅπως ἀνεπτύχθη. Ἐπίσης εἰς τὴν τοιαύτην ἐξακρίβωσιν συμβάλλει καὶ ἡ ὕπαρξις δευτέρου Σώματος, τῆς Γερουσίας, διότι ἡ ἐκλογὴ τῶν γερουσιαστῶν γίνεται κατ’ ἄλλον τρόπον, δηλαδὴ μὲ ἔμμεσον ἐκλογήν, μὲ ἄλλα προσόντα ἐκλογιμότητος καὶ κατ’ ἄλλον χρόνον καὶ ἑπομένως προστίθεται ἡ κατὰ τρόπον καὶ χρόνον διάφορος στάθμισις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο μέσον ἀκόμη συμπληρώσεως τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος, ἡ παροχὴ ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας... (Τινὲς πληρεξούσιοι χειροκροτοῦν, ἐνῷ ἄλλοι ἀποδοκιμάζουν). Μὴ ταράττεσθε· δὲν πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν εὐθὺς ἀμέσως σήμερον περὶ τοῦ ὅλου ζητήματος, ἀλλὰ ἤθελον νὰ τονίσω τὰς τάσεις καὶ τὰς ροπὰς τῶν νεωτέρων Δημοκρατιῶν, ὅπως συμπληρώσουν τὴν ἐκπροσώπησιν ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ. Καὶ ἡ ἐκπροσώπησις ὁλοκλήρου τοῦ λαοῦ, ἐπαναλαμβάνω, θὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ὁπότε θὰ ἔχῃ γνώμην τοὐλάχιστον ὅλος ὁ ἄρρεν πληθυσμός, μέχρις οὗ συμπεριληφθοῦν καὶ αἱ γυναῖκες, ἐνῷ διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος δὲν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐκπροσώπησις οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ ἄρρενος πληθυσμοῦ ἔτι ὁλοκλήρου. Θὰ τείνωμεν λοιπὸν καὶ πρὸς τὴν γυναικείαν ψῆφον, τὴν ἐπαγγελματικὴν ψῆφον καὶ τὴν οἰκογενειακήν, ὡς τάσεις δὲ τὰς ὑποστηρίζω σήμερον. Ἐθεσπίσαμεν ἤδη τὴν Γερουσίαν καὶ δι’ ἄλλους σοβαρωτέρους λόγους, στερεώσεως τοῦ πολιτεύματος. Ἂς εἰσαγάγωμεν τώρα καὶ τὴν ἀναλογικὴν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Θὰ ἐπακολουθήσουν καὶ τὰ ἄλλα. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς συγχωνεύονται οἱ διάφοροι συνδυασμοὶ πρὸς ἀλλήλους, κατανέμοντες μεταξὺ τῶν ὑποψηφίων τὰς ἕδρας καθ’ ὡρισμένον τρόπον. Τὸ νομοσχέδιον προκρίνει μεταξὺ τῶν διαφόρων συστημάτων τὴν μέθοδον ἐκείνην καθ’ ἣν κατανομὴ τῶν ἑδρῶν γίνεται ὅσον τὸ δυνατὸν ἐξαντλητικώτερον, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν ὅλων τῶν ὑπολοίπων, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι τὸ Τσεχοσλοβακικόν, τὸ ἀπορρεῦσαν ἀπὸ τὸ Αὐστριακὸν καὶ τὸ Γερμανικόν, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει τρεῖς βαθμοὺς κατανομῆς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι τοῦτο θὰ εἶναι ἀντικείμενον τῆς κατ’ ἄρθρον συζητήσεως. Ταῦτα εἶχον νὰ εἰσηγηθῶ κατ’ ἀρχὴν σήμερον, μὴ εἰσερχόμενος, ἐπαναλαμβάνω, εἰς λεπτομερείας. Ὑπάρχουν, κύριοι, οἱ ἐνθουσιώδεις ὑπέρμαχοι τῆς ἀναλογικῆς, ἔχω δὲ τὴν τιμὴν νὰ κατατάσσωμαι εἰς τὴν χορείαν τούτων. Ὑπάρχουν καὶ οἱ ὀπαδοὶ οἱ ἔχοντες ἐπιφυλάξεις· ὑπάρχουν καὶ οἱ πολέμιοι τοῦ συστήματος. Ἀλλὰ ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις πρέπει νὰ ἐξουδετερωθῇ πᾶσα ἐπιφύλαξις. Αὐτὸ εἶναι τὸ μέγα πλεονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, ὅτι θὰ καταπραΰνῃ τὰ πάθη μεταξὺ τῶν δύο ἀντιθέτων παρατάξεων καὶ θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ὁμαλότητα εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τῆς Χώρας. Ἀκριβῶς δὲ διότι θὰ ἐπέλθῃ ἡ τοιαύτη καταπράϋνσις τῶν ἐκλογικῶν ἠθῶν, παρατηρεῖται ἡ ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν, ἡ ἀντίδρασις ἐκ μέρους τῶν ὀπαδῶν τῶν κομμάτων, ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐπηγγέλθησαν τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς. Διότι ἀκριβῶς διὰ τῆς ἀναλογικῆς, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐπέλθῃ ὁ ἀνταγωνισμὸς ὄχι μεταξὺ τῶν δύο μεγάλων παρατάξεων, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἑκατέρωθεν πολλῶν ὁμάδων, θὰ ἐκλείψῃ ἡ σημαία τῆς ἀδιαλλαξίας καὶ τῆς ἀντιδράσεως, ἡ ὁποία τοὺς ἑνώνει καὶ θὰ θραυσθῇ ὁ κρίκος ὁ συνδέων αὐτούς. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὴν ἀποκρούουν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ κατασιγάσῃ πᾶσα ἀντίρρησις ἐκ μέρους ἡμῶν. Εἶναι ὁ μόνος τρόπος ἡ ἀναλογικὴ νὰ διαπιστωθῇ ἐπὶ τέλους ἂν ἡ κυβερνῶσα μερὶς ἐκπροσωποῖ τὴν πλειονότητα τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ παύσῃ ἡ ἑκατέρωθεν ἐκτοξευομένη ἀπὸ ἐτῶν κατηγορία ὅτι κυβερνᾷ τὸν Τόπον ἡ μειονοψηφία. Πρὸ τῶν ἀγαθῶν τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπικρατήσῃ, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ τονίσω, τὸ τοπικὸν κομματικὸν συμφέρον διὰ τὰς περιφερείας, ἀλλὰ θὰ ἐπικρατήσῃ τὸ γενικὸν συμφέρον, εὐθὺς ὡς γίνῃ εἰς πάντας ἀντιληπτόν, διὰ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁμαλότητα καὶ διὰ νὰ σώσωμεν τὴν Χώραν. (Χειροκροτήματα).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Καραπαναγιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§19Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Σήμερον ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι, παρέχεται διὰ πρώτην φορὰν ἡ εὐκαιρία νὰ διεξαχθῇ εὐρυτέρα συζήτησις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ τὴν ῥιζικὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν διὰ τῆς προτάσεως πρὸς εἰσαγωγὴν καὶ παρ’ ἡμῖν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Καὶ ἄλλοτε ἐδόθησαν εὐκαιρίαι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἀκουσθῶσι γνῶμαι τινὲς ἐπὶ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ γνῶμαι, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, μεμονωμέναι, κατ’ εὐτυχῆ δὲ σύμπτωσιν γνῶμαι τινῶν ἐκ τῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων. Ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἀπετέλεσεν, ὡς γνωστόν, ἓν τῶν σπουδαιοτέρων σημείων τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τῆς πρώτης μετεπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὸν κ. Ἐλευθέριον Βενιζέλον, Κυβερνήσεως εἰς τὴν ὁποίαν μετεῖχον καὶ τρεῖς ἐκ τῶν σήμερον ἐν τῇ Συνελεύσει ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου ἡγέτης. Κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων» ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν ἵνα διαδηλώσῃ τὰς ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς γνώμας του καὶ νὰ θεωρήσῃ μάλιστα, κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ φράσιν, καὶ ὡς ἀτύχημα τὴν μὴ εἰσέτι εἰσαγωγὴν παρ’ ἡμῖν τοῦ συστήματος τούτου. Ὡς ἐνθυμοῦμαι δέ, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς τελευταίας ἀπεργίας τῶν σιδηροδρομικῶν, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβε τὴν εὐκαιρίαν, φέρων τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ἀνωμαλιῶν αἵτινες εἶχον δημιουργηθῆ εἰς τὸ Ἰταλικὸν Κράτος μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς, νὰ ἐπιρρίψῃ εἰς αὐτὴν τὰς εὐθύνας διὰ τὰς τοιαύτας ἀνωμαλίας, ἐκδηλῶν οὕτω τὴν πρὸς τὴν ἀναλογικὴν ἀντίθεσιν αὐτοῦ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας πληρεξούσιον καὶ ἀρχηγὸν τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐδόθη ἐπανειλημμένως ἡ εὐκαιρία νὰ ἐκφράσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς γνωστὰς ὑπὲρ τοῦ συστήματος ἀπόψεις του καὶ νὰ προτείνῃ κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ 15ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος συζήτησιν τὴν συνταγματικὴν καθιέρωσιν αὐτῆς. Ἐκ τῶν λοιπῶν ἀξιοτίμων ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἐκ τῶν ἀναπτυχθεισῶν παρ’ αὐτῶν γνωμῶν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς εἰδικῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ μετέχωμεν, ἐξηκριβώσαμεν ὅτι ὁ μὲν ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Ἐθνικοῦ Δημοκρατικοῦ Κόμματος καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστατικῆς Ὁμάδος εἶναι κεκηρυγμένοι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, μόνον δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σάμου ἡγέτης ἐτάχθη ἀντίθετος πρὸς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπετέλεσεν ἀντικείμενον εὐρείας συζητήσεως καὶ ἐρεύνης παρὰ τῆς ἐπὶ τούτῳ συγκροτηθείσης εἰδικῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ δὲ κατὰ τὴν μεγίστην πλειονοψηφίαν αὐτῆς παραδοχὴ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐλπίζομεν ὅτι ἀνταποκρίνεται καὶ πρὸς ἀνάλογον θέλησιν τοῦ συντακτικοῦ Σώματος. Τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἀπετέλεσε παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ παρ’ ἄλλοις, ἀντικείμενον εὐρείας συζητήσεως ἐν τῷ Τύπῳ καὶ εἰδικῆς ἀρθρογραφίας καὶ βιβλιογραφίας, οὕτως ὥστε ὄχι μόνον ἅπαντα τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἀλλὰ καὶ πᾶς ὁπωσδήποτε ἐνασχολούμενος μὲ τὰ κοινὰ νὰ εἶναι ἐπακριβῶς πληροφορημένος διὰ τὴν ἀρχήν, τὴν θεωρίαν, τὴν ἱστορίαν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ἡμεῖς θὰ προσπαθήσωμεν, φειδόμενοι τοῦ πολυτίμου χρόνου τῆς Συνελεύσεως, ὅσον τὸ δυνατὸν συντομώτερον νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς γνώμας μας, ἐκθέτοντες κατὰ πρῶτον τοὺς γενικοὺς λόγους, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων τὸ ἀναλογικὸν σύστημα θεωροῦμεν δίκαιον καὶ ὀρθόν, δεύτερον τοὺς εἰδικοὺς λόγους, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰδικὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἐσωτερικῶς ἡ ἡμετέρα Χώρα, τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς θεωροῦμεν ὡς ἀπολύτως ἐπιβεβλημένην διὰ τὴν ἑδραίωσιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν ἐπίτευξιν τῆς ἑνότητος, ἐπιφυλασσόμενοι, ἵνα, κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς διακοπείσης ἐπὶ τοῦ 15ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος συζητήσεως, ἀναπτύξωμεν τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους καὶ τὴν συνταγματικὴν αὐτῆς καθιέρωσιν θεωροῦμεν ἐπιβεβλημένην.

§20Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. συνάδελφε, ἡ Συνέλευσις ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐγκρίνασα τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Ἐλ. Βενιζέλου, θὰ ἀπετέλει δὲ ἀνακολουθίαν πρὸς ἑαυτὴν ἂν δὲν τὸ τηρήσῃ σήμερον.

§21Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἀναμφισβητήτως.

§22Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἀδύνατον ἡ Συνέλευσις, σεβομένη ἑαυτήν, νὰ φανῇ ἀνακόλουθος.

§23Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Τὸν Βενιζέλον τὸν σέβεσθε, κ. Παπανδρέου, μόνον ὅταν σᾶς συμφέρῃ. (Θόρυβος).

§24Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὑπάρχουσιν ὡρισμένα πλεονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὰ ὁποῖα οὐδείς, οὐδὲ ἐκ τῶν μᾶλλον πολεμίων τῆς ἀναλογικῆς, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ.

§25Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ ὡρισμένα μειονεκτήματα.

§26Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ περὶ αὐτῶν, φίλε κ. συνάδελφε, ἐφόσον ὑπάρχουσι τοιαῦτα. Θὰ τὰ ἴδωμεν κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἀγορεύσεώς μας, θὰ τὰ εἴπωμεν δὲ καὶ πρὶν τὰ ἀναπτύξωσιν οἱ πολέμιοι τῆς ἀναλογικῆς διὰ νὰ τὰ ἀνασκευάσωμεν προκαταβολικῶς. Εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἀποτελεῖ δίκαιον σύστημα ἐκπροσωπήσεως τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας. Ἀναντίρρητον ὁμοίως εἶναι ὅτι συμβάλλει εἰς τὴν εἰρηνικωτέραν διεξαγωγὴν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων τῆς Χώρας. Διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος οἱ διεξαγόμενοι ἀγῶνες εἶναι ἀγῶνες ἐξοντώσεως, ἀγῶνες μέχρις ἐσχάτων, ἀγῶνες αἱματηροί. Ἐνῷ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς δὲν διεξάγεται εἰμὴ μία ἁπλῆ ἀριθμητικὴ πρᾶξις καταμετρήσεως τῶν πολιτικῶν δυνάμεων τῆς Χώρας. Εἶναι ἀναντίρρητον ὁμοίως ὅτι δὲν παρέχει ἔδαφος πρόσφορον εἰς τὰς κρατικὰς ἐπεμβάσεις, διότι οἱαδήποτε κρατικὴ ἐπέμβασις, πλὴν τῆς καταφώρου νοθείας, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ τόσον σημαντικὴν ἀλλοίωσιν τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἀντίθετος ἔκφρασις τῆς λαϊκῆς θελήσεως. Εἶναι ἀναντίρρητον ὁμοίως ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἐξασφαλίζει τὴν ἐπιτυχίαν τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων.

§27Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὥστε αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος;

§28Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Βεβαίως εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ λόγος. Ὅταν ἔχωμεν τὸ παράδειγμα τῆς ἐκλογικῆς ἀποτυχίας ἀρχηγῶν οἷος ὁ Χαρίλαος Τρικούπης καὶ ὁ Ἐλευθέριος Βενιζέλος, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ μᾶς ἀπευθύνηται εἰρωνικῶς ἡ ἐρώτησις ἂν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι βέβαιον ὁμοίως ὅτι ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ αὐξάνει τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ πολίτου διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἀγῶνας, διότι πᾶς πολίτης, ἀνήκων ἔστω καὶ εἰς τὴν ἐλαχίστην μειονοψηφίαν, ἔχει τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ ψῆφός του δὲν εἶναι ματαία, ὅτι ἡ ψῆφός του ἔχει τὴν αὐτὴν ἰσχὺν καὶ δύναμιν ἣν καὶ ἡ ψῆφος οἱουδήποτε ἄλλου πολίτου ἀνήκοντος εἰς τὸ μᾶλλον πλειονοψηφοῦν κόμμα. Ὁμοίως εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως ὅτι συμβάλλει εἰς τὴν δημιουργίαν κομμάτων ἀρχῶν, καθιστᾷ δὲ τὸν βουλευτὴν μᾶλλον ἀνεξάρτητον τῶν τοπικῶν ἐπιρροῶν καὶ ἐπιτρέπει εἰς αὐτὸν νὰ διαθέτῃ περισσότερον καιρὸν εἰς τὰ καθαρῶς κοινοβουλευτικά του ἔργα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα τῆς ἀναλογικῆς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῶσι, τὸ μεγαλύτερον πλεονέκτημα τῆς ἀναλογικῆς, τὸ ἀναμφισβήτητον, τὸ ὁποῖον καὶ μόνον θὰ ἦτο ἱκανὸν νὰ μᾶς πείσῃ ὅτι πρέπει πλέον νὰ ἀναχθῇ εἰς τὴν ἱστορίαν τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, εἶναι ἐκεῖνο καθ’ ὃ ἀποτρέπεται διὰ ταύτης ἡ κατίσχυσις τῆς θελήσεως τῆς μειονοψηφίας, μειονέκτημα ἀναντίρρητον καὶ ἀναπόφευκτον τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Μειονέκτημα, καθ’ ὃ εἶναι δυνατόν, ὅπως πολλάκις συνέβη, ἡ μειονοψηφία τῶν ἐκλογέων νὰ φέρῃ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Κοινοβουλίου, κατὰ παράβασιν τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς οἱουδήποτε δημοκρατικοῦ, οἱουδήποτε λαϊκοῦ πολιτεύματος, τῆς ἀρχῆς τῆς κατισχύσεως τῆς θελήσεως τῆς πλειονοψηφίας. Ἡμεῖς δέ, ἔχοντες πρόσφατον τὸ παράδειγμα τῆς 1ης Νοεμβρίου μὲ τὰ τραγικά της ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα καὶ μέχρι σήμερον καὶ ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν θὰ ἔχωμεν ἁπτὰ πρὸ ἡμῶν, ἡμεῖς, λέγω, ὀλιγώτερον παντὸς ἄλλου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὸ μέγιστον τοῦτο μειονέκτημα τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον καταδικάζει καὶ διὰ τὸ μέλλον ἐσαεὶ τὴν ἐπικράτησιν τοῦ πλειοψηφικοῦ συστήματος. Γνωρίζομεν ὅμως τί θὰ μᾶς εἴπωσιν οἱ πολέμιοι τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Αὐτά, θὰ μᾶς εἴπωσιν, εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, τὰ ὁποῖα ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀμφισβητήσωμεν. Ἀλλὰ θὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι ὑπάρχουσι καὶ μειονεκτήματα τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, μειονεκτήματα συνδεόμενα μὲ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας, μειονεκτήματα ἔχοντα σχέσιν μὲ τὴν κυβερνητικὴν εὐστάθειαν, μειονεκτήματα γενικῆς φύσεως τοιαύτης, ὥστε, ἂν εἰς τὴν πλάστιγγα θέσωμεν τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὰ μειονεκτήματα, νὰ εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ πλάστιγξ θὰ κλίνῃ πρὸς τὸ μέρος τῶν μειονεκτημάτων. Ἐν συντόμῳ θὰ ἴδωμεν ποῖα εἶναι τὰ μειονεκτήματα, ἅτινα θὰ καταλογίσωμεν εἰς τὴν ἀναλογικήν. Θὰ τὰ ἐξετάσωμεν διὰ νὰ καταλήξωμεν ὅτι τὰ μειονεκτήματα ταῦτα δὲν εἶναι συναφῆ πρὸς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα, δὲν εἶναι συναφῆ πρὸς τὸν μηχανισμὸν οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ εἶναι μειονεκτήματα συναφῆ πρὸς τὴν φύσιν τῶν κοινοβουλευτικῶν πολιτευμάτων... Καὶ τὸ πρῶτον μειονέκτημα τὸ ὁποῖον θὰ καταλογίσωσιν εἰς τὴν ἀναλογικὴν οἱ ἀντίπαλοί της εἶναι ὅτι δημιουργεῖ κατάτμησιν καὶ πολλαπλασιασμὸν τῶν κομμάτων. Ἀλλ’ ἡμεῖς τολμῶμεν νὰ νομίζωμεν ὅτι ἡ κατάτμησις καὶ ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν κομμάτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ μηχανισμοῦ ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐξελίξεως τῆς πολιτικῆς ζωῆς μιᾶς Χώρας, εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν πολιτικῶν παραδόσεων ἑνὸς Τόπου, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐξελίξεως τῆς κοινωνικῆς τῆς Χώρας ζωῆς, καὶ συνεπῶς ἡ κατάτμησις καὶ ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν κομμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἐπέρχεται καὶ διὰ τῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ καὶ δι’ οἱουδήποτε ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ συνεπῶς καὶ διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ.

§29ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅπως καὶ σήμερον.

§30Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Βεβαίως, ὅπως καὶ σήμερον. Καὶ ὁ συλλογισμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐπιρρίπτεται τὸ μειονέκτημα τοῦτο εἰς τὴν ἀναλογικὴν παρὰ τῶν πολεμίων της εἶναι ἀπολύτως λογικός. Συνεπείᾳ αὐτῆς ταύτης τῆς φύσεως τῆς ἀναλογικῆς, λέγουσιν, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι δημιουργοῦνται ἐλπίδες ἐπικρατήσεως καὶ εἰς τὰ μικρότερα τῶν κομμάτων καὶ συνεπῶς ἐνισχύεται ἡ τάσις τοῦ πολλαπλασιασμοῦ καὶ τῆς κατατμήσεως. Ἐπιχείρημα ὁμολογοῦμεν ἰσχυρόν. Ἀλλὰ ἂς ἴδωμεν τὰ πορίσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος μέχρι τοῦδε δικαιολογοῦσι τὴν τοιαύτην πρόβλεψιν τῶν πολεμίων της ἐπαληθεύουσι τὸν ἐκτεθέντα συλλογισμόν, ὁσονδήποτε ὀρθὸς καὶ ἂν θεωρηθῇ οὗτος; Τολμῶμεν νὰ εἴπωμεν, ὄχι. Ἂν ἐρευνήσωμεν εἰς τὰς Χώρας εἰς ἃς εἰσήχθη ἡ ἀναλογική, θὰ ἴδωμεν ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ τοιαύτη πρόβλεψις, ὅτι δὲν ἐπαληθεύεται ὁ συλλογισμός. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», κατὰ τὴν διακοπεῖσαν συζήτησιν τοῦ 15ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, ἀνέφερεν ὡς παράδειγμα τὴν Γερμανίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀναλογικῆς συμπίπτει μὲ ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κομμάτων. Ὁσονδήποτε ἀκριβὲς καὶ ἂν εἶναι τοῦτο, θὰ μᾶς ἐπιτραπῆ νὰ μὴ στηριχθῶμεν εἰς τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Διότι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβληθῇ κατὰ τοῦτο ἡ ἀντίρρησις, ὅτι ἐν Γερμανίᾳ δὲν ὑπῆρχε ταυτότης πολιτικῶν συνθηκῶν πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς καὶ μετὰ ταύτην, διότι ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐν Γερμανίᾳ συνδέεται μὲ τὴν μεταβολὴν τοῦ πολιτεύματος ἐκ μοναρχικοῦ εἰς κοινοβουλευτικὸν δημοκρατικὸν καὶ ἑπομένως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι τὸ Κοινοβούλιον τῆς Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας δὲν ἀπετέλει Σῶμα πολιτικόν, ἀλλὰ μόνον νομοθετικόν, δὲν ἀπετέλει Σῶμα πολιτικὸν δυνάμενον νὰ ἐνασκήσῃ ἐπήρειαν τοιαύτην ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ὥστε ἐξ αὐτῆς νὰ δημιουργηθῇ ὁ πολλαπλασιασμὸς ἢ ἡ ἐλάττωσις τῶν πολιτικῶν κομμάτων τῆς Χώρας. Ἀλλὰ καὶ ὁπουδήποτε ἀλλοῦ ἐφηρμόσθη ἡ ἀναλογική, τοιαύτη πρόβλεψις τῶν πολεμίων της δὲν ἐπραγματοποιήθη. Εἰς τὸ Βέλγιον τρία κόμματα ὑπῆρχον πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς. Τὸ Καθολικόν, τὸ Φιλελεύθερον καὶ τὸ Σοσιαλιστικόν. Τὰ ἴδια κόμματα ἐξακολουθοῦν νὰ κυβερνοῦν τὴν Χώραν καὶ μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῆς καὶ συνεπῶς ἐκεῖ οὐδένα πολλαπλασιασμὸν ἐπραγματοποίησεν ἡ ἀναλογική. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν Ἰταλίαν. Πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς ἓξ κόμματα ὑπῆρχον. Τὰ αὐτὰ ἓξ κόμματα ὑπάρχουν καὶ μετὰ τὴν ἀναλογικήν. Προσετέθησαν βεβαίως εἰς τὰ παλαιὰ ἓξ κόμματα καὶ ἕτερα δύο· τὸ Κομμουνιστικὸν καὶ τὸ Φασιστικόν, θὰ ἦτο ὅμως δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις ὅτι ἡ δημιουργία τοῦ Κομμουνιστικοῦ καὶ τοῦ Φασιστικοῦ κόμματος ὀφείλεται εἰς τὸν μηχανισμὸν τοῦ συστήματος ἢ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφανθῇ τις ἀσφαλῶς ὅτι ἡ δημιουργία τῶν δύο τούτων κομμάτων εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς δημιουργίας νέων κοινωνικῶν συνθηκῶν ἐν τῇ Χώρᾳ, τῆς διαμορφώσεως ἐν Ἰταλίᾳ νέων πολιτικῶν καταστάσεων, νέων πολιτικῶν κατευθύνσεων; Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως διὰ πάντα λογικῶς σκεπτόμενον ὅτι τὸ δεύτερον μόνον συμβαίνει. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς Ἰταλίας ἐπιρρίπτουσιν εἰς αὐτὴν τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι παρετηρήθησαν μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς. Τὴν δημιουργίαν τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων ἀποδίδουσιν εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἀστάθειαν, συνέπειαν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ πρότερον νὰ εἴπω, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς τελευταίας ἀπεργίας τῶν σιδηροδρομικῶν ἐποιήσατο σαφῆ περὶ τούτου ὑπαινιγμόν. Ἀλλ’ ἆρά γε ἡ δημιουργία τῶν ἀνωμαλιῶν ἐν Ἰταλίᾳ, ὡς ὑπηνίχθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1919, ἀφ’ ἧς εἰσήχθη ἐν Ἰταλίᾳ ἡ ἀναλογικὴ ἢ ἀποτελεῖ μίαν κατάστασιν συνεχῆ, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ 1908, μὲ συνεχεῖς ἐκδηλώσεις ἀπεργιῶν, μέχρι τῆς ἐπιβολῆς τῆς φασιστικῆς βίας ἐν Ἰταλίᾳ; Ἡ στατιστικὴ τῶν ἀπεργιῶν λέγει ὅτι ἰδία εἶναι ἡ ἀναλογία τῶν ἀπεργιῶν ἀπὸ τοῦ 1908 μέχρι τοῦ 1919 κατ’ ἔτος καὶ ἀπὸ τοῦ 1919 μέχρι τῆς φασιστικῆς ἐπικρατήσεως. Ἐπὶ τῆς εἰς τὴν ἀναλογικὴν μάλιστα ἐπιρριπτομένης τοιαύτης κατηγορίας ἔχομεν ρητὰς δηλώσεις Ἰταλῶν πολιτικῶν, τῶν ὁποίων τὸ κῦρος ὅπως ὁμιλῶσιν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διασείσῃ τις εὐκόλως. Τὸ Φασιστικὸν κόμμα ἐν Ἰταλίᾳ παρουσιάσθη, ὡς γνωστόν, ὡς ὁ μεγαλύτερος διώκτης καὶ πολέμιος τῆς ἀναλογικῆς. Ἐν τοσούτῳ εἰς τὴν «Τριμπούναν» τῆς 18ης Μαΐου τοῦ 1923, ἐκ δημοσιευομένης συνεντεύξεως τοῦ Ἀτσέρμπο, Ὑφυπουργοῦ παρὰ τῷ Προέδρῳ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐκ τῶν κορυφαίων φασιστῶν, ἀναγινώσκομεν τὴν ἑξῆς χαρακτηριστικὴν περικοπὴν (ἀναγινώσκει): «Δὲν νομίζω ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἀταξία πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἀναλογικήν. Ἄλλοι παράγοντες συνέτειναν εἰς τοῦτο, πρὸ παντὸς δὲ ἡ ἔλλειψις κοινοβουλευτικῆς πειθαρχίας, τὴν ὁποίαν ὡρισμένα κόμματα ἐκαλλιέργουν». Αὐτὰ φρονοῦσιν ἐν Ἰταλίᾳ οἱ φασισταί, οἱ μεγαλύτεροι διῶκται τῆς ἀναλογικῆς. Κατὰ δὲ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως τοῦ Μουσσολίνι, κατὰ τὸ 1923, ὁ Ντὲ Γκάσπαρι, ἀρχηγὸς τῶν Καθολικῶν, εἰς μακρὰν ἀγόρευσίν του, ὁμιλῶν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀναλογικῆς ἐν Ἰταλίᾳ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς ἐπικρατούσης στενῆς περιφερείας, ἀποδίδει τὴν κατάτμησιν τῶν κομμάτων, προϋπάρχουσαν ἐν Ἰταλίᾳ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς, ἀποδίδει, λέγω, αὐτὴν ὄχι εἰς τὴν ἀναλογικήν, ἀλλὰ εἰς τὴν μέχρι τοῦ 1919 κρατοῦσαν στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν Γαλλίαν, ἂν θελήσωμεν ὡς ἀναλογικὸν νὰ θεωρήσωμεν τὸ ἐκεῖ ἐπικρατοῦν κολοβὸν σύστημα ἀναλογικῆς ἐκλογῆς.

§31Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐν Ἰταλίᾳ πότε εἰσήχθη ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή;

§32Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Τῷ 1919.

§33Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Πῶς δὲν κατώρθωσε νὰ ἐπιφέρῃ ἐκεῖ τὴν ὁμαλότητα;

§34Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν διατεινόμεθα ὅτι ἐπέφερεν ἐκεῖ τὴν ὁμαλότητα. Ἀπεδείξαμεν μόνον ὅτι δὲν συνέτεινεν ἐκεῖ εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν κομμάτων, διότι αὐτὴν τὴν κατηγορίαν τὴν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐπιρριπτομένην ἐξητάσαμεν.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀνωμαλία ἐπῆλθεν ἐν Ἰταλίᾳ ὄχι ἐκ λόγων κοινοβουλευτικῶν, ἀλλὰ ἐκ τοῦ κοινωνικοῦ ἀγῶνος, ἀσχέτου ἀπολύτως πρὸς τὸ ἐκλογικὸν σύστημα. Ἀκριβῶς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐμποδίζει τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κομμουνισμοῦ. Τίνα σχέσιν ἔχει τὸ ἐκλογικὸν σύστημα μὲ μίαν ἐπιβολὴν βίας;

§36Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἀσφαλῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος θὰ ἀπέδωκεν ἔννοιαν ἀλλοίαν εἰς τὰ λεγόμενά μου.

