1925.06.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 195

Δευτέρα 1 Ἰουνίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 6 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Διὰ χιλιοστὴν φορὰν ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῶν πρακτικογράφων. Εἰς τὴν δʹ σελίδα, μετὰ τὴν διακοπήν, ἀναγράφεται (ἀναγινώσκει): «Ἡ προσωρινὴ στέγασις... κλπ.». Νὰ διαγραφῇ ἡ φράσις «ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα».

§4Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν προχθεσινὴν ψηφοφορίαν ὑπεβάλαμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, διότι ἀπουσίαζεν ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ συνεπῶς εἶχον τὴν γνώμην ὅτι δὲν ἔπρεπε, παρούσης τῆς Κυβερνήσεως μόνον, νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία. Εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται ὅτι, ὅταν ἐπροτάθη νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ ὀνόματα τῶν ὑποβαλόντων τὴν ἔνστασιν ἂν ἦσαν παρόντες, ἀπεσύραμεν τὴν ἔνστασιν. Νὰ σημειωθῇ ὅτι τὴν ἔνστασιν τὴν ἀπεσύραμεν κατόπιν δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ ψηφισθῶσι μόνον τὰ σύνολα.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τὰ σύνολα, ἀλλὰ καὶ τὰ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν.

§6Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Εἰς τὴν δʹ σελίδα φέρομαι εἰπὼν ὅτι «Τοῦτο νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ὁ ἰσχυρισμὸς τῶν κυρίων συναδέλφων εἶναι ἀληθής, ὅτι πρόκειται περὶ διαφόρων οἰκοπέδων, κατέθεσα ἐπερώτησιν», ἐνῷ ἐγὼ εἶπον τὸ ἀντίθετον, δηλ. ὅτι «πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ῥιφθέντος ἰσχυρισμοῦ ὅτι πρόκειται περὶ δύο διαφόρων οἰκοπέδων κατέθεσα ἐπερώτησιν».

§7Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Ἐμέ, κ. Πρόεδρε, μὲ ἔχουν ὡς ἀπόντα, ἐνῷ ἐψήφισα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμβαίνουν πολλὰ λάθη κατὰ τὴν ἐκτύπωσιν. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς ἐτροποποιήθησαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Ἰσραηλιτικὴ κοινότης Ἰωαννίνων αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου «περὶ Κυριακῆς ἀναπαύσεως». — Ἡ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Καβάλλας αἰτεῖται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καπνοῦ». — Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Ἰάσμου αἰτεῖται τὴν ταχεῖαν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν καὶ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου «περὶ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ». — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ἁλμυροῦ παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ μέτρον καταπολεμήσεως τῆς ἀκρίδος. — Ἡ κοινότης Λαύκου παρακαλεῖ ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως ταμείου ἐλαίας Πηλίου». — Οἱ ἀπόστρατοι ἐνωμοτάρχαι καὶ ἐπιλοχίαι ζητοῦσι τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των. — Ἡ Ἕνωσις παλαιῶν πολεμιστῶν Τσατάλτζας διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄδικον καταδίκην τῶν συναδέλφων των. — Ὁ Εὐθύμιος Μουρόπουλος αἰτεῖται τὸν διορισμόν του ὡς κλητῆρος αʹ τάξεως ἐν τῷ Γυμνασίῳ, ἔχων τὰ πρὸς τοῦτο προσόντα. — Ἡ Ἕνωσις παλαιῶν πολεμιστῶν Δράμας παρακαλεῖ ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ κατατεθὲν σχέδιον νόμου «περὶ ἀγροφυλακῆς». — Ἡ Ὁμοσπονδιακὴ Ἕνωσις τροχαίας κινήσεως ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλει τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ταμείου τροχαίας». — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ καταστηματαρχῶν Πεταλικῆς παρακαλεῖ ὅπως ληφθῶσι μέτρα προστατευτικὰ τῆς τάξεώς των. — Ἐπιτροπὴ ἀπιστρατευθέντων μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ὑπαξιωματικῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ συμμετοχῆς των εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον. — Ἡ Ἐπιτροπὴ συλλογῆς ἐράνων περὶ ἱδρύσεως σανατορίων ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ κυρώσεως διὰ νόμου καὶ ψηφίσματος τῆς ὑπ’ ἀριθ. 53207 ἀπὸ 20)9)24 ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας περὶ ἐκχερσώσεως ἐπὶ τοῦ Πάρνηθος 400 στρεμμάτων δασικῆς ἐκτάσεως. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ζαφειρίου ὑποβάλλει τηλεγράφημα δι’ οὗ δίδει ἐξηγήσεις σχετικῶς μὲ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Λαζαρίδου. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Λ. Μιχαλακόπουλος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐπιπλώσεως τῶν πρεσβειῶν». — Ἡ ἐπὶ τοῦ Εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προμηθείας γραφικῆς ὕλης τῶν ὑπαλλήλων τῶν πολιτικῶν Ὑπουργείων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κ. Γόντικας ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Πυριτιδοποιείου καὶ Καλυκοποιείου ἐπὶ τῆς διαθέσεως 18.000.000 παλαιῶν φυσιγγίων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἀναγραφῆς εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δαπάνης δι’ ἀνέγερσιν ἀνδριάντος τοῦ Ἀριστοτέλους Βαλαωρίτου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Μαρσέλος, Α. Κωνσταντιλιέρης καὶ Α. Εὐφραιμίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως ὀδοντιατρικοῦ Συλλόγου» — Ὁ πληρεξούσιος κ. Λ. Νιφοράτος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῆς Νομοθεσίας τῆς ἐμπορικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§11Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεξήχθησαν αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἔληξεν ἡ συζήτησις, καὶ ἡ ἐν γένει διεξαγωγὴ τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, καθὼς καὶ ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεκόπησαν αἱ ἐργασίαι ἐπανειλημμένως, μᾶς ἐγέννησαν ἀμφιβολίας ἂν θὰ δυνηθοῦν νὰ συνεχισθοῦν ὁμαλῶς αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Ἕνεκα τούτου καὶ ἐπιθυμοῦντες ὅπως καὶ αἱ συζητήσεις διατηρηθοῦν εἰς τὴν πρέπουσαν περιωπὴν καὶ τὸ ἔργον ἀποβῆ καρποφόρον, νομίζομεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κανονισθοῦν τὰ ζητήματα τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Καίτοι δὲν ἐγένοντο δεκταὶ αἱ ὑποδείξεις μας διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ὅμως καὶ πάλιν τὰς ἐπαναλαμβάνομεν, διότι φρονοῦμεν ὅτι δέον πρὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν μας, πρὸ τῶν θερινῶν δηλ. διακοπῶν, νὰ περατωθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία διὰ τὴν ἐκλογικὴν μεταρρύθμισιν, ἐπισπευδομένου καὶ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου. Ἐκ τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως ἡμεῖς ἐξαρτῶμεν τὴν ἐξυγίανσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ δι’ αὐτὸ αἰσθανόμεθα ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ συντελέσωμεν ὅπως ἡ Συνέλευσις λάβῃ μίαν ὁριστικὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δεδομένου ὅτι ὑπῆρχεν ἀπόφασις ὅπως συζητηθῇ τὸ μέτρον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα, νομίζομεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται περαιτέρω ἀναβολή, καὶ ζητοῦμεν ὅπως τεθῇ τοῦτο αὔριον πρῶτον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἶχε βεβαίως ἀποφασισθῆ νὰ προτιμηθῇ ἡ συζήτησις περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ σχετικαὶ τροπολογίαι δὲν ὑπεβλήθησαν ἀκόμη.

§12Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰς ἔχω ἑτοίμους.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὰς ἔχετε ἑτοίμους, ἀλλὰ δὲν τὰς ὑπεβάλατε ἀκόμη, καὶ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος τόσον ἐλαττοῦται ἡ σημασία τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων. Καὶ αὐτοὶ μάλιστα οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ ἄφησαν τὰς ἀξιώσεις περὶ καταλόγων καὶ ζητοῦν ἐκλογὰς χωρὶς ἀναθεώρησιν. Ἐκτὸς τούτου, οὔτε μὲ τὰς τροποποιήσεις ταύτας ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ ὁρίσῃ ἐκλογὰς μὲ τοὺς παλαιοὺς καταλόγους. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ δεχθῇ ὅπως συζητηθοῦν τὰ τῶν καταλόγων τὴν Παρασκευήν, ἐφόσον μάλιστα καὶ δὲν θὰ ἀπαιτηθῇ μεγάλη συζήτησις. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον, ἂν δὲν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασίς μας «περὶ ἀναθεωρήσεως δι’ ἀπογραφῆς», δὲν ἔχομεν νὰ φέρωμεν ἀντίρρησιν ἐπὶ τοῦ Α ἢ τοῦ Β τρόπου τῆς ἀναθεωρήσεως. Ἑπομένως νομίζομεν ὅτι δύναται νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, διὰ δὲ τὰ ἄλλα νομοσχέδια νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἡ νεαρὰ διάταξις τοῦ Συντάγματος περὶ βραχύνσεως τῶν συζητήσεων δι’ ὅσα νομοσχέδια εἶναι ὑπηρεσιακά. Ἡ ἐκλογικὴ μεταρρύθμισις δύναται νὰ ψηφισθῇ καὶ ὑπὸ τύπον ψηφίσματος, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἐπείγοντος καὶ θεμελιώδους ζητήματος. Πάντως πρὸ τῶν διακοπῶν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀποφασίσει ἐπὶ τοῦ μέτρου τούτου ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως, διότι, ὡς ἐρρέθη, πρόκειται περὶ μέτρου ἐφ’ οὗ στηρίζομεν τὴν πολιτικὴν ἐξομάλυνσιν. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος τούτου, εἴχομεν ζητήσει νὰ συγκροτηθῇ καὶ εἰδικὴ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τοὺς πρώην Πρωθυπουργοὺς καὶ Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Μὴ δοθείσης μέχρι τοῦδε ἀπαντήσεως εἰς τὴν αἴτησίν μας ταύτην, εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ προκαλέσωμεν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, προτιμωμένων τῶν ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατεθοῦν. Διὰ τοῦτο, πρὸς ἀποφυγὴν συζητήσεων, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ συγκρότησις τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τρόπον ὥστε καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ παρακολουθῇ τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα, δι’ ἃ εὐθύνεται καὶ αὐτή, καὶ διὰ νὰ ἀποφευχθῇ δημοσία συζήτησις, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἦτο καὶ ἐπιβλαβής. Ἐκτὸς τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, ὑπάρχει καὶ ἐπερώτησις περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ὁποίας ἡ συζήτησις εἶναι ἐπείγουσα. Καταλήγων λέγω ὅτι, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ ὅτι ἐπείγει ἡ περάτωσις καὶ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου, δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ παραταθοῦν αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος μέχρι καὶ τοῦ Αὐγούστου ἀκόμη. Πάντως ὅμως πρὸ τοῦ πέρατος δέον νὰ συζητηθῇ ἡ ἐκλογικὴ μεταρρύθμισις καὶ ἡ ἐξωτερικὴ καὶ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως.

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Συμπολίτευσις, ἡ ὁποία παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν τιμὴν τῆς ἐμπιστοσύνης της, δὲν ὑποθέτω ὅτι ἐπέδειξε μέχρι τοῦδε ἀπροθυμίαν τινά, ἵνα εἰσακούσῃ ἀρκετοὺς πόθους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀρκεῖ νὰ εἴπω ὅτι ὁ πόθος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τοῦ νὰ διαθέτωμεν δύο μόνον ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος διὰ τὸ συντακτικὸν ἔργον καὶ δύο ἄλλας ἡμέρας διὰ τὸ νομοθετικὸν ἔργον—πόθος ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν ἀρχικὴν ἀπόφασιν, ἣν καὶ διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἐκυρώσαμεν, συνισταμένην εἰς τὴν ψήφισιν Συντάγματος καὶ νόμων ἐπὶ τέσσαρας ἡμέρας—ὁ πόθος οὗτος ἔγινεν ἤδη ἀσπαστὸς ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ ὑποτίθεται ὅτι ἡ Συμπολίτευσις, ὡς ἔχουσα τὴν ἐξουσίαν τὴν φυσικὴν νὰ κανονίζῃ αὐτὴ τὰς ἐργασίας τοῦ Σώματος, δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τοὺς πόθους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐξεφράσθη πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν μετ’ ἐπιμονῆς ἄλλος πόθος, νὰ συνεχισθῇ ἐπὶ σειρὰν ἡμερῶν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ οὐχὶ ἀνὰ πᾶσαν Τετάρτην καὶ Σάββατον. Ἡ Συμπολίτευσις θὰ ἦτο ἐν δικαίῳ, ἂν ἔλεγεν ὅτι, ὑπάρχοντος τοῦ Κανονισμοῦ, ὁ ὁποῖος ὁρίζει ὅτι διατίθενται δύο μόνον ὡρισμέναι ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐπερωτήσεων, ἔπρεπε νὰ βαδίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Κανονισμοῦ ἡμῶν. Ἐν τούτοις ἐδέχθη τὴν ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα συνέχισιν τῆς ἐπερωτήσεως. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ ἀποκρούσω τὴν κατηγορίαν, ὅτι ὁ τρόπος καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀποτελεῖ πίεσιν ἐπὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, χωρὶς νὰ θέλω νὰ προχωρήσω διὰ νὰ εἴπω, ἂν ὑπεχώρησεν ἡ Συμπολίτευσις ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς πίεσιν. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω, διότι καὶ ἀπώλεια χρόνου θὰ εἶναι καὶ ἥκιστα θὰ συντελέσω εἰς τὸν πόθον, τὸν ὁποῖον ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος συνάδελφος, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο δι’ ὁμαλότητα τινὸς νὰ προβῶμεν εἰς οὐσιαστικωτέραν ἐργασίαν. Δὲν θέλω λοιπὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐξυτιλίχθησαν ἤδη τὴν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπερατώθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ὡς πρὸς τὴν τερμάτισιν αὐτῆς. Ὅσον ἀφορᾷ περαιτέρω τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει, ὅπως εἶναι γνωστόν, μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ νὰ δυνηθῶμεν, μὲ τὴν ὁμαλότητα ὑπὸ τὴν ὁποίαν πράγματι πᾶς τις ὀφείλει νὰ ἀναγνωρίσῃ ὅτι διεξήχθησαν αἱ ἐργασίαι τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀποδίδει, λέγω, μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν συνέχισιν τοῦ συντακτικοῦ ἡμῶν ἔργου, τὸ ὁποῖον, ἂν ἐξακολουθήσῃ, ὅπως διεξήγετο πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν, ἀσφαλῶς θὰ δύναται ἐντὸς τοῦ μηνὸς τοῦ ἀρξαμένου νὰ μᾶς φέρῃ, ἂν ὄχι εἰς τὸ πέρας, τοὐλάχιστον περὶ τὸ πέρας τοῦ νέου Συντάγματος. Ἡ Κυβέρνησις ἐπίσης ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν δυσκολίαν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀναλογικῆς ἐκπροσωπήσεως συγχρόνως μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Θὰ ἐπεθύμουν δ’ ἐν τούτῳ νὰ ὑπομνήσω τί ἐλέχθη καθ’ ἣν ἡμέραν ἀπεφασίσαμεν νὰ συνεχίσωμεν ἐπὶ μακρὰς ἡμέρας τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἵνα ἐρωτήσω, ἂν ἰσχύῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνεφωνήθη τότε. Εἶχεν εἴπει δηλαδὴ τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅτι, ἂν ἐσυνεχίζετο ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, θὰ ἠδύναντο δύο ἡμέραι ἐπερωτήσεων νὰ θυσιασθῶσι χάριν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Ἐν ἄλλοις λόγοις, ἡ μὲν Συμπολίτευσις ἐδέχθη τὴν Δευτέραν, Τρίτην, Πέμπτην καὶ Παρασκευὴν νὰ μὴ γίνῃ συντακτικὴ καὶ νομοθετικὴ ἐργασία, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ἐθυσιάζοντο δύο ἄλλαι ἡμέραι ἐπερωτήσεων, ὥστε νὰ ἀναπληρωθῶσι, τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἥμισυ, αἱ ἡμέραι αἱ διατεθεῖσαι εἰς συνέχειαν ἐπερωτήσεων. Ἐρωτῶ: Εἶναι ἡ Ἀντιπολίτευσις διατεθειμένη κατὰ τὴν ἀρχομένην ἑβδομάδα νὰ κάμωμεν μόνον συντακτικὸν καὶ νομοθετικὸν ἔργον; Ἄν τοῦτο καταφατικῶς ἐλύετο, τὰ πράγματα θὰ διηυκολύνοντο, διότι θὰ ἠδυνάμεθα, ἀφοῦ ἐξηντλήθησαν τέσσαρες ἡμέραι, ἐκτὸς τῶν δύο τῶν προσδιωρισμένων διὰ τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ νομοθετικοῦ καὶ συντακτικοῦ ἔργου, εἰς ἔργον ἐπερωτήσεων, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀφιερώσωμεν ὁλόκληρον τὴν παροῦσαν ἑβδομάδα εἰς τὴν συντακτικὴν καὶ νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ νὰ ἀποπερατώσωμεν ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ταύτης τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συσιτήματος. Συγχρόνως δὲ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν, θὰ εἰσηγηθῶμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν γνώμην εἰς τὴν ὁποίαν θέλομεν καταλήξει μελετῶντες τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ἐνόμιζον ὅτι εἶχε γίνει συνεννόησις, ὅτι, θυσιαζομένων ὑπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους τεσσάρων ἡμερῶν συντακτικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας, θὰ ἐθυσιάζοντο ὑπὸ τοῦ ἄλλου μέρους δύο ἡμέραι ἐπερωτήσεων, χάριν συντακτικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἄν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν στέργῃ εἰς τὴν τήρησιν τῆς συνεννοήσεως ταύτης, τότε μοιραίως θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἔργον ἡμῶν σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἤδη ἐλάβομεν τῇ εἰσηγήσει αὐτῆς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ δὴ τὴν μὲν προσεχῆ Τετάρτην θὰ γίνωσιν ἐπερωτήσεις, κατὰ τὴν χρονολογικὴν σειράν, τὸ δὲ Σάββατον θὰ δύνανται νὰ γίνουν ἐπερωτήσεις αἱ ὁποῖαι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἔπρεπε νὰ προταχθῶσι. Ποῖαι θὰ εἶναι αὗται; Εἶναι δύσκολον νὰ ὁρίσῃ τις ἐκ τῶν προτέρων, διότι πολλάκις ἀναφύονται ἐν τῷ μεταξὺ ζητήματα περισσότερον ἐπείγοντα, ἀλλὰ ὅσον ἀφορᾷ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ὑπῆρχε δυσκολία νὰ θεωρηθῇ ἡ ἐπερώτησις ὡς προτακτέα. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα, ἐγὼ ἠθέλησα νὰ καταστήσω ἐνήμερον τῶν τοιούτων ζητημάτων καὶ ἄλλοτε καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, τεσσάρων ἢ πέντε, τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μαντινείας συνάδελφον. Τότε δέ, πρὸ τεσσάρων δηλαδὴ ἡμερῶν, ὅτε συνηντήθημεν ἐν τινι αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς, μοὶ ὑπέβαλε τὴν ἰδέαν νὰ συσταθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἀπαρτίζηται ἀπὸ τοὺς πρώην Πρωθυπουργοὺς καὶ πρώην Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπιμαρτύρομαι δὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σάμου πολιτευτήν, ἂν ἡ μόνη ἀντίρρησις τὴν ὁποίαν ἔφερα δὲν ἦτο ἡ ἑξῆς, ὅτι ἐξ ὅσων γνωρίζω ἀπὸ τὰ ἰσχύοντα εἰς ἄλλας κοινοβουλευτικὰς Χώρας, εἶναι δυσχερὲς νὰ εἴπῃ τις ὅτι τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων δυνάμεθα νὰ συγκροτήσωμεν μόνον ἀπὸ ὑπάρξαντας Πρωθυπουργοὺς καὶ ἀπὸ ὑπάρξαντας Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§15Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίρρησις τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως;

