1925.04.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 175

Τετάρτη 8 Ἀπριλίου 1925

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Α. ΜΑΡΚΟΥ. Εἰς τὰ πρακτικὰ σημειοῦται ὅτι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Δενδρινοῦ ἐκηρύχθη περατωμένη ἡ συζήτησις τοῦ ἐμφυτευτικοῦ νομοσχεδίου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι διεκόπη ἡ συζήτησις, καθόσον ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δὲν ὡμίλησεν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας τῶν πρακτικογράφων, ἐκηρύχθη πράγματι περατωμένη ἡ συζήτησις.

§4Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι ἐτελείωσαν οἱ ἐγγεγραμμένοι ρήτορες τὰς ἀγορεύσεις των καὶ ἀπέμεινε μόνον νὰ δηλώσω ἐγώ, μελετῶν τὰς ὑποβληθείσας τὴν τελευταίαν στιγμὴν τροπολογίας, ποίας δέχομαι καὶ ποίας δὲν δέχομαι. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ δὲν εἶναι ἐντελῶς περατωμένη ἡ συζήτησις. Θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§5Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἐπὶ μιᾶς βραχείας ὁμιλίας, τὴν ὁποίαν ἔκαμα κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν, νὰ διορθωθῶσι παρακαλῶ τὰ πρακτικὰ ἐν τῷ πνεύματι καθ’ ὃ καὶ ὡμίλησα. Ἀναγράφεται ὅτι εἶπον ὅτι περὶ τῆς ἀνάγκης ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου αὐτουσίου, δὲν βλέπω νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Συνελεύσει οὐδεμία ἀντίρρησις. Ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἀγορᾶς καὶ δελτίων, θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοῦτο κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν περὶ τροπολογίας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ δεχθῇ νὰ τεθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ δώσω εἰς τὸν πρακτικογράφον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§7Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Μετὰ τὸν κ. Λουπινᾶν, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς του κατ’ ἀρχὴν ἐφόσον δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, φαίνομαι εἰπὼν ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ τὸ ἀφήσωμεν ἐκκρεμὲς ἵνα ἐνισχυθῇ ἡ κυβεία. Συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Φαίνομαι ὡς ἀντιδράσας νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασις τοῦ κ. Λουπινᾶ, ἐνῷ δὲν συμβαίνει τοῦτο, καθόσον μετὰ τὸν κ. Λουπινᾶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λαβὼν τὸν λόγον ἐζήτησε νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν ἡ πρότασις νόμου περὶ ἐξαγορᾶς δελτίων καὶ ἀργότερον κατὰ τὰς κατ’ ἄρθρον συζητήσεις θὰ ἀποφασίσωμεν ὁριστικῶς περὶ ἐξαγορᾶς δελτίων ἢ οὔ καὶ περὶ ἐξαγορᾶς σταφίδος. Ἐγὼ δὲ λαβὼν τὸν λόγον εἶπον ὅτι κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς προτάσεως.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ ὡς ἐδιορθώθησαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἐπιτροπὴ σταφιδοπαραγωγῶν Πατρῶν παρακαλεῖ ὅπως τὸ Κράτος προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν αὐτουσίου σταφιδοκάρπου. — Οἱ ἐνοικιασταὶ ἀστικῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀξίωσιν τῶν προσφύγων ὅπως ἀρθῇ τὸ 96ον ἄρθρον τοῦ Ἐνοικιοστασίου. — Ὁ πρόεδρος τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Ἀγουλινίτσης αἰτεῖται τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγωγῆς σταφίδος. — Τὸ καπνεργατικὸν Σωματεῖον Πραθίου παρακαλεῖ ὅπως ἀπορριφθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Ὁ Κωνστ. Κοντογιάννης, πατὴρ 10 τέκνων, παρακαλεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ ἐπίδομά τι. — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν καταστρατήγησιν τοῦ νόμου 3166. — Ἡ Ἕνωσις αὐτοκινητιστῶν Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν μηχανολογικοῦ γραφείου ἐν Καβάλλᾳ. — Διάφορα Σωματεῖα Ἐδέσσης αἰτοῦνται τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου «περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ὁ ἐκ Θηβῶν Διονύσιος Κουκέας, πρώην ὑπολοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ, παρακαλεῖ ὅπως τῷ χαρισθῶσι 3,000 δραχμαὶ ἃς ὀφείλει τῷ Δημοσίῳ. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος, Ἐπιτροπείας ἐλευθέρας ζώνης καὶ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου συμβάσεως περὶ χορηγήσεως παρὰ τῆς πρώτης δανείου 16 ἑκατομ. δραχ. πρὸς τὴν Ἐπιτροπείαν Ἐλευθέρας ζώνης». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 1965 περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατόχων ζώων σφαζομένων ὡς ὑπόπτων ἐκ πανώλους κλπ.». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Κ. Γόντικας ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀμνηστείας τῶν καταδικασθέντων διὰ τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου 1923». — Ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ διορισμοῦ καὶ ἀποδοχῶν καθηγητῶν στρατιωτικῶν σχολείων καὶ ἐπιδομάτων ἐκπαιδευομένων ἀξιωματικῶν». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἐν Γενεύῃ ὑπογραφέντος σχεδίου διεθνοῦς συμβάσεως περὶ ἐλαχίστου ὁρίου ἡλικίας παραδοχῆς παίδων ἐν τῇ ναυτικῇ ὑπηρεσίᾳ». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Α. Δοξιάδης, Π. Κουρτίδης, Ν. Κωνσταντόπουλος, Ν. Κοντολέων καὶ τριάκοντα ἄλλοι περίπου ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν ἐκ Βουλγαρίας ὁμογενῶν πρὸς τοὺς ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης πρόσφυγας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων κατὰ τὸ ἔτος 1925 κλπ». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων Συμφώνως πρὸς εἰλημμένην ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἐπερωτήσεων εἶναι πρὸ παντὸς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐν συναφείᾳ πρὸς τὰς ἑτέρας ὑποβληθείσας ἐπερωτήσεις. Προηγοῦνται νὰ ὁμιλήσουν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Πρῶτος ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ.

§9Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ κατατεθέντος ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον μετεβλήθη εἰς νόμον «περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων», ἡ ταχεῖα ἀναθεώρησις, ὑποβάλλω σχέδιον ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας ἐγγραφῆς εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους».

§10Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ παράτασις δίδεται μέχρι 1ης Ἰουνίου.

§11Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Μέχρι ποίας προθεσμίας;

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ, θὰ διανεμηθῇ καὶ δύναται νὰ ἐγγραφῇ καὶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὔριον.

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σήμερον εἶναι ἡ ἡμέρα συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ προχθὲς κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐπερωτήσεων παρεκάλεσα νὰ προταχθῇ μία καὶ μόνη ἐπερώτησις, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἀπησχόλει πέρα τοῦ ¼ τὴν Συνέλευσιν. Ὑπάρχει καὶ πρότασις ὑπογεγραμμένη ἀπὸ νόμιμον ἀριθμὸν πληρεξουσίων. Θὰ παρακαλέσω ὅπως προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις αὕτη τοῦ κ. Κουνδούρου «περὶ τῆς μὴ ἐκπληρώσεως ὑποσχέσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐν σχέσει μὲ τὴν ἐπαναφορὰν εἰς τὰς κενὰς θέσεις τῶν σιδηροδρομικῶν ὑπαλλήλων».

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλαβον τὴν πρότασιν.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν παραδέχεται. Καὶ προχθὲς ἐζητήθη τοῦτο καὶ ἀπερρίφθη.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πρότασιν αὐτὴν ἔλαβον καὶ τὴν ἐξέλαβον ὡς πρότασιν τῆς προτάξεως τῶν ἐπερωτήσεων. Ὅταν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ὁδὸν τῶν ἐγγεγραμμένων ἐπερωτήσεων ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, τότε θὰ συζητηθῇ. Ἂν προτείνητε τροποποίησιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως, εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπόκειται νὰ ἀποφασίσῃ ἂν πρέπει νὰ μεταβάλλῃ ἢ νὰ μὴ μεταβάλλῃ τὴν ἀπόφασίν της.

§17Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θέλομεν τὴν πρόταξιν τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, διότι ἔχομεν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ ταπεινώσῃ τοὺς ἐργάτας, ἀλλὰ θὰ ἐπαναφέρῃ αὐτοὺς εἰς τὴν θέσιν των μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀπεργίας. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐν ἡμέραις ἑορτῶν νὰ εὑρίσκωνται οὗτοι ἐκτὸς ὑπηρεσίας. Θὰ εἶναι πολύτιμος διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς, διότι θὰ τῇ δοθοῦν στοιχεῖα καὶ ἀριθμοὶ συγκεκριμμένοι, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὴν συγκινήσωσι. Θὰ μάθῃ ὅτι ὑπάρχουν 9 ἐφαρμοσταὶ ἐκ τῶν ὁποίων προσελήφθησαν μόνον οἱ 4 καὶ καθυστεροῦν οἱ 5. Προσεφέρθησαν οἱ ἀπεργήσαντες καὶ δὲν προσλαμβάνονται.

§18Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ πολὺ τὴν Συνέλευσιν καὶ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφόσον θὰ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ μακρὸν τὴν Συνέλευσιν, παραιτούμεθα.

§20Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Κυβέρνησις ἂν εἶναι διατεθειμένη νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τῆς Ἀγκύρας καὶ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ κ. Ἐξηντάρη ἐν σχέσει πρὸς τὸ Πατριαρχικὸν ζήτημα. Ἐπειδὴ ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι εἰς τὸ τέλος τῶν ἐπερωτήσεων, παρακαλῶ νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν νομίζῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν πρὸ τῶν ἑορτῶν, τὸ Σάββατον νὰ ὁρίσῃ ὡς ἡμέραν συζητήσεως.

§21Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας λάμπει διὰ τῆς ἀπουσίας του τὸ νομοσχέδιον «περὶ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης».

§22Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ καὶ ἐκλήθη εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ. Ἤδη δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τὸν λόγον.

§24Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Προχθὲς ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ ἡ σχετικὴ ἀπόφασις προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, νομίζω ὅτι εἶχε καθορισθῆ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν παρακολουθήσατε τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήγαγον τὸ ζήτημα. Εἶπον ὅτι τὸ ζήτημα εἰσάγεται κατόπιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ἐν συσχετίσει πρὸς τὰς ὑποβεβλημένας ἐπερωτήσεις.

§26Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ ἦλθον καὶ εἰς τὸ γραφεῖόν σας πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἀναφέρεσθε εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπετε εἰς τὸ γραφεῖόν μου, ἀναφέρομαι καὶ ἐγὼ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπήντησα. Σᾶς εἶπον ὅτι πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως δίδεται ὁ λόγος ἐπὶ ζητημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις δηλοῖ ὅτι εἶναι ἐκ τῶν προτέρων εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ.

§28Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Αὐτὸ τὸ θέμα πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις;

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ ἐμοῦ δύναται νὰ γίνῃ καὶ ἡ τοιαύτη προσυνεννόησις, ἂν θέλητε. Ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἀνωμαλιῶν αἵτινες παρετηρήθησαν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις, ἡ ὁποία εἶναι συμφωνοτάτη καὶ πρὸς τὸν Κανονισμόν. Αἱ ἐπερωτήσεις καὶ ἐρωτήσεις γίνονται ἐγγράφως, ἡ δὲ ἀπάντησις εἰς τὰς ἐρωτήσεις γίνεται κατὰ τὸν Κανονισμὸν διὰ τοῦ πίνακος τῶν ἐρωτήσεων, ἐκτὸς ἂν ἡ Κυβέρνησις θεωρήσῃ ὅτι μία ἐρώτησις εἶναι μεγαλυτέρας σοβαρότητος, ὁπότε δύναται νὰ ζητήσῃ ἡ ἰδία ὅπως ἀπαντήσῃ προφορικῶς εἰς τὴν ἀμέσως ἑπομένην συνεδρίασιν. Τῶν ἐρωτήσεων δὲ λαμβάνει γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις κανονικῶς διὰ τοῦ γραφείου. Ἀλλ’ ἐδήλωσα ὅτι δέχομαι καὶ νὰ διευκολύνω ἐν τούτῳ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους φροντίζων περὶ ἀμέσου ἀνακοινώσεως τῆς τοιαύτης ἐρωτήσεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἑπομένως, ἂν πρόκειται περὶ τοιούτου ζητήματος, ἀρνοῦμαι νὰ σᾶς δώσω τὸν λόγον.

§30Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἠρωτήθη ἡ Κυβέρνησις ἂν θέλῃ νὰ ἀπαντήσῃ;

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς νὰ ἐρωτήσω, ἀφοῦ δὲν ἐγνώριζα περὶ τίνος ἐπρόκειτο; Σᾶς ἠρώτησα κατ’ ἐπανάληψιν περὶ τίνος πρόκειται καὶ ἀπεφύγατε νὰ μοὶ ἀπαντήσητε.

§32Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τότε πῶς ἐγὼ παραβαίνω τὸν Κανονισμὸν καὶ δὲν τὸν παραβαίνετε σεῖς;

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι παραβαίνω τὸν Κανονισμόν, θέσατε τὸ ἐρώτημά σας καὶ κατέρχομαι ἀμέσως τῆς ἕδρας.

§34Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐρώτημα δὲν τὸ θέτει ποτὲ εἷς πληρεξούσιος.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Γ. Χατζηκυριακοῦ παρακαλεῖτε νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§36Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως νὰ μεταβῇ εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην καὶ νὰ ἐξετάσῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀστῶν καὶ ἀγροτῶν, καὶ νὰ λύσῃ τὰς διαφόρους προστριβὰς μεταξὺ προσφύγων καὶ γηγενῶν, τῶν ὁποίων ἡ ὀξύτης ἐξεδηλώθη εἰς τὴν Νέαν Πάφραν καὶ Κιούπκιοϊ καὶ ἐκ τῶν ὁποίων συζήτησις προεκλήθη ἐν τῇ Συνελεύσει, καὶ νὰ προλάβῃ κατὰ τὸ δυνατὸν τὰς διαφορὰς ταύτας καὶ τὰς συγκρούσεις εἰς τὸ μέλλον. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποβιβασθεῖσα εἰς Θεσσαλονίκην ἐνόμισε καλὸν καὶ σκόπιμον νὰ μεταβῇ κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ τέρμα τῆς περιοδείας, εἰς Ἀλεξανδρούπολιν (Δεδεαγάτς), καὶ ἐκεῖθεν ἀναδρομικῶς νὰ διέλθῃ διὰ τῶν κυριωτέρων κέντρων τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς της. Οὕτως ἀρχομένη ἀπὸ τὴν Ἀλεξανδρούπολιν μετέβη εἰς Κομοτινὴν καὶ ἐκεῖθεν εἰς Ξάνθην, ἐκ Ξάνθης δὲ εἰς Σαρῆ Σαμπάν, Καβάλλαν, Πράβιον, Δράμαν, Προσοτσάνην, Πλεύναν, Κιούπκιοϊ καὶ Σέρρας. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν παρέλειψεν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ διέλθῃ διὰ τῶν ἄλλων χωρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ καὶ ἦτο ἑπομένως ἠναγκασμένη καὶ ὑποχρεωμένη νὰ ἐξετάσῃ καὶ εἰς αὐτοὺς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Ἐπανῆλθεν εἰς Θεσσαλονίκην καὶ ἐκεῖ ἐθεώρησε καλὸν νὰ παραμείνῃ ἐπὶ περισσότερον χρόνον, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, ἡ Θεσσαλονίκη ἀποτελεῖ μίαν τῶν νέων ἑστιῶν—τῆς ἑτέρας αἱ Ἀθῆναι—τῶν προσφυγικῶν ἐγκαταστάσεων. Αἱ δύο αὗται ἑστίαι ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις ὅτι εἶναι τὰ σημεῖα ἐφαρμογῆς τῶν κινητηρίων δυνάμεων, αἱ ὁποῖαι παράγουν μέγα καὶ κολοσσιαῖον ἔργον, τὸ προσφυγικὸν ἔργον, τὸ τόσον πολυσύνθετον, ὅπερ ἐκλήθη νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Ἑλλάς, ὅμοιον τοῦ ὁποίου δὲν ἔχει ἴσως νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Ἱστορία τῶν Ἐθνῶν εἰς ὄγκον καὶ μέγεθος καὶ πρωτοτυπίαν καὶ σύνθεσιν. Καὶ πῶς μὲν διεξήγαγε τὸ ἀνατεθὲν εἰς αὐτὴν ἔργον ἡ Ἐπιτροπή, τὸ ἐξέθηκεν ἐν τῇ ἐκθέσει της τῇ γενικῇ, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ προεδρεύσας αὐτῆς ἀξιότιμος ἐκ Κέας συνάδελφος κ. Μαζαράκης. Θὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἐμὲ νὰ προσθέσω μόνον ὅτι θὰ ἐπεθύμουν ἡ ἔκθεσις αὐτὴ νὰ ἦτο λεπτομερεστέρα διὰ νὰ ἀποδώσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν εἰκόνα τῶν ἐνεργειῶν της, νὰ δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ εὐρύτερον τὰ ζητήματα, διότι ἔθιγεν ὁμολογουμένως ὅλα τὰ ζητήματα. Θὰ ἤθελον νὰ εἶναι λεπτομερεστέρα διὰ νὰ καταδειχθῇ τὸ ἔργον αὐτῆς πληρέστερον, ὅτι οὐδὲν παρέλειψεν ἐξ ὅσων ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσῃ, ὅπως προαγάγῃ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλυτέραν αὐτοῦ λύσιν. Δηλαδὴ δὲν παρέλειψε νὰ συνέλθῃ εἰς ἐπανειλημμένας συσκέψεις καὶ ἰδιαιτέρως μετὰ τῶν κατὰ τόπους διοικητικῶν Ἀρχῶν, δικαστικῶν Ἀρχῶν, ἐποικιστικῶν Ἀρχῶν, ἀλλὰ καὶ μετὰ ἀντιπροσώπων Συλλόγων, Σωματείων, ὀργανώσεων, τῶν συμβουλίων καὶ ἀντιπροσώπων αὐτῶν καὶ δημοτικῶν συμβουλίων, καὶ παρὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ πληροφορίας ἢ νὰ δώσῃ συμβουλάς, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ συναδέλφωσις καὶ ἀποκλείσωμεν πᾶσαν προστριβὴν μεταξὺ ἀδελφῶν. Ἐπίσης ἤθελον νὰ ἀποδειχθῇ ἐκ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ὅτι τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπέτυχε τόσον, ὥστε προεκάλεσε τὴν ἐμπιστοσύνην καὶ τὸν σεβασμὸν τῶν πληθυσμῶν καὶ προσέτρεξαν πρὸς αὐτὴν νὰ λύσῃ πλειστάκις διαφορὰς καὶ τὰς ὁποίας ἔλυσε πραγματικῶς λίαν ἐπιτυχῶς, ἔστω διαφόρους μικρὰς καὶ ἀτομικάς, αἱ ὁποῖαι καὶ αὐταὶ συνετέλουν εἰς τὸ νὰ ἀποτελοῦν τρόπον τινὰ σπινθῆρα διὰ μεγαλυτέρας συγκρούσεις. Περὶ αὐτῶν ὅλων ὑπεβλήθησαν λεπτομερεῖς ἐκθέσεις καὶ βεβαίως τὰς ἐκθέσεις αὐτὰς ἡ Κυβέρνησις νομίζομεν ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ἐκτελέσῃ μετὰ ταχύτητος καὶ ἀποφασιστικότητος ὅσα εἰς αὐτὰς ὑποδεικνύονται. Θὰ ἦτο δὲ εὐχῆς ἔργον—ὅπως καὶ ἡ ἔκθεσίς μας τονίζει—νὰ σταλῇ καὶ ἄλλη κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὅπως συμπληρώσῃ τὸ ἡμιτελὲς παραμεῖναν ἔργον. Διότι ἡ Ἐπιτροπή μας δὲν περιῆλθε παρὰ μέρος τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης. Ὑπολείπεται δὲ ὁλόκληρος ἡ Δυτικὴ Μακεδονία καὶ τὰ ἄλλα κέντρα τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ λοιπὴν Ἑλλάδα. Μία τοιαύτη Ἐπιτροπὴ ὑπὸ κοινοβουλευτικῶν ἀνδρῶν ἀπαρτιζομένη, περιβεβλημένη μὲ ὑπερέχουσαν δικαιοδοσίαν, ἐξαιρετικὸν κῦρος, ἀμερόληπτον κρίσιν καὶ φιλοδικαίαν αὐστηρότητα, δύναται νὰ διευθετήσῃ πολλὰ πράγματα καὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐξομάλυνσιν τῶν διαφορῶν καὶ τὴν ἐν γένει καλυτέραν καὶ ταχυτέραν τοῦ μεγάλου Ἑλληνικοῦ προβλήματος λύσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν πληρεξουσίων μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐξήτασεν ἐθεώρησε καθῆκον, καθῆκον ἱερόν, νὰ μὴ παραλείψῃ καὶ τὸ ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα, τὴν ἐκπαιδευτικὴν δηλαδὴ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Εἰς ἐμὲ δὲ ὡς εἰδικώτερον περὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα μοὶ ἀνέθεσε νὰ ἐξετάσω τοῦτο καὶ εἰ δυνατὸν νὰ συντελέσωμεν ὥστε καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων νὰ ἀποβῇ ἐπιτυχεστέρα καὶ εὐχερεστέρα. Περὶ αὐτῆς ὑπέβαλον εἰδικὴν ἔκθεσιν, ἥτις προσηρμόσθη εἰς εἰδικὸν κεφάλαιον τῆς γενικῆς. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω τὴν σπουδαιότητα τὴν ὁποίαν ἐνέχει τὸ ἐκπαιδευτικὸν μέρος τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω πῶς ἐπακριβῶς ἐν τῇ ἐκθέσει μου τονίζω τοῦτο. (Ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ἡ ἐκπαίδευσις ἀποτελῇ τὸν θεμέλιον λίθον, ἐφ’ οὗ θὰ στηριχθῇ τὸ ὅλον οἰκοδόμημα τῆς ἀναπλάσεως τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Κράτους καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἐκ τῆς Μικρασιατικῆς συμφορᾶς δεινὴν κρίσιν καὶ δοκιμασίαν, ἣν σήμερον τοῦτο διανύει, τὸ μέγα πρόβλημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἀρρήκτως συνδέεται μετὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δι’ αὐτῆς θὰ δυνηθῇ ἡ νέα γενεὰ τοῦ συγκεντρωμένου Ἔθνους νὰ ἀνακτήσῃ τὰς ἠθικάς του δυνάμεις εἰς πίστιν καὶ φρόνημα καὶ νὰ συνεχίσῃ τὸ διακοπὲν τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως ἔργον». Ἂν εἶναι, κύριοι, ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον, ἐνῷ εἶναι τὸ σπουδαιότερον, ὀλιγώτερον συνήθως γίνεται λόγος, τοῦτο εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικόν. Διότι βλέπετε καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ἐνῷ μετὰ τόσης εὐρύτητος συζητεῖται ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ὑπὸ διοικητικὴν καὶ οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν ἔποψιν, παρεμπιπτόντως ὅμως καὶ ὡς ἐν παρόδῳ γίνεται λόγος περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς αὐτοῦ σημασίας. Σπανίως συνάδελφος ἔθιξε τὸ ζήτημα ἀπὸ τὴν ἐκπαιδευτικήν του ἄποψιν, ἐνῷ τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ κυριώτερον καὶ τὸ μόνον μέσον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς κοινωνικῆς καὶ ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Δὲν εἶναι δέ, κύριοι, καθόλου παράδοξον τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω. Πρέπει νὰ ὁμολογηθῇ ὅτι οὐδέποτε εἴχομεν ἐν Ἑλλάδι ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν. Διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τὸ Κράτος οὐδεμίαν ἐξαιρετικὴν φροντίδα κατέβαλεν ἀνταξίαν τοῦ μεγάλου καὶ ὑψηλοῦ της ἐκπαιδευτικοῦ σκοποῦ. Καὶ δὲν θὰ ἦτο, κύριοι, ὑπερβολὴ νὰ εἴπω ὅτι δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν ἐκπαιδευτικὸν πολιτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον νὰ ἐνσαρκώνῃ τὸν χαρακτῆρα τοῦ λαοῦ καὶ νὰ ἱκανοποιῇ τὰς ἀξιώσεις τῶν ἐθνικῶν ἰδεωδῶν καὶ νὰ προσαρμόζηται πρὸς τὰ πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα τοῦ λαοῦ μας. Δὲν εἴχομεν, κύριοι, εἰδικήν, ὡς ἔπρεπεν, ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν. Καὶ ἡ ἐκπαίδευσις δυστυχῶς δὲν ἔμεινεν ἀπηλλαγμένη ἀπὸ τῆς κομματικῆς πολιτικῆς. Ἦτο συνήθως δεσμευμένη εἰς τὸ ἅρμα τῆς ἑκάστοτε πολιτικῆς τῶν προσωπικῶν καὶ κομματικῶν συμφερόντων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας—ἂς ὁμολογηθῇ καὶ τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—ἐθεωρήθη ὡς ὁ πέμπτος τροχὸς τῆς κυβερνητικῆς ἁμάξης.

§37Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Εἰς τὴν Τουρκίαν ἐλειτούργουν πολὺ καλὰ τὰ σχολεῖα;

§38Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Δὲν μὲ προσέχετε, κ. συνάδελφε. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Πρόκειται, κύριοι, νὰ σωθῇ αὐτὸς ὁ προσφυγικὸς πληθυσμός, τοῦ ὁποίου τὰ τέκνα, ὁ μαθητικὸς τῶν προσφύγων κόσμος, τρέχει εἰς τοὺς δρόμους, καταδικασμένος εἰς ἀπαιδευσίαν καὶ μυρίους ἠθικοὺς κινδύνους. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, ἀλήθεια ὀδυνηρά. Θὰ εἶχε κανεὶς πολλὰ νὰ σᾶς εἴπῃ διὰ τὴν ἐκπαιδευτικήν μας ἀνεπάρκειαν ἐν Ἑλλάδι. Σᾶς ἀναφέρω τινὰ ἐκ τῶν κυριωτέρων πρὸς ἀπόδειξιν τούτου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξέλθῃ τις ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία ἔφθασε τῷ 1895 νὰ ἀπαλλαγῇ ὀλίγον ἀπὸ τῆς κομματικῆς ἐπιρροῆς καὶ νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἐκπαιδευτικὴν ὁπωσδήποτε βελτίωσιν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ περιφήμου νόμου ΒΤΜΘʹ ἐπεδίωξεν ὁ ἀείμνηστος γυμνασιάρχης καὶ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας Πετρίδης. Τῷ 1910–1914 ἱδρύθησαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἐπέτυχον πλήρως εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν, πάντως κατέβαλον πᾶσαν δυνατὴν προσπάθειαν πρὸς καλυτέρευσιν. Ἀλλὰ δὲν ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τοιαῦτα οἷα ἠξίωσεν ὁ ἐκπαιδευτικὸς κόσμος καὶ ὅσον ἠλπίζομεν ἡμεῖς ὅτι θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν ἀναγέννησιν. Τὸ συμβούλιον τοῦτο κατ’ ἀρχὰς ἦτο 6μελὲς, βραδύτερον 12μελὲς καὶ τελευταίως 14μελές, προστεθέντων καὶ δύο ἀνωτέρων ἐποπτῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι, ἐκθέτοντες τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ὁμιλεῖτε περὶ ἐκπαιδεύσεως.

§39ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχομεν ἐκπαιδευτικὸν ζήτημα σήμερον.

§40Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ὡς εἶπον καὶ ἀνωτέρω, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα συνδέεται ἀρρήκτως μετὰ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ. Μετὰ τῆς ἀποκαταστάσεως, στεγάσεως καὶ διατροφῆς τῶν προσφύγων δέον ἐκ παραλλήλου νὰ βαίνῃ καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ αὐτῶν ἀποκατάστασις. Ἄλλως εἰς οὐδὲν θὰ ὠφελήσῃ πᾶσα αὐτῶν εὐημερία καὶ ἄνετος συντήρησις ἄνευ μορφώσεως πνευματικῆς καὶ ἑλληνοπρεποῦς ἀγωγῆς. Πρώτη ἀπόδειξις ὅτι δὲν ἀπεκτήσαμεν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν εἶναι ὅτι δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν ἑνιαῖον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Εἰς τὰς Νέας Χώρας ἔχομεν ἀκόμη τὸ ἐπὶ Τουρκοκρατίας 12ετὲς ἐκπαιδευτικὸν σύστημα στοιχειώδους καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐνῷ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ἔχομεν 11ετές. Ἐκ τούτου πολλαὶ δυσκολίαι παρουσιάζονται εἰς τὴν μετεγγραφὴν μαθητῶν ἐκ τῶν σχολείων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος εἰς τὰ σχολεῖα τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τἀνάπαλιν. Ἐπίσης ἀνωμαλίαν ἔχομεν καὶ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν ἀναλυτικῶν προγραμμάτων διὰ τὰς ἀντιστοίχους τάξεις τῶν δύο συστημάτων. Δευτέρα ἀπόδειξις, ἡ καὶ κυριωτέρα, εἶναι ἡ ἔλλειψις διδακτηρίων (σχολικῶν κτιρίων). Στερούμεθα γενικῶς ἐν Ἑλλάδι διδακτηρίων καὶ τὰ ὑπάρχοντα εἶναι τὰ πλεῖστα ἀκατάλληλα καὶ ἀνάξια λόγου. Ἡ ἐκπαίδευσις ἡ Ἑλληνικὴ εἶναι σχεδὸν ἄστεγος ἢ τρωγλοδίαιτος. Περιττὸν νὰ προσθέσω ὁποῖα μεγαλοπρεπῆ διδακτήρια ἔχουν τὰ ἄλλα Κράτη. Ἀφήνω τὴν Γερμανίαν, Ἑλβετίαν κλπ., τῶν ὁποίων τὰ διδακτήρια δὲν δυνάμεθα νὰ ἀτενίσωμεν. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ρουμανία καὶ ἡ Βουλγαρία ἔχουν πρὸ πολλοῦ νὰ ἐπιδείξουν εὐπρεπῆ καὶ ζηλευτὰ σχολικὰ κτίρια. Ἐθεσπίσθη νόμος σχετικὸς περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ κατατίθενται εἰς εἰδικὸν ταμεῖον, ἵνα ἐξ αὐτῶν ἀνεγερθῶσι διδακτήρια. Ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν καί, ὅπως ὁ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Λυμπερόπουλος εἶπε, τὰ ἐκπαιδευτικὰ αὐτὰ τέλη ἀνερχόμενα εἰς 15,000,000 ὁλόκληρα διετέθησαν εἰς ἄλλους σκοποὺς καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἠδυνήθη ἔκτοτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ ἀνεγείρῃ διδακτήρια. Ἂν εἴχομεν σήμερον διδακτήρια εἰς τὰ μέρη αὐτά, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι σήμερον ἐγκατεστημένοι οἱ πρόσφυγες, τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικὸν θὰ ἦτο λελυμένον. Κρίνω περιττὸν νὰ διεκτραγῳδήσω τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τῶν διδακτηρίων τόσων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ὅσον καὶ τῶν Νέων Χωρῶν. Διὰ τοῦτο πρωτίστη ἀνάγκη εἶναι νὰ εὑρεθῇ τρόπος νὰ ἀνεγερθῶσι τὸ ταχύτερον διδακτήρια, τὰ ὁποῖα θὰ στεγάσουν τὸν μαθητικὸν προσφυγικὸν κόσμον. Καὶ ὄχι μόνον νὰ ἀνεγερθῶσι διδακτήρια, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπιπλωθῶσι καὶ νὰ ἐφοδιασθῶσι μὲ τὰ κατάλληλα διδακτικὰ ὄργανα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἰδίως τῆς ἐποπτικῆς λεγομένης διδασκαλίας. Εἰς τὰς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν ἀπὸ τοὺς οἰκείους ἐπιθεωρητάς, ἀναφέρονται ἀκριβῶς ὁποίας ἐλλείψεις παρουσιάζει σήμερον ἡ ἐκπαίδευσις γενικῶς γηγενῶν καὶ προσφύγων εἰς τὰ μέρη αὐτά. Ἔχω τὴν ἔκθεσιν τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ Κομοτινῆς, εἰς τὴν ὁποίαν γράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ ληπτέα μέτρα, ἅτινα κρίνομεν ὡς ἀπολύτως ἐπιβεβλημένα, τὰ δυνάμενα νὰ προαγάγωσι τὴν παροῦσαν ὁμολογουμένως οὐχὶ καλὴν κατάστασιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, εἶναι τὰ ἑξῆς: Ταῦτα ἀναφέρονται κυρίως εἰς τὰ διδακτήρια καὶ τὴν ἐπάρκειαν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Ἀνάγκη νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν ἅπαντα τὰ ἐπὶ Τουρκοκρατίας Τουρκικὰ ἢ Ἑλληνικὰ διδακτήρια, τὰ ὁποῖα κατέχονται δυστυχῶς ὑπὸ ἄλλων Ἀρχῶν, ἰδίᾳ στρατιωτικῶν». Καὶ κατωτέρω προσθέτει (ἀναγινώσκει): «Φέρομεν εἰς γνῶσιν τῆς σεβαστῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι διὰ τὰ ὀκτὼ δημοτικὰ σχολεῖα τῆς Καβάλλας ὑπάρχουσι μόνον πέντε διδακτήρια καὶ ὅτι 1500 περίπου προσφυγόπαιδα περιφέρονται εἰς τὰς ἀγυιάς, ἀλλὰ καὶ οἱ φοιτῶντες μαθηταὶ εἶναι σωρηδὸν ἐστιβαγμένοι, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἐπιβάλλεται ἡ σημαντικὴ αὐτῶν ἀραίωσις. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν Κομοτινῇ καὶ ἐν Δράμᾳ». Καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ ἔκθεσις τονίζουσα πῶς λειτουργεῖ ὁ νόμος «περὶ ταμείων ἐκπαιδευτικῆς προνοίας», ὁ ὁποῖος ἐπίσης δὲν ἀπέφερε τὰ ποθούμενα ἀποτελέσματα καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπληρωθῇ καὶ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν.