§37Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ ὅτι θὰ λείψῃ ἡ ὀξύτης, αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ὠθεῖ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν ἀναλογικήν. Λέγομεν λοιπὸν ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ, εἰσαχθείσης τῆς ἀναλογικῆς, δὲν ἔλλειψεν ἡ ὀξύτης.

§38Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἡ ὀξύτης τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἠμβλύνθη. Ἀλλὰ ἡ συνέχισις τῶν ἀπεργιῶν, ἀποτέλεσμα τοῦ κοινωνικοῦ ἀγῶνος ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἐξηκολούθησε κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν.

§39Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ὀρθή. Λέγει δηλαδή: Ἐφηρμόσθη τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἐν Ἰταλίᾳ. Οἱ κοινωνικοὶ ἀγῶνες ἐκφράζονται εἰς ἀγῶνας πολιτικούς. Καὶ τὸ Κομμουνιστικὸν κόμμα, δημιουργὸν τῆς ἀταξίας, ἐξεπροσωπήθη ἐν τῷ Ἰταλικῷ Κοινοβουλίῳ;

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἰς βαθμὸν ἐλάχιστον.

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον νὰ παρακαλέσω, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι ἀκριβῶς σπουδαιότατον, νὰ διεξάγωνται αἱ συζητήσεις, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, ἄνευ διακοπῶν καὶ νὰ ἀναπτύσσῃ ἕκαστος τὰ ἐπιχειρήματά του, κρατῶν σημείωσιν, ὅπως, ἐν ἀνάγκῃ, ἀνασκευάσῃ τὰ ἐπιχειρήματα, ἔστω καὶ ἂν ἀποδίδωνται εἰς αὐτὸν γνῶμαι τὰς ὁποίας δὲν εἶπεν.

§42Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν διὰ διακοπὰς αἵτινες θὰ διεφώτιζον τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἄνευ διακοπῶν συζήτησις θὰ ἐπέφερε σημαντικὴν συντόμευσιν εἰς τὰς συζητήσεις. Καὶ ὡμίλουν περὶ Γαλλίας, κύριοι συνάδελφοι. Ἡ εἰσαγωγὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐν Γαλλίᾳ, ἂν ὡς ἀναλογικὸν θεωρήσωμεν τὸ κατὰ τὸ 1913 εἰσαχθὲν ἰδιόρρυθμον σύστημα, δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν κατάτμησιν καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν κομμάτων. Τοὐναντίον μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῆς τρίτης Δημοκρατίας ἐν Γαλλίᾳ ἔχομεν τοιοῦτον πολλαπλασιασμὸν καὶ κατάτμησιν τῶν κομμάτων τοιαύτην, ἣν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις μὲ ἀναλογικὸν σύστημα εἰς οἱονδήποτε Κράτος. Τοὐναντίον δὲ μὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς ἔχομεν μείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κομμάτων ἀπὸ 12 εἰς 9. Συνέπεια τῆς κομματικῆς κατατμήσεως καὶ μειονέκτημα ἑπομένως τῆς ἀναλογικῆς, λέγουσιν οἱ ἀντίπαλοί της, εἶναι ἡ ἔλλειψις κυβερνητικῆς εὐσταθείας. Ἀλλὰ ἡ λεγομένη κυβερνητικὴ εὐστάθεια ἐξασφαλίζεται τόσον διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος; Ἂν ἐξετάσωμεν τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τῶν συνταγματικῶν της ἐλευθεριῶν, μήπως θὰ πεισθῶμεν ὅτι μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα ἡ Ἑλλὰς διῆλθε μακρὰν σειρὰν ἐτῶν κυβερνητικῆς εὐσταθείας, ὥστε μετ’ ἐλπίδος νὰ ἀτενίσωμεν πρὸς αὐτὸ καὶ εἰς τὸ μέλλον; Πλὴν δύο ἢ τριῶν περιόδων, περιόδων δὲ ἀρκετὰ συντόμων, καθ’ ὅλην τὴν λοιπὴν διάρκειαν τῆς πολιτικῆς ζωῆς τοῦ Τόπου ἔχομεν μακρὰν σειρὰν ἐτῶν κλασσικῆς κυβερνητικῆς ἀσταθείας μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἕτερον μειονέκτημα, ἀποδιδόμενον εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἶναι ὅτι παραδίδει τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας εἰς τὰς μειονοψηφίας. Ἀλλ’ ἆρά γε παραδίδει τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας εἰς τὴν πλειονοψηφίαν; Ἤδη ἐν Ἀγγλίᾳ εἴδομεν κατὰ τὴν περίοδον 1923–1924 νὰ ἀνέρχεται μὲ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἰς τὴν Ἀρχὴν ἡ ὑπὸ τὸν κ. Μὰκ Δόναλδ ἐργατικὴ Κυβέρνησις, Κυβέρνησις τῆς μειονοψηφίας.

§43ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπεστηρίχθη παρὰ τῶν ἄλλων κομμάτων.

§44Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Συμφωνότατοι. Αὐτὸ τοῦτο θὰ γίνεται καὶ μὲ τὴν ἀναλογικήν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι...

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ἓν κόμμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὰ ἄλλα κόμματα καὶ οὕτω σχηματίζεται εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πλειονοψηφία, ἡ ὁποία ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, κόμμα ἀποδοκιμαζόμενον ἀπὸ τὸν λαόν, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἄλλων κομμάτων, κυβερνᾷ τὸν Τόπον. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά.

§46Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Προφανῶς. Τὸ πλειονοψηφικὸν μόνον κατ’ εὐφημισμὸν καλεῖται οὕτω, διότι κατ’ οὐσίαν εἶναι σύστημα κατισχύσεως τῆς ἀποδοκιμαζομένης μειονοψηφίας. Καὶ περὶ τοῦ μειονεκτήματος τούτου, ἀναποτρέπτου ἐνδεχομένου τοῦ μηχανισμοῦ τοῦ συστήματος, ὡμιλήσαμεν ἤδη, ἐνδεχομένου καθ’ ὃ ἡ πλειονοψηφία τῶν ἀντιπροσώπων νὰ ἐκπροσωπῇ τὴν μειονοψηφίαν τῶν ἐκλογέων. Καὶ ἀνεφέραμεν τὸ παράδειγμα τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς εἴπωσι: Μήπως τὸ παράδειγμα τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου εἶναι μοναδικὸν καὶ μεμονωμένον εἰς τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῶν Κρατῶν; Τουναντίον, ἀπαντῶμεν· εἶναι ἐνδεχόμενον συχνάκις λαβὸν χώραν. Θὰ ἀπετέλει σπατάλην χώρου ἂν ἀνεφέραμεν τὰ πλεῖστα παραδείγματα τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν μας καὶ τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζομεν. Τὰ ἀνευρίσκει τις εἰς ὅλα τὰ περὶ ἀναλογικῆς συγγράμματα. Ἀλλὰ ἐξ ὅλων τῶν παραδειγμάτων τούτων θὰ ἀναφέρωμεν ἓν καὶ μόνον, διότι θὰ ἠθέλομεν νὰ καταδείξωμεν ποίαν σημασίαν ἔσχεν ἐπὶ τῶν τυχῶν μιᾶς Χώρας ἡ τοιαύτη ἀντίθετος καὶ ἀναληθὴς ἔκφρασις τῆς λαϊκῆς βουλήσεως. Παράδειγμα δυνάμενον νὰ συγκριθῇ πρὸς τὴν 1ην Νοεμβρίου, ὄχι φυσικὰ μὲ τὴν ἰδίαν ἀναλογίαν τῶν τραγικῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα παρ’ ἡμῖν ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου. Τοῦτο ἔλαβε χώραν ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1886. Νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναφέρω τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς ἐγένοντο αἱ ἐκλογαὶ τοῦ ἔτους ἐκείνου. Ὁ Γλάδστων, εἰσαγαγὼν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων, τὸ Χὸμ Ρούλ, σχέδιον νόμου περὶ αὐτοκυβερνήσεως τῆς Ἰρλανδίας, καὶ διαθέτων τὴν πλειονοψηφίαν ἐν αὐτῇ, ἐπέτυχε τὴν παρὰ ταύτης ψήφισίν του. Εἰσαχθὲν ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων, ἐν ᾗ οἱ Συντηρητικοὶ διέθετον μεγίστην πλειονοψηφίαν, ἀπερρίφθη. Ἀποτέλεσμα τῆς ἀπορρίψεως ταύτης ὑπῆρξεν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων καὶ ἡ προκήρυξις νέων ἐκλογῶν. Εἶναι προφανὲς ὅτι αἱ διεξαχθεῖσαι ἐκλογαὶ ἀπέβλεπον εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς θελήσεως τοῦ Βρεττανικοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, ἐπισκιάσαντος, ὡς ἐκ τῆς σοβαρότητός του, πᾶν ἄλλο σημεῖον τῆς πολιτικῆς τῶν δύο κομμάτων. Αἱ ἐκλογαὶ ἔδωκαν εἰς τοὺς Συντηρητικοὺς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ συνεπῶς τὸ Χὸμ Ροὺλ τοῦ Γλάδστωνος ἐθεωρήθη ἀποδοκιμασθὲν ὑπὸ τοῦ Βρεττανικοῦ λαοῦ. Ποῖα εἶναι ὅμως τὰ πραγματικὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων. Οἱ Συντηρητικοὶ ἐπέτυχον πλειονοψηφίαν 134 ἑδρῶν. Ἡ ἄθροισις ὅμως τῶν ψήφων καθ’ ὅλον τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον δεικνύει ὅτι ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς ἐνέκρινε καὶ ἐπεδοκίμασε τὴν πολιτικὴν τοῦ Γλάδστωνος, ἐνέκρινε τὸ Χὸμ Ρούλ. Διὰ δικαίου δὲ ἐκλογικοῦ συστήματος οἱ Φιλελεύθεροι θὰ εἶχον πλειονοψηφίαν 21 ἑδρῶν.

§47Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Συγκαταλέγετε εἰς αὐτοὺς καὶ τοὺς 130 Ἰρλανδοὺς βουλευτάς;

§48Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἀναντιρρήτως, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τῆς τύχης τῶν ἰδίων Ἰρλανδῶν.

§49Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄν ἀφαιρεθοῦν οἱ Ἰρλανδοί, τότε προφανῶς ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς δὲν ἔδειξε τὴν διάθεσίν του ὑπὲρ τοῦ Χὸμ Ρούλ.

§50Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὑπολογίζω ὄχι μόνον τὸν Ἀγγλικὸν λαόν, ἀλλὰ τὸν λαὸν ὁλοκλήρου τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου. Ἤθελον δὲ νὰ τονίσω πόσον νόθος ὑπῆρξεν ἡ ἐκδήλωσις τῆς λαϊκῆς βουλήσεως, ἀφοῦ διὰ δικαιοτέρου ἐκλογικοῦ συστήματος ὁ Γλάδστων θὰ κατεῖχε τὴν Ἀρχήν. Ἐνῷ, παρὰ τὴν λαϊκὴν θέλησιν, ἐπὶ μίαν εἰκοσιπενταετίαν συνεκλονίσθη τὸ Ἡνωμένον Βασίλειον ἀπὸ ἕνα ἐσωτερικὸν πόλεμον, ἐδαπανήθησαν κολοσσιαῖα ποσά, ἐχύθη ἄφθονον αἷμα Ἰρλανδῶν καὶ Ἄγγλων, ὑπεδουλώθη εἷς λαὸς μαχόμενος διὰ τὴν ἐλευθερίαν του καὶ τὸ ἀποτέλεσμα, μετὰ πάροδον εἰκοσιπενταετίας παρεσχέθη ἡ ἐλευθερία εἰς τοὺς Ἰρλανδούς. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι, κύριοι συνάδελφοι, τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς συστήματος ἐκλογικοῦ ἀδίκου, αὐταὶ εἶναι αἱ συνέπειαι τὰς ὁποίας ἔσχεν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως ἑνὸς σοβαρωτάτου ζητήματος ὁ μηχανισμὸς ἑνὸς ἐκλογικοῦ συστήματος. Ἐδόθη τουτέστι κατεύθυνσις ἀπολύτως ἀντίθετος πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου. Ἕτερον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἀποδίδουν εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἶναι ὅτι ἀποτελεῖ σύστημα δυσχερὲς εἰς κατανόησιν. Καὶ εἰς αὐτὸ ὑπάρχει μία προκατάληψις. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι πᾶς ὁ γνωρίζων τὰς δύο μόνον ἀριθμητικὰς πράξεις εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῇ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα. Αἱ λεπτομέρειαι ἄλλως τοῦ μηχανισμοῦ του μόνον δι’ ἐκείνους οἵτινες θὰ ἐνασχοληθοῦν μὲ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἀποτελεσμάτων εἶναι ἀπαραίτητοι.

§51ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἐνδιαφέρουν μόνον τοὺς κομματάρχας.

§52Ν. ΞΗΡΟΣ. Μὲ τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ θεωρηθῇ νόθος ἡ ἐκλογή.

§53Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μὴ ἀπατώμεθα, κ. συνάδελφε· μὲ οἱονδήποτε σύστημα καὶ ἂν ἐνεργήσωμεν ἡμεῖς τὰς ἐκλογάς, τὰ ἀποτελέσματα θὰ θεωρῶνται νόθα παρὰ τῶν ἀντιπάλων μας. Ἕτερον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἀποδίδουν εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἶναι ὁ ἐπηρεασμὸς τοῦ ψηφοφόρου κατὰ τὴν ἐκλογήν, κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐκλογικοῦ του καθήκοντος. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη θεωρήσωμεν μειονέκτημα τὸν διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἐπηρεασμὸν τοῦ ψηφοφόρου, καὶ πάλιν θεωροῦμεν ὡς πολὺ δραστικώτερον τὸν ἐπηρεασμὸν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς κάλπης ἐπὶ τοῦ ψηφοφόρου κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας διὰ τοῦ σφαιριδίου, κατὰ τὴν στιγμὴν τουτέστι τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ του καθήκοντος, πολὺ δὲ μικρότερον καὶ ἀνεκτότερον ἐν τέλει τὸν διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἐπηρεασμόν ἐπηρεασμὸν ἐνασκούμενον ἐπὶ τοῦ ψηφοφόρου ὄχι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ του καθήκοντος, ἀλλὰ πρὸ ταύτης καὶ ἐκτὸς τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος. Καὶ μεταξὺ τῶν δύο, ἀνεκτότερον θεωροῦμεν τὸν διὰ τοῦ ψηφοδελτίου ἐπηρεασμὸν παρὰ τὸν διὰ τοῦ σφαιριδίου ἐνασκούμενον. Ἄλλως τε εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως τὸ ψηφοδέλτιον χρησιμοποιεῖται γενικῶς καὶ διὰ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ἕτερον μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἀποδίδουσιν εἰς τὴν ἀναλογικήν, εἶναι ὅτι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν γίνονται πολλὰ λάθη, καὶ ὅτι κηρύσσεται ἄκυρος μέγας ἀριθμὸς ψηφοδελτίων. Φέρεται δὲ παρὰ πᾶσιν τὸ παράδειγμα τῆς πρώτης ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἐν Βελγίῳ, καθ’ ἣν ἐκηρύχθησαν ἄκυρα 84,000 ψηφοδέλτια. Ἀλλὰ μήπως μόνον διὰ τοῦ ψηφοδελτίου γίνωνται τὰ λάθη; Πιστεύομεν ὅτι πολὺ περισσότερα λάθη γίνονται διὰ τοῦ σφαιριδίου παρὰ διὰ τοῦ ψηφοδελτίου. Ἐξ ἄλλου τὸ παράδειγμα τοῦ Βελγίου δὲν εἶναι καὶ τόσον ἐπιτυχές, καθόσον ἡ ἀκύρωσις τοῦ μεγάλου ἐκείνου ἀριθμοῦ τῶν ψηφοδελτίων ὀφείλεται εἰς τὴν στενότητα τῶν διατάξεων τοῦ Βελγικοῦ ἐκλογικοῦ νόμου περὶ ἀναλογικῆς. Ἐναπόκειται δὲ εἰς ἡμᾶς νὰ ἀφαιρέσωμεν ὅλας τὰς στενὰς διατάξεις τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου καὶ νὰ περιορίσωμεν συνεπῶς ὅσον τὸ δυνατὸν τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες καθορίζουσι τὸ ἄκυρον τῶν ψηφοδελτίων. Ἀλλὰ τοῦτο προφανῶς εἶναι ἀντικείμενον τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου. Ἕτερον μειονέκτημα, λέγουσιν, εἶναι ἡ βραδύτης τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἀποτελεσμάτων. Θὰ ἀναμένῃ ὁ λαὸς 15 καὶ 20 ἡμέρας τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν. Ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διατελεῖ σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ θεωρῶμεν μᾶλλον ὡς πλεονέκτημα αὐτὴν τὴν βραδύτητα τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἐκλογικῶν ἀποτελεσμάτων. Ἡ τρομερὰ ἐπαύριον τῶν ἐκλογῶν δὲν ὑπάρχει πλέον διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος. Ὁ δὲ κόσμος, ἀναμένων ἐπί τινας ἡμέρας, διὰ τῆς ἀναμονῆς του θὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν ἄμβλυνσιν ὅλης τῆς ὀξύτητος καὶ τὸν κατευνασμὸν ὅλης τῆς νευρικότητος, ἡ ὁποία συνήθως ἐπικρατεῖ τὴν ἑπομένην ἑκάστης ἐκλογῆς. Αὐτὰ εἶναι τὰ μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν. Καταλογίζουσιν εἰς αὐτὴν καὶ ἄλλα. Αὐτὰ ὅμως πλέον, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετάζομεν, πιστεύομεν ὅτι δὲν εἶναι μειονεκτήματα συναφῆ πρὸς τὸ ἀναλογικὸν σύστημα αὐτὸ τοῦτο, ἀλλὰ εἶναι μειονεκτήματα ἀποδιδόμενα εἰς τοῦτο συνεπείᾳ τῆς συγχύσεως ἡ ὁποία γίνεται ἐκ τῆς συγκρίσεως ὄχι τοῦ ἀναλογικοῦ πρὸς τὸ πλειονοψηφικόν, ἀλλὰ μεταξὺ εὐρείας καὶ στενῆς περιφερείας. Αὐτὴ αὕτη ἡ φύσις τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς καθιστᾷ αὐτήν, κύριοι συνάδελφοι, ἀναποσπάστως συνδεδεμένην πρὸς τὴν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Τὰ δὲ λοιπὰ μειονεκτήματα, τὰ εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἀποδιδόμενα, εἶναι μειονεκτήματα τῆς εὐρείας περιφερείας, κατὰ τὴν κρίσιν πάντοτε τῶν ἀντιπάλων τῆς ἀναλογικῆς. Παρετηρήθη, κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο, ὅτι ὁ μέγιστος ἀριθμὸς τῶν πολεμίων τῆς ἀναλογικῆς ἀριθμεῖται μεταξὺ τῶν ὀπαδῶν στενῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Καὶ οἱ ὀπαδοὶ τῆς στενῆς περιφερείας κάμνουσι σύγκρισιν οὐχὶ τοῦ πλειονοψηφικοῦ πρὸς τὴν ἀναλογικήν, ἀλλὰ κάμνουσι σύγκρισιν τῆς στενῆς πρὸς τὴν εὐρεῖαν, τῆς στενῆς ἐν πλειονοψηφικῷ πρὸς τὴν εὐρεῖαν ἐν ἀναλογικῷ. Αὐτὸς εἶναι καὶ ὁ σπουδαιότερος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἔχει μέχρι σήμερον ἐπικρατήσει ἀπολύτως ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή. Προσθέτομεν «ἀπολύτως» καὶ θὰ ἐξηγήσωμεν διατί λέγομεν ὅτι δὲν ἐπεκράτησεν ἀπολύτως. Ἂν ἀνερευνήσωμεν εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις, αἵτινες διεξήχθησαν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ, θὰ ἴδωμεν ἀληθεύοντα τὸν ἰσχυρισμόν μας τοῦτον. Ἐπιθυμῶ δὲ ἰδιαιτέρως νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τούτου, διότι τὸ μεγαλύτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται κατὰ τῆς ἀναλογικῆς, εἶναι ὅτι ἐκεῖ, ἐν Ἀγγλίᾳ δηλαδή, δὲν ἔχει εἰσαχθῆ μέχρι σήμερον. Ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης θὰ ἴδητε ὅτι ὅλα τὰ μειονεκτήματα τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν εἶναι μειονεκτήματα ἐξ κείνων τὰ ὁποῖα οἱ Ἄγγλοι θεωροῦν ὡς μειονεκτήματα τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας. Διεξήλθομεν μετὰ μεγίστης προσοχῆς τὰς διεξαχθείσας συζητήσεις ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τὰ ἔτη 1917–1918 καὶ κατὰ τὸ 1924. Καὶ ἀπεκομίσαμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ εἰς τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν ἀποδιδόμενα μειονεκτήματα εἶναι ὅλα ἐξ ἐκείνων τὰ ὁποῖα οἱ Ἄγγλοι, εἰθισμένοι ἀπὸ μακροτάτου χρόνου εἰς τὸ μονώνυμον σύστημα ἐκλογῆς τοῦ ἑνὸς ἀντιπροσώπου ἐξ ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας, θεωροῦσιν ὡς μειονεκτήματα τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας. Μόνον μίαν περικοπὴν ὀλίγων γραμμῶν ἂν σᾶς ἀναγνώσω ἐκ μιᾶς ἀγορεύσεως καὶ σᾶς βεβαιώσω ὅτι ὅλα τὰ κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἀναπτυχθέντα ἐπιχειρήματα εἶναι αὐτῆς τῆς μορφῆς, θὰ πεισθῆτε ὅτι ἑκάστοτε ἀπερρίπτετο ἡ ἀναλογική, διότι οἱ Ἄγγλοι ἁπλούστατα θέλουν τὴν στενὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τὸ πατροπαράδοτον δι’ αὐτοὺς μονώνυμον ἐκλογικὸν σύστημα. Εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι, ἂν ἐτίθετο ζήτημα μεταξὺ εὐρείας περιφερείας πλειονοψηφικοῦ συστήματος καὶ ἀναλογικῆς, θὰ προετίμων ἐκεῖνοι τὴν ἀναλογικήν. Καὶ λέγει ὁ βουλευτὴς Μόριζον, ὁμιλῶν κατὰ τῆς ἀναλογικῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων τῆς 2 Μαΐου 1921 (ἀναγινώσκει): «Λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς εὐρύτητος τῶν περιφερειῶν τοῦ προτεινομένου συστήματος, θὰ ἦτο ἀδύνατον διὰ τοὺς βουλευτὰς νὰ καταστῶσι γνωστοὶ καὶ νὰ τηρήσωσι τὴν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἐπαφήν. Λάβετε μίαν περιφέρειαν ἐκλέγουσαν πέντε βουλευτάς. Πρὸς ποῖον ἐξ αὐτῶν, ἐκλογεὺς, ἔχων ὡρισμένον παράπονον, φέρ’ εἰπεῖν διὰ μίαν σύνταξιν, θὰ ἀπηυθύνετο; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ ἐκλογεῖς θὰ ἤρχιζαν νὰ ἔχουν καὶ μηχανὰς ἀντιγράφων. Ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς θὰ ἀπηυθύνοντο πέντε ἐπιστολαὶ διὰ τὸ ἴδιον ζήτημα πρὸς τὸν Ὑπουργόν, ὅστις θὰ ἦτο ὁ ἄνθρωπος ἐξ ὅλων τῶν ἀνθρώπων, ὅστις θὰ κατηρᾶτο τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν». Ἐπὶ τῇ βάσει ἐπιχειρημάτων αὐτῆς τῆς φύσεως ἐστηρίχθη ἡ ἀπόρριψις τῆς ἀναλογικῆς ἐν Ἀγγλίᾳ. Προσεθέσαμεν προηγουμένως ὅτι δὲν ἐπεκράτησεν ἀπολύτως ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογή. Ἐξηγούμεθα: Ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἐφαρμόζεται ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς εἰς ἃς ἐκλογικὰς περιφερείας ἐκλέγονται περισσότεροι τοῦ ἑνὸς βουλευταί. Κατ’ ἀρχήν, ὡς γνωστόν, ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπικρατεῖ τὸ πλειονοψηφικὸν μὲ μονώνυμον σύστημα ἐκλογῆς. Εἰς τέσσαρας ὅμως ἐκλογικὰς περιφερείας ἐκλέγονται δύο ἢ τρεῖς βουλευταί. Εἰς ταύτας ἡ ἐκλογὴ γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογικῆς. Κατὰ συνέπειαν ἡ ἀρχὴ τῆς ἀναλογικῆς δὲν ἔχει ἀπορριφθῆ ἀπολύτως ἐν Ἀγγλίᾳ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἰσχύει αὕτη εἰς τὰς εὐρείας ἐκλογικὰς περιφερείας. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι δι’ οὕς, κύριοι συνάδελφοι, θεωροῦμεν τὸ ἀναλογικὸν σύστημα ὡς ὀρθὸν καὶ δίκαιον. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη θεωρήσῃ τις τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἐλάβομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξωμεν, ὡς μὴ ἀπολύτως ὀρθὰ, ἐπιχειρήματα τῶν ὁποίων τὴν βάσιν θὰ ἦτο εὔκολον νὰ διασείσῃ τις, ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ ἐξετάσωμεν τὰς εἰδικὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ Χώρα ἡμῶν καὶ συνεπείᾳ τῶν ὁποίων τὴν εἰσαγωγὴν τῆς ἀναλογικῆς θεωροῦμεν ὡς εἰδικῶς ἐπιβαλλομένην. Ἡ ἡμετέρα Χώρα, ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι, ἀπὸ μιᾶς δεκάδος ἐτῶν διατελεῖ εἰς κατάστασιν θέσασαν ἐκποδὼν ὄχι μόνον τὴν ἐσωτερικὴν αὐτῆς γαλήνην, ἀλλὰ καὶ ἡ συνέχισις τῆς ὁποίας θέτει ἐν κινδύνῳ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα. Ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας ἔχει διαιρεθῆ εἰς δύο ἀντίπαλα πολιτικὰ στρατόπεδα, ἐξωπλισμένα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, διεξάγοντα ἐναντίον ἀλλήλων ἀγῶνα ἐξοντώσεως, ἀγῶνα λύσσης, ἀγῶνα μέχρις αἵματος. Μετὰ πολλὰς ἀποπείρας τῆς λεγομένης συμφιλιώσεως, ὑποθέτω ὅτι ὅλοι πλέον ἐπείσθημεν ὅτι ἡ ἐπίτευξις τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἀπολύτου ἐπικρατήσεως ἑνὸς τῶν δύο ἀνταγωνιζομένων ἀντιπάλων. Ἡ γαλήνη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μόνον διὰ τῆς διαλλαγῆς, ἥτις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα παρασκηνιακῶν ἐνεργειῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα συνεννοήσεων τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μόνον διὰ τῆς ἐξατμίσεως τῶν πολιτικῶν παθῶν, διὰ τῆς ἀμβλύνσεως τῆς κομματικῆς ὀξύτητος. Ἀλλὰ εἴπομεν ὅτι διὰ τῆς συνεχίσεως τοῦ ἀθεμίτου τούτου πλέον ἐξοντωτικοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ τίθεται ἐν κινδύνῳ αὐτὴ ἡ ἐθνικὴ τῆς Χώρας ἑνότης. Ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας ἡ πολιτικὴ διαμάχη ἔλαβε τὸν χαρακτῆρα ἐπικινδύνου τοπικοῦ ἀνταγωνισμοῦ μεταξὺ δύο σαφῶς διακεκριμένων γεωγραφικῶν περιοχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἡ ἀντίθεσις αὕτη ἡ πολιτικὴ καὶ ὁ τοπικὸς ἀνταγωνισμὸς κατέληξε πρὸ δεκαετίας, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων αἰτίων, εἰς τὴν διάσπασιν τῆς κρατικῆς ἑνότητος. Ἡ διάσπασις ἐκείνη, ἀναπότρεπτος συνέπεια τῆς προσπαθείας πρὸς περιφρούρησιν τῆς ἐδαφικῆς τοῦ Κράτους ἀκεραιότητος, εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι ἀπέβη πρὸς σωτηρίαν τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ ἡ συνέχισις τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐπιπέδου θὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀγάγῃ καὶ πάλιν εἰς διάσπασιν τῆς κρατικῆς συνοχῆς, εἰς τὴν διάσπασιν τῆς ἐθνικῆς ἑνότητος, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἡ μὲν δημοκρατικὴ παράταξις θὰ προέρχεται κατὰ τὴν μεγίστην αὐτῆς πλειονοψηφίαν ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν, ἡ δὲ ἀντίπαλος παράταξις θὰ προέρχεται κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς ἐκ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι δὲ ἀπίθανον κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος μὲ ὅλην τὴν ἀσφαλῆ ἐπικράτησιν τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα νὰ ἴδωμεν τὸ θέαμα ὁλοκλήρου μὲν τῆς Νέας Ἑλλάδος παρουσιαζομένης ὡς δημοκρατικῆς, τῆς δὲ Παλαιᾶς Ἑλλάδος κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν βασιλόφρονος. Ἡ τοιαύτη διαίρεσις κατὰ διακεκομμένας γεωγραφικὰς περιφερείας εἶναι προφανὲς ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀγάγῃ.

§54Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅλοι ὅτι ἡ Παλαιὰ Ἑλλὰς θὰ συμμορφωθῇ.