§17Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§18Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ καὶ τώρα, κύριοι συνάδελφοι, δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ γίνῃ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, καθ’ ὃν τρόπον λειτουργεῖ αὕτη καὶ εἰς ἄλλας Χώρας. Δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως εἶναι, ἂν θέλῃ, νὰ περιορίσῃ τὴν συγκρότησιν αὐτῆς εἰς τοὺς ὑπάρξαντας Πρωθυπουργοὺς καὶ Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν· ἐπὶ τούτου δὲν δύναται βεβαίως νὰ τεθῇ ζήτημα κυβερνητικόν. Ἐγώ, ὡς μέλος, θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς εὐρυτέρας συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, διότι δὲν φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀσπασθῶμεν ἓν εἶδος ἀριστοκρατικῆς ὀλιγαρχίας ἐν δημοκρατικῷ πολιτεύματι. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι μάλιστα, ἐμνημόνευσα καὶ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν συνάντησίν μας ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὁ νῦν πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ὑπῆρξεν οὔτε Πρωθυπουργὸς οὔτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀπόκειται εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀσπασθῇ τὴν μίαν ἐκδοχὴν ἢ τὴν ἄλλην. Ἡ Κυβέρνησις δὲν παρέλειψε τὸ καθ’ ἑαυτήν· ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐνόμιζεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταδώσῃ τὰ μετέδωσεν εἰς τὰ πρόσωπα περίπου τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μαντινείας εἶπεν. Ἐφόσον δὲ ἐπρόκειτο νὰ μονιμοποιηθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ κατάστασις αὐτή, θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως τοιαύτην τινὰ ὁρίζουσα Ἐπιτροπήν, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ περιορίσῃ αὐτὴν εἰς κύκλον ὡρισμένων προσώπων. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω μάλιστα ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς δὲν ἐθεώρησα καθῆκον νὰ περιορίσω τὴν ἐπικοινωνίαν μου μετὰ τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα διετέλεσαν Πρωθυπουργοὶ καὶ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ ὅπου ἀλλοῦ ᾐσθανόμην ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ὄχι ἐνδιαφέρον— διότι αὐτὸ δὲν λείπει ἀπὸ τὴν ψυχὴν κανενὸς Ἕλληνος προκειμένου περὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων— ἀλλὰ κάποια συμβολὴ ἢ συμβουλή, ἂν θέλετε, ἐθεώρησα καθῆκον ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ αὐτὸν νὰ καταφύγω καὶ εἰς τὴν ἐπιζήτησιν ταύτης, οὐχὶ διὰ νὰ ἄρω μέρος τῶν εὐθυνῶν—αἱ εὐθῦναι βαρύνουσι πάντοτε καὶ ὁπωσδήποτε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι, ὡς Κυβέρνησις, διαχειρίζονται τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα—ἀλλὰ διότι ἔχω εἰς ὅλον τὸν βίον μου τὴν ἀρχὴν ὅτι ἀνὴρ ἀσύμβουλος εἶναι ἑαυτῶ πολέμιος. Ἂν παρέλειψα κάτι, εἶναι τοῦτο. Ὁσάκις ὑπῆρχον φαινόμενα θυέλλης ἢ τρικυμίας, προέβλεπον ὅμως ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπίκειται κίνδυνός τις εἰς τὰ ἐξωτερικὰ συμφέροντα, ὥστε ἡ συμβουλὴ τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανον νὰ ἤρχετο πολὺ βραδέως, καὶ προέβλεπον συγχρόνως ὅτι τὰ πράγματα θὰ ἐξωμαλύνοντο, παρὰ τὰ σύννεφα τὰ ὁποῖα ἐφαίνοντο ὀγκούμενα εἰς τὸν αἰθέρα, ἐξ ἰδιοσυγκρασίας ἀπέφευγα νὰ μεταδώσω ψυχικὰς ἀνησυχίας εἰς κύκλον εὐρύτερον ἀνδρῶν, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἔτυχεν ἡ τιμὴ καὶ τὸ βάρος νὰ ἔχουν τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τῆς Χώρας. Καταλήγων λοιπὸν λέγω ταῦτα: Ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις συμφωνῇ μὲ ὅσα εἴχομεν προαποφασίσει καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ συνεχισθῇ τὸ νομοθετικὸν καὶ συντακτικὸν ἔργον Τετάρτην καὶ Σάββατον, αἱ ἡμέραι αὐταὶ δύνανται νὰ διατεθῶσι πρὸς συζήτησιν ἐκείνων τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα ἡ ἰδία θὰ προτείνῃ. Ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζῃ ὅτι ἡ συμφωνία ἐκείνη ἴσχυε διὰ τὴν παρελθοῦσαν μόνον ἑβδομάδα, δὲν θὰ ἐγείρωμεν συζήτησιν ἐπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ συμφώνως μὲ τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν τὴν μὲν Τετάρτην θὰ συζητήσωμεν ἐπερωτήσεις κατὰ τὴν χρονολογικὴν αὐτῶν σειράν, τὸ δὲ Σάββατον τὴν προτακτέαν. Δηλῶ ἀπὸ τώρα ὅτι δέχομαι ὡς προτακτέαν τὴν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Δηλῶ ἐπίσης ἀπὸ τοῦδε ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἂν σήμερον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ συζήτησις — δὲν γνωρίζω τίς δύναται νὰ εἶναι ἡ κατάστασις τὸ Σάββατον — ἂν σήμερον ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη ποσῶς νὰ δεχθῇ τὴν πρόταξιν καὶ τὴν συζήτησιν, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον τοῦτο ἐγένετο καὶ εἰς Κράτη μετὰ τῶν ὁποίων εὑρισκόμεθα εἰς συζητήσεις. Διὰ τὴν καθησύχασιν δὲ τῆς Συνελεύσεως ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι αἱ συμφωνίαι, εἰς τὰς ὁποίας θὰ καταλήξῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅσον ἀφορᾷ τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῆς Τουρκίας, θὰ διέλθωσιν ἀπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο φέρει πλήρη καθησύχασιν, ὑποθέτω, εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς ἑτέρας διαπραγματεύσεις ἡμῶν πρὸς ἀνανέωσιν τῆς συμμαχίας μετὰ τῆς Γιουγκοσλαβίας, οἱ μὲν ὅροι τῆς συμμαχίας οὐδέποτε, ὡς εἶναι γνωστόν, συζητοῦνται ἐν δημοσίᾳ συνελεύσει, ἐφόσον ἐκκρεμοῦν αἱ διαπραγματεύσεις. Αἱ ἐκ τῆς ἀφορμῆς τῆς συμμαχίας γενόμεναι ἄλλαι συμφωνίαι θὰ ἐπικυρωθῶσιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, ὥστε καὶ ἐν τούτῳ ἡ τελικὴ ψῆφος θὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Περαιτέρω ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, δηλῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν πρὸς τοῦτο ἀντίρρησιν, ὅτι ἐγὼ ἀτομικῶς προτιμῶ ταύτην ἐκλεγιμένην καθ’ ὃν τρόπον ἐκλέγονται καὶ αἱ λοιπαὶ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, ἀφοῦ δὲ ἅπαξ καθιερώσωμεν τὸ σύστημα τῆς συνεννοήσεως τῶν ἀρχηγῶν τῶν ὁμάδων ἢ τῶν προεδρευόντων τῶν ὁμάδων μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, δύναται ἕκαστος νὰ προτείνῃ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ κρίνῃ κατάλληλα εἴτε ἐκ τοῦ παρελθόντος αὐτῶν εἴτε ἐξ ἄλλης αὐτῶν ἐπιδόσεως ἢ προπαρασκευῆς διὰ νὰ μετάσχωσι τῆς τοιαύτης ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀφίνω ὅμως εἰς τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, ἂν ἡ Συνέλευσις νομίζῃ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐν τελείως περιωρισμένῳ βαθμῷ, ὅπως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας πολιτευτὴς ἤθελεν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ μὲν νομοσχέδιον τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων ἐντὸς δύο τὸ πολὺ ἡμερῶν, συνεννοούμενος μετὰ τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ παρουσιάσωμεν μὲ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας θὰ δεχθῶμεν—ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ἔχωμεν κάμει ἐνωρίτερον κατά τι, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς καὶ αἱ ἰδικαί μου διαρκεῖς ἀπασχολήσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀναγκάζομαι πολλάκις νὰ ἐγκαταλείπω καὶ τὴν αἴθουσαν ταύτην, δὲν ἐπέτρεψαν νὰ συνεννοηθῶ προηγουμένως μετὰ τοῦ συναδέλφου μου—ἐντὸς δύο τὸ πολὺ ἡμερῶν θὰ παρουσιάσωμεν τὰς τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος δὲν ἔχομεν καμμίαν δυσκολίαν, ἀφοῦ συζητήσωμεν προηγουμένως ἐπὶ τοῦ Συντάγματος...

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὔριον εἶναι ἡμέρα νομοθετικῆς ἐργασίας.

§20Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός).... νὰ τεθῇ καὶ τοῦτο ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως. Ὑποθέτω ὅτι αἱ διαφοραί μας δὲν εἶναι τοιαῦται ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφ’ ὅσον, κύριοι, ὑπάρχει πραγματικὴ ἐπιθυμία νὰ διεξάγωνται αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος κατόπιν συνεννοήσεως Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, θὰ εἶναι πάντοτε εὔκολον νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀπόφασιν, ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμούμεθα τί ἔχομεν εἴπει καὶ εἰς ποίας συμφωνίας ἔχομεν καταλήξει. Δὲν θὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς συγκαταβάσεως τῆς πλειονοψηφίας ἀπέναντι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ ὑποχώρησις, ἡ ὁποία ἔγινε καὶ διὰ τῆς ὁποίας παρεχωρήθησαν δύο συνεδριάσεις τὴν ἑβδομάδα διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν, περιορισθείσης τῆς συντακτικῆς ἐργασίας εἰς δύο πάλιν συνεδριάσεις, δὲν ἔγινε πρὸς ἱκανοποίησιν ἀξιώσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπέμενε, βλέπουσα αὐτὴν τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων, νὰ εἶναι δύο αἱ συνεδριάσεις διὰ τὴν συντακτικὴν ἐργασίαν καὶ δύο διὰ τὴν νομοθετικὴν τοιαύτην, τότε αὐτὴ ἡ ἀξίωσις ἀπερρίφθη. Ὅταν ὅμως ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ προχωρήσωμεν, ἀδύνατον νὰ διεκπεραιώσωμεν σπουδαιοτάτην νομοθετικὴν ἐργασίαν, τότε ἐκ μέρους φίλου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λέσβου πληρεξουσίου, ἐπροτάθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ὁμόφωνον ἀπόφασιν νὰ διατεθῶσιν αἱ δύο συνεδριάσεις καθ’ ἑβδομάδα χάριν νομοθετικῆς ἐργασίας. Δὲν εἶναι λοιπὸν συγκατάβασις πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἀλλὰ εἶναι ἡ ἀναγνώρισις μιᾶς πραγματικῆς ἀνάγκης. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε διὰ τὸ ζήτημα τῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν ὑποθέσεων, διότι περὶ αὐτοῦ εἶπον ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω κατὰ τὸ πέρας τῆς συνεδριάσεως τῆς Παρασκευῆς. Ἦσαν φίλοι τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν αὐτὸ τὸ παρελθὸν διὰ νὰ προχωρήσωμεν εἰς οὐσιαστικωτέραν συζήτησιν καὶ ἀπόφασιν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνθυμηθῶμεν ποία ἦτο ἡ συμφωνία μας ὅτε ἐζητήσαμεν νὰ συνεχισθῇ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος τὸ προπαρελθὸν Σάββατον. Εἴπομεν ὅτι, ἂν παραστῇ ἀνάγκη νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Τρίτην, παραιτούμεθα τῆς Τετάρτης καὶ τοῦ Σαββάτου, δηλαδὴ τῶν ἡμερῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος. Καμμίαν δήλωσιν δὲν ἐκάμομεν, δήλωσιν περὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραιτηθῶμεν ὁλοσχερῶς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἐπειδὴ κατηνάλωσε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα μίαν ἑβδομάδα. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν πολλάκις ἐγένετο χρησιμοποίησις τῶν ἡμερῶν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας διὰ κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Οὐδέποτε ὅμως ἠξίωσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ σταματήσῃ ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος; διότι ἔτυχε νὰ καταναλωθῇ μία ἑβδομὰς εἰς ἓν ζήτημα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Εἶναι ἀδύνατον νὰ κρατῶμεν σημείωσιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ ὑπάρχῃ συνεχὲς ἰσοζύγιον καὶ ἂν διατίθεται κατ’ ἐξαίρεσιν μία ἡμέρα διὰ κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἀρχίσωμεν νὰ ἀποκλείωμεν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Ἀλλὰ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ κάμωμεν μερικὰς ὑποχωρήσεις διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς συμφωνίαν. Ἐζητήσαμεν νὰ γίνῃ τὴν Τετάρτην κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος διὰ τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν εἶχεν ἐγερθῆ ἡ ἀξίωσις περὶ συστάσεως Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε συσταθῆ ἡ Κονοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, θὰ εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ παραχωρήσωμεν τὴν Τετάρτην διὰ νομοθετικὴν ἢ συντακτικὴν ἐργασίαν.

