1925.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 139

Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.25′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε, συζητουμένης τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ταμείου ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς», ἐλήφθη ἀπόφασις ὅπως καταρτισθῇ μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν οἰνοπαραγωγῶν μερῶν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ὑποβληθῇ τὸ ζήτημα, ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ γενικῶς. Ἡ ἀπόφασις ὅμως αὕτη δὲν ἀναγράφεται εἰς τὰ πρακτικά.

§5Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐτέθη οὕτω τὸ ζήτημα. Ἀκριβῶς εἶπον ὅτι θὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπὴν τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων τῶν ἰσχυόντων περὶ ταμείου ἀμύνης», εἶπον δ’ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐκφέρῃ καὶ γενικωτέρας σκέψεις, ἀλλ’ ὄχι ὅτι τῆς δίδομεν ἡμεῖς τοιοῦτο δικαίωμα. Ἐπίσης εἶπον ὅτι ἡ πρότασις περὶ δελτίων παρακρατήσεως παραπέμπεται εἰς Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ καταρτισθῇ τῇ ὑποδείξει τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀντιπροσωπεύωνται βέβαια κατὰ μεῖζον μέρος οἱ βουλευταὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν μερῶν, ἀλλὰ θὰ περιλαμβάνῃ καὶ βουλευτὰς μὴ σταφιδοφόρων μερῶν. Νὰ καταρτισθοῦν δύο Ἐπιτροπαί.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἰς τὰ πρακτικὰ εὑρίσκω ὅτι παραπέμπεται εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν ἡ πρότασις περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου τοῦ κυρώσαντος τὸ ἀπὸ 22 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. «περὶ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος».

§7Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· εἰς Ἐπιτροπὴν καταρτισθησομένην ἐκ βουλευτῶν τόσον σταφιδοφόρων ὅσον καὶ μὴ σταφιδοφόρων μερῶν, καταρτισθησομένην ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν μερίδων, Ἐπίσης καὶ τὸ «περὶ ταμείου ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς» εἰς Ἐπιτροπὴν καταρτισθησομένην ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐκφέρῃ καὶ γενικωτέρας γνώμας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διορθωθοῦν οὕτω τὰ πρακτικά.

§9Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Εἴπετε καὶ εἰδικῶν μὴ πληρεξουσίων.

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἀποδίδετε ὅτι εἶπον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἂν ἔλεγον ἔπρεπε νὰ ἐξαναστῇ ὅλη ἡ Συνέλευσις. Εἶπον ὅτι, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλῃ καὶ κρίσεις γενικωτέρας, οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν ἐμποδίσῃ.

§11Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ καταρτισθῇ ἐκ βουλευτῶν σταφιδοφόρων καὶ μὴ ἐπαρχιῶν.

§12Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· παρεκάλεσα δὲ νὰ προσκομίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐντὸς 8 ἡμερῶν τὴν ἔκθεσίν της.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ γίνῃ ἡ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ καὶ διὰ τὰ δύο νομοσχέδια;

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· νὰ γίνῃ ἰδία Ἐπιτροπὴ δι’ ἕκαστον. (Ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ ὡς διωρθώθησαν).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Διάφορα Σωματεῖα ἐκ διαφόρων μερῶν τοῦ Κράτους διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπέλασιν τοῦ Πατριάρχου καὶ ἀξιοῦσι τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς. — Ἡ Γενικὴ Ὁμοσπονδία τῶν λεμβούχων τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ τοῦ ἀδίκου καὶ σκληροῦ μέτρου τοῦ πλευρίσματος τῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὰς προκυμαίας. — Τὸ Καπνεργατικὸν Κέντρον Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἄδικον δολοφονίαν τῶν συντρόφων καὶ ζητεῖ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τοῦ διοικητοῦ τοῦ πεζικοῦ συντάγματος Τρικκάλων Καβράκου. — Ἡ Τζένια, χήρα Γεωργίου Φωτοπούλου, ταγματάρχου φονευθέντος ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, αἰτεῖται τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεώς της. — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Π. Τσιτσεκλῆς διαβιβάζει εἰς τὴν Συνέλευσιν ἔγγραφα τῶν Εἰσαγγελέων Πλημμελειοδικῶν Πολυγύρου καὶ Πειραιῶς, δι’ ὧν ζητεῖται ἡ ἄδεια τοῦ Σώματος πρὸς καταδίωξιν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Κ. Ματσιώρη καὶ Ν. Ἀβραάμ. — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Ν. Ζουδιανὸς καὶ Σ. Γρηγορίου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3119, 2764 καὶ τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2789 κλπ.». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 19 Ἀπριλίου 1924 Ν. Δ. περὶ συστάσεως ἐπιτροπῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καταθέτει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ἀπὸ 4 Ἰουνίου 1923 Ν.Δ. περὶ διοικήσεως τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους»· 2) «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ παρὰ τὰς ἀρχαιότητας Ὀλυμπίας τμήματος τοῦ χειμάρρου Κλαδέου»· 3) «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως δραχ. 500.000 διὰ τὴν ἀνέγερσιν τετάρτου ὀρόφου ἐπὶ τῆς πρὸς τὴν ὁδὸν Αἰόλου πλευρᾶς τοῦ ταχ. μεγάρου Ἀθηνῶν καὶ δευτέρου ὀρόφου ἐπὶ τοῦ τηλ. κέντρου Θεσσαλονίκης»· 4) «περὶ ἐγκρίσεως ἀναγραφῆς πιστώσεων δραχ. 500.000 εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου Συγκοινωνίας διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ κατεχομένων ἰδιοκτήτων οἰκημάτων» καὶ 5) «περὶ τακτοποιήσεως γενομένων δαπανῶν πρὸς ἐγκατάστασιν ἀπολυμαντηρίου εἰς Μακρόνησον». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Δαγκλῆς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 4 Δεκεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 358 τοῦ 1914». — Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξομοιώσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἀνταλλαγῆς πρὸς τὰς ἀποδοχὰς τῶν μονίμων ὑπαλλήλων». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Ν. Μπακόπουλος ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν διατί δὲν κατέθεσεν ἀκόμη εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὡς καὶ τὰ ἄλλα σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἑβδομάδων ἔχει ζητήσει. Παρακαλεῖ δὲ ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν τίνα μέτρα ἔλαβεν ὅπως ἐξαναγκάσῃ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου πρὸς παροχὴν τῶν ζητηθέντων ἐν ἀντιγράφῳ ὡς ἄνω ἐγγράφων, καὶ τὰ ὁποῖα δυστροπεῖ καὶ πάλιν νὰ ὑποβάλῃ ἀσεβῶν κατ’ ἐντελῶς πρωτοφανῆ τρόπον οὐ μόνον πρὸς τὸ προϊστάμενον αὐτοῦ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν.

§16Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος, καὶ μάλιστα μακρός, καὶ ἡ διατύπωσις τῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶναι σαφής. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν ὅπως εὐαρεστούμενος δώσῃ πρῶτον τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, διότι πιθανὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ λόγος περαιτέρω ἀπασχολήσεως τῆς Συνελεύσεως.

§17Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κύριοι συνάδελφοι, συνεπὴς πρὸς τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμα πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα ἐζήτησα διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὅπως χορηγηθῶσι τὰ ἀντίγραφα τῶν ἐν λόγῳ ἐγγράφων, δυστυχῶς ὅμως ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἀρνεῖται. Κατόπιν τούτου ἡ ὅλη ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συνάδελφόν μου, ὅπως κανονίσῃ τοῦτο.

§18Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁμολογῶ ὅτι αἰσθάνομαι εὐχαρίστησιν διὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ, κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεφάσισε νὰ ἐπιδείξῃ ἀπέναντι τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν τὴν σθεναρὰν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει καθῆκον νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς διαχειριζόμενος τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ μιᾶς εἰλημμένης ἤδη ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως. Διότι ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15 Δεκεμβρίου 1924 ἔλαβεν ὁμοφώνως τὴν ἀπόφασιν, κατόπιν ὁμοφώνου δηλώσεως τῶν ἀρχηγῶν ὅλων τῶν κομμάτων καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον τὴν χορήγησιν ἀντιγράφων ὡρισμένων ἐγγράφων. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ οὐδόλως ἐξεπλάγην διότι ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν δὲν ἔσπευσε μέχρι σήμερον νὰ χορηγήσῃ τὰ αἰτηθέντα ἀντίγραφα, διότι ἤμην βέβαιος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς περὶ τούτου. Μίαν μόνον παράκλησιν νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προσθέσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι παρῆλθον τρεῖς σχεδὸν μῆνες ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς λήψεως τῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως μέχρι τῆς σήμερον, ὁπότε ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι διεβίβασε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§19Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πότε ἔγινεν ἡ συζήτησις;

§20Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τῇ 15 Δεκεμβρίου 1924. Ἀγαπῶ νὰ πιστεύω ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀντιλαμβανόμενος τὴν σοβαρότητα τῆς ὑποθέσεως θὰ ζητήσῃ ἀφ’ ἑνὸς τὴν κατάσχεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ διατάξῃ δίωξιν κατὰ τοῦ Μητροπολίτου ἐπὶ ἀρνήσει δημοσίας ὑπηρεσίας. Μὲ τὴν ἐλπίδα αὐτὴν παραιτοῦμαι πάσης ἀναπτύξεως τῆς ἐπερωτήσεώς μου ἐπιφυλασσόμενος νὰ φέρω τὸ ζήτημα καὶ πάλιν πρὸς συζήτησιν, ἂν ἡ ὑπόθεσις χρονίσῃ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί δὲν κατέθεσε τὸν ὀγκώδη φάκελον τῆς ὑποθέσεως τῶν «Πλαταιῶν» ἀπαρτιζόμενον ἐκ πλείστων ἐγγράφων, καὶ ἰδίως τὸ πρῶτον ναυλοσύμφωνον μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἀνατολικῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ἀντὶ τούτων κατέθεσε μόνον τρία ἀντίγραφα ἐγγράφων μὴ ἀπολύτως χρησίμων.

