1925.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 166

Σάββατον 28 Μαρτίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικά).

§2Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ζητῶ ἐτησίαν μόνον ἀναβολὴν διὰ τοὺς φοιτητάς. Εἶπον ὅτι οἱ τελειόφοιτοι τῶν γυμνασίων καὶ ὅλοι οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου πρέπει νὰ τύχωσιν ἀναβολῆς, εἰς τὸ μέλλον ὅμως νὰ τυγχάνωσιν ἀναβολῆς μόνον οἱ τελειόφοιτοι τῶν γυμνασίων καὶ οἱ τριετεῖς καὶ τετραετεῖς τοῦ Πανεπιστημίου. Παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ.

§3Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Παρακαλῶ, κατὰ τὴν χθεσινήν μου ἀγόρευσιν νὰ διορθωθῇ ἓν λάθος, διότι ὅπως εἶναι τώρα εἶναι ἀκατανόητον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ διορθωθέντα κυροῦνται. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ ἀπόστρατος ὑπολοχαγὸς Κ. Ἀθανασίου αἰτεῖται τὴν ἐπαναφοράν του εἰς τὸ στράτευμα. — Τὸ Πρωτοδικεῖον Ἡρακλείου ὑποβάλλει αἴτησιν περὶ ἠθικῆς καὶ ὑλικῆς βελτιώσεως τοῦ δικαστικοῦ Σώματος. — Ἡ κοινότης Μπαϊρακλῆ παρακαλεῖ ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἀπόφασις περὶ καταργήσεως τῆς ὑποδιοικήσεως Καϊλαρίων. — Οἱ οἰκογενειάρχαι δημοδιδάσκαλοι ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Παλαιοκάστρου διαμαρτύρεται κατὰ τῆς μελετωμένης φορολογίας τοῦ καπνοῦ ὑπὲρ τοῦ ταμείου ἐργατῶν. — Ἡ ἐν Κρήτῃ ἱεραρχία ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὸ ζήτημα τῆς περιουσίας τῶν μοναστηρίων κλπ. — Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Κομοτινῆς διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν περὶ καταργήσεως τοῦ Ἐφετείου Θράκης. — Οἱ ἐν Χαλκίδι δικασταὶ παρακαλοῦσιν ὅπως αὐξηθῶσιν αἱ μηνιαῖαι αὐτῶν ἀποδοχαί. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ Ἠλείας παρακαλοῦσιν ὅπως ἀγορασθῶσιν ἀμέσως τὰ πλεονάσματα τοῦ σταφιδοκάρπου. — Οἱ καπνεργάται Σιατίστης αἰτοῦνται τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐλευθέρας ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν». — Ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργὸς διαβιβάζει ἔγγραφον τοῦ εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Πατρῶν ζητοῦντος τὴν παροχὴν ἀδείας πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Γ. Θούα. — Ἡ ἐπὶ τῆς Κεντρικῆς καὶ Τοπικῆς Διοικήσεως κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῆς περὶ δήμων καὶ κοινοτήτων νομοθεσίας». — Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀναγραφῆς δαπάνης δραχ. 30.872.75 ὀφειλομένων εἰς τὴν Ἑταιρείαν ΣΠΑΠ». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνακλήσεως εἰς τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν καὶ μεταφορᾶς των εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Ἀλαβάνος, Α. Δαργέντας καὶ Β. Καραπάνος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 περὶ ἐνοριακῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καταθέτει τὰς μεταβολὰς εἰς τὸν ὑπὸ ψήφισιν τελοῦντα Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1924–1925. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ὁ κ. Π. Μαζαράκης ἔχει τὸν λόγον ὅπως ἀνακοινώσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς μεταβάσης εἰς τὴν Μακεδονίαν.

§5Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἡ κατ’ ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως μεταβᾶσα εἰς Θράκην καὶ Μακεδονίαν Ἐπιτροπὴ καταθέτει σήμερον τὴν ἔκθεσίν της. Ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν πλήρη σύμπνοιαν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους μεταξὺ πάντων τῶν μελῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἐπιτροπήν. Ὡς πρὸς τὴν διατύπωσιν ὅμως τῆς ἐκθέσεως ἐπῆλθε μικρά τις διαφωνία ἐπί τινων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς ἀνακοινώσω.

§6Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἀπὸ τίνας ἀπηρτίζετο ἡ Ἐπιτροπή;

§7Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὸν κ. Ἐμμανουηλίδην πληρεξούσιον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὸν κ. Φίλανδρον, πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης, τὸν κ. Ἀνδρεάδην, πληρεξούσιον Δράμας, τὸν κ. Χατζηκυριακοῦ πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης, καὶ ἐμέ. Ἡ πρώτη ἐντύπωσις ἐκ τῆς ἐπισκέψεώς μας εἶναι ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀληθοῦς ἀναδημιουργίας, τὸν σπουδαιότερον συντελεστὴν τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ ἡ ἀδάμαστος προσφυγικὴ ψυχή, τῆς ὁποίας ὁ ἐθνικὸς πόνος εὑρίσκει τὴν δέουσαν ἀπήχησιν εἰς τὴν καρδίαν τοῦ φιλοπάτριδος Μακεδονικοῦ λαοῦ. Αἱ μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων διαφοραί, αἱ ὁποῖαι κυρίως ὑπηγόρευσαν τὴν σύστασιν τῆς Ἐπιτροπῆς, διεπιστώθη ὅτι δὲν ὠφείλοντο εἰς ψυχικὰς ἀντιθέσεις, ἀλλ’ εἰς συγκρούσεις οἰκονομικῶν συμφερόντων ἰδίως, ἕνεκα τῆς στενότητος τῆς γῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως τῆς στέγης, συνετέλεσε δὲ πρὸς τοῦτο ἡ ἔλλειψις τοπογραφικῶν συνεργείων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ διαταχθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ πρὸς διανομὴν τῶν γαιῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ μετέβη καὶ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον μεγάλαι ἀντιθέσεις, πρὸς κατευνασμὸν τῶν ἀντιθέσεων διὰ συμβιβαστικῶν λύσεων.

§8Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ποῦ μετέβη ἡ Ἐπιτροπή;

§9Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἡ ἐπίσκεψις ἦτο διὰ τὴν Μακεδονίαν, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν καλὸν μόλις ἐφθάσαμεν εἰς Θεσσαλονίκην νὰ τὴν ἐπεκτείνωμεν καὶ μέχρις ἀπωτάτου ὁρίου τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης, μέχρις Ἀλεξανδρουπόλεως. Διὰ τὸ ἐπὶ μακρὸν ἀπασχολῆσαν καὶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν Τύπον περιλάλητον πλέον ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ διὰ πλειονοψηφίας τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκρίθη ὅτι ἡ θέσις ἥτις ὡρίσθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἐποικισμοῦ δὲν εἶναι ἡ ἐνδεδειγμένη διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Νέας Πάφρας. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο διετυπώσαμεν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκτὸς τοῦ κ. Ἐμμανουηλίδου διαφωνήσαντος καὶ σημειώσαντος τοὺς λόγους τῆς διαφωνίας του. Οἱ λόγοι τῆς διαφωνίας του ἦσαν τὸ μὲν ὅτι ἡ θέσις ἡ προτεινομένη παρὰ τῆς πλειονοψηφίας ὑπέκειτο εἰς τὸν καύσωνα, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ὅλαι αἱ πόλεις ὑπόκεινται καὶ εἰς τὸν καύσωνα καὶ εἰς τὰς βροχὰς καὶ ὅτι εἶναι πλησίον εἰς ἕλη καὶ ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος θέσις διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν καπνῶν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι οὐσιώδη τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα διὰ τὰ ὁποῖα ὁ ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Φίλανδρος ἔχων ὑπογράψει τὴν πρώτην ἔκθεσιν ὑπέγραψε καὶ τὴν δευτέραν, λέγων ὅτι ἐπείσθη ἐκ νεωτέρων πληροφοριῶν. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ μειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς περιλαμβάνονται εἰς τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἔστειλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ποντίων. Δὲν ὡρμήθη ἀπὸ κανὲν αἴσθημα προτιμήσεως τῶν γηγενῶν ἀπέναντι τῶν προσφύγων· ἀπεναντίας ἔχω λόγους νὰ ἐξάρω ἰδιαιτέρως τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ποντίων, τοὺς ὁποίους γνωρίζομεν καὶ σήμερον τίνας ὑπηρεσίας προσφέρουσιν εἰς τὸ μέτωπον, ὅπου οἱ ὀρεσίβιοι ἐξ αὐτῶν ἀνθίστανται κατὰ τῶν διαφόρων ἐπιδρομῶν τῶν κομιτατζήδων καὶ δι’ αὐτὸ εἰς ἄλλην περιφέρειαν τῆς Δράμας, ὅπου κτίζονται δύο συνοικισμοὶ μεγάλοι, ὁ εἷς φέρει τὸ ὄνομα Νέας Κρώμνας, εἰς τὴν ὁποίαν ἦσαν προωρισμένοι νὰ ἐγκατασταθῶσιν ὄχι μόνον Πόντιοι, ἀλλὰ καὶ Μικρασιᾶται καὶ Καππαδόκαι, καὶ τὴν ὁποίαν παρεδώσαμεν ὁλόκληρον πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν Ποντίων. Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπρότεινε διὰ τὸν ἐποικισμὸν τοῦ χωρίου τῆς Νέας Πάφρας εἰς τὸ Ἰτζὶρ–Τσεσμέ, 3–4 χιλιόμετρα ἀπέχον ἀπὸ τὴν σημερινὴν θέσιν τῆς ἐγκαταστάσεως, χωριζόμενον δι’ ἑνὸς χειμάρρου καταλληλοτάτου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐκηρύχθησαν καὶ ὁ γενικὸς διοικητὴς κ. Καναβὸς καὶ ὁ Μητροπολίτης Σερρῶν, καταγόμενος ἐκ Πάφρας. Οἱ πρόσφυγες ἰσχυρίζονται ὅτι πολλοὶ τίτλοι, οἱ ὁποῖοι μετεκομίσθησαν ἐδῶ καὶ οἱ ὁποῖοι παρεδόθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, εἶναι πλαστοί. Παρακαλῶ θερμότατα τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ τὴν ταχυτέραν ἐξέλεγξιν καὶ τὴν αὐστηροτάτην καταδίωξιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιάζουν πλαστοὺς τίτλους. Ἡ ὁριστικὴ ὅμως ἐξομάλυνσις τῶν διαφορῶν προβλέπομεν ὅτι δὲν θὰ συντελεσθῇ, ἂν δὲν ληφθῶσι τὰ κάτωθι μέτρα (ἀναγινώσκει): «Ἄμεσος καὶ πάσῃ θυσίᾳ καταρτισμὸς τοπογραφικῶν συνεργείων πρὸς καθορισμὸν τοῦ κλήρου ἑνὸς ἑκάστου». Ὀλίγα τοπογραφικὰ συνεργεῖα ἠδύναντο νὰ ἀποσπασθῶσιν εἰς τὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ὅπως ἐντὸς βραχέος χρόνου καὶ διὰ δαπάνης ὀλίγων ἑκατομμυρίων καὶ ἐκ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου ἐν μέρει λύσωσι τὸ ζήτημα. Κατάργησις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, λαμβανομένης ἐκ παραλλήλου μερίμνης περὶ ὁμαδικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων εἰς βοσκοτόπους. Πλήρης ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Καταδίωξις τῶν κατεχόντων ἀνταλλαξίμους γαίας, διότι δυστυχῶς πλεῖσται ὅσαι ἔχουσι καταληφθῆ παρανόμως. Συντονισμὸς πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς στεγάσεως. Παρὰ τὰς ἀτελείας τὰς ὁποίας παρουσιάζει εἴς τινας ἀγροτικοὺς συνοικισμοὺς καὶ τὴν βραδύτητα τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, τὸ ἔργον βαίνει ὁπωσοῦν κανονικῶς, ἀνεγείρονται πλεῖστοι συνοικισμοὶ καὶ οἱ στεγαζόμενοι ὑπὸ σκηνὰς εἶναι πλέον ἐλάχιστοι.

§10Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῶν συνοικισμῶν οἱ ὁποῖοι ἔπεσαν ἐν τῷ μεταξὺ ἔχετε νὰ εἴπητε τίποτε;

§11Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὴν ὑπόμνησιν. Ἀπὸ 3 μηνῶν ἤρχισε γενομένη καλυτέρα ἡ ἐργασία, διότι πρὶν ἐγένετο ἀτελεστάτη. Εὑρίσκω δὲ οὐσιώδη ἔλλειψιν ὅτι πολλὰ ζητήματα ἐλύοντο ἐδῶ, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ λυθῶσιν ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην.

§12Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖοι εἶναι ὑπεύθυνοι διὰ τὴν ἀτελῆ κατασκευήν;

§13Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Οἱ ἐργολάβοι· διότι ἐδόθησαν πολλὰ ἔργα ἄνευ δημοπρασίας. Κηρύσσομαι ἐναντίον τοῦ ἐπείγοντος καὶ τοῦ ἄνευ δημοπρασίας, διότι πολλοὶ ἐργολάβοι ἐφάνησαν ἀνάξιοι τῆς ἀποστολῆς, τῆς ἐθνικῆς, δύναμαι νὰ εἴπω.

§14Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀμελείας ἀσυγγνώστου πρέπει νὰ ζητηθῶσιν εὐθῦναι ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρεσπόνδησαν πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ καθήκοντος;

§15Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ διὰ πάσας τὰς καταγγελθείσας καταχρήσεις προέβην ἀπ’ εὐθείας εἰς καταγγελίας εἰς τοὺς ἁρμοδίους εἰσαγγελεῖς. Δυστυχῶς, κύριοι, πολλοὶ ἐκ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν, ἀντὶ νὰ ἐγκαθίστανται εἰς τὰς ἀγροτικὰς ἐκτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι προωρισμένοι, ἐγκαθίστανται εἰς τὰς πόλεις, πρᾶγμα ὅπερ δυσχεραίνει πολὺ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἀστικοῦ πληθυσμοῦ. Συνιστῶμεν ἰδιαιτέρως, ὅπως συντελεσθῇ ἐργασία, ὅπως ὅλοι οἱ γεωργοὶ μεταβῶσιν εἰς τὴν ὕπαιθρον χώραν. Οἱ μεθοριακοὶ πληθυσμοὶ εὑρίσκονται ὑπὸ ἐντελῶς ἰδιαιτέρας συνθήκας καὶ ἐπιβάλλεται μία κρατικὴ μέριμνα, πρὸ παντὸς δὲ διάθεσις ὑπὲρ αὐτῶν μεταφορικῶν ζώων καὶ ἔντασις τῆς κτηνοτροφίας. Ἰδιαιτέραν μορφὴν διὰ τὴν ἄλλην Μακεδονίαν ἀποτελεῖ ἡ Θράκη, λόγῳ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ἐπὶ μὴ ἀνταλλαξίμων γαιῶν. Εἰς πολλὰ σημεῖα παρατηρεῖται μεγίστη λειψυδρία καὶ χρειάζεται ἄμεσος ἀποστολὴ γεωτρυπάνων ἀτμοκινήτων, διότι ἀπειλεῖται ἡ ὕπαρξις ὁλοκλήρων συνοικισμῶν. Ἐπίσης ἔγκαιρος ἐφοδιασμὸς τῶν γεωργῶν δι’ ἀροτριώντων. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας, θὰ παραστῇ ἀνάγκη 30,000 ζώων μεγάλων καὶ 12,000 μικρῶν, ὥστε παραλλήλως πρὸς τὰς παραγγελίας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καταβάλλεται προσπάθεια προστασίας τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰς ὡρισμένα εἴδη. Ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις βαίνει ὁμαλῶς, ἐνῷ ἡ ἀστικὴ προχωρεῖ βραδέως. Τὸ πρόβλημα τῆς στεγάσεως εἶναι σοβαρώτατον, διότι σήμερον διαιτῶνται ὑπὸ ἀνθυγιεινοτάτας συνθήκας, εἰς τεμένη ὀθωμανικά, εἰς ἐκκλησίας, εἰς σχολεῖα, εἰς καπναποθήκας καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπου ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωσι μίαν στέγην. Ἐπιβάλλεται ἡ ταχυτέρα ἀποπεράτωσις ὅλων τῶν ἐκκρεμῶν, τῶν ἡμιτελῶν συνοικισμῶν καὶ ἡ ἀνέγερσις ἄλλων δέκα χιλιάδων τοὐλάχιστον ἀστικῶν οἰκιῶν. Ἡ καλυτέρα κατάστασις τῶν ἀστικῶν συνοικισμῶν παρατηρεῖται εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἰδιαίτατα δὲ εἰς τοὺς περὶ τὴν πόλιν συνοικισμούς. Τὰ κατὰ τόπους κρατικὰ ταμεῖα στεγάσεως, λόγῳ ἐλαττωματικότητος τοῦ ὅλου ὀργανισμοῦ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, δὲν κατορθώνουν νὰ ἀνταποκριθοῦν τελείως εἰς τὸν προορισμόν των. Ὀφείλω νὰ σᾶς κάμω μίαν παρένθεσιν· ὅτι ὡς πρὸς τὸ Ταμεῖον Στεγάσεως ἔχουν ἕνα τύπον οἰκιῶν ἀστικῶν, ὁ ὁποῖος, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, εἶναι κατακριτέος· κατασκευάζουν οἰκίας μὲ ἓν δωμάτιον, μαγειρεῖον καὶ ἀποχωρητήριον, δὲν ἠμπορῶ δὲ νὰ ἐννοήσω πῶς αὐτὰ εἶναι δυνατὸν νὰ περιλάβουν μίαν οἰκογένειαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι δι’ ἓν ἀνδρόγυνον ἢ μίαν χήραν, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ κάμνουν οἰκίας μὲ ἓν δωμάτιον, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ ὑγιεινῆς καὶ ἠθικῆς ἀπόψεως εἶναι κακαί, ἀφοῦ δαπανᾶται τὸ ἴδιον ποσόν, διότι κατασκευάζουν τοίχους παχυτάτους καὶ μὲ τὴν ἰδίαν δαπάνην θὰ ἠδύναντο νὰ γίνουν περισσότερα δωμάτια.

§16Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ποῖος ὑπέδειξε τὸ σύστημα αὐτό;

§17Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς στεγάσεως. Παρετηρήθη ἐπίσης τὸ ἄτοπον τῆς ἀποστολῆς ξυλείας ὑπὸ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, ἀκαταλλήλου διὰ τοὺς ἀνεγειρομένους συνοικισμοὺς καὶ δὴ διαστάσεων ἀσυμμέτρων, ὅπερ συνεπάγεται νέας δαπάνας εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ἀποκοπὴν τῆς ξυλείας καὶ τὴν συναρμολόγησιν, καὶ κατανάλωσιν χρόνου. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐφήρμοσεν ἐν Δυτικῇ Θράκῃ σύστημα ἀστικῆς οἰκοδομήσεως, ὅπερ κατὰ τὴν κρίσιν ἡμῶν ἐπέτυχεν ἐν πολλοῖς καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις ἐνεργείας διὰ τὸ μέλλον. Δηλαδὴ δίδει οἰκόπεδα μετὰ θεμελιώσεως ἁπλῆς διὰ τοὺς εὐπόρους, διὰ δὲ τοὺς ἐντελῶς ἀπόρους οἰκοδομοῦνται οἰκίαι ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι στοιχίζουν περὶ τὰς δέκα ἓξ ἕως δέκα ἑπτὰ χιλιάδας κατὰ μέσον ὅρον. Ὁ ἀστικὸς συνοικισμὸς εἰς τὴν Θράκην εἶναι ἄξιος ἰδιαιτέρας προσοχῆς καὶ νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἐπεκταθῇ καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν. Ὁ νόμος 3166, ὁ ὁποῖος ἀπέβλεπε κυρίως εἰς τὴν προσωρινὴν διάθεσιν τῶν ἀστικῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων ὑπὲρ τῶν ἀμέσων προσφυγικῶν ἀναγκῶν, δὲν ἀπέδωκεν ἀποτελέσματα, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, λόγῳ δυσχερειῶν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του, διότι εἰς ὡρισμένα κέντρα, ὅπως εἰδικῶς αἱ Σέρραι καὶ ἡ Καβάλλα, ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ δικαστής, ἀπασχολεῖται ἰδίως εἰς τὰ κύρια δικαστικά του καθήκοντα καὶ ἀπέχει ἀπὸ τοῦ νὰ συγκαλῇ τὴν Ἐπιτροπήν. Ἀτυχῶς πολλὰ ἀνταλλάξιμα οἰκήματα κατέχονται ὑπὸ δημοσίων ὑπαλλήλων ἢ στρατιωτικῶν. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω τοὺς ἁρμοδίους κυρίους Ὑπουργοὺς ὅπως λάβωσι πρόνοιαν περὶ ταχυτέρας ἐκκενώσεως παρὰ τῶν ὑπαλλήλων καὶ στρατιωτικῶν, διότι εἶναι μεγάλα οἰκήματα καὶ δύνανται νὰ περιλάβουν πολλὰς ἀστικὰς οἰκογενείας. Διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀραίωσις τοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἡ βαθμιαία ἀπόδοσις τῶν οἰκιῶν εἰς τοὺς πρόσφυγας, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνεγερθῶσι καὶ αὐτοτελεῖς προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ διὰ τῆς παραχωρήσεως δημοσίων οἰκοπέδων εἰς διαφόρους συνεταιρισμοὺς ἢ καὶ μεμονωμένως εἰς ἀκτήμονας, διότι εἴς τινα κέντρα, ὅπως ἡ Καβάλλα, ἡ Δράμα, τὸ Πράβι, σπανίζουν τὰ ἰδιωτικὰ οἰκόπεδα. Ἡ ἀπόδοσις τοῦ νόμου 3166 ὑπῆρξεν ἀτελὴς καὶ ὡς πρὸς τὰ καταστήματα, καθότι ὅλα δὲν ἐπιδέχονται σύμπτυξιν. Εἰς τὴν Καβάλλαν ἐπῆλθε τὸ ἀδιαχώρητον· εἰς τὴν Δράμαν, εἰς τὰς Σέρρας τὸ ἴδιον, διότι ἓν κατάστημα σχετικῶς μέτριον ὑποδιῃρέθη εἰς τέσσαρα καὶ πέντε τοιαῦτα. Ἡ κατὰ τόπους ἀνέγερσις εἰδικῶν ἀγορῶν θὰ ἦτο ἡ καλυτέρα λύσις, ὡς μελετᾶται τώρα εἰς τὴν Καβάλλαν, ἡ ἐπίσκεψις τῆς ὁποίας ἀπετέλεσεν ἰδιαίτερον κεφάλαιον τῆς ἐπισκέψεώς μας, διότι ἔχει ἑβδομήκοντα ἕως ὀγδοήκοντα χιλιάδας πρόσφυγας, ἐνῷ οἱ ἀνταλλάξιμοι Τοῦρκοι εἶναι ὀλίγαι σχετικῶς χιλιάδες. Πολλαὶ καπναποθῆκαι εἶναι πλήρεις ἀπὸ πρόσφυγας καὶ συνεχῶς ἰδιοκτῆται, ἔχοντες ἀνάγκην αὐτῶν, παραπονοῦνται, χωρὶς νὰ δύναται νὰ τὰς ἐκκενώσῃ τὸ Κράτος. Ἡ Ἐπιτροπὴ υἱοθέτησε τὴν ὑπὸ τῶν ὀργανώσεων τῆς πόλεως γενομένην πρότασιν ἀνεγέρσεως δύο ἀγορῶν ἐν Καβάλλᾳ διὰ συνδυασμῶν τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέδειξεν ἤδη εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Καβάλλα, πόλις μεγάλης σημασίας ἀπὸ πολλῶν ἐπόψεων, δὲν ἔτυχε δυστυχῶς ἀναλόγου μερίμνης πρὸς τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας καὶ τὰ ἀναφυόμενα σοβαρὰ ζητήματα. Διότι ὑπάρχει ἐν αὐτῇ συγκέντρωσις μεγάλων μαζῶν καπνεργατικοῦ κόσμου, ὑπάρχει ἀνεργία, πλήττουσα τὰς κατωτέρας ἰδίως τάξεις καὶ τοὺς ἀπολυθέντας ἐφέδρους, αἱ θλιβεραὶ συνθῆκαι τῆς στεγάσεως καὶ τῆς διαβιώσεως τῶν προσφυγικῶν μαζῶν, πάντα δὲ ταῦτα ἀπεργάζονται μίαν ἐπικίνδυνον κοινωνικὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν λῆψιν ταχυτάτων μέτρων εἰδικωτέραν διὰ τὴν Καβάλλαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐφιστᾷ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέρως ἐπὶ τῆς συντελουμένης βαθμηδὸν μεγίστης φθορᾶς τῶν ἀνταλλαξίμων ἀστικῶν κτημάτων, διότι δυστυχῶς εἰς οὐδὲν γραφεῖον ἀνταλλαγῆς ὑπάρχει τεχνικὸν τμῆμα διὰ τὰς ἀναγκαίας ἐπισκευὰς τῶν οἰκημάτων. Ἡ παροχὴ προκαταβολῶν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἀστῶν, ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης εἰς τὴν Τουρκίαν περιουσίας των, εἶναι ἀπαραίτητος. Τὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους διατεθέντα μέσα ὑπὲρ τῶν ἐπαγγελματιῶν δὲν διετέθησαν κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ἐπαγγελματικοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων, εἶναι δὲ καὶ ἀνεπαρκῆ καὶ ὡς ἐκ τούτου ὑπάρχει μεγάλη δυσφορία καὶ συνεχῆ παράπονα. Ἡ ὑγιεινὴ κατάστασις τῶν προσφύγων δὲν εἶναι καθόλου εὐχάριστος, ἂν καὶ ἀπὸ πέρυσιν ἐπῆλθε σχετικὴ βελτίωσις. Ἡ ἑλονοσία εἶναι σοβαρὰ μάστιξ ὅλων τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Δι’ αὐτό, ὡς προεῖπον, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ἐγίνοντο μερικὰ ἀποστραγγιστικὰ ἔργα, ἰδίᾳ πέριξ τῶν συνοικισμῶν τῶν πόλεων καὶ τῶν μερῶν ὅπου ὑπάρχουν συνοικισμοί. Ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀπὸ τοῦ χειμῶνας ἀκόμη, ἀποστολῆς μεγάλης ποσότητος κινίνης, διότι ἡ ἀποστελλομένη εἶναι ἀνεπαρκεστάτη. Ἡ Διεύθυνσις τῆς Δημοσίας Ὑγείας Μακεδονίας μᾶς ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Ἡ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Προνοίας ἀνεπαρκὴς ἀποστολὴ ἐπιδομάτων διὰ τὰς προσφυγικὰς ἀνάγκας, ἤρχισεν ὁπωσδήποτε νὰ βελτιοῦται, σκόπιμον δὲ θὰ ἦτο, ἂν ἐγίνετο μία γνωμοδοτικὴ Ἐπιτροπὴ πρὸς δικαιοτέραν διανομὴν τῶν διατιθεμένων εἰδῶν. Ἐπείγει ἡ ἀποστολὴ κλινοσκεπασμάτων καὶ μανδυῶν, ἀλλὰ νὰ μὴ σταλοῦν ἐφθαρμένοι, ὅπως ἐστάλησαν ἀτυχῶς πρὸ τριῶν μηνῶν, εἰς κατάστασιν τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ περιγράψω καὶ ὡς ἐξέθηκεν ὁ διευθυντὴς τῆς Ὑγείας κ. Ψαρᾶς εἰς ἐπίσημον ἔκθεσιν.