§22Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν θέλητε, προτάσσομεν τὴν Τετάρτην τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναλογικῆς.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ σᾶς εἴπω διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναλογικῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν συμφωνίαν, νὰ παραχωρήσωμεν ἡμέρας κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου.

§24Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ ὀλίγου εἴπετε ὅτι δέχεσθε νὰ τὸ κάμητε.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δέχομαι τοῦτο· νὰ κάμωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως νὰ εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ναὶ μὲν ἐξέφερε τὴν γνώμην ὅτι ἀλλαχοῦ δὲν γίνονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ λησμονήσῃ ὅτι ἡ ἰδική μας πρότασις ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐπέκτασιν τοῦ κύκλου ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ λαμβάνωσι ποιάν τινα γνῶσιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, καὶ δεύτερον εἰς τὸν κανονισμὸν μιᾶς ἐργασίας κατὰ τρόπον συλλογικόν, κατὰ σύστημα ἐπιτροπείας. Διότι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ὡρισμένα πρόσωπα — καὶ αὐτὰ τὰ πρόσωπα δὲν εἶναι πέρα τοῦ κύκλου τὸν ὁποῖον ἔχω ἀναφέρει — δὲν εἶναι πρόσωπα μὴ ἀνήκοντα εἰς τὴν Λαϊκὴν Ἀντιπροσωπείαν καὶ μὴ διατελέσαντα τοὐλάχιστον Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις ἡμῶν ἀπέβλεπεν εἰς ἐπέκτασιν τοῦ κύκλου αὐτοῦ. Ἐπρότεινα μάλιστα νὰ εἶναι εὐρύτερος ὁ κύκλος αὐτός, ἀλλ’ ἔφερεν ἀντιρρήσεις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ ἐσταμάτησε τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπιφυλαχθέντος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ σχηματίσῃ γνώμην μετὰ δύο ἡμέρας, ὁπότε θὰ εἰδοποίει ἡμᾶς, ἂν ἀπεδέχετο ἢ ὄχι τὴν σύστασιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ εἶναι κατά τι εὐρύτερος ὁ κύκλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἄν ἐπροτείναμεν ὅπως αὕτη ἀπαρτισθῇ ἀπὸ τέως Προέδρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ἐκάμαμεν, διότι νομίζομεν ὅτι εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον κύκλου προσώπων δυναμένων νὰ ἀπαρτίσουν τοιαύτην Ἐπιτροπήν. Ἄν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως δέχεται νὰ εἶναι εὐρύτερος ὁ κύκλος, ἡμεῖς δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε; Ὑπάρχει, ὅπως γνωρίζετε, ἤδη Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Λοιπὸν θὰ ἔπρεπεν ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συνιστᾶτο νέα Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων νὰ ἦτο ὁ ἑξῆς: Ἡ ὑπάρχουσα Ἐπιτροπή, ὑπάρχουσα κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, θεωρεῖται λήξασα καὶ ἀνατίθεται εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, συνεννοούμενον μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων κατὰ τὴν κρατήσασαν συνήθειαν, νὰ ὀνομάσῃ, κατ’ ἐξουσιοδότησιν τῆς Συνελεύσεως, τὰ μέλη τῆς νέας ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἄν δὲν ἔχητε ἀντίρρησιν, τὸ πρᾶγμα λύεται οὕτω.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶπον ὅτι δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ εὐρύτερος ὁ κύκλος τῶν μελῶν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Θὰ ἐπεθύμουν ὅμως ὅπως ὁ κύκλος αὐτὸς εἶναι τόσον μόνον εὐρύς, ὅσον, λόγῳ τῆς εὐρύτητος ταύτης, δὲν θὰ ἔδιδε τὴν δικαιολογίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἐκθέτῃ τίποτε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ὁρίσωμεν 8–9 μέλη.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς τὸ λέγω αὐτό, διότι, ἂν δὲν ἐλειτούργησεν ἕως τώρα ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ὁ λόγος εἶναι ὅτι πολλάκις ἐξελέγοντο μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐθεωροῦντο ἁρμόδια καὶ εἰδικὰ διὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων.

§30Σ. Κ. ΠΕΖΑΣ. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισα πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος καὶ εἶμαι νῦν ἐν διαθεσιμότητι δὲν περιελήφθην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν.

§31Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ περιληφθῆτε καὶ εἰς τὴν νέαν Ἐπιτροπήν. Δι’ αὐτὸ ὀρθὸν εἶναι νὰ εἶναι περιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ ἀφαιρέσῃ κανεὶς τὸ βάρος τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων ἀπὸ τοὺς ὁμολογουμένως στιβαροὺς ὤμους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἔχῃ μία Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, τῆς εὐθύνης αὐτῆς μετέχει ὁλόκληρος ἡ Συμπολίτευσις, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἀλλ’ εἴτε μετέχει εὐθύνης εἴτε δὲν μετέχει εὐθύνης ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, αἰσθάνεται κάθε πληρεξούσιος τὴν ὑποχρέωσιν, τὸ καθῆκον νὰ γνωρίζῃ ποία εἶναι ἡ κατεύθυνσις ἡ ἐξωτερικὴ τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ ποίων ὅρων καὶ στοιχείων βασίζεται, ὅπως ἀποσοβοῦνται ζημίαι ἐκ τῆς κακῆς της διαχειρίσεως. Τοῦτο ἔχων καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψιν ἐσχάτως, χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτηθῶ καὶ προσκληθῶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἔμαθον ὡρισμένας πληροφορίας, ἐθεώρησα ὑποχρέωσιν νὰ διαβιβάσω εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὡρισμένας ἀντιλήψεις μου ἢ καὶ ἑνὸς τῶν συναδέλφων μου. Περὶ αὐτοῦ ὑπάρχει πλήρης συμφωνία, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπάρχει συμφωνία νὰ καταρτισθῇ μία ὀκταμελὴς Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της.

§32Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀπὸ πόσα μέλη ἀπαρτίζεται συνήθως μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή;

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν γνωρίζω ἀπὸ πόσα μέλη οὔτε τὸ πῶς θὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ἂν δηλαδὴ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος δυνάμει τοῦ ὁποίου καταρτίζονται αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί. Ἤδη καθωρίσθη ἄλλη ἀρχή, νὰ καταρτισθῇ Ἐπιτροπὴ κατ’ ἀναλογίαν ἀντιπροσωπείας τῶν κομμάτων, καὶ νομίζω ὅτι αὐτὸ ἴσως εἶναι τὸ κανονικόν.

§34Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ μὴ εἴμεθα ἔξω τῆς πραγματικότητος τονίζω ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ αὗται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου λειτουργοῦν καλῶς ἢ κακῶς, ἀναλόγως τῶν ἀποτελεσμάτων τὰ ὁποῖα δίδει ἡ πρώτη ἐπαφὴ αὐτῶν μετὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν· ἐν ἄλλοις λόγοις καὶ εἰς μέρη ἀκόμη ὅπου λειτουργοῦν ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ὅμοιαι Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνακοινοῦν πλείονα ἢ ὀλιγώτερα εἰς τὰς Ἐπιτροπάς, διότι οὐδεμία ὑποχρέωσις εἰς οὐδὲν μέρος τοῦ κόσμου ὑπάρχει νὰ ἀνακοινοῦνται αἱ λεπτομέρειαι τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς τόσον εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ὅσον καὶ εἰς τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Θὰ σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ συνθήκη συμμαχίας τῆς Γαλλίας μετὰ τῆς Ρωσίας ὑπεγράφη ἀπὸ τὸν Ριμπὼ καὶ τὸν Φρεσινέ, ἀγνοούντων τῶν λοιπῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου αὐτήν. Θὰ σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ συμμαχία Ἑλλάδος καὶ Βουλγαρίας ὑπεγράφη, γνωριζόντων ἐλαχίστων μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἰς δὲ τὴν Βουλγαρίαν ὁ Γκέσωφ, ὅπως εἶπεν ὁ ἴδιος, ἔκαμεν ὁ ἴδιος καὶ τὸ ἀντίγραφον τοῦ πρακτικοῦ, διὰ νὰ μὴ περιέλθῃ εἰς γνῶσιν οὐδενός. Ἡ ἀνακοίνωσις λοιπὸν μυστικῶν, περισσοτέρων ἢ ὀλιγωτέρων, ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰς πρώτας ἐπιτυχίας τῆς συνεργασίας. Ἄν δηλαδὴ κατορθωθῇ νὰ τηρηθῇ μεγάλη ἐχεμύθεια, τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι δὲν θὰ εἶναι καλυτέρα ἄλλη θέσις εἰμὴ ἡ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις θὰ δύναται νὰ ἀνακοινοῖ μείζονας λεπτομερείας. Ἄν δὲν κατορθωθῇ τοῦτο, εἶναι μοιραῖον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων βεβαίως δὲν θὰ εἶναι ὠφέλιμος, οὐδὲ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ λέγω τοῦτο, διότι ὑμεῖς εἴπετε ὅτι θὰ ἀνακοινοῦνται τὰ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Θὰ ἀνακοινοῦνται μόνον τὰ ἄνευ βλάβης ἀνακοινώσιμα.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ ὅσα θὰ ἀνακοινοῦνται θὰ ὑφίστασθε τὸν ἔλεγχον διὰ τὴν πολιτικήν σας. Ἀλλὰ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν εἶναι ὅτι πολὺ σπεύδετε, ὥστε νὰ εἶσθε ἀπαισιόδοξος διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§36Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος. Ἤθελον ὅμως νὰ καθορίσωμεν ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀνακοινοῖ.

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅπως γνωρίζετε, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντᾷ εἰς οἱανδήποτε ἐπερώτησιν.

§38Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτ’ αὐτὸ θὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§39Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν νομίζω τοῦτ’ αὐτό, διότι φρονῶ ὅτι ὑπάρχουν ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἄριστα δύνανται νὰ ἀνακοινοῦνται, ἀλλὰ δὲν ἀνακοινοῦνται, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακοινωθῶσι. Δὲν θέλω νὰ ἑρμηνεύσω τοὺς λόγους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι εἰς τὸ βάθος αὐτῶν ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις ὅτι, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀνακοινωθοῦν ὡρισμένα γεγονότα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, θὰ εἶναι τρόπον τινὰ ἀδύνατος ὁ ἔλεγχος. Δὲν φαντάζομαι ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς. Βεβαίως ἡ Ἐπιτροπὴ σεβομένη, ὅπως πρέπει νὰ σέβηται, τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους δὲν θὰ ἀνακοινώσῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἀνακοινώσῃ. Ἀλλὰ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους δὲν εἶναι ἐντελῶς μυστική· τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πεπαλαιωμένα καὶ ἀφορῶσιν ὡρισμένας περιπτώσεις. Καὶ αὐταὶ αἱ συμμαχίαι δὲν εἶναι μυστικὸν κανενὸς Κράτους, εἶναι πράγματα πασίγνωστα. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν νὰ ἐξελιχθῇ αὐτὸς ὁ θεσμὸς τὸν ὁποῖον θέλομεν σήμερον νὰ συστήσωμεν. Ἐγὼ εἶμαι ἱκανοποιημένος σήμερον, διότι θὰ συσταθῇ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατ’ ἀναλογικὸν σύστημα θὰ συσταθῇ, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ νὰ ἀποδώσῃ εὐθύνας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν νομίζῃ ὅτι ὑπάρχουσι τρωτά. Νομίζω ὅτι αὕτη θὰ καταρτισθῇ κατὰ τρόπον ὥστε νὰ περιλάβῃ τοὐλάχιστον τοὺς πρώην Πρωθυπουργοὺς καὶ τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μερικοὺς ἀκόμη τῶν συναδέλφων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ καταρτισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει παλαιῶν ἀρχῶν καὶ θεωριῶν, αἱ ὁποῖαι κατηργήθησαν.

§40Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν μάλιστα εἶναι ἐννεαμελὴς ἡ νῦν Ἐπιτροπή, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ περιορισθῇ.

§41Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρόκειται νὰ γίνῃ συνεννόησις, εἰς τρόπον ὥστε οἱ διευθύνοντες τὰ κόμματα νὰ ἔχωσι μερικὰ στοιχεῖα, διότι κυρίως αὐτοὶ προκαλοῦσι τὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων.

§42Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν αὐτὸ εἶναι ὀλιγώτερον ἐπίπονον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ, ἂν συζητῇ, καθὼς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γίνεται, κεχωρισμένως. Δὲν θὰ εἶναι ἔργον δυσκολώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον ἔχει.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολὺ καλά. Δι’ αὐτὸ ἐγὼ ἤθελον μίαν κατ’ ἀντιμωλίαν συζήτησιν, ὥστε, ἀφοῦ ἐγένετο αὕτη, νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα ἡ δημοσία συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ζητημάτων, διότι θὰ δοθῇ εὐκαιρία νὰ συνεδριάσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ πιθανὸν νὰ μὴ παραστῇ ἀνάγκη εὐρείας συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ λησμονεῖ τὰ μέχρι τοῦδε ἀποφασισθέντα καὶ θέλει τρόπον τινὰ δι’ ἑνὸς λογαριασμοῦ δοῦναι καὶ λαβεῖν, νὰ ἀφήσῃ τὰ ἀποφασισθέντα. Ἡ ἀπόφασις τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν πρὸ εἰκοσαημέρου, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πότε, ἦτο νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως τὴν παρελθοῦσαν Πέμπτην, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐψηφίσθη, ἐδηλώθη ὅτι θὰ συζητηθῇ τὴν Τρίτην. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων δὲν εἶναι ὥριμον, κατὰ συνέπειαν μένει ἀκεραία ἡ συμφωνία περὶ ἐγγραφῆς ὡς πρώτου ἀντικειμένου εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὐριανῆς συνεδριάσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου. Εἰς τὴν ἄποψιν αὐτὴν ἐπιμένομεν ὄχι δι’ ἄλλον τινὰ λόγον, ἀλλὰ διότι φοβοῦμαι ὅτι ἡ συζήτησις αὐτοῦ θὰ λάβῃ μεγάλας διαστάσεις, ὄχι μόνον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἡ ὁποία ἀποδίδει τόσον ἐξαιρετικὴν σημασίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πολλοὺς πληρεξουσίους ἀνήκοντας εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἀρκετὸς καιρὸς ὅπως ληφθῇ μία ὁριστικὴ ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τοῦ πέρατος τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Κατὰ συνέπειαν, συμφώνως μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν, θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ δεκτόν, ὅπως αὔριον ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ τὴν Τετάρτην, ὅτε παραιτούμεθα ἀπὸ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ ἔπειτα, ἂν δὲν περατωθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διακόπτομεν ἐν ἀνάγκῃ διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, ὅταν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γίνῃ ὥριμον πρὸς τελικὴν ἐπιψήφισιν, νὰ συνεχισθῇ δὲ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου μέχρις ὅτου περατωθῇ. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω ὅτι θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ νομοσχεδίου, διότι ὅλοι ἔχομεν μελετήσει τὸ ζήτημα, ὅλοι ἔχομεν σχηματίσει μίαν γνώμην καὶ ἡ ὑπὲρ τὸ δέον μακρὰ ἀνάπτυξις αὐτοῦ δὲν φαντάζομαι ὅτι ἔχει νὰ ὠφελήσῃ πολύ.