§22Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, πόσον εἶναι ἀνιαρὸν νὰ ἀπασχολῇ τις ἀκροατήριον διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως. Θὰ σᾶς ἀπήλλασσον τῆς ἐνοχλήσεως αὐτῆς ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μετὰ τὴν πρώτην ἐπερώτησίν μου δὲν ἀπησχόλει τὴν Κοινὴν Γνώμην διὰ σειρᾶς ἀτοπημάτων, εἰς τοιοῦτον μάλιστα βαθμὸν ὥστε νὰ μειωθῇ ἡ ὑπόληψις τοῦ Κοινοῦ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας τῆς Χώρας. Ἐπίσης δὲν θὰ σᾶς ἀπησχόλουν διὰ τῆς ἐπαναλήψεως τοῦ ἰδίου θέματος ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ὠχυροῦτο ὄπισθεν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν προσεκόμισεν, οὕτως ὥστε νὰ παραμείνῃ συσκοτισμένη ἡ σύμβασις αὕτη περὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, διὰ τὸ ὁποῖον τὸ μὲν Ἑλληνικὸν Δημόσιον θὰ καταβάλῃ πλέον τῶν 60 ἕως 70 χιλιάδων λιρῶν, τὸ δὲ γόητρον τῶν κυβερνητῶν τῆς Χώρας θὰ καταπέσῃ. Κατηγοροῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι ἐδημιούργησεν ὑπόθεσιν μὴ ὑπάρχουσαν καὶ ὅτι τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν κατέστησεν ἐπίδικον καὶ προέβη ὁ ἴδιος εἰς τὴν ἐκλογὴν δικαστοῦ πρὸς λύσιν τῆς διαφορᾶς. Ἤλπιζον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἤθελε καταθέσει τὸν φάκελον αὐτὸν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως διὰ νὰ ἀποσύρῃ τὴν κατηγορίαν, ἡ ὁποία εἶναι βαρυτάτη. Καὶ εἶναι βαρυτάτη, διότι ἐκτίθεται ἡ ὑπόληψις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς Χώρας ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὰς ἐπανειλημμένας αἰτήσεις ἡμῶν κατέθεσε μόνον δύο ἀντίγραφα, ἔνθα ὑπῆρχεν ἡ σημείωσις «προσοχή», τὰ ὁποῖα εἶχαν ἐκλέξει ὁ ἴδιος ἐκ τοῦ φακέλου. Δηλαδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τηρεῖ ἴσως τὴν τακτικὴν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἀρνούμενος νὰ προσκομίσῃ τὸ αὐτούσιον τοῦ πρώτου συμφωνητικοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κυρίως στηρίζεται ἡ κατηγορία. Ἰσχυρίζεται ὅτι τοῦτο εἶναι βιβλιοδετημένον, ὅπως ἴσως καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν τὸ πρωτότυπον ἀλλ’ ἀντίγραφον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσκομίσῃ ὅπως προσεκόμισε καὶ ἐκεῖνα τὰ ἀντίγραφα, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι ἀπαιτοῦνται μόνον πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ὑποθέσεως κατὰ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀρνεῖται καὶ τὰ ἄλλα ἔγγραφα νὰ ὑποβάλῃ κρίνων καὶ δικάζων ὁ ἴδιος, ἔγγραφα τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα, διότι ἐξ αὐτῶν ἐμφαίνεται καὶ τὸ ταξίδιον τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ κάμῃ τὸ ἀτμόπλοιον. Ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπλανήθη ἐκ τῆς θεωρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν πρεσβεύει οὗτος διὰ τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὰ διπλωματικὰ ἔγγραφα ἔχουσι κάποιον ἰδιαίτερον λόγον καὶ καθ’ ἡμᾶς ὁ μόνος λόγος εἶναι διὰ νὰ καλύψῃ τὴν εἰδικὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν φέρει. Τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο περιέχει τὴν ἑξῆς ρήτραν: Τὸ ἐν λόγῳ ἀτμόπλοιον, λέγει τὸ πρῶτον συμβόλαιον, «ἐκχωρεῖται ἐπὶ μισθώματι εἰς τὴν Α. Δ. Μεταφορῶν διὰ χρονικὴν περίοδον πρὸς μεταφορὰν σίτου ἐκ Καναδᾶ, τοῦ ναυλωτοῦ ἔχοντος τὸ δικαίωμα νὰ παρατείνῃ τὴν μίσθωσιν καὶ ἓξ μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτῆς». Ἑπομένως ὑπάρχει τὸ συμβόλαιον αὐτό, τὸ ὁποῖον ἴσως εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Αἴρεται λοιπὸν πᾶς ἰσχυρισμὸς, πᾶσα αἰτίασις τῆς Ἑταιρείας καὶ πᾶν δικαίωμα αὐτῆς πρὸς ἀποζημίωσιν, διότι ἔγινε συμφωνία νὰ προσεγγίσῃ εἰς λιμένα, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ προσεγγίσῃ. Ὅπως βλέπετε, κατὰ τὴν Σύμβασιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ Ἑταιρεία ἦτο δεσμευμένη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ταξίδιον αὐτὸ τοῦ Καναδᾶ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπηκολούθησε τὸ δεύτερον συμβόλαιον, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι συμπλήρωμα τοῦ πρώτου καὶ κανονίζει λεπτομερείας μὴ συμπεριλαμβανομένας εἰς τὸ πρῶτον ναυλοσύμφωνον. Ἀλλὰ πλὴν τούτου τὸ δυστύχημα ἐγένετο κατὰ τὸν πλοῦν τὸν συμφωνηθέντα εἰς τὸ πρῶτον ναυλοσύμφωνον. Τούτου τοῦ ἐγγράφου ἐζητήσαμεν τὴν προσαγωγήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως δὲν εὐηρεστήθη νὰ προσαγάγῃ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶναι ἐποικοδομητικὸν διὰ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, ὅταν κατηγορῶνται ὡς ἐκατηγορήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὄχι μόνον νὰ μὴ ἀναιρῶσι τὴν κατηγορίαν, ὄχι μόνον νὰ ἀφήνωσιν ἐκτεθειμένην τὴν ὑπόληψιν τῶν κυβερνώντων τὴν Χώραν, ἀλλὰ καὶ νὰ μὴ προσάγωσι τὸν φάκελον ὅλων τῶν ζητουμένων ἐγγράφων, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ κρίνῃ περὶ τῆς καλῆς πίστεως τῶν κυβερνώντων τὴν Χώραν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατ’ ἐμὲ εἶναι ἔνοχος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα προσκομίζονται. Θὰ μοὶ εἴπητε· εἶναι ἐν δόλῳ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τὴν ζημίαν τὴν γενομένην εἰς τὸ Δημόσιον; Δὲν γνωρίζω. Τοῦτο θὰ τὸ κρίνητε σεῖς. Ἐγὼ ἓν μόνον λέγω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῶν πολλῶν, τῶν πολὺ μεγάλων ὑποθέσεων αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἐκκρεμεῖς εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του ἐξέλεξεν αὐτὴν καὶ μόνην, ἐκ τῆς ὁποίας τὸ Δημόσιον θὰ ὑποστῇ μεγάλην ζημίαν, καταβάλλον, ἂν ὄχι τὰς 60,000 λιρῶν, ἂν ὄχι τὰς 50,000, τοὐλάχιστον τὰς 30,000 λιρῶν, εἰς ὅσας καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περιώρισε τὸ ποσόν.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποτὲ δὲν ἀνεγνώρισα ὑποχρέωσιν οἱανδήποτε τοῦ Δημοσίου. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπω τοιοῦτόν τι.

§24Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν εἶχον.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ θέτητε εἰς τὰ χείλη μου πράγματα μὴ λεχθέντα, διότι αὐτὰ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐπιχειρήματα ἀπὸ τοὺς ἀντιθέτους. Οἱ διαιτηταὶ θὰ ἀποφασίσωσιν ἂν πρέπει νὰ πληρώσωμεν ἢ ὄχι.

§26Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Εἶχον τὴν ἀντίληψιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τότε εἴπετε ὅτι περιωρίσθη τὸ ποσόν. Χαίρω ὅτι θὰ μένῃ τὸ κεφάλαιον τῆς κατηγορίας εἰς τὸ ποσὸν ποὺ ὡρίσατε.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ λέγω ὅτι δὲν εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως. Περιωρίσθην εἰς τὸ ἂν ἡ διαιτητικὴ ρήτρα....

§28Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νομίζω ὅτι εἴχετε περιορίσει τὸ ποσόν. Αὐτὸ εἶναι πολὺ δευτερεῦον, κύριε Πρόεδρε, διότι ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι, ἂν προσαχθῇ τὸ συμβόλαιον, θὰ φανῇ ὅτι οὐδεμία ρήτρα ὑπάρχει πρὸς διαιτησίαν εἰς τὸ ἓν πρόσωπον καὶ ὅτι ἐγεννήθη διαφορὰ διὰ τοῦ πρώτου συμβολαίου καὶ ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐκλέξας τὴν λύσιν αὐτὴν τῶν διαφορῶν κατέστησε μόνος ἑαυτὸν αἴτιον ἀμελείας διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὰς ἄλλας κατηγορίας, τὰς ὁποίας ὑπαινίσσονται κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, δὲν πρόκειται νὰ τὰς ἀναπτύξω. Ἐγνώριζον ὅτι εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἂν δὲ ἐκ τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ εὑρέθη ὠφελημένος ὁ κ. Ὑπουργός, ἁρμόδιοι εἶσθε νὰ κρίνητε ὑμεῖς. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται πάντοτε ἀπὸ ὅλους τοὺς κατὰ καιροὺς διοικήσαντας πολιτικούς, ὅτι δὲν ἀφῆκαν ἐκθέτους κατηγορίας, ἀλλ’ ἐζήτησαν τὴν τιμωρίαν τῶν συκοφαντῶν καὶ δὲν ἐσιώπησαν.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε ἂν τὸ ἔκαμαν ἄλλοι, ὁ Τρικούπης, ὁ Δηλιγιάννης, ὁ Κουμουνδοῦρος; Ἔπρεπε νὰ ἀνοίξωμεν εἰς κάθε Ὑπουργεῖον ἓν γραφεῖον διώξεων.

§30Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δι’ οὐδένα εὐτυχῶς πολιτικὸν μέχρι σήμερον ἐδόθησαν αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι ἀπεδόθησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ρητῶς, κατηγορηματικῶς καὶ ἐνυπογράφως.

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε τὴν θεωρίαν ὅτι, ἅμα ἐνυπογράφως καταγγείλῃ τις, πρέπει νὰ καταγγελθῇ;

§32Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχω τὴν θεωρίαν ὅτι, ὅταν κατηγοροῦνται οἱ Ὑπουργοὶ διὰ πράξεις αἱ ὁποῖαι θίγουσι τὰ ὅρια τῆς ἠθικῆς καὶ ἐντιμότητος, καταγγέλλουν.

§33Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸν κατηγόρησαν.

§34Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν κατηγόρησαν οὔτε τὸν Κουμουνδοῦρον οὔτε τὸν Τρικούπην ὅσον κατηγόρησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὡς συμμετασχόντα... — αἰσχύνομαι νὰ εἴπω τὴν λέξιν.

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καταγγέλλεται εἷς ἄνθρωπος καὶ βασανίζεται ἀδίκως ἐπὶ ἕνα χρόνον καὶ δὲν κάμνει μήνυσιν ἐπὶ ψευδεῖ καταμηνύσει. Ἐγὼ γνωρίζω....

§36Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπήντησα εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅστις μὲ ἠρώτησε ποῖαι εἶναι αἱ κατηγορίαι κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ εἶπον ὅτι δι’ ἐμὲ εἶναι ἡ κατηγορία τὴν ὁποίαν ἀναπτύσσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δὲν ἀπελογήθη διὰ τὰς κατηγορίας αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰ στόματα ὅλων. Διατί δὲν ἀπελογήθη διὰ τὰς κατηγορίας αἱ ὁποῖαι ἀπησχόλησαν καὶ ἀπασχολοῦν ζωηρῶς τὴν Κοινὴν Γνώμην, τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀντιλήψεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη παραδείγματα ἐκ τῆς ἱστορίας τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Γνωρίζετε ὅτι ἦσαν διάφοροι αἱ κατηγορίαι αἱ ὁποῖαι ἐπερρίφθησαν κατὰ τῶν παλαιῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν. Συγκεκριμένη κατηγορία ὅτι διεπράχθη τι ἀπὸ τὸν Κουμουνδοῦρον ἢ τὸν Τρικούπην, τοὐλάχιστον ἀπὸ τὴν Ἱστορίαν δὲν φαίνεται νὰ προέκυψε τοιοῦτόν τι.

§37Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ συνάδελφός μου εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἐρωτήσῃ ἂν πρέπει νὰ κάμῃ καταγγελίαν καὶ τῷ εἶπον νὰ μὴ κάμῃ.

§38Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τί σᾶς ἔπεισε νὰ ἔχητε αὐτὴν τὴν γνώμην. Ἐγώ, ἂν ἠρωτώμην, θὰ ἔλεγεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὅτι, ἐφόσον ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου του ἔρχεται δημοσίᾳ καὶ τὸν κατηγορεῖ διὰ πράξεις αἱ ὁποῖαι ἀπασχολοῦν ζωηρῶς τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔρχεται εἰς συζήτησιν καὶ ὀφείλει νὰ τὴν ἀποκαταστήσῃ ἀκεραίαν. Τοῦτο δὲν τὸ ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργός. Εἶναι ἀπόλυτον δικαίωμά του, καὶ ὁ κ. συνάδελφος ὁ ὁποῖος μὲ ἠρώτησε δύναται νὰ μορφώσῃ γνώμην.

§39ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί ἐπεισόδιον ἐγένετο μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως;

§40Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Μὴ μὲ ἐρωτᾶτε διὰ τὸ ἐπεισόδιον τὸ ὁποῖον ἐγένετο, διότι δὲν τὸ γνωρίζω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας δύναται νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν πληροφορίαν περὶ τοῦ πῶς συνέβη τὸ ἐπεισόδιον. Δι’ ἐμὲ τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἀφ’ ἧς ἀνεπτύχθη ἡ πρώτη ἐπερώτησις ὄχι μόνον δὲν ἐφρόντισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰ πράγματα, ἀλλὰ καὶ ἠρνήθη νὰ προσκομίσῃ τὰ φῶτα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις θὰ ἐπείθετο ὅτι ἡ κατ’ αὐτοῦ κατηγορία δὲν ἦτο βάσιμος. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπησχόλησε ζωηρῶς τὴν Κοινὴν Γνώμην διὰ σειρᾶς νέων ἀτοπημάτων, ἀπησχόλησε τὴν Κοινὴν Γνώμην μὲ δηλώσεις εἰς τὸν Τύπον, ἐνῷ γνωρίζει ὅτι διὰ τὸ ἀτμόπλοιον ἔδιδε τροφήν. Καὶ ὅμως καὶ ἐκεῖνο παρεῖδε, καὶ ἐκεῖ ἀκόμη προέβη εἰς δηλώσεις, καὶ προέβη εἰς δηλώσεις τοιαύτας, ὥστε ἐπῆλθεν ὕψωσις τῆς λίρας ὀφειλομένη εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, μόνου ἁρμοδίου νὰ φρουρῇ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ τὴν ἠθικὴν τῆς οἰκονομίας ὑπόστασιν. Ὥστε βλέπετε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας μὴ συμμορφούμενον οὔτε πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως οὔτε πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κοινῆς Γνώμης. Τουναντίον βλέπετε αὐτὸν περιφρονοῦντα τελείως καὶ τὴν μίαν καὶ τὴν ἄλλην. Ἐθεώρησα λοιπὸν ὑποχρέωσίν μου νὰ ἐκθέσω ταῦτα ἐνώπιόν σας καὶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παραμένει κατηγορούμενος, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ ἀρνῆται τὰς πράξεις αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι κατηγορούμενος, ἐφόσον δὲν ἠθέλησε νὰ προσκομίσῃ τὰ ὅπλα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ὑπερησπίζετο ἑαυτὸν καὶ σιωπᾷ εἰς τὰς κατηγορίας τῆς Κοινῆς Γνώμης. Τοῦτο νομίζει ὅτι εἶναι δικαίωμά του ἀπόλυτον. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀπόλυτον δικαίωμα τῆς Κοινῆς Γνώμης νὰ μορφώσῃ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν θέλει περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Καὶ ἴσως τοῦτο εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλ’ ἡ ὑπόληψις τοῦ λαοῦ πρὸς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας ἀφορᾷ πάντας ἡμᾶς καὶ ἐνόμισα ὡς ἐκ τούτου ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς εἴπω ποία εἶναι ἡ συμπεριφορὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας.