§18Χ. ΦΑΚΗΣ. Ὡς καινουργεῖς εἶχον ἀγορασθῆ;

§19Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ὡς μεταχειρισμένοι. Ἡ κατάστασις τῶν ὀρφανοτροφείων εἶναι ὁπωσδήποτε ἱκανοποιητική. Ὀφείλω νὰ ἐξάρω τὴν ἐπιμέλειαν τῶν διευθυντῶν τῶν ὀρφανοτροφείων, ἰδίως τῆς Ξάνθης καὶ τῶν Σερρῶν. Δυστυχῶς ὅμως ὑπάρχει μεγάλη ἔλλειψις κλινῶν. Σᾶς λέγω τὸ πρωτοφανὲς ὅτι εἰς ἕνα κρεββάτι κοιμῶνται δύο καὶ τρία ὀρφανά. Ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ ἀπὸ ἀπόψεως ἠθικῆς καὶ ὑγείας πόσον εἶναι τοῦτο ἀξιόμεμπτον. Ὡς πρὸς τὴν ἐπάρκειαν τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἡ Ἐπιτροπὴ παρετήρησεν ὅτι ὑπάρχουσι λειτουργοὶ οἱ ὁποῖοι περιποιοῦν τιμὴν εἰς τὸν κλάδον των, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πολλοὶ ἀνάξιοι τῆς ὑψηλῆς των ἀποστολῆς, οἱ ὁποῖοι ἐπιδεικνύουν ὄχι μόνον ἔλλειψιν γνώσεων καὶ εἰδικότητος, ἀλλὰ καὶ ἤθους. Πλείστους ὑπεδείξαμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀπολύσῃ ἀμέσως, ἄλλους νὰ μεταθέσῃ καὶ δι’ ἄλλους παρεκαλέσαμεν τοὺς ἁρμοδίους εἰσαγγελεῖς νὰ ἐπιληφθῶσι καταγγελιῶν ἐναντίον των. Ὑπάρχουν δυστυχῶς καὶ προϊστάμενοι ἐποικισμοῦ, οἱ ὁποῖοι κομματίζονται κατὰ τὸν ἀπαισιώτερον τρόπον εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ὑβρίζουσι καὶ ἀποπέμπουσι τοὺς πρόσφυγας, πολλαχῶς καταχρώμενοι.

§20ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀναφέρετε ὀνόματα.

§21Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Κατήγγειλα τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ Ἀλεξανδρουπόλεως, τὸν νομογεωπόνον τῆς Δράμας, τὸν μηχανικὸν τῆς Δράμας καὶ ἄλλους. Ἔχω πλήρη κατάλογον, τὸν ὁποῖον ἔστειλα εἰς τὰ διάφορα γραφεῖα, νομίζω δὲ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ μὴ ἀντικαθιστᾷ τόσον προχείρως ἐκείνους τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι παρῃτήθησαν διὰ διαφόρους λόγους ἢ ἀπηλλάγησαν, διότι καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν αὐτῶν βλέπομεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐξακολουθεῖ νὰ λειτουργῇ κανονικώτατα καὶ ἄνευ τόσων πολλῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων. Διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων ὑπῆρχε καὶ γενικὸς γραμματεὺς ἐν Μακεδονίᾳ, ὅστις ἐπῆρε τὸ αὐτοκίνητον τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἦλθεν εἰς Ἀθήνας.

§22Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν εἶναι σωστὸ αὐτό· αὐτὸς ἦτο εἰς Φλώριναν ὅταν ἔγραφον αἱ ἐφημερίδες ὅτι ἦλθεν εἰς Ἀθήνας.

§23Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος καὶ ἔγραψεν ὅτι ἔκαμε χρῆσιν βενζίνης ἰδικῆς του διὰ νὰ ταξιδεύσῃ... Εἶναι μεγίστη ἀνάγκη ὅπως ἀποσταλοῦν εἰς Μακεδονίαν καὶ Θράκην οἱ κράτιστοι τῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ νὰ κατατρίβωνται εἰς τὸ Κέντρον, δύνανται νὰ ὑπηρετήσουν ἐκεῖ. Ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἀνεκοίνωσεν ὅτι ὑπάρχουν πλεῖστοι ὑπάλληλοι εἰς τὸ Κέντρον, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τεχνικὴν ὑπηρεσίαν, αὕτη περιλαμβάνει τὰ τμήματα μηχανικῶν, ἀνοικοδομήσεως, κτηματογραφήσεως καὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι ἀνεπαρκής. Τὸ προσωπικὸν τῶν μηχανικῶν, ἐξαιρέσει ἐλαχίστων, εἶναι πρωτόπειρον, τὸ δὲ τῶν ἐργοδηγῶν ὑστερεῖ ἀπολύτως καὶ ἀριθμητικῶς καὶ ποιοτικῶς. Κτηματογραφικὴ ὑπηρεσία ἐλλείπει ἐντελῶς, εἰς δὲ τὸ ὑδραυλικὸν τμῆμα ὑπηρετεῖ εἷς καὶ μόνος ὑπάλληλος, χρησιμοποιούμενος διὰ τὴν ὕδρευσιν ὅλων τῶν συνοικισμῶν. Ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία ὑστερεῖ πολύ. Οἱ προϊστάμενοι τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐξασκοῦν καὶ τὸ ἔργον αὐτό, ἐνῷ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ διέθετε μὲ πρόσθετον ἐπιμίσθιον ὑπαλλήλους τινάς, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀνελάμβανον τὴν διαχείρισιν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἢ νὰ ἀνετίθετο αὕτη εἰς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους μὲ ἓν ἐπίδομα. Αἱ μεταφοραὶ τῶν εἰδῶν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ὑστεροῦν σοβαρῶς δι’ ἔλλειψιν βαγονίων, μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς αὐτῆς καταφεύγουν οἱ διάφοροι πρόσφυγες ἀπὸ τὰ ὀρεινὰ μέρη εἰς τοὺς πλησιεστέρους σιδηροδρομικοὺς σταθμοὺς περιμένοντες ὁλοκλήρους ἡμέρας, ὥστε νὰ ἔλθουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα δι’ αὐτούς. Τὴν ἐγκατάστασιν τῶν γεωργῶν δὲν τὴν παρακολουθεῖ γεωπόνος, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία γεωργικὴ κατεύθυνσις. Ὁ συντελούμενος ἐποικισμὸς εἶναι αὐτόχρημα ἐμπειρικός, σπανίως δὲ δίδεται εἰς τὸ Κράτος ἡ εὐκαιρία, ὅπως ἡ σημερινή, ἵνα ἐκ παραλλήλου μὲ τὸν ἐποικισμὸν ἐγκαινιάσῃ καὶ μίαν ὑγιᾶ γεωργικὴν πολιτικήν, ἥτις νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐντατικὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς Μακεδονίας. Ἡ ἀμπελουργία, ἡ καπνοκαλλιέργεια, ἡ σηροτροφία, ἡ δενδροκομία, ἡ συνεταιριστικὴ ἰδέα παρ’ οὐδενὸς καὶ εἰς οὐδένα διδάσκονται. Δὲν ὑπάρχει γεωργικὴ σχολή. Καὶ αὐτὴ ἡ ἱδρυθεῖσα παρὰ τῶν Τούρκων ἐν Θεσσαλονίκῃ ἔχει μεταβληθῆ εἰς ἐρείπια. Ὡς πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς ἀποστελλομένους ἐκεῖ ἤθελον παρατηρήσει ὅτι ἐπιβάλλεται μία ἰδιαιτέρα μέριμνα ὑπὲρ αὐτῶν διὰ τὰς ἰδιαιτέρας συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκονται ἐκεῖ. Θὰ συνίστων ἐξαιρετικῶς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους μίαν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν ὑπολογισμὸν τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὸ διπλάσιον μέχρι τριετοῦς διαμονῆς, ὥστε νὰ προσελκύωμεν τοὺς καλυτέρους ὑπαλλήλους. Ὡς πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν, μεταξὺ τῶν ἄλλων ζητημάτων τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπησχόλησαν εἶναι καὶ τὸ τῆς ἀνεγέρσεως διδακτηρίων. Ὁ κ. Χατζηκυριακοῦ, ἔχων εἰδικὰς γνώσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀπησχολήθη ἰδιαιτέρως, ὑπέβαλε δὲ καὶ σχετικὰς παρατηρήσεις. Ἡ Ἐπιτροπὴ παντοῦ ὅπου μετέβη, δὲν παρέλειψε νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὰς διαφόρους ἀρχάς. Δυστυχῶς ὑπάρχει μεγίστη ἔλλειψις σχολείων. Ὑπεβάλομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσεις τῶν οἰκείων ἐπιθεωρητῶν, ἐν αἷς ἐξεικονίζεται ἡ ὅλη ἐκπαιδευτικὴ κατάστασις καὶ ὑποδεικνύονται λεπτομερῶς τὰ πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς μέσα καὶ ποῦ ἐπιβάλλεται νὰ ἱδρυθῶσι σχολεῖα εἴτε ἐκ κληροδοτημάτων εἴτε καὶ ἐκ τῶν πόρων τοῦ Κράτους. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεκόμισε γενικῶς τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ συντελουμένη ἐργασία δὲν εἶναι εὐκαταφρόνητος. Παρουσιάζει πολλὰ φωτεινὰ σημεῖα, παρὰ τὰς δυσκολίας τὰς μεγάλας, καὶ τὰ σημεῖα αὐτὰ ὀφείλονται εἰς τὴν ἀφάνταστον ἐγκαρτέρησιν καὶ ζωτικότητα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος, περισυλλεγόμενος, ἔχει τὴν θέλησιν νὰ ἀποβῇ σημαντικώτατος παράγων τῆς ὅλης ἐθνικῆς ζωῆς. Θὰ εἶναι εὐχῆς ἔργον, καταλήγω, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσιζε, συμφώνως μὲ τὸν νόμον περὶ κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν, ὅπως κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν συστήσῃ διαφόρους Ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι νὰ μετέβαινον ἐπὶ τόπου εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ νὰ ἀντελαμβάνοντο ἐκ τοῦ πλησίον τὴν κατάστασιν. Νομίζω ὅτι θὰ ἦσαν μεγάλα τὰ ἀποτελέσματα, διότι δυστυχῶς οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, ἐκ κακῶς ἐννοουμένης ἀλληλεγγύης, ὑποστηρίζουν πλειστάκις ὑπαλλήλους ἀνεπαρκεῖς. Αὐτὸ τὸ μέτρον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ ἐποικισμοῦ, ἂν ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ μετέφερε τὸ κέντρον εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, διότι οὕτω θὰ ἀπεφεύγοντο πολλαὶ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐγίνοντο (χειροκροτήματα).

§24ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει μία ἔκθεσις αἰτιολογική, ἡ ὁποία πρέπει νὰ προσαρτηθῇ καὶ νὰ δημοσιευθῇ καὶ αὐτή;

§25Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Τὰ ἀνεκοίνωσα αὐτά· θὰ δημοσιευθοῦν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἔκθεσις θὰ ἐκτυπωθῇ.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἑρμηνεύω τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως, ἂν ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας αὐτῆς εἰς τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα, ἐκτελοῦντα τὴν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως, ὑπεβλήθησαν εἰς ἀτρύτους κόπους διὰ τὴν ἔρευναν ἥτις ἀνετέθη εἰς αὐτά. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ ἐκτυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ ἡ ἔκθεσις καὶ τῆς μειονοψηφίας. Παρακαλῶ δὲ ὅπως ὁρισθῇ ὡρισμένη ἡμέρα, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων συζητήσωμεν.

§28Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Καὶ ἡ ἐπιθυμία ἡ ἰδική μας εἶναι νὰ διανεμηθῇ ἡ ἔκθεσις καὶ νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως τῶν ζητημάτων μας.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν Τετάρτην ἢ τὸ Σάββατον.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ τὴν Τετάρτην.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν μᾶλλον τὸ Σάββατον, διότι ἡ ἔκθεσις θὰ διανεμηθῇ ἴσως τὴν Δευτέραν καὶ δὲν ἔχει καιρὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ τὰς ἀναγκαιούσας τυχὸν πληροφορίας ἀπὸ τὰς κατὰ τόπους ἀρχάς.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Σάββατον. Ὁ κ. Σκεῦος Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§33Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀλλεπάλληλα τηλεγραφήματα μετέφεραν παρ’ ἡμῖν τὴν ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέρουσαν πληροφορίαν, ὅτι εἰς τὴν ἰταλικὴν Βουλὴν ἐπρόκειτο νὰ γίνουν δηλώσεις ὑπεύθυνοι διὰ τὴν τύχην τῶν Δωδεκανήσων. Χθὲς ἑσπέρας αἱ οὑτωσὶν ἀγωνιωδῶς ἀναμενόμεναι δηλώσεις αὗται τῆς ἰταλικῆς Κυβερνήσεως ἐγένοντο, καὶ ἐγένοντο ἐπισήμως ἐνώπιον τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ ἰταλικοῦ λαοῦ εἰς τὴν ἰταλικὴν Βουλήν, τὸ περίφημον Μοντετσιτόριο. Εἶμαι ἐκ τῶν μᾶλλον πειθαρχικῶν μελῶν τῆς ἑλληνικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐννοῶ νὰ ὑπερβῶ τὸν Κανονισμὸν αὐτῆς, οὔτε καὶ νὰ διασκελίσω τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἡμῶν. Σέβομαι καὶ τὸν Κανονισμὸν καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτοῦ καὶ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εὐλαβοῦμαι. Δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν μίαν ἐπερώτησιν καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ ἐγκρίνῃ ὅπως ἔλθῃ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν πρώτην ἡμέραν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ἡ ἐπερώτησις αὕτη ἀπευθύνεται πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ λέγει: «Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώνῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἂν γνωρίζει τί ἐδήλωσεν εἰς τὴν ἰταλικὴν Βουλὴν περὶ Δωδεκανήσων καὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῶν διεθνοῦς θέσεως ὁ Ἰταλὸς Πρωθυπουργὸς ἀξιότιμος κ. Μπενίτο Μουσσολίνι καί τίνες εἰσὶν αἱ σκέψεις τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ταχεῖαν λύσιν τοῦ τόσον φλέγοντος δωδεκανησιακοῦ ζητήματος καὶ τῆς ἑνώσεως τῶν Δωδεκανήσων μετὰ τῆς Μητρὸς Ἑλλάδος, ὁπότε καὶ μόνον αἱ μεταξὺ τῶν δύο ὁμόρων Κρατῶν ἐπίσημοι σχέσεις θὰ εὑρίσκωνται ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὰ αἰσθήματα τῶν δύο φίλων ἱστορικῶν Κρατῶν». Θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ εὐλαβῶς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συγκατατεθῇ, ὅπως ἐκ τῶν πρώτων ἐπερωτήσεων τῆς πρώτης ἡμέρας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ τὴν συζητήσωμεν ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§34Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπερώτησις θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν· ἐν τῷ μεταξὺ ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῶν λεχθέντων καὶ θὰ δηλώσῃ ἂν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἢ ὄχι. Προκειμένου περὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων, δὲν δινάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων ἡμέραν συζητήσεως.

§35Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠκούσαμεν τὴν δήλωσίν σας ταύτην καὶ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Δ. Ψιάρης ὅπως ἀναπτύξῃ ἐπερώτησίν του.

§37Δ. ΨΙΑΡΗΣ. Πρὸ τεσσαράκοντα ἡμερῶν ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν κατετέθησαν ἀκόμη καὶ ἀφορῶσιν ἓν ζήτημα κοινωνικὸν σπουδαίας σημασίας. Ἀφορῶσι τὰς πρωτοδικειακὰς Ἐπιτροπὰς τῶν συντάξεων θυμάτων πολέμου. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος πρὸ τεσσάρων μηνῶν ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπηρωτῶντο καὶ οἱ δύο Ὑπουργοί, Δικαιοσύνης καὶ Προνοίας. Ἑπομένως θὰ εἴπω μερικὰ πράγματα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα ἀφοροῦν γενικῶς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε διακόψει τὰς ἐργασίας της ἐξ αἰτίας τοῦ ἐκεῖ προέδρου τῶν πρωτοδικῶν Βόλου. Κατήγγειλα διὰ τηλεγραφήματός μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἀμφοτέρους τοὺς πρωτοδίκας οἱ ὁποῖοι ἐχρησίμευσαν ὡς πρόεδροι. Ἐκ τούτου διετάχθη ἡ δίωξις τῶν δικαστικῶν Βόλου ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ πόρισμα ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ εἰσαγγελέως εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου εἰσήχθησαν οἱ κύριοι πρωτοδίκαι. Τὸ Συμβούλιον τοὺς ἀπήλλαξε πάσης κατηγορίας. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν ὑπεβλήθη ἄνευ τῆς σχηματισθείσης δικογραφίας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, οὗτος δέ, στηριχθεὶς μόνον ἐπὶ τῆς ἀπολογίας τῶν δύο προέδρων, ἀνεγνώρισεν ὅτι ἡ ἀπόφασις δὲν ἦτο ὀρθή, τὴν ἀνεθεώρησε καὶ τοὺς ἐτιμώρησε δι’ ἐπιπλήξεως. Κατ’ ἐμέ, ἡ ποινὴ τῆς ἐπιπλήξεως, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη, κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὰ ἔγγραφα, δὲν εἶναι ἀρκοῦσα, οὐδὲ ἱκανοποιεῖ τὰ θύματα πολέμου. Διότι ἕνεκα τῆς ἀδιαφορίας τῶν κυρίων δικαστικῶν ἐπὶ δύο ἔτη πλημμελῶς ἐλειτούργησαν αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ δὲν ἐξεδικάσθησαν οὐδὲ τὸ ἓν τρίτον τῶν αἰτήσεων πρωτοδικειακῶς, οὐδεμία δὲ ὁριστικῶς, διὰ νὰ λάβουν τὰ καθυστερούμενα. Τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τὸ Εἰδικὸν Λογιστήριον. Ἕνεκα τῆς ἀδιαφορίας τῶν δικαστῶν Βόλου ἠναγκάσθησαν πολλοὶ νὰ καταφύγουν εἰς ἄλλα, ὕποπτα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα κατώρθουν νὰ τοὺς ἐγμεταλλεύωνται, νὰ τοὺς μεταφέρουν εἰς Ἀθήνας, νὰ ἐκδικάζουν τὰς ὑποθέσεις των ὡς κατοίκων Ἀθηνῶν καὶ νὰ λαμβάνουν τὰ ἡμίση αὐτὰ καὶ τὰ ἡμίση τὰ θύματα πολέμου. Τὰ θύματα πολέμου ἀνέρχονται τουλάχιστον εἰς τὰ 1500 εἰς τὴν ἐπαρχίαν Βόλου, διότι τόσαι εἶναι αἱ ὑποβληθεῖσαι αἰτήσεις εἰς τὴν πρωτοδικειακὴν Ἐπιτροπήν. Μέχρι σήμερον εἰς μάτην ἀναμένουσι νὰ ἱκανοποιηθῶσιν. Ἐπανερχόμεθα εἰς τοὺς δύο προέδρους τῶν Ἐπιτροπῶν. Ὁ πρῶτος εἶναι καὶ ὁ προεδρεύων τοῦ πρωτοδικείου Βόλου κ. Σακελλαρόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐκ προθέσεως δὲν ἐξεδίκασε καμμίαν ὑπόθεσιν, διότι ἐκ τῆς δικογραφίας τὴν ὁποίαν ζητῶ καὶ ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσης ἀποδεικνύεται ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς τῷ ἐπαρουσίασεν ἀποφάσεις πρὸς ὑπογραφήν, αὐτὸς δὲ τὰς ἔσχισεν. Ὁ κ. προεδρεύων τοῦ Πρωτοδικείου, διατελέσας πρόεδρος Ἐπιτροπῆς θυμάτων πολέμου ἐπὶ ἐννέα μῆνας, κατώρθωσε νὰ ἐκδικάσῃ 135 ἀποφάσεις. Κατόπιν διαμαρτυριῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, νομίζω, ἀντικατεστάθη καὶ ὡρίσθη εἰδικὸς δικαστής, ὁ ὁποῖος ἀπηλλάγη πάσης ἄλλης ὑπηρεσίας, ὁ κ. Οἰκονομόπουλος, ὁ ὁποῖος διετέλεσε πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον. Κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ πραγματικῶς ἐξεδόθησαν 270 ἀποφάσεις. Ἀλλὰ διότι ἀντικατεστάθη ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δὲν γνωρίζω διὰ τίνα ἄλλον λόγον αἱ 270 αὐταὶ ἀποφάσεις παρέμειναν ἐκεῖ εἰς τὸ γραφεῖον. Τὸ γραφεῖον ἐσταμάτησε καὶ δὲν ἐλειτούργει. Προσήρχοντο ἄλλοι νὰ ὑποβάλουν αἰτήσεις καὶ δὲν εὕρισκον γραφεῖον.