§55Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἂς ἐλπίσωμεν, φίλτατε κ. συνάδελφε. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως ἐπὶ ἐλπίδων μόνον νὰ στηρίζωμεν τὴν κρατικὴν συνοχήν, τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα. Καὶ ἄλλη Χώρα εὑρέθη ποτὲ ὑπὸ συνθήκας παρομοίας, οὐχὶ ἐννοεῖται τόσον ἐπικινδύνους, τῆς μετατροπῆς τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος εἰς φυλετικὸν ἀνταγωνισμόν. Εἰς τὸ Βέλγιον πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἀναλογικῆς εἶχεν ὀξυνθῆ ἐπὶ τοσοῦτον ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς συνεπείᾳ τοῦ τοπικοῦ του χαρακτῆρος, ὥστε ἠπειλεῖτο αὐτὴ αὕτη ἡ ἐθνικὴ ἑνότης. Ἡ ἀναλογικὴ ἐμετρίασε τὸν σάλον καὶ ἀπέτρεψε τὸν κίνδυνον. Ἀλλὰ ἂς ἀφήσωμεν νὰ ὁμιλήσουν οἱ κριτικοὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἐν Βελγίῳ. Καὶ γράφει ὁ Ντυμπουᾶ μεταξὺ ἄλλων (ἀναγινώσκει): «Καὶ ἕτερον ἀγαθὸν προσεγένετο εἰς τὸν Τόπον. Ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἠμπόδισε τὴν διαίρεσιν τοῦ Βελγίου εἰς δύο κόμματα ἀνταποκρινόμενα σχεδὸν εἰς τὴν διαίρεσιν κατὰ τὰς ὁμιλουμένας γλώσσας, τὴν γαλλικὴν καὶ τὴν φλαμανδικήν. Μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικὸν αἱ γαλλόφωνοι βαλλονικαὶ ἐπαρχίαι δὲν ἐξέλεγον εἰμὴ φιλελευθέρους καὶ σοσιαλιστάς, ἐνῷ αἱ φλαμανδικαὶ ἐπαρχίαι ἀνῆκον καθολοκληρίαν σχεδὸν εἰς τὸ Καθολικὸν κόμμα. Ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς ἔπαυσαν πλέον οἱ καθολικοὶ νὰ εἶναι ἀποκεκλεισμένοι ἀπὸ τὰς βαλλονικὰς ἐπαρχίας καί, ἀντιθέτως, οἱ φιλελεύθεροι ἐγνώρισαν ἐπιτυχίας εἰς τὰς φλαμανδικὰς ἐπαρχίας». Τὰ αὐτὰ περίπου λέγει καὶ ὁ Μπαρτελεμὺ (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀναλογικὴ ἐκλογὴ ἐστερέωσε τὴν βελγικὴν ἐθνικὴν ἑνότητα. Τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικὸν εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ βαθύνῃ τὸ χάσμα τὸ μεταξὺ τῶν βαλλόνων, τῶν κατοικούντων εἰς τὰς τέσσαρας βορείους ἐπαρχίας, καὶ τῶν φλαμανδῶν τῶν πέντε νοτίων ἐπαρχιῶν, διότι, ἐνῷ οἱ πρῶτοι ἐξέλεγον ἰδίως φιλελευθέρους καὶ σοσιαλιστάς, οἱ δεύτεροι ἐξέλεγον καθολικούς. Τοιουτοτρόπως ἡ πολιτικὴ διαμάχη ἐπεδείνωσε τὴν ὑφισταμένην φυλετικὴν ἀντίθεσιν, ὑπῆρχε δὲ κίνδυνος μήπως ὁ πολιτικὸς ἀγὼν μεταστραφῇ εἰς καθαρῶς φυλετικὸν ἀγῶνα. Χάρις εἰς τὴν ἀναλογικὴν ὁ κίνδυνος οὗτος ἀπεσοβήθη, διότι ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν κομμάτων ἐκλέγονται ἀπὸ ὅλας τὰς περιοχὰς καὶ ἔπαυσαν ἑπομένως τὰ κόμματα νὰ ἀνταποκρίνωνται πρὸς ὡρισμένας γεωγραφικὰς ἢ φυλετικὰς διαιρέσεις. Ἡ ἐθνικὴ ἡμῶν ἑνότης, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, κατὰ τὸ διάστημα τῆς μακραίωνος ἡμῶν ἱστορίας διῆλθε κρίσεις πολλάς Κατὰ τὸ διάστημα τῆς τρισχιλιετοῦς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ δι’ ὅλων τῶν σκοπέλων καὶ τῶν δοκιμασιῶν ἡ ἐθνικὴ ἑνότης διελθοῦσα κινδύνους ἐξωτερικούς, ἀντιπαλαίσασα πρὸς τὴν ἐπιβουλὴν ποικίλων πολεμίων, ἐξελθοῦσα σῷα τῆς τραγικῆς δοκιμασίας μιᾶς πρωτοφανοῦς καταστροφῆς, ἂς προσέξωμεν μήπως δὲν κατορθώσῃ νὰ ἐπιζήσῃ τοῦ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ. Ἡμεῖς, οἱ ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἐξετάζοντες στενώτερον τὰ πράγματα, δὲν ἔπρεπε νὰ εἴμεθα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιαζώμεθα ὑπέρμαχοι τῆς ἀναλογικῆς. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἡ ἀντιδημοκρατικὴ παράταξις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ διεκδικήσῃ οὐδὲ μίαν ἕδραν εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ἀλλὰ θεωροῦμεν ὑπέρτατον ἡμῶν καθῆκον, θεωροῦμεν ἀναγκαῖον νὰ ἀποβλέψωμεν μόνον εἰς τὰ γενικὰ τῆς Χώρας συμφέροντα, διὰ τὴν διαφύλαξιν τῆς ἀκεραιότητος τοῦ Κράτους, τὴν ἐπικράτησιν τῆς ἐσωτερικῆς γαλήνης καὶ τὴν ἀποτροπὴν τοῦ ἐπαπειλοῦντος τὴν ἐθνικὴν ἑνότητα κινδύνου. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§57Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂς προηγηθῇ ἐμοῦ, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ, κανεὶς ἀντιλέγων.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε ὁ κ. Τ. Ἀναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§59Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρηκολούθησα, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ πάσης τῆς δυνατῆς προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις ἀμφοτέρων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες παρῆλθον σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑποστηρίζοντες τὰς ἀπόψεις αὐτῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Παρηκολούθησα δέ, λέγω, μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἰδίας γνώμας, ἀπὸ θεωρητικῆς μελέτης ἰδίως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἐγὼ δὲν ἔχω. Δὲν ἔχω ἐσχηματισμένην γνώμην ἀπὸ ἰδίας μελέτας, εἰς δὲ τὸ βῆμα ἀνῆλθον ἐντελῶς ἀπροετοίμαστος καὶ μὲ τὰς ἐντυπώσεις τὰς ὁποίας ἀπεκόμισα ἀπὸ τοὺς λόγους τῶν προαγορευσάντων κυρίων συναδέλφων, προσπαθῶν μὲ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν νὰ πεισθῶ εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος ἐξέθηκε, καθὼς καὶ εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης τοιοῦτος, ἀλλ’ ἀτυχῶς τὰ ἐπιχειρήματα ἀμφοτέρων ἦσαν ἀπολύτως ἀσθενῆ, μὴ δικαιολογοῦντα τὴν μεταβολὴν συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος κρατεῖ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον ἰδιαιτέραν ἐντύπωσιν μοὶ προξενεῖ εἶναι τὸ γεγονὸς ὅτι ἀμφότεροι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι δὲν ἐμνημόνευσαν τὸν κυριώτερον παράγοντα, ὅστις ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὡμίλησαν καὶ περὶ Ἀγγλίας καὶ περὶ Γαλλίας καὶ ἀνεπτύχθησαν τὰ ἐκεῖ κρατοῦντα συστήματα, καθὼς καὶ τὰ ἐν Ἰταλίᾳ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὸ τοῦ τελευταίου ἀγορεύσαντος, ἀλλὰ περὶ τῶν συστημάτων ἅτινα ἀποδέχεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἢ ἔχει ἀποδεχθῆ δὲν ὡμίλησαν οἱ κύριοι συνάδελφοι. Καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος, τόσον κεφαλαιώδους, ἀφορῶντος τὰς πολιτικὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰ συστήματα τὰ κρατοῦντα ἐν Εὐρώπῃ ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀποδέχεται; Ὅπως ἐνθυμοῦμαι, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὰς μαθητικὰς μελέτας, διότι ἡ βιοπάλη καὶ τοῦ ἐπαγγέλματος ἡ ἄσκησις δὲν μοῦ ἐπέτρεψαν νὰ καταγίνω εἰς βαθυτέρας μελέτας, ὅπως ἐνθυμοῦμαι, ὁ Σόλων, ὁ νομοθέτης τῶν Ἀθηνῶν, ἐρωτηθεὶς «εἰ τοὺς ἀρίστους νόμους Ἀθηναίοις ἔγραψεν, ὧν ἂν ἔφη προσεδέξαντο τοὺς ἀρίστους»· ἔγραψε δηλαδὴ τοὺς καλυτέρους νόμους ἀπὸ ὅσους προηγουμένως εἶχον ἀποδεχθῆ οἱ Ἀθηναῖοι εἶχεν ἀναγνωρίσει ἡ κοινὴ συνείδησις καὶ ἀπεδέχετο τούτους καὶ ᾐσθάνετο τὴν ἀνάγκην αὐτῶν. Διότι, κύριοι, οἱ νόμοι πρέπει νὰ συμβιβάζωνται μὲ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, νὰ ἀντιλαμβάνεται οὗτος τὴν ἀνάγκην αὐτῶν καὶ νὰ ἐπιζητῇ τὴν ἐφαρμογήν των, καθόσον, ἂν τὸ ἐναντίον συμβαίνει καὶ δὲν συμβιβάζονται ἢ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, τότε πλέον πρόκειται περὶ νόμων οἵτινες δὲν εἶναι προωρισμένοι νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τοῦ λαοῦ. Καὶ συνεχίζων, κύριοι συνάδελφοι, ἤθελα νὰ ἐρωτήσω ἐξακολουθητικῶς τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας δύο κυρίους συναδέλφους: Πῶς ἔχουσιν ἐκπεφρασμένην ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῶν τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ; Μήπως ἡμεῖς κατὰ τὰς ἐκλογὰς εἴχομεν εἰς τὸ πρόγραμμα ἡμῶν τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν;

§60Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσφαλῶς. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§61Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω ἂν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνάγνωσις μιᾶς περικοπῆς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων...

§62Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρακαλῶ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δέχομαι διακοπάς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δέχεται διακοπάς. (Θόρυβος). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ὁρίστε, κ. πληρεξούσιε.

§64Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔχει ἐκφράσει τὴν γνώμην αὐτοῦ ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην μου ταύτην παρὰ τὰς ἀντιρρήσεις τῶν ἀξιοτίμων διακοπτόντων με. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἰς τὸ πρόγραμμα ἡμῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀρχὴ τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἠμποροῦν νὰ λέγουν ὅσα θέλουν, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπιμένω εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἔχωμεν ἐκπεφρασμένην τοιαύτην θέλησιν τοῦ λαοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 16 Δεκεμβρίου 1923, μήπως κατὰ τὸν μετέπειτα χρόνον ἔχωμεν ἐκπεφρασμένην τὴν θέλησιν αὐτοῦ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον; Μήπως ἐγένοντο λαϊκαὶ ἐκδηλώσεις ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς δὲ τῆς ἀναλογικῆς ψήφου; Μήπως εἴδομεν ψηφίσματα τοῦ λαοῦ, συνερχομένου εἰς συγκεντρώσεις, ἢ ψηφίσματα δημοτικῶν καὶ κοινοτικῶν συμβουλίων ἢ ἄλλων λαϊκῶν ὀργανώσεων, ὥστε νὰ ἔχωμεν δεδομένον ὅτι ὁ λαὸς μετέβαλε γνώμην καὶ ἐκφράζεται σήμερον ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτείνεται, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις ζητεῖται παρὰ τῆς Συνελεύσεως;

§65Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε ἀπαγορεύσει τὰς αὐθαιρέτους διακοπάς. Διασαφήσεις τινὰς θὰ μᾶς ἀπαγορεύσητε νὰ ζητήσωμεν;

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων ἔχει δηλώσει ὅτι δὲν δέχεται καμμίαν διακοπήν.

§67Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν γνώμην αὐτοῦ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐξέφρασε ποτὲ περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἂν ἠρωτᾶτο, θὰ ἀπεφαίνετο ἀποφατικῶς, ἀντιτασσόμενος κατὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἰσχύει, ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἀφ’ ἧς τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα καθιερώθη ἐν Ἑλλάδι. Καὶ διὰ τοῦτο ἠπόρησα πῶς ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, εἶπεν ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς ἐξελαϊκεύθη. Ποίαν ἐννοεῖ ἐκλαΐκευσιν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος; Ἐνοεῖ τάχα ἐκλαΐκευσιν τὴν ἔκδοσιν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς διατριβῆς ἐκείνης, τῆς ὄντως σοβαρᾶς, ἢ τοῦ ἄλλου ἔργου τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Χαριτάκης, ἀνώτερος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἂν ταύτην τὴν ἐκλαΐκευσιν ἐννοῇ, πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, πλὴν ἐλαχίστου μέρους αὐτοῦ, δὲν ἔχει παντάπασιν γνῶσιν οὔτε τῆς μιᾶς διατριβῆς οὐδὲ τῆς ἑτέρας. Εἶναι ζήτημα ἂν καὶ οἱ διανοούμενοι τῆς Ἑλλάδος—καὶ τοῦτο τὸ λέγω μετὰ θλίψεως—ἔσχον τὸν καιρὸν ἢ ἠθέλησαν νὰ λάβουν τὸν καιρὸν νὰ ἀναγνώσωσι καὶ νὰ μελετήσωσι τὰ ὄντως σοβαρὰ ἐκεῖνα ἔργα ἰδίως τὴν διατριβὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§68Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠρωτήθη ὁ λαός, πῶς ἤθελεν ἀποφανθῆ;

§69Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα λοιπὸν σύμφωνοι ὅτι δὲν ἠρωτήθη ὁ λαός. Αὐτὸ ἀρκεῖ.

§70Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔγιναν συλλαλητήρια περὶ αὐξήσεως τῆς φορολογίας; Εἰπέτε μας αὐτό.

§71Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐχρειάζοντο. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἐπιτεραμμένον εἰς ἡμᾶς, ἀσεβοῦντας πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, νὰ καταργήσωμεν τὰς ἐκλογικάς του ἐλευθερίας, διότι ἡ παραδοχὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἀποτελεῖ κατάργησιν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Καὶ πῶς, κύριοι, δὲν θὰ πιστεύσῃ τις ὅτι ἀποτελεῖ κατάργησιν τῶν ἐκλογικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, ὅταν ἀφαιρῶμεν ἀπὸ τοῦ λαοῦ τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ καὶ ἀνακηρύσσῃ τοὺς ὑποψηφίους αὐτοῦ;

§72Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ.

§73Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν τοῦ περιστέλλητε, κύριοι, διὰ νόμου, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὅταν καὶ τὸ δικαίωμα ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸν λαόν...

§74Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖον δικαίωμα, κ. Ἀναστασίου;

§75Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακηρύξεως τῶν ὑποψηφίων.

§76Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπὸ τὸν λαόν;

§77Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μάλιστα. Καὶ ἐπὶ πλέον λέγω ὅτι ὄχι μόνον ἀφαιρεῖτε τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ νὰ ἀνακηρύσσῃ τοὺς ὑποψηφίους του, ἀλλά, ὅπερ σπουδαιότερον, καταργεῖτε τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ νὰ ψηφίζῃ ἐκείνους τοὺς ὁποίους αὐτὸς θέλει ὡς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ὑποβάλλοντες τοῦτον εἰς δουλείαν, διὰ τὴν ἀποτίναξιν τῆς ὁποίας τόσοι ἐγένοντο ἀγῶνες. Διότι, ὅταν περιστέλλητε ἐντὸς τῶν ὁρίων ἑνὸς ψηφοδελτίου, καταρτιζομένου ἀπὸ τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν κομμάτων, ὅταν περιορίζητε ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ ψηφοδελτίου τὸ δικαίωμα τοῦ λαοῦ, ἀφαιροῦντες ἀπὸ αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ διαγράψῃ ἢ νὰ προσθέσῃ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θέλει ἐκεῖνος καὶ ἀναγκάζοντες αὐτὸν νὰ ψηφίσῃ τυφλῶς μόνον καὶ μόνον ἐκείνους τοὺς ὁποίους ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ἤθελεν εὐδοκήσει νὰ περιλάβῃ ἐντὸς τοῦ ψηφοδελτίου, δὲν καταργεῖτε, κύριοι πληρεξούσιοι, τὰς ἐλευθερίας τοῦ λαοῦ; Δὲν καταργεῖτε τὸ δικαίωμα τοῦ ὑποδεικνύειν καὶ ψηφίζειν τοὺς ἐκλεκτοὺς αὐτοῦ; Ἀλλ’ ὅταν, κύριοι, διὰ τοῦ αὐθαιρέτου αὐτοῦ συστήματος ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ ἐκεῖνος ἐκείνους τοὺς ὁποίους αὐτὸς θέλει καὶ ὄχι ἐκείνους τοὺς ὁποίους αὐθαιρέτως θέλει νὰ τῷ ἐπιβάλῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου κόμματος, ἀναντιρρήτως ὁ λαὸς δὲν ἐκλέγει τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀλλὰ καλεῖται νὰ νομιμοποιήσῃ ἄκων ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἄλλοι τῷ ἐπέβαλον ὡς ἐκλεκτούς. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπὸ τὸν λαὸν ἀφαιρεῖτε τὸ ὕψιστον αὐτὸ δικαίωμά του, συγχρόνως ἀχρηστεύετε καὶ τοὺς πολιτευομένους, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτοὺς ἓν ἄλλο δικαίωμα ἐπίσης σοβαρὸν καὶ ἐπίσης ὑψηλόν, ὡς τὸ πρῶτον. Ἀφαιρεῖτε ἀπὸ τοὺς πολιτευομένους τὸ δικαίωμα νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ· διότι ποίαν φιλοδοξίαν θέλετε νὰ διατηρήσῃ πλέον ὁ πολιτευόμενος, ἐξυπηρετῶν τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν του, τὰ γενικὰ καὶ τὰ νόμιμα ἀτομικά, ὅταν ἡ περὶ αὐτοῦ κρίσις τοῦ λαοῦ δὲν θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν λαόν, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ψηφοδέλτιον τὸ ὁποῖον θὰ καταρτίσῃ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος ἐν Ἀθήναις ἢ ἀλλαχοῦ;

§78Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ ὁ ἀγορεύων νὰ ἀναγνώσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§79Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἔχω ἀναγνώσει. Ἂν δὲν τὸ καταλαμβάνω, δὲν πταίω ἐγώ. Διατί ἐγὼ ὁ πολιτευόμενος νὰ ἀφιερώσω τὸν βίον μου εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν μου ἀδιαφορῶν διὰ τὰ ἴδια, καταναλίσκων πᾶσαν τὴν ζωτικότητα καὶ τὴν δραστηριότητά μου καὶ νὰ μὴ θελήσω καὶ ἐγὼ πλέον, ἀντὶ τῆς εὐγενοῦς ἀλλ’ ἀπραγματοποιήτου ταύτης φιλοδοξίας, νὰ καταγίνω θεραπεύων τὰ ἴδια συμφέροντα, νὰ δημιουργήσω οἰκονομικὴν κατάστασιν, προτιμῶν νὰ κατασκευάσω περιουσίαν, ἀντὶ νὰ ἐργάζωμαι ἀφιλοκερδῶς, ὡς ἀκόμη πράττει εὐτυχῶς μέγα μέρος τῶν πολιτευομένων, διὰ νὰ ἀποκτήσω τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν, ἡ ὁποία θὰ μὲ καθίστα ἄξιον τῆς ἐκλογῆς τῶν συμπολιτῶν μου; Διατί νὰ ἐργάζωμαι διὰ νὰ ἐξυπηρετήσω τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μου, ὅταν δύναμαι, κολακεύων τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος, νὰ περιληφθῶ καὶ εἰς τὸν συνδυασμόν; Καὶ ἐπὶ πλέον ἀκόμη, ἀφοῦ ἀχρηστεύετε τὴν δραστηριότητα τῶν πολιτευομένων καὶ τὴν ἅμιλλαν αὐτῶν διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν των καὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν των, δὲν νομίζετε ὅτι θὰ διαφθείρετε τοὺς χαρακτῆρας αὐτῶν καὶ θὰ καταστήσητε τούτους ταπεινοὺς κόλακας καὶ δούλους τῶν ἑκάστοτε ἀρχηγῶν τῆς μιᾶς παρατάξεως ἢ τῆς ἄλλης; Ἀλλ’ ἤκουσα, διὰ νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας τῶν διαφόρων ἀγορεύσεων, ἤκουσα τὸν συνάδελφον ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τὸν κ. Μυλωνᾶν, ὑποστηρίζοντα ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος ἀνατροπῶν ἐκ τοῦ ὑφισταμένου πλειονοψηφικοῦ συστήματος. Ὑπάρχει κίνδυνος ἀνατροπῶν; Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε κίνδυνος ἀνατροπῶν ἐπὶ μίαν ὀγδοηκονταετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ σύστημα τοῦτο ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Καὶ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸς ἐπίρρωσιν τῆς γνώμης του τοὺς ἀειμνήστους Θ. Δηλιγιάννην καὶ Χ. Τρικούπην, ὑποστηρίζων ὅτι, λόγῳ τοῦ συστήματος τοῦ πλειονοψηφικοῦ, πᾶν ὅ,τι ἔκαμνεν ὁ Τρικούπης, τὸ ἀνέτρεπεν ὁ Δηλιγιάννης. Μήπως ὅμως τοῦτο ἀποκλείεται εἰς οἱονδήποτε Δηλιγιάννην νὰ τὸ κάμῃ, ἐρχόμενον εἰς τὰ πράγματα διὰ τῆς ἀναλογικῆς; Μήπως θὰ ἠμπόδιζε τὸν ἀείμνηστον ἐκεῖνον ἄνδρα, ἂν ὑπῆρχε τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν καὶ ἤρχετο διὰ τούτου τοῦ συστήματος εἰς τὰ πράγματα, ὅπως θὰ ἤρχετο, νὰ ἀνατρέψῃ ὅσα εἶχε κάμει ὁ Τρικούπης προηγουμένως; Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ὅθεν στερεῖται σημασίας πραγματικῆς. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ πλέον, πολεμῶν τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, ὅτι διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἀναπτύσσονται καὶ γίνονται ἀνομοιογενεῖς ἐκλογικοὶ συνδυασμοί. Τοῦτο διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἀπὸ μιᾶς δεκαπενταετίας, ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἄγνωστον. Ἀνάγεται εἰς τὴν ἱστορίαν. Βεβαίως εἰς τὸ παρελθόν, πρὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ κ. Βενιζέλου, ἄνθρωποι ἀντιθέτων ἀρχῶν συνήρχοντο ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ κατήρτιζον συνδυασμοὺς ἀνομοιογενεῖς. Δὲν ὑπάρχει ὅμως παράδειγμα ἀπὸ τῆς ἐπικρατήσεως τοῦ Βενιζέλου νὰ ἐγένετο συνδυασμὸς βενιζελικῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ παλαιοκομματικῶν ἀφ’ ἑτέρου. Πότε ὑπῆρξεν αὐτὴ ἡ ἀνομοιογένεια; Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, κύριοι, περισσοτέραν μοι ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Μυλωνᾶ, ἦτο καὶ ἡ συσχέτισις τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς μὲ τὸ ζήτημα τῆς παροχῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας. Ὄντως τὸ ἓν σύστημα εἶναι ἀνάλογον τοῦ ἄλλου. Ἐν τούτοις ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. πληρεξούσιον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ μοὶ ἐκφράσῃ ἐν τούτῳ σαφῶς τὴν σκέψιν του· τὴν ψῆφον εἰς τὰς γυναῖκας θέλει νὰ τὴν παράσχωμεν διὰ νὰ ἑδραιώσωμεν τάχα τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα; Θὰ ἐνισχύσωμεν τὸ πολίτευμα καὶ τὰς ἐθνικὰς ἀρχὰς τοῦ μεγάλου καὶ περιδόξου κόμματος, ἐξ οὗ πάντες προερχόμεθα, δίδοντες τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου εἰς τὰς γυναῖκας, αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν μεγίστην αὐτῶν πλειονοψηφίαν, ὑπῆρξαν ὁ μεγαλύτερος συντελεστὴς τῆς μεγάλης ἐθνικῆς καταστροφῆς, ἐμπνεύσασαι μὲ τὴν μικροψυχίαν, τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἐντεῦθεν συντηρητικότητά των τὴν δειλίαν εἰς τὸν Στρατόν; Θέλετε μὲ αὐτὰς νὰ στερεώσωμεν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα;

§80Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Αὐτὸ εἶναι βαρυτάτη μομφὴ κατὰ τῶν γυναικῶν ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀγορεύων δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς. Τοῦτο ἐλέχθη κατ’ ἐπανάληψιν.

§82Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶπον κατὰ πλειονοψηφίαν μεγάλην· ἄρα ὑπάρχουν καὶ ἐξαιρέσεις. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Καραπαναγιώτης ὅτι ἐκ τῆς παραδοχῆς τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς θὰ ἐπέλθῃ ἡ πολιτικὴ ὁμαλότης καὶ ἡ γαλήνη. Παρατηρήσατε, κύριοι, τί γίνεται καθ’ ἑκάστην εἰς τὸν Τύπον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅτι θὰ συζητήσωμεν ἡμεῖς τὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν, ψηφίζοντες ἐν τῇ Συνελεύσει τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς. Ἐκ τοῦ ἀρξαμένου θορύβου καὶ τῆς λυσσώδους κατὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος ἀντιδράσεως ἕκαστος ἐννοεῖ ὁποίου εἴδους ὁμαλότης θὰ ἐπέλθῃ. Ἡ γνώμη μου εἶναι ἀπερίφραστος ὅτι ἂν ψηφίσωμεν τὴν ἀναλογικὴν σήμερον, θὰ αὐξήσωμεν περισσότερον τὸ μεταξὺ τῶν δύο μερίδων τοῦ λαοῦ χάσμα.

§83Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διατί;

§84Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διότι θὰ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι λυσσωδῶς ἀποκρούουν.

§85Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ σεῖς συμφωνεῖτε μὲ αὐτούς;

§86Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν συμφωνῶ μὲ κανένα. Λέγω τὴν γνώμην μου κατὰ συνείδησιν, μὴ ἐπηρεαζόμενος ἐκ τοῦ ὅτι αὕτη συμπίπτει μὲ τὴν τῶν ἀντιπάλων.

§87Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐφόσον αὐτοὶ ἐμμένουν εἰς τὰς ἀντιδημοκρατικάς των γνώμας, σεῖς, συμφωνοῦντες μὲ αὐτούς, συντρέχετε τὸ ἔργον των;

§88Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παντάπασι. Συντρέχω τὸ ἔργον δι’ ὃ μὲ ἔταξεν ὁ λαός. Εἶναι τόση ἡ διαφορὰ τῶν ἀντιλήψεων μετὰ τῶν ἀντιπάλων, ὥστε ἡ ἐπὶ τῆς ἀναλογικῆς συμφωνία εἶναι ἀσήμαντόν τι.

§89Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, συμφωνῶν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τοὺς ἀντιπάλους, ζητοῦντας τοῦτο;

§90Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πᾶν σύστημα δίκαιον δύναται νὰ ἐπιβληθῇ. Ὁ κ. Σίδερης ἦτο πρὸ δύο ἡμερῶν ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς.

§91Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω τὴν ὁμιλίαν μου, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ ἀπαντήσω εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε κατὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Μυλωνᾶ ὁ κ. Παπανδρέου, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει δεσμευθῆ, διότι, ψηφίσασα καὶ ἐγκρίνασα τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου, ἐψήφισε καὶ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀναλογικῆς.

§92Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶπον ἁπλῶς ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει ἐκπεφρασμένην γνώμην ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου, τὰς ὁποίας ἐνέκρινεν ἡ Συνέλευσις, ὑπουργοῦντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ κ. Σοφούλη...

§93Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§94Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἦσαν αἱ ἀκόλουθοι (ἀναγινώσκει): «...καὶ προβαίνοντες μετὰ τοῦτο εἰς τὴν ἐκλογὴν τακτικῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ὥστε νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ἀνάλογος ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἐκπροσώπησις ὅλων τῶν ἀξίων προσοχῆς τινος πολιτικῶν δυνάμεων καὶ ροπῶν, εἴμεθα βέβαιοι...κλπ.». Προσέθεσα δὲ ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἡ ὁποία διὰ τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας ἐνέκρινε τοῦτο τὸ πρόγραμμα, ἡ ὁποία βραδύτερον ἐνέκρινε τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Καφαντάρη, ἡ ὁποία υἱοθέτει τὸ πρόγραμμα τοῦτο καὶ ἡ ὁποία βραδύτερον ἀκόμη ἐνέκρινε τὸ πρόγραμμα τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἐξαγγέλλοντος ἐπίσης τὴν ἀναλογικήν, ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ἔχει προφανῶς γνώμην ἐκπεφρασμένην.

§95Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ προσθέσω εἰς τὰς τρεῖς Κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις ἐνέκρινεν ἡ Συνέλευσις, καὶ τὴν σημερινήν, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει εἰς τὸ πρόγραμμά της καὶ τὴν ἀναλογικήν.

§96Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Οὔτε τοῦ κ. Καφαντάρη, κ. συνάδελφε; δὲν περιελάμβανε τοῦτο.

§97Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Οὐδὲν σύστημα ἐξήγγειλεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ ὑφίστανται νεώτεραι γνῶμαι τῆς Συνελεύσεως. Ἑπομένως τρὶς μέχρι τοῦδε ἡ Συνέλευσις ἐξήγγειλε γνώμας ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος καὶ τρὶς ἐδέχθη τὴν ἀναλογικήν.

§98Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Οὐχὶ δι’ ἐντυπώσεων, ἀλλὰ δι’ ἀριθμοῦ ψήφων θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα.

§99Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἡ ἐπιμονὴ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μυτιλήνης συναδέλφου ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἐγκρίνασα τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ ἄλλων Κυβερνήσεων, δεσμεύεται τώρα νὰ μὴ δεχθῇ τὴν ἀναλογικήν. Ἀλλ’ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Τί ἤθελεν ὁ ἐκ Μυτιλήνης ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ κάμωσιν οἱ πληρεξούσιοι; Ἤθελε νὰ κάμωσιν ἐπιφυλάξεις δι’ ἓν σημεῖον τῶν ὅλων προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Βενιζέλου, ὅστις ἦλθε τότε τῇ ὁμοφώνῳ γνώμῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, περιβαλλόμενος διὰ πανδήμου ἐμπιστοσύνης, ἤθελε, λέγω, διὰ τὸ σημεῖον εἰς ὃ προφανῶς διεφώνουν, νὰ καταψηφίσωσι τὸν Βενιζέλον, ἀδιαφοροῦντες διὰ τὰς τότε ἐθνικὰς συνθήκας καὶ περιστάσεις, ἐν μέσῳ τῶν ὁποίων ἐκλυδωνίζετο ἡ Χώρα, μόνον διότι περιεῖχεν εἰς τὰς δηλώσεις του ἓν καὶ μόνον σημεῖον ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας;

§100Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Οὐδόλως κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὡμίλησε κατὰ τῆς ἀναλογικῆς· οὐδεμίαν ἐπιφύλαξιν ἔκαμεν ὁ κ. Βενιζέλος.

§101Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Καφαντάρη δὲν περιείχετο ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αἱ προγραμματικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Καφαντάρη ἦσαν ἐπανάληψις τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων τοῦ κ. Βενιζέλου, ὁ δὲ κ. Σοφούλης, καίτοι προεκλήθη ἀπὸ τὸν κ. Παπαναστασίου, ἀγορεύοντα, οὐδὲν ἀπήντησε. (Θόρυβος).