§41Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θὰ ἀπαντήσω μόνον ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐπερωτήσεως τῆς μὴ καταθέσεως τῶν ἐγγράφων. Ὅτε ὁ κ. συνάδελφος, παρ’ ὅλην τὴν κατὰ τὴν πρώτην ἐπὶ τοῦ ζητήματος διεξαχθεῖσαν συζήτησιν, ἥτις ἐδημιούργει τέλειον δεδικασμένον, ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἔσπευσα νὰ καταθέσω ὅ,τι σχετικόν, δυνάμενον νὰ ὑποβοηθήσῃ τὸ ἔργον τοῦ ἐλέγχου του, δηλ. τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα ἅτινα ἀπετέλουν τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους πρὸς ἀποδοχὴν τοῦ διαιτητικοῦ δικαστηρίου, τουτέστι τὸ ναυλοσύμφωνον, τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου περὶ τοῦ ἐγκύρου τοῦ ὅρου τῆς διαιτησίας καί τινα ἄλλα σχετιζόμενα μὲ τὸ ναυάγιον. Ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε συμπερασματικῶς ἓν παλαιὸν ναυλοσύμφωνον, ἄσχετον μὲ τὴν ἐν λόγῳ ὑπόθεσιν καὶ τὸ ὁποῖον κατορθώσας νὰ ἀνεύρω κατέθεσα σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν. Διὰ τὸν λοιπὸν φάκελον, οὗτος διεβιβάσθη εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Δικαστικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις διώρισε δύο νομικοὺς συμβούλους, μέλλοντας νὰ ἐκπροσωπήσουν τὸ Κράτος πρὸ τοῦ διαιτητικοῦ δικαστηρίου. Εἶναι ἀρχὴ δικαία ὅτι προκειμένου περὶ ἐκκρεμούσης δίκης κατάθεσις ἐγγράφων δυναμένη νὰ παραβλάψῃ ἐνδεχομένως τὰ συμφέροντα τῶν διαδίκων παρακωλύεται. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ προσθέσω οὐδὲν οὔτε νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς τοῦ κ. συναδέλφου, οἵτινες ὡρισμένως δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ μὲ θίξουν.

§42Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Δὲν γνωρίζω τί λέγει τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἡ ἐπερώτησις εἶναι ἐδῶ. Αἱ προσωπικαὶ μου παρακλήσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν χρονολογοῦνται ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, διότι καὶ προσωπικῶς τὸν παρεκάλεσα νὰ στείλῃ τὸ ἔγγραφον καὶ ἐλπίζω ὅτι διὰ τοῦ ἐγγράφου θὰ ἀποκατασταθῇ ἡ κλονισθεῖσα ὑπόληψις καὶ ἐμοῦ καὶ τῆς Κοινῆς Γνώμης. Ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι πλήρης ἡ κατηγορία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν καταθέσῃ τὸν φάκελον. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, συνάδελφοι, νὰ κρίνῃ αὐτὸς μόνος τὰ μέσα τῆς κατηγορίας. Εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ τὸ γινόμενον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς εἶπεν ὅτι «ἐξέλεξα αὐτὰ καὶ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα καὶ σᾶς τὰ ἔφερα» μὲ αὐτά, ἂν θέλετε, πολεμήσατε». Ἐγὼ σᾶς λέγω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσετε ὁλόκληρον τὸν φάκελον διὰ νὰ διαφωτισθῶμεν ἡμεῖς πλήρως. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἑκάστην ἐπερώτησιν μετὰ 15 ἡμέρας νὰ προσάγετε ἀνὰ ἓν ἔγγραφον καὶ νὰ μᾶς δίδετε τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ καταθέσετε καὶ ἄλλο εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν. Οὔτε εἶναι σύνηθες νὰ ἔλθετε νὰ καταθέσετε τὸ ἀπαιτούμενον ἔγγραφον τὴν ἡμέραν ἀκριβῶς καθ’ ἣν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις περὶ μὴ καταθέσεως τοῦ ἐγγράφου, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν λάβει γνῶσιν διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀναχωρεῖ τὸ ἔγγραφον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ἕως ἐδῶ αὐθημερόν.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούμπουλης ἐπερωτᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διατί δὲν κατέθεσε τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὸ Ναυτικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, ζητηθέντα ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1924.

§44Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Κατετέθη πρὸ δεκαπέντε ἡμερῶν ὁ φάκελος.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μόδης ἐπερωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν διατί δὲν κατέθεσε τὸν πίνακα τὸν ἐμφαίνοντα τὰς ἡμερολογιακὰς πράξεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1924 μέχρι τέλους Νοεμβρίου 1924 τῆς ἀγορᾶς συναλλάγματος διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου δυνάμει τοῦ Ν. Δ. τῆς 23 Ἀπριλίου 1923, ὡς καὶ τῶν παρ’ αὐτῆς γενομένων πωλήσεων, ὃν ἐζήτησεν ἀπὸ τῆς 24 Νοεμβρίου 1924.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναβληθῇ.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχω πρότασιν 20 πληρεξουσίων περὶ προτάξεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Σ. Ζερβοῦ περὶ κληροδοτημάτων. Ἡ Συνέλευσις θέλει νὰ προταχθῇ;