§38Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὴ παραπονεῖσθε. Εἰς τὴν Λαμίαν ἐπὶ 180 αἰτήσεων, 32 ἀποφάσεις ἐξεδόθησαν.

§39Δ. ΨΙΑΡΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἴπω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω καὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὁμολογήσω γενικώτερον ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην οἰκτρὰν κατάστασιν, ὥστε δὲν δύναται νὰ γίνῃ τίποτε.

§40Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν θέλουν νὰ ἐργασθοῦν.

§41Δ. ΨΙΑΡΗΣ. Μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ Εἰδικὸν Λογιστήριον εἰς τὰς 10.30′ καὶ ὁ τμηματάρχης ἦτο ἀπών. Ἐρωτῶ τὸν διευθυντήν: «Ποῦ εἶναι ὁ τμηματάρχης;» καὶ μοὶ ἀπαντᾷ: «δὲν ἦλθεν ἀκόμη». Τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰσῆλθε καὶ ὁ τμηματάρχης καὶ τῷ λέγει ὁ διευθυντής: «Σᾶς παρατηρῶ», ὁ δὲ τμηματάρχης ἀπαντᾷ: «εἶμαι ἀσθενής». Καὶ ἓν ἄλλο παράδειγμα, τὸ ὁποῖον μοὶ συνέβη σήμερον, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ Κράτος μὲ τοιούτους προϊσταμένους ὑπηρεσιῶν, τοὺς ὁποίους εἶναι ζήτημα ἂν ἐπιβλέπει κανείς. Ὑπέβαλεν εἷς ἰδιώτης ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον διεβιβάσθη εἰς τὸ νομικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν 27ην Φεβρουαρίου εἰς τὸν νομικὸν σύμβουλον καὶ ἔμεινεν ἀπρωτοκόλλητον ἐπὶ 32 ἡμέρας ὑπὸ τοῦ τηροῦντος τὸ πρωτόκολλον βοηθοῦ αὐτοῦ. Ὁ νομικὸς σύμβουλος εἶναι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, βοηθὸς δὲ τοῦ νομικοῦ συμβούλου εἶναι ὁ ἰδιαίτερος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ηὐκαίρησε νὰ τὸ πρωτοκολλήσῃ ἐπὶ 32 ἡμέρας. Ἤμεθα καὶ ἡμεῖς ἀξιωματικοὶ καὶ ἤμεθα προϊστάμενοι γραφείων καὶ ἐπὶ κεφαλῆς Ἐπιτελείων. Ὅταν ὅμως ἓν ἔγγραφον ἔμενεν ἐκκρεμὲς εἰς τὸ γραφεῖόν μας, τὴν νύκτα δὲν ἐκοιμώμεθα. Ἀλλ’ εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις τῶν ὑπαλλήλων καὶ εἶμαι τόσον ἀπογοητευμένος ἀπὸ αὐτήν, ὥστε παύω καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν κατὰ Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον παρελθόντος ἔτους, παρέμειναν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ καὶ γραφεῖον δὲν ὑπῆρχε, διότι τὴν ἐπέταξαν ἀπὸ τὸ Πρωτοδικεῖον καὶ ἐπῆγεν εἰς ἓν γραφεῖον τοῦ Μικρασιατικοῦ Συλλόγου καὶ ἀπ’ ἐκεῖ εἰς τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον. Αἱ ἀποφάσεις, μὲ ὅλας τὰς ἐνεργείας τὰς ὁποίας ἔκαμον — μετέβην ὁ ἴδιος εἰς Βόλον καὶ ἐβίασα τοὺς γραφεῖς νὰ τὰς ὑποβάλουν — δὲν ὑπεβλήθησαν. Ἐπανῆλθον ἐνταῦθα καὶ εἶδον εἰς τὸν φάκελον τοῦ Εἰδικοῦ Λογιστηρίου ὅτι μόνον 170 εἶχον ὑποβληθῆ· αἱ ἄλλαι 100 ἔμειναν εἰς τὸν Βόλον καὶ δὲν ὑπεβλήθησαν εἰσέτι. Καὶ ὅμως οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐδικαιολογήθησαν καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν ἔκρινεν ὅτι ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἐλεγκτέοι. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, συμφώνως μὲ τὸν τελευταῖον νόμον, ἡ προθεσμία ὑποβολῆς αἰτήσεων ἔληξε τὸν Ἰανουάριον τρέχοντος ἔτους. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ Βόλου δὲν ἐλειτούργησε κατὰ τὸ τελευταῖον ἑξάμηνον ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ τελευταίου νόμου, οὐδεὶς εὕρισκεν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ ἐπιδώσῃ τὴν αἴτησίν του. Ἑπομένως ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπέδωσαν τὰς αἰτήσεις των ἀκόμη. Καὶ ἂν ὑποβληθῶσι τώρα, συμφώνως μὲ τὸν νόμον, εἶναι ἐκπρόθεσμοι καὶ θὰ ἀπορριφθῶσι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Προνοίας νὰ δώσῃ παράτασιν τῆς προθεσμίας, προσάγων εἰς τὴν Συνέλευσιν σχέδιον νόμου περὶ τούτου.

§42Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Καὶ ἐγὼ τὸ ἐζήτησα δι’ ἐγγράφου.

§43Δ. ΨΙΑΡΗΣ. Ἐγὼ τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ἐνόμισα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς σπουδαιότατον, διότι ὑπάρχουν εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου 1500 οἰκογένειαι θυμάτων πολέμου, φονευθέντων εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔλαβον σύνταξιν. Μόνον 400 οἰκογένειαι κατώρθωσαν μέχρι τοῦδε νὰ λάβωσι τὴν σύνταξίν των.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Καταφυγιώτης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας διατί δὲν κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ὁ φάκελος ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ἀγροκτήματος Ἅγιος Δημήτριος τῆς Καρδίτσης, ἐνῷ οὗτος ἐζητήθη πρὸ διμήνου; Διατί διέταξε νέον διαχωρισμὸν τοῦ κτήματος τούτου, ἐνῷ εἶχεν ἐνεργηθῆ προηγουμένως νόμιμος τοιοῦτος; Καὶ διατί, μετὰ τὸν ἐπωφελῆ διὰ τὸν ἰδιοκτήτην νέον διαχωρισμὸν ἔδωκεν αὐτῷ ἄδειαν νὰ πωλήσῃ γαίας εἰς ἰδιοκτήτας, ἐνῷ ἐκ τοῦ ἰδίου ἀγροκτήματος ὑπῆρχον ἀκτήμονες γεωργοὶ ζητοῦντες τὴν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γαιῶν τούτων;

§45Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶμεν τὴν Συνέλευσιν καὶ διὰ νὰ μὴ ἐπικαλοῦμαι τὰ ἄρθρα τοῦ Κανονισμοῦ περὶ καταθέσεως ἐγγράφων, δηλῶ ἀμέσως ὅτι σήμερον μόνον εἶδον τὸ παράπονον τοῦ κ. πληρεξουσίου περὶ μὴ καταθέσεως ἐγγράφων, δὲν εἶχε δὲ περιέλθει καθόλου εἰς γνῶσίν μου ἡ αἴτησις τοῦ κ. πληρεξουσίου.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται. Εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν εἶχεν ἀποφασισθῆ ὅπως τὸ Σάββατον, ἤτοι σήμερον, συζητηθῆ τὸ ζήτημα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἀποστολῆς τοῦ κ. Τσουδεροῦ εἰς Ἀγγλίαν.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Φραγκούδης ἐζήτησε πρό τινων ἡμερῶν πληροφορίας περὶ ἀναγνωρίσεως χρέους ἡμῶν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κ. Τσουδερὸς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του, εὐθὺς ὡς ἐπέστρεψεν ἐκ Λονδίνου, ἀρκετὰ μακροσκελῆ, ὥστε δὲν ἠδυνήθην εἰσέτι νὰ τὴν μελετήσω κατὰ λεπτομερείας, ἵνα δύναμαι νὰ διαφωτίσω ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα συζήτησις. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δύναμαι ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. συνάδελφον εἶναι ὅτι ἀδίκως ἀνησυχεῖ ὅτι ἀνελάβομεν τὴν πληρωμὴν ὡρισμένου χρέους. Ἡ Ἀγγλία ἔδωκεν, ὅπως εἶναι γνωστόν, καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συμμάχους κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου, καὶ μετρητὰ καὶ πολεμικὸν ὑλικόν. Ἐζήτησε δὲ καὶ ἀπὸ τοὺς λοιποὺς συμμάχους καὶ ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον παριστάνει τὸ δοθὲν ὑλικὸν καὶ τὰ δοθέντα χρήματα, διὰ τὴν λογιστικὴν τῶν δημοσίων της οἰκονομικῶν τακτοποίησιν. Κατὰ πληροφορίας δὲ τὰς ὁποίας ἐζήτησα καὶ ἔλαβον ἀπὸ ἁρμοδίας καὶ ἐγκύρους πηγάς, ὅλα τὰ Κράτη ἀνεγνώρισαν ἤδη τὸ λογιστικῶς ὀρθὸν καὶ ἀκριβὲς τῶν ποσῶν τῶν παριστανόντων τὸ παρασχεθὲν ὑλικὸν καὶ τὰ μετρητὰ καὶ μάλιστα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν καὶ ἔντοκα γραμμάτια πρὸς 5%. Ἐγένοντο δὲ δηλώσεις ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ λογιστικὴ αὕτη ἀναγνώρισις καὶ ἡ ἔκδοσις γραμματίων δὲν προδικάζει ὅτι τὸ ποσὸν θὰ εἶναι πληρωτέον, οὔτε καὶ τὸ μέρος καθ’ ὃ θὰ βαρυνθῇ ἕκαστον κράτος, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ κανονισθῇ ὅταν θὰ γίνῃ ἡ ὅλη διακανόνισις τῶν διασυμμαχικῶν πιστώσεων. Νομίζω ὅτι ἱκανοποιεῖται...

§48Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁπωσδήποτε μὲ ἱκανοποιοῦν αἱ δηλώσεις· νὰ ὁρίσωμεν ὅμως μίαν ἡμέραν νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Νὰ ἴδωμεν καὶ τὴν ἔκθεσιν.

§49Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἔκθεσιν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἴδητε. Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε γίνει ἡ σχετικὴ ἐργασία, δηλαδὴ τακτοποίησις τῶν ἀποδεικτικῶν τῆς παραλαβῆς τοῦ πολεμικοῦ ὑλικοῦ, καὶ ἀνεγνωρίσθησαν ποσὰ ὑλικοῦ παραχωρηθέντος ἀπὸ τὴν Γαλλίαν.

§50Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐφόσον πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἀναγνωρίσεως, ἔχει καλῶς.

§51Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἡ διακανόνισις τῆς ἐπιβαρύνσεως καὶ τῶν τρόπων πληρωμῆς θὰ γίνῃ κατόπιν διασυμμαχικῆς διασκέψεως. Πότε θὰ γίνῃ αὕτη καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους, δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω.

§52Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχεν ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Τσουδεροῦ; Διότι εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνεγράφη, καὶ τοῦτο ἀνησύχησε τὸν λαόν, ὅτι ἀνεγνωρίσθησαν τὰ τραπεζογραμμάτια.

§53Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Τσουδεροῦ ἦτο εὐρυτέρα. Ὅτι ἀνεγράφησαν τοιαῦται εἰδήσεις εἰς τὸν Τύπον δὲν εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος. Σᾶς λέγω ὅμως τοῦτο· ὅτι κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Τσουδεροῦ δι’ ἐπιστολῆς αὐτοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀγγλίας, ἀνεγνωρίσθη τὸ λογιστικῶς ἀκριβὲς τῶν ποσῶν τῶν ἀναπαριστώντων τὴν ἀξίαν τῶν παραχωρηθέντων ὑλικῶν καὶ μετρητῶν, ἐπεφυλάχθημεν δὲ νὰ ἐκδώσωμεν καὶ ἔντοκα γραμμάτια, ὅπως καὶ τὰ λοιπὰ κράτη, χωρὶς τοῦτο νὰ προδικάζῃ, ἂν τί ποσόν, πῶς καὶ πότε θὰ πληρώσῃ ἡ Ἑλλάς.

§54Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὁπωσδήποτε, δύναμαι νὰ διέλθω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ μελετήσω τὴν ἔκθεσιν;

§55Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἱκανοποιηθῆτε ἀπὸ τὰς δηλώσεις μου. Ἐκτὸς ἂν ἠθέλετε καὶ αὐτὴν τὴν λογιστικὴν τακτοποίησιν, εἰς τὴν ὁποίαν συνεφώνησαν ὅλα τὰ κράτη, μόνη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἠρνεῖτο.

§56Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Νὰ ὁρισθῇ πάντως τὸ προσεχὲς Σάββατον ὡς ἡμέρα συζητήσεως αὐτῆς.

§57Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ προσεχὲς Σάββατον ἔχομεν τὸ προσφυγικόν. Μετὰ τὰς δηλώσεις μου δὲν βλέπω τι τὸ ἐπεῖγον.

§58Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ δὲν βλέπω τὸ ἐπεῖγον. Δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν τὴν μεταπροσεχῆ Τετάρτην.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς ἀναβληθῇ τώρα, κύριε Φραγκούδη, καὶ ὅταν νομίσητε σκόπιμον ζητεῖτε τὴν ἐπαναφορὰν αὐτῆς. Συνεχίζεται ἡ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου διακοπεῖσα συζήτησις περὶ τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου. Ὁ κ. Β. Κυβέλος ἔχει τὸν λόγον.

§60Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Τὸ θέμα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον ἔθιξε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Τριφυλίας συναδέλφου καὶ ἥτις σήμερον συνεχίζεται, εἶναι ἀναμφήριστον ὅτι ἀποτελεῖ ἀντικείμενον συζητήσεως μεγάλης καὶ εἶναι ἀνάγκη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὸν λαὸν μετὰ μεγίστου ἐνδιαφέροντος νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀντιπροσωπεία θὰ εὑρεθῇ ἐν ἀπολύτῳ ἁρμονίᾳ πρὸς μίαν διάτορον φωνήν, τὴν ὁποίαν ἐκπέμπει πρὸς αὐτὴν ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Τὸ ζήτημα ἢ μᾶλλον τὸ πρόβλημα τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς βελτιώσεως τῶν συνθηκῶν τῆς μεγαλυτέρας κοινωνικῆς τάξεως, ὅπως ἀντεπεξέλθῃ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ζωῆς, εἶναι ζήτημα ἢ μᾶλλον πρόβλημα, τὸ ὁποῖον δὲν πρόκειται νὰ ἀπασχολήσῃ ἡμᾶς κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέκαθεν ἀπησχόλησε τὴν Κοινωνίαν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν παρῳχημένην ἐποχὴν τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἐθίγετο ἐκ μέρους τῶν τάξεων ἐκείνων, αἵτινες ἀμέσως ἐνδιεφέροντο διὰ τὴν βελτίωσιν τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν πρὸς ἀντίκρυσιν τῶν βιωτικῶν ἀπησχολοῦντο, συνεζήτουν τὸ πρόβλημα αὐτό. Καί, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὅταν ἔκαμον καὶ ἐγὼ τὰς σπουδάς μου καὶ ἐσύχναζον εἰς τὰς παραδόσεις τῶν καθηγητῶν τῆς Νομικῆς Σχολῆς, κάποτε εἶχον ἀκούσει νὰ γίνεται συζήτησις περὶ διανομῆς τοῦ πλούτου. Αἱ τάξεις ὅμως, αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουσι τὴν μεγίστην μᾶζαν τοῦ λαοῦ, οὐδόλως ἤγειραν ἀξίωσιν πρὸς βελτίωσιν ἢ πρὸς ἐπίλυσιν αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔκπαλαι ἀπασχολεῖ τοὺς ἐν τοῖς θεωρείοις ἐνδιατρίβοντας. Οὐδεμίαν ἤγειραν ἀξίωσιν, ἀλλὰ μόνον τὴν χεῖρα ἔτειναν καὶ ἠρκοῦντο εἰς ὅ,τι οἱ φιλάνθρωποι καὶ τὰ καλῶς ἐννοούμενα ἀνθρωπιστικὰ καθήκοντα ἐπέβαλον εἰς τοὺς δυναμένους πρὸς τὴν μεγάλην τάξιν τῶν βιοπαλαιστῶν. Ὁ μέγας Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, κύριοι, καθὼς καὶ κάθε πόλεμος ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν προεκλήθη ἀπὸ ἰδέας βελτιώσεως τῶν κοινωνικῶν συνθηκῶν καὶ ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζοντο εἰς τὴν ἀνθρωπίνην Κοινωνίαν, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐξ ὑπολογισμῶν κεφαλαιοκρατικῶν, ἐδημιούργησεν εἰς τὴν Κοινωνίαν νέας ἀρχὰς καὶ νέας συνθήκας. Δὲν πρόκειται, κύριοι, δι’ ὅσα λέγω νὰ ὑπονοηθῇ ὅτι προέρχομαι ἀπὸ ἀφετηρίας συγχρονιστικῆς διὰ τὴν ὑποστήριξιν γνωστῶν δογμάτων σοσιαλδημοκρατικῶν· πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἀποστρέφω τὸ βλέμμα ἀπὸ τοιαύτας τάσεις κοινωνικῶν ἀνωμαλιῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπομνήσω ὅλα αὐτὰ ἀρχόμενος μιᾶς μικρᾶς ὁμιλίας τὴν ὁποίαν προτίθεμαι νὰ ἀναπτύξω ὅπως ἀποδείξω ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν νέαν αὐτὴν κατάστασιν πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ προβλήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐμφανίζεται ὀξὺ σήμερον, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι γεγονὸς ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ μία Κοινωνία εἶναι ἀνάγκη ὅλαι αἱ τάξεις αἱ ὁποῖαι συγκροτοῦσι τὴν Κοινωνίαν νὰ ἔχωσι τὴν συναίσθησιν τῆς κοινῆς ἀλληλεγγύης. Πρό τινος χρόνου καὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπως καὶ εἰς τὰς ἄλλας Κοινωνίας, ἡ κίνησις ἡ ἐργατικὴ ὑπερέβη τὰ ὅρια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποχρεωμένη πᾶσα τάξις νὰ μὴ ὑπερβῇ. Ὑπερέβη τὰ ὅρια ὑπείκουσα βεβαίως εἰς μίαν εἰλικρινῆ ἀντίληψιν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς θεραπείας τῶν δικαίων της ἀπαιτήσεων, ἀλλ’ ἐφάνη ὀξεῖα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑπερβάσεως τῶν ὁρίων καὶ κατόπιν ἄλλων εἰσηγήσεων, εἰσηγήσεων αἱ ὁποῖαι δὲν προήρχοντο ἀπὸ εἰσηγητὰς ἐνδιαφερομένους διὰ τὴν θεραπείαν τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ ἐργατικὸς κόσμος. Τὸ Κράτος εὑρέθη πρὸ μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως. Ὡς ἥρμοζε, μετῆλθε μετ’ ἐπιτυχίας συμπεριφορὰν ἥτις ἔφερε τοὺς ἀπεργοὺς ἐργάτας εἰς τὸ εὐχάριστον ἐκεῖνο σημεῖον νὰ ἀντιληφθῶσι τὸ καθῆκον αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τοῦ Κράτους ἠνάγκασε τὴν ἀπεργήσασαν ἐργατικὴν τάξιν ἀφ’ ἑαυτῆς νὰ ἐννοήσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας πλέον ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας. Εἶναι εὐχάριστον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ τάξις ἡ ἐργατικὴ εὑρεθεῖσα ἀντιμέτωπος τοῦ Κράτους ἀντελήφθη τὸ καθῆκόν της καὶ ἄνευ ὅρων ὑπέκυψεν εἰς τὴν κρατικὴν θέλησιν. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι ἔκτακτος ἐπιτυχία, εἶναι ἔνδειξις τοῦ ἀδιασαλεύτου τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας. Ὁ ἐργάτης ὑποχωρήσας εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Κράτους ἔδωκε θαυμάσιον μάθημα πειθαρχίας καὶ συμπεριφορὰν ἐποικοδομητικὴν τῆς κοινωνικῆς ἀλληλεγγύης. Καὶ θὰ ἐκτιμήσῃ δεόντως ἡ Κοινωνία τὴν θεωρητικὴν καὶ μετριοπαθῆ στάσιν τοῦ ἐργάτου. Εἶναι βέβαιον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ Κράτος διὰ τῆς τοιαύτης ἐνεργείας του ἐδημιούργησεν ἕνα στῦλον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ κοινωνικὸν καθεστώς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀρκετὸς ὁ εἷς καὶ μόνον στῦλος διὰ νὰ ὑποβαστάζῃ καὶ διατηρήσῃ τὸ κοινωνικὸν καθεστώς· εἶναι ἀνάγκη νὰ δημιουργηθῇ παραπλεύρως καὶ εἷς ἄλλος στῦλος διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἰσορροπία καὶ ἡ ὕπαρξις τοῦ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, τοὐλάχιστον τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ὁ ἄλλος στῦλος θὰ δημιουργηθῇ ἐξ ἴσου στερεός, ἂν τὸ Κράτος ὑποδείξῃ καὶ πρὸς μίαν ἄλλην τάξιν ἀνθρώπων, εὐτυχῶς ἢ ἀτυχῶς δὲν γνωρίζω, ὀλιγαριθμοτέραν, ἥτις ἔχει τὴν μεγαλυτέραν δύναμιν καὶ ἐξασκεῖ ἐπιρροὴν καὶ διασύρει πολλάκις καὶ τὰ Κοινοβούλια ὄπισθέν της. Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατονομάσω τὴν τάξιν ἐκείνην.