§103Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Διὰ τῆς βοῆς δὲν θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπετε, διὰ νὰ μὴ γίνῃ παραδεκτόν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤρχισε νὰ ἀγορεύῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νὰ μὴ ἐπιτρέπονται διακοπαί, ποῦ κατελήξαμεν; Μετὰ πάσης ἠρεμίας πρέπει ἕκαστος νὰ κρατήσῃ τὰς σημειώσεις του, ἀκούων τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα προτάσσουν οἱ ἀντιφρονοῦντες, ἕκαστος δὲ δύναται νὰ ἀγορεύσῃ μὲ τὴν σειράν του καὶ νὰ μὴ παρεμβαίνῃ καὶ ἂν ἀκόμη ἀποδίδονται εἰς αὐτὸν γνῶμαι τὰς ὁποίας δὲν ἔχει. Δι’ ἐμὲ τὸν ἴδιον ἐλέχθη ὅτι, μετασχὼν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Βενιζέλου, ἀπεδέχθην τὴν ἀναλογικήν. Θὰ ὁμιλήσω ἐν καιρῷ περὶ αὐτοῦ, ἂν παραστῇ ἀνάγκη. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητῶμεν θορυβωδῶς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων· δὲν διευκολύνει αὐτὸ πραγματικῶς τὴν συζήτησιν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ ἄριστον συμπέρασμα.

§105Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι τόσον προφανῶς ὀρθόταται αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ὑποθέτω ὅτι κανεὶς δὲν διαφωνεῖ.

§106Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ τὰς διακοπάς;

§107Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα, ἄλλως τε δὲν ἐξέθετε καμμίαν ἄλλην ἄποψιν. Εἶναι τόσον ὀρθαὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως, ὥστε ὑποθέτω ὅτι κανεὶς δὲν ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δώσω μίαν διασάφησιν. Πράγματι εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεώς μου δὲν περιείχετο τότε τὸ κεφάλαιον περὶ ἀναλογικῆς. Ὅταν ἠρωτήθην ὅμως, διατί δὲν περιείχετο, εἶπον ὅτι τὸ ἐθεώρησα τόσον ἐξυπακουόμενον κατόπιν καὶ τῆς προηγουμένης μου στάσεως καὶ τῶν δηλώσεων τῶν προγραμματικῶν τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου, ὥστε τὸ παρέλειψα ὡς τελείως περιττόν· δὲν ἦτο δυνατὴ κἂν σκέψις περὶ μεταβολῆς τῶν ἀντιλήψεων αὑτῶν. (Χειροκροτήματα).

§108Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καταλήγων, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ νὰ παύσῃ καὶ ὁ θόρυβος ὁ ὁποῖος παρηκολούθησεν ἀτυχῶς ὅλην τὴν ὁμιλίαν μου, καταλήγων ὑποστηρίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν δεσμεύεται παντάπασιν, ὡς ὑπεστηρίχθη, ἐκ τῆς παραδοχῆς τῶν προγραμματικῶν δηλώσεων προηγουμένων Κυβερνήσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑποστηρίζω ὅτι τὸ μέτρον τῆς ἀναλογικῆς εἶναι μέτρον ἀντιλαϊκόν, ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν πάντοτε γνώμονα τῶν ἀποφάσεων ἡμῶν. Καὶ ἀντιστρέφων ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ κ. ἐκ Μυτιλήνης πληρεξούσιος, λέγω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἐπιτελέσῃ ἔργον σεβασμοῦ πρὸς ἑαυτὴν καὶ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀποκρούουσα τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν, ἥτις ἀντιστρατεύεται πρὸς τὴν θέλησίν του. (Χειροκροτήματα).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§110Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος, ὁ πρὸ μικροῦ κατελθὼν τοῦ βήματος, ὡς πρῶτον ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἔφερεν ὅτι δὲν συμβιβάζεται τοῦτο πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διότι δὲν ἠρωτήθη ἐπ’ αὐτοῦ οὗτος. Ἀλλὰ μήπως ἠρωτήθη οὗτος ποτὲ ἐπὶ παρομοίων ζητημάτων, ὡς τῆς στενῆς ἢ εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, ἡ ὁποία κατ’ ἐπανάληψιν μετεβλήθη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον; Οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐρωτηθῇ ἕνας λαὸς ὅταν πρόκειται νὰ θεσπισθῇ σύστημα τὸ ὁποῖον εἶναι αὐστηρῶς δίκαιον. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας συνάδελφος προέβη καὶ ἔτι περαιτέρω. Εἶπεν ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας καταργοῦνται αἱ ἐκλογικαὶ ἐλευθερίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ποίας ἐννοεῖ ἐκλογικὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ;

§111Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νὰ ψηφίζῃ ὅποιον θέλει.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ διακόπτετε σᾶς παρακαλῶ.

§113Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος διακόπτει ὅλον τὸν κόσμον· ἂς τιμωρηθῇ διὰ τῶν διακοπῶν μίαν φοράν.

§114Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐκτὸς ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἠλείας ἐκλογικὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐννοῇ νὰ ψηφίζῃ ὁ ἐκλογεὺς ὑποψηφίους μὴ ἔχοντας οὐδὲν ἐκλογικὸν πρόγραμμα, ὑποψηφίους μόνον ὑποσχομένους νὰ διορίσουν ἕνα κλητῆρα ἢ ἕνα ἀγροφύλακα. Διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας ἡμεῖς θέλομεν νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ψηφίζῃ συστήματα, νὰ ψηφίζῃ ἰδέας, νὰ ψηφίζῃ κόμματα. Θέλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐκ τῆς τυραννίας τῶν ὀλίγων κομματαρχίσκων, οἱ ὁποῖοι ἄγουσι καὶ φέρουσιν αὐτόν. Εἶπον ὅτι τὸ σύστημα εἶναι δίκαιον καὶ ὡς τοιοῦτον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτηθῇ ὁ λαός. Διότι, ὅταν πρόκειται κανεὶς νὰ ἀπονείμῃ τὴν δικαιοσύνην δὲν ἐρωτᾷ, τὴν ἀπονέμει. Θὰ ἦτο ἀληθῶς παράλογον νὰ ἐρωτᾷ κανεὶς ὅταν πρόκειται νὰ ἀπονείμῃ τὴν δικαιοσύνην, ἂν θέλῃ ἐκεῖνος πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, ἂν τὴν δέχηται ἢ ὄχι.

§115Ι. ΠΑΤΑΛΑΣ. Ἐδῶ ἤλθομεν ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι ἐκπροσωποῦμεν λαϊκὴν γνώμην, ὅτι ἐκπροσωποῦμεν τὴν βούλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἢ ὅτι ἐκπροσωποῦμεν τὴν ἰδίαν γνώμην ἡμῶν;

§116Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἐνεκρίναμεν ὅλοι τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Βενιζέλου, ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ ὁποίου ἐξελέγημεν, περιεχούσας καὶ τὴν καθιέρωσιν τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς. Ἑπομένως ἐκπροσωποῦμεν λαϊκὴν θέλησιν ὅταν θέλωμεν νὰ θεσπίσωμεν τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν. Εἶναι δίκαιον τὸ σύστημα διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς κ. Μυλωνᾶς καὶ ὁ κ. Καραπαναγιώτης ἀνέπτυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀναπτύξω καὶ ἐγώ Καὶ μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἐπὶ 80,000 ψήφων οἱ 41,000 ψηφοφόροι νὰ ἐκλέξουν 30 βουλευτάς, οἱ δὲ 39,000 οὐδένα, εἶναι ἀρκετὸν νὰ πείσῃ ὅλους ὅτι τὸ ἰσχῦον πλειονοψηφικὸν σύστημα εἶναι ἐντελῶς ἄδικον καὶ ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τούτου δὲν ἀντιπροσωπεύεται ἡ μειονοψηφία. Ἐπὶ πλέον μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα σχεδὸν πάντοτε εἰς ὅλα τὰ Κράτη κυβερνᾷ ἡ μειονοψηφία. Ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχει φόβος νὰ ἔχωμεν συνεχεῖς ἐξεγέρσεις ὅπως συνέβη ἐν Βελγίῳ, ὅπου συνέβησαν ἐπανειλημμέναι ἐξεγέρσεις, διότι ἐκυβέρνα καὶ τότε Κυβέρνησις μὴ προερχομένη ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ καὶ ἠναγκάσθη ὁ Βελγικὸς λαὸς νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἂν θέλωμεν νὰ ἀναγκάσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ προβῇ εἰς ἐξεγέρσεις ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἐκπροσωπῇ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ λαοῦ, τότε ἂς ἐμμείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τὸ νόθον τὸ ὁποῖον ἔχομεν, τὸ ἄδικον σύστημα. Ἂν θέλητε νὰ προλάβωμεν τὰς ἐξεγέρσεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τότε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι χάριν τῆς γαλήνης τοῦ Τόπου νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογήν.

§117Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα κυβερνᾷ ἡ μειονοψηφία, διότι πρόκειται περὶ αὐταποδείκτου γεγονότος, θὰ ἦτο περίεργον νὰ ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἀντίρρησις, διότι σύμφωνα μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν τὰ 6/10 τοῦ λαοῦ ἀποτελοῦσι τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς. Εἰς τὸ σύνολον τῆς Βουλῆς ἡ πλειονοψηφία, δηλαδὴ τὰ 4/6, ἀποτελοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ἑπομένως κατὰ στοιχειώδη λογικὴν τὰ 4/10 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἀποτελοῦσιν ὑπὸ τὰς καλυτέρας συνθήκας τὴν Κυβέρνησιν. Ἄρα ἡ μειονοψηφία.

§118Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὰ 6/10 ἀντιπροσωπεύονται, θὰ ἤθελον νὰ μάθω, τὰ 6/10 θὰ ἔλθουν νὰ καθιερώσουν τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ψηφοφορίας τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. συναδέλφου τὰ 7/10 ἢ τὰ 8/10 εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ τὰ 2/10 δὲν θὰ εἶναι, καὶ ἂν τὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ 4/10, θὰ γίνουν 6/10 καὶ ἑπομένως κάθε ἀπόφασις δὲν θὰ ἀντιπροσωπεύηται ἐγκύρως.

§119Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ διότι ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἐπρόσεξε, διότι ἤδη ἀπήντησα εἰς τὴν ἐρώτησίν του. Ἐφόσον δὲ καθιεροῦμεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον πρὸς ὅλας τὰς πολιτικὰς μερίδας, δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι καθιεροῦμεν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὠφελήσῃ ἡμᾶς καὶ νὰ ἀδικήσῃ ἐκείνους. Ἀλλὰ τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημα κατὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὅτι θὰ προέλθῃ κυβερνητικὴ ἀστάθεια, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἓν κόμμα πλειονοψηφοῦν, τὸ ὁποῖον νὰ σχηματίζῃ μίαν μόνιμον Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι γίνεται ἐκλογὴ μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα εἴτε μὲ τὴν στενὴν εἴτε μὲ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, θὰ παύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔχῃ κόμμα, θὰ παύσῃ ὁ κ. Παπαναστασίου νὰ ἔχῃ κόμμα, ὁ κ. Καφαντάρης, ὁ κ. Μεταξᾶς, ὁ κ. Τσαλδάρης, θὰ παύσουν νὰ ἔχουν κόμματα; Κατ’ ἀνάγκην τότε θὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις συνασπισμοῦ. Δὲν εἶναι ἐπιχείρημα αὐτό, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐπανάληψιν καὶ κατὰ κόρον ἐπαναλαμβάνεται, ὅτι θὰ γεννηθῇ ἀστάθεια κυβερνητική. Τοὐναντίον μάλιστα θὰ ἐλαττωθοῦν τὰ κόμματα, διότι ἀσφαλῶς θὰ ἐλαττωθοῦν οἱ πολιτευόμενοι μὲ τὴν ἀναλογικήν, ὅταν δὲ ἐλαττωθοῦν οἱ πολιτευόμενοι, θὰ ἐλαττωθῶσι καὶ τὰ πολιτικὰ κόμματα.

§120ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ὁ κ. Μπεναρόγιας.

§121Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔ! Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ ὁ Μπεναρόγιας καὶ 5–6 ἐξ αὐτῶν, ἀσφαλῶς πρέπει καὶ μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία. Ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία ἀποτελεῖ δικλεῖδα ἀσφαλείας διὰ τὸν κομμουνισμόν, διότι θὰ ἔλθουν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ κομμουνισμοῦ ἐνταῦθα ἵνα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπισήμως ἐκθέσουν τὰς γνώμας των. Δὲν ἐπιτρέπεται δὲ εἰς μίαν Δημοκρατίαν νὰ θέλῃ νὰ ἀποκλείσῃ ὡρισμένας τάξεις διὰ τὸν φόβον μήπως εἶναι ἰσχυρότεραι καὶ ἐπικρατήσωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Θὰ ἦτο ἀνάξιον τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως νὰ ἀποκλείσῃ ὡρισμένας τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκτὸς τῆς ἀδικίας, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, δημιουργεῖ καὶ ἀποχὴν ἐκ τῶν ἐκλογῶν, διότι ἡ μειονοψηφία εἰς τοὺς νομοὺς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους οὐδεμίαν πιθανότητα ἔχει νὰ ἐκλέξῃ ἀντιπρόσωπον, δὲν προσέρχεται εἰς τὰς κάλπας, ἐνῷ διὰ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας γνωρίζουν οἱ ἐκλογεῖς ὅτι ἡ ψῆφός των ἔχει ἀξίαν καὶ θὰ προσέλθωσι νὰ ψηφίσωσι. Θὰ ἔχουν δὲ τὴν συνείδησίν των ἥσυχον, ὅτι θὰ ἐκλέξουν ἀντιπροσώπους ἀναλόγως τῶν ψήφων τὰς ὁποίας διαθέτουσιν. Ἀλλὰ κάποιος ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, ὄχι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐπιχειρημάτων μοὶ εἶπεν: Ἂν ἑνωθῶσιν οἱ ἀντιδημοκρατικοί, θὰ ὑπερισχύσωσιν. Ἂν ἑνωθῶσι, κύριοι συνάδελφοι, εἴτε οἱ δημοκρατικοὶ εἴτε οἱ ἀντιδημοκρατικοί, αὐτὸ θὰ εἶναι πρὸς ζημίαν των, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ εἶναι ὀλιγώτεροι οἱ ὑποψήφιοι καὶ συνεπῶς ὀλιγώτεροι οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ. Π. χ. εἰς ἕνα νομόν, ἂν ἀντὶ τριῶν συνδυασμῶν ἐκ 10 ὑποψηφίων γίνῃ εἷς συνδυασμός, θὰ φροντίζωσι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν 10 ἀντὶ 30 ὑποψήφιοι. Μὲ τὸ ἀναλογικὸν σύστημα οὐδεμία ψῆφος χάνεται, οὐδὲν τέχνασμα ἢ νοθεία ἐκλογικὴ δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐκλογῶν, διότι ἡ ἐπιτυχία τῶν συνδυασμῶν δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς πλειονοψηφίας ὀλίγων ψήφων. Ἐνῷ εἰς τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα διὰ καλπονοθεύσεως μιᾶς ἢ δύο ψήφων δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ὁλόκληρος συνδυασμὸς εἰς μίαν περιφέρειαν, νὰ ἀποτύχῃ δὲ ὁ ἄλλος ὁλόκληρος. Αὐτὰ καὶ μόνον τὰ ἐπιχειρήματα πρέπει νὰ σᾶς πείσουν ὅτι πρόκειται περὶ συστήματος δικαιοτάτου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ θεσπισθῇ. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἠλείας συνάδελφος εἶπε καὶ ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα· ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς θὰ ἀπαγορεύηται εἰς τοὺς πολιτευομένους νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Τουναντίον, κύριοι συνάδελφοι καθιερουμένης τῆς ἀναλογικῆς οἱ πολιτευόμενοι θὰ δύνανται νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τῶν ὁμαδικῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ, ὑπὲρ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων αὐτοῦ. Ἀσφαλῶς δὲ θὰ ἔχῃ ὡς ἀφορμὴν νὰ μὴ γίνηται τὸ ρουσφετολόγι, τὸ ὁποῖον σήμερον γίνεται πρὸς συγκράτησιν μιᾶς ἢ δύο ψήφων. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἠλείας ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Μυλωνᾶν εἰπόντα ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἰσχύοντος τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος ἤρχετο ὁ Δεληγιάννης καὶ ἀνέτρεπε τὸ ἔργον τοῦ Τρικούπη, εἶπεν ὅτι καὶ μὲ τὴν ἀναλογικὴν εἶναι δυνατὸν νὰ φανῇ εἷς Δεληγιάννης. Ἐγώ, κύριοι, διαφωνῶ εἰς τοῦτο, διότι αἱ Κυβερνήσεις μὲ τὴν ἀναλογικὴν ἐκλογὴν θὰ εἶναι Κυβερνήσεις συνασπισμοῦ καὶ ἂν ἓν τῶν κομμάτων τοῦ συνασπισμοῦ δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἓν σοβαρὸν ζήτημα, θὰ ἀναγκασθῇ εἰς παραίτησιν ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν πλεονέκτημα τῶν Κυβερνήσεων συνασπισμοῦ, διότι ἓν ἢ πλείονα τῶν κομμάτων τῶν ἀπαρτιζόντων τὸν συνασπισμὸν παρακολουθοῦντα τὰς ῥοπὰς τῆς Κοινῆς Γνώμης δύνανται νὰ διαφωνήσωσι πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ καταψηφίσωσι ταύτην ὅταν παρουσιασθῇ ἓν μέγα ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὸν λαόν, μὴ ἐπιτρέποντα τοιουτοτρόπως εἰς αὐτὴν νὰ διοικῇ ἀπολυταρχικῶς. Ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα δὲν εἶναι ἱκανὰ νὰ σᾶς πείσουν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ψήφισις τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, μόνον τὸ γεγονὸς ὅτι τελοῦμεν ὑπὸ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐγκυμονεῖ σοβαρωτάτους διὰ τὴν Χώραν κινδύνους, κατάστασιν ἡ ὁποία δύναται νὰ προκαλέσῃ ἐμφύλιον σπαραγμόν, ἂν παραμείνῃ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, πρέπει νὰ σᾶς πείσῃ ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀναλογικὴν ἀντιπροσωπείαν. Διότι μὲ τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, εἴτε μὲ τὴν στενὴν περιφέρειαν εἴτε μὲ τὴν εὐρεῖαν, κινδυνεύομεν νὰ ἔλθωμεν ἀποτυχόντες εἰς τὰς ἐκλογάς, καίτοι πράγματι πλειονοψηφοῦμεν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ τοῦτο διότι εἰς τὰς Νέας Χώρας, εἰς ἃς ἡμεῖς πλειονοψηφοῦμεν, ἡ μειονοψηφία τῶν ἀντιπάλων μας εἶναι πολὺ μικρά, ἐνῷ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, εἰς ἣν πλειονοψηφοῦσιν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν, ἡ μειονοψηφία ἡμῶν εἶναι μεγάλη. Τοῦτο θὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν νὰ χάνωμεν ἡμεῖς πολὺ περισσοτέρας ψήφους ἀπὸ τοὺς ἀντιπάλους μας, ἐνῷ μὲ τὴν ἀναλογικὴν δὲν χάνονται αἱ ψῆφοι. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, καίτοι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος εἴχομεν πλειονοψηφίαν, ἐκ τῶν ἐκλογῶν ἐξῆλθον νικηταὶ οἱ ἀντιβενιζελικοί. Εἶναι νόθον καὶ ψεύτικο τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα. Ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη ὅπου ἐφαρμόζεται τὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα, οὐδέποτε κυβερνᾷ Κυβέρνησις προερχομένη ἐκ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν συχνὰς ἐξεγέρσεις εἰς αὐτά. Ἂν σήμερον ἀφήσωμεν τὸ ὑπάρχον πλειονοψηφικὸν σύστημα, κινδυνεύομεν ἀσφαλέστατα, εἴτε ὑπὸ στενὴν εἴτε ὑπὸ εὐρεῖαν περιφέρειαν, εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς νὰ ἴδωμεν νὰ σχηματισθῇ ἓν ρεῦμα πανίσχυρον, προερχόμενον ἐκ τῆς ἐκλογικῆς νίκης τῶν ἀντιδημοκρατικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ παρασύρῃ τὰ πάντα, μηδ’ αὐτῶν τῶν ἀρχηγῶν τῶν ἀντιδημοκρατικῶν ὁμάδων ἐξαιρουμένων καὶ θὰ ἀνατρέψῃ καὶ τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἔχωμεν πρὸ ἡμῶν ἓν σύστημα, ὡς τὸ σύστημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, διὰ τοῦ ὁποίου ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν πλειονοψηφίαν τῶν δημοκρατικῶν κατὰ τὰς ἐκλογάς, διότι ἔχομεν πραγματικὴν τοιαύτην, καὶ θὰ ἑδραιώσωμεν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἐξασφαλίζοντες τὴν γαλήνην τοῦ Τόπου, ἔχομεν καθῆκον νὰ τὸ προτιμήσωμεν. Διότι, ἂν παραμείνῃ τὸ πλειονοψηφικόν, ὑπάρχει κίνδυνος ἀνατροπῶν καὶ ἐμφυλίου σπαραγμοῦ, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι καταστρεπτικὰ διὰ τὴν Πατρίδα μας. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τόσον ἰσχυροὺς τοὺς ὤμους νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην τῆς διατηρήσεως ἑνὸς συστήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ρίπτεται εἰς τὸν κύβον ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος. Μὲ πλήρη τὴν συνείδησιν ὅτι σώζομεν τὴν Ἑλλάδα καὶ ἀσφαλίζομεν τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα διὰ τῆς ψηφίσεως τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, ἐγὼ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς καθιερώσεως αὐτῆς. Εἰς τὴν ἀπόφασιν ὑμῶν περὶ καθιερώσεως ἢ μὴ τῆς ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἐκλογικὸν συμφέρον σας, ἀλλὰ νὰ σκεφθῆτε μόνον τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§123Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, ἤμην ἐπὶ πολὺ ἐνδοιάζων, ὅπως καὶ ὁ συνάδελφος κ. Ἀναστασίου, ὁ ὁποῖος ἐπερίμενε νὰ πεισθῇ ἀπὸ τοὺς ρήτορας, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ὤφειλε νὰ ὁμιλήσῃ τελευταῖος. Ἐνδοιάζω πολύ, διότι ὁμολογῶ ὅτι πολλὰ εἶναι τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ τῆς ἀναλογικῆς. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ἐπιστημονικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ πρακτικοῦ μᾶλλον, διότι τὰ ἐκλογικὰ συστήματα δὲν εἶναι ζητήματα ἐπιστήμης τόσον, ἀλλὰ μᾶλλον ζητήματα πρακτικῆς πολιτικῆς καὶ σκοπιμότητος. Ἕν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μὲ ἔκαμε τελευταίως νὰ κλίνω μᾶλλον ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας εἶναι ὁ λυσσαλέος ἀγὼν ὁ ὁποῖος διεξάγεται ὑπὸ τῶν ἀντιδραστικῶν κατὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς· διότι, ἂν θέλῃ τις νὰ μάθῃ τί ὠφελεῖ τὴν Ἑλλάδα, τοῦτο ἀναμφιβόλως εἶναι ἐκεῖνο ποὺ πολεμοῦν ἐκεῖνοι. Ἀπαραλλάκτως, κύριοι, μανθάνομεν τί ὠφελεῖ τὴν Ἑλλάδα, ὅταν τοῦτο ἴδωμεν νὰ τὸ πολεμοῦν τὰ βουλγαρικὰ, τὰ ἰταλικὰ καὶ τὰ τουρκικὰ φύλλα. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ λέγω ὡς παραδοξολογίαν, ὁμολογῶ ὅτι τὴν τελευταίαν στιγμὴν μὲ ἔκαμε νὰ κλίνω ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ψήφου καὶ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς. Ἤμην, κύριοι, ἐναντίον τῆς ἀναλογικῆς ψήφου ἐπὶ πολὺν χρόνον, διότι δημιουργεῖ αὕτη τὸ ἀκυβέρνητον. Ἡ δημιουργία πολλῶν κομμάτων δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ φέρῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς μίαν νέαν κρίσιν. Δεδομένου δὲ ὅτι ἐξέλιπον αἱ μεγάλαι πολιτικαὶ φυσιογνωμίαι, αἱ ὁποῖαι συνεκέντρωνον ἄλλοτε περὶ ἑαυτὰς τὰς μεγάλας πλειονοψηφίας, εἶναι μοιραῖον νὰ βαδίσωμεν εἰς τὴν δημιουργίαν πολλῶν κομμάτων. Ἀλλὰ τὸν πολυκομματισμὸν τὸν ἔχομεν ἤδη, εἶναι ἀναντίρρητον δὲ ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καὶ οἱ Πρωθυπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος δὲν ἔχουν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς μεγάλης πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ σήμερον ἀκόμη. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθετεν ὑποψηφιότητα διὰ κατ’ εὐθεῖαν Πρωθυπουργός, δὲν θὰ ἐλάμβανεν οὔτε τὸ δέκατον τῶν ψήφων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ὅπως ἔχουν τὰ πράγματα, ὁ σχηματισμὸς τῶν Κυβερνήσεων καὶ σήμερον ἀκόμη εἶναι σχηματισμὸς συνεπείᾳ συνδυασμῶν καὶ κομματικῶν ὑπολογισμῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν τὰ κόμματα θὰ πολλαπλασιασθοῦν, ἀλλὰ τὸ κακὸν τὸ ἔχομεν ἤδη καὶ δὲν κυβερνᾷ τὸ πλειονοψηφοῦν κόμμα σήμερον, ἀλλὰ κυβερνοῦν οἱ συνδυασμοὶ τῶν παρασκηνίων. Θὰ χειροτερεύσῃ ἆρά γε τὸ κακὸν διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς ψήφου; Δὲν τὸ φαντάζομαι, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι περισσότερα ἀπὸ δώδεκα κόμματα, ὅσα εἶναι σήμερον. Κύριοι, ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα ἔχει ἐξαντληθῆ διὰ τοῦ λαμπροῦ συγγράμματος, τὸ ὁποῖον ἐβραβεύθη ἐν Γαλλίᾳ πρὸ πολλῶν χρόνων, τοῦ διαπρεποῦς καθηγητοῦ ἡμῶν κ. Σαριπόλου. Ὁ καθηγητὴς κ. Σαρίπολος ἔγραψεν ἓν θαυμάσιον ἔργον περὶ ἀναλογικῆς ἐκλογῆς, τὸ ὁποῖον ἐπιστημονικῶς ἀποδεικνύει πόσον ὀρθὴ εἶναι ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία. Ἡ βάσις εἶναι ἡ ἑξῆς: Πεντήκοντα ἄνθρωποι εἶναι ὑπὲρ ἑνὸς συστήματος καὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ διευθύνουν ἕνα Κράτος. Οἱ 49 δὲν ἔχουν τίποτε. Αὐτὸ ἐπιστημονικῶς εἶναι ἕνας παραλογισμός. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διευθύνουν τὰ πάντα οἱ 50 ἄνθρωποι καὶ οἱ 49 νὰ μὴ ἔχουν οὐδὲ φωνήν; Εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν ἀντιρρήσεων πρέπει νὰ ἀκούηται καὶ ἡ φωνὴ τῶν μειονοψηφιῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπιχείρημα τὸ μέγα. Ἕνα ἄλλο ἐπιχείρημα ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν συνδυασμῶν. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι μὲ τὸ σύστημα τὸ πλειονοψηφικὸν εἶναι ἀδύνατον σχεδὸν νὰ ἐπιτύχουν παρὰ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰσάγονται εἰς τοὺς μεγάλους αὐτοὺς συνδυασμούς. Αἱ μεμονωμέναι ὑποψηφιότητες, οἱ ἰδεολόγοι, μένουν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔξω. Διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς θὰ ἐπιτρέπηται, ὅπως ὡρισμένοι ἄνθρωποι ἐπιπλέουν τῶν μεγάλων ὄγκων. Τὸ κακὸν εἶναι ὁ πολυκομματισμός, ἀλλ’ ὁ πολυκομματισμὸς ὑπάρχει ἤδη· ἑπομένως νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐκλέξωμεν τὴν ἀναλογικήν. Ἀσφαλῶς τὸ σύστημα αὐτὸ θὰ στερεώσῃ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Τὸ ζήτημα τὸ ἐκλογικὸν ὑπῆρξε πάντοτε ζήτημα σκοπιμότητος. Τὸ ἐκλογικὸν σύστημα δὲν τὸ ὁρίζει ἡ ἐπιστήμη, ἀλλὰ ἡ σκοπιμότης τῶν καθεστώτων. Ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία ἔκαμε νόμον ἐκλογικὸν ὅπως ἀποτρέψῃ τὸν κίνδυνον τοῦ Μπουλανζέ, καὶ ὁ Μουσσολίνι ἔκαμε νόμον ἰδικόν του διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν δικτατορίαν του. Καὶ ἡμεῖς σήμερον ὀφείλομεν νὰ ἐκλέξωμεν τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νὰ ἀσφαλίσῃ τὴν γαλήνην ἐν Ἑλλάδι. Θὰ εἰσέλθουν καὶ οἱ ἄλλοι μέσα διὰ νὰ ξεθυμάνουν εἰς ἕνα ἀγῶνα κοινοβουλευτικόν, ἐνῷ ἂν κερδίσωμεν τὰς ἐκλογὰς διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος, θὰ ἔχωμεν πάλιν ὑπονομεύσεις. Τὸ ἴδιον ἐπιχείρημα ἰσχύει καὶ διὰ τοὺς ἐργατικοὺς καὶ κομμουνιστάς. Τοὺς ἐργατικοὺς τοὺς θέλομεν νὰ ἔλθουν, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς κομμουνιστάς, θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα ἐκεῖνα τῆς ἀσφαλείας, τὰ ὁποῖα μᾶς δίδουν οἱ νόμοι καὶ τὸ Σύνταγμα διὰ νὰ τοὺς περιορίσωμεν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ θὰ καταστοῦν μᾶλλον ἀκίνδυνοι. Ἐγὼ δὲν δίδω καὶ μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ σύστημα, διότι γνωρίζω ὅτι τὸ Κράτος μας θὰ βαδίσῃ ἀκόμη τὸν δρόμον τῆς φθορᾶς καὶ τοῦ κατηφόρου. Ἂν ἠθέλομεν νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς καὶ ἠθέλομεν διοίκησιν ἰσχυράν, θὰ κατεφεύγομεν εἰς τὸ ἀμερικανικὸν σύστημα ἐκλογῆς Προέδρου Δημοκρατίας, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μόνον δημοκρατικὸν σύστημα. Ἀλλ’ ἡ ἰδέα αὐτὴ δὲν εἶναι ὥριμος εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου δὲν ἐξήλθομεν ἀκόμη ἀπὸ τὸ γαλλικὸν «καλοῦπι» τῆς μοναρχικῆς δημοκρατίας. Ὅταν ὅμως φθαροῦν τὰ πράγματα ἀκόμη περισσότερον, τότε θὰ σκεφθῶμεν ὅτι εἶναι καιρὸς τὸ σεσηπὼς αὐτὸ σύστημα, μὲ τὸ ὁποῖον διοικούμεθα, νὰ ἀντικατασταθῇ μὲ ἄλλο σύστημα, ἵνα τοῦτο ἀποδώσῃ καρπούς. Ἐφόσον ὅμως ἐννοεῖτε νὰ διοικούμεθα ἐκ τῶν ἐνόντων, ὀφείλετε, συνεπεῖς πρὸς ἑαυτούς, νὰ δοκιμάσητε καὶ τὴν ἀναλογικήν.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§125Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι οὔτε τὸ πλειονοψηφικὸν οὔτε τὸ ἀναλογικὸν οὔτε τὸ διὰ σφαιριδίων οὔτε τὸ διὰ ψηφοδελτίων σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον αὐτῆς. Ἡ Ἑλλὰς διὰ νὰ σωθῇ ἔχει ἀνάγκην χρηστῆς διοικήσεως. Ἄν ἐξασφαλίσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν χρηστὴν διοίκησιν πραγματικήν, ἂν τῷ δώσωμεν τὰ ἀγαθὰ τῆς χρηστῆς διοικήσεως, τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ἀγαπήσῃ ἡμᾶς καὶ θὰ μᾶς φέρῃ καὶ πάλιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ τὸν διακυβερνήσωμεν, διότι θὰ εἴμεθα ἄξιοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μόνον, λέγω, ὅταν τῷ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ζωήν του, τὴν τιμήν του, τὴν περιουσίαν του, ὅταν τὸν ἐξισώσωμεν ἀπέναντι τῶν νόμων, ὅταν τῷ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην, τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ ψηφίσῃ τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τῷ ἔδωσαν αὐτὰ τὰ καλά. Εἰς τὸ βῆμα ἀνῆλθον πολλοὶ συνάδελφοι καὶ παρουσίασαν ὁλόκληρα βιβλία καὶ ἀγορεύσεις ξένων ἀρχηγῶν διαφόρων Κρατῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐπεχείρησαν νὰ μᾶς πείσουν ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τέλειον. Διὰ τῶν παραδειγμάτων τὰ ὁποῖα ἔφερον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἐμὲ τουλάχιστον, ὁμολογῶ ὅτι δὲν μὲ ἔπεισαν ὅτι τὸ ἀναλογικὸν σύστημα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ σώσῃ τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ σώσῃ καὶ τὸν πολιτικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν αὐτῆς.

