1925.03.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 163

Τρίτη 24 Μαρτίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 4 μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικά). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Δήμαρχος Σουφλίου παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως δεκάτης μονοπωλίου Δυτικῆς Θράκης». — Ἐπιτροπὴ προσφύγων Γουμενίτσης παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς αἰτήσεις των τὰς ἀφορώσας τὴν στέγασίν των. — Τὰ δικαστήρια τῶν ἐν Λαμίᾳ καὶ Πάτραις Πρωτοδικῶν παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου. — Τὸ δικαστήριον τῶν ἐν Ἠλείᾳ Πρωτοδικῶν παρακαλεῖ ὅπως ἡ Πολιτεία μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἠθικὴν καὶ ὑλικὴν ἐνίσχυσιν τοῦ δικαστικοῦ Σώματος. — Οἱ Ι. Διαμαντόπουλος καὶ Ι. Παναγιωτόπουλος, ἔμμισθοι κλητῆρες τοῦ ἐν Ξηροχωρίῳ Εἰρηνοδικείου, παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ ἰσχὺς τοῦ μέτρου περὶ χορηγήσεως τοῦ 50λέπτου ἐπιδόματος διὰ τὴν ἐπίδοσιν τῶν ποινικῶν δικογράφων. — Ἡ εἰδικὴ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως συντάγματος Κυνηγῶν» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Σαμουηλίδης καὶ Ι. Σάϊας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντισηκωμάτων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Λ. Μιαούλης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἀπὸ 10 Φεβρουαρίου 1923 Ν. Δ. περὶ διατάξεων ἀφορωσῶν τοὺς ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν Ν. Δοκίμων ἐξερχομένους ὡς ἀξιωματικούς». Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Μπότσαρης ζητεῖ ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν ἵνα μεταβῇ εἰς Αἴγυπτον ὡς μέλος συνεδρίου τινός. (Ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Ξηρός, Γ. Χατζηκυριακοῦ, Δ. Ἡρακλείδης, Α. Παπαδάτος, Ν. Μανούσης, Δ. Ἀνδρεάδης, Α. Δενδρινός, Γ. Βραχνὸς καὶ Σ. Γονατᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον παθόντων.

§2Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παράπονα διάφορα παρουσιάζονται καὶ συνιστῶμεν τὴν ἀναφορὰν διὰ νὰ τελειώσῃ τέλος πάντων αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Πετροπουλάκης, Γ. Φικιώρης, Β. Κυβέλος, Δ. Καλκανδῆς, Σ. Ζερβός, Ι. Κούνδουρος, Α. Πρωτοπαπᾶς, Π. Καραπάνος, Δ. Μαρσέλος, Δ. Πολυκράτης, Α. Δεναξᾶς, Ν. Γρηγοριάδης καὶ Ε. Ἐμμανουηλίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνδέσμου ἐργατῶν Τελωνείου Πειραιῶς.

§4Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐκανονίσθη, κ. Πρόεδρε, αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Καλκανδῆς καὶ Χ. Σακελλαρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων κοινότητος Βουτιανοῦ–Λακεδαίμονος.

§6Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἀπείρους συστάσεις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Μάρκου καὶ Τ. Ἀναστασίου ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐκτάκτων ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ.

§8Τ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Συνιστῶ αὐτὴν τὴν ἀναφοράν· μόνον αὐτοὶ δὲν ἔτυχον αὐξήσεως.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Καλκανδῆς, Θ. Χαβίνης, Α. Μυλωνᾶς, Σ. Θεοδωρόπουλος καὶ Γ. Μπούμπουλης ἐπὶ ἀναφορᾶς ἰδιοκτητῶν Παλαιοῦ Φαλήρου.

§10Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὡς γνωστόν, εἰς τὸ Παλαιὸν Φάληρον ἐγκατεστάθη τὸ Ἀεροδρόμιον καὶ κατελήφθη χῶρος μέγας. Ὁ χῶρος δὲ οὗτος εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλος, διότι, ἂν θέλωμεν ναυτικὸν καὶ στρατόν, πρέπει νὰ κάμωμεν στρατόπεδα, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δὲν θὰ ἔχωμεν οὔτε στρατὸν οὔτε ναυτικόν, ἂν τὰ στρατόπεδα γίνωνται εἰς τὰς πόλεις, ὁπότε θὰ ἔχωμεν ὄχι ἀξιωματικούς, ἀλλ’ ὑπαλλήλους. Διὰ τοῦτο συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ συνιστῶ ὅπως μεταφερθῇ τὸ Ἀεροδρόμιον.

§11Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀναπτύξω τὴν ἀναφορὰν παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε παρίσταται εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἔπρεπε νὰ εἶναι ἐδῶ. Ἔχομεν ὑποβάλει σχετικὴν ἐπερώτησιν καὶ κατ’ αὐτὴν θὰ ἀναπτύξωμεν ὅ,τι θέλομεν.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γουργουρῆς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§13Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ πολύ, κύριοι συνάδελφοι, διότι εὐλαβοῦμαι τὸν χρόνον τὸν πολύτιμον τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ζήτημά μου ἀξίζει μικρᾶς ἀπασχολήσεως, ἔστω καὶ τῶν παρόντων κ. κ. πληρεξουσίων, καὶ ἡ ἀξία αὐτοῦ μὲ φέρει εἰς τὴν θέσιν ταύτην ἀπὸ ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον ὄχι μόνον τοῦ πληρεξουσίου καὶ τοῦ συμπολίτου, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἕλληνος πρὸς τὴν μνήμην ἐκλιπούσης ἐθνικῆς προσωπικότητος, τοῦ μεγάλου καὶ διασήμου βυζαντινολόγου, τοῦ ἀειμνήστου ἐκ Γαλαξειδίου ἀνδρὸς Κωνστ. Σάθα. Ὁ χαλκέντερος ἱστοριοδίφης, ὁ φυλλομετρήσας μὲ ἀνεξάντλητον ὑπομονὴν τοὺς τόμους καὶ τὰ χειρόγραφα τῶν μεγάλων βιβλιοθηκῶν τῆς Εὐρώπης, ὁ ἀκαταπόνητος ἀναγνώστης τῆς πλουσιωτέρας εἰς χειρόγραφα βιβλιοθήκης τῆς Βιέννης, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καὶ ἔγκλειστος τῆς βιβλιοθήκης ταύτης ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον νύκτα, ἐργαζόμενος καὶ λησμονηθεὶς ἐκεῖ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ὁ ἀκούραστος ἐργάτης καὶ ἐρευνητὴς τῶν ἀτραπῶν καὶ λαβυρίνθων τῆς μεσαιωνικῆς ἱστορίας, ὁ ἀποκαλύψας διὰ μακρᾶς καὶ ἐπιμεμελημένης ἐργασίας ἀγνώστους καὶ σκοτεινὰς σελίδας μιᾶς ἱστορικῆς περιόδου τῆς ἀνθρωπότητος, ὁ διαθέσας καὶ τὰς τελευταίας στιγμὰς τοῦ βίου του εἰς μελέτην καὶ ἔρευναν τῆς βυζαντινῆς ἱστορίας, τιμῶν ὅσον ὀλίγοι Ἕλληνες τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα ἐν τῇ ξένῃ, ἀπέθανεν ἐν τῇ ξένῃ ἐγκαταλιπὼν εἰς τὸν κόσμον τὴν σύζυγόν του μόνην, ἔχουσαν ὡς παρηγορίαν καὶ περιουσίαν τὸ ὄνομα τὸ μέγα τοῦ Σάθα καὶ πλῆθος ἀνεκδότων ἱστορικῶν συγγραφῶν αὐτοῦ. Δὲν θὰ μεταχειρισθῶ....

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει κατατεθειμένη πρότασις.

§15Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. .... Δὲν θὰ μεταχειρισθῶ τὴν κλασσικὴν ἔκφρασιν, τὴν τετριμμένην, ὅτι τὸ Κράτος φέρεται ὡς μητρυιὰ ἄστοργος πρὸς τὰ πνευματικὰ αὐτοῦ τέκνα, πρὸς τὸν μέγαν ἱστορικὸν τὸν καθ’ ὅλον τὸν βίον του οἰκονομικῶς δεινοπαθήσαντα μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἐνεχυριάσῃ τὴν πολύτιμον βιβλιοθήκην του εἰς τοκογλύφους τῆς Βιέννης. Δύναμαι ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἄνευ ὑπερβολῆς τινος νὰ ἐκφράσω δικαιότατον παράπονον, τὸ ὁποῖον αὐτομάτως γεννᾶται εἰς τὴν ψυχὴν παντὸς Ἕλληνος πολίτου, ὅστις ἤθελε πληροφορηθῆ ὅτι ἡ ἐρίτιμος χήρα τοῦ Σάθα μὲ τὴν γλισχροτάτην σύνταξιν τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος πρὸ πολλοῦ τῇ ἀπένειμε, δὲν δύναται νὰ ἐξοικονομήσῃ στέγην, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἄσυλον, ἀποζῶσα ἐκ τῶν ψιχίων τῆς τραπέζης πλουσίων φιλικῶν της οἰκογενειῶν.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις συμμερίζεται ὅσα λέγετε περὶ τοῦ ἀειμνήστου Σάθα καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς οἰκονομικῆς τῆς χήρας αὐτοῦ. Ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποβάλει σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσε νὰ ψηφισθῇ. Εἶναι αἶσχος διὰ τὴν Ἑλλάδα ἡ χήρα Σάθα νὰ ἀποζῇ ἐκ τῆς τραπέζης τῶν πλουσίων.

§17Π. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως εἶχον ὑποβάλει σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον ἀτυχῶς δὲν ἐψηφίσθη καὶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εἶναι ἀναγεγραμμένον ὡς σχέδιον ἰδικόν μου.

§18Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναται νὰ προταχθῇ σήμερον;

§19Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς δημοκρατικῆς παρατάξεως καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μαζαράκη μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἐκφράσω καὶ νὰ διερμηνεύσω τὰς εὐχαριστίας τῆς χήρας Σάθα. Θὰ ἀπασχολήσω ὅμως ἐπ’ ὀλίγον, ἐπ’ ἐλάχιστον τὴν Συνέλευσιν ἀναφέρων κάτι τι σοβαρὸν καὶ ἄξιον λόγου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Κράτος τὸ ἐπίσημον· θὰ ἀνακοινώσω κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἔμαθα ἀπὸ τὴν χήραν. Ὅταν ἡ χήρα, κύριοι συνάδελφοι, ἐγκατέλιπε τὴν ξένην κατὰ Μάϊον τοῦ 1914 καὶ ἀφῆκεν εἰς μίαν γωνίαν τῆς Γαλλικῆς γῆς τὸ σκήνωμα τοῦ Σάθα ὡς ἄγνωστον νεκρόν, συναπεκόμισεν ἐπιστρέφουσα εἰς τὴν πατρῴαν γῆν ὀγκώδη καὶ πολύτιμον χειρόγραφον ἐργασίαν τοῦ Σάθα, περιλαμβάνουσαν διαφόρους καὶ ἀπείρους ἱστορικὰς σημειώσεις: Τὰ χρονικὰ τῆς Κρήτης ἀπὸ τοῦ 400 μ. Χ. καὶ ἐντεῦθεν μέχρι σήμερον, χειρόγραφα ἐπὶ χάρτου καλῆς ποιότητος καὶ εἰς σχῆμα μέγα ἕτοιμα διὰ βιβλιοθήκην, διάφορα ἔργα βυζαντινὰ φύσεως ἱστορικῆς, καθὼς καὶ ἄλλα περὶ τοῦ ἱστορικοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Ἡ χήρα ὑποφέρουσα οἰκονομικῶς δὲν ἠδυνήθη νὰ συμπαραλάβῃ μεθ’ ἑαυτῆς μέχρι τῶν Ἀθηνῶν τὰ πολύτιμα διὰ τὴν ἱστορίαν αὐτὰ κείμενα καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθη νὰ τὰ παραδώσῃ εἰς τὸν ἐν Τεργέστῃ ἔμπορον καὶ συγγενῆ της κ. Εὐστρατιάδην μὲ τὴν παράκλησιν νὰ τὰ διαφυλάξῃ, οὗτος δὲ ἐτοποθέτησεν αὐτὰ καταλλήλως, ἀσφαλίσας τὰ πολύτιμα ταῦτα ἐθνικὰ κειμήλια. Φρονῶ ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς πάντα Ἕλληνα πλὴν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους νὰ διαμαρτυρηθῇ ἐντόνως, διότι εὑρίσκεται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ πανδαμάτορος χρόνου ὁ ἱστορικὸς θησαυρὸς τοῦ Σάθα ἐν τῇ πόλει τῆς Τεργέστης. Ἔκτοτε εἰς ὅλας τὰς παρακλήσεις καὶ τὰς ὑποδείξεις τῆς χήρας οὐδεὶς ἔτεινεν εὐήκοον οὖς καὶ ἡ φωνή της ὑπῆρξε φωνὴ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων, φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Δὲν πιστεύω καὶ δὲν θέλω νὰ πιστεύσῃ καὶ οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ὅτι τὰ πολύτιμα αὐτὰ ἱστορικὰ κειμήλια περιῆλθον εἰς χεῖρας ξένας, τρίτων ἐκμεταλλευτῶν, ὅπως ἄλλοτε συνέβη μὲ τὴν πολύτιμον βιβλιοθήκην του, ἡ ὁποία εὐτυχῶς περιεσώθη τῇ μεσολαβήσει τοῦ ἐν Βιέννῃ Ἕλληνος Προξένου Φορέστη, παρ’ ὅλην τὴν μικρόζηλον καὶ ἐγωπαθῆ ἀντίδρασιν τοῦ τότε καθηγητοῦ τῆς Ἱστορίας Λάμπρου, τοῦ κατόπιν ἱστορικοῦ τῆς Ἑλλάδος Πρωθυπουργοῦ. Ὁ ἀείμνηστος ἱστορικὸς Σάθας εὑρισκόμενος ἐν Παρισίοις εἶχε παρακαλέσει τὸν ἐκεῖ παρεπιδημοῦντα κ. Βενιζέλον διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν Χρονικῶν τῆς Κρήτης, ἱστορίας τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος. Τὰ παραπεσόντα ὅμως παγκόσμια πολεμικὰ γεγονότα ὡς καὶ ὁ ἐπισυμβὰς θάνατος τοῦ ἱστορικοῦ ἐματαίωσε τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὰ δύο παρευρισκόμενα μέλη τῆς Κυβερνήσεως ὅπως....

§20Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς καμμίαν Κυβέρνησιν, ὑποθέτω, δὲν εἶχεν ἀνακοινωθῆ αὐτό.

§21Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ χήρα δὲν ψεύδεται. Εἶχεν ἀναφερθῆ ἄλλοτε πρὸ τῶν δημοκρατικῶν Κυβερνήσεων πολλάκις εἰς τοὺς ἁρμοδίους διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐνδιαφέρουσαν καὶ αὐτήν, πολὺ δὲ περισσότερον τὸ Κράτος καὶ τὴν Ἱστορίαν, ὡς καὶ διὰ τὴν πληρωμὴν βεβαίως τῶν ἀσφαλίστρων τῶν ἐγγράφων. Τὸ γνωρίζει αὐτὸ καὶ ὁ κ. Μαζαράκης.

§22Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡς γνωρίζετε, πρέπει νὰ θέλῃ καὶ νὰ τὰ δώσῃ ὁ κατέχων αὐτὰ σήμερον. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἀρνηθῇ τὸ Κράτος τὴν καταβολὴν τῶν ἀσφαλίστρων τῶν ἔργων.

§23Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἔκαμα τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ληφθῶσι τὰ προσήκοντα μέτρα καὶ περισωθῇ ὁ ἐν Τεργέστῃ κατακείμενος ἱστορικὸς τοῦ Σάθα θησαυρός. Ἐπίσης θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ληφθῇ ἰδιαιτέρα μέριμνα διὰ τὰς χήρας καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν ἐθνικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας καὶ διὰ νομοθετικῆς μερίμνης νὰ χορηγηθῇ εἰς αὐτὰς ὑπὸ τύπον συντάξεως χρηματικὸν εἰσόδημα ἀνάλογον πρὸς τὰς σημερινὰς συνθήκας τῆς ζωῆς. Καὶ παραδέχομαι ὅτι ἡ ἰδιαιτέρα αὕτη μέριμνα θὰ ἀποδείξῃ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἐλησμόνησε τὸ καθῆκόν του, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος γνωρίζει νὰ σέβηται καὶ νὰ τιμᾷ καὶ νὰ βοηθῇ τοὺς ἐπιζήσαντας μὲ τὸ ὄνομα ἐκείνων, οἵτινες ἐν τῇ ξένῃ ἐργαζόμενοι καὶ διὰ τῆς προσωπικῆς των ἀξίας ποικιλοτρόπως εὐηργέτησαν τὴν Πατρίδα καὶ μεγάλως ἐτίμησαν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μέλφος κτλ. ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Παγγαίου.

§25Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Εἰς τὴν πόλιν τοῦ Παγγαίου μετέβη εἷς ὑπάλληλος τῆς Ἐφορίας, ὁ ὁποῖος διῆλθε μακρόθεν καὶ ἀνέγραψε γιγαντιαίας αὐξήσεις οἰκοδομῶν, αἱ πλεῖσται τῶν ὁποίων εἶναι ἑτοιμόρροποι. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ νὰ γίνῃ μία ἀκριβὴς ἐξέτασις, διότι εἶναι τελείως ἄδικος ἡ φορολογία αὐτή, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κατώτερος αὐτὸς ὑπάλληλος τῆς Ἐφορίας μακρόθεν διελθὼν εἰς βάρος τῶν χωρικῶν.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Παυλίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συλλόγου Ποντίων Καβάλλας.

§27Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅπως διατάξῃ τὴν ταχυτέραν ὅσον τὸ δυνατὸν ἔρευναν τῆς δικογραφίας, ἵνα μὴ κατακρατῶνται οἱ ὑπόδικοι ἀδίκως εἰς τὰς φυλακάς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Μέλφος ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Δράμας.

§29Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, γνωστὸν τυγχάνει ὅτι τὴν 11ην Ἰανουαρίου συνῆλθεν εἰς Δράμαν καπνοπαραγωγικὸν συνέδριον, εἰς τὸ ὁποῖον παρέστησαν ἀντιπρόσωποι ὀγδοήκοντα καὶ πλέον συνεταιρισμῶν Μακεδονίας καὶ Θράκης, ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀντιπρόσωποι τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ συνέδριον τοῦτο ἠσχολήθη εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ συζήτησιν διαφόρων ζητημάτων καὶ πρὸ παντὸς τοῦ καπνικοῦ, τῆς συγκοινωνίας, τῆς ἀγροτικῆς πίστεως κ. ἄ. καὶ τὰς ἀποφάσεις του μετέβαλεν εἰς ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπέδωκε δι’ Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Σεβ. Κυβέρνησιν καὶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους τῶν μερῶν ἐκείνων. Καὶ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ψηφίσματος τούτου ἀφορᾷ τὸ καπνικὸν ζήτημα, ἤτοι τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ἀνεπεξεργάστου καπνοῦ. Περὶ τούτου ὅμως δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι χθὲς τὴν ἑσπέραν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κατέβαλε σχετικὸν σχέδιον νόμου καὶ τὸ ὁποῖον θὰ συζητήσωμεν ὅταν ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τοῦτο μόνον δυνάμεθα νὰ τονίσωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην· ὅτι ἡ ἐπιψήφισις ἡ ταχίστη τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιβάλλεται, διότι συνέπεια τῆς μὴ ψηφίσεως τούτου εἶναι ὅτι ἡ ἀγορὰ τῶν καπνῶν ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ καὶ Δυτικῇ Θράκῃ διέρχεται φοβερὰν κρίσιν. Πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη ἄνευ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ σχεδίου νόμου τούτου γίνεται αἰτία μεγίστης ζημίας ὄχι μόνον εἰς τὴν ἰδιωτικὴν οἰκονομίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν. Καὶ πρὸς τοῦτο εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους μὲ τὰς σχετικὰς τροποποιήσεις, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ὑποστηριχθοῦν οὐχὶ μόνον οἱ καπνοπαραγωγοί, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀπαιτήσεις τῶν καπνεργατῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου. Τὸ δεύτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὸ σπουδαῖον τοῦτο συνέδριον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς πίστεως. Ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, τὴν Δυτικὴν Θράκην καὶ πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος εἶναι πανθομολογούμενον ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέσχε πολυτίμους ἐκδουλεύσεις εἰς τοὺς καπνοπαραγωγούς. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀνάγκη ἐκτὸς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ ἐνισχυθῇ ταχέως καὶ ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία, ἐκ παραλλήλου πρὸς τὰς εὐκολίας τὰς ὁποίας παρέχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, νὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὴ εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας. Τὸ συνέδριον τοῦτο εἰσήγαγε καὶ συνεζήτησε καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας καὶ ἔχει ὑποβληθῆ καὶ σχετικὸν σχέδιον νόμου εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸς ἐπιψήφισιν, διότι ἡ ἀγροτικὴ ἀσφάλεια μὲ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους εἰς τὰς Ν. Χώρας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἢ μᾶλλον ἐφαρμοζόμενοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρουν τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα λόγῳ τοῦ πολυπλόκου συστήματος αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ψήφισμα τοῦτο τοῦ καπνεμπορικοῦ συνεδρίου Δράμας καὶ τὰ πλεῖστα τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ ψηφίσματι τούτῳ νὰ τὰ περιβάλῃ διὰ τοῦ ἐνδύματος τοῦ νόμου καὶ ἐπαφίεμαι εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. συναδέλφους, οἵτινες θὰ ὁμιλήσουν μετ’ ἐμὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ὅπως λεπτομερέστερον ἀναπτύξωσι τοῦτο.

§30Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Συνιστῶ ὡσαύτως τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ ἐκφράζω τὴν εὐχὴν ὅπως λυθῇ τέλος τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπανειλημμένως ἠσχολήθην.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καλκανδῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀποστρατευθέντων ὑπαξιωματικῶν.

§32Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὰ νεῦρα τοῦ στρατεύματος εἶναι οἱ ὑπαξιωματικοὶ καὶ οὐδεμία πρόνοια περὶ αὐτῶν λαμβάνεται. Παρακαλῶ νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§33Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Εἶναι αὐτόδηλον, κ. Πρόεδρε, ὅτι οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἔχουν νὰ ἐκτελέσουν ἕνα προορισμὸν εἰς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ στρατοῦ. Καὶ ποιούμενος ἔκκλησιν τοῦ καθήκοντος τῆς Πολιτείας ἔχω τὴν γνώμην ὅτι θὰ λάβῃ κάθε μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν νεύρων τοῦ στρατεύματος.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τσίρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Σούρπης.

§35Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ κοινότης Σούρπης, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ἀπηλλοτριώθη τὸ ἀγρόκτημα Ν. Τάμτζα, ἰδιοκτησίας ἀδελφῶν Δημοκωστούλα, διὰ τηλεγραφήματός της πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἀπόντα σήμερον, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους τῆς ἐπαρχίας, διαμαρτύρεται ἐναντίον τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπαλλοτριώσεως ἐπελήφθη τῆς ἐκδικάσεως τοῦ ἀγροκτήματος τούτου καὶ λέγει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Σύμπασα ἡ κοινότης... κλπ.». Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι πληρεξούσιοι, δι’ ὀλίγων νὰ σᾶς ἐκθέσω τὸ ἱστορικὸν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος τούτου, διότι νομίζω ὅτι ἀξίζει τὸν κόπον. Εἰς τὸ Διάταγμα τῆς 17ης Αὐγούστου τοῦ 1923, ἐν ἄρθρῳ 12 παραγράφῳ 2 ἀναφέρεται τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Γίνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐπὶ κτημάτων.... κλπ.». Ἰδοὺ διατί ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἴδητε διατί, ἐνῷ ὅλα αὐτὰ ἔγιναν, τὸ κτῆμα ἐξακολουθεῖ νὰ παραμένῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὅστις ἔχει ἐκτεταμένας ἐκτάσεις βοσκησίμους, καὶ θὰ ἠξεύρουν ὅσοι ἔτυχε νὰ περάσουν ἀπὸ τὰ μέρη αὐτὰ ὅτι ἀρχίζουν ἀπὸ τὴν Μιζέλαν καὶ φθάνουν εἰς τὴν Λαμίαν. Κατόπιν τοῦ Διατάγματος αὐτοῦ διετάχθη ὁ διευθυντὴς τοῦ γραφείου Ἐποικισμοῦ Βόλου, ὁ ὁποῖος μετέβη ἐπὶ τόπου, ἐξήτασεν ἐπισταμένως τὰς ἀνάγκας τῆς κοινότητος καὶ συνέταξε τὴν ἔκθεσίν του. Ἡ ἔκθεσις αὕτη τοῦ γεωπόνου Ραφτάκη ὁμολογουμένως ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ πράγματα. Οὗτος ἐν τῇ ἐκθέσει του λέγει ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἀγρόκτημα Ν. Τάμτζα πρέπει νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν κοινότητα, ἀλλὰ προτείνει καὶ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ ἄλλων δύο κτημάτων συνεχομένων τοῦ αὐτοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐπὶ λέξει λέγει τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Ἡ κωμόπολις Σούρπης ἀποπνικτικῶς περισφίγγεται ὑπὸ τοῦ ἀγροκτήματος Ν. Τάμτζα». Ἠξεύρετε διατί λέγει τοῦτο, κύριοι πληρεξούσιοι; διότι τὰ κεραμίδια τῶν σπιτιῶν στάζουν μέσα εἰς τὸ κτῆμα. Οὔτε κόττα εἶναι δυνατὸν νὰ μείνῃ εἰς τὸ σπίτι οὔτε ἄλλο τι. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ δὲ συμβούλιον Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας συνελθὸν ἀπὸ τὸν παρελθόντα Μάρτιον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του, δι’ ἧς ἀποφαίνεται ὑπὲρ ὁλοκληρωτικῆς παραχωρήσεως τοῦ ἀγροκτήματος Ν. Τάμτζα εἰς τὴν κοινότητα. Ἡ ἀπόφασις αὐτὴ διεβιβάσθη ἀμέσως εἰς τὸ γραφεῖον Ἐποικισμοῦ. Ἔκτοτε τὴν παρέλαβεν ὁ πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως, ὁ πολὺς Σακελλαρόπουλος, πρωτοδίκης καὶ προεδρεύων ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ Βόλου. Ὁ κύριος αὐτὸς ἐθεώρησε καλὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἐκ περιτροπῆς ὅλα τὰ μέλη τῆς κοινότητος εἰς τὸν Βόλον, ὡσὰν νὰ εἶχε συμβόλαιον μὲ τοὺς δικηγόρους νὰ τοὺς ταλαιπωρήσῃ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ ἐκδώσῃ ἀκόμη τὴν ἀπόφασιν. Μετὰ πολλὰς διαμαρτυρίας κατεδέχθη μετὰ τὰς ἑορτὰς τῶν Χριστουγέννων νὰ μεταβῇ εἰς Σούρπην ἵνα ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως. Ἡ κοινότης πληροφορηθεῖσα τοῦτο ἔστειλε ζῷα εἰς τὴν Μιζέλαν ἵνα τὸν παραλάβῃ καὶ μετέβη καὶ ὁ πρόεδρος διὰ νὰ τὸν ὑποδεχθῇ. Ὁ κ. πρόεδρος ὅμως συστημένος διηυθύνθη εἰς τὸ σπίτι τοῦ ἰδιοκτήτου, καταλύσας ἐκεῖ δύο ἡμέρας καὶ δύο νύκτας. Ἔπαιξε πόκερ, ἔφαγεν, ἔφυγε καὶ δὲν κατεδέχθη οὐδὲν ἄλλο νὰ κάμῃ. Δηλαδὴ ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον μετέβη κάθε ἄλλο ἦτο παρὰ ἡ ὑπόθεσις αὐτή.

§36Σ. ΠΕΖΑΣ. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα παράπονα κατὰ τοῦ κυρίου αὐτοῦ.

§37Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος ἐξεπλάγησαν πρὸ τῆς διαγωγῆς αὐτῆς τοῦ προέδρου, μὴ ἐξετάσαντος οὔτε ἕνα κἂν μάρτυρα. Οὗτος εἶναι ὁ ἐκδώσας τὴν ἀπόφασιν ἐπὶ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἐνῷ 400 ἀγρόται ἀκτήμονες ἐπερίμεναν νὰ λάβουν μερίδιον, ἔλαβον μόνον 180, διότι ὁ κ. πρόεδρος μὲ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς καταλύσαντες εἰς τὸ μοναστήριον σὺν γυναιξὶ καὶ τέκνοις ἐπὶ 22 ἡμέρας, ἔφαγον 22 ἀρνιὰ καὶ δὲν ἠξεύρω πόσας ὄρνιθας καὶ ἐξέδωκαν ἐκεῖ τὴν ἀπόφασιν ἐπινεύσει τῶν καλογήρων. Τονίζω ὅτι καὶ διὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν οὐδένα ἀκτήμονα ἀπολύτως ἐξήτασεν, οὔτε μετέβη, ὡς ὤφειλεν, εἰς τὰ ἐνδιαφερόμενα ἕξ χωρία πρὸς ἔλεγχον τῶν κληρούχων. Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος ἔχοντες πικρὸν παράδειγμα τὴν ἀνωτέρω ἐξωφρενικὴν ἀπόφασιν διεμαρτυρήθησαν προκαταβολικῶς ζητοῦντες νὰ ἀνατεθῇ ἡ περαιτέρω διαδικασία εἰς τὸν μόνιμον πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως. Καὶ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω διατί δὲν ἀνατίθεται εἰς ἐκεῖνον ἐφόσον εἶναι μόνιμος. Θὰ ἤθελον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ διατάξῃ χωρὶς καμμίαν δικαιολογίαν ὅπως ὁ Σακελλαρόπουλος παραδώσῃ τὰ ἔγγραφα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκεῦος Ζερβὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ κ. Τρ. Νίνου, καθηγητοῦ τῶν τυφλῶν.

§39Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη δὲν εἶναί τις συνήθης ἀναφορὰ καὶ αἴτησις, ἀλλ’ ἐξαιρετικῆς σημασίας. Οἱ τυφλοί, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐν Ἑλλάδι ἀριθμοῦνται εἰς 9,000 περίπου. Ἡ τελευταία στατιστικὴ τοῦ Κράτους ἀποδεικνύει ὅτι 2,500 τυφλοὶ εἶναι ἐκ τῶν προσφύγων καὶ 7,500 οἱ τυφλοὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Καὶ περὶ τῶν ἀποκλήρων τούτων τῆς Κοινωνίας καιρὸς εἶναι νὰ σκεφθῇ ἡ Πολιτεία. Τελευταῖον ἐπεσκέφθην τὴν Σχολὴν τῶν Τυφλῶν, εὑρισκομένην εἰς τὸ ἐδῶ Ζάππειον, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐγκαταστήσει καὶ διοργανώσει αἱ Ἀμερικανικαὶ ὀργανώσεις. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἐπεσκέφθητε τὴν σχολὴν ταύτην τῶν τυφλῶν θὰ ἐμείνατε, εἶμαι βέβαιος, κατάπληκτοι. Ἀποτέλεσμα τῆς ἐπισκέψεώς μου ἐκείνης εἶναι ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ τῶν τυφλῶν. Διότι οἱ τυφλοὶ τοὺς ὁποίους μετὰ προσοχῆς ἐμελέτησα δὲν εἶναι μόνον μία ἀχρησιμοποίητος δύναμις τῆς Κοινωνίας, οἱ τυφλοὶ δὲν εἶναι μόνον πρόσωπα τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια οἴκτου καὶ συμπαθείας, ἀλλὰ καὶ ἐπιβαρύνουν τὴν Κοινωνίαν διὰ τὴν ἑαυτῶν ζωὴν καὶ συντήρησιν, ἠναγκασμένοι ὄντες νὰ ἀπασχολῶσιν ἰσαρίθμους συγγενεῖς των, τοὺς ὁποίους καθιστῶσιν ἀέργους ἵνα ὁδηγῶσιν αὐτούς, ἀλλὰ καὶ νὰ συνηθίζωσιν οὗτοι εἰς τὴν ὀκνηρίαν καὶ τὴν διαφθοράν. Οἱ καθηγηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν Τυφλῶν ὑποβάλλουσι τὴν ἔκθεσιν αὐτῶν ταύτην καὶ ζητοῦσι παρὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ σχηματισθῇ μία Ἐπιτροπὴ εἰδική, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ καὶ ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ ἕνα ἀντιπρόσωπον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῶν τυφλῶν, ὅπερ ἀφορᾷ τὴν ζωήν, τὴν ὕπαρξιν, τὴν συντήρησιν καὶ τὴν δρᾶσιν δέκα χιλιάδων τυφλῶν καὶ πολλῶν χιλιάδων ὁδηγούντων αὐτούς. Διότι ὑπάρχουσι τὰ ὑλικὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ συλλεχθῶσιν αἱ 10,000 τῶν τυφλῶν, νὰ τεθῶσιν ὑπὸ φιλικὴν στέγην, ὅπου θὰ εὕρωσι τὰ μέσα τῆς ζωῆς, τῆς ἀναπτύξεως καὶ μορφώσεώς των. Παρηκολούθησα, κύριοι, τὰς σχολὰς τῶν τυφλῶν εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν. Τοιαύτη δὲ εἶναι ἡ ὀργάνωσις αὐτῶν ἐκεῖ ὥστε τοὺς τυφλοὺς ὁδηγοῦσι κύνες ἠσκημένοι ἐπὶ τούτῳ, ὅπως οὕτω μὴ ἀπασχολῶνται οἱ ἀρτιμελεῖς καὶ ὑγιεῖς ἄνθρωποι ἀπασχολούμενοι ἐκ τῶν ἐργασιῶν των. Ὅταν δὲ ἐπεσκέφθην τὰς συναυλίας αἱ ὁποῖαι δίδονται ἀπὸ τοὺς τυφλούς, εἶδον μουσικὰς προσωπικότητας οὐχὶ συνήθεις καὶ τάλαντα μουσικὰ οὐχὶ περιφρονητέα, διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅταν χάσῃ τὴν ὅρασίν του ἀντικαθιστᾷ τὴν ἀπολεσθεῖσαν αἴσθησιν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς εὐαισθησίας τῶν ἄλλων αἰσθήσεων. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἡ Συνέλευσις νὰ σχηματίσῃ Ἐπιτροπὴν εἰδικὴν πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος τῶν τυφλῶν, διότι οὕτως ὄχι μόνον θὰ σώσῃ ἰσαρίθμους ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι βαίνουσι πρὸς τὴν ὀκνηρίαν καὶ τὴν διαφθοράν, ἀλλὰ θὰ προσφέρῃ καὶ δύναμιν εἰς τὴν Πατρίδα μορφώνων δεκάδα ὅλων χιλιάδων τέκνων τῆς Πατρίδος καὶ σώζων ἐκ τῆς διαφθορᾶς οὐχὶ ὀλίγας ἄλλας χιλιάδας. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ στρέψωσι σύντονον τὴν προσοχήν των σχηματίζοντες Ἐπιτροπὴν ἐξ εἰδικῶν, ἡ ὁποία νὰ παρουσιάσῃ τὰ συμπεράσματα τῆς μελέτης της ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ τὰ ὁποῖα εἶμαι βέβαιος θὰ εἶναι ἄξια πολλῆς προσοχῆς καὶ σημασίας ἰδιαιτέρας.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σταματόπουλος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§41Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἐπισκοπικὸς Ἐπίτροπος τῆς ἐπαρχίας μου μοὶ ἔγραψεν ὅτι ὑπάρχει νόμος ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὰς πέτρας. Μοὶ ἐφάνη παράξενον τοῦτο καὶ ἠναγκάσθην νὰ ὑπάγω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ περιέλθω ὅλα τὰ τμήματα τῶν Ἀμέσων καὶ Ἐμμέσων Φόρων τοῦ Ὑπουργείου ἄνευ ἀποτελέσματος. Ἐπὶ τέλους κατέληξα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, Διεύθυνσιν τῶν Δασῶν.

§42Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νὰ γίνῃ ἡσυχία, κ. Πρόεδρε, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον. Φορολογοῦνται καὶ αἱ πέτραι.

§43Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ εὗρον τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ κατὰ τετραγωνικὸν μέτρον τὰς πέτρας. Ὁ διευθυντὴς τῶν Δασῶν ἐνόμισεν ὅτι, ἐπειδὴ ἡ πατρίς μου ἔχει βουνὰ ὡς τὸν Παρνασσόν, τὸν Γκιώναν καὶ ἄλλα, ἐνόμισεν ὅτι ἔλυσε καὶ τὸ οἰκονομικὸν πρόβλημα καὶ ἑπομένως ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους θὰ ἔχῃ περισσότερα ἔσοδα. Ἀνέφερα τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω τίνα μέτρα ἔλαβε. Τοὐλάχιστον ὅμως πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις κατὰ τίνα τρόπον ψηφίζονται οἱ νόμοι καὶ πῶς ἀποδέχεται τὰ παρὰ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν συντασσόμενα νομοσχέδια καὶ τὰ ψηφίζει.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Ἀγροτικῆς Ἑνώσεως Τρικκάλων.

§45Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη, κ. Πρόεδρε, ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν, διότι ἀφορᾷ ζήτημα γενικὸν περὶ τοῦ ὁποίου πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δηλ. τῆς κεκτημένης ταχύτητος τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ὅλαι αἱ Ἀρχαί. Πάντα ὅστις ἐννοεῖ νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του καὶ τέλος πάντων νὰ διεκδικήσῃ τὰ ἐκ τοῦ Συντάγματος ἀπορρέοντα δικαιώματα τὸν θεωροῦν ἄξιον φυλακίσεως χωρὶς νὰ ἀπαγγέλληται κατ’ αὐτοῦ κατηγορία, χωρὶς διατυπώσεις. Πρόκειται περὶ τοῦ προέδρου τῆς Ἀγροτικῆς Ἑνώσεως Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ἐχαρακτηρίσθη ὡς κομμουνιστής. Τὸ πρόσωπον αὐτὸ τὸ εἶδον εἰς τὸ ἀγροτικὸν συνέδριον, ἀλλὰ ποίας ἀρχὰς πρεσβεύει δὲν εἶμαι εἰς θέσιν ἐγὼ νὰ γνωρίζω. Νομίζω ὅτι, οἱανδήποτε καὶ ἂν πρεσβεύῃ ἰδεολογίαν, πάντως πρόκειται περὶ ἀνθρώπου σοβαροῦ, τὸν ὁποῖον ἡ περιφέρειά του τὸν περιβάλλει διὰ ποιᾶς τινος ἐμπιστοσύνης καὶ συνεπῶς ἐκτιμήσεως. Δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ κρατῆται εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ ὑποστῇ κακώσεις διότι ἐκτυπήθη ὁ πρόεδρος τῆς Ἑνώσεως τῶν Συνεταιρισμῶν καὶ εὑρίσκεται εἰσέτι εἰς τὰς φυλακὰς, οὐδεμία δὲ φροντὶς λαμβάνεται, ὡς συμβαίνει καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους ἀγρότας τῆς Θεσσαλίας καὶ Φθιωτιδοφωκίδος, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς. Ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς τὰς δικαστικὰς καὶ διοικητικὰς ἀρχὰς διὰ νὰ παύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι συντελεστικὴ εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, ἐκτὸς ἂν εἶναι συντελεστικὴ διὰ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀπεδείχθη, ἔχει σκοπὸν τὴν διατάραξιν τῆς δημοσίας καταστάσεως πρὸς δημιουργίαν ἰδίας καταστάσεως.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν γεωργοκτηματιῶν Νιαούσης.

§47Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς φορολογίας, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος, τῆς ἐπιβληθείσης χάριν δῆθεν ἀγροφυλακῆς. Δὲν εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Κέρκυραν, ἀλλ’ ἀφορᾷ καὶ τὴν ὕπαιθρον χώραν. Πρόκειται περὶ φορολογίας βαρείας ἡ ὁποία ἐπεβλήθη διὰ τὴν ἀγροφυλακήν. Δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι ἄλλο παρὰ νὰ ἀναγνώσω τὴν ἀναφοράν, ἀλλὰ καὶ χωρὶς νὰ τὴν ἀναγνώσω ἂς εἴπω δύο λέξεις. Πρόκειται περὶ διαμαρτυρίας, τὴν ὁποίαν οἱ κάτοικοι τῆς περιφερείας ἐκείνης ἔκαμαν ἀποτεινόμενοι πρὸς ἡμᾶς, διότι λέγουσιν ὅτι σκοπὸς τῆς ἀγροφυλακῆς ἦτο νὰ δημιουργηθοῦν θέσεις καὶ δημιουργηθῇ πολυτελεστάτη ὑπηρεσία καὶ δημιουργηθοῦν τμηματάρχαι, ἀγρονόμοι, ὑπασπισταὶ ἀγρονόμων καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο. Ἐνῷ ἤλθομεν ἐνταῦθα μὲ τὴν ρητὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ νὰ περιορίσωμεν, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, τὰ βάρη μὲ τὰ ὁποῖα τόσον ὑπερμέτρως βαρύνουσιν ἡμᾶς, ἀντιθέτως οὐδὲν τούτων ἐπράξαμεν, ἀλλὰ θέτομεν καὶ ἄλλους φόρους διὰ νὰ ἠμπορῶμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν ὡρισμένα πρόσωπα.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Ἀλεβιζάτος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν δικαιούχων καταθέσεων εἰς χρυσόν.

§49Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν εἰς χρυσὸν καταθέσεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λείπει δυστυχῶς, τὸν ὁποῖον ἤθελα νὰ παρακαλέσω νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν τί σκέπτεται ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, διότι κάποτε ἐγένετο κάποια ἀνακοίνωσις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι πρόκειται νὰ ληφθοῦν μέτρα ὅπως τμηματικῶς κατὰ δόσεις πληρωθοῦν οἱ δικαιοῦχοι. Κανεὶς ἄλλος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναπληρώσῃ αὐτὴν τὴν περίστασιν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. Ὑπουργούς;

§50Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂν ἦτο δυνατόν, θὰ σᾶς ἱκανοποιούσαμεν.

§51Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Καλκανδῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Μακρυνείας.

§53Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἡ λέξις «δημοκρατικὸς» νὰ σαφηνισθῇ. Πολλοὶ λέγουν ὅτι εἶμαι δημοκρατικός, ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι σοσιαλιστής, εἶμαι μπολσεβίκος. Δημοκρατία θὰ εἴπῃ λαοκρατία, ὄχι ὀλιγαρχία, διότι ἡ ὀλιγαρχία θὰ φέρῃ τὴν σύγχυσιν καὶ ἡ σύγχυσις θὰ φέρῃ τὸν διχασμόν. Πρέπει νὰ πεισθῶμεν ὅτι ἕκαστος πρέπει νὰ πράττῃ τὸ καθῆκόν του, ἕκαστος νὰ σέβηται τὴν περιουσίαν, τὴν τιμὴν καὶ τὴν ζωὴν τοῦ ἄλλου καὶ ἔτσι θὰ πᾶμε ἐν τάξει.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τραυματίου πολέμου Ι. Περδίκη.

§55Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ ἀνάπηρος Ι. Περδίκης παραπονεῖται ὅτι, ἐνῷ ἀπελύθη τὸ 1922 ὡς ἀνάπηρος, τῷ καθυστερεῖται ἡ σύνταξις ἀπὸ τοῦ 1922–1924. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κυττάξῃ νὰ ἐπισπευσθοῦν αὐταὶ αἱ συντάξεις.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐκτάκτων ὑπαλλήλων Τ.Τ.Τ.

§57Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὁ Σύλλογος τῆς Ἀλληλεγγύης τῶν Τ.Τ.Τ. τῆς Κερκύρας αἰτεῖται τὴν ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν μελῶν του, ἡ ὁποία εἶναι λίαν δεδικαιολογημένη ἐφόσον περὶ ὅλων ἐλήφθη πρόνοια. Δὲν γνωρίζω, ἂν κατ’ αὐτάς, ὅτε ἐπηγγείλατο ὅτι θὰ προστατεύσῃ τὸν κλάδον αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἐπηγγείλατο καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν δικαίων αἰτημάτων των, τὰ ὁποῖα, ὡς πάντες γνωρίζομεν, εἶναι δίκαια, ἂν ἔλαβε μέτρα καὶ περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὁπωσδήποτε, ἂν δὲν ἔλαβεν, ὑποθέτω ὅτι θὰ εἶναι δίκαιον νὰ ληφθῶσι, διότι τοὺς μικροὺς τοὺς παρηγκωνίσαμεν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ αὐτὸς κ. πληρεξούσιος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Δερελῆ.

§59Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Πρόκειται περὶ κτημάτων κατοίκων Δερελῆ, 7 χιλιάδων στρεμμάτων καλλιεργημένων, βοσκησίμων στρεμμάτων 10 χιλιάδων, 80 ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν.

§60Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῦ εἶναι τὸ κτῆμα αὐτό, κ. πληρεξούσιε;

§61Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἂν θέλητε, σᾶς δίδω τὴν ἀναφοράν. Ὑποθέτω ὅτι τὸ γνωρίζετε τὸ ζήτημα αὐτό. Πρόκειται περὶ τόσων οἰκογενειῶν· λάβετε λοιπὸν ἂν θέλητε γνῶσιν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Τσίρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν παραγωγῶν Βόλου–Ἁλμυροῦ.

§63Ι. ΤΣΙΡΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν, κ. Πρόεδρε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ο. Κυπριανὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Μητροπολίτου Κυδωνιῶν Εὐγενίου.

§65Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐπιδόματος. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας δὲν δύνανται νὰ ζήσουν.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δενδρινὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ τέως ἐνωμοτάρχου Μιλτιάδου Παντελιοῦ.

§67Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, πρόκειται περὶ ἑνὸς πράγματι δυστυχήματος, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς ἕνα τέως ἐνωμοτάρχην παθόντα ἐν ὑπηρεσίᾳ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, μολονότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐννόμου Τάξεως ἔπραξε πᾶν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ, τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, διὰ λόγους τυπικοὺς ἀπέκρουσε τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐννόμου Τάξεως. Ἐγένετο ἀλληλογραφία μεταξὺ τῶν Ὑπουργείων. Τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ λάβῃ τὴν σύνταξίν του. Ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι θὰ κάμῃ πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατόν. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ συνάδελφος κ. Βούλγαρης ἐκ Κερκύρας, ὁ ὁποῖος πολὺ ἠσχολήθη μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τυπικοὺς λόγους ἔφερεν ἐμπόδια διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ δικαία αὐτὴ ἀπαίτησις. Ἔστω καὶ διὰ νομοθετικῆς βεβαίως προνοίας θὰ ἦτο καλὸν νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον. Βλέπετε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐννόμου Τάξεως ἔχει ἄλλας ἀντιλήψεις ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§68Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ οὐσιαστικὴ λύσις ἀφορᾷ τὴν Συνέλευσιν καὶ ὄχι τὸ Ὑπουργεῖον.

§69Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐννόμου Τάξεως ἔχει διάφορον ἀντίληψιν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Χαβίνης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν καταστηματαρχῶν κουρείων.

§71Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Οἱ κουρεῖς δεδικαιολογημένοι ζητοῦσι νὰ γίνῃ διάκρισις τῶν καταστημάτων των.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συνεχίζεται ἡ διακοπεῖσα αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κλπ.».

§73Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναγράφεται πρῶτον ἄλλο νομοσχέδιον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν σήμερον νεωτέραν Ἡμερησίαν Διάταξιν· συνεχίζομεν τὴν χθεσινήν, διότι συνεπείᾳ ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας ἐλύθη ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Π. Γιωτόπουλος παρακαλεῖται ὅπως συνεχίσῃ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του.