§41ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἀποκέντρωσις θὰ τὰ διορθώσῃ ὅλα αὐτά.

§42Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἀκριβῶς αὐτὸ θέλω νὰ τονίσω· ὅτι εἰς τὴν ἐπιτυχίαν καὶ τὴν ἐξεύρεσιν πόρων διὰ τὰ σχολεῖα θὰ συντελέσῃ ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις ἡ ἐκπαιδευτική. Ἄν εἰς τὰς ἑκασταχοῦ ἐφορίας καὶ κοινότητας δώσωμεν τὴν διαχείρισιν ὡρισμένων πόρων καὶ κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ἐδῶ περιεγράφησαν κατὰ τὴν ἀξιομνημόνευτον ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξουσίου κ. Ζερβοῦ ὡς ἀνερχόμενα εἰς δισεκατομμύρια, θὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ταχυτέραν ἀνέγερσιν σχολείων καὶ τὴν λύσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος. Ἄλλη ἀπόδειξις ὅτι ἔχομεν τὰ ἐκπαιδευτήριά μας εἰς κατάστασιν τοιαύτην εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Δὲν εἶναι ἄγνωστον πλέον ὅτι πλεῖστα σχολεῖα διὰ τὴν ἔλλειψιν διδακτικοῦ προσωπικοῦ μένουν ἐν ἀργίᾳ, σχολεῖα ὅλων τῶν βαθμῶν, καὶ τῆς Μέσης καὶ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Σερρῶν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρονται πόσα σχολεῖα εἶναι κλειστά. Τώρα διατί νὰ ἔχωμεν ἐκεῖ τόσην σπάνην διδασκάλων σήμερον εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἐξητάσθη καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, διότι ἐφθάσαμεν εἰς ἓν σημεῖον νὰ ζητῶμεν διδασκάλους καὶ διδασκάλους νὰ μὴ ἔχωμεν, τώρα μάλιστα μὲ τὴν αὔξησιν τοῦ παιδικοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀρρένων ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του καὶ ἀναφέρει πόλεις καὶ χωρία. Μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σερρῶν 22 σχολεῖα μονοτάξια καὶ πολυτάξια εἶναι ἐν ἀργίᾳ, ἄλλα μὲν διὰ τὴν ἔλλειψιν προσωπικοῦ, ἄλλα δὲ διὰ τὴν ἔλλειψιν διδακτηρίων, διότι καὶ ἂν ὑπάρχωσι διδακτήρια, εἶναι ἀκατάλληλα, εἶναι τρῶγλαι, αἱ ὁποῖαι ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν τὴν ἐκπαίδευσιν συντελοῦν εἰς τὴν βλάβην αὐτῆς, διότι, ὡς γνωστόν, εἰς τὴν καρποφόρον καὶ ἀποτελεσματικὴν διδασκαλίαν συντελεῖ ἓν καλὸν καὶ εὐπρεπὲς διδακτήριον. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ζίχνης ἀναφέρονται ἄλλα 16 σχολεῖα ὀνομαστί, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν ἀργίᾳ ἢ λειτουργοῦσι μὲ ὀλιγώτερον ἀριθμὸν διδασκάλων ἢ δὲν ἔχουσι τὰ κατάλληλα διδακτήρια. Τὰ σχολεῖα αὐτὰ δὲν εἶναι μόνον διὰ τὰ τέκνα τῶν γηγενῶν, διότι καὶ εἰς τὰς Σέρρας καὶ εἰς τὴν Ζίχνην εἶναι προσφυγικοὶ συνοικισμοί, ἀλλ’ εἶναι καὶ διὰ τὰ τέκνα τῶν προσφύγων. Ἡ ἐπαρχία Νιγρίτης εἰς τὴν αὐτὴν ἐκπαιδευτικὴν περιφέρειαν ἔχει περὶ τὰ 13 σχολεῖα ἐν ἀργίᾳ. Ὥστε ἔχομεν εἰς τὰς τρεῖς αὐτὰς ἐπαρχίας περὶ τὰ 50 σχολεῖα, ἐπὶ 150 ἐν ὅλῳ, τὰ ὁποῖα εἶναι κλειστὰ ἢ λειτουργοῦσιν ἀτάκτως διὰ τὴν ἔλλειψιν διδασκάλων ἢ διὰ τὴν ἔλλειψιν διδακτηρίων. Καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς Δράμας ἔχει καὶ αὐτὸς ὁλόκληρον πίνακα τοιούτων σχολείων εἰς τὴν περιφέρειαν Δράμας, τὰ ὁποῖα διὰ τὸν αὐτὸν λόγον μένουν κλειστά. Ἐκ τούτων ἀποδεικνύεται εἰς ὁποίαν ἀξιοθρήνητον κατάστασιν διατελεῖ ἡ ἐκπαίδευσις ἐν γένει καὶ ἰδίᾳ τῶν προσφύγων. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ τονισθῇ ὅτι ἐξ ὅλων αὐτῶν τῶν προσπαθειῶν, αἱ ὁποῖαι καταβάλλονται καὶ ὑπὸ τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ ὑπὸ τῶν κ. κ. πληρεξουσίων καὶ ὅλων σήμερον διὰ τὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν πρέπει νὰ παραλειφθῇ ἀλλ’ ἐκ παραλλήλου νὰ συμβαδίζῃ καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἀποκατάστασις αὐτῶν. Ἂν μέχρι σήμερον ἡ ἐκπαιδευτική μας πολιτικὴ ὑστέρησε τόσον, σήμερον ἐπιβάλλεται νὰ ἐντείνωμεν τὰς δυνάμεις μας, ἀφοῦ ἔχομεν συγκεντρώσει πλέον ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμὸν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους. Καὶ δὲν θὰ ὠφελήσῃ κατ’ ἐμὲ εἰς τίποτε πᾶσα ἄλλη μέριμνα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, περὶ στεγάσεως κτλ., ἂν δὲν συμβαδίζῃ καὶ ἡ ἐκπαιδευτικὴ αὐτῶν μόρφωσις, ὥστε τὴν νέαν γενεὰν νὰ τὴν διαπλάσωμεν ὅπως πρέπει ἑλληνοπρεπῶς καὶ νὰ τὴν ἐθίσωμεν νὰ καταστῇ ἀξία αἰσιωτέρου μέλλοντος τῆς πατρίδος. Διὰ τοῦτο ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν παρέλειψεν, ὡς εἶπον, τὸ καθῆκον αὐτῆς, νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς καὶ τὴν ἐκπαιδευτικὴν κατάστασιν καὶ νὰ ὑποβάλῃ καὶ σχετικὴν ἔκθεσιν αὐτῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑποδεικνύουσα τὰ μέτρα πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς, τῆς καθόλου ἐκπαιδεύσεως, τῆς ἀγροτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς τεχνικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ ζητήσῃ δι’ ἐμμονῆς ἀπὸ τοῦ Σώματος τούτου νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἂν μεταξὺ τῶν ἄλλων μελημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων ἡ Κυβέρνησις, δώσῃ προσοχὴν καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ μέρους, θέλομεν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων θὰ ἔχῃ τὴν ὀλιγωτέραν ἐπιτυχίαν. Αὐτὰ εἶχον, κύριοι, νὰ εἴπω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐκπαιδευτικὸν μέρος τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ πάλιν κατερχόμενος τοῦ βήματος ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παραπέμψω τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἐπιθεωρητῶν, νὰ πραγματοποιήσῃ ὅσα αὐτοὶ ζητοῦσι διὰ τῶν ἐκθέσεών των. Ἂς ἐπαναλάβω δὲ καὶ πάλιν νὰ τονίσω ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων μεθ’ ὅλας τὰς ὑπερανθρώπους προσπαθείας καὶ τὰς κολοσσιαίας δαπάνας θὰ ἦτο ἐλλιπὲς καὶ ἡμιτελὲς ἂν δὲν κατεβάλλετο ἡ ἀναγκαία προσπάθεια καὶ διὰ τὴν ἐκπαιδευτικὴν τῶν προσφύγων ἀποκατάστασιν, ἂν δὲν κατορθώναμεν νὰ συγκροτήσωμεν ἀπὸ τὰς νέας γενεὰς οἰκογενείας μὲ τὰς Ἑλληνικὰς ἀρετὰς καὶ ἐξ αὐτῶν τοὺς χρηστοὺς πολίτας, γενναίους τὸν νοῦν, τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§44Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κατ’ ἐπανάληψιν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος ἀναπτύξας ὅση μοι δύναμις τὸ πολυσχιδὲς προσφυγικὸν ζήτημα μετ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων, δὲν θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀπασχολήσω ἅπαξ ἔτι τὴν Συνέλευσιν, ἂν αὕτη δὲν μὲ περιέβαλε διὰ τῆς τιμῆς ὅπως ἀποτελέσω μέλος τῆς ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην περιοδευσάσης κοινοβουλευτικῆς ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ ἀξιότιμος κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης ἐσχάτως ἀπὸ τοῦ ἐπισήμου τούτου βήματος κατέθηκε καὶ ἀνέπτυξεν εἰς γενικὰς γραμμὰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀξιότιμος ὡσαύτως συνάδελφος ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἀνέπτυξεν ὡς εἰδικός, ὡς εἶπε, τὸ σχετικὸν πρὸς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα ἐκπαιδευτικὸν τοιοῦτον. Ἐγὼ θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον ὑμῶν διάφορα ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν καθ’ ὅλην τὴν διαδρομὴν ταύτην, ὡς καὶ τὰς ἐντυπώσεις τὰς ὁποίας ἀπεκόμισα καὶ τὰς ἀπόψεις μου ἐπὶ τῶν προσφυγικῶν θεμάτων. Ὡς καὶ οἱ προλαλήσαντες ἀξιότιμοι κ. κ. συνάδελφοι εἶπον, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκρινε καλόν, σταθμεύσασα τὸ πρῶτον ἐν Θεσσαλονίκῃ, νὰ σπεύσῃ δρομαίως πρὸς τὸ ἄκρον τῆς Ἐπικρατείας, ἐκεῖ ὅπου ἐκ τῶν ὀχθῶν τοῦ Ἕβρου προβάλλει σκλάβα καὶ πάλιν ἡ ἐπανοδουλωθεῖσα Θράκη. Καὶ εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἀλεξανδρούπολιν, τὸ σημερινὸν Δεδεαγάτς, κατὰ πρῶτον ἐστάθμευσεν ὅπως προβῇ εἰς ἀνακρίσεις ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησε, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ περίφημον ζήτημα τοῦ σίτου τοῦ ἀναμεμιγμένου μὲ ξένας ὕλας ἢ μᾶλλον αἱ ξέναι ὕλαι αἱ περιέχουσαι ποσότητα σίτου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι πρὸ μηνὸς ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξ Ἕβρου ἀνέπτυξαν διὰ μακρῶν τὸ σκανδαλῶδες τοῦτο ζήτημα καὶ προσεκόμισαν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως καὶ δεῖγμα σίτου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐτρέφοντο οἱ πρόσφυγες καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἐσπείρετο ἵνα καταστῶσι τὸ προσεχὲς ἔτος αὐτάρκεις. Ἐκ τῶν πρώτων ἐκλήθη ὁ εἰσαγγελεὺς Ἕβρου, αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἶχε προκαλέσει καὶ ἐπεισόδιον μὲ ἀξιότιμον συνάδελφόν μας, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν ἄλλοτε.

§45Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχει μετατεθῆ εὐτυχῶς.

§46Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀκριβῶς τότε ποὺ δὲν ἔπρεπε νὰ μετατεθῇ μετετέθη. Ὁ προϊστάμενος τοῦ ἐποικισμοῦ ὁ ἑδρεύων ἐν Δεδεαγάτς πληροφορηθεὶς τὴν κάθοδον τῆς Ἐπιτροπῆς ἔσπευσε νὰ παραδώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν ὑφιστάμενόν του καὶ νὰ ἐξαφανισθῇ. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι μετεμορφώθη ὡς ὁ Ναζωραῖος ἐπὶ τοῦ ὄρους Θαβώρ. Πάντως δὲν εὑρέθη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν του. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως καὶ ἀπόντα ἐδίκαζεν αὐτόν, ἀφοῦ ἔλαβεν ὅλα τὰ τεκμήρια διὰ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη ὅτι ὁ προϊστάμενος τοῦ ἐποικισμοῦ Ἕβρου εἶναι πραγματικῶς ἔνοχος. Εἶναι μὲν ἀληθὲς ὅτι ὁ καλὸς καὶ λαμπρὸς ὑπάλληλος, πρότυπον καὶ ὑπόδειγμα ὑπαλληλικῆς τιμῆς, ἐφρόντισε νὰ καλυφθῇ διαφοροτρόπως, ἀλλ’ ἀληθὲς ὡσαύτως εἶναι ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, φέρων πεῖραν μακρὰν διοικητικήν, κατώρθωσε διὰ τῶν ἀνακρίσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη, νὰ ἀποκαλύψῃ τὴν ἐνοχὴν τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου. Κατόπιν τοῦ ἐγερθέντος ἐνταῦθα θορύβου, ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐφρόντισεν ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ καλυφθῇ καὶ νὰ στείλῃ ὑφισταμένους του, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀποσύρουν ἀπὸ ὡρισμένα χωρία τὸν σῖτον τὸν διανεμηθέντα, ὁ ὁποῖος περιεῖχε κατὰ τὰ τρία τέταρτα χῶμα, πέτρες καὶ ἄλλας ὕλας.

§47Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐλησμονήσατε νὰ προσθέσητε ὅτι κατόπιν ἔστειλε καὶ καλλὸν σῖτον διὰ νὰ δικαιολογήσῃ ὅτι κατὰ λάθος ἐστάλη ὁ πρῶτος.

§48Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ ὅτι μὲ ὑποβοηθεῖτε. Θὰ ἔφθανα καὶ ἐγὼ εἰς αὐτό. Παρεπέμφθη ὁ ὑπάλληλος οὗτος εἰς τὸν εἰσαγγελέα, εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος προσελθὼν τὴν πρωΐαν ἐκείνην προσεπάθει νὰ μᾶς συγκινήσῃ, διότι ἔλαβε χώραν ἐπεισόδιον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὸ ὁποῖον ἀδίκως ἐμείωσε καὶ τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ καὶ τὸν προορισμόν του, ἴσως δὲ διὰ νὰ μᾶς συγκινήσῃ περισσότερον μᾶς εἶπεν ὅτι εἶχε καὶ συγγενεῖς ἀσθενεῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ αὐτοῦ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ ἐκ τῆς ἐξωτερικῆς του ἐμφανίσεως καὶ ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον συνδιελέγετο καὶ ὡμίλει καὶ συμπεριεφέρετο πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀπεδείκνυεν ὅτι ἦτο ἄνθρωπος τοῦ κόσμου. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξήτασε συγχρόνως καὶ διὰ τὸ ἐπεισόδιον τὸ λαβὸν χώραν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Ἕβρου, εἰς τὸ Σουφλίον, ἀπὸ τὸν εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος εἶχε σφραγίσει, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὰ Χριστούγεννα τὴν Λέσχην τοῦ τόπου ἐκείνου.

§49Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἐλέγετο ὁ γεωπόνος περὶ τοῦ ὁποίου ἐκάματε λόγον;

§50Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κισάγιαλης.

§51Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφορῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἰς γεωπονικὸν συνέδριον ἐν Θεσσαλονίκῃ, εἰς τὸ ὁποῖον παρίστατο καὶ ὁ συνάδελφος κ. Κύρκος, ὁ κ. Κύρκος ἐκάκισε τὸν γεωπόνον τοῦτον, ὅστις ἦτο παρὼν καὶ ἀπελογήθη κατὰ τρόπον πειστικόν. Ὁ κ. Κύρκος εἶναι παρὼν καὶ δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν αἱ ἐξηγήσεις τοῦ γεωπόνου ἐκείνου ἔπεισαν τὸ συνέδριον. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὸν ἄνθρωπον αὐτόν, ἀλλ’ ἂν δὲν ἐνέχηται, δίκαιον εἶναι νὰ ἱκανοποιηθῇ.

§52Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπεκαλέσθη τὴν μαρτυρίαν μου δι’ ἓν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὸ γεωπονικὸν συνέδριον Θεσσαλονίκης. Τὰ γεγονότα συνέβησαν ὡς ἑξῆς: Ὡμίλουν ἐγὼ περὶ τοῦ ἐποικιστικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ὁ ἐποικισμὸς καὶ ἀνέφερα ὅτι ἡ διανομὴ τῶν εἰδῶν δὲν ἐγένετο ὅπως ἔπρεπε νὰ γίνῃ καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου ἐδίδοντο εἰς τοὺς χωρικοὺς ἐφόδια χειρίστης ποιότητος καὶ ἔφερα ὡς παράδειγμα ὅτι ὁ συνάδελφος κ. Ἐμμανουηλίδης ἐκόμισε καὶ ἐπέδειξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν εἶδος σίτου, ὁ ὁποῖος διενέμετο εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ὁ ὁποῖος κάθε ἄλλο ἦτο παρὰ σῖτος. Ὁ προϊστάμενος τοῦ ἐποικισμοῦ Δεδέαγατς ἦτο παρὼν εἰς τὸ συνέδριον καὶ λαβὼν ἀφορμὴν ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀναπτύξῃ ἐνώπιον τοῦ συνεδρίου πῶς εἶχεν ἡ ὑπόθεσις. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ἂν ἔπεισε τὸ συνέδριον ἢ ὄχι. Ὁ ἄνθρωπος ἀνέπτυξε τὰς ἀπόψεις του, ὅσα συνέφερον εἰς αὐτόν. Ἐγὼ ἠρκέσθην νὰ εἴπω μόνον ὅτι, ἐφόσον τὸ ζήτημα παρεπέμφθη εἰς τὴν δικαιοσύνην, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ ἀναμείνωμεν τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκδώσῃ.

§53Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὴν πληροφορίαν καὶ δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τοῦ συνεδρίου διὰ νὰ τὰ ἴδωμεν.

§54Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ζητήματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεμίχθη καὶ τὸ ὄνομά μου, ἤθελα νὰ δώσω μερικὰς διασαφήσεις. Δὲν θὰ τὸ ἔπραττον, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἐξηντλημένον διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὴν ὑπόθεσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ συνάδελφοι ἐκ Μακεδονίας εὑρεθέντες εἰς τὸ γεωπονικὸν συνέδριον εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἠθωώθη ὁ κατηγορηθεὶς ὑπάλληλος κατὰ τρόπον πανηγυρικὸν ὑπὸ τοῦ συνεδρίου, θὰ ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸ ἑξῆς· ὅτι δὲν ἐπεριμέναμεν ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ὑπάλληλος θὰ εἶχε τὸ θάρρος νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον συνεδρίου διὰ νὰ ἀπολογηθῇ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπῆρχε φάκελος καταδικάζων αὐτὸν κατὰ τὸν αὐστηρότερον τρόπον. Κατεδικάσθη δὲ καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τῆς τε Συνελεύσεως καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ Ἔβρου. Ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ καταθέσεις διοικητικῆς φύσεως, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ νομάρχης Ἔβρου καὶ τὰς ὁποίας υἱοθέτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία ἠναγκάσθη τελευταίως, λόγῳ ἀκριβῶς τῶν καταθέσεων τούτων καὶ λόγῳ ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐκομίσθη ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος σῖτος, ἠναγκάσθη νὰ μεταθέσῃ τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν εἰς Ξάνθην. Καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ σοβαρώτερον ὅλων τῶν ζητημάτων· ὅτι ἐνῷ ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἔπρεπε νὰ μεταβῇ εἰς Ξάνθην, ἐπροτίμησε νὰ μὴ μεταβῇ ἐκεῖ καὶ νὰ παραιτηθῇ τῆς θέσεώς του, διότι εἶχε συμφέροντα ἐμπορικά, συμφέροντα γεωργικά, συμφέροντα κτηνοτροφικά, συμφέροντα παντοίας φύσεως, τὰ ὁποῖα ἐξηκολούθει ὑπὸ τὰ ὄμματα ὅλου τοῦ κόσμου νὰ τὰ ἐξυπηρετῇ ἐντὸς τοῦ Ἔβρου. Λέγουν δέ—δὲν δύναμαι ὅμως νὰ τὸ βεβαιώσω—ὅτι εἶναι κάτοχος κολοσσιαίας περιουσίας, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ἐπ’ ὀνόματί του. Αὐτὰ εἶναι τὰ γεγονότα.

§55Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται περὶ κατηγορίας κατὰ ὑπαλλήλου ἐκ τῶν διορισθέντων ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, περὶ κατηγορίας περιεχούσης τὴν μομφὴν ὅτι παρέδωκε σῖτον πρὸς σπορὰν ἐντελῶς ἀκατάλληλον. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἔβρου εἶχεν ἀπασχολήσει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πρὸ μηνῶν, προσκομίσας μάλιστα καὶ δεῖγμα τοῦ διανεμηθέντος σίτου. Ἐγένετο λοιπὸν ἓν ἔγγραφον καὶ εἰς ἀπάντησιν ἐλήφθη τὸ ἑξῆς ἔγγραφον ἀπὸ 22 Ἰανουαρίου 1925 καὶ τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον).

§56Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἶναι ἐν ὑπηρεσίᾳ;

§57Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις τὴν ὁποίαν ἐσχηματίσαμεν εἶναι ὅτι ὁ σῖτος ἦτο ἀναμεμιγμένος μὲ διαφόρους ὕλας καὶ ὅτι κατόπιν τῆς καταγγελίας, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῶν χωρικῶν τῶν χωρίων εἰς τὰ ὁποῖα διενεμήθη αὐτός, ἔσπευσε νὰ στείλῃ καλὸν σῖτον καὶ δι’ αὐτὸ ἡ νέα ἔκθεσις λέγει ὅτι ἡ ποιότης τοῦ σίτου ἦτο καλή.

§58Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἔθιξα κατ’ ἀνάγκην καὶ κατὰ καθῆκον καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησε τὴν Συνέλευσιν. Δὲν ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι ἦτο δυνατὸν ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ὡς καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι νὰ τιμωρηθῶσι παραδειγματικῶς. Οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι καταγγελθέντες τὸ πολὺ–πολὺ προήγοντο, ὁ δὲ κόσμος ὁ προσφυγικὸς ὑφίσταται τὰ πάντα. Θὰ φθάσω καὶ εἰς ἄλλον ὑπάλληλον τοιοῦτον καὶ θὰ λάβῃ τὸν κόπον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας νὰ ἀπαντήσῃ καὶ αὖθις δι’ ἐγγράφων.

§59Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Ἠκούσαμεν ἐκ τῆς διαδικασίας ὅτι αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος τὴν πρώτην φορὰν ἀπελύθη, τὴν ἄλλην μετετέθη καὶ εἰς τὸ τέλος μόνος του παρῃτήθη. Μετὰ τὰς καταθέσεις αὐτὰς ὁ εἰσαγγελεὺς τί ἔκαμε;

§60Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ εἰσαγγελεὺς, εἰς τὸν ὁποῖον παρεπέμφθη ὁ ἄριστος οὗτος ὑπάλληλος, ἔχει ἐν τῷ μεταξὺ μετατεθῆ. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εὑρίσκεται εἰς τὴν ὡραίαν Κέρκυραν καὶ ὁ διάδοχός του θὰ συνεχίσῃ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐγγράφων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ τιμωρηθῶσιν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ὠργίασαν εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπετέλεσα μέλος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω κάτι τι, ἐκτὸς ἂν ἡ Κυβέρνησις λάβῃ δρακόντεια μέτρα. Καὶ ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἐποικιστικὸν τῆς περιφερείας Ἕβρου. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὁ προσφυγικὸς κόσμος τῆς Θράκης διατελεῖ ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικὰς συνθήκας, διαφορετικὰς τουτέστιν ἀπὸ τὰς συνθήκας ἐκείνας ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ὁ λοιπὸς προσφυγικὸς κόσμος ὁ ἐγκατεστημένος εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα. Ἐν τούτοις ἐπ’ ἐσχάτων ἤρχισε νὰ λαμβάνηται πρόνοια ὅπως ἀνεγείρωνται οἰκίσκοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀστικοὶ καὶ ἀστικογεωργικοί, χορηγουμένων τῶν μέσων ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως εἴτε εἰς εἶδος εἴτε εἰς χρῆμα. Τὰ ἐπίλοιπα τὰ συμπληρώνουν ἡ ζωτικότης τῶν προσφύγων καὶ τὸ ἰσχνὸν αὐτῶν βαλάντιον, ἐφόσον δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ προσφέρωσι τὸ ὑπόλοιπον μέρος. Δυστυχῶς εἰς τὴν περιφέρειαν ταύτην, ἐπειδὴ πρόσφυγες τινὲς ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ τῆς Ἀνατολ. Θράκης προερχόμενοι, κατέλαβον μέρος τῶν περιουσιῶν τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι παρέμειναν εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην διὰ τὴν παραμονὴν τῶν Ἑλλήνων Κωνσταντινουπόλεως, δυστυχῶς λέγω δὲν εἶναι ἀρκετὴ ἡ γῆ ἡ ὁποία ἔχει παρασχεθῆ εἰς τοὺς ἀνθρώπους τούτους. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ ἐνδιατρίψω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκτενῶς, διότι εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον διαχειρίζεται ὑπευθύνως ἡ Κυβέρνησις καὶ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίγωνται ζητήματα τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτῶν. Καὶ ἐφθάσαμεν ἐξ Ἀλεξανδρουπόλεως εἰς Κομοτινήν, τὴν πρωτεύουσαν τῆς Δυτ. Θράκης. Ἐκεῖ τὰ πράγματα εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην κατάστασιν ὥστε ἄλλοι μὲν τῶν οἰκίσκων νὰ εἶναι κτισμένοι εἰς μέρη ὑγρά, ἄλλοι εἰς λαχανοκήπους καὶ εἰς ἀμπέλους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν διαμαρτυρίαν καὶ τὴν δυσφορίαν τῶν ἐντοπίων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐφρόντισε νὰ πράξῃ πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν ὥστε νὰ συμβιβάσῃ τὰ πράγματα ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχωνται συγκρούσεις καὶ συρράξεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Ἀλλ’ εἰς τὴν Κομοτινὴν ἀνεκάλυψα ἐν τῇ πλατείᾳ καὶ ἓν μέγαρον, κάτωθεν τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν περὶ τὰ 20–25 μικρὰ καταστήματα, ἄνωθεν δὲ μία μεγάλη αἴθουσα, ἡ ὁποία θὰ εἶναι κατάλληλος ἢ διὰ κινηματογράφον ἢ διὰ θεατρικὰς παραστάσεις, μολονότι δὲν ἀνεκάλυψα σκηνήν. Ἐπίσης ἀνεκαλύψαμεν καὶ ἓν περίπτερον, τὸ ὁποῖον λέγουν ὅτι ἐκτίσθη ὡς καὶ τὸ μέγαρον τὸ προηγούμενον, διὰ χρημάτων τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως διὰ κατοικίαν τοῦ Γ. Διοικητοῦ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατεπλάγημεν πάντες οἱ συνάδελφοι ἰδόντες νὰ ἀνεγείρωνται μέγαρα διὰ θεατρικὰς παραστάσεις καὶ δι’ οἰκήματα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν καὶ βλέπομεν τοὺς πρόσφυγας κατοικοῦντας εἰς λαχανοκήπους.

§61Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὅταν λέγητε ὅτι κατεσκευάσθη οἴκημα διὰ τοὺς Γενικοὺς Διοικητὰς ἐννοεῖτε ὅτι ὁ Γεν. Διοικητὴς κατοικεῖ ἐντός.

§62Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἰς Κομοτινὴν καὶ Δράμαν τὸ ζήτημα τῶν λαχανοκήπων εἶναι περίπλοκον, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν εἶναι ὅτι οἱ λαχανόκηποι οὗτοι ἀποτελοῦσι μέρος τῶν πόλεων τῆς Δράμας καὶ τῆς Κομοτινῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπροτίμησε νὰ κάμῃ ἐγκατάστασιν συνοικισμοῦ ἐκεῖ καὶ ἐννοεῖτε ὅτι ἡ ἐξέγερσις εἶναι μεγάλη εἰς τὴν Δράμαν καὶ εἰς τὴν Κομοτινήν.

§63Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς λέγει ὅτι ἐξ ἐπιτοπίου μελέτης τοῦ ζητήματος διεπίστωσεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐγκατέστησε τὸν συνοικισμὸν ἐντὸς τῶν λαχανοκήπων, οἱ ὁποῖοι εἶναι βαλτώδεις, δηλ. κατέστρεψε τοὺς λαχανοκήπους ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐγκατέστησε τοὺς συνοικισμοὺς ἐντὸς βαλτώδους περιφερείας.

§64Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγωμεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐκεῖ οἱ συνοικισμοί, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἴπωμεν καὶ ποῦ ἔπρεπε νὰ ἐγκατασταθῶσιν.

§65Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰδικῶς διὰ τὸ σημεῖον αὐτὸ θὰ συνίστων, ἐφόσον τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τὴν δέχεται ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς—καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ τὴν δέχηται— νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα χωρὶς νὰ ἀναμένηται ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὑπὸ μορφὴν νομοθετικῆς διατάξεως κατόπιν ἀποφάσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς προσφυγικῆς Ἐπιτροπῆς, ὁπότε λύεται τὸ ζήτημα ὁριστικῶς.

§66Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πῶς θέλετε τέλος πάντων νὰ τὸ διορθώσωμεν;

§67Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐγὼ θὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Δίδε τῷ σοφῷ ἀφορμὴν καὶ σοφώτερος ἔσῃ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει, κ. Ὑπουργέ, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι πικραίνεται ἡ ψυχή σας, διότι ἡμεῖς ἀντὶ νὰ θέλωμεν νὰ καταλάβωμεν τὰ πάντα διὰ νὰ ἀνεγερθοῦν συνοικισμοί, τοὐναντίον σεβόμεθα καὶ τοὺς κήπους καὶ τοὺς λαχανοκήπους.

§68Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπήντησα ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος. Ποῦ ἀναφέρεται τὸ παράπονόν σας αὐτὸ ἐναντίον μου; Εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν τὸ βλέπω.

§69Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν ἠθέλομεν νὰ ἀναφέρωμεν τοιαύτας λεπτομερείας, θὰ ἦτο δέλτοι καὶ τόμοι ὁλόκληροι ἡ ἔκθεσις. Ἀλλ’ ἡμεῖς περιωρίσθημεν εἰς γενικὰς γραμμάς. Εἴχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξωμεν πάντα ταῦτα καὶ προφορικῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ἐνώπιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπεβάλλαμεν ὑμῖν ἰδιαίτερα σημειώματα καὶ ἐπεφυλάχθημεν νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ προφορικῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἐνώπιον τοῦ Σώματος τοῦ λαϊκοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως ἐγένετο ἡ πρότασις ἐκ μέρους τοῦ κ. Σίδερη ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο λυθῇ διὰ νομοθετικῆς διατάξεως κατὰ πρότασιν τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας....

§70Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι διὰ τοὺς λαχανοκήπους ἐζήτησαν αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες νὰ κτήσωσιν ἐντὸς αὐτῶν συνοικισμούς. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει περίπτωσις διαμαρτυρίας οὔτε κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, οὔτε κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τοῦτο τὸ γνωρίζω ἀπὸ τὴν πόλιν τῶν Σερρῶν, ὅπου οἱ πρόσφυγες μᾶς πιέζουν νὰ ἱδρύσωμεν συνοικισμοὺς ἐντὸς τῶν λαχανοκήπων.

§72Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἄν, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἀποδέχεσθε ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἄλλα συναφῆ λυθῶσι κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σίδερη διὰ νομοθετικῆς πράξεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προτάσεως, θὰ παρεκάλουν ὅπως κληθῶσι συγχρόνως κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτῆς τῆς νομοθετικῆς διατάξεως καὶ οἱ πληρεξούσιοι τῆς περιφερείας ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμοδιώτεροι.

§73Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχουν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἐλάχιστοι οἱ λαχανόκηποι. Ἐρωτᾶται λοιπόν· ἀξίζει νὰ μεταφέρωμεν τὸν συνοικισμὸν ἀλλαχοῦ πρὸς σωτηρίαν ἑνός, δύο ἢ τριῶν λαχανοκήπων;

§74Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ ἂν θὰ χρησιμοποιηθοῦν ἢ ὄχι οἱ λαχανόκηποι, προτείνω ὅπως δι’ ἑνὸς νομοθετικοῦ Διατάγματος ἀναλάβῃ πλήρως τὴν ἁρμοδιότητα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§75Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ συναινέσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ὑπάρχει πράγματι ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία παρέχει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα αὐτό, ἀλλὰ δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως.