§61ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποία εἶναι;

§62Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία εἰς πατριωτικὰς ὑποχρεώσεις δὲν ἐγκατέλειψε τὰς ἀπολαύσεις καὶ τὰ τρίχαπτα. Εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη ἥτις ἐκμεταλλευομένη πολλάκις τὰς ἀδυναμίας καὶ τῶν πολιτικῶν ἀκόμη, κατορθώνει ὅλα τὰ ζητήματα εἰς τὸ ἀκέραιον νὰ λύῃ ὑπὲρ αὐτῆς, χωρὶς ποτὲ νὰ συναισθάνηται ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Κοινωνίαν, πρὸς Κοινωνίαν μάλιστα ἥτις τόσον κλονίζεται ἀπὸ κοινωνικῆς ἀπόψεως, ἥτις δὲν ἐννοεῖ ὑποχρέωσίν της νὰ ἐπικουρήσῃ εἰλικρινῶς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον καταβάλλει πᾶσαν προσπάθειαν νὰ διατηρήσῃ τὴν κοινωνικὴν εὐπρέπειαν καὶ ἥτις πολλάκις ζητεῖ ὡς μόνον μέσον ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προσπαθοῦν νὰ στηρίξουν τὸ καθεστώς, ζητεῖ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ἀτομικῶν της συμφερόντων καὶ τὴν αὔξησιν τῶν ἑκατομμυρίων της. Ἐννοούμεθα, κύριοι συνάδελφοι καὶ δὲν θέλω ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ νὰ μακρηγορήσω ἐπὶ πλέον. Εἶναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις, ἥτις σήμερον εὑρίσκεται εἰς προνομιοῦχον θέσιν, διότι κατώρθωσε νὰ ἐξυψώσῃ τὴν κρατικὴν ἔννοιαν διὰ τῆς ὑποχωρήσεως τοῦ ἐργάτου, νὰ ὑποδείξῃ πρὸς τὸν πλούσιον ἐκεῖνον ὅστις ἀποκρύπτει τοὺς θησαυρούς του καὶ δὲν συμμετέχει διὰ τῆς ἀναλόγου φορολογίας διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ Κράτους, τὸ καθῆκόν του, ἐν ἀνάγκῃ δὲ νὰ τῷ ἐπιβάλλῃ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ ἡμεῖς, ἂν θέλωμεν νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν τῇ καλῶς ἐννοουμένῃ ἐννοίᾳ, ἐπικουροῦντες τὴν Κυβέρνησιν, νὰ καταστήσωμεν ὑπεύθυνον αὐτὴν δι’ οἱανδήποτε ἀμέλειαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος (χειροκροτήματα). Μόνον οὕτω, κύριοι, εἶναι δυνατὸν τὸν στῦλον αὐτόν, τὸν ὁποῖον ἤγειρε σήμερον ἡ Κυβέρνησις, νὰ τὸν κάμωμεν χαλύβδινον· ἄλλως ἂς εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις ὅτι ὁ στῦλος αὐτὸς θὰ μεταβληθῇ εἰς στήλην ἅλατος. Σᾶς ἐκούρασα ἴσως, κύριοι συνάδελφοι, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἂν τοιαύτη κίνησις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους πρὸς ὑπόδειξιν τῶν ὑποχρεώσεων τῶν πλουσίων αὐτῶν γίνῃ, ἀσφαλῶς τὰ δημόσια οἰκονομικά, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται σήμερον εἰς ἀξιοθρήνητον κατάστασιν, θὰ βελτιωθοῦν καὶ τότε, ἂν ὑπάρχῃ ὑγιὴς ἀντίληψις ἐκ μέρους τῶν κρατούντων, τότε βεβαίως θὰ εἶναι δυνατὸν πολλὰ ζητήματα νὰ τακτοποιηθῶσι σύμφωνα μὲ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τὰς ὁποίας σήμερον ἔχει ἡ μεγαλυτέρα μᾶζα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκομεν καὶ ἡμεῖς, ἢ τοὐλάχιστον οἱ περισσότεροι ἐξ ἡμῶν ἀνήκομεν εἰς τὰς τάξεις ἐκείνας αἵτινες ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν βελτίωσιν καὶ διόρθωσιν τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων καὶ ἐπούλωσιν τῶν κοινωνικῶν πληγῶν, αἵτινες τότε μόνον θὰ θεραπευθῶσιν, ἂν τὸ Κράτος εὑρεθῇ πρὸ ἐξυγιάνσεως τῶν οἰκονομικῶν συνθηκῶν. Κύριοι συνάδελφοι, ἔμαθον τυχαίως, εἰς τὰ ὦτά μου ἔφθασαν αἱ διαδόσεις ὅτι εἰς τὴν γείτονα πόλιν, τὸ ἐμπορικώτερον κέντρον τῆς Ἑλλάδος, τὸν Πειραιᾶ, αἱ τάξεις τῶν μεγαλοσχήμων πλουσίων κατώρθωσαν νὰ ἀπομακρύνουν ἀπὸ τοῦ νὰ παρουσιάσουν ἑαυτοὺς προδιατεθειμένους νὰ πληρώσουν εἰς τὸ Κράτος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποχρεωμένοι. Εἶναι λυπηρόν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ τάξις τῶν πλουσίων συναίσθησιν οὐδεμίαν ἔχει τῆς ἐκπληρώσεως ἀπέναντι τοῦ Κράτους τῶν φορολογικῶν της ὑποχρεώσεων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν διὰ παντὸς τρόπου νὰ εἰσπράξῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τοὺς πλουσίους ἀκεραίους τοὺς φόρους. Ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ πατάξῃ ἀμειλίκτως τοὺς καταχραστὰς τοῦ δημοσίου χρήματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ πατήσῃ ἐπὶ τῶν πτωμάτων αὐτῶν, διότι οὕτω πράττουσα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυγιάνῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξυγίανσιν θὰ ἐξαρτηθῇ κατὰ μέγα μέρος δι’ ἡμᾶς ἡ βελτίωσις τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου. Δηλῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι παρέχω τὴν ἐμπιστοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπὶ τῷ ὅρῳ καὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν θέλει παραμελήσει τὸ ὕψιστον αὐτὸ καθῆκόν της.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§64Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τρεῖς εἶναι οἱ κύριοι συντελεσταὶ τῆς ἀκριβίας τῆς ζωῆς: Ὁ πρῶτος εἶναι ἡ ἀνατροπὴ τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, διὰ τῆς εἰσροῆς 1,500,000 πληθυσμοῦ, ὁ ὁποῖος ἔφερεν εἰς δυσχέρειαν τὴν παραγωγὴν ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα καταναλίσκουν. Ὁ δεύτερος λόγος εἶναι ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν καὶ ὁ τρίτος εἶναι τὸ ἔλλειμμα τὸ ἐμπορικὸν μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἑλλὰς στερεῖται πολλῶν εἰδῶν τροφῆς, ἀφοῦ καὶ πατάτας καὶ χορταρικὰ εἰσάγομεν ἀπὸ τὸ ἐξωτερικόν. Ἑπομένως, ἀφοῦ εἰσέρρευσαν εἰς τὴν Ἑλλάδα 1,500,000 νέα στόματα, φυσικὸν ἦτο ὅτι θὰ ἀνετρέποντο οἱ ὅροι τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως καὶ θὰ ἀνήρχετο ἡ ἀξία τῶν πραγμάτων. Εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦτο δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ λάβωμεν ἄμεσα μέτρα. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον εὐθύνει τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως τὴν σημερινὴν εἶναι ἡ μεγάλη σπατάλη τῶν δημοσίων οἰκονομιῶν, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἓν δισεκατομμύριον σπαταλᾶται, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά, καὶ ἔφερε τὴν πτῶσιν τῆς δραχμῆς καὶ τὴν αὔξησιν τῆς τιμῆς τῶν πραγμάτων. Ὁ τρίτος λόγος εἶναι τὸ ἐμπορικὸν ἔλλειμμα. Ἔχομεν σήμερον, κύριοι ἔλλειμμα 2½ δισεκατομμυρίων. Οὐδὲν Κράτος ἔχει τοιοῦτον ἔλλειμμα. Ἡ Βουλγαρία ἔχει ἔλλειμμα 800,000,000 μόνον λεβίων. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἔφερε τὴν ἐξάντλησιν τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος πόρος ποὺ ἔχομεν εἶναι τὰ καπνά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν 1½ δισεκατομμύριον. Ἂν πάθῃ τὸ ἐλάχιστον ὁ καπνός, ἡ Ἑλλὰς εἶναι κατεστραμμένη.

§65Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει καὶ ἀπὸ τὸ ἔλαιον καὶ τὴν σταφίδα.

§66Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τὸ κυριώτερον εἶναι ὁ καπνός.

§67ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι καὶ ἡ σταφίς.

§68Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ ἑνὸς προϊόντος μεγάλου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν κινδυνεύει νὰ καταστραφῇ. Τὸ ἐμπορικὸν ἔλλειμμα καλύπτουν κυρίως ἐν μέρει τὰ ἐμβάσματα τῶν μεταναστῶν. Γνωρίζετε ὅτι μετὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς μεταναστεύσεως οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀμερικῆς ἤρχισαν νὰ ἀποξενῶνται καὶ φοβοῦμαι ὅτι τὰ ἐμβάσματα θὰ ὀλιγοστεύσουν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος. Ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν μετὰ τὸν πόλεμον εἰς οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, συνέστησαν Ἐπιτροπὰς ὄχι Ἐπιτροπὰς αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τύπους καὶ πρὸς τὸ θεαθῆναι, ἀλλ’ Ἐπιτροπὰς μελέτης καὶ ἐπιστημονικὰς ἀπ’ ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ εἰσφέρωσιν, ὅπως τὰ Ἐπιμελητήρια καὶ αἱ διάφοροι βιομηχανικαὶ ὀργανώσεις. Ἐμελέτησαν καὶ ἔκαμαν προγράμματα οἰκονομικὰ πῶς νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἀπὸ τὸν πόλεμον. Οὕτω κατόπιν μελετῶν καὶ ἐργασίας ἐπὶ σειρὰν μακρῶν ἐτῶν καταρτίζονται τὰ προγράμματα τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως. Αἱ Κυβερνήσεις μας, αἱ ὁποῖαι εἶχον καθῆκον τοιοῦτόν τι νὰ πράξωσι, δὲν ἔπραξαν τίποτε διὰ τὴν ἄμεσον ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα ἁρπάζονται. Ὅταν πέρυσιν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων, ἐδόθη ἡ ὑπόσχεσις ὅτι οὐδεμία θὰ ἐγίνετο αὔξησις, ἂν δὲν ἐπέλθῃ οἰκονομία ἐκ τῆς παύσεως ἰσαρίθμων ὑπαλλήλων. Ἐν τούτοις ἐπαύθησάν τινες ὑπάλληλοι καὶ διωρίσθησαν ἄλλοι. Διωρίσαμεν μίαν Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν, ἡ ὁποία ὑπῆρξεν ἡ μεγαλυτέρα εἰρωνεία. Ἐκάμαμεν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ φέρῃ οἰκονομίας μέχρις ἑνὸς δισεκατομμυρίου, ἀλλὰ δὲν ἐπραγματοποιήσατε οὔτε 50,000,000. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναί τις μέγας οἰκονομολόγος, ὅπως ὁ κ. Γκότσης, διὰ νὰ καταλάβῃ ὅτι τὸ Κράτος δὲν δύναται ἐπ’ ἄπειρον νὰ διοικῆται μὲ ἓξ δισεκατομμύρια Προϋπολογισμόν. Ἂν ἐκάνομεν οἰκονομίαν, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δάνειον τὸ προσφυγικόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ βαρύτερον τῶν δανείων τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη εἰς τὸν λαὸν καὶ ὑπὸ ὅρους ἐξευτελιστικοὺς διὰ τὸ Κράτος. Ἐδανείσθημεν 7½ ἑκατομμύρια ἀπὸ τοὺς ξένους καὶ θὰ πληρώσωμεν 2½ ἑκατομμύρια προμήθειαν. Διὰ τῆς οἰκονομίας θὰ ἠδυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ δάνειον ἐσωτερικῶς διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸ νέον βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἰδοὺ διατί ἀνησύχησα μὲ τὰς ἐκ Λονδίνου εἰδήσεις, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ βάλωμεν εἰς τὴν ράχιν μας νέους τόκους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐτυχῶς διέψευσε τοῦτο. Πιθανὸν μετά τινα καιρὸν νὰ παρουσιασθῇ ὅτι ἀνεγνωρίσαμεν αὐτὰ τὰ χρήματα καὶ τότε τρέχα γύρευε τὸν κ. Μιχαλακόπουλον νὰ τὸν πιάσῃς. Ἄλλος παράγων τῆς ἀκριβίας εἶναι ἡ κερδοσκοπία, ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖον. Τὸ μέγα στοιχεῖον τῆς ἀκριβίας τῆς ζωῆς εἶναι ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς παραγωγῆς καὶ ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων οἰκονομιῶν. Γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχουσιν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται 2 ὥρας τὴν ἡμέραν καὶ ἀπὸ κάθε ὑπηρεσίαν δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς ἡμίσεις.

§69Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. 5,600 ἦσαν τῷ 1912.

§70Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχομεν 20,000 ὑπαλλήλους περιττοὺς καὶ δὲν θὰ παραλείψω κάθε φορὰν νὰ τὸ τονίζω. Βεβαίως ἡ ἀπόλυσις 20,000 ὑπαλλήλων θὰ γεννήσῃ ἴσως ἀνεργίαν, ἀλλὰ προτιμῶ νὰ ἀποθάνουν ἐν ἀνάγκῃ 10,000 παρὰ νὰ καταστραφῇ τὸ Κράτος ἐξ ὁλοκλήρου. Οὐδεὶς ἐν τούτοις θὰ ἀποθάνῃ. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται ἀδίκως, ἀλλὰ δημιουργεῖται καὶ ἐθνικὸν κηφηναριό, τὸ ὁποῖον ἠθικῶς ἐπιδρᾷ κακῶς ἐπὶ τῆς κοινωνίας. Καὶ ὅμως στερούμεθα δικαστῶν. Μέσα εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπάρχουν δικασταὶ δι’ ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, δι’ ἀνάκρισιν κτλ. εἴκοσι μόνον, ἐνῷ κατὰ γενικὴν ὁμολογίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν 80 δικαστάς. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἔχει ἐπίδρασιν καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Χώρας, διότι ἄνευ δικαιοσύνης δὲν δύνανται νὰ ἀναπτυχθοῦν οἱ οἰκονομικοὶ πόροι οὔτε ἡ ἐθνικὴ παραγωγή, διότι ποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἐργάζηται εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν ὅταν γνωρίζῃ ὅτι, ἂν ὑπάγῃ εἰς τὰ δικαστήρια, οὔτε μετὰ 10 χρόνια δὲν θὰ λύσῃ τὴν διαφοράν του; Ἔχομεν κάπως ἔλλειψιν εἰς μερικοὺς κλάδους, ὅπως εἶναι τῶν τεχνικῶν ὑπαλλήλων, τῶν διδασκάλων καὶ ἄλλων, ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος περισσεύουν 20,000 ὑπάλληλοι. Ἄν ὑπῆρχε μία Κυβέρνησις πυγμῆς καὶ περισυλλογῆς, θὰ ἔκαμεν ἓν πρόγραμμα ἀπολύσεως τῶν περιττῶν καὶ ὀλιγώτερον ἱκανῶν. Τὸ ζήτημα τῆς αἰσχροκερδείας εἶναι ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον μία Κυβέρνησις μὲ πυγμὴν δύναται νὰ τὴν κτυπήσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ κτυπήσωμεν τὴν αἰσχροκέρδειαν πρέπει νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν πηγήν της, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν παραγωγήν. Δὲν δύνασθε νὰ περιορίσητε τὰς τιμὰς τῶν προϊόντων εἰς τὴν ἀγοράν, διότι προτοῦ φθάσουν εἰς τὴν ἀγορὰν ἔχουν ἐπιφορτισθῆ μὲ τόσα ἔξοδα. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ χρειάζονται ὄχι αὐτοσχέδια πράγματα, χρειάζεται ἐπιστήμη, χρειάζεται ἐπιμονή, χρειάζεσθε ἀνθρώπους καὶ ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι νὰ καταγίνωνται διαρκῶς καὶ ὄχι νὰ εἶναι ἐφήμεροι. Ἄν δὲν κάμωμεν ὅλα αὐτά, οὐδέποτε θὰ ἐπιτύχωμεν τίποτε, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν θὰ βγάζωμεν καὶ ἕνα λόγον εἰς τὸ βῆμα περὶ ἀκριβίας τῆς ζωῆς. Ἐφόσον λοιπὸν δὲν εἴμεθα πρακτικοὶ ἄνθρωποι καὶ δὲν γινόμεθα ἓν πρακτικὸν καὶ ἐπιστημονικὸν Κράτος, δὲν θὰ λύσωμεν κανὲν ἀπὸ τὰ ἐθνικά μας προβλήματα. Ἔτσι δὲν θὰ λύσωμεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀκριβίας τῆς ζωῆς.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§72Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου καὶ ἐν γένει εἰς τὰς σχέσεις τῶν ἐμπόρων καὶ καταναλωτῶν συμβαίνει ὅ,τι καὶ εἰς τὰς σχέσεις ἐργοδοτῶν καὶ ἐργατῶν. Ἀνέκαθεν οἱ ἐργοδόται εἶχον τὴν τάσιν νὰ ἐκμεταλλεύωνται τοὺς ἐργάτας καὶ τὸ ἐπετύγχανον ὅταν οἱ ἐργάται δὲν ἦσαν ὠργανωμένοι, δηλαδὴ ἦσαν μεμονωμένοι, ἀνίσχυροι. Ἀντιθέτως οἱ ἐργάται ἀνέκαθεν εἶχον τὴν τάσιν νὰ ἀποδίδουν ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέραν ἐργασίαν καὶ νὰ ἀπολαμβάνουν περισσότερα. Κάποια δικαιοσύνη ἤρχισε νὰ ἐπικρατῇ εἰς τὰς σχέσεις αὐτάς, ὅταν ἤρχισε νὰ ἐπικρατῇ ἡ ὀργάνωσις τῶν ἐργατῶν. Ἀλλ’ ἡ δικαιοσύνη αὐτὴ δυστυχῶς, σχετικὴ πάντοτε, ἐπεκράτησεν εἰς τοὺς λαοὺς τοὺς προηγμένους καὶ ψυχραίμους, ἰδίως εἰς τοὺς Ἀγγλοσάξονας, οὐχὶ ὅμως καὶ παρ’ ἡμῖν. Διότι οἱ μὲν ἐργοδόται, οἱ ὁποῖοι ἐσυνήθισαν νὰ ἔχουν δούλους τοὺς ἐργάτας, δὲν ἀνέχονται αὐτοὺς ἐλευθέρους, οἱ δὲ ἐργάται ἅπαξ ἀποκτήσαντες τὴν ἐλευθερίαν των ποιοῦνται κατάχρησιν ταύτης. Καὶ ἐντεῦθεν, ἐκ τῆς διπλῆς ταύτης ἀφορμῆς, ἔλλειψις συνεννοήσεως, κατάληξις εἰς ἀπεργίαν, ἀποκλεισμὸς τῆς συνεργασίας, ἀπαραιτήτου διὰ ὑπερπαραγωγὴν ταύτης διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως, συνισταμένης εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἀναγκῶν καὶ εἰς ὀλιγόστευσιν τῶν μέσων πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτῶν, προελθούσας ἐκ τοῦ ὅτι αἱ παρακαταθῆκαι τῆς ἀνθρωπότητος ἕνεκα τοῦ Μεγάλου Πολέμου καὶ ἰδίως αἱ παρακαταθῆκαι αἱ Ἑλληνικαὶ ἕνεκα τῆς καταστροφῆς ἐξηντλήθησαν πρωτοφανῶς. Αἱ αὐταὶ τάσεις παρατηροῦνται καὶ μεταξὺ τῶν καταναλωτῶν καὶ ἐμπόρων. Οἱ ἔμποροι πάντοτε εἶχον τὴν τάσιν νὰ κερδίζουν περισσότερα ἀπ’ ὅ,τι θὰ ἐκέρδιζον καὶ δι’ αὐτὸ κάποιο βιβλίον ἱερόν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν εἶναι τὸ Εὐαγγέλιον ἢ ἄλλο βιβλίον, λέγει ὅτι· «ἕνα σχοινὶ θὰ εἶναι πιὸ εὔκολο νὰ περάσῃ ἀπὸ μιὰ τρύπα βελόνης παρὰ εἷς ἔμπορος νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν Παράδεισον». Ἀντιθέτως πάλιν οἱ καταναλωταὶ νομίζουν ὅτι τὰ εἴδη τῆς καταναλώσεως ποὺ παρουσιάζονται ἕτοιμα ὅτι εἶναι οὐρανοκατέβατα καὶ ὅτι δὲν χρειάζεται κόπος. Τὸ χειρότερον ὡς πρὸς τὰς τάσεις αὐτὰς τῶν πωλητῶν καὶ τῶν ἀγοραστῶν τὰς ἀντιθέτους ἐν Ἑλλάδι προσθέτουσι δύο κακά· ἡ ἐκτροπὴ τῶν πωλητῶν καὶ ἡ παράνοια τῶν καταναλωτῶν. Οἱ μὲν πωληταί, οἱ ὁποῖοι ἐκέρδιζον πάντοτε πολλά, νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ κερδίζουν περισσότερα τώρα ποὺ διερχόμεθα τὴν κρισιμωτέραν οἰκονομικὴν περίοδον. Καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἐπέτυχον. Ἄν εἰσέλθῃ κανεὶς εἰς οἱονδήποτε κέντρον ποὺ συχνάζουν οἱ πλούσιοι εἰς οἱανδήποτε πόλιν ἐγχωρίαν ἢ ξένην, θὰ ἴδῃ ὅτι οἱ περισσότεροι, τὰ 9/10, εἶναι ἄγνωστοι. Ἀπόδειξις ὅτι πολλοὶ ἐκέρδισαν ὑπερβολικὰ εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν. Ἀντιθέτως οἱ καταναλωταί, ἐνῷ ἔγινε μία ἐθνικὴ καταστροφὴ καὶ ἡ ἀνθρωπότης καὶ ἰδίᾳ ἡμεῖς ὑπέστημεν μίαν φθορὰν εἰς τὰς παρακαταθήκας τόσων πρωτοφανῆ, νομίζουν ὅτι δὲν εἶναι τίποτε. Ὅταν περιοδεύῃ τις ἰδίως ἐν μέσῳ τῶν ἀγροτῶν καὶ τοῖς λέγῃ ὅτι πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἔγινε μία τέτοια καταστροφή, σᾶς ἀπαντοῦν ὅτι αὐτὴν τὴν κουβέντα τὴν εἴπετε πολλάκις, ἀρκετὰ πλέον. Νομίζουν ὅτι ἡ καταστροφὴ εἶναι μία ἁπλῆ κουβέντα. Ἐν τούτοις εἶναι αὕτη ἓν γεγονὸς πρωτοφανὲς καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἔχῃ συνεπείας χρονίας, αἱ τιμαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ὑψηλαὶ καὶ νὰ ἀναβαίνουν περισσότερον. Ἔτσι λοιπὸν ἀνέκαθεν καὶ παντοῦ εὑρισκόμεθα πρὸ δύο τάξεων ἐχουσῶν ἀντιθέτους καὶ ἄκρας τάσεις. Ἐδῶ δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα οἱ μὲν ἔμποροι εὑρίσκονται ἐν ἔτι μεγαλυτέρᾳ ἐκτροπῇ, οἱ δὲ καταναλωταὶ ἐν παρανοίᾳ. Ἐντεῦθεν εἶναι ἐνδεδειγμένον ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ πολιτικὴ τῶν Κυβερνήσεων. Πρέπει νὰ τίθηται αὕτη εἰς τὸ μέσον μὲ μαστίγιον εἰς τὰς χεῖρας, ἂν θέλητε ἐπιεικεστέραν ἔκφρασιν, μὲ χαλινὸν καὶ νὰ συγκρατῇ καὶ τοὺς μὲν καὶ τοὺς δέ. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ ὀλίγου ἐκτύπησε τοὺς ἀτυχεῖς ἐργάτας. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένη ἅμα παρουσιασθῇ εὐκαιρία νὰ ἐπωφεληθῇ νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ καὶ ἀπέναντι τῶν ἐργοδοτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνθαρρυνόμενοι ἀπὸ τὰ τελευταῖα μέτρα κατὰ τῆς ἀπεργίας ἀσφαλῶς θὰ πάρουν κατήφορον εἰς τὰς τάσεις των. Τὴν ἰδίαν ὁδὸν πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ μεταξὺ ἐμπόρων ἢ πωλητῶν καὶ καταναλωτῶν. Ἐν τούτοις τοὺς μὲν καταναλωτὰς ἄφησεν ἐν τῇ ἀγνοίᾳ, τοὺς δὲ πωλητὰς ἀφῆκεν ἐλευθέρους ὥστε νὰ ἀνεβάσουν τεραστίως τὰς τιμάς. Εἶναι λοιπὸν ἐνδεδειγμένον ἡ Κυβέρνησις νὰ τεθῇ, εἴτε εἶναι συντηρητικὴ εἴτε ῥιζοσπαστική, μεταξὺ τῶν δύο τάξεων. Αὐτὴ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι γενικῶς ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ πλέον πρέπει νὰ ληφθοῦν διάφορα μέτρα καὶ καθεὶς νὰ εἰσφέρῃ τὴν γνώμην του περὶ αὐτῶν. Ἐγὼ ἐλάχιστα θὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ὅσα νομίζω σκόπιμα. Καὶ πρῶτον νομίζω ὅτι θὰ συντελέσῃ εἰς τὸν μετριασμὸν τῶν τιμῶν ἡ γενικὴ διατίμησις ὅλων τῶν εἰδῶν ἢ τῶν περισσοτέρων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως, νομίζω, κ. Α. Παπαναστασίου καὶ Ὑπουργοῦ Ἐννόμου Τάξεως κ. Ι. Κουνδούρου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετάσχω εἰς μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία εἶχεν ὡς ἔργον νὰ μελετήσῃ τὰ τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου. Κάποιος ἐπρότεινεν αὐτό· δηλαδὴ τὴν διατίμησιν ὅλων τῶν εἰδῶν. Ἐγὼ καὶ ἄλλοι τινὲς εἴπομεν ὅτι δὲν πιστεύομεν νὰ εἶναι δυνατόν. Καὶ ἐν τούτοις ἠγέρθησαν πολλοὶ τῶν συμμετεχόντων τῆς Ἐπιτροπῆς, οἵτινες ἦσαν ἔμποροι, καὶ ἐβεβαίωσαν ὅτι τὰ περισσότερα, ἂν ὄχι ὅλα τὰ εἴδη, εἶναι δυνατὸν νὰ διατιμηθοῦν. Τότε δὲ καὶ ἡμεῖς προσεθέσαμεν ὅτι, ἂν εἶναι δυνατὴ ἡ γενικὴ διατίμησις, εἶναι αὕτη τὸ καλύτερον μέτρον κατὰ τῆς αἰσχροκερδείας, διότι δὲν χωρεῖ εὔκολα καταστρατήγησις ἢ κατάχρησις αὐτοῦ. Ὁπωσδήποτε ἡ γενικὴ διατίμησις δὲν εἶναι ἄδικος ὅπως ἡ μερικὴ ἥτις, ἂν ἐπὶ πλέον δὲν εἶναι ἐπιβλαβής, ἀσφαλῶς δὲν εἶναι σκόπιμος. Ὅταν ἐρχώμεθα καὶ διατιμῶμεν ὀλίγα εἴδη, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις τῶν τιμῶν; Δεύτερον, κύριοι πληρεξούσιοι, προτείνω ὅσον τὸ δυνατὸν συχνοτέρας συζητήσεις. Ἅπαξ τοῦ μηνὸς νὰ γίνεται συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ. Ὄχι ἔλεγχος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ συζητήσεις διὰ νὰ βλέπωμεν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς, ἂν τὰ μέτρα τὰ ληφθέντα ἐπέφερον ἀποτελέσματα. Πρέπει νὰ γίνεται τοῦτο, διότι ἐν Ἑλλάδι δυστυχῶς, ὅπου, ὡς γνωστόν, εἴμεθα ἁψίκοροι, ἐφαρμόζομεν ἓν μέτρον καὶ κατόπιν τὸ ξεχνοῦμεν ὅλοι. Μὲ τὸν συχνὸν ἔλεγχον τοὐλάχιστον θὰ λαμβάνῃ ζωὴν καὶ θὰ διατηρῆται ἐν ἐφαρμογῇ. Τρίτον, κύριοι πληρεξούσιοι, μέτρον εἶναι ἡ βαρεῖα φορολογία εἰς τὰ εἴδη τὰ ὁποῖα βλάπτουν τὴν ὑγείαν ἢ εἶναι εἴδη πολυτελείας, διότι τότε καὶ τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης θὰ ἐλαφρυνθοῦν ἀπὸ τὴν φορολογίαν, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς θὰ πάρῃ μίαν κατεύθυνσιν εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν περισσοτέρων εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης. Τέταρτον μέτρον εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῶν συνεταιρισμῶν καταναλώσεως. Ὄχι αὐτὴ ἡ συνήθης ἡ ὁποία γίνεται, ἀλλ’ ἐξαιρετικὴ καὶ ἐκ μέρους τῆς Κοινωνίας καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ συνίστων ὅπως τὸ πρώτιστον καθῆκον τῆς Κοινωνίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἦτο ἡ ἐνίσχυσις τῶν συνεταιρισμῶν καταναλώσεως, οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνουν ὅλους γενικῶς, ὄχι μόνον μίαν τάξιν, καὶ δύνανται ἐνισχυόμενοι οὕτω καὶ ἀναπτυσσόμενοι νὰ καταστήσουν βαθμηδὸν περιττούς, ἄνευ δημεύσεων καὶ ἐπαναστάσεων, τοὺς πάτρωνας, ἤτοι τοὺς παρασίτους καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν. Ἄν ἐνισχυθοῦν αὐτοὶ καὶ ἀναπτυχθοῦν, θὰ προσπορίζωνται τὰ εἴδη τῆς καταναλώσεως ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὰς πρώτας χεῖρας. Θὰ παύσῃ ἄρα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ κέρδος τοῦ ἐμπόρου. Τοῦτο θὰ τὸ κερδίζουν οἱ συνεταιρισμοὶ αὐτοί, ἤτοι οἱ καταναλωταί, καὶ δι’ αὐτοῦ οὗτοι θὰ δύνανται νὰ ἐπιληφθῶσι τῆς παραγωγῆς, νὰ δημιουργήσωσι κεφάλαια καὶ νὰ δανείζωνται χωρὶς νὰ πληρώνουν μεγάλους τόκους εἰς τρίτους. Δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἐν γένει θὰ δυνηθῶμεν βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ φθάσωμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπιζητεῖ εἴτε ὁ σοσιαλισμὸς εἴτε ὁ μπολσεβικισμός, ἄνευ ἀνατροπῶν καὶ ἄνευ ἐπαναστάσεων καὶ δημεύσεων, ὡς εἶπον. Διότι οὔτε οἱ ἔμποροι, οὔτε οἱ βιομήχανοι, οὔτε οἱ κεφαλαιοῦχοι θὰ ἐμποδισθῶσι νὰ ἐργάζωνται ἢ θὰ χάσουν τὰ κεφάλαιά των. Ἐπειδὴ ὅμως οἱ καταναλωταὶ θὰ ἐνεργοῦν τὰ πάντα διὰ τῶν συνεταιρισμῶν των, ἐκεῖνοι δὲν θὰ εὕρισκον πελάτας νὰ πωλήσωσι τὰ προϊόντα των, ὀφείλουσι νὰ δανείσωσιν ἐργάτας νὰ ἐργασθῶσι καὶ θὰ ἐκλεχθοῦν ἀφ’ ἑαυτῶν καὶ νομίμως. Πέμπτον μέτρον εἶναι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπίσης ἐξασφάλισιν τῆς δημοσίας τάξεως. Πρὸ παντὸς λῆψις μέτρων καὶ στάσις τοιαύτη ὥστε νὰ παρέχηται ἡ ἐντύπωσις εἰς πάντας τοὺς ἐκτὸς καὶ ἐντὸς ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ ποτὲ κανεὶς νὰ διαταράξῃ τὴν δημοσίαν τάξιν ἢ τὸ καθεστώς. Διότι, ὅταν ἐπικρατήσῃ ἡ πεποίθησις περὶ τῆς κρατήσεως τῆς δημοσίας τάξεως ἢ τοῦ καθεστῶτος, αἱ ἐργασίαι θὰ ἀναπτυχθῶσι. Καὶ γνωρίζομεν ὅτι ὅπου γίνονται ἐργασίαι πολλαί, ἐκεῖ ἐπέρχεται καὶ ἡ εὐθηνία. Αὐτά, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶχον νὰ εἴπω.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§74Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἡ ἀκρίβια τοῦ βίου ἐν Ἑλλάδι εἶναι μία ἁπλῆ συνέπεια τοῦ ὅλου κρατικοῦ ξεχαρβαλώματος καὶ τῆς κακῆς κατευθύνσεως τῶν δημοσιονομικῶν καὶ οἰκονομικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ὁ πολὺς κόσμος ἐν Ἑλλάδι νομίζει ὅτι, ἂν ἐφαρμοσθῇ μία καλὴ πολιτικὴ διατιμήσεων, ὁ βίος θὰ εὐθυνήνῃ. Ἤλπισαν μάλιστα περισσότερα πρὸ μηνῶν, ὅταν ἠθέλησε μὲ τὸ σπαθὶ ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος κ. Πάγκαλος, Ὑπουργὸς τότε τῆς Ἐννόμου Τάξεως, νὰ εὐθυνήνῃ τὸν βίον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ κατώρθωσε δι’ ὀλίγας ἡμέρας καὶ ἔφυγε, διὰ νὰ πέσῃ κατόπιν ἡ εὐθύνη τῆς ἀνατιμήσεως τῶν εἰδῶν εἰς ἄλλους ὤμους.