§75Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς χθὲς καὶ διεκόπη ἡ ἀγόρευσίς μου ὀλίγον χρόνον μετὰ τὴν ἔναρξιν αὐτῆς, ὅτι μεταξὺ τῶν τριῶν κυρίως συστημάτων διὰ τῶν ὁποίων ὑδρεύονται αἱ πόλεις, τὸ σπανιώτερον παντὸς ἄλλου ἐμφανιζόμενον, λόγῳ τῶν μειονεκτημάτων καὶ τῶν κινδύνων τοὺς ὁποίους παρουσιάζει τοῦτο, εἶναι τὸ σύστημα τῆς διὰ τεχνητῶν λιμνῶν ὑδρεύσεως. Τρία εἶναι τὰ συστήματα ὑδρεύσεως τῶν πόλεων: Τὸ πρῶτον, ὅπερ εἶναι καὶ τὸ γενικῶς ἐν ἐφαρμογῇ τεθειμένον, εἶναι τὸ τῆς ὑδρεύσεως διὰ πηγαίων ὑδάτων διοχετευομένων καταλλήλως. Τὸ ἕτερον, τοῦ ὁποίου γίνεται χρῆσις μᾶλλον προσωρινῶς, εἶναι τὸ σύστημα τῆς ὑδρομαστεύσεως ἢ ἀποστραγγίσεως τοῦ ἐδάφους, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνεται ἡ συγκέντρωσις ποσοτήτων ὕδατος, αἵτινες διὰ μηχανικῶν μέσων διοχετεύονται εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Τρίτος καὶ σπανιώτερος τρόπος ὑδρεύσεως εἶναι ὁ διὰ τῶν τεχνητῶν λιμνῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἰωαννίνων κ. Μπότσαρης ἀνέφερε πρὸς ὑμᾶς στατιστικήν τινα, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου καὶ ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει ὅτι 62 μόνον τεχνηταὶ λίμναι ὑφίστανται ἀνὰ τὴν ὑφήλιον, ἀριθμὸς δηλαδὴ ἐλάχιστος. Διὰ νὰ εἶμαι ἀκριβέστερος, δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ στατιστικὴ αὐτὴ ἀφορᾷ τὰς ὑφισταμένας τεχνητὰς λίμνας μέχρι τοῦ 1916. Ἴσως σήμερον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν νὰ εἶναι μεγαλύτερος, πάντως ὅμως δὲν εἶναι πολὺ μεγαλύτερος, διότι τὸ τοιοῦτον σύστημα ὑδρεύσεως διὰ τεχνητῶν λιμνῶν δὲν εἶναι πρόσφατον, εἶναι παλαιόν, ἐτέθη τὸ πρῶτον ἐν ἐφαρμογῇ πρὸ 140 ἐτῶν, ἀλλὰ παρὰ τοῦτο βλέπετε πόσον μικρὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν τεχνητῶν λιμνῶν, αἵτινες ἔχουσι κατασκευασθῆ μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ἐκ τῶν 62 τεχνητῶν λιμνῶν 16 τοὐλάχιστον εἶναι μικραί, ἀρδευτικαί, ἢ χρήσιμοι διὰ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις. Ἐκ τῶν ὑπολειπομένων 46 αἱ πλεῖσται ἀφορῶσιν εἴτε μερικὴν ὕδρευσιν πόλεων ὁπωσδήποτε ἀξιοσημείωτον εἴτε ὁλικὴν ὕδρευσιν πόλεων μικρῶν. Διότι, ὡς θὰ ἴδωμεν παρακατιόντες, αἱ τεχνικαὶ δυσκολίαι τοῦ ἔργου, οἱ κίνδυνοι ἐκ τῶν μειονεκτημάτων τὰ ὁποῖα τὸ σύστημα τοῦτο παρουσιάζει, ἐπὶ τοσοῦτον γίνονται ἐντονώτεροι ἐφόσον ἡ λίμνη εἶναι μεγαλυτέρας ἐκτάσεως καὶ τὸ φράγμα, τὸ ὑδατόφραγμα, ὑψηλότερον. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας ὀλίγα τινὰ τεχνικὰ στοιχεῖα, διότι ἄλλως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσητε τὸ ζήτημα. Διὰ νὰ σχηματισθῇ τεχνητὴ λίμνη, προσαπαιτεῖται καὶ φράγμα ὑψηλόν, τὸ ὁποῖον κάμνει ὥστε τὰ ὕδατα τὰ ὄμβρια, τὰ ὁποῖα πίπτουν ὄχι μόνον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, ἀλλὰ καὶ τὰ εἰσρέοντα ἐκ μιᾶς εὐρυτάτης πέριξ περιφερείας, συγκεντροῦνται ἐν τῇ κεκλεισμένῃ ἐπιφανείᾳ ἐπὶ τοσοῦτο περισσότερον καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ κρατηθοῦν εἰς τὸν κλειστὸν ἐκεῖνον χῶρον, ἐφόσον τὸ φράγμα εἶναι ὑψηλότερον. Ἀλλὰ τὸ ὕψος αὐτὸ τοῦ φράγματος, ὡς θὰ ἴδωμεν, συνεπάγεται καὶ τοὺς μεγαλυτέρους κινδύνους, διότι συγκεντροῦνται τεράστιαι ποσότητες ὕδατος, τοιαῦται λ. χ. ὥστε νὰ τροφοδοτῶσι πληθυσμὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου κατοίκων, ὁπότε ὅμως τὰ ὕδατα ταῦτα ἀναπτύσσουσι πίεσιν ἰσχυροτάτην ἐπὶ τῶν τοιχωμάτων τοῦ φράγματος καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρουν διάρρηξιν αὐτοῦ, τοσοῦτο εὐκολώτερον συμβαινούσας, ἐφόσον τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου τὸ φράγμα στηρίζεται δὲν εἶναι πολὺ στερεόν, δὲν εἶναι πολὺ βραχῶδες, εἶναι δηλ. εἴτε ἀργιλῶδες εἴτε σχισματολιθικόν, δηλαδὴ ἀπαρτίζεται ἐκ γεωλογικῶν στοιχείων τοιούτων ὥστε νὰ ὑπόκειται εἰς καθίζησιν μετὰ πάροδον ἐτῶν, ἀφοῦ μάλιστα τὸ ὕδωρ ἔχει τὴν ἰδιότητα νὰ διεισδύῃ καὶ διὰ τῆς διεισδύσεως εἰς τὰ τοιχώματα τοῦ φράγματος ἐπιφέρει διαστολὴν τῶν μορίων τοῦ τοιχώματος, ὁπότε δύναται νὰ ἐπέλθῃ καταστροφή, δηλ. ἡ πτῶσις τοῦ ὑδατοφράγματος καὶ πλήμμυρα μετὰ τεραστίων ζημιῶν εἰς ἀνθρώπους καὶ περιουσίας. Τὸ πρῶτον λοιπὸν μειονέκτημα, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐμφανιζόμενον εἶναι τὸ τῆς διαρρήξεως τοῦ φράγματος, τὸ ὁποῖον, ἂν ἤθελέ ποτε συμβῆ, θὰ ἐπέφερε πλημμύρας φοβερὰς καὶ καταστροφὰς δυσυπολογίστους. Μία ἐκ τῶν φοβερῶν τοιούτου εἴδους καταστροφῶν, ἣν ἀνέφερε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφος, εἶναι ἡ παρὰ τὴν Ἰσπανικὴν πόλιν Λόρκα γενομένη πρὸ πολλῶν ἐτῶν, κατόπιν ἀφθόνων βροχῶν καὶ συγκεντρώσεως μεγίστης ποσότητος ὑδάτων. Ἐπελθούσης διαρρήξεως τοῦ φράγματος 780 ἄνθρωποι ἐπνίγησαν καὶ 800 οἰκοδομαὶ τῆς πόλεως κατεστράφησαν. Εὑρίσκετο δὲ ἡ πόλις ἕνδεκα χιλιόμετρα μακρὰν τοῦ φράγματος. Ἑτέρα καταστροφὴ εἶναι ἡ ἐπισυμβᾶσα τὸ 1895 παρὰ τὸ Μπεζὲ τῆς Γαλλίας· εἶχεν ἀποτέλεσμα τὸν πνιγμὸν 86 ἀτόμων. Ἑτέρα ἐπισυμβᾶσα καταστροφὴ εἶναι ἡ τῆς Habra ἐν Ἀλγερίᾳ. Ἡ διάρκεια τῆς κατασκευῆς τῆς λίμνης ταύτης ὑπῆρξε δέκα ἐτῶν (ἐπερατώθη τῷ 1871). Μετὰ δέκα ἐτῶν λειτουργίαν ἐπῆλθε καθίζησις τοῦ ἐδάφους καὶ ἀπόσπασις τοῦ φράγματος. Τὰ θύματα ὑπῆρξαν ἄνω τῶν τετρακοσίων. Ἐπίσης εἰς τὸ Κολοράδον (Austin) μετὰ ἑπταετῆ λειτουργίαν ὑπέστη τὸ φράγμα τῆς τεχνητῆς λίμνης ρῆγμα τοιοῦτον ὥστε ἐπῆλθον σοβαραὶ καταστροφαί. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ὁ κίνδυνος ἐκ τοῦ ρήγματος τοῦ φράγματος ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται, ἐπαναλαμβάνω, ρήγματος ἐπερχομένου ἐπὶ τοσοῦτον εὐκολώτερον ἐφόσον τὸ ἔδαφος εἶναι οὐχὶ πολὺ στερεόν—εἶναι ἀργιλῶδες λ. χ. καὶ οὐχὶ πολὺ πετρῶδες—ἔχομεν καὶ ἕτερον κίνδυνον, ἐκδηλωθέντα καὶ αὐτὸν πολλάκις, τὸν κίνδυνον ἐκ τῶν μολύνσεων. Τὰ ὕδατα τῶν τεχνητῶν λιμνῶν παραλαμβάνουσιν οὐσίας, τὰς ὁποίας παρασύρουσι τὰ ὄμβρια ὕδατα. Εἰς τὰς τεχνητὰς λίμνας ἀναπτύσσονται μολύνσεις καὶ ὅταν τὰ ἐδάφη τῆς κατακλυσθησομένης ζώνης (τεχνητῆς λίμνης), εἶχον χρησιμοποιηθῆ διὰ βοσκήν, ὁπότε αἱ γαῖαι περιέχουσιν ὀργανικὰ ὑπολείμματα. Τοιαῦται μολύνσεις ἐνίοτε ἐπιφέρουσιν ἐπιδημίας, ὅπως ἐν Γενούῃ τῆς Ἰταλίας. Ἐπίσης ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ συνέβησαν μολύνσεις καὶ παρ’ ὅλας τὰς καταβληθείσας προσπαθείας ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐν τῇ πόλει ταύτῃ δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν τὸ ὕδωρ τῆς ἐκεῖ τεχνητῆς λίμνης, τῆς τροφοδοτούσης ἐν μέρει τὴν πόλιν ἐκείνην, δὲν ὑπῆρξε, λέγω, δυνατὸν νὰ ἀποβάλῃ τὴν κακοσμίαν αὐτοῦ. Σημειώσατε δὲ ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ἀποστείρωσις, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γίνηται, γινομένη διὰ τοῦ ὁζονίου καὶ δι’ ἰδιαιτέρων χημικῶν στοιχείων ἀφήνει πάντοτε εἰς τὸ ὕδωρ δυσοσμίαν. Μάλιστα ἐν Γενούῃ τῆς Ἰταλίας συνέβη τὸ ἑξῆς: Ἠναγκάσθησαν νὰ ἀπαλλοτριώσωσιν ἐδάφη πολὺ μεγάλης ἐκτάσεως, διότι παρετήρησαν ὅτι, ἐφόσον εἰς ζώνην, ἔστω καὶ πολὺ μακρὰν εὑρισκομένην, ὑπάρχουσι ποίμνια, ἄνθρωποι καὶ κατοικίαι, εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωσι μέχρι τῆς λίμνης, διὰ τῶν ὑδάτων παρασυρόμενα, ὀργανικὰ ὑπολείμματα, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς ἀναπτύσσουν τὰς τοιαύτας μολύνσεις. Ἕνεκα πάντων τῶν ἀνωτέρω λόγων μόνον ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ καὶ κατόπιν μακρῶν καὶ ἐπανειλημμένων ἐρευνῶν, αἱ ὁποῖαι παρ’ ἡμῖν δὲν ἐγένοντο, καταφεύγουσιν εἰς τὸ μέσον τῆς ὑδρεύσεως διὰ τεχνητῆς λίμνης. Τὸ ὅτι δὲ μόνον μετὰ μακρὰς μελέτας καὶ ἐν ἐσχάτῃ ἀνάγκῃ καταφεύγουσιν εἰς τὰς τεχνητὰς λίμνας ἀποδεικνύει πόσον ἡ κατασκευὴ αὐτῶν ἀποτελεῖ πρόβλημα ὑδροτεχνικὸν ἐκ τῶν δυσχερεστέρων καὶ ἐγκλεῖον μεγάλα μειονεκτήματα καὶ κινδύνους. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς πόλεως Μπάρι, ἀριθμούσης 160 χιλιάδας πληθυσμόν, πρωτευούσης δὲ τῆς Ἀπουλίας. Ὑπῆρχεν ἐν ὅλῃ τῇ Ἀπουλίᾳ καὶ ἰδιαιτέρως ἐν Μπάρι ἐπὶ πολλὰ ἔτη μεγίστη ἔλλειψις ὕδατος, ἀλλ’ οὐδ’ ἐσκέφθησαν νὰ κατασκευάσωσι τεχνητὴν λίμνην. Προετίμησαν νὰ δαπανήσωσι σχετικῶς κολοσσιαῖα ποσά, νομίζω, πλέον τῶν διακοσίων ἑκατομμυρίων χρ. φρ., καὶ ἔφεραν ἐκ τῶν μακρὰν τῆς Ἀπουλίας Ἀπεννίνων ὀρέων ὕδωρ.

§76Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καθ’ ὅλην τὴν Ἀπουλίαν δὲν βρέχει, συνεπῶς καὶ ἂν κατεσκευάζοντο τεχνηταὶ λίμναι δὲν θὰ εἶχον πάλιν νερό.

§77Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι καὶ εἷς ἄλλος λόγος· πλησίον τοῦ Μπάρι δὲν ὑπάρχουν ὀροσειραὶ διὰ νὰ γίνουν φράγματα. Διὰ τοῦτο ἠναγκάσθησαν νὰ φέρουν τὸ νερὸ ἀπὸ τὰ Ἀπέννινα.

§78Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ μὴ ὕπαρξις ὀροσειρῶν διὰ νὰ περιορισθῇ ἡ ἔκτασις τοῦ φράγματος, ὅπερ ἄλλως ἀποβαίνει δαπανηρότατον, βεβαίως εἶναι εἷς λόγος· ἀλλ’ ὁ σπουδαιότερος εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ὀλίγου ποσοῦ τῆς βροχῆς, τὸ ὁποῖον πίπτει εἰς τὴν μεσημβρινὴν Ἰταλίαν. Παρ’ ἡμῖν, καὶ ἐν Ἀττικῇ, θὰ ὑπολογίσωμεν ὕψος βροχῆς 0,70 περίπου, δηλαδὴ φανταζόμεθα ἕνα πυθμένα ἔχοντα ὡς βάσιν τὸ ἔδαφος τῆς Ἀττικῆς καὶ ὕψος 0,70. (Ὁ κ. Γενηδουνιᾶς ὑπολογίζει ὕψος βροχῆς 0,77). Ἐν Κερκύρᾳ ἢ ἐν Βορείῳ Ἰταλίᾳ, δηλαδὴ εἰς κλῖμα βροχερόν, ἀντὶ 0,70 ἢ 0,77 ἔχομεν ὕψος βροχῆς 1,10, 1,20, 1,30. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον ἐν Ἰταλίᾳ λίμναι τεχνηταὶ δὲν ὑπάρχουσιν εἰς μέρη ὅπου τὰ κλίματα δὲν εἶναι βροχερά. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἔχομεν διὰ τὴν Ἀττικὴν ἕνα ὅρον σημαντικὸν ἀντενδεικνύοντα τὴν ὕδρευσιν τεχνητῆς λίμνης. Ἕνεκα τῶν ἐκτεθέντων μειονεκτημάτων, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ μακρὰ ἔρευνα πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὸ ἐγχείρημα τῆς κατασκευῆς τοιαύτης τεχνητῆς λίμνης, ἰδίᾳ ὅταν ἀπαιτῆται μεγάλη δαπάνη ὡς ἐν προκειμένῳ. Τοιαύτη μακρὰ ἔρευνα εἶναι ἀπαραίτητος, ὅπερ εἶναι δυνατὸν νὰ συναγάγωμεν τοὐλάχιστον πιθανότητας ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου κατόπιν παρατηρήσεων μακρῶν καὶ ἐπιμεμελημένων Καὶ δή· πρῶτον εἶναι ἀνάγκη βαρομετρικῶν παρατηρήσεων, τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, κατὰ πολλοὺς δὲ εἰδικοὺς ἐπὶ 15 ἢ 25 ἔτη, ἀλλὰ πάντως οὐχὶ ὀλιγώτερον τῆς δεκαετίας· διότι φαντασθῆτε ὁποῖαι λειψυδρίαι θὰ ἐμφανισθῶσιν ἐν περιπτώσει ἀνομβριῶν, ἂν συμβῇ λ. χ. ὥστε, ἀφοῦ, αἱ βροχαὶ παύσωσι τὸν Ἀπρίλιον, ὡς παρατηρεῖται ἐν Ἀθήναις, ἀντὶ νὰ ἐπαναληφθῶσι τὸν Σεπτέμβριον νὰ ἀρχίσωσι τὸν Ὀκτώβριον ἢ τὸν Νοέμβριον, ὅτε θὰ ἔχωμεν μακρὸν χρόνον, περίπου ἑξάμηνον, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ βρέχῃ καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ λίμνη θὰ μένῃ μὲ ὕδατα ἐλάχιστα, ὁπότε οἱ κίνδυνοι ἐκ τῶν μολύνσεων θὰ εἶναι μέγιστοι. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Χατζηλίας ἀνέφερε τὸ ἑξῆς σχετικὸν πρὸς τὰς μολύνσεις κατὰ βεβαίωσιν τοῦ ὑγιεινολόγου κ. Σάββα. Ἀνέφερεν ὅτι, ἐφόσον πρόκειται περὶ λίμνης ἐχούσης μέγα βάθος, αἱ μολύνσεις εἶναι πολὺ δύσκολοι. Αὐτὸ θεωρητικῶς εἶναι ὀρθόν.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάτω τῶν 10 μέτρων λέγουν οἱ εἰδικοὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει μόλυνσις.

§80Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τοὺς μῆνας τοῦ θέρους εἰς τὰ κλίματα τὰ ξηρά, ὅπως τὸ ἰδικόν μας, ἡ λίμνη ἀντὶ 10 μέτρων ὕψους ἔχει περίπου ἓν μέτρον ὕψος ὕδατος καὶ κάποτε ὀλιγώτερον ἀκόμη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ κίνδυνοι τῶν μολύνσεων ὑφίστανται. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἰς τὰ ἐδάφη τὰ πλησίον τοῦ Μαραθῶνος, κατὰ ἐκθέσεις εἰδικῶν, ὑπάρχουσιν οὐσίαι φυτικαὶ καὶ ὀρυκταί, ὅπως ὑπολείμματα λιγνίτου, τὰ ὁποῖα παρασυρόμενα καὶ ἀποσηπόμενα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρωσιν εὐκολώτερον τὰς μολύνσεις τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους τοῦ ἔτους ἡ λίμνη αὕτη ἡ θεωρητικῶς εὑρισκομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν 10 μέτρων, πρακτικῶς εἶναι πολὺ χαμηλοτέρα καὶ ἑπομένως αἱ μολύνσεις εἶναι πιθαναί. Ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ Κελλενὲκ–Ρόσσελς περὶ κατασκευῆς τεχνητῆς λίμνης ἐν Χαράδρῳ, ὁ Μπέσμαν γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ὑπὸ τὸ λίαν ξηρὸν καὶ θερμότατον κατὰ τὸ θέρος κλῖμα τῆς Ἀττικῆς αἱ τεχνηταὶ λίμναι θὰ κατέλθωσι πολὺ κατὰ τὸν χρόνον τῶν μεγάλων καυσώνων, θὰ ἀποβῶσι τότε κατά τι τελματώδεις καὶ θὰ παρέχωσιν ὕδωρ ἐκ τῶν μετριωτέρων θερμόν, πλῆρες ὀργανικῶν οὐσιῶν, θολόν, ἴσως καὶ ἀηδές, ὡς συνέβη ἐνίοτε εἰς ἄλλας Χώρας καὶ εἰς κλίματα μᾶλλον σχετικῶς ὑγρὰ καὶ ψυχρά». Ἐπιβάλλεται λοιπὸν νὰ γίνωσι βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τοὐλάχιστον διὰ νὰ γνωρίζωμεν πόση ποσότης ὕδατος θὰ πίπτῃ κατὰ μέσον ὅρον ἕκαστον ἔτος ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς λίμνης. Τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀπολύτως οὐσιῶδες, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον δὲν ἐγένετο.

§81ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπάρχουν βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις;

§82Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν, ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς. Θὰ σᾶς ἀνεγίνωσκον βραδύτερον μίαν περικοπὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς σχετικὴν μὲ τὴν παρατήρησίν σας. Ἰδοὺ τί γράφει ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν σελίδι 7 (ἀναγινώσκει): «Βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις δὲν ἐγένοντο, τὰ δὲ δεδομένα μέσου ὕψους βροχῆς, συντελεστοῦ ἀπορροῆς κλπ. ἐλήφθησαν κατ’ ἐκτίμησιν ἢ κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὰ ἐν Δεκελείᾳ ἢ ἀλλαχοῦ παρατηρηθέντα.... Πρέπει ἄλλως τε νὰ ἀτενίσῃ τις καὶ εἰς τὸ ἐνδεχόμενον περιοδικῶν ἢ καὶ ἐπανειλημμένων ἐτῶν ἀνομβρίας». Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ γίνωσι βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις σοβαραὶ καὶ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν, αἱ ὁποῖαι, καὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐγένοντο. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἔχομεν, δεύτερον, ἕτερον σπουδαῖον ζήτημα, τὸ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀπωλειῶν τοῦ ὕδατος, δηλαδὴ ἂν τὸ ἔδαφος ἀπορροφᾷ πολὺ τὸ ὕδωρ, ἂν διαποτίζεται εὐκόλως, ἔχομεν μεγίστας ἀπωλείας ὕδατος. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ πόσον ὕδωρ εἶναι δυνατὸν νὰ διακρατηθῇ· τοιαῦται δὲ παρατηρήσεις σχετικαὶ μὲ τὴν καλουμένην στεγανότητα τοῦ πυθμένος πάλιν δὲν ἐγένοντο. Αἱ τοιαῦται παρατηρήσεις γίνονται δι’ εἰδικῶν ὑδρομέτρων καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς τροφοδοτικῆς λεκάνης τῆς λίμνης. Ἐπὶ πλέον εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνωσι γεωλογικαὶ παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ ἐδάφους καὶ τοῦ ὑπεδάφους τῆς κατακλυσθησομένης ζώνης καὶ αἱ εἰδικαὶ αὐταὶ παρατηρήσεις, συνοδευόμεναι διὰ πολυαρίθμων γεωτρήσεων, διαφωτίζουσιν οὐ μόνον τὴν ἄποψιν τὴν σχετικὴν μὲ τὰς ἀπωλείας τοῦ ὕδατος, ἀλλ’ ἔχουσιν ἀξίαν καὶ διὰ τὴν στερεότητα τοῦ φράγματος, διότι, ἂν τὸ ἔδαφος εἶναι ἀργιλῶδες, περιέχει πηλὸν ἢ σχιστόλιθον, ὅπως παραδέχονται ὅτι περιέχει τὸ ἔδαφος τοῦ Μαραθῶνος, τότε τὸ φράγμα θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ὑποστῇ διολισθήσεις καὶ θὰ ἐπέλθωσι κολοσσιαῖαι καταστροφαὶ εἰς πρόσωπα καὶ πράγματα, περὶ ὧν ὡμίλησα προηγουμένως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ὅταν ἀκόμη ἐμφανίζωνται ὡς πολὺ εὐνοϊκὰ τὰ πορίσματα τῶν ἀνωτέρω ἐρευνῶν προκειμένου περὶ τεχνητῶν λιμνῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν προτέρων νὰ καθορισθῇ κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ ἡ ἐπιτυχία τοῦ ἔργου. Ἐν προκειμένῳ ὅμως οὔτε κατὰ τρόπον πιθανόν. Καὶ ἤδη, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἀφοῦ ἀνέφερα τὰς παρατηρήσεις αὐτὰς ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, θὰ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς βραχείας τινὰς περικοπὰς τῆς ἐκθέσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα ἴδητε ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὗται οἱονεὶ συνεπτυγμένως, δειλῶς καὶ σχεδὸν ἀορίστως καὶ ἀσαφῶς, ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ εἴπω, διατυποῦνται ὅλαι ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ χωρὶς νὰ ἀναπτύσσωνται περισσότερον, ὥστε νὰ εἶναι καταληπταὶ καὶ εἰς τοὺς μὴ εἰδικοὺς καὶ νὰ ὁδηγῶσιν εἰς τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ ἔδει νὰ καταλήξωσιν. Ἐν σελίδι 6 τῆς ἐκθέσεως, ἐν τέλει, ἀναγράφονται λ. χ. τὰ ἀκόλουθα (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ εὔχεται τὴν ταχίστην ἔναρξιν τῶν ἔργων, μολονότι κατὰ τὴν κρίσιν αὐτῆς ταῦτα δὲν βασίζονται ἐπὶ τῶν μακροχρονίων καὶ ἐπιτοπίων ἐκείνων παρατηρήσεων καὶ ἐρευνῶν αἵτινες ἀπαιτοῦνται δι’ ἔργον λεπτὸν καὶ δυσχερές, οἷον ἡ κατασκευὴ τεχνητῆς λίμνης μετὰ ὑψηλοῦ φράγματος. Βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις δὲν ἐγένοντο. Ἡ στεγανότης τοῦ πυθμένος δὲν ἔχει ἐπαρκῶς ἐρευνηθῆ. Ἡ ὕπαρξις ποσοτήτων ἀργίλου ἐν τοῖς ρήγμασι δυνατὸν νὰ παράσχῃ πράγματα εἰς τὴν εὐστάθειαν τοῦ φράγματος. Μόνον ἐκ τῶν ὑστέρων καὶ δὴ μετὰ πάροδον 10 ἢ 15 ἐτῶν δύναταί τις νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ὁριστικῆς ἐπιτυχίας φράγματός τινος. Κυρίως διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει ἀπὸ καθαρῶς τεχνικῆς ἀπόψεως ὅτι οὐδεμίαν ἀποτελεῖ ἐξασφάλισιν τοῦ ἔργου ἡ ἐνδεχομένη καταβολὴ χρηματικῆς τινος ἐγγυήσεως διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἔργου καὶ τὴν ἐπίτευξιν ὡρισμένης ἀποδόσεως ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον. Ὄντως δὲ αὕτη ἐξαρτᾶται οὐ μόνον ἐκ τῆς προμνημονευθείσης διαρκείας καὶ στερεότητος τοῦ φράγματος καὶ τῆς στεγανότητος τοῦ πυθμένος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν βροχίνων ὑδάτων, ἅτινα συλλέγει ἡ λίμνη, στοιχείων δηλ. ἀνεξαρτήτων τῆς πρωτοβουλίας τοῦ ἀναδόχου». Λυποῦμαι, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφος κ. Μπότσαρης εἶπεν αὐτολεξεὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Καίτοι αἱ μελέται αἱ γενόμεναι ὑπῆρξαν ἀνεπαρκεῖς, ἐκθύμως συνιστῶ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως». Νομίζω ὅτι αὐτὰ τὰ δύο πράγματα δὲν εὑρίσκονται ἐν ἐπαρκεῖ ἁρμονίᾳ. Θὰ εἴπητε· «τί θὰ γίνῃ διὰ τὴν ὕδρευσιν;» Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διακυβεύσωμεν ἓν δισεκατομμύριον δραχμῶν δι’ ἔργα τοιαύτης ἀμφιβόλου ἐπιτυχίας. Προκειμένου περὶ τῶν βροχομετρικῶν παρατηρήσεων, περὶ τῶν ὁποίων ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει ὅτι δὲν ἐγένοντο, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνωσιν αὗται διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως πολλῶν βροχομέτρων ἐπιτοπίως καὶ δι’ ἑνὸς ἀνὰ 15 τετραγωνικὰ χιλιόμετρα, αἱ δὲ παρατηρήσεις αὗται νὰ διαρκέσωσι τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν δεκαετίαν.

§83Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἂν θὰ εἶσθε διατεθειμένος νὰ περιμείνητε τὴν λῆψιν τῶν παρατηρήσεων αὐτῶν καὶ δεύτερον ἂν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐμείνατε εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἂν σκέπτεσθε νὰ παραθερίσητε.

§84Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ δεύτερον μέρος τῆς ἐρωτήσεώς σας ποίαν σχέσιν ἔχει;

§85Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσα ἔτη θὰ διαρκέσουν αἱ παρατηρήσεις;

§86Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη, ὡς εἶπον, νὰ γίνωσιν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τοὐλάχιστον, κατὰ τοὺς εἰδικοὺς· ἐφόσον δὲ δὲν ἐγένοντο, τὸ πρᾶγμα εἶναι λίαν παρακεκινδυνευμένον, ἰδίᾳ μὲ τὸ ξηρὸν κλῖμα τῆς Ἀττικῆς. Ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει περὶ συντελεστοῦ ἀπορροῆς. Ὁ συντελεστὴς ἀπορροῆς εἶναι ἓν στοιχεῖον σπουδαιότατον, σημαίνει δὲ τὸ ἑξῆς: Ἀπὸ τὸ νερὸ τὸ ὁποῖον πίπτει εἰς τὴν τεχνητὴν λίμνην, πόσον τοῖς ἑκατὸν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ καὶ πόσον χάνεται εἴτε δι’ ἀπορροφήσεως εἰς τὸ ἔδαφος εἴτε δι’ ἐξατμίσεως. Διὰ νὰ λάβητε ἰδέαν πόσον αἱ διαφωνίαι μεταξὺ τῶν εἰδικῶν εἶναι μεγάλαι καὶ πόσον εἶναι παρακεκινδυνευμένον νὰ βασισθῶμεν ἐπὶ τοιούτων ἐντελῶς ἐπισφαλῶν καὶ ἀνεπαρκῶν δεδομένων, σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: Ἔχω ἀνὰ χεῖράς μου μελέτην περὶ ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν τοῦ ὑδραυλικοῦ κ. Ἀγγελοπούλου, εἰς τὸν ὁποῖον πολλάκις ἀνετέθησαν μελέται ὑδραυλικαὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἀπὸ τοῦ 1899 καὶ ἐντεῦθεν. Ἐπίσης ἄλλα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, τὰ παραλαμβάνω ἀπὸ μελέτην τοῦ μηχανικοῦ κ. Παντελιοῦ, ὑπηρετήσαντος εἰς τὸ ὑδραυλικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐπί τινα ἔτη. Ἀκούσατε τί γράφει ὁ κ. Ἀγγελόπουλος, ὑδραυλικὸς–μηχανικός, προκειμένου περὶ τοῦ ὕδατος ἐν τεχνητῇ λίμνῃ τῆς χαράδρας Μαραθῶνος (ἀναγινώσκει): «Τὸ περισυλλεγόμενον ὕδωρ ἐπωφελῶς ὑπολογίζει ὁ Ρόσσελς εἰς δώδεκα τοῖς ἑκατόν, τοῦ κ. Γενηδουνιᾶ ὑπολογίζοντος τοῦτο εἰς 43%, καὶ τὸ περισυλλεγόμενον ἐν ὅλῳ ὕδωρ εἰς 230 λίτρα ἀνὰ δευτερόλεπτον κατὰ τὸν Ρόσσελς, τοῦ κ. Γενηδουνιᾶ ὑπολογίζοντος παροχὴν 1555 λίτρων ἀνὰ δευτερόλεπτον». Περιττὸν νὰ τονίσω τὴν τεραστίαν ταύτην διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὑπολογισμῶν, ὀφειλομένην εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν θετικῶν παρατηρήσεων. Ὁ Ρόσσελς δέχεται ὅτι 88% τοῦ πίπτοντος καὶ εἰσρέοντος ἐν τῇ τεχνητῇ λίμνῃ θὰ ἐκρέῃ, ὅτι θὰ διακρατῆται μόνον 12% καὶ ὅτι τούτου ἕνεκα ἡ παροχὴ ὕδατος (ἐπὶ ἐκτάσεως τροφοδοτούσης τὴν λίμνην ἐπιφανείας 14.000 ἑκταρίων) ἀνὰ δευτερόλεπτον θὰ εἶναι 230 λίτρα. Ὁ κ. Γενηδουνιᾶς δεχόμενος ἀπώλειαν ὕδατος μόνον 57%, ὑπολογίζει παροχὴν 1555 ἀνὰ δευτερόλεπτον. Ἡ τεραστία αὕτη διαφορά, προκύπτουσα ἐξ ὅλως διαφόρου ἀντιλήψεως περὶ τῆς στεγανότητος τοῦ πυθμένος, ἐξηγεῖται ἐκ τοῦ ὅτι, καθὼς ἀναφέρει καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐγένοντο μακροχρόνιοι καὶ ἐπιμελεῖς παρατηρήσεις, ἀλλ’ ἐγένοντο πρόχειροι τοιαῦται καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι καὶ οἱ λόγοι τοῦ κ. Μπακοπούλου, τοὺς ὁποίους ἐσημείωσα καὶ ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Μέλη τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων Ἔργων ἐβεβαίωσαν τὸν κ. Μπότσαρην ὅτι ὅλως ἐπιτροχάδην ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα». Ἐξηγεῖται ἐπὶ πλέον ἐκ τοῦ λόγου τοῦ κ. Μπακοπούλου, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διεξήγαγε τὸ ἔργον ἄνευ βοηθημάτων, ἐνῷ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ ἔργον τοῦτο νὰ διεξαχθῇ προσηκόντως ἄνευ βοηθημάτων. Πρόκειται δὲ περὶ τοῦ συστήματος ἐκείνου τῆς ὑδρεύσεως τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μᾶλλον ἐπισφαλές, ἐπικίνδυνον καὶ προβληματῶδες καὶ τοῦ ὁποίου μελετᾶται ἡ ἐφαρμογὴ ἐν ἐπαρχίᾳ ἥτις ἀναμφισβητήτως δὲν εἶναι πολὺ βροχερὰ καὶ ἐπὶ ἐδάφους τὸ ὁποῖον δὲν ἐξητάσθη ἐπιμελῶς καὶ ὅπερ, ὡς θὰ ἴδωμεν κατωτέρω, ἔχει τοιαύτην γεωλογικὴν ὑπόστασιν ὥστε νὰ ἀντίκειται ἡ ἐπὶ τοιούτου ἐδάφους κατασκευὴ τεχνητῆς λίμνης.

§87Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Μήπως γνωρίζετε διατί κατ’ ἀρχὴν προετιμήθη τὸ φράγμα Μαραθῶνος;

§88Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τούτου αἱ γνῶμαι διχάζονται.

§89Α. ΔΕΝΑΞΑΣ. Διότι τὸ φράγμα θὰ στοιχίσῃ τὸ ⅕ ἢ ἀλλαχοῦ.

§90Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ἐξακολουθῶ ὑπομιμνήσκων περικοπὰς τῆς ἐκθέσεως τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ στεγανότης τοῦ πυθμένος δὲν ἔχει ἐπαρκῶς ἐρευνηθῆ πλὴν τῆς περὶ τὸ φράγμα ἐκτάσεως, ἔνθα ἔχουσιν ἐξακριβωθῆ καὶ τὰ γνωστὰ τεκτονικὰ ρήγματα. Διὰ τὸν ὑπόλοιπον χῶρον ἡ γεωλογικὴ ὑπηρεσία μοιραίως ἐβασίσθη ἐπὶ ἀνεπαρκῶν παρατηρήσεων. Μόνον συνεπῶς διὰ τῆς ἐκτελέσεως πολλαπλῶν φρεάτων καὶ διατρήσεων θὰ γίνῃ ἀκριβὴς διάγνωσις τῆς φύσεως τοῦ πυθμένος· πάντως αἱ μέχρι τοῦδε παρατηρήσεις εἶναι γενικῶς εὐνοϊκαί». Ἀναφέρει λοιπὸν ἡ ἔκθεσις ὅτι ἔχει ἐξακριβωθῆ ἡ ὕπαρξις τεκτονικῶν ρηγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι χάσματα εἰς ἃ πίπτει τὸ ὕδωρ.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ βλέπω ὅτι ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας διάφορα δημοσιεύματα, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἂν γνωρίζετε ὅτι ἡ Ἕνωσις τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν ἡ ἑδρεύουσα ἐν Ἀθήναις ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα καὶ ὁμοθύμως ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς λύσεως αὐτῆς ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως.

§92Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἕνωσις τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν ἀποτελεῖται κατὰ μέγα μέρος ἐκ μηχανικῶν οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὑδραυλικοί.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑδραυλικὸς ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὁ κ. Γενηδουνιᾶς.

§94Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Διαμαρτύρομαι, διότι ὑπάρχουν ὑδραυλικοὶ καὶ μηχανικοὶ μελετημένοι.

§95Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἂν ἔχωμεν ἕνα Σύλλογον ἰατρῶν μὴ ὀφθαλμολόγων, ἐπὶ παραδείγματι, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ λύσωσιν ἓν ὀφθαλμολογικὸν ζήτημα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι οἱ ἰατροὶ ἐκεῖνοι, ὅσον καὶ ἂν εἶναι πεπειραμένοι, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ λύσωσι τὸ ὀφθαλμολογικὸν ζήτημα. Ἐν προκειμένῳ δὲν ἐνδιαφέρει πῶς ἡ Ἕνωσις τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν ἀπεφάνθη, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει νὰ σημειωθῶσιν αἱ κολοσσιαῖαι διαφωνίαι καὶ ἀμφιβολίαι αἱ ὁποῖαι διατυποῦνται ἐκ μέρους ὑδραυλικῶν μηχανικῶν, διότι μόνον αὐτοὶ δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§97Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀναφέρω τὸν Ἀγγελόπουλον, τὸν Παντελιόν, τὸν Ρόσσελς διαφωνοῦντας μὲ τὸν Γενηδουνιᾶν.

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὸ κῦρος τῶν ἀξιοτίμων μηχανικῶν τοὺς ὁποίους ἀνεφέρατε, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι σπανίως τεχνικὸν ἔργον ἐμελετήθη ἐν Ἑλλάδι ὅσον τὸ ἔργον τοῦ φράγματος Μαραθῶνος ἀπὸ Ἀμερικανούς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπίσης διαπρεπεῖς καὶ οἱ ὁποῖοι ἐξετέλεσαν ἐκεῖ μεγάλα ἔργα καὶ ἐμελέτησαν τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων τοῦ Παρνασσοῦ εἰς τὰς Ἀθήνας. Παράρτημα τῆς μεταφορᾶς αὐτῆς εἶναι τὸ φράγμα τοῦ Μαραθῶνος, ὅτι ἐμελετήθη τὸ ζήτημα ἀπὸ τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας καὶ ἔπειτα ἐμελετήθη γενικώτερον ἀπὸ τὰ διάφορα Σωματεῖα τὰ τεχνικὰ ἐν Ἑλλάδι. Αἱ συζητήσεις δὲ κατέληξαν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη λύσις. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπώλεια χρόνου νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τεχνικῶν πραγμάτων.

§99Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ μοὶ εἴπητε· πρῶτον, διατί ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δέχεται ὅτι αἱ μελέται καὶ παρατηρήσεις εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς· δεύτερον, διατί ἀναφέρονται σημαντικώταται διαφωνίαι περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα προηγουμένως καὶ δὴ συγκεκριμένως διατί ὁ Ρόσσελς, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τὸ ζήτημα, μᾶς λέγει ὅτι θὰ ἔχωμεν συντελεστὴν ἀπορροίας 12%, ὁ δὲ κ. Γενηδουνιᾶς 43%· μὲ ἄλλους λόγους ὁ Ρόσσελς μᾶς λέγει ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ¼ τοῦ ὕδατος τὸ ὁποῖον μᾶς παριστᾷ πραγματικὸν ὁ κ. Γενηδουνιᾶς. Ἐπίσης διατί μεταξὺ τῶν γεωλόγων, ὡς θὰ ἴδωμεν, καὶ ὡρισμένως τῶν κ. κ. Κτενᾶ καὶ Γεωργιάδου, ἀναφαίνονται ἰσχυραὶ διαφωνίαι καὶ δὴ τοιαῦται, ὥστε μηχανικοὶ καὶ ὑδραυλικοὶ νὰ λέγωσιν ὅτι κατόπιν αὐτῆς τῆς διαφωνίας τῶν γεωλόγων οἱ ὑδραυλικομηχανικοὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐκφέρωσιν οὐδεμίαν γνώμην.

§100Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ κ. Γενηδουνιᾶς, ὁ ὁποῖος φέρεται περισσότερον παντὸς ἄλλου μελετήσας τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὁ ὁποῖος παραδέχεται τὴν ἄποψιν αὐτὴν τοῦ 12%, ἠξεύρετε εἰς πόσον ποσὸν ἀναβιβάζει τὰ λίτρα αὐτὰ τοῦ ὕδατος;

§101Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Εἰς 1555 τὸ δευτερόλεπτον.

§102Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς—ὅπως εἴπετε ἀναμφισβητήτως ταῦτα ἐλέχθησαν—ὅτι δὲν ἐγένοντο ἀρκεταὶ παρατηρήσεις καὶ ἐπὶ τούτου ἡμεῖς, τὰ περισσότερα μέλη, ἐκάμαμεν ἀντιρρήσεις, διότι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποτελέσωμεν ἀντικείμενον ἀντιρρήσεων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Δὲν ἐφέραμεν ἀντιρρήσεις καὶ τὰ μέλη τὰ ὁποῖα εἶχον αὐτὴν τὴν γνώμην δὲν διεφώνησαν ὡς ὁ κ. Μπότσαρης, τό γε νῦν ἔχον, διότι δὲν παρουσιάζετο ἕτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον νὰ ἀντετίθετο εἰς τὴν λύσιν τῆς λίμνης τοῦ Μαραθῶνος.

§103Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς εἴπετε ἢ μᾶλλον μᾶς ὑπενθυμίσατε ὅτι ὁ κ. Γενηδουνιᾶς ἰσχυρίζεται ὅτι θὰ ἔχῃ ὕδωρ 1555 λίτρα τὸ δευτερόλεπτον καὶ ἀκριβῶς αὐτὸν τὸν ἀριθμὸν δίδει· ἀλλ’ ἠξεύρετε διατί ὑπολογίζει αὐτὸν τὸν ἀριθμόν; διότι δέχεται συντελεστὴν ἀπορροῆς 43 ἑκατοστά, ὑπολογίζει δηλαδὴ ὅτι θὰ περισυλλέξῃ τὰ 43% τοῦ μέλλοντος νὰ συρρεύσῃ ὕδατος. Συνεχίζων τὰς παρατηρήσεις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς σχολιάζω αὐτὰς καταλλήλως. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, περὶ πολλῶν μηχανικῶν Ἑλλήνων, ἐγκρίτων, ἀποφαινομένων περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἀφ’ ἑτέρου περὶ ἐπιφανῶν ἀλλοδαπῶν, ἐξενεγκόντων γνώμην σχετικῶς, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναγνώσω περικοπάς τινας ἐκ μελετῶν εἰδικῶν, ἐξ ὧν καταφαίνεται· πρῶτον ὅτι συμφωνία οὐδαμῶς ὑφίσταται ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἀκίνδυνον τῆς κατασκευῆς τεχνητῆς λίμνης καὶ δεύτερον ὅτι πολλαὶ ἐκ τῶν ἀπαραιτήτων προεργασιῶν καὶ μελετῶν ὑδρεύσεως, ἐν γένει, ὑπῆρξαν ἐπιπόλαιαι. Ὁ Μπέσμαν ἀναγράφει ἐπὶ λέξει τὸ ἑξῆς ὅσον ἀφορᾷ τὰς γενομένας ἐργασίας ἐπὶ τοῦ Θριασίου πεδίου (ἀναγινώσκει): «Ἐπεβάλλετο ἐμβριθὴς μελέτη τῆς γεωλογικῆς συστάσεως τοῦ ἐδάφους, δι’ ἐμὲ δὲ ἀποβαίνει ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ κατανοήσω ὅτι ἠδυνήθησαν νὰ ἐξακολουθήσωσιν οὕτω τὴν ἐργασίαν ἄνευ οὐδενὸς προγράμματος, ἄνευ ἐπιστημονικῆς ὁδηγίας, ἄνευ ἐξηκριβωμένων ἐνδείξεων καὶ διὰ νὰ εἴπω οὕτως εἰς τὴν τύχην, ἐργασίαν τοιαύτης σημασίας, δαπανήσωσι δὲ ἀσυνειδήτως τοιοῦτο μέγα χρηματικὸν ποσόν». Αὐταὶ εἶναι αἱ μελέται αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῶν ὑδρεύσεων ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰς ὁποίας ἐξαίρομεν καὶ τονίζομεν. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἄλλον ἐπιφανῆ ὑδραυλικόν, τὸν κ. Χέρτσμπεργκ, ὁ ὁποῖος γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει του (ἀναγινώσκει): «Πρὸ τῆς κατασκευῆς φραγμάτων πρέπει νὰ προηγηθῇ ὑδρομέτρησις ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἡ κοιλὰς καὶ αἱ κλιτύες δύνανται νὰ δώσωσι στεγανὴν δεξαμενὴν καὶ ἂν τὸ ὕδωρ εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς ἀκαθαρσίας ἐπικινδύνους, ἕνεκα τῶν ἀναμφιβόλως περιεχομένων ἀνθρωπίνων ἀποχωρημάτων». Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὸ ἑξῆς, κύριοι συνάδελφοι, ἐν σχέσει μὲ τὰς μολύνσεις· ὅτι ἐφόσον πλησίον τῆς λίμνης καὶ εἰς μικρὰν ἀπόστασιν εὑρίσκονται κατοικίαι ἀνθρώπων, αἱ μολύνσεις, ὡς ἔλεγον ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς μου, εἶναι εὔκολοι· διὰ τοῦτο ἐν Γενούῃ τῆς Ἰταλίας εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀπαλλοτριώσωσι μίαν μεγάλην ἔκτασιν πέριξ τῆς λίμνης ὅπως ἀποφευχθῶσιν αἱ μολύνσεις αὗται.

§104Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὰς μολύνσεις; Ἤθελον νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο· ὅτι πρῶτον δὲν ὑπάρχουν κατοικίαι ἀνθρώπων εἰς τὸ ἀνωφερὲς μέρος ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ κατέρχηται τὸ ὕδωρ πρὸς τὸ φράγμα· δεύτερον, καὶ ἂν πρόκειται νὰ συρρέωσιν ἀκαθαρσίαι, τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν, διότι τὸ φράγμα θὰ ἔχῃ ὕψος 50 μέτρων, ἡ δὲ ἐκροὴ πρὸς τὸ ὑδραγωγεῖον θὰ γίνεται εἰς βάθος 25 μέτρων καὶ τοῦτο πρῶτον διὰ νὰ μὴ γίνωνται μολύνσεις, διότι εἰς βάθος 10 μέτρων πᾶν μίασμα καταστρέφεται, καὶ δεύτερον διὰ νὰ ἐκρέῃ δροσερὸν τὸ νερό. Ἡ ἐκροὴ λοιπὸν θὰ γίνηται εἰς βάθος 25 μέτρων· ἄρα ζήτημα μολύνσεως δὲν ὑπάρχει. Ἐπειδὴ εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ δεχθῆτε τὴν διακοπήν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε καὶ εἰς ἓν ἄλλο σημεῖον σπουδαῖον τῆς ἀγορεύσεώς σας νὰ φέρω μίαν μικρὰν παρατήρησιν. Εἴπετε ὅτι δὲν ἔγιναν παρατηρήσεις ὑδρομετρικαὶ καὶ διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ ἔχωμεν νερό. Ἀλλ’ αἱ ὑδρομετρικαὶ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐγίνοντο θὰ μᾶς ἐνεφάνιζον ἓν ὡρισμένον ποσὸν ὕδατος εἰς ὡρισμένην ἐπιφάνειαν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον ἀπὸ τὰς σταγόνας τῆς πιπτούσης βροχῆς νὰ γεμίζῃ ἡ λίμνη, ἀλλὰ πρόκειται νὰ συλλέγωνται τὰ ὕδατα κυρίως διὰ τοῦ χειμάρρου Χαράδρου, ἀπὸ τὴν Πάρνηθα. Ἑπομένως δὲν εἶναι τόσον ἀναγκαῖαι αἱ ὑδρομετρικαὶ καταμετρήσεις, διότι εἰς τὸ βουνὸ θὰ πέσῃ ἀρκετὸν νερὸ διὰ νὰ γεμίσῃ τὴν λίμνην. Εἴπετε ὅτι δὲν θὰ γεμίσῃ ἴσως τὸ φράγμα ἀπὸ τὴν πίπτουσαν βροχήν. Αὐτὰ τὰ δύο σημεῖα ἠθέλησα νὰ ἀντικρούσω.

§105Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐπ’ αὐτῶν ὅλων. Ἐν πρώτοις δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τὸ ἑξῆς, ὅτι ἔχομεν δύο διακεκριμένας ἐπιφανείας· ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν τὸ λεγόμενον κάτοπτρον τῆς λίμνης, ἥτις ἔχει ἔκτασιν κατὰ τὸν γενόμενον ὑπολογισμὸν 3½ τετραγ. χιλιομέτρων. Τὸ ἐν τῷ κατόπτρῳ τούτῳ ποσὸν ὕδατος συναθροίζεται ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον πίπτει, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ μίαν μεγάλην τροφοδοτικὴν λεκάνην, ἡ ὁποία ἔχει ἔκτασιν 124 τετραγ. χιλιομέτρων. Ὅτε οἱ μηχανικοὶ ἀποφαίνονται περὶ εἰσροῆς ἐν τῷ κατόπτρῳ τῆς λίμνης, ἀσφαλῶς λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον κατέρχεται εἰς αὐτὴν ἐκ τῆς τροφοδοτικῆς λεκάνης, ἥτις ἀποτελεῖ σπουδαῖον συντελεστὴν πληρώσεως τῶν λιμνῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ὑμεῖς θίγετε καὶ τὸ ζήτημα τῆς μολύνσεως, σᾶς ὑποβάλλω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ μόλυνσις εἶναι εὐχερεστάτη διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ ὕψους τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ φράγμα, ὅταν γίνηται λόγος περὶ μολύνσεως λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι μὲν κλειστὴ ἡ λίμνη ἡ τεχνητὴ ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος εἶναι ἀνοικτή, προστατευομένη ἀπὸ δύο λοφοσειράς, ἐχούσας ὅμως ἕνα ἀνοικτὸν λαιμὸν ὅπως ρέουν τὰ ὕδατα καὶ εἰς αὐτὴν τὴν μεγάλην ἔκτασιν εὑρίσκονται ποίμνια, ζῷα, κατοικίαι ἀνθρώπων, ἐκ τῶν ὁποίων πάντων ὁ κίνδυνος τῆς μολύνσεως.

§106Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Γιωτόπουλος εἶναι πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἀποφευχθῇ· δηλαδὴ ἡ ὑποτιθεμένη μόλυνσις τοῦ ὕδατος· διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν διαφορὰν ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ρεόντων ὑδάτων τῶν ποταμῶν καὶ τῶν στασίμων λιμνῶν. Ὁ Σηκουάνας π. χ. δέχεται ὅλας τὰς ἀκαθαρσίας τῶν ὑπονόμων τῶν Παρισίων, ἀλλὰ μετὰ ροὴν χιλιομέτρων τινῶν ἀπολυμαίνεται καὶ ἀποκαθαίρεται τελείως· καθότι τὰ ρέοντα ὕδατα τῶν ποταμῶν μετὰ ροὴν ἱκανὴν ἀποκαθαίρονται ἀφ’ ἑαυτῶν διὰ τῆς ροῆς, διὰ τῆς ἐπιδράσεως τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ ἐναλλασσομένου ἀέρος. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ προκειμένου περὶ ὑδάτων λίμνης, καθόσον ἐδῶ θὰ ἔχωμεν ὕδατα στάσιμα προερχόμενα ἀπὸ ἐδαφικὰς ἐκτάσεις δυνατὸν μεμολυσμένας καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ διατρέχωμεν τὸν κίνδυνον πολλάκις νὰ ἔχωμεν τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης μεμολυσμένον καὶ διὰ τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τῶν καταλλήλων μηχανικῶν καὶ χημικῶν μέσων ἀδιαλείπτως, ἐμπεριστατωμένως καὶ ἐπιστημονικῶς νὰ γίνεται ἡ ἀπολύμανσις τοῦ ὕδατος τοῦ ἐκ τῆς λίμνης ἐρχομένου καὶ πρὸ τῆς διανομῆς του εἰς τοὺς ὑδρευομένους κατοίκους. Μόνον οὕτως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῶσιν οἱ κίνδυνοι τῆς μολύνσεως.

§107Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἡ χημεία λέγει ὅτι ἡ μεγάλη ὕλη ἐκμηδενίζει τὴν μικράν.