§76Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κάμητε νόμον καὶ νὰ εἴπητε ὅτι δικαιοῦσθε νὰ χρησιμοποιήσητε τὰ Α καὶ Β κτήματα καὶ ὅτι χρειάζεται προηγουμένως ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας.

§77Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, ἂν θὰ ἐπέλθῃ καμμία νομοθετικὴ διάταξις, θὰ παρεκάλουν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ γνώμη τῶν πληρεξουσίων τῆς περιφερείας ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμοδιώτεροι. Ἐπειδὴ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς βομβαρδίζονται κάθε λίγο καὶ λιγάκι ἀπὸ τὸν δήμαρχον ἑκάστης περιφερείας καὶ διὰ τοῦτο φέρομεν τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§78Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τὸ ζήτημα τῶν λαχανοκήπων, ἰδίᾳ εἰς τὴν Θράκην, εἶναι ζήτημα οἰκοπέδων. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀποφασίσῃ νὰ παραχωρήσῃ τὰ οἰκόπεδα, οὐδεὶς τῶν προσφύγων θὰ εἶχε νὰ παραπονεθῇ. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς Θράκης, οἱ λαχανόκηποι καὶ ὅλα τὰ οἰκόπεδα εἶναι ζήτημα ἀρκετὰ λεπτόν. Ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐξεύρῃ τὰ ἀνάλογα οἰκόπεδα, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα λύεται. Ὑπάρχουν δύο ἀπόψεις: Ἡ ἄποψις τῶν ἐντοπίων, οἱ ὁποῖοι σᾶς λέγουν· εὐχαρίστως παραχωρῶ εἰς τὸ Δημόσιον τὰ οἰκόπεδα....

§79Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐξητάσθη καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὑπεδείχθησαν οἰκόπεδα ὑπὸ τῶν ἐντοπίων βορειοανατολικώτερον τῆς πόλεως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ μέρος εἰς τὸ ὁποῖον οἱ λαχανόκηποι αὐτοὶ εἶναι ἀκατάλληλον διὰ τὴν ἀνέγερσιν συνοικισμοῦ.

§80Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποίαν ἐξήγησιν σᾶς ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τοῦ μέρους;

§81Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ φθάσω καὶ εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας.

§82Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ νὰ ἀκούσωμεν.

§83Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας ἀπουσίαζε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν Θράκῃ. Ὑπῆρχεν ὁ ὑφιστάμενος. Τὸν ἐζητήσαμεν κατ’ ἐπανάληψιν, ἀλλὰ δὲν εὑρέθη εἰς τὴν Θράκην. Βλέπετε ὅτι εἶναι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἐξαρτῶνται ἀπὸ ἄλλον ὀργανισμὸν ἀνεξάρτητον, κράτος ἐν κράτει, καὶ δὲν ὑπακούουν εἰς κανένα. Ἀλλὰ δὲν ὑπακούουν καὶ αὐτοὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους καὶ θὰ εἴπω παρακάτω ὅτι δὲν εὑρίσκομεν τὸν νομάρχην, δὲν εὑρίσκομεν τὸν διευθυντὴν τῆς νομαρχίας, δὲν εὑρίσκομεν τὸν ὑποδιοικητήν. Πάντες ἐξηφανίζοντο. Οὐδεὶς ἔμενε πρὸς τιμὴν τοῦ Κράτους, τῆς Ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως περιοδευούσης. Εἰς τὴν Κομοτινὴν ἀντιπρόσωποι τῶν προσφύγων προσῆλθον, διετύπωσαν φρικτὰ παράπονα κατὰ τῆς συμπεριφορᾶς τῶν ὑπαλλήλων τοῦ ἐποικισμοῦ. Ἐννοεῖτε ὅτι δὲν ἐξεπλάγημεν, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἠκούσαμεν τὰ φρικτὰ αὐτὰ παράπονα, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον περισσότερον θλίβει τὴν ψυχήν μου καὶ τὴν ψυχὴν ὅλων τῶν προσφύγων πληρεξουσίων εἶναι ἡ κακὴ συμπεριφορὰ τῶν ὑπαλλήλων πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Καὶ θὰ ἔλεγον, κ.κ. συνάδελφοι, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐτόνισα, ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουν ἀξιώσεις μεγάλας, ὅπως διατυμπανίζεται σκοπίμως ἐντεῦθεν καὶ κατ’ ἰδίαν. Οἱ πρόσφυγες εἶναι εὐχαριστημένοι καὶ εὐγνωμονοῦσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ τὸ Κράτος δι’ ὅσα ἔξοδα ἔκαμεν, ἔξοδα, ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, πολὺ περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἠδύνατο ἐν τῇ οἰκονομικῇ καταστάσει εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Οἱ πρόσφυγες παραπονοῦνται διὰ τὴν κακὴν συμπεριφορὰν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ διὰ τὴν διασπάθισιν τοῦ Χρήματος τοῦ κρατικοῦ καὶ τοῦ προσφυγικοῦ ἐκ τοῦ δανείου τοῦ προσφυγικοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι κατόπιν τῶν διατυπώσεων τῶν ἀποδεδειγμένων αὐτῶν παραπόνων ἐκ μέρους τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, εἶδον ἐξεγειρομένην ἐν ἀγανακτήσει τὴν ψυχὴν τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ εὐγενείᾳ καὶ τῇ λεπτότητι, ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει ὁμολογουμένως, ἐξηγέρθη καὶ ἠγανάκτησε. Δὲν λέγω ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ φρονῶ ὅτι ἠμποροῦν νὰ ἀλλάξουν οἱ ὑπάλληλοι. Δυστυχῶς παρέμειναν καὶ παραμένουν ἐπὶ τρία ἔτη τοιοῦτοι. Καὶ λέγω ἐγὼ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τούτους· μὴ κάμνετε ἔστω τὴν ἐργασίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, ἠμπορεῖ καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν αὐτά. Ὁ πάσχων προσέρχεται ἐνίοτε καὶ ζητεῖ καὶ ἄδικόν τι ἢ μὴ σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον, αὐτὸς ἀγνοεῖ καὶ τοὺς νόμους καὶ τοὺς προφήτας, πάσχει. Λέγει· δός μοι τοῦτο, δός μοι ἐκεῖνο. Ἐνίοτε καὶ ψεύδεται χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ, διότι ἡ συμφορὰ ἀλλάσσει καὶ τὴν ψυχοσύνθεσιν πολλῶν ἀνθρώπων. Ἀλλὰ λέγομεν πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους· συμπεριφέρεσθε ὅσον δύνασθε καλῶς πρὸς ἀνθρώπους δυστυχεῖς. Οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθουν εἰς συνάφειαν πρὸς τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ὀφείλουν νὰ ἔχουν κάποιαν διαφορετικὴν ψυχοσύνθεσιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποπέμπουν μὲν τοὺς πρόσφυγας ὅταν ἄδικόν τι ζητοῦν, ἀλλὰ νὰ τοὺς ἀποπέμπουν μὲ τὸ μειδίαμα, καὶ ἂς εἶναι βέβαιοι ὅτι καὶ οἱ πρόσφυγες, ἔστω καὶ μειδιάματα μόνον δρέποντες, θὰ ἀπέρχωνται χωρὶς νὰ παραπονῶνται. Τοῦτο εἶναι τὸ μεγαλύτερον, τὸ σοβαρότερον, τὸ φρικτὸν παράπονον τῶν προσφύγων· μὴ μᾶς ὑβρίζετε ἐπὶ τέλους! Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, οὐδεμία ὑπηρεσία, οὐδεὶς προϊστάμενος ἐτιμώρησε ποτὲ τινὰ τῶν ὑπαλλήλων τούτων, τῶν ὑβριστῶν τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν συμφορᾶς. Καὶ μᾶς ὑβρίζουν, καὶ τὸ λέγομεν, καὶ πάλιν ἡμεῖς εὑρίσκομεν τὸν διάβολόν μας. Τὸ αὐγὸ εἰς τὴν πέτραν καὶ ἡ πέτρα εἰς τὸ αὐγό.

§84Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἀκριβῶς διὰ νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον αὐτὸ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε καὶ ἐπέτυχεν ὥστε, ὁσάκις πράγματι ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως—ἐπὶ τῶν ὁποίων γνωρίζετε δὲν ἔχει κανὲν δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις—συμπεριφέρονται κατὰ τοιοῦτόν τινα τρόπον, θὰ ἀπολύωνται κατόπιν αἰτήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπάρχει εἰς τὸ σύμφωνον.

§85Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἰς τὸ νέον σύμφωνον; Ἀλλὰ δὲν διετυπώσαμεν τοιαῦτα παράπονα, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, μόνον κατὰ ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§86Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁσάκις μοὶ ὑπεβλήθησαν παράπονα τοιαῦτα κατὰ ὑπαλλήλου, ὑπῆρξα πάντοτε ἀμείλικτος.

§87Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν διετυπώθησαν παράπονα μόνον κατὰ ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ ἀστυνομικῶν καὶ κατὰ δικαστικῶν. Ἀλλ’ ἰδίως βεβαίως συμπεριφέρονται κακῶς οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§88Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σεῖς ὁ ἴδιος γνωρίζετε ὅτι, ὁσάκις μοὶ ὑπεβλήθησαν παράπονα τοιαῦτα περὶ κακῆς συμπεριφορᾶς ὑπαλλήλων ἔναντι τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας, προέβην καὶ εἰς μεταθέσεις καὶ εἰς ἀπολύσεις.

§89Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, δὲν θέτω ἐγὼ ἐν ἀμφιβόλῳ οὔτε τὸ φιλοδίκαιον ὑμῶν οὔτε τὸ φιλοπροσφυγικὸν ὑμῶν αἴσθημα καὶ θὰ ἀπαντήσω κατωτέρω καὶ εἰς τοὺς λόγους σας, ὅτι περιορίζεσθε ἐνίοτε καὶ ὑπὸ τῶν νόμων, διότι ὑπάρχουσι καὶ νόμοι οἱ ὁποῖοι δεσμεύουσι τὰς χεῖρας ὑμῶν, καὶ ὑπάρχουσι καὶ σύμβουλοι τὰ ὁποῖα δεσμεύουσιν ἐπίσης τὰς χεῖρας ὑμῶν. Ἀλλ’ ἡμεῖς προσβαλλόμεθα, ἡμεῖς ἐξευτελιζόμεθα καὶ οἱ ὑβρισταὶ ἡμῶν δὲν τιμωροῦνται.

§90ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μόνον τῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν εἶναι τὸ παράπονον αὐτὸ ἢ καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν; Τί διεπιστώσατε;

§91Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν βεβαίως. Ὑποβάλλετε, κ. συνάδελφε, τὴν ἐρώτησιν αὐτὴν διὰ νὰ μειώσητε τὴν ἐντύπωσιν;

§92Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι. Διὰ νὰ τονώσω τὴν ἐντύπωσιν.

§93Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ φθάνομεν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν Ξάνθην, εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν τὴν καπνοπαραγωγόν, ὡς καὶ τόσαι ἄλλαι πόλεις τῆς Μακεδονίας. Εἰς τὴν Ξάνθην παρετηρήθη τὸ ἑξῆς, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ· ὅτι ἐκτίσθησαν συνοικισμοὶ προσφυγικοὶ ἀστικογεωργικοὶ καὶ ἀστικοὶ δι’ ἐπιδομάτων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ διὰ χρημάτων τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἐκτίσθησαν δυστυχῶς καὶ ἐπεξετάθησαν μέχρι τῶν στρατώνων, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσι βορειοδυτικῶς τῆς πόλεως ταύτης. Ὑπάρχει μάλιστα καὶ ἀποθήκη πυρομαχικῶν, ἡ ὁποία δὲν ἀπέχει παρὰ 15 μέτρα ἀπὸ τὸν συνοικισμόν. Καὶ ἔλεγεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι, ἄν ποτε ἐκραγῇ αὐτὴ ἡ ἀποθήκη, τί θὰ ἀπογίνωσιν αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκεῖ πέριξ ἀνεγείρει τοὺς οἰκίσκους; Ἐπίσης οἱ στρατῶνες ὑπάρχουσι πλαγίως εἰς τοὺς συνοικισμοὺς καὶ ἡμέραν καὶ νύκτα συμφύρονται καὶ συναγελάζονται οἱ στρατιῶται μὲ τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους: Ταῦτα πάντα, κύριοι συνάδελφοι, τονίζω ἐπὶ τὸ χαρακτηριστικώτερον. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τοὺς πρόσφυγας διὰ τῆς ἀπουσίας του, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ μέτρα, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνωσιν οἱ στρατῶνες ἐκεῖ πλησίον, τοσούτῳ μᾶλλον καθόσον καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐζήτησε νὰ μεταφερθῶσιν οἱ στρατῶνες κάτω εἰς τὸν κάμπον, ὅπου εἶναι μέρος κατάλληλον. Τώρα μὲ τοὺς συνοικισμούς....

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρχον οἱ στρατῶνες πρὶν κτισθοῦν οἱ συνοικισμοί;

§95Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§96Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ ρίψητε τὸ βάρος εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι τὸ Κράτος ἵδρυσε τοὺς στρατῶνας παρὰ τοὺς συνοικισμούς. Οἱ συνοικισμοὶ ἦσαν ἀπαραίτητοι. Διὰ νὰ ἐγερθῶσι στρατῶνες χρειάζονται πολλὰ χρήματα.

§97Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπληροφορήθην ὅτι πρὸ πολλῶν ἐτῶν, 4 ἢ 5, ὑπάρχει ἀπόφασις νὰ μεταφερθῶσιν οἱ στρατῶνες.

§98Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι γενικώτερον. Μία τῶν μεγαλυτέρων ἐλλείψεων τὰς ὁποίας ἔχομεν εἶναι ἡ ἔλλειψις στρατιωτικῶν κτιρίων. Εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα ὑπάρχουσι πεπαλαιωμένα κτίρια, τὰ ὁποῖα καταλαμβάνουσι χώρους πολυτίμους καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐξυπηρετοῦσι ποσῶς τοὺς σκοποὺς τῆς ὑπηρεσίας. Ὑπάρχουσιν ἐξ ἄλλου κτίρια, τὰ ὁποῖα συνέπεσεν ἐξ ἀρχῆς νὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ στρατιωτικοὺς σκοπούς, χωρὶς νὰ ἐξυπηρετῶνται οἱ σκοποὶ αὐτῶν. Ὑπάρχει δὲ πλήρης ἔλλειψις κτιρίων καταλλήλων διὰ στρατιωτικὰς ἀποθήκας. Διὰ νὰ ἀναπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις ταύτας ἐνοικιάζομεν πολλὰς ἰδιωτικὰς ἀποθήκας, δαπανῶντες πάρα πολλὰ χρήματα. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὑπὲρ τὰς 20–25 ἀποθήκας ἦσαν ἐνοικιασμέναι εἰς τὸν Πειραιᾶ. Μετέβην μόνος μου δὶς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν Πειραιᾶ διὰ νὰ ἴδω κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαλλαγῇ τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὸ βάρος αὐτῶν. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ληφθῇ κάποιον μέτρον. Αἱ ὑπηρεσίαι, χωριστὰ κάθε μία, ἑτοίμασε δι’ ἐμὲ ἀνὰ ἓν σχέδιον: Ἡ ὑπηρεσία τοῦ μηχανικοῦ ἓν σχέδιον, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐπιτελείου ἄλλο σχέδιον, ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐπιμελητείας ἄλλο σχέδιον καὶ ἄλλο σχέδιον δὲν ἐνθυμοῦμαι ποία ἄλλη ὑπηρεσία. Τὰ σχέδια αὐτὰ ἔλεγον ὅτι θὰ διατεθῶσιν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν χρήματα, πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὸν ἄλφα ἢ βῆτα τρόπον. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἔλειπαν τὰ χρήματα. Ἀπησχολήθην προσωπικῶς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδίων ἐκείνων ἐπεξειργάσθην ἐγὼ αὐτὸς ἓν σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς ὑμᾶς καὶ τὸ ὁποῖον προνοεῖ ἀκριβῶς περὶ ἐξευρέσεως τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἀνοικοδόμησιν κτιρίων στρατιωτικῶν χρημάτων διὰ τοῦ ἑξῆς τρόπου. Μόνον ἂν ἀποφασίσωμεν νὰ ἀναθέσωμεν εἰς μίαν μεγάλην οἰκοδομικὴν Ἑταιρείαν, διαθέτουσαν ἱκανότητα τεχνικήν, γνώσεις, πίστιν, κεφάλαια, πληρώνοντες προμήθειάν τινα, νὰ ἀνεγείρῃ τὰ κτίρια, τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκοδομηθῶσι μετὰ 3 ἢ 4 ἔτη, θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐτά. Θὰ δεήσῃ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν ὡς ἀσφάλειαν τὰ ὑπάρχοντα ἤδη κτίρια, ὥστε νὰ δύναται νὰ τὰ ἐκποιήσῃ, συναινέσει τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ καλύψῃ μέρος τῶν δαπανῶν της, τὸ δὲ ὑπόλοιπον θὰ τῇ πληρώσωμεν εἰς δόσεις, θὰ ἐξευρίσκοντο δὲ τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια δι’ ὁμολογιῶν ἐκπροσωπουσῶν τὴν ἀξίαν αὐτῶν τούτων τῶν κτιρίων. Θὰ ἐπληρώνομεν δὲ ἡμεῖς τὸ ὑπόλοιπον εἰς εἰκοσαετεῖς ἐτησίας δόσεις. Κατὰ προχείρους ὑπολογισμοὺς ἀντιπροσωπεύουν τὰ ὑπάρχοντα παλαιὰ κτίρια περίπου 450,000,000 δραχμάς. Διὰ τὴν ἀνέγερσιν ὅλων τῶν κτιρίων θὰ χρειασθοῦν περὶ τὰ 700–750,000,000 δραχμάς. Θὰ χρειασθῇ λοιπὸν ἓν ποσὸν περιπλέον 300–350,000,000 δραχμῶν διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν στρατιωτικὰ κτίρια εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ πληρώνωμεν ὡς τοκοχρεολύσιον πιθανῶς ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅ,τι πληρώνομεν σήμερον ὡς ἐνοίκια. Αὐτὸς ὁ συνδυασμὸς εἶναι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δώσῃ τὴν λύσιν τοῦ σοβαροῦ τούτου προβλήματος. Ὁ συνδυασμὸς ὁ περιλαμβανόμενος ἐν τῷ σχετικῷ νομοσχεδίῳ εὑρίσκεται ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως, εἰς ἥν, ὡς εἶπον, εἶχα τὴν τιμὴν νὰ τὸ ὑποβάλω ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ ψηφισθῇ μετὰ τὰς διακοπάς. Πολλάκις ἔχουσι διαμαρτυρηθῆ αἱ στρατιωτικαὶ Ἀρχαὶ ὅτι χρειάζονται στρατιωτικὰς ἀποθήκας, ὅτι πρέπει νὰ μετατοπισθῶσιν οἱ στρατῶνες ἀπὸ ἓν μέρος εἰς ἄλλο, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκῆ τὰ κτίρια. Ἀλλ’ ἔλειπαν τὰ μέσα ἐντελῶς, τὰ μέσα τὰ χρηματικά, τὰ ὁποῖα μόνον διὰ τοῦ ἀνωτέρω συνδυασμοῦ δύνανται νὰ ἐξευρεθοῦν.

§99Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἕτερον ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν ὀρφανῶν, τῶν ἀποκλήρων τῆς τύχης, ἐκείνων τὰ ὁποῖα πρὸ πολλοῦ ἔπαυσαν ἀπὸ τοῦ νὰ προφέρουν τὴν γλυκεῖαν λέξιν μητέρα καὶ πατέρα καὶ εἶναι φοβερὸν νὰ βλέπῃ τις κατὰ ἑκατοντάδας τὰ τέκνα αὐτά, τὰ θύματα μιᾶς μεγάλης καταστροφῆς, νὰ τὰ περισυλλέγῃ ποῦ καὶ ποῦ ἡ Πατρίς, νὰ τὰ περισκέπῃ καὶ νὰ τὰ περιδιδάσκῃ. Εἰς τὴν Ξάνθην ἐπεσκέφθην ἓν οἰκοτροφεῖον ἀρρένων, τὸ ὁποῖον στεγάζεται εἰς μίαν μονὴν εἰς τὰς ὑπωρείας ἑνὸς ὄρους. Πῶς κατελήφθη ἡ μονὴ αὕτη καὶ πῶς ἐχρησιμοποιήθη ὡς ὀρφανοτροφεῖον, εἶναι ὁλόκληρος ἱστορία, τὴν ὁποίαν θεωρῶ περιττὸν νὰ τὴν ἀναπτύξω. Ὑπὲρ τὰ 450 ἄρρενα φθάνοντα μέχρις ἡλικίας 15–16 ἐτῶν εἶναι ἐστεγασμένα μέσα εἰς ἓν οἴκημα, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσι παρὰ 100–150, ὅταν δὲ ἐφθάσαμεν εἰς τὸ οἴκημα τοῦτο οἱ μαθηταὶ εἶχον ἰδιαίτερον μάθημα. Ὁ κ. Π. Μαζαράκης, πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐζήτησε νὰ μάθῃ πόθεν κατάγονται τὰ παιδάκια αὐτὰ καὶ ἠκούσαμεν ὅτι κατάγονται ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἀπὸ τὴν Θρᾴκην, ἀπὸ τὴν Φιλιππούπολιν, ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν, ἀπὸ τὴν Δ. Θρᾴκην καὶ πανταχόθεν, ἐνομίζαμεν δὲ ὅτι ὅλον τὸ Ἔθνος ἦτο συνεσφιγμένον εἰς τὸν στενὸν χῶρον ἐκεῖνον, ὅπου ἐβόμβει ἡ ὅλη ζωὴ καὶ ἡ μέλλουσα ζωὴ τῆς Πατρίδος. Ἐρωτῶ ἕνα παιδάκι· τί θὰ πῇ οἰκεῖοι; Μοὶ ἀπαντᾷ· τοῦ σπιτιοῦ οἱ ἄνθρωποι, ἔχω δὲ τοιούτους τὴν διευθύντριάν μου, τοὺς διδασκάλους μου καὶ τοὺς συμμαθητάς μου. Τὸ ἠρώτησα ἂν ἔχῃ πατέρα καὶ μητέρα καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι ἔχει πατέρα τὸν Ὑπουργὸν καὶ μητέρα ἔχει τὴν Ἑλλάδα. (Χειροκροτήματα). Καὶ ἀμέσως δάκρυα ηὐλάκωσαν τὰς παρειὰς τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μαζαράκη. Ἀμέσως ἐξήγαγε τοῦ χρηματοφυλακίου του καὶ προσέφερε εἰς τὴν διευθύντριαν ποσόν τι. Φαντασθῆτε ὅτι τὸ φυλακεῖον τῶν καλογήρων μετετράπη εἰς μαγειρεῖον, τὸ ὁποῖον ἦτο πλῆρες ἀκαθαρσίας. Ἡ ἔκθεσις, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἔκθεσις, ἀξιότιμος Συνέλευσις, ἡ ἔκθεσις, κ. Ὑπουργὲ πρώην καὶ νῦν ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, ἡ ἔκθεσις τῆς διευθυντρίας, ἡ ὁποία πραγματικῶς μὲ πολὺν πόνον καὶ μὲ πολὺν ζῆλον ἐργάζεται, ἡ ἔκθεσις εἶναι ὄχι εὐχάριστος. Τρία παιδιὰ εἰς ἓν κρεββάτι. Τοῦ ἑνὸς πρὸς τὰ κάτω ἡ κεφαλή, τοῦ ἄλλου πρὸς τὰ ἄνω καὶ τοῦ τρίτου εἰς τὴν μέσην. Πῶς χωροῦν τρεῖς ὑπάρξεις εἰς ἓν κρεββάτι, εἶναι μυστήριον, εἶναι γρῖφος.

§100Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ὀρφανοτροφεῖον τῆς Ξάνθης εἶναι ὅπως καὶ τὰ ἄλλα νομικὸν πρόσωπον καὶ ἔχει ἰδίους πόρους. Ὑπάρχει δὲ ἀπὸ τετραμήνου διαταγὴ εἰς τὸ ὀρφανοτροφεῖον, ὅπως ἀπὸ τὰ χρήματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν κλινῶν. Ἂν δὲ τοῦτο δὲν προέβη εἰς τὴν ἀγορὰν κλινῶν, δὲν πταίει τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις, πταίει τὸ ὀρφανοτροφεῖον. Ὑπάρχει ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸ ὀρφανοτροφεῖον λέγον: «Ἀγοράσατε 100 κλίνας ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ».

§101Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἡ Κυβέρνησις παρεχώρησεν εἰς τὸ ὀρφανοτροφεῖον 417,000 δραχ. διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν καταλλήλων κτιρίων, διότι τὸ ὑπάρχον πραγματικῶς εἶναι πολὺ ἀνεπαρκές.

§102Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Γίνονται διαπραγματεύσεις νὰ ἀγορασθῇ ἓν Τουρκικὸν κτῆμα διὰ τὴν στέγασιν.

§103Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Προκειμένου περὶ τοῦ ὀρφανοτροφείου τῶν θηλέων ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε 417,000 δραχ. πρὸς ἀγορὰν τῶν δύο κτιρίων διὰ τὴν ἐπέκτασιν τοῦ ὀρφανοτροφείου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὀρφανοτροφεῖον τῶν ἀρρένων ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι σύμφωνος διὰ τὴν καθιέρωσιν μέτρου τινός, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφέρῃ περὶ τὰς 28,000,000 δραχ. διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν ὀρφανοτροφείου, ἰδίως εἰς τὰς παραμεθορίους ἐπαρχίας.

§104Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ πρὸς τὸν κ. τέως Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως καὶ πρὸν τὸν νῦν ἐν ἐνεργείᾳ δηλῶ ὅτι δὲν διετύπωσα οὔτε ἔλεγχον οὔτε μομφήν, ἁπλῶς τὰ πράγματα ἔχω παρουσιάσει ὡς καὶ ἐνώπιον ἡμῶν ἐνεφανίσθησαν καὶ ὑπέπεσαν εἰς τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος δὲν καταλαμβάνω, ὡς καὶ ἄλλοτε ἀνέπτυξα, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ λυθοῦν; Ἄν, κ. πρώην Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Προνοίας πραγματικῶς ἐστάλη τοιαύτη ἐντολὴ ἐκ μέρους ὑμῶν ὅπως προμηθευθοῦν κλῖναι καὶ δὲν ἐγένετο τοῦτο καὶ δὲν ἠγοράσθησαν, τότε θὰ ἐρωτήσω ἐγώ· ὅτι φαίνεται ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν εἶναι ἐν τάξει. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι πρέπει νὰ γίνεται ἔλεγχος αὐστηρότατος εἰς τὰ ὄργανα. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ὁ κ. Θεοδωρίδης, εἶναι πολὺ δραστήριος, ὀφείλω ὅμως νὰ τονίσω ὅτι παραλλήλως πρὸς τὴν ψύχωσιν αὐτὴν καὶ πρὸς τὸ πατρικὸν ἐνδιαφέρον τῶν Ὑπουργῶν τῆς Προνοίας, παραλλήλως πρὸς τοῦτο εἶναι καὶ ἡ πεῖρα. Τοῦτο ὅμως δὲν σημαίνει, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, ὅτι πρέπει νὰ παραλείψωμεν τὸ ἐνδιαφέρον ἡμῶν καὶ νὰ παραλείψωμεν ἀπὸ τὸ νὰ ἐξεύρωμεν χῶρον, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ στεγάζωνται τὰ τέκνα ἡμῶν. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ Ἔθνος ἐκεῖνο τοῦ ὁποίου θὰ ἀπολεσθῇ ἢ θὰ διαφθαρῇ ἡ μέλλουσα γενεά. Ἀλλοίμονον ἂν ριφθοῦν τὰ ὀρφανὰ αὐτὰ εἰς τοὺς δρόμους. Τὸ ὀρφανοτροφεῖον ἀρρένων εἶναι ἀληθὲς ὅτι εὑρίσκεται εἰς καλυτέραν κατάστασιν. Ἀλλ’ ἐδῶ συμβαίνει τὸ ἑξῆς, κ. ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργέ. Τοῦ συμβουλίου τοῦ ὀρφανοτροφείου τῶν ἀρρένων εἶναι πρόεδρος ὁ ὑποδιοικητής, τοῦ δὲ ὀρφανοτροφείου τῶν θηλέων εἶναι πρόεδρος τοῦ συμβουλίου ὁ Μητροπολίτης. Καὶ συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Ἐνῷ κατορθώνει ὁ Μητροπολίτης νὰ ἀπομιζῇ περισσότερον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ δυστυχὴς διευθύντρια τοῦ ὀρφανοτροφείου ἀρρένων δὲν κατορθώνει νὰ ἐπιτυγχάνῃ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι τὰ ἄρρενα εἶναι πολὺ περισσότερα, ἔχουσι καὶ ἀνάγκας ὅλως ἰδιαιτέρας. Ἀγαπῶ νὰ πιστεύω, κ. ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργὲ καὶ κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ εὕρωσιν οἱ λόγοι μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀπήχησιν, ἀλλ’ ὅτι θὰ γίνῃ προσπάθεια, θὰ καταβληθῇ μέριμνα. Τοῖς στέλλουν χρήματα; Θέλει ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργὸς νὰ μοὶ εἴπῃ μετὰ 2–3 ἡμέρας ὅτι πραγματικῶς ἠγοράσθησαν αἱ κλῖναι, ὅτι πραγματικῶς ἠγοράσθη τὸ οἰκόπεδον, ὅτι πραγματικῶς ἠγοράσθη τὸ γήπεδον; Ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐκορέσθη πλέον ἀκούων ὑποσχέσεις καὶ πληροφορίας. Ὁ κόσμος ὁ προσφυγικὸς τὰ θεωρεῖ ἐμπαιγμὸν αὐτά.

§105Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ἐπειδὴ ἀποδίδεται ἰδιαιτέρα σημασία ὅτι ὁ κ. Θεοδωρίδης, ὁ τμηματάρχης τῶν ὀρφανοτροφείων, ἐπρόκειτο νὰ ἀπέλθῃ εἰς Μακεδονίαν διὰ νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῶν ὀρφανοτροφείων Ξάνθης καὶ μερικῶν ἄλλων, ἐπειδὴ δὲ ἐπρόκειτο καὶ ἐγὼ νὰ ἀπέλθω, ἔμεινε διὰ νὰ ὑπάγωμεν μαζί.