§48ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§49Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνδιαφέρονται πολλοί, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν τὴν ἀρκετὰ σοβαράν. Ὑπάρχουν κληροδοτήματα δηλονότι τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουν καὶ τὰς ἐπαρχίας. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ σοβαρὰ ἡ ἐπερώτησις. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἔχετε τὴν καλωσύνην, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἔδιδα μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία ἀνάγεται εἰς τὸ αὐτὸ κεφάλαιον, ὅτι ὡρισμένων κληροδοτημάτων διαχειριστὴς παραμένει ἡ Βασίλισσα Ὄλγα, ὑπάρχει δὲ μία ἀναφορὰ περὶ τούτου, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν ἐπιφάνειαν καὶ νὰ συζητηθῇ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§51Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἐλπίζω, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπί τι χρονικὸν διάστημα μὲ ἓν ζήτημα ἐξαιρέτως ἐνδιαφέρον καὶ σοβαρόν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν, ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο δημοσίᾳ σχετικὸς θόρυβος κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐρευνῶν μου, ζήτημα ὅμως τοῦ ὁποίου αἱ γενικαὶ γραμμαὶ καὶ αἱ λεπτομέρειαι εἶναι ἀπολύτως ἄγνωστοι. Ἡ αἰτία ἡ ὁποία μὲ ἔφερε πρὸς τοῦτο καὶ μὲ εἵλκυσεν ἀκατασχέτως, ὅπως μελετήσω ἐπὶ ἓξ περίπου μῆνας συνεχῶς καὶ ἐντατικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν κληροδοτημάτων, ὑπῆρξεν ἡ ἀκόλουθος: Κατὰ τὰς θερινὰς διακοπὰς ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἡ τότε Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ ἐκδίδῃ Νομοθετικὰ Διατάγματα διὰ διάφορα ζητήματα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἓν ἦτο καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως καὶ οἰκοδομῆς σχολικῶν κτιρίων εἰς τὰς Νέας Χώρας. Τὴν 8ην Αὐγούστου ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐδέχθη τὸ ψήφισμα διὰ τοῦ ὁποίου ἐνέκρινε πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸν σχηματισμὸν μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς «ἐπὶ τῆς ἀνεγέρσεως σχολικῶν ἐν Μακεδονίᾳ, Ἠπείρῳ καὶ Θρᾴκῃ κτιρίων καὶ ἱδρύσεως Πανεπιστημίου ἐν Θεσσαλονίκῃ». Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀποτελῶ καὶ ἐγὼ μέλος, εἶχον δὲ καὶ τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεγῶ ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. συναδέλφους τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἐκείνης Ἐπιτροπῆς πρόεδρος παμψηφεί. Ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ἀκριβῶς τὴν 28ην τοῦ μηνὸς Αὐγούστου π. ἔ. ἐδέχθην ὑπὸ τὴν ἰδιότητά μου ταύτην ἓν ἔγγραφον ἐκ μέρους τῶν τότε Ὑπουργῶν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον καὶ σᾶς παρουσιάζω ἐνταῦθα, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου μᾶς ἐκοινοποιεῖτο τότε ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα «περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις καὶ περὶ λειτουργίας τῶν σχετικῶν σχολῶν». Ἅμα τῇ λήψει τοῦ ἐγγράφου τούτου ὁ ὑποφαινόμενος ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ μελετήσω ἐπακριβῶς τὸ ὅλον ζήτημα, νὰ μελετήσω λεπτομερῶς τίνα χρηματικὰ ποσὰ διέθετεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂν τὰ χρηματικὰ ταῦτα ποσὰ εἶναι μεγάλα καὶ πόθεν προήρχοντο ταῦτα. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἠναγκάσθην νὰ μεταβῶ εἰς ὅλας τὰς σχετικὰς δημοσίας Ὑπηρεσίας καὶ νὰ ἐπισκεφθῶ ὅλους τοὺς εἰδικοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, διὰ νὰ ζητήσω καὶ λάβω ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Καὶ τοιουτοτρόπως τέλειος πλέον γνώστης τοῦ ὅλου ζητήματος καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ νὰ δυνηθῶ νὰ εἰσηγηθῶ τοῦτο δεόντως καὶ κατατοπίσω ἐπακριβῶς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνης τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων εἰς τὸ ὑπὸ μελέτην καὶ συζήτησιν τοῦτο ζήτημα καὶ θέμα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἰδιαιτέρως τὸ δεύτερον αὐτοῦ Πολιτικὸν Τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπετάθην καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου ἀρχικῶς προῆλθε τὸ σχετικὸν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον σᾶς παρουσίασα, μοὶ ἐγνωστοποίησεν ὅτι τὸ χρηματικὸν ποσὸν τὸ ὁποῖον διαθέτει ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἀνέγερσιν καὶ ἐπισκευὴν τῶν σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν σχετικῶν σχολῶν εἶναι δεκαπέντε ἑκατομμύρια καὶ ὅτι πρὸς τοῦτο θὰ διατεθῶσιν, ὡς καὶ τὸ Ν. Διάταγμα διελάμβανε, «τὰ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἢ καὶ ἀλλαχοῦ κατατεθειμένα ποσά, προερχόμενα ἐκ τῶν κληροδοτημάτων Τσούφλη, Συναδινοῦ ἢ καὶ ἄλλων ὅμοιον προορισμὸν ἐχόντων καὶ πᾶσα τυχὸν γενομένη ὑπὸ οἱονδήποτε τύπον καὶ σχετιζομένη πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο δωρεά». Μετὰ πάροδον ὀλίγων λεπτῶν ἀναχωρῶν καὶ ἐπανερωτήσας καὶ πάλιν τὸν προϊστάμενον τοῦ Τμήματος εἰδικὸν ἀνώτερον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἤκουσα ὅτι ἴσως νὰ εἶναι καὶ εἴκοσιν ἑκατομμύρια τὰ πρὸς τοῦτο διατιθέμενα ποσά. Τοῦτο μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν. Εἶμαι ἐκ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προσέχουσιν οὐχὶ μόνον εἰς τὰς γενικότητας, ἀλλὰ καὶ τὰς λεπτομερείας, ὡς καὶ μερικὰ τοιαῦτα μικροπράγματα, καὶ ἡ αἰφνιδία ἀπὸ 15 ἑκατομμυρίων εἰς 20 ἑκατομ. μεταλλαγὴ μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, δι’ αὐτὸ δὲ καὶ ἔδωκα εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξαιρετικὴν ὄντως σημασίαν καὶ προσοχήν. Μοὶ ἔκαμεν ἀληθῶς ἐντύπωσιν καὶ μοὶ προεκάλεσε κατάπληξιν ἡ εὐκολία μετὰ τῆς ὁποίας ὁ διευθυντὴς τοῦ Τμήματος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἷς εὐφυής, εὐφυέστατος ἄνθρωπος καὶ ὑπάλληλος, διεσκέλισε τὰ ἑκατομμύρια εἰς διάστημα ὀλιγίστων δευτερολέπτων. Ἐννοεῖτε ὅτι τὰς ἐπισήμους ταύτας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πληροφορίας μετεβίβασα εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν μάλιστα καὶ ἀνέφερα τὴν παρατήρησίν μου ταύτην. Ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐκείνη Ἐπιτροπὴ μελετήσασα ἐπισταμένως τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα ἀπέρριψε τὸ δι’ αὐτοῦ προτεινόμενον, διότι ἔκρινεν αὐτὸ ὡς ὑπεράγαν συγκεντρωτικόν, ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ὁμοφώνως ἐνέκρινε καὶ ἤθελε τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα. Ἐζήτει τουτέστιν ἡ Κοινοβουλευτικὴ ἐκείνη Ἐπιτροπὴ νὰ μὴ ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἡ οἰκοδομικὴ αὐτὴ ἐργασία τῶν ἐκπαιδευτηρίων, ἀλλὰ τοπικῶς, ἀπὸ κατὰ τόπους εἰδικὰς Ἐπιτροπάς, αἵτινες ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, γνωρίζουσαι τὸν τόπον, τὰς τοπικὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας καὶ τὰς συνθήκας, ἐνδιαφερόμεναι ἀμέσως διὰ τὰ σχολεῖα τοῦ τόπου των, νὰ προβαίνωσιν αὗται εἰς τὴν ἀνέγερσιν αὐτῶν, δεόντως ἐκ τοῦ Κέντρου ἐποπτευόμεναι καὶ βοηθούμεναι. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθην νὰ διεξαγάγω σχετικὰς διαπραγματεύσεις καὶ συζητήσεις μὲ τοὺς συντάξαντας τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα, οἵτινες κατὰ τύχην εὑρίσκοντο εἰς τὸ αὐτὸ δεύτερον Πολιτικὸν Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπου καὶ ἡ ἐποπτεία τῶν προρρηθέντων κληροδοτημάτων. Καὶ ζητῶν πληροφορίας καὶ ἀνακρίνων καὶ ἐρευνῶν δεόντως ἔμαθον κατάπληκτος ὅτι ὑπῆρχον ἀκόμη καὶ ἄλλα ἑκατομμύρια δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν! Ἀνεκοίνωσα πάντα ταῦτα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τότε καὶ ὑπεστήριξα ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ στρέψω σύντονον τὴν προσοχήν μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐφαίνετο ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος. Καὶ ἐδήλωσα τότε ὅτι ἀπὸ ἐκπαιδευτικῆς καὶ ἐθνικῆς ἀπόψεως ἤξιζεν ὄντως τὸν κόπον νὰ μάθωμεν ἂν ὑπῆρχον πάγματι δεκαπέντε ἢ εἴκοσι, τριάκοντα ἢ τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια ἢ μήπως ἦσαν ταῦτα ἁπλοῖ μῦθοι καὶ συνηθισμέναι ὑπερβολαί, αἱ ὁποῖαι εἰς τὸν Τόπον μας ἐνταῦθα πάντοτε ἀκούονται εἰς ὅλα μας τὰ ζητήματα, μῦθοι ἢ ὑπερβολαί, αἱ ὁποῖαι ὀφείλονται εἰς τὰς κλιματολογικάς μας συνθήκας καὶ τὴν ζωηράν μας φαντασίαν. Καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐπεδόθην πλέον μετὰ θέρμης εἰς τὴν μελέτην καὶ ἔρευναν τοῦ ζητήματος μόνος, ἐργασθεὶς ἀνενδότως καὶ ἐντατικῶς. Καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ἐκείνης στιγμῆς ἤλπιζον καὶ προέβλεπον πολλά, σκεπτόμενος ὅτι τὸ Ἀρσάκειον Παρθεναγωγεῖον ἐκτίσθη ὑπὸ τοῦ Ἀποστόλου Ἀρσάκη τῷ 1835, στοιχίσαν 350,000 δραχμάς, ὅτι τὸ Ἐθνικόν μας Πανεπιστήμιον ἱδρύθη τῇ 2 Ἰουλίου 1839 διὰ συνεισφορῶν πλουσίων Ἑλλήνων, ὅτι τὸ Ἀστεροσκοπεῖόν μας ἐκτίσθη τῷ 1842 ὑπὸ τοῦ βαρώνου Σίνα, ὅτι τὸ Ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα ἐκτίσθη ὑπὸ τοῦ ζεύγους Γεωργίου καὶ Αἰκατερίνης Χατζηκώστα τῷ 1856, ὅτι ἡ Ἀκαδημία ἐπερατώθη τῷ 1885 στοιχίσασα εἰς τὸν ἱδρυτὴν αὐτῆς βαρῶνον Σίναν 2,843,319 δραχμὰς τότε, ὅτι ἡ Ἐθνική μας Βιβλιοθήκη ἐκτίσθη τῷ 1888 ὑπὸ τοῦ Παναγ. Βαλλιάνου στοιχίσασα 2,000,000 δραχμῶν, τὸ αὐτὸ δὲ ἔτος ἱδρύθη καὶ ἡ Γεωργικὴ Σχολὴ τοῦ Βοτανικοῦ Κήπου ὑπὸ τοῦ Τριανταφυλλίδου, ὅτι τὸ Ἐθνικόν μας Ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον ἐκτίσθη ὑπὸ τοῦ ἐν Πετρουπόλει τότε Βερναρδάκι τῷ 1871, ὅτι τὸ Ἀμαλίειον Ὀρφανοτροφεῖον ἵδρυσεν ὁ Α. Κ. Σοῦτσος, ὅτι τὸ Πολυτεχνεῖόν μας ἀνήγειραν οἱ ἐκ Μετσόβου ὁμογενεῖς, τὸ δὲ Ζάππειον, τὸ Βαρβάκειον, ἡ Ριζάρειος Σχολή, ἡ Βασράνειος Ναυτικὴ Σχολή, τὸ Σύγγρειον Συφιλιδικὸν Νοσοκομεῖον ἐκτίσθησαν ὑπὸ τῶν ὁμωνύμων αὐτῶν εὐεργετῶν καὶ ἱδρυτῶν, ἐνῷ τὸ καλλιμάρμαρον Στάδιον, ἡ Σχολὴ τῶν Εὐελπίδων καὶ τὸ Ἐφηβεῖον εἶναι ἔργα τοῦ Γεωργίου Ἀβέρωφ καὶ τέλος ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν ὅλων δημοσίων μας εὐαγῶν ἐν γένει ἱδρυμάτων εἶναι τέκνα τῆς γενναιοδωρίας, τῆς φιλογενείας καὶ τοῦ ἀφθάστου πατριωτισμοῦ τῶν μεγάλων τοῦ Ἔθνους μας εὐεργετῶν. Καὶ αἱ προσδοκίαι μου αὗται, κύριοι, εὐτυχῶς δὲν διεψεύσθησαν ὑπὸ τῶν πραγμάτων, διότι ἡ μελέτη τοῦ ζητήματος τούτου μὲ ἔφερεν εἰς ὄντως καταπληκτικὰ καὶ ἀπίστευτα ἀποτελέσματα, ἀποτελέσματα, τῶν ὁποίων γενικὰς μόνον γραμμὰς θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρουσιάσω, ὅπως οὕτω μὴ μακρηγορήσω καὶ σᾶς κουράσω πολύ. Κατ’ ἀρχάς, κύριοι, ἀπέστειλα μίαν ἐγκύκλιον ἐπιστολὴν πρὸς ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα καὶ ὅλας τὰς Τραπέζας ἐνταῦθα ζητῶν ὅπως μοὶ γνωστοποιήσωσιν ἂν καὶ πόσα κληροδοτήματα ἔχουσι πρὸς ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν τῶν Νέων Χωρῶν, ποῖον τὸ ὀνοματεπώνυμον τῶν ἐθνικῶν εὐεργετῶν τούτων, ποῖος ὁ χρόνος τῆς διαθήκης ἢ δωρεᾶς, τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν ἑκάστου κληροδοτήματος, ποῦ εὑρίσκονται ταῦτα καὶ πῶς διευθύνονται. Εἰς τὴν ἐγκύκλιον ταύτην ἐπιστολήν μου ἀπήντησε πάραυτα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Κατὰ τὸν ἐπίσημον τοῦτον πίνακα, τὸν ὁποῖον παρουσιάζω ὑμῖν ἐνταῦθα κατωτέρω, τὰ κληροδοτήματα τῶν Νέων Χωρῶν εἶναι δῆθεν ἀξίας ἑπτὰ ἑκατομμυρίων ὀκτακοσίων πεντήκοντα μιᾶς χιλιάδων, πεντακοσίων εἴκοσι δύο δραχμῶν (ἀριθμὸς 7,851,522)! Ὅταν ἔλαβον εἰς χεῖράς μου τὸν πρῶτον τοῦτον ἐπίσημον πίνακα τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ἐμελέτησα τοῦτον ἐπισταμένως, δὲν ἐξεπλάγην ποσῶς, καίτοι ἐκ τῶν προτέρων ἐγνώριζον ὅτι μόνον τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀντωνίου Πρώτου ἢ Πρωτοψάλτου συνίστατο ἐξ ἑκατὸν τριάκοντα ἐννέα χιλιάδων δολλαρίων, ἤτοι ὑπὲρ τὰ δέκα ἑκατομμύρια δραχμῶν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον διὰ τὰς σχολὰς τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ πατρίδος Βεροίας, τὸ ὁποῖον κληροδότημα ὅμως δυστυχῶς ἠγνόει τελείως τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Ἐπίσης δὲν ἐξεπλάγην ποσῶς, ὅταν μετ’ ὀλίγον εἶδον ἐπίσημον ἀνακοινωθὲν τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, διὰ τοῦ ὁποίου διεβεβαίου τοῦτο τοὺς πάντας δημοσίᾳ, καὶ ἔχω ἐνταῦθα τό τε ἐπίσημον τοῦ Ὑπουργείου ἔγγραφον ὅπως καὶ τὸ ἐν ταῖς ἐφημερίσι δημοσιευθὲν ἀνακοινωθὲν αὐτοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου (ἀναγινώσκει): «Τὰ μέχρι σήμερον διὰ τὴν ἐν τῷ Κράτει ἐκπαίδευσιν κληροδοτήματα, τὰ τελείως ἐκκαθαρισμένα, ἀποτελούμενα ἐκ μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης (κατὰ τὴν σήμερον ἀξίαν), ὁμολογιῶν, δανείων, μετρητῶν καὶ ἀκινήτων (τῆς ἀξίας τούτων διατιμηθείσης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐτησίων ἐσόδων), ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς δραχ. 44,822,760 καὶ διακρίνονται ὡς ἑξῆς: 1) Εἰς τὰ ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου ἐκ δραχ. 13,699,000. 