§126Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ὑπάρχον, κ. συνάδελφε, σώζει τὴν Ἑλλάδα;

§127Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἐφόσον ὑπάρχῃ χρηστὴ διοίκησις, ναί. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ σύστημα τὸ ἀναλογικὸν θὰ φέρῃ ἐνταῦθα, εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, πολλοὺς ἐκ διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων, καὶ ἴσως νὰ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων διὰ νὰ φωτισθῇ καὶ ὁ ἄλλος κόσμος; ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ φέρῃ μέγα κακόν, ὅτι θὰ ὁδηγήσῃ εἰς ἀκυβερνησίαν τὴν Ἑλλάδα.

§128ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖον ἀντιπροσωπεύετε σεῖς;

§129Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Τὸν λαόν, κ. συνάδελφε. Ἡ Ἑλλὰς σήμερον ἔχει ἀνάγκην πολιτικῆς ἡσυχίας. Ἐπὶ δωδεκαετίαν ἀρκετὰ κλυδωνίζεται καὶ ἀρκετὰ κατεστράφη· σήμερον ἔχει ἀνάγκην νὰ εὕρῃ μίαν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἡ ὁποία νὰ τὴν κυβερνήσῃ ἐπὶ ἔτη διὰ νὰ τῆς ἀποδώσῃ ἀπόλυτον τάξιν καὶ ἡσυχίαν. Νὰ εἶσθε βέβαιοι, κύριοι συνάδελφοι,—καὶ τὸ λέγω διὰ νὰ τὸ μάθῃ ὅλος ὁ κόσμος καὶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι διὰ τῆς ἀναλογικῆς θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ Σώματος κοινοβουλευτικοῦ εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀντιπροσωπεύωνται τουλάχιστον 30 κόμματα. Δὲν ἠμποροῦμεν σήμερον νὰ κυβερνηθῶμεν ὁμαλῶς ποὺ ἔχομεν ὀλίγα κόμματα καὶ ὁμοιογενῆ, πόσον μᾶλλον αὔριον, ὅταν θὰ ὑπάρχουν τόσα κόμματα, πῶς θὰ ἠμπορέσουν νὰ κυβερνήσουν τὸν Τόπον ὁμαλῶς καὶ ἡσύχως καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὴν σωτηρίαν καὶ εἰς τὴν εὐημερίαν του; Ἐδῶ ἠκούσθη, κύριοι, καὶ γράφεται καὶ διατυμπανίζεται εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ σημερινὴ Ἐθνικὴ Συνέλευσις δὲν ἔκαμε τίποτε καὶ δι’ αὐτό, ἀντὶ νὰ ἀγαπᾷ ἡμᾶς τοὺς ἀντιπροσώπους ὁ λαός, ἀρχίζει νὰ μᾶς μισῇ καὶ ἀρχίζομεν νὰ φοβούμεθα ὅτι θὰ ἀποτύχωμεν εἰς μελλούσας ἐκλογάς. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὁ λαὸς ὄχι μόνον δὲν μᾶς μισεῖ καὶ δὲν καταφέρεται ἐναντίον ἡμῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχει πολλὰ τὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα ἐδικαίωσαν τὰς προβλέψεις του περὶ ἡμῶν, ὅπως εἶναι ἡ ἀσφάλεια, ὁ μετριασμὸς πολλῶν φόρων, ὁ διπλασιασμὸς τῶν συντάξεων καὶ τόσα ἄλλα πράγματα τὰ ὁποῖα ἔγιναν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ἰδέαν καὶ ὅλοι ἡμεῖς ἐδῶ καὶ ὁ Τύπος ὅτι δὲν ἐκάμομεν τίποτε, καὶ ἀντὶ νὰ ἐξυμνήσῃ ὁ Τύπος αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐκάμαμε, τοὐναντίον γράφει πύρινα ἄρθρα δι’ ὧν κακίζει ἡμᾶς ὅτι εἴμεθα οἱ καταστροφεῖς του. Φαίνεται ὅτι δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῶν εὐεργετικῶν νόμων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ οὔτε τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ἐξακολουθοῦν ὅλοι νὰ λέγουν ὅτι δὲν ἔγινε τίποτε. Ὁ πεπολιτισμένος κόσμος πρέπει πάντοτε νὰ ἔχῃ γνώμην ἐπὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων καὶ αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑποδεικνύῃ τοὺς ὑποψηφίους του, ἐνῷ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἀναλογικῆς καθιεροῦται νέον σύστημα πολὺ παράξενον, καθιεροῦται ἕνα σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀρχηγοὶ θὰ χρίζουν ἐκείνους ποὺ θέλουν ὡς ὑποψηφίους καὶ θὰ λέγωσιν εἰς τὸν λαὸν «αὐτοὶ εἶναι, αὐτοὺς ψηφίσατε». Ἡμεῖς εἴμεθα ἀπολύτῳ δικαιώματι βουλευταί. Αὐτὸ θέλουν καὶ δι’ αὐτὸ βασανίζονται οἱ ἀρχηγοί. Ἤκουσα πολλοὺς ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ ὁμιλοῦν διὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βενιζέλου καὶ νὰ ἐπικαλοῦνται αὐτήν. Βεβαίως ἡ γνώμη τοῦ ἀρχηγοῦ πρέπει νὰ εἶναι σεβαστὴ εἰς ὅλους μας, ἀλλὰ θὰ ἤθελα ἡ γνώμη τοῦ κ. Βενιζέλου νὰ εἶναι σεβαστὴ πάντοτε καὶ δι’ ὅλα τὰ ζητήματα καὶ τὰς πολιτικὰς κατευθύνσεις καὶ ὄχι ὅταν μᾶς συμφέρῃ αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Βενιζέλου νὰ εἶναι καλαί, ὅταν δὲ δὲν μᾶς συμφέρῃ νὰ τῷ λέγωμεν «φῦγε ἀπ’ ἐδῶ, δὲν σὲ θέλομεν».

§130Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς θέλομεν σεῖς οἱ ὀρθόδοξοι βενιζελικοὶ νὰ δώσητε τὸ καλὸν παράδειγμα.

§131Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Βενιζέλος ἐδήλωσε πράγματι ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς, ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ποτέ, ὅτι ἕνα φωτεινὸν πολιτικὸν σημεῖον τῆς ὅλης ζωῆς τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἡ ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βενιζέλος ἐκυβέρνα τὴν Ἑλλάδα, ἡγούμενος κόμματος, τὸ ὁποῖον ἐξελέγη ἀπὸ πλειονοψηφικὸν σύστημα καὶ ὄχι ἀπὸ ἀναλογικόν. Ἐργασθῆτε ὑπὲρ τοῦ λαοῦ καὶ μὴ φοβεῖσθε. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἔχομεν τὸν λαὸν μαζί μας καὶ διὰ τοῦ πλειονοψηφικοῦ συστήματος θὰ καταγάγωμεν περιφανῆ νίκην καὶ θὰ σώσωμεν καὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Δημοκρατίαν. Σεῖς τρέμετε καὶ φοβεῖσθε τὴν ἀποτυχίαν καὶ δι’ αὐτὸ ζητεῖτε τὴν ἀναλογικήν, ἵνα σωθῆτε, ἀλλὰ σᾶς διακηρύττω ὅτι, ἂν θέλετε νὰ σᾶς ἀγαπήσῃ ὁ λαὸς καὶ νὰ σᾶς πονέσῃ, πρέπει πρῶτοι σεῖς νὰ τὸν πονέσητε καὶ νὰ τὸν ἀγαπήσητε διὰ νὰ σᾶς ἐκλέξῃ, σώζων οὕτω καὶ ἡμᾶς καὶ τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως εἴπομεν χθές, μετὰ τὸ γεῦμα θὰ ψηφισθῶσι νομοσχέδιά τινα. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ ἀγορεύσῃ ὁ κ. Γιωτόπουλος, ἂν ἐπιμένῃ, ἄλλως ἂς διακόψωμεν.

§134Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς διακόψωμεν.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10.30′ μ.μ., ὁπότε θὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία.

(Ὥρα 9 μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ.μ.)

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως, συμπληρώσεως καὶ καταργήσεως φορολογικῶν νόμων». Ὁ κ. Α. Πρέκας ἔχει τὸν λόγον.

§137Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἡ σοβαρότης τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως προκειμένου νομοσχεδίου ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλει, ὅπως, προκειμένου νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ νομοθέτημα τοιαύτης σπουδαιότητος, τηρηθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ ἐν ἰσχύϊ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως, τουτέστι θὰ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις, νὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις καὶ νὰ ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὴν τελικὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα αὐτὰ ἐγένοντο.

§139Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τὸ γνωρίζω ὅτι ἐγένοντο, ἀλλ’ ἐγένοντο, ὅπως γίνεται συνήθως ἡ συζήτησις τῶν πλείστων νομοσχεδίων. Ἔρχεται ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν καὶ λέγομεν «ἀφήσατε· μὴ ὁμιλεῖτε, εἶναι ἡ κατ’ ἀρχὴν συζήτησις· τὰ λέγομεν εἰς τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν». Ἔρχεται ἡ κατ’ ἄρθρον αʹ συζήτησις καὶ λέγομεν πάλιν «δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν τώρα· τὰ λέγομεν εἰς τὴν δʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν». Καὶ οὕτως ἔθιμον μακρὸν ἐπεκράτησεν, οὕτως ὥστε νὰ παραλείπωμεν τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, νὰ παραλείπωμεν τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν, ὅτε πλέον δὲν ἔχει κανεὶς τὸν καιρὸν νὰ συζητήσῃ. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ἂν ἡ συζήτησις ἐκανονίζετο ὅπως ὁρίζει ὁ Κανονισμός, θὰ ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, εἰσηγούμενον τὸ σοβαρὸν τοῦτο νομοσχέδιον, νὰ διαφωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν περὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ καὶ νὰ παράσχῃ χρησίμους ἴσως πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἀπαραίτητοι εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ μορφώσῃ γνώμην ἀσφαλῆ καὶ ἐνσυνείδητον περὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου.

§140Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τὸ ἐπεξειργάσθη τελείως.

§141Α. ΠΡΕΚΑΣ. Μεγάλη τιμή, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη ὄντως τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἀρχικῶς κατετέθη. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔπρεπε νὰ καταστῇ ἐνήμερος τῶν λεπτομερειῶν ὅλων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§142Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§143Α. ΠΡΕΚΑΣ. Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ ὁποῖος ὑποτίθεται ὅτι παρακολουθεῖ τὰς ἐργασίας ἡμῶν ἐδῶ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ἐζήτουν καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ ἐὰν καὶ ὁπόση ὑπολογίζεται αὔξησις ἀποδόσεως ἐκ τῆς ἀμέσου φορολογίας, κατὰ κατηγορίας, εἰ δυνατόν, ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἰδίως κατὰ τὰ οἰκονομικὰ ἔτη 1925–1926, 1926–1927 καὶ 1927–1928. καθ’ ἅ, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 25, ἐπιβάλλεται πρόσθετος φορολογία ποσοστοῦ ἀνερχομένου κατὰ κατηγορίας εἰς 3 καὶ 4% καὶ πόσην αὔξησιν ἀποδόσεως προσδοκᾷ ἡ Κυβέρνησις διὰ τὰ κατόπιν οἰκονομικὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ 1928–1929 καὶ ἐφεξῆς, ὅτε τὰ πρόσθετα φορολογικὰ ποσοστὰ παύουν ὑφιστάμενα. Αὐτὴ ἡ πληροφορία νομίζω ὅτι θὰ ἦτο σκοπιμωτάτη διὰ νὰ γνωρίζωμεν καὶ ἡμεῖς τί ἡ Κυβέρνησις προσδοκᾷ ἐκ τοῦ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως προκειμένου νομοσχεδίου. Προσδοκᾷ αὔξησιν ἐσόδων; Κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ναί. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν περιμένομεν μόνον αὔξησιν ἐσόδων, περιμένομεν καί τι ἄλλο· ἐπὶ πλέον περιμένομεν τὴν φορολογικὴν δικαιοσύνην καὶ ἰσότητα. Εἰς τὸ σημεῖον δὲ αὐτό, ἔν τινι μέτρῳ, εὑρέθη σύμφωνος ἡ ἐπεξεργασθεῖσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Διότι πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἐπεξειργάσθη ἐπισταμένως πολυμελὴς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, συμφωνήσασα ἐν πολλοῖς πρὸς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατετέθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλὰ καὶ κρίνασα ἐπιβεβλημένον νὰ καταρτίσῃ καὶ ὑποβάλῃ αὕτη, ἡ Ἐπιτροπή, ἰδίαν ἔκθεσιν καὶ ἴδιον νομοσχέδιον.

§144Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ αὐτὸ συζητεῖται.

§145Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὄχι, κ. Ὑπουργέ, ὑπεβάλλατε ἄλλο· ἑπομένως τοῦτο εἶναι τὸ τρίτον.

§146Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. Εἶναι τὸ νομοσχέδιον τὸ ἰδικόν σας μέ τινας τροπολογίας.

§147Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἔχομεν ἄρα ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας. Ἤτοι τὸ ἀρχικὸν τροπολογημένον ἐν τοῖς πλείστοις, περιλαμβάνον οὐσιώδεις νεωτέρας ὀργανικὰς διατάξεις. Τὰ ἄρθρα τοῦ πρώτου νομοσχεδίου περιωρίζοντο εἰς 30, ἐνῷ τὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου εἶναι περὶ τὰ πεντήκοντα.

§148Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα, ὀργανωτικά.

§149Α. ΠΡΕΚΑΣ. Βλέπετε, ἐγένετο ἓν νέον νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον χρήζει ποιᾶς τινος ἐξετάσεως, ὄχι πλέον κατ’ ἄρθρον, ἀλλὰ ἐξετάσεως κατ’ ἀρχήν. Καὶ δι’ αὐτό, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ συζητηθῇ συμφώνως μὲ τὸν Κανονισμὸν πρῶτον κατ’ ἀρχὴν καὶ εἶτα εἰς πρώτην καὶ δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Θὰ προσπαθήσω ἐν τούτοις νὰ διαφωτίσω εἰς σημεῖα τινὰ τὴν Συνέλευσιν καὶ ἐκ τοῦ καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς τις ἐξ ἡμῶν ὡς πληρεξούσιος, καὶ ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου καθήκοντος τὸ ὁποῖον ἔχω ὡς συμμετασχὼν εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον. Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον «περὶ αὐξήσεως τοῦ κατὰ τὸν νόμον 2749 περὶ ἀναγκαστικοῦ δανείου προσθέτου ποσοστοῦ ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων καὶ τῶν λοιπῶν ἐσόδων», ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Συνέλευσιν. Καὶ εἶπον τότε ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου δὲν προεβλέπετο κυρία φορολογία, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ φορολογίας παρεπομένης. Ἦτο φορολογία τῆς ὁποίας ἡ βάσις κεῖται ἀλλαχοῦ, ἡ βάσις κεῖται εἰς τὴν παγίαν φορολογικὴν νομοθεσίαν, εἰς τὴν φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου, τὴν ἄμεσον καὶ ἔμμεσον φορολογίαν γενικῶς καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας τότε ἐπεβάλλετο ἕνα πρόσθετον ποσοστὸν 10%. Ἔλεγον δὲ τότε ὅτι σκοπιμώτερον ἤθελεν εἶσθαι ἂν προηγεῖτο ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σημερινοῦ, τὸ ὁποῖον θέτει καὶ καθορίζει τὰς βάσεις τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας καὶ κατόπιν, ἂν καὶ καθόσον ὑπῆρχεν ἀνάγκη, νὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ προσαύξησιν, ἐπιβάλλοντες νέον τι ποσοστὸν εἰς τὴν παγίαν φορολογικὴν νομοθεσίαν. Τὸ νομοσχέδιον ἐν τούτοις ἐκεῖνο τὸ ἐψηφίσαμεν καὶ ἔσχομεν δι’ ἐκείνου μίαν ἐπιπρόσθετον φορολογίαν 10% ἐπὶ τῆς φορολογίας τὴν ὁποίαν σήμερον θὰ κανονίσωμεν. Καὶ παρατηρῶ ὅτι τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, ὅπως ὑποβάλλεται σήμερον, τροποποιημένον, καθὼς καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀνεμέτρησε βεβαίως τὰς κρατικὰς ἀνάγκας, τὰς ἀνάγκας τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τούτῳ καθώρισε τοὺς φορολογικοὺς συντελεστάς. Ἂν ὅμως ἡ Ἐπιτροπή, καθὼς καὶ τὸ ἀρχικὸν φορολογικὸν νομοσχέδιον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ ἐπακολουθήσῃ ἕτερον νομοσχέδιον, ἐπαυξάνον ἐπὶ πλέον τὴν φορολογίαν, βεβαίως δὲν θὰ ἀνεβίβαζεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεβίβασε τότε, τοὺς φορολογικοὺς συντελεστὰς τῆς παγίας φορολογίας. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι ἀντιληπτὸς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν κατ’ εἶδος φορολογίαν. Ἔχομεν τὴν φορολογίαν τῶν καθαρῶν προσόδων. Κατὰ τὴν κειμένην φορολογίαν, ἡ πρώτη κατηγορία εἶναι ὁ φόρος ἐξ οἰκοδομῶν. Ὁ ἀρχικὸς φόρος τοῦ Δημοσίου εἶναι 11%, ὁ ὑπὲρ τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου ἦτο 1% ἐπὶ πλέον, πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ τελευταίου νομοσχεδίου, σὺν τῇ προσθήκῃ δὲ φόρου ὁδοστρωμάτων κλπ., πλὴν τῆς δημοτικῆς φορολογίας, ἀνεβιβάζετο ὁ φόρος εἰς 13%. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σημερινοῦ ἀπὸ 11% ἀναβιβάζεται ὁ φόρος τοῦ Δημοσίου εἰς 12% σὺν τρία διὰ μίαν τριετίαν, ἄρα γίνεται 15% σὺν δύο καὶ τεσσαράκοντα τώρα διὰ τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον καὶ 2% δι’ ὁδοστρώματα, ἀναβιβάζεται δὲ ἀπὸ 13%, ὅπου ἦτο πρὶν ἡ κειμένη φορολογικὴ στάθμη, ἀναβιβάζεται, λέγω, ἤδη εἰς 19 καὶ 50%, ὥστε ἐπὶ τοῦ προκειμένου βλέπομεν ὅτι αὐξάνεται διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων σημαντικῶς ἡ φορολογία τῶν οἰκοδομῶν καὶ τὴν σοβαρὰν ταύτην αὔξησιν πρέπει νὰ τὴν γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει ἐγκρίνῃ τὸ νομοθέτημα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι παρέχεται εἰς τὸν φορολογούμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὸ εὐεργέτημα ὅτι παραμένει ἀφορολόγητον ποσὸν 2000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον δὲν ἐχορηγεῖτο ἐν τῷ παρελθόντι, ἀλλὰ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀναβιβάζεται ἡ φορολογία εἰς 15% καὶ πλέον, βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 2000 δραχμῶν τὸ ὁποῖον ἀφίνεται ἀφορολόγητον, δὲν εἶναι ποσὸν ἄξιον λόγου δυνάμενον νὰ ἀντισταθμίσῃ τὸν ὄγκον τῆς ἐπιβαλλομένης ἤδη φορολογίας. Ἐρχόμεθα εἰς ἄλλην κατηγορίαν, εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἐκμισθώσεως τῶν γαιῶν. Ἔχομεν ἀρχικὸν φόρον 11% καὶ 1% τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον 12%, ἤδη τὸ νομοσχέδιον τὸ κάμνει 12% καὶ 2,40 διὰ τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον, διότι τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον ἐγένετο ἀπὸ 10% εἰς 20%.

§150Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φόρος τοῦ σίτου καὶ τῶν ἀλεύρων.

§151Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἄλλο αὐτό.

§152Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ φόρος τῶν ἀλεύρων πρέπει νὰ καταργηθῇ διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου, ὁ ὁποῖος ἔχει φθάσει εἰς 10 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν.

§153Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἔχομεν τὴν φορολογίαν τῶν κινητῶν ἀξιῶν, ἥτις εἶναι 10% καὶ 1% τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον γίνεται 11% (ἀναγινώσκει). Ἤτοι ἀπὸ 8,80 διπλασιάζεται περίπου εἰς 16 καὶ 12. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν ὅτι ὑπὲρ τῶν μικρῶν φορολογουμένων λαμβάνεται πρόνοια ἐξαιρετικὴ ὄντως, ὥστε πρόσοδος ἀνερχομένη μέχρις 25,000 δραχ. νὰ ἀφίνεται ἀφορολόγητος.

§154Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πόσον ἀφῃρεῖτο προηγουμένως;

§155Α. ΠΡΕΚΑΣ. 4.000, ἐνῷ τώρα ἀφαιροῦνται 25,000 δραχ.

§156Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἀφαιροῦνται 40 χιλιάδες δραχ.

§157Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὁ φόρος καθαρᾶς προσόδου ἐξ ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων ἦτο ἀρχικὸς 6% καὶ 50 λεπτά. Ἤδη ἀναβιβάζεται εἰς 13 καὶ 20 λεπτά. Ἡ αὐτὴ εὐεργεσία παρέχεται καὶ ἐδῶ. Ἀντὶ 4.000 δραχμῶν, ἀφίνεται ἀφορολόγητον ποσὸν 25,000 δραχμῶν. Καὶ ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὸν φόρον τῶν γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων, αἵτινες ἐφορολογοῦντο πρὸς 3% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου καὶ 30 λεπτὰ ἐπὶ πλέον ὑπὲρ τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου, ἤτοι 3 καὶ 30, ἤδη φορολογοῦνται πρὸς 10% ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ 3% ἐπὶ πλέον διὰ τὴν τριετίαν μέχρι τοῦ 1928 καὶ 2% διὰ τὸ ἀναγκαστικὸν δάνειον, τουτέστι 15 σὺν 60%. Σημειωτέον ὅτι κάτω τῶν 25 χιλιάδων δραχμῶν ἀπαλλάσσονται, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ φόρου τῶν καθαρῶν προσόδων, ἐπὶ πλέον δέ, ἐνῷ πρότερον ἐφορολογεῖτο ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος, σήμερον φορολογεῖται ἡ καθαρὰ τοιαύτη. Ἔχομεν ἐξ ἀντιθέτου ἐπιβολὴν στρεμματικῆς φορολογίας, ἡ ὁποία ἐπιβαρύνει ἐπιπροσθέτως τὴν γεωργικὴν ἐπιχείρησιν καὶ ἐν γένει τὴν γεωργίαν, τὴν φορολογίαν δὲ ταύτην τὸ νομοσχέδιον τὴν ἀναβιβάζει ἤδη εἰς 4 δραχμὰς κατὰ στρέμμα.

§158Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐψηφίσθη;

§159Α. ΠΡΕΚΑΣ. Περὶ στρεμματικῆς φορολογίας προνοεῖ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον. Ἂν ἀναγνώσητε τὸ ἄρθρον 4, θὰ ἴδητε ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐπιβάλλεται...κλπ.». Αὐταὶ περίπου εἶναι αἱ φορολογικαὶ αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει τὸ νέον νομοσχέδιον καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ ἀντισταθμίσματα ἐλαττώσεως τὰ ὁποῖα δίδει ὑπὲρ τοῦ πολὺ μικροῦ φορολογουμένου. Ἐλπίζω ὅτι χάριν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἡ αὔξησις τοῦ φορολογικοῦ συντελεστοῦ θὰ εἶναι τοιαύτη ὥστε νὰ ὑπερκαλύψῃ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀφίνεται διὰ τὸν μικρὸν φορολογούμενον καὶ τοιουτοτρόπως νὰ προκύψῃ ποσόν τι ἄξιον λόγου δι’ ἐνίσχυσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐκ τῆς ἀμέσου φορολογίας, κ. Ὑπουργέ, συμπεραίνω ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν περὶ τὸ ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιδιώκεται ἴσως–ἴσως, ἂν ὄχι νὰ τὸ διπλασιάσωμεν, τοὐλάχιστον νὰ πάρωμεν ⅔ ἀκόμη ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου περίπου.

§160Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κακόν.

§161Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἐκεῖ τείνει τὸ πρᾶγμα.

§162Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ λέγω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, ὄχι διότι αὐξάνεται τὸ φορολογικὸν ὅριον, ἀλλὰ διότι καθίσταται εὐκολωτέρα ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων. Βεβαίως ἐπέρχονται μερικαὶ αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀπαραίτητοι, διότι ἀπαλλάσσεται ἡ φορολογία τῶν ἐκτάκτων κερδῶν. Ἑπομένως, ἀφοῦ χάνωμεν τὴν φορολογίαν αὐτήν, ἔπρεπε νὰ τὴν ἀναπληρώσωμεν διὰ τὰ τρία ἔτη καὶ κατόπιν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστώς. Ἐπίσης δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἐπέρχονται ἄλλα πλεονεκτήματα, ὡς λ.χ. τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως ἀπὸ 4,000 δραχ. ἀναβιβάζεται εἰς 25,000 δραχ. Προκειμένου δὲ εἰδικώτερον περὶ γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι θὰ φορολογήσωμεν τὸ εἰσόδημα τὸ κάτω τῶν 50,000 δραχμῶν, ἀφοῦ ἀφαιρέσωμεν τὰς 25,000 δραχ. Σᾶς ἐρωτῶ κατόπιν αὐτῶν: Εἶναι δυνατὸν νὰ πάρωμεν τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸν γεωργόν, ἐκτὸς τοῦ φόρου τοῦ στρεμματικοῦ; φορολογούμενος θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερα ἢ ὄχι;

§163Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπειδὴ δὲν ἐδόθη εἰς ἡμᾶς ὁ καιρὸς νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ὅπως ἀπασχοληθῶ εἰς γενικότητάς τινὰς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπιφυλασσόμενος ἵνα καὶ ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου εἰδικῶς, ὅταν ἔλθῃ ἕκαστον ἄρθρον πρὸς συζήτησιν, ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου. Καὶ ἐπειδὴ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἴδιον νομοσχέδιον, θὰ τονίσω τὰ σημεῖα ἐκεῖνα μόνον, ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ νέον νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διΐσταται πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ὄχι ὅλα, ἀλλὰ τὰ κατ’ ἐμὲ ἄξια λόγου. Καὶ συγκεκριμένως πρωτίστως ἔχομεν τὴν περίπτωσιν τῆς ἐπιβολῆς, ὅπως εἶπον, στρεμματικοῦ φόρου ἐπὶ πασῶν τῶν καλλιεργημένων γαιῶν... Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, κατόπιν ὡρίμου σκέψεως καὶ μελέτης, ἐδέχθη τὴν ἄποψιν τῆς ἐπιβολῆς στρεμματικοῦ δικαιώματος τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ φορολογία τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου μετατρέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς φορολογίαν καθαρᾶς προσόδου καὶ συνεπῶς ἐπέρχεται ἕνας κλονισμὸς τοῦ γεωργοῦ.

§164ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ αἱ δύο φορολογίαι;

§165Α. ΠΡΕΚΑΣ. Καὶ αἱ δύο.

§166Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπιβάλλεται ἓν πάγιον τέλος. Κατόπιν ἔρχεται ἡ φορολογία τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἀλλὰ πῶς γίνεται; Πρέπει πρῶτον ὁ γεωργὸς νὰ ἔχῃ εἰσόδημα 50,000 δραχμῶν. Εἶναι δυνατὸν γεωργὸς νὰ ἔχῃ 50.000 δραχμῶν ἀκαθάριστον πρόσοδον; Κατόπιν θὰ τῷ ἀφαιρέσωμεν 25,000 δραχ. τοὐλάχιστον, θὰ τῷ ἀφαιρέσωμεν ὅλα τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα θὰ κάμῃ διὰ νὰ προέλθῃ τὸ καθαρὸν εἰσόδημα καὶ τότε θὰ τὸ φορολογήσωμεν. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Τί θὰ πάρωμεν; Εἶναι δυνατὸν νὰ πάρωμεν τίποτε ἀπὸ τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου;

§167Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ πληρώσῃ καὶ τὸ κεφάλαιον ὡς εἰσόδημα.