§106Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Χαίρω πολύ, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, ποὺ θὰ ἀπέλθητε. Ἐκ Ξάνθης, κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σιδηροδρομικὴν ὁδὸν κατηυθύνθημεν δι’ αὐτοκινήτων εἰς Καβάλλαν, διελθόντες διὰ Σαρῆ Σαμπάν. Ἐκεῖ εὕρομεν τὰ πράγματα ἐλοβριθῆ καὶ ἐλοκτόνα. Ὁπόθεν διηρχόμεθα ἐκ διαφόρων χωρίων καὶ προσφυγικῶν συνοικισμῶν ἐβλέπομεν νέους ἀκμαίους ὁμολογουμένως, ἀλλὰ τρέμοντας ἐκ τοῦ πυρετοῦ. Εἰς τὸ Σαρῆ Σαμπὰν ἐξητάσαμεν τὰ πράγματα ἐπὶ μακρὸν καὶ ἐζητήσαμεν ἐν ἀρχῇ ὅπως ἐξοικονήσωμεν ζητήματα ἀγροτικῆς φύσεως, τὰ ὁποῖα παρ’ ὀλίγον θὰ ἐδημιούργουν σκηνάς. Ἀναχωροῦμεν ἐκ Σαρῆ Σαμπὰν κατευθυνόμενοι εἰς Καβάλλαν. Διήλθομεν ἐκ τῆς Νέας Ναζιανζοῦ Χαρβάτης. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν θὰ ἔχουν εἰς τὴν μνήμην τὴν γενικὴν ἰδέαν τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας, θὰ ἐνθυμοῦνται τὸν Γρηγόριον τὸν Ναζιανζηνόν, ἐκ τῆς πατρίδος τοῦ ὁποίου κατάγονται οἱ πρόσφυγες οὗτοι. Ὑπὲρ τὰς 500 οἰκογενείας τούτων ἀπετέλεσαν ἕνα χαρούμενον καὶ καλὸν συνοικισμόν, ὁ ὁποῖος ὅμως περιβάλλεται ἀπὸ ἕλη. Μόλις ἐπλησιάσαμεν εἰς τὸν ἄρτι ἱδρυθέντα τοῦτον συνοικισμὸν ἀντελήφθημεν, ἐγὼ ἰδίως, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τῶν Ναζιανζηνῶν, οἱ ὁποῖοι, ὅταν τὸ πρῶτον ἀνέλαβε πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἤδη ἔτους τὴν πρωθυπουργίαν ὁ κ. Βενιζέλος, εἶχον ζητήσει, εὑρισκόμενοι ἀκόμη εἰς τὸν τόπον των, νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς νὰ παραλάβουν μεθ’ ἑαυτῶν τὰ κειμήλια τὰ πλούσια καὶ τὸν χρυσόν, ὁ ὁποῖος ἀνῆκεν εἰς τὴν κοινότητα αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲν ἐπραγματοποιήθη τὸ τοιοῦτον καὶ ἐσύρθησαν γυμνοὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, περισώσαντες τί νομίζετε: Δύο εἰκόνας ἱστορικάς, πέντε κώδωνας καὶ τὸ λείψανον τοῦ Γρηγορίου τοῦ Ναζιανζηνοῦ, τὸ ὁποῖον, ὡς διηγοῦνται, τὸ ἔκρυψαν ἐπάνω των καὶ ἔπειτα τὸ ἔφεραν καὶ τὸ ἔκρυψαν μέσα εἰς μίαν παράγκαν καὶ τὸ προσκυνοῦν ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας καὶ ἀπὸ ἑσπέρας μέχρι πρωΐας. Μᾶς ὑπεδέχθησαν διὰ κωδωνοκρουσιῶν καὶ ἤρχισαν νὰ μᾶς ἀναπτύσσουν τὰς ἀνάγκας αὐτῶν. Λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν παραπονοῦνται δι’ ὅλα τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα ἔχασαν, δὲν παραπονοῦνται διὰ τὸν χρυσὸν τὸν ὁποῖον ἔχασαν, δὲν παραπονοῦνται διὰ τίποτε ἄλλο πλὴν τοῦ ὅτι δὲν ἔχουν ἐκκλησίαν νὰ στεγάσουν, ὡς ἀξίζει, τὸ κειμήλιον τοῦτο τοῦ ἱεροῦ λειψάνου. Τὸ Κράτος, ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἐποικισμοῦ ἐφρόντισε νὰ προμηθεύσῃ μερικὰ πρόχειρα εἴδη, ὅπως π. χ. χόρτον, τὸν ὁποῖον δι’ αὐτοὺς μὲν ἐλογάριαζαν 100 ὀκάδας, ἀλλὰ τὸν χόρτον ἐζύγιζεν 75. Τοῦτο δὲ διότι, ὅπως μοὶ εἶπεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ὅταν ἔφερε τὸν χόρτον αὐτό, ἦτο τότε χλωρὸν καὶ πλέον ὑγρὸν καὶ τώρα ξηρανθὲν ζυγίζει ἀπὸ 100 ὀκάδας 75. Ὁ συνοικισμὸς οὗτος, κύριοι, λόγῳ τῆς ζωτικότητος καὶ ἐργατικότητος, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τοὺς πληθυσμοὺς αὐτούς, θὰ εἶχε κατὰ τὸ ἥμισυ ἤδη στεγασθῆ, ἂν αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι, οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δὲν ἐφρόντιζον νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὴν συμφορὰν αὐτὴν ταύτην. Καὶ εἴδομεν νὰ γίνωνται ἀλλεπάλληλοι ἀνακρίσεις καὶ ἐξετάσεις διὰ νὰ πληροφορηθῶμεν πῶς συμβαίνει ὥστε ἀπὸ τὸ διπλανὸ βουνὸ νὰ βγάλουν πέτρας διὰ νὰ φτιάσουν τὰ θεμέλια. Ἐπὶ 4 μῆνας λοιπὸν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μὲ τὰς πολλαπλᾶς αὐτὰς διαδικασίας δὲν ἠμπόρεσαν οὔτε θεμέλια οὔτε ἕνα λίθον νὰ προσκομίσουν. Ἐννοεῖται ὅτι ἀνεκαλύφθησαν σκάνδαλα καὶ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἁρμόδιοι δὲν ἠξεύρω ἀντὶ πόσων δραχμῶν ἔδωσαν τὴν λατόμησιν. Εἶχον καὶ αὐτοὶ τὸ μερίδιόν των. Ἐφροντίσαμεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς εἰς αὐτοὺς τὴν ἄδειαν καὶ οὕτω ἤρχισεν ἡ ἐργασία. Καὶ δὲν γνωρίζω ἤδη εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται. Καὶ φθάνομεν αἰσίως, κύριοι πληρεξούσιοι, εἰς τὴν Καβάλλαν, εἰς τὴν πόλιν αὐτήν, ἡ ὁποία συγκεντρώνει μέγαν πληθυσμὸν καὶ ἐντοπίων, μέγαν δὲ καὶ προσφύγων καὶ εἰς τὴν ὁποίαν πόλιν ἡ ἔκτασις γῆς πρὸς ἀνέγερσιν οἰκημάτων, δηλ. τὰ οἰκόπεδα εἶναι πολὺ σπάνια. Μυριάδες ἐργάται ὑπάρχουν ἐκεῖ. Ποῦ στεγάζονται τὴν νύκτα, πῶς κατώρθωσαν νὰ ἐξοικονομῶνται δὲν κατώρθωσα νὰ σκεφθῶ, διότι θὰ ἰλιγγίου ὁ νοῦς μου. Αἱ ἀποθῆκαι τῶν καπνῶν εἶναι κατάμεστοι ἀπὸ ἀνθρωπίνους σάρκας. Εἰς τὴν Καβάλλαν, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τὴν στέγασιν τῶν τε προσφύγων καὶ ἐντοπίων, ἰδίως δὲ τῶν ἐργατικῶν πληθυσμῶν, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ σύντονα, δραστήρια, θετικὰ καὶ ἀποτελεσματικὰ μέτρα, διότι δὲν ἀποκλείεται νὰ ἔχωμεν καὶ μίαν ἡμέραν καὶ ἐπεισόδια. Μεταξὺ τῶν ἄλλων, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπληροφορήθημεν, ἐξετάζοντες εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ὁ ἐποικισμός, καὶ τὸ ἑξῆς: Εἶχε φθάσει εἰς τὴν Καβάλλαν τὸ ἐναγωνίως ἀναμενόμενον πλοῖον διὰ νὰ μεταφέρῃ ἐκεῖ ξυλείαν. Πλὴν δυστυχῶς ἡ ξυλεία αὐτὴ ἦτο κατὰ ¾ ἀκατάλληλος καὶ ἄχρηστος. Ξύλα, ξυλάκια, ξυλούδια, ξυλαράκια εἶχον μαζεύσει ἐκεῖ, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο νὰ παίξωμεν μὲ τὰ ξυλάκια καὶ τὰ σπιρτάκια, ὡσὰν νὰ ἐπρόκειτο νὰ κτίσωμεν μικροὺς οἰκίσκους διὰ παιχνίδια, κατάλληλα διὰ τὴν παραμονὴν τοῦ νέου ἔτους διὰ παιδία. Καὶ ἐζητήσαμεν τὸ συμβόλαιον, τὸ ὁποῖον ὁ προμηθευτὴς εἶχεν ὑπογράψει μὲ τὸ τμῆμα τῆς Περιθάλψεως. Τὸ συμβόλαιον ἦτο ἐν τάξει. Τὸ συμβόλαιον ἔλεγε: «Δώσατέ μας τόσα κυβικὰ μέτρα ξυλείας». Ὅσον ἀφορᾷ τὰς διαστάσεις, τὸ τοιοῦτον δὲν περιελαμβάνετο ἐντὸς τοῦ συμβολαίου.

§107Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε; Ἐπειδὴ σεῖς ἔχετε μελετήσει τὸ ζήτημα πολὺ καλά, πόσοι οἰκίσκοι χρειάζονται ἀκόμη εἰς τὴν Μακεδονίαν διὰ νὰ στεγασθοῦν οἱ πρόσφυγες; Ἤκουσα ὅτι χρειάζονται ἀκόμη 40,000 οἰκίσκοι. Νομίζετε ὅτι μὲ τὰ ληφθέντα μέτρα εἶναι δυνατὸν νὰ κτισθῶσιν ἐντὸς 5 μηνῶν 40,000 οἰκίσκοι διὰ νὰ στεγασθοῦν οἱ πρόσφυγες;

§108Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐντὸς 6 μηνῶν ἐκτίσθησαν 12½ χιλιάδες οἰκίαι κλεισταὶ καὶ 19–12 χιλιάδες ξύλιναι κατοικίαι. Ὑποθέτομεν δὲ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους ἐκάμαμεν ὅτι θὰ ἠθέλομεν ἀκόμη περὶ τὰ 30–40,000 σπίτια διὰ νὰ στεγάσωμεν τὸν πληθυσμόν. Ἐπειδὴ δὲ ἦτο ἀδύνατον μὲ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως μονίμως, ἐσκέφθημεν ὅλοι νὰ ἴδωμεν πῶς θὰ ἠμπορέσωμεν μὲ διαφόρους προσωρινοὺς τρόπους στεγάσεως νὰ τοὺς στεγάσωμεν.

§109Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος διακόψας με ἠθέλησε νὰ μὲ ἐρωτήσῃ νὰ τῷ ἀπαντήσω ὑπευθύνως πόσας χιλιάδας σπίτια ἠμποροῦν νὰ κτίσουν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ προσφυγικὸς κόσμος νὰ στεγασθῇ ἐντὸς 5 μηνῶν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἐγὼ ἀφηγοῦμαι τὰς ἐντυπώσεις μου. Κατωτέρω θὰ εἴπω καὶ τὰς ἀπόψεις μου καὶ θὰ ἐξασκήσω καὶ τὸν ἔλεγχόν μου. Ἀκόμη εὑρίσκομαι εἰς τὸ ⅒ τῆς ὁμιλίας μου.

§110Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ περιορισθῆτε, διότι ἡ ἀπεραντολογία βλάπτει τὸ ζήτημά σας.

§111Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Συνέλευσις φρονεῖ ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς ἀφηγήσεως θεωρεῖται ἀπεραντολογία, εἶμαι πρόθυμος νὰ κατέλθω τοῦ βήματος· διότι, ὅπως εἶπον προηγουμένως, δὲν περιμένω νὰ γίνωσι μεγάλα πράγματα. Καὶ φθάνομεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ξυλείας. Εἰς μὲν τὴν Καβάλλαν ἀπὸ ἓν ἀτμόπλοιον τὸ ἓν τέταρτον τῆς ξυλείας ἦτο ἀκατάλληλον. Τὰ ἄλλα ἦσαν κορμοὶ μεγάλων δένδρων διὰ νὰ κάμωμεν τοῦ Καπετὰν Πασᾶ τὴν ἁρμάδα, ἐνῷ ἐχρειάζοντο σανίδες μικραί. Ἀλλὰ καὶ ὁ προμηθευτὴς ἦτο ἐν τάξει. Ρήτρα ἰδιαιτέρα δὲν ὑπῆρχεν. Ἐγὼ δὲν καταλαμβάνω ἀπὸ ρήτρας οὔτε ἀπὸ καταμετρήσεις, ἀλλ’ ἠναγκάσθην νὰ προσέξω καὶ εἶδον ὅτι ἠναγκάσθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Θεσσαλονίκης νὰ ἱδρύσῃ ὁλόκληρον συνεργεῖον, νὰ βάλῃ μοτέρ, πριόνια, ἐργάτας, μηχανικούς, ἐπιστάτας, ὑπαλλήλους, ὑπαλληλίσκους ἵνα σχίσουν τὰ μεγάλα ξύλα διὰ νὰ τὰ κάμουν κατάλληλα διὰ τὴν στέγασιν τῶν προσφύγων.

§112ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὸ συμβόλαιον πῶς δὲν καθωρίζετο τὸ εἶδος τῆς ξυλείας;

§113Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὸ δίκαιόν σας ἐρώτημα τὸ διαβιβάζω πρὸς τὸν πρόεδρον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως.

§114Γ. ΜΑΥΡΟΛΕΩΝ. Οἱ ὅροι δὲν ἀναγράφονται εἰς τὸ συμβόλαιον, ἀλλ’ εἰς τὴν συγγραφήν. Τὸ δὲ παράρτημα Καβάλλας παραλαμβάνον τὴν ξυλείαν ἦτο ἐν τάξει. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὴν ξυλείαν Θεσσαλονίκης, συνέβη τοῦτο: Ἀρχικὴ ἀπόφασις ἦτο νὰ γίνωσι τὰ σπίτια μονόροφα, ἀλλὰ κατόπιν ἦλθεν ὁ γενικὸς διοικητὴς καὶ συνέστησε νὰ ἀλλάξωμεν σύστημα καὶ νὰ γίνωσιν διόροφα, συνεπῶς αἱ διαστάσεις κατὰ μῆκος ἐκόντειναν.

§115Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅταν ἐδεχόμην διακοπὰς εἶπον τὸ ἀρχαῖον «Δίδε σοφῷ ἀφορμήν». Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος οὔτε ὁ πάνσοφος νὰ ἠξεύρω τὴν συγγραφὴν ἢ τὴν συρραφήν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξεύρω εἶναι ὅτι τὰ ξύλα δὲν ἦσαν ἐν τάξει, ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἔμεινεν ἄστεγος, ἐκρύωσεν, ἀρρώστησεν, ἀπέθανε. Τίς πταίει; Ἂς τὸ εὕρῃ ἡ Συνέλευσις. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ γίνωσι διόροφα ἢ μονόροφα τὰ σπίτια, ἐγὼ ὁ πρόσφυξ ὁ πάσχων δὲν τὸ γνωρίζω. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι εἶμαι ἄστεγος καὶ ὅτι τὸ χρῆμα ρέει. Καὶ ὑμεῖς, κ. πρόεδρε τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ποσάκις εὑρίσκεσθε εἰς σύγκρουσιν καὶ μὲ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ποσάκις ἡ ὑπηρεσία σᾶς εἰδοποιεῖ νὰ λάβητε 10,000 σκηνὰς καὶ τὸ ἄλλο μεσημέρι σᾶς λέγει 5,000 καὶ τὸ ἄλλο 3,000 καὶ τὸ ἄλλο μεσονύκτιον σᾶς λέγει 7,000; Καὶ λέγετε σεῖς· μά, κύριε ὑπάλληλε τοῦ Ὑπουργείου, εἶμαι ἔμπορος, συνεφώνησα, δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκτεθῶ. Αὐτὸς ἀπαντᾷ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως. Σᾶς εἴπομεν 10,000, ἀλλὰ πρέπει 5,000 νὰ γίνωσιν. Δὲν ἐλέγχω ἐγὼ ὑμᾶς. Ἐγὼ τὰ πράγματα ἐκθέτω. Θὰ ἔλθῃ στιγμὴ καθ’ ἥν, κ. πρόεδρε τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ ἐκλεκτέ μου φίλε καὶ συνάδελφε, καθ’ ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θὰ ἀναπτυχθῇ ἀπὸ κρείττονας ἐμοῦ τοῦ λόγου καὶ κατὰ τὰς γνώσεις τὰς ἐμπορικὰς ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως.

§116Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ ξυλεία ἀπερρίφθη ἀπὸ τὸν ἀρχιμηχανικόν. Ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τοῦ μηχανικοῦ Παναγούλια, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἦτο ἀκατάλληλος καὶ ὅμως τὴν παρέλαβεν ἡ Ἐπιτροπή.

§117Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Κατετέθη ἡ ἔκθεσις καὶ ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν Θεσσαλονίκης.

§118Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Παρεπέμφθη εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καλυφθῇ, διότι παραπομπὴ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν αὐτὸ σημαίνει.

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἄλλο ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ;

§120Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔπρεπε νὰ μὴ παραληφθῇ ἡ ξυλεία καὶ νὰ παυθῶσιν οἱ ὑπεύθυνοι ὑπάλληλοι.

§121Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Νὰ εὑρεθῇ ποῖος ὑπάλληλος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος προεκήρυξεν ἐκείνην τὴν δημοπρασίαν, διότι δὲν εἶναι ποιοτικῶς αὐτὴ ἡ ξυλεία ἀκατάλληλος, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν ἰδίᾳ διαστάσεων.

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ παροῦσα Συνέλευσις, ὄχι μόνον δὲν καλύπτονται αἱ καταχρήσεις, ἀλλὰ θὰ ἴδητε καθημερινῶς ὅτι καταδικάζονται ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι διέπραξαν παλαιοτέρας καταχρήσεις. Καὶ συγχρόνως ἀπὸ τὰ 30 ἑκατομμύρια περίπου, τὰ ὁποῖα μᾶς εἶχον ἀφαιρέσει διὰ τῶν διαφόρων καταχρήσεων, ἐξησφαλίσθησαν διὰ τοῦ νόμου καὶ διὰ τῆς κατασχέσεως τῆς περιουσίας τῶν ὑπευθύνων περὶ τὰ 10 μέχρι τοῦδε ἑκατομμύρια. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ λέγῃ τις ὅτι ἡ παραπομπὴ τῶν ὑπευθύνων εἰς δικαστήρια κατὰ τοιοῦτον τρόπον λειτουργήσαντα εἰς ἐλάχιστον διάστημα, σημαίνει πρόθεσιν πρὸς συγκάλυψιν τῶν καταχρήσεων.

§123Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχομεν τὴν κλασικὴν ὑπόθεσιν τῶν 30,000 κλινοσκεπασμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ Ψαρᾶς ἐδήλωσεν ὅτι ἦσαν κουρέλια καὶ τὰ παρέλαβεν ἡ ὑπηρεσία. Παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις διὰ νὰ κοιμηθῇ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ὁ Ψαρᾶς αὐτὰ τὰ ἐχαρακτήρισεν ὡς ἄχρηστα καὶ ἐντελῶς σάπια. Καὶ ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸν ἀνακριτήν. Περιέμενεν ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους τοὺς ἀντιπροσωπεύοντας τὸν προσφυγικὸν κόσμον νὰ ἔλθουν ἐδῶ μὲ τὰ δοκουμέντα αὐτά.

§124Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὁ κ. πληρεξούσιος ὁμιλεῖ περὶ τοῦ ἔργου τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως. Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος πρὸ τριμήνου καὶ πλέον εἶχεν ἀναθέσει εἰς μίαν ὑποεπιτροπὴν ἔλεγχον, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι καὶ ἐγώ. Ἐπελήφθημεν τῆς ἐργασίας καὶ ὑπεβάλλαμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν σχετικὴν ἔκθεσιν ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ἡ ὁποία καὶ διενεμήθη. Ἑπομένως ὅλα τὰ σχετικά, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος, εὑρίσκονται ἐν τῇ ἐκθέσει. Τὸ μόνον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποφανθῇ, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ξυλείας τῆς Μεσογείου, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον διότι ὁ φάκελος ὁ σχετικὸς εὑρίσκετο εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἀνακριτοῦ.

§125Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Μία προμήθεια τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως κουβερτῶν εἶναι πολὺ παλαιά, συνέπεσε δὲ νὰ παραληφθῇ κατὰ τὸν Αὔγουστον ἢ Σεπτέμβριον. Ἕν τηλεγράφημα ἦλθε προσωπικῶς εἰς ἐμὲ ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τῆς Προνοίας Θεσσαλονίκης κ. Ψαρᾶν, τοῦ ὁποίου τὴν ἐντιμότητα δὲν ἠξεύρω ἂν γνωρίζητε, ἀλλ’ εἶναι πρώτης τάξεως....

§126Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ ἄριστος.

§127Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Παρέπεμψα ἀμέσως τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ συμβούλιον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ παρεκάλεσα ὅπως μοὶ ἀναφέρῃ τὸ ταχύτερον τί συμβαίνει. Διέταξα ἐπίσης καὶ ἐγένοντο εὐρεῖαι ἀνακρίσεις καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς Ἀθήνας ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων τῆς παραλαβῆς τῶν κουβερτῶν καὶ διέταξα νὰ γίνῃ ἐξέλεγξις κατὰ πόσον αἱ κουβέρται ἀνταπεκρίνοντο τοῦ συμβολαίου. Ἡ ἀνάκρισις ἐνεφάνισε σημεῖα ἐναντίον τῶν ὑπαλλήλων καὶ παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ἂν ἡ Εἰσαγγελία θέλῃ νὰ τοὺς καλύψῃ, αὐτὸ δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ ἠξεύρω, οὔτε ὑποθέτω ὅτι ἡ Εἰσαγγελία ἠμπορεῖ νὰ καλύψῃ τοιαῦτα πράγματα.

§128Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἴχετε λάβει γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ Ψαρᾶ;

§129Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ διέταξα τὰς ἀνακρίσεις.

§130Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα ἐλήφθη πρὸ τῆς παραλαβῆς.

§131Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὄχι· μετὰ τὴν παραλαβήν. Αἱ κουβέρται παρελήφθησαν εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, τὸ δὲ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ψαρᾶ ἔλεγεν ὅτι δὲν ἦσαν εἰς καλὴν κατάστασιν. Εἰδοποίησα τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ἐσταμάτησε τὴν διανομὴν καὶ διέταξε τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων.

§132Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Διατί δὲν τοὺς ἐπαύσατε ἀμέσως.

§133Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἔπαυσεν ὑπαλλήλους.

§134Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ μᾶς δοθῇ εὐκαιρία ἐν ἐκτάσει νὰ ἀπασχοληθῶμεν μὲ τὸ ἔργον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ὥστε ἂς μὴ παρεμβάλλωμεν τώρα αὐτὰ τὰ ζητήματα, διότι θὰ πελαγώσωμεν.

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καλὸν εἶναι αὐτό, ἀλλὰ μία φορὰ ποὺ ἐρρίφθη ὑπόνοια ὅτι ἐγένετο κατάχρησις τῶν κλινοσκεπασμάτων, ἀορίστως δὲ ἀφήνετο ἡ ὑπόνοια ὅτι συνέβη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τινός, ὁ Ὑπουργὸς ὁ τότε εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§136Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα Ὑπουργοῦ, εἶναι ζήτημα Ταμείου.

§137Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἶπε τὰ ἑξῆς: Σᾶς κατήγγειλεν ὁ κ. Ψαρᾶς τὴν δεῖνα κατάχρησιν. Τί ἐκάματε σεῖς ὡς Ὑπουργὸς ἐποπτεύων; Καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσε τί ἔκαμε, διότι ἄλλως θὰ ἐμέναμεν ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἐνήργησεν.

§138Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τότε εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὸ ἀναπτύξωμεν.

§139Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω πάντοτε τὴν συνήθειαν νὰ ἐπιτρέπω διακοπάς, ἀλλ’ ἐπειδὴ λαμβάνει μίαν τοιαύτην τροπὴν ἡ συζήτησις, δηλῶ ὅτι δὲν θὰ ἐπιτρέψω εἰς κανένα νὰ μὲ διακόψῃ, πλὴν τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Ὑπουργῶν. Διότι, κύριοι, ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐντυπώσεών μου. Θὰ φθάσω καὶ εἰς τὴν Περίθαλψιν καὶ εἰς τὴν Ὑγιεινὴν καὶ εἰς ὅλα. Ὅστις δὲ νομίζει ὅτι αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ἂς ζητήσῃ νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἐκ Καβάλλας ὁδεύομεν ἐπὶ αὐτοκινήτου εἰς τὸ Πράβιον Ἐκεῖ εὕρομεν τὸν ὑποδιοικητὴν εὑρισκόμενον ἐν διαστάσει μὲ τὸν ἐπόπτην τοῦ ἐποικισμοῦ. Δυστυχῶς εὕρομεν τὰ πράγματα ἀκανόνιστα ἀπὸ ἀπόψεως διανομῆς γῆς καὶ ἑλωδῶν πυρετῶν. Ἐφροντίσαμεν νὰ συμβιβάσωμεν ὁπωσδήποτε τὸν ὑποδιοικητὴν καὶ τὸν προϊστάμενον τοῦ ἐποικισμοῦ, διότι ὁ εἷς τραβοῦσε δεξιὰ καὶ ὁ ἄλλος ἀριστερὰ καὶ εἰς τὸ μέσον ἐτεμαχίζοντο οἱ πρόσφυγες. Νύκτωρ ἐφθάσαμεν εἰς τὴν Δράμαν. Ὁ κ. νομάρχης ἔλειπε. Πέρα τοῦ μεσονυκτίου ἀνεκαλύψαμεν τὸν διευθυντήν, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐστέγασεν ἐδῶ καὶ ἐκεῖ. Δυστυχῶς ἡ Μακεδονία καὶ ἡ Θράκη ἔχει ὑποστῆ συμφορὰς ἀπὸ τὰς συνεχεῖς ἐπιδρομὰς καὶ δὲν εὑρίσκει τις ποῦ νὰ κοιμηθῇ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐδέησε μίαν νύκτα νὰ στεγασθῇ εἰς τὸ κτίριον τῆς νομαρχίας. Εἰς τὴν Δράμαν ἀντιμετωπίσαμεν τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς τῶν οἰκίσκων τριῶν συνοικισμῶν μεταξὺ τῶν Μικρασιατῶν, Θρακῶν, Καππαδοκαίων καὶ τῶν ἐκ Βουλγαρίας καὶ Σερβοκρατουμένης Μακεδονίας προσφύγων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, κύριοι, ἀπησχόλησε τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ ὁλόκληρον ἡμέραν, ὁ δὲ ἐφιάλτης αὐτὸς κατεδόνισε τὴν Ἐπιτροπὴν μέχρι τῆς Θεσσαλονίκης καὶ πέρα. Οἱ μὲν ἔλεγον· εἰς ἡμᾶς ἔταξεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν νέαν Ρώμην. Οἱ δὲ ἔλεγον· εἰς ἡμᾶς προϋπεσχέθη νὰ λάβωμεν τοὺς οἰκίσκους αὐτούς. Οἱ ἄλλοι ἔλεγον ἄλλα καὶ φαντασθῆτε μέσα εἰς αὐτὴν τὴν Βαβυλωνίαν ποία ἦτο ἡ θέσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐξοικονομήθησαν ὅπως–ὅπως τὰ πράγματα, τῇ συνδρομῇ καὶ ἄλλων συναδέλφων ἐν Θεσσαλονίκῃ, διότι παρουσιάσθη περίπτωσις, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, περίπτωσις προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὰ μεθόρια καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς δι’ εὐνοήτους λόγους ὑποδεικνύει ἐξαιρετικὰ μέτρα. Εἰς τὴν Δράμαν συναντήσαμεν ὑπάλληλον ἀνήκοντα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐρρίφθησαν αἱ χειρότεραι μομφαὶ καὶ αἱ αἴσχισται κατηγορίαι.

§140Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποίου εἴδους κατηγορίαι;

§141Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, ὀνόματι Ροζάκη, ἤρχοντο πρόεδροι ὀργανώσεων καὶ νοικοκυραῖοι καὶ κορίτσια καὶ κατήγγελλον τὸ καὶ τό. Ἐκρίναμεν καλὸν νὰ ἀπολύσωμεν τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν πάραυτα, διότι εἶχε δημιουργηθῆ πλέον σκάνδαλον εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἐτηλεγραφήσαμεν δὲ εἰς ὑμᾶς νὰ λάβητε τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα. Ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἐτόλμησε τὴν ἑσπέραν ἐκείνην νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἀπειλήσῃ τὸν πρόεδρον αὐτῆς, διότι τὸν ἀπέλυσεν ἀναπολόγητον, ἔλεγε δὲ ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀπολύσῃ ὑπάλληλον μόνιμον. Ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν ἐνοχλήσεων, στρέφεται πρὸς ἐμὲ καὶ λέγει· τὸν κ. Φίλανδρον ἐρωτήσατε. Ὅταν ἐτόλμησε νὰ μοὶ εἴπῃ· πῶς κ. πληρεξούσιε ἐτολμήσατε νὰ ἀπολύσητε ἕνα ὑπάλληλον ἀναπολόγητον; Τῷ εἶπα· θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε, νὰ μὲ ἀφήσητε ἥσυχον, διότι τὸ κεφάλι μου εἶναι καζάνι, ἄλλως θὰ διατάξω εἰς τὸ διπλανὸ δωμάτιον νὰ γίνῃ ἰατρικὴ αὐτοψία. Μόνον ἡ φράσις αὐτὴ ἔτρεψεν εἰς φυγὴν τὸν ὑπάλληλον αὐτόν. Καὶ ὅμως, κ. Ὑπουργέ, ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς δὲν ἀπελύθη, οὔτε κἂν ἐτιμωρήθη, διότι τὰ συμβούλια αὐτά, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς τὰ Ὑπουργεῖά σας, σᾶς θέτουν χειροπέδας.

§142Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ τηλεγράφημά σας δὲν ἔλεγέ τι τὸ συγκεκριμένον. Τί ἠδυνάμην νὰ πράξω; Διέταξα ἀνακρίσεις, μετὰ τὸ πέρας τῶν ὁποίων θὰ τὸν εἰσήγαγον εἰς τὸ συμβούλιον διὰ νὰ ἀποφανθῇ αὐτὸ περὶ τῆς ἀπολύσεώς του. Ἐν τῷ μεταξὺ τὸν μετέθεσα.

§143Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κόσμος διερωτᾶται· πῶς δὲν ἐτιμωρήθη ὁ ὑπάλληλος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἐφωράθη αἰσχρός; Φαντασθῆτε τὴν ἐντύπωσιν ποὺ προκαλεῖ εἰς τὸν κόσμον, καὶ μάλιστα τὸν κόσμον τῶν Νέων Χωρῶν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι, ἂν ἡ δικαιοσύνη εἰς τὴν Ἑλλάδα εἶναι....

§144Ν. ΞΗΡΟΣ. Σεῖς τὰ καταγγείλατε αὐτὰ εἰς τὴν ἀστυνομίαν νὰ τὸν βάλῃ φυλακήν;

§145Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς μοὶ λέγει· καὶ δὲν κατηγγείλατε εἰς τὴν ἀστυνομίαν τὸν ὑπάλληλον τοῦτον; Καὶ νομίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι ἠμποροῦν οἱασδήποτε φύσεως κατηγορίαι νὰ σύρωνται ἐνώπιον τοῦ εἰσαγγελέως.

§146Ν. ΞΗΡΟΣ. Βεβαίως. Ἀλλοίμονον τότε.

§147Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅταν ἠμποροῦν νὰ προξενήσουν κοινωνικὰ σκάνδαλα καὶ κοινωνικὰς συμφοράς, ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό;

§148Ν. ΞΗΡΟΣ. Τότε πῶς θὰ διορθωθῇ αὐτό;

§149Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅταν θὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἀπολύσεως....

§150Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεραπεύσῃ αὐτὴν τὴν κατάστασιν ὅταν ὑπάρχει μία ὁλόκληρος κοινωνικὴ ἐξέγερσις. Ἐγὼ λέγω τοῦτο· ὅτι θὰ ἔπρεπε σεῖς τὸ πρῶτον ποὺ εἴχατε νὰ κάμητε ἦτο νὰ παραδώσητε εἰς τὸν εἰσαγγελέα ἕνα κακοήθη καὶ ἕνα διεφθαρμένον.

§151Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅταν ἐσκέφθημεν νὰ κάμωμεν αὐτό, ἦλθον ἀμέσως μητέρες καὶ ἀδελφαὶ καὶ μᾶς παρακαλοῦσαν καὶ μᾶς ἔλεγαν ὅτι θὰ μᾶς καταστρέψητε κτλ. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι πρέπει νὰ ἀπολυθῇ τοὐλάχιστον ὁ ὑπάλληλος.