§44Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς ζητήσω καὶ πάλιν τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς διακόψω, ἀλλὰ προκειμένου νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν συντελοῦν αἱ διακοπαί.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ δὲν σᾶς ἠμπόδισα νὰ μὲ διακόψετε.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἀποφεύγω νὰ κάμω κατάχρησιν τῆς ἀδείας σας. Λοιπὸν θὰ ἐπρότεινα, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, νὰ ἀρχίσωμεν αὔριον, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐνωρίτερον, διότι δὲν θὰ τὸ κατορθώσωμεν, ἀλλὰ εἰς τὰς 5½ ἀκριβῶς, νὰ θυσιάσωμεν τὰς ἀναφορὰς καὶ τὰς ἐρωτήσεις, νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ μίαν ὥραν τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον, καὶ μετὰ τὴν μίαν ὥραν νὰ ἀρχίσωμεν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς συνεδριάσεως τῆς Τρίτης καὶ μετὰ τὸ γεῦμα καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Τετάρτης ὁλόκληρον συζητοῦμεν μόνον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ κάμω μίαν καλυτέραν πρότασιν ἐγώ; Νὰ ἀρχίσωμεν εἰς τὰς 5½ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως καὶ μετὰ τὸ γεῦμα τὸ φορολογικὸν νομοσχέδιον. Σᾶς λέγω αὐτό, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ παραστῶ ἐγὼ εἰς τὴν συνεδρίασιν μετὰ τὸ γεῦμα.

§48Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, εἴμεθα σύμφωνοι.

§49Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ ἐπειγόντως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως; Δὲν ἠξεύρω ποίαν μεγάλην ζημίαν ἔχει νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος, ἂν ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἐπί τινας ἡμέρας, ἀφοῦ μόλις χθὲς διενεμήθη.

§50Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ παρεκάλουν θερμῶς, θερμότατα τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀρχίσωμεν αὔριον τὴν συζήτησιν καὶ νὰ συνεχίσωμεν καὶ τὴν Τετάρτην.

§51Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ εἴπω δύο λέξεις, διότι εἶμαι εἰσηγητὴς ἀκριβῶς τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἐξήτασε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας; Ἐλέχθη ὅτι μόλις χθὲς διενεμήθη. Πιστοποιῶ ὅτι πρὸ δύο μηνῶν διενεμήθη ἔκθεσις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§52Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Προχθὲς μόλις διενεμήθη μὲ τὰς ὁριστικὰς τροπολογίας.

§53Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὴν Παρασκευὴν διενεμήθη.

§54Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, θὰ μείνῃ ἡ παροῦσα, ὑποθέτω, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ μὲν παλαιὰ διαρκὴς Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ μείνῃ διὰ νὰ ἐπεξεργάζηται τὰ νομοσχέδια καὶ πᾶσαν τὴν ὕλην τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ συσταθῇ δὲ καὶ εἰδικὴ Ἐπιτροπή, οἵαν δύναται νὰ συστήσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ, ἔχουσα τὴν ἀποστολὴν τῆς συνεννοήσεως μὲ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, νομίζω ὅτι κατελήξατε εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα· αὔριον θὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὰς 5½ μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει νὰ εἴπῃ τίποτε ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς;

§58Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ κάμω παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι, μετὰ μίαν δεκαήμερον πολιτικὴν συζήτησιν, προκειμένου νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν τὴν συντακτικήν, ἀρκετὴ ὥρα πάλιν κατηναλώθη ἐκτὸς τῶν θεμάτων τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ὑποθέτω καὶ ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ὁποία διεξήχθη θὰ καταστήσῃ περισσότερον γόνιμον καὶ ὁμαλὴν εἰς τὸ μέλλον τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν μας.

§59ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Θεὸς νὰ δώσῃ.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐλέχθη ὅτι ἡ συμφωνία, ἡ ὁποία εἶχεν ἐπέλθει ἐν μέσῳ τοῦ θορύβου ὅλης τῆς πολιτικῆς συζητήσεως, ἀφεώρα μόνον τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα· δηλαδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις συγκατετέθη καὶ αὐτὴ νὰ προσφέρῃ θυσίαν τὰς δύο ἡμέρας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἀντὶ τῆς ὑποσχέσεως τῆς δοθείσης ὅτι ὁ ἔλεγχος τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ μετὰ τὸ Σάββατον καθ’ ὅλας τὰς ἑπομένας ἡμέρας. Καὶ ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Μαντινείας ὅτι ἡ συμφωνία αὐτὴ δὲν ἐπεκτείνεται ἐπὶ τῆς παρούσης ἑβδομάδος, διότι οὐδεὶς ὑπέθετεν ὅτι θὰ λάβῃ τὸ μῆκος αὐτὸ ἡ πολιτικὴ συζήτησις. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι κατὰ φυσικὸν λόγον, ὅταν ἐδέχθη ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν θυσίαν τῶν δύο ἡμερῶν μὲ πρόβλεψιν ὅτι ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἤθελε διαρκέσει μόνον δύο ἡμέρας, πολὺ περισσότερον θὰ ἔστεργεν εἰς τὴν θυσίαν τῶν δύο αὐτῶν ἡμερῶν, ἂν ἡ συζήτησις ἡ πολιτικὴ παρετείνετο ἐπὶ δέκα ἡμέρας καὶ ἑπομένως ἂν τὸ ἕτερον τῶν ἔργων ὑφίστατο μεγαλυτέραν μείωσιν. Κατ’ ἀκολουθίαν ἡ συμφωνία ἡ ἐπελθοῦσα πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑφισταμένη ἀκεραία. Βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις δικαιοῦται ἀπολύτως νὰ προέλθῃ εἰς νέας ἀποφάσεις καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς. Καὶ θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ἴσως, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶμεν καὶ ἡμεῖς ὅτι ἀσκοῦμεν κοινοβουλευτικὴν δικτατορίαν, νὰ προσχωρήσωμεν εἰς τὰς ἀντιλήψεις αὐτῆς καὶ νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐπανάληψιν τοῦ ἐλέγχου τοῦ κυβερνητικοῦ διὰ τὸ προσεχὲς Σάββατον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, εἶναι ἀναντίρρητον ὅτι ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ ἀναγραφῇ τοῦτο εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ προταχθῇ κατὰ τὴν αὐριανὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν, ἐννοεῖται, πάντοτε ὅτι ἤθελε περατωθῆ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων. Αὐτὴ ἦτο ἡ συμφωνία, καὶ τοῦτο ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ὄχι διότι τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν πρότασιν παρελκύσεως τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος, ἀλλὰ διότι ὑπῆρχε φόβος παρεμβολῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία ὑποτίθεται ὅτι θέλει ἀπασχολήσει ἐπὶ πολὺ τὴν Συνέλευσιν. Τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων θὰ ἀναβληθῇ πάλιν, ἐνῷ θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀρχίσῃ ἡ σχετικὴ ἐργασία ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων.

§61ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ νὰ ἀρχίσωσιν αἱ προθεσμίαι.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα. Ἐπιτρέψατε νὰ εἴπω ὅτι, ἐφόσον αὔριον δὲν εἶναι ὥριμον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων καὶ ἤδη αὐτὴ ἡ Συνέλευσις ἔστερξε νὰ ἀφιερώσῃ τὴν αὐριανὴν ἡμέραν διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Διὰ νὰ ἐγγραφῇ καὶ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῶν καταλόγων.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μάλιστα· εἴμεθα σύμφωνοι. Αἱ ἐξηγήσεις, ὅταν δίδωνται, εἶναι καλαὶ διὰ νὰ ἀποφεύγωμεν νέας προστριβάς.

§65Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διασαφηνίσω κάτι αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι ἀκούω ἀνησυχίας τινάς. Εἴπομεν ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, περὶ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας θὰ γίνῃ μέχρι τοῦ γεύματος, καὶ μετὰ τὸ γεῦμα ἡ Συνέλευσις θὰ εἰσέλθῃ εἰς ἄλλην νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§66Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἔχει καλῶς· εἴμεθα ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων σύμφωνοι. Ἐθίχθη ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς καταρτίσεως εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ ἀντηλλάγησαν σκέψεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἀποδίδω ἰδιαιτέραν σημασίαν εἰς αὐτὴν ὅσην κυρίως ἀποδίδω εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ μάλιστα τὴν στιγμὴν αὐτήν, διότι φοβοῦμαι ὅτι ἐνδεχομένως θὰ εὑρεθῶμεν ἐνώπιον νέων προστριβῶν μὴ ὁριζομένης τῆς δικαιοδοσίας τῆς Κοινοβουλευτικῆς αὐτῆς Ἐπιτροπῆς· δηλαδή, δίδω τὴν ἐξήγησιν, θὰ ἔχῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ δικαίωμα τὸ κυριαρχικὸν νὰ ζητῇ καὶ νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ὅλων τῶν σημείων τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων καὶ ὅλων τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν; Ἄν πρόκειται τοιαύτη νὰ εἶναι ἡ δικαιοδοσία τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἐγὼ δὲν εἶμαι ὥριμος ἀπολύτως νὰ εἴπω ἂν συμφέρῃ ἢ δὲν συμφέρῃ νὰ δώσωμεν τὴν ἐπέκτασιν ταύτην εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι δυνατὸν νὰ μὴ προκύψῃ κανὲν γεγονὸς ἐπιζήμιον καὶ νὰ ἀποβῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ Κράτους καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλυτέραν κατεύθυνσιν τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἀλλ’ ὅμως, ἐπεκτεινομένης τῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς, οὕτως εἰπεῖν μονομερῶς ἀπὸ τῆς πλευρᾶς ταύτης, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῶσι ζημίαι πολλαπλαῖ, εἰς δεδομένας στιγμάς, ὄχι πάντοτε. Ἄν πρόκειται περὶ ἐξουσίας τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ὅπως λαμβάνῃ γνῶσιν, ἔχω ἐπιφυλάξεις.

§67Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸ διεσαφήνισα τὸ πρᾶγμα.

§68Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν ἀναγνωρίζωμεν οὕτως εἰπεῖν δι’ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἐγένετο, ὅτι προκειμένου νὰ ληφθῇ ἀπόφασις ἐπὶ σημείων κυριωτάτων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἔχει ἀνάγκην ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὅλαι αἱ μερίδες τῆς Συνελεύσεως νὰ ἔχωσι γνῶσιν τῶν κατευθύνσεων τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ὥστε νὰ γίνεται εὐρυτέρα ἀνακοίνωσις ὅλων τῶν λεπτομερειῶν τῶν συνδεομένων πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ζητημάτων τῶν ἀπασχολούντων αὐτήν, ἐν τοιαύτη περιπτώσει εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος, διότι δὲν βλέπω οὐδένα κίνδυνον ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ ὑποθέτω ὅτι ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν ζητεῖται ἡ κατάρτισις αὐτῆς. Ἄν συμβαίνῃ τὸ ἐναντίον, θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀπόφασις διὰ νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα εὐρύτερον, ὥστε νὰ εἴμεθα ὥριμοι διὰ νὰ εἴπωμεν τὴν γνώμην μας.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πρᾶγμα νομίζω ὅτι διηυκρινίσθη κατόπιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἴπετε ὑμεῖς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ἐπακριβῶς τὸ τί θὰ ἀνακοινοῦται καὶ τί δὲν θὰ ἀνακοινοῦται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἕν εἶναι τὸ γεγονός, ὅτι θὰ ἀνακοινοῦνται πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅ,τι πρέπει.

§70Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀνακοινώσῃ κάτι τι, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶπον ὅτι θὰ εἶναι ἐκτεθειμένη εἰς τὸν ἔλεγχόν μας.

§72Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ σήμερον δύναται νὰ γίνῃ ἔλεγχος κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν προέβη εἰς ἀνακοινώσεις ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων. Ἐρωτᾶται: Θὰ ἔχῃ αὐτὸν τὸν τύπον ἢ θὰ ἐλέγχηται ἡ Κυβέρνησις ὡς παραβιάζουσα τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἀνέλαβε διὰ τῆς συστάσεως αὐτῆς;

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι.

§74Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἀπασχολούμεθα ἐπὶ πλέον.

§75Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς συμπλήρωσιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι ἡ καλὴ ἢ ἡ κακὴ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς θὰ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ἀποτελέσματα τῆς πρώτης ἐπαφῆς, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶπον ἤδη ὅτι ὅπου λειτουργεῖ τοιαύτη Ἐπιτροπὴ οὐδαμῶς ἐβεβαιώθη ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀνακοινοῖ ἔγγραφα ἢ διαπραγματεύσεις δυνάμενα, κατὰ τὴν κρίσιν του, νὰ βλάψουν. Ἡ συγκρότησις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ πρόσωπα ἢ παρεσκευασμένα διπλωματικῶς ἢ ἄλλως δυνάμενα νὰ μετάσχωσιν ὠφελίμως τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, θὰ συντελῇ εἰς τὸ νὰ ἀνακοινοῦνται πράγματι λεπτομέρειαί τινες, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ἀνακοινωθῶσιν εἰς εὐρύτερον κύκλον. Ἀλλὰ τοῦτο ἐπέρχεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ οὐχὶ ὡς νομικὴ ὑποχρέωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μένῃ εἰς τὴν θέσιν του οὐδεὶς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν τυχὸν διατελῇ ὑπὸ τοιαύτην ἀνευθυνϋπεύθυνον ἐξάρτησιν τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων.

§76Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων τὸ εἶχον ἀνακινήσει ἐγὼ πρῶτος καὶ εἶχον συστήσει εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης, ἥτις νὰ λειτουργήσῃ ὡς καὶ εἰς τὰ ξένα Κοινοβούλια, καὶ διὰ τοῦτο ὅταν ἐζητήθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Πρωτοκόλλου τῶν μειονοτήτων καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ εἰς δημοσίαν συζήτησιν τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἶμαι λίαν εὐχαριστημένος, διότι βλέπω σήμερον ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπανορθώνει τὰς ἀντιλήψεις της εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Δὲν συμφωνῶ ὅμως μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διετύπωσεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι δύο Ἐπιτροπαὶ τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, ἡ μία ἡ ὁποία θὰ προέρχεται, ὡς ὅλαι αἱ Ἐπιτροπαί, ἐκ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Σώματος, καὶ ἡ δευτέρα ἡ ὁποία θὰ εἶναι οὕτως εἰπεῖν ἀνωτέρα τῆς πρώτης καὶ θὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν μυστικῶν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς. Σήμερον ἡ ὑφισταμένη ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν Ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν κ. Κατεχάκην, τὸν κ. Ρέντην, ἄλλους ἓξ καὶ ἐμέ, ἐξελέγη δὲ κατὰ τὸν ἀρχικὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐξ ὑμῶν ἁρμόδιοι θὰ λάβουν μέρος καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἐπιτροπήν. Ὀφείλω νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Αἱ Ἐπιτροπαί, ἐν αἷς καὶ ἡ ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν, καταρτίζονται διὰ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐργασίαν καὶ διὰ τὴν προπαρασκευὴν τῶν νομοσχεδίων. Ἡ παροῦσα Ἐπιτροπὴ ἔχει ἐντελῶς διάφορον χαρακτῆρα καὶ ἀντικείμενον ἄλλο. Εἶναι Ἐπιτροπὴ ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι συνιστῶνται ἐπὶ εἰδικῶν θεμάτων, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ τοιαύτη Ἐπιτροπὴ νὰ ἀσχολῆται καὶ μὲ νομοσχέδια· δι’ αὐτὰ θὰ παραμείνῃ ἡ ἄλλη Ἐπιτροπὴ.