§75Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ νόμος δὲν ἀποτελεῖ σπάθην.

§76Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν διατιμήσεων, καὶ μάλιστα εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἡ χειροτέρα πολιτικὴ καὶ ἐπιφέρει τὰ πλέον ἀντίθετα τῶν ἀποτελεσμάτων. Ἀφοῦ εἰς ὅλα τὰ κράτη, καὶ κράτη ὠργανωμένα ὡς ἡ Ἀγγλία καὶ ἡ Γερμανία, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐπιβάλουν μίαν πολιτικὴν διατιμήσεων, ἀντελήφθησαν ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι ἀνεφάρμοστος, πολὺ περισσότερον δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου βέβαια τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιβάλῃ μίαν τοιαύτην πολιτικὴν μὲ τὸν χωροφύλακα. Εἷς μέγας Ἰταλὸς οἰκονομολόγος, ἴσως ὁ μέγιστος τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ ἡ Ἰταλία, ὁ Ἀκὶλ Ἐλόρια, εἰς ἓν μνημειῶδες ἔργον τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε τελευταίως ὑπὸ τὸν τίτλον «Αἱ ἐπιστημονικαὶ βάσεις τῆς κοινωνικῆς ἐξελίξεως», κάμνει ἀκριβῆ λόγον διὰ τὴν πολιτικὴν τῶν διατιμήσεων, καὶ ὄχι μόνον καταφέρεται ἐναντίον τῆς πολιτικῆς αὐτῆς, αὐτὸς ὅστις δὲν εἶναι ὀρθόδοξος οἰκονομολόγος, ἀλλὰ σοσιαλιστὴς ἐξελικτικὸς οἰκονομολόγος καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ προκαταληφθῇ ὑπὲρ πολιτικῆς διατιμήσεων, αὐτὸς λοιπὸν οὗτος, εἰς τὸ μνημειῶδες ἔργον του, ὄχι μόνον ἀντιτίθεται εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν διατιμήσεων, ἀλλ’ ἀποκαλεῖ ταύτην πολιτικὴν «φρενοκομείου».

§77Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σεῖς μᾶς λέγετε δι’ ἕνα Ἰταλὸν συγγραφέα. Ὑπάρχει ἀπειρία συγγραφέων, οἱ ὁποῖοι συνιστοῦν τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ὄχι μόνον πρὸς ἀντιμετώπισιν τῆς σημερινῆς καταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς μέτρον μέλλον νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν προσφορὰν καὶ τὴν ζήτησιν, τὴν ὁποίαν οἱ περισσότεροι συγγραφεῖς θεωροῦν ὅτι εἶναι θεσμὸς χειρότερος τοῦ φεουδαρχικοῦ, διότι καὶ οἱ ἐκμεταλλευταὶ αὐξάνουν, καὶ τὰ θύματα.

§78Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἴπετε ὅτι ὑπάρχουν πολλοὶ συγγραφεῖς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἐγὼ σᾶς προκαλῶ νὰ ἀναφέρητε ἕνα.

§79Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σήμερον ὅλοι οἱ συγγραφεῖς αὐτὸ παραδέχονται· εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου αὐτοῦ.

§80Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἂν δὲν θέλωμεν νὰ χαθῶμεν εἰς περιηγήσεις ἀνὰ τὰς ξένας χώρας, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα μέσα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἀναζητήσωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἔχουν ἔγκυρον γνώμην. Σήμερον ποῖοι εἶναι οἱ εἰδικοὶ δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα; Βεβαίως οἱ καθηγηταὶ τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας. Σᾶς παρουσιάζω ἕνα· τὸν κ. Κορώνην, καθηγητὴν τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τὸ ζήτημα αὐτό, τὸ ἐπραγματεύθη, ἐπὶ πλέον δὲ ἦτο μέλος καὶ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἥτις ἐσχηματίσθη τῷ 1914 ἐπὶ τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου καὶ ἡ ὁποία Ἐπιτροπὴ εἰσηγεῖτο ἀκριβῶς εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ λαμβάνωνται διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου καὶ συνεπῶς καὶ πεῖραν ἔχει, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἦτο εἰσηγητὴς διαφόρων μέτρων κατὰ τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου. Αὐτὸς οὗτος, εἰς μελέτην τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσε πρὸ μηνῶν, καταφέρεται ἀκριβῶς ἐναντίον τῶν διατιμήσεων, αἱ ὁποῖαι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν εἰς ἄλλα κράτη, ἔχοντα τὰ κατάλληλα ὄργανα, διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πολιτικὴ τῶν διατιμήσεων, φέρει δὲ αὕτη ἀντίθετα ἀποτελέσματα.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ παρατηρηθὲν κατὰ τὴν ἐξέλιξιν, ὁσάκις ἡ λίρα ἀνέρχεται αἱ τιμαὶ ὅλων τῶν εἰδῶν ἀνέρχονται, ὁσάκις ἡ λίρα κατέρχεται αἱ τιμαὶ μένουν στάσιμοι.

§82Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διατί αἱ διατιμήσεις δὲν τὰς κατέβασαν; Αἱ διατιμήσεις φέρουν ἀντίθετα ἀποτελέσματα· ἡ ἀκρίβια τοῦ βίου, αὐτὸς ὁ μπαμπούλας τὸν ὁποῖον βλέπομεν, πῶς θὰ διορθωθῇ; Μὲ αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ μὲ οἰκονομίαν τόσον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὅσον καὶ ἐκ μέρους τῶν ἰδιωτῶν. Δὲν ὑπάρχει κανὲν ἄλλο φάρμακον ἀπὸ τὰ δύο αὐτά· αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ οἰκονομίαν. Ἂς ἐντοπίσωμεν τὸ ζήτημα ἐδῶ· πῶς θὰ κατορθώσωμεν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καὶ οἰκονομίαν. Πρὸ δύο μηνῶν εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ἔγινε καὶ εἰδικὸν συνέδριον, τὸ ὁποῖον κατέληξεν εἰς ὡρισμένα πορίσματα, συνέδριον εἰς τὸ ὁποῖον μετέσχον ὅλαι αἱ κορυφαὶ τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐν γένει ἀντιπρόσωποι τῶν διαφόρων κοινωνικῶν τάξεων, καὶ τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε ψήφισμα, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἀδύνατον νὰ βελτιωθοῦν οἱ ὅροι τῆς ζωῆς παρὰ μόνον δι’ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς καὶ δι’ οἰκονομιῶν, καὶ παρετηρεῖτο, λέγω, ὅτι ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς θὰ ἐπιτευχθῇ μόνον διὰ τῆς πλήρους ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου. Λυποῦμαι διότι δὲν ἀνέμενα νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν· ἄλλως θὰ ἔφερον ὅλα τὰ δοκουμέντα τὰ ὁποῖα ἔχω. Κύριοι, αἱ διατιμήσεις ἐδημιουργήθησαν κατὰ τὴν περίοδον τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἐφόσον διήρκει ὁ διεθνὴς πόλεμος· ἐπεβάλλετο, ἔστω καὶ κακῶς, πολιτικὴ διατιμήσεων. Διότι, φυσικά, οἱοσδήποτε ἔμπορος ὅστις εἶχε τυχὸν ὡρισμένην τινα ποσότητα ἑνὸς εἴδους, ἐφόσον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ ἄλλη, φυσικά, λέγω, θὰ ἀπέκρυπτε τὴν ποσότητα αὐτὴν καὶ θὰ τὴν ἐπώλει εἰς οἱανδήποτε τιμήν. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν οἱονδήποτε εἶδος δύναται νὰ εἰσαχθῇ ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ παραχθῇ εἰς τὸ ἐσωτερικόν, νομίζετε ὅτι...

§83Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τοῦ νομίσματος δὲν τὴν θεωρεῖτε ἴσην αἰτίαν;

§84Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τὰ ἄλλα δὲν συντελοῦν τόσον εἰς τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου, ὅσον συντελεῖ ἡ ἐλάττωσις τῆς παραγωγῆς, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν Ἑλλάδα, καίτοι ἡ Ἑλλὰς ηὐξήθη κατὰ πολὺ εἰς ἐργατικὰς χεῖρας· ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐγένοντο καὶ πολλαὶ πιστώσεις. Λέγω ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συντελέσῃ ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ὑπάρχουν αἱ διατιμήσεις, εἰς τὸ νὰ κατέλθουν αἱ τιμαὶ καὶ νὰ κανονισθοῦν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Ὁμολογῶ ὅτι κάποτε ἠγανάκτησα, ὅταν εἶδον κατὰ ποῖον τρόπον κανονίζονται αἱ διατιμήσεις. Ἠγείρετο εἷς καὶ ἔλεγε· «νὰ βάλωμεν τόσα». Ὁ ἄλλος ἔλεγεν· «ὄχι, νὰ βάλωμεν τόσα». Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ τοιοῦτον αὐθαίρετον τρόπον νὰ κανονίζωνται αἱ διατιμήσεις; Πρέπει νὰ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, ἐφόσον ἀποκλεισμὸς δὲν ὑπάρχει, καὶ εἶναι ἀδύνατον, ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου ὁ περισσότερος κόσμος ρέπει εἰς τὸ ἐμπόριον, εἶναι ἀδύνατον ὁ ἀνταγωνισμὸς νὰ μὴ ἐπιφέρῃ πράγματι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἐπιφέρῃ». Μοὶ λέγει τότε ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν διατιμήσεων: «Νὰ δοκιμάσωμεν καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον· νὰ ἀφήσωμεν διὰ 15 ἡμέρας ἀδιατίμητα αὐτὰ τὰ εἴδη». «Ἀλλ’ αὐτό, τῷ ἀπήντησα, εἶναι χειρότερον, διότι καθ’ ἣν στιγμὴν λέγετε ὅτι ἔρχεσθε νὰ δοκιμάσητε καὶ ἀφήνετε ἀδιατίμητα ὅλα τὰ εἴδη, ποῖος ἔμπορος εἶναι τόσον βλάξ, ὥστε νὰ ἀγοράσῃ ἀπὸ τὴν παραγωγὴν ποσὰ μεγάλα; Ἐνῷ, ἂν ἔλθῃ ἔξαφνα ἡ Συνέλευσις καὶ διὰ ψηφίσματος ὄχι μόνον καταργήσῃ τὰς διατιμήσεις, ἀλλὰ καὶ διακηρύξῃ ὅτι καὶ ὁ κόσμος ἂν χαλάσῃ δὲν θὰ ἐπιβληθῇ ἄλλη διατίμησις, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι καὶ ἂν ὑπάρξῃ αἰσχροκέρδεια διὰ μερικὰς ἡμέρας, αὕτη θὰ ἐξαλειφθῇ ἐντὸς ὀλίγου».

§85Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀρχὴ τῶν διατιμήσεων εἰς ὁμαλήν, κανονικὴν ζωήν, βεβαίως δὲν εἶναι ἀποδεκτή. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: ὑπὸ συνθήκας κατὰ τὰς ὁποίας ἡ προσφορὰ εἶναι πολὺ ὀλιγωτέρα τῆς ζητήσεως, εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν...

§86Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διατί εἶναι;

§87Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀσχέτως πρὸς τὰς διατιμήσεις, σήμερον ἀκόμη φρονεῖτε ὅτι ἂν ἀφεθῇ τὸ ἐμπόριον ἐλεύθερον καὶ ἂν ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ κανονισμὸς τῶν τιμῶν τῶν διαφόρων εἰδῶν, φρονεῖτε ὅτι δύο ἢ τρεῖς μῆνες θὰ ἀρκέσουν διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἰσορρόπησις, ἢ θὰ χρειασθῇ μεγαλύτερον χρονικὸν διάστημα διὰ νὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη;

§88Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἂν σήμερον δὲν γίνεται αὐτό, δὲν γίνεται διότι ἐπιβάλλονται πολλά· καὶ ὅταν βλέπουν ὁ ἔμπορος καὶ ὁ παραγωγὸς ὅτι δὲν κερδίζουν πολλά, δὲν θὰ τολμήσουν νὰ κάμουν τὴν αὐτὴν ἐργασίαν, διότι δὲν ἠξεύρουν ἂν καὶ αὔριον θὰ δύνανται νὰ κερδίσουν ὑπὸ ἕνα οἱονδήποτε περιορισμὸν τοῦ ἐμπορίου. Ὅταν ὅμως γνωρίζουν ὅτι εἶναι πλήρης ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι θὰ σπεύσουν νὰ κερδίσουν καὶ αὐτοὶ καὶ ὅταν σπεύσουν οἱ πολλοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ πέσουν αἱ τιμαί. Ἔχω ἀπόδειξιν τούτου ἐκ τοῦ ὅτι προπέρυσιν ἡ τομάτα ἔφθασεν εἰς τὸ ἥμισυ τῆς διατιμήσεως, διότι εἶχε παραχθῇ πολλὴ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κρατηθῇ εἰς τὴν τιμὴν τῆς διατιμήσεως.

§89Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ ἱκανοποιήσουν τὰς ἀνάγκας τῶν αἰτήσεων.

§90Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ ὑποφέρωμεν ὀλίγας ἡμέρας, ἕως ὅτου ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐμπορίου φέρῃ τὰ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματά της, παρὰ νὰ ὑποφέρωμεν αἰωνίως.

§91ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Μαργέτη, πῶς ἠμπορεῖτε νὰ πείσητε κανένα ὅτι ἡ διατίμησις θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ εἴδους;

§92Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁρίστε πῶς· καὶ ἔχω συγκεκριμένον παράδειγμα. Ἀνέκαθεν εἰς τὸν κόσμον δὲν ἐκανόνισε τὴν παραγωγὴν παρὰ μόνον τὸ κέρδος· τίποτε δὲν ηὔξησε τὴν παραγωγὴν παρὰ μόνον τὸ κέρδος. Ἂν ὁ Α ἢ ὁ Β γεωργὸς ἢ παραγωγὸς ὄχι ἔχῃ, ἀλλ’ ἁπλῶς διαβλέπῃ κέρδος εἰς τὴν παραγωγὴν ἑνὸς οἱουδήποτε προϊόντος, σπεύδει νὰ παραγάγῃ τοῦτο· τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἣν σπεύδουν πολλοὶ πρὸς τοῦτο, ἔχομεν ὡς συνέπειαν φυσικὴν μίαν μεγαλυτέραν προσφορὰν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ τοιοτοτρόπως λειτουργεῖ φυσιολογικώτατα πλέον ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως καὶ ἔρχεται ἡ τιμὴ ἐκεῖ ὅπου πρέπει νὰ εἶναι. Σᾶς φέρω ἓν παράδειγμα διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἡ διατίμησις ἐπέφερε τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Μέχρι τοῦ 1923, εἰς ἓν μόνον ἐκ τῶν προαστείων τῶν Ἀθηνῶν, τὸ Χαλάνδρι, παρήγετο ποσότης πατάτας ἐτησίως ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ὀκάδες. Τῷ 1923 τί ἔγινε; Τῷ 1923, ἀκριβῶς ὅτε ἡ λίρα εἶχε φθάσει εἰς τὰς 450 δραχμάς, ἐκαλλιέργησαν μὲ ἐργατικὰ καὶ ἐν γένει βίον στηριζόμενον εἰς λίραν 450 δραχμῶν, διότι αὐτὴ τὰ κανονίζει ὅλα. Συνεπῶς ἐστοίχισεν ἡ πατάτα ἄνω τῶν τριῶν δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Ἐγένετο ἡ ἐξαγωγὴ — δὲν εἶχεν ἐπιβληθῆ ἡ διατίμησις — καὶ ἡ πατάτα ἐμφανίζεται εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ πωλεῖται πρὸς 3.50–4 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, τιμὴν ἥτις δὲν ἦτο μεγάλη εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τόσον ὑψηλὰ ἦτο ἡ λίρα, θὰ ἐπωλεῖτο δὲ πρὸς 2.50–3 δραχμὰς ἀργότερον, διότι θὰ ἤρχετο ἡ πατάτα τοῦ Βόλου καὶ τῶν ἄλλων περιφερειῶν. Ἔρχεται ὅμως ἡ διατίμησις καὶ καθορίζει τιμὴν 1.50–2 δραχμῶν, δηλαδὴ μὲ τρομακτικὴν ζημίαν τοῦ παραγωγοῦ. Ἐπωλήθη εἰς τὴν τιμὴν ταύτην, ἀλλ’ ἀμέσως ἐγκατελείφθη ἡ παραγωγή.