§108Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφ’ ὅτου, κ. συνάδελφε, ἤρχισεν αὐτὴ ἡ συζήτησις μετεβλήθητε ἀπὸ ἀντιπροσώπου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς εἰς ἀντιπρόσωπον Ἐπιδαύρου Λίμνης. Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ κίνδυνος τοῦ μολύσματος ὑπάρχει ἀκέραιος εἰς τὰς τεχνητὰς λίμνας, αἱ δὲ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῶν ποταμίων ὑδάτων καὶ τῶν στασίμων τῶν λιμνῶν εἶναι ἀκριβέσταται. Καὶ προχωρῶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς ἕκαστον χωρίον τῆς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἐρείσματα τῶν ἐπικρίσεων, τὰς ὁποίας ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ διατυπώσω πρὸ ὑμῶν. (Ἀναγινώσκει): «Ἡ ὕπαρξις ποσοτήτων ἀργίλου ἐν τοῖς ρήγμασι δυνατὸν νὰ παράσχῃ πράγματα εἰς τὴν εὐστάθειαν τοῦ φράγματος». Αὐτὰ λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, λέγει δηλαδὴ ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ ἐδάφους ἔχοντος τοιαύτην γεωλογικὴν σύστασιν καὶ δὴ ἀργιλώδη ὥστε τὸ φράγμα εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνθέξῃ. Ἐν σχέσει λοιπὸν πρὸς τὴν γεωλογικὴν αὐτὴν ἄποψιν ἐπίκουρος τῶν τοιούτων ἀμφιβολιῶν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἔρχεται ἡ κρίσις τοῦ εἰδικοῦ γεωλόγου καὶ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου κ. Κτενᾶ, ὁ ὁποῖος λέγει, κατὰ τὸν κ. Ἀγγελόπουλον, ὅτι ἀνησυχεῖ κυρίως ἐκ τῆς ὑπάρξεως ἐν τῇ λεκάνῃ καὶ τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς λίμνης μοσχοβιτικοῦ σχιστολίθου, ὅστις παρουσιάζει ἀνοικτὰ ρήγματα ἐπικίνδυνα. Ἀπὸ τὰ ρήγματα τῶν σχιστολίθων, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εἶναι προφανὴς ὁ κίνδυνος.

§109ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φράξωμεν τὰ ρήγματα αὐτά;

§110Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, διότι θὰ ἐφθάνομεν εἰς τεράστιον βάθος. Σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως ὅτι αἱ διαφωνίαι μεταξὺ τῶν γεωλόγων εἶναι τοιαῦται, ὥστε ὁ κ. Ἀγγελόπουλος εἰς τὴν μελέτην αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ἐνώπιον Ἐπιτροπῆς μηχανικῶν, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ πρώτιστον καὶ κυριώτερον ζήτημα πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἐπιτυχίας τῶν προτεινομένων ἔργων εἶναι γεωλογικόν. Ἀλλ’ ἡ διαφωνία μεταξὺ διακεκριμένων γεωλόγων φέρει ὄντως ἡμᾶς τοὺς μηχανικοὺς εἰς στενοχωρίαν, διότι ἐπὶ τῶν ἐπιστημονικῶν αὐτῶν συμπερασμάτων καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τὴν περαιτέρω τεχνικὴν ἡμῶν μελέτην». Δηλαδή, ἂν γεωλογικῶς δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα ἀπολύτως ἀσφαλεῖς ὅτι τὸ φράγμα τὸ ὁποῖον θὰ κατασκευάσωμεν θὰ εὕρῃ ἰσχυρὸν ἔρεισμα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, οἰκοδομοῦμεν ἐπὶ τῆς ἄμμου, ἤ, ἂν θέλητε καλύτερον, ἐπὶ τῆς ἀργίλου, καὶ κινδυνεύομεν νὰ δαπανήσωμεν τεράστια ποσὰ μὲ ἀποτελέσματα πλέον ἢ ἀβέβαια. Ἐξακολουθῶ τὴν ἔκθεσιν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία παραδόξως, καίτοι διατυπώνει σπουδαιοτάτας ἀμφιβολίας, ἐν τέλει καταλήγει συνιστῶσα τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ὅπως ἀκριβῶς σᾶς εἶπεν ἀγορεύων ὁ διακεκριμένος ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφος, ὅστις κατέληξεν ὅτι, καίτοι αἱ μελέται εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς, ἐν τούτοις ἐκθύμως συνιστᾷ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως. (Ἀναγινώσκει): «Μόνον ἐκ τῶν ὑστέρων, γράφει ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ δὴ μετὰ πάροδον 10 ἢ 15 ἐτῶν δύναταί τις νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς ὁριστικῆς ἐπιτυχίας φράγματός τινος». Ἀλλὰ μὴ λησμονεῖτε, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, ὅτι κατὰ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως ἡ Ἑταιρεία θὰ παραδώσῃ μετὰ πάροδον ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἀποπερατώσεως τῶν ἔργων ὁριστικῶς τὰ ἔργα ταῦτα, ἐνῷ αἱ καταστροφαί, ἂν ἐκδηλωθῶσιν, ὅπερ ἀπεύχομαι, ἐκδηλοῦνται μετὰ πάροδον 10 ἢ 15 ἐτῶν καὶ κατὰ τὴν γνώμην τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Συνεπῶς εὑρισκόμεθα καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἐπὶ τοῦ ἐπισφαλοῦς ἐκείνου ἐδάφους ἐφ’ οὗ ἐξακολουθοῦμεν πάντοτε νὰ παραμένωμεν. (Ἀναγινώσκει): «Κυρίως, ἐξακολουθεῖ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει ἀπὸ καθαρῶς τεχνικῆς ἀπόψεως ὅτι «οὐδεμίαν ἀποτελεῖ ἐξασφάλισιν τοῦ ἔργου ἡ ἐνδεχομένη καταβολὴ χρηματικῆς τινος ἐγγυήσεως διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἔργου καὶ τὴν ἐπίτευξιν ὡρισμένης ἀποδόσεως ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον». Ἀμφιβάλλει δηλαδὴ ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὄχι μόνον διὰ τὴν στερεότητα τοῦ φράγματος, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ ὕδατος. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀμφιβάλλῃ, ἀφοῦ ἀκριβῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγείρονται σπουδαιόταται ἀντιρρήσεις; (Ἀναγινώσκει): «Ὄντως δέ, ἐξακολουθεῖ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, αὕτη, δηλαδὴ ἡ ἀπόδοσις τοῦ ὕδατος, ἐξαρτᾶται ὄχι μόνον ἐκ τῆς διαρκείας τῆς στερεότητος τοῦ φράγματος καὶ τῆς στεγανότητος τοῦ πυθμένος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν βροχίνων ὑδάτων, ἅτινα συλλέγει ἡ λίμνη.... κτλ.». Ἐπὶ τῆς ποσότητος τῶν βροχίνων ὑδάτων, ὡς ἀνωτέρω ἀναγράφει ἡ ἔκθεσις αὕτη, ὅτι βροχομετρικαὶ παρατηρήσεις ἀκριβεῖς δὲν ἐγένοντο. Ὥστε ἔχομεν τὸ ποσὸν τῶν βροχίνων ὑδάτων ἀμφίβολον, τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἐκ τῶν ὑδάτων τούτων θὰ κρατήσῃ ἡ λίμνη ἀμφίβολον, τὴν εὐστάθειαν τοῦ ἐδάφους ἀμφίβολον. Εὑρισκόμεθα δηλαδὴ ἀκριβῶς ἁπανταχοῦ πρὸ ἀμφιβόλων στοιχείων καὶ εἰς τοιοῦτον σημεῖον ὥστε φρονεῖ ὅτι εἶναι λίαν παρακεκινδυνευμένον ἄνευ περαιτέρω μελέτης νὰ ἀποφασισθῇ ἡ ἐκτέλεσις ἔργου τόσον δαπανηροῦ.

§111Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὥστε νὰ τὸ μελετήσωμεν καμμιὰ πενηνταριὰ χρόνια ἀκόμη;

§112Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ πλέον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, δέον νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει σας καὶ οἰκονομικάς τινας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἤδη διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπακόπουλος καὶ τὰς ὁποίας δὲν θὰ ἐπαναλάβω φειδόμενος τοῦ χρόνου ὑμῶν, πλὴν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναπολήσω στοιχεῖά τινα ἐξ αὐτῶν, διότι συνδέονται ἀναποσπάστως μὲ τὴν τεχνικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος. Τὸ Κράτος θὰ εἶναι ὀφειλέτης τῆς Ἑταιρείας διὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία θὰ καταβάλῃ. Ἡ Ἑταιρεία δὲν διακινδυνεύει τίποτε, διότι ἐξασφαλίζεται. Ἡ Ἑταιρεία ζητεῖ καὶ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου. Ἡ Ἑταιρεία μετὰ πάροδον ἑνὸς ἔτους θὰ παραδώσῃ ὁριστικῶς τὰ ἔργα. Ἂν ἀναφανῶσιν, ὃ μὴ γένοιτο, ἀτυχήματα, ἂν ἀναφανῶσι λειψυδρίαι, ἂν τὸ φράγμα ὑποστῇ σπουδαίας βλάβας, ἂν τὸ ἔδαφος δὲν εἶναι στερεόν, πῶς θὰ ἀποζημιωθῇ τὸ Κράτος μετὰ τὴν παράδοσιν αὐτὴν τὴν ὁριστικήν; Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι θὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ἀντὶ νὰ ὁρισθῇ ἡ προθεσμία τῆς παραδόσεως τοῦ ἔργου μετὰ ἓν ἔτος ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ, νὰ καθορισθῇ αὕτη τοὐλάχιστον εἰς 5 ἔτη, ἂν ὄχι 10, ἀφοῦ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἀναγράφει ὅτι μόνον μετὰ πάροδον 10 ἢ 15 ἐτῶν δύναταί τις νὰ ἀποφανθῇ περὶ τῆς στερεότητος τοῦ φράγματος. Ἐμελέτησα ἐπιμελῶς τὸ ζήτημα. Ἐν Μπουζὲ τῆς Γαλλίας ἡ καταστροφὴ τοῦ φράγματος ἐπῆλθε μετὰ πάροδον 3 ἐτῶν καὶ διὰ τοῦτο θέλω τοὐλάχιστον ἓν ὅριον προθεσμίας 5 ἐτῶν. Ἐπὶ πλέον, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, καθὼς σᾶς εἶπε καὶ ὁ εἰσηγητὴς κ. Μπακόπουλος, δὲν πρόκειται διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 10,000,000 δολλαρίων νὰ ἀποπερατωθῶσι τὰ ἔργα· πρόκειται ἁπλῶς περὶ κατασκευῆς συμπλέγματος ἔργων, τὸ δὲ σύνολον τῆς δαπάνης ὑπολογίζεται κατὰ τὸν κ. Γενηδουνιᾶν εἰς 16,000,000 δολλάρια, δηλαδὴ εἰς ποσὸν περίπου μεταξὺ 900,000,000 καὶ ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν. Ἐνῷ δὲ ἡ περαιτέρω δαπάνη ἀπὸ τὰ 10 ἑκατομμύρια θὰ φθάσῃ εἰς τὰ 16 ἑκατομμύρια δολλάρια, διὰ τὴν καταβολὴν τῆς διαφορᾶς ταύτης ἡ Ἑταιρεία δὲν παρέχει ἐπαρκῆ ἐξασφάλισιν. Καὶ τότε θὰ γεννηθῇ τὸ ζήτημα· πῶς θὰ ἐξευρεθῶσι τὰ ἐλλείποντα ταῦτα 6,000,000 δολλάρια; Ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, εὑρίσκομαι εἰς τὸ τέλος τῶν παρατηρήσεών μου. Ἡ κυρία ἀντίρρησις, ἡ ὁποία θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προβληθῇ κατὰ τῶν τοιούτων ἐπικρίσεων, αἱ ὁποῖαι ἐν τούτοις ἔχουσιν ἀσφαλῆ ἐπιστημονικὰ ἐρείσματα, ἡ κυρία, λέγω, ἀντίρρησις ἡ ὁποία εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ καὶ ἥτις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἔπεισε τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ συστήσῃ τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, συνίσταται εἰς τὸ ἑξῆς: Ἔχουσι καλῶς πάντα ταῦτα, ἀλλὰ πῶς θὰ προσπορισθῶσι τὸ ὕδωρ αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεύς, αἱ ὁποῖαι λιμώττουσιν ὕδατος; Ἐν πρώτοις, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἡ τεχνητὴ λίμνη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφέρῃ τοὺς προσδοκωμένους καρποὺς παρὰ μετὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων, δηλαδὴ μετὰ πάροδον 5, ἴσως καὶ περισσοτέρων, ἐτῶν. Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι προσωριναὶ ὑδρεύσεις ἐν τῷ μεταξύ. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὑπολογίζεται δαπάνη πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμ. δολλαρίων διὰ τὴν προσωρινὴν ὕδρευσιν. Αἱ προσωριναὶ ὑδρεύσεις ἀπαιτοῦσιν ἰσχυρὰς δαπάνας, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀκριβῶς ἡ θεραπεία ἡ ἄμεσος τῶν ἀναγκῶν ἀνευρίσκεται μόνον εἰς τὰς προσωρινὰς λύσεις, πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς προσωρινὰς λύσεις, αἵτινες θὰ μᾶς δώσωσιν ὕδωρ· ἐν τῷ μεταξὺ δὲ πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἀναμφισβητήτως ἐλλειπούσας μελέτας, τὰς ὁποίας καὶ ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ οἱ εἰδικοὶ θεωροῦσιν ἀπολύτως ἀναγκαίας. Ἰδοὺ λοιπὸν ἐν σχέσει πρὸς τὰς προσωρινὰς λύσεις τί γράφουσιν οἱ εἰδικοί (ἀναγινώσκει): «Οἱ γεωλόγοι εἶναι τῆς γνώμης ὅτι εἰς τὰ πέριξ τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν ὄρη ὑπάρχουσι τεράστιοι ὄγκοι ἐτησίως καταπίπτοντος ὕδατος 450,000,000 κυβικῶν μέτρων τοὐλάχιστον. Τοῦ ὕδατος τούτου μέρος θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ συλλέξωμεν δι’ ὑδρομαστεύσεως». Εἶναι ἡ μέθοδος τῶν προσωρινῶν λύσεων διὰ τῶν καλουμένων ὑδρομαστεύσεων, τουτέστι περισυλλογὴ ὑδάτων διὰ προχείρων ἐγκαταστάσεων καὶ ἔργων συλλεκτηρίων ὑπογείως.

§113Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀποταμιευμένον δὲν θὰ ἀνέρχηται περισσότερον τῶν 30,000,000 κυβικῶν μέτρων καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ περισσότερον τῶν 3 ἐτῶν.

§114Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε συνάδελφε, ὡς θὰ ἴδητε, δὲν πρόκειται περὶ ἀποταμιευμένων ὑδάτων, ἐπειδὴ ὅμως ἔχετε τὴν ἀντίληψιν περὶ τῶν ἀποταμιευμένων ὑδάτων, θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἄλλην περικοπὴν ὅπως πεισθῆτε περὶ αὐτῶν. (Ἀναγινώσκει): «Ὄρη ὄντως, ἔγραφεν ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου Μητσόπουλος, ὡς ὁ Κιθαιρὼν καὶ ἡ Πάρνης, ἐφ’ οὗ ἄφθονοι αἱ βροχαὶ καὶ αἱ χιόνες, δὲν φέρουσι μὲν πηγὰς ἐπὶ τῶν κλιτύων αὐτῶν καὶ τῶν προπόδων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα γεωλογικῶς πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν ἐν αὐταῖς ῥεόντων ὑδάτων». Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀποταμιευμένων ὑδάτων, πρόκειται περὶ ὑδάτων ῥεόντων ἐκ τῶν πέριξ ὀρέων καὶ τοιούτων ὑδάτων ὑπάρχει τεραστία ποσότης, ἀνερχομένη εἰς 450 ἑκατομμύρια κυβικὰ μέτρα, ὧν μέρος θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συλλέξωμεν. Τὸ μόνον μειονέκτημα τῆς τοιαύτης προσωρινῆς περισυλλογῆς τῶν ὑδάτων εἶναι ἡ βλάβη τῆς βλαστήσεως, ἀλλὰ τὸ κακὸν αὐτὸ εἶναι ἀσυγκρίτως μικρότερον τοῦ κακοῦ τῆς λειψυδρίας ἢ τοῦ κακοῦ τῆς ἐσπευσμένης ψηφίσεως τῆς παρούσης συμβάσεως, τῆς ἐγκλειούσης τόσους σοβαροὺς κινδύνους. Ἂν λοιπὸν ἐξοικονομηθῶσιν, ὅπως εἶναι δυνατὸν καὶ ὡς οἱ εἰδικοὶ βεβαιοῦσιν, αἱ προσωριναὶ ἀνάγκαι τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐπί τινα ἔτη διὰ προσωρινῶν λύσεων—πρᾶγμα ὅπερ ἀποδέχεται καὶ ἡ ὑπὸ κρίσιν σύμβασις—θέλομεν ἀντεπεξέλθει κατὰ τῆς λειψυδρίας, διότι τὰ πολλὰ ὕδατα ὑποτίθεται ὅτι θὰ τὰ ἔχωμεν μετὰ πάροδον ἐτῶν, ὅταν ἀποπερατωθῇ τὸ ἔργον. Οὕτως ἢ ἄλλως εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προσφύγωμεν εἰς προσωρινὰς λύσεις. Φρονῶ ἑπομένως ὅτι δὲν θὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω ἐξακολουθῶν ἀναπτύσσων μελέτας εἰδικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀποφαίνονται ὅτι ἐκ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας δυνάμεθα νὰ ἀποκομίσωμεν μεγαλυτέραν ποσότητα ἀρίστου ὕδατος ἢ διὰ τῆς τεχνητῆς λίμνης, ὅτι αἱ δυσχέρειαι μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τούτων εἶναι μικροτέρας σημασίας ἀπὸ ὅ,τι τὰς παριστάνουν καὶ ὅτι πλησίον τῆς Στυμφαλίας εἶναι ἡ λίμνη Φενεός, αἵτινες δύο λίμναι δύναται νὰ συνδεθῶσι διὰ μικρᾶς σχετικῆς δαπάνης. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν τοιαύτην ἄποψιν, διότι θὰ μακρηγορήσω. Οὐχ ἧττον δὲν θεωρῶ περιττὸν νὰ μεταδώσω τὴν ἑξῆς πολύτιμον πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ εἰσηγητὴς τῆς οἰκονομικῆς ἀπόψεως τῆς συζητήσεως κ. Μπακόπουλος ἔδωκε κατόπιν ἐρωτήσεώς μου ἀπευθυνθείσης πρὸς αὐτόν. Μετὰ τὴν δήλωσιν ὅτι εἰργάσθη ἄνευ βοηθημάτων ἠρώτησα τὸν κ. συνάδελφον ἂν τὸν ἐβεβαίωσαν οἱ μηχανικοὶ ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἔργον καὶ ἀπήντησεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ ἓν ἐκ τῶν τριῶν: Πρῶτον νὰ ἐπιτύχῃ τὸ ἔργον....

§115Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι εἰργάσθην ἄνευ ἐπαρκῶν βοηθημάτων. Ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι κατ’ ἀρχὴν ἔπρεπε νὰ γίνῃ· καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους περὶ αὐτῶν ὁμιλοῦμεν εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς καὶ περὶ τῶν δηλώσεων τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν τῶν μεταγενεστέρως γενομένων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὰς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν εἶχεν ἐκτιμήσει, διότι δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν. Δὲν ἐστερήθημεν τεχνικῶν βοηθημάτων. Ἂν ἀποτύχῃ τὸ ἔργον, ἔχομεν τὴν δαπάνην τοῦ φράγματος, διότι εἰς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν ἀναγκαστικῶς θὰ βαδίσωμεν.

§116Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι εἰς τὴν τελευταίαν ἄποψιν τοῦ κ. Μπακοπούλου. Ὁ κ. συνάδελφος παρεπονέθη ὅτι εὑρέθη ἄνευ βοηθημάτων καὶ ὅτι δὲν τῷ ἐδόθη ὁλόκληρος ὁ σχετικὸς φάκελος. Μᾶς εἶπε τώρα ὅτι ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως εἶχε τὰ ἀναγκαῖα βοηθήματα, ἐν τούτοις ὑπάρχει προφανὴς ἀντίφασις εἰς τὰς σκέψεις καὶ τὰ συμπεράσματα τῶν κ. κ. εἰσηγητῶν, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς συνιστῶσι τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἀφ’ ἑτέρου ἀνὰ πᾶσαν γραμμὴν τῆς ἐκθέσεως αὐτῶν ἀναφαίνεται ἡ ἀμφιβολία, ἡ διστακτικότης, τὸ προβληματῶδες καὶ ἐπισφαλὲς τοῦ ἐγχειρήματος.

§117Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Τὸ σπουδαιότερον κατ’ ἐμὲ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς χημικῆς καὶ ὑγιεινολογικῆς ἀπόψεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν μόλυνσιν ἔχω νὰ ὑποβοηθήσω εἰς τὴν ἔρευναν αὐτήν, διότι τὸ ἐπάγγελμά μου εἶναι τὸ ἰατρικόν, ὅτι ἡ γεωλογία παραδέχεται ὅτι εἰς βάθος δύο μέτρων οἱ μικροοργανισμοὶ δὲν δύνανται νὰ ζήσωσιν, ὅπως καὶ εἰς τὰ ρέοντα ὕδατα, ἐνῷ ὁ κ. Μυλωνᾶς εἶπεν ὅτι ἡ λίμνη ἔχει ὕψος 50 μέτρων.

§118Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν βρέχῃ καὶ ἂν κρατήσῃ τὸ ἔδαφος τὸ νερὸ.

§119Ν. ΓΟΥΡΓΟΥΡΗΣ. Τὸ ὕδωρ θὰ ρέῃ εἰς βάθος 20–25 μέτρων καὶ ὡς εἶναι γνωστὸν οἱ μικροοργανισμοὶ θὰ παρασύρωνται καὶ συνεπῶς μὲ ὅλα τὰ μέσα τῆς ἐπιστήμης καὶ τὴν τελείαν προσπάθειαν πρὸς ἀποστείρωσιν τοῦ νεροῦ τοῦ στασίμου τῆς λίμνης θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον τῆς μολύνσεως, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὰ σήμερον κρατοῦντα ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, παρουσιάζει τὸ φαινόμενον τὸ μοναδικὸν διὰ μίαν πρωτεύουσαν. Ἔχω νὰ σᾶς εἴπω συμπληρωματικῶς ὅτι πολλὰ μέρη τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καὶ τῆς περιφερείας μου τῆς Παρνασσίδος ὅπως καὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου ὑδρεύονται ἀπὸ ὄμβρια ὕδατα συλλεγόμενα ἀπὸ τὸ ἔδαφος. Αὐτὰ τὰ χωρία δὲν πληρώνουν τὸν φόρον εἰς τὰς λοιμώδεις νόσους τὰς ὀφειλομένας εἰς τὴν χλωρίδα τοῦ στομάχου μας.

§120Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ συμπεράσματά σας, κ. συνάδελφε, ὀρθὰ ἀπὸ ἰατρικῆς ἀπόψεως, στηρίζονται ἐπὶ ὑδροτεχνικῶν δεδομένων ἐντελῶς ἐπισφαλῶν. Παραδέχεσθε ὅτι θὰ ἔχητε πάντοτε μίαν στήλην ὕδατος τοὐλάχιστον δύο μέτρων. Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι κατὰ τὰ ἔτη τῆς ἀνομβρίας, ἰδίᾳ δὲ τὸ θέρος, ὄχι μόνον δὲν θὰ ἔχωμεν αὐτὸ τὸ ὕψος, ἀλλὰ θὰ ἔχωμεν κατὰ τοὺς εἰδικοὺς ὀλίγα ἑκατοστὰ τοῦ μέτρου καὶ τότε ὄχι μόνον ἀπὸ μολύνσεις θὰ κινδυνεύωμεν, ἀλλὰ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ ἑλώδεις πυρετοί. Ἐπειδὴ δὲ θίγετε αὐτὴν τὴν ἄποψιν, θὰ σᾶς ἀναγνώσω μίαν ἄλλην περικοπὴν εἰδικοῦ ὑδραυλικοῦ σχετικὴν μὲ τὸ ζήτημα αὐτό. Λοιπόν, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, σᾶς ἀπαντῶ ὅτι θέτετε ἀπὸ ὑδραυλικῆς ἀπόψεως μίαν ἐσφαλμένην βάσιν, διότι τὸ δεδομένον τὸ ὑδραυλικὸν ἐφ’ οὗ στηρίζεσθε δὲν ὑπάρχει, διότι θὰ ὑπάρχωσι μῆνες κατὰ τοὺς ὁποίους τὸ ὕδωρ θὰ εἶναι ἐλάχιστον. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Μπέσμαν, τὸν ὁποῖον ἀνέφερεν ἐν προκειμένῳ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς μελέτης τοῦ Κελλενὲκ–Ρόσσελς περὶ κατασκευῆς τεχνητῆς λίμνης ἐν Χαράδρῳ ὁ Μπέσμαν γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ὑπὸ τὸ λίαν ξηρὸν καὶ θερμότατον διαρκοῦντος τοῦ θέρους κλῖμα τῆς Ἀττικῆς αἱ τεχνηταὶ αὗται λίμναι θὰ κατέλθωσι πολὺ κατὰ τὸν χρόνον τῶν μεγάλων καυσώνων, θὰ ἀποβῶσι τότε κατά τι τελματώδεις καὶ θὰ παρέχωσιν ὕδωρ ἐκ τῶν μετριωτέρων θερμόν, πλῆρες ὀργανικῶν οὐσιῶν, θολὸν ἴσως καὶ ἀηδές, ὡς συνέβη ἐνίοτε εἰς ἄλλας χώρας καὶ εἰς κλίματα μᾶλλον σχετικῶς ὑγρὰ καὶ ψυχρά». Δὲν ὑπάρχει ἄποψις, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι ἐκ τῆς ὁποίας νὰ μὴ ἀναθρώσκωσιν αἱ ἰσχυρότεραι τῶν ἀμφιβολιῶν. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπότσαρης μᾶς ὑπέμνησεν ὅτι εἰς τρεῖς ἀποβλέπει ἡ Ἑταιρεία τελικὰς λύσεις: Ἢ ὅτι τὰ ἔργα θὰ ἐπιτύχωσιν ἐξ ὁλοκλήρου, ὅπερ εὔχομαι ἐξ ὅλης καρδίας, ἢ ὅτι θὰ ἐπιτύχωσιν ἐν μέρει, ἀλλὰ τὸ ἐν μέρει αὐτὸ δὲν τὸ καθορίζει, διότι, καθὼς λέγει καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν μᾶς παρέχεται καμμία ἐγγύησις διὰ καμμίαν ποσότητα ὕδατος, ἢ θὰ ἀποτύχῃ ὁλοκληρωτικῶς. Ἡ Ἑταιρεία οὐδ’ αὐτὸ τὸ ἀποκλείει καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀποκλείσῃ ἀφοῦ δὲν ἐγένοντο αἱ παρατηρήσεις ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι καὶ μόνον, ἂν ἤθελον γίνει, ἤθελον προσδώσει καὶ εἰς τοὺς εἰδικοὺς καὶ ἐκ τῆς ἐξ αὐτῶν ἐπιδράσεως πρὸς ἡμᾶς ὅλους ἰσχυράν τινα καὶ διαυγῆ πιθανότητα περὶ τῆς αἰσίας ἐκβάσεως τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἐγχειρήματος. Ἀλλ’ ἰδοὺ τὸ τελευταῖον χαράκωμα τῶν ἀντιφρονούντων: Ἂν καὶ ὁλοκληρωτικῶς ἀποτύχῃ τὸ ἔργον, διότι, ὡς εἴπομεν, οὐδ’ αὐτὸ ἀποκλείει ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν, ἂν καὶ ὁλοκληρωτικῶς ἀποτύχῃ τὸ ἔργον, αἱ δαπάναι δὲν θὰ ἀπολεσθῶσι καὶ τοῦτο διότι ἀπὸ ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν τοῦ ὁρίζοντος θὰ ὑδρευθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι αἱ Ἀθῆναι. Θὰ ἀπολεσθῶσι μόνον αἱ δαπάναι πρὸς κατασκευὴν τοῦ φράγματος, αἵτινες δὲν θὰ εἶναι μικραί.

§121Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη· ὅτι θὰ ὑπάρχῃ μία ποσότης ὕδατος πηγαίου, ἡ ὁποία πάντως θὰ διοχετευθῇ διὰ τοῦ ὑδραγωγείου.

§122Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, ἂν δαπανήσωμεν ἓν δισεκατομμύριον, πρὸς οἱανδήποτε κατεύθυνσιν καὶ ἂν τραπῶμεν, κάποιαν ποσότητα ὕδατος θὰ ἀνεύρωμεν. Τὸ ζήτημα εἶναι· ὑπάρχει ἡ προσήκουσα ἀναλογία μεταξὺ τῆς τεραστίας δαπάνης καὶ τῆς γλίσχρου ἢ γλισχροτάτης ἀποδόσεως; Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν ὅτι τὰ ἔργα δὲν θὰ πᾶνε χαμένα, διότι πρὸς αὐτὸ τὸ σημεῖον τοῦ ὁρίζοντος θὰ ἀνατρέξωμεν ὅπως εὕρωμεν ὕδωρ, ἀπαντῶ ἐν συνόψει ὡς ἑξῆς· διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς κουράσω διὰ μακρᾶς ἀναπτύξεως. Σᾶς λέγω καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι ὑπάρχουν εἰδικοί, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν ὅτι ἀπὸ τὴν κατεύθυνσιν περὶ ἧς πρόκειται, ἐξ ἧς θὰ εἴχομεν τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος ἢ τοῦ Βοιωτικοῦ Κηφισοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑδρευθῶμεν ἕνεκα λόγων πολλαπλῶν καὶ τεχνικῶν λόγων καὶ λόγῳ μεγάλων δαπανῶν καὶ ἄλλων ἀκόμη δυσχερειῶν τὰς ὁποίας καὶ αὐτὸς ὁ κ. Γενηδουνιᾶς παραδέχεται· σημειῶ τὴν ἀντίφασίν του ταύτην. Καὶ ἐρωτῶ· ἂν καὶ αὐτὴ ἡ ἄποψις οὕτως ἔχῃ κατ’ αὐτὸν τὸν κ. Γενηδουνιᾶν, τότε, κύριοι συνάδελφοι, τὸ θλιβερὸν συμπέρασμα θὰ εἶναι ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀποτυχίας τοῦ ἔργου, τὴν ὁποίαν οὐδ’ ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν ἀποκρύπτει ὡς ἐνδεχομένην νὰ συμβῇ, δὲν θὰ ἔχωμεν κἂν τὸ πλεονέκτημα ὅτι τὰ γενησόμενα ἔργα θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἐν μέρει, ἐν συνδυασμῷ καὶ μὲ κατασκευὴν ἄλλων, πρὸς ὕδρευσιν. Συμπεραίνων, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὸ μὲν νὰ προστρέξωμεν εἰς συστήματα προσωρινῆς ὑδρεύσεως, ὅπως παραδέχεται ἄλλως τε καὶ ἡ σύμβασις, τὸ δὲ νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ὑπαρχούσας μελέτας, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναπαυθῶμεν ἔχοντες ἐνώπιον ἡμῶν στοιχεῖα τόσον ἀμφισβητούμενα καὶ δὴ καὶ τὴν γνώμην αὐτῆς τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν, ἡ ὁποία οὐδ’ αὐτὴ ἀποκλείει τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἔργου.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§124Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, ὁ ἄρτι καταβὰς τοῦ βήματος ἀπησχόλησεν ἡμᾶς ἐπὶ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, καταρρίψας τὸ φράγμα τῆς μελλούσης νὰ κατασκευασθῇ τεχνητῆς λίμνης τοῦ Μαραθῶνος τοὐλάχιστον ἑκατὸν φοράς. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος μᾶς διεβεβαίωσε σοβαρώτατα ὅτι τάχα δὲν ὑπάρχουσι μελέται ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος κατηγόρησεν ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι ἡ περιοχὴ τοῦ Μαραθῶνος ἡ μέλλουσα νὰ περισυλλέξῃ τὸ ὕδωρ εἶναι ἀνεπαρκὴς καὶ διάτρητος. Ὁ κ. συνάδελφος κατηγόρησεν ὅτι τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ συγκρατήσῃ τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης ἔχει ρήγματα, ἔχει μεγάλα ρήγματα, ἔχει ρήγματα βαθέα, μακρὰ καὶ δι’ αὐτῶν θὰ διοχετεύηται, θὰ διηθῆται καὶ θὰ χάνηται τὸ ὕδωρ. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος κατήγγειλεν ἐνώπιον ὑμῶν ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐν Ἑλλάδι μηχανικῶν ὑποστηρίζει σοβαρῶς τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἑπομένως ἐγκρίνοντες τὴν σύμβασιν ταύτην δὲν θὰ κάμητε τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ ρίψητε τὰ δέκα ἑκατομμύρια δολλάρια εἰς τὴν θάλασσαν. Εἶναι ἆρά γε πάντα ταῦτα ἀληθῆ; Εἶναι τουτέστιν ἀληθεῖς καὶ ἀναμφισβήτητοι αἱ γνῶμαι αἱ παρουσιασθεῖσαι ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος σᾶς ἀνέφερεν; Εἶναι ἐπιστημονικαὶ αἱ γνῶμαι αὗται; Εἶναι ἐξηκριβωμέναι; Εἶναι ἀπαύγασμα μελετῶν σοβαρῶν; Ἢ μήπως εἶναι μία ἁπλῆ προχειρολογία, ἢ μία ἀπάτη εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι εὔκολον νὰ ὑποπέσῃ κανεὶς ἐκ μιᾶς προχείρου καὶ ἐπιπολαίας ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος; Κύριοι, ὅταν πρὸ 20 καὶ πλέον ἐτῶν μία ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας πολιτικὰς προσωπικότητας τῆς Εὐρώπης καὶ εἷς ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους φίλους τῆς Ἑλλάδος διῆλθε τῶν Ἀθηνῶν εἶπεν ὅτι ὁ πολιτικὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ φέρῃ τὰ ὕδατα εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ εἶναι εἷς μέγας Ἕλλην πολιτικὸς ἀνήρ. Δι’ αὐτό, ὅταν πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὑπεγράφη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἡ σύμβασις Γιοῦλεν, ἔτριβον τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔκπληκτος καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτόν· μήπως δὲν ἐγένοντο αἱ δέουσαι μελέται; μήπως δὲν ἐγένοντο αἱ σχετικαὶ προπαρασκευαὶ καὶ ἐπιστημονικαὶ ἔρευναι ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις νὰ δυνηθῇ νὰ σχηματίσῃ ἀσφαλῆ ἰδέαν καὶ γνώμην ἑδραίαν ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζομένη νὰ ἀποφασίσῃ ἀσφαλῶς περὶ τούτου; Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ ὕδατος τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶναι ζήτημα ἑνὸς αἰῶνος, ὅπως ἐσφαλμένως διεκήρυξεν εἷς τῶν προλαλησάντων, εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀφ’ ὅτου ὑπάρχουσι καὶ αἱ Ἀθῆναι. Καὶ ὅταν πρὸ τεσσάρων ἑβδομάδων ἡ Ὀρθόδοξος ἡμῶν Ἐκκλησία προσεκάλει τοὺς πιστοὺς νὰ κάμουν δεήσεις καὶ ἱκεσίας εἰς τὸν Θεὸν ἵνα βρέξῃ, μεταβὰς καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ἐνεθυμήθην τὴν ἀρχαίαν ἐκείνην παράκλησιν καὶ ἱκεσίαν τὴν ὁποίαν ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι Ἀθηναῖοι, οἱ ὁποῖοι μετέβαινον εἰς τοὺς ναοὺς τοῦ Ὑετίου καὶ Νεφεληγερέτου Διὸς καὶ τὸν παρεκάλουν λέγοντες: «Ὕσον, ὗσον, φίλε Ζεῦ, κατὰ ἀρούρης Ἀθηναίων», ἤτοι: «Βρέξε, βρέξε, Θεέ μου, εἰς τὴν γῆν τῶν Ἀθηνῶν». Καὶ ὁ Παυσανίας μᾶς ἀναφέρει τὸ χαρακτηριστικὸν τοῦτο γεγονός· ὅτι εἰς τὴν Ἀκρόπολιν ὅταν ἀνῆλθεν εἶδε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἓν ἄγαλμα, τὸ ὁποῖον παρίστα τὴν Γῆν, παρακαλοῦσαν τὸν Δία νὰ βρέξῃ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶναι ζήτημα ἑνὸς αἰῶνος, ἀλλὰ ζήτημα ὑπάρχον ἔκπαλαι. Καὶ τοῦτο συνέβη καὶ συμβαίνει, διότι αἱ Ἀθῆναι δὲν ἐκτίσθησαν ἐπίτηδες ὡς πρωτεύουσα τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐγένοντο πρωτεύουσα δυνάμει τοῦ ἀνυπερβλήτου πνεύματος τῶν ἀθανάτων τέκνων της καὶ τῶν ἀθανάτων μνημείων αὐτῆς. Ἔκπαλαι ὅλαι αἱ πρωτεύουσαι ἐκτίσθησαν ἐπὶ ἢ πλησίον μεγάλων ποταμῶν, ὅπως εἶναι ἡ Βαβυλὼν ἐπὶ τοῦ Εὐφράτου, ἡ Ἀλεξάνδρεια παρὰ τὸν Νεῖλον τὸ πάλαι, καὶ μεταγενεστέρως οἱ Παρίσιοι ἐπὶ τοῦ Σηκουάνα, ἡ Ρώμη ἐπὶ τοῦ Τιβέρεως, τὸ Λονδῖνον ἐπὶ τοῦ Ταμέσεως, ἡ Πετρούπολις ἐπὶ τοῦ Νεύα, ἡ Βιέννη παρὰ τὸν Δούναβιν, τὸ Βερολῖνον ἐπὶ τοῦ Σπρέα κλπ. Μελέται ὅμως διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν ἐγένοντο καὶ πολλαὶ καὶ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Καὶ μάλιστα, ἂν ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα ἐπακριβῶς καὶ προσωπικῶς, θὰ ἴδητε ὅτι ὁ Ἀδριανὸς ὑπῆρξεν ὄντως εἷς μέγας εὐεργέτης τῶν Ἀθηνῶν οὐχὶ μόνον διότι ἐκόσμησε τὴν πόλιν διὰ τόσων μνημείων, ἀλλὰ καὶ ἰδίως διότι ἔκαμε τὸ περίφημον ὑδραγωγεῖον καὶ ἐξησφάλισε τὴν κανονικὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν. Ἀπὸ δὲ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς μεταφορᾶς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Ἀρχῶν εἰς τὰς Ἀθήνας πολλοὶ καὶ πολλάκις ἔστρεψαν τὴν προσοχὴν αὐτῶν πρὸς τὴν ὕδρευσιν τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς. Ἀφ’ ἧς δὲ ἐποχῆς ἀκόμη αἱ Ἀθῆναι εἶχον 14.000 μόνον κατοίκους, ἀπὸ τότε ἐπιμελῶς ἐμελέτησαν πλεῖστοι τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ δι’ αὐτὸ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἔστρεψαν τὴν προσοχήν των εἰς τὸ ἀττικὸν λεκανοπέδιον καὶ ἐξετέλεσαν πολλὰ ἀρτεσιανὰ φρέατα καὶ εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν καὶ εἰς τὸν Ἐλαιῶνα βάθους 80 καὶ 100 καὶ 150, ἀλλὰ καὶ 250 ἔτι μέτρων, ἄνευ ὅμως πάντοτε ἀποτελέσματος. Ἔγιναν μελέται καὶ τὸ φρέαρ, τῆς Ἀμαλίας καλούμενον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν Πάρνηθα εἰς τὸν Πύργον τῆς Βασιλίσσης, βάθους 247 μέτρων, τὸ ὁποῖον οὕτως ἀφίκετο εἰς 164 μέτρα ὑπὸ τὴν στάθμην τῆς θαλάσσης, καὶ ὅμως νερὸ δὲν εὑρέθη. Καὶ οὕτως ἔκτοτε ἀπεδείχθη διὰ πολλοστὴν φορὰν ὅτι τὸ ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν ὕδωρ πολὺ δὲν ἔχει βεβαίως. Ἂν μελετήσητε τὴν ἱστορίαν τοῦ ζητήματος, θὰ ἴδητε ἀκόμη ὅτι καὶ οἱ ἑκάστοτε δημαρχεύοντες τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως ὁ ἀείμνηστος Μπενιζέλος Σπυρίδων, ὁ Δήμαρχος Ἀθηνῶν τῷ 1847, ἔστρεψαν τὴν προσοχήν των εἰς τὸν καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου.

§125Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἔπιναν οἱ ἀρχαῖοι;

§126Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔπιναν νερὸ ἀντλοῦντες αὐτὸ ἐκ βάθους 10 ὀργυιῶν. Καὶ ὅσοι ἀνέγνωσαν θὰ γνωρίζωσι τοὺς νόμους τοῦ Σόλωνος· καὶ ὁ Πλούταρχος ἀναφέρει τὸ γεγονὸς διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Σόλων ἐπέβαλλεν εἰς τοὺς ἔχοντας φρέατα νὰ δίδωσι νερὸ εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας. Τοὺς ἠνάγκαζε νὰ χορηγῶσιν ὕδωρ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἰς ἀπόστασιν ἑνὸς ἱππικοῦ, εἰς ἀπόστασιν 3 στρεμμάτων περίπου, ὀρύξαντες φρέαρ δὲν ἀνεῦρον ὕδωρ. Καὶ τοῖς ἐπέβαλλεν ὁ Σόλων διὰ νόμου ἐπιτακτικὴν τὴν παροχὴν 3 ὑδριῶν, 6 χοῶν ἑκάστης ὑδρίας. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπῆρχον καὶ ὑδαταποθῆκαι.

§127Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν καὶ ποταμοί, κ. συνάδελφε.