§78Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἀποκλείεται μέλη τῆς μιᾶς Ἐπιτροπῆς νὰ εἶναι καὶ εἰς τὴν ἄλλην.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως δὲν ἀποκλείεται.

§80Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ δευτέρα Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ παρασκευάζῃ ὅλα τὰ πράγματα.

§81Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Τίνες ἀποφάσεις ἐπὶ τέλους ἐλήφθησαν διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ διὰ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν;

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ καταρτισθῇ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ, ὡς εἴπομεν. Εἰς τὴν αὐριανὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν θὰ ἀναγραφῇ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 35 τοῦ Συντάγματος.

§83Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ κάμωμεν διακοπὴν 5 λεπτῶν.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ 10 λεπτά.

(Ὥρα 8,25′ μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 8,35′ μ.μ.)

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ καταλάβουν τὰς θέσεις των.

§86Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Διαμαρτύρομαι διότι χωρὶς οὐδεὶς νὰ ἀντιληφθῇ τι, ἐλήφθη ἀπόφασις περὶ προτάξεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου εἰς τὴν αὐριανὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔνστασις ὑποβάλλεται πολὺ ἀργά, τῆς ἀποφάσεως ληφθείσης ἤδη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Σ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§88Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς συντακτικῆς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως εἶχον ὑποβάλει τὴν πρότασιν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 15 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν καὶ κατόπιν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 34 καὶ 35 περὶ ἐκλογῆς γερουσιαστῶν, καθόσον νομίζω ὅτι ὑπάρχει πολὺς σύνδεσμος μεταξὺ τῶν δύο τούτων καὶ δὲν θὰ ἦτο λογικὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ δευτέρου προτοῦ περατώσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πρώτου. Κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ἡ πρότασίς μου, κατόπιν συστάσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ἔμεινεν ἐκκρεμής, ὅπως ἀκουσθοῦν αἱ γνῶμαι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» γενικῶς περὶ τῆς ἐκλογῆς γερουσιαστῶν, καὶ πράγματι αὗται διετυπώθησαν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου κ. Μπακοπούλου. Θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου, καθόσον νομίζω ὅτι παρουσιάζει δυσκολίαν τὸ ὅτι μετέβημεν εἰς τὸ περὶ ἐκλογῆς γερουσιαστῶν κεφάλαιον ἄνευ περατώσεως τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν. Καὶ ὅπως εἶπον, τότε ἀνεβλήθη ἡ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου συζήτησις μόνον καὶ μόνον διότι ὑπάρχει τὸ ἐπίμαχον ζήτημα, ἂν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἔπρεπε νὰ περιληφθῇ, ὡς συνταγματικὴ διάταξις, ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς τῶν βουλευτῶν διὰ τοῦ ἀναλογικοῦ συστήματος ἢ οὔ. Νομίζω ὅτι δύναται τοῦτο νὰ ἐξακολουθήσῃ παραμένον ἐκκρεμὲς καὶ νὰ συζητηθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο κατὰ τὰ λοιπὰ μέρη αὐτοῦ ἤ, ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἀντίρρησις, ἂς συζητηθῇ μόνον ἡ τελευταία παράγραφος ἡ καθορίζουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ, ὅπως ἴσως θὰ ἔχητε ἴδει, ἔχω ὑποβάλει πρότασιν, δίδουσαν δύο λύσεις. Εἴτε νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν σταθερῶς, εἴτε νὰ ὁρισθῇ σταθερὰ ἡ ἀναλογία μεταξὺ ἀριθμοῦ δημοτῶν καὶ βουλευτῶν. Δὲν ἔχω καμμίαν προτίμησιν εἰς τὸ ἕνα ἢ εἰς τὸ ἄλλο σύστημα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἐπιβάλλεται μία συνταγματικὴ διάταξις, ἡ ὁποία νὰ περιορίζῃ τὰς τυχὸν ἐγωιστικὰς σκέψεις μελλούσης Βουλῆς, ἡ ὁποία μὲ τὴν ἀντίληψιν τῆς ἐξασφαλίσεως μεγαλυτέρας πιθανότητος ἐπιτυχίας εἰς τὰ μέλη αὐτῆς θὰ περιώριζε πολὺ τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν ὁ ὁποῖος ἀναλογεῖ κατὰ βουλευτήν, οὕτως ὥστε νὰ αὐξήσῃ ὑπερμέτρως ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτῶν. Δεδομένου δὲ ὅτι σήμερον θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν Γερουσίαν, ἂν προσθέσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν τῶν δύο Σωμάτων, θὰ ἔχωμεν ἕνα ἀριθμὸν ἀσχολούμενον εἰς νομοθετικὴν ἐργασίαν, ὁ ὁποῖος δέον νὰ εἶναι λογικὸς καὶ νὰ μὴ εἶναι ὑπερβολικός, ἕνα ἀριθμὸν περίπου παραδεδεγμένον καὶ εἰς τὰ λοιπὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη. Καὶ ἂν μὲν παραδεχθῶμεν τὸν ὡρισμένον ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, νομίζω ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 240 εἶναι ἕνας ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος πληροῖ πάσας τὰς ἀνάγκας καὶ οὔτε πολὺ μικρὸς εἶναι, καθόσον καὶ ἐν τῷ ἰσχύοντι Συντάγματι καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς προβλέπεται ὅτι ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ κατέλθῃ κάτω τῶν 150, οὔτε πολὺ μεγάλος εἶναι ὥστε νὰ δυσκολεύωνται αἱ συνεδριάσεις τοῦ Σώματος. Αὐτοὶ δὲ μαζὶ μὲ τοὺς προβλεπομένους 120 γερουσιαστὰς ἀποτελοῦν ἕνα ἀριθμὸν 360, πλέον ἢ ἀρκετὸν διὰ νὰ ἀσχολοῦνται εἰς τὰς νομοθετικὰς ἐργασίας καὶ πλέον ἢ ἀρκετὸν διὰ νὰ ἀποτελοῦν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν πρὸς ἐπίλυσιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα θὰ ἀναθέσῃ εἰς τὴν συνένωσιν τῶν δύο αὐτῶν Σωμάτων. Ἡ μόνη δυναμένη νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις εἶναι, ἂν τυχὸν εὐτυχῆ γεγονότα ἤθελον ἐπιφέρει τὴν αὔξησιν τοῦ πληθυσμοῦ, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δίκαιον ὁ ἀριθμὸς οὗτος νὰ ἐξακολουθῇ νὰ μένῃ σταθερός. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρξουν εὐτυχῆ τοιαῦτα γεγονότα, νομίζω ὅτι αὐτὰ τὰ ἴδια γεγονότα θὰ ἐπιβάλουν τὴν συνένωσιν τῶν δύο Σωμάτων εἰς Ἐθνοσυνέλευσιν πρὸς ἐπίλυσιν καὶ ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ χρήζουν ρυθμίσεως τότε, καὶ μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα ζητήματα θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβάλωσι καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Ἂν δὲ λάβωμεν τὴν ἄλλην ἄποψιν, τοῦ καθορισμοῦ δηλαδὴ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν εἰς τὸν ὁποῖον δέον νὰ ἀναλογῇ ἕκαστος βουλευτής, νομίζω ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 25,000 εἶναι ἕνας ἀριθμὸς ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ παραδεκτός. Εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον εἶχε καταλήξει καὶ ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ὅταν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκλογικοῦ νόμου, καθὼς καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἐπεξειργάσθη τὸ σχέδιον νόμου περὶ ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, εἶναι δὲ ἡ ἐπικρατοῦσα περίπου καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη. Ἡ διατύπωσις θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἀριθμὸς τῶν βουλευτικῶν θέσεων ἑκάστης ἐκλογικῆς περιφερείας προσδιορίζεται διὰ νόμου ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν αὐτῆς. Οὐδέποτε ὅμως ἡ ἀναλογία αὕτη δύναται νὰ εἶναι ἐλάσσων τῶν 25.000 δημοτῶν κατὰ βουλευτήν».

§89Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νὰ ὁρισθῇ παγίως;

§90Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μάλιστα. Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι καὶ καινοφανές, διότι καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν εἶναι ὡρισμένος εἰς ἄλλα Συντάγματα. Ἡ Τσεχοσλοβακία ἔχει ὁρίσει σταθερῶς 300 γερουσιαστάς, ἡ Γαλλία ἔχει 300 γερουσιαστάς, ἡ Ἰρλανδία 48 γερουσιαστάς. Προκειμένου δὲ περὶ ἀναλογίας βουλευτῶν καὶ δημοτῶν, ὑπάρχει τὸ Ἀμερικανικὸν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ἀναλογίαν 30,000 δημοτῶν κατὰ βουλευτήν. Θὰ ἀκούσητε ἴσως τὴν ἀντίρρησιν ὅτι οὐδὲν ἀπὸ τὰ νεώτερα καὶ τὰ μᾶλλον προοδευτικὰ Συντάγματα περιέλαβε τοιαύτην συνταγματικὴν διάταξιν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι, ἂν πρέπῃ σήμερον ἡμεῖς, λόγῳ τῶν ἰδιαιτέρων μας συνθηκῶν, νὰ λάβωμεν τὴν πρόνοιαν νὰ θέσωμεν μερικοὺς περιορισμοὺς εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλήν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ὅτι οἱ Καταστατικοὶ Χάρται — σήμερον κατέστη τοῦτο κοινὴ συνείδησις διεθνής, τὴν ὁποίαν, φαίνεται, θὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἡμεῖς — δὲν ἀποτελοῦν τὰς ἱερὰς πλάκας τοῦ Μωϋσέως, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Θεὸς ἔγραψε τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ διὰ νὰ μένωσιν ἀναλλοίωτοι εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα, ἀλλὰ τὰ Συντάγματα παρακολουθοῦν τὴν ἐξέλιξιν τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν καὶ μεταβάλλονται ἀναλόγως αὐτῶν, καὶ τοῦτο πρὸς πρόληψιν ἐπαναστάσεων. Μὲ τοῦτο θέλω νὰ εἴπω ὅτι, ἂν σήμερον δεχθῶμεν, λόγῳ τῶν πολιτικῶν μας ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι πολλάκις ἄγουσιν εἰς συμπεράσματα ὑπαγορευόμενα ὑπὸ τῆς ἐμπαθείας καὶ οὐχὶ τῆς ψυχραίμου σκέψεως, ἂν σήμερον θέσωμεν μίαν συνταγματικὴν διάταξιν διὰ νὰ μὴ γίνῃ κατάχρησις, θὰ ἠμποροῦν βραδύτερον, ὅταν ἀποκτήσουν πεῖραν καὶ λείψουν τὰ πάθη, νὰ ἐπανέλθουν καὶ νὰ μεταβάλλουν τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἂν τὸ κρίνουσιν ἀναγκαῖον, τροποποιοῦντες τὴν σχετικὴν συνταγματικὴν διάταξιν.

§91Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂν εἴχομεν πρόσφατον ἀπογραφὴν ὥστε νὰ γνωρίζωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν καὶ νὰ δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκλεγοῦν, ἡ προνοητικότης ἡ ὁποία δεικνύεται διὰ τῆς προτάσεώς σας θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένη, ἀλλ’ ἂν ὁρίσωμεν μόνιμον τὸν ἀριθμὸν καὶ μελλοντικὴ πραγματικὴ ἀπογραφὴ ἀποδώσῃ ἀριθμὸν ἐκλογέων κατώτερον ἢ ἀνώτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον ἔχετε ἐνῷ κάμνετε τὴν πρότασίν σας, τί θὰ συμβῇ; Δηλαδή, ἂν γενομένης ἀπογραφῆς ἀποδειχθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν πραγματικῶν δημοτῶν κατώτερος ἐκείνου τὸν ὁποῖον ὑπολογίζομεν ἢ πολὺ ἀνώτερος τί θὰ συμβῇ; Δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, νὰ ἔχωμεν δηλαδὴ καθωρισμένον τὸν ἀριθμὸν τῆς Λαϊκῆς Ἀντιπροσωπείας. Θὰ ἤμην ἀπολύτως σύμφωνος μὲ τὴν ἀντίληψιν αὐτήν, ἂν εἴχομεν ἀπογραφὴν πρόσφατον, ἀλλ’ ἐφόσον δὲν ἔχομεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω.

§92Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἴσως ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Λασηθίου δὲν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι τὸ κατατεθειμένον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως σχέδιον ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως ἔχει τὴν διάταξιν αὐτήν. Ὁπωσδήποτε ὅλοι καταλήγουν εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀντιστοιχῇ εἰς ἕκαστον βουλευτήν. Καὶ ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τὸ παρεδέχθη, καὶ τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὑποβληθὲν ἐκ τῆς πλευρᾶς τῆς ἰδικῆς σας, ὅταν εὑρίσκεσθε εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§93Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ νόμου νὰ γίνῃ.

§94Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα δὲν δικαιολογεῖ τὰς ἀνησυχίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι ἀπογραφαὶ ἐγένοντο, ἡ δὲ μεταβολὴ τῆς ἐκ τοῦ νόμου καθωρισμένης βάσεως εἰς 16 χιλιάδας δὲν συνετελέσθη. Ἑπομένως ἐκ τοῦ παρελθόντος δὲν συνάγεται ἡ ἄμεσος σχέσις μεταξὺ νέας ἀπογραφῆς καὶ μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς βάσεως. Θέλω νὰ συμπεράνω ὅτι ἡ πρότασις ἡ ἰδική σας εἶναι βάσιμος καὶ μετὰ τὴν γενομένην ἀντίρρησιν.

§95Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου θὰ ἠδύνατο νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, χωρὶς νὰ προδικάζῃ αὕτη καὶ τὸ ὅλον ἄρθρον 15.

§96Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπεθύμουν νὰ δηλώσω τοῦτο, ὅτι ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ σχέδιον τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν καθωρίσαμεν συνταγματικῶς τὴν βάσιν, κατόπιν τῶν ἀπόψεων τὰς ὁποίας ἐκθέτετε, δηλοῦμεν ὅτι ἀποδεχόμεθα.

§97Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν ὅτι ὁ κ. συνάδελφος νομίζει ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἔχει ὡριμάσει ἡ ἰδέα ὅτι τὸ ἐλάχιστον ὅριον ἐκλογικῆς βάσεως διὰ νὰ λειτουργήσῃ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία κανονικῶς πρέπει νὰ εἶναι 25.000. Ἐφόσον αὐτὸ εἶναι τὸ ἐλάχιστον ὅριον καὶ ἐφόσον ἔχομεν παραδείγματα ὅτι προηγουμένως ἄλλαι Κυβερνήσεις διὰ λόγους εἰδικούς, κομματικούς, διὰ λόγους πρακτικῆς σκοπιμότητος, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν ἐσφαλμένοι, δὲν ἠθέλησαν ἐγκαίρως νὰ αὐξήσουν τὸ ὅριον τῆς ἐκλογικῆς βάσεως, νομίζω ὅτι εἶναι σκόπιμον διὰ συνταγματικῆς διατάξεως νὰ καθορισθῇ τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς ἐκλογικῆς βάσεως εἰς 25.000 δημοτῶν.