§93Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μὴ μᾶς λέγετε τέτοια πράγματα· ὅλα τὰ εἴδη περιωρίσθησαν, διότι ἀνεπτύχθη ἡ καλλιέργεια τοῦ καπνοῦ.

§94Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον ἦτο; Ἐγκατελείφθη ἡ παραγωγὴ τῆς πατάτας καὶ εἰς τὰς γαίας τὰς ποτιστικάς, εἰς τὰς ὁποίας ἐκαλλιέργουν οἱ γεωργοὶ τοῦ Χαλανδρίου πατάταν, καλλιεργοῦν πανσέδες καὶ τριαντάφυλλα, διότι αὐτὰ δὲν διατιμῶνται, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι ἐφέτος καὶ πέρυσι μόνον 300 χιλιάδες ὀκάδες πατάτας παρήχθησαν εἰς Χαλάνδριον ἔναντι ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου ἄλλοτε. Πάρετε ὅλα τὰ εἴδη διὰ νὰ ἴδητε ποῦ θὰ φθάσητε.

§95Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἂν ἐπιβληθοῦν διατιμήσεις γενικῶς, θὰ παύσουν νὰ εἶναι γεωργοὶ καὶ ἔμποροι διὰ νὰ τρώγουν ἀέρα;

§96Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Φαντάζεσθε δυνατὴν τὴν γενικὴν διατίμησιν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ εἰς τὰ ἄνθη ἀκόμη;

§97Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Σεῖς μᾶς εἴπετε ὅτι ἐφηρμόσθη καὶ ὅτι ἔσχε κακὰ ἀποτελέσματα.

§98Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Δυστυχῶς αἱ διατιμήσεις δὲν ἐφηρμόσθησαν καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα. Μόνον ἐπὶ τῆς ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως κατωρθώθη ὥστε αἱ διατιμήσεις νὰ ἐφαρμοσθῶσι.

§99Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὑπὸ τὴν τρομοκρατίαν, βεβαίως, ἐφηρμόσθησαν· ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατόπιν ἐξηφανίσθησαν ὅλα τὰ εἴδη; Ἡ πεποίθησίς μου, στηριζομένη εἰς τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὡρισμένων παραδειγμάτων τῆς πείρας, εἶναι ὅτι δὲν θὰ φθηνήνῃ ἐν Ἑλλάδι ὁ βίος, ἂν πρῶτον τὸ Κράτος δὲν κάμῃ αὐστηροτάτας οἰκονομίας, κατόπιν δὲ καὶ οἱ πολῖται. Ἐγὼ θὰ ἤθελον νὰ ἀπαγορεύσῃ τὸ Κράτος τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἀδαμάντων καὶ τῶν ἄλλων λιλιῶν, διότι δι’ αὐτὰ πηγαίνουν πολλὰ χρήματα. Ἔπειτα, εἰς ὡρισμένα εἴδη πρωτίστης ἀνάγκης, νὰ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία ἀπὸ ἀπόψεως δασμολογικῆς· ἐγὼ μάλιστα θὰ ἔφθανον μέχρι τοῦ σημείου νὰ καταργηθῇ ὁ δασμὸς ἐπὶ τοῦ σίτου, ὄχι μόνον διὰ νὰ εὐθηνήνῃ τὸ ψωμί, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ κατάργησις τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου θὰ συνετέλει εἰς μίαν καλυτέρευσιν τῆς γεωργίας ἐν Ἑλλάδι, διότι θὰ ἠναγκάζετο ὁ ἀγρότης, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἀντιλαμβάνεται μόνος ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον του, νὰ τὸ ἐπιδιώξῃ διὰ τῆς βίας τοῦ Κράτους. Ἂν εἶχον μαζί μου τὸν σχετικὸν φάκελον, θὰ σᾶς ἀνεγίνωσκον μίαν θαυμασίαν ἔκθεσιν τοῦ 1840 ἑνὸς μεγάλου πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῆς Ἰταλίας, τοῦ Καβούρ, τὴν ὁποίαν οὗτος ὑπέβαλε πρὸς τὸν Βασιλέα, προτείνων τὴν κατάργησιν τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Ἡ ἔκθεσις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη κατὰ τὸ 1912 εἰς ἓν οἰκονομολογικὸν περιοδικὸν τῆς Ἰταλίας, προὐξένησε κατάπληξιν, διότι ἐξετάζει μὲ τόσην ἐμβρίθειαν τὸ ὅλον οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ κόσμου καὶ καταλήγει εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου. Θὰ ἐβλέπετε ἐκεῖ ἐπιχειρήματα ἀναφερόμενα ἀπὸ ἕνα τόσον μέγαν πολιτικὸν καὶ θὰ ἐπείθεσθε πόσον καλύτερα ἐγνώριζον οἱ πολιτικοὶ ἐκεῖνοι νὰ ἀντιμετωπίζουν τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου ἀπὸ τοὺς σημερινούς. Ἐγὼ θὰ ἤθελον ἐνίσχυσιν μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε ὄχι μόνον πρὸς 24 δραχ. νὰ πωληθῇ τὸ ἔλαιον, ἀλλ’ εἰ δυνατὸν εἰς 30. Εἰς τὴν Ἑλλάδα τρία προϊόντα ἔχομεν προνομιακά· τὸ ἔλαιον, τὸν καπνὸν καὶ τὴν σταφίδα, καὶ τὰ προϊόντα αὐτὰ ἀκριβῶς ἔσωσαν τὴν Ἑλλάδα. Ἂν δὲν ἔφθασεν ἡ λίρα εἰς τὰς 10,000 δραχμάς, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰ τρία αὐτὰ προϊόντα καὶ ἐξ αὐτῶν καὶ μόνον προέρχεται ἡ εἰσροὴ τοῦ χρυσοῦ. Τὰ προϊόντα αὐτὰ εἶναι ἡ μόνη ὁδὸς διὰ τῆς ὁποίας εἰσάγεται χρυσὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§100ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἡ μετανάστευσις.

§101Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὴ ἀνάγεται εἰς τοὺς ἀδήλους πόρους, ὅπως καὶ ἡ ναυτιλία, ἡ βιομηχανία τῶν ξένων· ἡ φανερὰ εἰσαγωγὴ εἶναι αὐτή, τῶν τριῶν προϊόντων. Ἂν δὲν εἴχομεν αὐτὰ τὰ προνομιοῦχα προϊόντα, φαντάζεσθε ὅτι βιομηχανικὰ προϊόντα τῆς Ἑλλάδος ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς τὰ Γαλλικά, τὰ Γερμανικά;

§102Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ τὰ μεταλλεύματα, εἶναι ἡ σμύρις.

§103Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὰ ἔρχονται πολὺ κατόπιν. Καὶ ὅμως τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, ἀντὶ νὰ εὐνοήσῃ παντοιοτρόπως τὴν μεγαλυτέραν δυνατὴν παραγωγὴν τῶν προϊόντων αὐτῶν διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ εἰσαγάγῃ περισσότερον χρυσόν, νὰ βελτιώσῃ τὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματός μας καὶ τὰ ἰδικά του οἰκονομικὰ καὶ νὰ φθηνήνῃ τοιουτοτρόπως τὸν βίον, παραδόξως κατεπολέμησεν αὐτά. Καὶ πρώτη ἔρχεται ἡ Ἐπανάστασις, ἥτις, ἐνῷ τὰ τρία αὐτὰ προϊόντα συνετέλεσαν εἰς τὴν θαυμασίαν ἀνασυγκρότησιν τοῦ στρατοῦ τοῦ Ἔβρου — ἐκεῖ εὑρῆκε τὰς ἑκατοντάδας τῶν ἑκατομμυρίων ἅτινα ἐχρησιμοποίησεν ἡ Ἐπανάστασις διὰ νὰ ἀνασυγκροτήσῃ τὴν Ἑλλάδα — ἔρχεται, λέγω, καὶ φορολογεῖ εἰδικῶς καταθλιπτικώτατα ὅλα αὐτὰ τὰ προϊόντα καὶ λέγει: Σὺ θὰ ἐξάγῃς σταφίδα, ἔλαιον ἢ καπνόν. Τὰς λίρας τὰς ὁποίας θὰ φέρῃς δὲν θὰ τὰς ἐξαργυρώσῃς, καθὼς ἐκεῖνος ὅστις παράγει οἱονδήποτε ἄλλο προϊόν, ἀλλὰ θὰ μοὶ δώσῃς καὶ τὰς 450 ἢ τὰς 3,000 δραχμὰς καὶ θὰ σοὶ δώσω μόνον 150 δραχμάς. Ἕκαστος φαντάζεται ὁποῖον κτύπημα ἦτο αὐτὸ κατὰ τῆς παραγωγῆς τῆς Ἑλλάδος. Ἐνῷ θὰ ἔπρεπεν ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγὴ τῶν προϊόντων αὐτῶν, ὥστε νὰ κατορθωθῇ ἡ εἰσροὴ χρυσίου, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος. Ἰδοὺ διατί εἶπον προηγουμένως ὅτι θὰ ἐπροτίμων νὰ φθάσῃ καὶ 30 δραχμὰς τὸ ἔλαιον, προκειμένου νὰ ὑπάρχῃ μεγαλυτέρα παραγωγὴ στηριζομένη εἰς μεγαλυτέρας τιμάς. Διότι τοιουτοτρόπως θὰ κατωρθοῦτο νὰ εἰσαχθῇ πολὺ περισσότερος χρυσὸς καὶ νὰ καταπέσῃ ἡ στάθμισις τοῦ βίου εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τοῦ συναλλάγματος καὶ νὰ ἐλαφρυνθῇ, ἂν ὄχι νὰ ἐξαλειφθῇ, ἡ ἀκρίβια τοῦ βίου.

§104ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ὑπερπαραγωγὴ τῆς σταφίδος ἀποδεικνύει ὅτι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ λαμβάνῃ μέτρα ριζικὰ διὰ τὴν ἐλάττωσιν αὐτῆς. Σεῖς ὑποστηρίζετε ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ ἡ παραγωγὴ διὰ νὰ εἰσάγηται χρυσός. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸ πρᾶγμα. Ἀφοῦ τὸ Κράτος λαμβάνει μέτρα, καὶ οἱ σταφιδικοὶ πληθυσμοὶ ζητοῦν τοιαῦτα, ὑπὲρ ἐλαττώσεως τῆς παραγωγῆς....

§105Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐδῶ ἔχομεν τὴν πολιτικὴν τὴν ὁποίαν καὶ ἐπισήμως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξήγγειλεν ὁ μακαρίτης Δεστούνης. Τὴν θεωρῶ ὁμοιάζουσαν πρὸς τὴν τακτικὴν τῶν πλανοδίων ἐκείνων, οἵτινες εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Δημοτικοῦ Θεάτρου φωνάζουν: «πονεῖ δόντι, βγάζει δόντι· πονεῖ μάτι, βγάζει μάτι». Ἂν πονῇ ἡ σταφίς, δὲν εἶναι τὸ σύστημα τῆς ἐκριζώσεως τὸ φάρμακον, ἀλλ’ ἡ ἐξεύρεσις μέσων διὰ νὰ καταναλωθῇ τὸ μεγαλύτερον μέρος, διότι τὸ κλῖμα τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰδικώτατον διὰ τὴν καλλιέργειαν αὐτῆς. Θὰ ἠδύνατο μὲ συνδυασμοὺς πολλοὺς νὰ λυθῇ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, καὶ μία λύσις θὰ ἦτο ἀκριβῶς νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ παραγωγὸς ἀπὸ τοὺς ὄνυχας τῶν διαφόρων κεφαλαιοκρατῶν. Διότι, βεβαίως, ὅταν ὁ σταφιδοπαραγωγὸς ὅστις παράγει 1000 ὀκάδας εἶναι ὑποχρεωμένος ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα νὰ δίδῃ τὸ ⅓ εἰς τὴν Ἑνιαίαν διὰ νὰ τὸ ἐκμεταλλεύηται αὕτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ σταφιδικόν. Οἱ Ἕλληνες παραγωγοὶ δὲν κάμνουν τοὐλάχιστον ὅ,τι ἔκαμνον οἱ Ἀραπάδες, οἱ ὁποῖοι, ὅταν εἶχον ἓν παρακράτημα βάμβακος, χωρὶς νὰ τὸ δίδουν εἰς οἱονδήποτε ἄλλον, τὸ ἔκαιον. Θὰ ἦτο συμφορώτερον καὶ προτιμώτερον καὶ διὰ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς νὰ καίουν ὁλόκληρον τὸ ἓν τρίτον, χωρὶς νὰ τὸ δίδουν εἰς ἄλλους· θὰ εἶχον τοὐλάχιστον οὕτω ὡς κέρδος ὅτι θὰ ἀπέκτων μίαν ποσότητα λιπασμάτων. Ἂν εἶχον τὴν ἐλευθερίαν νὰ πωλοῦν ὅλον τὸ προϊόν τὸ ὁποῖον παράγουν, θὰ ἐκέρδιζον περισσότερα ἀπὸ ὅσα κερδίζουν σήμερον, ὁπότε εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ πωλοῦν μόνον τὰ δύο τρίτα τοῦ προϊόντος των. Ἂν δὲ τοιουτοτρόπως εἴχομεν μεγαλυτέραν παραγωγὴν καὶ ἔπιπτεν ἡ τιμή, θὰ ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ δι’ ἄλλας χρήσεις· διὰ τῆς βιομηχανοποιήσεως τοῦ ἑνὸς τρίτου θὰ ἐκέρδιζον πολὺ περισσότερα. Καὶ κατ’ ἐμὲ ἡ λύσις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος θὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀποστάξεως τοῦ οἴνου τὸν ὁποῖον θὰ παρῆγον. Καὶ οὕτω θὰ παρουσίαζον φυσικὸν οἶνον.

§106ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τότε θὰ ἐπλήσσετο ἡ ἀμπελουργία.

§107Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ πρόβλημα τῆς ἀμπελουργίας ἐλύθη διὰ τῆς ἀποστάξεως. Διὰ τοῦ τρόπου δηλαδὴ ἐκείνου καθ’ ὃν ἐπεξεργάζονται οἱ ἄμβυκες ὑπὸ τῶν ἀμπελουργῶν. Καὶ κατὰ τοῦτο οἱ ἄμβυκες ἔχουν πολὺ μεγάλην σημασίαν, κύριε ἐξ Ἀθηνῶν πληρεξούσιε, ὅσην δὲν φαντάζεσθε. Διότι κάποτε εἴπετε: Θὰ συζητήσωμεν περὶ ἀμβύκων τώρα; Οἱ ἄμβυκες ἔχουν πολὺ μεγάλην σημασίαν, διότι ἐκεῖ ἔγκειται ἀκριβῶς ἡ σωτηρία τῆς ἀμπελουργίας τῆς Ἑλλάδος.

§108Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ὁ ἄμβυξ δὲν εἶναι παρὰ τὸ καζάνι ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ καταστραφῇ ὁ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς ὁλόκληρος, διότι εἶναι καζάνι τὸ ὁποῖον παράγει δηλητήριον.

§109Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω τοὺς ἄμβυκας νὰ παράγουν τὸ δηλητήριον τὸ ὁποῖον παράγουν σήμερον. Κύριε συνάδελφε, παρεξηγεῖτε. Ὅταν ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι θὰ λυθῇ διὰ τοῦ ἄμβυκος τὸ ὅλον ἀμπελουργικὸν ζήτημα, δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸν ἄμβυκα τὸν σημερινόν, ὁ ὁποῖος, διότι ἀκριβῶς εἶναι δεμέναι αἱ χεῖρες τοῦ ἀμπελουργοῦ, χρησιμοποιεῖται μόνον διὰ νὰ παράγῃ τὸ δηλητήριον περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε. Ἐγὼ θέλω τὸν ἄμβυκα ἀκριβῶς διὰ νὰ μὴ παράγῃ τὴν σοῦμαν τὴν ὁποίαν παράγει σήμερον, ἀλλὰ διὰ νὰ παράγῃ ἐξ ἀποστάξεως οἴνου κονιάκ, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶναι δηλητήριον, οὐδὲ οἱ ἰατροὶ τολμοῦν νὰ τὸ εἴπουν δηλητήριον.

§110ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καλὰ τὰ εἴπετε ἕως τώρα· μὴ εἰσέρχεσθε εἰς ἰατρικὰ ζητήματα.

§111Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὰ ἀνέφερα διὰ νὰ ἀποδείξω ἀκριβῶς ὅτι καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ Κράτος ἦλθε καὶ ἔθεσε χειροπέδας εἰς τὴν παραγωγήν. Ἄλλοτε θέτει χειροπέδας διὰ διατιμήσεων, ἄλλοτε δι’ ἀπαγορεύσεων καὶ ἄλλοτε διὰ παρεμβάσεως διαφόρων Ἑταιρειῶν, εἰς τὰς ὁποίας δίδει ὡρισμένα προνόμια. Διὰ νόμων πολυσυνθέτων περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος δένει τὰς χεῖρας τῶν ἀμπελουργῶν διὰ νὰ μὴ δύνανται νὰ βιομηχανοποιήσουν, ἂν ὄχι ὅλον τὸ προϊόν, τοὐλάχιστον τὸ περίσσευμα τούτου, καὶ νὰ ἐκμεταλλευθοῦν οἱ ἴδιοι τὸ προϊόν των. Βλέπετε ὅτι γενικῶς ἔχαμεν τὴν γραμμὴν αὐτὴν τὴν καταθλιπτικὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους, τοῦ νὰ μὴ ἀφίνῃ ἐλευθέραν τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον. Ἡ παραγωγὴ καὶ τὸ ἐμπόριον ἀσφαλῶς εἶναι εἰς θέσιν, ἰδίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ κανονίσωσι τὰ τοῦ βίου των κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον.

§112Δ. ΠΑΖΗΣ. Δι’ αὐτὸ αἱ ἐλαῖαι τιμῶνται 18 δραχμάς.

§113Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Νὰ σᾶς εἴπω, ἂν θέλητε καὶ συγκεκριμένον παράδειγμα. Πρὸ τριῶν ἐτῶν, γνωστὸς παντοπώλης Ἀθηνῶν, ὁ ὁποῖος ἔκαμε μάλιστα τελευταῖον καὶ πολλὰ μέγαρα, ἔχει ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐκέρδισε στηριζόμενος ἐπὶ τῶν διατιμήσεων. Ἐὰν θέλητε νὰ σᾶς εἴπω καὶ τὸ ὄνομα, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν. Λοιπὸν ὁ παντοπώλης αὐτὸς μετέβαινεν, ὅπως μετέβαινε πάντοτε, εἰς τὰ διάφορα χωρία διὰ νὰ ἀγοράσῃ ἐληὲς πράσινες, τὰς ὁποίας θὰ ἔκαμνε φαγωσίμους διὰ νὰ τὰς πωλήσῃ ἀντὶ 12 δραχμῶν...

§114Δ. ΠΑΖΗΣ. Δεκαοκτώ.

§115Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἰς τὸ Ἀμαρούσιον συγκεκριμένως, ἕνας παντοπώλης, ὁ ὁποῖος κτίζει τώρα 5 οἰκίας εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων, ἔχει ἑκατομμύρια ἑκατομμυρίων. Ἐγὼ τὸν ἐνθυμοῦμαι ὑπηρέτην εἰς ἓν παντοπωλεῖον εἰς τὴν Πλάκαν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μικρὸς εἶχον ὑπάγει εἰς αὐτὸν μὲ ἕνα Ἀμαρουσιώτην παραγωγὸν μὲ δείγματα πρασίνων ἐλαιῶν διὰ νὰ τὰς ἐπεξεργασθῇ καὶ νὰ τὰς κάμῃ ἐδωδίμους ἐλαίας. Τῷ λέγει: «Τὰς ἀγοράζω πρὸς ὀγδοήκοντα λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, διότι δὲν θὰ μὲ ἀφήσῃ ἡ διατίμησις νὰ τὰς πωλήσω ἀκριβώτερον»,— μετεχειρίζετο τὴν διατίμησιν διὰ νὰ ἐκβιάσῃ,— δὲν θὰ μὲ ἀφήσῃ ἡ διατίμησις· θὰ ἔλθῃ σήμερον νὰ μοῦ εἴπῃ μία δραχμὴ τὰς ἠγόρασες καὶ 50 λεπτὰ τὰ ἔξοδα, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ζημία». Ὁ πτωχὸς χωρικὸς ἐπείσθη ὅτι 80 λεπτὰ πρέπει νὰ τὰς πάρῃ ὁ παντοπώλης, τὰς ὁποίας αὐτὸς ἐπώλησε πρὸς 12 δραχμάς. Ἡ διατίμησις ἦτο τὸ ὅπλον διὰ νὰ καταστρέψῃ τὸν παραγωγὸν καὶ ἔκαμε τοὺς ἄλλους παραγωγοὺς νὰ μὴ φυτεύουν ἐλαίας πωλοῦντες αὐτὰς πρὸς 80 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐνῷ ὁ μπακάλης, στηριζόμενος εἰς τὴν διατίμησιν, κατώρθωσε νὰ ἀγοράσῃ τὶς ἐληὲς πρὸς 80 λεπτὰ καὶ νὰ κάμῃ ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων νὰ κτίζῃ 5 οἰκίας. Ἀφήσατε πλήρη ἐλευθερίαν, ἀφήσετε νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ θετικώτερος καὶ στερεώτερος νόμος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Ἕλλην ρέπει ὀλίγον ἢ πολὺ πρὸς τὸ ἐμπόριον.

§116Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ποίας προσφορᾶς καὶ ζητήσεως καὶ ποῦ;

§117Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Παντοῦ· καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπηρεάζει ἡ κατάστασις τοῦ νομίσματος. Εἶπον ὅτι καὶ αὕτη θὰ βελτιωθῇ· ἡ ἀκρίβια εἶναι εἷς φαῦλος κύκλος. Ἔρχεται ὁ μισθωτὴς καὶ ζητεῖ αὔξησιν, ἡ ὁποία ἐπιφέρει ἀκρίβιαν μεγαλυτέραν. Ἔρχεται ἡ σπατάλη, ἡ ὁποία διέπει πάντας, ἀπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ διὰ τὰ κρατικὰ ζητήματα, μέχρι τοῦ τελευταίου πολίτου, ὁ ὁποῖος ἐννοεῖ νὰ κάμῃ σπατάλην. Τὸ νόμισμα στέκεται ποὺ στέκεται καὶ φυσικὰ γυρίζει ὁ φαῦλος κύκλος καὶ περικιριζόμεθα νὰ λέγωμεν: δὲν γνωρίζομεν ποῖος θὰ ἔλθῃ διὰ νὰ πατάξῃ τὴν αἰσχροκέρδειαν. Νομίζομεν ὅτι ἂν κρεμασθῶσιν ὅσοι πταίουν θὰ διορθωθῇ ἡ κατάστασις, ἐνῷ δὲν διορθοῦται αὕτη.

§118ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε ὅτι τὸ Κράτος διετίμησε πρὸς 80 λεπτὰ τὰς ἐλαίας ἐπὶ τοῦ παραγωγοῦ.