§152Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἰσήχθη εἰς τὸ συμβούλιον ὁ ὑπάλληλος οὗτος μὲ ἐρώτημα ἀπολύσεως;

§153Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ τὸ συμβούλιον εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸν ἀπολύσῃ, διότι προηγουμένως θὰ ἔπρεπε νὰ γίνουν ἀνακρίσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐτελείωναν ποτέ. Κατόπιν μετέβημεν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὸ ἱστορικὸν Δοξᾶτον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ μέγα μέρος ἐκάη. Ἐκεῖ εὕρομεν μίαν παλαιὰν κοινωνικὴν πληγήν, ἀναφερομένην εἰς τὴν διανομὴν οἰκοπέδων παλαιῶν, καὶ παλαιῶν καὶ νέων, καὶ προσφύγων πρὸ τοῦ 1912 καὶ μετὰ τὸ 1912 καὶ μετὰ τὸ 1917 κτλ. Ἕν ἀνώμαλον δηλαδὴ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσαν νὰ τὸ λύσουν οὔτε οἱ γενικοὶ διοικηταί, οὔτε οἱ νομάρχαι, οὔτε αἱ Ἐπιτροπαὶ τῶν ὑπαλλήλων καὶ ἐπέπρωτο εἰς ἡμᾶς νὰ ριφθῇ ὁ κλῆρος νὰ λύσωμεν καὶ αὐτὸν τὸν κόμβον. Ἐμείναμεν ἐκεῖ μέχρι βαθείας νυκτὸς καὶ ἐδώσαμεν κάποιαν λύσιν, σχηματίσαντες μίαν Ἐπιτροπὴν ἀπὸ ὅλας τὰς τάξεις τῶν παραπονουμένων. Κατόπιν δὲ ἐπληροφορήθημεν ὅτι ὁπωσδήποτε ἡ ἐξέλιξις τοῦ ζητήματος ἔβαινεν ὁμαλῶς καὶ κανονικῶς. Ἐκ Δοξάτου μετέβημεν κατόπιν εἰς Προσωτσάνην, μίαν κωμόπολιν ἡ ὁποία εἶναι ἤδη πόλις ἀποτελουμένη ἐξ 8,000 κατοίκων, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ¾ εἶναι πρόσφυγες. Ἐκεῖ εὕρομεν ἕνα ἀνθυπασπιστὴν τῆς χωροφυλακῆς μὲ τὸν ἀρειμάνιον μύστακα ἐστριμένον πρὸς τὰ ἄνω, παριστάνοντα ὅτι παρίσταται τὸ Κράτος. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν μία γυνή, τῆς ὁποίας εἶχε θραύσει, ὅπως μᾶς ἔλεγε, εἰς μίαν συμπλοκὴν τοὺς ὀδόντας της, ἐνεφανίσθη ἐνώπιον αὐτοῦ. Δι’ ἑνὸς λακτίσματος τὴν ἐξέβαλεν ἐκ τῆς αἰθούσης του, διότι εἰς τὸ γραφεῖόν του ἐκείνην τὴν στιγμήν, καθ’ ὃ ἐπληροφορήθημεν ἐξωδίκως, εἶχε τὴν ἐκλεκτὴν τῆς καρδίας του. Αὐτὸς δὲ ἦτο ἐκεῖ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ τὰ πάντα αὐτός. Αὐτὸς ἐξεπροσώπει τὸ πᾶν ἐκεῖ. Ὅταν εἰσήλθομεν μετὰ τῶν δημοτικῶν Ἀρχῶν εἰς τὴν αἴθουσαν τὴν ἰδιαιτέραν καὶ ἀναμένομεν αὐτὸν ἐπ’ ἀρκετόν, ἴδομεν ὅτι δὲν μᾶς ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ, αὐτὸς ὁ συγκεντρῶν ὅλας τὰς δυνάμεις τὰς κρατικὰς καὶ τὰς ἐξουσίας. Ἑτοιμάσθημεν νὰ φύγωμεν, ἀλλὰ τότε ἐνεφανίσθη ἐνώπιόν μας καὶ μόλις εὐηρεστήθη νὰ μᾶς ρίψῃ ἓν βλέμμα διὰ τοῦ κανθοῦ τοῦ βλέμματός του. Εἰς τὰ γραφεῖά του ἴδομεν ὅμως εἰς ἕνα φάκελον 4–5 ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ἐκτελεσθῶσι πρὸ καιροῦ, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχαν ἐκτελεσθῆ ἀκόμη. Καὶ ὅταν τὸν ἠρωτήσαμεν αὐτὸν τὸν ὑπάλληλον διατί δὲν τὰς ἐξετέλεσεν, ἐπῆρεν ἀγερώχως τὸν χάρτην καὶ μᾶς λέγει: Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐκτελέσω αὐτὸ τὸ ἔγγραφον. Φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ προκατόχου μου. Τί σχέσιν ἔχει, τῷ λέγω, ἂν εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τοῦ προκατόχου σας. Καὶ πρὸς στιγμὴν εἶδον τὸν κ. Μαζαράκην νὰ ἐξεγείρηται. Τί σημαίνει τοῦ προκατόχου σας, μήπως ἐσᾶς δὲν σᾶς δεσμεύει ἡ ὑπογραφὴ τοῦ προκατόχου σας;

§154Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ τόσον γλαφυρὰ ἐκ μέρους ὑμῶν ἀφήγησις τῶν ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας ἀπεκόμισεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὴν περιοδείαν της εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἀναγνωρίζω ὅτι συντελεῖ καὶ αὐτὴ κατά τι εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε ὅτι κάτι τι ἄλλο γενικώτερον προέχει σήμερον διὰ νὰ μορφώσῃ μίαν γνώμην ἡ Συνέλευσις; Δηλαδὴ προέχει σήμερον τὸ ζήτημα τῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως γενικῶς ἐφαρμοζομένης πολιτικῆς ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων; Αὐτὸ εἶναι μία γνώμη προσωπική μου, τὴν ὁποίαν ὑποβάλω εἰς τὴν σκέψιν σας.

§155Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω, κ. συνάδελφε. Ὅλων αἱ γνῶμαι εἶναι σεβασταὶ καὶ ὅλων αἱ γνῶμαι κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῶν προβαλλόντων ταύτας εἶναι σοφαί, ὑποκειμενικῶς ἐννοῶ. Ἀλλά, κ. συνάδελφε, καὶ προηγουμένως ἔθιξα τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἠρώτησα τὴν Συνέλευσιν μήπως θέλει νὰ διακόψω τὴν ἱστορίαν αὐτὴν καὶ ἀπεφάνθη ἡ Συνέλευσις. Θὰ φθάσω καὶ ἐκεῖ, κ, συνάδελφε, ποὺ θέλετε. Ὁ ἀνθυπασπιστὴς στρεφόμενος πρὸς ἡμᾶς λέγει· ὑπόδειξιν καθηκόντων, κύριοι, δὲν δέχομαι, γνωρίζω τὰ καθήκοντα. Ὑπέθεσεν ὁ κύριος ἀνθυπασπιστὴς ὅτι εἴμεθα ἀπὸ τὰς συνήθεις ἀνακριτικὰς Ἐπιτροπὰς τὰς ὁποίας καταφέρνει. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐξηγέρθην καὶ ἐμοῦ τὸ νευρικὸν σύστημα καὶ μὲ ἓν νεῦμα πρὸς τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἔδωκα νὰ καταλάβουν· δέστε τον. Ἐννοεῖτε ὅτι ἀνεκάλεσα καὶ αὖθις τὴν διαταγήν, διότι ἐσκέφθην ὅτι θὰ τὸν ἐξέθετον καὶ ἐνώπιον ξένων. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν δὲν ὑπῆρχον ξένοι, θὰ ἔδενον τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν καὶ θὰ τὸν ἐπήγαινα εἰς τὴν Δράμαν. Ὅταν μετέβημεν εἰς Δράμαν ὁ κόσμος ἀνέπνευσε καὶ μᾶς ἔλεγεν· αὐτὸ μᾶς ἔκαμε, τὸ ἄλλο μᾶς ἔκαμε. Διότι ἐφοβοῦντο, κύριοι συνάδελφοι, μὴ τὸν ἀφήσωμεν τὸν τύραννον αὐτὸν καὶ θὰ τοῖς ἐγένετο τυραννικώτερος. Ὅταν μετέβημεν καὶ εἶδον ὅτι ὑπάρχει μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἠμπορεῖ καὶ νὰ δένῃ καὶ νὰ ἀπολύῃ τῆς θέσεως, ἦλθον οἱ ἄνθρωποι καὶ κατήγγειλον σωρηδόν. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς χωροφυλακῆς μόλις ἤκουσε τὸ πρᾶγμα εἶπε καὶ αὐτός· μοῦ ἔκανε τὰ ἴδια. Μὰ ἀφοῦ συμβαίνει αὐτὸ διατί τὸν στέλλετε ἐκεῖ; Ὁ ἀνθυπασπιστὴς αὐτὸς ὁ περίφημος ἐπαύθη. Ἀφηγοῦμαι αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ μορφώσῃ ἡ Συνέλευσις γνώμην καὶ ἀκουσθῆ ὅ,τι λέγεται εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἤδη ἐπανέρχομαι εἰς τὴν Προσωτσάνην. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, μᾶς παρεκάλεσαν οἱ πρόσφυγες ὅπως ἐπεκταθῇ ὁ νόμος 3116, διότι εἶναι οὗτοι ἀπὸ τὰς 8,000 τὰ ¾ πρόσφυγες, διότι στέλλονται μὲ τὸ σταγονόμετρον ὡς συνήθως αἱ ἀποφάσεις, τὰ δὲ κτήματα τῶν Τούρκων εἶναι κατειλημένα ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους.

§156Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ ἐξηλέγξατε;

§157Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τὰ ¾ εἶναι τῶν Τούρκων. Τώρα μὲ ἐρωτᾶτε διὰ νὰ πεισθῆτε περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν γεγονότων.

§158Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μοὶ λέγετε· τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἔχομεν δώσει 4,000,000 στρέμματα, αὐτὰ οὐρανόθεν ἔπεσαν, κύριοι πληρεξούσιοι; Ποῦ εὑρέθησαν αὐτὰ τὰ 4,000,000;

§159Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν ἀστικῶν κτημάτων.

§160Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε εἴμεθα σύμφωνοι, Κατέχουν καὶ κατεῖχον καὶ πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς εἰς τὰς περισσοτέρας ἀστικὰς πόλεις Τουρκικὰ κτήματα ἐντόπιοι πληθυσμοί, διότι κατὰ πλειονοψηφίαν ἡ μεγαλυτέρα ἀστικὴ ἰδιοκτησία ἀνῆκεν εἰς τοὺς Ὀθωμανούς. Αὐτὰ συμβαίνουν πανταχοῦ.

§161Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τὰ ἀστικὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειψαν οἱ ἀνταλλάξιμοι Τοῦρκοι, τὰ κατέχουν οἱ ἐντόπιοι ἢ οἱ πρόσφυγες;

§162Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ πρόσφυγες.

§163Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Εἰς τὴν Κρήτην μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων ἀνταλλαξίμων ἐγκατεστάθησαν οἱ πρόσφυγες. Προηγουμένως εἶχον ἐγκατασταθῆ οἱ ἐντόπιοι.

§164Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας λέγει ὅτι παρεχωρήθησαν 4,000,000 στρέμματα, ἀλλ’ ἀπὸ αὐτὰ τὰ 4,000,000 μόνον 2,400,000 εἶναι καλλιεργήσιμα συμφώνως μὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ἄλλα εἶναι δάση καὶ ἑλώδη. Εἰς αὐτὰ δὲ τὰ 2,400,000 καλλιεργήσιμα στρέμματα περιλαμβάνονται καὶ πολλὰ Μουσουλμανικά.

§165Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὰ εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον Μουσουλμανικά.

§166Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Τὸ δὲ σχετικὸν ἐδάφιον τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπανειλημμένως ἐσυστήσαμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.... κτλ.». Κατέχω δὲ ἐπίσημα ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν ἐπέτρεψεν ἢ ἀνέβαλλε τὴν ἐγκατάστασιν.

§167Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλ’ ἠθελήσατε νὰ μὲ διαψεύσητε εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον ὅτι παρεχωρήθησαν 4,000,000 στρέμματα, διότι ταῦτα, εἴπετε, δὲν εἶναι καλλιεργήσιμα. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον ὅτι πρόκειται περὶ 4,000,000 στρεμμάτων καλλιεργησίμων.

§168ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι καὶ ἑλώδεις ἐκτάσεις καὶ δάση.

§169Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπον, οἱ Μουσουλμάνοι ἀνταλλάξιμοι φεύγοντες δὲν ἄφησαν μόνον καλλιεργήσιμα κτήματα, ἀλλὰ καὶ δασώδεις ἐκτάσεις. Ὡμίλησα δὲ οὕτως εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνόμισα ὅτι διετύπωσεν ὁ κ. Φίλανδρος· ὅτι δηλαδὴ τὰ Τουρκικὰ κτήματα κατελήφθησαν ὑπὸ ἐντοπίων. Ἀνέφερον δὲ ὅτι 4,000,000 στρέμματα δὲν ἔχομεν διὰ τὴν Ἐπιτροπήν. Ἀλλὰ τότε πῶς παρεδόθησαν;

§170ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐφόσον ἔχουν τούτους δὲν εἶναι καλλιεργήσιμα.

§171Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ζήτημα ἂν καὶ κατὰ πόσον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παραδώσωμεν τὰ 5,000,000 κατάλληλα πρὸς ἐγκατάστασιν ἢ καλλιεργήσιμα. Τὰς σκέψεις μου αὐτὰς ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως θὰ τὰς εἴπω. Ἐγώ, κύριοι, εἶπον τί κτήματα θὰ παραχωρήσωμεν. Δὲν εἶπον κατηγορίας ὡρισμένας κτημάτων.

§172ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀφέθη ἡ ἐντύπωσις εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι εἰς τοὺς μετὰ τὸ 1922 ἐγκαταλείψαντας τὰ κτήματα Μουσουλμάνους, ἐγκατεστάθησαν εἰς αὐτὰ γηγενεῖς πληθυσμοί. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι μοὶ προξενεῖ κατάπληξιν τὸ πρᾶγμα καὶ δὲν πιστεύω κανεὶς νὰ ἀντελήφθη τὸ τοιοῦτον καὶ ἂν τὸ ἀντελαμβάνετο ἔπρεπε νὰ τὸ καταγγείλῃ.

§173Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν περιέπεσεν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου τὸ γεγονός, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὑπάρχουν καὶ ὡρισμένα μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκατεστάθησαν γηγενεῖς. Τοῦτο εἶναι πλέον ἢ γνωστόν. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ.

§174Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶπον ὅτι ὅπου εὑρέθησαν κτήματα ἐγκαταλειφθέντα παρὰ Μουσουλμάνων ἀνταλλαξίμων, ἐκεῖ ἐγκατεστάθησαν οἱ πρόσφυγες, πλὴν ἂν αὐθαιρέτως τὰ κατέλαβον οἱ ἐντόπιοι.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ γίνωνται διακοπαί.

§176Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοὐναντίον μὲ παρεκάλεσε μάλιστα νὰ δέχωμαι διακοπάς, διότι φρονεῖ ὅτι διὰ τῆς εὐρείας συζητήσεως θὰ χυθῇ πλῆρες φῶς. Πρέπει μόνον ἡ συζήτησις νὰ γίνηται κανονικῶς.

§177Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐφόσον τὸ ζήτημα ἐλέχθη ἀπὸ ἀγαπητοὺς συναδέλφους, δηλαδὴ ὅτι γηγενεῖς κατέλαβον τὰ ἐγκαταλειφθέντα κτήματα τῶν Μουσουλμάνων, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λεχθῇ μία ἀλήθεια, ἥτις εἶναι ἀδύνατον νὰ καλυφθῇ ὑπὸ οἱανδήποτε περιβολὴν καὶ ἂν παρουσιάζηται. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Δὲν κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν προσφύγων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι τόσον ἀποδεδειγμένον, δηλαδὴ τῆς καταλήψεως παρὰ γηγενῶν τῶν κτημάτων τῶν Μουσουλμάνων, τὰ ὁποῖα ἀποκλειστικῶς ἀνήκουν εἰς τοὺς πρόσφυγας, ὥστε πᾶς ὅστις θέλῃ νὰ μὴ παραμορφώνῃ τὴν ἀλήθειαν ὀφείλει νὰ μᾶς τὴν εἴπῃ εἴτε εἶναι μεταξὺ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων εἴτε ἀνήκει εἰς ἄλλην παράταξιν τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ ἀλήθεια αὐτὴ εἶναι ἀναμφισβήτητος. Βεβαίως οὐδεὶς ἀρνεῖται τὴν κατάληψιν τὴν αὐτενέργητον καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ὑπῆρχεν ὑπηρεσία ὡργανωμένη. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἷς λόγος ἀκριβῶς διὰ τὸν ὁποῖον ἐπανῆλθεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι νὰ φύγουν αὐτὰ τὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα διακονίζονται πρὸς βλάβην τῶν προσφύγων. Ἡ συζήτησις αὐτὴ γίνεται διὰ νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται ὑπὸ τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος.

§178Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Αἱ καταλήψεις εἶναι πᾶσαι νόμιμοι ἢ καὶ αὐθαίρετοι;

§179Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἶναι τόσον πολυσχιδὲς τὸ ζήτημα, ὥστε δὲν δύναται κανεὶς νὰ ἀποφανθῇ. Δυστυχῶς ἡ περιουσία αὐτὴ ἡ ἀνήκουσα εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἐπὶ τρία ἔτη δὲν περιῆλθεν εἰς τὰς χεῖράς των. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος δι’ ὃν ἐξανίστανται. Φθάνομεν εἰς τὰς Σέρρας, εὑρίσκομεν μίαν ἀνωμαλίαν μεγάλην εἰς τὴν διανομὴν τῶν γαιῶν καὶ ὅλοι μᾶς λέγουν ὅτι πρέπει νὰ ἀποσταλῶσι συνεργεῖα, νὰ ἀποσταλῶσι γεωπόνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποστέλλονται.

§180Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ συνεργεῖα θὰ σταλῶσι διὰ νὰ καταμετρήσωσι τὴν γῆν, ἀλλὰ πρὸ τούτου πρέπει νὰ κανονίσωμεν ποῦ θὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει διὰ τοὺς πρόσφυγας εἶναι ὄχι νὰ μετρήσωμεν μὲ τὸν διαβήτην τὴν γῆν τὴν ὁποίαν θὰ λάβουν, ἀλλὰ νὰ εὑρεθοῦν τὰ ἀναγκαῖα ἐργαλεῖα, τὰ ζῷα καὶ ἡ σπορὰ διὰ νὰ σπείρουν καὶ θὰ ἐπακολουθήσῃ ἡ καταμέτρησις. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ὅλα ταυτοχρόνως; Μήπως σᾶς παρακαλῶ τὸ Κράτος εἶναι εἰς θέσιν ἀκόμη νὰ καταμετρήσῃ τὰ ἀπαλλοτριωθέντα Θεσσαλικὰ κτήματα ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ 1923;

§181Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἀλιστράτην ἐστάλησαν συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα εἰργάσθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀπεφάνθησαν διατί δὲν ἐφαρμόζονται αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν.

§182Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐστάλησαν καὶ δὲν ἐφαρμόζονται αἱ ἀποφάσεις. Ἀλλαχοῦ δὲν ἐστάλησαν, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκουν γῆν, ἐνῷ ὅλη ἡ γῆ εἶναι ἰδική των.

§183Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀναφέρητε συγκεκριμμένα παράπονα.

§184Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Συγκεκριμμένα.

§185Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσοι ἐκ τῶν κ. κ. προσφύγων πληρεξουσίων γνωρίζουν μίαν συγκεκριμμένην παράβασιν καὶ δὲν τὴν καταγγέλλουν εἰς τὸν εἰσαγγελέα, μοὶ φαίνεται ὅτι κάμνουν παράλειψιν σοβαράν. Γνωρίζετε ὅτι ἔχομεν νόμον ψηφίσει, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ καταγγέλλων κάτοχον γῆς παρ’ ἄλλου ἀμείβεται πρῶτον αὐτὸς καὶ δεύτερον ὅτι ὁ νόμος τιμωρεῖ διὰ βαρείας ποινῆς τὸν τοιοῦτον κάτοχον. Ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἐπὶ ποίων συγκεκριμμένων σφετερισμῶν ἀπησχολήσατε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας; Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εὑρίσκεται πάντοτε πρὸ τῶν ἑξῆς παραπόνων· ὅτι κατέχονται τὰ 2/4 τῆς γῆς. Οὐδέποτε εὑρέθη πρὸ μιᾶς συγκεκριμμένης καταγγελίας ὅτι τὸ Α Μουσουλμανικὸν κτῆμα κατέχεται παρανόμως.

§186Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἀστειεύεσθε;

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, δὲν εἶναι φράσις κοινοβουλευτικὴ αὐτή. Σᾶς παρακαλῶ νὰ διορθώσητε τὴν φράσιν σας.

§188ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ σᾶς δώσω ἐγὼ μίαν πληροφορίαν. Ὁ κ. Σίδερης τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1923 περιοδεύων εἰς τὴν Μακεδονίαν ἐχάρισε 5.000 στρέμματα.

§189Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐχάρισεν;

§190Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ἔδωκεν.

§191Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν. Ὁ κ. πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἀστειεύομαι, ἀπὸ δέκα ἡμερῶν ἔρχεται καὶ ζητεῖ...

§192Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τριῶν μηνῶν.

§193Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας)..... Ἔρχεται καὶ ζητεῖ νὰ ἐξωσθῇ εἷς Μακεδών, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζεται ὅτι ἔχων 10.000 στρέμματα ὅταν ἦλθον οἱ πρόσφυγες ἐκαλλιέργει αὐτά, τὰ παρέδωκεν εἰς τοὺς πρόσφυγας ὅταν συνεβλήθη μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως νὰ ἀποξηράνῃ 800 στρέμματα βαλτώδη διὰ νὰ τὰ καλλιεργῇ καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως συνεφώνησε μετ’ αὐτοῦ νὰ τὰ καταστήσῃ καλλιεργήσιμα αὐτὰ τὰ 800 στρέμματα, τὰ ὁποῖα τῷ ἀπέμειναν ἀπὸ τὰς 10.000. Λοιπὸν λέγει αὐτὸς ὅτι· τώρα ποὺ τὰ κατέστησα καλλιεργήσιμα καὶ τὰ ἀπεξήρανα θέλουν νὰ μοῦ τὰ πάρουν; Ἐγὼ ἐζήτησα τὸν φάκελον νὰ ἐξετάσω. Αὐτὴ εἶναι ἡ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος περὶ σφετερισμοῦ γῆς. Ἄλλο τὸ ζήτημα εἶναι ἂν εἰς ἀπαλλοτριώσεις μεγάλων Τουρκικῶν κτημάτων ἐγκαθίστανται καὶ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ ἐντόπιοι. Δὲν πιστεύω ὅτι κανεὶς ἐξ ὑμῶν ἰσχυρίζεται ὅτι εἰς μεγάλα τσιφλίκια δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ οἱ ἐντόπιοι νὰ μείνουν ἔξω.

§194Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀνέκαθεν εἶπον ὅτι ὁ Μοσχόπουλος....

§195Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀντιστρόφως ὅτι· ἂν τὸ ζήτημα τὸ ἐξετάσητε ἀπὸ τῆς στενῆς αὐτοῦ ἀπόψεως, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐπὶ τῶν μεγάλων Τουρκικῶν κτημάτων, καὶ ἐννοοῦμεν νὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἐντοπίους ἀγροκτήμονας ἄνευ ἀποκαταστάσεως, θὰ σᾶς ἀπαντήσω λοιπὸν ὅτι αὐτὸ δὲν σᾶς συμφέρει. Διότι, ἂν οἱ ἐντόπιοι εἰς τὰ μεγάλα ἀγροτικὰ κτήματα τὰ Τουρκικὰ κατέχουν ἐκτάσεις, αἱ ὁποῖαι κατὰ κυριότητα βεβαίως ἀνήκουν εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα, ἀντιστρόφως οἱ πρόσφυγες κατέλαβον κτήματα μὴ Τουρκικὰ δι’ ἐγκαταστάσεως πολὺ περισσότερα κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου τῶν ἐκτάσεων τῶν ὁποίων ἐστερήθησαν δι’ ἐγκαταστάσεων ἐντοπίων.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Κωνσταντόπουλον νὰ διορθώσῃ τὴν φράσιν του «ἀστειεύεσθε», διότι δὲν εἶναι κοινοβουλευτικὴ ἡ φράσις αὐτή. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἓν μέλος τῆς Συνελεύσεως νὰ ὁμιλῇ εἰς ἓν μέλος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τοιαύτην γλῶσσαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι κοινοβουλευτική.

§197Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως εἶναι ἀστεῖον ἐφόσον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς πραγματικότητος.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλετε νὰ διορθώσητε τὴν φράσιν σας.

§199Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε νὰ ἀπαντήσητε τίποτε.

§201Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. πληρεξούσιος ἠμπορεῖ νὰ θεωρῇ τὰ σοβαρὰ ἀστεῖα καὶ τὰ ἀστεῖα σοβαρὰ. Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. πληρεξουσίου.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τοιαύτην φράσιν.

§203Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§205Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νομίζῃ ὅτι ἡ φράσις «ἀστειεύεται ὁ κ. Ὑπουργὸς» εἶναι προσβλητικὴ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὸ Σῶμα, εὐχαρίστως τὴν ἀνακαλῶ. Ἀλλ’ ἡ πραγματικότης εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἐπὶ 6 μῆνας 400 οἰκογένειαι προσφύγων ἐκ τῶν Σερρῶν ἀγωνίζονται νὰ ἐκτοπίσουν ἕνα κοτζάμπασην ἐντόπιον, ὁ ὁποῖος διὰ ψευδοῦς συμβάσεως καὶ διὰ ψευδοσυμβολαίων μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως....

§206ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Συμβόλαια δὲν ὑπάρχουσι.

§207Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ ἀποδείξῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός. Αὐθορμήτως κατ’ ἐμέ, διὰ συμβολαίων κατὰ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν κατὰ ἔκτασιν 800 στρεμμάτων καὶ κοντὰ εἰς τὰ 800 αὐτὰ στρέμματα κατέλαβεν ἄλλας 2,500. Ἐπὶ μῆνας ἀγωνίζονται οἱ δυστυχεῖς πρόσφυγες. Τρέχουν δεξιὰ καὶ ἀριστερά, πότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ πότε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐπανειλημμέναι Ἐπιτροπαὶ ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ πείσουν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁ κύριος αὐτὸς νὰ ἐκδιωχθῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὄχι μόνον δὲν ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην νὰ καταδιώξῃ τὸν αὐθαιρέτως καταλαβόντα τὰς γαίας αὐτάς, ἀλλὰ δι’ ἐπανειλημμένων τηλεγραφημάτων αὐτοῦ, χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ ὁ ἴδιος, καταλήγει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα νὰ νομιμοποιήσῃ τὴν κατοχὴν τοῦ κυρίου αὐτοῦ ἐπὶ 800 στρεμμάτων. Ἀλλ’ ἀφήνω τὴν λεπτομέρειαν αὐτήν....

§208Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δηλώσητε ἂν δὲν διέταξα τηλεγραφικῶς νὰ προσκομισθῇ ὁ φάκελος καὶ ἂν μετὰ πάροδον πέντε ἡμερῶν δὲν ἐκάλεσα εἰς ἀπολογίαν τὸν ὑπάλληλον. Εἶναι αὐτὸ ἀληθὲς ἢ ὄχι;

§209Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, εἶναι ἀληθές.

§210Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγετε ὅτι πρόκειται περὶ ψευδοσυμβάσεων. Ἠθέλατε χωρὶς νὰ ἴδω τὸν φάκελον νὰ ἐκδώσω ἀπόφασιν, χωρὶς νὰ ἠξεύρω ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως προῆλθε πράγματι εἰς σύμβασιν μετ’ αὐτοῦ;

§211Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ φάκελος ἦτο ἐδῶ καὶ ἡ ὑπηρεσία ἀπεφάνθη.

§212Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπηρεσία ἀπεφάνθη ὅτι πρέπει ὁ κύριος αὐτὸς νὰ ἐξωσθῇ. (Θόρυβος).

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ παύσουν αἱ διαλογικαὶ συζητήσεις. Ἕνας ἕνας νὰ ὁμιλῇ.

§214Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Τὰ κτήματα αὐτὰ ἀνήκουσιν εἰς Μουσουλμάνους μὴ ἀνταλλαξίμους.

§215Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νὰ ἐκδιώξητε, κ. Πρόεδρε, ὅλους τοὺς μὴ πληρεξουσίους.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε κοσμήτωρ καὶ παρακαλῶ νὰ ἐφαρμόσητε τὴν τάξιν.

§217Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κάθε κόμμα πρέπει νὰ ἔχῃ τὸν ἰδιαίτερόν του.

§218Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ὁ κ. Βασιλείου δι’ ἀναφορᾶς τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, ἐδήλωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι ἐδαπάνησε 250,000 δραχμὰς κατόπιν τῆς αἰτήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον διέταξε νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις συμφώνως πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτήν. Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὅταν ἐτέθη τὸ ζήτημα ἐνώπιόν της καὶ ἐπληροφορήθη ὅτι ὁ Βασιλείου ἐξετέλεσεν ἔργα καὶ μάλιστα σπουδαῖα, ἀπεφάνθη ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἔκτασις ἀνήκει εἰς ἀνταλλαξίμους νὰ ἀποζημιωθῇ. Ὁ Βασιλείου ἐζήτησε νὰ φωτισθῇ ἡ ὑπηρεσία καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐζήτησε τὸν φάκελον, ὁ ὁποῖος ἐστάλη εἰς Σέρρας. Συνέβη τὸ ἑξῆς: Μετέβη ἐκεῖ ὁ πρόεδρος τῶν προσφύγων τῆς Ἑνώσεως τῶν Σερραίων καὶ κακῶς ἐπληροφόρησε τὸν γενικὸν γραμματέα, ὁ ὁποῖος ἔδωκε σημείωμα εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐποικισμοῦ. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἔφθασε καὶ ὁ Βασιλείου ἐνταῦθα. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐξοντώνηται εἷς, ὁ ὁποῖος ἔχει 200 βώδια, πάμπολλα ἐργαλεῖα ἀμπελικὰ καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει δαπανήσει δισεκατομμύρια διὰ τὴν κτηνοτροφίαν. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ῥίπτηται εἰς τοὺς δρόμους διότι ἡμεῖς ἠξιώσαμεν νὰ τηλεγραφήσῃ καὶ ἐτηλεγράφησεν ἡ ὑπηρεσία διὰ ποῖον λόγον ὁ Βασιλείου κατέλαβε τὰ 800 στρέμματα καὶ διὰ ποῖον λόγον δὲν τὰ ἐχορήγησεν εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§219Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν θεωρῶ τὸ ζήτημα προσωπικόν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διεξάγεται μία συζήτησις, ἡ ὁποία ὅπως βλέπω ὀξύνεται καὶ εἰς κάθε συζήτησιν ἀκόμη ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἐμπνέῃ ὡς βάσις εἶναι τὰ γεγονότα καὶ δυστυχῶς τὰ πράγματα δὲν κάμνουν ὑπαινιγμὸν διὰ κανένα, πολὺ περισσότερον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δυστυχῶς δὲν ἐκτίθενται τὰ πράγματα ὅπως πρέπει νὰ ἐκτεθῶσι.

§220Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Αἱ διακοπαὶ ὡς βλέπετε ἐπέχουν θέσιν ἀγορεύσεων διὰ τὰ γεγονότα.

§221Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶπέ τις τῶν κ. κ. συναδέλφων ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἤμην Ὑπουργὸς ἐχάρισα περὶ τὰς 15,000 στρεμμάτων εἰς τὴν Ἐπανωμήν. Ἡ χειρονομία αὕτη εἶναι πάρα πολὺ γενναιόδωρος ἐκ μέρους ἑνὸς ἀκτήμονος.

§222Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ξένα ἐχαρίσατε, κ. συνάδελφε.

§223Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πρῶτον εἴπετε ὅτι ἐπῆγα τὸν Φεβρουάριον, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ἐπῆγα τὸν Φεβρουάριον, ἀλλ’ ἐπῆγα τὸν Ἰούλιον διὰ πρώτην φοράν. Ἐπρόκειτο δὲ τὸν Αὔγουστον καὶ τὸν Σεπτέμβριον νὰ ἀρχίσουν νὰ ὀργώνουν τὰ χωράφια. Οἱ περισσότεροι τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην δὲν εἶχον τὰ μέσα τὰ γεωργικά, ἐπρόκειτο δὲ περὶ τῆς Ἐπανωμῆς τοῦ γεωργικοῦ χωρίου τῆς περιφερείας, τὸ ὁποῖον ἐδέχθη καὶ ἔφυγεν ἀπὸ μερικὰς γαίας καὶ περιωρίσθη εἰς τὸ συνολικὸν ποσὸν τῶν γαιῶν τὰς ὁποίας ἐκαλλιέργει. Ἐπρόκειτο δὲ οἱ πρόσφυγες νὰ καλλιεργήσουν πάλιν. Ἀλλ’ οἱ πρόσφυγες δὲν εἶχον τὰ μέσα τὰ γεωργικὰ διὰ νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ τσιφλίκια, νὰ κτίσουν σπίτια καὶ νὰ ἀνορύξουν πηγάδια, οὔτε σπίτια ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχουν εἰς τὴν Ἐπανωμὴν καὶ ἑπομένως ἡ μᾶλλον ἐνδεδειγμένη ἐνέργεια ἦτο αὐτή.

§224Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ φρονῶ ὡς σεῖς φρονεῖτε, μολονότι ἐχρηματίσατε Ὑπουργός. Διότι τὸ νὰ λέγητε ὅτι οἱ Ἐπανωμῖται πρέπει νὰ πάρουν τὰ χωράφια....

§225Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό. Ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό. Εἰς τὰς Σέρρας εἴχομεν ἀνωμαλίας διανομῆς γαιῶν. Θὰ παρακαλέσω ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας μεταβῇ ἐπὶ τόπου.

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τῇ 10ῃ ὥρᾳ μ. μ.

(Ὥρᾳ 8.40′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ. μ.)

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§228Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ συζητηθῇ τὸ ταχύτερον σχέδιον ψηφίσματος διὰ τοῦ ὁποίου διδομένης ἑρμηνείας εἰς τὰ ψηφίσματα τῆς 21ης Μαρτίου 1924, τὰ ὁποῖα ὡμίλησαν περὶ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ὡς ἀσκοῦντος τὴν ἀνωτάτην λειτουργίαν καὶ ρυθμιστοῦ τοῦ πολιτεύματος, δίδεται ἡ ἔννοια ὅτι δύναται νὰ συνάπτῃ καὶ συνθήκας συμμαχίας. Τὸ πρᾶγμα καὶ ἐκ τῆς ἑρμηνείας ἠδύνατο νὰ συναχθῇ, ἀλλ’ ἔχει ἀνάγκην νὰ εἶναι σαφέστερον.

§229Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ γίνῃ γενικώτερον.

§230Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μᾶς χρειάζεται πρὸς τὸ παρόν. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ. Καταθέτω τὸ σχέδιον τοῦτο ψηφίσματος «περὶ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Συντάγματος ἀνηκόντων εἰς τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας δικαιωμάτων».