2) Εἰς τὰ (Παλαιᾶς Ἑλλάδος) ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργείου συντρέχοντα τὴν ἐκπαίδευσιν 62 Κοινοτ. ἐκ δραχ. 13,506,315. 3) Εἰς τὰ ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Πανεπιστημίου (περίπου) ἐκ δραχ. 5,000,000 καὶ 4) Εἰς τὰ τῶν Νέων Χωρῶν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὑπὲρ 223 Κοινοτήτων ἐκ δραχμῶν 12 617,445». Καὶ δὲν ἐξεπλάγην, κύριοι, διὰ τὸ ἀνακοινωθὲν τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, τὰ κληροδοτήματα τῶν Νέων Χωρῶν, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλιγίστων ἡμερῶν ἀνεβίβαζεν εἰς 7,851,522 δραχ., ἤδη ηὔξησεν ἀποτόμως εἰς 12,617,445 δραχ. χωρὶς ὅμως νὰ σημειωθῇ ἐν τῷ μεταξὺ καὶ κανὲν νέον κληροδότημα, ὅπως δὲν ἐξεπλάγην ποσῶς, ὅταν κατόπιν τῶν ἐπιμόνων αἰτήσεων καὶ προφορικῶν διαμαρτυριῶν μου, ὅπως μοὶ χορηγηθῶσιν ἐπὶ τέλους ἀκριβεῖς καὶ λεπτομερεῖς πίνακες ὅλως ἀνεξαιρέτως τῶν ἐκπαιδευτικῶν κληροδοτημάτων τῆς τε Παλαιᾶς καὶ τῆς Νέας Ἑλλάδος, εἶδον ὅτι τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας με διεβεβαίου ἐκ τρίτου καὶ ἐπισήμως καὶ πάλιν ἐγγράφως τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Αʹ. 1) Τὰ ὑπὸ τὴν ἄμεσον διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας κληροδοτήματα (ἐκκαθαρισθέντα καὶ παραληφθέντα) ἀνέρχονται εἰς 21,259,223 δρ. 2) Τὰ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας (ἐκκαθαρισθέντα καὶ παραληφθέντα) κληροδοτήματα τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἀνέρχονται εἰς 17,252,412 δραχ. 3) Τὰ τῶν Νέων Χωρῶν καὶ Κρήτης (ἐκκαθαρισθέντα ἐκπαιδευτικὰ κληροδοτήματα) ἀνέρχονται εἰς 20,870,100 δραχμάς», ἤτοι ἐν ὅλῳ 59,381,635 δραχ. «Βʹ. 1) Τὰ περὶ τὸ τέλος τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ παραλαβῆς, τὰ μὴ ἐκκαθαρισθέντα καὶ ἐπισφαλῆ (κληροδοτήματα) τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἀνέρχονται εἰς 61,441,588 δραχ. 2) Τὰ μὴ ἐκκαθαρισθέντα (κληροδοτήματα ἐκπαιδευτικὰ) τῶν Νέων Χωρῶν καὶ τῆς Κρήτης εἰς 7,876,640 δραχμάς. Σύνολον εἰς δραχμὰς 69,318,228». (Ὅρα πίνακας). Γενικὸν σύνολον εἰς δραχμὰς 128,669,963. Πότε ἆρά γε ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τὴν πρώτην φορὰν ἢ μήπως τὴν δευτέραν ἢ μήπως τὴν τρίτην; Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἰς οὐδεμίαν τῶν ἀνωτέρω περιπτώσεων ἐγνώριζεν ἢ γνωρίζει ἀκόμη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας τὴν ἀκριβῆ τῶν κληροδοτημάτων κατάστασιν καὶ ὅτι οὐδέποτε διετύπωσε τὴν ἀλήθειαν, ὅπως δὲν γνωρίζει τὰ ἐθνικὰ κληροδοτήματα οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας οὔτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δι’ αὐτὸ τὰ ἑκατομμύρια διεπληκτίζοντο καὶ διαπληκτίζονται ἔτι πρὸς ἄλληλα εἰς τὰ διάφορα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἀνακοινωθέντα καὶ τὰ ἐπίσημα αὐτοῦ ἔγγραφα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔγγραφα καὶ τοὺς πίνακας ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν Ὑπουργείων, διαφέροντα τὰ μὲν πρὸς τὰ δέ, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, κατὰ ἑκατοντάδα καὶ πλέον ὅλων ἑκατομμυρίων· καὶ τοῦτο συμβαίνει εἰς τὰ ἀνακοινωθέντα ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου καὶ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς Ὑπηρεσίας! Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐθεώρησα πλέον ἐπιτακτικόν μου καθῆκον κλείων ἑρμητικῶς τὸ στόμα μου εἰς τὰς ἐπιθέσεις νὰ στρέψω σύντονον καὶ ἀκεραίαν τὴν προσοχήν μου εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν κληροδοτημάτων, μὴ φειδόμενος κόπων καὶ μὴ ὑποχωρῶν πρὸ οὐδενὸς ἐμποδίου καὶ κωλύματος τοῦ οἱουδήποτε καὶ νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τὰς ἐρεύνας μου ταύτας αὐστηρῶς ἐξηκριβωμένας, σαφεῖς καὶ ἐγγράφους, μετὰ πινάκων ἐπισήμων ὅλων τῶν Ὑπουργείων, ἐπισήμως πιστοποιημένων εἰς ἑκάστην τούτων σελίδα, ὅπως οὕτω μὴ ἐμφιλοχωρήσῃ εἰς τὴν διάνοιάν τινος ἡ οἱαδήποτε ἀμφιβολία, ὅπως οὕτω μὴ παρεμβληθῇ που καὶ γεννηθῇ διστακτικότης τις ἢ καὶ παρεξήγησις ἡ οἱαδήποτε καὶ ὁποθενδήποτε διὰ τὸ τοσαύτης σπουδαιότητος ζήτημα τοῦτο. Τὰ κληροδοτήματα, κύριοι, διακρίνομεν πρῶτον εἰς κληροδοτήματα τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις τυγχάνει ἐμπεπιστευμένη εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου, ὡς λ.χ. τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τῆς Προνοίας κλπ., δεύτερον εἰς κληροδοτήματα τῶν ὁποίων τὴν διαχείρισιν οἱ κληροδόται ἐνεπιστεύθησαν εἰς Δήμους ἢ Κοινότητας, ὑπὸ τὴν ψιλὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργείου, τὴν ὁποίαν τοῦτο ἀρύεται ἐκ τοῦ περὶ τῆς ἁρμοδιότητος αὐτοῦ σχετικοῦ Διατάγματος, καὶ τρίτον εἰς κληροδοτήματα μὲ ἐκτελεστὰς νομικὰ πρόσωπα ἢ ἰδιώτας διαφόρους. Καὶ ὅσα μὲν κληροδοτήματα τῆς δευτέρας καὶ τρίτης κατηγορίας δὲν εὗρον διαχειριστὰς εὐσυνειδήτους, καὶ τοιαῦτα εἶναι πολλά, πάμπολλα, ταῦτα κατεκρατήθησαν ὑπὸ τῶν ἐκτελεστῶν, περιεπλάκησαν εἰς δίκας καί τινα ἴσως καὶ ἐξητμίσθησαν ἢ εὑρίσκονται ἐν κινδύνῳ. Τὰ δὲ κληροδοτήματα τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις εἶναι ἐμπεπιστευμένη εἰς τὸ Κράτος καί τινας Δήμους, τούτων περιεσώθησαν μὲν πολλά, τινὰ τούτων καὶ ηὐξήθησαν ἐπαισθητῶς ἴσως διὰ τῶν ἑαυτῶν τόκων, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι πάντα γνωστὰ οὔτε καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῶν ἐπακριβῶς γνωστὰ τυγχάνουσι πάντα, ἀλλ’ οὔτε καὶ μετὰ προσοχῆς ἰδιαιτέρας καὶ ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος παρηκολουθήθησαν ἢ καὶ παρακολουθοῦνται ἔτι ταῦτα. Τὰ κληροδοτήματα, κύριοι, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Ἔθνος, μελετώμενα χρονολογικῶς, ἀναφαίνονται εἰς τὸν ἑλληνικὸν ὁρίζοντα καὶ ἄρχονται εὐεργετοῦντα τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν καὶ Πολιτείαν ἀπὸ τοῦ 1770, τουτέστι πεντήκοντα καὶ πλέον ἔτη πρὸ αὐτῆς τῆς ἐνάρξεως τῆς Ἐθνικῆς Ἐπαναστάσεως, καὶ εἶναι κληροδοτήματα προερχόμενα κυρίως ἀπὸ τοὺς Ἕλληνας Ἠπειρώτας τοὺς ζῶντας ἐν Ρωσίᾳ. Ἀφορῶσι φιλανθρωπικοὺς σκοπούς, ἀποφυλάκισιν πτωχῶν, ἀνέγερσιν ναῶν, σχολείων, προίκισιν πτωχῶν νεανίδων, κατασκευὴν ὁδῶν κλπ. Καὶ τὰ κληροδοτήματα ταῦτα παρέμειναν καὶ ἐξακολουθοῦσιν ἔτι νὰ παραμένουν καὶ νὰ διευθύνωνται ὑπὸ ὡρισμένων κύκλων πολιτικῶν ἀπὸ πατρὸς εἰς υἱὸν διαδοχικῶς, ἂν καὶ ὅσα τούτων, ἐννοεῖται, περιεσώθησαν ἢ καὶ περισώζωνται ἔτι. Ἄν ἐξετάσωμεν τὰ ἐθνικὰ ταῦτα κληροδοτήματα ἱστορικῶς καὶ χρονολογικῶς, τότε βλέπομεν ὅτι κατὰ τὸ 1870, τουτέστι μετὰ ἕνα ὅλον βραδύτερον αἰῶνα, ἔχομεν τὴν πρώτην περὶ αὐτῶν σχετικὴν εἰδικὴν μελέτην, τὴν ὁποίαν συνέταξεν ὁ τότε Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀείμνηστος Δ. Λεβίδης. Ἡ μελέτη αὕτη εἶναι μὲν μικρὰ καὶ οὐχὶ βεβαίως ἐξαιρετικῆς σημασίας, ἕνεκα ἰδίως τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν μνημονευομένων κληροδοτημάτων, ἔχει ὅμως ἀξίαν ἰδιαιτέραν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐξελίξεως τῶν κληροδοτημάτων καὶ ἱστοριογραφικῶς. Παρέρχονται μετὰ ταῦτα πολλαὶ δεκαετηρίδες, ἄνευ σοβαροῦ τινος γεγονότος, ὁπότε ἔχομεν ὡς δεύτερον τῶν κληροδοτημάτων σταθμὸν τὴν χρονολογικὴν περίοδον, τὴν ὁποίαν ἐσημείωσεν ἡ ἔρευνα τῶν κληροδοτημάτων μέχρι τῆς 20 Δεκεμβρίου 1901. Ἔχομεν δηλονότι τὴν ἔρευναν ἐκείνην ἥτις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἐνταῦθα εὑρισκομένου ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Πρέκα κατὰ τὸ 1901, ὁπότε οὗτος ἦτο τμηματάρχης τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Παρακληθεὶς οὗτος ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοῦ μακαρίτου Α. Μομφερράτου, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ κληροδοτήματα καὶ φροντίσῃ «περὶ ἐκτυπώσεως τῶν διαθηκῶν ἢ δωρητηρίων χάριν ἐκπαιδευτικῶν σκοπῶν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς δωρηθέντων τῷ Ἔθνει ὑπὸ τῶν ἀειμνήστων δωρητῶν καὶ κληροδοτῶν», ἐδημοσίευσεν οὗτος τὸν παρόντα κατάλογον αὐτῶν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρέκας ἐμελέτησε τὰ ὅλα μέχρι τότε γνωστὰ 37 κληροδοτήματα καὶ ἐδημοσίευσεν εἰδικὴν μελέτην περὶ αὐτῶν εἰς ἓν ἰδιαίτερον τεῦχος, τὸ ὁποῖον ἔχω ἐνταῦθα καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ἄριστον ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Καίτοι δὲ ταῦτα τότε τὰ 37 κληροδοτήματα ἦσαν ἐλάχιστα καὶ τὸ ποσὸν αὐτῶν σχετικῶς σμικρόν, ἀνάλογον ἄλλως τε πρὸς τὸ τότε τοῦ Κράτους ἀνάστημα, ὅμως ὁ κ. Πρέκας εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐδημοσίευσεν ἐνταῦθα λέγει ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ ἐπισταμένως τὰ ἐθνικὰ κληροδοτήματα σοβαρῶς καὶ ἐπιμελῶς, διότι τὰ κληροδοτήματα δὲν διευθύνονται δεόντως. Ὑπεδεικνύετο ἀπὸ τότε ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ στρέψωμεν σύντονον τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων, διότι τὰ κληροδοτήματα εἶναι εἷς πόρος τοῦ Κράτους ἐξαιρετικὸς καὶ ἰδιαιτέρας ὄντως σημασίας, προέρχεται ἀπὸ τὴν εὐγενεστέραν δόνησιν τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς καὶ ἀποτελεῖ τὴν σπουδαιοτέραν χειρονομίαν τῆς ἑλληνικῆς φιλοπατρίας. Καὶ ὡς συμπέρασμα τῆς μελέτης αὐτοῦ ταύτης καὶ τῶν ἐρευνῶν του ὁ κ. Πρέκας διατυποῖ τὰς ἑπομένας γνώμας: «Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, λέγει, συστάσεως εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς μὲ λογιστικὴν εἰδικότητα, ἥτις συντόνως ἐργαζομένη ἐπὶ τῇ βάσει πραγματικῶν λογιστικῶν στοιχείων τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν τυχὸν πληρωμῶν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ 1870 μέχρι σήμερον (1901) διενεργηθεῖσαν ληψοδοσίαν τῶν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διατελούντων κληροδοτημάτων». «Ἔχομεν, ἐξακολουθεῖ, ἐπίσης ἀνάγκην ἑνὸς εἰδικοῦ νόμου, δι’ οὗ νὰ κανονισθῇ ὁριστικῶς ἡ διαχείρισις ὅλων τῶν κληροδοτημάτων, ὁ τρόπος τῆς διαθέσεως τῶν εἰσοδημάτων τῶν κληροδοτημάτων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ὁ σκοπὸς ἐξέλιπεν ἢ χρήζει αὐθεντικῆς ἑρμηνείας, ὅπως οὕτως ἐκλίπῃ πᾶσα καὶ πόρρωθεν ριπτομένη ὑπόνοια ὅτι κατεστρατηγήθησαν ἢ παρηρμηνεύθησαν αἱ ἱεραὶ διαθέσεις καὶ αἱ βουλήσεις τῶν ἀειμνήστων τοῦ Ἔθνους εὐεργετῶν». Εἶναι ὅμως ἀληθές, κύριοι, ὅτι ὁ κ. νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἐγνώριζε ταῦτα, ὅπως ἀληθὲς εἶναι ὅτι τὰς πρώτας ἡμῶν ἐρεύνας, τὰς ὁποίας ἐπαρουσιάσαμεν μέχρι καὶ πρὸ ὀλίγων ἔτι λεπτῶν, δὲν τὰς ἐδέχθη καὶ δὲν τὰς ὑπελόγισε μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς. Ἐπίσης ἀληθὲς εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἀπόψε ἐδέχθη διεσταυρωμένα τὰ πυρὰ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καὶ τῶν ἐπερωτήσεων, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἕνεκα τῆς διπλῆς του ἰδιότητος, ἐκ μέρους μου βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ μομφήν τινα οὔτε καὶ ἐπίθεσίν τινα βεβαίως θὰ ἐνεργήσω ἐναντίον αὐτοῦ, ἀφοῦ δι’ αὐτὸν ὡς πρόσωπον καὶ Ἀρχὴν μόνον σεβασμὸν ἔχω. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως τῆς Παιδείας, τὸν ὁποῖον ἠρωτήσαμέν ποτε ἂν ἔχει σαφῆ καὶ ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν κληροδοτημάτων διὰ τὰς Νέας Χώρας καὶ ἐν γένει τῶν ὅλων κληροδοτημάτων, ἀπέδειξε διὰ τῶν ἀνακοινωθέντων τῆς ἁρμοδίας αὐτοῦ Ὑπηρεσίας ὅτι δὲν εἶχε δώσει τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς αὐτά, ἀλλ’ οὔτε καὶ καλῶς κατατετοπισμένος ἦτο. Καὶ ἡ αὐτὴ ἄγνοια τοῦ ζητήματος ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει εἰς ὅλας τὰς δημοσίας Ὑπηρεσίας καὶ αὐτὰς τὰς μᾶλλον εἰδικὰς πρὸς τοῦτο.