§99Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὸ προτείνω.

§100Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συμφωνῶ.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 15.

§102Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ πρότασις νὰ καθορισθῇ ἡ ἐκλογικὴ βάσις εἰς 25.000 δημότας δὲν ἀποτελεῖ περιορισμόν. Ἀπετέλει περιορισμόν, ὅταν ἐπροτείνετο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν μέχρι τοῦδε. Ἀλλὰ σήμερον, ἐπειδὴ ἀποφασίζεται ἡ ἵδρυσις καὶ τῆς Γερουσίας, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελῆται, κατὰ γνώμην κοινῶς παραδεδεγμένην, κατὰ τὸ ἥμισυ ἀπὸ βουλευτάς, πρόκειται καὶ πάλιν, ἔστω καὶ ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ βάσις τῶν 25.000, περὶ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος ἀποτελουμένου ἐν συνόλῳ ἀπὸ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἀπὸ τὸν ὁποῖον μέχρι τοῦδε ἀπετελεῖτο. Εἶναι τόσον κεφαλαιώδης ἡ ἄποψις αὕτη, ὥστε νομίζω ὅτι δυσκόλως θὰ ἦτο πλέον δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις ἐναντίον τῆς ηὐξημένης βάσεως, ἐπειδή, ἂν ἐπρόκειτο νὰ διατηρηθῇ ἡ σημερινὴ βάσις, θὰ κατήντα ὁ ἀριθμὸς καὶ τῶν δύο ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ ἀνήρχετο περίπου εἰς 600 βουλευτὰς καὶ γερουσιαστάς, ἀριθμὸς προφανῶς τερατώδης. Θέλω δηλαδὴ νὰ συμπεράνω ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἀποφασίζοντες, ὡς βάσιν τὰς 25.000, ὅτι δὲν μειοῦμεν τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ Σώματος, συλλήβδην λαμβανομένου, ἀλλὰ διατηροῦμεν τὸν ἀριθμὸν ὡς ἔχει μέχρι τοῦδε.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15.

§104Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμόν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 15, διότι σεῖς καθορίζετε εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ὅτι θὰ συζητηθῶσι τὰ ἄρθρα 30–35 κλπ.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν εἶχε ψηφισθῆ, βεβαίως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν, ἐφόσον ὅμως ἀνεβλήθη προσωρινῶς, περιέχεται εἰς τὸ ὅλον κείμενον.

§106Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε.

§107Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, διότι ὁμολογῶ ὅτι ἡ συζήτησις ἦλθεν ὀλίγον ἐξ ἀπροόπτου. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι κατὰ βάσιν δὲν ὑπάρχει ἴσως ἀντιγνωμία, διότι πάντες φαίνονται ἀποδεχόμενοι ὅτι 25.000 δημοτῶν εἶναι ἡ βάσις ἡ ὁποία θὰ γίνῃ παραδεκτὴ εἰς τὸ μέλλον, ἀλλ’ ἡ περαιτέρω συζήτησις θὰ δείξῃ ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεριμνήσωμεν καὶ περὶ τοῦ κλάσματος ποῖον θὰ εἶναι. Ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ὡς εἶναι ἀναγεγραμμένον, σήμερον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35, νὰ περατωθῇ δὲ αὕτη εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν διὰ νὰ παρασκευάσωμεν ὀρθοτέραν τὴν διατύπωσιν· διότι οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ἦσαν ἀπαρασκεύαστοι ἐπὶ τῆς προτάσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία γεννᾷ διάφορα ζητήματα. Καὶ φέρω ὡς παράδειγμα ὅτι, ἂν ἐν τῷ Συντάγματι ὁρίσωμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἡ ἐκλογικὴ μονὰς μικροτέρα τῶν 25 χιλιάδων δημοτῶν, θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα ἀμέσως, ἂν εἰς ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι ἔχουν 20.000 δημοτῶν θὰ ἐκλέξουν βουλευτὰς ἢ ὄχι. Ἐπίσης ἂν οἱ ἐκλογεῖς ἀνέρχονται εἰς 35–40.000 εἷς βουλευτὴς θὰ ἐκλέγεται ἢ δύο; Διὰ νὰ γίνῃ λοιπὸν καλύτερον ἡ συζήτησις ὀρθότερον εἶναι νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι σύμφωνος ἡ Συνέλευσις νὰ ἀφήσωμεν τὸ ἄρθρον 15 καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ ἄρθρον 35;

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ συζητηθῇ τὸ ἄρθρον 35. Ἤρχισεν ὅμως ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 15 ἄρθρου καὶ μάλιστα ἐπὶ μιᾶς παραγράφου αὐτοῦ, καίτοι εἴχομεν συμφωνήσει νὰ συζητηθῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 15 μετὰ τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκλογικῆς μεταρρυθμίσεως, ἀφοῦ ὅμως ἤρχισε ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐπειδὴ δὲν πρόκειται περὶ θέματος ἔχοντος ἀνάγκην προπαρασκευῆς ἢ μελέτης, νομίζω, διὰ νὰ μὴ χάνωμεν καιρὸν ἀδίκως, ὅτι πρέπει νὰ τερματισθῇ αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι πράγματι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι παρασκευασμένη διὰ τὴν συζήτησιν αὐτήν, καὶ ἑπομένως ἂς προχωρήσωμεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 35.

§111Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§113Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καθὼς γνωρίζετε, κύριοι, πρὸ δύο περίπου μηνῶν, ἵνα συντάμωμεν τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, τό τε συντακτικὸν καὶ νομοθετικόν, καθωρίσαμεν ἡμέρας συντακτικῆς ἐργασίας καὶ νομοθετικῆς τοιαύτης. Ἐπίσης περιωρίσαμεν τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ εἴμεθα παρασκευασμένοι διὰ τὰς συζητήσεις τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νομοσχεδίων. Σήμερον ἐγεννήθη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς παρεμπιπτόντως συζήτησις ἐπὶ τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ 15 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, παραγράφου ἀφορώσης σπουδαιότατον ζήτημα τοῦ Συντάγματος, ἐνδιαφερούσης σοβαρῶς ὅλους τοὺς πληρεξουσίους. Ἐννοῶ, κύριοι, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπολύτως ὁ Κανονισμός. Ἡ δικαιολογία τοῦ κ. προέδρου τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι παρασκευασμένη διὰ νὰ συζητήσῃ τὸ 15 ἄρθρον δὲν ἔχει οὐδεμίαν θέσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου· διότι εἴτε εἶναι παρασκευασμένη εἴτε μή, ἡμεῖς χάριν γενικωτέρων λόγων ὀφείλομεν νὰ μὴ παραβιάσωμεν ἀπολύτως τὸν Κανονισμόν. Ἐξ ἄλλου ἡ δικαιολογία ἐπίσης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως νέου ἄρθρου, ἀλλὰ περὶ ἄρθρου παραλειφθέντος, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς πείσῃ. Καὶ ἄλλοτε ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει σημειοῦται, ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ ἄρθρου παραλειφθέντος, ἐνῷ σήμερον δὲν σημειοῦται τοιοῦτόν τι διὰ τὸ ἄρθρον 15. Ἐξ ἄλλου ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν τὴν τροπολογίαν τὴν ὑποβληθεῖσαν παρὰ τοῦ πληρεξουσίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ τὴν παραπέμψωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος, τῆς ὁποίας ὁ μὲν εἰσηγητὴς ἐνόμισεν ὅτι ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην καὶ εἶπεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἀπεδέχθη, ἐξ ἄλλου δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως. Νομίζω ὅτι οὔτε ὁ εἰσηγητὴς οὔτε ὁ Πρόεδρος ἐκπροσωποῦν τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς.

§114Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐγὼ ὡς ἁπλοῦς πληρεξούσιος ἐζήτησα τὴν ἀναβολήν.

§115Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεστηρίξαμεν τὴν συζήτησιν εἶναι ἄλλος. Περιέργως ὑπεστηρίχθη ὅτι πρόκειται σήμερον περὶ συζητήσεως ἄρθρου ἄλλου, ἐκτὸς ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπὸ συζήτησιν, τοῦ ἄρθρου δηλαδὴ 34. Ἂν ἡ συζήτησις ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, εἶναι διότι τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον εἶναι ἀπολύτως σχετικὸν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον 34 (ἀναγινώσκει). Δὲν εἶναι περίεργον λοιπὸν ὅτι, συζητουμένου τοῦ ἄρθρου 34, συσχετίζεται ἡ συζήτησις καὶ τοῦ ἄρθρου 15, ἀφορῶντος τὸν ἀριθμὸν τῶν βουλευτῶν καὶ ἑπομένως τὴν ἐκλογικὴν βάσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ στηριχθῇ ἡ ἐκλογὴ αὐτῶν. Δὲν εἶναι ἑπομένως βάσιμος ἡ διατυπωθεῖσα μομφὴ ὅτι ἐκτρεπόμεθα τοῦ Κανονισμοῦ ζητοῦντες, ἀξιοῦντες καὶ ὑποστηρίζοντες τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 15. Ἐνδεχόμενον δὲ ὅτι, ἐφόσον τόσος χρόνος κατηναλώθη διὰ τὴν συζήτησιν μέχρι τοῦδε, νὰ εἶναι ἄσκοπος ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, ἂν δὲν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις πρὸς λῆψιν ὁριστικῆς ἀποφάσεως.

§116Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Μαντινείας δὲν εὑρίσκεται ἐν δικαίῳ, διότι ἡ ἰδία πρότασις ὑπεβλήθη κατὰ τὴν τελευταίαν συντακτικὴν ἐργασίαν τοῦ Σώματος, ἀλλὰ τότε ἔμεινεν ἐκκρεμής, κατόπιν προτάσεως τοῦ κ. Καφαντάρη. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτύπωσιν καὶ διανομήν, ἂν ἐπρόσεχε θὰ ἔβλεπεν ὁ κ. Σεχιώτης ὅτι εἶναι ἐκτυπωμένον ἀπὸ τὴν 28 Μαΐου καὶ ἤδη εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 1 Ἰουνίου, ἂν δὲ δὲν ἐξέφερε τὴν γνώμην της ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, κατὰ τὸν Κανονισμόν, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὴν συζητήσωμεν καὶ χωρὶς τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ 35ον ἄρθρον;

§118ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐδάφιον τοῦ 34 ἄρθρου, τὸ ὁποῖον παραμένει ἐδηλώθη ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ 35 ἄρθρου. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§120Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ζητῶ τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ διακόψω ἐπὶ ἓν λεπτὸν τὴν συζήτησιν διὰ νὰ καταθέσω νομοσχέδιον «περὶ καθορισμοῦ τρόπου διαχειρίσεως τῆς κορινθιακῆς σταφίδος κατὰ τὸ σταφιδικὸν ἔτος 1925–1926». Ὡς γνωστόν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον συναφθεῖσα σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Κράτους ἐκπνέει τὸν προσεχῆ Αὔγουστον καὶ ἑπομένως ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐξουσιοδότησιν, ὅπως ἀνανεώσωμεν μὲ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν σύμβασιν διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς καὶ νῦν ἔτι ὅρους, ὑφ’ οὓς καὶ ἡ προηγουμένη σύμβασις. Θὰ παρακαλέσω νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐντὸς 8 ἡμερῶν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§121Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀνανεώσεως ἢ περὶ παρατάσεως τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία συνήφθη;

§122Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὄχι περὶ παρατάσεως τῆς συμβάσεως.

§123Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ὑποβάλλεται τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῇ προόψει ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐκαιρίαν ῥιζικοῦ μέτρου;

§124Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Ἂς εἴπω τὴν ἀφορμήν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον. Ἐξεδηλώθη μία ἀντίθεσις γνωμῶν ἀρκετὰ οὐσιώδης περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον, ἂς εἴπωμεν ὁριστικῶς, ἐφόσον εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ὁριστικῶς, θὰ ἐλύετο τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικόν. Ἐγὼ προσωπικῶς φρονῶ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ πάλιν ὀργανισμὸς ἰδιωτικός, ἀλλὰ μὲ συμμετοχὴν μεγάλην ἐπὶ τῶν κερδῶν τῶν σταφιδικῶν συνεταιρισμῶν. Ὑπάρχουν ἐξ ἄλλου οἱ φρονοῦντες ὅτι θὰ ἔπρεπε τὸ ὅλον σύστημα νὰ ἀνατεθῇ εἰς ὑπηρεσίαν τινὰ αὐτόνομον, ἐν τῇ ὁποίᾳ τὸ διοικητικὸν συμβούλιον θὰ ἀπηρτίζετο ἀπὸ ἀντιπροσώπους τοῦ Κράτους, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τῶν σταφιδικῶν συνεταιρισμῶν. Τὰ δύο συστήματα εἶναι ῥιζικῶς ἀντίθετα. Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, διατί ἡ Κυβέρνησις φέρει τὸ ἰδικόν της σύστημα διὰ νὰ ἴδῃ ἂν ἡ Συνέλευσις τὸ ἀσπάζεται; Διότι τὸ ἰδικόν μας σύστημα προϋποθέτει ἐξεύρεσιν τῶν κεφαλαίων, ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶδον πολλὴν προθυμίαν, ἵνα τὸ κεφάλαιον προσέλθῃ, δὲν δύναμαι νὰ τὸ παρουσιάσω. Ἐν τούτοις νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ γίνῃ τίποτε καὶ πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ ἰσχύσῃ τὸ ἤδη προσωρινῶς ὑπάρχον σύστημα καὶ περὶ αὐτοῦ προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ὁ συνάδελφός μου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Δουζίνας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ 35ου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§126Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ συγκεκριμένως εἰς τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10 ἐκανονίσαμεν τὰ τῆς ἁρμοδιότητος, τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Γερουσίας καὶ σήμερον ἐρχόμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς συνθέσεως αὐτῆς. Δηλαδὴ ἐδημιουργήσαμεν τὴν ἐσωτερικὴν δύναμιν τῆς Γερουσίας, ἐπλάσαμεν τὴν ψυχὴν τῆς Γερουσίας καὶ σήμερον ἐρχόμεθα νὰ δημιουργήσωμεν τὸ σῶμα αὐτῆς. Ἴσως θὰ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ εἶχε προηγηθῆ ἡ συζήτησις τοῦ σώματος καὶ κατόπιν ἡ συζήτησις τῆς ἐσωτερικῆς δυνάμεως, τῆς ἁρμοδιότητος καὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς δικαιοδοσίας αὐτῆς, ἔχει δὲ μεγίστην σημασίαν καὶ εἶναι κολοσσιαία ἡ διαφορά, καθόσον, ὅπως ἔχομεν σήμερον δημιουργήσει τὴν δικαιοδοσίαν αὐτῆς, ἀγόμεθα ἀκουσίως πλέον καὶ εἰς τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως, ὁ ὁποῖος συμβάλλει καὶ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι σύμφωνος καὶ ἐνηρμονισμένος μὲ τὴν ψυχὴν τὴν ὁποίαν ἐπλάσαμεν. Ἐκάμαμεν κάτι τι τὸ ἀντίθετον καὶ κατ’ ἀνάγκην συρόμεθα ἀπὸ τοῦτο, ὅτι δὲ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ὅτι τὸ ἀντίθετον τοῦτο ἐπέδρασε καὶ ἐπ’ ἐμοῦ τοῦ ἰδίου, ὁ ὁποῖος εἶχον τὴν γνώμην ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ δημιουργήσωμεν καὶ διὰ τὴν Γερουσίαν τὸ νεώτατον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη εἰς τὰ νέα Κράτη, νὰ γίνεται δηλαδὴ διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμμείνῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν καὶ φαντάζομαι ὅτι τοιαύτην γνώμην θὰ ἔχουν καὶ πλεῖστοι ἄλλοι συνάδελφοι, διότι ἀλλοία θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ δικαιοδοσία καὶ ἡ ἁρμοδιότης τῆς Γερουσίας καὶ ὄχι ἐκείνη τὴν ὁποίαν διὰ τῆς ψήφου μας καθιερώσαμεν. Βεβαίως δύναται ἡ Συνέλευσις νὰ κρημνίσῃ τὸ οἰκοδόμημά της, τὸ ὁποῖον ἔκαμε, καὶ νὰ δημιουργήσῃ νέον, ἀλλ’ ἂν ἐξακολουθήσωμεν νὰ κρημνίζωμεν ὅ,τι δημιουργοῦμεν, ἀσφαλῶς θὰ ὑπερβῶμεν κάθε ὅριον χρονικὸν διὰ νὰ τελειώσωμεν τὴν συντακτικὴν ἐργασίαν. Ὑπάρχουν, ὅπως ἐξετέθη καὶ ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν τῆς Ἐπιτροπῆς, πολλοὶ τρόποι συνθέσεως τῆς Γερουσίας. Ὁ πρῶτος τρόπος εἶναι ἡ ἄμεσος ἐκλογή, ἕτερος τρόπος εἶναι ἡ ἔμμεσος ἐκλογή, ὁ κληρονομικὸς τρόπος καὶ ἓν μικτὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα προβαίνουσιν εἰς τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας διὰ διορισμοῦ. Τὸ διὰ διορισμοῦ σύστημα ἔχουσιν ἡ Ἰταλία, ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Ἰαπωνία. Ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐκτὸς τῆς κληρονομίας, ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία δύναται νὰ διορίζῃ ὡρισμένα ἐκλεκτὰ πρόσωπα. Δὲν διαφέρει, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὸ σύστημα τῆς κληρονομίας κατὰ πολὺ τοῦ διὰ διορισμοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν βάσιν· διαφορὰ συστήματος εἶναι, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διαφορά. Σύστημα Γερουσίας ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς ἔχουν ἡ Πολωνία, ἡ Τσεχοσλοβακία, καὶ τὸ Βέλγιον ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς, ὡς τὸ παραδεχόμεθα ἡμεῖς.