§128Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ Ἰλισὸς καὶ ὁ Κηφισὸς ἦσαν ἐλάχιστοι καὶ μικρᾶς ἀποδόσεως. Ἦσαν κολοσσιαῖαι μόνον εἰς τὴν φαντασίαν τῶν Ἑλλήνων, ἰδίᾳ τῶν συγγραφέων, διότι ἡ Ἑλληνικὴ φαντασία ὑπῆρξε καὶ εἶναι ὑπερτροφικὴ ἕνεκα κλιματολογικῶν λόγων καὶ τὰ μεγαλώνει τὰ ζητήματα καὶ τὰ πράγματα. Ὅπως καὶ ἡ Ἐννεάκρουνος κρήνη τοῦ Πεισιστράτου δὲν ἦτο παρὰ μία μικρὰ κρήνη, τὴν ὁποίαν ὁ κάλαμος καὶ ἡ φαντασία ἡ Ἑλληνικὴ εἶχεν ἐξιδανικεύσει καὶ μεγεθύνει σπουδαίως. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶχε ποτὲ ὕδωρ ἄφθονον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ Ὑμηττὸς τότε ἦτο κεκαλυμμένος ἀπὸ δρῦς παχυσκίους καὶ θαλεράς. Εἰς τὴν κορυφὴν δὲ αὐτοῦ ὑπῆρξεν ὁ περίφημος ναὸς τοῦ Ὑετίου Διός, τοῦ ὁποίου τὰ ἐρείπια ἀνευρέθησαν πρό τινος κατόπιν τῶν ἀνασκαφῶν, ἃς ἐκεῖ διενήργησεν ἡ ἐνταῦθα Ἀμερικανικὴ Ἀρχαιολογικὴ Σχολή. Ἔκτοτε ὅμως οὗτος ἀπεψιλώθη ἕνεκα τῶν πολέμων καὶ τὸ ὕδωρ ὄχι μόνον δὲν διωχετεύετο διὰ τοῦ ἐδάφους αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀλισθῆσαν ἐπὶ τῆς φαλακρᾶς αὐτοῦ ἐπιφανείας συμπαρέσυρε καὶ πᾶν τὸ προστυχόν. Λέγω λοιπὸν ὅτι καὶ οἱ Δήμαρχοι τῶν Ἀθηνῶν ἐμελέτησαν τὸ ζήτημα ἀπὸ τοῦ 1836, ἀφ’ ἧς δηλονότι ἐποχῆς ἡ πρωτεύουσα εἶχε μόνον 14,000 κατοίκους. Τῷ 1870 ὁ ἀείμνηστος Δήμαρχος Ἀθηνῶν Παναγῆς Κυριακὸς ἐκαθάρισεν 20 χιλιόμετρα τοῦ ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ ἔφθασε μέχρι τῶν ὑπωρειῶν τῆς Πάρνηθος, κατεσκεύασε πολλοὺς μικροὺς ἀγωγοὺς καὶ διωχέτευσεν εἰς αὐτὸ τὰ ὕδατα τῆς Βαρυπόμπης, τῆς Κηφισιᾶς καὶ τῆς Πεντέλης. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι τὸ ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον κυμαίνεται ἀπὸ βάθους 2½ μέτρων μέχρι 40 μέτρων. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὴς ὁ λόγος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἀθηνῶν πολιτευτὴς διὰ τὸ ζήτημα τῆς θερμοκρασίας τοῦ ὕδατος τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ μέση θερμοκρασία τῶν Ἀθηνῶν εἶναι, κύριοι, 17°, ἡ δὲ θερμοκρασία τοῦ ὕδατος αὐτῶν εἶναι 18°. Καὶ εἶναι 18° τοῦτο, διότι προέρχεται ἐκ βάθους τὸ ὁποῖον κυμαίνεται ἀπὸ 15 μέχρι 30 μέτρων. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ἡ μέση θερμοκρασία ἑνὸς τόπου μέχρι 16 μέτρων βάθους παραμένει ἡ αὐτὴ καὶ ἀμετάβλητος, ἀπὸ τοῦ 16ου δὲ μέτρου καὶ κατωτέρω ἀνὰ δέκα μέτρα αὐξάνει καὶ κατὰ ἕνα βαθμὸν τοῦ ἑκατονταβάθμου θερμομέτρου. Τὸ ἔτος 1890 εἶναι ὁ πρῶτος μέγας τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν σταθμός. Εἷς μέγας πολιτικός, τὸν ὁποῖον δὲν ἀντελήφθη ἀκόμη ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον πρὸς τὸν ἐθνικὸν στόλον ἔστρεψε σύντονον τὴν προσοχήν του καὶ πρὸς τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν ἠσχολήθη καὶ ἠσχολήθη σοβαρώτατα. Ὁ μέγας ἐκεῖνος πολιτικός, ὁ ὁποῖος καὶ τοὺς συνυπουργούς του ἠνάγκαζε καθ’ ἑκάστην νὰ ἀλλάσσωσιν ὑποκάμισα λόγῳ καθαριότητος, ἔστρεψε τὴν προσοχήν του καὶ πρὸς τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, διότι εἰς τὸ ἄφθονον καὶ καλὸν ὕδωρ τῶν Ἀθηνῶν ἔδιδεν ἐξαιρετικὴν σημασίαν καὶ σπουδαιότητα. Ἡ μεγάλη ἐκείνη προσωπικότης εἶχεν ἀνατραφῆ καὶ ζήσει εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ ἦτο συνηθισμένη νὰ κάμνῃ κάθε ἡμέραν καὶ ἓν λουτρόν· ἐγνώριζεν ἄριστα τὴν καθαριότητα καὶ ἐξετίμα δεόντως τὴν ἐκπολιτιστικὴν ἐνέργειαν τοῦ ὕδατος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς ὅτι εἰς τοὺς συνυπουργούς του ἐπέβαλλε νὰ ἀλλάσσουν ὑποκάμισον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν εἶναι χαρακτηριστικὸν γεγονὸς τῶν περὶ καθαριότητος ἀντιλήψεων τοῦ μεγάλου ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἄφθονον ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας ὄχι μόνον διὰ τὴν ὕδρευσιν τοῦ πληθυσμοῦ ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν πολιτισμὸν τῶν Ἑλλήνων. Διότι, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶναι ζήτημα ὕδατος μόνον διὰ τὰς Ἀθήνας. Τὸ ὕδωρ ἐρχόμενον εἰς τὰς Ἀθήνας, ἂν ἔλθῃ, καὶ ἐλπίζω νὰ ἔλθῃ, θὰ ἐπιφέρῃ σπουδαιοτάτην βελτίωσιν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τὴν ἐθνικήν. Διότι αἱ Ἀθῆναι δὲν εἶναι μόνον ἡ ψυχή, ὁ ἐγκέφαλος τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶναι καὶ ὁ πνεύμων ὁ ὁποῖος καθαρίζει, ὁ ὁποῖος μορφώνει, ὁ ὁποῖος ἐμψυχώνει τὴν ὅλην ἐθνικὴν ὑπόστασιν καὶ διάνοιαν, προάγει τὰ ἤθη καὶ τὸν πολιτισμόν. Ὁ Χαρίλαος Τρικούπης τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀνέθηκε τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς Κελλενέκ, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς τὴν Πελοπόννησον τότε, ἐμελέτησε τὴν λίμνην Στυμφαλίαν καὶ ὑπέβαλε τὴν 24ην Ἀπριλίου τοῦ 1890 τὴν μελέτην αὐτοῦ. Ἡ μελέτη τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Κελλενὲκ περιελάμβανε τὰ ὕδατα τῶν πηγῶν τῆς Καστανιᾶς, τῆς Δούνιας καὶ τῶν Κιονίων. Τὰ ὕδατα ἦσαν καὶ εἶναι θαυμάσια. Ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἦτο ὁ Στέφανος Δραγούμης. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἐγένετο μὲ τὴν Ἑταιρείαν ἐργοληψιῶν καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 9ην Μαΐου 1890, ἀπερρίφθη. Καὶ ἀπερρίφθη ἐξ αἰτίας τῶν ἰδίων κυρίων αἰτίων τῶν ὁποίων ἀνέλυσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠπείρου συνάδελφος μερικὰ τεμάχια. Διότι τὴν στιγμὴν ἐκείνην πάλιν οἱ ἴδιοι ὡς ἄλλοι βρυκόλακες ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν τότε Βουλὴν καὶ κατηγόρησαν μὲ τὰς ἰδίας καὶ σήμερον λέξεις, μὲ τὰ αὐτὰ καὶ τώρα πάλιν δῆθεν ἐπιχειρήματα, λέγοντες τότε ὅ,τι καὶ τώρα πάλιν, ὅτι δὲν ἐγένοντο αἱ δέουσαι μελέται, δὲν ὑπάρχει μελετημένον σχέδιον, ὅτι ἡ μελέτη τοῦ Κελλενὲκ ἦτο ἁπλοῦν προσχέδιον, ὅτι ὁ Κελλενὲκ δὲν εἶχε κάμει τὰς δεούσας μελέτας, δὲν ἦτο δεόντως παρεσκευασμένος κλπ. κλπ. Ἂν ἀναγνώσητε τὰς γνώμας των καὶ τὰς σκέψεις των τότε καὶ τώρα, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι φωνογράφος μὲ τὰς ἰδίας πλάκας, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται ἐδῶ νὰ ἐπαναλάβουν τὰ ἴδια πράγματα τὰ ὁποῖα τοσάκις εἶπον καὶ ἐπανέλαβον καὶ πρὸ τριακονταετίας. Καὶ ὅμως, κύριοι, ἡ μελέτη τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε τότε ὁ Κελλενὲκ ἦτο ἐξαιρετικῆς σημασίας, διότι καὶ ὁ ἴδιος ὑπῆρξε μία προσωπικότης διεθνής, διότι ὑπῆρξε καθηγητὴς τῆς γεφυροποιίας καὶ ὑδραυλικὸς ἐξαιρετικός. Εἶχε δὲ οὗτος μελετήσει τὸ ζήτημα ἐπισταμένως καὶ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἰδιαιτέρου ὑπεστήριξε τὴν πραγματοποίησίν του. Ὑπῆρξε μελέτη ἡ ὁποία θὰ ἔφερε τότε 216 ὀκάδας ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον, θὰ ἐκόστιζε 40 ἑκατομμύρια χρ. φράγκα καὶ θὰ διήρκει 5 ἔτη, ἐκ τῶν ὁποίων ἓν μόνον ἔτος θὰ διετίθετο διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν μελετῶν, 4 δὲ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου. Καὶ ὅμως τὰ πρόσωπα αὐτά, τὰ ὁποῖα συνέτριψαν τότε τὸ μέλλον τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ἴδια ἐπαρουσιάσθησαν καὶ σήμερον μὲ τὰ ἴδια ἀκριβῶς καὶ τότε ἐπιχειρήματα μὲ τὰ ὁποῖα ἡ σύμβασις τότε ἀπερρίφθη. Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ζήτημα δὲν ἐλύθη τότε, νομίζουν δὲ ὅτι δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ καὶ σήμερον. Διότι εἶναι ψυχολογικά τινα γεγονότα, κύριοι, τὰ ὁποῖα διαφεύγουν καὶ ἀναβάλλονται ἐπ’ ἀόριστον καὶ ναυαγοῦσιν ἂν δὲν ἔλθουν εἰς τὴν κατάλληλον στιγμὴν καὶ λυθῶσιν ἐγκαίρως καὶ ταχέως. Μετὰ ταῦτα ἀπεσύρθη μὲν ἐκείνη ἡ σύμβασις, οἱ διάφοροι ὅμως Ἕλληνες μηχανικοί, οἱ ὑδραυλικοί, τὸ Ἑλληνικὸν Πολυτεχνεῖον ἐπανειλημμένως ἀπὸ μιᾶς 35ετίας, ἀπὸ τὸ 1890 μέχρι σήμερον ἐξακολουθοῦν συνεχῶς νὰ μελετῶσι τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἐπιστημονικῶς, σοβαρῶς καὶ ἐπιμελῶς. Καὶ αἱ μελέται ἐκεῖναι μᾶς ἔφεραν καὶ κατὰ τὸ 1899 τὸν Μπέκμαν. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἠπείρου περὶ Μπέκμαν. Ἤθελον νὰ εἶναι ἐδῶ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ μὲ ἤκουε, διότι ὑπέπεσεν εἰς λάθη καὶ κατὰ τὰς ἡμερομηνίας. Διότι ὁ Μπέκμαν δὲν ἦλθεν ἐνταῦθα τῷ 1912, ὅπως μᾶς εἶπεν, ἀλλ’ ἦλθε τῷ 1899. Καὶ ὁ Μπέκμαν ὑπῆρξεν ἐπίσης ὑδραυλικὸς κύρους καὶ καθηγητὴς τῆς γεφυροποιίας εἰς τὸ αὐτὸ Πολυτεχνεῖον τῶν Παρισίων, ἐξαιρετικὴ προσωπικότης, ὁ ὁποῖος προσκληθεὶς τὴν 28ην Ἀπριλίου 1899, ἦλθε νὰ μελετήσῃ ἐπὶ τόπου τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν· διότι ἐπανέρχεται καὶ πάλιν τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἐπὶ τάπητος, ἀλλ’ ὄχι τῷ 1912, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἠπείρου, ἀλλὰ τῷ 1899. Ὁ Μπέκμαν πράγματι ἐμελέτησεν ἐπισταμένως τὸ ζήτημα, ἐπλεονέκτει δὲ οὗτος ἀπέναντι τοῦ Κελλενέκ, διότι εἶχε τὴν μελέτην τῶν Ἑλλήνων ὑδραυλικῶν καὶ μηχανικῶν, οἵτινες εἰργάσθησαν ἐπὶ τούτῳ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Διότι ἅμα τῇ ἀπορρίψει τῆς μελέτης τοῦ Κελλενὲκ ἀμέσως οἱ διάφοροι μηχανικοὶ ὑδραυλικοὶ καὶ λοιποὶ ἐπιστήμονες καὶ ἐνδιαφερόμενοι κατέγιναν εἰς τὴν μελέτην τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἔγιναν ἔρευναι ἐπιμελεῖς, γεωλογικαί, μηχανικαί, ἐμετρήθησαν αἱ ἀποστάσεις, τὰ ὕψη, αἱ φάραγγες, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διέρχηται, ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι κατ’ εὐθεῖαν ἢ ἂν θὰ ἐκτελοῦν μαιάνδρους τοιούτους ἢ τοιούτους κλπ. κλπ. καὶ ὅλα αὐτὰ τὰ εὗρεν ὁ Μπέκμαν ἔτοιμα καὶ μελετημένα ὅταν ἦλθεν. Ἐπῆρε λοιπὸν οὗτος ὅλας τὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης σχετικῶς πρὸς τὴν λίμνην τῆς Στυμφαλίας, ἀλλὰ καὶ ἄλλων μερῶν παρατηρήσεις, ὅπως εἶναι ὁ Μέλας ποταμός, ὁ Κηφισός, τὸ Θριάριον πεδίον, ἡ διάτρησις τοῦ Λυκαβηττοῦ, τὴν ὁποίαν προέτεινον μερικοὶ τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν, κλπ. κλπ. καὶ ἐμελέτησε πάσας ταύτας, συνεζήτησε καὶ ἤκουσε τοὺς Ἕλληνας εἰδικοὺς καὶ τὴν 16ην Φεβρουαρίου τοῦ 1900 ὑπέβαλε λεπτομερῆ τὴν ἑαυτοῦ ἔκθεσιν. Ὁ Μπέκμαν εἶχε συστήσει ἐπίσης τὴν Στυμφαλίαν, ἀλλὰ δὲν ἦτο πλέον ἡ Στυμφαλία ὅπως ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κελλενέκ, ἡ ὁποία ἔδιδε τότε 2,156 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον. Διότι κατὰ τὸ διαρρεῦσαν χρονικὸν διάστημα τῶν 10 ἐτῶν εἶχον σχηματισθῆ σήραγγες ὑπὸ τοὺς αὐχένας Σοῦρι καὶ Πράθι καὶ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας εἶχον παροχετευθῆ καὶ ἐχρησίμευον πρὸς ἄρδευσιν ὡρισμένων ἐκτάσεων, ἡ δὲ λίμνη ἐκινδύνευε μετά τινα ἔτη νὰ ἀποξηρανθῇ πλήρως. Καὶ δι’ αὐτὸ μία μόνον πηγή, ἡ πηγὴ τῶν Κιονίων, ἦτο δυνατὸν νὰ δώσῃ 500–1000 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ὄχι πάντοτε καὶ ἀσφαλῶς. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τοῦ Μπέκμαν ὁ τότε πρωθυπουργὸς Γεώργιος Θεοτόκης ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν Βουλὴν τῷ 1900 περίπου, ἀλλ’ ἡ νέα αὕτη σύμβασις μὲ τὴν Βιομηχανικὴν Τράπεζαν καὶ πάλιν ἀπερρίφθη, διότι ἐπαρουσιάσθη ἀντίδρασις ἀπὸ ὡρισμένα πρόσωπα, ἅτινα κατηγόρησαν τὴν Κυβέρνησιν τότε ὅτι ἡ σύμβασις δὲν ἦτο ἀληθὴς σύμβασις, ἀλλ’ ἓν πυροτέχνημα, ὅτι ἦτο κόλπον χρηματιστηριακόν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ δέσῃ χειροπόδαρα ὅλην τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔκλεπτεν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ἠξεύρω τί τὰ συνηθισμένα, τὰ ὁποῖα ἀκούονται μέχρις ἀηδίας ὅταν πρόκειται νὰ ἀντικρύσωμεν ἓν μέγα γεγονὸς καὶ νὰ λύσωμεν σοβαρὰ καὶ μεγάλα προβλήματα. Εἶναι δυστυχῶς ἓν σοβαρὸν ἐλάττωμα τῆς Φυλῆς μας ὅτι μέσα εἰς τὰς φλέβας μας ἔχομεν κάτι τι τὸ δουλικόν, κάτι τι τὸ φιλοκατήγορον, τὸ φιλοσυκοφαντικόν, τὴν συντριβὴν τῶν κορυφῶν καὶ τὴν ἰσοπέδωσιν πάντων, ἴσως ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως σοβαρᾶς μορφώσεως καὶ ἀληθοῦς παιδείας, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπεστήριξα πάντοτε ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ ἀφήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας διὰ νὰ παρασκευάσωμεν ψυχὰς καὶ νὰ χαλκεύσωμεν χαρακτῆρας. Λοιπὸν ὁ Μπέκμαν συνεβούλευσε τότε νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ Θριάσιον πεδίον, φρονῶν ὅτι· «ὑπῆρχον ἐνθαρρυντικαὶ ἐνδείξεις ὅτι ἐκεῖ θὰ ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως»· διότι ὁ Δημ. Σοῦτσος, δήμαρχος Ἀθηναίων, ἔλεγεν ὅτι εὑρῆκεν ἐκεῖ μίαν λίμνην ὑπόγειον ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ ἀντληθῶσιν ἑκατομμύρια ὀκάδων. Καὶ πολλοὶ εἶπον τότε· «ὁρίστε, κύριοι, εὑρέθη ἡ λύσις τοῦ μεγάλου ζητήματος». Τοῦτο οὐδένα πρέπει νὰ ξενίσῃ, διότι γνωστὸν εἶναι ὅτι τὸ ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν δὲν εἶναι ἓν συνεχὲς ἔδαφος, ἀλλὰ γεωλογικῶς διακόπτεται κατ’ ἄλλοτε ἄλλα διαστήματα. Εἷς μάλιστα τῶν σπουδαιοτέρων Γερμανῶν γεωλόγων, ὁ Lepsius, ἦλθεν ἐνταῦθα τῷ 1883 καὶ ἔγραψεν ἓν περίφημον ἔργον «Ἡ γεωλογία τῆς Ἀττικῆς», σπουδαίως οὕτω συντελέσας εἰς τὴν μελέτην καὶ σπουδὴν τοῦ ἐδάφους τῶν Ἀθηνῶν. Ὁ Μπέκμαν συνέστησε θερμῶς τὴν λύσιν ταύτην τῆς ὑδρεύσεως ἀπὸ τὸ Θριάσιον πεδίον καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις συγκατένευσε καὶ ἐξωδεύθησαν 1,500,000, ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξε μηδέν, διότι εὑρέθη μὲν νερόν, ἀλλὰ τὸ νερὸν ἦτο ὑφάλμυρον καὶ ἀκατάλληλον πρὸς πόσιν. Αὐτὸς ὁ λόγος δὲν εἶναι βέβαια λόγος διὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀπογοητευθῶμεν ἐκ τοῦ πεδίου τῆς Ἐλευσῖνος, διότι εἶναι δυνατὸν νέαι μελέται νὰ ἀνεύρωσι κάποιον ἐκεῖ νερὸν καὶ νερὸν ἄριστον καθ’ ὅλα. Διότι αἱ μελέται ἐκεῖναι δὲν ἔγιναν μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας, ἀλλὰ βεβιασμέναι. Ἡ ἐμφάνισις ἐνταῦθα τοῦ Μπέκμαν, ἂν ἀπέτυχεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ὅμως εἶχε μίαν ἐπίδρασιν ἐξαιρετικὴν εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως. Διότι τῷ 1899, ὅταν ἦλθεν ὁ Μπέκμαν ἐνταῦθα, ὅλοι οἱ Ἕλληνες ὑδραυλικοὶ καὶ μηχανικοὶ ἐφιλοτιμήθησαν νὰ τῷ παρουσιάσωσι τὰς ἑαυτῶν μελέτας, τὰς ὁποίας συνεζήτησαν μετ’ αὐτοῦ, τὰς ἀνέπτυξαν καὶ τὰς ὑπεστήριξαν. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ὅμως ἔδωσεν εἰς αὐτὸν καὶ τὴν ἑαυτοῦ μελέτην ὁ τότε Πρόξενος τοῦ Βελγίου ἀείμνηστος Ρόσσελς. Κύριοι, τὸ ὄνομα αὐτὸ ὅταν θὰ γίνῃ τὸ ἔργον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ ἀναγράψῃ κάπου εἰς μίαν γωνίαν, διότι εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν διάγνωσιν τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ εὑρῆκε τὴν θεραπείαν αὐτῆς. Εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος ἔδωκεν ἓν ὑπόμνημα εἰς τὸν Μπέκμαν, εἰς τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἄλλη λύσις τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν παρὰ μόνον ἡ ἐγκατάστασις δεξαμενῶν εἰς τὰς φάραγγας τῶν ὀρέων, ἔνθα θὰ συγκρατῶνται τὰ νερὰ διὰ φραγμάτων καὶ ὁπόθεν θὰ διοχετεύωνται εἰς τὰς Ἀθήνας. Λέγει δὲ καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ λίμνη θὰ ἀπαρτίζηται διὰ κατασκευῆς λιθοδμήτου 26 μέτρων ὕψους προχώματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐθεμελιοῦτο ἐπὶ τοῦ συμπαγοῦς καὶ ἀδιαπεράστου κυανοῦ σχιστολίθου. Ἡ λίμνη αὕτη, καλύπτουσα ἐπιφάνειαν 50 ἑκταρίων, θὰ εἶχε χωρητικότητα 10,000,000 κυβικῶν μέτρων. Καὶ θὰ ἐτροφοδοτεῖτο ὑπὸ λεκανοπεδίου 11 ἑκατομμυρίων ἑκταρίων κατωφεροῦς, ἐν τῷ ὁποίῳ τὸ ἐτήσιον ὕψος βροχῆς ἀνέρχεται εἰς 0,75 μ.». Ἡ δαπάνη ὑπελογίσθη τότε εἰς 12,000,000 δραχμῶν (1899). Ἡ διάγνωσις λοιπόν, βλέπετε, τῆς νόσου ἐτέθη καλῶς καὶ ἡ θεραπεία αὐτῆς ἐτέθη καλῶς, ἀλλὰ δὲν ἦτο θορυβοποιὸς ὁ μακαρίτης Ρόσσελς, δὲν ἐπῆρε μαζί του τὸν Τύπον, μόλις δὲ καὶ μετὰ βίας τὸ ὑπόμνημά του τὸ ἔδωσεν ἐν κρυπτῷ καὶ παραβύστῳ εἰς τὸν Μπέκμαν νὰ τὸ ἀναγνώσῃ καθ’ ὃν χρόνον ἀνεχώρει τῶν Ἀθηνῶν ἐπιστρέφων εἰς Παρισίους. Ὅλαι κατόπιν ἐκεῖναι αἱ προσωπικότητες αἱ ὁποῖαι ἀπησχολήθησαν καὶ ἀσχολοῦνται μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο ὄχι μόνον ἐμελέτησαν τὸ σχέδιον τοῦ Ρόσσελς ἐπακριβῶς καὶ ἐπισταμένως, ἀλλὰ καὶ μετέβησαν καὶ μεταβαίνουσι, νομίζω, ἄριστα ποιοῦντες οἱ κύριοι οὗτοι, καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μακαρίτου, παρέμειναν καὶ παραμένουσι, νομίζω, ἐπὶ μακρὸν χρόνον παρὰ τῇ γραίᾳ συζύγῳ τοῦ ἀειμνήστου ζητοῦντες πληροφορίας ἀπὸ τὴν γραῖαν Ρόσσελς, μανθάνοντες ὅλας τὰς λεπτομερείας τῶν σκέψεων τοῦ ἀποθανόντος καλοῦ παρατηρητοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ἐκείνων ἐντατικῶς ἐργασθέντες ἐξεπόνησαν τὴν μελέτην τὴν ὁποίαν μᾶς ἐπαρουσίασαν καὶ μᾶς παρουσιάζουσι σήμερον. Ὁ Ρόσσελς λοιπόν, κύριοι, εἶναι ὁ πρόδρομος τῆς μελέτης τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, αὐτὸς εἶναι ὁ ἐμπνευσθεὶς καὶ ἀνευρὼν τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου ζητήματος. Ἦτο Πρόξενος τοῦ Βελγίου, ναί, ἀλλὰ δὲν ἦτο, φαίνεται, τῆς καριέρας καὶ κατεγίνετο ὁ ἄνθρωπος οὐχὶ μόνον εἰς τὸν στενώτατον κύκλον τῶν προξενικῶν του καθηκόντων, ἀλλὰ κατεγίνετο καὶ εἰς εὐρύτερον κύκλον ζητημάτων καὶ τὴν μελέτην τῶν μεγάλων συγχρόνων προβλημάτων. Ἐννοεῖται ὅτι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔγιναν καὶ αἱ περίφημοι μελέται τοῦ Λαυρείου. Μία εὐτυχὴς σύμπτωσις ἀπεκάλυψε τὸ γεγονὸς τοῦτο, ὅτι εἰς τὸ λεκανοπέδιον τοῦ Λαυρείου καὶ εἰς βάθος 70 μέτρων ἀνευρέθη ὕδωρ θαυμάσιον εἰς τὸ χωρίον Βαχενόροια, τοῦ ὁποίου ὁ πυθμὴν εὑρίσκετο μόνον 70 ἑκατοστὰ τοῦ μέτρου ὑπεράνω τῆς στάθμης τῆς θαλάσσης. Καίτοι δὲ ἡ ἀπόστασις αὕτη ἦτο τόσον μικρά, ὅμως τὸ ἀνευρεθὲν ὕδωρ ἦτο ἄριστον, θαυμάσιον καὶ ἀνεξάντλητον. Καὶ αὐτὸς ἦτο ὁ κύριος λόγος ὁ ὁποῖος ἠνάγκασε μερικοὺς Ἕλληνας μηχανικοὺς νὰ σκεφθοῦν ὅτι, ἀφοῦ τὸ γεγονὸς τοῦτο συμβαίνει εἰς τὸ Λαύρειον, πιθανὸν εἶναι νὰ ὑπάρχῃ νερὸ καὶ εἰς τὸν Λυκαβηττόν. Παραπλεύρως ἐπίσης εἰς τὴν μελέτην τοῦ Ρόσσελς ἦλθον καὶ οἱ ἰδικοί μας διάφοροι μηχανικοί, ὑδραυλικοί, γεωλόγοι καὶ ἐπιχειρηματίαι, οἱ ὁποῖοι προέτειναν τότε ἐπίσης τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν διὰ φραγμάτων, ἀλλὰ τὰ φράγματα τὰ ὁποῖα προέτειναν δὲν ἦσαν ὅπως τὰ φράγματα τοῦ Ρόσσελς, νὰ σχηματίσουν δηλονότι μίαν τεχνητὴν λίμνην ἐξ ἧς νὰ ὑδρεύωνται αἱ Ἀθῆναι. Ὄχι. Ἀλλ’ ἦσαν φράγματα ἐμπλουτισμοῦ τοῦ ἐδάφους, δηλαδὴ νὰ συλλαμβάνωνται διὰ τῶν φραγμάτων τούτων τὰ ὕδατα καὶ νὰ περισυλλέγωνται αὐτὰ τελικῶς εἰς τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον. Ἐπίσης ὁ τότε διευθυντὴς τῶν ἔργων τῆς Κωπαΐδος Μπρῶτον τὴν ἐποχὴν αὐτὴν προτείνει, ὅπως καὶ ὁ Ρόσσελς, φράγματα διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, φράγματα ὅμως τὰ ὁποῖα ὑπεδείκνυεν εἰς τοὺς χειμάρρους τοῦ Σαρανταποτάμου καὶ Κοκκίνη τοῦ Κιθαιρῶνος καὶ τὰ ὁποῖα θὰ ἐσχημάτιζον τρεῖς λίμνας, ἤτοι πρῶτον τὴν λίμνην τῶν Κουντούρων, τὴν λίμνην τῶν Ἐλευθερῶν καὶ τὴν λίμνην τῆς Φυλῆς. Ἀλλ’ ὑπῆρχε μία μεγάλη διαφορὰ καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι ὅτι τὸ μέρος αὐτὸ τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ Μπρῶτον ἦτο τελείως ἀκατάλληλον ἕνεκα τῆς φύσεως τοῦ ἐδάφους, συνισταμένου ἐκ «διερρωγότος τιτανολίθου». Κύριοι, οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τοῦ 1910. Κατὰ τὸ 1910 γίνεται μία μεγάλη ζύμωσις ὑδραυλικὴ καὶ μία εὐγενὴς ἅμιλλα μεταξὺ Δήμου καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης. Προσεκάλεσε λοιπὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὸν διευθυντὴν τοῦ ὑδραγωγείου καὶ τῆς ὑδραυλικῆς ὑπηρεσίας τῆς Βιέννης, τὸν Κίντσερ, καὶ μετὰ δύο ἔτη προσεκλήθη ἐκ μέρους τοῦ Δήμου Ἀθηναίων ὁ Α. Χέρτζμπεργ, διευθυντὴς τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ Βερολίνου. Ὁ Κίντσερ προσεκλήθη, ὡς εἶπον, ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὸ ζήτημα τῆς Στυμφαλίας. Ἀλλ’ ὁ Χέρτζμπεργ ἐξέφερε τὴν γνώμην ὅτι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας δὲν εἶναι πλέον ἀρκετὰ διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ πρέπει νὰ στραφῇ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὸν Μέλανα ποταμόν. Ὁσαδήποτε σπουδαῖα χρηματικὰ ποσὰ καὶ ἂν πρόκειται νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν πρὸς τοῦτο, πρέπει νὰ τὸ κάμῃ ἀνενδοιάστως, ἀρκεῖ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπός, διότι ὁ σκοπὸς εἶναι τεράστιος καὶ παμμεγίστης ἀξίας καὶ τὰ χρηματικὰ μέσα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διατεθῶσιν εἶναι σχεδὸν ἐλάχιστα. Κύριοι, οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τοῦ 1918. Τῷ 1918 ἀνεφάνη εἰς τὸν ὑδραυλικὸν ὁρίζοντα τῆς Ἀττικῆς ὁ κ. Γενηδουνιᾶς. Ὅταν ἦλθεν οὗτος ἐνταῦθα, ἐμελέτησεν ἐπίσης τὸ ζήτημα ἐπισταμένως καὶ ἔδωσε μίαν σπουδαιοτάτην ὤθησιν εἰς τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως, ἔχων σοφοὺς βοηθοὺς καὶ τὰς σημειώσεις τοῦ ἀειμνήστου Ρόσσελς. Περιῆλθεν ὅλα τὰ μέρη τοῦ Μαραθῶνος καὶ ἐμελέτησεν αὐτὰ ἐπὶ τόπου ἐπισταμένως, περιῆλθεν ὅλην τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐμελέτησεν ὅλας τὰς κορυφὰς καὶ ὅλα τὰ ὄρη καὶ ὅλους τοὺς χειμάρρους καὶ ὅλα τὰ τοπία καὶ κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα τὸ ὁποῖον βλέπετε, εἰς τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον πρό τινος ἐδημοσίευσε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Πρὸ αὐτοῦ ὅμως, τῷ 1920, ἡ Τράπεζα τοῦ Πειραιῶς προσέφερεν ἐπίσης ἀρίστας ὑπηρεσίας, διότι προσεκάλεσε τὸν Οἶκον Φὸρτ–Μπέϊκον καὶ Ντέϊβιτς, ὁ ὁποῖος Ἀμερικανικὸς Οἶκος ἀπέστειλεν ἐνταῦθα τὸν περίφημον Οὐῶλτερ Σπῆαρ, ἀρχιμηχανικὸν τῆς Νέας Ὑόρκης, μετὰ 18 ἄλλων μηχανικῶν. Οὗτοι ἐμελέτησαν τὴν ὕδρευσιν τοῦ Μέλανος ποταμοῦ, παρέμειναν ἐπὶ μακρὸν καὶ ἐσπούδασαν ἐπὶ τόπου σοβαρώτατα καὶ ἐπιμελῶς τὸ ζήτημα ἀπὸ γεωλογικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ μηχανικῆς ἀπόψεως, ἀπὸ ἀπόψεως μεταφορᾶς ὑδάτων κλπ. κλπ. καὶ ὑπέβαλον τὸ ἑαυτῶν ἔργον. Τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης εἶναι ἐξαιρετικῆς ὄντως σημασίας καὶ ἰδιαιτέρας σπουδαιότητος. Ἔχει ὅμως τὸ θανάσιμον ἁμάρτημα ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς πολυδάπανον καὶ ἀκριβόν, διότι θὰ ἐστοίχιζεν ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τούτων παρὰ πολύ. Νομίζω ὅμως ὅτι ὠφέλησε πολὺ ἡ ἀποστολὴ αὐτὴ τῶν Ἀμερικανῶν μηχανικῶν, διότι ἡ ἀποστολὴ αὕτη ἐμελέτησε τὸν Βοιωτικὸν Κηφισόν, τὴν Ἄνω Σουβάλαν, τὶς Μεγάλες Βρύσες, τὸ Κεφαλόβρυσον, τὸ Μεσσιακόν, τὴν Ἄβυσσον, τὴν Ἄνω Ἀγόριανην, τὴν Μιργιωλάταν, τὴν Κουκουβίτσαν κλπ. κλπ. Τὸ σχέδιον, καθὼς εἶπον πρὸ ὀλίγου, εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας, ἀλλ’ εἶναι πολὺ ἀκριβὸν καὶ ἐξαιρετικῶς πολυδάπανον.

§129ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσον στοιχίζει, κ. συνάδελφε;

§130Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὀκτακόσια ἑκατομμύρια χρυσῶν φράγκων. Δι’ αὐτὸ πρέπει τό γε νῦν ἔχον νὰ τεθῇ κατὰ μέρος. Ἔχομεν ὅμως ἐκ τῆς ἀποστολῆς αὐτῆς, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, τοῦτο τὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα· ὅτι ὁ κ. Οὐῶλτερ Σπῆαρ, ὁμιλῶν περὶ τῆς θέσεως τοῦ φράγματος τῆς μελλούσης ἴσως τεχνητῆς λίμνης, τὴν ὁποίαν ἐμελέτησε παρεμπιπτόντως, ὅτι προκειμένου περὶ τῆς θέσεως τοῦ φράγματος τούτου εἶναι ἡ μόνη θέσις τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παρουσιάσῃ ἓν φράγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα ἄριστα καὶ θετικά. Μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Οὐῶλτερ Σπῆαρ καὶ διαφόρων ἄλλων, τοῦ Ρόσσελς, τοῦ κ. Γενηδουνιᾶ, ὅλων τῶν γεωλόγων καὶ ἄλλων εἰδικῶν μᾶς δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ θέσις ἡ ὁποία ἐξελέγη ὡς θέσις τοῦ φράγματος τῆς λίμνης εἶναι ἀνυπέρβλητος καὶ ἡ ἀρίστη πασῶν. Ἀλλὰ μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἠπείρου ὅτι θὰ ὑπάρχουν ρήγματα μεγάλα, ρήγματα τῆς λίμνης, ἐντὸς τῶν ὁποίων θὰ διοχετεύηται καὶ θὰ διαρρέῃ τὸ ὕδωρ καὶ ἑπομένως τὰ συλλεγόμενα ἐνταῦθα ὕδατα θὰ χύνωνται καὶ θὰ ρίπτωνται τὰ νερὰ εἰς τὴν θάλασσαν. Καὶ λέγομεν ἡμεῖς: Ναί. Ὑπάρχουσιν, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ρήγματα εἰς τὴν περιοχὴν τῆς λίμνης καὶ τὰ ρήγματα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐμελετήθησαν ἐπιστημονικῶς ἀπὸ εἰδικοὺς εἶναι μικρὰ ρήγματα. Τὰ τέσσαρα αὐτὰ ρήγματα ἔχουν ἑνὸς μέτρου πλάτος καὶ ἔκτασιν τοιαύτην καὶ τοιαύτην. Καὶ ἔρχεται ἡ ἐρώτησις· εἶναι δυνατὸν οἱ μηχανικοὶ τῆς σήμερον τὰ ρήγματα ταῦτα νὰ τὰ κλείσουν ἑρμητικῶς, νὰ τὰ ἐπενδύσουν στεγανῶς καὶ ἀπολύτως ἀδιαπεράστως; Ἀπαντῶμεν· ναί. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μάλιστα νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς δηλώσεις αὐτοῦ τοῦ κ. Κτενᾶ, περὶ τῶν ὁποίων τόσος ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος. Διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι καὶ ἐγὼ ἓν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ὑδρεύσεως, ὄχι διότι εἶχον τεχνικὰς γνώσεις, ἀλλὰ διότι ἔτυχε νὰ γνωρίσω καὶ νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς κ. Ζυμπρακάκης εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς μεγάλης Ἐπιτροπῆς τῆς Ὑδρεύσεως εἶπεν ὅτι· «κύριοι, θὰ κάμωμεν μίαν σύμβασιν ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ καταστραφῶμεν», διότι ἤκουσεν ἀπὸ τὸν κ. Κτενᾶν ὅτι ὑπάρχουν ρήγματα, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ θέσω πρὸς τὸν κ. Κτενᾶν σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς τὸ ἐρώτημα. Καὶ ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ ἐρώτημα ἦτο αὐτή, ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἔγραψα καθ’ ὑπαγόρευσιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁποίας τὴν ἀνέγνωσα καὶ τὴν ἐνέκρινε πλήρως. (Ἀναγινώσκει): «Ἄν ἐξαιρεθῇ τὸ ἀμέσως πρὸς τὸ φράγμα συνορεῦον τμῆμα, τὰ τοιχώματα καὶ ὁ βυθὸς τῶν δύο βραχιόνων δύνανται νὰ θεωρηθοῦν πρακτικῶς ὑδατοστεγῆ.... Διαρροὴ τοῦ ὕδατος εἶναι δυνατὴ διὰ μέσου τῶν ρηγμάτων καὶ τῶν ἀποσαθρωμάτων τοῦ νοτίου τμήματος (τοιχώματος) περὶ τὸ φράγμα. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ ὑποδεικνύει τὴν ἀνάγκην εἴτε τῆς μερικῆς ἐπενδύσεως τοῦ νοτίου τοιχώματος εἴτε τῆς πρὸς νότον προεκτάσεως τοῦ φράγματος ὑπογείως, ὁπότε ἡ διαρροὴ θὰ ἀποκλεισθῇ.... ὡς μεγίστην πρὸς τοῦτο δαπάνην νομίζομεν 25,000,000». Καὶ τί ποσὸν νομίζετε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαιτηθῇ πρὸς τελείαν ἐπένδυσιν τῶν μικρῶν τούτων ρηγμάτων; Μόνον 25 ἑκατομμύρια σημερινῶν δραχμῶν.

§131Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μαρτυρῶ καὶ ἐγώ, κ. πληρεξούσιε.

§132Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, διότι ἐπιβεβαιοῖ πλήρως τὰ λεγόμενά μου. Διότι τῷ ἔθεσα τὴν ἐρώτησιν σαφῆ καὶ καθαράν. Τῷ εἶπον· ὑπαγορεύσατέ μοι τὴν δήλωσίν σας, κ. Κτενᾶ· καὶ μοὶ ὑπηγόρευσεν αὐτήν. Μετὰ ταῦτα τῷ εἶπον· νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω ἐγὼ διὰ νὰ μὲ διορθώσητε σεῖς, ἂν διετύπωσα κακῶς τὴν γνώμην σας. Καὶ οὕτως ἐγένετο. Ἑπομένως εἶναι ἀναμφισβήτητον τὸ ζήτημα τῶν ρηγμάτων καὶ ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον.

§133Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω τὸ ἑξῆς: Τὰ ρήγματα περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε εἶναι τὰ ρήγματα εἰς τὴν γραμμὴν τοῦ barrage ἢ εἶναι τὰ ρήγματα ὅλου τοῦ κατόπτρου τῆς λίμνης;

§134Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἔφερον καὶ τὰς φωτογραφίας τῶν ρηγμάτων, ἀλλ’ ὡρισμένοι παράγοντες μοῦ ἐπῆραν τὰς εἰκόνας τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ φέρω καὶ δι’ αὐτὸ ἔφερα ἄλλας τὰς ὁποίας ἐντὸς ὀλίγου θὰ δείξω. Ἠξεύρω μόνον τοῦτο· ὅτι τὰ ρήγματα δύνανται νὰ κλεισθῶσιν ἑρμητικῶς, στεγανῶς καὶ ἀπολύτως.

§135Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ἰδοὺ τί γράφει ὁ κ. Κτενᾶς· ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὸν ἀνησυχοῦν εἶναι τὰ ἐπικινδύνως ἀνοικτὰ ρήγματα ἐκ σχιστολίθου, τὰ ὁποῖα ἂν ἐφράσσοντο εὐκόλως, δὲν θὰ τὸν ἀνησύχουν.

§136Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μάθετε ὅτι ὄχι μόνον ὅταν ἐπιτίθησθε, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἀμύνησθε νὰ ἀκούητε. Ἐν ᾗ περιπτώσει διαμφισβητεῖτε καὶ ἓν μόνον ν ἢ ἓν μόνον μ ἢ οἱανδήποτε λέξιν, καταθέτω τὸ ἔγγραφον ἐνώπιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως πρὸς ἔλεγχον καὶ μελέτην.

§137Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ μετὰ λύπης ὅτι οἱ περίφημοι εἰδικοὶ περιπίπτουσιν εἰς ἀντιφάσεις μεγάλας. Σεῖς κομίζετε περικοπὴν ἐν τῇ ὁποίᾳ λέγετε ὅτι τὰ ρήγματα εἶναι θεραπεύσιμα· ἐγὼ ἀναγινώσκω τοῦ αὐτοῦ κυρίου εἰδικοῦ ἄλλην περικοπήν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρει ὅτι τὰ ρήγματα εἶναι ἐπικίνδυνα.

§138ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν λέγει ὅτι εἶναι ἀθεράπευτα.

§139Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μοὶ τὸ δίδετε, παρακαλῶ, νὰ τὸ ἀναγνώσω;

§140Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Οἱ μηχανικοί, κύριοι, ἔχουσιν ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀναφέρουσιν οἱ ἐπιστήμονες γεωλόγοι, καθὼς καὶ ὅλας τὰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας οἱ τοῖχοι οἱ κατασκευαζόμενοι δύνανται διὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην γεωλογικὴν αἰτίαν νὰ πάθουν ὀλίσθησιν ἢ διάσεισιν ἢ κατάπτωσιν. Ὅλοι οἱ συγγραφεῖς γνωρίζουν τοὺς μπαμπούλας αὐτούς, ἀλλ’ ὑπάρχουν μηχανικοὶ τύποι, ὑπάρχουν δεδομένα τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουν ἕνα τοῖχον ὁ ὁποῖος προορίζεται νὰ βαστάσῃ ἓν βάρος. Ὁ μηχανικὸς ἀντιλαμβάνεται τῶν περιστάσεων καὶ ἐκτελεῖ ὅλα τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ἡ ἐργασία.

§141Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλήσωμεν μὲ τὸ πνεῦμα μὲ τὸ ὁποῖον ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἰωαννίνων, διότι ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπῆρχε καὶ ἓν χιλιοστὸν ἀμφιβολίας θὰ παρουσιαζόμεθα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ θὰ ἐλέγομεν: Κύριοι, ὅλα εἶναι καλὰ καὶ ἅγια, ἀλλ’ ὑπάρχει ἐκεῖ αὐτὸς ὁ κίνδυνος καὶ πρέπει νὰ προσέξωμεν πολύ, παρὰ πολύ, ἵνα μὴ δαπανηθῶσιν εἰς μάτην ὅλα αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς βαρύνωσι τόσον καὶ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον.

§142Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠπείρου συνάδελφος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσῃ τὸ φυλλάδιον τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη προηγουμένως. Βλέπω ὅτι πράγματι εἶχε δίκαιον ὑποστηρίζων ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται πάντοτε ὑπ’ ὄψιν οἱ εἰδικοί. Ἐπεκαλέσθη τὸν κ. Κτενᾶν, ὁ ὁποῖος κατέληξεν εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἀρχὴν δὲν εὑρίσκω.... κλπ.». Ἄν ἡ ὕδρευσις ἀποφασισθῇ διὰ πηγαίων ὑδάτων, ἡ κατασκευὴ τῆς λίμνης εἶναι μεγάλης χρησιμότητος. Ὥστε ἐν ἀρχῇ φοβεῖται, ἀλλ’ εἰς τὸ τέλος λέγει ὅτι εἶναι μεγάλης χρησιμότητος.

§143Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει τοιαύτη ἀντίφασις, ὥστε μὲ τοιαύτας ἐκθέσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀσφαλὲς συμπέρασμα.

§144Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κατὰ ποῖον ἔτος ἐγράφη αὕτη;

§145Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῷ 1924.

§146Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὰ λέγει τῷ 1924, ἀλλά, κ. συνάδελφε, τῷ 1925, ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας τῷ παρέσχεν 100,000 δραχ., διὰ τῶν ὁποίων ἔκαμε γεωλογικὰς ἐρεύνας, διατρήσεις ἐπὶ σειρὰν μηνῶν, ἔρχεται καὶ λέγει ὑπευθύνως αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα καὶ ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ἠσαΐα πρὸς τοῦτο καὶ τῶν ἄλλων συναδέλφων, οἵτινες ἦσαν τότε ἐκεῖ παρόντες...

§147Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν εἴπητε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσείσητε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι εὑρισκόμεθα πρὸ μεγάλων ἀντιφάσεων, διότι ἡ ἔρευνα δὲν ἐγένετο εἰς ὅλην τὴν ἔκτασιν, ἀλλ’ εἰς μίαν μόνον γραμμήν.

§148Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Ὅτι δὲ δὲν ἔχετε δίκαιον ἀποδεικνύεται καὶ ἀπὸ τὰ ρήγματα τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπέδειξεν εἰκονογραφημένα ἐπὶ μιᾶς μεγάλης εἰκόνος, τὴν ὁποίαν μάλιστα ἐζήτησα σήμερον τὴν πρωίαν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας καὶ δὲν τὴν εὗρον ὅμως δυστυχῶς, διότι τὴν ἐπῆραν ὡρισμένοι παράγοντες καὶ τὴν κρατοῦσιν ἔτι.

§149Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχει δίκαιον κατὰ τοῦτο ὁ κ. συνάδελφος· ὅτι δὲν ἐμελέτησε μίαν μελέτην τοῦ κ. Κτενᾶ, ἀλλ’ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του μίαν πολεμικὴν τὴν ὁποίαν ἔκαμε κάποιος Ἀγγελόπουλος ἐναντίον τοῦ ἔργου. Ὅταν δὲ θέλῃ κανεὶς νὰ κάμῃ μίαν πολεμικὴν δύναται νὰ λάβῃ καὶ ἀπὸ τὸν εἰδικόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὲρ τοῦ ἔργου, ἐκεῖνα τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα τὸν συμφέρουν.

§150Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἠρώτων τὸν ἀξιότιμον κύριον ἐξ Ἠπείρου συνάδελφον πόσας ἡμέρας διέθεσε διὰ τὴν μελέτην τοῦ περιφήμου τούτου ζητήματος. Διότι σήμερον εἶναι Τρίτη. Χθὲς βράδυ, μοὶ φαίνεται, ἢ τὸ Σάββατον βράδυ, ἐν πάσῃ περιπτώσει, τὸν εἶδον νὰ ἀντικρύσῃ τὴν μελέτην τοῦ κ. Γενηδουνιᾶ κατὰ πρώτην φοράν. Τὸν ἐρωτῶ· εἶναι δυνατὸν ἐντὸς δύο ἡμερῶν νὰ μελετήσῃ τις ἓν ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ὑπάρχουν 100 μονογραφίαι δημοσιευμέναι;

§151Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν εὐφυΐαν ἑνὸς ἑκάστου.

§152Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ· πῶς ἔρχεσθε νὰ ρίψητε τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος ἐναντίον ἑνὸς ἔργου ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ αἱ Ἀθῆναι καὶ ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς πρόκειται νὰ ἀρυσθῇ τὰς μεγαλυτέρας τῶν ὑπηρεσιῶν, ἀφοῦ ἀγνοεῖτε τὸ ζήτημα τοῦτο;

§153Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ μὲ μόνον τὸ ἑξῆς· ποίαν ἀντιμετώπισιν κάμνετε τοῦ συμπεράσματος τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν, ἡ ὁποία δὲν ἀποκλείει ὅτι δύναται ἡ ἐπιχείρησις νὰ ἀποτύχῃ καὶ ὁλοκληρωτικῶς;

§154Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι αὐτὸ τὸ εἶπον ἐγώ, θὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν δὲν ἀντιμετωπίζει τὴν πιθανότητα τῆς ἀποτυχίας τοῦ ἔργου.

§155Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐνδεχόμενον.

§156Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲ τὸ ἐνδεχόμενον. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν καὶ εἰδικώτερον ὁ τεχνικός της σύμβουλος κ. Κέϊζ, ὁ ὁποῖος τὴν ἀντιπροσωπεύει ἐν Ἑλλάδι, ὑπευθύνως μᾶς ἐδήλωσεν ὅτι ἀναλαμβάνει πᾶσαν εὐθύνην ἠθικὴν τῆς Ἑταιρείας....

§157Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠθικήν, ὄχι νομικήν.

§158Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .... Ὅτι τὸ ἔργον θὰ ἐπιτύχῃ καὶ θὰ ἀποδώσῃ ὕδωρ 700–800 λίτρα. Εἶπον ὅμως ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς ἐξήτασε τὸ ζήτημα, ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τὴν ὁποίαν καὶ προηγουμένως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω· ὅτι δὲν θὰ ἐξετάσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἂν πρέπει νὰ φέρωμεν τὰ νερὰ τῆς Στυμφαλίας ἢ ἄλλα· ἐνώπιον αὐτῆς ἔρχεται μία σύμβασις ὑπ’ εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία λέγει ὅτι κατόπιν μακρῶν μελετῶν γενομένων ὑπὸ διαφόρων Κυβερνήσεων, κατόπιν διαφόρων ἐπιστημονικῶν μελετῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκ μέρους ἡμετέρων ἐπιστημόνων καὶ ἐκ μέρους ξένων τοιούτων κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι τὸ συμφερώτερον ἔργον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς εἶναι ἡ διὰ τῆς τεχνητῆς λίμνης ὕδρευσις. Καὶ εἶπεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δι’ ἴδιον λογαριασμόν, ὄχι διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν, ὅτι ἡμεῖς τίνα κίνδυνον διατρέχομεν ἂν κατασκευασθῇ τὸ ἔργον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Ἄν μὲν ἐπιτύχῃ ἐντελῶς τὸ ἔργον, ἔχομεν ἐντελῆ λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ὑδρεύσεως· ἂν ἐπιτύχῃ ἐν μέρει, θὰ ἔχωμεν ἐν μέρει ὕδωρ καὶ προκειμένου νὰ ἔχωμεν τὴν σημερινὴν λειψυδρίαν, προτιμότερον νὰ ἔχωμεν ἕν μέρος τῶν 700 λίτρων. Ἄν ἀποτύχῃ πλήρως....

§159Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν θὰ ἀποτύχῃ καὶ θὰ εἴπω διατί δὲν θὰ ἀποτύχῃ. Θὰ παρουσιάσω τοὺς ὅρους.

§160Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν περίπτωσιν τῆς πλήρους ἀποτυχίας τὴν ἀντεμετωπίσαμεν ἐπίσης καὶ εἴπομεν ὅτι πλήρης ἀποτυχία εἶναι ἀδύνατος, διότι ὅσον ὀλίγον νερὸν καὶ ἂν συγκεντρώσῃ ἡ τεχνητὴ λίμνη, πάντως θὰ συγκεντρώσῃ ἀρκετόν. Ἐγεννήθη ὅμως καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ ἐρώτημα· ἡ ποσότης αὐτὴ τοῦ ὕδατος συγκρινομένη πρὸς τὴν μεγάλην δαπάνην....

§161Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι διακοπή· εἶναι ἀγόρευσις. Διατί δὲν μὲ ἀφήνετε νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ τὸ ζήτημα, κ. Μπακόπουλε;

§162Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἐξακολουθήσῃ ὁ ῥήτωρ.

§163ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Μπακόπουλος εἶναι εἰσηγητής.

§164Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι εἰσηγητὴς τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους. Ἡμεῖς δὲν τὸν διεκόψαμεν. Οὐδὲ συχνὰ ὁμιλοῦμεν οὐδὲ διακόπτομεν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συνεχίσω τὰς γνώμας μου.

§165Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁρίστε, κ. Ζερβέ.

§166Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἰπὼν ὅτι δὲν ὑπάρχουν σημειωμένα τὰ ρήγματα. Ὑπάρχουν τὰ ρήγματα. Τὰ ρήγματα ἔχουν σημειωθῆ· σχηματίζουσιν ἓν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον τετραγωνικὸν σχῆμα ἐντὸς τῆς μεγάλης λεκάνης, περὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁμιλήσωμεν ἐντὸς ὀλίγου. Ἐμελετήθησαν ἐπακριβῶς καὶ αἱ γνῶμαι αἱ ἐπιστημονικαὶ ὁμόφωνοι εἶναι αὐταὶ τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω καὶ τῶν ὁποίων τὸ πρωτότυπον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς λεκάνης ὡς λεκάνης τεχνητῆς λίμνης εἶναι λελυμένον θετικῶς καὶ ἀναμφισβητήτως. Ἂν ἔχῃ νερόν, δὲν θὰ τὸ ἀφήνῃ νὰ χάνηται. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία (διακοπαί). Διὰ νὰ κρίνωμεν, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τῆς δεούσης σοβαρότητος περὶ τοῦ τόσον σοβαροῦ καὶ σπουδαίου τούτου ζητήματος, πρέπει νὰ εἴμεθα ψύχραιμοι. Ὅπως ἡμεῖς ἐκαθήμεθα ἐκεῖ ὑψηλὰ εἰς τὴν θέσιν μας καὶ ἠκούσαμεν μὲ ὅλην τὴν ψυχραιμίαν ὅλας τὰς ἐντεῦθεν διατυπωθείσας γνώμας χωρὶς νὰ διακόψωμεν οὐδὲ ἅπαξ, καίτοι ἐγνωρίζομεν ὅτι γρονθοκοπεῖται ἀνηλεῶς ἡ ἀλήθεια, τοιουτοτρόπως πρέπει νὰ ἀκούσητε καὶ ὑμεῖς τὴν ἐπιστημονικὴν τοῦ ζητήματος ἀνάλυσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ὅπως περιεμένομεν ἡμεῖς ἄφωνοι καὶ προσεκτικοὶ νὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μας διὰ νὰ εἴπωμεν τὰς ἀπόψεις μας, τοιουτοτρόπως σεῖς δέον νὰ ἀκούσητε καὶ εἶτα νὰ κρίνητε. Θὰ παρακαλέσω θερμότατα τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ μοὶ ἐπιτρέψωσι νὰ συνεχίσω τὰς γνώμας, γνώμας αὐστηρῶς ἐπιστημονικὰς καὶ ἀπὸ περιωπῆς πάντοτε διατυπουμένας. Τὸ ἔδαφος λοιπὸν ἔχει μὲν τὰ τέσσαρα αὐτὰ μικρὰ τεκτονικὰ ρήγματα, ἀλλ’ ἡ ἐπένδυσίς των εἶναι ὡμολογημένη καὶ ἀναμφισβήτητος ἡ αὐστηρὰ καὶ ἀπόλυτος αὐτῶν στεγανότης. Δὲν συμβαίνει δὲ πρώτην φορὰν εἰς ἡμᾶς ἐνταῦθα ὅ,τι συμβαίνει εἰς ὅλα τὰ φράγματα. Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ εὕρητε 150,000 τετραγωνικὰ μέτρα χωρὶς νὰ ὑπάρξῃ πουθενὰ οὐδὲ ἑνὸς μέτρου ῥῆγμα. Ἑπομένως ἡ ἐπένδυσις τοῦ ῥήγματος ἡ στεγανὴ εἶναι ἀναμφισβήτητος καὶ ἐκτὸς πάσης συζητήσεως. Ἔρχεται εἶτα ἓν ἄλλο μέγα ἐρώτημα πρὸ ἡμῶν: Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν εἶναι ἆρά γε ἱκανὴ νὰ κάμῃ ἓν τοιοῦτο φράγμα καὶ ἓν τόσον μέγα ὑδραυλικὸν ἔργον, ἢ μήπως εἶναι μία Ἑταιρεία ἡ ὁποία θὰ μᾶς πάρῃ τὰ χρήματα καὶ θὰ φύγῃ; Εἶναι ἓν μέγα αὐτὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν σχέσεις μὲ τοὺς τραπεζιτικοὺς Οἴκους, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας σοβαρώτατα, διότι θὰ λογοδοτήσωμεν αὔριον ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων μας καὶ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούσωμεν τὰς μεγίστας τῶν κατηγοριῶν καὶ μομφῶν, ἂν δὲν προσέξωμεν. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἴμεθα ὄχι μὲ τέσσαρας ὀφθαλμούς, ἀλλὰ μὲ 104 καὶ μὲ χιλίους δύο ὀφθαλμοὺς διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν ἠκούσατε τίνα ἔργα ἐξετέλεσε μέχρι τοῦδε σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα. Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ἡ ἄλλη Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ, ἡ ὁποία διημφισβήτησε βῆμα πρὸς βῆμα τὴν νίκην καὶ τὴν σύμβασιν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν καὶ οὐδόλως οὐδαμοῦ οὐδέποτε κατηγόρησε τὴν ἀντίπαλόν της ἐπὶ ἀνικανότητι. Ἠκούσαμέν ποτε παρ’ αὐτῆς ὅτι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν εἶναι ἐκτὸς τιμῆς ἢ ἀνίκανος νὰ ἐκτελέσῃ τὸ τοιοῦτον ἔργον; Ὄχι, ἀπολύτως ὄχι. Ἂν ἐρωτήσητε ἐμέ, αἱ ἀντιπροσωπεῖαι τῶν δύο Ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἦλθον καὶ ἀνέπτυξαν ἐνώπιον τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τὰς γνώμας των διὰ τὴν ὕδρευσιν, τίνα ἐντύπωσιν μοὶ ἔκαμαν, θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ὁ μηχανικὸς ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν, ὁ κ. Διαμαντίδης, ὑπῆρξε θαυμάσιος εἰς τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομολογικόν, ὑπῆρξεν ἀνυπέρβλητος εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ οἰκονομολογικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ δὲν μοὶ ἔδειξε τὸν πόθον, τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ τὸ ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Γενηδουνιᾶς. Δὲν μοὶ μετέδωσε τὸν παλμόν, τὴν ἀγάπην, τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν τὸν ἰδιαίτερον, τὸν ὁποῖον μοὶ ἔδωσεν ὁ κ. Γενηδουνιᾶς. Διατί; Διότι ὁ μὲν κ. Γενηδουνιᾶς τὸ ἐπόνεσε τὸ ζήτημα καὶ τὸ πονεῖ τὸ ἔργον καὶ ἂν κυττάξητε θὰ ἴδητε ὅτι ὁμιλεῖ ἐπὶ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ζητήματος, τὸ διονυχίζει τελείως, διότι τὸ ἐπόνεσεν ἡ ψυχή του καὶ ἐνδιαφέρεται ψυχικῶς, ἐνῷ ὁ ἄλλος εἶναι ψύχραιμος, ἐνδιαφέρεται οἰκονομικῶς, ἀλλὰ δὲν τὸ πονεῖ. Καὶ μοὶ ἔρχεται ἀμέσως ἡ ἐρώτησις: Τὸ φράγμα τῆς λίμνης δυνάμεθα νὰ τὸ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν; Ἀναμφισβητήτως βεβαίως. Ἐγὼ ὅμως, ἂν ἐπιτρέπηται νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἀντωνυμίαν αὐτήν, ἡ ὁποία εἶναι τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἐγωϊσμοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ὅμως δὲν ἔχω καμμίαν σχέσιν, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν προκειμένου ἐντὸς ὀλίγου νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας νὰ ἐλάμβανε τὴν παρατήρησίν μου ταύτην ὑπ’ ὄψιν της. Τὸ ζήτημα κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἂν ἡ σύμβασις εἶναι 50,000 δολλάρια ἄνω ἢ κάτω. Βεβαίως καὶ τοῦτο δέον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν· ἀλλὰ τὸ κύριον ζήτημα εἶναι ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τὸ ἔργον ἀσφαλές, ἀπολύτως καλὸν καὶ καθ’ ὅλα ἄμεμπτον καὶ τέλειον. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Διὰ νὰ γίνῃ δὲ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου· ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ Κράτος νὰ προσλάβῃ καὶ τὸν κ. Γενηδουνιᾶν ὡς ἀντιπρόσωπόν του κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου τούτου ἔργου. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ προσκαλέσῃ καὶ ἄλλας ξένας προσωπικότητας ἀγγλικὰς ἢ γαλλικὰς ἢ ἀμερικανικάς, αἱ ὁποῖαι νὰ γνωρίζωσι τὸ ζήτημα τῶν φραγμάτων, ὑδραυλικοὺς οἵτινες νὰ ἐξετέλεσαν ἄλλα παρόμοια φράγματα, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὴν πεῖραν καὶ τὴν πρᾶξιν πλησίον τῆς θεωρίας καὶ τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑποβάλλω μίαν γνώμην.