§52Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχετε γνῶσιν τοῦ γεγονότος ὅτι πολλὰ κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν κατατεθειμένα εἰς τὰς Τραπέζας, ἐκηρύχθησαν ἀζήτητα καὶ τὰ διάφορα τούτων ποσὰ αἱ Τράπεζαι ἐκράτησαν εἰς τὰ ἴδια ἑαυτῶν ταμεῖα;

§53Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε. Καὶ μάλιστα νομίζω ὅτι τοῦτο ἐγνώσθη καὶ προῆλθεν ἀπὸ τὰς ἀναζητήσεις καὶ τὰς ἐρεύνας τὰς ἰδικάς μου αὐτάς, τὰς ὁποίας σᾶς παρουσιάζω σήμερον. Ἂν ἔχητε μάλιστα τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τελειώσω, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὥς τινες ἠθέλησαν τεχνηέντως νὰ παρουσιάσωσιν, οὔτε δὲ καὶ ἡμεῖς εἴμεθα τόσον εὔπιστοι καὶ ἀπλοϊκοὶ ὅσον τινὲς ἠθέλησαν νὰ μᾶς παρουσιάσουν. Τὸ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὅπως καὶ ἡ Ὑπηρεσία τῶν λοιπῶν Ὑπουργείων, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Ναυτικῶν, δὲν εἶναι εἰς τὸ ὕψος αὐτῶν δυστυχῶς. Εἶναι ἀλήθεια πικρά, ἀλλ’ εἶναι ἀλήθεια. Καὶ ἐπειδὴ εἶμαι εἷς ἁπλοῦς ἐρευνητὴς καὶ διαφωτιστὴς τοῦ ζητήματος καὶ ὅπως μὴ ἐκληφθῶ συκοφάντης ἢ ὅτι ἀνῆλθον τὸ βῆμα τοῦτο ὅπως κατηγορήσω, ὡς Εἰσαγγελεύς, διότι πρόκειται περὶ σοβαρωτάτων ζητημάτων, διότι πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων, πρόκειται περὶ ἀριθμῶν, πρόκειται περὶ περιουσίας μεγίστης. Θὰ λάβητε, παρακαλῶ, τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσητε προσεκτικῶς καὶ θὰ ἴδητε ἐντὸς ὀλίγου ἰδίοις ὄμμασι καὶ θὰ ἐξελέγξητε ὑμεῖς αὐτοὶ καὶ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς καταθέσω ἐνταῦθα καὶ θὰ σᾶς κάμουν ἀληθῆ κατάπληξιν. Καὶ θὰ καταπλαγῆτε, κύριοι, διότι ἄπειροι κολοσσιαῖαι περιουσίαι ἐθνικαί, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο καὶ δύνανται ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ μετατραπῶσιν εἰς σπουδαιότατα ἱδρύματα καὶ πράγματα σοβαρώτατα, παραμένουσιν αὗται δυστυχῶς ἀδρανεῖς καὶ ἀνενεργεῖς εἰς ὡρισμένας χεῖρας τοιαύτης ἢ τοιαύτης καθαριότητος, χωρὶς ποσῶς νὰ ἐκτελῶσιν αὗται τὸν ἑαυτῶν ἱερὸν σκοπόν. Ἐκ τούτων ἓν καὶ μόνον μέρος, καὶ τοῦτο ἐν λίαν γενικαῖς γραμμαῖς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρουσιάσω, κύριοι, ἐνταῦθα διὰ βραχέων, ὅπως ἐξ ὄνυχος δυνηθῆτε νὰ ἀντικρύσητε τὸν λέοντα καὶ ἀντιληφθῆτε τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος.

§54Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διαστολή, διότι διὰ τὰς Ὑπηρεσίας αὐτὰς εὐθύνονται ἄλλοι· ἡ εὐθύνη δὲν εἶναι ἀποκλειστικῶς τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἢ τοῦ ἄλλου, εἶναι παλαιὰ καὶ πρέπει νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διαστολή.

§55Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐπωφελούμενος τῆς διακοπῆς ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι αἱ εὐθῦναι δὲν ἀφορῶσι τοὺς παρόντας κυρίους Ὑπουργούς, οὔτε ἐλέγχω ἐγώ τινα. Αἱ εὐθῦναι ἄρχονται, καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω ὑμῖν, ἀπὸ τοῦ 1770 καὶ ἑπομένως εἶναι μία μακρὰ σειρὰ εὐθυνῶν ἀτελεύτητος ἐξακολουθοῦσα καὶ ἐξικνουμένη μέχρι καὶ σήμερον. Ἡ σύστασις τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρέκας εἶχε κάμει εἰς τὸ ἔργον του καὶ αἱ γενόμεναι ὑπ’ αὐτοῦ ὑποδείξεις λαμβάνουσι, κύριοι, σάρκα καὶ ὀστᾶ μετὰ μίαν ὁλόκληρον δεκαετίαν. Καὶ βλέπομεν ὅτι κατὰ τὸ 1909 γίνεται μία τριμελὴς Ἐπιτροπή, εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ͵ΓΤϞΔʹ νόμου, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν κ. Δημ. Δημητριάδην τμηματάρχην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸν κ. Ἀλέξ. Βρούλιαν λογιστὴν αʹ τάξεως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ τὸν κ. Ἀντών. Ἀθαν. Παναγιωτάκην γραμματέα αʹ τάξεως τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Οἱ τρεῖς οὗτοι ἀξιότιμοι κύριοι ἐξήλεγξαν τὴν διαχείρισιν τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ εἰσῆλθον εἰς τὰς ἐνταῦθα Τραπέζας, ἐμελέτησαν τὰ κληροδοτήματα καὶ τὰς ἐθνικὰς δωρεάς, ἐμελέτησαν τὴν ὅλην τούτων κατάστασιν καὶ ἐδημοσίευσαν τὸ παρὸν τεῦχος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Καὶ ἡ κατακλεὶς τῶν πολυμήνων καὶ ἐπιπόνων ἐρευνῶν τῆς εἰδικῆς ταύτης Ἐπιτροπῆς, τὰ συμπεράσματα εἰς τὰ ὁποῖα οἱ κύριοι οὗτοι, εἰδικοὶ οἰκονομολόγοι, κατέληξαν, εἶναι τὰ ἑξῆς ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Ἀπαραίτητος ὑφίσταται ἀνάγκη σήμερον»—ἐδημοσιεύθη τῷ 1911—«εἴπερ ποτὲ καὶ ἄλλοτε, ὅπως τὸ Σεβαστὸν Ὑπουργεῖον λάβῃ σοβαρὰν πρόνοιαν καὶ συστήσῃ τὴν ὅσον ἔνεστιν ἐπιμελῆ ἔρευναν ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων τούτων, ὅπως περισωθῶσι τοὐλάχιστον τὰ ἀπομείναντα κεφάλαια ἐνίων ἐκ τούτων, περισυλλεχθῶσιν αἱ ὑπάρχουσαι διαθῆκαι ἢ ζητηθῶσιν ἀντίγραφα τούτων, καὶ ἐν γένει συμπληρωθῶσιν, εἰ δυνατόν, οἱ σχετικοὶ φάκελοι, ἐξ ὧν πλεῖστα ἔγγραφα ἐλλείπουσι διασκορπισθέντα». Καὶ κατωτέρω ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι τὰ κεφάλαια τῶν μελλόντων νὰ ὑπάρξωσι τοιούτων κληροδοτημάτων, διαγραφομένης τῆς ἐν τῷ μέλλοντι κανονικῆς αὐτῶν λειτουργίας ἐπὶ βάσεων σταθερῶν, ἐξασφαλιζουσῶν τὴν περιουσίαν των διὰ τῆς ἐξασκήσεως ἀγρύπνου ἐποπτείας ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν ἐκτελεστῶν, διενεργουμένης δι’ εἰδικοῦ γραφείου ἢ τμήματος, ὅπερ ἀνάγκη ἀπαραίτητος νὰ συσταθῇ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. μὲ σκοπὸν ἀποκλειστικῶς, ὅπως ἐπιληφθῇ ἀφ’ ἑνὸς τῆς ἐξελέγξεως ἁπάντων τῶν ὑφισταμένων μέχρι τοῦδε τοιούτων κληροδοτημάτων, καὶ ὅπως ἐπιμελῆται ἀφ’ ἑτέρου ἀδιαλείπτως τῆς ἐν τῷ μέλλοντι καλῆς λειτουργίας τῶν κληροδοτημάτων τούτων, καταρτίσῃ βιβλία τῶν περιουσιῶν αὐτῶν, ἐν γένει δὲ λαμβάνῃ πρόνοιαν περὶ πάντων τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων. Διότι πρὸ τοῦ ὄγκου μιᾶς τοιαύτης ἐργασίας δὲν εἶναι δυνατὸν οἱονδήποτε τῶν ἄλλων τμημάτων νὰ ἀναλάβῃ, ἐπιβεβαρημένον μὲ τόσας ἄλλας ἀσχολίας τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας, τὴν ἐκκαθάρισιν κληροδοτημάτων, ἅπερ χρονολογοῦνται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν». Καὶ καταλήγει οὕτως ἡ εἰδικὴ αὕτη ἐξελεγκτικὴ οἰκονομολογικὴ Ἐπιτροπὴ (ἀναγινώσκει): «Οἱ διάφοροι ἐκτελεσταὶ τῶν κληροδοτημάτων, εἴτε ὡς ἄτομα εἴτε ὡς νομικὰ πρόσωπα, νὰ ὑποχρεῶνται εἰς ὑποβολὴν τακτικώτατα λογοδοσιῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐτησίων ἢ καὶ μηνιαίων, ἀναλόγως τῆς φύσεως τοῦ κληροδοτήματος, ὑπέχοντες εὐθύνην καὶ διὰ τῆς ἀτομικῆς των περιουσίας εἰς ἀποκατάστασιν τῆς ἐξ ἀμελείας ἢ κακῆς αὐτῶν διαχειρίσεως προσγενομένης βλάβης εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ κληροδοτήματος, λαμβανομένων τῶν καταλλήλων νομοθετικῶν μέτρων». Σελ. 86–87 τοῦ τεύχους τοῦ φέροντος τὸν τίτλον «Κληροδοτήματα ὑπαγόμενα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως». Συνετάχθη τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1911 καὶ ἐδημοσιεύθη τῷ 1912 ἐν Ἀθήναις). Κύριοι, οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὁπότε τῷ 1913 παρουσιάζεται εἷς ἰδιαίτερος σταθμὸς εἰς τὴν ἔρευναν τῶν κληροδοτημάτων. Εἷς ἕτερος συνάδελφος, ὁ ἀξιότιμος κ. Ἀθανάσιος Παπαχριστόπουλος, ὁρμώμενος ἀπὸ ἀνωτέραν ἰδεολογίαν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Διομήδους, (ἀναγινώσκει): «Ἵνα ἐγκρίνῃ, ὅπως, πρὸς διευκόλυνσιν καὶ χρῆσιν τῆς Ὑπηρεσίας, ἐκδώσῃ αὐτὸς εἰς ἴδιον τεῦχος μελέτην ἐν ᾗ θέλει περιλάβει τὰ ἀντίγραφα τῶν σχετικῶν διαθηκῶν, τῶν κωδικέλλων, τῶν δωρητηρίων συμβολαίων καὶ πᾶσαν χρήσιμον καὶ σχετικὴν πρὸς ταῦτα ὕλην μετὰ παρατηρήσεων αὐτοῦ ἐπὶ τούτων καὶ ἐκθέσεώς του περὶ τῶν δεόντων γενέσθαι πρὸς προστασίαν τῆς ὑπὸ τὸν τύπον κληροδοτημάτων, κληρονομιῶν καὶ δωρεῶν κολοσσιαίας περιουσίας τοῦ Δημοσίου, ἥτις ἐλλείψει εἰδικῆς διοικήσεως καὶ ἐλέγχου ἀστόργως ἢ ἀνωφελῶς καὶ ἐν πολλοῖς παρὰ τὴν θέλησιν τῶν διαθετῶν καὶ δωρητῶν κατασπαθᾶται». Καὶ πράγματι λαβὼν οὗτος τὴν σχετικὴν ἄδειαν καὶ τὴν ὑπουργικὴν ἔγκρισιν ἐδημοσίευσε τὸ παρὸν βιβλίον (ἐπιδεικνύει αὐτὸ) ὑπὸ τὸν τίτλον «Κληροδοτήματα. Τεῦχος Αʹ. Ἐν Ἀθήναις 1914».