§127Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ Βέλγιον ἔχει μικτόν.

§128Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπὸ τοῦ 1922 καθιέρωσε τὴν ἔμμεσον ἐκλογήν.

§129Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ ⅙ μόνον.

§130Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔστω τὸ ⅙. Τὸ σύστημα δὲ τῆς ἐμμέσου ἐκλογῆς ἔχει ἡ Γαλλία, ἡ Γερμανία, ἡ Σουηδία καὶ αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, αἱ ὁποῖαι δι’ ἐκλεκτόρων προβαίνουν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν. Ἡ Ἱσπανία, κατὰ περίεργον τρόπον, ἐνῷ ἔχει καθιερώσει τὸ σύστημα τοῦ διορισμοῦ τῶν γερουσιαστῶν, ἐν τούτοις ἔχει δεχθῆ καὶ τὴν ἀρχὴν τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἐν Γαλλίᾳ, τὸν ἔμμεσον τρόπον διορισμοῦ γερουσιαστῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι εἶναι ἀπολύτως σύμφωνον πρὸς τὸ δόγμα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ Σῶμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἀμέσου ἐκλογῆς, νὰ δώσῃ τὴν ἐλπίδα καὶ νὰ δώσῃ τὴν δύναμιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ περιέχῃ, διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ὅλοι ἡμεῖς ἀναμένομεν. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ περιωρίσαμεν τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Γερουσίας, ἀφοῦ περιωρίσαμεν τὴν δύναμίν της τὴν πολιτικήν, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο καὶ διότι ἀκόμη ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει ὅπως συγκερασθῇ τοῦτο διὰ τοῦ ἄλλου συστήματος, τὸ ὁποῖον δίδει λαϊκώτερον χαρακτῆρα εἰς τὴν Γερουσίαν, τῆς ἐκπροσωπήσεως δηλονότι τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἀλλὰ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ συμφωνήσω μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ καθορίζει εἰς τὸ ἐλάχιστον, δηλαδὴ εἰς ποσοστὸν τὸ ὁποῖον περιορίζει τόσον ὥστε νὰ εἶναι μᾶλλον μία ἀφανὴς μειονοψηφία, μία μειονοψηφία ἡ ὁποία εἰς οὐδὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ καὶ ἡ ὁποία ἀσφαλῶς ἐγένετο διὰ νὰ ματαιώσῃ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωκον οἱ προτείναντες εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» αὐξάνει, διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, εἰς 60 τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκλέγουν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι, ἂν σοβαρῶς θέλωμεν νὰ ἐκπροσωπηθῶσιν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ δὲν θέλομεν μόνον νὰ ἱκανοποιήσωμεν εἴτε τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν αὐτὴν εἴτε νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν λαϊκὴν ἐντύπωσιν καὶ μόνον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὸν ἀριθμὸν τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Γερουσία νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς, Γερουσία μάλιστα ἡ ὁποία θὰ ἐκλεγῇ δι’ ἐμμέσου ἐκλογῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐκπροσωπήσῃ τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου. Ἄλλοτε εἶχεν ὑποστηριχθῆ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἓν Οἰκονομικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξετάζῃ τὸν πολίτην ὡς οἰκονομικὸν πλέον παράγοντα καὶ ὄχι ὡς στοιχεῖον τάξεως, ὅπως μέχρι τοῦδε νῦν ἐξήταζον τὰ Συντάγματα τὰ παλαιά, τὰ Συντάγματα τὰ ὁποῖα ἰσχύουν. Τοῦτο δὲν ἔγινε καὶ ἀπεκρούσθη ὁμοθύμως ὑπὸ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπείας, δύναται ὅμως νὰ θεραπευθῇ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ μόνον ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ἤτοι νὰ ἐκπροσωπηθῶσιν εἰς μέγα ποσοστὸν αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις. Δὲν εἶναι σοβαρὰ ἢ μᾶλλον δὲν εἶναι ἀκαταμάχητα τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ὑποστηριζόντων ὅτι δὲν ἔχομεν ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις καὶ πρέπει πρῶτον νὰ δημιουργήσωμεν ἐπαγγελματικὰς ὀργανώσεις καὶ κατόπιν νὰ δεχθῶμεν τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς συμμετοχῆς τῶν ὀργανώσεων τούτων εἰς τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας, δὲν εἶναι δὲ ἀκαταμάχητα διότι καὶ ὀργανώσεις ἔχομεν ἀρκετὰς καὶ δυνάμεθα κάλλιστα, πρὸ ἀκόμη τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, νὰ συμπληρώσωμεν ταύτας. Δὲν δύναται νὰ ἀποτελῇ ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐξέλιξιν ἑνὸς Τόπου τὸ ἀνύπαρκτον ἑνὸς θεσμοῦ, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα καὶ ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς ἀπολύτως νὰ τὸν δημιουργήσωμεν καὶ νὰ τὸν ἀναγάγωμεν εἰς τὴν περιωπὴν εἰς τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέλομεν. Ἀλλ’ ἤδη ἔχομεν ὠργανωμένας τάξεις, ἔχομεν Σωματεῖα ὠργανωμένα, ὄχι μόνον τελείως, ἀλλὰ καὶ μὲ συνείδησιν καθαρῶς ἐπαγγελματικήν. Καὶ ἐφόσον ἔχομεν τὰς κυριωτέρας τάξεις τοῦ λαοῦ ὠργανωμένας, δὲν μᾶς λείπει ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐπιστημονικωτέρων τάξεων καὶ τῶν τάξεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι καὶ εὐκολώτερον εἶναι δυνατὸν νὰ ὀργανωθοῦν καὶ εὐκολώτερον νὰ δώσουν τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπροσωπηθῶσιν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἀντιτάσσεται ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι καινοφανές. Δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ συμπέρασμα αὐτὸ εἶναι ἀκριβές. Ἂν δὲν ἐφηρμόσθη εἰς ἄλλα Κράτη, πλὴν τῆς Ἱσπανίας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι τὰ Κράτη ἐκεῖνα καταρτίζουν, τὰ πλεῖστα, ὅπως ἀνέγνωσα, τὴν Γερουσίαν των διὰ διορισμοῦ. Ὅταν δὲ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τῶν προσώπων, δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς κοινωνικὰς καὶ τὰς οἰκονομικὰς ἀνάγκας τῶν τάξεων, τῶν ὁποίων τὴν ἱκανοποίησιν ἐπέτυχον διὰ τῆς ἐκλογῆς προσώπων ἀνηκόντων εἰς τὰς τάξεις αὐτάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχει καθιερωμένον εἰς ἄλλα Συντάγματα τὸ σύστημα τῆς ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων· διότι ἀναπληροῦται ὑπὸ προσώπων τὰ ὁποῖα διορίζει ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς εἰδικότητας, λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐξόχους φυσιογνωμίας, λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν τὰ συμφέροντα, ἐκλέγει ἡ ἰδία τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα καὶ τὰ διορίζει γερουσιαστὰς καὶ ἔχομεν ἔμμεσον τρόπον ἐκπροσωπήσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν ὀργανώσεων. Ἡμεῖς ὅμως, ἀφοῦ καταργήσωμεν τὸν τρόπον αὐτὸν τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας, ὁ ὁποῖος ἀσφαλῶς φαίνεται ὅτι ἐγήρασε, διότι κανεὶς οὔτε ἐτόλμησεν οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ σκεφθῇ νὰ εἰσαγάγῃ τὴν κληρονομικὴν εὐγένειαν εἰς τὸν Τόπον αὐτόν, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε τὴν ἠνέχθη, ἀφοῦ δὲν δεχόμεθα τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τῶν γερουσιαστῶν ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐκπροσώπησιν τῶν τάξεων τῶν κοινωνικῶν, τῶν τάξεων τῶν ἐπαγγελματικῶν εἰς τὸν νέον θεσμὸν αὐτὸν τῆς Γερουσίας. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἔχωμεν παράδειγμα, ἂν δὲν ἔχωμεν ὡρισμένην διάταξιν ἀναγεγραμμένην εἰς τὰ ξένα Συντάγματα—καὶ σᾶς ἐξέθηκα ποῖος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἀναφέρονται παρόμοιαι διατάξεις— ἔχομεν ὅμως τὴν γνώμην ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Εὐρώπης, ἔχομεν ὅμως τὴν γνώμην ὅλων σχεδὸν τῶν ἐπιστημόνων τῶν ἀσχολουμένων μὲ τὰ συνταγματικὰ ζητήματα, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦν ὅπως ἡ Γερουσία μὴ εἶναι Σῶμα καθαρῶς πολιτικόν, διότι εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς Πολιτείας οὐδὲν ἤθελε προσθέσει, ἂν μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι καὶ ἐπιβλαβές, ὅπως νομίζω ὅτι ὑπεστήριξεν ὁ κ. συνάδελφος. Ὁ ἴδιος ὁ κ. Μιλλεράν, ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, λέγει τὰ ἑξῆς: «Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ τοιούτων στοιχείων θὰ προαγάγῃ τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας». Ὥστε βλέπετε ὅτι παρακολουθεῖται καὶ ἔξωθεν τὸ γηράσαν σύστημα τῆς Γερουσίας, ὁ τρόπος τῆς συστάσεως τῆς Γερουσίας καὶ συζητοῦνται ποῖα εἶναι τὰ μέσα τῆς θεραπείας· διότι, ἂν ἐξαιρέσωμεν τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία εἴς τινας συγκεκριμένας καὶ εἰδικῶς καθωρισμένας μόνον περιστάσεις ἀπέδειξε τὴν χρησιμότητα αὐτῆς, εἰς τὰ ἄλλα Κράτη δὲν ἀπέδειξε σχεδὸν τίποτε, διότι καὶ εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, ὅπου ἡ πολιτικὴ διαφθορὰ ὑπάρχει, ἐξικνεῖται αὕτη καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ αὐτὴ ὡς φραγμὸς συναλλαγῆς τῆς τοιαύτης πολιτικῆς διαφθορᾶς, ὅπως ὑπεστηρίχθη ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ἡ Γερουσία. Ἂν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐφαρμόζεται ἀπὸ ὀλίγα πρόσωπα, ὅτι εἶναι ὀλιγομελής, ἡ διαφθορὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξιχθῇ εἰς μείζονα βαθμὸν ἀπὸ ὅ,τι παρετηρήθη εἰς τὰ Κοινοβούλια, εἰς τὰς Κάτω Βουλὰς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάρτισιν τῶν νομοσχεδίων, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῆς νομοπαρασκευαστικῆς ἐργασίας, δὲν εἶναι πολὺ οὐσιῶδες ὥστε αὐτὸ καὶ μόνον νὰ καταστήσῃ ἀναγκαίαν καὶ ἀπαραίτητον τὴν σύστασιν τῆς Γερουσίας, διότι ὑπάρχουσι τὰ εἰδικὰ Σωματεῖα, τὰ Συμβούλια τῆς Ἐπικρατείας· ὑπάρχουσιν ἄλλου εἴδους συμβούλια, ὑπάρχουσι νομοπαρασκευαστικαὶ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἀφαιροῦσι τὸ βάρος ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους. Δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἀσχάλομεν νὰ ψηφισθῇ τὸ ταχύτερον, ἦτο κυρίως διὰ νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀπεικόνισις τῆς διαφορᾶς τοῦ νέου καθεστῶτος ἀπὸ τοῦ ἄλλου. Ἠθελήσαμεν νὰ φανῇ ἀμέσως ἡ διαφορὰ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος ἀπὸ τοῦ μοναρχικοῦ. Ἠθελήσαμεν ὅ,τι ἐκ σφάλματος τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου ἐγένετο, νὰ θεραπευθῇ διὰ συστάσεως τοῦ δευτέρου Σώματος καὶ νομίζομεν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιληφθῶσι τὴν πλάνην των οἱ ἀπέχοντες τῶν ἐκλογῶν, νὰ ἔλθωσι νὰ συναναστραφῶσι μὲ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, νὰ τὸ ἀγαπήσωσι καὶ νὰ συντελέσωσι καὶ αὐτοί, ἀγωνιζόμενοι διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Τόπου, ὑπὲρ τῆς στερεώσεως ἑνὸς τοιούτου πολιτεύματος. Ἀλλὰ τὴν Γερουσίαν τὴν ἐθεωρήσαμεν ἀπαραίτητον καὶ δι’ ἕνα ἄλλον λόγον ἀκόμη, διότι ἠλπίζομεν ὅτι θὰ συνετέλει εἰς τὴν λαϊκὴν ἐκπροσώπησιν, διότι, ἀφοῦ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀσκήσωμεν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀμέσως διὰ τοῦ λαοῦ, θὰ ἐφέρομεν τοὐλάχιστον τὸν λαὸν ἀμεσώτερον εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς ἀντιπροσώπους του, θὰ ἐδημιουργούσαμεν νέαν Βουλήν, ἡ ὁποία θὰ ἐξεπροσώπει τὰ καθαρῶς ἐπαγγελματικά του συμφέροντα. Ἂν ἀφαιρέσητε τὴν διάταξιν αὐτήν, δὲν ἔχω οὐδὲν κώλυμα νὰ καταψηφίσω τὴν Γερουσίαν, διότι θὰ δημιουργήσητε ἓν δεύτερον πολιτικὸν Σῶμα ἐκλεγόμενον οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀμέσου θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἓν Σῶμα ἐκλεγόμενον ἀπὸ τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια.