§167Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἡμεῖς σκεπτόμεθα νὰ πράξωμεν αὐτό. Ἐκτὸς τοῦ μεγάλου κύρους τῆς Ἑταιρείας ἔχομεν σκοπὸν νὰ ζητήσωμεν καὶ προσωπικότητας εἰδικάς, αἱ ὁποῖαι νὰ παρακολουθήσωσι τὰς μελέτας καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου.

§168Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Χαίρω πολύ, διότι αἱ δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τόσον σαφεῖς καὶ ταυτίζονται μὲ τὴν παράκλησιν τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρουσιάσω, διότι, κύριοι τὸ ζήτημα τοῦ φράγματος, τὸ ὁποῖον θὰ λάβω τὴν τιμὴν ἐντὸς ὀλίγου νὰ σᾶς δείξω, εἶναι ζήτημα ἐξαιρετικῆς σημασίας διὰ τὸ ζήτημα τῆς λίμνης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ συγκεντρωθῇ τὸ νερό, ἐνῷ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ ὅλου ἔργου τῆς συγκεντρώσεως καὶ μεταφορᾶς καὶ διανομῆς τῶν ὑδάτων εἶναι ἓν πολλοστημόριον. Τὸ ὅλον ἔργον περιλαμβάνει τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων ἀπὸ τὸν Μαραθῶνα ἕως ἐδῶ, ἀπὸ ἀπόστασιν δηλ. πολλῶν δεκάδων χιλιομέτρων· ἔχει τὴν κατασκευὴν 10 μεγάλων ὑδαταποθηκῶν εἰς τὰ διάφορα μέρη Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἔχει τὸ ζήτημα τῆς καθαρίσεως καὶ ἀποστειρώσεως τῶν πρὸς πόσιν ὑδάτων καὶ ἄλλα πολλὰ σπουδαῖα ἔργα. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον πάντων κατ’ ἐμὲ εἶναι ὅτι ἄνευ φράγματος δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ λίμνη καὶ ἄνευ λίμνης δὲν δύναται νὰ συγκεντρωθῇ ὕδωρ καὶ ἄνευ ὕδατος δὲν ὑπάρχει τίποτε. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ φράγματος καὶ διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο τέλειον καὶ ἄμεμπτον καὶ ἀπολύτως ἀσφαλὲς δέον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τὴν Ἑλληνικήν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀπαρτίζωσι δεδοκιμασμέναι προσωπικότητες, διὰ νὰ κατασκευασθῇ τοιουτοτρόπως τὸ φράγμα ἀμέμπτως καὶ τελείως. Καὶ οὐδεὶς μὲν τῶν ἀντιπάλων καὶ ἀντιφρονούντων πρὸς τὴν ὕδρευσιν ἐπαρουσιάσθη εἰς ὑμᾶς νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἀνίκανος, δῆθεν ἀπὸ μηχανικῆς καὶ ὑδραυλικῆς ἀπόψεως, οὐδεὶς μᾶς εἶπεν ὅτι τάχα δὲν ἔχει χρήματα, οὔτε πεῖραν, οὐδεὶς ἀπολύτως ἐπαρουσιάσθη καὶ ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ ἐγένετο καὶ καλὴ καὶ ἐπιτυχὴς καὶ τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι καλά. Ἀλλὰ δέον καὶ ἡμεῖς νὰ ἐπιστατήσωμεν δεόντως εἰς τὸ ἔργον καὶ νὰ παρακολουθήσωμεν μετὰ προσοχῆς καὶ διὰ κύρους διεθνοῦς προσωπικοτήτων τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Ἔρχεται νῦν τὸ ἐρώτημα: Ὁ ὑδρομετρικὸς συντελεστὴς τοῦ Μαραθῶνος μήπως δὲν εἶναι μέγας, μήπως δὲν εἶναι ἀρκετὸς καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἔχωμεν νερόν; Εἶναι ἓν μέγα ἐρώτημα, ἀλλὰ καὶ ἓν μέγα ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἴσως δὲν ἔχουσι καταγίνει καὶ μελετήσει τὸ ζήτημα τοῦτο κάμνει ἐντύπωσιν ἰδιαιτέραν. Καὶ λέγουσιν οἱ ἀγνοοῦντες τὸ ζήτημα: «καλά, θὰ ἐξοδεύσωμεν 15,000,000 δολλάρια, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν νερόν, ἀφοῦ δὲν βρέχει ἀρκετὸν ὕδωρ ἐκεῖ εἰς τὸν Μαραθῶνα. Ἑπομένως διατί νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν μὲ τόσα οἰκονομικὰ βάρη, ἀφοῦ δὲν θὰ ἔχωμεν νερόν;» Εἶναι ἡ ἀντίρρησις αὕτη ἀληθὴς διατυπωθεῖσα ὡς διετυπώθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Κύριοι, ἀφότου ἐσχηματίσθη τὸ Κράτος καὶ ἐκτίσθη τὸ Ἀστεροσκοπεῖον ἦτο ἐνταῦθα διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου μία ἐξαιρετικὴ προσωπικότης, ὁ μακαρίτης Ι. Σμίθ, ὁ ὁποῖος κατεγίνετο εἰς ἐπιστημονικὰς ἐρεύνας μὲ ἕνα αὐτόχρημα ἔνθεον ζῆλον. Ὁ μακαρίτης Σμὶθ μετεωρολογικὰς παρατηρήσεις ἔκαμε καὶ πολλὰς καὶ ἀκριβεῖς καὶ σοβαράς. Πρέπει δὲ νὰ γνωρίζωμεν ὅτι οἱ Γερμανοὶ δύνανται νὰ ἔχωσι πολλὰ ἐλαττώματα ὅπως καὶ ἡμεῖς καὶ κάθε λαὸς ἔχει, ἀλλ’ ἔχουσι καὶ πολλὰ προτερήματα. Δύνανται ἐπὶ ἑνὸς καὶ μόνον ζητήματος νὰ διαθέσωσιν ἀρκετὸν χρόνον, ὁλόκληρόν των τὴν ζωὴν ἐνίοτε, διὰ νὰ ἀνακαλύψωσιν ἢ νὰ συμπληρώωσί τι. Τὸν μακαρίτην Σμὶθ τὸν ἀντικατέστησεν ὁ κ. Αἰγινήτης καὶ τὰ ἔργα τοῦ κ. Αἰγινήτου περὶ μετεωρολογικῆς καταστάσεως εἶναι ἀπὸ τὰ κλασσικώτερα ἔργα. Τί ἀπεδείχθη; Ποῖον εἶναι τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ἐτησίως πίπτοντος ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς Ἀττικῆς ὕδατος; Ἡ Ἀττικὴ εἶναι συνήθως Ἑλληνικὴ ἐπαρχία ἢ μήπως εὑρίσκεται ὑπὸ γεωγραφικὰς συνθήκας ἐξαιρετικὰς καὶ ἑπομένως δυνατὸν νὰ ἔχῃ καὶ κατακλυσμιαίας βροχάς; Ἐπιστημονικῶς εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι σχηματίζεται μία ζώνη βροχῆς, τῆς ὁποίας ἡ κεφαλή, τὸ πρῶτον μέρος ἄρχεται ἀπὸ τὸ Ἀδριατικὸν Πέλαγος, καλύπτει τὴν Κέρκυραν, διασχίζει τὴν Ἑλλάδα καὶ καταλήγει εἰς τὴν Πάρον καὶ Νάξον. Αὐτὴ ἡ βροχικὴ ζώνη εἶναι ἡ ὑδρολογικὴ ζώνη τῆς Ἀττικῆς. Ἂν μελετήσωμεν τὰς ὀμβρομετρικὰς παρατηρήσεις τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Ἀττικῆς, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ ἐτήσιον ὕψος τῶν τελευταίων 13 ἐτῶν εἶναι 771,5 χιλιοστὰ μ. Τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ὕψους τῆς βροχῆς εἶναι 914,4 χιλιοστὰ μ. Τὸ κατώτατον ὅριον τοῦ ὕψους τῆς βροχῆς κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἦτο 608,3 χιλιοστὰ μ. Ἡ ἐκροὴ κατὰ μέσον ὅρον 0,43 ἑκατοστὰ μ. Ἡ μέση ἐτησία ἐξάτμισις ἐξαγομένη ἐκ παρατηρήσεων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι 1216,80 χιλιοστά. Ὁ ὑδρομετρικὸς συντελεστής εἶναι 0,43 ἑκατοστά. Κατὰ δὲ τὸ ἐλάχιστον 0,20 ἑκατοστά. Ἂν λάβωμεν κατὰ μέσον ὅρον εἰς Τατόϊον τὸν ὑδρομετρικὸν συντελεστὴν 0,43, μήπως λαμβάνομεν ὑπερβολικῶς ὑπερβολικὸν ὀμβρομετρικὸν συντελεστήν; Ὄχι. Διατί; Διότι ἔχομεν παραπλεύρως καὶ ἄλλας ὀμβρομετρικὰς παρατηρήσεις, ὅπως εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὅπου ἐγένοντο τοιαῦται μετὰ περισσοτέρας ἐπιμελείας, μὲ ἀνώτερα καὶ τελειότερα ὄργανα αὐτόματα ὀμβρομετρικά, ἅτινα καὶ μᾶς λέγουσιν ὅτι ὁ συντελεστής διὰ τῶν ὀμβρομετρικῶν παρατηρήσεων τῆς Θεσσαλίας εἶναι 0,25 μέχρις 0,28 ἑκατοστῶν τοῦ μ., ἐνῷ ἡ θέσις ἡ ἰδική μας ἀπὸ ὀμβρομετρικῆς ἀπόψεως εἶναι ἀπείρως πλεονεκτική. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι ὅτι διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὁ κ. Γενηδουνιᾶς, ὅτι θὰ εἶναι ποσὸν ὡς ἐλαχίστης ἀποδόσεως τὰ 720 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, εἶναι δυνατὸν καὶ οὐχὶ δύσκολον. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· διατί ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν δὲν τὸ ὑπεσχέθη τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ δὲν τὸ ἀνέλαβεν αὕτη ἐπισήμως; Διότι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν, ὅταν ἦλθε καὶ ἀνέλαβε τὸ ἔργον, δὲν εἶχε μελετήσει ἀκριβῶς καὶ ἐπισταμένως τὸ ζήτημα. Τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἔδιδε πληροφορίας δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ἦτο ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον. Ἦτο ὁ κ. Γενηδουνιᾶς, ὅστις αὐτονοήτως ἐνδιεφέρετο περισσότερον διὰ τὸν ἑαυτόν του καὶ τὸ ἴδιον συμφέρον του ἢ διὰ τοὺς ἄλλους καὶ δὴ τοὺς ἀντιπάλους του. Δι’ αὐτὸ καὶ ὁ ὑδρομετρικὸς συντελεστὴς πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν, προκειμένου νὰ σχηματίσωμεν γνώμην ἂν θὰ συλλέγηται ὕδωρ ἐν τῇ λίμνῃ καὶ ἂν θὰ ἔχωμεν ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας. Διότι ἡ ἔκτασις τῆς λεκάνης τῆς τροφοδοτήσεως ὕδατος μόνον τοῦ χειμάρρου Χαράδρου εἶναι 124 τετραγ. χιλιόμ., τοῦ δὲ χειμάρρου Βρανᾶ εἶναι 27 τετρ. χιλ. Ἡ λεκάνη τροφοδοτήσεως τῆς λίμνης δύναται νὰ προσφέρῃ 41,433,000 κυβ. μ. ὕδατος, ἡ δὲ περιεκτικότης τῆς λίμνης εἶναι 39,611,000 κυβ. μέτρα. Ἡ ἐπιφάνεια τῆς λίμνης εἰς τὸ ὑψόμετρον 225 μ. ὑπὲρ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης θὰ ἔχῃ ἔκτασιν 2,5 τετραγ. χιλιόμ. Σᾶς δίδω τὰς ἀκριβεῖς ταύτας πληροφορίας, διότι νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ξένη τις προσωπικότης ἢ οἱαδήποτε ἄλλη ἐνταῦθα ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν καὶ ἀσάφειαν περὶ τῆς λεκάνης τῆς τροφοδοτήσεως καὶ τῆς τεχνητῆς λίμνης. Καὶ ἔρχεται ἤδη τὸ ζήτημα τοῦ φράγματος. Μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ὅτι τὸ φράγμα θὰ πέσῃ.

§169Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ πέσῃ.

§170Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐνδεχόμενον ἐπίσης εἶναι νὰ πέσῃ ἀερόλιθος καὶ νὰ καταστρέψῃ τὴν Ἑλλάδα! Ἐνδεχόμενον εἶναι καὶ τοῦτο βεβαίως!

§171Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς φέρετε ἀερολίθους.

§172Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν νομίζω. Καθὼς βλέπετε κρατῶ τὴν ράβδον τῆς ἐπιστήμης· κτυπῶ τὸ ἔδαφος, τὸ βλέπω στερεὸν καὶ προχωρῶ. Ἂν νομίζητε ὅτι εἶναι τὸ ἔδαφος ὀλισθηρόν, νὰ μοὶ τὸ εἴπητε. Λοιπόν, κύριοι, ἔρχεται τὸ ζήτημα τοῦ φράγματος. Ἐθεωρήθη ὅτι τὸ φράγμα θὰ καταπέσῃ. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ἐξ Ἠπείρου: Γνωρίζει ποῖος θὰ εἶναι ὁ πυθμήν, ἡ βάσις δηλ. τοῦ φράγματος, τὸ πάχος αὐτοῦ; Γνωρίζετε, κ. συνάδελφε, πόσον πάχος θὰ ἔχῃ; Ἐρωτῶ.

§173Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προέχει προκειμένου περὶ φράγματος εἶναι ἡ γεωλογικὴ σύστασις τοῦ ἐδάφους· ὅσον δὲ ὑψηλότερον εἶναι τὸ φράγμα ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι ἐπικινδυνωδέστερον. Εἶναι ἡ γεωλογικὴ σύστασις τοῦ ἐδάφους, ἥτις ἐδῶ εἶναι ἀργιλώδης καὶ τὸ φράγμα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ, μετὰ πάροδον δὲ ἐτῶν τινων καὶ δὴ μετὰ δεκαετίαν....

§174Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι μὲν καλὸς δικηγόρος, ἀλλὰ δὲν ἀπήντησεν εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον τῷ ἐθέσαμεν.

§175Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ τὸ βάθος, ὅταν τὸ ἔδαφος δὲν εἶναι στερεόν;

§176Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἀμφισβητεῖτε τὴν στερεότητα τοῦ ἐδάφους. Εἴπετε ὅτι ὑπάρχουν ρήγματα.

§177Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἂν ἡ γεωλογικὴ σύστασις τοῦ ἐδάφους....

§178Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δυνατὸν νὰ εἶναι δικολαβισμοὶ αὐτοί, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιστημονικὴ συζήτησις.

§179Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητοῦντες νὰ εἶσθε μετριοπαθεῖς ὅπως συζητῶ καὶ ἐγὼ μετριοπαθῶς. Δὲν σᾶς ὠφελεῖ καθόλου ἡ ἔλλειψις τῆς μετριοπαθείας.

§180Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἐτέθη μέχρι τοῦδε ζήτημα ἐδάφους, δὲν κατηγγέλθη ὅτι τὸ ἔδαφος θὰ ὑποχωρήσῃ· ἐτέθη μόνον ὅτι εἰς τὸ ἔδαφος ὑπάρχουν ρήγματα.

§181Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἶναι ἀντεπιστημονικὸν νὰ λέγῃ τις ὅτι τὸ ἀργιλῶδες ἔδαφος δὲν εἶναι στερεόν.

§182Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἄργιλος εἶναι πηλός.

§183Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, ἡ λίμνη τὴν ὁποίαν θὰ ἐπιδείξωμεν ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἔχῃ ἔκτασιν 2,500 τετραγ. μ. Ἡ χωρητικότης της θὰ εἶναι 40 ἑκατομ. κυβ. μ. Τὸ μῆκος τοῦ φράγματος, ὁ τοῖχος ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ διὰ νὰ συνδέσῃ τὰ δύα ἄκρα καὶ νὰ σχηματίσῃ τὴν τεχνητὴν λίμνην, θὰ ἔχῃ 250 μ. μῆκος. Πόσον θὰ εἶναι τὸ ὕψος; 53–55 μ., ἀλλ’ ἡ βάσις τοῦ φράγματος, τὸ πάχος αὐτοῦ εἰς τὰ θεμέλια, θὰ ἔχῃ 53 μέτρα διάμετρον. Τὸ δὲ πάχος εἰς τὸ ὕψος τοῦ φράγματος, εἰς τὸ ἀνώτερον δηλονότι μέρος αὐτοῦ, θὰ εἶναι τέσσαρα μέτρα. Καὶ ἐρωτᾶται: Θὰ καταπέσῃ ἓν τοιοῦτον φράγμα; Διὰ νὰ καταπέσῃ αὐτὸ τὸ φράγμα πρέπει ἡ συνισταμένη τῆς πιέσεως τοῦ ὕδατος τῶν 40 ἑκατομ. κυβ. μ. ἐπὶ τῆς παρειᾶς τοῦ φράγματος αὐτοῦ νὰ εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα τῆς ἀντοχῆς τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ φράγμα ὡς φράγμα καὶ ἀντίρροπος δύναμις τῆς πιέσεως τοῦ ὕδατος εἶναι τὸ βάρος τοῦ φράγματος καὶ ἡ ἀντοχὴ αὐτοῦ, ἡ ὁποία ἀντοχὴ δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ποτὲ τὸ τρίτον μέσον τοῦ φράγματος, καθὼς λέγουσιν οἱ μηχανικοί. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ σᾶς δείξω τὸ φράγμα. (Ἐκτυλίσσει ὁ ῥήτωρ δύο σχέδια). Μὴ παραξενεύεσθε, κύριοι, διότι θὰ σᾶς ἐπιδείξω τὰς εἰκόνας πρὸς διαφώτισιν τοῦ ζητήματος, διότι ἐγὼ δὲν εἶμαι μηχανικός. Ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ ὅλον ζήτημα καὶ νὰ σᾶς παράσχω γενικῶς μίαν ἰδέαν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ. (Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ ῥήτωρ δεικνύει τὰ διάφορα σημεῖα ἐπὶ τοῦ σχεδίου). Ἰδού, κύριοι, τὸ φράγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ 55 μέτρα ὕψος, 250 μέτρα μῆκος καὶ ὕψος ὑπὲρ τὴν στάθμην τῆς λίμνης 55 μέτρα. Διὰ νὰ καταπέσῃ αὐτὸ τὸ φράγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ 53 μέτρα κάτω διάμετρον πάχους...

§184ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Βάσιν;

§185Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Βάσιν καὶ θεμέλια, πρέπει τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι 40 ἑκατομ. κυβ. μ., ὅταν θὰ εἶναι μέχρι στεφάνης πεπληρωμένη ἡ λίμνη, νὰ ἔχῃ πίεσιν πολλῷ μεγαλυτέραν. Καὶ ἡ πίεσις τοῦ ὕδατος ἐπὶ τῶν παρειῶν τοῦ φράγματος εἶναι πολλῷ μικροτέρα, ὁ δὲ συντελεστής ἀσφαλείας τοῦ φράγματος εἶναι 5 ἕως 10 φορὰς μεγαλύτερος τῆς πιέσεως τοῦ ὕδατος, οὕτως ὥστε τὸ φράγμα νὰ δύναται νὰ κλείῃ ἑρμητικῶς καὶ ἀσφαλῶς τὸ ὕδωρ, ἡ συνισταμένη τῆς πιέσεως τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι πολλῷ μικροτέρα τῆς ἀντοχῆς τοῦ φράγματος. Ἐδῶ ἔχομεν τὴν λίμνην (δεικνύει τὸ σχέδιον τῆς λίμνης ὁ ῥήτωρ). Ἰδοὺ ἡ λίμνη.

§186Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τοιχοποιία.

§187Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τοιχοποιία βέβαια. Εἶναι ἁπλούστατον πρᾶγμα.

§188Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀλλοίμονον ἂν ἡ μηχανικὴ ἐπιστήμη δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ κάμῃ αὐτό, ἀφοῦ μάλιστα λέγει ἡ ἐπιστήμη ὅτι δύναται νὰ ἑνώσῃ τοὺς Παρισίους μὲ τὸ Λονδῖνον. Εἶναι ἀστεῖον νὰ φανταζώμεθα ὅτι ἀδυνατεῖ ἡ ἐπιστήμη νὰ κάμῃ ἓν τοιοῦτον ἔργον.

§189Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μετὰ τόσης τέχνης ἡ ἀνωτάτη ἐπιστήμη ἔχει κάμει τόσας προφυλάξεις καὶ ἔχει μελετήσει τόσον ἐπακριβῶς τὸ ζήτημα ὥστε καὶ σταγόνες τινὲς ἂν τυχὸν διὰ λόγους οἱουσδήποτε κατορθώσωσι νὰ διολισθήσωσιν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τοῦ φράγματος, αὗται δὲν δύνανται πέρα ἐλαχίστων ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου νὰ διαρρεύσωσι καὶ ἀμέσως συλλέγονται καὶ διοχετεύονται εἰς τὴν λίμνην καὶ οὕτω τὸ τοίχωμα τοῦ φράγματος παραμένει ξηρὸν καὶ στεγνόν, ἀποτελοῦν ἓν παμμέγιστον ἀδιαπέραστον ὄγκον καὶ οἱονεὶ ἕνα κολοσσιαῖον λίθον. Ἐδῶ ἔχομεν τὴν λίμνην τοῦ Μαραθῶνος. Ἐδῶ εἶναι τὸ ἓν σχέδιον· καθὼς βλέπετε, περιβάλλει τὸ Πεντελικὸν καὶ σχηματίζει τὴν γωνίαν αὐτήν. Εἶναι μᾶλλον ἀπομεμακρυσμένη, ἔχει πολλῷ μεγαλυτέραν ἔκτασιν τοῦ ὑδραγωγείου ἕνεκα τῆς κινήσεως αὐτῆς, ἐνῷ τὸ κατ’ εὐθεῖαν σύστημα εἶναι μὲν συντομώτερον, ἀλλὰ διὰ λόγους σπουδαιοτάτους τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἀπέρριψε τοῦτο, διότι εἰς τὸ σχέδιον τοῦτο τὸ τεῖχος εἶναι κολοσσιαῖον, εἶναι πολλῶν χιλιομέτρων καὶ ἑπομένως, ἂν δι’ οἱονδήποτε λόγον ὑποστῇ τοῦτο καθίζησιν καὶ ἔμφραξιν καὶ διακοπήν, ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἐπὶ μακρὸν χρόνον θὰ στερῆται ὕδατος. Ἐνῷ διὰ τοῦ ἄλλου τρόπου, ἂν τυχὸν συμβῇ τοιοῦτόν τι, ἡ ἀνεύρεσις καὶ διόρθωσις τῆς βλάβης θὰ εἶναι εὔκολος καὶ ταχεῖα. Ἀντίρροπος πίεσις τῆς πιέσεως τοῦ ὕδατος εἶναι τὸ βάρος τοῦ φράγματος καὶ ὁ συντελεστὴς ἀμφοτέρων δὲν εἶναι ἴσος πρὸς ἴσον, ἀλλ’ ἡ ἀντοχὴ καὶ τὸ βάρος τοῦ φράγματος εἶναι 5–6–10 φορὰς ἀνώτερα τῆς πιέσεως τῶν 40 ἑκατομμυρίων κυβ. μέτρων. Καὶ ἤδη, κύριοι, ἂς ὑποθέσωμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι τὸ νερὸν τὸ ὁποῖον θὰ συλλέξωμεν εἰς τὴν τεχνητὴν λίμνην τοῦ Μαραθῶνος δὲν εἶναι ἀρκετόν. Ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι ἀρκετὸν ἔχομεν παραπλεύρως τὸν χείμαρρον Χάραδρον, ἀφ’ ὅπου ἀναμένομεν ἓν μέγα ποσὸν ὕδατος. Ἔχομεν, λέγω, τὸν χείμαρρον τῆς Σταμάτας, ἔχομεν τὸν Κηφισὸν καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει προχωρήσητε ὀλίγον ὄπισθεν τοῦ Κιθαιρῶνος θὰ ἴδητε σειρὰς πηγῶν, ὅπως εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου μὲ 28 λίτρα ὕδατος κατὰ δευτερόλεπτον, ἡ πηγὴ Μίζι, ἡ πηγὴ τῆς Ἑρκύνης μὲ 1500 λίτρα κατὰ δευτερόλεπτον, ὁ Μέλας ποταμός, τὸ Κομμένο Γεφῦρι, αἱ πηγαὶ τῆς Δαυλείας, τοῦ Διδίου, τοῦ Κηφισοῦ κλπ. Ἑπομένως νερὸν ἀπὸ τῆς πλευρᾶς αὐτῆς καὶ ἄνωθεν θὰ εὑρίσκηται καὶ πολὺ καὶ ἄριστον καὶ εἰς μικρὰν σχετικῶς ἀπόστασιν. Καὶ μᾶς εἶπεν ἐπίσης ὁ αὐτὸς ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐξ Ἠπείρου· «μὲ τὰ νερὰ ποὺ θὰ φέρητε θὰ πάθῃ ὁ κόσμος τῶν Ἀθηνῶν, διότι θὰ εἶναι ἐλαττωματικὰ καὶ ἑπομένως θὰ εἶσθε οἱ καταστροφεῖς τῶν συμπολιτῶν σας», μᾶς εἶπεν.

§190Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνδεχόμενον, εἶπον.

§191Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ λοιπὸν λέγω ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅτι διὰ λόγους ὡρισμένους ἐλάβετε σεῖς ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος κύριος μίαν φιάλην γεμάτην ἀπὸ βακτηρίδια τυφοειδοῦς πυρετοῦ καὶ τὴν φιάλην σας αὐτὴν ἐκενώσατε μέσα εἰς τὴν λίμνην τοῦ Μαραθῶνος πλήρη καὶ ἐν λειτουργίᾳ εὑρισκομένην. Λέγω ὅτι ὡρισμένα κακοποιὰ πρόσωπα διὰ νὰ καταστρέψουν τοὺς Ἀθηναίους ἔλαβον μίαν νύκτα μίαν πανώλη, μίαν καλλιέργειαν ἰατρικὴν βακτηριδίων ἐντὸς ζωμοῦ καὶ τὴν ἔρριψαν εἰς τὴν λίμνην τοῦ Μαραθῶνος καὶ ἑπομένως μετὰ πάροδον ὀλίγων ὡρῶν τὸ ὕδωρ αὐτὸ θὰ μεταφερθῇ εἰς τὰς Ἀθήνας, θὰ τὸ πίουν οἱ Ἀθηναῖοι καὶ ἐντὸς ἡμερῶν τινων θὰ ἀρχίσῃ μία ἀπαισία ἐπιδημία εἰς τὰς Ἀθήνας. Εἶναι τοῦτο δυνατόν, κύριοι; Ἐρωτῶ· εἶναι τοῦτο δυνατόν; Ὄχι, κύριοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο. Μόνον εἷς δικηγόρος ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ καὶ νὰ κάμῃ μίαν τοιαύτην γκάφαν.

§192Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ἀφοῦ εἶσθε ἰατρός, πρέπει νὰ εἶσθε πολὺ θαρραλέος διὰ νὰ λέγητε αὐτά.

§193Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ λέγω· ἐὰν ριφθῶσι τὰ βακτηρίδια τοῦ τύφου εἰς τὴν λίμνην, θὰ πάθουν οἱ Ἀθηναῖοι τῦφον; Ὄχι, κύριοι, δὲν θὰ πάθουν οἱ Ἀθηναῖοι τῦφον, διότι τὸ μικρόβιον δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ζήσῃ κάτω τῶν 10–14 μέτρων ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς λίμνης.

§194Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ζῇ μὲ ἠλαττωμένην ἀντοχήν.

§195Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι μόνον θὰ καταστραφῇ, ἀλλὰ καὶ θὰ εἶναι τελείως ἄνοσον καὶ ἀβλαβές.

§196Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ὑπάρχει ὁ σπόρος.

§197Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ὕδωρ πρὶν ἢ διανεμηθῇ θὰ ὑποστῇ τὴν ἀναγκαιοῦσαν στείρωσιν, κ. συνάδελφε. Ὁ κ. συνάδελφος ὅταν ἐσπούδαζεν, ἐγὼ ἐδίδασκον εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ὡς ὑφηγητής, τὰ δὲ ἔτη τὰ ὁποῖα διῆλθον ἔκτοτε δὲν τὰ διῆλθον εἰς τὰ «καμπαρὲ» καὶ εἰς τὰ διάφορα «ντάνσιγκ» καὶ γνωρίζω πολὺ καλὰ τὴν ἐπιστήμην μου. Ἂν εἶμαι ὀλίγον εὐαίσθητος, εἶμαι εὐαίσθητος χάριν τῆς Δωδεκανήσου καὶ τῶν ἀγώνων αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν εἶμαι τόσον κουτὸς ὅσον ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνομαι. Λοιπὸν συμπέρασμα εἶναι ὅτι τὸ ὕδωρ δὲν θὰ εἶναι ὕδωρ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἐπικίνδυνον. Διατί; Εἶπα πρὸ ὀλίγου ὅτι τὸ ὕδωρ κάτω τῶν 15 μέτρων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ μικρόβια τὰ ὁποῖα νὰ εἶναι παθογόνα· μοῦ τὸ διημφισβήτησεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἐκ Καλαμῶν, νομίζω. Πρὶν ἢ παρουσιασθῶμεν ὅμως, κύριοι, ἐνταῦθα, ἐνομίσαμεν ὅτι εἴχομεν ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μας, ἀπέναντι τῆς Πατρίδος μας, ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων μας, ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους ἡμῶν νὰ μελετήσωμεν ἐπιστημονικῶς τὸ ζήτημα, νὰ ἐρωτήσωμεν τὴν γνώμην τῶν εἰδικῶν μικροβιολόγων, ἐρωτηθέντων πρὸ πολλοῦ διὰ τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης τοῦ Μαραθῶνος, τῶν ὁποίων μικροβιολόγων εἰδικῶς ἐζητήσαμεν τὴν γνώμην. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὴν ἀναγνώσω καὶ θὰ τὴν ἀναγνώσω διὰ νὰ ἀποδειχθῇ κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὅτι τὸ ὕδωρ τῆς λίμνης θὰ εἶναι ὕδωρ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἶναι οὐδαμῶς οὐδὲ ἐπ’ ἐλάχιστον κινδυνῶδες, θὰ εἶναι ὕδωρ ὅπως ὅλα τὰ ὕδατα τὰ πηγαῖα τὰ ἐξερχόμενα ἀπὸ κορυφὰς χιονοσκεπῶν ὀρέων καὶ ἑπομένως δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μολυνθῇ ποσῶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν μολυνθῇ, θὰ εἶναι δυνατὸν διερχόμενον νὰ εἶναι ἀπεστειρωμένον. Διὰ νὰ πεισθῆτε κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, διότι ἐκτελοῦντες αὐτὸ θὰ ἐγείρωμεν ἕνα σταθμὸν ἐξαιρετικὸν διὰ τὴν ἐξέλιξιν τῶν Ἀθηνῶν καθ’ ὃν χρόνον ἔχομεν ἐνταῦθα τόσον θόρυβον καὶ τόσους λόγους, τόσας διαθέσεις καὶ τόσας ἀντιδράσεις, διὰ νὰ πεισθῆτε ἀκραδάντως, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τί λέγουν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου οἱ εἰδικοὶ μικροβιολόγοι. Ὑπεβλήθησαν αὐτοῖς τὰ ἑξῆς ἐρωτήματα; Τὰ ὕδατα τῶν βαθέων λιμνῶν αὐτοαποστειροῦνται; Ἐν περιπτώσει δὲ μολύνσεως τοῦ ὕδατος τῆς λίμνης διὰ μικροβίων λοιμωδῶν νόσων, εἶναι ἐπαρκὴς ὁ καθαρισμὸς τοῦ ὕδατος διὰ τῶν νῦν ἐν χρήσει μέσων; Καὶ εἰς τὰ δύο τόσον ἐνδιαφέροντα ἡμᾶς ἐνταῦθα ἐρωτήματα ταῦτα ἀπαντῶσιν οἱ εἰδικοὶ μικροβιολόγοι: «Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον θέμα πάντες οἱ εἰδικοὶ ἐν Εὐρώπῃ ἀσχοληθέντες ἐπὶ τῆς ὑδρεύσεως πόλεων δι’ ὕδατος τεχνητῶν λιμνῶν ἀποφαίνονται κατηγορηματικῶς ὅτι εἰς τὰς βαθείας λίμνας τελεῖται ἡ αὐτοκάθαρσις τοῦ ὕδατος διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν ἐν αὐτῇ εἰσδυσάντων μικροβίων. Καὶ ἂν δὲ τυχὸν εἰσδύσωσι μικρόβια τυφοειδοῦς πυρετοῦ διὰ τῶν εἰσρεόντων ὑδάτων, ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐπιζήσωσι κάτω τῶν 14 μέτρων ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας, ὡς τοῦτο πειραματικῶς ἔχει βεβαιωθῆ, καὶ συνεπῶς τὸ ἐξερχόμενον ἐκ τῆς λίμνης ὕδωρ εἶναι ἀκίνδυνον, καθόσον μάλιστα ἡ ὑδροληψία γίνεται εἰς βάθος 20–25 μέτρων ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην στάθμην. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον θέμα, καίτοι, ὡς εἴπομεν, τελεῖται ἡ αὐτοκάθαρσις τοῦ ὕδατος, ὥστε τὸ ἐξερχόμενον ὕδωρ μόλις νὰ περιέχῃ 100 μὴ παθογόνα μικρόβια ἀνὰ κυβικὸν ἑκατοστόμετρον, ἤτοι ἀριθμὸν ἀβλαβῆ, οὐχ ἧττον διὰ πᾶν τὸ ἀπρόοπτον συνιστᾶται ἡ κατὰ τὴν διαδρομὴν τοῦ ὑδραγωγείου κατασκευὴ δεξαμενῆς πρὸς βραδεῖαν φυσικὴν διάλυσιν διὰ χαλίκων καὶ ἄμμου, ὡς καὶ ἡ μετέπειτα ἀποστείρωσις τούτου διὰ παραγωγῆς ὀξυγόνου διὰ φυσικῶν μέσων (ὄζου).... κλπ. Οἱ εἰσηγηταὶ Π. Παμπούκης, Δ. Σωτηριάδης Μικροβιολόγοι». Οἱ εἰδικοὶ λοιπὸν οἱ ἐν Εὐρώπῃ ἀσχοληθέντες καὶ ἐνταῦθα ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν εἰδικῶς περὶ τὴν μικροβιολογίαν ἀσχολούμενοι διαβεβαιοῦν ἡμᾶς ἐπισήμως καὶ ἐγγράφως ὅτι τὰ παθογόνα μικρόβια δὲν δύνανται νὰ ἐπιζήσωσι κάτω τῶν 14 μέτρων ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ὕδατος, κάτω ἀπὸ τὴν ἀνωτάτην στάθμην τῆς λίμνης. Δηλαδὴ τὸ μέρος τῆς λίμνης ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ παροχετεύηται εἰς τὴν πόλιν τὸ ὕδωρ θὰ εὑρίσκηται εἰς βάθος τοὐλάχιστον 15 μέτρων ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς λίμνης καὶ ἑπομένως τὸ ἐκεῖθεν διοχετευόμενον εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ ὕδωρ θὰ εἶναι αὐτοαπεστειρωμένον καὶ ἀπολύτως ἀβλαβές.

§198Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλεῖτε πολὺ δικαίως περὶ τῆς αὐτομάτου ἀποστειρώσεως τοῦ ὕδατος. Θὰ παρεκάλουν νὰ εἴχομεν μίαν ἐξήγησιν εἴτε ἀπὸ ὑμᾶς εἴτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν: Εἰς τὸ σύμπλεγμα αὐτὸ τῶν ἔργων ὑδρεύσεως δὲν περιλαμβάνονται εἰδικὰ μηχανήματα ἀποστειρωτήρια; διότι, καθ’ ὅσον γνωρίζω, ὑπάρχουν.

§199Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον μέρος. Δηλαδὴ τὸ ὕδωρ θὰ εἶναι αὐτοαπεστειρωμένον. Ἀλλὰ παραπλεύρως τούτου τὰ ἔργα τὰ γενησόμενα παρουσιάζουν καὶ δύο ὑδαταποθήκας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ ἀποστειρώνουν τὸ ὕδωρ τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκηται εἰς τὰ πρόθυρα τῶν Ἀθηνῶν. Τουτέστι διὰ τῶν προβλεπομένων ἔργων εἰς τὰ Τουρκοβούνια θὰ ὑπάρχωσι δύο μεγάλαι δεξαμεναὶ ὅπου θὰ ἀποστειροῦται τὸ ὕδωρ ἐρχόμενον ἐκ τῆς λίμνης. Τὸ ὕδωρ, κύριοι, ἐρχόμενον ἐκ τοῦ Μαραθῶνος, θὰ εἶναι ἀπολύτως πόσιμον καὶ ἀπολύτως ἀκίνδυνον. Ἀλλὰ πρὸς πληρεστέραν ἀσφάλειαν καὶ διὰ νὰ εἶναι εἰς ἀπόλυτον βαθμὸν ἀκίνδυνον θὰ ὑφίσταται εἰς τὰς δύο ταύτας εἰδικὰς δεξαμενὰς τὴν ἐπήρειαν τοῦ ὄζοντος, τὸ ὁποῖον σχηματιζόμενον ἐκ τῆς πτώσεως αὐτοῦ τούτου τοῦ ὕδατος θὰ ἀποστειρώνῃ τοῦτο χωρὶς νὰ ἀλλοιώνῃ ποσῶς τὴν ὀσμὴν τοῦ ὕδατος. Ἂν σήμερον ἔχομεν τόσους θανάτους συνεπείᾳ τύφου ἕνεκα τῆς πλημμελοῦς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι διὰ τῆς νέας ὑδρεύσεως θὰ εὐεργετήσητε τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν Μινώταυρον τοῦ τυφοειδοῦς πυρετοῦ θυσιάζουν κατ’ ἔτος τόσας χιλιάδας σφριγηλῶν ὑπάρξεων. Θὰ εἴμεθα οἱ σωτῆρες αὐτῶν, διότι τὸ ὕδωρ αὐτὸ θὰ ἔρχηται τελείως ἀπεστειρωμένον, τελείως ἀκίνδυνον καὶ ἀβλαβές. Ἔρχομαι πρὸς τὸ τέλος. Ἑπομένως ὕδωρ θὰ ἔχωμεν πόσιμον καὶ θαυμάσιον καὶ ἡ μεταφορὰ αὐτοῦ θὰ εἶναι ἀσφαλής. Πῶς θὰ γίνηται τώρα ἡ διανομὴ τούτου; Προϋπελογίσθησαν 10 δεξαμεναί, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι κατὰ τοιοῦτον τρόπον κατεσκευασμέναι ὥστε θὰ εἶναι δυνατὸν ἡ ὅλη ἐπιφάνεια Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ διαιρεθῇ εἰς 4–5 ζώνας καὶ ἀναλόγως τῆς θέσεως ἑκάστης συνοικίας καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων αὐτῆς θὰ εἶναι καὶ τὸ μέγεθος τῆς δεξαμενῆς της· διότι ἐμελετήθησαν ἐπακριβῶς ὅλαι αἱ συνοικίαι Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ περιχώρων ὑπὸ ἔποψιν ὕψους, ἐκτάσεως, πληθυσμοῦ κατοίκων κλπ. κλπ. Καὶ ἤδη θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ ὅλης τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος: Πρῶτον ἐκ τῶν δύο Ἑταιρειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐβραβεύθησαν κατὰ τὸν διενεργηθέντα διαγωνισμὸν τῆς ὑδρεύσεως, νομίζω ὅτι ἡ ὑπὸ τὸ ρητὸν «Aqua sana» ἔχει ὑποβάλει ἓν πρόγραμμα κατασκευῆς τοῦ ἔργου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ποῖαι ἐργασίαι θὰ γίνωσι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ποῖαι καὶ πόσαι κατὰ τὸ δεύτερον κλπ. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον καὶ θὰ εἶχε μεγίστην καὶ ἐξαιρετικὴν σημασίαν ἂν ἐπιμένωμεν καὶ ἡμεῖς ἀσφαλὲς καὶ ὡρισμένον αὐτὸ τὸ ζήτημα τοῦ προγράμματος, ὥστε καθ’ ἕκαστον ἔτος παρερχόμενον νὰ γνωρίζωμεν ὅτι τὸ πρόγραμμα ἐξετελέσθη ἐπακριβῶς, τὸ δὲ ἔργον ἐκτελεῖται μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας.

§200Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Θὰ γίνῃ πρόγραμμα ἐκτελέσεως.

§201Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. Καὶ ἤδη, κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. συναδέλφου ἐξ Ἠπείρου ὁ ὁποῖος εἶπε νὰ μὴ κάμωμεν τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον τὰ προσωρινὰ ἔργα τῆς ὑδρεύσεως. Βεβαίως ὅτι αἱ Ἀθῆναι ἔχουν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἀμέσου ὑδρεύσεως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία τις οἱαδήποτε. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ καὶ πόθεν θὰ ἀρυσθῶμεν τὰ ὕδατα; Ναί, ἔχομεν ἀπόλυτον καὶ ἄμεσον ἀνάγκην ὕδατος διὰ τὸ ἓν ἑκατομμύριον κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν περιχώρων. Πόθεν ὅμως θὰ ἀνεύρωμεν τὸ ἀναγκαιοῦν ἡμῖν τόσον ὕδωρ; Τὰ ὕδατα τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπεσχέθη ὁ κ. Διαμαντίδης εἰς τὴν μεγάλην κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι θὰ εὕρῃ τὰ 30 ἢ 50 ἑκατομμύρια λίτρα εἰς τὴν Πάρνηθα εἶναι δυνατά; Δεύτερον· μήπως ὑπάρχει πουθενὰ ἄλλη καμμία πηγή, ποταμός, λίμνη ὑπόγειος ἀπὸ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ὑδρευθῶμεν ἀμέσως καὶ ταχέως καὶ ἀσφαλῶς; Κύριοι, εἶναι ἓν ζήτημα ἐξαιρετικῶς λεπτὸν καὶ σοβαρώτατον. Νομίζω μάλιστα ὅτι τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα ἐνέκρινεν ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ τῆς Ὑδρεύσεως διὰ τὴν προσωρινὴν ὕδρευσιν εἶναι πάρα πολλά. Ἐπίσης νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ πρόκειται νὰ τὸ λάβωμεν ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν. Καὶ πρῶτον τὸ ζήτημα τοῦ ὕδατος τοῦ θαλασσίου εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μεταφέρωμεν τὸ θαλάσσιον ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι θὰ δυνηθῇ τοιουτοτρόπως νὰ πλυθῇ ὁ κόσμος. Τὸ καλοκαῖρι ψήνεται κυριολεκτικῶς ὁ κόσμος καὶ ὅμως ὀλίγοι κατεβαίνουν εἰς τὴν θάλασσαν, διότι τὰ ἔξοδα τῆς καθόδου, τοῦ λουτροῦ καὶ τῆς ἐπιστροφῆς εἶναι μεγάλα. Καὶ ὅμως ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχὴν τοῦ κόσμου καὶ ἰδίᾳ τῶν λαϊκῶν μας τάξεων εἰς τὴν καθαριότητα τοῦ σώματος, διότι εἰς καθαρὸν σῶμα εἶναι καὶ καθαρὰ ψυχή, ὡς καὶ εἰς τὴν ὑγιεινὴν τῶν μεσαίων καὶ τῶν κατωτέρων τάξεων. Καὶ ὡς πρῶτον μέσον διὰ τὴν ὑγιεινὴν τοῦ λαοῦ καὶ τὴν καθαριότητα πρέπει νὰ μεταφερθῇ τὸ θαλάσσιον ὕδωρ, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ὥστε καὶ νὰ ἐπιστρέφῃ ὄπισθεν εἰς τὴν θάλασσαν. Διότι ὅπως γνωρίζετε πρό τινων ἐτῶν ὁ ἀείμνηστος Δαμασκηνὸς ἔκαμε τὰ ὁμώνυμα λουτρά του, ἔφερεν εἰς τοὺς στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς τὸ θαλάσσιον ὕδωρ—ὅπως ἄριστα γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ ζῶσα ἱστορία ὅλης τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος—ἰδίᾳ δαπάνῃ τὰ ὕδατα τὰ θαλάσσια. Καὶ ὅμως ὀλίγον ἔλειψε νὰ κλείσουν τὸν ἄνθρωπον εἰς τὸ φρενοκομεῖον, ἀπέθανε δὲ πάμπτωχος καὶ ἐκηδεύθη δημοσίᾳ δαπάνῃ, διότι δὲν εἶχεν οὔτε τὰ ἔξοδα τῆς κηδείας του. Καὶ τοῦτο συνέβη, διότι τὸ θαλάσσιον ὕδωρ μεταφερόμενον εἰς τὰς Ἀθήνας ἔμενε καὶ ἐσήπετο καὶ καθίστατο ἑστία νόσων, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχεν ἡ παροχέτευσις, ἡ ἐπιστροφὴ τοῦ μὴ χρησιμοποιουμένου ἢ χρησιμοποιηθέντος ἀλλ’ ἀχρήστου πλέον ὕδατος. Τὰ ὕδατα δηλονότι ἐσήποντο καὶ παρεῖχον ἑλώδεις πυρετούς, ἕνεκα δὲ τούτου ἐθεωρήθη ὅτι εἶχε φέρει εἰς τὰς Ἀθήνας ὕδατα λοιμώξεως καὶ νόσων! Εἶναι ἀπόλυτος λοιπὸν ἀνάγκη νὰ γίνῃ δεόντως ἡ μεταφορὰ τοῦ θαλασσίου ὕδατος διὰ νὰ εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον νὰ πλύνωμεν τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς πλατείας, νὰ ἐκτελῶμεν τὰς συνήθεις οἰκιακὰς ἐργασίας μας καὶ νὰ κατασβύνωμεν τὰς πυρκαϊάς, ἀλλὰ νὰ πλύνωμεν τὸν κατώτερον ἰδίᾳ κόσμον μας, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἔχωμεν τοὺς μέλλοντας σθεναροὺς βουληφόρους καὶ τοὺς ἀτέγκτους σκαπανεῖς τοῦ Ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Παραπλεύρως πρέπει νὰ φροντίσωμεν ἐντατικῶς διὰ γλυκέα ὕδατα. Τὰ γλυκέα ὕδατα θὰ τὰ εὕρωμεν πιθανὸν εἰς δύο μέρη: Πρῶτον πρέπει νὰ τὰ ἀναζητήσωμεν εἰς τὸ Θριάσιον πεδίον, ἂν εὕρωμεν καμμίαν Ἑταιρείαν ἡ ὁποία μόνης της δι’ ἴδιον λογαριασμὸν νὰ ἀναλάβῃ νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιοῦτόν τι ἔργον. Ἐγὼ δὲν θὰ ἤμην βεβαίως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀπέτρεπον τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ ἓν τοιοῦτον ἔργον καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους.

§202Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς βολιδοσκοπήσεις σχετικὰς ἐγὼ ἔφθασα περισσότερον ἀπὸ σᾶς, θὰ ἐδεχόμην δὲ τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης νὰ τὸ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις.