§119Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν τὰς διετίμησε τὸ Κράτος· ὁ παντοπώλης ἐπέτυχε τὰ 80 λεπτά, διότι παρουσιάζετο τὸ φόβητρον τῆς διατιμήσεως. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ πολιτικὴ τῶν διατιμήσεων, δὲν θὰ ὑπῆρχε τὸ φόβητρον καὶ θὰ ἐκανόνιζεν ὁ ἀνταγωνισμὸς τὰ πάντα. Ἄλλως τε ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἐπέτυχεν ἡ πολιτικὴ τῶν διατιμήσεων, διότι βεβαίως ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ διεθνοῦς πολέμου μέχρι σήμερον πολιτικὴ διατιμήσεων συνεχίζεται, ἂν δὲ ἐγκατελείφθη εἰς ἄλλα κράτη, πολὺ περισσότερον ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθῇ παρ’ ἡμῖν. Συνεπῶς μόνον αὔξησις παραγωγῆς καὶ οἰκονομίαι θὰ βελτιώσωσι τὴν κατάστασιν. Εἰς τὰς οἰκονομίας πρέπει νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα πρώτη ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ Κράτος ἀπὸ τὸν πολίτην νὰ κάμῃ οἰκονομίας, ἂν δὲν σπεύσῃ τὸ ἴδιον νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα· καὶ δὲν δίδει τὸ Κράτος παράδειγμα οἰκονομιῶν, ὅτε ἐπὶ Προϋπολογισμοῦ τεσσάρων δισεκατομμυρίων ἐξοδεύονται δύο δισεκατομμύρια εἰς μισθοὺς ὑπαλλήλων καὶ συντάξεις. Ὡς ἐπιχείρησιν ἂν τὸ θεωρήσωμεν τὸ Κράτος αὐτό, ἂν θέλητε ἐπὶ τῶν ἐσόδων του τῶν ἀκαθορίστων νὰ ἔχῃ τὰ ἡμίση εἰς δαπάνας γενικὰς καὶ προσωπικάς, ἐνῷ τὸ Κράτος ἔχει καὶ τόσα ἄλλα βάρη διὰ τὴν ἀντιμετώπισιν τόσων χρεῶν, θὰ ἴδωμεν ὅτι βαίνει πρὸς χρεοκοπίαν. Ἂν δὲν σταματήσητε τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεσθε καὶ δὲν βάλετε βαθιὰ τὸ μαχαῖρι τῶν οἰκονομιῶν, δὲν θὰ βελτιωθῇ τὸ ἐθνικόν μας νόμισμα. Ἂν δὲν ἐπέλθῃ τὸ ἰσοζύγιον τῶν κρατικῶν οἰκονομιῶν, ἂν δὲν καλυφθοῦν τὰ κολοσσιαῖα ἐλλείμματα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ὁ Προϋπολογισμὸς — καὶ δὲν θὰ καλυφθοῦν, ἂν δὲν γίνωσιν οἰκονομίαι δύο δισεκατομμυρίων, αὐτὸ δὲ πρέπει νὰ εἶναι τὸ πρόγραμμα τοῦ Κράτους διὰ νὰ σωθῇ — δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις. Τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ διὰ τῆς ἀπολύσεως τοῦ ἡμίσεος ἀριθμοῦ τῶν ὑπαλλήλων. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι θὰ ριφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους· ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπὶ τούτου. Ἂν κατὰ τὸ 1919, ὁπότε ἡ Ἑλλὰς ἦτο Ἑλλὰς πέντε θαλασσῶν, διότι εἶχε τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν Θράκην, εἶχε 19,500 δημοσίους ὑπαλλήλους, σήμερον ἔχει 48,000 τοιούτους. Δὲν χρειάζεται φιλοσοφία διὰ νὰ ἐννοήσῃ τις ὅτι πρέπει νὰ μειωθῇ ὁ ἀριθμὸς τούτων εἰς τὸ ἥμισυ. Πῶς θὰ μειωθῇ; Λέγουν ὅτι θὰ ρίψουν εἰς τοὺς δρόμους πολὺν κόσμον· ἀλλὰ ὅλος ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ἔξω τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν ἐργάζεται. Προκειμένου νὰ καταστραφῇ τὸ Κράτος, ἂς δυστυχήσῃ εἷς ἀριθμὸς ὑπαλλήλων. Φέρουν ἀντίρρησιν ὅτι πῶς θὰ γίνῃ ἡ ἀπόλυσις τῶν ὑπαλλήλων. Ἀσφαλῶς εἶναι πολλοὶ ὑπάλληλοι περιττοί. Ἐγὼ ὑπηρέτησα ἐπὶ πενταετίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι περιτταὶ θέσεις. Ἂν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων προσφύγων καὶ τόσα ἄλλα, ὑπάρχουν περιτταὶ θέσεις, φαντάζεσθε πόσαι περιτταὶ θέσεις ὑπάρχουσιν εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα. Νὰ κληθῶσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους οἱ ἴδιοι ὑπάλληλοι νὰ κάμωσιν ἐγχείρησιν, νὰ καθορισθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους πόσαι θέσεις θὰ περικοποῦν, δι’ ἀποφάσεως τῶν ὑπηρεσιῶν, καὶ κατόπιν νὰ ἀφεθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι, διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, νὰ ἐκκαθαρίσωσιν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀπολυθοῦν. Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ παραπονεθῶσιν ὅτι τὸ Κράτος ἐμερολήπτησε. Νὰ καθορίσῃ τὰς θέσεις αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ὑφίστανται καὶ νὰ τοὺς καλέσῃ διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας νὰ ἀποφανθῶσι ποῖοι πρέπει νὰ παραμείνουν καὶ ποῖοι νὰ ἀπολυθοῦν. Θὰ γίνῃ φυσικὰ ἡ ἐκκαθάρισις τῶν ὑπαλλήλων ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων χωρὶς νὰ παραπονεθῇ κανείς. Ἂν δὲν ληφθῶσιν αὐτὰ τὰ μέτρα, τὰ πράγματι γενναῖα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σωθῶμεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν εἰς ἣν εὑρισκόμεθα. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις, ἂν δὲν ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας δύο δισεκατομμυρίων, καὶ τοῦτο θὰ γίνῃ ἂν ἀπολυθῇ τὸ ἥμισυ τῶν ὑπαλλήλων.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Πάγκαλος ἔχει τὸν λόγον.

§121Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἀπουσιάζων ἐκ τῆς αἰθούσης, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἤκουσα τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου. Μοὶ ἐγνώσθη ὅμως ὅτι ὡμίλησε καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας μου ὡς Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος, λέγων ὅτι διὰ τῆς σπάθης ἠθέλησα νὰ κόψω τὴν ἀκρίβειαν τῆς ζωῆς. Εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. πληρεξούσιον εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω ὅτι, ἂν ἐλειτούργει πραγματικῶς ἡ σπάθη, ἐλειτούργει ὄχι ἡ ἰδική μου, ἀλλὰ ἡ τῆς Δικαιοσύνης· διότι δὲν ἀγνοεῖ τοῦτο, ὡς νομικός, ὅτι ἡ Δικαιοσύνη ἀναπαρίσταται ἔχουσα καὶ σπάθην καὶ πλάστιγγα. Δὲν θὰ ἀπαντήσω εἰς τὰ περισσότερα ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων τὰ ὁποῖα παρέθεσεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, θεωρῶ ὅμως καθῆκόν μου ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἐφόσον ἐθίγη καὶ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν, νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως ὡρισμένα σημεῖα τῆς ἀγορεύσεώς του, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἐπικίνδυνα. Ἀνέπτυξε πολλὰς ὀρθὰς θεωρίας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἀλλὰ θεωρίας. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι αἱ ὡραιότεραι τῶν θεωριῶν, ἕνεκα μικρῶν συντελεστῶν, ἀποδεικνύονται ἀντίθετοι πρὸς τὴν πρᾶξιν. Καὶ ὡρισμένως εἰς τὸ ζήτημα τῶν διατιμήσεων, ἴσως ὁ ἐλάχιστος αὐτὸς ἀναφορικὸς συντελεστὴς τὸν ὁποῖον δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του, συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἐξαγάγῃ συμπεράσματα ὄχι ἀκριβῆ, διότι κατ’ ἀρχὴν ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τῶν διατιμήσεων. Φυσικὰ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἁρμοδία ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, φρονῶ, οὐδέποτε θὰ θελήσῃ νὰ πειραματισθῇ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἢ μᾶλλον τῆς κοιλίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐφαρμόζουσα τὰς θεωρίας τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ἀναμφισβητήτως τὰ πλεῖστα τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου εἶναι ὀρθά, ὡς τὰ περὶ προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ λοιπά. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι εἰς τὴν ἀκρίβιαν τῆς ζωῆς, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὅρων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν, ὑπάρχει καὶ ὁ συντελεστὴς τῆς αἰσχροκερδείας. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον. Πρὶν ἢ ἐφαρμοσθοῦν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα γνωρίζει ἡ Συνέλευσις, φυσικὰ τὸ ζήτημα ἐμελετήθη μετὰ εἰδικῶν καὶ ἀνευρέθη ὅτι ὄντως ὑπάρχει ὁ συντελεστὴς αὐτός· καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Αἱ διατιμήσεις τοῦ Κράτους ἔχουν σκοπὸν νὰ περιορίσουν τὸν συντελεστὴν αὐτὸν τῆς αἰσχροκερδείας. Θὰ ἦτο μακρηγορία νὰ ἀναφέρω τὰς χιλιάδας τῶν παραδειγμάτων τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουν τὸν συντελεστὴν αὐτὸν καὶ ἕνεκα τῆς ἀπληστίας πρὸς πλουτισμὸν καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους λόγους. Ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας μου, ἔχω νὰ ἀναφέρω χίλια παραδείγματα, τρομακτικὰ ἴσως, ἀνθρώπων ἑκατομμυριούχων, οἱ ὁποῖοι ἐπώλουν τὴν πρωΐαν ἓν ὕφασμα μὲ τιμὴν 80 δραχμῶν καὶ τὸ ἀπόγευμα ἀντὶ τῶν 80 δραχμῶν, εἰς τὴν ἰδίαν κυρίαν, ἥτις εἶχεν ἀγοράσει τὴν πρωΐαν, ἐζήτησαν 140 δραχμάς. Φυσικά, ἡ κυρία μετέβη εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῆς Ἀστυνομίας, κατήγγειλε τὸ γεγονὸς εἰς τὸν διευθυντὴν καὶ ἐξηκριβώθη ὅτι ὁ ἄπληστος ἑκατομμυριοῦχος ἔμπορος, ἐκτὸς τοῦ κέρδους τοῦ ἐμπορικοῦ, ἐν διαστήματι ἓξ ὡρῶν ἐπώλει μὲ κέρδος 200 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πλέον.

§122Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὸς οὔτε συνελήφθη οὔτε θὰ συλληφθῇ.

§123Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συνελήφθησαν μερικοί· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς. Δύνανται νὰ ἐφαρμοσθοῦν αἱ διατιμήσεις ἢ ὄχι, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος; Τὸ σύστημα, ὅπως γνωρίζετε, τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατιμήσεων εἶναι παμπάλαιον. Πρόκειται περὶ τοῦ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν διατιμήσεις. Ἡ ἀκλόνητος πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην χώραν ἐν Ἑλλάδι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν καὶ νὰ λειτουργήσουν αἱ διατιμήσεις· ἀλλὰ τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ ὄργανα. Γνωρίζουν, κύριοι, οἱ ἐκ Μακεδονίας πληρεξούσιοι, διότι ἐπὶ ἓν ἔτος ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τῶν διατιμήσεων ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὅτι εἰς τὸ τέλος τῆς ἐτησίας αὐτῆς ἐφαρμογῆς κατήντησαν αἱ διατιμήσεις νὰ φέρουν τὸν βίον εἰς τὸ ἓν τρίτον σχεδὸν εὐθηνότερον τοῦ βίου τῶν Ἀθηνῶν. Εἶναι πραγματικότης αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω καὶ ὑπῆρχεν ἀφθονία τροφίμων ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§124Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐξαγωγή.

§125Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ πλέον οἱ ἐπαγγελματίαι, αὐτοὶ οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀρχὰς ἠπείλησαν ἀπεργίαν — καὶ ἀναφέρω τοὺς κρεοπώλας, οἵτινες ἔκλεισαν τὰ καταστήματά των — ὅταν ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποχωρήσουν πρὸ τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Κράτους καὶ ἐξηκολούθησαν νὰ ἐργάζωνται ἐπὶ ἓν ἔτος μὲ τὰς διατιμήσεις ἐκείνας τὰς ὁποίας δὲν ἤθελον, ἐπλούτιζον κερδίζοντες 20 καὶ 30 τοῖς ἑκατόν. Εἶδον κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατιμήσεων ἀνθρώπους, ἀξιοτίμους κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἔκλαιον καὶ διεμαρτύροντο ὅτι καταστρέφονται διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατιμήσεων. Μία ὁμὰς τοιούτων ἐμπόρων, ἐπέδραμον μίαν ἡμέραν μὲ ἐπὶ κεφαλῆς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ διεμαρτύροντο δι’ ὡρισμένα ζητήματα. Δὲν μὲ ἐκλόνισαν, διότι εἶχον μελετήσει τὸ ζήτημα μετ’ εἰδικῶν, καὶ εἶπον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως: Ἀφήσατέ με νὰ ἐφαρμόσω τὰ μέτρα μου. Ἡ διατίμησις ἐκείνη ἐφηρμόσθη καὶ ἴσως λειτουργεῖ μέχρι σήμερον. Ἴσως καλῇ τῇ πίστει ἐφρόνουν οἱ ἔμποροι ἐκεῖνοι ὅτι ἠδικοῦντο. Διότι, δυστυχῶς, οἱ πλεῖστοι τῶν ἐμπόρων θέτουν ὡς τέρμα τὸ νὰ ἔχουν κερδίσει μετὰ ἓν ἔτος ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια. Δὲν νομίζω λοιπὸν ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν διατιμήσεων θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ εὐθηνήνῃ τὸν βίον. Θέλω ὅμως νὰ τονίσω τὸ ἐπικίνδυνον τῆς προτάσεως τοῦ κ. πληρεξουσίου περὶ ἄρσεως τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλπίζω ὅτι θὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ φοβερὰς συνεπείας ἐπὶ τῆς ζωῆς καὶ ἴσως καὶ ἐπὶ τῆς δημοσίας τάξεως.

§126Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διατί ἆρά γε νὰ θέλῃ ὁ ἔμπορος νὰ κερδίσῃ ἓν καὶ δύο ἑκατομμύρια;

§127Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐγὼ διεπίστωσα τὸ γεγονός· τὰ βαθύτερα αἴτια θὰ τὰ ἐξετάσουν οἱ κοινωνιολόγοι τοῦ μέλλοντος.

§128Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἴσως νὰ θέλῃ νὰ κερδίσῃ ἓν ἑκατομμύριον, διότι ἔχει ὑπ’ ὄψει του τὸν φόβον τῶν διατιμήσεων.

§129Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἔφερε καὶ ἓν παράδειγμα ὁ κ. συνάδελφος ὅτι αἱ τομάτες ἐπωλοῦντο κάτω τῆς διατιμήσεως. Τὸ παράδειγμα αὐτὸ εἶναι ἐναντίον του, διότι ἀποδεικνύει ὅτι ὅταν ὑπῆρχε παραγωγὴ καὶ ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ πτῶσις τῶν τιμῶν, δὲν ἠμπόδιζεν ἡ διατίμησις τὸν ἀνταγωνισμόν. Ἑπομένως ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἐπιχειρήματος πίπτει ὅλη ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐπίσης, ὅταν ἤμην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἶδον ὅτι ἐπωλεῖτο τὸ κρέας πρὸς 24 δραχμάς, ἐνῷ διετιμᾶτο πρὸς 30. Συνεπῶς ἡ δυστυχὴς διατίμησις δὲν ἐμποδίζει τὸν ἀνταγωνισμόν. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν πατατῶν; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω μὲ δύο λέξεις τὸ ἑξῆς, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι χωρικός. Πρὸ τοῦ πολέμου εἶχον ἓν κτῆμα καὶ ἕνα χωρικόν, ὅστις εἶχε καὶ ἕνα κάρρο μὲ ἕνα ἄλογο. Σήμερον αὐτὸς ἔχει ἓν ἑκατομμύριον καὶ ἠγόρασε καὶ τὸ κτῆμά του. Τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῶν ψαράδων. Καὶ εἰς τὰς ἀπεργίας παίζει ρόλον ἡ εὐθηνία τῆς ζωῆς. Ὅταν κάποτε ἦλθον ὑποδηματοποιοὶ καὶ μοῦ ἐζήτησαν αὐξήσεις, τοῖς εἶπον: «Διατί ζητεῖτε αὐξήσεις, ἀφοῦ δὲν ἀκρίβηνε καθόλου ὁ βίος;» Καὶ ὑπεχώρησαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι τὸ μέτρον τῶν διατιμήσεων εἶναι ἀπαραίτητον καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχουν διατιμήσεις, ἀρκεῖ νὰ ἐφαρμόζωνται καλῶς διὰ καταλλήλων προσώπων καὶ διὰ καταλλήλων ὀργάνων, τὰ ὁποῖα νὰ μὴ κάμνουν καταχρήσεις.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§131Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, κύριοι πληρεξούσιοι, κατόπιν τῆς ἐμπεριστατωμένης ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου κ. Μαργέτη· νομίζω ὅτι παρέλκει πᾶσα συζήτησις. Ἂν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸ πράττω ἐν τῇ ἰδιότητί μου ὡς πρόσφυγος πληρεξουσίου. Εἶναι γνωστόν, κύριοι, ὅτι ὁ μέγας Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος ἐπέφερεν ἀναστατώσεις τοιαύτας ὥστε αἱ συνθῆκαι ὅλου τοῦ ἀνθρωπίνου βίου νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐπίδρασίν του. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν καὶ ἐν Ἑλλάδι ὅπως καὶ εἰς ἄλλας Χώρας νὰ μὴ ἀλλάξῃ ὁ κοινωνικὸς καὶ ὁ ἐν γένει βίος τῶν ἀνθρώπων. Ἐν Ἑλλάδι πλὴν τῶν ἄλλων συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν ἔχομεν καὶ τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων, τὸ ὁποῖον ἐπηρεάζει πολὺ τὸ ζήτημα τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου. Ὑπάρχει, κύριοι, εἰσροὴ ἐν Ἑλλάδι 1½ ἑκατομμυρίου ἀνθρώπων, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν περίπου ἑκατομμύριον εὑρίσκεται μὲ ἔλλειψιν πάσης ἐργασίας. Δὲν εἶναι δὲ ὑπερβολὴ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι παρ’ ὅλας τὰς δηλώσεις ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν ἔχει ἀποκατασταθῆ. Τὸ σημεῖον τοῦτο θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ προσεχῶς ὅταν θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἰδιαιτέρως, ἴσως δὲ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Δὲν πρέπει νὰ ἀποκρύψωμεν, κύριοι, τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη μετὰ πάροδον 30 μηνῶν ἐν Ἑλλάδι, διότι ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν ἔχει ἀποκατασταθῆ. Εἶναι ἑπόμενον 1½ ἑκατομμύριον ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ παράγωσι καὶ οὐδὲν παράγουσιν, εἶναι ἑπόμενον νὰ ἐπηρεάσουν καὶ αὐτοὶ τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου, πλὴν τῶν ἄλλων αἰτίων τὰ ὁποῖα οἱ προαγορεύσαντες ἐπεκαλέσθησαν καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν θὰ ἐπέμενον. Εἶχον τὴν εὐκαιρίαν κατὰ τὸ τελευταῖον δίμηνον νὰ περιέλθω ἀρκετὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος χρησιμοποιῶν τὰς διακοπὰς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτὴν ἐπεσκέφθην περὶ τὰς 20 πόλεις ἐν Θράκῃ, ἐν Μακεδονίᾳ, ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, κύριοι, ὅτι ἀπαραίτητον εἶναι νὰ ὑποβοηθήσωμεν τὸν προσφυγικὸν κόσμον ὅπως ἐπιδοθῇ εἰς ἔργα προσφυγικά, ὅπως εἶναι ἀναγεγραμμένον τοῦτο, εἰς τὸ Πρωτόκολλον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχομεν συνάψει μετὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Καὶ ἀφοῦ οἱ πρόσφυγες οὐδὲν παράγουσι, βεβαίως εἶναι ἑπόμενον νὰ ζήσουν ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἄλλων, διότι ἀπομυζῶσι βεβαίως ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κονδύλια ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς περιθάλψεως καὶ τῆς ὑγιεινῆς καὶ ἐν γένει ὅμως πρὸς συντήρησίν των. Συνήντησα καὶ ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Πελοποννήσῳ ἐκτάσεις ἀπεράντους γαιῶν καὶ ὅ,τι μὲ ἐξέπληξεν εἶναι ὅτι ἐν Πελοποννήσῳ πέρα τῶν Πατρῶν μέχρι Πύργου ἑκατέρωθεν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς εἶδον ἀρκετὰς γαίας....

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἑλώδεις.

§133Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὄχι ἑλώδεις. Διότι διὰ μικρῶν μόνον ὑδραυλικῶν ἔργων, δι’ ἁπλῶν χανδάκων δύνανται νὰ ἀποξηρανθῶσι καὶ νὰ καταστῶσι παραγωγικαί. Καὶ κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις ἐκείνων οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλλιέργειαν μόνον εἰς τὴν περιοχὴν ἐκείνην δύνανται νὰ ἀποκατασταθῶσι 50,000 ἀνθρώπων, δηλαδὴ παρὰ τὰ Λεχαινά, τὴν Ἀνδραβίδα καὶ τὴν Γαστούνην. Ἐπεσκέφθην πόλεις, κύριοι, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκοντο πρόσφυγες ἐπὶ 30 μῆνας ἄνευ γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως. Μόλις ἐπ’ ἐσχάτων ἤρχισεν ἡ ἀνέγερσις συνοικισμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ μεταβὰς εἰς τὴν Λάρισαν ἐξηκρίβωσα τὰ ἴδια. Ὅ,τι ὅμως εἶναι ὅση νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως ἐργασίας. Καὶ εἰς τὰς πόλεις αὐτὰς ἦσαν συγκεντρωμένοι πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ εἶναι καλλιεργηταί, μένουν εἰς τὰς πόλεις, ἐνῷ οὐ μόνον οἱ καλλιεργηταὶ ἔπρεπε νὰ φύγωσιν εἰς τὴν ἐξοχήν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἀστῶν νὰ εἴχομεν δημιουργήσει ἀγρότας. Τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, διότι μεταβὰς εἰς τὴν Λάρισαν ἐξηκρίβωσα τὰ ἴδια. Ὅ,τι ὅμως εἶναι λυπηρὸν εἶναι ἡ κατάστασις ἐν Μακεδονίᾳ μὲ τὰς ἀπεράντους ἐκτάσεις της. Ἡ πρόφασις ὅτι ἀπαιτοῦνται ὑδραυλικὰ ἔργα μέγιστα ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι πρόφασις ἥτις θὰ ὑφίσταται πολλὰ ἔτη καὶ δὲν θὰ μᾶς ἀφήνῃ νὰ κάμωμεν τίποτε. Διότι ἀρκεῖ νὰ ἀνοίγωμεν τὸν χάρτην καὶ βλέποντες τὰς μεγάλας ἐκτάσεις τῆς Μακεδονίας, τοὺς μεγάλους ποταμοὺς οἱ ὁποῖοι κατακλύζουν τὴν πεδιάδα, νὰ τὸν κλείωμεν μὲ ἀπελπισίαν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ εἶναι μεγάλον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐνῷ ἠδυνάμεθα κατὰ τμήματα νὰ ἐπιλαμβανώμεθα ἑκάστοτε ἔργων ὑδραυλικῶν, ὥστε σὺν τῷ χρόνῳ νὰ αὐξάνωμεν τὰς ἐκτάσεις. Νομίζω ὅτι ἡ κατάστασις θὰ ἦτο διαφορετικὴ ἐν Μακεδονίᾳ, ὅπου ἔπρεπε νὰ μεταφέρωμεν περισσοτέρους πρόσφυγας, ὥστε αἱ ἐκτάσεις νὰ καλλιεργῶνται. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ λείψουν αἱ πολλαὶ προφάσεις. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος ἐπήδησαν ἀποτόμως ἀπὸ τὸν Ὄλυμπον εἰς τὸν Ἕβρον, ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη ὥστε νὰ περιλάβῃ ὅλα τὰ τέκνα της. Κατὰ κακὴν ὅμως τύχην ἔχομεν ἐμπιστευθῆ τὴν τύχην τῆς Ἑλλάδος εἰς μίαν Ἐπιτροπήν, ὄχι διότι ἑκάστοτε αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις δὲν ἐπετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, ἀλλὰ διότι ἔχομεν τὴν κακὴν τύχην, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶναι μία πληγὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα ὄχι διότι ὁ θεσμὸς εἶναι κακός, ἀλλὰ διότι εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ἐπιτηδείων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο πράττουσι παρὰ μόνον διὰ τὰ ἴδια συμφέροντα νὰ φροντίζωσι.