§168Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ φόρος αὐτὸς τῶν τεσσάρων δραχμῶν εἶναι τεσσαράκοντα λεπτὰ κατὰ στρέμμα. Τὸ περιπλέον τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωμεν ἐνδιαφέρει τοὺς μεγάλους γεωργούς, τοὺς τσιφλικιούχους ἂν ὑπάρχουν τοιοῦτοι. Ἂν δὲν ὑπάρχουν, δὲν θὰ φορολογήσωμεν κανένα.

§169Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ φορολογῶνται αἱ καλλιεργήσιμοι γαῖαι καὶ ὄχι αἱ ἀκαλλιέργητοι.

§170Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τὸ στρεμματικὸν δικαίωμα, τὸ ἐπιπλέον ἐπιβαλλόμενον πλὴν τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐθεωρήθη ὡς λογικὸν καὶ δίκαιον καὶ ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μετατρέπεται ἡ φορολογία αὐτὴ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου εἰς καθαρὰν πρόσοδον καὶ ἀφίεται καὶ ποσὸν καθαρᾶς προσόδου 25,000 ἐλεύθερον πάσης φορολογίας. Δι’ αὐτὸ προσεχώρησεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀπεδέχθη τὴν ἄποψιν ταύτην ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι τὸ στρεμματικὸν δικαίωμα θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἴσον δι’ ὅλας τὰς φορολογουμένας γαίας. Ἀλλὰ διαιρεῖ τὰς γαίας εἰς πεδινὰς καὶ ὀρεινάς. Καὶ διὰ μὲν τὰς πεδινὰς ὁρίζει πρὸς 4 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, διὰ δὲ τὰς ὀρεινὰς πρὸς 3 δραχμάς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶναι ἐντὸς τοῦ δικαίου, νὰ ὑπάρχῃ ποιά τις διαφορὰ μεταξὺ ὀρεινῶν καὶ πεδινῶν γαιῶν. Διότι αἱ ὀρειναὶ γαῖαι δὲν εἶναι τόσον προσοδοφόροι ὅσον αἱ πεδιναί. Ἀλλ’ ἐξ ἄλλου πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι γεννᾶται δυσχέρεια πολλὴ κατὰ τὴν ἐξακρίβωσιν περὶ τοῦ ποία ἔκτασις δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὀρεινὴ καὶ ποία δύναται καὶ πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πεδινή. Καὶ πιθανὸν διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ ἀφωμοίωσεν ὅλας τὰς φορολογουμένας γαίας. Ἂν καλῶς ἔπραξε διὰ τὴν εὐκολίαν τῆς ὑπηρεσίας, ἴσως δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ καὶ τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς φορολογίας. Μεταξὺ τριῶν καὶ τεσσάρων προὐτίμησε τὰς τέσσαρας ἀντὶ τῶν τριῶν. Θὰ ἦτο νομίζω σκόπιμον καὶ δίκαιον νὰ προτιμήσῃ τὸ κατώτατον ὅριον, δηλαδὴ τὰς τρεῖς.

§171Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ τὰ μοιράσωμεν.

§172Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐννοεῖτε νὰ ἰσοπεδωθῇ τὸ Διάταγμα, ἐγὼ θὰ προτιμοῦσα τὸ 3.

§173Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ φόρου. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀποδώσωμεν δικαιοσύνην φορολογικήν, θὰ ἔπρεπε νὰ διακρίνωμεν ποιότητας. Τί θὰ εἴπῃ ὀρειναὶ ἢ πεδιναί; Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ὑπάρχουν ὀρειναὶ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολυτιμότεραι ἀπὸ τὰς πεδινάς.

§174Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἄλλη διάταξις, ἡ ὁποία θὰ περιελαμβάνετο εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι μία διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον 13 παράγρ. 4, ἡ ὁποία φαίνεται νὰ ἔχῃ κάποιαν ἐκπόρευσιν ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον. Τώρα δὲν ἠξεύρω διατί παρενεβλήθη ἡ διάταξις αὕτη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ἐν σχέσει πρὸς τὴν μακροσκελεστάτην διάταξιν αὐτὴν εἶναι ἡ τελευταία διάταξις, ἡ ὁποία λέγει ὅτι ἡ παροῦσα διάταξις ἰσχύει ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ προμνησθέντος Διατάγματος. Ἀλλὰ τὸ Ν. Διάταγμα ἦτο τῆς 19ης Μαρτίου 1923. Προκειμένου περὶ φορολογικῶν νόμων καὶ φορολογικῶν διατυπώσεων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προσέχῃ κανεὶς εἰς τὰς ἀναδρομικὰς διατάξεις, διὰ νὰ γνωρίζῃ εἰς τί ἀφορᾷ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ διὰ ποῖον λόγον ἐκρίθη σκόπιμον ὅπως ἡ διάταξις αὐτὴ ἀναδράμῃ μέχρι τοῦ 1923.

§175Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διασαφηνίζει ἄλλας διατάξεις. Αἱ ὑπεκμισθώσεις φορολογοῦνται ὡς ἐπιχειρήσεις ἐμπορικαί, ἐνῷ δὲν εἶναι ὀρθόν. Νομίζω ὅμως ὅτι ἡ τετάρτη παράγραφος αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ λείψῃ.

§176Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τότε δὲν γεννᾶται οὐδὲν ἐρώτημα. Εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον ἡ τελευταία παράγραφος εἶναι ἡ ὁρίζουσα ποσοστὰ ὑπὲρ τῶν συμβολαιογράφων. Ἄλλη διαφορά, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ σχεδίου τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου, ὄχι τοῦ ἀρχικοῦ, εἶναι ὅτι προκειμένου περὶ τέλους ἀσκήσεως ἐπαγγέλματος, τὸ μὲν σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὥρισε 50 δραχμὰς μέχρι τοῦ πληθυσμοῦ 2.000, τὸ νέον τοὺς ὑποβιβάζει 50 δραχμὰς μέχρι πληθυσμοῦ 1000 καὶ ἑπομένως πέρα τῶν 1000 κατοίκων θὰ πληρώνουν 100 δραχμάς. Ὥστε ἐδῶ μεταξὺ 1000 καὶ 2000 διπλασιάζει τὸ τέλος, τὸ κάμνει ἀπὸ 50 εἰς 100. Ἀλλά, κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, εἰς τὸ ἄρθρον 23 περιλαμβάνονται διατάξεις ἑρμηνευτικαί, αἱ ὁποῖαι δὲν μεταβάλλονται εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον.

§177Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγεννήθησαν πολλὰ ζητήματα καὶ τὰ ζητήματα αὐτὰ λύονται ἑρμηνευτικῶς.

§178Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἐκεῖ ὅπου ῥιζικῶς διαφωνεῖ τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 25, εἰς τὸ ὁποῖον προστίθενται φορολογίαι. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη ὅπως ἡ πρόσθετος αὐτὴ φορολογία περιορισθῇ μόνον εἰς τρεῖς κατηγορίας, τουτέστιν εἰς τὴν τρίτην, ἐπὶ τῶν κινητῶν ἀξιῶν δηλαδή, εἰς τὴν τετάρτην ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ εἰς τὴν ἑβδόμην τῶν ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων, δηλαδὴ τὰ πρόσθετα αὐτὰ φορολογικὰ ποσοστά, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται διὰ τὰ ἔτη 1924–1925, 1925–1926, 1926–1927 καὶ 1927–1928, νὰ περιορισθοῦν μόνον εἰς αὐτὰς τὰς τρεῖς κατηγορίας, ἐνῷ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον ἐπεκτείνει τὴν φορολογίαν ταύτην τὴν πρόσθετον εἰς ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν ἀμέσων φόρων. Ἐπιβάλλει καὶ εἰς τὰς οἰκοδομὰς καὶ εἰς τὰς γαίας καὶ εἰς ὅλα ἐν γένει. Αἱ οἰκοδομαὶ φορολογοῦνται προσθέτως μὲ 3%, αἱ τῶν μισθωτῶν ὑπηρεσιῶν φορολογοῦνται προσθέτως μὲ 7%. Ἐδῶ εἶναι μία διαφωνία, ἡ ὁποία παρατηρεῖται μεταξὺ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπροπόνησεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ τοῦ νομοσχεδίου. Παραλείπων ἄλλας λεπτομερείας καὶ ἐπιφυλασσόμενος εἰς τὰ ἄρθρα ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, φθάνω εἰς τὸ σημεῖον ὅπου τερματίζεται τὸ ἀρχικὸν σχέδιον. Καὶ ἐδῶ εἶναι ἓν ὅλως διόλου νέον νομοθέτημα ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 25 καὶ κάτω, εἶναι νομοθέτημα ὀργανικὸν ἄξιον λόγου καὶ ἄξιον ἰδιαιτέρας μνείας καὶ ὄχι νομοθέτημα φορολογικόν. Ὁμιλεῖ περὶ ἱδρύσεως σχολῆς οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων. Εἶναι ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ εἰδικῶς τὴν Συνέλευσιν δι’ εἰδικοῦ νομοθετήματος καὶ ὄχι νὰ παρεμβληθῇ.

§179Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν συνεπάγεται δαπάνας, διατί ὄχι;

§180Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τώρα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 39 ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι δίδονται προνόμια εἰς τοὺς ὑπηρετήσαντας καὶ ὑπηρετοῦντας εἰς τὰς Νέας Χώρας. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται ὅτι χρήζει τροποποιήσεως. Ἀντιλαμβάνομαι τὸν λόγον καὶ τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ προνοήσῃ ὅπως παράσχῃ πλεονεκτήματα εἰς τοὺς ὑπηρετοῦντας εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ μάλιστα εἰς τὰς παραμεθορίους, ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐκταθῇ ἀναδρομικῶς καὶ εἰς τοὺς δι’ οἱονδήποτε λόγον κατὰ τὸ παρελθὸν μὴ ὑπηρετήσαντας νὰ μειονεκτῶσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπῆγαν, καὶ νὰ προάγωνται κατὰ προτίμησιν. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μελλοντικῶς διὰ νὰ προσελκύσῃ ὑπαλλήλους νὰ ὑπηρετήσουν.

§181Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ διαγράφομεν.

§182Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἅμα τὸ διαγράψητε, εἴμεθα σύμφωνοι.

§183Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Διὰ τὸ παρελθὸν πρέπει νὰ μένῃ, διότι ὑπῆρξαν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι συστηματικῶς δὲν ἐπήγαιναν εἰς τὰς Ν. Χώρας.

§184Α. ΠΡΕΚΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, προκειμένου περὶ ἐπιβολῆς νέων φορολογικῶν βαρῶν, βεβαίως πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοί, πρέπει νὰ τὰ σταθμίζωμεν ἀκριβολογοῦντες καὶ ἐπὶ πάσης λεπτομερείας φορολογικῆς. Καὶ θὰ ἤθελον νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφορμὴν μοὶ ἔδωκαν οἱ λόγοι τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπαυξήσεως κατὰ 10% τῶν ὑπὲρ τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου ποσοστῶν. Κατὰ τὴν λογοδοσίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λογοδοτῶν πρὸς τὴν Συνέλευσιν τῶν μετόχων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1924 ἡ ἀγοραπωλησία τοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθεν εἰς 60.000.000 λίρας Ἀγγλίας, τὰ ὁποῖα πρὸς 300 δραχ. τὴν λίραν, ὅσον εἶχε τότε, μᾶς κάμνουν 20 δισεκατομμύρια 500 ἑκατομμύρια δραχμάς. Ἂν εἰς τὰ 60.000.000 λίρας ὑπολογίσωμεν ὅτι ἡ Τράπεζα ἐκέρδισε δύο δραχμὰς κατὰ λίραν τὸ minimum—διότι φαντάζομαι ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν κάμνει τὴν ἀγοραπωλησίαν τοῦ συναλλάγματος διὰ τὴν ψυχὴν τοῦ πατέρα της, οὔτε ἀποκλειστικῶς διὰ νὰ διευκολύνῃ τὸν κόσμον, ἀλλὰ τὸ κάμνει μὲ τὸ ἀζημίωτον, τὸ δὲ ἀζημίωτον εἶναι δύο δραχ. τὴν λίραν—ἔχομεν λοιπὸν 140.000.000 κέρδος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἀνώνυμος Ἑταιρεία εἶναι βεβαίως εὐεργετικὴ διὰ τὸ ἐμπόριον, διὰ τὴν ἀγοράν, ἀλλ’ εἶναι ἐξίσου γνωστὸν ὅτι τὰ μεγαλύτερα κέρδη τῶν ἀνωνύμων τραπεζιτικῶν Ἑταιρειῶν ἀπορρέουν ἀκόπως ἐκ τοῦ συναλλάγματος καὶ μάλιστα ἐκείνων τῶν τραπεζιτικῶν ἱδρυμάτων, τὰ ὁποῖα διαθέτουν καταθέσεις ἀτόκους, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ χρησιμοποιοῦν πρὸς ἀγοραπωλησίαν συναλλάγματος. Ἂν ἔχωμεν ἐδῶ εἰς τὸ μέγα ἵδρυμα, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, περὶ τὰ 70.000.000 λίρας ἀγοραπωλησίαν συναλλάγματος κατὰ τὸ 1924, ἔχω τὴν πληροφορίαν ὅτι καὶ εἰς ἄλλην Τράπεζαν ἀνῆλθε τὸ ποσὸν τῆς ἀγοραπωλησίας εἰς 34 ἑκατομμύρια λίρας, τουτέστι 10 δισεκατομμύρια δραχμάς. Τότε, ἡ μὲν Ἐθν. Τράπεζα πρὸς δύο δραχμὰς τὴν λίραν θὰ κερδίσῃ 140,000,000 ἀκόπως ἀπὸ τὸ συνάλλαγμα, ἡ δὲ Τράπεζα Ἀθηνῶν τὸ ἥμισυ ποσόν, ἤτοι 70,000,000 περίπου ἐκ τοῦ συναλλάγματος. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν τὰ κέρδη αὐτῶν ἔρχονται ἀκόπως καὶ ἀζημίως εἰς τὰς Τραπέζας, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ στρέψῃ τὸ Κράτος καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου τὴν προσοχήν του καὶ νὰ ἐπιβάλῃ ὄχι πλέον φορολογίαν, ἀλλὰ συμμετοχὴν εἰς τὰ ἐκ τοῦ συναλλάγματος προκύπτοντα κέρδη τῶν Τραπεζῶν;

§185Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τῶν πράξεων τοῦ συναλλάγματος ἔχω ἕτοιμον νομοσχέδιον.

§186Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἐπιφυλασσόμενος ὅπως καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὁμιλήσω ὅπου ὑπάρξῃ λόγος, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§188Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου αἰτιολογεῖται ἐκ λόγων ὑπερτέρας ἀνάγκης καὶ δι’ αὐτὸ θὰ περιορισθῶ εἰς βραχείας τινας παρατηρήσεις. Καὶ πρώτην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου 1140 ὅσον ἀφορᾷ τὴν φορολογίαν τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν. Εἰς τὴν παράγρ. 1ην περιλαμβάνεται ἡ φράσις ὅτι «θεωρεῖται φορολογητέα ἡ ἔκτασις, ἂν ἐφορολογήθη ἐφάπαξ ἐντὸς τῆς διετίας, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι φορολογεῖ καὶ τὰς ἐν ἀγραναπαύσει, φορολογεῖ δηλαδὴ δίς. Οὔτε δίκαιον οὔτε ὀρθὸν λοιπὸν εἶναι νὰ φορολογῆται δὶς ἓν κτῆμα. Κύριε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, ἔχετε τὴν γνώμην ὅτι ἐπειδὴ ἓν πρᾶγμα δὲν ἔγινε καλὰ πρέπει νὰ τὸ κάμητε χειρότερον; Εἶμαι τῆς γνώμης, κ. Ὑπουργέ, ὅτι τὰς 4 δραχμὰς πρέπει νὰ τὰς κάμητε τρεῖς. Δευτέρα παρατήρησις εἶναι ἐπὶ τοῦ τόκου ὑπερημερίας. Ἐφόσον τὸ Δημόσιον δὲν ἐκανόνισεν ἀκόμη τὸν τόκον τῶν ἰδιωτικῶν δανείων δὲν δικαιοῦται νὰ εἴπῃ διὰ τὸν ἑαυτόν του ὅτι θὰ πάρῃ 12%. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐψήφισε 12%, σεῖς πρέπει νὰ διατηρήσητε τὸ 7%.

§189Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι δά, δὲν τὸ δέχομαι αὐτό.

§190Ν. ΞΗΡΟΣ. Τρίτη παρατήρησις, κ. Ὑπουργέ, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τὰς ὁποίας εἰσηγάγετε σχετικῶς πρὸς τὰς ὑπὸ ἐκδίκασιν ἀποφάσεις, εἰσάγετε νέον σύστημα τρόπον τινὰ ἐκδικάσεως τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τῶν ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων καὶ ὑπάγετε τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς ἰδιαιτέρως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Εἰς τὸ ἄρθρον 14 σελὶς 12 τοῦ σχεδίου τοῦ τελευταίου, τοῦ τροπολογημένου, καθορίζεται ἐν παραγράφῳ 5ῃ ὅτι (ἀναγινώσκει).

§191Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ διαγράφεται ὁλόκληρον, πλὴν τῆς τελευταίας παραγράφου.

§192Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτῆς ἔχω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: Κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν τὴν παλαιοτέραν, ὑπάρχει τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἀνακρίσεως κατ’ ἀποφάσεων δευτεροβαθμίων δικαστηρίων. Ἦλθε κατόπιν ἡ Ἐπανάστασις καὶ δι’ ἑνὸς Διατάγματος τοῦ κ. Κοφινᾶ κατήργησεν αὐτό. Ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς ἀναιρέσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐξεδικάσθησαν. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀναιρέσεων ἤθελον νὰ ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν, ἤτοι νὰ ἐπιτραπῇ νὰ εἰσαχθοῦν αἱ ἐκκρεμεῖς ἀναιρέσεις ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Αἱ ἐκκρεμεῖς δηλαδὴ αἱ ἀσκηθεῖσαι ἀναιρέσεις.

§193Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολὺ καλά. Τὸ δέχομαι.

§194Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ συναφῶς, ἂν θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ δοθῇ μία παράτασις διὰ τὴν ἀνανέωσιν τῶν χρεῶν. Νὰ δώσωμεν μίαν παράτασιν τριῶν μηνῶν ἢ ἓξ μηνῶν δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπρόφθασαν νὰ κάμουν τὰς ἀναιρέσεις τῶν χρεῶν.

§195Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα. Δεκτόν.

§196Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂν θὰ ἦτο δυνατόν, νὰ μοὶ εἴπητε· ἐννοεῖτε πάσας τὰς ἀποδοχὰς ἢ τὰς ἀποδοχὰς τῶν μισθῶν, τῶν ἐπιδομάτων καὶ τὰ λοιπά; Αὐτὸ τὸ «καὶ τὰ λοιπὰ» τί σημαίνει;

§197Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πρόκειται περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων, τῶν καθαρῶς ἀποδοχῶν.

§198Ν. ΞΗΡΟΣ. Καὶ τέλος, κ. Ὑπουργέ, ἔρχομαι εἰς τὴν σελίδα 28 τοῦ νομοσχεδίου σας ἄρθρον 33 τὸ νῦν προστεθέν. Ἐγένετο πολὺς λόγος εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅταν συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐνίσχυσις εἰς τὰς οἰκοδομάς, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀπὸ τὸ 1923 καὶ ἐντεῦθεν. Καὶ τὸ Κράτος ἐψήφισεν ἕνα νόμον συναφῆ πρὸς τὴν ἀντίληψιν αὐτὴν καὶ εἶπεν ὅτι τὰς νεοδμήτους οἰκίας τὰς ἀπαλλάσσει ἐπὶ μίαν εἰκοσιπενταετίαν τοῦ ἐγγείου φόρου. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν ὥστε τὸ Κράτος νὰ συντομεύσῃ λησμονῶν τὰς ὑποσχέσεις τὰς ὁποίας ἔδωκεν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι οἰκοδόμησαν, τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι τὸ ἠνάγκαζαν νὰ μεταβάλῃ πολιτικὴν καὶ τὴν εἰκοσιπενταετίαν νὰ τὴν κάμῃ δεκαετίαν.

§199Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἦτο πολύ.

§200Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ἦτο πολὺ ἢ ὀλίγον, ἀλλὰ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι τὸ Κράτος ἔθεσεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς μίαν παγίδα. Δίδει μίαν παράτασιν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ τὴν μίσθωσιν, ἀλλὰ τὰ 25 ἔτη τὰ κάμνει 10.

§201Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν λέγω αὐτό.

§202Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸ πλεονέκτημα τὸ ὁποῖον ἔχουν αἱ οἰκοδομαὶ τῷ 1923 τὸ δίδομεν καὶ εἰς τὸ 1925. Καὶ ἰδοὺ τί λέγομεν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐν τῷ Διατάγματι φράσις «τοῦ 1923» ἀντικαθίσταται διὰ τῆς φράσεως «1925». Ἂν θέλητε νὰ κάμωμεν 15 ἑρμηνείας, ἀφήσατέ το. Θὰ ἐπεθύμουν, κ. Ὑπουργέ, νὰ διατυπωθῇ σαφέστερον τὸ πρᾶγμα, ἐφόσον εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν ἀντίληψιν τὴν ὁποίαν ἔχετε, ὅτι αἱ μὲν παλαιαὶ οἰκοδομαὶ θὰ εἶναι ἀπηλλαγμέναι ἐπὶ εἰκοσιπενταετίαν, αἱ δὲ νεώτεραι θὰ εἶναι ἀπηλλαγμέναι ἐπὶ δεκαετίαν.

§203Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ διατυπωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§204Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς πρόσθετον τροπολογίαν: Ὑπάρχει μία ἀντίληψις ὅτι εἶναι συμφέρον καὶ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ταχύτερον ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τὰ φορολογικὰ καὶ δι’ αὐτὸ ἐγὼ προτείνω, συμφώνως μὲ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑποβάλλει «περὶ παρατάσεως προθεσμίας κλπ.», ὅπου περιορίζεται ὁ χρόνος τῆς φορολογίας τῆς ἀναλυτικῆς ἐπὶ 15 ἔτη, προτείνω, ὅπως οἱ ἰδιοκτῆται ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας τῆς πενταετοῦς τῆς συνολικῆς, νομίζω δὲ ὅτι δύνασθε νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὴν δεχθῆτε, διότι ἐγὼ εὑρίσκω ὅτι θὰ ἔχητε συντομώτερον τὰ ἀποτελέσματα τὰ φορολογικά. Ἂν θέλητε νὰ ἐξετάσητε εὐρύτερον τὸ ζήτημα, ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν σᾶς ὑποβάλλω εἶναι συμφέρουσα, διότι, ἀντὶ νὰ ἔχητε τὰ ἀποτελέσματα μετὰ 10 ἢ 20 ἔτη, θὰ τὰ ἔχητε μετὰ μίαν πενταετίαν.

§205Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δηλαδὴ νὰ ἀπαλλαγῶσι τοῦ συνθετικοῦ φόρου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀκίνητον.

§206Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα.

§207Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ κάμω.

§208Ν. ΞΗΡΟΣ. Πῶς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὸ κάμητε, ἀφοῦ πρὸ ὀλίγου ἀπηλλάξατε ἄλλους;

§209Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τώρα νὰ γνωρίζω τί θὰ πάρω.

§210Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἰς τὸ Διάταγμα περὶ ἐνοικιοστασίου περιελήφθη μία διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῶν οἰκιῶν ἐδαπανήθη πλέον τοῦ ἡμίσεος τῆς ἀξίας τοῦ οἰκοδομήματος κατὰ τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται ἡ ἀποτίμησις, ἔχει ὡρισμένας ὠφελείας ὁ ἰδιοκτήτης. Ἂν θελήσωμεν νὰ συνδυάσωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν πρὸς τὸ φορολογικὸν σύστημα, θὰ εἶναι ὀρθόν, διότι εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Διατάγματος τῆς 20 Ἀπριλίου 1923 περιλαμβάνεται νὰ θεωροῦνται ἐπίσης ὡς νεόδμητοι οἰκίαι καὶ ἐκεῖναι διὰ τὰς ὁποίας ἐδαπανήθησαν πλέον τοῦ ἡμίσεος δι’ ἐπισκευάς, ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ τὰς ἀπαλλάξητε τοῦ ὑπερβάλλοντος ὑπερτιμήματος, ἐφόσον ἐδαπανήθη πλέον τοῦ ἡμίσεος τῆς ἀξίας τῆς οἰκοδομῆς, διότι ἡ οἰκοδομὴ αὐτὴ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς νέα τοιαύτη.

§211Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω ὅτι, ἂν ἐδαπάνησέ τις πρὸς βελτίωσιν τῆς οἰκοδομῆς, αὐτὸ ἐκπίπτει ἀπὸ τὸν φόρον.

§212Ν. ΞΗΡΟΣ. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω κάτι εὐρύτερον· νὰ θεωρηθῇ ὡς νέα οἰκοδομή. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ἀπουσίαν σας ἔλαβα τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, τώρα δὲν τὴν δέχεται.

§213Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν πρόκειται νὰ συνηγορήσω ἐγώ, τότε ἀσφαλῶς δὲν θὰ δεχθῇ τίποτε. (Γέλωτες).

§214Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπον νὰ περιορίσωμεν τὸ χρονικὸν διάστημα καὶ νὰ τὸ κάμωμεν πενταετίαν, ὥστε τὸ εἰσόδημα νὰ μὴ συνυπολογίζεται εἰς τὸν φόρον τῆς οἰκοδομῆς. Μὴ σᾶς φαίνεται ὅτι θὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀφῆκε 25 διὰ τὰ παλαιὰ καὶ διὰ τὰ νέα ἐδέχθη νὰ τὰ κάμῃ 10, ἐγὼ δὲ ὑποστηρίζω, καὶ διὰ τὰ 25, νὰ τὰ κάμωμεν 5. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω τὸ ζήτημα. Οἱ ἰδιοκτῆται, ὅταν εἶδον αὐτὸ τὸ 10%, ἐτρόμαξαν καὶ εἶπον ὅτι θὰ ἔλθῃ βραδύτερον εἷς Ὑπουργὸς καὶ θὰ περιορίσῃ αὐτὰ τὰ 25 ἔτη καὶ διὰ τοῦτο συμφωνοῦν εἰς τὰ πέντε ἔτη διὰ νὰ τελειώνουν. Ἂν θέλουν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἂς μείνουν σύμφωνοι. Ἐγὼ ὑποστήριξα τὴν ἄποψιν αὐτὴν καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἂν θέλῃ, ἂς τὴν ἐγκρίνῃ.

§215Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ τὸ συζητήσωμεν ὡς ἴδιον σχέδιον νόμου ὑπὸ τὴν ἑξῆς κατεύθυνσιν, ὅτι εἰσπράττει μὲν τὸ Δημόσιον τοὺς φόρους τοὺς ὁποίους εἰσπράττει μέχρι σήμερον, ἀλλὰ διὰ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα αἱ νέαι δαπάναι παράγουν, διὰ τὴν ἐπαύξησιν τῆς προσόδου, δὲν λαμβάνονται φόροι.

§216Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, κ. Ὑπουργέ, τὸν πίνακα τοῦ συνθετικοῦ φόρου, θὰ ἴδητε ἓν περίεργον φαινόμενον. Ἂν λ.χ. ἔχω συνολικὸν εἰσόδημα 100,000 δραχμῶν, θὰ πληρώσω πραγματικὸν φόρον συνολικὸν 8,300 δραχ. Ἂν δαπανήσω ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια διὰ νὰ αὐξήσω τὰ εἰσοδήματά μου καὶ νὰ τὰ κάμω 400.000 δραχ., θὰ μοῦ πάρετε 94,000 δραχ. Ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ αὐξήσουν αἱ οἰκοδομαί, διότι θὰ προτιμήσουν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ ἔχουν μικρότερον εἰσόδημα καὶ νὰ πληρώνουν ἐλάχιστον φόρον, παρὰ νὰ ἔχουν μεγάλο εἰσόδημα καὶ νὰ πληρώνουν ἐξωγκωμένον φόρον.

§217Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ εἰς τρεῖς χιλιάδας δραχμῶν τὸ ἐκπιπτόμενον ἐτησίως ποσὸν ἐκ τοῦ εἰσοδήματος ἐξ οἰκοδομῶν, πάντως δὲ δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν μικρῶν ἀγροτικῶν οἰκιῶν. Ἐπίσης παρακαλῶ ὅπως ἡ ἰσχὺς τῆς παραγράφου 4 τοῦ ἄρθρου 2 ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ φορολογικοῦ ἔτους 1924–1925. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 παράγρ. 1 εἶναι δίκαιον, ὅπως ἡ ἐπιβαλλομένη φορολογία κατὰ στρέμμα ὁρισθῇ εἰς 3 δραχμάς, καθὼς καὶ νὰ ἀπαλλαγοῦν ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης οἱ δι’ ἐλαιῶν πεφυτευμένοι ἀγροί. Διαμαρτύρομαι δέ, κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν φορολογικὴν ἀνισότητα, ἡ ὁποία εἰσάγεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου· διότι, ἐνῷ ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων ἐπαγγελματικῶν τάξεων ἀφαιροῦνται ἐκ τῆς καθαρᾶς προσόδου 25,000 δραχμῶν, αἵτινες μένουν ἀφορολόγητοι, διὰ τὸν ἀγροτικὸν κόσμον ἀφαιροῦνται μόνον 20,000 δραχμῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως δεχθῇ καὶ διὰ τοὺς ἀγρότας νὰ μείνῃ ἀφορολόγητον ποσὸν δραχμῶν 25,000. Οὕτω θὰ ἐπέλθῃ ἐξίσωσις τοῦ φόρου δι’ ὅλας τὰς τάξεις.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθεοδώρου ἔχει τὸν λόγον.

§219Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἀφίνετε νὰ ἔλθῃ τὸ σχετικὸν ἄρθρον; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἀποσύρω τὸ νομοσχέδιον.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ γίνῃ κατ’ ἄρθρον ἡ συζήτησις; Θὰ βραδύνῃ πολὺ περισσότερον.

§221Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς βραδύνῃ, κ. Πρόεδρε. Νὰ τελειώνωμεν.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§223ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχει ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Λ. Κουτσοπέταλος.