§203Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Νὰ μελετήσητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐπακριβῶς τὴν μελέτην ἐκείνην. Διότι τὸ νερὸν τῆς λίμνης τοῦ Κουμουνδούρου ἀποδεικνύει ὅτι ἴσως ἔχω δίκαιον. Ἀλλὰ καὶ τὰς προτάσεις τοῦ Ὑμηττοῦ νὰ μελετήσητε, κ. Πρόεδρε, καίτοι τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ὅστις πρῶτος τὰς ἐπαρουσίασε καὶ τὰς ὑπεστήριξε τὸν ἀποκαλοῦν φρενοβλαβῆ, ἰδιότροπον, ἀνισόρροπον καὶ δὲν γνωρίζω πῶς ἄλλως. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται πολὺ περίεργον ὅτι ἡ λέξις εἶναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν σήμερον Διάταξιν καὶ εἰς πολλὴν κοινὴν χρῆσιν. Καὶ ἐγὼ ὅτε τῷ 1908 εἶχα προτείνει τὴν μεταμόσχευσιν τῶν ἀδένων τοῦ ἄρρενος, μετέβην εἰς τὴν Βουδαπέστην καὶ ἐπέδειξα τὰ πειράματά μου, ἅτινα ἐξελεγχθέντα διεπιστώθησαν πλήρως, καὶ τότε ἐπῆγα εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργόν, τὸν κ. Βενιζέλον, καὶ τοῦ τὰ εἶπα. Οὗτος μοὶ εἶπε τότε ὅτι εἶμαι ἀνισόρροπος!!! Καὶ ὅμως ὁ μὲν ἀείμνηστος Ζαμπακὸς πασᾶς μὲ εἰρωνεύθη εἰς τὸ ἔργον του περὶ εὐνούχων, πολλῷ δὲ βραδύτερον ὁ κ. Βορονὼφ ἐπρότεινε τὸ ἴδιον. Εἶναι καθὼς βλέπετε καὶ γνωρίζουσιν ὅλοι οἱ ἰατροὶ ἐκ τῶν παρισταμένων μία Ἑλληνικὴ μελέτη καὶ μία Ἑλληνικὴ δόξα, τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν ἡ Πολιτεία καὶ ἀπέπεμψεν ἡ Ἑλλάς. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐμελέτησεν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἐκ τοῦ Ὑμηττοῦ, εἶναι ἄξιος κάποιας προσοχῆς ὅταν ὁμιλῇ ἐπιστημονικῶς καὶ ὑπερασπίζεται ὡρισμένας γνώμας. Ὁ κύριος οὗτος ἔκαμεν ἀνασκαφὰς εἰς τὸ Λαύρειον ὡς μηχανικὸς τῆς Ἑταιρείας καὶ κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ λεκάνη τοῦ Λαυρείου δὲν ἔχει πολλὰς ἀνομοιότητας πρὸς τὴν λεκάνην τῆς Ἀττικῆς. Δεύτερον εἶπεν ὅτι εἰς τὸν Ὑμηττὸν ὑπάρχει νερόν. Καὶ αἰτιολογεῖ τὰς σκέψεις του ὡς ἑξῆς: Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ Ὑμηττὸς νὰ ἔχῃ νερὸν ἀφοῦ εἶναι τόσον ξηρός, τόσον φαλακρὸς καὶ ἀπεψιλωμένος; Ἂν μεταβῆτε, κύριοι, εἰς τὰς ὑπωρείας ὅπως ἐγὼ μετέβην, μετέβην καὶ εἰς τὴν κορυφήν του πολλάκις, θὰ ἴδητε ὅτι ὅλος ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὁ ὁποῖος κάθηται πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἔχει νερὸν καὶ νερὸν ἄφθονον εἰς βάθος 4–8 μέτρων, νερὸν ἄριστον. Θὰ ἐπιστήσω ἐπίσης τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως εἰς τὸ ἑξῆς γεγονός· ἂν ρίψητε ἓν βλέμμα ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ μέχρι τοῦ ναοῦ τῆς Ἀθηνᾶς, τοῦ Λαυρείου, εἰς τὸ Σούνιον, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ παραλία τῆς Ἀττικῆς εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον κανονική, ἐνῷ εἰς τὴν Βουλιαγμένην συμβαίνει ἓν ἐξαιρετικῶς ἐνδιαφέρον καὶ περίεργον γεγονός. Ἐκεῖ εἶναι τὰ νερὰ τῆς Βουλιαγμένης, τὰ περίφημα ἰαματικὰ νερά. Εἰς τὸ μέρος τοῦτο ὅπου ἀναβλύζουσι τὰ ἰαματικὰ ταῦτα ὕδατα θὰ ἴδητε ὅτι ἓν μέγα μέρος τοῦ Ὑμηττοῦ κατεκρημνίσθη εἰς μίαν ἄβυσσον καὶ κατέπεσε πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων καὶ ἀποσχισθὲν τοῦ λοιποῦ ὄγκου τοῦ Ὑμηττοῦ καὶ καταπεσὸν ἐσχημάτισε μίαν λίμνην, μίαν ὠοειδῆ λεκάνην ἑκατοντάδων τινῶν μέτρων, ὅπου καὶ περιέλαβε τὰ ὕδατα. Καὶ ἂν μεταβαίνοντες ἐκεῖ ῥίψητε ὀλίγην φυξίνην μέσα εἰς τὰ ἰαματικὰ τῆς Βουλιαγμένης ὕδατα, θὰ ἴδητε ὅτι ἡ φυξίνη σας αὕτη μεταφέρεται ἀστραπιαίως εἰς τὴν θάλασσαν εἰς ἀπόστασιν 50 μέτρων καὶ πλέον ἐντὸς ὀλιγίστων λεπτῶν, 4′–5′–6′. Ἂν λάβητε μίαν λέμβον καὶ μεταβῆτε ἀπὸ τὸ Φάληρον εἰς τὴν Βουλιαγμένην, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν δύνασθε νὰ προσεγγίσητε τὴν ἀκτήν της εὐκόλως, διότι ὑπάρχει μία ἀντίστασις ἰσχυρά, ἀντίστασις ἰσχυρὰ καὶ ὤθησις ἐκ τῆς πηγῆς πρὸς τὴν θάλασσαν. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι εἰς τὴν Βουλιαγμένην ὑπάρχει εἷς ὑπόγειος ποταμός, ὁ ὁποῖος ὑπέσκαψεν ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων τὸ ὄρος καὶ τὸ ἠνάγκασε νὰ καταπέσῃ. Ἡ θερμοκρασία τοῦ ὕδατος τῆς Βουλιαγμένης εἶναι 27 βαθμῶν, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἔρχεται ἀπὸ βάθος 420 μέτρων. Ἂν τὸ γευθῆτε, θὰ ἴδητε ὅτι 12% εἶναι θάλασσα. Τὸ ὑφάλμυρον αὐτὸ ὕδωρ προέρχεται ἐκ τῆς ἑνώσεως καὶ τῆς συγκοινωνίας τῆς θαλάσσης. Ὁ μακαρίτης Χρηστομάνος εἶχε βυθομετρήσει τὴν Βουλιαγμένην καὶ ἔφθασε μέχρι βάθους 72 μέτρων. Ἐγὼ ἐπῆγα ἕως 180 μέτρα, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ δὲν εὑρῆκα τίποτε, δὲν ἀντίκρυσα τὸν πυθμένα. Δυστυχῶς τὸ ὄργανον τὸ ὁποῖον εἶχον μετ’ ἐμοῦ δὲν ἦτο πολλῶν ἑκατοντάδων μέτρων. Τὸ συμπέρασμα λοιπὸν εἶναι μήπως ἡ πτῶσις τοῦ ὄρους ὀφείλεται, ὅπως ἐγὼ πιστεύω, καὶ ἐσχηματίσθη ἀπὸ κανένα ὑπόγειον ποταμόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μὴ τὸν θεωρήσητε τὸν ἄνθρωπον ὅστις σᾶς ἐπρότεινε τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν διὰ τῶν ὑδάτων τοῦ Ὑμηττοῦ, μὴ τὸν θεωρήσετε, λέγω, κύριοι, φρενοβλαβῆ. Ἀφοῦ μάλιστα δὲν σᾶς ζητεῖ τίποτε, ἂν μὲν ἀποτύχῃ, θὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ νοσοκομεῖον καὶ θὰ συντριβῇ· ἂν ὅμως ἐπιτύχῃ, ὅπως ἐγὼ ἐλπίζω καὶ προβλέπω, ὢ τότε θὰ εἶναι μεγάλη προσωπικότης, θὰ εἶναι μία μεγάλη μεγαλοφυΐα. Δι’ αὐτὸ νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐπιστήσητε ψύχραιμον καὶ ἀντικειμενικὴν τὴν προσοχήν σας καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἀφοῦ τὸ μελετήσητε δεόντως καὶ ἀπὸ περιωπῆς νὰ κρίνητε τὰ ἄριστα καὶ νὰ ἀποφασίσητε τὰ ὠφέλιμα, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζησθε ἀπὸ ἐνδιαφερομένους ἢ ἀπὸ ἄλλους, οἵτινες παρωθοῦνται, τίς οἶδεν, ἐκ τίνων ἐλατηρίων καὶ ποίων ἀφορμῶν. Συμπληρωματικῶς τῶν γνωμῶν καὶ σκέψεών μου περὶ τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὡς τελευταίαν γνώμην θὰ ἤθελα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ κάμῃ ἓν νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀπαγορεύηται εἰς τὰς νέας οἰκίας νὰ ἀνεγερθῶσιν ἂν δὲν γίνεται καὶ μία ὑδαταποθήκη. Καὶ εἰς τὴν Δωδεκάνησον ὅταν αὔριον ἢ μεθαύριον μεταβῶμεν, θὰ ἴδητε ὅτι μερικαὶ νῆσοι ἔχουν ὕδατα καλά, ὡς λ.χ. ἡ Ρόδος καὶ ἄλλαι, μερικαὶ ὅμως δὲν ἔχουν τίποτε καὶ ὅμως ὑδρεύονται ἄριστα καὶ δὲν παραπονοῦνται ποτέ, διότι ἔχουσιν ὕδατα θαυμάσια, διότι ἑκάστη οἰκία ἔχει καὶ μίαν ὑδαταποθήκην δι’ ἀτομικὴν καὶ ἀποκλειστικῶς ἰδίαν χρῆσιν. Τοιουτοτρόπως νὰ ἠξεύρητε ὅτι καὶ αἱ πυρκαϊαὶ θὰ ἐκλείψουν τελειωτικῶς ὅταν ἑκάστη οἰκία ἔχῃ ἐν ἑαυτῇ καὶ μίαν ὑδαταποθήκην καὶ τέλος θὰ βοηθήσητε τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν σοβαρῶς καὶ σπουδαίως. Προτοῦ τελειώσω, κύριοι, θὰ κάμω μίαν θερμὴν ἔκκλησιν πρὸς ὅλους ὑμᾶς διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν. Διὰ τὰς Ἀθήνας τοῦτο εἶναι ζήτημα ζωῆς ἢ θανάτου. Αἱ Ἀθῆναι πλέον δὲν εἶναι αἱ παλαιαὶ Ἀθῆναι, αἱ ὁποῖαι ἀντίκρυζαν τὴν Πρίτσαν ἢ τὴν Μελοῦναν· εἶναι αἱ σύγχρονοι Ἀθῆναι μὲ τὸ ἓν ἑκατομμύριον πληθυσμὸν αἱ ὁποῖαι ἔχουν εὐρύτατον μέλλον. Ἂν ἡ Ἑταιρεία κερδίσῃ Α ἢ Β ποσά, ἂς μὴ παραξενευώμεθα, διότι κανεὶς δὲν ἔρχεται νὰ δώσῃ τὰ χρήματά του καὶ νὰ ἐργασθῇ χωρὶς νὰ ἔχῃ κανὲν ὄφελος. Ἀλλά, κύριοι, ψηφίσατε τὴν σύμβασιν τῆς ὑδρεύσεως διὰ νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὅτι ἐξετελέσαμεν κάτι τι τὸ θετικὸν καὶ ὠφέλιμον, διότι θὰ μείνῃ διὰ μέσου τῶν αἰώνων τὸ εὐεργετικὸν τοῦτο ἔργον τῶν Ἀθηνῶν· διότι τὸ μέλλον τὸ ὁποῖον θὰ ἀνοίξῃ πρὸ τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν θὰ εἶναι ὑψίστης σημασίας, καὶ ὄχι μόνον θὰ σώσῃ τὰς Ἀθήνας, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐκπολιτίσῃ τὸν Ἑλληνισμόν, τὰ σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ ὁποίου θὰ ἐκτελεσθῶσι προσεχῶς, ἀσφαλῶς καὶ ἀναμφισβητήτως. (Χειροκροτήματα).

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ τὴν 10.30′ μ. μ.

(Ὥρᾳ 9 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.50′ μ. μ.)

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ὑδρεύσεως Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κλπ.». Ὁ κ. Θ. Κουτούπης ἔχει τὸν λόγον.

§206Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὴν ἀνάγκην τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν ἀναγνωρίζομεν ὅλοι καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ καμμία διαφορὰ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τοῦ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῆς ὑδρεύσεως μεταξὺ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν σύμβασιν ἄνευ ἐπιφυλάξεως καὶ ἐκείνων οἵτινες ἔχουσιν ἐπιφυλάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν προέρχονται ἐκ τῶν ἐλαττωμάτων τὰ ὁποῖα δῆθεν παρουσιάζει ἡ σύμβασις, ἀλλὰ μόνον ἐκ τῆς ὑπάρξεως καὶ ἄλλων προτάσεων ἄλλης Ἑταιρείας, τῆς ὁποίας δὲν ἐξητάσθησαν οἱ ὅροι ἢ τῆς ὁποίας ὑπερετιμήθησαν ἐλλείψεις πράγματι μὴ ὑπάρχουσαι. Θὰ ἤθελον ὅμως προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν ἂν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὰς ὑποδείξεις τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἂν πρόκειται νὰ δεχθῇ τινὰς ἐκ τούτων ἢ ὅλας ἢ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν ὡς ἔχει.

§207Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἡ Συνέλευσις ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐξαρτᾶται, στέρξῃ νὰ ψηφίσωμεν ἀπόψε τὴν σύμβασιν εἰς αʹ συζήτησιν, θὰ διατυπώσῃ τὴν παράκλησιν ὅπως ἡ τελευταία καὶ ὁριστικὴ συζήτησις γίνῃ τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο θέλωσι συνεχισθῆ αἱ διαπραγματεύσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀρχίσει μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑταιρείας καὶ θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν πόσας τροποποιήσεις ἀποδέχεται.

§208Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ τὴν δήλωσιν καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τοιαύτη ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ δήλωσις, διότι τὸ ἀντίθετον θὰ ἐσήμαινε μίαν ματαιοπονίαν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις φθάσασα εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, συμφωνήσασα μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑποδείξασα τροποποιήσεις, ἀνέμενε νὰ ληφθῶσιν αὗται ὑπ’ ὄψιν. Τὸ ὅτι δὲν ἐξεδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε τὰς διαθέσεις αὐτῆς ὡς πρὸς τὰς τροποποιήσεις δὲν βλάπτει, αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ πρὸ τῆς ὁριστικῆς ψηφίσεως. Ὡς πρὸς τὴν ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἐψήφιζον αὐτὴν ἄνευ ἐπιφυλάξεως τοσοῦτο μᾶλλον, καθόσον ἐπιθυμῶ νὰ γίνῃ ἔναρξις τῆς ἐπιχειρήσεως δι’ Ἀμερικανικῶν κεφαλαίων. Μετὰ τὴν καταστροφὴν τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ Εὐρώπη λόγῳ τοῦ Μεγάλου Πολέμου καὶ τὴν μετάθεσιν τοῦ κέντρου τῶν κεφαλαίων ἀπὸ τῆς Εὐρώπης εἰς τὴν Ἀμερικήν, τὰ μεγάλα ἔργα θὰ γίνωνται δι’ Ἀμερικανικῶν κεφαλαίων. Τὸ ὅτι δὲ καὶ αἱ δύο προτάσεις προέρχονται ἐξ Ἀμερικῆς εἶναι ἓν σημεῖον μᾶλλον παρήγορον, δηλοῦν ὅτι εἰς τὸν κύκλον τῶν ἐπιχειρήσεών της ἡ Ἀμερικὴ θὰ συμπεριλαμβάνῃ καὶ τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, ἀφήνων τὸ μηχανικόν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο νὰ συζητῆται ἐνταῦθα ἐν πλήρει συνελεύσει, διότι δὲν δύναταί τις νὰ ἀποδείξῃ διὰ πινάκων καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρίνῃ ποία Ἑταιρεία ἐκ τῶν δύο εἶναι προτιμοτέρα. Ἔχομεν ἑπομένως δύο προτάσεις καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν ἀρκοῦμαι. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν συνείδησίν μας ἥσυχον ὅταν ψηφίζωμεν τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ἡ Κυβέρνησις, ἐφόσον ἠθέλομεν πεισθῆ ὅτι ἡ ἑτέρα πρότασις ἐνέχει στοιχεῖα ἅτινα καθιστῶσιν αὐτὴν προτιμητέαν. Μεταξὺ τῶν δύο ἡ κρίσις εἰς τρία σημεῖα πρέπει νὰ περιορισθῇ, μοὶ φαίνεται. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς τεχνικῆς ἱκανότητος. Περὶ τῆς τεχνικῆς ἱκανότητος δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι ἀμφότεραι εἶναι ἱκαναὶ καὶ διότι ἔχουν ἐκτελέσει ἔργα μεγίστης σημασίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι φανερὸν καὶ εὐαπόδεικτον καὶ διότι, ὅταν ὁμιλῇ ἑκάτερον τῶν δύο μελῶν περὶ τοῦ ἑτέρου, ἀναγνωρίζει καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν δύναμιν περὶ τοῦ ἐκτελεῖν ἔργα, ἀφοῦ εἰς τὸ παρελθὸν ἐξετέλεσαν ἔργα. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν εἶναι μεγίστη Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐξετέλεσε παμμέγιστα ἔργα. Ἡ Ἑταιρεία εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ ἐξετέλεσε μεγάλα ἔργα. Ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ ἀνήκει εἰς οἰκογένειαν ἡ ὁποία ἐπὶ τρεῖς γενεὰς κατεσκεύασεν ἔργα μεγίστης σημασίας. Ἀπὸ τεχνικῆς λοιπὸν ἀπόψεως οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει, οὔτε τὸ προκείμενον ἔργον θὰ παρουσιάσῃ τόσην δυσχέρειαν, ὥστε νὰ χρειάζηται ὁ ἁρμοδιώτερος ἐν τῷ κόσμῳ. Αἱ δύο ἄλλαι ἀπόψεις εἶναι ἡ ἄποψις ἡ οἰκονομική, ἡ τῆς ἐπαρκείας, ἡ ἄποψις τῆς οἰκονομικῆς ζωτικότητος τῶν δύο τούτων Ἑταιρειῶν ὅπως ἐκτελέσωσι τὸ ἔργον. Ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς τῆς Ἑταιρείας εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ὅπως πρὸ ὀλίγου σᾶς εἶπον. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἤκουσε τὰς εἰσηγήσεις τόσον τῶν δύο ἀντιπροσώπων, τῶν κ. κ. Γενηδουνιᾶ καὶ Κέϊζ ἀφ’ ἑνός, ὅσον ἀφ’ ἑτέρου καὶ τοῦ ἰδίου κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, ἐπείσθη ὅτι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίους προτείνει ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ εἶναι συμφερώτεροι τῶν ὅρων τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν. Διότι ἐνθυμοῦμαι ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ τεχνικοῦ μέρους τῆς συμβάσεως εἰσηγητὴς κ. Μπότσαρης, ἀφοῦ κατέληξεν εἰς τὰ συμπεράσματα τὰ ὁποῖα ἐμελέτησεν, ἐδήλωσεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ σύμβασις. Δὲν παρέλειψεν ὅμως νὰ εἴπῃ ὅτι, ἂν πρὸ τῆς ψηφίσεως ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τῆς συμβάσεως ἤθελε φθάσει τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιστοποίει ὅτι οἰκονομικῶς στηρίζεται ἐπαρκῶς ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι πρέπει νὰ προτιμήσωμεν αὐτήν. Ἂν δὲ ὄχι εἰς ὅλα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐγεννήθη ἡ ἐντύπωσις αὐτή, κατόπιν μακρᾶς καὶ ἐπισταμένης συζητήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ διαπρεπὴς ἡμῶν μηχανικὸς κ. Γενηδουνιᾶς, τὸ μέγιστον πάντως μέρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπείσθη ὅτι οἱ ὅροι τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ συμφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος καὶ ὅτι, ἂν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς τεχνικῆς εἶναι ἴσοι καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς δαπάνης, αἱ προτάσεις τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, εἶναι προτιμότεραι. Ἀλλ’ ἔρχεται τὸ τρίτον ζήτημα, τὸ κατ’ ἐξοχὴν σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον ἐστηρίχθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν Γιοῦλεν καὶ νὰ μὴ προβῇ κἂν εἰς συζήτησιν τῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρείας εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ. Κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν παρέχει ἐγγυήσεις μεγαλυτέρας: αʹ) διότι ὄπισθεν αὐτῆς ἔχει τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν· βʹ) διότι ἔχει κεφάλαια τὰ ὁποῖα ὁ κ. Διαμαντίδης μᾶς ἀνεβίβασεν εἰς 380 ἑκατομμύρια δολλάρια. Διότι ἡ ἐν Ἀθήναις Ἀμερικανικὴ Πρεσβεία συνιστᾷ περισσότερον ἢ συνιστᾷ μόνον τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις ὑπογράψασα τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν ἐπέτυχεν ἕνα ὅρον· τὴν ἐξαγορὰν τῆς Ἑταιρείας μετὰ πενταετίαν, ἂν πληρώσῃ εἰς αὐτὴν τὸ κεφάλαιον. Ἀπεναντίας, κατὰ τὴν Κυβέρνησιν, ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ παρουσιάζεται ἀσθενέστερος. Διότι δὲν εἶναι πρῶτον αὐτὸς γνωστὸς ὡς ἐκτελέσας ἔργα, ἀλλ’ ὅτι ὑπέβαλε προτάσεις δι’ ἔργα τῆς Ἑταιρείας A. G. D. C. Διότι ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ δὲν εἶναι πλέον ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ πρώην ἰσχυροῦ Οἴκου, ἐπειδὴ ἐχώρισε μὲ τὸν ἀδελφόν του. Τρίτον, διότι ἐπτώχευσε. Τέταρτον, διότι, ἀναλαβὼν ἔργα εἰς Ἰταλίαν, δὲν ἦτο εἰς θέσιν νὰ τὰ ἐκτελέσῃ. Πέμπτον, διότι ἡ Ἀμέρικαν....

§209Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Περιῆλθεν εἰς στενοχωρίαν.

§210Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀδιάφορον.

§211Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι εἰς πτώχευσιν. Εἶναι βαρύτερον.

§212Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἴπετε ὅμως τὴν λέξιν. Καὶ εἰς τὸ θέμα αὐτὸ θὰ ἀσχοληθῶμεν ἀρκετά.

§213Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως τί λέγει τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐμπορικοῦ ἀκολούθου. Περιῆλθεν εἰς οἰκονομικὴν στενοχωρίαν. Τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι ἐπτώχευσε.

§214Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔχω ἀτομικὴν ἐντύπωσιν, ἔχω ἀρκετὴν ἐκτίμησιν, ὥστε νὰ μὴ ἔχω ἀνάγκην νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τί λέγει ἡ Ἀμερικανικὴ Πρεσβεία. Τιμῶ τὸν κ. Πρέσβυν, ἀντιπρόσωπον ἑνὸς μεγάλου Κράτους· δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ θέσω ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν δήλωσίν του, ἀλλ’ ἔχων ἰδίας ἀντιλήψεις καὶ πληροφορίας δὲν ἔχω καμμίαν ὑποχρέωσιν νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν πληροφορίας ἄλλων. Μία Πρεσβεία—ἀσχέτως πρὸς τὴν Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν—δύναται νὰ ἔχῃ κακὰς πληροφορίας, δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ πληροφορίας εὐμενῶς ἢ δυσμενῶς, δύναται νὰ χαρακτηρίζῃ ταύτας. Τὸ ὅτι δὲ εἶναι Πρέσβυς δὲν ἀποκλείεται νὰ ἔχῃ ἀδυναμίας πρὸς ἓν πρόσωπον διὰ διαφόρους λόγους. Δὲν θέλω νὰ εἴπω οὐδὲ πόρρωθεν ὅτι τοιαῦτα ἐλατήρια ἔχουν κινήσει τὴν ἐνταῦθα Ἀμερικανικὴν Πρεσβείαν νὰ εἴπῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, διότι κατ’ ἐμὲ ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ, μία νέα Ἑταιρεία καὶ μάλιστα χωρὶς κεφάλαια, δὲν ἐμπνέει ἐμπιστοσύνην, διότι μεταξὺ τῶν ἄλλων εἶναι μικρά, ὥστε νὰ χρειασθῇ καὶ ἡ προσαγωγὴ μιᾶς φωτοτυπίας πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ γελοίου τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς καὶ διότι δὲν ἔχει ὄπισθεν αὐτῆς τραπεζίτας, θὰ ἀσχοληθῇ δι’ ὅλων αὐτῆς τῶν κεφαλαίων. Ἀλλὰ προτοῦ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λόγων διὰ τοὺς ὁποίους ἀμφιβάλλω ἂν εἶναι βάσιμα τὰ ἐπιχειρήματα τῆς Πρεσβείας, θὰ ἤθελον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι, ἂν ἡ Ἀμέρικαν μετὰ τῆς προτάσεως τὴν ὁποίαν ὑποβάλει εἶχε καὶ μίαν ἐγγύησιν ἐκ 250,000 δολλαρίων, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἤδη ἐγκρίνει τὴν σύμβασιν καὶ ἡ Ἀμέρικαν θὰ εἶχεν ἀναλάβει τὰ ἔργα παρ’ ὅλα τὰ ἐλαττώματα τὰ ὁποῖα ἠρίθμησεν ἐναντίον της ἡ Κυβέρνησις καὶ παρ’ ὅλα τὰ προτερήματα τὰ ὁποῖα ἠρίθμησε διὰ τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν. Αἱ Κυβερνήσεις αἱ προκάτοχοι τῆς παρούσης, αἱ ὁποῖαι συνέταξαν τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας, ἔκαμαν πολὺ καλὰ νὰ στηρίξουν τὴν ἀσφάλειαν εἰς τὴν χρηματικὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν ἐζήτησαν καὶ ὥρισαν 250,000 δολλάρια, ἐνῷ, ὅπως θὰ ἀναπτύξω κατωτέρω, οὐδὲ ἡ παροῦσα σύμβασις παρουσιάζει πέρα τῶν 100,000 δολλαρίων τὰ ὁποῖα ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν κατέβαλε καὶ τῶν 100,000 ἐπὶ πλέον τὰ ὁποῖα θὰ αὐξήσουν τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν εἰς τὸ διπλάσιον ποσὸν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἂν ἑπομένως ἡ A. G. D. C. εἶχε μετὰ τῆς προτάσεώς της καὶ τὴν ἐγγύησιν τῶν 250,000 δολλαρίων, δὲν θὰ ἠσχολεῖτο ἀπόψε ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ θέμα τοῦτο, διότι τὴν σύμβασιν θὰ τὴν εἶχεν ἀναλάβει ἡ Ἑταιρεία αὕτη καὶ οὐδεμία Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχε τὴν δύναμιν, μὴ ἔχουσα καμμίαν πρότασιν ἄλλων, νὰ τὴν ἀπορρίψῃ, διότι θὰ ἔφερε τὴν εὐθύνην τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων. Ἂν ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν εἶχε δηλώσει ὅτι ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας θὰ ἐλάμβανε μέρος, δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ καὶ νὰ ἀφήσῃ νὰ γίνῃ δημοπρασία καὶ νὰ δώσῃ εἰς μίαν ἄλλην Ἑταιρείαν μὲ ὅρους βαρυτέρους. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὸ στοιχεῖον τοῦτο. Σήμερον ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ δέχεται νὰ καταθέσῃ 150,000 δολλάρια. Ἂν δὲν κατέθεσεν εἰς ἐποχὴν προτέραν, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι δὲν δύναται σήμερον νὰ καταθέσῃ. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα, δυνάμει τοῦ ὁποίου δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ ἀπόρριψις τῆς προτάσεως, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ δύναται νὰ ἀναλάβῃ ἔργα πολὺ σοβαρώτερα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν.

§215Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον ἐπικαλεῖσθε τὴν σιγήν μου δὲν ἀπαντῶ· ἐφόσον ὅμως μοὶ λέγετε τί ἐδήλωσα, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι, ὅταν ἦλθον αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ μοὶ εἶπον ὅτι ἔχουσι κεφάλαια, τοῖς εἶπον· «ἀφοῦ ἔχετε κεφάλαια διατί δὲν διαγωνίζεσθε δι’ ἄλλα ἔργα;» Τὸ ἕνα εἶναι διαφορετικὸν ἀπὸ τὸ ἄλλο. Κατόπιν εἶπον ὅτι ἔλαβον ἔγγραφα τῆς ἐν Ἰταλίᾳ Πρεσβείας, τὸ τελευταῖον τῶν ὁποίων εἶναι προχθεσινὸν καὶ τὸ ὁποῖον δυστυχῶς δι’ ἐμέ, εἶπον καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὑπῆρξε μία ἀποκάλυψις ὅτι εἰς τὴν Ἰταλίαν ἀπέτυχεν ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ. Ἂν θέλητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν ἔγγραφον χθὲς ληφθέν—τὸ ἔχω ἐδῶ—τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἀπὸ τὴν ἐν Ρώμῃ Πρεσβείαν καὶ τὸ ὁποῖον οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον λέγει ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνῃ σοβαρὸς λόγος περὶ αὐτοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖον ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ρώμῃ 17 Μαρτίου 1925. Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.... κτλ.». Ἐνθυμεῖσθε ὅτι εἶχον ὁμιλήσει περὶ πληροφοριῶν εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, αἱ ὁποῖαι προήρχοντο ἐξ ἐξηκριβωμένων πηγῶν, ἀλλὰ δὲν ἦσαν ἐξ ἐπισήμων πηγῶν. Σήμερον εἶναι ἐξ ἐπισήμων. (Ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὸν Φεβρουάριον 1922.... κτλ.». Αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖον ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἔχω. Ἔχω δὲ λάβει προηγουμένως, ὅπως εἶπον εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο μία ἀποκάλυψις εἰς ἐμὲ περὶ τοῦ ὅτι ὁ ἄνθρωπος τὸν ὁποῖον ἐγνώρισα πολὺ ἄλλοτε ὅτι ἐνδιαφέρεται διὰ τὰ Ἑλληνικὰ ζητήματα δὲν ἦτο δυστυχῶς πλέον οἰκονομικῶς φερέγγυος διὰ νὰ δύναται κανεὶς μετ’ ἐμπιστοσύνης νὰ τῷ ἀναθέσῃ τὴν ἀνάληψιν τοῦ ἔργου.

§216Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Λυποῦμαι διότι κακῶς λυπεῖσθε διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἐλάβετε ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν τῆς Ρώμης, ἂν τὰς ἀνεκοινώνατε εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἂν κατετίθετο ὁλόκληρος ὁ φάκελος....

§217Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τώρα τὰς ἔλαβα. Μὴ ἀποδίδετε εἰς ἐμὲ ὅτι δὲν τὰς ἀνεκοίνωσα. Σᾶς εἶπον ἐν συνεχείᾳ τοῦ τηλεγραφήματος.

§218Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἄν τὰς εἴχετε λάβει ἐνωρίτερον....

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ μὲ κατηγορεῖτε ὅτι δὲν σᾶς τὰς ἔδωσα...

§220Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. .... Ἂν τὰς εἴχετε λάβει ἐνωρίτερον καὶ παρουσιάζοντο ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εἶχε καθῆκον νὰ συγκρίνῃ κατὰ πόσον εἶναι ἀληθῆ ἢ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐδημοσίευσεν ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ καὶ τὰ ὁποῖα, ἐπειδὴ τότε τὰ ἐδημοσίευσε, δὲν διεψεύσθησαν. Ἔχει καθῆκον ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ τὰ πιστεύσῃ, ἐγὼ δὲ ἔχω κάθε λόγον νὰ πιστεύσω ὅτι αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ εἶναι ἀληθεῖς. Ἂς ἀναγνώσω τί ἐδημοσίευσεν ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ καὶ τί ἀπήντησε (ἀναγινώσκει): «Διεδίδετο ὅτι τὰ ἔργα αὐτά.... κτλ.». Ἡ δήλωσις τοῦ ἐν Ρώμῃ Ἕλληνος Πρεσβευτοῦ βεβαίως ἔχει σημασίαν. Δι’ ἐμὲ ὅμως ἔχει σημασίαν μεγάλην ἡ ὑπεύθυνος δήλωσις τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς Οἶκον ὁ ὁποῖος ἐπὶ 57 ἔτη ἐκτελεῖ ἔργα Εἶναι τόσον ἔντιμος κύριος, τόσον γνωστὸς εἰς τοὺς Ἕλληνας τῆς Ἀμερικῆς, βοηθήσας αὐτοὺς πολλάκις εἰς ἔργα ἐθνικά, ὥστε νὰ εἶναι πάρα πολὺ γνώστης. Εἶναι ἐντιμότατος κύριος, τὸν ὁποῖον θεωρῶ ἀνίκανον νὰ εἴπῃ ὄχι ψεῦδος, οὐδ’ ὑπερβολάς. Βεβαίως τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ἡ ἐν Ρώμῃ Ἑλληνικὴ Πρεσβεία λέγει τὴν ἀλήθειαν ἢ αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Μὰκ– Ἄρθουρ. Τουλάχιστον ἐγὼ ἔχω πάντα λόγον νὰ πιστεύσω ὅτι εἶναι ἐν τάξει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐν Ἰταλίᾳ, ὅτι τὰ ἔργα δὲν τὰ πληρώνει αὐτὸς ἀλλ’ ὁ Ἰταλικὸς Προϋπολογισμός, ὅπως καὶ τὰ προκείμενα ἔργα δὲν θὰ τὰ πληρώσῃ ὁ Γιοῦλεν οὔτε τὰ ἑκατομμύριά του, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἂν ἀκόμη παραδεχθῶμεν ὅτι ἔφθασεν εἰς ἀνικανότητα νὰ ἐκτελέσῃ ἓν ἔργον, ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ δὲν εἶναι κεφαλαιοῦχος, εἶναι μηχανικὸς καὶ παρέχει τὴν τεχνικήν του δύναμιν καὶ τὴν μηχανικήν του ἀξίαν εἰς ἕνα οἰκονομικὸν ὀργανισμόν. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον, διότι συμπράττει μεθ’ ἑνὸς οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἓν ἔργον, ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἀνήκει εἰς οἰκογένειαν, τῆς ὁποίας τὸ ὄνομα εἶναι σεβαστὸν ἐν Ἀμερικῇ διὰ τὰ μεγάλα ἔργα τὰ ὁποῖα ἐξετέλεσε, τιμήσας τὴν Ἀμερικανικὴν ἐπιχειρηματικότητα καὶ τὴν Ἀμερικανικὴν δύναμιν. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραχωρήσεως, μολονότι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὰς προγενεστέρας ἐργασίας καὶ νὰ δεχθῇ προτάσεις καὶ νὰ ἀνοίξῃ τοὺς φακέλους, κατόπιν ἔφθασεν εἰς ἓν συμπέρασμα νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι οἱ μετὰ τὸν πόλεμον τεχνικοὶ ὅροι εἶναι τὰ ἔργα νὰ παρέχωνται ὄχι μόνον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρέχουν τὰ ἐχέγγυα τῆς τεχνικῆς ἱκανότητος, ἀλλὰ καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι παρέχουν τὰ ἐχέγγυα τῆς οἰκονομικῆς δυνάμεως. Ἀλλ’ οἰκονομικὴν δύναμιν παρέχει μόνον ὁ Γιοῦλεν ἄπειρον, ἀλλ’ ἀνύπαρκτον διὰ τὴν σύμβασιν. Εἴτε ἡγεῖται Ἑταιρειῶν αἱ ὁποῖαι διαθέτουν ἑκατομμύρια δολλαρίων, εἴτε ἡγεῖται Ἑταιρειῶν αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν μίαν πεντάραν, εἶναι διὰ τὴν σύμβασιν ἓν καὶ τὸ αὐτό. Τὰ χρήματα δὲν θὰ τὰ δώσουν οὔτε ὁ κ. Γιοῦλεν οὔτε ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ· εἴτε ἡ μία Ἑταιρεία ἀναλάβῃ τὸ ἔργον εἴτε ἡ ἄλλη, τὰ χρήματα θὰ τὰ δώσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐγγύησιν διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν ἐγγυᾶται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τῆς ζωῆς αὐτοῦ. Ἐγγυᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῶν Ἀθηνῶν– Πειραιῶς καὶ περιχώρων, διότι εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων αὐτῶν νὰ πιοῦν διὰ νὰ ζήσουν καὶ ἀκόμη νὰ πληρώνουν καὶ ἂν δὲν θέλουν. Ἑπομένως ἡ ἐγγύησις αὕτη εἶναι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἐγγύησις τὴν ὁποίαν παρέχει αὐστηρότατα ἡ σύμβασις καὶ τὴν ὁποίαν ἀπῄτησε πρὸ παντὸς καθ’ ὑπερβολὴν ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν καὶ κανεὶς ἄλλος. Πέρα τῶν ἐγγυήσεων αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ πᾶν εἶναι αἱ 100,000 δολλάρια τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ ἄλλαι 100,000 κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Ἀλλ’ ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη περὶ τούτου ἀμφιβολία, νὰ σᾶς παραπέμψῃ εἰς τὸ γνωστὸν ἄρθρον περὶ συμβάσεως, δὲν ἔχει νὰ ἀναμένῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τίποτε, διότι ἐν περιπτώσει ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας εἶναι γνωστὸν τί θὰ συμβῇ. Ὅτι θὰ χάσῃ τὴν ἐγγύησιν τῶν 100,000 δολλαρίων. Εἰς τί μᾶς χρησιμεύουν λοιπὸν τὰ δισεκατομμύρια τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν, τὰ ὁποῖα μᾶς ἐτόνισαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑταιρείας καὶ τὰ ἐτόνισεν ὑπερβολικὰ ἡ Κυβέρνησις; Ἐκ τῶν 100,000 αὐτῶν οὐδὲ ἓν δολλάριον θὰ ἴδῃ τὴν ὁδὸν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐν περιπτώσει ἀνικανότητος καὶ ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας ἐκ τῶν ἑκατομμυρίων τούτων δὲν θὰ εἰσέλθῃ τίποτε εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§221Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε προηγουμένως ὅτι αἱ ἐπιχειρήσεις προέρχονται ἐκ τῆς Ἀμερικῆς, διότι ἐκεῖ εἶναι τὸ κέντρον τῆς οἰκονομικῆς βαρύτητος. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι σύμφωνον μὲ ὅσα λέγετε.

§222Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θέλω νὰ στραφῇ ἡ προσοχὴ τῶν Ἀμερικανῶν ἐπιχειρηματιῶν. Μέχρι τοῦδε ἐστράφη, ἀλλὰ δι’ Ἑλληνικῶν χρημάτων. Τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ τὰ δώσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ θὰ τὰ παράσχῃ ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς καὶ ὄχι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν, διότι ὅλαι αὐταὶ αἱ Ἑταιρεῖαι δὲν θὰ ἀσχοληθοῦν εἰς τίποτε ἄλλο, ἀλλὰ θὰ ἀσχοληθοῦν εἰς τὴν τοποθέτησιν τοῦ δανείου, τὴν ὁποίαν θὰ κάμουν ὄχι διότι ἔχουν κεφάλαια, ἀλλὰ διότι θὰ κερδίσωσιν ἐκ τῆς τοιαύτης τοποθετήσεως τῶν χρημάτων των εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ὁ Ἀμερικανικὸς λαὸς θὰ δώσῃ τὸ χρῆμά του αὐτός, διότι ἐκεῖ ἔχουν διαθέσιμα χρήματα· καὶ θὰ τὰ δώσῃ ὄχι διότι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν ἔχει ἑκατομμύρια καὶ ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ δὲν ἔχει ἑκατομμύρια, ἀλλὰ διότι οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ ἀσφαλίζουν καὶ τόκον 9½%, μίαν ἀσφάλειαν τὴν ὁποίαν δύναται νὰ παρέχῃ ἡ ἐγγύησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἡ ζωὴ ἑνὸς ἑκατομμυρίου κατοίκων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑδρεύωνται καὶ θὰ τὸν πληρώσουν θέλουν καὶ δὲν θέλουν ἐντὸς τοῦ ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος. Ὥστε τὴν ἀσφάλειαν τὴν παρέχει μόνον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ὁ δὲ κ. Γιοῦλεν δὲν παρέχει τίποτε, παρὰ μόνον τὴν τεχνικήν του ἀξίαν. Καὶ ἂν ἀκόμη ἐνεφανίζοντο καὶ ὁ κ. Γιοῦλεν καὶ ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ χωρὶς νὰ ἔχουν ὄπισθέν των μίαν πεντάραν, ἀλλὰ μὲ αὐτὴν τὴν σύμβασιν ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει ὅτι θὰ ἐκτελεσθοῦν τὰ ἔργα, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τοὺς ἄλλους ὅρους καὶ νὰ μὴ ἀπορρίψῃ τὰς προτάσεις αὐτάς, ἐφόσον ἔχουν τὸ προηγούμενον ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ θὰ καλυφθῇ καὶ θὰ ὑπερκαλυφθῇ. Τὸ προσφυγικὸν δάνειον μὲ ὅρους ὄχι τόσον εὐνοϊκοὺς ὅσον τὸ παρὸν ἐκαλύφθη ἐντὸς λεπτῶν πολλάκις καὶ ἀνήρχετο καὶ ἐκεῖνο εἰς 11 ἑκατομμύρια δολλάρια, εἰς τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε νὰ καλύψῃ Οἶκός τις ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ. Δὲν ὑπάρχει ἑπομένως καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ χρήματα θὰ εὑρεθοῦν, θὰ εὑρεθοῦν δὲ ὄχι διότι αἱ διάφοροι Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι ὑποστηρίζουν τὴν μίαν Ἑταιρείαν καὶ αἱ Τράπεζαι αἱ ὁποῖαι δὲν ὑποστηρίζουν ἐπαρκῶς τὴν ἄλλην ἢ δὲν τὴν ὑποστηρίζουν διόλου θὰ λάβουν ἢ δὲν θὰ λάβουν μέρος, ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸν λαὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ περιχώρων εἰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις ὥστε νὰ εἶναι βεβαία ὅτι τὸ χρῆμα θὰ ἐξευρεθῇ. Ἀπορῶ δὲ διατί ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγων μηνῶν συνῆψε δάνειον ὑπὸ καλυτέρους ὅρους, δὲν ἠσχολήθη κἄν ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξεύρῃ τὸ ποσὸν τοῦτο κατ’ ἄλλον τρόπον. Ἀφοῦ τὸ προσφυγικὸν δάνειον ἐκαλύφθη εἰς Νέαν Ὑόρκην μὲ ὅρους ὄχι τόσον εὐνοϊκοὺς διὰ τοὺς δανειστὰς καὶ εὐνοϊκωτέρους διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐκαλύφθη πολλάκις, δὲν θὰ ἐκαλύπτετο ἓν ἄλλο δάνειον, ὅπως αὐτό, ὥστε ὁλόκληρος ἡ προτίμησις διὰ τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν, ἀπαιτοῦσα 300,000,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον ἀπὸ τὴν ἄλλην Ἑταιρείαν, νὰ στηριχθῇ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ὄπισθέν της ἔχει τραπεζίτας, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν μᾶς εἶναι ἀπολύτως ἄχρηστοι, ἐφόσον, ἐπαναλαμβάνω, πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὗρε χρήματα μὲ μικροτέρους τόκους; Ἄν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠσχολεῖτο ἐπ’ ἐλάχιστον, θὰ ἐμάνθανεν ὅτι ἐν Ἀμερικῇ ὑπάρχουν ἄφθονα χρήματα καὶ δύναμαι νὰ πληροφορήσω ὅτι ὄχι ἡ Ἀμερικανικὴ ἀγορά, ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀμερικῆς, οἵτινες, εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, πολὺ ταχέως θὰ ἔχουν εἰς χεῖράς των τὸ περισσότερον μέρος τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐκαλύφθη ἐκεῖ, θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ παράσχουν οἱονδήποτε ποσὸν δολλαρίων, ἐφόσον θὰ ἐγνώριζον ὅτι θὰ ἔχουν ἕνα τόκον 9½% καὶ ὅτι θὰ συνετέλουν εἰς ἓν ἔργον ἐθνικῆς σημασίας, ὅπως εἶναι τὸ ἔργον τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν. Οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀμερικῆς, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ δάνειον τοῦ πολέμου κατέβαλον 10 ἑκατομμύρια δολλ. μὲ τόκον 4½%, δὲν θὰ ἦσαν πρόθυμοι νὰ δώσουν τὰ 10 ἑκατομμύρια δολλ. μὲ ἕνα τόκον 9½%, ὅταν πλέον δὲν ἐπρόκειτο περὶ τῆς Ἀμερικῆς, πλουσίας ἄλλως τε καὶ μὴ ἐχούσης ἀνάγκην ὑποστηρίξεως τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ τῆς Χώρας πρὸς τὴν ὁποίαν στρέφονται τὰ βλέμματά των καὶ οἱ πόθοι των καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ζωῆς των; Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠσχολήθη εἰς τὸ ζήτημα αὐτό. Καὶ αἱ μὲν προκάτοχοι Κυβερνήσεις δὲν εἶχον ἄδικον νὰ ἀσχοληθοῦν, διότι περιωρίσθησαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἤθελον ἕνα γενικὸν τεχνικὸν διευθυντὴν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ ἄφησαν τὸ ζήτημα τοῦ δανείου νὰ τὸ λύσουν κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἴσως θὰ τοῖς ὑπεδεικνύετο ἀργότερον ἢ ὅτι θὰ ἠρκοῦντο μόνον εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνων ὅτι θὰ ἐξευρίσκετο τὸ δάνειον μὲ ἐγγύησιν μόνον τὴν χρηματικήν. Συνεπῶς εὑρίσκω ὅτι ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα τὸ ὁποῖον στηρίζει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν καταπίπτει, διότι δὲν ἔχει ἀπολύτως οὐδεμίαν σημασίαν. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ Οἶκος Γιοῦλεν δὲν εἶναι πρώτης τάξεως· καὶ ὁ γηραιὸς αὐτὸς κύριος ἔχει φήμην καὶ τιμὴν καὶ χαίρει ὑπολήψεως ἀπείρου ἐν Ἀμερικῇ, οὐδενὸς ἄλλου ἐν Ἀμερικῇ ἐπιχειρηματίου κατωτέρας, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ φθάσω εἰς τὴν ἁπλοϊκότητα νὰ πιστεύσω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ἡ Ἀμερ. Πρεσβεία, ἐρωτηθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ὑπάρχει ἄλλος Οἶκος καλύτερος, καὶ ἀπαντήσασα· οὐδεὶς ἄλλος. Ἡ δὲ Ἀμερικανικὴ Πρεσβεία δὲν ἦτο εἰς θέσιν ὄχι πλέον περὶ τῆς Γιοῦλεν, ἀλλὰ καὶ περὶ οἱασδήποτε ἄλλης νὰ ἀποφανθῇ καὶ ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἀμερικανικὸς κολοσσὸς τῆς Ἀμερικῆς ἐστράφη μόνον εἰς τὸν Οἶκον Γιοῦλεν. Ὑποθέτω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τοὺς ὅρους μὲ τοὺς ὁποίους ἐχορηγήθη τὸ προσφυγικὸν δάνειον καὶ τοὺς ὅρους τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ σύμβασις τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν θὰ πεισθῆτε ὅτι λείπει πᾶσα ἀμφιβολία περὶ τῆς καλύψεως. Δὲν ὑποθέτω νὰ δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ τις σοβαρῶς ὅτι μετὰ παρέλευσιν ὀλίγων μηνῶν ἐκουράσθη ἡ Ἀμερικανικὴ ἀγορὰ διότι ἐχορήγησε δάνειον εἰς τὴν Ἑλλάδα 10 ἑκατομμυρίων δολλαρίων καὶ δὲν ἔχει νὰ δώσῃ ἀκόμη ἄλλα 10 ἑκατομμύρια, ἀφοῦ παρέχονται ὄχι μόνον περισσότερα ὀφέλη, ἀλλὰ καὶ περισσότερος τόκος καὶ μεγαλύτεραι ἐγγυήσεις, διότι αἱ ἐγγυήσεις αἱ ὁποῖαι παρέχονται ὑπὸ τῆς συμβάσεως εἶναι βεβαίως πολὺ ἀνώτεραι ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐξασφαλίζει τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ἀλλὰ θὰ ἤθελα νὰ ἐρωτήσω· ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία θεωρεῖ ὡς δεδομένον—διότι δὲν θὰ ἐπιχειρήσω νὰ ἀποδείξω ἄλλο —θεωρεῖ ὡς δεδομένον ὅτι αἱ προτάσεις τοῦ Οἴκου Μὰκ–Ἄρθουρ, ἐφόσον τὸ μέγα δάνειον δὲν ἐξασφαλίζει καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συμβάσεως κέρδος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν 300,000,000 δραχμῶν....

§223Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἰς τὰ χαρτιὰ εἶναι γεγραμμένα αὐτά.

§224Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γραφοῦν εἰς πλάκας καὶ εἰς τοίχους ἢ εἰς τὰ παπούτσια σας.

§225Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ εἶπεν ὅτι ἔχει τὸν Οἶκον Σπάγερ, ἀλλ’ ὁ Οἶκος οὗτος δὲν ἀπήντησεν.

§226Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο ἤθελα νὰ εἴπω. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις συνάπτει δάνειον μὲ ἕνα μεγάλον Οἶκον ἐν Λονδίνῳ, μὲ τὸν Οἶκον Χάμπρο, καὶ μὲ ἕνα ἄλλον μεγάλον Οἶκον, τὸν Οἶκον Σπάγερ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ, ὤφειλε νὰ βολιδοσκοπήσῃ ἢ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον κατὰ πόσον θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ παράσχῃ δάνειον, ὥστε νὰ κατέχῃ τὰ ἐχέγγυα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου; Καὶ προλαμβάνω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· ὅτι παρεκλήθη ἀπὸ τὸν κ. Μὰκ– Ἄρθουρ νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Σπάγερ, ἀλλὰ πολὺ ὀρθῶς μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμβάσεως ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχεν οὐδένα λόγον πλέον νὰ ἐρωτήσῃ, ἀφοῦ διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως περιέβαλε μὲ ἐκτίμησιν καὶ ἔδωκε τὴν προτίμησιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν καὶ βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ βολιδοσκοπῇ, διότι θὰ ἐφαίνετο ἐν ἀπιστίᾳ. Ἀφοῦ ἔφθασεν εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, κατόπιν δὲν ἔπρεπε νὰ ἐρωτᾷ. Ἆρά γε δὲν θὰ εἶχε καθῆκον προτοῦ ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς μεγάλους τραπεζιτικοὺς Οἴκους οἱ ὁποῖοι εὐνοοῦν τὴν Ἑλλάδα διὰ τῆς πίστεως, ἂν θὰ ἦσαν διατεθειμένοι νὰ δώσουν τὸ δάνειον; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἀσχοληθῇ ὄχι πῶς νὰ εὑρεθῇ τὸ δάνειον, ἀλλὰ ποία πρότασις θὰ εἶναι καλυτέρα διὰ νὰ κερδίσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὰ 300 ἑκατομμύρια;

§227Δ. ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ. Ἑξακόσια ἑκατομμύρια εἶναι ὅλα–ὅλα.