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§232Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐκ Σερρῶν, κύριοι συνάδελφοι, κατήλθομεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς Μακεδονίας. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὡς γνωστὸν ἑδρεύει ἡ γενικὴ διεύθυνσις ἐποικισμοῦ Μακεδονίας καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἀναπτύξω δι’ ὀλίγων τὰς σχέσεις τῆς διευθύνσεως ταύτης πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Τὸ ζήτημα τῆς ξυλείας, τὴν ὁποίαν ἔχει προμηθεύσει τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, ἀνεπτύχθη πρὸ ὀλίγου. Τὸ ζήτημα τῶν κουβερτῶν καὶ αὐτὸ ἀνεπτύχθη πρὸ ὀλίγου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι δὲν ἔχει φαίνεται καταστῆ γνωστὸν εἰς μερικὰς λεπτομερείας τοῦ θέματος. Αἱ κουβέρται αὐταί, αἱ ὁποῖαι δὲν γνωρίζω, ἐφόσον καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοὶ δὲν γνωρίζουν, πότε ἐπρομηθεύθησαν, αἱ κουβέρται αὐταὶ ἐσκανδάλισαν τὸν προσφυγικὸν κόσμον πρὸς τοῖς ἄλλοις. Ἤμην εἰς Θεσσαλονίκην καὶ γνωρίζω πρὶν ἢ φθάσουν αἱ προμήθειαι εἰς Θεσσαλονίκην ὅτι οἱ ἀδελφοὶ Νίκου, προμηθευταὶ τῶν κουβερτῶν τούτων, τῶν ρακῶν, ἐφρόντισαν διὰ τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως νὰ ἀποσταλῇ Ἐπιτροπὴ εἰς Λονδῖνον ἵνα παραλάβῃ δαπάναις τῶν προμηθευτῶν τὰς κουβέρτας αὐτάς. Καὶ τῇ ἐπεμβάσει πληρεξουσίων τινῶν ἐματαιώθη ἡ ἀποστολὴ ἐκείνη. Μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ μετέβαινεν εἰς Λονδῖνον δαπάναις τῶν προμηθευτῶν νὰ παραλάβῃ τὰς κουβέρτας αὐτάς, ἦσαν καὶ πρόσωπα τὰ ὁποία ἐχρημάτισαν μέλη τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ συγκεκριμμένως ὁ ἄλλοτε γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως κ. Φαραντάτος. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν μετέβη εἰς Λονδῖνον. Δὲν γνωρίζω διατί οἱ προμηθευταὶ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐδέχθησαν νὰ ἀποσταλῇ Ἐπιτροπὴ ἐπίσημος διὰ νὰ παραλάβῃ τὰ ράκη αὐτά. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀντιληφθῶ πόθεν ἡ πρόνοια πρὸς ἀποστολὴν ἰδιαιτέρας Ἐπιτροπῆς. Μία ποσότης ἐκ τῶν κουβερτῶν αὐτῶν ἐκ 10 χιλιάδων ἐστάλη εἰς Θεσσαλονίκην. Ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος δὲν ἐδέχθη νὰ τὰς παραλάβῃ, διότι ἦσαν πράγματι ράκη.

§233Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐδῶ ποῖος τὰ παρέλαβε;

§234Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ἐξήχθησαν ἐδῶ ἢ ἐστάλησαν κατ’ εὐθεῖαν εἰς Θεσσαλονίκην. Συμβαίνει συχνάκις τὸ ἴδιον ἀτμόπλοιον τὸ ὁποῖον μεταβαίνει καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην νὰ μὴ ἐξάγῃ ὅλον τὸ φορτίον του εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἀλλ’ ἐξάγει μέρος εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ μέρος εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§235Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ποία Ἐπιτροπὴ παρέλαβε τὰς κουβέρτας, παρὰ τίνος διωρίσθη καὶ παρὰ τίνων ἀπετελεῖτο ἡ Ἐπιτροπή;

§236Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσῃ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§237Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Ἐπὶ τῆς περιπτώσεως τῶν 30,000 κουβερτῶν ὑπάρχει ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου τῆς Προνοίας ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως ἐδῶ;

§238Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§239Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον. (Ἀναγινώσκει): «Τὸν Ἰούλιον τοῦ 1925.... κτλ.».

§240Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε ἔγινεν ἡ σύμβασις καὶ πότε ἡ παραλαβή;

§241Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὴν 12ην Ἰουλίου 1924 ἔγινεν ἡ σύμβασις καὶ μετὰ 3 μῆνας ἐγένετο ἡ παραλαβή. Δηλαδὴ τὴν 7ην Ὀκτωβρίου ἀκριβῶς.

§242Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐξητάσθησαν μόνον 700 κουβέρται, ἐνῷ ὤφειλον νὰ ἐξετασθοῦν καὶ αἱ 30,000. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον γίνεται ἡ παραλαβὴ τῶν διαφόρων παραγγελιῶν τοῦ Κράτους καὶ δεύτερον αἱ κουβέρται δὲν ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὸ δεῖγμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑπογράψει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως. Ἔπρεπε νὰ σταλῇ εἰς τὸ Χημεῖον ἓν δεῖγμα διὰ νὰ βεβαιωθῇ ὅτι ποιοτικῶς ἦσαν αἱ παραγγελθεῖσαι κουβέρται καὶ ὄχι ἄλλαι.

§243Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ ἐξετάσω, κύριοι συνάδελφοι, οὔτε τὴν χημικὴν ἀνάλυσιν διὰ νὰ ἀνεύρω τὴν ποιότητα. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι αἱ κουβέρται αἱ ἀποσταλεῖσαι διὰ τοὺς πρόσφυγας Θεσσαλονίκης ἦσαν ράκη.

§244Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Αἱ 30,000 κουβέρται, αἱ ὁποῖαι παρελήφθησαν ἐδῶ, γνωρίζω ὅτι ἐξ αὐτῶν τῶν 30,000 αἱ 20,000 κουβέρται ἀπεστάλησαν εἰς Θεσσαλονίκην ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως.

§245ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ τελωνείου.

§246Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ἔλθω εἰς λεπτομερείας, ἀφήσας τὴν τιμὴν καὶ τὴν δόξαν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐξήλεγξε τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἵνα τὰς λεπτομερείας ταύτας ἀναπτύξῃ. Ἂν ἀπὸ τὰς ἀποθήκας τοῦ τελωνείου Πειραιῶς ἢ ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ἀπεστάλησαν εἰς Θεσσαλονίκην, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Ἐγὼ τὸ ἱστορικὸν ἀφηγοῦμαι.

§247Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς καθῆκον νὰ ἐλέγξωμεν ἵνα μάθωμεν πῶς παρέλαβε τὰς κουβέρτας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως. Πρέπει νὰ διαφωτίσωμεν τὴν Συνέλευσιν περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς παραλαβῆς.

§248Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶναι σαφῆ. Ἔχω ἔγγραφον τοῦ πρώην ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Ὑπουργοῦ κ. Ὀρφανίδου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Καὶ παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸν εἰσαγγελέα.

§249Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Μὲ ὅλον αὐτὸ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ ἡ ὀρθὴ ἀντίληψις, διότι ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ καὶ μία εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ δημοπρασία τῶν κουβερτῶν. Ὅταν εἴχομεν ἀναλάβει ὑπηρεσίαν μὲ τὸν συνάδελφον κ. Σταμούλην, εὕρομεν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον τοῦ ἐμπορικοῦ ἀκολούθου τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας (ἀναγινώσκει): «Κύριοι, αἱ κουβέρται ὅταν ἀπελύθη ὁ Ἀγγλικὸς στρατὸς ἐπωλήθησαν μὲ τὸν τόννον καὶ τὰς ἠγόρασαν Ἑβραῖοι ἔμποροι εἰς τὴν Ἀγγλίαν». Ἐχωρίσθησαν καὶ εἶναι τριῶν κατηγοριῶν: Μεταχειρισμέναι εἰς καλὴν κατάστασιν, μεταχειρισμέναι μὲ μερικὰς σχισμὰς καὶ ραφὰς καὶ μεταχειρισμέναι μὲ μπαλώματα. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδέποτε εἶχε προβῆ εἰς τὴν ἀγορὰν καινουργῶν κλινοσκεπασμάτων, διότι ἦσαν ἀκριβά. Παρευρέθη εἰς κάποιαν δημοπρασίαν καὶ ἐζήτει κάποιος ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν 18 σελλίνια τὴν μίαν καὶ δι’ αὐτὸ εἶχεν ἐπικρατήσει νὰ ἀγοράζωνται μεταχειρισμέναι. Φαντασθῆτε ὅταν ἔρχηται καὶ προσφέρει μεταχειρισμένας κουβέρτας εἰς καλὴν κατάστασιν, αἱ ὁποῖαι ἠγοράσθησαν 3 σελλίνια καὶ 11 πέννας καὶ στέλλετε τοὺς ὑπαλλήλους νὰ παραλάβουν αὐτὰς τὰς κουβέρτας χωρὶς νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει τί πράγματα εἶναι αὐτά, διότι δὲν ἐφρόντισαν νὰ ἔχουν δείγματα ὡρισμένα διὰ νὰ ἠξεύρουν. Ἐγένετο μία Ἐπιτροπὴ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι κατῆλθον εἰς τὸν Πειραιᾶ διὰ νὰ παραλάβουν τὰς κουβέρτας μεταχειρισμένας εἰς καλὴν κατάστασιν. Ἐλάβαμεν τὸ τηλεγράφημα τοῦ πληρεξουσίου κ. Ψιάρη, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν ὅτι αἱ κουβέρται αὐταὶ εἶναι ράκη. Κατήλθομεν εἰς τὸν Πειραιᾶ, διότι ὑπῆρχον περὶ τὰ 40 δείγματα ἀπὸ αὐτὰς τὰς κουβέρτας, τὰς ὁποίας συνάξαμεν. Ἦσαν κουβέρται μεταχειρισμέναι. Ἐπειδὴ ἠξεύραμεν τὴν τιμὴν μὲ τὴν ὁποίαν ἐπλήρωσαν τὰς κουβέρτας αὐτάς, ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις μὴ τυχὸν κατὰ τὸ ταξείδιον ἐκ Θεσσαλονίκης ἀντεκατεστάθησαν. Θέλω νὰ προσθέσω ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως κατόπιν αὐτοῦ μετέβη εἰς Θεσσαλονίκην, ὅταν δὲ ἐπέστρεψεν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ συμβούλιον τὸ ἑξῆς: ὅτι ὁ κ. Ψιάρης ἐστηρίχθη εἰς τὸ ἑξῆς ὅταν ἀπεφάνθησαν ὅτι αἱ κουβέρται εἶναι ράκη. Οἱ δύο χημικοί, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ποσότητος τοῦ μαλλίου ἀπεφάνθησαν ὅτι ἔχουν μὲν τόσον μαλλί, ἀλλὰ τὸ μαλλὶ αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ ράκη. Ἔτσι μᾶς εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως καὶ εἶπεν ὅτι ἴσως εἶναι αὐταὶ αἱ κουβέρται τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐδῶ.

§250Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἠξεύρω ἂν ἀναφέρεται εἰς τὸ ἔγγραφον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξήτασε τὰς κουβέρτας αὐτὰς ὅτι ὅτε ἐστάλη ὁ εἰρημένος ἀριθμὸς κουβερτῶν δι’ ἱστιοφόρου εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἐκτὸς αὐτῶν, οἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν κατόπιν, τὸ ἱστιοφόρον ἐναυάγησε καὶ ἐπειδὴ αἱ κουβέρται αὐταὶ ἦσαν ἠσφαλισμέναι ἐπίσης, αἱ ἁρμόδιαι ὑπηρεσίαι τοῦ ταμείου αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως ἔλαβον ἔγγραφον ἀπὸ τὴν ἀσφαλιστικὴν Ἑταιρείαν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐβεβαιοῦτο ὅτι αἱ κουβέρται ἦσαν καλαὶ καὶ ἐπληρώθη ὁ προμηθευτὴς εἰς τὸ ἄρτιον. Τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο εἶναι ἄγνωστον, ἀλλ’ ἐγὼ τὸ ἐξηκρίβωσα εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§251Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Οὔτε αὐτὸ εἶναι ἀληθές. Ἐξ ὅσων γνωρίζω ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, τὰ πράγματα ἔχουν οὕτως: Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως εἶχα παρουσιασθῆ εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας κ. Μπακάλμπασην καὶ τῷ εἶπα ὅτι ἐπληροφορήθην ὅτι ὡρισμέναι κουβέρται πρόκειται νὰ παραδοθοῦν.

§252Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τί σχέσιν ἔχω ἐγὼ μὲ τὰς κουβέρτας.

§253Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Σᾶς εἶχα παρακαλέσει τότε, πλὴν τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία ἔγινε διὰ τὴν παραλαβήν, νὰ ὁρίσητε καὶ δύο πρόσφυγας οἱ ὁποῖοι νὰ ἐνδιαφέρωνται καὶ ἐτηλεφωνήσατε εἰς τὸν κ. Πάζην, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἔχει γίνει ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀλλοιῶς. Αἱ κουβέρται αὐταὶ ὅμως ἀπερρίφθησαν, δὲν παρελήφθησαν ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων. Κατόπιν ἐμάθομεν ἀπὸ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως ὅτι ὁ προμηθευτὴς αὐτὸς διὰ νὰ μὴ τὰς ἔχῃ εἰς τὴν καμποῦράν του τὰς ἔβαλεν εἰς ἓν πλοῖον.

§254Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπεκαλέσθη τὴν μαρτυρίαν μου. Ἡμεῖς ἐξετάζομεν τὸ ἱστορικὸν αὐτό. Εὑρήκαμεν δύο περιόδους: Τὴν περίοδον τῆς πρώτης ἀφίξεως τῶν κουβερτῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς προγενεστέρας συμβάσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1924, ὅταν ἔφθασαν τὰ ἐμπορεύματα αὐτὰ καὶ εἶχεν ἐξελεγχθῆ τὸ ἐμπόρευμα ἐκ μέρους μιᾶς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀπερρίφθη. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διεπιστώσαμεν ἦτο τὸ ἑξῆς· ἐνῷ προκειμένου περὶ ἄλλων προμηθευτῶν ὄχι μόνον κηρύσσονται ἔκπτωτοι, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐκρατεῖτο καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἡ ἐγγυοδοσία, οἱ ἐν λόγῳ προμηθευταὶ ἀνέλαβον, ἐνῷ ἀπερίφθησαν αἱ τιμαί, νὰ προμηθεύσουν 30,000 ἄλλας κουβέρτας χωρὶς νὰ κρατηθῇ ἡ σχετικὴ ἐγγυοδοσία, ὅπως τοὐλάχιστον ἐπέβαλλεν ἡ ἐπικρατήσασα σχετικὴ συνήθεια. Ἀπεστάλησαν 20,000 εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέμενα ἦτο προτοῦ τὸ ζήτημα φθάσῃ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ὅπως ἔφθασεν, ἐνομίζομεν ὅτι μὲ μίαν πραγματικὴν ἐνέργειαν ἠδύνατο νὰ προληφθῇ τὸ ζήτημα τῆς διανομῆς καὶ νὰ προληφθοῦν τὰ σχετικὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἤρχισαν μετὰ τὴν διανομήν. Διότι ὅλως τυχαίως πολλοὶ τῶν πληρεξουσίων εὑρέθησαν εἰς Θεσσαλονίκην ὅταν ἔφθασαν αἱ κουβέρται, ὁ δὲ γραμματεὺς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Θεσσαλονίκης παρέλαβεν 20 δείγματα τῶν κουβερτῶν αὐτῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πραγματικῶς ἐφαίνετο ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ρακῶν. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον ἐνόμιζεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ—καὶ νομίζω ὅτι ἦτο καθῆκον τῆς προεδρίας τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως—ἦτο ὅταν μετέβη ὁ κ. Μαυρολέων καὶ εἶδε τὴν κατάστασιν αὐτήν, νὰ προσπαθήσῃ νὰ μὴ διατάξῃ τὴν διανομήν, ὅπως εἶχε καὶ τὸ πρῶτον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποσταλῆ.

§255Δ. ΠΑΖΗΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης κατόπιν παραπόνων τῶν συναδέλφων πληρεξουσίων, μὲ διεβεβαίωσεν ὅτι μία παραγγελία γενομένη ἀπὸ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως διὰ τὰς 30,000 κουβέρτας, δὲν εὑρίσκεται ἐν τάξει. Κατόπιν αὐτῆς τῆς παρατηρήσεως προσεκάλεσα τὸν τότε πρόεδρον τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως κ. Μαυρολέντα καὶ τῷ ἐδήλωσα ρητῶς καὶ ἀπεριφράστως ὅτι, ἐφόσον αἱ κουβέρται αὐταὶ δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν σύμβασιν, ἦσαν ὑποχρεωμένοι νὰ τὰς ἀπορρίψουν, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι ἔρχεται ὁ κ. Νίκας νὰ μᾶς προσφέρῃ, ἀλλὰ μὲ τὸν ἑξῆς ὅρον· νὰ πᾶνε δύο μέλη εἰς τὴν Ἀγγλίαν διὰ τὴν παραλαβήν. Τοὺς εἶπα ὅτι μὲ ὅλην τὴν ἐκτίμησιν πρὸς τὰ ὑποσημειούμενα πρόσωπα δὲν ἔχω καμμίαν ἐμπιστοσύνην καὶ ἐννοῶ νὰ γίνῃ ἡ παραλαβὴ ἐνταῦθα εἰς τὸ τελωνεῖον Πειραιῶς. Σᾶς παρακαλῶ, ἂν τυχὸν νομίζητε ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην προμηθείας νέων κουβερτῶν, νὰ γίνῃ. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰς συνθήκας, πέρα τούτου ὁ συνάδελφος διεμήνυσε πῶς ἐγένετο ἡ περαιτέρω παραλαβή.

§256Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἶπον καὶ ἐξ ἀρχῆς ὅτι δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἐπέλθῃ ἐπανόρθωσις τοῦ κακοῦ. Βλέπετε ὅτι αἱ κουβέρται εὑρέθησαν ὄχι καλῶς. Ἐστάλη Ἐπιτροπὴ νὰ τὰς παραλάβῃ ἀπὸ τὸ Λονδῖνον. Ὅλα αὐτὰ προδίδουν ὄχι εὐώδη κατάστασιν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ζητῶ ἐπὶ πίνακι τὴν κεφαλὴν τοῦ πταίσαντος, διότι δὲν θὰ εὑρεθῇ. Ἐγὼ παρουσιάζω τὴν εἰκόνα τῶν πραγμάτων καί, ἂν ἡ εἰκὼν εἶναι ζοφερά, δὲν πταίω ἐγώ, ἂς ἔλθουν ἄλλοι νὰ τὴν ζωγραφίσουν πλέον φαιδράν.

§257Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ ἀναγνωσθεῖσα ἔκθεσις εἶναι ἀποκαλυπτικωτάτη, τὰ πράγματα εἶναι καθαρὰ καὶ κάθε ὁμιλία περιττεύει. Αἱ κουβέρται ἦσαν σάπιαι, ἐπληρώθησαν μολαταῦτα. Ἐν τέλει μία τριμελὴς Ἐπιτροπὴ καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐπῆγαν ὅλον τὸ ἀπομεσήμερον εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ ἤνοιξαν μόνον πέντε δέματα, ἐνῷ νομίζω ὅτι ἐστάλησαν διὰ νὰ ἐξακριβώσουν τί περιέχουν τὰ 300 δέματα καὶ δὲν εἶχον παρὰ νὰ ἐξαντλήσουν καὶ ἐκείνας τὰς ἐνεργείας διὰ νὰ ἴδουν τί ἔχουν τὰ δέματα καὶ κατόπιν νὰ πληρώσουν τὰς Ἀγγλικὰς λίρας. Εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα ὥστε δὲν ἔχει ἀνάγκην πολλῶν σχολίων. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν τὸ πρωτόκολλον τῆς πραγματογνωμοσύνης καὶ νομίζω ὅτι αὐτοὶ πρέπει νὰ ἐναχθοῦν, διότι δὲν φαντάζομαι ὅτι ἐτιμωρήθησαν, ἀλλὰ θὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους καὶ ἑπομένως ἐξακολουθοῦν νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους.

§258Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ πρέπει νὰ τιμωρηθῶσι καὶ διὰ προγενέστερον κατόρθωμα· διότι ἀνέθεσαν εἰς τοὺς ἰδίους προμηθευτὰς τὴν προμήθειαν αὐτήν.

§259Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐγένετο μία διοικητικὴ ἀνάκρισις, ἡ ὁποία διεπίστωσεν ὡρισμένας ἀξιοποίνους πράξεις καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε μίαν ἔκθεσιν πρὸς τὸν εἰσαγγελέα καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρεπέμφθησαν δὲν ἐτιμωρήθησαν διοικητικῶς.

§260Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ἠξεύρετε, τὸ Ταμεῖον αὐτὸ ἱδρύθη ἐξ ἀρχῆς καὶ παραμένει ὡς ἰδιαίτερος ὀργανισμός. Ἔχει ἰδικούς του ὑπαλλήλους.

§261Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Μεταξὺ τῶν τριῶν εἶναι εἷς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν.

§262Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Τὸ Κράτος δὲν ἔχει δικαίωμα εἰσηγήσεως εἰς τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ;

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἐποπτείας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν θὰ εἶχε διατάξει ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου του νὰ μεταβῇ νὰ κάμῃ τὴν ἐποπτείαν. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι αὐτόνομον δυνάμενον νὰ ἐνεργῇ ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ αὐτονόμου δὲν ἀποκλείομεν τὴν ἐποπτείαν.

§264Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ. Ὁ μόνος δημόσιος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ τὰς ἀνακρίσεις καὶ τὸν εἰσαγγελέα παρεπέμφθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν περαιτέρω τιμωρίαν του.

§265Α. ΜΙΣΙΡΛΟΓΛΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Κατόπιν τῆς καταγγελίας αὐτῆς ὁ κ. προκάτοχός μου ἐσχημάτισε κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ προβῇ εἰς ἀνακρίσεις.

§266Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει ἐντολὴν νὰ ἐκταθῇ διὰ τὰς κουβέρτας. Ἐρωτῶ· οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους;

§267Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ γεννᾷ κατάπληξιν καὶ αἰσθήματα βεβαίως ὀδυνηρὰ εἶναι ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον χρονικὸν διάστημα δρᾷ ἐν μέσαις Ἀθήναις εἷς ὀργανισμὸς κατὰ τοῦ ὁποίου τοσαῦτα παράπονα ἐγείρονται καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου τοιαῦται μομφαὶ ἀπευθύνονται καὶ ἡ Κυβέρνησις τελεῖ ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τῶν ἐν τῷ κέντρῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους λαμβανόντων χώραν. Αὐτὸ εἶναι τὸ σοβαρὸν καὶ τὸ ἀξιολύπητον γεγονός. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Σταμούλη, ὁ ὁποῖος διωρίσθη μέλος τοῦ Ταμείου τούτου καὶ μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου ἰδὼν τὴν κατάστασιν ὑπέβαλε τὴν παραίτησίν του. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ προκαλεῖ κατάπληξιν εἶναι πῶς ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία περὶ πάντων μεριμνᾷ δὲν ἐφρόντισε νὰ θέσῃ εἰς τὴν θέσιν των αὐτοὺς τοὺς κυρίους καὶ ἀφήνει νὰ διαπράττωνται ὄργια ἐν μέσαις Ἀθήναις. Ἐπ’ αὐτοῦ περιμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§268Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὅταν ἐλήφθη τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Ψαρᾶ, τὸ ὁποῖον ἀνέφερε πραγματικῶς ὅτι τὰ ἀποσταλέντα κλινοσκεπάσματα ἦσαν ράκη, ἀπεφασίσθη νὰ μεταβῇ μία Ἐπιτροπή. Κατόπιν μετέβη ὁ κ. πρόεδρος, ὁ ὁποῖος τὰ ἀνεῦρεν ἐν τάξει καὶ ὅτι μάλιστα ἦσαν σύμφωνα μὲ τὰ δείγματα.

§269Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀρκεῖ πλέον.

§270Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Διότι ἔγινε μία καλυτέρα διεύθυνσις.

§271Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅσους μὲ διέκοψαν ζητήσαντας ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πληροφορίαν ἢ ἐξαγαγόντας συμπεράσματα περὶ τῆς καλῆς ἢ κακῆς καταστάσεως τοῦ Ταμείου τούτου τοὺς μακαρίζω, διότι φαίνεται ὅτι ἔχουσι τὴν πίστιν ὅτι δύνανται νὰ διορθωθῶσι τὰ πράγματα αὐτά, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὴν ἔχω.

§272Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῶν κλινοσκεπασμάτων ἦλθε καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα· τὸ ζήτημα τοῦ τσιμέντου, τὸ ὁποῖον ἦτο κυριολεκτικῶς χῶμα. Ἐστάλησαν ἐξ αὐτοῦ τοῦ τσιμέντου 150 τόννοι εἰς τὰς Πάτρας καὶ δὲν κατέστη δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ.

§273Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Γνωστὸν καὶ αὐτό. Ἕν τμῆμα τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἐξεπλήρωσε πλήρως τὸ καθῆκόν της. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκον αὐτῶν καὶ εἶναι κατ’ ἐμὲ ἄξιοι ὄχι μόνον συγχαρητηρίων, ἀλλὰ καὶ ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς ἱκανοποιήσεως ὑπὸ τοῦ Κράτους· διότι, ἂν ἔβλεπε κανεὶς μὲ ποίαν προθυμίαν ἐργάζονται, δὲν θὰ ἠδύνατο ἢ νὰ ἐπαινέσῃ αὐτούς. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπεσκέφθη αὐτοὺς εἰς τὰ γραφεῖά των καὶ εἶδε νὰ κάθηνται ἐπὶ χαρτίων, διότι δὲν ὑπῆρχον καθίσματα. Ἐπληροφορήθη ὅτι ἀγοράζουν ἐξ ἰδίων τὰ μολυβδοκόνδυλα, διότι δὲν ὑπάρχει, λέγουν, πίστωσις. Καὶ εἴπομεν· διατί ἀφοῦ ἱδρύθη μία τοιαύτη ὑπηρεσία μὲ κεντρικὴν διεύθυνσιν ἐν Ἀθήναις καὶ ἑτέραν εἰς Θεσσαλονίκην, πῶς δὲν λαμβάνεται πρόνοια περὶ μιᾶς πιστώσεως; Διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἐν τῇ ἀθλίᾳ αὐτῇ καταστάσει εὑρισκομένη ἡ ὑπηρεσία αὐτή, ἐκθέτει τὸ Κράτος εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς τῶν ξένων. Καὶ ἤδη, κύριοι συνάδελφοι, ἐρχόμεθα εἰς τὴν στέγασιν τὴν ἀστικὴν τῶν προσφύγων ἐν Θεσσαλονίκῃ. Οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν θὰ ἐπεσκέφθησαν τὴν Θεσσαλονίκην καὶ θὰ εἶδον εἰς ποίαν κατάστασιν διατελεῖ ὁ ἀστικὸς προσφυγικὸς κόσμος ἐν αὐτῇ. Ἄλλοι συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλονίκης θὰ ἀναλάβωσι τὴν ἀνάπτυξιν τῶν σχετιζομένων μὲ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ζητημάτων. Ἐγὼ μόνον θὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ σχετικὰ περιστατικά. Μίαν ἡμέραν καθ’ ἣν συνεδρίαζεν ἡ Ἐπιτροπή, ἐνεφανίσθη μία Ἐπιτροπὴ ἰδιόρρυθμος καὶ ἰδιότυπος, ἡ ὁποία μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι οὔτε Σωματεῖον προέδρων, οὔτε ἐξελέγησαν οἱ ἀποτελοῦντες αὐτὴν ἀπὸ ὅλας τὰς ὀργανώσεις. Προσερχόμεθα, εἶπον οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἐπιτροπήν, ἀπὸ τὴν τάξιν τοῦ λαοῦ. Τί ζητεῖτε; Ζητοῦμεν τοῦτο· ὅταν θὰ φύγητε σεῖς ἀπὸ ἐδῶ, ποῖοι θὰ μείνουν ἐδῶ νὰ παρατηροῦν αὐτὰς τὰς ἐργασίας; Τοῖς εἴπομεν· οἱ πληρεξούσιοι. Ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην καὶ τοῖς εἶπον αἱ Ἀρχαί. Αὐταὶ αἱ Ἀρχαί, μᾶς ἀπήντησαν, ἔφερον αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Τοῖς εἶπον· μήπως θέλετε τὴν συγκράτησιν καμμιᾶς ὑποεπιτροπῆς; Ὄχι, θέλομεν καλὴν Ἐπιτροπήν. Διὰ τοῦτο ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς διανεμηθῇ εἰς περιφερείας, νὰ ἐγκατασταθῶσιν Ἐπιτροπαί. Μετέβημεν εἰς τὸν Λαγκαδᾶ εἰς ἡμέραν ἀγορᾶς, καθ’ ἣν παρευρίσκοντο καὶ ὅλοι οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν πέριξ συνοικιῶν. Δυστυχῶς καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν ταύτην δὲν γίνεται ἡ δέουσα διανομὴ καὶ διὰ τοῦτο ἐγείρονται διενέξεις περὶ τῶν βοσκοτόπων. Ἐδῶ τί μᾶς ἔκαμεν ἐντύπωσιν; Τὸ ζήτημα τοῦ Ὀστρολόγγου, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ φέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Καὶ μοὶ εἶπεν εἷς συνάδελφος· μὴ φροντίζετε, διότι δὲν θὰ γίνῃ ποτὲ διανομὴ τοῦ Ὀστρολόγγου. Κάποιος τότε ἠκούσθη λέγων· μὴ νομίσητε ὅτι θὰ γίνῃ ποτὲ τίποτε. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι τοῦ Σταθάτου. Ἐπίσης μετὰ τὸν Λαγκαδᾶ εἶναι ὁ Σταυρός, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἐπιδίδονται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἀνθράκευσιν. Ἐπὶ μῆνας τώρα διαρκῶς ταλαιπωροῦνται. Θέλουν νὰ πάρουν τὸ δεῖνα δάσος, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸν δῆμον, τὸ δεῖνα δάσος, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἄλλο δάσος, τὸ ὁποῖον ἐνοικίασεν ὁ δεῖνα καὶ τρέχουν ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην ἕως εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν σας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ μία λύσις τέλος πάντων;

§274Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, πρόκειται περὶ μεμονωμένων κτημάτων. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐνθυμοῦμαι τώρα. Θὰ κρατήσω σημείωσιν.

§275Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι παλαιὰ ὑπόθεσις, κ. Ὑπουργὲ ἐπὶ τῆς Γεωργίας.

§276Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐνθυμοῦμαι, κ. πληρεξούσιε. Ἤλθατε ὑμεῖς ὁ ἴδιος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐρευνηθέντος τοῦ ζητήματος εἴδομεν ὅτι δὲν ἠμποροῦσε κατὰ τοὺς κειμένους νόμους νὰ λυθῇ καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι τότε ὅτι εἰς τὸ ἐκκρεμὲς νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὑλοτομίαν ἐπὶ τῶν παραμεθορίων δασῶν, θὰ ἐπρότεινα καὶ ἐπρότεινα τροποποίησιν δυναμένην νὰ διορθώσῃ τὸ ζήτημα αὐτό.

§277Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ποῦ εἶναι ἡ τροποποίησις; Ἐπιτρέπεται νὰ σᾶς θέσω τὴν ἐρώτησιν αὐτήν; Ἀπωλέσθη ἡ τροποποίησις μεταξὺ τῶν δύο γραφείων αὐτῶν.

§278Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διετάχθη νὰ γίνῃ ἡ τροποποίησις. Εἶναι ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα.

§279Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἡ τροποποίησις.

§280Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε πληρεξούσιε, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει σημασίαν εἶναι ὅτι ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅταν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ σᾶς κάμω σχετικὴν τροποποίησιν.

§281Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Πότε;

§282Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πότε δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ γνωρίζω. Λοιπὸν ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι δὲν ὑπάρχει τρόπος διοικητικῆς διορθώσεως τοῦ ζητήματος καὶ σᾶς ὑπεσχέθην ὅταν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον νὰ κάμωμεν τροποποίησιν σχετικήν.

§283Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἀπὸ πότε ἐκκρεμεῖ ἡ ὑπόθεσις; Σᾶς λέγω ὅτι πρὸ πέντε μηνῶν ἐκκρεμεῖ ἡ ὑπόθεσις.

§284Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀφορᾷ μίαν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκκρεμοῦν ὅλα τὰ νομοσχέδια; Ἐκπλήττεσθε διατί ἐκκρεμεῖ ἀκόμη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν διαρρίθμισιν ἑνὸς δάσους εἰς τὴν Θεσσαλονίκην;

§285Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Μὴ ἁπλώνετε τὸ χέρι σας, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ.

§286Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε πληρεξούσιε, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σᾶς δεικνύει ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, ὥστε ὑπαρχούσης ἀκόμη καὶ ἀδυναμίας διορθώσεως διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ ἑνὸς παραπόνου, τὸ ὁποῖον κρίνει δίκαιον, ὅταν σᾶς δεικνύει τὴν καλήν του θέλησιν καὶ προθυμίαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ λάβῃ εἰδικὰ νομοθετικὰ μέτρα, νομίζω ὅτι τὸ μεγαλύτερον ποὺ δικαιοῦσθε εἶναι νὰ παραπονῆσθε ἐπὶ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ.

§287Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀπὸ ὑποσχέσεις, κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργέ, ἔχομεν χορτάσει ἐπὶ τρία ἔτη. Καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις μᾶς ἐχόρεσαν μὲ τοιαύτας καλὰς προθέσεις. Πράγματα δὲν βλέπομεν. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Καὶ δὲν δικαιούμεθα οὔτε νὰ παραπονούμεθα ἐπὶ τέλους;

§288Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ παραπονῆσθε εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§289Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Μᾶς τὸ ἀπαγορεύει ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός.