§134Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ δυσφημοῦν καὶ συκοφαντοῦν τὴν Ἑλλάδα.

§135Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Καὶ ἐπισείουν τὸ φόβητρον ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν θὰ κόψῃ τὰς δόσεις τοῦ δανείου. Ψευδέστατον. Λοιπὸν νομίζω ὅτι εἰς τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου ἔχει μεγάλην σημασίαν ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, διότι δι’ αὐτῆς ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀνθρώπων θὰ καταστῶσι παραγωγικοί. Διότι, ἐφαρμοζομένου τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη, ὁ ὁποῖος θὰ ἀποδώσῃ μεγάλας ἐκτάσεις ἀποκρυπτομένας καὶ δι’ οἱονδήποτε λόγον μὴ ἐνοικιαζομένας, θὰ αὐξηθῶσι καὶ ἡ παραγωγὴ καὶ οἱ δημητριακοὶ καρποί, πρᾶγμα ὅπερ θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν μὴ ἐξαγωγὴν συναλλάγματος δι’ ἀγορὰν σίτου καὶ λοιπῶν. Πλὴν τῶν τριῶν εἰδῶν τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος, τῆς ἐλαίας, τοῦ καπνοῦ καὶ τῆς σταφίδος, ὀφείλομεν νὰ αὐξήσωμεν τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν, διότι, κύριοι, εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ αὐξήσωμεν τὰ δημητριακὰ προϊόντα μας. Νομίζω ὅτι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τὸ σημεῖον αὐτὸ εἶχεν ἀνάγκην μιᾶς ἐξηγήσεως καὶ δὲν ἐπιμένω ἐγὼ νὰ θίξω ἄλλα ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἄλλοι ἁρμοδιώτεροι ἀπεφάνθησαν. Αὐτὰ εἶχον νὰ προσθέσω.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§137Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Βεβαίως, ἂν ἐπρόκειτο, κύριοι συνάδελφοι, περὶ ἄλλου τινὸς ζητήματος, κατόπιν τῶν ἀγορευσάντων θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη καὶ ὅτι τοῦτο δὲν χρήζει περισσοτέρας ἐρεύνης. Ἀλλ’ ἐφόσον ἠρχίσαμεν νὰ δεικνύωμεν ἐνδιαφέρον, καὶ πολὺ δικαίως, διὰ πᾶν ζήτημα τὸ ὁποῖον συζητεῖται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁσάκις π. χ. παρουσιάζεται μία σύμβασις πρὸς ψήφισιν, νομίζω ὅτι ἐπεβάλετο ἐξ ἴσου ὄχι μόνον νὰ ἀδιαφορήσωμεν, ἀλλὰ νὰ ἐκφράσωμεν καὶ τὴν λύπην ἡμῶν ὅτι δὲν ἀπησχόλησεν ἐγκαίρως ἡμᾶς τὸ μέγιστον τῶν ζητημάτων τούτων ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Ὀφείλομεν νὰ ἐκφράσωμεν, λέγω, τὴν λύπην ἡμῶν διὰ ζήτημα τὸ ὁποῖον θίγει ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον, ἀλλὰ πρὸ πάντων τὰς βιοπαλαιούσας τάξεις, τὰς τάξεις τὰς ἐργαζομένας, τὰς τάξεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἠθελήσαμεν νὰ πλήξωμεν μέχρι σκληρότητος διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὸ κράτος τοῦ νόμου. Καὶ ἡ αἴθουσα αὐτὴ ἦτο πλήρης τότε, διότι ἐπρόκειτο νὰ δείξῃ τὸ Κράτος τὴν ἰσχύν του ἐναντίον τῶν τάξεων αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ ζήσωσι, διότι ὑπάρχει αἰσχροκέρδεια, διότι ὑπάρχει ἐκμετάλλευσις. Ὅταν ἐπρόκειτο, ἐπαναλαμβάνω, νὰ πλήξωμεν τὰς τάξεις αὐτάς, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἔστειλαν ἐνταῦθα μὲ τὴν ῥητὴν ἐντολὴν νὰ κάμωμεν τὸν βίον κάπως ἀνεκτόν, ἡ αἴθουσα ἦτο πλήρης καὶ σήμερον ἀδιαφοροῦμεν.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις δὲν ἀδιαφορεῖ, διότι ἐπὶ ἡμέρας συζητεῖ.

§139Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν συνεζητοῦντο αἱ ἀπεργίαι ἦτο πλήρης ἡ αἴθουσα καὶ ὅλοι συνεσπειρώθησαν πέριξ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἦλθον ἐδῶ καὶ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι πεντάκις ἢ δεκάκις παρουσιάσθησαν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην διὰ νὰ ἐνισχύσουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ πλήξῃ τὸν ἐργάτην, διὰ νὰ πλήξῃ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μαστὸς ὁ δίδων τὸ γάλα εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ἀλλά, κύριοι, ἡ ἀκρίβια τοῦ βίου φέρει τὰς ἀπεργίας καὶ σᾶς τὸ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης πῶς προέλαβεν ἀπεργίας κατὰ τὴν ὑπουργίαν του μὲ τὸ νὰ προσπαθήσῃ νὰ κατέλθωσιν αἱ τιμαὶ τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης καὶ οἱ ἐργάται, τοὺς ὁποίους ὀνομάζομεν καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ διὰ ζώσης γλώσσης, δὲν ἦσαν ἄτακτα στοιχεῖα τότε, ἀλλ’ ἐδέχθησαν τὰς ἀντιλήψεις τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Ἐνθυμοῦμαι τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ἡγέτην τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὅταν ἦτο ἀπεργία τῶν ναυτεργατῶν, μὲ πόσην ὑπομονὴν καὶ εὐγένειαν ἦλθε καὶ συνεζήτησε καὶ πολλὰ διώρθωσε καὶ πολλὰ ἐπρόλαβεν ὄχι διὰ τῆς συντριβῆς, διότι οἱ λαοὶ δὲν συντρίβονται, αἱ ἐργατικαὶ τάξεις δὲν συντρίβονται, συντρίβουσι. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεως τῶν διατιμήσεων, δηλαδὴ τοῦ νὰ ἀφεθῶσιν οἱ λησταὶ ὄχι τῶν ὀρέων ἀλλὰ τῶν πόλεων ὑπὸ τὴν αἰγίδα τοῦ νόμου, ὀργιάζοντες εἰς βάρος ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων, εἶναι πολὺ παράτολμον. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συμβουλεύῃ τις τοῦτο ὅσον καὶ ἂν κατὰ θεωρίαν εἰς πολλά, εἰς πλεῖστα, συμφωνεῖ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξεν ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγήν, διότι ἡ παραγωγὴ εἶναι μέγιστος συντελεστὴς τῆς εὐθηνίας τοῦ βίου καὶ τῆς διορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἄνευ τῆς ὁποίας ἀσφαλῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν οὔτε εὐθηνίαν τοῦ βίου οὔτε διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἡ παραγωγὴ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἀπατρέψῃ νὰ ἐξαγάγωμεν συνάλλαγμα, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ἐξυγιάνῃ τὴν δραχμήν μας. Ἀλλ’ ἐφόσον τὸ ζήτημα ἐπαρκῶς συζητεῖται, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει πεισθῆ ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα τῶν διατιμήσεων νὰ λυθῇ. Δύο εἶναι τὰ μέτρα: Εἶναι τὰ ἄμεσα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀμέσως πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν ἄμεσον ἀποτέλεσμα, καὶ τὰ ἔμμεσα, τὰ ὁποῖα ἐμμέσως πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσιν ἔμμεσα ἀποτελέσματα. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὰ ἄμεσα, τὰ ὁποῖα καὶ ἀμέσως ἐνδιαφέρουν, εἶναι οἱ συνεταιρισμοὶ καταναλώσεως, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, νομίζω, καὶ οἱ συνεταιρισμοὶ οἱ προμηθευτικοί. Εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐσκανδάλισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅτε προεβλήθη ἡ ἀπαίτησις ἐκ μέρους τῶν ἀτυχῶν σιδηροδρομικῶν. Ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ ἐνισχύσῃ τοὺς προμηθευτικοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ τοὺς συνεταιρισμοὺς καταναλώσεως καὶ νὰ περιβάλῃ τούτους διὰ τῆς ἀγάπης καὶ ὑποστηρίξεώς του καὶ ὄχι νὰ παρεμβάλῃ ἐμπόδια καὶ πᾶσαν ἀπαίτησιν αὐτῶν νὰ θεωρῇ ὡς αὐθάδειαν, διότι ἐτόλμησαν νὰ ὑψώσουν τὸ ἀνάστημά των οὐχὶ δι’ ἐλεημοσύνην, ἀλλὰ διὰ δικαίωμα. Ἤκουσα παράπονα διὰ τὴν ἀκρίβιαν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὰ παράπονα ταῦτα εἶναι τελείως ἄδικα, διότι κανεὶς δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἴδῃ τί στοιχίζουν τὰ προϊόντα αὐτὰ εἰς τὸν παραγωγόν, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀνάγκην νὰ ζήσῃ καὶ ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ζήσῃ μὲ χόρτα καὶ μὲ μέλι ἄγριον. Ἂν ἤθελον ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν αὐτοὶ οἱ δύο συντελεσταί, δὲν ἤθελον παραπονεῖσθαι τινὲς τῶν κ. κ. συναδέλφων διὰ τὴν ἀκρίβιαν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Εἶναι, κύριοι, εἷς φαῦλος κύκλος, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Ἡ ἀκρίβια τῶν ἄλλων εἰδῶν φέρει καὶ τὴν ἀκρίβιαν τῶν ἀγροτικῶν προϊόντων. Ἀλλὰ τὰ ἀγροτικὰ προϊόντα εἰς τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν θὰ προσεφέροντο εἰς πολὺ εὐθηνοτέρας τιμάς, ἂν εἴχομεν τοὺς συνεταιρισμοὺς καταναλώσεως, καὶ καὶ δι’ αὐτὸ ὑπέδειξα ὡς μέσον τοὺς συνεταιρισμοὺς καταναλώσεως. Καὶ ἄν που προσκόπτῃ ἡ πολιτικὴ τῶν διατιμήσεων, ἀσφαλῶς προσκόπτει εἰς τὰ προϊόντα τὰ γεωργικά, διότι οἱ καλούμενοι νὰ διατιμήσουν ταῦτα οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχουν πόσον ταῦτα στοιχίζουν καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους ταῦτα παράγονται. Ὁ νόμος περὶ αἰσχροκερδείας πρέπει νὰ ἐφαρμόζηται διὰ τὰ ἔξωθεν εἰσερχόμενα εἴδη, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ κρίνωμεν κατὰ πόσον αἰσχροκερδῶς πωλοῦνται καὶ προσφέρονται εἰς τὴν ἀγοράν. Ἀλλά, κύριοι, μὴ θέτοντες τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των, εὑρισκόμεθα πρὸ ἑνὸς ἀσθενοῦς. Ἐρχόμεθα εἰς ἓν ἰατρικὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται νὰ ἐξετάσῃ τὸν ἀσθενῆ καὶ νὰ ἐπιδοκιμάσῃ ἢ νὰ ἀποδοκιμάσῃ τὸν θεράποντα ἰατρόν, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζει τὴν θεραπείαν, ἧς τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὁ ἀσθενὴς νὰ εὑρίσκηται εἰς τὸ χεῖλος τοῦ τάφου. Ἀλλ’ οἱ εὐσυνειδήτως θέλοντες νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των ἰατροὶ τοῦ συμβουλίου ὀφείλουν νὰ ἐξετάσουν πρὸ παντὸς πόθεν ἡ ἀσθένεια προέρχεται. Κύριοι, τὰ μεγαλύτερα αἴτια τῆς καταστάσεως εἰς ἣν περιήλθομεν εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς δραχμῆς μας καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ αἰσχροκέρδεια. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν αἰσχροκέρδειαν εἴπομεν ὅτι δυστυχῶς, παρ’ ὅλην τὴν συμπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ τρέφωμεν προσωπικῶς εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαινέσωμεν αὐτούς, ἀλλὰ καὶ δὲν δυνάμεθα καὶ νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δείξῃ πυγμὴν καὶ σκληρότητα κατὰ τῆς τάξεως τῶν ἐκμεταλλευτῶν τοῦ λαοῦ, δεδομένου ὅτι εἶναι Κυβέρνησις μὲ πρόγραμμα σαφές, καθαρὸν ὑπὲρ τῆς τάξεως αὐτῆς. Ἔλεγχον μόνον δυνάμεθα νὰ ἀσκήσωμεν κατὰ τῶν πληρεξουσίων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν γνώσει τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθοῦν νὰ παρέχωσι τὴν ὑποστήριξίν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Εἶπον ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὸν ἀσθενῆ, διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι μία μεγάλη ἀφορμὴ εἶναι ἡ ἔκπτωσις τῆς δραχμῆς μας καὶ συνάμα τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὑπεδείχθησαν οἰκονομίαι καὶ οὐδεὶς ὁ ἀμφισβητῶν ταύτας, ἐφόσον ἀκριβοδικαίως ἤθελον ἐφαρμοσθῆ. Ἀλλὰ διὰ νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν Προϋπολογισμόν μας ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν γεωργίαν. Μήπως ἐφήρμοσεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἓξ μῆνας ἤδη ἀγροτικὴν πολιτικήν; Ὑπεστήριξε τὰς ἀγροτικὰς τάξεις; Ὑπάρχουν ἐκτάσεις ἀπέραντοι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀκαλλιέργητοι. Τί ἔγινε διὰ τὸ ζήτημα αὐτό; Ποῖαι ἐνισχύσεις ἐδόθησαν εἰς τοὺς γεωργοὺς πρόσφυγας; Ἄν τοῖς ἐδόθη ἓν τεμάχιον κτῆμα, τοῖς ἐδόθη μὲ ὅλα τὰ βάρη, ἐνῷ εἰς ἄλλα μέρη, ὅπως π. χ. εἰς τὴν Γαλλίαν, τοῖς ἔδωκαν καὶ κτήματα καὶ χρήματα καὶ ὅλα τὰ μέσα διὰ νὰ παράγῃ ἀμέσως ὁ ἀγρότης. Μήπως ἐφρόντισεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων; Καὶ αὐτὸ εἶναι ἓν ζήτημα πολὺ σπουδαῖον διὰ τὴν ἰσοσκέλισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἰς τὰς Ἐφορίας δίδονται διαταγαὶ διὰ τοὺς μικροοφειλέτας καὶ διὰ τοὺς ἀγρότας, διότι ἔτυχε νὰ εἶναι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἀντιδραστικοί, ἀλλὰ δὲν καταδιώκουν τοὺς πλουσίους, καὶ ἀνεφέραμεν καὶ ὀνόματα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πλουσίων, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουν μέγιστα ποσά. Ὅτε δὲ συνεζητεῖτο ὁ αὐστηρὸς νόμος διὰ τοὺς καταχραστὰς ἠγέρθην καὶ εἶπον νὰ περιληφθῇ διάταξις καθ’ ἣν οἱ ἔχοντες ἄνω τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἢ 2 ἑκατομμυρίων περιουσίαν καὶ καθυστεροῦντες τοὺς φόρους καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὰ χρήματά των ἔξω καὶ ἔχουν τὰ κτήματά των ἐδῶ νὰ καταδιωχθοῦν. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἱδρύσωμεν τόσας φυλακὰς ὅσας καὶ οἱ καταχρασταί, διότι δὲν θὰ ἐπήρκουν αἱ ὑπάρχουσαι φυλακαί. Κατόπιν ὅλων τούτων ἐπιτρέπεται νὰ συζητῶμεν περὶ τῆς καταργήσεως ἢ μὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος δὲν δίδει παρὰ 180 ἑκατομμύρια; Τὸ Κράτος ὅμως ἔχει νὰ λάβῃ ἓν δισεκατομμύριον ἀπὸ πληρεξουσίους. Ἀλλὰ δυστυχῶς δι’ ὅσα εἶπα εἶναι ὀλιγώτερον ὑπεύθυνος ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτὰ παρὰ οἱ ὑποστηρίζοντες ταύτην, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ τὸ ἐπιτελεῖον ἀκριβῶς τῆς Κυβερνήσεως ὠφελεῖται μεγάλα ποσὰ ἀπὸ τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον. Ἐφόσον δὲν τὸ ἀμφισβητεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ συμφωνεῖ μετ’ ἐμοῦ, ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταφύγω εἰς προσωπικὰ παραδείγματα. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δυστυχῶς τοῦ Δασμολογίου ἐπικρατεῖ ἡ γνώμη νὰ μὴ καταργηθῇ ὁ δασμὸς τοῦ σίτου. Βεβαίως κατόπιν τῶν ὅσων ἀνέπτυξα σχετικῶς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις μου περὶ ὑποστηρίξεως τῆς γεωργίας ἡ πλειονοψηφία ἔχει πεισθῆ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς καταργήσεως χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὴν γεωργίαν, ἀλλ’ ἀντιθέτως ὠφέλεια. Ἀπέδειξα ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατιμήσεων καὶ ἡ πλῆξις τῶν ἐκμεταλλευτῶν ἔφεραν τὰ ἀποτελέσματα καὶ ὀδυνηρὰ διὰ τοὺς ἐκμεταλλευτὰς μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἐπὶ τῆς προεδρίας τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Οὗτοι μόλις διεῖδον ὅτι πρόκειται περὶ καταδιώξεώς των, ἀμέσως συνεσπειρώθησαν διὰ νὰ ἀνατρέψουν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Μόλις ἦλθε τὸ περίφημον νομοσχέδιον τοῦ ἐλέγχου τῶν Τραπεζῶν, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ ἐκ Κρήτης συνάδελφος, ἀμέσως ἦλθον ἐκεῖνοι εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς ἐφοπλιστάς, ὄχι βεβαίως ὅλους, διότι πρέπει νὰ σημειώσω ὅτι ἐγὼ οὐδέποτε ἔπαυσα νὰ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ναυτιλίας. Δὲν ὁμιλῶ τώρα γενικῶς περὶ τῆς ναυτιλίας, ἀλλὰ λέγω δι’ ὡρισμένους ἐκμεταλλευτὰς τῶν ἐργατῶν καὶ τοῦ Κράτους. Ἦλθον, λέγω, εἰς συνεννόησιν αὐτοὶ καὶ ἐδημιούργησαν μίαν ἕνωσιν ὅλων αὐτῶν τῶν ἑκατομμυριούχων διὰ νὰ ἀνατρέψουν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἔδειξεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀνεχθῇ κηδεμονίαν ἀπὸ τὸν ἐκ Πατρῶν πολιτευτήν. Εἶπον ὅτι ἡ κηδεμονία τοῦ ἐκ Πατρῶν πολιτευτοῦ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τοὺς σώσῃ, διότι ὁ ἡγέτης τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» δὲν ἐννοοῦσε νὰ παραβλέψῃ τὰ συμφέροντά του. Ἀλλ’ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπέλθουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀρχή, ἀλλὰ μόνον προσωπικὰ κόμματα, καὶ ἀκόμη ἔχομεν τὸ μικρόβιον τοῦ παλαιοκομματισμοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον κατηγοροῦμεν τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικούς. Ἀλλ’ ἐδῶ φαίνεται ὅτι ἔχει ἀναπτυχθῆ πολὺ περισσότερον. Μόνον διὰ τὰ προσωπικά μας συμφέροντα καὶ διὰ τὴν ἵδρυσιν προσωπικῶν κομμάτων ἀσχολούμεθα, χωρὶς οὐδὲν ἐκ τούτων νὰ δυνάμεθα νὰ ἐπωφεληθῶμεν. Ἡ ἰδεολογία ἐγκατελείφθη ἀπὸ ἓν μέγα μέρος δυστυχῶς συναδέλφων. Ἤκουσα, κύριοι, ἔφορον εἰπόντα εἰς παρατήρησιν ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅτι δὲν καταδιώκει τοὺς καταχραστὰς τοῦ Δημοσίου. Ἤκουσα αὐτὸν ἀπαντῶντα ὅτι, ἂν τὸ κάμῃ αὐτό, θὰ χάσῃ τὴν θέσιν του, θὰ καταστραφῇ. Κύριοι, μὲ τοιαύτην πολιτικήν, μὲ τοιαύτην θεραπείαν ἐφαρμοζομένην ἐπὶ τοῦ ἀσθενοῦς ἀπὸ τὸν θεράποντα ἰατρὸν δυνάμεθα νὰ ἀναμένωμεν ἄλλο τι ἢ τὴν εἰς τὸν τάφον κάθοδον τοῦ ἀσθενοῦς; Αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας ἐκείνων οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον ὑποστηρίζουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλά, κύριοι, καθ’ ἣν στιγμὴν συζητοῦμεν περὶ τῆς εὐθηνίας τοῦ βίου καὶ σκεπτόμεθα τί πρέπει νὰ πράξωμεν διὰ νὰ ἀνακουφισθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὴν στιγμὴν αὐτὴν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον ἐκτυποῦται τὸ Ἐνοικιοστάσιον, τὸ ὁποῖον θὰ ὑψώσῃ ὅλα τὰ εἴδη εἰς σημεῖον ἀφάνταστον, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο. Διότι, κύριοι, ἔχομεν ῥητὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶπεν εἰς τοὺς διαφόρους ἐπαγγελματίας: «δεχθῆτε τὴν αὔξησιν τῶν ἐνοικίων καὶ ἡμεῖς θὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ αὐξήσητε τὰς τιμὰς τῶν διαφόρων εἰδῶν». Λοιπόν, κύριοι, κατόπιν τοιαύτης δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δυνάμεθα νὰ μὴ εἴπωμεν ὅτι φενακίζομεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν λέγοντες ὅτι σοβαρολογοῦμεν καὶ σκεπτόμεθα διὰ νὰ ἐλαφρύνωμεν τὸν βίον; Καὶ ἐπειδὴ περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται κρίνω περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησις, ἵνα συνεχισθῇ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν. Παρακαλεῖται ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ἐπιτροπὴ ὅπως προσκομίσῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς διὰ τὸ ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς νομοσχέδιον τασσομένης προθεσμίας 5 ἡμερῶν. Ἐπίσης καὶ ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τοιαύτη, τασσομένης προθεσμίας 10 ἡμερῶν, διὰ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ». Ἀνακοινῶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Γ. Καφαντάρη «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν» συνεπληρώθη διὰ τῶν κ. Γ. Ροδοπούλου, Κ. Πετρίδη, Σ. Γρηγορίου, Γ. Φικιώρη καὶ Σ. Ξύδη. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν προσεχῆ Δευτέραν τῇ 4.30′ μ. μ.