§228Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ κινεῖτε περιέργως τὴν κεφαλήν ἐλεεινολογοῦντές με διὰ τὴν ἁπλοϊκότητά μου, σᾶς λέγω ὅτι ὅταν κάμνετε διακοπὰς πρέπει νὰ εἶσθε στοιχειωδῶς μελετημένος. Σᾶς εἶπα ὅτι δὲν πρόκειται ἐκ τοῦ δανείου, πρόκειται καὶ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν ἡ ὁποία θὰ εἶναι δωδεκαετὴς καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ πληρώσῃ ἔξοδα ἐκμεταλλεύσεως, δικαιώματα καὶ τόκους.

§229Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ σεῖς διατί δὲν λογαριάζετε ὅτι ὑπάρχει εἷς ὅρος καθ’ ὃν θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις μετὰ πενταετίαν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον καὶ συνεπῶς τὸ ποσὸν τῶν 300,000,000, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε χθὲς ὁ κ. Χατζηλίας ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές;

§230Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ ὅτι μοὶ τὸ ὑπενθυμίσατε. Τὴν γνώμην τοῦ κ. Χατζηλία σέβομαι καθὼς καὶ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν καλήν του πίστιν, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει μαθηματικὰ ἀρκετὰ ἠξεύρομεν καὶ ἡμεῖς, δηλαδὴ πρόσθεσιν καὶ ἀφαίρεσιν, διότι δὲν χρειάζονται πέρα τῶν 4 πράξεων τῆς ἀριθμητικῆς καὶ διότι κάποιος ἄλλος ἱκανώτερος ἴσως καθ’ ἱκανότητα ἀπὸ μαθηματικῆς ἀπόψεως καὶ κάπως ἱκανώτερος ἀπὸ ἀπόψεως τεχνικῆς, ὁ κ. Γενηδουνιᾶς, μᾶς ἔκαμε νὰ πεισθῶμεν περισσότερον. Ἂν δὲ εἶναι ἀληθὲς ὅτι μοὶ εἶπεν ὁ πληρεξούσιος Μαντινείας κ. Μπακόπουλος ὅτι ὁ κ. Χατζηλίας ἀνεβίβασε μὲ τοὺς πρώτους ὑπολογισμοὺς τὴν διαφοράν ὄχι εἰς 300,000,000, ἀλλ’ εἰς 105,000,000.

§231Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Ἐκτὸς αὐτῶν τῶν ἀριθμῶν τοὺς ὁποίους χθὲς ἀνεκοίνωσα καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι εἰς τὰ πρακτικὰ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ διὰ τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνω κάθε εὐθύνην, δὲν ἔχω δηλώσει ποτὲ ἄλλο τίποτε.

§232Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν διακοπὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος μοὶ λέγει διατί τονίζω αὐτὰ τὰ 300,000,000· μηδαμινὴν ποσότητα, ὡσὰν τὸν ὁρκιζόμενον εἰς τὸν Ἅγιον Ἰάκωβον τῆς Κομποστένας.

§233Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν εἶναι μηδαμινὴ ποσότης τὸ λέγω.

§234Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν θέλετε νὰ ὁμιλήσω διὰ τὸν ὅρον αὐτὸν τῆς ἐξαγορᾶς, ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας ὅτι μεταξὺ τῶν προτερημάτων τῆς συμβάσεως Γιοῦλεν ἐμνημόνευσα τὸν ὅρον τῆς ἐξαγορᾶς ἐντὸς πενταετίας καὶ ἐπεφυλάχθην νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ὁμιλῶ τώρα. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἐκτίμησίν σας, κύριοι συνάδελφοι, ἂν ἔχει καμμίαν σημασίαν ὁ ὅρος αὐτός. Μετὰ πενταετίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, μὴ γνωρίζουσα τί νὰ κάμῃ τὰ ἄφθονα περισσεύματα τὰ ὁποῖα θὰ παρουσιάζουν οἱ Προϋπολογισμοί της, ἔχουσα λύσει τὸ ζήτημα τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, βλέπουσα τὴν λίραν κάτω τῶν 25 δραχμῶν, ὅπως εἰς τοὺς εὐτυχεῖς ἐκείνους χρόνους εἶχεν ἐξευτελισθῆ ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς δραχμῆς, τιμωμένη 22.50, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ τραβήξῃ 20 ἑκατομμύρια δολλ. καὶ θὰ εἴπῃ· φύγετε σεῖς ἀπ’ ἐδῶ, Ἀμερικανοί.

§235ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ κάμῃ νέον δάνειον;

§236Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ· κάμνω ἓν δάνειον. Τὸ δάνειον τὸ ὁποῖον κάμνει σήμερον πληρώνει 100 καὶ λαμβάνει 85· ἂν ἐξοικονομήσῃ ἓν ἄλλο δάνειον, θὰ λάβῃ 87–88 καὶ θὰ πληρώσῃ 100. Ἂν ἡ Κυβέρνησις κάμῃ ἀπὸ σήμερον μίαν πρᾶξιν καὶ κάμῃ ἓν δάνειον μὲ 85% διὰ νὰ τὸ ἐξοφλήσῃ διὰ δανείου τὸ ὁποῖον θὰ κάμῃ, ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ δὲν ἔχει ὀρθὴν οἰκονομικὴν ἀντίληψιν τοὐλάχιστον. Ἑπομένως ὁ ὅρος αὐτός, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ καλὸς ἀναμφισβητήτως, διότι πιθανὸν νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις ἐφαρμογῆς του, καλὰ ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ τὸν θέσῃ εἰς τοὺς ὅρους. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς εἶναι καταστρεπτικός· ὁ ὅρος αὐτὸς εἶναι καλός, ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐπειδὴ γνωρίζομεν τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικήν μας, εἴμεθα βέβαιοι 1000% καὶ ὄχι 85% ποὺ συνάπτεται τὸ δάνειον ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ μίαν πενταετίαν θὰ ἀσχολῆται καὶ τότε πῶς θὰ καλύπτῃ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤ, ἂν ἴδωμεν εὐτυχεῖς ἡμέρας καὶ δὲν ἔχωμεν ἐλλείμματα, θὰ ἀσχολῆται ἀναμφισβητήτως καὶ θὰ εἶναι εὐτυχὴς ἂν ἐπὶ πενταετίαν θὰ ἀσχολῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μόνον διὰ τὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς νομισματικῆς καταστάσεως ἐν Ἑλλάδι.

§237Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς μιᾶς συμβάσεως, διότι τελευταῖον ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἐξαγορασθῇ τὸ δικαίωμα τῆς Προνομιούχου Ἑταιρείας τῆς σταφίδος ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις ἐν Ἑλλάδι κατὰ πόσον ἡ χρησιμοποίησις τοῦ δικαιώματος τοῦ προβλεπομένου ἐν τῇ συμβάσει ἀποτελεῖ τι τὸ θεμιτὸν ἢ τὸ ἀθέμιτον, θὰ ἤθελα, ἀνεξαρτήτως τῆς συμβάσεως Γιοῦλεν καὶ τῶν ἀπόψεων τὰς ὁποίας θέτετε, νὰ εἴμεθα ἐπιφυλακτικοὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀξίαν τοῦ δικαιώματος τῆς ἐξαγορᾶς, διότι πολλάκις καὶ διπλωματικῶς ἐγένοντο πιέσεις καὶ ἐν Ἑλλάδι ἀκόμη ἀκούεται γνώμη ὅτι δὲν ἔχει τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαγοράζῃ μίαν Ἑταιρείαν.

§238Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι οἱ φόβοι σας δὲν εἶναι βάσιμοι, ὅτι ἡ ἐξασφάλισις ἑνὸς τοιούτου ὅρου εἶναι ἔργον προνοίας εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, ἰσχυρίζομαι ὅτι εἶναι ἄνευ πρακτικῆς ἀξίας, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς εἶναι ἔργον προνοίας καὶ τὸ θέτω εἰς τὸ ἐνεργητικὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν θὰ ληφθῇ ἀνάγκη ἐπεμβάσεων, ἐφόσον πρόκειται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐδάνεισαν τὸ χρῆμα ἐπὶ μίαν πενταετίαν νὰ λαμβάνουν τόκον 9½% καὶ μετὰ μίαν πενταετίαν νὰ λάβουν ἕνα τόκον 15% δωρεάν, διότι ἔδωσαν 85 καὶ θὰ λάβουν 100, θὰ εὕρουν κάπου ἀλλοῦ νὰ διαθέσουν τὰ χρήματά των καὶ νὰ παρηγορηθοῦν διὰ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτήν, ἡ ὁποία θὰ θεωρηθῇ δι’ αὐτοὺς τόσον ὀλίγον ἐπικερδής. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς χορηγήσεως τοῦ δανείου. Ὁ Οἶκος Γιοῦλεν ὑπόσχεται νὰ δώσῃ 10 ἑκατομμύρια δολλ., εἰς τὸν ἀναγινώσκοντα ὅμως καὶ ἐπιπολαίως τὴν σύμβασιν εἶναι καταληπτὸν ὅτι τὰ 10 ἑκατομμ. δολλ. δὲν ἀρκοῦν καὶ χρειάζεται πρῶτον μὲν νὰ καταβάλῃ διὰ τόκους ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις 2,750,000 δολλάρια, ἀλλὰ καὶ πάλιν διὰ κάθε ἐνδεχόμενον, διὰ καλὸν καὶ διὰ κακόν, καὶ εἶναι διὰ καλὸν βεβαίως, ἡ σύμβασις ἔχει καὶ ὅρον ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ δάνειον τῶν 10,000,000 δολλαρίων τὰ ὁποῖα θὰ ἐξασφαλίσουν οἱ ὄπισθεν τοῦ Οἴκου Γιοῦλεν τραπεζῖται καὶ τῶν 2,750,000 δολλαρίων τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀδιάφορον ἂν φορολογήσῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, 2,750,000 δολλ. θὰ τὰ καταβάλῃ, διότι εἰς τὴν ἄλλην πρότασιν τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐμπεριέχεται εἰς τὸ δάνειον. Ἂν εἰς τὰ 5 ἔτη προβλέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι θὰ εἶναι εὔκολον νὰ δώσῃ 2,750,000 δολλάρια, αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ποσὸν αὐτὸ θὰ ἀπαιτηθῇ, ἀναμφιβόλως δὲ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ κανεὶς ὅτι δι’ αὐτὰ τὰ ἔτη ἡ Ἑλλὰς θὰ εἶναι εὐτυχὴς νὰ ἠμπορῇ νὰ δανείζηται, διότι, ἂν ἠμπορῇ νὰ δανείζηται, θὰ τακτοποιῇ λογαριασμοὺς καὶ θὰ καθιστᾷ τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος καλυτέραν ἀφ’ ὅ,τι εἶναι. Συνεπῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δανεισθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, ἀλλὰ καταβάλλουσα ἐκ τῶν ἰδίων πόρων, ἐκ τοῦ Κράτους, καὶ ἐξάγουσα τὸ χρῆμα, πάντως κάμνει μίαν πρᾶξιν ἡ ὁποία εἶναι ἥκιστα ἐπωφελὴς ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως. Θὰ χρειάζεται 10,000,000 καὶ 2,750,000 δολλ. καὶ διὰ πᾶν ἐπὶ πλέον ἀπαιτηθησόμενον ποσὸν ἡ σύμβασις διαλαμβάνει ὅτι θὰ γίνῃ ἓν δάνειον μὲ τοὺς ὅρους τῆς τότε ἀγορᾶς καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πηγαίνει εἰς τὰ ἀνοικτά. Ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι τῆς ἀγορᾶς, θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω μὲ ὅ,τι συνέβη σχετικῶς μὲ τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ἡ Γερμανία ἡ ἡττημένη, ἡ κατεστραμμένη, ἡ ὑπαιτία τοῦ πολέμου — ἠμπορεῖ νὰ εἶναι πλουσία καὶ νὰ ἐγκλείῃ ἐπιστημονικὰς δυνάμεις· ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως θεωρεῖται κατεστραμμένη — κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὸ δάνειόν της εἰς τὰ 91 καὶ μὲ τόκον 7%, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς ἡ νικήτρια, ἡ σύμμαχος, ἡ αὐξηθεῖσα ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ ὅπως ἡ Γερμανία....

§239ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἑλλὰς νικήτρια μετὰ τὴν μικρασιατικὴν καταστροφήν;

§240Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Νικήτρια, διότι ἐκ τοῦ πολέμου ἐξῆλθεν ηὐξημένη.

§241Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πλουσιώτερον Κράτος ὡς Κράτος εἶναι ἡ Γερμανία, διότι δὲν ἔχει δημόσιον χρέος παρὰ 2½ ἑκατομμύρια μάρκα.

§242Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἐλαττώσητε τὸ Ἑλληνικὸν δάνειον καὶ τοῦτο διότι δύνασθε νὰ κηρύξητε τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια ὡς ἄγραφον χάρτον· αὐτοὶ ἂν ἔφαγαν, ἔφαγαν ἰδικά των, δὲν ἔφαγαν ἀπὸ ξένους. Τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀντλεῖ τὴν δύναμιν τὸ Κράτος. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι ἡ Γερμανία πιθανὸν ἐκ πρώτης ἀπόψεως νὰ εἶναι καλυτέρα, ἀλλὰ θέλω νὰ εἴπω ὅτι ἡ ἀγορὰ κυμαίνεται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ὥστε εἰς ἐχθρικὸν Κράτος νὰ παράσχῃ δάνειον εἰς 91% καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα 88%. Νομίζω ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς δὲν σημαίνει τίποτε, δι’ αὐτὸ δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις, ὥστε οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ κατάστασις τὸ δάνειον νὰ μὴ εἶναι μὲ χειροτέρους ὅρους ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διαγράφονται εἰς τὴν σύμβασιν καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ λεχθῇ, διότι δὲν ἠξεύρω ἂν οἱ τραπεζῖται εἶπον ὅτι ἡ ἀγορὰ τῆς Νέας Ὑόρκης εἶναι τοιαύτη διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὥστε μόνον πρὸς 80% θὰ λάβωμεν τὸ δάνειον καὶ μὲ τόκον 9–10%.

§243Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ περιορισμὸς θὰ εἶναι ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Ἑλλάδος;

§244Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ὑποθέτω, διότι θὰ εἶναι προληπτικόν.

§245Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ πρόκειται νὰ συναφθῇ τὸ δεύτερον τμῆμα τοῦ δανείου καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ δανείου θὰ τὴν ἀναλάβῃ ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρεία. Ἡ Ἑταιρεία βεβαίως θὰ ἔχῃ κάθε λόγον νὰ μὴ ζημιωθῇ ἐκ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δευτέρου τμήματος. Ὑποθέσατε ὅτι μετὰ τρία ἔτη οἱ ὅροι μεταβάλλονται ἐπὶ τὸ δυσμενέστερον διεθνῶς διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτύχῃ δάνειον μὲ 85% καὶ θὰ ἐπιτύχῃ μὲ 80%. Ἡ Ἑταιρεία δὲν θὰ εἶναι τόσον ἀφελὴς ὥστε νὰ προΐδῃ ἀπὸ τοῦδε τὰ συμφέροντά της. Τί θὰ πράξῃ; Θὰ φροντίσῃ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν τιμὴν τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, θὰ ὑπάγῃ νὰ κλείσῃ τὸ δάνειον μὲ 85% καὶ 8% τόκον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει σᾶς λέγω ὅτι αἱ προβλέψεις αἱ γενόμεναι ὅτι μετὰ 3 ἔτη ἡ Ἑλλὰς θὰ εὑρίσκηται εἰς κατώτερον ἐπίπεδον δημοσίας πίστεως ἀπὸ ὅ,τι εἶναι σήμερον, ἂν βελτιωθῇ ὁ ὅρος, θὰ εἶναι εἰς βάρος αὐτῆς· ἂν θὰ εἶναι δυσμενής, θὰ εἶναι εἰς ὄφελος αὐτῆς. Ἐγὼ συνεζήτησα τὴν ἀντίρρησιν αὐτὴν ἀπὸ τοῦδε, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν δεχθῇ ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ἂν ἀποβῇ εἰς ὄφελος ἢ ζημίαν τῆς Ἑλλάδος.

§246Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ κάθε λόγον νὰ προβλέψῃ διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δάνειον δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις, ἀλλ’ ἂν θελήσῃ νὰ τὸ κλείσῃ, ἡ Ἑταιρεία θὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης συμφωνίας.

§247Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι θὰ τὸ ἐκδώσῃ.

§248Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιαύτη συμφωνία· γνωρίζετε ἂν ἔγιναν τοιούτου εἴδους συμφωνίαι;

§249Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς ὄχι;

§250Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἠμπορεῖ εἷς τραπεζιτικὸς Οἶκος νὰ ἀναλάβῃ ἀπὸ σήμερον τοιούτους ὅρους, μίαν τοιαύτην πρᾶξιν, κ. πρόεδρε· ἐκ μέρους ἑνὸς τραπεζιτικοῦ Οἴκου δὲν θὰ εἶναι τίποτε, ἀλλὰ θὰ εἶναι μία ἐπικίνδυνος ἐπιχείρησις. Ἀδύνατον δὲν εἶναι, ἀλλ’ ἐν τοῖς πράγμασι δὲν συμβαίνει· πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων, δὲν πρόκειται περὶ μηδαμινῶν ποσῶν. Αἱ Τράπεζαι δὲν ἠμποροῦν νὰ ἀναλάβουν μίαν ὑποχρέωσιν ἐκτελεστέαν μετὰ πέντε ἔτη. Ὄχι ὅτι εἶναι ἀδύνατον, ἀλλ’ ἐν τοῖς πράγμασιν εἶναι δύσκολον. Ἡ Κυβέρνησις θὰ κερδίζῃ θέτουσα τὸν ὅρον εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἡ ἀγορὰ θὰ κανονίζεται διστακτικωτέρα, ὄχι διότι θὰ εἶναι δυσμενής, ἀλλὰ διότι παραδίδεται εἰς τὰς θελήσεις αὐτῆς διὰ νὰ καλύψῃ τὸ δάνειον. Καὶ αὐτὴ δύναται νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ ἀγορὰ εἶναι τοιαύτη σήμερον, ὥστε ἐπετύχομεν κατόπιν μόχθων νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ δάνειον πρὸς ἕνα τόκον 10% καὶ εἰς τὰ 80%. Τότε πλέον δυνάμει τῆς ὑπαρχούσης συμβάσεως τὰ ἑκατομμύρια τὰ ὁποῖα ἵστανται ὄπισθεν τῆς Γιοῦλεν θὰ ἔλθουν εἰς ἐπικουρίαν καὶ θὰ πληρώσουν τὴν διαφορὰν αὐτήν. Αὐτὸν τὸν λόγον ἔχει ἡ διάταξις αὐτή, ὥστε ἔχει σημασίαν ἡ προσθήκη τοῦ ὅρου αὐτοῦ. Ἂν νομίζητε ὅτι δὲν ἔχει σημασίαν, θὰ σᾶς ἔλεγον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ τὸ δάνειον ἀπὸ σήμερον κατὰ τέσσαρα τμήματα. Διὰ τὰ 10 ἑκατομμ. νὰ κάμῃ σύμβασιν, νὰ τὰ συνάψῃ 2½ τὸν ἕνα χρόνον, 2½ τὸν ἄλλον καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθοῦν πρόθυμοι αἱ Τράπεζαι. Καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς ποῖον ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν δύο Ἑταιρειῶν ἀπηύθυνα τὴν ἐρώτησιν ταύτην καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν ἀποκλείεται νὰ γίνῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ, οὔτε ἠμπορεῖ νὰ ἀναλάβῃ κανεὶς νὰ δώσῃ δάνειον ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ἀλλὰ καὶ τὰ 10 ἑκατομμ. αὐτὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἀπῃτοῦντο, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Μὰκ– Ἄρθουρ τὰ ὑπολογίζει εἰς 16 ἑκατομμύρια μὲ τοὺς ὅρους τῆς ἰδικῆς του προτάσεως, μὲ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως πολὺ περισσότερον, καὶ τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων δὲν τὸ παρέχει ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ τὸ ἥμισυ ἀναλαμβάνει νὰ παράσχῃ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, ἡ δὲ Τράπεζα Ἀθηνῶν δὲν παρέχει τίποτε περισσότερον παρ’ ὅ,τι θὰ παρεῖχεν οἱοσδήποτε θὰ ἀνελάμβανε τὴν σύμβασιν. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἔχει, ὅπως ἀνέπτυξε καὶ ὁ κ. Μπακόπουλος, κεφάλαιον τακτικὸν καὶ ἀποθεματικὸν 72 ἑκατομμ. δραχ., ἤτοι ὀλιγώτερον τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου δολλαρίων, ἑπομένως δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράσχῃ τὸ δάνειον. Ἀναμφιβόλως ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν δὲν ἀξίζει σήμερον 2,000,000· ἀξίζει πολὺ περισσότερον, ἀλλ’ ὅλος ὁ ὄγκος αὐτὸς τοῦ μεγάλου πιστωτικοῦ ἱδρύματος δὲν ἐκτιμᾶται εἰς ἕτοιμον χρῆμα. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν καὶ ἂν χάσῃ τὰ 72,000,000 δὲν ἕπεται ὅτι δὲν θὰ ἀξίζῃ τίποτε, διότι θὰ ἀξίζῃ ὅτι δύναται νὰ εὕρῃ ἀλλαχόθεν χρήματα, καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐκτελοῦσα τὰς λαμπρὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας ἐκτελεῖ καὶ τώρα. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο θέλω νὰ εἴπω· ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν δὲν ἔχει καμμίαν ἄλλην δύναμιν εἰς τὴν παροχὴν τοῦ δανείου παρὰ τὴν δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν δίδει ἡ σύμβασις. Καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι ἀνίσχυρος ὡς τοιαύτη παρουσιάζεται. Ἀλλ’ ἐπειδὴ θέλετε νὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ πραγματικῆς ἐγγυήσεως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι αὕτη δὲν εἶναι καθόλου εἰς θέσιν νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δάνειον αὐτὸ παρὰ μόνον τῇ βοηθείᾳ ἄλλων Τραπεζῶν καὶ θὰ εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Ἀμερικῆς. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ὡς Τράπεζα δὲν παρέχει οὐδεμίαν ἐγγύησιν ἐπὶ πλέον παρὰ μόνον ἐκείνην τὴν ὁποίαν παρέχει τῶν 50,000 δολλαρίων καὶ τὴν ἐγγύησιν τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν. Εἰς τὴν συζήτησιν οἱ ὑποστηρικταὶ τῆς συμβάσεως ὑπεστήριξαν ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν εὐθύνεται μὲ τὰ κεφάλαιά της, διότι θὰ ἠδύνατο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ καταφύγῃ εἰς αὐτήν, ἀλλ’ ἡ σύμβασις λέγει ὅτι ἐν περιπτώσει ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρείας, ἥτις θὰ προήρχετο ἐξ ἀνικανότητος, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος θὰ ἀνελάμβανεν ὁλόκληρον τὴν ἐγγύησιν τῶν 100,000 δολλαρίων, ἡ δὲ Τράπεζα Ἀθηνῶν θὰ ἐξηκολούθει τὰς ἐργασίας της καὶ ἡ ἐγγύησις αὐτὴ θὰ ἦτο ἐγγύησις φαντασματική. Ὁ κ. Μπακόπουλος σᾶς ἀνέπτυξε καὶ δὲν θεωρῶ ἄσκοπον νὰ ἐπαναλάβω μερικοὺς ἀριθμοὺς ὅτι ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν θὰ προσέφερε μετρητὰ μόνον 1,410,000 δολλάρια, εἰς τὰ ὁποῖα, ἂν προστεθῇ τὸ κέρδος 1,200,000 δολλάρια, δηλαδὴ τὰ ἔξοδα ἐν Ἀμερικῇ 240,000 δολλ. καὶ οἱ ἐνδιάμεσοι τόκοι, οἱ ὁποῖοι θὰ κτηθῶσιν, 1,400,000, ἀποτελοῦν τὰ 4,250,000 δολλ., τὰ ὁποῖα εἶναι μερὶς ἀναλογοῦσα εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ κεφαλαίου τὸ ὁποῖον θὰ καταβληθῇ εἰς Ἀμερικήν. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, ἂν τυχὸν δὲν ἐξεύρισκεν ἔξω τὸ χρῆμα καὶ ἠναγκάζετο νὰ καταβάλῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 4,250,000, θὰ ἐπέφερε μεταξὺ τῶν ἄλλων κακῶν καὶ διατάραξιν εἰς τὸ συνάλλαγμα, ὥστε ἡ συμμετοχὴ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν....

§251Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ διαταράξεως τοῦ συναλλάγματος.

§252Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν θεωρῶ ὅμως περιττὸν νὰ συστήσω ὅτι πρέπει νὰ εἶναι προσεκτικώτερός τις. Σᾶς λέγω ὅτι, ἂν ἐρωτήσητε τοὺς ἁρμοδίους, θὰ σᾶς εἴπουν ὅτι ἀπὸ τὰ ἔξοδα τὰ ὁποῖα θὰ δαπανηθῶσιν ἄνω τῶν 60% ἀποτελοῦν προμήθειαν ὑλικῶν.

§253Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Ἐφόσον ἡ ἐξαγωγὴ θὰ ἐπιφέρῃ ἀνωμαλίαν εἰς τὸ συνάλλαγμα, θὰ εἰσαχθῇ 40% καὶ θὰ ἐξαχθῇ 60%. Ἑπομένως ἡ διδασκαλία σας εἶναι περιττή.

§254Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ σᾶς κάμω διδασκαλίαν, κ. συνάδελφε. Ἂν ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν πρόκειται νὰ συνεισφέρῃ 5 ἑκατομμύρια δολλάρια, τὰ 5 ἑκατομμύρια δολλάρια δὲν θὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ δαπάνας εἰς τὸ ἐσωτερικόν, ἀλλὰ θὰ δαπανηθοῦν κατὰ 60–70% εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἑπομένως τὰ 70% θὰ ἐξαχθῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§255Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 60% ἔχομεν εἰσαγωγὴν 40% καὶ 60% ἐξαγωγήν.

§256Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν γεννᾶται περὶ τούτου ἀμφιβολία. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ συμβολὴ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ὁλόκληρον τὸ χρῆμα θὰ εἰσήγετο ἔξωθεν καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν βεβαίως ὁπωσδήποτε θὰ τὸ εἰσῆγε. Διὰ τῆς συμβολῆς ὅμως τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν εἰς τὸ ἥμισυ καὶ ὄχι ἐκ τῆς καταβολῆς ὁλοκλήρου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ θὰ ἐπέλθῃ ἡ διατάραξις τῆς συναλλαγματικῆς καταστάσεως.

§257Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἰσχυρίζεται ὅτι δὲν θὰ βελτιωθῇ τὸ συνάλλαγμά μας καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε περὶ διαταράξεως τῆς ὑφισταμένης συναλλαγματικῆς καταστάσεως.

§258Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ συμβολὴ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἂν ἐγίνετο δι’ εἰσαγωγῆς τοῦ χρήματος, θὰ εἶχεν ἓν ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον ἤδη δὲν θὰ ἔχῃ, διότι τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ θὰ προέλθῃ ἐξ Ἑλλάδος. Ἂν εἶπον ὅτι δὲν θὰ ἐξαχθῇ, τοῦτο εἶναι τρόπος ἐκφράσεως. Τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι τὸ ἴδιον.

§259Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἴπετε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν δὲν φέρει τὴν ἱκανότητα νὰ συνεισφέρῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποχρεοῦται καὶ ὅτι θὰ καταφύγῃ εἰς τὴν Ἀμερικὴν καὶ οἱ Ἕλληνες τῆς Ἀμερικῆς θὰ δώσωσι τὸ χρῆμα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ συμμετοχὴ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν θὰ φέρῃ τὴν διατάραξιν;

§260Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὄχι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν, ἀλλ’ οἱοσδήποτε ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὴν σύμβασιν αὐτὴν θὰ εὕρῃ τὰ χρήματα. Ἀλλὰ μὴ μοῦ παρουσιάζετε τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν ὡς στοιχεῖον ἐγγυήσεως.

§261Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι εἷς πιστωτικὸς ὀργανισμὸς ἰσχυρὸς ἀπολαύων ἀπολύτου πίστεως, ὅταν ὑπόσχηται ὅτι θὰ δώσῃ ἓν δάνειον, ὑποτίθεται ὅτι συνεννοηθεὶς μετ’ ἄλλων θὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένην τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ χρήματος. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι, ὅταν τὸ δεύτερον πιστωτικὸν ἵδρυμα τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ τὰ 5,000,000 δολλάρια, εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ ἔχῃ ἐξασφαλίσει, ἂν ὄχι διὰ τῶν ἰδικῶν του πόρων, πάντως δι’ οἱωνδήποτε οἰκονομικῶν ὑπολογισμῶν τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ χρήματος.

§262Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῆς ἐγγυήσεως αὐτῆς ἔχομεν καὶ ἓν ἄλλο· ὅτι τὰ ἐξ Ἀμερικῆς χρήματα θὰ ἦσαν κατὰ τὸ ἥμισυ Ἑλληνικά. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ ἐφέρομεν ἐξ Ἀμερικῆς καὶ ἄλλα χρήματα κατὰ τὸ ἥμισυ.

§263Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὅταν ὁ Οἶκος Χάμπρο μᾶς ἔλεγεν ὅτι σᾶς κάμνομεν ἓν δάνειον καὶ φανταζώμεθα ὅτι θὰ τὸ δώσῃ ὁ Οἶκος Χάμπρο, ἔχομεν τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀξιοπιστίας τοῦ Οἴκου;

§264Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαιότατα, ἀλλ’ εἰς παρακάτω σημεῖον τοῦ λόγου μου θὰ συγκρίνω τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν καὶ τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν παρέχει ἐκείνη ἡ μικρὰ Τράπεζα, περὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας μᾶς προσεκόμισεν ἓν μαῦρον ἀποτύπωμα διὰ νὰ δείξῃ τὴν πενιχρότητα τῆς Ἑταιρείας.

§265Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν θέλω νὰ ὑπερτιμήσω τὴν ἀξιοπιστίαν καὶ τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους. Ἐγὼ ἀναφέρομαι ἁπλῶς εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε· ὅτι ἡ μεσολάβησις τῆς Τραπέζης δὲν παρέχει καμμίαν πρόσθετον ἐγγύησιν.

§266Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ ὄγκου τοῦ Κράτους ὁ ὄγκος τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν δὲν παρέχει καμμίαν ἐγγύησιν.

§267Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐγώ, ἂν ἐπήγαινα εἰς τὴν Ἀμερικὴν μὲ μίαν σύμβασιν, θὰ εὕρισκα χρήματα.

§268Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Βεβαιότατα. Αὐτὸ ἰσχυρίζομαι καὶ ἐγώ ὅτι ἡ δύναμις τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν δὲν παίζει κανένα ρόλον, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις κατέβαλλε τὸν ἐλάχιστον κόπον, θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ λάβῃ τὴν ἀνάγκην τῶν ἐκ 300 ἑκατομμυρίων κεφαλαίων τῆς Ἑταιρείας καὶ τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν προτερημάτων τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν καὶ τῶν μειονεκτημάτων τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ A. G. D. C. Ἠσχολήθην περὶ τῶν προτερημάτων διὰ νὰ εἴπω ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν δὲν παρέχει τίποτε περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι θὰ παρέχῃ οἱοσδήποτε πιστωτικὸς Οἶκος καὶ οἱοσδήποτε ἐπαγγελματίας, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ ἀναπτύξῃ ἔχων εἰς χεῖρας μίαν σύμβασιν. Ἀλλὰ προηγουμένως θὰ ἔλθω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς· ὅτι μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς δημοπρασίας, ἀποτυχίαν ἡ ὁποία ἐπῆλθε διότι δὲν κατεβλήθη ἡ ἐγγύησις, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐκάλεσε καὶ τὸν μὴ συμμορφωθέντα ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἐγγύησιν νὰ ζητήσῃ καὶ αὐτοῦ τὰς προτάσεις, ἀλλ’ ἔκλεισε σύμβασιν μὲ τὸν ἄλλον, τὴν ὁποίαν καὶ ὑπέγραψε, διαβεβαιοῖ δὲ πάντα καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἕκαστος ἐξ ὑμῶν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ κρίνῃ ὅτι, ἂν ὑπέγραφε τὴν σύμβασιν τὴν ἄλλην, τὴν εὐθηνοτέραν, ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ θὰ εἶχεν ἐξασφαλίσει τὸ ποσὸν καὶ δὲν θὰ ἠσχολούμεθα μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως τοῦ δανείου, διότι μὲ τὴν σύμβασιν ἀνὰ χεῖρας θὰ εἴχομεν σήμερον τοὺς τραπεζίτας, οἱ ὁποῖοι διστάζουν ἴσως σήμερον ἀγνοοῦντες ἂν ἡ δήλωσίς των θὰ στεφθῇ μὲ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως. Ἡ Κυβέρνησις ἐφέρθη χαριστικῶς πρὸς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν, διότι ἔκλεισεν ἀμέσως σύμβασιν, ἀρκεσθεῖσα εἰς μίαν ἐγγύησιν 100,000 δολλαρίων· ἀλλὰ διὰ τὴν ἄλλην, ἡ ὁποία εἶχε καλυτέρους ὅρους γενικῶς πλέον, ὄχι ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εἶχεν ἀξιώσει 250,000 δολλ. Δὲν πιστεύω νὰ μὴ διακρίνητε τὴν κολοσσιαίαν διαφορὰν τῆς προτιμήσεως ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς τὸν Οἶκον Γιοῦλεν, διότι ἀπὸ μὲν τὴν πρώτην ἐζητοῦντο 250,000 δολλ. προκαταβολικῶς καὶ οἱ ὅροι δὲν ἦσαν εὐνοϊκοὶ καὶ τὴν ἀφήνετε νὰ λάβῃ τὴν σύμβασιν μετὰ τὴν κατάθεσιν ἐγγυήσεως 250,000 δολλαρίων. Μὲ τὴν ἄλλην ἀπεναντίας συνάπτετε ἀμέσως σύμβασιν, τὴν ὑπογράφετε καὶ ἀπαιτεῖτε μόνον 100,000 δολλάρια.

§269Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἄν ἔχῃ παράπονα ὁ Οἶκος αὐτὸς ὅτι δὲν τῷ ἐκάμαμεν εὐκολίας, ἀσφαλῶς εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ. Διότι, μολονότι ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶχον ἐσχηματισμένην τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν εὑρίσκετο ὄπισθεν αὐτῆς τῆς νεοσυστάτου Ἑταιρείας δύναμις οἰκονομικὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἠμπορῶ νὰ βασισθῶ ὅτι θὰ ἐξετέλει τὰ ἔργα, ἐν τούτοις παρέσχομεν ὅλας τὰς εὐκολίας μέχρι τοῦ νὰ ἀνεχώμεθα μίαν συζήτησιν διὰ τοῦ τηλεγράφου μὲ τὴν Ἀμερικήν.

§270Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἐγγυήσεως;

§271Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Καὶ ἐπὶ τῆς ἐγγυήσεως ἐπεμείναμεν ἐπὶ μακρότατον χρόνον καὶ ἀντηλλάξαμεν πλεῖστα τηλεγραφήματα. Τὸ Δημόσιον μάλιστα ἐπλήρωσε—ἴσως μάλιστα πρέπει νὰ τὰ πληρώσωμεν ἡμεῖς τὰ ἔξοδα—ὑπὲρ τὰ χίλια δολλάρια διὰ νὰ διευκολύνωμεν τοὺς κυρίους αὐτούς. Καὶ ὁ κ. Ροῦσος εἶναι μάρτυς ἐδῶ.

§272Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, προκειμένου περὶ τῆς συμβάσεως ἠσχολήθητε εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐγγυήσεως;

§273Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐγὼ εἶχον ἐξηγήσει τὸ πρᾶγμα. Τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως δι’ ἐμὲ δὲν παίζει τόσον σπουδαῖον ρόλον· σπουδαῖον ρόλον παίζει ἡ πεποίθησις τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ μᾶς ἐμπνεύσῃ, ὅτι συνάπτων μίαν σύμβασιν θὰ ἦτο ἱκανὸς νὰ τὴν ἐκτελέσῃ.

§274Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως παροχῆς δανείου;

§275Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Βεβαίως. Ὁ ὀγκίσκος περὶ τοῦ ὁποίου ὡμιλήσατε πρὸ ὀλίγου.

§276Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σέβομαι καὶ τιμῶ τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν· θεωρῶ αὐτὴν συντελεστὴν τῆς προόδου τοῦ ἐμπορίου ἴσως περισσότερον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἤνοιξε νέας λεωφόρους εἰς τὰς τραπεζιτικὰς ἐργασίας. Λέγω λοιπὸν ὅτι ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν μὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον διαθέτει ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶναι ἕνας ὀγκίσκος. Δὲν πιστεύω νὰ νομίζητε ὅτι τοῦτο εἶναι προσβολὴ διὰ τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν.

§277Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν λέγω τοῦτο· λέγω τὸ ἑξῆς· ὅτι, ἂν καὶ ἡ ἄλλη Ἑταιρεία εἶχεν ἕνα τοιοῦτον ὀγκίσκον, θὰ συνεζητοῦμεν μὲ πᾶσαν ἄνεσιν μετ’ αὐτῆς....

§278Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ ἰσχυρίζομαι καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι ἐκάματε ἄσχημα ὅτι δὲν συνεζητήσατε. Αὐτὸ ἰσχυρίζομαι· ὅτι αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἐκάματε δὲν εἶναι τὸ ὀρθόν, διότι ἀπὸ μὲν τὴν πρώτην ἐζητήσατε 100,000 δολλάρια ἀντὶ τῆς παραχωρήσεως τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως, ἐνῷ ἀπὸ τὴν ἄλλην ζητεῖτε 250,000 δολλάρια, διὰ νὰ ἐκτιμήσητε κατὰ πόσον εἶναι ὁ τελευταῖος μειοδότης καὶ βραδύτερον νὰ ὑπογράψητε τὴν σύμβασιν, κανονίζοντες καὶ τὰς λεπτομερείας μεταξὺ τῆς δημοπρασίας καὶ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως. Ὄχι μόνον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀλλὰ πᾶσα Κυβέρνησις δύναται νὰ παρουσιάσῃ πολλὰς δυστροπίας εἰς τὸν διακανονισμὸν τῶν ὅρων. Καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρητε ὅτι τὴν ἐγγύησιν τὴν ἤθελεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατατεθειμένην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐν Ἀμερικῇ δέ λέγουν ὅτι· μὴ ἔχοντες δυστυχῶς καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην ἡμεῖς δὲν ἐδώσαμεν τὰς 250,000 δολλ., ἵνα εἴμεθα εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως κατὰ τὸν διακανονισμὸν τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως. Διότι τὸ χρῆμα αὐτὸ τῶν 250,000 δολλ. θὰ εἶναι ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας μας, ἐνῷ ἡ Ἑταιρεία Γιούλεν ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν καὶ ἔδωσε τὰς 100,000 δολλ. μόνον καὶ οὐχὶ τὰς 250,000 ἀφοῦ ἐπῆρεν ὡς ἀντάλλαγμα μίαν σύμβασιν. Ναὶ μὲν ἡ σύμβασις ἦτο ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μία σύμβασις ἡ ὁποία ἔχει τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως εἶναι κάτι τι τόσον τοῖς ἑκατόν, ὥστε ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ 100,000 καὶ 250,000 δολλαρίων.

§279ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἴπετε ὅτι, ἂν ἡ Ἑταιρεία κατέθετε τὴν ἐγγύησιν τῶν 250,000 δολλαρίων, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ τῇ δώσῃ τὴν σύμβασιν. Ποίαν ἐποχήν;

§280Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν προτάσεων.

§281ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς θὰ κατέβαλλε τὰς 250,000 δολλάρια;

§282Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαλλάξω ἀπ’ αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν ταχέως διὰ νὰ μὴ καταστρέψω τὴν σειράν. Λοιπὸν οὔτε ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν παρέχει καμμίαν ἐγγύησιν οὔτε τὰ ἑκατομμύρια τοῦ Γιοῦλεν θὰ χρησιμεύσωσιν ἐπ’ ἐλάχιστον οὔτε καὶ ἐπὶ τῶν προσόντων τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ σύμβασις εἶναι κάτι τι μέγα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τῶν μειονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ. Ὑποστηρίζω ὅτι ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, γνωστὸς ἐκτελεστὴς τῶν ἔργων καὶ ὁ ἀποτελῶν τὴν τρίτην γενεὰν τῆς οἰκογενείας του εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, δὲν εἶναι αὐτὸς παρὰ ἡ Λ. G. D. C. Ἡ Ἑταιρεία αὕτη εἶχε πρόεδρον τὸν κ. Μὰκ–Ἄρθουρ καὶ ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν δὲν εἶναι ὁ κ. Γιοῦλεν, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία. Ἀλλ’ ἡ δύναμις τοῦ κ. Γιοῦλεν εἴτε ὡς προέδρου ἐνεργοῦντος εἴτε ὡς ἀτόμου εἶναι ἡ αὐτή. Νομίζω ὅτι εἶναι μεγαλυτέρα ἡ δύναμις τοῦ κ. Γιοῦλεν ὅταν ἔχῃ ὄπισθεν αὐτοῦ δυνάμεις, διότι αἱ τεχνικαὶ δυνάμεις ἀσχολοῦνται ὅταν εἶναι Ἑταιρεῖαι καὶ ὄχι τὸ ἄτομον, ὥστε ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ ἐνεργεῖ ἐπ’ ὀνόματί του, ἀλλὰ καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Ἑταιρείας. Κάτι καθυστερεῖ ἀσθενέστερον. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον ὅτι ἡ Ἑταιρεία—ὡς ἰσχυρίζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις—εἶναι φάντασμα· φάντασμα δὲ εἶναι ἐφόσον σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας εἶναι ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς ὡρισμένου ἔργου, τότε δὲ θὰ λάβῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ὅταν βάλῃ τὸ ἔργον εἰς ἐκτέλεσιν. Ὑποθέσατε ὅτι ἡ Ἑταιρεία προοδεύει ἐν Ἑλλάδι· ἔπρεπεν ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταβάλῃ τόσα ἑκατομμύρια ὅπως ὁ κ. Γιοῦλεν καὶ νὰ τὰ ἀφήσῃ νεκρά; Ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐπρόκειτο διὰ τῶν ἰδίων χρημάτων νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα.

§283ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πληρώνει ἡ Ἑταιρεία.

§284Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πληρώνει τὸ Κράτος. Θὰ ἦτο πολὺ λυπηρὸν διὰ τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν νὰ εὕρῃ δάνειον μὴ ἔχουσα ἀντικείμενον. Ἐκ συμπτώσεως ἔτυχε νὰ ἴδω τὴν A. G. D. C. εἰς ἓν μέγα κτίριον πλησίον τοῦ Κεντρικοῦ Σταθμοῦ τῆς Ἀμερικῆς, ὑπῆρχον δὲ δώδεκα δωμάτια διὰ γραφεῖα εἰς τὸ ἄνω μέρος τοῦ κτιρίου, ὑπεβλήθη δὲ εἰς αὐτὴν τὴν δαπάνην ἡ Ἑταιρεία εὑροῦσα εὐκαιρείαν, δὲν εἶχε δὲ βάλει τράπεζαν εἰς τὰ γραφεῖα, διότι δὲν εἶχεν ἐργασίαν. Ἡ Ἑταιρεία τότε θὰ ἐνεφανίζετο ὅταν θὰ εἶχε σκοπόν· ὁ σκοπός της δὲν εἶχεν ἀρχίσει καὶ ἄνευ σκοποῦ θὰ ἦσαν ἀνόητοι ἂν συνέλεγον χρήματα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας εὗρον ὅτι ἡ A. G. D. C. συνέστη εἰς ἓν μικρὸν κρατίδιον τῆς Ἀμερικῆς τὸ ὁποῖον ἀποστέλλει δύο ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἀλλὰ κατὰ περίεργον σύμπτωσιν καὶ ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν ἱδρύθη καὶ ἐκείνη εἰς τὸ κρατίδιον αὐτό, ὅπου ἐκεῖ γίνεται ἡ πληρωμὴ τῶν φόρων. Ἡ Κυβέρνησις λαβοῦσα πληροφορίας ἀπὸ τὴν Ἀμερικὴν παρουσίασεν ὅτι αὕτη δὲν εἶναι κἂν Ἑταιρεία, διότι συνέστη μὲ μετοχὰς ἀπροσδιορίστου ποσοῦ. Ἔτσι συνιστῶνται αἱ Ἑταιρεῖαι ἐν Ἀμερικῇ, συνιστῶνται μὲ δήλωσιν προσώπων ὀλίγων. Ἔπρεπε νὰ ὑπάγουν φορτωμένοι εἰς τὸ κρατίδιον αὐτὸ μὲ δολλάρια, νὰ εἴπουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἔχομεν παράδες; Καὶ τί μὲ αὐτό; Ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς A. C. D. C. δὲν εἶναι ὀρθὰ καὶ ἔπραξε κακῶς ἡ Κυβέρνησις νὰ κατηγορήσῃ μίαν Ἑταιρείαν καὶ νὰ τὴν παρουσιάσῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινὸν ὅτι ἀποτελεῖται ἀπὸ τυχοδιώκτας ἀνθρώπους καὶ ὅτι θέλει νὰ ἀπατήσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ πάρῃ μίαν σύμβασιν. Ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ καὶ τοῦ ἀντιπροέδρου τῆς Ἑταιρείας καὶ καθηγητοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ ὁποῖος κατέχει ἐξέχουσαν θέσιν καὶ δὲν θὰ ἦτο συνεργάτης τοιαύτης Ἑταιρείας ἂν ἠλήθευον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γράφονται.

§285Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ μὲ θέτετε ὑπὸ δίκην εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω τὰ ἑξῆς: Γνωρίζετε τοῦτο ὅτι, ὅταν συνιστᾶται μία Ἑταιρεία, ἡ εὐθύνη ἡ ἀτομικὴ τῶν προσώπων δὲν ἔχει τίποτε νὰ κάμῃ μὲ τὴν εὐθύνην τῆς Ἑταιρείας. Τὸ εἴπετε πρὸ ὀλίγου. Θὰ ὁμιλήσω δὲ καὶ περὶ τοῦ δανείου ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα· ἂν μία Τράπεζα δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἔκδοσιν καὶ τοποθέτησιν ἑνὸς δανείου ἢ ὄχι καὶ τίνα προαπαιτοῦνται. Ἐγὼ δὲν κατηγόρησα τὴν Ἑταιρείαν προσκομίσας ἓν ἔγγραφον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὴν Συνέλευσιν. Δεύτερον ἐγὼ εἶπον εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ταῦτα· ὅτι ἐπανειλημμένως ὁ Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐζήτησε τὸ καταστατικὸν καὶ δὲν προσήγαγέ ποτε τὸ καταστατικόν, ἐδέησε δὲ νὰ καταφύγῃ εἰς ἐρεύνας διὰ νὰ ἔχωμεν τὸ καταστατικὸν τὸ ὁποῖον ἐγένετο τὴν 9ην Ἰανουαρίου. Ἐξέφρασα δὲ τὴν ἀπορίαν μου πῶς εἶναι δυνατὸν μία Ἑταιρεία νὰ μὴ ἔχῃ καταστατικόν, νὰ μὴ λάβῃ τὴν ὕπαρξίν της τὴν νομικὴν καὶ ὅμως νὰ παρουσιάζηται ὡς συνεσταμένη καὶ νὰ θέλῃ νὰ συμβληθῇ. Καὶ τρίτον εἶπον ὅτι, ἐνῷ ἡ μία Ἑταιρεία παρουσιάζει πεντήκοντα ἑκατομμύρια πραγματικὸν κεφάλαιον, ἡ ἄλλη κατὰ τὸ φωτογραφικὸν ἀντίτυπον τὸ ὁποῖον μᾶς ἔστειλεν ὁ Πρόξενος λέγει ὅτι συνιστᾶται ὄχι μὲ περιωρισμένον ἀριθμὸν μετοχῶν, ἀλλὰ μὲ χιλίας μετοχὰς ἄνευ ὀνοματικῆς ἀξίας ἢ ἰσοδυνάμου ἄλλης ἀξίας. Οὕτω δύναταί τις νὰ ἀποδώσῃ τὸν ὅρον. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο ἐνώπιον δύο ἀντιθέτων τελείως περιπτώσεων Ἑταιρειῶν· ἡ μία δὲν παρουσιάζει τὸ καταστατικόν, ὁμολογεῖ ὅτι δὲν κατέθεσε κεφάλαια, ἔκαμε καταστατικὸν μετὰ ἕνα μῆνα ἀφ’ ἧς ἤρχισε νὰ συνιστᾶται καὶ τὸ καταστατικὸν τοῦτο ἔχει τὸν ὅρον ὅτι συνιστᾶται Ἑταιρεία μὲ χιλίας μετοχὰς ἄνευ ὀνοματικῆς ἀξίας. Φυσικὰ κάτι ἠξεύρω καὶ ἐγὼ ἀπὸ τὰς Ἑταιρείας τὰς Ἀμερικανικὰς καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι δὲν συνιστᾶται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὅπως μία ἄλλη Ἑταιρεία ἡ ὁποία ἤθελε νὰ λάβῃ τὸ προνόμιον τῆς σταφίδος, ὅπως ἄλλως τε οἱ ἴδιοι οἱ ἱδρυταὶ τῆς Ἑταιρείας ἐδήλωσαν εἰς τὸν Πρόξενόν μας. Ἡ διαφορὰ λοιπὸν εἶναι ὅτι ὁ μὲν εἷς ἤρχετο πρὸς ἡμᾶς μὲ τὰ χρήματά του, μὲ τὸν ὄγκον τῆς μέχρι τοῦδε ἐργασίας του καὶ ἔλεγεν· «ἐγὼ εἶμαι καὶ ἐλᾶτε νὰ συμβληθῆτε». Ὁ δὲ ἄλλος ἔλεγε· «δῶστέ μοι τὴν σύμβασιν καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εὕρω τὰ χρήματα νὰ σᾶς τὰ δώσω». Ἠμπορεῖτε, ἂν θέλητε δι’ αὐτό, νὰ μεμφθῆτε τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς ἐξήγησα τί εὗρεν ἡ Κυβέρνησις ἐνώπιόν της.