§290Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ τελειώσω. Ὅτι δικαιοῦσθε νὰ παραπονῆσθε εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἔχω μάλιστα νὰ προσθέσω τοῦτο· ὅτι διὰ τῆς διατυπώσεως τῶν παραπόνων δίδεται ἡ ἀφορμὴ τῆς διορθώσεως αὐτῶν. Ἐκεῖνα ὅμως τὸ ὁποῖον μὲ ἐξένισε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι κατηγορήσατε ὄχι μόνον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ τὰς προκατόχους Κυβερνήσεις ὅτι σᾶς ἐκόρεσαν μὲ ὑποσχέσεις καὶ δὲν εἴδετε πράγματα. Ἠδύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι εἴδετε πολλὰ πράγματα, ἀλλὰ ὑπολείπονται ἀκόμη πολλὰ νὰ ἐκτελεσθοῦν· διότι, ἂν σεῖς ὁ ὑπευθύνως τοιουτοτρόπως ὁμιλῶν λέγετε ὅτι δὲν εἴδετε τίποτε, οἱ ἔξω τῶν πραγμάτων εὑρισκόμενοι θὰ ἀσχάλλουν καὶ θὰ λέγουν ὅτι πραγματικῶς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔκαμε τίποτε. Εἶναι σχῆμα λόγου μόνον. Δὲν λέγω τώρα διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διότι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θὰ ἴδωμεν τί ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών της ἔκαμεν. Αὐτὸ θὰ τὸ ἐκθέσωμεν. Ἀλλὰ δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι καὶ αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις παρέλειψαν ὅ,τι ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν νὰ κάμουν. Βεβαίως ὅλα δὲν γίνονται ἀμέσως. Ἐγὼ δὲ χωρὶς νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὶς ὁμιλήσας ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἶπον ὅτι δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα καὶ νομίζωμεν ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι ζήτημα ἑβδομάδων ἢ μηνῶν ἢ καὶ ὀλίγων ἐτῶν. Ἀνέφερον δὲ πολὺ μικρότερα παραδείγματα, πολὺ μικροτέραν πεῖραν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν πρὸ 20 ἐτῶν, ὅτι μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν καὶ μολονότι ἐπρόκειτο περὶ ὀλίγων δεκάδων χιλιάδων προσφύγων καὶ μολονότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἦτο τραυματισμένον ἀπὸ μίαν καταστροφήν, πάλιν ἐβράδυνε τὸ ζήτημα. Σήμερον εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν πάντα ἔλεγχον διὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησιν ἡ σημερινὴ καὶ θὰ ἀπαντήσωμεν.

§291Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ἤθελον νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν εἰς τὴν ὁποίαν λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεκόμισε γενικῶς τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ἤδη συντελουμένη ἐργασία ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ.... κτλ.».

§292Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπιμόνως προσπαθεῖ νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν τῶν λόγων μου.

§293Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον σᾶς ἐπαινῶ.

§294Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι οἵα ἔπρεπε νὰ εἶναι δι’ εὐνοήτους λόγους· διότι ἡ ἔκθεσις αὐτὴ θὰ περιέλθῃ καὶ εἰς χεῖρας ξένων. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης πρέπει νὰ ἐκτεθοῦν διαφορετικὰ τὰ πράγματα.

§295Γ. ΓΕΡΟΓΙΑΝΝΗΣ. Μήπως εἶναι μυστικὴ αὐτὴ ἡ συνεδρίασις; Τί εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε;

§296Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν λόγοι, κ. συνάδελφε, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν διατύπωσιν. Καὶ ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ παρουσιάσῃ χειροπέδας, πλανᾶται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ὑποδιοικητοῦ Λαγκαδᾶ. Ἠρωτήσαμεν τὸν κ. ὑποδιοικητὴν· τίς ὁ ἀνὴρ ὁ ἐξελθών; Μᾶς εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνώτερος ἐκπαιδευτικὸς ἐπιθεωρητής. Θὰ ἐνθυμῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἐσυνεχίσθη ἐπὶ πολλοὺς μῆνας διὰ τὸν ἐπιθεωρητήν. Καὶ ὅμως οὔτε ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός, οὔτε ὁ ἐπιθεωρητής, οὔτε τὰ ἀνώτατα ἐκπαιδευτικὰ συμβούλια κατώρθωσαν νὰ τιμωρήσωσιν ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἀπομακρύνωσιν ἀπὸ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην τὸν ἐπιθεωρητὴν ἐκεῖνον.

§297ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μετετέθη.

§298Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἦτο ἀνώτερος ἐκπαιδευτικός, ὁ ὁποῖος ἔκαμεν ἔλεγχον καὶ ἀντὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ ἴδῃ τί συμβαίνει μὲ τὸν ἐκεῖ ἐπιθεωρητήν, ἐπειδὴ δυστυχῶς ὁ ἀνώτερος ἐκπαιδευτικὸς ἐπιθεωρητὴς εἶχε συγγενικὸν δεσμὸν μὲ τὸν ἐπιθεωρητὴν τὸν ὁποῖον ἤθελε νὰ ἐλέγξῃ, δὲν τὸν ἤλεγξεν ὅπως ἔπρεπε καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ διέταξε νὰ μεταθέσῃ τὸν ἐπιθεωρητὴν τοῦ τόπου. Δυστυχῶς μολονότι ἀνεφέρθημεν εἰς τὸν τέως κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν, ὁ ὑπάλληλος οὗτος ἔμενε μέχρις ἐσχάτων ἐκεῖ καὶ μὲ παρηγορεῖ ὁ κ. συνάδελφός μου καὶ λέγει ὅτι ἐπὶ τέλους μετετέθη ἀφοῦ ἐγένοντο τόσα παράπονα.

§299Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐπεισοδίου. Οἱ πρόσφυγες θέλουν ψωμί.

§300Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀπορῶ πῶς ὑμεῖς ὁ εὐλαβὴς ἀνὴρ ἀγνοεῖτε ὅτι, ἂν τὰ πάντα ἀπωλέσαμεν, τοὐλάχιστον τὴν τιμὴν αὐτὴν νὰ μὴ ἀπωλέσωμεν. Ἐν τῇ Ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι τὴν τιμὴν αὐτὴν ἐπεβουλεύθησαν οἱ ἐπιθεωρηταὶ οἱ ἐκπαιδευτικοί. Καὶ ἤδη, κύριοι συνάδελφοι, ἔρχομαι εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν ὅπως καταρτισθῇ ἐπὶ τέλους ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἀπεσταλῇ εἰς τὴν Μακεδονίαν διὰ τὴν περίφημον ὑπόθεσιν τῆς Νέας Πάφρας. Διὰ τὸ ἱστορικὸν τοῦ Κιούπκιοϊ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀφοῦ περισυνέλεξε πληροφορίας μετέβη καὶ ἐπεσκέφθη τὸν ἐπίμαχον τόπον καὶ εὗρεν ἐκεῖ ὑπὸ τὰς σκηνὰς κατεσκηνωμένους τοὺς πρόσφυγας τῆς Νέας Πάφρας, τὰ δὲ θεμέλια τὰ ὁποῖα εἶχον ἀνεγερθῆ εὑρίσκοντο εἰς κατάστασιν τοιαύτην, οἵαν τὴν εἶχον μεταβάλει οἱ ἐπιδρομεῖς τοῦ Κιούπκιοϊ. Τόσον ἡ ὑπηρεσία ὅσον καὶ οἱ ὑγιειονομικοὶ ἐπιθεωρηταὶ φρονοῦσιν ὅτι τὸ χωρίον αὐτὸ πρέπει νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἀνηγέρθη. Ἐγὼ εἰς τὴν ἀρχὴν ὑπέθεσα ὅτι ἦτο δυνατὸν πρὶν ἢ τεθῶσι τὰ θεμέλια εἰς τὴν θέσιν εἰς τὴν ὁποίαν ἐτέθησαν, ἐνόμισα ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἐκτίζητο εἰς τὸ ἀπέναντι πρηνὲς μέρος τοῦ λοφίσκου, ἀλλ’ ἐξ ἰδιαιτέρων ἐκθέσεων τῶν ἐπικοιστικῶν ἀρχῶν καὶ τῶν ὑγιειονομικῶν ἀντελήφθην ὅτι δὲν ἦτο ἡ θέσις κατάλληλος ἀπὸ ὑγιεινῆς ἀπόψεως. Ἐδῶ αἱ γνῶμαι τῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἔχουσι διχασθῆ ἢ μᾶλλον τριχασθῆ· δύο μὲν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ κτισθῇ εἰς τὸ ἀπέναντι πρηνὲς μέρος, ἄλλα δύο μέλη φρονοῦσιν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ εἰς τὸ ἴδιον μέρος καὶ τὸ τρίτον μέλος φρονεῖ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δικαστικὴ καὶ διοικητικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξελέγξῃ τὰ πράγματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τίτλων. Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ μετέβη εἰς τὴν Μακεδονίαν εἶχον παρέλθει ἐν τῷ μεταξὺ δύο μῆνες ἀπὸ τῆς δημιουργίας τοῦ ἐπεισοδίου τοῦ Κιούπκιοϊ καὶ εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ ἀπὸ οὐδεμίαν ὑπηρεσίαν, οὔτε ἐπικοιστικήν, οὔτε τῆς ἀνταλλαγῆς, οὔτε διοικητικὴν ὑπῆρχον στοιχεῖα διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ μετέβαινεν ἐπὶ τόπου. Οὐδὲν στοιχεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου θὰ ἔκρινεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπῆρχε. Δὲν εἶχον μεταφρασθῆ αἱ δηλώσεις τῆς Ὀθωμανικῆς ὑπηρεσίας διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἀπὸ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην τόσα εἶναι τὰ Τουρκικὰ χωράφια καὶ τόσα τὰ Ἑλληνικά. Ἐπίσης δὲν εἶχον μεταφρασθῆ οἱ τίτλοι τοὺς ὁποίους ἔλεγον ὅτι εἶχον οἱ ἐκ τοῦ Κιούπκιοϊ διὰ νὰ σχηματίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ μίαν γνώμην, ἀλλ’ ἐδέησε νὰ ἐνεργήσῃ τὴν μετάφρασιν ὁ συνάδελφος κ. Φ. Ἐμμανουηλίδης, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς Σέρρας καὶ ἐνήργησεν ὥστε νὰ περισυλλεγῶσιν οἱ τίτλοι τῆς ἰδιοκτησίας, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ, ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἐζητήθησαν οἱ τίτλοι, καὶ εἶχον δηλώσει ὅτι δὲν ἔχουσιν ἀρκετοὺς τοιούτους.

§301Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ποτὲ ἀπὸ τοὺς κατοίκους τοῦ Κιούπκιοϊ δὲν ἐζητήθησαν οἱ τίτλοι καὶ δὲν προσήχθησαν.

§302Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἰς τὴν ἀρχήν. Ὄχι ἀπὸ ἡμᾶς.

§303Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν. Ὅταν μετέβην εἰς Δράμαν, συνέπεσε νὰ ζητήσω πληροφορίας, ἂν ἐγκαίρως προσήχθησαν καὶ διατί δὲν ἐγένετο τοῦτο δεκτόν. Ἐξηκριβώσατε αὐτὰ τὰ σημεῖα; Ἄν δὲν τὰ ἐξηκριβώσατε, νὰ σᾶς τὰ εἴπω ἐγώ. Ἰδοὺ πῶς συνέβη δι’ ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγνώσω. Ὁ κ. Σπυρόπουλος ἔστειλεν ἔγγραφον εἰς τὸν πρόεδρον τῆς κοινότητος Κιούπκιοϊ, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει ὅτι ἐντὸς 10 ἡμερῶν....

§304Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Αὐτὰ καὶ σᾶς τὰ εἶπον καὶ εἰς ἐμὲ τὰ εἶπον. Θέλω νὰ εἴπω τοῦτο· ὅτι γνωρίζω τὰ πρᾶγμα καὶ θὰ τὸ ἔλεγον, ὅτι ἐπειδὴ ἡ προθεσμία ἦτο μικρὰ δὲν ἠδύναντο νὰ εὑρεθοῦν τὰ μπαοῦλά των καὶ νὰ εὕρουν τοὺς τίτλους των....

§305Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ συμμορφούμενοι μὲ τὴν διαταγὴν τοῦ κ. Σπυροπούλου παρουσίασαν τοὺς τίτλους των εἰς τὰς ἐποικιστικὰς ὑπηρεσίας τῆς Δράμας. Μόλις τοὺς εἶδεν ὁ κ. Σπυρόπουλος τοὺς ἐξεδίωξε κακοὺς κακῶς λέγων· φύγετε καὶ σεῖς μὲ τὰ παληόχαρτά σας. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν, κύριοι συνάδελφοι, συνέπεσε νὰ μεταβῶ εἰς Δράμαν καὶ βλέπω τοὺς κατοίκους τοῦ Κιούπκιοϊ ἐξερχομένους ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἰδίαν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν τοὺς ἐξεδίωξεν ὁ κ. Σπυρόπουλος. Τὸ ἀπόγευμα μετέβην ἐγὼ εἰς τὴν Δράμαν ἢ μᾶλλον συνέπεσε νὰ εὑρεθῶ ἐκεῖ. Ὁ κ. Σπυρόπουλος οὔτε κἂν μὲ ἐγνώριζε οὔτε ἐγὼ τὸν ἐγνώριζα. Τῷ λέγω· κύριε Σπυρόπουλε, διατί ἐξεδιώξατε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον μὲ τοὺς τίτλους των καὶ τοὺς ὁποίους σεῖς ἐκαλέσατε; Μοὶ λέγει· νὰ φύγητε καὶ σεῖς. Ἔφυγα καὶ ἐγὼ καὶ ὅταν ἔφυγα τῷ ἐδήλωσα τὴν ἰδιότητά μου. Ἀμέσως κατῆλθεν εἰς τὸν περίβολον τοῦ διοικητηρίου καὶ μοὶ ἐζήτησε συγγνώμην. Καὶ ὅταν οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ ἐξεδιώχθησαν, μετέβησαν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τὰς Σέρρας καὶ ἐνταῦθα διὰ νὰ διαμαρτυρηθοῦν διὰ τὴν ἐκδίωξιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§306Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ὅταν ἐστάλη ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν ἐστάλη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προνοίας καὶ ὄχι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Γεωργίας πρὸς ἐξέτασιν ἐπὶ τόπου τῆς καταστάσεως, τότε οἱ κ. κ. συνάδελφοι τῶν Σερρῶν καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ ἐδήλωσαν ὅτι δὲν ἔχουν τίτλους. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Προνοίας κ. Ὀρφανίδου. Πῶς εἶναι δυνατὸν ὅταν πηγαίνῃ δευτέρα Ἐπιτροπὴ νὰ εὑρεθοῦν οἱ τίτλοι;

§307Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν προανέφερα ἦλθε πολὺ πρὶν τοῦ κ. Ὀρφανίδου.

§308Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἐδηλώσατε ὅλοι μαζὶ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι τίτλοι.

§309Ι. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ. Εὐτυχῶς τὸ ζήτημα τῶν τίτλων εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἂν ἐδήλωσαν πρὶν ὅτι εἶχον τίτλους καὶ τώρα δὲν ἔχουν. Ἰδοὺ ἡ Ρόδος, ἰδοὺ καὶ τὸ πήδημα. Ἄν ὑπάρχουν τίτλοι καὶ σήμερον καὶ αὔριον δύνανται νὰ ἐξετασθοῦν. Ἡ συζήτησις λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι καθαρῶς ἀκαδημαϊκή.

§310Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθ’ ὃν τρόπον λαμβάνουν τὸν λόγον πάντες νὰ μὲ διαφωτίσουν δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπέρχηται συσκότισις τῶν πραγμάτων. Τὸ πρᾶγμα, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει οὕτως: Εἰς τὴν ἀρχὴν μᾶς εἶπον ὅτι τίτλους δὲν ἔχουν. Σήμερον ἔχουν τίτλους, παρουσίασαν τίτλους.

§311Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Μάλιστα.

§312Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἔχουν λοιπὸν σήμερον τίτλους. Ἐπίσης καὶ μπεγιαναμέδες μεταξὺ τῶν τίτλων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει ἡ ἑξῆς πληροφορία· ὅτι μεταξὺ τῶν τίτλων, τοὺς ὁποίους εἴδομεν καὶ ἡμεῖς—καὶ ἁρμοδιώτερος θὰ εἶναι ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ—οἱ τίτλοι δὲν εἶναι σενέτια ὅλοι, εἶναι καὶ τίτλοι ἀπὸ προικοσύμφωνα, ἀπὸ διαθήκας, ἀπὸ ἐγκλαβές. Δι’ αὐτὸ μᾶς εἶπον ἐπὶ τόπου οἱ ἄνθρωποι αὐτοί· μά, κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν καὶ τίτλους ἰδιοκτησίας ὥστε νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ χωράφι νὰ ἀναφέρηται ὅτι ἀνήκει εἰς ἡμᾶς.

§313Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Οἱασδήποτε φύσεως καὶ ἂν εἶναι—εἶναι καὶ παλαιοὶ τόμοι— εἶναι τοιοῦτοι ὥστε δὲν φαίνεται νὰ εἶναι πλαστοί.

§314Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ φθάσω, κ. συνάδελφε. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, κύριοι, ἂν ὁ τίτλος τῆς ἰδιοκτησίας θὰ εἶναι ἐπ’ ὀνόματι τῶν ζώντων σήμερον. Ἂς εἶναι καὶ ἐπ’ ὀνόματι τῶν νεκρῶν· πρόκειται νὰ εἶναι τίτλοι, ἀλλ’ ἐπ’ ὀνόματι Παύλου, Κώστα, θὰ εἶναι Ἑλληνικοί. Τὸ ὁποῖον σημαίνει· ἂν γράφῃ Ἑλληνικὰ ὀνόματα, θὰ εἶναι Ἑλληνικόν, ἂν γράφῃ Τουρκικὰ ὀνόματα, θὰ εἶναι Τουρκικόν. Ἂν εἶναι ἐγκλαβές, προικοσύμφωνα ἐκ διαθήκης, θὰ ἐξετασθῇ κατὰ πόσον εἶναι παλαιὰ τὰ ἔγγραφα αὐτὰ καὶ δὲν εἶναι νωπά. Ἐλάβομεν τότε ἢ μᾶλλον ἔλαβεν ὁ κ. Μέλφος ἓν κιβώτιον μεγάλον ἀπὸ τίτλους ἀφθόνους, καθὼς μᾶς εἶπεν....

§315Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Κατ’ ἐντολὴν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ μοὶ τοῖς παρέδωσε διὰ νὰ τοὺς φέρω ἐδῶ καὶ τοὺς παρουσιάσω ὅταν μοὶ τοῖς ζητήσητε.

§316Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν ἂν τοὺς ἐφέρατε κατ’ ἐντολὴν ἡμῶν ἢ ὄχι. Ἡμεῖς εἴπομεν νὰ ὑπάγητε σεῖς διὰ νὰ μὴ εἴπουν οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ ὅτι ἀφηρέσαμεν κανὲν ἔγγραφον καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἐπήρατε σεῖς. Οἱ μεταφρασθέντες μπεγιαναμέδες ἀποδεικνύουν κατὰ μέγα μέρος ὅτι τὰ χωράφια αὐτὰ εἶναι Τουρκικὰ καὶ ὅτι ἀνήκουσιν εἰς τὴν περιφέρειαν Τσερετάνης, ἡ ὁποία ἀπέχει ἀπὸ τὸ μέρος τῆς Νέας Πάφρας ἡμίσειαν ὥραν περίπου. Τὸ Κιούπκιοϊ ἀπέχει 2 ὥρας περίπου.

§317Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Τρία τέταρτα τῆς ὥρας. Ἕξ χιλιόμετρα.

§318Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τουλάχιστον ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ φθάσω ἐντὸς 1½ ὥρας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι ἄξιον ἀπορίας πῶς ἐνῷ εἰς τὴν Τσερετάνην ὑπῆρχε κάποιος μέγας καὶ τρομερὸς ἀγᾶς, ὁ ὁποῖος εἶχε πάρει ὅλην τὴν περιφέρειαν, πῶς ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Κιούπκιοϊ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τρομοκρατημένοι, ἀπὸ ἀποστάσεως δύο περίπου ὡρῶν νὰ ἔρχωνται ἐκεῖ καὶ νὰ καλλιεργοῦν. Ἀλλ’ ὑποτεθήσθω ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ διετέλουν ὑπὸ τὴν εὐμένειαν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ τρομεροῦ ἀγᾶ....

§319Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Ἂν τὰ εἶχεν ὁ ἀγᾶς, θὰ ὑπάρχουν τίτλοι ἰδιοκτησίας ἐπ’ ὀνόματί του.

§320Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ ἀγᾶς ἐκάθητο εἰς χωρίον Τουρκικόν, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπὸ τὴν κατοχήν του. Λοιπὸν οἱ μὲν τίτλοι τῶν προικοσυμφώνων παρουσιάζοντο ὡς τίτλοι Τουρκικοί, οἱ δὲ τίτλοι, τοὺς ὁποίους παρουσιάζουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἐκ Μακεδονίας καὶ οἱ ὁποῖοι μεταφράζονται εἰσέτι....

§321Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Δὲν ἐλάβομεν οὐδεμίαν ἐντολὴν νὰ μεταφράσωμεν αὐτούς, ἀλλὰ μᾶς εἶπον ὅτι, ὅταν λάβωμεν ἐντολήν, θὰ σᾶς τοὺς δώσωμεν. Σᾶς εἶπα ὅτι ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης εἶναι Τουρκομαθέστατος καὶ δύναται νὰ τοὺς ἐξελέγξῃ, μένουν δὲ οἱ τίτλοι εἰς τὰς διαταγάς σας καὶ εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς τοὺς παρουσιάσω. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, σᾶς ἔδειξα ἓν Ἑλληνικὸν πωλητήριον συντεταγμένον τῷ 1903, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐπικυρώσει ὁ κ. Χρυσόστομος.

§322Δ. ΜΑΡΣΕΛΛΟΣ. Εἶμαι ἐξουσιοδοτημένος ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ἂν ὑπάρχουν τοιοῦτοι τίτλοι ὄχι μόνον νὰ θεωρῶνται ὡς ἄκυροι, ἀλλὰ καὶ νὰ τιμωρηθῶσιν....

§323Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν τὴν ἐπιταχθεῖσαν, ἡ ὁποία εἶναι 1100 στρέμματα, ὑπάρχουν καὶ Τουρκικαὶ ἰδιοκτησίαι. Πῶς εἶναι αὐτὴ ἡ Τουρκικὴ ἰδιοκτησία, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἐμμανουηλίδης δύναται νὰ μᾶς διαπιστώσῃ, διότι ἐφρόντισα διὰ τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδου νὰ μεταφράσω τοὺς μπεγιαναμέδες.

§324ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μόνον μὲ ἕνα πόρισμα θετικὸν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις.

§325Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις ἂν δὲν ἐξακριβώσωμεν τὰ πράγματα.

§326Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ὑπάρχουν τίτλοι καὶ ἂν γίνωσιν ἢ ὄχι, εἶναι ζήτημα πραγματικόν. Τί ρόλον παίζει αὐτὸ τὸ ζήτημα σὲ ἡμᾶς τώρα;

§327Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἐγεννήθη καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ καὶ τὸ ζήτημα τῆς γνώμης τὴν ὁποίαν διετύπωσαν διὰ τὴν μεταφορὰν ἢ μὴ καὶ τοῦ συνοικισμοῦ, ἀνακοινῶ ἐπισήμως ὅτι πάντα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκτὸς τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδου, εἶχον ἀτυχῶς τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει νὰ μετατοπισθῇ ἀπὸ ἐκεῖ. Ὅταν δὲ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος περίπου μοὶ ἐζήτησεν ἀπόσπασμα τῆς ἐκθέσεως ἐν σχέσει πρὸς τὴν μεταφορὰν τοῦ Κιούπκιοϊ, ὑπέγραψαν πάντες ἐκτὸς τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδου. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ἐπισήμως ὅτι ἔχω ἀκράδαντον τὴν γνώμην καὶ λυποῦμαι πολὺ ὅτι διαφωνῶ πρὸς τοὺς κ. κ. συναδέλφους ὅτι πρέπει νὰ μεταφερθῇ ἐκεῖ εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην, ὅπου ὑποστηρίζουν ὅτι θὰ ἔχουν μέρος πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν καπνῶν καὶ ὁ καύσων δὲν θὰ εἶναι ἀφόρητος. Εἶναι λέξεις αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται εἰς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη πρὸ 15 ἡμερῶν ἐκ μέρους τῶν προσφύγων καὶ τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ἐμμανουηλίδης καὶ ὁ κ. Φίλανδρος κατόπιν ἐπὶ λέξει ἀντέγραψαν.

§328Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω καὶ ἐγώ, ἔχω δὲ καὶ τὸ σχεδιάγραμμα, ὅτι δὲν μετέβη κἂν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ μέρος ὅπου ἠθέλησε νὰ μετατεθῇ ἡ Νέα Πάφρα.

§329Ε. ΕΜΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ἀντέγραψα κανὲν τηλεγράφημα. Εἶναι ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ ὑπάλληλος τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Σπυρόπουλος καὶ ὁ κ. Καραμάνος. Ὁ κ. Καραμάνος εἶπεν ὅτι ὄπισθεν τοῦ λόφου εἶναι βαλτώδη. Ἐγὼ δὲν ἀντιγράφω τηλεγραφήματα, οὔτε ἐσυνήθισα νὰ ἐπηρεάζωμαι. Τὴν ἰδέαν αὐτὴν τὴν ἐσχημάτισα ἐπὶ τόπου.

§330Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὡς ἐδήλωσα καὶ εἰς τὴν ἀρχήν, ἤμην τῆς ἰδέας νὰ ἐγίνετο ὁ συνοικισμὸς ἐξ ἀρχῆς εἰς τὸ πρανὲς μέρος τοῦ ἔναντι λόφου καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτὴν εἶχον ὑπογράψει ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον μοὶ εἶχε φέρει ὁ προεδρεύων τῆς Ἐπιτροπῆς κ. συνάδελφος. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐξ ἀρχῆς ἐκεῖ καὶ ἂν ἐκεῖ ἐγίνετο δὲν θὰ εἴχομεν σύρραξιν, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε σὺν τῷ χρόνῳ νὰ λαμβάνω στοιχεῖα καὶ νὰ σχηματίζω τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἐκεῖ, ὑπάρχει διαφορά. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἡ ἠθικὴ ἄποψις. Ὁ τόπος ἔχει καθαγιασθῆ διὰ τιμίου αἵματος προσφύγων, τὸ ὁποῖον ἔχυσαν ἐπιδρομεῖς, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἐχύθη τὸ αἷμα νὰ τοὺς ἐκτοπίσουν. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§331Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσητε.

§332ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀνακαλέσῃ, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος, διαμαρτυρίαι καὶ ἀντεγκλήσεις).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ 5 λεπτὰ λόγῳ τοῦ θορύβου.

(Ὥρα 11.30′ μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.40′ μ. μ.)

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. συναδέλφους καὶ χάριν τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος καὶ τοῦ Σώματος ἡ συζήτησις νὰ γίνεται ψυχραιμότερον. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Φίλανδρον νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς τελευταίας λέξεώς του «ἐπιδρομεῖς».

§335Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι τὴν Ἑλληνίδα φωνὴν καὶ ἐγὼ λαλῶ καὶ οἱ ἀκούοντές με λαλοῦσιν αὐτήν. Ὅταν ἀπὸ τὸ ἓν χωρίον σηκωθῶσι 5–10 ὡπλισμένοι καὶ ἐπιπέσουν εἰς τὸ ἄλλο χωρίον, πῶς λέγεται αὐτό;

§336ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἄμυνα.

§337Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἀπορῶ δὲ πῶς οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἐνόμισαν ὅτι ἠθέλησα νὰ χαρακτηρίσω αὐτόχθονας Μακεδόνας ὡς ἐπιδρομεῖς. Ἐγὼ ἠννόουν τὴν ἔννοιαν ὅτι ἐσηκώθησαν ἀπὸ τὸ ἓν χωρίον καὶ ἐπετέθησαν ἐναντίον ἄλλου.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρκεταὶ αἱ ἐξηγήσεις.

§339Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἶναι καὶ πολυσχιδὲς καὶ πολύπλοκον. Δὲν εἶναι μόνον ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, δὲν εἶναι μόνον ἀστικὴ ἐγκατάστασις, εἶναι πλεῖστα ὅσα ἄλλα ζητήματα συναφῆ, διότι ὁ κόσμος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔφθασεν εἰς τὸν Τόπον τοῦτον, μετήρχετο διάφορα ἐπαγγέλματα καὶ τὰ ἐπαγγέλματα ταῦτα ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ τὰ ἐξασκήσουν εἰς τὴν Χώραν ταύτην καὶ ἐζήτησαν νὰ διορισθοῦν ὑπάλληλοι καὶ εἰς τὸν ἐκπαιδευτικὸν κλάδον καὶ εἰς τὸν δικαστικὸν καὶ εἰς τὸν οἰκονομικόν. Δυστυχῶς εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν νὰ διατυπώσωμεν τὸ παράπονον ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων τούτων ἀπελύθησαν, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἦσαν ἔκτακτοι. Οἱ καθηγηταὶ ἐπὶ παραδείγματι τῆς Γαλλικῆς ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν παραμένουν ἀκόμη προσωρινοὶ καὶ ἔκτακτοι καὶ λαμβάνουν ὡς καθηγηταὶ τῆς Γαλλικῆς τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον λαμβάνουν αἱ καθαρίστριαι. Καὶ ὅμως συνέβη τοῦτο· ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν καθηγητῶν τῆς Γαλλικῆς παρητήθησαν καὶ μένουν τὰ γυμνάσια χωρὶς καθηγητὰς τῆς Γαλλικῆς ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ καὶ στέλλουν οἱ γονεῖς τὰ παιδιά των εἰς ξένα σχολεῖα. Ταῦτα ὑπεδείξαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν. Ἀλλὰ καμμία πρόνοια δὲν ἐλήφθη. Ὡσαύτως ὑπάρχουν ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας, οἱ ὁποῖοι ἀπελύθησαν καὶ ἀναφέρθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἀλλὰ καμμία πρόνοια δὲν ἐλήφθη. Ἐπίσης ὑπάρχουν σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐμονιμοποιήθησαν καὶ τελευταίως ἀκόμη ὅταν ἐξερράγη ἡ τελευταία ἀπεργία οἱ ὑπάλληλοι προσῆλθον καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς τοὺς παρηγκώνησεν.

§340Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι ἀληθές, διότι ἐδείχθη ἡ μεγαλυτέρα εὐμένεια πρὸς τοὺς πρόσφυγας.

§341Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὴν τελευταίαν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξερράγη ἡ ἀπεργία, τὴν τελευταίαν στιγμὴν ηὐδοκήσατε νὰ τοὺς μονιμοποιήσητε. Δὲν ἔχει οὕτω τὸ ζήτημα. Οἱ ὑπάλληλοι προσῆλθον διὰ νὰ λύσουν τὴν ἀπεργίαν καὶ ἀπελύοντο. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα: Προσῆλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σύρουσα ὄπισθέν της πλῆθος ὑπαλλήλων. Παρέστην καὶ ἐγὼ ἐκεῖ καὶ ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκεσθε εἰς τὸ γραφεῖόν σας ἐπεσκέφθην τὸν κ. Πανταζῆν καὶ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τοῦ ΣΠΑΠ εἶπον εἰς αὐτόν· ἄν, κ. διευθυντά, ἐννοεῖτε νὰ τοὺς προσλάβητε ὅπως καὶ ἄλλοτε τοὺς προσελάβατε, νὰ μὴ τοὺς προσλάβητε, ἀρκεῖ ἡ ὑπάρχουσα δυσμένεια ἐναντίον των. Καὶ μοὶ ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὅτι δὲν θὰ ἀπολυθῶσι. Προσέτι προσῆλθε καὶ ἐνώπιόν σας μία Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεθέσατε νὰ σᾶς προμηθεύσῃ ὑπαλλήλους, καὶ τὴν ἐξεδιώξατε. Δὲν νομίζω ὅτι εἶσθε στενοχωρημένος ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, ἡ ὁποία σᾶς προσέφερεν ὑλικὸν ἀνθρώπινον διὰ νὰ λύσητε τὴν ἀπεργίαν σας.