§225Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐδάφιον 4 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ περίπτωσις δʹ τῆς παραγράφου 5 τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νόμου 1640 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ποσὸν καθαρᾶς προσόδου δραχμῶν 2000 ἐκπίπτεται ὑπὲρ παντὸς ὑποχρέου εἰς δήλωσιν εἰσοδήματος ἐξ οἰκοδομῶν». Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1924 ἤρχισεν ἡ ἰσχὺς τῆς νέας πενταετίας φορολογίας οἰκοδομῶν. Κατὰ τὸν νόμον 1640 ἐξαιροῦνται τῆς φορολογίας αἱ οἰκοδομαί, τῶν ὁποίων τὸ ἐπαυξανόμενον εἰσόδημα εἶναι κάτω τῶν 600 δραχμῶν. Οἱ νέοι κατάλογοι συνετάχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ νόμου καὶ θὰ ἰσχύσουν καὶ διὰ τὸ 1924– 1925 καὶ διὰ τὸ 1925–1926. Οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι ἐνέγραψαν εἰς τοὺς καταλόγους καὶ τὴν τελευταίαν καλύβην. Ὡς συνέπεια τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου θὰ εἶναι ἡ ἐξέγερσις ἐναντίον τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἔχῃ πολὺ δίκαιον ὁ κόσμος· διότι ἔφθασαν οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι νὰ ἐγγράψουν εἰς τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους ὄχι πλέον τὰς οἰκίας καὶ τοὺς οἰκίσκους, ἀλλὰ καὶ τὰς καλύβας τὰς ποιμενικάς, ἀφοῦ καὶ αὐταὶ ὑπολογίζονται ὡς ἔχουσαι ἐτήσιον εἰσόδημα 600 δραχμῶν. Δοθείσης τῆς εὐκαιρίας, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ διορθωθῇ τώρα νομοθετικῶς τὸ πρᾶγμα, διότι μετ’ οὐ πολὺ θὰ ἀρχίσῃ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου οἰκοδομῶν καὶ θὰ ἔχωμεν ἐξέγερσιν τεραστίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπολογίσωμεν.

§226Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς γίνῃ 3000 δραχμῶν.

§227Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς νέας πενταετίας· δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1924.

§228Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν δὲν ἐβεβαιώθησαν.

§229Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Οὐδὲ ἐβεβαιώθησαν οὐδὲ εἰσεπράχθησαν. Ὑπόχρεοι εἰς δήλωσιν ἦσαν πάντες ὅσοι εἶχον οἰκίας μὲ εἰκαζόμενον εἰσόδημα ἄνω τῶν 600 δραχμῶν. Κανεὶς χωρικὸς δὲν ἐδήλωσεν. Ἠναγκάσθησαν οἱ ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι νὰ περιφέρωνται, καὶ περιφέρονται ἀκόμη, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν μὴ δηλωθεισῶν οἰκιῶν οἰσοδήματος πλέον τῶν 600 δραχμῶν. Οἱ κατάλογοι λοιπὸν δὲν ἔγιναν ὁριστικοὶ καὶ δὲν ἐβεβαιώθησαν καὶ ἡ εἴσπραξις δυνάμει αὐτῶν δὲν ἐγένετο ἀκόμη. Δύναται λοιπὸν χωρὶς καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἀνατρέξῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ νέου νόμου μέχρι τῆς χρήσεως 1924–1925, μέχρι τῆς ἐνάρξεως δηλαδὴ τῆς νέας πενταετίας.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπόν, μὲ τὴν τροποποίησιν αὐτὴν γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2.

§231Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν εἰσπραχθέντων, διὰ νὰ μὴ γεννηθοῦν ζητήματα, μολονότι εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι οὐδὲ μία δραχμὴ εἰσεπράχθη, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἀνωμαλία ὑπηρεσιακή, ἂς ἐξαιρεθοῦν οἱ καταβαλόντες ἤδη.

§232Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον.

§233Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον βεβαίως· ἀλλὰ μὴ ἀνησυχῆτε, κύριοι· δὲν ἐπλήρωσε κανείς.

§234Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν ἔχει κανεὶς πληρώσει ἀκόμη.

§235ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκει).

§237ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκει).

§239Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν λόγον.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§241Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐπὶ τοῦ 4 ἄρθρου νὰ δεχθῇ τὰς συστάσεις μερικῶν συναδέλφων καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ φορολογία ἡ ἐτησία ἑκάστου στρέμματος καλλιεργουμένου εἰς δραχμὰς 3, ὅπως εἶχε καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ σχέδιόν της. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τὸ δεχθῇ, ἀφοῦ ἔχει ὑπ’ ὄψιν του ὅτι οἱ γεωργοὶ δὲν ἔχουν παρὰ ἐλαχίστας προσόδους.

§242Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔστω τρεῖς καὶ ἥμισυ.

§243Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τρεῖς. Εἰς τοὺς γεωργοὺς θὰ ξεθυμαίνετε πάντοτε, κ. Ὑπουργέ;

§244ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τρεῖς μόνον· τρεῖς.

§245Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν εἶχον ὑποστηρίξει ὅτι ἡ δευτέρα παράγραφος, ἡ ὁποία προσετέθη ἀργότερον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργόν, διότι εἰς τὸ σχέδιον λείπει ὅλως διόλου, ἔπρεπε νὰ διατυπωθῇ ἄλλως, ὅτι ὑπόχρεως εἰς πληρωμὴν στρεμματικοῦ δικαιώματος εἶναι ὁ καλλιεργητὴς τῶν γαιῶν, ἐπὶ ἐμφυτεύσεως δὲ ἢ ἐπὶ ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν βεβαιοῦται ὁ φόρος κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς βάρος τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς βάρος τοῦ ἐμφυτευτοῦ ἢ ἐπιμόρτου καλλιεργητοῦ. Νὰ βεβαιοῦται ἀπ’ εὐθείας τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου εἰς βάρος τοῦ ἰδιοκτήτου. Διατί νὰ καταβάλλῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ νὰ στρέφεται κατόπιν κατὰ τοῦ καλλιεργητοῦ;

§246Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὸ ἄρθρον 21, τὸ 4 νὰ γίνῃ 3, διότι τὸ ἓν στρέμμα βγαίνει εἰς διπλοῦν καὶ αἱ 4 γίνονται 8, καὶ ἐκτὸς τῶν ἄλλων εἰς τὸν ἰδιοκτήτην δὲν μένουσι παρὰ 40% ὀκάδες ἐλαίου, διότι ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει καὶ ἔξοδα δι’ ἐργατικά, δι’ ἐλαιοτριβεῖα κλπ., ὁ δὲ ἰδιοκτήτης δὲν λαμβάνει παρὰ 40%. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ ἐλαία παράγει κατὰ διετίαν μίαν φοράν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὰς 4 δραχ., ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς 3.

§247Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, κάμνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Εἰς τὴν Μυτιλήνην ὅλη ἡ νῆσος εἶναι κατάφυτος ἀπὸ ἐλαίας. Διατί νὰ πληρώσωμεν φόρον 4 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, ἀφοῦ πληρώνομεν ἐξαγωγικὸν φόρον ἕνδεκα ἐπὶ τοῖς ἑκατόν; Μήπως ἡ ἐπιβολὴ τῆς νέας στρεμματικῆς φορολογίας σκοπὸν ἔχει τὴν ἀντικατάστασιν τῆς σχεδὸν καταργηθείσης φορολογίας τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς;

§248Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂν εἶναι φόρος ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ πληρωθῇ, εἶναι αὐτός, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώσῃ ἡ Μυτιλήνη. Εἰς ὅλα τὰ μέρη πληρώνουν φόρον ἐξαγωγῆς, διότι οἱ φορολογούμενοι κερδίζουν.

§249Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ δεχθῆτε τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἐπιβάλλεται ἐτήσιον δικαίωμα ἐκ δραχμῶν τεσσάρων ἐπὶ πασῶν τῶν καλλιεργουμένων καὶ πεφυτευμένων γαιῶν, ἂν ἐκαλλιεργήθησαν τοὐλάχιστον ἐφάπαξ ἐντὸς διετίας τῆς προηγουμένης τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ φορολογικοῦ ἔτους». Διὰ τῆς τροπολογίας μου ταύτης ἐξαιροῦνται τοῦ νέου τούτου φόρου, διότι περὶ νέου φόρου πρόκειται, αἱ ἐλαιόφυτοι ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι, ἐν Λέσβῳ τοὐλάχιστον, δὲν σπείρονται. Καὶ συνεπῶς θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄδικον νὰ πληρώνωσι τὸν νέον τοῦτον φόρον, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ μόνο ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, ἀφοῦ τὸν φόρον τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ἀντικαθιστᾷ. Ἔπειτα ὑπάρχουν καὶ ἰδιοκτῆται ἐκτάσεων πλήρων ἀγρελαίων. Θὰ πληρώνουν καὶ διὰ τὰς ἀγρελαίας φόρον, ἀφοῦ αἱ ἐκτάσεις αὗται αἱ δασώδεις καὶ θαμνώδεις οὐδέποτε καλλιεργοῦνται; Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ἐντελῶς ἄδικον.

§250Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὰς ἀγρελαίας τὰς ἐφύτευσε κανείς;

§251Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Εἶναι αὐτοφυεῖς.

§252Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θὰ πληρώσουν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει.

§253Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις ἡ ὁποία ἐγένετο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἑρμηνευτικὴ τοῦ ἄρθρου.

§254Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Βάζετε ἑπομένως τοιουτοτρόπως μίαν νέαν φορολογίαν. Αἱ νῆσοι πρὸ πάντων θὰ πληρώσωσιν ἕνα κολοσσιαῖον ποσόν. Ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθετήματος ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς καὶ ὄχι ἡ ἐπιβολὴ νέας φορολογίας· διότι ὁ λαὸς εἶναι πλέον ὑπερβεβαρημένος ἀπὸ φορολογίας, ἀφοῦ καὶ αὐτὰ τὰ ἀμπέλια δὲν ἐξαιροῦνται.

§255Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τὰ ἀμπέλια φορολογοῦνται;

§256Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀντικαθιστᾷ ὁ φόρος αὐτὸς τὸν φόρον τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ναὶ ἢ ὄχι; Θὰ ἤθελον ἑπομένως, κ. Ὑπουργέ, νὰ τεθοῦν μετὰ τὸ «ἢ πεφυτευμένων γαιῶν» καὶ τὰ ἑξῆς· «ἐνόσῳ καλλιεργοῦνται πρὸς σποράν». Διότι ἡμεῖς ἐν Λέσβῳ ἁπλῶς καλλιεργοῦμεν τὰς ἐλαίας χωρὶς ὅμως καὶ νὰ τὰς σπείρωμεν.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν χρειάζεται νὰ τεθῇ, διότι ἡ φράσις «πεφυτευμέναι γαῖαι» σημαίνει τὰς φυτευομένας δι’ ἀνθρωπίνης ἐνεργείας, εἶναι δὲ αὗται κυρίως δασώδεις ἐκτάσεις.

§258Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν δέχεσθε τροπολογίαν ἡ ὁποία εἶναι δικαία καὶ ὀρθή· διότι οὐδεμίαν σχέσιν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἡ φορολογία τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς μὲ τὰς ἐλαιοφύτους ἐκτάσεις.

§259Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Εἰς τὴν Κέρκυραν ὑπάρχουν 4,000,000 ἐλαιώνων· ἐφόσον δὲν καλλιεργοῦνται εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνουν 140 δραχμάς;

§260Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δέχεσθε νὰ ἀφομοιωθῇ ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου μὲ τὴν φορολογίαν τῆς ἐλαίας;

§261ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§262Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ τονίσω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰς τὴν Κέρκυραν πληρώνομεν 130 δραχμὰς φόρον κατὰ ἰνδικὴν βαρέλαν ἐλαίου, δηλαδὴ 50 ὀκάδες ἐλαίου πληρώνουν 140 δραχμὰς φόρον. Ἐφόσον λοιπὸν ὁ τόπος αὐτὸς δὲν παράγει ἄλλο προϊόν ἐκτὸς τοῦ ἐλαίου, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρώνῃ καὶ ἄλλον φόρον, ἢ τοὐλάχιστον περιορίσατέ τον.

§263Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ κρασὶ δὲν πληρώνει; Ὁ καπνὸς δὲν πληρώνει;

§264Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Δὲν πληρώνουν τόσον ὅσον τὸ ἔλαιον.

§265ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἡ ἐλαία δὲν ἔχει καμμίαν δαπάνην. Θέλετε νὰ ζητήσητε προνόμιον ὑπὲρ ἑνὸς προϊόντος τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει καμμίαν δαπάνην, ἐνῷ ὁ ἀμπελουργός...

§266ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, τί γίνεται;

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 4 ἄρθρον περιλαμβάνει τρία ἄρθρα, τὸ 21, 22 καὶ 23 τοῦ νόμου 1640.

§268Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Πρὸ δύο μηνῶν προεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἐπερωτήσεως διὰ τὴν φορολογίαν τοῦ ἐλαίου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ ἄδικον καὶ ἄνισον τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου καὶ ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἤρετο ἡ ἀνισότης αὕτη.

§269Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπέβαλα νομοσχέδιον.

§270Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ἐξακολουθεῖ ὅμως ὑφισταμένη μία ἄνισος καὶ ἀδικοτάτη φορολογία. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον, εἰς τὴν ἔκθεσίν της ἀναγνωρίζει ὅτι πράγματι ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου καὶ ἄδικος καὶ ἄνισος εἶναι, ἀλλ’ ἄγνωστον διατί δὲν προέτεινε τὴν ἄρσιν τῆς νομιμοποιήσεως αὐτῆς. Καὶ ἄλλοτε, κ. Ὑπουργέ, εἴπομεν ὅτι φορολογίαν ἐλαίου πληρώνουν μόνον οἱ πληρώνοντες φόρους ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις· διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχουν ἐπίσημοι ἐκθέσεις οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν ἐπανειλημμένας ἐπιθεωρήσεις καὶ οἱ ὁποῖοι κατήγγειλαν ὅτι γίνονται τόσαι καταχρήσεις καὶ λαθρεμπορίαι, ὥστε τὸ Κράτος δὲν εἰσπράττει τίποτε.

§271ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αὐτὸ εἶναι ἀνακριβέστατον.

§272Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσκομίσῃ πίνακας.

§273Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ὁ συνάδελφος κ. Ἡρακλείδης θὰ σᾶς ἀναπτύξῃ ἀπὸ ἐπισήμους πίνακας τί εἰσπράττει τὸ Κράτος διὰ τοῦ ἑνὸς τρόπου τῆς φορολογίας καὶ τί διὰ τοῦ ἑτέρου. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ γίνεται ἡ φορολογία ἐν ὀνόματι τῆς Δικαιοσύνης· διότι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν οὔτε ἄρσιν τῆς φορολογίας οὔτε ἀπαλλαγὴν ἐκ τῆς στρεμματικῆς τοιαύτης, ἀλλὰ ζητοῦμεν φορολογίαν δικαίαν καὶ ἴσην, ἀπορῶ δὲ διατί ὑπάρχει φορολογία ἐπαχθεστέρα δι’ ὡρισμένας περιοχὰς καὶ ἐλαφροτέρα δι’ ἄλλας. Νὰ ὑπάρχῃ ἑνιαῖον σύστημα φορολογίας.

§274Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι εὔκολον. Δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ψυχολογικὴ στιγμὴ διὰ νὰ συζητηθῇ τοιοῦτον ζήτημα, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα.

§275Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Διατί, κ. Ὑπουργέ, ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα; Ἔχομεν συζήτησιν περὶ γεωργικῆς πολιτικῆς, τὸ δὲ ἔλαιον εἶναι γεωργικῆς πολιτικῆς ζήτημα.

§276Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως γνωρίζετε, τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἀπασχολήσει τὰς Ἑλληνικὰς Βουλὰς ἀπὸ μακροτάτων ἐτῶν, προτοῦ ἀποκτήσωμεν τὴν Κρήτην κλπ., διότι ἴσχυεν εἰς τὴν Ἑπτάνησον. Ἐπανειλημμένως ἔγιναν συζητήσεις, ἐπανειλημμένως ἔγιναν καὶ συνῆλθον Ἐπιτροπαὶ καὶ δὲν κατέληξαν ποτὲ εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ἀφομοιώσεως. Ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν συμπαθῶ περισσότερον πρὸς τὴν ἰδικήν σας ἄποψιν, ἀλλὰ θὰ ὁμολογήσητε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν, νὰ ἐξαφανίσωμεν ἓν σύστημα ἰσχῦον ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν.

§277Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ζητεῖτε τὴν ἀφομοίωσιν τῆς φορολογίας τοῦ ἐλαίου διὰ ποῖον λόγον; Διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὸ ἔλαιον τῆς ἐπαρχίας εἴτε τοῦ νομοῦ ἀπὸ τὸν ὁποῖον κατάγεσθε. Λοιπόν, ἀντὶ νὰ ζητῆτε ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι δύσκολον καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀνατρέψῃ ἓν σύστημα τὸ ὁποῖον, τοὐλάχιστον διὰ τὴν Ἑπτάνησον, ἐφαρμόζεται ἀπὸ τοῦ 1863, ζητήσατε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχετε νὰ ζητήσητε διὰ τὸν τόπον σας καὶ ἀφήσατε τὰ ζητήματα αὐτά.

§278Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ἐγὼ καταγγέλλω ταῦτα καὶ παρακαλῶ νὰ δηλώσητε ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχουν ἐκθέσεις ἐπίσημοι ἐπιθεωρητῶν ὑποδεικνύουσαι νὰ ἐνεργηθῇ ἀνάκρισις εἰς τὰς νήσους, εἰς τὰς ὁποίας ἐφαρμόζεται ἡ φορολογία ἐν τοῖς τελωνείοις καὶ αἱ ὁποῖαι καταλήγουν εἰς τὸ ὅτι γίνονται καταχρήσεις. Ὥστε, λέγω, ὅτι, ἂν εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα εἰσαχθῇ φόρος μόνον 5%, τὸ Κράτος θὰ εἰσπράττῃ διπλάσιον φόρον ἀπὸ ὅ,τι εἰσπράττει, ἐν ὀνόματι δὲ τῆς Δικαιοσύνης ζητῶ ὁμοιομορφίαν εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ἐλαίου. Πρὸ ἓξ μηνῶν ἀνεγνωρίσατε τὸ δίκαιον καὶ εἴπετε ὅτι θὰ ὑποβάλλητε νομοσχέδιον, καὶ ὅμως δὲν ὑπεβάλλετε τοιοῦτον. Ἐγὼ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλω τὴν θέλησίν μου· μίαν διαμαρτυρίαν ἁπλῶς κάμνω.

§279Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ τὴν ἄποψιν τοῦ κ. συναδέλφου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πολὺ ὀρθῶς ποιῶν, συνέστησεν εἰς ἡμᾶς τοὺς νέους νὰ σεβώμεθα τὸν Κανονισμόν· ἂν ὅμως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σεβώμεθα τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι εἴμεθα περισσότερον ὑποχρεωμένοι νὰ σεβώμεθα τὸ πολίτευμα ἡμῶν, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀνισότης ἐν τῇ φορολογίᾳ, ἥτις δυστυχῶς φορολογικὴ ἀνισότης ὑπάρχει εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ἐλαίου. Διότι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις, δὲν δύναται ὁ ἐλαιοπαραγωγὸς οὔτε μίαν ὀκᾶν ἐλαίου νὰ ἔχῃ ἀφορολόγητον πρὸς οἰκιακήν του κατανάλωσιν, ἐνῷ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα εἰς ἃ τὸ ἔλαιον φορολογεῖται εἰς τὰ τελωνεῖα, ὅλον τὸ καταναλισκόμενον ἔλαιον ἐπὶ τόπου μένει ἀφορολόγητον.

§280Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσα τοῖς ἑκατὸν πληρώνετε σεῖς;

§281Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε σημαίνει ὅτι ὑπάρχει κάποια ἀνισότης. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὑπάρχῃ ἀνισότης φορολογικὴ μεταξὺ τῶν πολιτῶν· ἐγὼ θέλω, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ὅπως ἡ φορολογία εἶναι ἴση δι’ ὅλους τοὺς πολίτας.

§282Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἀνισότης, ἀνομοιότης ὑπάρχει.

§283Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν ἓν σύστημα ἄνισον νὰ ἰσχύῃ ἐπὶ πλέον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι τοῦτο θὰ περιληφθῇ εἰς ἓν ἄλλο νομοσχέδιον.

§284Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν εἶπον ὅτι θὰ περιληφθῇ εἰς ἄλλο νομοσχέδιον. Εἶπον ὅτι θὰ εἶναι ἀντικείμενον ἄλλου νομοσχεδίου.

§285Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι μία διέξοδος διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι τὸ ἄλλο νομοσχέδιον εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ ποτέ. Δι’ αὐτό, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν πιστεύω νὰ εἶσθε διατεθειμένος, ὅπως περιβάλητε διὰ τῆς ψήφου τῆς Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τὴν ἀνισότητα αὐτήν...

§286Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Μὴ λέγετε τραγικότητας.

§287Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι τραγικότητες. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἀφήσητε ἀφορολογήτους 100 ὀκάδας τοὐλάχιστον ἐλαίου κατὰ οἰκογένειαν καὶ 100 ὀκάδας ἐλαιῶν.

§288Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ἄλλως ἐλαττώσατέ μας τὸν φόρον εἰς 6%.

§289Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλαττώσωμεν τώρα τὴν φορολογίαν.

§290Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν ἡ ἀνισότης τῆς φορολογίας;

§291Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ σύστημα εἶναι τοιοῦτον.

§292Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τὸ διορθώσωμεν. Λοιπὸν παρακαλῶ καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ψηφίσῃ αὐτὴν τὴν τροπολογίαν, διότι βλέπω ὅτι ὅλοι εἶναι σύμφωνοι. Ἐγώ, βλέπετε, ἔφερα μίαν τροπολογίαν διὰ νὰ διευκολύνω τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἑκατὸν ὀκάδες ἐλαίου καὶ ἑκατὸν ὀκάδες ἐλαιῶν νὰ μείνωσιν ἀφορολόγητα δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν.

§293Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν ἀφαιρέσητε τὰς ἑκατὸν αὐτὰς ὀκάδας, θὰ παρουσιασθοῦν ὅλοι ὅτι εἶναι κάτοχοι ἑκατὸν μόνον ὀκάδων, διότι, διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν φορολογίαν, θὰ μοιράζωνται τὰς ποσότητας μεταξύ των.

§294Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διατί εἰς τὰ τελωνεῖα δὲν γίνεται αὐτό;

§295Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι εἶναι εὐχάριστον εἰς μίαν Κυβέρνησιν νὰ θέτῃ φόρους;

§296Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὅταν τῷ ἀφήσωμεν ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως, δὲν συμπεριλαμβάνονται ὅλα;

§297Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν ἡ ἀνισότης;

§298Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἀπὸ τὸ 1860.

§299Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ τὸ διορθώσωμεν. Τότε ἂς φορολογεῖται εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα τὸ ἔλαιον εἰς τὰ τελωνεῖα.

§300Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν εἶναι δυνατόν.

§301Ι. ΠΑΠΑΘΕΟΔΩΡΟΥ. Ναί, ἀλλὰ ἅμα γίνεται κανεὶς Πρωθυπουργὸς ἢ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, τότε ἐπεκτείνει τὸ μέτρον τῆς τοιαύτης φορολογίας καὶ διὰ τὴν πατρίδα του, ὅπως ὁ ἐκ Σάμου πολιτευτὴς κ. Σοφούλης. Καὶ τοῦτο, διότι σᾶς πιέζουν οἱ συμπολῖταί σας.

§302Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἄν πρόκειται ἡ ἀνισότης ἡ φορολογικὴ νὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν πληρεξουσίων, τότε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τί εἴδους δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι αὐτό.

§303Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ (ἢ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ). Ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησιν ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐλάττωσιν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἀπὸ 4 εἰς 3 δραχμάς.

§304Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφθάσαμεν εἰς τὰς 3½.

§305Ι. ΣΤΑΪΚΟΣ (ἢ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ). Καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν κατελήξαμεν εἰς τὰς 4 δραχμὰς διὰ νὰ ἀφήσωμεν ἓν περιθώριον, διότι ἡ Συνέλευσις θὰ ἠξίου νὰ ἐλαττωθῇ εἰς τὰς 3 δραχμάς.

§306Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Εἰς τὴν εʹ σελίδα δ’ ἐδάφιον ὑπάρχει ἡ φράσις «ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς ἐκδόσεώς του». Ἐπειδὴ ἡ ἀπόφασις δὲν φθάνει εἰς τὰ ἀπομεμακρυσμένα μέρη ἐνωρίς, νὰ τροποποιηθῇ «ἀπὸ τῆς τοιχοκολλήσεως εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἐφορίας», διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ λαός.

§307Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς τεθῇ ἀπὸ τῆς τοιχοκολλήσεως.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Ἡρακλείδης ἔχει τὸν λόγον.

§309Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ὅταν κατὰ τὸ 1918 ἐδόθη τὸ σύνθημα τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐτόλμησε νὰ εἰσαγάγῃ πλῆρες σύστημα καὶ διὰ τοῦτο ἀφῆκε τὴν διφορικὴν φορολογίαν. Εἶχεν ὑποσχεθῆ ὅμως ὅτι ἐντὸς τριῶν ἐτῶν θὰ ἐπήρχετο ἀφομοίωσις καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς εἰδικῆς ἐκθέσεως τῆς ὑφισταμένης εἰς τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐπεδιώχθησαν τρεῖς σκοποί. Πρῶτον εἰσαγωγὴ συστήματος ἐπιστημονικῆς ἀρτιότητος, πληροῦντος τὰς ἀνάγκας τῆς φορολογικῆς δικαιοσύνης καὶ δεύτερον ἡ φορολογικὴ ἀφομοίωσις εἰς τὰ διάφορα τμήματα τῆς Χώρας. Ὁ τρίτος σκοπὸς δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ ὅμως Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ νομοσχέδιον, διεπίστωσεν ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργικὴν παραγωγὴν δὲν ὑπάρχει οὔτε ὁμοιομορφία οὔτε φορολογικὴ ἰσότης εἰς τὰ διάφορα προϊόντα καὶ διὰ τοῦτο ἡ φορολογία τῆς καθαρᾶς προσόδου περιωρίσθη εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρπούς, ἐξηκολούθησαν δὲ διὰ λόγους ταμειακοὺς νὰ ἐξαιροῦνται καὶ σήμερον ὁ καπνός, τὸ ἔλαιον, ἡ σταφίς, τὰ κουκούλια καί τινα ἄλλα προϊόντα. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ μὲν τὰ ἄλλα προϊόντα, εἶναι ἑνιαῖον τὸ σύστημα, καίτοι ἡ μὲν σταφὶς φορολογεῖται πολὺ ἐλαφρῶς, ὁ δὲ καπνὸς βαρύτερον, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ δὲν θὰ κάμω λόγον, ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ἔλαιον, ὅπως εἶπον οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἠσχολήθην εἰδικώτερον, ἔχομεν ἐν ἐφαρμογῇ τρία συστήματα. Τὸ πρῶτον εἶναι ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου ἐν τοῖς τελωνείοις, τὸ δεύτερον εἶναι ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις καὶ τὸ τρίτον σύστημα, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐγένετο προηγουμένως λόγος, εἶναι ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου ἐν τοῖς πατητηρίοις. Καὶ κατὰ μὲν τὸ πρῶτον σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ φόρος εἰσπράττεται ἐν τοῖς τελωνείοις, καὶ τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται εἰς τὰς περιφερείας Βόλου, Χίου, Θάσσου, Σάμου, ὁ φόρος ὁρίζεται εἰς 8%. Εἰς τὴν περιφέρειαν μάλιστα Βόλου εἰς 12 μόνον δήμους ὑπάρχει, εἰς τοὺς λοιποὺς τρεῖς δὲν ἐφαρμόζεται. Εἰς τὰς νήσους Κρήτην, Λέσβον καὶ Ἑπτάνησον ὁ φόρος ὁρίζεται εἰς 11%.

§310Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Κρήτην, κ. συνάδελφε, πληρώνομεν 13%.

§311Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονήν. Εἰς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται διὰ τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐν τοῖς τελωνείοις ὑπάρχουν δύο ποσότητες φορολογητέαι. Μία πρὸς 8% καὶ ἑτέρα πρὸς 11%. Διὰ τὸ δεύτερον σύστημα, τῆς ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις φορολογίας (ἀναγινώσκει). Ἤτοι εἰσπράττεται δημόσιος φόρος δραχ. 1,44 κατ’ ὀκᾶν. Εἰς τὰ πατητήρια δὲν φορολογεῖται τὸ ἔλαιον, ἀλλὰ αἱ ἐλαῖαι πρὸς λεπτὰ 31 κατ’ ὀκᾶν. Εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα χρειάζονται 5 ὀκάδες ἐλαιῶν διὰ νὰ παραχθῇ μία ὀκᾶ ἐλαίου, ἐνῷ εἰς τὰ πατητήρια εἶναι ἐξηκριβωμένον ὅτι χρειάζονται 12 ὀκάδες ἐλαιῶν διὰ νὰ παραχθῇ μία ὀκᾶ ἐλαίου. Ὁ λόγος εἶναι εὐνόητος. Ὁ δημόσιος φόρος εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα εἶναι 1,44, ὁ δημοτικὸς εἶναι τὸ ¼ τοῦ δημοσίου φόρου, δηλαδὴ 36 λεπτά, ὁ φόρος ἀγροφυλακῆς 36 λεπτά, τοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου 20% 29 λεπτά. Ἄρα ὁ φόρος ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις διὰ μίαν ὀκᾶν ἐλαίου πρὸς 18 δραχ. τὴν ὀκᾶν ἀνέρχεται εἰς 2,45 δραχ. Ἐν τοῖς πατητηρίοις, ὅπως εἴπομεν, ἀπαιτοῦνται 12 ὀκάδες ἐλαιῶν διὰ νὰ παραχθῇ μία ὀκᾶ ἐλαίου.

§312Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀμφισβητήσω τὸ τοιοῦτον, καθόσον ἐλαῖαι καὶ μὲ τὴν χεῖρα πιεζόμεναι ἀκόμη θὰ ἀποδώσουν περισσότερον ἔλαιον ἐκείνου ποὺ ἀναφέρετε.

§313Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ὅτι ὑπάρχουν ἐπαρχίαι εἰς τὰς ὁποίας οἱ ἐλαῖαι ἔχουν μεγαλυτέραν ἀπόδοσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ παραδεχθῆτε ὅτι καὶ ἄλλαι περιφέρειαι δὲν παράγουν παρὰ μόνον ἐκ 12 ὀκάδων ἐλατῶν μίαν ὀκᾶν ἐλαίου. Εἶχον τὴν τιμὴν πρὸ καιροῦ νὰ διατυπώσω παράπονα τῶν χωρικῶν τῆς περιφερείας μου, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς δύσκολον θέσιν ὅσον ἀφορᾷ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα τὰς ἀντιρρήσεις αὐτάς, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσε τότε ὅτι θὰ ἐβελτιοῦτο ἡ κατάστασις. Ἐπειδὴ οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη ἔκτοτε θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου ἤ, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, νὰ δεχθῇ τὴν διάταξιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ ἴδιος εἶχε διατυπώσει εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Κουτσοπέταλος ἔχει τὸν λόγον.