§286Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν εἴτε ἔχει εἴτε δὲν ἔχει ἑκατομμύρια εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Τὰ ἑκατομμύριά της τὰ ἔχει νὰ τὰ διαθέσῃ διὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ νὰ ἐκτελέσῃ ἰδίαις δαπάναις. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν μᾶς παρουσιάζει τὸν ὄγκον τοῦ κ. Γιοῦλεν. Τὰ ἑκατομμύριά της δὲν εἶναι τίποτε. Ἡ Ἑταιρεία Γιοῦλεν καὶ Σία ἔχει ὑπόληψιν καὶ δύναμιν. Ἔχει καὶ ὁ κ. Γιοῦλεν τὴν αὐτὴν δύναμιν. Τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Γιοῦλεν ἔχει τόσην δύναμιν, διότι οὐδέποτε ἕνας Οἶκος τῆς περιωπῆς τοῦ Γιοῦλεν, διότι δὲν θὰ ἔχῃ Ἑταιρείαν, διότι δὲν θὰ ἔχῃ κεφάλαια, θὰ ἄφηνε νὰ ἀναλάβῃ μίαν σύμβασιν καὶ νὰ ταπεινωθῇ ἕνας κολοσσὸς ὅπως τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Γιοῦλεν. Τὸ ἴδιον εἶναι καὶ ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ. Ἂν δὲν ἀπέκτησεν ἀκόμη κεφάλαια, διότι δὲν ἔκαμε τὴν Ἑταιρείαν ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ ἀνελάμβανε τὴν ἐργασίαν, δὲν σημαίνει τίποτε· ἦτο ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἦτο ὁ κ. Μὰκ– Ἄρθουρ, θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ ποῖα εἶναι τὰ ἄλλα πρόσωπα. Καὶ ὅταν ἐμάνθανεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι διάφοροι ἄλλοι τραπεζῖται μέσα ἐκεῖ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, δὲν θὰ ἤξιζεν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ χαρακτηρίσῃ μίαν Ἑταιρείαν κακῆς σχεδὸν πίστεως, διότι ἔτσι ἐχαρακτηρίσθη, ὅτι ἦλθε νὰ ὑφαρπάσῃ μίαν σύμβασιν. Ἡ Ἑταιρεία εἶναι ἀπολύτως ἐν τάξει καὶ δὲν ἔπραξε τίποτε τὸ ὁποῖον νὰ δικαιολογῇ καὶ μίαν ἔστω αὐστηρὰν λέξιν ἐναντίον της. Τὸ γεγονὸς τοῦτο εἶναι πολὺ λυπηρόν, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὄχι μόνον θὰ θεωρήσουν ὅτι ὑποβαλόντες προτάσεις καλυτέρας ἠδικήθησαν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχουν κολακευτικὴν ἰδέαν περὶ τῆς ἠθικῆς ἡ ὁποία βασιλεύει ἐν Ἑλλάδι. Ἂν ὁ Σπάγερ ἐγνώριζε τὰ πρόσωπα τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς, κύριοι συνάδελφοι, θὰ τὸ ἔκρινεν ἡ οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κατεκρίθη ἀπό τινα τῶν μελῶν τῆς ἄλλης Ἐπιτροπῆς, διατί ἠθέλησε νὰ ἐρωτήσῃ τὸν Οἶκον Σπάγερ κατὰ πόσον θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ δηλώσῃ ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν κάλυψιν τοῦ δανείου ἐπ’ ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ οἰκονομική, λέγω, Ἐπιτροπὴ δεχθεῖσα ἀναγνωρίζει καὶ ἐξ ἰδίας ἐντυπώσεως, ἀλλὰ καὶ κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Σπάγερ ἂν δέχεται νὰ καλύψῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, διότι εἶχεν ὑπογράψει σύμβασιν. Ἄν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις εἶχε λόγους βασίμους νὰ μὴ τὸν ἐρωτήσῃ, ὅμως δὲν εἶχε κανένα λόγον ἡ οἰκονομικὴ ὑποεπιτροπὴ νὰ μὴ τῷ ἀπευθύνῃ τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου νὰ τῷ λέγῃ: «Ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι θὰ ἀνετίθετο ἡ ὕδρευσις τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς εἰς τὴν Ἑταιρείαν Μὰκ–Ἄρθουρ, θὰ εἶσθε διατεθειμένος νὰ δηλώσητε κατ’ ἀρχὴν ὅτι ἀναλαμβάνετε τὴν κάλυψιν τοῦ δανείου;» Εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ὁ κ. Σπάγερ ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρόεδρον Ἐθνοσυνελεύσεως.... κτλ.». Μὲ τὸ νὰ ζητήσῃ ὁ Σπάγερ τὰς πληροφορίας αὐτὰς βέβαια δὲν ὑπέθεσεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἀπετελεῖτο ἀπὸ τυχοδιώκτας, ἀλλ’ ἰσχυρίζομαι καὶ θὰ παραδεχθῇ κάθε ἄνθρωπος δίκαιος κριτὴς ὅτι ὅταν ὁ κ. Σπάγερ ἔλαβε τὸ τηλεγράφημα δὲν τὸ ἔκρινεν ἄμοιρον σημασίας, δὲν διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ οὔτε τῆς Ἑταιρείας Μὰκ–Ἄρθουρ οὔτε τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Ἕως ἐδῶ δὲν δύναται κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἦσαν ἄγνωστοι καὶ ὁ κ. Σπάγερ περιφρονήσας αὐτοὺς δὲν τοὺς ἔκρινεν ἀξίους οὐδεμιᾶς ἐκτιμήσεως.

§287Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν βγαίνει ὅμως καὶ τὸ ἀντίθετον· ἡ ἀπόλυτος ἐμπιστοσύνη πρὸς τὰ πρόσωπα αὐτά.

§288Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ τοῖς εἶπε· «καλοὶ καὶ τίμιοι εἶσθε, ἀλλὰ θέλω καὶ αὐτὰς τὰς ἀσφαλείας».

§289Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι ἔκρινε συζητησίμους τὰς προτάσεις τὰς ὁποίας τῷ ἀνεκοίνωσεν ἡ οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Τὸ τί ἠκολούθησεν ἔπειτα θὰ ἐκτεθῇ τώρα. Ἡ Κυβέρνησις λαβοῦσα γνῶσιν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή ἀπηύθυνε τοιοῦτον τηλεγράφημα, ἔστειλε τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐξ Ἀμερικῆς ἑρμηνεύεται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατάπληκτοι οἱ τραπεζῖται ἐπληροφόρησαν χθὲς τὸν κ. Μπενχάϊμ.... κτλ.».

§290Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ λέγετε παρακάτω. Αὐτὸ εἶναι τὸ τηλεγράφημα τῆς Ἑταιρείας Τατάνη καὶ Παναγουλοπούλου, διότι περιῆλθεν εἰς χεῖράς μας ἓν τοιοῦτον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπῆρξε καλῆς πίστεως καὶ ἐπειδὴ προεκλήθην πρέπει νὰ δώσω ἐξηγήσεις διὰ νὰ μὴ παράγηται σύγχυσις. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ δὲν ἠξεύρω τίνα ὑπογραφὴν φέρει, ἀλλ’ ἔλαβον ὅμοιον τηλεγράφημα μὲ ὑπογραφὴν «Τατάνης καὶ Παναγουλόπουλος», τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου, εἰς τὸ ὁποῖον τηλεγράφημα οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον ἀπὸ τοὺς κυρίους αὐτοὺς κατηγορεῖται ἡ Κυβέρνησις ὡς κακῆς πίστεως, καὶ μὴ καλῆς πίστεως. Ἐγὼ δὲν συνηθίζω νὰ ἀναλύω ποία εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἡ πίστις τοῦ κατηγοροῦντός με ὡς καλῆς ἢ κακῆς πίστεως, ἀλλ’ ἔλαβον γνῶσιν ὅτι ἄνευ τῆς γνώμης τῆς γενικῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Θ. Βελλιανίτου, ὡς προέδρου, τῆς ὑποεπιτροπῆς τῆς συσταθείσης, présidant, μὲ ὑπογραφὴν τοῦ κ. Θ. Βελλιανίτου ὡς προέδρου τῆς δημοσιονομικῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐστάλη τηλεγράφημα πρὸς τὸν κ. Σπάγερ διὰ τοῦ ὁποίου ἠρωτᾶτο: Ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δώσῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν A. C. D. C., σὺ κάμνεις τὸ δάνειον; Ὅταν τὸ ἔμαθον ἐξεπλάγην, διότι ἐσκέφθην ποία θὰ ἦτο ἡ ἐντύπωσις ἡ ὁποία θὰ παρήγετο ὅταν ἐλαμβάνετο τὸ τηλεγράφημα αὐτό. Πρῶτον· ὑπογραφὴ présidant. Δι’ ὅποιον γνωρίζει ὀλίγον τὰ Ἀμερικανικὰ πράγματα, εἶναι ὑπογραφὴ προσώπου διαθέτοντος τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Δι’ ἐκείνους δὲ ἐκεῖ ἡ Ἑλλὰς εἶναι Ἑλλάς. Εἶναι ἀδιάφορον ἂν τηλεγραφεῖ τὸ ἄλφα ἢ τὸ βῆτα πρόσωπον· τὸ ὄνομα μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἔχῃ λησμονηθῆ. Λοιπὸν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος γνωρίζει ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει ὑπογράψει μίαν σύμβασιν· λαμβάνει ἓν τηλεγράφημα τοῦ θεωρουμένου ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὰς ἐκεῖ ἀντιλήψεις, ὅπερ τῷ λέγει: «δίδεις ἐσὺ δάνειον καὶ νὰ τὸ δώσω εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν;» Ἂν ἀπήντα, ὑποθέσατε, «ναί», ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ἡμεῖς νὰ τῷ εἴπωμεν ἴσως «ὄχι» καὶ τότε θὰ ἠμποροῦσε νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς προκαλεῖ, λαμβάνει μίαν ἀπάντησιν καὶ ἔπειτα ἀθετεῖ τὴν πρότασίν της. Ἐπρόκειτο δὲ περὶ προσώπου τὸ ὁποῖον ὄχι ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ διὰ μέσου τοῦ Οἴκου A. G. D. C. θὰ ἐτοποθέτει ἓν μέρος τοῦ δανείου. Δεύτερον· ποία ἄλλη ἐντύπωσις θὰ παρήγετο; Ὅτι, ἐνῷ ὑπογράφομεν μίαν σύμβασιν, προσφερόμεθα νὰ κάμωμεν μίαν ἄλλην διὰ νὰ ματαιώσωμεν τὴν σύμβασιν αὐτήν. Ἔχω τὴν εὐθιξίαν νὰ νομίζω ὅτι, ἂν θέλωμεν ν’ ἀναστηλώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ Τόπου αὐτοῦ, πρέπει νὰ εἴμεθα προσεκτικοὶ καὶ νὰ σεβώμεθα τὴν ὑπογραφήν μας. Ἔκαμα λοιπὸν τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόξενον καὶ τῷ εἶπα: «Θὰ ἀπευθύνῃς ἐπιστολήν, τῆς ὁποίας θὰ μοὶ ἀποστείλῃς ἀντίγραφον, καὶ θὰ εἴπῃς εἰς τὸν κ. Σπάγερ τοῦτο· ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνῆψε μίαν σύμβασιν καὶ εἶναι δεσμευμένη δι’ αὐτῆς τῆς συμβάσεως καὶ δὲν δύναται νὰ συνάψῃ ἄλλην σύμβασιν, παρὰ μόνον ἄν, ὄχι κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, διότι μόνον γνώμην αὕτη δύναται νὰ ἔχῃ, ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις μετὰ εἰσήγησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀπορρίπτουσα τὴν σύμβασιν, λύσῃ τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως. Δεύτερον· ὅτι τὸ Φινάνσιαλ εἰς τὴν Χώραν μας σημαίνει διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἁπλῶς μίαν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία εἶναι ἐντεταλμένη νὰ φέρῃ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως. Τὸ ἀρέσκειν ἢ μὴ ἀρέσκειν ἀνήκει εἰς τὴν Συνέλευσιν ὡς κυρίαρχον Σῶμα. Τρίτον· ὅτι, ἂν κατὰ συνέπειαν ὁ κ. Σπάγερ ἐδέχετο σήμερον νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον αὐτό, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι ἀμέσως θὰ ἐκλείετο ἡ σύμβασις. Νὰ μὴ ἀποπλανηθῇ εἰς τοῦτο. Καὶ τονίζω ὅτι σᾶς συνιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο· ὅτι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ παραχθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ Χώρα ἡμῶν ἐνεργήσασα πρότασίν τινα καὶ εὑρισκομένη πρὸ ἀποδοχῆς αὐτῆς ὑπαναχωρεῖ ἀποσύρουσα τὴν πρότασίν της». Τέλος κατὰ τὰς σημερινὰς εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως πληροφορίας εἶχον φθάσει καὶ πληροφορίαι ἀπὸ τὴν Ρώμην. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ συνάψῃ σύμβασιν μὲ τὴν A. G. D. C. Διότι τοῦτο τὸ ἐτόνισα καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὸ εἶπον δὶς καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω. Εἶναι πολὺ δύσκολον μία Κυβέρνησις, μετὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβε, νὰ ἀφήσῃ ἕνα ἰσχυρὸν ὀργανισμὸν καὶ νὰ κάμῃ σύμβασιν μὲ μίαν Ἑταιρείαν ἡ ὁποία ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως δὲν ἔχει κάμει κανὲν ἔργον εἰς τὸν κόσμον, διότι συνέστη τὴν 9ην Ἰανουαρίου ἐ. ἔ., ἀπὸ ἀπόψεως δὲ οἰκονομικῆς δὲν παρουσιάζει κανὲν κεφάλαιον, ἐλπίζουσα ὅτι ἀφ’ ἧς λάβῃ τὴν παραχώρησιν τοῦ ἔργου θὰ ἐφρόντιζε νὰ εὕρῃ τὰ κεφάλαια, καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὸ μόνον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον λέγεται ὅτι ἔχει πρόεδρόν της—διότι δὲν φέρεται μεταξὺ τῶν ἱδρυτῶν—ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ....

§291Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Οἱ ἱδρυταὶ εἶναι κοινὰ πρόσωπα.

§292Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι δὲν εἶναι κοινὰ πρόσωπα.

§293Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Σᾶς τὸ δηλώνω ὅτι εἶναι πρόεδρος.

§294Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ μὲν ἴδιος τὸ δηλώνει, ὅτε ὅμως μετὰ τὴν λῆψιν τοῦ φωτοτυπικοῦ ἀντιτύπου τῆς 9ης Ἰανουαρίου ζητεῖται τὸ καταστατικὸν καὶ μάλιστα ζητεῖται ἐπανειλημμένως καὶ τὸ καταστατικὸν δὲν ἔρχεται, πῶς εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς μία Κυβέρνησις νὰ συνάψῃ σύμβασιν; Εἶχον δὲ καὶ προηγουμένως ἀφορμὰς ὅτι κάτι τὸ ἄτακτον—δὲν θέλω νὰ εἴπω κακῆς πίστεως, ἀφήνω τοὺς ἄλλους νὰ μὲ κατηγοροῦν—περὶ τὴν ἐνέργειαν συνέβαινε, διότι εἶχον ἴδει καὶ σχετικὸν τηλεγράφημα τοῦ Προξένου μας—καὶ σᾶς τὸ ἔδειξα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν—ἀπὸ τὸ ὁποῖον προκύπτει ὅτι ἡ Ἑταιρεία Μὰκ–Ἄρθουρ εἶπεν εἰς τὸν Πρόξενον· «περιμένατέ μας ἕως τὸ ἀπόγευμα καὶ θὰ σᾶς φέρωμεν τὴν ἐγγύησιν». Περιέμενεν ὁ κ. Πρόξενος μέχρι τῆς 9ης ἑσπερινῆς νὰ τῷ φέρουν τὴν ἐγγύησιν καὶ δὲν κατωρθώθη οὔτε δι’ ἐπιστολῆς νὰ δοθῇ ἐγγύησις. Εἶναι μερικαὶ ἀταξίαι, μερικαὶ ἐπιπολαιότητες, ἂν θέλητε, διὰ τὴν διαχείρισιν, αἱ ὁποῖαι δι’ ἐμὲ δὲν ἐνέπνεον πίστιν, ὅτι θὰ συγκεντρωθοῦν ὅλα τὰ περιστατικὰ περὶ τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσα, ὥστε νὰ δύναμαι νὰ παρουσιάσω αὐτὴν τὴν σύμβασιν ὑπογεγραμμένην μὲ τὴν Ἑταιρείαν Μὰκ– Ἄρθουρ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ ζητήσω τὴν κύρωσιν. Διότι, ἂν σήμερον, ὅτε παρουσιάζω σύμβασιν μὲ τὴν Γιοῦλεν, σεῖς καὶ ἄλλος τις μᾶς κατηγορεῖτε ὅτι περιεφρόνησα τὴν Ἑταιρείαν Μὰκ–Ἄρθουρ, τί θὰ μᾶς ἐλέγετε, ἂν εἴχαμεν συνάψει τὴν σύμβασιν μὲ τὴν Ἑταιρείαν Μὰκ–Ἄρθουρ καὶ εἴχομεν ἀφήσει τὴν Γιοῦλεν; Βεβαίως θὰ εἴχετε φωνάξει· «σταύρωσον, σταύρωσον».

§295Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀρχίσω πρῶτον ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα. Ἐν γνώσει διατελῶν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸ ἐρώτημα δὲν εἶχα καμμίαν ἀνάγκην διαφωτισμοῦ ἀπὸ τὸ τηλεγράφημά σας. Κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέγετε ὅτι εἶναι ἡ Φινανσιάλ, ἡ ὁποία ἐξουσιάζει τὰ οἰκονομικά, γνωρίζει ὅτι εἶναι κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἀπήντησεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ χωρήσῃ καμμία παρεξήγησις καὶ ἡ σύμβασίς σας, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ παρακολουθῆτε τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, δὲν ἔδειξεν ἄλλο τι ἢ ὅτι συνάψαντες μίαν σύμβασιν μὲ τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν ἐδείξατε περισσότερον τοῦ πρέποντος ἐνδιαφέρον ὅπως ἐπικρατήσῃ αὕτη.

§296Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔδειξα τὸ πρέπον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Διὰ νὰ μὴ εὑρεθοῦν δὲ ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους οἱ τοιοῦτοι λόγοι νὰ ἀποπλανήσουν—λέγω τὴν λέξιν—ὅπως ἀπεπλάνησαν ἴσως ἀθώους καὶ εὐπίστους Ἀμερικανούς, διὰ νὰ περιαγάγουν τὰ πράγματα εἰς σημεῖον τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο ἐποικοδομητικὸν διὰ τὴν πίστιν τῆς Χώρας, θὰ προσκομισθῶσι καὶ στοιχεῖα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων, ἐφόσον κατηγοροῦμαι, θὰ μοὶ εἶναι δυνατὸν ἀμυνόμενος νὰ λάβω τὴν θέσιν τοῦ κατηγόρου.

§297Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Οἱ Ἀμερικανοὶ διετέλουν ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως καὶ τῶν προσώπων ὅταν ἀπήντων πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως (ἀναγινώσκει): «Εὐχαριστοῦμεν θερμότατα δι’ ὑμέτερον τηλεγράφημα καὶ παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς δώσητε τὴν ἑξῆς πληροφορίαν κλ.». Ἡ ἐπέμβασίς σας καὶ τὸ τηλεγράφημά σας πρὸς τὸν κ. Σπάγερ, διατελοῦντα ἐν γνώσει τῶν οἰκονομικῶν μᾶς πραγμάτων, ἀφοῦ παρέχει τόσα δάνεια, δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὸ ὑπηγόρευσε κάτι ἄλλο παρὰ ἓν ἐνδιαφέρον κακῶς ἐννοηθέν. Δὲν ψέγω τὴν πρόθεσίν σας, ἀλλὰ τὴν πρᾶξιν, ὅτι εἶναι ἀποτέλεσμα κακῆς ἐκβάσεως τῶν πραγμάτων, διότι λόγῳ τοῦ δευτέρου τηλεγραφήματος ἐν τῷ ὁποίῳ ἐζητοῦμεν νὰ λάβωμεν πληροφορίας, ἂν δέχεται νὰ λάβῃ μέρος, ἀπαντᾷ ὅτι κάποια παρεξήγησις θὰ συνέβη, ὅτι ἐγὼ ἐδήλωσα νὰ ἀναλάβω ἀμέσως καὶ δὲν ἤξευρα, ἂν ἐκείνη ἡ παρεξήγησις, περὶ τῆς ὁποίας λέγω, ἀπευθύνεται εἰς τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάγερ διατελῶν ἐν γνώσει τῶν ἐνεργειῶν εἶχε παρακληθῆ ὑπὸ τῆς A. G. D. C. ἐν συμπράξει μετὰ τῶν ἄλλων τραπεζιτῶν ἵνα συντελέσῃ καὶ αὐτὸς διὰ τοῦ ὄγκου του—εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα—εἰς τὴν παροχὴν ὅλων τῶν ἐγγυήσεων ἐκείνων τὰς ὁποίας, κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, παρέχει ὁ Οἶκος Γιοῦλεν. Ἡ ἐπέμβασις αὕτη δὲν ἐπρόλαβε κανὲν δυσάρεστον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν, διότι ἠθέλετε νὰ διαφωτίσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἦτο τελείως διαφωτισμένος περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἓν τηλεγράφημα μιᾶς Κυβερνήσεως συντεταγμένον κατὰ τοιοῦτον τρόπον μαρτυρεῖ ὅτι αὕτη εἶναι, ἂν ὄχι ἐντελῶς, ἀλλ’ ὅτι εἶναι δυσμενῶς διατεθειμένη καὶ κανεὶς βεβαίως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν πηγαίνει νὰ ἀναλάβῃ μίαν μεγάλην σύμβασιν μὲ μίαν Κυβέρνησιν ἡ ὁποία κατ’ ἀρχὴν εἶναι δυσμενῶς διατεθειμένη. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ δὲν εἶχε κανένα λόγον. Καὶ πρέπει νὰ ὑποστηρίξω ὅτι τῆς Κυβερνήσεως ἡ περιέργεια τὸ νὰ παρακολουθήσῃ τὰς ἐνεργείας τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἢ τοῦ τμήματος τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν εἶχε τίποτε ἄλλο ἐλατήριον παρὰ νὰ ἀναιρέσῃ τὰς ἐνεργείας της. Καὶ ἐνῷ ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ διετέλει ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις....

§298Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ λέγει ὅτι ἔγινεν ἐν ἀγνοίᾳ της καὶ τὸ ἔμαθα κατὰ σύμπτωσιν καὶ ἐθεώρησα ὅτι θὰ διέπραττον παράλειψιν καθήκοντος, ἂν δὲν ἔδιδον καὶ διαφώτισιν αὐτῆς.

§299Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι ἡ οἰκονομικὴ Ἐπιτροπὴ διεμαρτυρήθη.

§300Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἡ ἄρνησις τοῦ κ. Σπάγερ προηγεῖται τῆς ἀποστολῆς τοῦ τηλεγραφήματος.

§301Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διαλευκανθῇ ἓν σημεῖον. Διατελῶ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ὑποεπιτροπὴ εἶχε τὴν ἔγκρισιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀποστείλῃ τηλεγράφημα. Ἐκ τῆς φράσεως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τὴν γνώμην τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐκ μιᾶς ὁμιλίας σχετικῆς, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμεν ὁ κ. Καραπαναγιώτης, φαίνεται ὅτι ὑπῆρχε κάποια σύγχυσις. Ἐγὼ διατελῶ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ ὑποεπιτροπὴ εἶχε τὴν ἔγκρισιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἠρωτήθην καὶ εἶπον’ ναί.

§302Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι πρωτάκουστον.

§303Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Τὸ θεωρεῖτε πρωτάκουστον;

§304Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἂν εἶχε τὴν ἔγκρισιν ἡ ὑποεπιτροπὴ ἢ ὄχι.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν συντόμῳ τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς: Ὁ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ ἐζήτησε νὰ ἀποσταλῇ τηλεγράφημα εἰς τὸν κ. Σπάγερ. Τοῦτο ἀπέκρουσεν οὗτος ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἰς τὴν ὑποεπιτροπὴν δὲ ζητήσασαν ὅπως ἀποστείλῃ ἡ ἰδία τοιοῦτο τηλεγράφημα ὑπέδειξεν ὅπως ἐν πάσῃ περιπτώσει ζητηθῶσι πληροφορίαι ἀπὸ τὸν ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ Ἕλληνα Πρόξενον καὶ οὐχὶ ἀπὸ τὸν κ. Σπάγερ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν συνεμορφώθη εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἐζήτησε τηλεγραφικὰς πληροφορίας ἀπ’ εὐθείας παρ’ ἀμφοτέρων.

§306Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις διατελεῖ ἐν παντελεῖ ἀγνοίᾳ.

§307Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὄχι μόνον εἶχε δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον νὰ ἐξακριβώσῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον κατὰ τὴν ἐκτίμησίν της, ἂν μία πληροφορία ἦτο ἢ δὲν ἦτο ἀληθής. Ὄχι μόνον μία πενταμελὴς ὑποεπιτροπὴ ἐν ὁμοφωνίᾳ ἀποφασίσασα, ἀλλὰ καὶ ἓν μόνον μέλος ἐδικαιοῦτο νὰ στείλῃ, κ. συνάδελφε ἐκ Κορινθίας, οἱονδήποτε τηλεγράφημα καὶ νὰ φωτισθῇ, διότι φρονῶ ὅτι οἱ πληρεξούσιοι δὲν εἶναι ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὴν σύμβασιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, δὲν τὴν ὑπέβαλε βεβαίως ἵνα ρίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀντὶ νὰ τὴν ἔχῃ αὐτή, διότι ἡ Συνέλευσις θὰ τὴν ἐδέχετο ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ λάβῃ τὰς πληροφορίας καὶ προσέφερε καὶ διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν καὶ διὰ τοῦ διαβήματος αὐτοῦ τὸ ὁποῖον ἔκαμε, προσέφερε μίαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ νὰ δύναται σήμερον νὰ εἴπῃ ὅτι τὸν Οἶκον Μὰκ–Ἄρθουρ δὲν τὸν στεγάζει ὁ Οἶκος Σπάγερ. Ἡ δήλωσις ἡ ἄλλη τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑταιρείας Γιοῦλεν δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὴν σύμβασιν οὔτε εἰς τὸν διεθνῆ φάκελον. Ἑπομένως περὶ μὲν τῆς πρώτης Ἑταιρείας ἡ Ἐπιτροπὴ ὤφειλε νὰ στηριχθῇ εἰς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἦτο ἀξιόπιστος. Περὶ τῆς ἄλλης Ἑταιρείας ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ πληροφορίας. Καὶ ὅμως ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία διὰ τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ ἀποφαίνεται εὐνοοῦσα τὴν πρότασιν τῆς ἄλλης συμβάσεως, δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ διὰ τῶν διαπραγματεύσεών της νὰ καταστήσῃ γνωστὸν ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὸν Οἶκον Σπάγερ δὲν ἦτο βάσιμος. Ἑπομένως κάθε ἄλλο τὸ διάβημα αὐτὸ παρὰ ἐξυπηρετικὸν ἦτο τῆς Ἑταιρείας Μὰκ–Ἄρθουρ.

§308Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἂν ἡ πληροφορία τοῦ κ. Καραπαναγιώτη εἶναι ἀκριβής, παρέλκει κάθε συζήτησις.

§309Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ νὰ παραδεχθῶ καμμίαν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω ἐγὼ ὑπ’ ὄψει μου. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τηλεγράφημα τοῦ κ. Σπάγερ, ἂν δὲ εἶναι ἀληθὴς ἡ πληροφορία, ὁ κ. Σπάγερ καταφθάνει εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ προσεχὲς Σάββατον. Θὰ ἐξακριβωθῇ...

§310Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον προηγουμένως εἶπον ὅτι, ἐπειδὴ ἔμαθα ὅτι ὁ κ. Σπάγερ καταφθάνει εἰς τὰς Ἀθήνας τὸ προσεχὲς Σάββατον, ἐπεθύμουν ἡ τρίτη συζήτησις νὰ γίνῃ τὴν Δευτέραν, ἵνα ἔλθῃ ὁ κ. Σπάγερ καὶ ἴδωμεν τί θὰ εἴπῃ.

§311Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τιμή σας. Δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ σᾶς συγχαρῶ καὶ εἶσθε ἀξιέπαινος διὰ τὴν ἀπόφασίν σας.

§312Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ μοῦ λέγετε ὅτι ἐνδιαφέρομαι.

§313Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Καθόλου· θὰ εἴπω ὅτι τὸ διάβημά σας εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ μεταβάλῃ ὁ κ. Σπάγερ τὰς ἀρχικάς του προθέσεις. Ὑποστηρίζετε ὅτι ὡρισμένοι λόγοι ὑπηγόρευσαν τὸ διάβημά σας. Δέχομαι τοὺς ἰσχυρισμούς σας, ἀλλὰ μοὶ ἐπιτρέπετε, πιστεύω, νὰ ὑποστηρίξω καὶ ἐγὼ ὅτι....

§314Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ εἴπετε ὅτι ἐνδιαφέρομαι.

§315Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ὄχι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τὴν μίαν Ἑταιρείαν καὶ σεῖς διὰ τὴν ἄλλην. Ἂν καὶ ὑπόνοιαν ἐξέφραζα περὶ τούτου, θὰ κατηγόρουν καὶ ἐμαυτόν, διότι τότε θὰ ὑπετίθετο ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκφέρῃ κανεὶς καμμίαν γνώμην μήπως παρεξηγηθῇ ὅτι ἄλλα ἐλατήρια ὑπαγορεύουν τὴν ἐπέμβασίν του. Ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα κατηντήσαμεν νὰ φοβώμεθα καὶ τὴν σκιάν μας. Κατηγοροῦμεν τὴν πρᾶξιν ὡς μίαν ἐνέργειαν, ἀλλ’ ὄχι ὡς πρόθεσιν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ περάσῃ ἀπὸ τὸν νοῦν μου ὅτι σκοπίμως καὶ ἐκ προθέσεως ἠθέλετε νὰ ἀποκλείσητε ἕνα ὁ ὁποῖος ἦλθε διὰ τὴν ὠφέλειάν σας. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἀφήσω καὶ τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρείας· εἶναι μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνουν γνωστά. Ἡ Ἑταιρεία ἀπέκτησε τὸ καταστατικόν της τόσον βραδέως· τοῦτο δὲ διότι συνεστήθη ὡς A. G. D. C., ἀλλ’ ἄλλη Ἑταιρεία ὑπῆρχε καὶ μετὰ τὴν ἐξέτασιν ἐπεστράφη ἡ αἴτησις, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγκριθῇ τοιοῦτος τίτλος. Ἐγένετο δευτέρα αἴτησις καὶ ἔτσι ἔχουν γράψει εἰς τὰ γραφεῖα· ἐχρειάζετο δὲ καὶ ἓν χρονικὸν διάστημα. Ἀναμφισβητήτως αὐτὴ ἀπηυθύνετο ὡς A.G.D.C. μὲ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ἠδύνατο νὰ τὴν κάμῃ τὴν Ἑταιρείαν, διότι δὲν ἐχρειάζετο παρὰ νὰ γίνῃ μία δήλωσις καὶ ἐχρειάζετο μία τουφεκιά, ὅπως συνιστῶνται αἱ Ἑταιρεῖαι ἐν Ἑλλάδι.

§316Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄνευ κεφαλαίων δὲν γίνεται καμμία.

§317Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἠμπορεῖ νὰ λέγῃ ὅτι ἔχει 100 ἑκατομμύρια κεφάλαια· κατατεθειμένον μηδέν.

§318Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον εἰσηγηθῆ ἐγὼ τότε καὶ μέρος τοῦ ὁποίου ἐγένετο κατόπιν νόμος, ἀναμφισβητήτως ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ ἓν μέρος τοῦ κεφαλαίου. Κατὰ τὴν ἰδικήν μας νομοθεσίαν καὶ κατὰ τὰς Εὐρωπαϊκάς, χωρὶς πεντάραν εἶναι ἀδύνατον νὰ συστηθῇ Ἑταιρεία, διότι τότε θὰ ἐγίνετο, ὅπως εἴπετε, μὲ μίαν τουφεκιὰν εἰς τὸν ἀέρα.

§319Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Πρὸ τῆς προτάσεώς σας ἐν Ἑλλάδι ἠδύνατο νὰ συστηθῇ μὲ μίαν τουφεκιάν.

§320Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀμφιβάλλω, ἂν ἠθέλετε νὰ κτίσητε ἓν σπίτι, νὰ συνεβάλλεσθε μὲ τοιαύτην Ἑταιρείαν.

§321Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Ἂν τὴν Ἑταιρείαν αὐτὴν τὴν συνίστα ὁ κ. Ἠλιάσκος, δὲν θὰ μὲ ἔμελεν ἂν εἶναι ὁ κ. Ἠλιάσκος ἢ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν· ἐγὼ συμβάλλομαι μὲ τὸν κ. Ἠλιάσκον. Μάλιστα ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅταν ὡς ἀξιωματικὸς τῆς Στρατιωτικῆς Ἑνώσεως ἐζήτησα μίαν πίστωσιν ὑπὲρ τῆς Ἑνώσεως ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, αὕτη μοὶ εἶπεν· «ἡ Τράπεζα δὲν ἀνακατώνεται μὲ στρατιωτικοὺς» καὶ μοὶ εἶπε· «προτιμῶ τὴν ὑπογραφήν σας». Ἰδού· ἀπὸ μίαν Στρατιωτικὴν Ἕνωσιν ἐπροτιμήθη εἷς ὑπολοχαγὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μὴ ἔχων τίποτε ἄλλο παρὰ τὴν ὑπογραφήν του. Ἐρωτῶ καὶ σᾶς· δὲν θὰ εἴχετε καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὄχι βέβαια μὲ τὸν κ. Διομήδην, ἀλλὰ μὲ τὸν κ. Ἠλιάσκον; Θὰ συνεβάλλεσθε μετὰ τῆς αὐτῆς πεποιθήσεως μεθ’ ἧς ἠθέλετε συμβληθῆ μετὰ τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, διότι ὁ κ. Ἠλιάσκος εἶναι ὁ κ. Ἠλιάσκος καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν. Περὶ τῆς φερεγγυότητος τῆς Developpement πιστεύω ὅτι θὰ ἔλαβε γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις, διότι σχετικὸν τηλεγράφημα ὁμιλεῖ περὶ τῶν προσώπων ὡς προσώπων ἀξίας, ἐντιμοτάτων, χαιρόντων μεγάλης ὑπολήψεως εἰς τὴν ἀγορὰν τῆς Ἀμερικῆς, διότι εἶναι πρόσωπα γνωστά, διότι εἶναι Τράπεζαι ἀναμφισβητήτου ἀξίας. Χωρὶς νὰ θεωρηθῶμεν ὅτι ὑπερτιμῶμεν τοὺς ξένους, ὑποθέτω ὅτι, ἂν θελήσῃ νὰ λάβῃ περισσοτέρας πληροφορίας ἡ Κυβέρνησις, ἀναμφισβητήτως θὰ λάβῃ τὴν πληροφορίαν ὅτι ἀξίζουν τοὐλάχιστον ὅσον καὶ ἡ Τράπεζα Ἀθηνῶν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὴν Developpement.

§322Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Εἰπῆτε καὶ κάτι διὰ τὸν ἐντόπιον μηχανικὸν κ. Σαπνᾶν.

§323Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὰ ζητήματα τὰ τεχνικὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητῶνται ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος παρηκολούθησα τὸ ζήτημα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεπτύχθησαν τὰ ἐπιχειρήματα, δὲν ἔγινα σοφώτερος· ὁ ὄγκος μᾶλλον ἐπιφέρει σύγχυσιν. Ἀναμφισβητήτως διὰ τῆς μελέτης δύναταί τις νὰ μορφώσῃ γνώμην καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν ζητημάτων, ἀλλὰ τὰ τεχνικὰ ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύωνται εἰς τὴν Συνέλευσιν. Τὰ τεχνικὰ ζητήματα θὰ τὰ λύσουν οἱ ἁρμόδιοι καὶ βεβαίως αἱ ὑπηρεσίαι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ θὰ ἐξετάσῃ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατά. Ἠμπορεῖ ὁ Ὑμηττὸς νὰ ἔχῃ νερόν, ἀλλ’ ἂν πηγαίνει εἰς Βουλιαγμένην, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, δὲν ἠξεύρω· αὐτὰ ἀφοροῦν τοὺς εἰδικούς. Ἀλλ’ ἂν ἐξετάσω τὰ πράγματα θὰ διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ πάθω ὅ,τι ἔπαθεν ὁ κ. Σοῦτσος, ὁ ὁποῖος ἐδαπάνησε πολλὰ ἑκατομμύρια εἰς τὸ Θριάσιον πεδίον καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε.

§324Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τὸ παράπονόν μου εἶναι διὰ τὸν κ. Σαπνᾶν, διότι δὲν ἐδείξατε τὸ ἴδιον ἐνδιαφέρον.

§325Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: Ἄν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλλε τὴν σύμβασιν Γιοῦλεν καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἡ πρότασις τοῦ κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, ἐγὼ δὲν θὰ ἠσχολούμην. Μίαν φορὰν ποὺ ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει μίαν σύμβασιν, ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ κρίνωμεν τὸν σκοπὸν τῆς συμβάσεως. Ἐγὼ συμμερίζομαι ἀπολύτως τὰς ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ὑπογράψῃ μίαν σύμβασιν καὶ ὁμολογῶ ὅτι εἶναι ἔργον μέγα διὰ νὰ τὸ ἐκτελέσῃ δι’ Ἀμερικανικῆς Ἑταιρείας. Ἄν θέλητε νὰ εἴπητε ὅτι δεικνύω ἓν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας Μὰκ– Ἄρθουρ, αὐτὸ τὸ παράπονόν σας ἠμπορεῖτε νὰ τὸ ἀπευθύνητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἀντὶ νὰ μᾶς φέρῃ προτάσεις συμβάσεως μὲ τὸν κ. Σαπνᾶν μᾶς φέρει μὲ μίαν Ἀμερικανικὴν Ἑταιρείαν. Ἐγὼ σᾶς ὑπόσχομαι νὰ σᾶς ἀκούσω μέχρι τῆς πρωΐας ὑποστηρίζοντα τὴν πρότασιν.

§326Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Δὲν ἔχω τὴν εὐφράδειάν σας.

§327Θ. ΚΟΥΤΟΥΠΗΣ. Αὐτὴ ἡ μετριοφροσύνη εἶναι πολλή, κ. συνάδελφε. Δι’ ἐμὲ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι οἱ οἰκονομικοὶ ὅροι μεταξὺ τῶν δύο Ἑταιρειῶν. Ὅταν εἶναι βεβαιωμένον ὅτι καὶ αἱ δύο Ἑταιρεῖαι εἶναι ἰσχυραί, ζήτημα ἐγγυήσεων δὲν ὑπάρχει. Δι’ ἐμὲ τὸ μόνον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀπομένει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν εἶναι κατὰ πόσον τὰ ἔργα ἐκτελούμενα ὑπὸ τῆς μιᾶς Ἑταιρείας ἢ τῆς ἄλλης μὲ τὴν αὐτὴν κατὰ τὴν γνώμην μου τεχνικὴν δύναμιν, συμφέρει νὰ ἐκτελεσθοῦν ὑπὸ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης Ἑταιρείας. Σκεπτόμενος ὅτι δέχονται τὰς γνώμας καὶ τὰς μελέτας τὰς ὁποίας ἔκαμε γνωστὸς μηχανικὸς καὶ τὸν ὁποῖον θεωρῶ ἱκανὸν καὶ μόνον ἄνευ τῆς βοηθείας τῶν Ἀμερικανῶν νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα, πείθομαι ὅτι, ἂν παρεχωροῦντο τὰ ἔργα εἰς τὴν ἑτέραν Ἑταιρείαν ἐκ τῶν δύο, θὰ ἐξετελοῦντο μετὰ πάσης ταχύτητος, τελείας ἐπιστημονικῆς ἀξίας καὶ οἰκονομικώτερα κατὰ 300 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Καὶ ὑποστηρίζω ἀκόμη ὅτι ὁ μηχανικὸς ἐκεῖνος θὰ ἦτο ἱκανὸς νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ αὐτὸς μὲ οἱανδήποτε δύναμιν ὅπως τὸ δάνειον ἐξευρεθῇ καὶ ἐν Ἀμερικῇ καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων, ὅπως τὰ ἔργα ἐκτελεσθῶσι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὸ Ἑλλήνων.

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Δαργέντας ἔχει τὸν λόγον.

§329Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τῆς συζητουμένης συμβάσεως τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, διότι ἐπαρκῶς διεφωτίσθη ἀπὸ τοὺς ἀγορεύσαντας, οἱ ὁποῖοι ἐνέκυψαν εἰς τὸ ζήτημα καὶ ἀπὸ οἰκονομικῆς καὶ ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζω καὶ αἰσθάνομαι ὡς καθῆκον νὰ πράξω εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἐγερθῇ μία φωνὴ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ὡς διαμαρτυρία διὰ τὴν ἀδιαφορίαν καὶ τὴν παράλειψιν τὴν ἀσύγγνωστον, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ πάντες οἱ ὁπωσδήποτε ἐκ τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῶν ἐπιληφθέντες μέχρι σήμερον τοῦ ζητήματος ἔδειξαν πρὸς πᾶσαν Ἑλληνικὴν πρωτοβουλίαν, ἡ ὁποία ἠθέλησε καὶ ἠδύνατο νὰ συμβάλῃ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας μετ’ ὀλιγωτέρας εἰρωνείας νὰ μειδιᾷ προκειμένου νὰ γίνῃ λόγος περὶ Ἕλληνος ἐπιστήμονος, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην, ἑνὸς ἀριστοβαθμίου διπλωματούχου τοῦ παγκοσμίου φήμης τεχνικοῦ Πανεπιστημίου τῆς Λιέγης τοῦ Βελγίου καὶ ἤδη ἐπιθεωρητοῦ τοῦ Μεταλλείων, τοῦ κ. Σαπνᾶ. Δὲν θὰ ἰσχυρισθῶ, κύριοι, ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποβλέψῃ εἰς μόνην τὴν μελέτην τοῦ ἐν λόγῳ ἐπιστήμονος κ. Σαπνᾶ καὶ νὰ μὴ ἐπιληφθῇ, ἂν παρίστατο ἀνάγκη, τῶν διαπραγματεύσεων τῆς προκειμένης συμβάσεως πρὸς λύσιν τοῦ μεγάλου αὐτοῦ προβλήματος τῆς ὑδρεύσεως τῆς πρωτευούσης τῆς Ἑλλάδος. Τονίζω ὅμως ὅτι ὤφειλεν ἐκ παραλλήλου καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπειδὴ δὲν πρέπει νὰ ἐπιρριφθῇ τὸ βάρος μόνον εἰς αὐτήν, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα ἕτερον ἁρμόδιον, ὅστις ἐν τῷ παρελθόντι ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος, ὤφειλον, λέγω, πάντες οὗτοι νὰ ἀποβλέψωσι μετὰ προσοχῆς εἰς τὴν μελέτην τοῦ ἐπιστήμονος τούτου, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον τὰς ἀπόψεις αὐτοῦ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας ἐμελέτησε καὶ ἠρεύνησεν ὁ εἰδικὸς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου κ. Κτενᾶς καὶ ἐπισήμως ἐγνωμάτευσεν ὑπὲρ τῆς ὀρθότητος καὶ ἀκριβείας τῶν ἀπόψεων τοῦ κ. Σαπνᾶ. Καὶ παρεδέχθη ὅτι ὁ Ὑμηττὸς εἶναι ὑδροφόρος καὶ ὅτι ἔχει ἄφθονα ὕδατα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, οὔτε ὅτι ἀντ’ αὐτῆς πρέπει νὰ προτιμηθῇ ἡ μελέτη τοῦ κ. Σαπνᾶ, ἀλλ’ ὅτι, προκειμένου περὶ ἔργων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὁποίων θὰ ἀπαιτηθῶσιν ἑκατοντάδες ἑκατομμυρίων, χωρὶς νὰ εἴμεθα ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι θὰ ἔχωμεν τὸ ἀπαιτούμενον ὕδωρ, ἐπιβεβλημένον εἶναι νὰ ληφθῇ σπουδαίως ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ γνώμη τοῦ Ἕλληνος μηχανικοῦ, ὄχι μόνον διὰ νὰ δοθῇ ἡ ὀφειλομένη τιμὴ καὶ ἡ δέουσα ἐνθάρρυνσις εἰς τὸν Ἕλληνα ἐπιστήμονα, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ παρασχεθῶσιν εἰς αὐτὸν τὰ μέσα, ὅπως φέρῃ εἰς φῶς ὅ,τι κατόπιν πολυετῶν μελετῶν, γενομένων ἰδίαις δαπάναις, καὶ δι’ ἀποδείξεων ἐπιστημονικῶν προτείνει. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐγείρω τὴν φωνὴν αὐτὴν τῆς διαμαρτυρίας ὑπὲρ τοῦ Ἕλληνος ἐπιστήμονος καὶ συγχρόνως ἵνα ἐννοήσῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ συστήσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ φεισθῇ τῶν ὀλίγων χρημάτων, τῆς δαπάνης τῶν δύο ἢ τριῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Σαπνᾶ ὑποδεικνυόμενα ὑδρομαστευτικὰ ἔργα τοῦ Ὑμηττοῦ, διότι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀκόμη ὅτι τὰ ὕδατα τοῦ Ὑμηττοῦ εἶναι ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν ὕδρευσιν τῆς πρωτευούσης καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς συμβάσεως ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὰ ὕδατα τοῦ Ὑμηττοῦ δὲν θὰ εἶναι ἀπαραίτητα, καὶ ἐν τοιαύτῃ ἔτι περιπτώσει τὰ ὕδατα ταῦτα θὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἄρδευσιν τῶν ἀπεξηραμμένων ἐξοχῶν τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ ἐκεῖνο ἀκόμη τὸ ὁποῖον εἷς τῶν κ. κ. ἀγορευσάντων, ἴσως ὁ ἁρμοδιώτερος ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως, ὁ κ. Μπότσαρης, ἰσχυρίσθη, ὅτι ναὶ μὲν ὑπάρχει ὕδωρ, ἀλλ’ εἶναι κίνδυνος ἐκ τῆς ὑδρομαστεύσεως τοῦ Ὑμηττοῦ νὰ ἀποξηρανθῶσιν ἄλλαι περιφέρειαι, ὁ κ. Σαπνᾶς ἀνεσκεύασεν ὡς σφαλερὰν γνώμην δι’ ἐπιτοπίων παρατηρήσεων καὶ ἐπιστημονικῶν ἐρευνῶν καὶ ἀπέδειξεν ὅτι οἱ φόβοι οὗτοι εἶναι ἀνυπόστατοι. Καταλήγων φρονῶ ὅτι ὄχι μόνον χάριν τῆς ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ καὶ πληρεστέρας ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐμψύχωσιν τοῦ Ἕλληνος ἐπιστήμονος πρέπει νὰ συσταθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν τὸ προνόμιον ὅπερ ζητεῖ, ἂν νομίζῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον μὲ τὴν μικρὰν δαπάνην τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τοῦ Ὑμηττοῦ.

§330Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ὑπομιμνήσκω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐκθέσει της ἔκαμεν ἰδιαιτέραν μνείαν καὶ συνέστησεν εἰδικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεών του.

§331Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετάσωμεν σοβαρῶς τὸ ζήτημα.

§332Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν καὶ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα, διότι ἔχει μελετηθῆ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ θέσητε εἰς ἐφαρμογὴν καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν καὶ χάριν αὐτοῦ τοῦ Ἕλληνος ἐπιστήμονος.

§333Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν.

§334Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Ὁ κ. Σαπνᾶς λέγει ὅτι μετὰ 10 μῆνας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ σημαντικὴ ποσότης ὕδατος, ἐνῷ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα θὰ ἐκτελεσθῶσι κατὰ τὴν σύμβασιν ἀπαιτοῦσι χρόνον 4–5 ἐτῶν.

§335Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ θὰ ηὐχόμην ὅπως μέρος τῆς σπουδῆς τὴν ὁποίαν ἐπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἐκχώρησιν τῆς ὑδρεύσεως εἰς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν, πολλοστημόριον τῆς σπουδῆς ταύτης ἐδείκνυε καὶ εἰς ἄλλα φλέγοντα καὶ σπουδαῖα ζητήματα· διότι ἡ σπουδὴ μὲ τὴν ὁποίαν ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν ὕδρευσιν εἰς τὴν Ἑταιρείαν Γιοῦλεν δὲν μὲ ἐσκανδάλισεν, ἀλλὰ μὲ ἐφόβησε, διότι πρὸς στιγμὴν ἐνόμισα ὅτι καίονται ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον αἱ Ἀθῆναι καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσεν ὅπως–ὅπως νὰ κλείσῃ τὴν σύμβασιν διὰ νὰ σβύσῃ τὰς φλόγας. Ἐφόσον ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδήλωσε προηγουμένως ὅτι δὲν θὰ προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, ἂν δὲν φθάσῃ μέχρι τοῦ Σαββάτου ὁ κ. Σπάγερ μὲ τὸν κ. Μὰκ–Ἄρθουρ, ἐπιφυλάσσομαι ὅπως λάβω τὸν λόγον, ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον ἔλθῃ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον.

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις θεωρεῖται λήξασα. Νὰ ἀναγνωσθῇ κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον.

§337ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1ον... κλπ.».

§338ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, κ. Πρόεδρε, δεκτόν. (Ψηφίζεται εἰς αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου).

§339Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 12, παρακαλῶ, τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς παρακαλεῖ νὰ συζητηθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 12. Ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§341ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§342ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 12. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος συναφθείσης τῇ 19 Φεβρουαρίου 1925 συμβάσεως ἀφορώσης τὴν παροχὴν οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως εἰς ὁμάδας ὁμογενῶν προσφύγων ἐπαγγελματιῶν παντὸς εἴδους καὶ εἰς ἀστικοὺς συνεταιρισμούς». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 4.30′ τῆς προσεχοῦς Πέμπτης. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν θὰ ἔχωμεν ἔλεγχον, ἐκτὸς ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ἄλλως. (Ὥρα 1.20 μ. μ.)