§342Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. πληρεξούσιος δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἦλθον πραγματικῶς ἅμα τῇ ἐκρήξει τῆς ἀπεργίας ὑπάλληλοι σιδηροδρόμων, οἱ ὁποῖοι προσεφέρθησαν νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας των καὶ τοῖς εἶπον ὅτι εὐχαρίστως θὰ δεχθῶ τὴν ἐργασίαν των. Πραγματικῶς ἦλθον, καὶ ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπρότειναν ἐξελέγησαν 12 ζεύγη, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκίνουν τὰς πρώτας ἁμαξοστοιχίας. Καὶ πραγματικῶς ἐκάλεσα τὰ ζεύγη αὐτά, τὰ ὁποῖα προώριζον διὰ τὴν πρώτην κίνησιν τῶν συρμῶν, ἀλλ’ ἐξηφανίσθησαν. Ἐρωτήσας τὴν αἰτίαν τῆς ἐξαφανίσεώς των μοὶ εἶπον ὅτι φαίνεται οἱ ἀπεργοὶ τοὺς ἔπεισαν νὰ μὴ ἐργασθοῦν. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐθεώρησα ὑπεύθυνον τὸν διευθυντὴν τῶν σιδηροδρόμων καὶ εἰσηγήθην τὴν ἀπόλυσίν του. Ὅταν ἤρχισεν ἡ ἀπεργία νὰ λύεται ἐνεφανίσθησαν καὶ τοῖς εἶπον· λυποῦμαι πολὺ διότι ἡ ἀπεργία λύεται καὶ θὰ κρατήσω τὸν γενικὸν κανόνα, δηλαδὴ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προσελήφθησαν θὰ θεωρηθῶσιν ὡς καλῶς προσληφθέντες, διότι εἶχον ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν ἀπεργῶν οἱ ὁποῖοι παρεσύρθησαν. Ἂν νομίζῃ ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἡμεῖς ἐπολιτεύθημεν ἀπὸ πνεῦμα ἀντιπροσφυγικόν, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἴδῃ ποῖοι ὑπάλληλοι προσελήφθησαν, διὰ νὰ ἴδῃ ὅτι ἔχει ἄδικον. Διὰ τὸ ζήτημα τῆς μονιμοποιήσεως, ἡμεῖς τοὺς ἐμονιμοποιήσαμεν πολὺ πρὶν φανῇ ὁ κίνδυνος τῆς ἀπεργίας. Ἀλλ’ ἡ μονιμοποίησις ἐγένετο, ὥστε πολλοὶ τῶν κ. κ. προσφύγων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν καλωσύνην νὰ ἐπέμβουν, μὲ ηὐχαρίστησαν ἐξ ὀνόματος τῶν προσφύγων. Τὸ λέγω διὰ νὰ δείξω ποίας ἀνακριβείας λέγει ὁ κ. συνάδελφος.

§343Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν ἐπὶ πόσα ἔτη—βεβαίως δὲν εἶσθε ὑμεῖς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἀλλ’ ἤμην ἐγὼ ἀντιπρόσωπος τῶν προσφύγων—ἐπὶ πόσα ἔτη παρέμεινον αὐτοὶ οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι ὅσοι προσελήφθησαν ἄνευ μονιμοποιήσεως; Ἐπὶ τριετίαν ἀναμένοντες διὰ νὰ μονιμοποιηθῶσι, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐγὼ ἠξεύρω τί διάβολον ἐτραβήξαμεν νὰ μᾶς λέγουν τί εἴδους Κράτους εἶναι τοῦτο. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ, ὁ ὁποῖος ηὐδοκήσατε νὰ τοὺς μονιμοποιήσητε....

§344Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ 70 ἔτη δὲν εἶχε τὸ Κράτος μονίμους ὑπαλλήλους. Ἡ μονιμοποίησις τῶν ὑπαλλήλων καθιερώθη κατὰ τὸ 1910. Λοιπὸν τόσον πολὺ εἶναι τοῦτο ἀφοῦ ἐμισθοδοτοῦντο ἐπὶ δύο ἔτη, μήπως ἔμειναν ἄνευ θέσεως;

§345Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἄλλοτε συνάδελφός σας, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι τὸ ράδιον ζῇ χίλια ἔτη. Σεῖς λέγετε ὅτι 70 ἔτη ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους δὲν ἐμονιμοποιήθησαν. Φρονεῖτε ὅτι ἔπρεπε νὰ περιμένουν 70 ἔτη καὶ αὐτοί; Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργόν· δώδεκα ζεύγη μόνον προσῆλθον ἐκ τῶν προσφύγων διὰ νὰ σᾶς βοηθήσουν, κ. Ὑπουργέ, καὶ τὰ δώδεκα ζεύγη ἐξητμήσθησαν ἀποσταλέντα; Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ σᾶς προμηθεύσῃ αὐτὰ τὰ δώδεκα ζεύγη δὲν προσέφερεν καμμίαν ὑπηρεσίαν; Κανεὶς πρόσφυξ δὲν ἦλθε νὰ σᾶς ὑπηρετήσῃ;

§346Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριε συνάδελφε, πρέπει νὰ συνεννοούμεθα. Ἐγὼ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι αὐτοὶ ἦλθον καὶ τοὺς παρεκάλεσα νὰ μὲ βοηθήσουν καὶ μοὶ ὑπεσχέθησαν καὶ μοὶ ἔδωσαν 12 ζεύγη, τὰ ὁποῖα προώριζον διὰ τὴν κίνησιν τῶν πρώτων συρμῶν.

§347Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Σεῖς τοὺς ἐλέγετε: στείλετε κόσμον καὶ ἡμεῖς θὰ προσλάβωμεν.

§348ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἑπτὰ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἦλθον καὶ εἰργάσθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀπεργίας καὶ ἔπειτα ἀπελύθησαν.

§349Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ μοὶ φέρητε τὰ ὀνόματα.

§350Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ὀνόματα μοὶ ἐστάλησαν καὶ ἡ ἔκθεσις αὐτὴ περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου.

§351Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐνῷ οἱ προσληφθέντες κατὰ τὴν ἀπεργίαν ὑπάλληλοι ἀπελύθησαν, οἱ ἀπεργήσαντες καὶ ἐπανελθόντες δὲν προσελήφθησαν.

§352Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς· ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐλαχίστων αὐτῶν προσφύγων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶχον προσληφθῆ πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ κατεῖχον τοὺς τελευταίους βαθμούς, τώρα μὲ τὴν ἀπεργίαν ὅσοι ἀπήργησαν εἴτε ἐντόπιοι εἴτε πρόσφυγες, ἀπελύθησαν, πάντες οἱ πρόσφυγες οἱ ἀπεργήσαντες μένουν ἀπολελυμένοι, ἐκ τῶν ἐντοπίων τὰ ¾ προσελήφθησαν καὶ οἱ ἀπολυθέντες πρόσφυγες πτωχοὶ καὶ κατεστραμένοι πένονται μὲ τὰς οἰκογενείας των. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε· ἀφοῦ ἦσαν πτωχοί, διατί νὰ ἀπεργήσουν; Ἠξεύρετε πῶς ἐξηγεῖται τοῦτο; Εἰς ὅλας τὰς ἀπεργίας συμβαίνει πάντοτε νὰ εὑρίσκωνται κερδισμένοι οἱ ἀπεργοί. Οἱ πρόσφυγες ὅταν εἶδον ὅτι ἡ νίκη πάντοτε στέφει τοὺς ἀπεργοὺς ὑπαλλήλους, ἀπήργησαν καὶ αὐτοί.

§353Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ ζήτημα τοῦ προσωπικοῦ δὲν ἐξεκαθαρίσθη ἀκόμη, διότι ἐννοεῖτε ποία διαταραχὴ ἐπῆλθεν εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν σιδηροδρόμων. Καθιερώθη δὲ τὸ σύστημα νὰ προσληφθῶσι πρῶτον οἱ μόνιμοι καὶ ἔπειτα νὰ γίνῃ ἡ πρόσληψις τῶν ἐκτάκτων. Ἐγὼ εἶπον ὅτι, ἐπειδὴ εἶχεν ἐκδοθῆ ἡ διαταγὴ περὶ μονιμοποιήσεως αὐτῶν τῶν ἀπολυθέντων προσφύγων, νὰ μονιμοποιηθῶσιν αὐτοὶ καὶ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μόνιμοι. Καὶ ταῦτα μὲν σχετικῶς μὲ τὴν πρόσληψιν ἢ μὴ πρόσληψιν αὐτῶν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν προάγεται τὸ συμφέρον τῶν προσφύγων, ἂν τοὺς φέρωμεν ἀντιμετώπους ἐναντίον τῶν ἄλλων. Δὲν εἶναι ὀρθὸν οὔτε σκόπιμον νὰ διαδίδηται ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐπέρχεται ἀλληλοσπαραγμὸς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων καὶ ποῖος θὰ κτυπήσῃ τὸν ἄλλον. Ἐφόσον ἔχομεν θέσιν, θὰ προσληφθῶσιν ὅλοι. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ διατυπώνωνται τὰ ζητήματα ὡς τὰ διατυπώνετε σεῖς, διότι ἡ ψυχὴ ἀπομακρύνεται. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι ἐνδέχεται αἱ ἀξιώσεις των, ἂν ἐξετασθῶσι, δύνανται νὰ ἀποδειχθῶσι βάσιμοι. Ἀλλὰ δὲν ἔχουσι καθόλου τὸ δικαίωμα νὰ παραπονῶνται, διότι ἡμεῖς ἐπανειλημμένως τοὺς ἐκαλέσαμεν νὰ ἀναλάβωσι τὴν ὑπηρεσίαν των. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπόν, ἂν ἔχητε κανὲν παράδειγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύονται παράπονα βάσιμα, νὰ τὸ φέρητε εἰς ἐμὲ καὶ σᾶς ὑπόσχομαι νὰ φροντίσω περὶ τοῦ διορισμοῦ του.

§354ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ προσλάβῃ ἕνα πρόσφυγα θερμαστὴν καὶ ἀμέσως οὗτος προσελήφθη.

§355Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι λύεται κομματικῶς αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, διότι ἐνῷ βεβαιοῦται ὅτι θὰ προσληφθῶσιν ὅλοι οἱ ἀπεργοί, παρουσιάζεται εἷς συνάδελφος καὶ βεβαιοῖ ὅτι τῇ συστάσει του προσελήφθη εἷς ἀπεργός, ἐνῷ οἱ λοιποὶ μένουν ἄνευ ἐργασίας.

§356Δ. ΠΑΖΗΣ. Τὸ συγκεκριμμένον παράδειγμα εἶναι τὸ ἑξῆς: ὅτι ὁ συνάδελφος προέτεινε κάποιον πρόσφυγα ὁ ὁποῖος προσελήφθη. Ἐγὼ ἀπὸ ἑβδομάδος καὶ πλέον εὑρίσκομαι εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργοῦ καὶ παρακαλῶ αὐτὸν δι’ ἕνα πρόσφυγα, ὁ ὁποῖος μὲ ἑξαμελῆ οἰκογένειαν πραγματικῶς πένεται. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς πραγματικῶς μοὶ ὑπεσχέθη ὅτι ἐν δεδομένῃ στιγμῇ θὰ τὸν προσλάβῃ. Ἐπὶ 3, 4, 5, 8 ἡμέρας ἐξηκολούθει νὰ πηγαίνῃ, ὁπότε ἀπελπισθεὶς πλέον ὁ ἄνθρωπος ἠναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν οἰκογένειάν του καὶ νὰ ἀπέλθῃ.

§357Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βλέπω, κ. συνάδελφε, ὅτι δὲν ἔχετε ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς καταστάσεως. Νομίζετε ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ διατάξῃ· πάρετε αὐτὸν καὶ διώξετε ἐκεῖνον. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπιβλέπει τοὺς ὀργανισμούς, τὸν αὐτόνομον ὀργανισμὸν τῶν κρατικῶν σιδηροδρόμων καὶ τὰς Ἑταιρείας. Θὰ συστήσῃ, θὰ συμβουλεύσῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζετε· νὰ βγάλῃ διαταγὰς πάρετε αὐτὸν καὶ διώξετε ἐκεῖνον.

§358Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργέ, ἰσχυρίζεσθε ὅτι τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κράτους ὅπως ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς κενὰς θέσεις οἱ ἀπεργήσαντες, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε, δὲν θὰ ἐτήρουν αἱ Ἑταιρεῖαι. Τότε δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω δὲν κατέχετε ἐπαξίως τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατέχετε. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν ἔχετε αὐτὴν τὴν ἰδέαν· διότι, ἂν μᾶς ἀφήνατε νὰ ἐξασκήσωμεν τὸν ἔλεγχον προχθές, θὰ σᾶς ἀπεδεικνύομεν ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἐπανῆλθον εἰς τὰς θέσεις των, διότι ὡρισμέναι Ἑταιρεῖαι ὀργιάζουν κομματικῶς.

§359Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε πρόεδρε, αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν εἰς τὸν Τύπον ἦσαν ἀρκετὰ σαφεῖς. Εἴπομεν ὅτι δὲν θὰ ἀπολυθῶσιν οἱ προσληφθέντες καὶ προσενεγκόντες ὑπηρεσίας εἰς τὰς τόσον κρισίμους στιγμάς, ἐκτός—προσέθεσα—ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἀνθρώπων ἀνικάνων τελείως. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Χαβίνης πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν ὅτι προσῆλθεν εἷς θερμαστὴς καὶ ἀποδεικνύεται ὅτι δὲν εἶναι θερμαστής. Ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ εἶναι ὀλίγοι. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς λοιποὺς εἴπομεν ὅτι θὰ ἐξασκήσωμεν πᾶσαν ἡμῶν τὴν ἐπιρροὴν ὅπως περιορισθῇ εἰς τὸ ἐλάχιστον δυνατὸν ὅριον ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ παραμείνουν ἐκτὸς θέσεως. Τοῦτο σημαίνει τὸ ἑξῆς· ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι μία θέσις κενὴ καὶ ὅμως νὰ μὴ ἐπανέλθῃ εἷς ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο κατὰ τὴν σειρὰν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν παρὰ νὰ διατηροῦν τὰς Κυβερνήσεις τὰς Ἑλληνικὰς ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς γενικῆς ἀπεργίας· διότι καὶ ἀφ’ ἧς ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν Ἐξουσίαν δὲν ἔκαμαν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ μᾶς ἀπειλοῦν ὅτι θὰ ἀπεργήσουν.

§360Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, ἡ ἔννοια τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας ἐπηκολούθησεν ἡ ψῆφος ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως τότε, ποία ἦτο; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε ἐδήλωσεν ὅτι οἱ προσληφθέντες ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἀπολυθοῦν καὶ ὅτι εἰς τὰς κενὰς θέσεις θὰ ἐπανέλθουν οἱ ἀπολυθέντες, θὰ συστήσῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις ὅπως εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκτὸς θέσεως, διότι ἐπρόκειτο ἄλλως τε νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἓν Διάταγμα περὶ περιορισμοῦ τῶν θέσεων. Αὐτὴν τὴν ἔννοιαν εἶχον οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§361Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας.

§362Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἦτο δὲ ὁμολογουμένως οὐχὶ ἄξιον τῆς σημερινῆς ἐποχῆς τὸ νὰ θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ μίαν ἐπιλογὴν μεταξὺ τῶν ἀπεργησάντων, μεταξὺ τῶν δηλούντων φιλίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τῶν μὴ δηλούντων φιλίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§363Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην ὅτι κατέχοντες τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὸ νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ κόμμα. Αὐτὸ εἶναι γνωστὸν ὅτι μετερχόμεθα ἐκβιασμοὺς διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐνισχυθῶμεν κομματικῶς. Εἰς αὐτὸ λοιπὸν δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω, διότι καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ ἡ Συνέλευσις εἶναι κριταί. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, ἂν εἶναι δίκαιον εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχὴν νὰ μείνουν ἔξω τῶν θέσεων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔκαμον τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ ἀπειλοῦν τὰς Κυβερνήσεις καὶ νὰ τὰς ἀναγκάζουν ἐνίοτε πρὸ τοῦ χάους εἰς τὸ ὁποῖον ἐνόμιζον ὅτι θὰ τὰς ἔρριπτον, νὰ ὑποχωροῦν. Νὰ μείνουν ἔξω τοιοῦτοι ἄνθρωποι διὰ νὰ ἡσυχάσουν καὶ οἱ λοιποί. Ἂν αὐτὸ εἶναι δίκαιον ἢ ὄχι, θὰ κρίνῃ ἐπίσης ἡ Συνέλευσις. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε αὐτὸ εἶναι ἐπερώτησις, κ. πρόεδρε, καὶ βλέπω ὅτι κατὰ μίαν μέθοδον νέαν παρενθετικῶς προβάλλονται ἐπερωτήσεις κατὰ τὴν συζήτησιν ἄλλων θεμάτων.

§364Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, μὲ ἐπεσκέφθησαν ὑπάλληλοι ὡρισμένης Ἑταιρείας, ὑπάλληλοι ἔχοντες ὑπηρεσίαν 20 καὶ 25 ἐτῶν, οἱ ὁποῖοι ζητοῦν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰς μὴ συμπληρωθείσας θέσεις των καὶ μοὶ ἐδήλωσαν ὅτι ὡρισμένοι σύμβουλοι τῆς μεγάλης αὐτῆς σιδηροδρομικῆς Ἑταιρείας ....

§365Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τῆς Πελοποννήσου.

§366Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .... δὲν τοὺς ἐπαναφέρουν εἰς τὰς θέσεις των καὶ προσλαμβάνουν ἄλλους συνυπηρετήσαντας καὶ συμπολίτας αὐτῶν, κομματιζόμενοι εἰς βαθμὸν μὴ ἐπιτρεπόμενον ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἀξιοπρεπείας οἱουδήποτε κόμματος. Ταῦτα μοὶ ἀνεκοίνωσαν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Δὲν γνωρίζω τὰ ὀνόματά των, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔκαμα τὴν δήλωσιν αὐτὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν, θὰ μάθω τὰ ὀνόματα καὶ θὰ τὰ φέρω.

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλύτερον θὰ ἦτο νὰ φέρητε τὰ ὀνόματα καὶ ἔπειτα νὰ κάμητε τὴν δήλωσιν.

§368Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐνόμιζον, ὅταν ἀπεφασίσθη νὰ συζητηθῇ ἀπόψε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὅτι θὰ ἀνεπτύσσετο κεφαλαιωδῶς τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ὁποῖο νομίζω ὅτι περιστρέφεται εἰς δύο ἢ τρία μεγάλα σημεῖα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἐξαρτᾶται ἡ λύσις αὐτοῦ, ἤτοι: Πρῶτον νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κατὰ πόσον ἡ διαχείρισις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπὸ μιᾶς τοιαύτης Ἐπιτροπῆς ηὐδοκίμησε καὶ ἀκολούθως ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἕτερον κεφαλαιῶδες ζήτημα τὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν, τὸ ὁποῖον μόνον ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης διαθέσεως τῶν μουσουλμανικῶν περιουσιῶν θὰ λυθῇ. Αὐτὰ εἶναι τὰ δύο κεφαλαιώδη ζητήματα. Καὶ τὸ τρίτον ζήτημα εἶναι κατὰ πόσον τὰ ἄλλα κρατικὰ ὄργανα, αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε συνεργαζόμενοι οἱ τρεῖς αὐτοὶ συντελεσταὶ νὰ δώσωσι τὴν ὁριστικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Ὅλαι δὲ αἱ λεπτομέρειαι αὐταί, αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς παρατάσσονται, τὸ ἂν διορίζωνται καὶ ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ διορίζωνται οἱ ἀπεργοί, ἠδύναντο καὶ εἰς ἄλλην συζήτησιν νὰ ἐξετασθῶσι.

§369Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον διότι μοὶ ἔκαμε θεωρίαν τῶν θεμάτων τῶν κυριωτέρων καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι ἔχω γνῶσιν αὐτῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀναφορικῶς πρὸς τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν τῶν προσφύγων αὕτη δὲν εὑρίσκεται εἰς καλὴν κατάστασιν εἰς οἵαν ἔπρεπε νὰ εὑρίσκηται. Εἴτε διότι πταίει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἴτε διότι πταίει τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως· ἢ οὕτως ἢ ἄλλως. Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἀστικῶς δὲν ἐστεγάσθησαν, διότι καὶ τουρκικὰ κτήματα κατέχονται παρανόμως καὶ οὔτε ἐδόθησαν ἰδιαίτερα οἰκήματα διὰ νὰ στεγασθῶσιν. Ἐπίσης κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως χρειάζονται 30,000 σπίτια διὰ νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες. Καὶ ὅταν πρὸ ἡμερῶν ὡμίλει ὁ κ. συνάδελφος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔθιξε τὰ οἰκονομικὰ τῶν προσφύγων εἰπὼν ὅτι ἀληθῶς καθ’ ὅλην τὴν διαδρομὴν ἡμῶν εἴδομεν κλουβιὰ ἀντὶ οἰκιῶν καὶ ἐγεννήθη ἡ συζήτησις πῶς ἐδέχθη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐγερθῶσι τοιαῦτα οἰκήματα. Ἐξητάσαμεν καὶ ἐλάβαμεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως τὴν πληροφορίαν ὅτι σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀνέλαβε νὰ κάμῃ αὐτὰ τὰ ἀγροτικὰ σπίτια 10,000, σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν εὑρίσκεται ἐν τάξει. Ἡ Ἑταιρεία λέγει ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ πταίει ἂν δὲν ἔφερε καθ’ ὁλοκληρίαν ὡς ἔπρεπε τὰ οἰκήματα ταῦτα. Ἡ Ἑταιρεία ἡ ποία ἀνέλαβε νὰ ἀνεγείρῃ τὰ 10,000 αὐτὰ οἰκήματα ἐζήτησεν ἐξ ἀρχῆς νὰ τὰ ἀνεγείρῃ καὶ νὰ δώσῃ εἰς κάθε γεωργὸν πρόσφυγα τὸ κλειδὶ διὰ νὰ ἔμβῃ μέσα. Ἔρχεται ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ λέγει ὅτι θὰ κάμῃς μόνον τὰς θεμελιώσεις, θὰ βάλῃς σκελετούς, θὰ βάλῃς ἕνα παράθυρον καὶ τὰ ἄλλα θὰ τὰ κάμω ἐγὼ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Τί εἶχε συμβῆ; Ἐν τῷ μεταξὺ ἦσαν ἀπησχολημένοι οἱ πρόσφυγες εἰς ἀγροτικὰς ἐργασίας, ἄλλοι δὲ ἦσαν ἀσθενεῖς ἀπὸ πυρετοὺς καὶ δὲν κατώρθωσαν ὅλοι νὰ τὰ ἐπισκευάσουν. Καὶ ἐρωτῶ· πῶς ἡ Ἑταιρεία ἐνόμισεν ὅτι οἱ πρόσφυγες θὰ τὰ ἀπετελείωνον καὶ ἀφῆκε τὰ σπίτια σὰν σκελετοὺς διὰ νὰ ἀποθάνωσιν ἀπὸ τὸ ψῦχος οἱ πρόσφυγες.

§370ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἡ Ἑταιρεία λῃστρική.

§371Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ τὴν λέγω δὶς λῃστρικήν, ἀλλὰ μᾶς παρουσίασε τὰ συμβόλαια, τὰ ὁποῖα λέγουν αὐτά. Ἐγὼ θὰ ἔλεγα ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἴτε μὲ αὐτὴν τὴν Ἑταιρείαν εἴτε μὲ τὴν ἄλλην θὰ ἔπρεπε νὰ παραδώσῃ τὰ σπίτια εἰς τοὺς πρόσφυγας μὲ τὸ κλειδί.

§372Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἠθέλατε ἄλλα 40 ἑκατομμύρια ἀκόμη.

§373Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως συνοίθρισεν ὅλα τὰ ὑλικὰ εἰς τὸ πεδίον τοῦ Ἄρεως τῆς Θεσσαλονίκης καὶ δὲν τὰ μετέφερεν εἰς τοὺς συνοικισμοὺς καὶ ἐσήποντο. Ἔπρεπεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ τὰ μεταφέρῃ ἐγκαίρως καὶ ἔπρεπε νὰ ἀναθέσῃ ὄχι εἰς τὴν λῃστρικὴν Ἑταιρείαν, ἀλλ’ εἰς ἐργολάβους μικροὺς ὥστε νὰ κατασκευασθῶσι τὰ σπίτια ταῦτα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ ἔκαμεν. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων.

§374Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰς 2 νὰ διακόψωμεν, διότι δυστυχῶς αὔριον ἔχω ἐργασίαν μεγάλην.

§375Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Καὶ ὁ νόμος 1196, ὁ ὁποῖος ἠδράνησε, καὶ τὸ ἄρθρον 96, τὸ ὁποῖον ἐτέθη ὡς ἐτέθη, καὶ πλεῖστα ὅσα ἄλλα εὕρισκον τὸν κόσμον τὸν προσφυγικὸν ἐν ἀναστατώσει καὶ ἐν ἐρεθισμῷ. Οἱ εἰδικοὶ ὑπάλληλοι ἀπελύθησαν καὶ οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐπίσης οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι ἀπελύθησαν καὶ οὐδεμία πρόνοια περὶ αὐτῶν ἐλήφθη. Εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν κατ’ ἐπανάληψιν παρεπονέθησαν διὰ τὴν κατάργησιν τῶν ὑποδιοικήσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔγιναν ἐν τάξει. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως βλέπει τί ὑποφέρει ὁ κόσμος. Διὰ ταῦτα πάντα, κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος δώσας εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην καὶ ἀναμείνας τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως αὐτοῦ, ἡ ὁποία δὲν ἐβελτιώθη, θεωρεῖ ὑπεύθυνον τὴν Κυβέρνησιν.

§376Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ παραμείνω ἐπὶ πλέον. Θέλετε νὰ συνεχίσωμεν τὴν Παρασκευὴν καὶ τὸ Σάββατον; Αὔριον ὅμως θὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία, διότι εἶναι ἐπείγοντα νομοσχέδια. Ἐγὼ εἶμαι πρόθυμος νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραμείνω.

§377Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ὁμιλήσουν πολλοί, ὡς καὶ ὁ συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἀπετέλεσε μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ παρηκολούθησεν ὅλας τὰς λεπτομερείας τὰς ὁποίας θὰ ἀναπτύξῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§378ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 25 ἐγγεγραμμένοι.

§379Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ νομίσῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἐφέραμεν τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν διὰ νὰ τὴν καταπονήσωμεν ἢ νὰ τὴν ἐμποδίσωμεν ἀπὸ ἄλλην ἐξ ἴσου σοβαρὰν συζήτησιν. Κάμνω αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν.

§380ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται αὐτά.

§381Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ ὡς ἀρχηγὸς τῆς ἀνεξαρτήτου προσφυγικῆς ὁμάδος, ἐνῷ σεῖς ὁμιλεῖτε ὡς μονάς. Λέγω λοιπὸν ὅτι προχθὲς ὅταν ἐγένετο συζήτησις περὶ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅτι δεδομένου ὅτι ἡ συζήτησις δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τελειώσῃ τὴν Τετάρτην, εἶχε ληφθῆ ἡ ἀπόφασις κατὰ πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ, ὅπως συνεχισθῇ καὶ τὴν Πέμπτην.

§382Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι διὰ τὴν Πέμπτην.

§383Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν κ. κ. συναδέλφων.

§384ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§385Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον θὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία.

§386Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχῃ τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἐμεσολάβησαν σοβαρὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν νὰ μετατρέψωμεν τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν...

§387Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις.

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπόφασις δὲν ἐλήφθη.

§389Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι τὰ πρακτικὰ λύουν τὸ ζήτημα. Ἐγένετο πρότασις ὅπως συνεχίσωμεν τὴν Δευτέραν, καὶ ἐγὼ εἶπον ἁπλούστατα ἀντὶ νὰ συζητήσωμεν τὴν Δευτέραν, νὰ συζητήσωμεν τὴν Τετάρτην, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι δὲν ἤθελε περατωθῆ ἡ συζήτησις, τότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συνεχίσωμεν καὶ τὴν Πέμπτην. Καὶ αὐτὸ ὄχι ὡς ἀπόφασις.

§390Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ εἶπον· τὴν Τετάρτην θὰ ἀποφασίσωμεν πότε θὰ συνεχίσωμεν.

§391Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Παρακαλῶ νὰ φέρουν τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ νὰ τὰ ἀναγνώσωμεν.

§392Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴν νὰ συνεχίσῃ τὴν γνώμην του καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν δὲν πρέπει αὔριον νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις.

§393Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι ἔχει ἀπολύτως ἐπείγουσαν νομοθετικὴν ἐργασίαν μὴ ἐπιδεχομένην ἀναβολήν, κατὰ τί τὸ ζήτημά σας θὰ μειωθῇ;

§394Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ Σάββατον καὶ τὴν Κυριακὴν ἀκόμη.

§395Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὴν Κυριακὴν γίνεται ἔναρξις εἰθισμένη ἑνὸς Παμπροσφυγικοῦ Συνεδρίου, εἰς τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παρευρισκώμεθα.

§396Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθοῦν μερικὰ νομοσχέδια.

§397Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Θὰ φύγωμεν καὶ ἂς γίνῃ ἄνευ ἡμῶν ἡ συζήτησις.

§398Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως ὅτι μὲ μίαν ἀκόμη συνεδρίασιν δὲν τελειώνει τὸ ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ τελειώσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φαντάζομαι εἶναι τοῦτο· νὰ ἀρχίσωμεν αὔριον τὴν συνεδρίασιν εἰς τὰς 4½ καὶ πρὸ τοῦ γεύματος νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τελειώσωμεν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ μετὰ τὸ γεῦμα νὰ συνεχίσωμεν τὸ προσφυγικόν.

§399Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι· ἀφοῦ τελειώσωμεν πρῶτον τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§400Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὴν Παρασκευὴν ἐπίσης πρέπει νὰ τελειώσωμεν τὸ τμῆμα τοῦ Συντάγματος τὸ ἀφορῶν τὴν Βουλήν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Καφαντάρης. Νομίζω ὅτι, ἂν συνεννοηθῶμεν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, δυνατὸν νὰ τελειώσωμεν τὸ ζήτημα ἐντὸς μιᾶς ὥρας. Καὶ ἡ Παρασκευὴ κατὰ τὰ ⅔ μένει ὑπὲρ τῶν ἐπερωτήσεων. Τὸ ζήτημα τῆς Βουλῆς εἶναι ζήτημα ἡμισείας ὥρας καὶ ἀσφαλῶς τὸ Σάββατον συντεμνομένων τῶν ἀγορεύσεων θὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις. Αὐτὴ νομίζω ὅτι εἶναι ἡ καλυτέρα λύσις. Ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἀνεξαρτήτου ὁμάδος διὰ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἐλέγχου ὅτι δὲν ἐνδιαφέρονται καὶ ὅτι θὰ ἀγορεύσουν μόνον 2 ἐκ τῆς ὁμάδος, ὑπενθυμίζομεν εἰς τὸν κ. Μανουηλίδην ὅτι τὸ ζήτημα ἤχθη ἐν τῇ Συνελεύσει κατόπιν ἐπερωτήσεως πληρεξουσίων τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§401Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὸ εἶπον διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι καταπονοῦμεν τὴν Συνέλευσιν, ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ ἐγγεγραμμένοι, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδικήν μας παράταξιν.

§402Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ληφθῇ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, νομίζω ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς τέρμα.

§403Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀπολύτως ἀνάγκη αὔριον νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγγεγραμμένα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ ὑμᾶς, ἀπὸ τὸν περιορισμὸν τῶν ἀγορεύσεων τῶν ρητόρων, νὰ τελειώσωμεν τάχιστα τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, εἶναι δὲ πρόθυμος ἡ Κυβέρνησις νὰ συνεχίσῃ τὴν συζήτησιν μέχρι τῆς Τρίτης καὶ τῆς Τετάρτης ἀκόμη. Ἐπίσης δὲν ἔχει δυσκολίαν τὴν Παρασκευὴν νὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Παρακαλῶ ἐπίσης τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ ἀγορεύσουν τὸ Σάββατον διὰ νὰ ψηφισθοῦν καὶ τὰ σύνολα.

§404Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νὰ γίνῃ αὔριον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ καὶ μεθαύριον ἡ νομοθετικὴ ἐργασία.

§405Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· διότι πρέπει νὰ μεσολαβήσῃ μία ἡμέρα.

§406ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν εἴμεθα σύμφωνοι.

§407Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπανειλημμένως.

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§409Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο πρὸς τὴν Συνέλευσιν· ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ ἔχει ἀναβληθῆ ἐπανειλημμένως, ὅτι τὴν τελευταίαν φορὰν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς συνεζήτουν παρουσίᾳ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἂν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν Δευτέραν ἢ τὴν Τετάρτην καὶ ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς εἶπε νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν Τετάρτην καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐξαντληθῇ, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν Πέμπτην. Προέτεινε δὲ τοῦτο ὡς μίαν λύσιν συμβιβαστικήν. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶπε τίποτε τότε καὶ ἄρα ἔκαμε ἀποδεκτὴν τὴν πρότασιν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπὶ 7 μῆνας παραμένει εἰς τὴν Ἀρχὴν καὶ ἡ ὁποία ἔχει 7 νομοσχέδια προσφυγικὰ εἰς τὸ βάθος τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, τὴν τελευταίαν στιγμὴν δεικνύει εὐθιξίαν νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδια τὴν Πέμπτην. Ἡμεῖς ποιούμεθα τὴν δήλωσιν πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὅτι θὰ ἀποχωρήσωμεν, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ Συνέδριον τῆς Θεσσαλονίκης.

§410Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐφόσον οἱ κ. κ. πρόσφυγες πληρεξούσιοι εἶναι ἀνάγκη νὰ παρευρεθῶσιν εἰς τὸ Συνέδριον, θὰ προέτεινον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ αὔριον καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία νὰ γίνῃ τὴν Παρασκευήν.

§411Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Τί θὰ γίνῃ λοιπόν;

§412Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξαντληθῇ ἡ Ἡμερησία Διάταξις καὶ κατόπιν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ, τὴν δὲ Παρασκευὴν θὰ ἔχωμεν «Σύνταγμα».

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§414ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§415ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὔτη τὴν 4.30′ μ. μ. τῆς σήμερον. (Ὥρα 1.50′ π. μ.)