§315Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὸ ἐδάφιον 3 τοῦ ἄρθρου 22 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ φορολογικὸς συντελεστής κτλ.». Ἐκπίπτεται ποσὸν δραχμῶν 20 χιλιάδων καθαρῶν κερδῶν. Νομίζω ὅτι τὸ ἐκπιπτόμενον ποσὸν τῆς καθαρᾶς προσόδου πρέπει νὰ ὁρισθῇ εἰς 25 χιλιάδας.

§316Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς γίνῃ 25 χιλιάδες.

§317Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ παρακάτω ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 4 ὁρίζεται ὅτι αἱ ἐκπτώσεις γίνονται διὰ Διατάγματος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διὰ τὴν Δʹ κατηγορίαν ὁριζομένων. Ἐκεῖ εἰς τὴν Δʹ κατηγορίαν ἀφαιροῦνται τὰ κεφάλαια, οἱ τόκοι κτλ. Ἤδη δὲ πρόκειται διὰ Διατάγματος νὰ καθορισθῇ τί θὰ ἀφαιρεθῇ δι’ ἔξοδα καλλιεργείας· θὰ ἀφαιρεθῇ καὶ τὸ καταβαλλόμενον μίσθωμα;

§318Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§319Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διὰ τὸν ἰδιοκτήτην καλλιεργητὴν θὰ ἀφαιρεθῇ τὸ εἰκαζόμενον μίσθωμα τῶν ἰδιοκτήτων γαιῶν;

§320Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἀφαιρεῖται ὅ,τι λέγει ἡ Δʹ κατηγορία.

§321Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐδῶ παρεμφερῶς δέον νὰ καθορίσητε διὰ τοῦ Διατάγματος, ὅτι ἀφαιρεῖται καὶ τὸ εἰκαζόμενον μίσθωμα τῶν ἀγρῶν του.

§322Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ἀφαιρεθοῦν ὅλα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας.

§323Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι γνωστόν, κ. Ὑπουργέ. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω· δι’ ἕνα ἐνοικιάζοντα γαίας καλλιεργητὴν θὰ ἀφαιρέσητε κατ’ ἀνάγκην τὸ καταβαλλόμενον μίσθωμα, ἀλλὰ δι’ ἕνα ἰδιοκτήτην καλλιεργητὴν τί θὰ ἀφαιρέσητε ἔναντι τῶν γαιῶν του;

§324Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τίποτε.

§325Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη. Πρόκειται περὶ τυπικοῦ λάθους. Εἰς τὸ ἄρθρον 23 τοῦ νόμου 1640 παράγρ. 1 λέγετε (ἀναγινώσκει): «Ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 21.... κλπ.». Αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διαγραφῇ.

§326Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα, αὐτὸ ἐγένετο δεκτόν.

§327Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ κάτι τι τρίτον ἀκόμη. Εἰς τὸ ἐδάφ. 3 λέγετε (ἀναγινώσκει): «Καὶ ἐπὶ τῶν κτηνοτροφικῶν.... κλπ.». Ἐννοεῖτε τὰ κτηνοτροφικὰ εἰσοδήματα ἤτοι τὰ τῶν αἰγοπροβάτων;

§328Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ φόρος τῶν αἰγοπροβάτων ἐξαιρεῖται.

§329Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δηλαδὴ καὶ τὸ εἰσόδημα.

§330Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἶναι ἄδικον νὰ φορολογῶνται αἱ φυτεῖαι, καθόσον φορολογεῖται καὶ τὸ προϊόν τὸ ὁποῖον παράγουν, διότι ἔχομεν τὰς ἐλαιοφυτείας εἰς τὰς ὁποίας φορολογεῖται ὁ ἐλαιόκαρπος καὶ ἀφ’ ἑτέρου φορολογοῦνται καὶ αἱ ἐλαιοφυτεῖαι. Νομίζω δὲ ὅτι θὰ εἶναι δίκαιον νὰ δεχθῆτε ὅπως αἱ φυτεῖαι τῶν ὁποίων τὸ προϊόν φορολογεῖται, ἐξαιρεθῶσι τῆς στρεμματικῆς φορολογίας. Ἐφόσον καλλιεργοῦνται, νὰ φορολογῶνται, ἐφόσον ὅμως δὲν καλλιεργοῦνται, διατί νὰ φορολογῶνται; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅλαι αἱ φυτεῖαι πρέπει νὰ φορολογῶνται καὶ στρεμματικῶς, εἶναι δὲ ἄδικον καὶ ἀνισότης.

§331ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ φόρος ὁ στρεμματικὸς ἔχει ἄλλον προορισμόν. Πρόκειται νὰ γίνῃ Κτηματολόγιον καὶ διὰ τῶν ἐσόδων τῆς φορολογίας ταύτης θὰ γίνῃ τοῦτο.

§332Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἂν θέλωμεν νὰ φορολογήσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὀφείλομεν νὰ τοῦ τὸ εἴπωμεν καθαρὰ καὶ ὄχι μὲ προσχήματα καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν συγκάλυψιν νὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους. Νομίζω δὲ ὅτι εἶναι δίκαιον, κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, νὰ δεχθῆτε νὰ ἐξαιρεθῶσι τῆς φορολογίας αἱ μὴ καλλιεργούμεναι γαῖαι. Καὶ ἄλλη παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Τὸ ἄρθρον 21 λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Θεωρεῖται καλλιεργητέα ἡ φορολογητέα ἔκτασις.... κλπ.». Διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῆς φορολογίας αὐτῆς γεννᾶται νέα ἀνισότης, διότι αἱ μὲν πεδιναὶ γαῖαι καλλιεργοῦνται καθ’ ἕκαστον ἔτος, ποῖαι δὲ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι δὲν καλλιεργοῦνται κάθε ἔτος; Εἶναι αἱ ὀρειναί. Ἂς πάρωμεν ἕνα γεωργὸν ὀρεινὸν καὶ ἕνα ὁ ὁποῖος ἔχει πεδινὴν ἔκτασιν. Ὁ ἔχων πεδινὴν ἔκτασιν θὰ πληρώνῃ κάθε ἔτος 40 δραχμὰς, ὁ δὲ δεύτερος 200 δραχμὰς τὸ ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκαλλιέργησε, θὰ πληρώσῃ δὲ καὶ 200 δραχμὰς διὰ τὸ ἔτος κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐκαλλιέργησεν. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἄλλος ὁ ὁποῖος δὲν ἐκαλλιέργησε θὰ πληρώσῃ 40 δραχ. τὸ ἔτος καὶ τοιουτοτρόπως ἔχομεν τὸν ὀρεινὸν γεωργὸν νὰ πληρώνῃ 400 δραχμὰς καὶ ὁ ἔχων τὴν πεδινὴν ἔκτασιν νὰ πληρώνῃ 80 δραχμὰς τὴν διετίαν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἄδικον. Φρονῶ δὲ ὅτι δύνασθε νὰ δεχθῆτε τὸ ἑξῆς: ὅτι θὰ πληρώνεται φόρος μόνον κατὰ τὴν περίοδον κατὰ τὴν ὁποίαν καλλιεργεῖται ἡ ἔκτασις. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὴ τὸ δεχθῆτε. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸν νόμον τὸν ἰδικόν μας ὅπου θὰ ἐξεγερθῶσιν ὅλοι.

§333Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§335Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός, κ. Πρόεδρε, τὴν τροπολογίαν μου ἐπὶ τοῦ 4ου ἄρθρου καὶ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μητσοτάκης ἔχει τὸν λόγον.

§337Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἂν δὲν ὑπῆρχον ψυχολογικοὶ λόγοι καὶ ἂν δὲν ἦτο γνωστὸν εἰς ὅλους ὑμᾶς πόσον δυσμενῶς διατίθεται ὁ φορολογούμενος, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν δημόσιον εἰσπράκτορα, ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς Κρήτης δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ἐπέλθῃ φορολογικὴ ἀφομοίωσις εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαίου διὰ νὰ παύσῃ ἡ περίφημος αὐτὴ ἀνισότης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν εὑρίσκομεν πουθενά. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει ἀνισότης, ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ ἀνισότης, ὑπάρχει εἰς βάρος ἡμῶν, ὅπως ἠμπορῶ νὰ σᾶς πείσω μὲ ἁπλοῦς ὑπολογισμούς. Πληρώνομεν κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἐλαίου 11%.

§338ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δέκα τρία ἐπὶ τοῖς ἑκατόν.

§339Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὰ ἄλλα εἶναι διὰ τὰ ζητήματα τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας κλπ. Ἔστω 13%. Ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον παράγεται εἰς τὴν Κρήτην κατὰ μέσον ὅρον εἰς 30 ἑκατομμύρια ὀκάδας καὶ ὅτι τὸ καταναλισκόμενον ἐν Κρήτῃ ἔλαιον ἀνέρχεται εἰς 10 ἑκατομμύρια ὀκάδας κατ’ ἀνώτατον ὅριον, πραγματικῶς ὅμως εἶναι πολὺ κατώτερον καὶ τὸ ὁποῖον μόνον ἀπαλλάσσεται τῆς φορολογίας, τὰ ὑπολειπόμενα ⅔ πληρώνουν 3% περισσότερον τοῦ ἐν Παλαιᾷ Ἑλλάδι πληρωνομένων διὰ τὸ ἔλαιον. Ὥστε οὐσιαστικῶς εὑρισκόμεθα εἰς τὸν αὐτὸν παρανομαστὴν ἀπὸ φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως. Δὲν θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐγὼ τὰς ἐκθέσεις τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν διὰ νὰ ἀνεύρω ἂν πράγματι λαμβάνῃ χώραν λαθρεμπόριον. Ἐγὼ ἐπαφίεμαι εἰς τὴν ὑμετέραν κρίσιν καὶ ἐμπειρίαν διὰ νὰ ἀντιληφθῆτε ποῦ εἶναι δυνατὸν νὰ διαφεύγηται ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου, εἰς τὰ τελωνεῖα ἢ εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα.

§340ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅμως ὑπάρχουν ἐκθέσεις.

§341Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Τὰς ἔχω διαβάσει. Ἐγὼ τοὐναντίον φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐλαττωθῇ ἡ φορολογία τοῦ ἐλαίου εἰς τὰς Ν. Χώρας ἀπὸ 11% εἰς 9% καὶ ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καλδῆς ἔχει τὸν λόγον.

§343Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὅταν, κύριοι συνάδελφοι, εἰσηγεῖτο ὁ ἔγγειος φόρος τοῦ ἐλαίου εἰς τὴν Λέσβον ὑπελογίσθη καλῶς καὶ ηὐξήθη τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου ἀπὸ 8% εἰς 11%, ὥστε νὰ ἐλαττωθῇ διὰ τῆς αὐξήσεως αὐτῆς καὶ ἡ ζημία, ἡ ὁποία ἐπήρχετο εἰς τὸ Δημόσιον, ἐφόσον θὰ ἐπήρχετο τοιαύτη διὰ τῆς ἐπιτόπου καταναλώσεως τοῦ ἐλαίου. Συνεπῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλλωμεν καὶ εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα φόρον, διότι ὅπου εἰσπράττεται ὁ φόρος εἰς τὰ τελωνεῖα ἀποκλείεται ἀπὸ τῆς φορολογίας τὸ ἔλαιον τὸ καταναλισκόμενον ἐπιτοπίως ἀποτελεῖ τοῦτο ἐπιχείρημα ὄχι βάσιμον. Διότι ηὐξήθη ἀπὸ 8% τὸ ποσοστὸν εἰς 11% ἀκριβῶς διὰ νὰ καλύψῃ τὴν ζημίαν αὐτήν. Ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐπιβαλλομένη ἴσως φορολογία ἐπὶ τῶν πεφυτευμένων καὶ καλλιεργησίμων γαιῶν εἶναι ἄδικος. Διότι αἱ πεφυτευμέναι γαῖαι ἀπαιτοῦσιν ἔξοδα καλλιεργείας σημαντικά. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ ἐπιβολή....

§344Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ τότε ὅλα ἔχουν ἔξοδα. Καὶ ἡ ἀμπελουργία καὶ ἡ σταφυλουργία.

§345Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἐπιμένω ὅτι αἱ πεφυτευμέναι γαῖαι ἔχουν περισσοτέρας δαπάνας.

§346Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὰ σᾶς εἶπα ὅτι ὅλα ἔχουν ἔξοδα.

§347Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ ἐλαιοκτήματα ὑπόκεινται εἰς πολλὰς δαπάνας καλλιεργείας. Ἠμπορῶ δὲ νὰ ἰσχυρισθῶ ὅτι αἱ δαπάναι τῆς καλλιεργείας τῶν ἐλαιοκτημάτων Λέσβου ἀνέρχονται εἰς μεγάλα ποσά.

§348Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἄρα καλλιεργοῦνται. Σπείρονται ἄλλα προϊόντα.

§349Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ὑπόκεινται εἰς ἔξοδα αὐτὰ τὰ ἐλαιόδενδρα καὶ ἐλαιοκτήματα καὶ δι’ αὐτὸ ζητοῦμεν νὰ ἐλαττωθῇ τοὐλάχιστον τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου.

§350Α. ΠΡΕΚΑΣ. Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι ξεχωριστό. Θέλετε νὰ χωρίσητε εἰς σπειρομένας καὶ μὴ γαίας. Αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἄλλο σύστημα.

§351Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Πρέπει ὡσαύτως νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ ὀρεινῶν καὶ πεδινῶν γαιῶν, διότι αἱ ὀρειναὶ γαῖαι καὶ σπανιώτερον καλλιεργοῦνται καὶ ὀλίγα ἀποδίδουσι. Καὶ δὲν εἶναι δίκαιον εἰς ὁ ὁποῖος ἔχει 40 στρέμματα ἐπάνω εἰς ἓν βουνὸν νὰ πληρώνῃ τὸν ἴδιον φόρον μὲ ἄλλον ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ κτῆμά του εἰς μίαν εὔφορον πεδιάδα.

§352Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὁμιλῶ. Μίαν πληροφορίαν θέλω. Κύριε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ καταργεῖται ἡ ἀπαλλαγὴ τῆς φορολογίας τῶν αἰγοπροβάτων;

§353Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Σαράτσης ἔχει τὸν λόγον.

§355Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὡς σκοπὸν τὴν ἀνακούφισιν τῶν παραγωγῶν. Παρὰ τὰς διατάξεις αὐτὰς ὑπάρχει ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὰς πεφυτευμένας γαίας, ἰδίως τὰς γαίας τὰς πεφυτευμένας ὑπὸ ἐλαιῶν. Ἀπορῶ διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δέχεται τὴν προτεινομένην ὑπὸ τῶν συναδέλφων τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐξαιρεθοῦν αἱ ἐλαῖαι, διότι τὰ ἄλλα προϊόντα, τὰ σιτάρια λ.χ. ἐπλήρωνον φόρον γεωργικῆς παραγωγῆς. Ἀντὶ τοῦ φόρου τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς προτείνει τὴν στρεμματικὴν φορολογίαν. Ἀλλ’ ἡ ἐλαία πληρώνει ἤδη τὸν φόρον. Λοιπὸν αὐξάνεται ἡ φορολογία ἑνὸς προϊόντος, ἀλλὰ δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ ἄλλα γεωργικὰ προϊόντα.

§356ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως γίνῃ δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροπολογήθη;

§357Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Πῶς ἐτροπολογήθη, κ. Πρόεδρε;

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ ὅσας τροπολογίας ἐγένοντο δεκταί. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ ἀντιλαμβανώμεθα ποῖαι τροπολογίαι γίνονται δεκταὶ καὶ ποῖαι δὲν γίνονται, θὰ σᾶς παρακαλέσω ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ καθήσητε.

§359ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτὸν τὸ ἄρθρον, κ. Πρόεδρε. Δεκτόν.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκει). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5, 6, 7 καὶ 8).

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9ον (ἀναγινώσκει).

§362Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ὑποβάλλει μίαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ.

§363Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δεκτή. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9, 10, 11, 12 καὶ 13).

§364Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἰς τὸ 13ον ἄρθρον, κ. Πρόεδρε, ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν. Ἐγένετο δεκτή;

§365Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§366ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14ον (ἀναγινώσκει):

§367ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 14 καὶ 15).

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16ον (ἀναγινώσκει):

§369Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον ὅλοι οἱ ἐπαγγελματίαι τῆς αὐτῆς κατηγορίας εἰς μίαν πόλιν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ ποσὸν τῆς φορολογίας. Εἰς τὴν Μυτιλήνην π. χ. οἱ καφεπῶλαι τῶν κεντρικῶν μερῶν πληρώνουν τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον. Ἄλλοι πάλιν ἔχουσι συνοικιακὰ καφενεῖα μὲ κεφάλαιον 500 δραχμῶν. Εἶναι δίκαιον νὰ πληρώσωσι τὸν ἴδιον φόρον;

§370Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οἱ τῶν μεγάλων καφενείων θὰ πληρώσωσι.

§371Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν πληρώνουν φόρον ἐφόσον δὲν ἔχουν πρόσοδον ἄνω τῶν 25,000 δραχμῶν. Μοὶ φαίνεται ὅτι οἱ ἐπαγγελματίαι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πρόσοδον κάτω τῶν 25,000 δὲν πρέπει νὰ ἀφομοιωθῶσιν, ἀλλὰ νὰ διαιρεθοῦν εἰς κατηγορίας.

§372Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν πληρώνουν τίποτε.

§373ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17ον (ἀναγινώσκει).

§375Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Θέλω μίαν διασάφησιν. Τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ πλοιοκτητῶν. (Ἀναγινώσκει): «Ἀπαλλάσσονται.... κλπ.». Ὅταν λέγωμεν πλοιοκτήτας ἐννοοῦμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πλοῖα καὶ τὰ ἐκμεταλλεύονται. Ἀλλ’ εἷς ὁ ὁποῖος ἔχει πλοῖον καὶ ἐμπορεύεται μὲ αὐτὸ ὁ ἴδιος, θὰ πληρώσῃ φόρον ἐπιτηδεύματος ἢ ὡς πλοιοκτήτης θὰ πληρώσῃ τέλος;

§376Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ πληρώσῃ τέλος.

§377Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Εἶναι πλοιοκτήτης καὶ ἐργάζεται ὁ ἴδιος εἰς τὸ πλοῖον.

§378Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ πληρώσῃ δύο ἐπιτηδεύματα· φόρον ἐπιτηδεύματος καὶ τέλος.

§379Λ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἐκτὸς τῶν γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων.

§380Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐκτὸς τῶν εἰς τὰς γεωργικὰς ἐργασίας ἀπησχολημένων.

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἢ ἄλλων ὀχημάτων.

§382Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ τὸ δώσω τυπωμένον.

§383ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17 ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 18, 19, 20, 21, 22, 23 καὶ 24).

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 25ον (ἀναγινώσκει).

§385Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τὸ ἄρθρον 25 εἶναι ἐκεῖνο τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σοβαρώτερον καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται πρόσθετος φορολογία εἰς ὅλας τὰς κατηγορίας τῶν καθαρῶν προσόδων. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ εἶχε περιορίσει τοῦτο εἰς μόνον τὰς τρεῖς κατηγορίας: Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν κινητῶν ἀξιῶν, ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων καὶ ἐλευθερίων ἐπαγγελμάτων. Τὰς ἄλλας κατηγορίας δὲν τὰς ὑπήγαγεν εἰς τὴν πρόσθετον φορολογίαν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν Αʹ κατηγορίαν· εἶναι ἡ φορολογία τῶν οἰκοδομῶν ἡ ὁποία ἀπὸ 13% σήμερον ἀναβιβάζεται εἰς 25% μὲ τὴν δημοτικὴν φορολογίαν καὶ μὲ ἐλάχιστον συντηρήσεως 2.000 δραχμῶν.

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τριῶν χιλιάδων.

§387Α. ΠΡΕΚΑΣ. Τὰ αὐτὰ ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ περὶ φορολογίας τῶν μισθουμένων γαιῶν. Εἶναι βαρυτάτη φορολογία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ἤθελον νὰ τονίσω τοῦτο· ὅτι πλὴν τῶν τριῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑπέδειξεν ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῶσι τὰ βάρη τῆς φορολογίας, αἱ ἄλλαι κατηγορίαι οὐδὲν ὄφελος ὑφίστανται ἀπὸ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου. Λοιπόν, ἂν θέλητε νὰ ἐπιβληθῇ ἡ φορολογία αὐτὴ ὡς ἀντίκρυσμα τῆς καταργήσεως τῆς φορολογίας τῶν ἐκτάκτων κερδῶν, θὰ εἶναι λάθος νὰ ὑφίστανται τὴν ὠφέλειαν αὐτὴν ὡρισμέναι τάξεις.

§388Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τῶν οἰκοδομῶν, γαιῶν, γεωργικῶν ἐπιχειρήσεων τὸ κάμνομεν 1%. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 25, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32 καὶ 33).

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 34ον (ἀναγινώσκει).

§390Γ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχουν πρόσφυγες μὴ ἐγκατασταθέντες τὸ 1923, αὐτοὶ δὲν εὐεργετοῦνται ἀπὸ τὸν νόμον. Πρέπει νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον.

§391Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργέ, ὑποθέτω νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας μίαν τροποποίησιν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀφορῶσαν τὴν ἐν μέρει οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν τῶν δήμων. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοπικόν, ἀλλ’ ἀφορᾷ ὅλους τοὺς πληρεξουσίους. Οἱ δῆμοι εὑρίσκονται πρὸ ἀναγκῶν τοιούτων, ὥστε δίκαιον εἶναι νὰ τοῖς δοθῇ ποσοστόν τι μεγαλύτερον ἐκ τοῦ εἰσπραττομένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑπερτιμήματος, τὸ ὁποῖον προέρχεται κυρίως ἐκ τῆς ἐργασίας τῶν δήμων. Ἡ τροπολογία ὁρίζει τὸ ποσοστὸν εἰς 40% καθὼς ἦτο καὶ ἄλλοτε, καὶ εἶτα ἐμειώθη.

§392Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μόνον 20% ἠμποροῦμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§393Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἴκοσιν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν εἶναι σήμερον καὶ ζητοῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ 40%. Αἱ ἀνάγκαι τῶν δήμων ηὐξήθησαν σημαντικῶς λόγῳ τῆς αὐξήσεως τῶν ἡμερομισθίων καὶ τῶν ὑλικῶν, λόγῳ τῆς ἐπεκτάσεως ἰδίᾳ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, φωτισμός, καθαριότης κτλ. Διὰ τοῦτο νὰ αὐξηθῶσι καὶ τὰ εἰσοδήματά των ἂν οὐχὶ ἀναλόγως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ δύνανται νὰ ἀνταποκριθῶσιν.

§394Α. ΠΡΕΚΑΣ. Οἱ δῆμοι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ αὐξάνουν τὴν δημοτικὴν φορολογίαν μέχρι 50% χωρὶς Βουλὴν καὶ λοιπά, ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ πάρῃ 1% ἀγωνιᾷ. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν ὅτι τὸ ζητούμενον εἶναι κάτι τι μεγάλο, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι διὰ μιᾶς ἀποφάσεως τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου δύναται νὰ αὐξήσῃ τὴν φορολογίαν τὴν δημοτικὴν μέχρι 50%.

§395Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὑπάρχουν ἐπίσης εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν καὶ μερικαὶ ἄλλαι διατάξεις λεπτομερειακαὶ ὅπως τὸ νὰ εἰσπράττωσιν οἱ δῆμοι τὸν φόρον τοῦτον τοῦ ὑπερτιμήματος ἀπ’ εὐθείας διὰ νὰ μὴ γεννῶνται αἱ διατυπώσεις καὶ αἱ βραδύτητες τῆς μεταβιβάσεως, καθὼς καὶ τροπολογία ὅπως τὰ ἐκ τῶν φόρων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν δήμων εἰσπραττόμενα νὰ μὴ ἀποδίδωνται διὰ πληρωμῆς χαρτοσήμου. Νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι μία παράλειψις καὶ προτείνω ὅπως ἐπανορθωθῇ, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι ὑπῆρχε πρόθεσις νὰ φορολογεῖται ὁ δῆμος διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὰ ὅσα δικαιοῦται παρὰ τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν μετὰ τὸ ἄρθρον 33 γενομένης δεκτῆς τῆς τροπολογίας μου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, μὲ τὴν διαφορὰν τὸ 40% γίνεται 30%, μετά, λέγω, τὸ ἄρθρον 33 προστίθεται ἡ ἄνω τροπολογία ὡς αὐτοτελὲς ἄρθρον.

§396ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 34).

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35ον (ἀναγινώσκει).

§398Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ὅτι ἡ διάταξις τῆς πρώτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 35, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκπίπτει τὸ τέταρτον τοῦ φόρου, δὲν εἶναι δικαιολογημένη.

§399Δ. ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ. Ἐπίσης εἰς τὴν τρίτην παράγραφον νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ φράσις «τῆς πρώτης ὀφειλομένης» διὰ τῆς φράσεως «τῆς πρώτης καταβαλλομένης».

§400Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως. Αὐτὸ γίνεται δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 35, ὡς καὶ τὰ 36, 37 καὶ 38).

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 39ον (ἀναγινώσκει).

§402Α. ΠΡΕΚΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ τρίτη παράγραφος.

§403Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μάλιστα.

§404Σ. ΞΥΔΗΣ. Δημιουργοῦμεν μίαν ἀνισότητα ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§405Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως.

§406Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Εἶναι δικαιότατον καὶ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν εἰς ἀπομεμακρυσμένα μέρη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 39, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 40, 41, 42, 43 καὶ 44).

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 45ον (ἀναγινώσκει).

§408Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τόσους κόπους καταβάλομεν διὰ νὰ καταργήσωμεν τὴν φορολογίαν τῶν αἰγοπροβάτων, ἡ ὁποία εἶναι βαρυτάτη. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔχει 4–5 πρόβατα, αὐτὸς φορολογεῖται, διότι αὐτὸν τὸν εὑρίσκουν.

§409Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπαλλάσσονται.

§410Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δύο αἰγοπρόβατα εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν.

§411Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καλύτερον νὰ ἀπαλλάσσωνται ὀλιγώτερα καὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος κατὰ μίαν δραχμήν.

§412Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καθόλου· εἶναι ἀψυχολόγητον. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι μόνη ἡ φορολογία αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ ἀναστατώσῃ τὴν ὕπαιθρον χώραν.

§413Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἂς ἀπαλειφθῶσιν αἱ διατάξεις τῶν παραγράφων 1, 2 καὶ 3 τοῦ ἄρθρου τούτου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 45, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 46).

§414ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 47ον (ἀναγινώσκει).

§415Δ. ΚΥΡΟΥ. Δὲν ἀναφέρετε, κ. Ὑπουργέ, ὡς πρὸς τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρώνουν οἱ καταναλωταὶ εἰς τὰ μεγάλα κέντρα, διότι αὐτὸς κατήντησε μέσον ἐκμεταλλεύσεως τοῦ κόσμου. Εἰς τὰ ξένα Κράτη εἰσπράττονται ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ τεράστια ποσά. Ἐδῶ ὁ ἰδιοκτήτης ἑνὸς ζυθεστιατορίου πληρώνει 500 δραχ. κατ’ ἀποκοπὴν καὶ ἀποφεύγει τὸν ἔλεγχον. Εἶναι σκόπιμον νὰ γίνῃ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπικολλᾶται. Διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ θὰ ἔχωμεν τριπλασίαν ἀπόδοσιν.

§416Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω ἄλλο νομοσχέδιον ἕτοιμον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον).

§417ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 48ον (ἀναγινώσκει).

§418Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησα τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν ἀδικίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰς Ν. Χώρας διὰ τοῦ φόρου ὑπερτιμήματος. Ὑπέδειξα καὶ ἄλλοτε ὅτι κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ φόρου τούτου λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὡς τιμὴ κτήσεως τοῦ ἀπαλλοτριουμένου ἀκινήτου τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον εἰς τοὺς ἐπισήμους Τουρκικοὺς τίτλους. Ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν παριστάνει τὴν πραγματικὴν ἀξίαν, ἀλλὰ τὸ δέκατον μόλις αὐτῆς. Ἔφερα δὲ καὶ παράδειγμα ὅτι ἐπωλήθη ἓν κτῆμα εἰς τὴν Μυτιλήνην ἀντὶ 100,000, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη φόρος ὑπερτιμήματος 25,000. Τόσον εἶναι αὐτὸ ἀληθές, ὥστε καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ὅταν ἐπρόκειτο νὰ εἰσπράξῃ τὸν φόρον τῶν ἀκινήτων, δὲν τὸν εἰσέπραττεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τῆς ἀναφερομένης ἐπὶ τῶν τίτλων, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πενταπλασίου αὐτῆς. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ ὅπως, ὁσάκις παρουσιάζεται ἔνστασις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, νὰ ἐκτιμᾶται ἡ ἀξία τοῦ κτήματος διὰ τῆς ἁρμοδίας φορολογικῆς Ἐπιτροπῆς.

§419Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι παγία ἡ νομολογία ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό, ὥστε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ βάλωμεν διάταξιν.

§420Γ. ΚΑΛΔΗΣ. Ἂς γίνῃ ἐγκύκλιος πρὸς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους.

§421Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 48, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§422ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐκτάκτων ὑλοτομιῶν ὑπὸ τῶν προσφύγων εἰς τὰ παραμεθόρια δάση». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκπαιδευομένων ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν παροχὴν δικαιώματος ἐγκρίσεως ἀδειῶν γάμου ἀξιωματικῶν, ἀνθυπασπιστῶν, στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὁπλιτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποκαταστάσεως ἀξιωματικῶν κλπ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ τῶν λόγῳ τραυμάτων ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι ἀξιωματικῶν». Ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει τροπολογία, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει).

§423Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀρχικῶς τὸ ψήφισμα ἦτο κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἐτροπολογήθη σύμφωνα μὲ τὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε χθὲς ὁ ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Ἄν ψηφισθῇ, θὰ κάμω τὴν δήλωσιν, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ θεωρηθῇ ὡς δήλωσις τῆς Συνελεύσεως ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συντακτικῆς ἀποφάσεως, ἀλλὰ περὶ νομοθετικῆς, νὰ τεθῇ δηλαδὴ ὡς ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὅτι πρόκειται περὶ νόμου δυναμένου δι’ ἄλλου νόμου νὰ τροποποιηθῇ.

§424ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐπεδοχῶν καὶ συντάξεων τῶν ἐκ τῶν δικαστικῶν τάξεων προερχομένων στρατιωτικῶν δικαστικῶν συμβούλων, Προέδρου, Κυβερνητικοῦ Ἐπιτρόπου καὶ μονίμων μελῶν τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Δικαστηρίου πρὸς τὰς τῶν ἀντιστοίχων αὐτοῖς πολιτικῶν δικαστῶν» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§425ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς νομοθεσίας τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τινῶν τοῦ νόμου περὶ κανονισμοῦ χρονικοῦ ὁρίου ἐργασίας εἰς τά ἐμπορικὰ καταστήματα, πρατήρια καὶ κουρεῖα». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τινῶν μεταλλευτικῶν νόμων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§426ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5.30′ μ. μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 4 π. μ.)