§131ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί δὲν ὑποστηρίζετε τὴν ἄμεσον ἐκλογήν;

§132Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶπον ὅτι ἐδημιουργήθη μία ἀναρμοδιότης καὶ ἀναγκάζομαι νὰ συναρμολογήσω καὶ τὸ κοστοῦμι σύμφωνα μὲ τὴν ἀναρμοδιότητα ἐκείνην. Δὲν θέλω νὰ δώσω τὴν ἐντύπωσιν ὅτι κωλυσιεργῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ὅτι ἐκθέτω τὰς ἀντιλήψεις μου, χωρὶς νὰ παρεμβάλλω οὐδὲν ἐμπόδιον διὰ τὴν περαίωσιν τῆς ἐργασίας ταύτης. Ἂν ὅθεν, ὑποστηρίζω, μοὶ ἀφαιρέσητε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἴδω ἐκπροσωπουμένας τὰς ἐπαγγελματικὰς τάξεις εἰς τὴν Γερουσίαν, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν θὰ εἶχον οὐδὲν κώλυμα νὰ καταψηφίσω αὐτὴν καὶ ἂν ἀκόμη δὲν μοὶ ἔμενε μία ἐσωτέρα ἐλπὶς ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Συνέλευσις, παρακολουθοῦσα τὰς τάσεις καὶ τὰς διαθέσεις τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου, νὰ ἔσπευδεν ἡ ἰδία νὰ ἐπανορθώσῃ ὅ,τι ἐγένετο, δηλαδὴ νὰ καταρτίσῃ καὶ τὸ ἕτερον σκέλος τῆς Γερουσίας. Μὲ τὸ δικαίωμα νὰ ἀναθεωρῶμεν τὰς ἀποφάσεις, ἀφῆκε τοῦτο ἐκκρεμές, ὥστε ὄχι μόνον οἱ πολιτικοί, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐπιστήμονες δέχονται αὐτὴν τὴν γνώμην. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις, ἐπειδὴ τὸ θέμα τοῦτο εἶναι πολὺ οὐσιῶδες καὶ διότι δι’ ἐμὲ χρησιμεύει, ὡς πρόθεσις τῆς Γερουσίας, νὰ ἀναγνώσω μικρὰν περικοπὴν τοῦ διακεκριμένου συνταγματολόγου Dingoui (ἀναγινώσκει): «Ἀντιλαμβάνεταί τις... κλπ.». Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν καταρτίζοντες τὸ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα εἰς τὸν αἰῶνα τοῦτον, νὰ παραλείψωμεν τὰς γνώμας τοιούτων διαπρεπῶν πολιτειολόγων, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀνέφερα, τοιούτων διαπρεπῶν συνταγματολόγων, τῶν ὁποίων περικοπὰς ἀνέφερα, διὰ νὰ δημιουργήσωμεν μίαν ἀναπαυτικὴν στέγην. Μόνον ἂν ἠθέλομεν εἰς τὴν πολιτικὴν κονίστραν νὰ μεταβάλωμεν τὴν μορφὴν τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων εἶναι δυνατὸν νὰ στηρίξωμεν τὸν κοινοβουλευτισμόν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου τόσοι ρήτορες ἐκόπησαν μέχρι τοῦδε, ἄλλως, ἂν ἐξακολουθήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ χρεωκοπία τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ἀσφαλῶς θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν πλήρη κατάργησιν αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις, τὴν ὁποίαν θέτω εἰς τὰς σκέψεις μου διὰ νὰ κηρυχθῶ καὶ ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τῆς Γερουσίας καὶ ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου 35 κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ περικοπήν, τροποποιουμένην, ὅπως ὁρίζῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως»· διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» νὰ διαφωνήσω καὶ ὡς πρὸς τὴν τρίτην περικοπήν, δηλαδὴ τὴν λέγουσαν (ἀναγινώσκει): «15 γερουσιασταὶ ἐκλέγονται ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἀρχὴν ἑκάστης βουλευτικῆς περιόδου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας». Συνεπὴς πρὸς τὸν ἑαυτόν μου δὲν δύναμαι παρὰ νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸ κεφάλαιον τοῦτο, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀναγνωρίσω οὐδεμίαν ἄλλην ἐξουσίαν νὰ ἐκλέγῃ ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ παρὰ αὐτὸν τὸν λαόν· ἀμέσως ἢ ἀπὸ τὸν λαὸν διὰ τῶν ἐκλεκτόρων, ὅπως εἶναι τὰ ἐπαγγελματικὰ Κοινοτικὰ Σμυβούλια. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθέσωμεν τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν, ὄχι διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδοθῇ μομφὴ εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ κάμωσι τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν ὅτι δὲν ἐφρόντισαν διὰ τὰ λαϊκὰ συμφέροντα, ἀλλὰ διότι νομίζω ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ κατάργησιν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ὁ πολὺς Πράϊς, ὁ ὁποῖος ἀνελύθη εὐρύτατα ἐνταῦθα ἄλλοτε, ἀκριβῶς λέγει ὅτι τοιοῦτος τρόπος ἐκλογῆς ἀποτελεῖ ράπισμα κατὰ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, δηλαδὴ τὸ νὰ ἔρχεται ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ἐκλέγῃ τὰ μέλη τοῦ ἄλλου λαϊκοῦ Σώματος. Ἑπομένως εἶμαι ὑποχρεωμένος ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο νὰ μὴ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀγαπητοῦ μου ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Ὑπεστήριξα βέβαια ἄλλοτε καὶ θέλω νὰ εἶμαι συνεπὴς πρὸς ὅσα λέγω ἐνταῦθα, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐκλέγῃ τοὺς γερουσιαστάς, ἀλλὰ ὑπεστήριξα τοῦτο, ὅταν ἐπρόκειτο ἡ Βουλὴ νὰ ἐκτελέσῃ πολιτικὴν πρᾶξιν καὶ πολιτικὴν πρᾶξιν ἐφάπαξ, διότι ἐνόμιζον καὶ νομίζω καὶ πιστεύω ὅτι ἡ Δημοκρατία θὰ στηριχθῇ τότε μόνον, ὅταν δοθῇ ταχυτέρα ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος. Μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπεστήριξα τότε τὸ δικαίωμα τῆς παρούσης Συνελεύσεως νὰ ἐκλέξῃ τοὺς γερουσιαστάς. Καὶ τοῦτο, διότι ἡ Συνέλευσις αὐτὴ εἶχε καὶ τιμητικὴν ἐντολήν, ἐντολὴν ἐπαναληφθεῖσαν κατὰ τὸ δημοψήφισμα, νὰ κατασκευάσῃ τὴν Δημοκρατίαν καὶ νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν μορφὴν καὶ τὰ δικαιώματα εἰς τὸ νέον καθεστώς, νὰ δώσῃ αὐτῇ ὅλους τοὺς θεσμοὺς τοὺς ἀπαραιτήτους διὰ τὴν καλὴν λειτουργίαν τοῦ νέου πολιτεύματος. Ἑπομένως εἶναι ἄμεσον τὸ συμπέρασμα ὅτι δικαιοῦται αὐτὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν γερουσιαστῶν, δὲν θέλω ὅμως τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ τὸ καταστήσητε κώλυμα διὰ τὴν λαϊκὴν βούλησιν. Οἱ βουλευταί, κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἐπιτροπῆς, μετέχουν καὶ αὐτοὶ τῆς ἐκλογῆς, ἔχοντες ψῆφον εἰδικὴν εἰς τὰ τοπικὰ συμβούλια, συνεπῶς ἔχουσι καὶ μίαν θέσιν προνομιοῦχον ἀκόμη. Δὲν θέλω ὅμως νὰ δώσω τὸ μονομερὲς δικαίωμα ὅπως αὐτοὶ ἐκλέγουν ὡρισμένον ἀριθμὸν ἀντιπροσώπων, ἵνα μὴ μείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι περὶ τῶν ἰδίων φροντίζουν καὶ μόνον, καὶ ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συκοφαντῶνται καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀπαρτίζεται ἀπὸ τὰς ἀρίστας καὶ τὰς μᾶλλον ἀνεγνωρισμένας κορυφάς, θὰ παραμένῃ πάντοτε ἡ συκοφαντία ὅτι ἡ Βουλὴ ἐξέλεξε τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, ἂν πρόκειται περὶ τρίτων προσώπων, τὰ ὁποῖα ἦσαν εἰς τὸν δεῖνα ὅμιλον ἀρεστά, ἄνευ οὐδεμιᾶς λαϊκῆς ἐντολῆς. Ἂν δὲ ἐκλέξῃ αὐτὴ ἡ Βουλὴ καὶ πρόσωπα ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς μελῶν, αἴ, τότε, κύριοι, δὲν γνωρίζω ποῖος ἐξ ἡμῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὀρθώσῃ τὸ ἀνάστημά του διὰ νὰ κρατήσῃ τὴν σωρείαν τῶν συκοφαντιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκσπάσουν ἐναντίον τοῦ Σώματος τούτου. Δὲν πρέπει ἐδῶ νὰ δίδωμεν τοιαύτας ἀφορμάς. Εἶναι ἀρκεταὶ αἱ συκοφαντίαι, εἶναι ἀρκετοὶ οἱ λίθοι οἱ ὁποῖοι ρίπτονται καθ’ ἑκάστην ἐναντίον τοῦ Σώματος τούτου. Ἂς μὴ δώσωμεν ἀκόμη μίαν ἀφορμήν. Νομίζω λοιπόν, διὰ νὰ καταλήξω εἰς ἓν συμπέρασμα, ὅτι δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸ ἄρθρον 35, ὅπως τὸ ὁρίζει ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος ἢ κατὰ τὴν τροποποίησιν τὴν ὁποίαν ἔχει κάμει ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», διότι ὁ κ. Παπαναστασίου εἰς τὸ ἄρθρον 34 καθορίζει εἰδικώτερον ὅ,τι γενικῶς ὁρίζει ἡ Ἐπιτροπή· διότι ἡ μὲν Ἐπιτροπὴ ὁρίζει ὅτι ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἐξ ἀριθμοῦ μελῶν ἴσου πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν, ἐνῷ ὁ κ. Παπαναστασίου ὁρίζει: ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ ἥμισυ, ὅτι ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἐξ 135 μελῶν, καὶ ἡ τροποποίησις αὐτὴ εἶναι ὀρθοτέρα, διὰ νὰ μὴ μείνῃ ἀόριστος ἕνας ἀριθμός, ὁ ὁποῖος θὰ γεννᾷ πόθους καὶ ἐπιθυμίας αὐξήσεως ἢ καὶ ἐλαττώσεως καὶ θὰ μένῃ διαρκῶς ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ ἀριθμός. Νομίζω λοιπὸν ὅτι πολὺ ὀρθῶς ἀναγράφεται εἰς τὴν τροπολογίαν ὅτι ἡ Γερουσία ἀπαρτίζεται ἐξ 135 γερουσιαστῶν, ἐκ τῶν ὁποίων 60 γερουσιασταὶ ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν τοπικῶν συμβουλίων καὶ ἕτεροι 60 ἐκλέγονται ὑπὸ τῶν κοινοτικῶν ἀρχῶν. Εἰς τὴν προσθήκην τοῦ ἐδαφ. 1 ἠδύνατο νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ 3 παράγραφος τῆς τροπολογίας. Ἐγὼ δὲν τὸ θέλω οὔτε αὐτὸ τὸ προνόμιον. Καὶ θέλω ἐπίσης νὰ μὴ ἐκλέγῃ ἡ Βουλή. Ἂν αἰσθάνωνται οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ὅτι μειοῦται ὡς πρὸς αὐτὸ διὰ τῆς διαγραφῆς ὁ ζῆλος...

§133Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα τῆς κυριαρχίας μας καὶ ἐν τούτοις ἐλάχιστοι πληρεξούσιοι εἶναι παρόντες.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κάμω τίποτε ὡς πρὸς τοὺς ἀπόντας. Παρακαλῶ τοὺς ὀρθίους συναδέλφους νὰ καθίσουν.

§135Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Αὐτὰ βλέπει ὁ Ἑλληνικὸς λαός...

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 10.30′ μ.μ.

(Ὥρα 9 μ.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ.μ.)

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Δουζίνας παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§138Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τί νὰ ὁμιλήσω, κ. Πρόεδρε· οὔτε τὸ ⅛ τῆς ἀπαρτίας δὲν ὑπάρχει.

§139Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὸ σπουδαιότατον τοῦτο συντακτικὸν ζήτημα δὲν ἠμπορεῖ νὰ συζητηθῇ μὲ παρόντας 15 μόνον πληρεξουσίους. Τουλάχιστον ἂς διορισθοῦν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων νὰ τὸ συντάξουν μόνοι των, ἵνα εἴμεθα καὶ εἰλικρινέστεροι.

§140Ι. ΜΑΝΕΤΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπησχολημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Δυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν ἡμεῖς τὴν συντακτικὴν ἐργασίαν.

§141Π. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ. Οὔτε νομοθετικὴ ἐργασία δύναται νὰ γίνῃ παρόντων 10 πληρεξουσίων.

§142Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι εἶναι ἀπογοητευτικὸν τὸ θέαμα τῆς Συνελεύσεως. Δὲν νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις.

§144Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δὲν σᾶς κάμνει ἐντύπωσιν ὅτι αἱ ἐφημερίδες θὰ γράψουν ὅτι παρισταμένων 15 πληρεξουσίων ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις συνεζήτησε τὸ σπουδαιότερον ἔργον;

§145Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἴμεθα μόνον 15.

§146Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι, κ. Πρόεδρε, τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν· πῶς θὰ προχωρήσητε;

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ προχωρήσω.

§148Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἔχετε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε ἔνστασιν.

§150Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν ἡ ἐπιθυμία τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ Σύνταγμα, ἂς κάμωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ἀπόντων τῶν κυρίων πληρεξουσίων δὲν θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ

συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν

Τ.Τ.Τ.».

(Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικοῦ σχολείου Εὐελπίδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀνωτάτου ὁρίου τοῦ συμβατικοῦ τόκου, τοῦ τόκου ὑπερημερίας καὶ τοῦ νομίμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 13 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Ν. Χώραις, τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως αὐτοῦ» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Δʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 353 τοῦ 1901 νόμου περὶ ὁριστικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Κοινωφελοῦς Ταμείου Κρήτης».

§152Ι. ΠΕΡΔΙΚΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ὅπως δι’ ἀποφάσεως τοῦ κεντρικοῦ συμβουλίου κοινωφελοῦς ταμείου Κρήτης, ἐγκρινομένης ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐξισωθῶσιν οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ πρὸς τοὺς μισθοὺς ὁμοιοβάθμων ὑπαλλήλων τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης Μακεδονίας.

§153Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δεκτή. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπολύσεως τῶν ἐκ τῶν ξένων στρατῶν προερχομένων ἀξιωματικῶν καὶ καταταγέντων ἐν τῷ Ἑλληνικῷ στρατῷ ὡς ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἀπονομῆς εἰς αὐτοὺς συντάξεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν κατωτέρων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων» (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον) Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐκτάκτου ἀμοιβῆς τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς διὰ παρασχεθεῖσαν καθ’ ὑπερωρίαν ἐργασίαν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς ὑπὸ τοῦ ψηφίσματος τῆς 4ης Ἀπριλίου 1925 ὁριζομένης προθεσμίας διὰ τὴν ἔκδοσιν Ν. Δ. πρὸς ἐκτέλεσιν γνωμοδοτήσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§155Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὅπως ψηφισθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 17 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀφοῦ δηλώσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ ψηφίσματος δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀναθεώρησις τῶν ἐν μονίμῳ διαθεσιμότητι διατελούντων.

§156Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς ὢν Στρατιωτικῶν). Ἄν ἡ Συνέλευσις εἶναι διατεθειμένη, ἂς δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὴν ψήφισιν, διότι ἐγὼ εἶμαι κατά. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἔχω τροπολογίαν ὑποβεβλημένην, ἡ ὁποία συμπίπτει περίπου μὲ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Παπαναστασίου.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τυπωθῆ;

§158Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει τὴν τροπολογίαν;

§160Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ ὅπως εἶναι τροπολογημένον καὶ νὰ τὸ φέρωμεν νὰ ψηφισθῇ. Ἄν δέχηται ἡ Συνέλευσις, νὰ ψηφισθῇ τὸ «περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων», τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ὑπηρεσιακόν· ἂν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ μὴ ψηφισθῇ.

§161ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, νὰ μὴ ψηφισθῇ.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τὴν 5ην μ.μ. (Ὤρα 11,30′ μ. μ.)