§56ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§57Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ὁ συνάδελφος κ. Παπαχριστόπουλος, μετριόφρων καὶ οὐχὶ θορυβοποιός, ἄριστος κύριος, ὅστις κάθηται ἐκεῖ. Ὁ κ. Παπαχριστόπουλος εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ὅπερ περιλαμβάνει πεντήκοντα μόνον ἐθνικῶν εὐεργετῶν διαθήκας, ἀφοῦ ἐμελέτησεν ἐπὶ μακρὸν ὡς ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων, τῶν ἐθνικῶν δωρεῶν κλπ., λέγει ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι σύντονα μέτρα, διότι (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐν μέρει διαχείρισις τοιούτων περιουσιῶν καὶ ἡ ἐν γένει διοίκησις τῶν ὑποθέσεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν καὶ εἴσπραξιν τῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων τῶν κληρονομηθέντων, κληροδοτηθέντων ἢ δωρηθέντων ὑπὲρ ἐθνικῶν ἢ εὐαγῶν σκοπῶν εἶχε δηλαδὴ ἐμπιστευθῆ εἰς ἓν γραφεῖον λειτουργοῦν μάλιστα ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τμηματάρχου διὰ πολυασχόλου ὑπηρεσίας βεβαρημένου». Καὶ ἐπιλέγει οὗτος (ἀναγινώσκει): «Ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐκ κληρονομιῶν, κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν προερχομένων καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κειμένων κτημάτων, ταῦτα εὑρέθησαν ἐν πλήρει ἀταξίᾳ, διότι, πλὴν τοῦ ὅτι δὲν ἐτηροῦντο ἐν τῷ εἰρημένῳ γραφείῳ βιβλία ἐμφαίνοντα τὰ εἰσπραττόμενα ἐξ ἐσόδων τῶν δημοσίων τούτων κτημάτων, καὶ ἡ παρακολούθησις τοῦ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως τῶν διαχειριζομένων ταῦτα προξενικῶν ὑπαλλήλων δὲν ἐνηργεῖτο καὶ τὰ ὑποβαλλόμενα ὑπ’ αὐτῶν δικαιολογητικὰ δὲν ἐτακτοποιοῦντο». Καὶ κατωτέρω (ἀναγινώσκει): «Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς ἀδεσπότους κληρονομίας, οὐδὲν ἐδεικνύετο ἐνδιαφέρον, καίτοι ἐπρόκειτο περὶ καθαρᾶς προσόδου τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο οὐκ ὀλίγαι εἶναι αἱ ἀδέσποτοι κληρονομίαι, τῶν ὁποίων δὲν ἐλάμβανε κἂν γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον, ἐνίοτε δὲ ἐλάμβανε μὲν γνῶσιν αὐτῶν, ἀλλὰ λίαν βραδέως καὶ κατόπιν ἑορτῆς. Ἀλλὰ καὶ ἐκείνων τῶν ὁποίων ἐλάμβανε γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον ἡ τύχη πολλάκις δὲν ἦτο κρείττων, διότι δυστυχῶς δὲν ἐλαμβάνοντο ἐγκαίρως τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς ἐκκαθάρισιν καὶ εἰσαγωγὴν αὐτῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον». Ὡς πρὸς τὰς σχολαζούσας κληρονομίας οὐδὲν ἀπολύτως ἐδεικνύετο ἐνδιαφέρον, καίτοι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου εἶναι ἄμεσον καὶ πάνυ σπουδαῖον, διότι πρόκειται περὶ κολοσσιαίων περιουσιῶν, αἵτινες, ἐνῷ κατὰ τὸ πλεῖστον, ὡς δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ὡς ἀδέσποτοι, οὐχ ἧττον διαχειρίζονται ἐντελῶς ἀνεξελέγκτως ὑπὸ ἰδιωτῶν. Ἐκ τούτου εὔκολον εἶναι νὰ ἀντιληφθῇ τις τὴν τύχην καὶ τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῶν κληρονομιῶν τούτων, αἱ ὁποῖαι, ἐπαναλαμβάνομεν, κατὰ μέγα μέρος φαίνεται ὅτι εἶναι ἀδέσποτοι, μεταμορφούμεναι εἰς σχολαζούσας τοιαύτας». Τῷ 1914 αἱ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος σχολάζουσαι κληρονομίαι ὑπερέβαινον τὰς χιλίας, ἂν ἔκρινέ τις ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις τοιούτων, αἵτινες ὑπερέβαινον τὰς πεντακοσίας, ἐκ τῶν ὁποίων πλείστας διεχειρίζοντο ἀπὸ δεκαετηρίδων κηδεμόνες διαδεχόμενοι ἀλλήλους. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς ἐκ διαθήκης ὑπὲρ τοῦ Κράτους καταλειφθείσας κληρονομίας, καὶ ἐπ’ αὐτῶν φαίνεται ὅτι δὲν ἐδεικνύετο ἀνάλογον ἐνδιαφέρον· διότι οὔτε κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τῶν τοιούτων κληρονομιῶν ἐλαμβάνοντο τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου οὔτε κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν αὐτῶν ἐξησκεῖτο ὁ ἀπαιτούμενος ἔλεγχος, ἀλλ’ οὔτε μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκκαθαρίσεως ἐζητεῖτο ἡ ἐπανόρθωσις ἀνακριβειῶν καὶ ἡ συμπλήρωσις ἐλλείψεων. Διὸ παρατηρεῖται ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀντικειμένων τῶν ἀποτελούντων τὰς κληρονομίας ἐγίνετο πολλάκις ἐπιπολαίως, ὁ δὲ ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐκτελεστῶν ἢ ἐκκαθαριστῶν ἐνησκεῖτο χαλαρῶς, καθόσον οὐ μόνον δὲν παρηκολουθοῦντο αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν, ἀλλ’ ἀφίεντο τελείως ἐλεύθεροι πρὸς διαιώνισιν τῆς ἐκκρεμοῦς τῶν κληρονομιῶν τούτων καταστάσεως δι’ εὐνοήτους λόγους». Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ὑπὲρ νομῶν, ἐπαρχιῶν, δήμων καὶ κοινοτήτων τοῦ Κράτους καταλειφθέντα κληροδοτήματα χάριν κοινωφελῶν ἢ φιλανθρωπικῶν σκοπῶν ἢ καὶ πρὸς σπουδὴν νέων, μεγίστη ὑπῆρξε καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἀδιαφορία τῆς Ὑπηρεσίας, ὡσεὶ τὰ τμήματα ταῦτα δὲν ἦσαν μέλη τοῦ Κράτους καὶ δὲν ἀπετέλουν αὐτὸ τοῦτο τὸ Κράτος, τὰ δὲ κοινωφελῆ καὶ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα ὡς ἂν δὲν ἦσαν ἔργα καὶ ἱδρύματα δημόσια. Πλὴν δὲ τῆς τυπικῆς ἐνεργείας πρὸς μεταβίβασιν τῶν κληροδοτημάτων τούτων εἰς τὴν κυριότητα τῶν κληροδόχων, ἥτις μάλιστα πολλάκις καὶ παρελείπετο, οὐδεμία ἑτέρα ἐγίνετο ἐνέργεια. Διὸ ἔχει συμβῆ, ὥστε πολλῶν μὲν κληροδοτημάτων οὔτε κἂν νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ κληροδόχοι, ἄλλων δὲ κληροδοτημάτων, ἅτινα περιῆλθον εἰς τὴν κυριότητα αὐτῶν, νὰ γίνεται χρῆσις διάφορος τῆς θελήσεως τῶν διαθετῶν καὶ δὴ πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν συμφερόντων τῶν κατὰ τόπους ἰσχυρῶν». Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν δωρεῶν ἐν γένει ἡ αὐτὴ παρατηρεῖται ἀταξία. Πλεῖσται δωρεαὶ συσταθεῖσαι ὑπὲρ ἐθνικῶν ἢ εὐαγῶν σκοπῶν δὲν περιῆλθον εἰς γνῶσιν τῶν δωρεοδόχων, ἄλλων δωρεῶν δὲν ἐγένετο ἐν καιρῷ ἡ δέουσα ἀποδοχὴ καὶ ἄλλων, αἵτινες συνεστήθησαν ὑπὸ ἀναβλητικὴν αἵρεσιν, δὲν ἐκρατήθη κἂν σημείωσις, ὅπως μετὰ τὴν ἔξοδον τῆς αἱρέσεως γίνῃ ἡ κατάληψις τῶν δωρηθέντων. Καὶ ἕνεκα τούτου συνέβη τοιαῦται δωρεαὶ νὰ ἀπολεσθῶσι διὰ τῆς ἀποσβεστικῆς παραγραφῆς». Καὶ δι’ ἑκάστην περίπτωσιν ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα παραδείγματα. Καὶ πρὸς διαπίστωσιν ἀναφέρω τινὰ τῶν ἀρχαιοτέρων, ὅπως μὴ θίξω ζῶντα ἢ δρῶντα νῦν πρόσωπα καὶ προσωπικότητας. Εἰς τὸν Πέτρον Δημάκην παρεχωρήθη διὰ συμβάσεως ἡ ἐπικαρπία μεγάλων ἐθνικῶν ἐκτάσεων δημοσίων μεθ’ ὅλων τῶν κτιρίων τριῶν διαλελυμένων Μονῶν, ἐλαιώνων καὶ ὀπωροφόρων δένδρων ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ἵνα συντηρῇ οὗτος ἰδίᾳ δαπάνῃ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ αὑτοῦ πατρίδι, τῷ δήμῳ Ἀλαγονίας τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν, ὅπου καὶ ἡ Μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου, ἡ κοινῶς ἐπονομαζομένη «Μελώ», καὶ αἱ δύο ἕτεραι τοιαῦται, ἑλληνικὸν σχολεῖον, δημοτικὸν σχολεῖον, τὰ κτίρια τῶν τριῶν Μονῶν καὶ τῶν σχολείων τούτων, ἱερέα, δοκίμους τινὰς μοναχοὺς κλπ. Προσέτι δὲ καὶ ἐπὶ τῷ προσθέτῳ ὅρῳ ὅπως μετὰ θάνατον αὐτοῦ, διὰ τῆς διαθήκης του καταλίπῃ ἐπαρκῆ περιουσίαν πρὸς συντήρησιν τῶν εἰρημένων ἱδρυμάτων καὶ μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν. Καὶ ἐνόσῳ μὲν ἔζη ὁ Πέτρος Γ. Δημάκης ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι τῆς συμβάσεως, μετὰ τὸν θάνατον ὅμως αὐτοῦ οἱ κληρονόμοι του ὄχι μόνον ἔπαυσαν ἀπὸ τοῦ 1889 νὰ ἐκτελῶσι τὰς ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις των, ὄχι μόνον δὲν καταβάλλουσιν οὗτοι τοὺς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων καὶ τῶν Μονῶν, τὰς δαπάνας τῆς συντηρήσεως τῶν ναῶν καὶ τῶν κτιρίων τῶν σχολῶν καὶ τῶν Μονῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ σφετερισθέντες τὸν δημόσιον πλοῦτον, τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου, ἐξεποίησαν ταῦτα καὶ ἐπώλησαν αὐτὰ ὡς ἀτομικά των δῆθεν κτήματα, ἐνῷ διὰ τῆς ρηθείσης ἀνωτέρω συμβάσεως μόνον τὴν ἐπικαρπίαν αὐτῶν εἶχον. Καὶ παραδείγματα τοιαῦτα ἔχομεν πλεῖστα ὅσα δυστυχῶς, τὰ ὁποῖα θὰ ἀντικρύσητε εἰς τοὺς πίνακας τούτους τῶν κληροδοτημάτων, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔχω ἐνταῦθα. Ὁ Θεόδωρος Γρεβενὸς διὰ τῆς ἀπὸ 28 Ὀκτωβρίου 1902 διαθήκης του, συνταχθείσης ἐν Ἀθήναις, ἐκληροδότησεν ὑπὲρ τῶν ἐν Ἑλλάδι φιλανθρωπικῶν κατοιστημάτων τεσσαράκοντα χιλιάδας δραχμῶν. Κληρονόμος αὐτοῦ ἦτο ἡ Ἰταλὶς σύζυγός του, τῆς ὁποίας ἡ ἐθνικότης ἦτο γνωστὴ εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν τότε, μετὰ τῆς ὁποίας διεξήγαγεν αὕτη μακρὰν ἀλληλογραφίαν. Καὶ ὅμως, ἐνῷ ἐπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κατάσχεσις ἐπὶ τῶν ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς Τραπέζαις κατατεθειμένων μετρητῶν τῆς κληρονόμου ὡς πρὸς εἴσπραξιν τῶν κληρονομικῶν τελῶν, δὲν ἐλήφθη πρόνοια καὶ διὰ τὸ εἰρημένον κληροδότημα καὶ ἡ Ἰταλὶς ἀνεχώρησεν εἰς τὴν Ἰταλίαν μεθ’ ὅλης τῆς κληρονομίας, ἀπηλλαγμένης μάλιστα καὶ τῶν κληρονομικῶν τελῶν. Διότι ἤρθη μὲν ἡ κατάσχεσις αὕτη, χωρὶς ὅμως ἐνταὐτῷ νὰ ληφθῇ φροντὶς καὶ διὰ τὴν εἴσπραξιν τοῦ κληροδοτήματος, τοῦ ὁποίου τὴν ἐξαίρεσιν τῆς φορολογίας εἶχε ζητήσει ἡ κληρονόμος, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον εἶχεν ἀποδεχθῆ ταύτην, λησμονῆσον ὅμως νὰ εἰσπράξῃ ἐγκαίρως τὸ κληροδότημα. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν πλεῖστα. Ἄλλο: Τὸ Ὑπουργεῖον παρεκλήθη ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως νὰ καταλάβῃ τὴν ἀδέσποτον κληρονομίαν τῆς ἀειμνήστου Μ... ἀποτελουμένην ἐξ ἀκινήτων ἀξίας πολλῶν δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν τότε καὶ νῦν ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν καὶ διαχειριζομένην ἀπὸ ἐτῶν ὡς σχολάζουσαν. Ἀλλ’ οὐδεμία πρὸς τοῦτο ἐγένετο ἐνέργεια καὶ ἡ κληρονομία ἀπώλετο καὶ ἐξητμίσθη καὶ διηρπάγη δυστυχῶς. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν πολλά. Κύριοι, οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τοῦ 1919, ὁπότε ἐγένετο μία ἰδιαιτέρα κίνησις καὶ κατεβλήθη μία ἐξαιρετικὴ ἐνέργεια ἐκ μέρους διαφόρων ἐνδιαφερομένων διὰ τὰ κληροδοτήματα. Ἐψηφίσθη τότε ὁ νόμος 1643 τῆς 3ης Ἰανουαρίου τοῦ 1919. Καὶ ἐσχηματίσθη μία Ἐπιτροπὴ ἑπταμελὴς ἀποτελουμένη ἀπὸ διαφόρους προσωπικότητας, ὡς τὸν Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὸν Διευθυντὴν τοῦ Λογιστικοῦ Τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἐξ ἑνὸς ἐφέτου, ἐξ ἑνὸς ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἑνὸς ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐκ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων κτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Μεταξὺ τῶν μελῶν τούτων τινὲς εὑρίσκονται νῦν εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐνταῦθα. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἀνέλαβε τὴν περισυλλογὴν ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν καὶ τὴν καταγραφὴν τούτων δεόντως. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, τῆς ὁποίας μέλη ἐκ τῶν παρισταμένων ἦσαν ὁ κ. Σίδερης, ὁ κ. Πρέκας καὶ ἄλλοι μὴ παριστάμενοι εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, συνεδριάσασα ἐπὶ δέκα ὁλοκλήρους μῆνας, νομίζω, συνεκέντρωσεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κληροδοτήματα καὶ τὰς σχετικὰς περὶ τούτων πληροφορίας. Τὰ κληροδοτήματα ταῦτα περισυλλεγέντα κατεγράφησαν δεόντως εἰς ἓν ὑπερμέγεθες βιβλίον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται νῦν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Εἶναι ὄντως πολύτιμον τὸ βιβλίον τοῦτο τῶν κληροδοτημάτων, βιβλίον διὰ τὴν ἐκτύπωσιν καὶ τὴν συσκευὴν τοῦ ὁποίου ὁ τότε ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἶχε διαθέσει μερικὰ ἑκατοντάδραχμα. Καὶ ὅμως διὰ τὴν δῆθεν σπατάλην αὐτοῦ ταύτην νομίζω ὅτι προσεκλήθη εἰς ἀπολογίαν ὁ ὑπάλληλος οὗτος ὑπὸ τῆς προϊσταμένης του Ἀρχῆς καὶ ὑπέστη καὶ ἐπιτίμησιν καὶ τιμωρίαν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, κύριοι, τοῦτο, ὅτι, ἂν τὸ βιβλίον αὐτὸ ἔλειπε, τὸ Κράτος σήμερον θὰ ἐστερεῖτο ἀπολύτως τῶν σπουδαιοτέρων του πληροφοριῶν καὶ τῶν μέσων, ὅπως διεκδικήσῃ δισεκατομμυρίων ὅλων περιουσίαν του. Ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος ὠνομάζετο, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας συνέλεξα, Κολυβᾶς. Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ Τμῆμα τοῦτο τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπου εὑρίσκετο καὶ εὑρίσκεται ἔτι τὸ βιβλίον τοῦτο, ὑφίστατο τὴν ἐνέργειαν μιᾶς πυρκαϊᾶς, φέρ’ εἰπεῖν, ἂν τὸ βιβλίον τοῦτο ἐκαίετο ἢ ἀπήγετο, τότε βεβαίως δὲν θὰ εἴχομεν τὰ μέσα σήμερον νὰ ζητήσωμεν ποσῶς καὶ τελεσφόρως τὰ κληροδοτήματα τοῦ Ἔθνους καὶ τὰς ἐθνικὰς δωρεάς. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῶν ἐρευνῶν μου αὐτῶν νὰ ἐκτελέσω ἀκριβὲς τούτου ἀντίγραφον ταχέως καὶ ἐπιμελῶς. Καὶ αἱ Ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, παρὰ τῶν ὁποίων ἐζήτησα τοῦτο, μοὶ παρενέβαλον παρελκύσεις καὶ ἀναβολὰς καὶ δυσκολίας. Διότι εἶναι μὲν ἴσως ἄριστα κατηρτισμέναι, ἀλλὰ καὶ τελείως ἀνεπαρκεῖς καὶ ἀνίκανοι δι’ ἓν τόσον γιγάντειον ἔργον. Μάλιστα ἡ Ὑπηρεσία τῶν κληροδοτημάτων αὐτοῦ ἔχει ἐκεῖ ἐπὶ κεφαλῆς ἕνα μὲν ἴσως ἄριστον ὑπάλληλον, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ μία χελιδὼν ὅπως φέρῃ τὴν ἄνοιξιν, καὶ δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ παραμείνω ἐκεῖ αὐτοπροσώπως, ἀδιακόπως καὶ διηνεκῶς ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα, μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, ἐργαζόμενος ἀπὸ ὄρθρου βαθέος μέχρι βαθυτάτης νυκτὸς καὶ τοῦ μεσονυκτίου, ὅλας τὰς ἡμέρας καὶ τὰς ἑορτὰς καὶ τὰς Κυριακάς, νὰ μεταβαίνω πρῶτος τὴν πρωΐαν καὶ τὸ μεσονύκτιον νὰ δένω μόνος τὰς ἁλύσους τῆς σιδηρᾶς θύρας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, νὰ παρακαλέσω, νὰ ἐκλιπαρήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως θέσῃ εἰς τὰς διαταγάς μου τὴν ὅλην Ὑπηρεσίαν τοῦ Τμήματος τούτου, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀντιγράψω ἐπακριβῶς καὶ τελείως ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ βιβλία τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ τοιουτοτρόπως, χάρις εἰς τὴν ἐπίμονον, τὴν ἐπιμελῆ καὶ ἐντατικὴν ἐργασίαν αὐτήν, ἔχομεν σήμερον ἐνταῦθα τὰ κληροδοτήματα ὅλα καὶ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν Ὑπουργείων εἰς χεῖράς μας ἀσφαλῆ, γνωστὰ, ἠριθμημένα, ἐξηκριβωμένα καὶ ἀναμφίλεκτα. Καὶ τὰ μέχρι μὲν τοῦ 1919 κληροδοτήματα κατεγράφησαν εἰς τὸ μέγα τῶν κληροδοτημάτων βιβλίον τοῦτο, περὶ τὰ 1250, ἀλλὰ καὶ δὲν συμπεριελήφθησαν ἐν αὐτῷ ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ κληροδοτήματα, ὅπως ἐκ τῆς μελέτης τῶν παρόντων πινάκων ἀναμφισβητήτως ἐξάγεται. Ἐπίσης καὶ τὰ ἔκτοτε γενόμενα εἰς τὸ Ἔθνος κληροδοτήματα, ἐκπαιδευτικά, φιλανθρωπικά, κοινῆς ὠφελείας, Ἐθνικοῦ Στόλου κλπ. κλπ., καταγράφονται μὲν τινὰ τούτων, ἴσως τὰ πλεῖστα, εἰς διάφορα βιβλία, κοινῶς «Εὑρετήρια» καλούμενα, τοῦ ἰδιαιτέρου γραφείου τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπου ἀπὸ τοῦ 1919 καὶ ἐντεῦθεν συγκεντροῦνται πάντα ἀνεξαιρέτως τῶν ὅλων Ὑπουργείων τὰ κληροδοτήματα, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ δὲν συμπεριλαμβάνονται ἀπαξάπαντα ἐν αὐτοῖς. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἐγὼ δὲν ἐξετέλεσα εἰμὴ ἐλάχιστον μέρος τοῦ ὅλου ὄντως κολοσσιαίου ἔργου. Μὴ λησμονεῖτε ὅτι τὰ κληροδοτήματα εἶναι, ὡς θὰ ἴδετε, πάμπολλα, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰς χιλιάδας καὶ μεγίστης σημασίας, διότι ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ εἶναι ἀκένωτος πηγὴ καιούσης φιλοπατρίας καὶ καταπλησσούσης φιλογενείας. Καὶ τὸ μὲν Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔχει βεβαίως τὰ πλεῖστα κληροδοτήματα, ἀλλὰ δὲν ἔχει καὶ ἅπαντα ἀνεξαιρέτως τὰ κληροδοτήματα. Περισυνελέξαμεν βεβαίως καὶ ἡμεῖς καὶ περισυλλέγομεν καθ’ ἑκάστην πάμπολλα καὶ σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν τετάρτην περίπου χιλιάδα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι μόνον αὐτὰ τὰ ὅλα κληροδοτήματα καὶ ὅλαι αἱ δωρεαὶ τοῦ Ἔθνους. Τὰ μέχρι τοῦδε συλλεγέντα καὶ ἀναγραφόμενα κληροδοτήματα ἀποτελοῦσι, νομίζω, τὰ 62 μέχρις 65% τῶν ὅλων. Ὁπουδήποτε δὲ καὶ ἂν ἀναζητήσητε, ὁπουδήποτε καὶ ἂν σκαλίσητε, θὰ ἴδητε καὶ θὰ εὕρητε κληροδοτήματα κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον σοβαρά. Κύριοι, θὰ σᾶς παρουσιάσω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τούτων, διὰ νὰ ἴδητε, νὰ ἐρευνήσητε αὐτὰ καὶ νὰ πεισθῆτε ἀκραδάντως περὶ τούτου, διότι διῆλθον ὁ δυστυχὴς ἡμέρας καὶ μῆνας τραγικάς, ἐρωτώμενος ἀπὸ συναδέλφους μειδιῶντας: «Τί γίνονται τὰ κληροδοτήματα; Πόσα εἶναι τὰ ἑκατομμύρια τῶν κληροδοτημάτων;». Τὰ ἑκατομμύρια θὰ τὰ ἴδητε, κύριοι, ἐντὸς ὀλίγου, ἀμέσως μάλιστα, διότι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα ἔχω ἐνταῦθα πρὸς ἄμεσον ἔλεγχον καὶ κατάθεσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Τὰ κληροδοτήματα πρέπει νὰ διαιρέσωμεν εἰς θετικὰς κατηγορίας διὰ νὰ δυνηθῶμεν οὕτω νὰ τὰ παρακολουθήσωμεν εὐκόλως. Καὶ πρῶτον ἔχομεν κληροδοτήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστα εἰς τὸ Κέντρον καὶ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν παραμένουσιν ἀζήτητα καὶ δὲν χρησιμοποιοῦνται. Θὰ ἀναφέρω παραδείγματα, ὅπως διαπιστώσω τὰ λεγόμενά μου ἐνώπιον ὑμῶν: Ὁ Χριστόδουλος Κωνσταντινίδης ἐξ Ἠπείρου ἦτο εἷς τῶν πλουσιωτέρων Ἑλλήνων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἐπὶ φιλαργυρίᾳ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ πατριωτικά του αἰσθήματα, περίφημος οὗτος τῆς Κωνσταντινουπόλεως βιβλιοπώλης ὁ ἀείμνηστος Χριστόδουλος Κωνσταντινίδης ἐξ Ἠπείρου, ἀποθανὼν πρὸ δωδεκαετίας καὶ πλέον, ἀφῆκε τὸ πλούσιον βιβλιοπωλεῖόν του, ὅπερ εὑρίσκετο ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς ὑπογείου σήραγγος τοῦ Πέραν, καὶ ὅλην τὴν περιουσίαν του ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, ὅπως ναυπηγηθῇ ἓν πολεμικὸν πλοῖον φέρον τὸ ὄνομά του. Ἅμα τῷ θανάτῳ του τὸ Μουσουλμανικὸν Ἱεροδικεῖον προσεπάθησε νὰ κατάσχῃ τὴν περιουσίαν αὐτοῦ, ἀλλὰ κατόπιν διαβημάτων τῆς Ἑλληνικῆς πρεσβείας—καὶ ἦτο τότε ἰσχυρὰ ἡ Ἑλλὰς ἐξελθοῦσα νικηφόρος ἐκ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων, ἡ δὲ φωνή τῆς ἠκούετο σοβαρῶς—ἀπεσύρθη ἡ Τουρκία καὶ τὸ ὑπερπλῆρες πλούσιον βιβλιοπωλεῖόν του, πωληθέν, ἀπέφερε τὸ ποσὸν τῶν 13,000 λιρῶν χρυσῶν Τουρκίας, αἵτινες καὶ κατετέθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικοῦ προξενείου. Τί ἀπέγινε τὸ κληροδότημα τοῦτο; Ποῦ εὑρίσκεται νῦν; Ποῖος τὸ διαχειρίζεται; Ἰδοὺ ἐρωτήματα, πρὸς τὰ ὁποῖα ματαίως ἀπὸ μηνῶν ζητῶ μίαν ἀπάντησιν. Παντοῦ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα μετὰ προσοχῆς καὶ ἐπισταμένως ἀνεζήτησα καὶ ἠρεύνησα, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης πάντοτε ματαίως, διότι παραδόξως παραμένει τοῦτο τελείως ἄγνωστον εἰς πάντας τοὺς ἐπισήμους. Ἡ δὲ Ἐθνικὴ Τράπεζα, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπετάθην πρὸ πενταμήνου, οὐδεμίαν ἔχει καὶ οὐδεμίαν μοὶ παρέσχε πληροφορίαν θετικήν, οὔτε καὶ εἴδησιν οὐδεμίαν θετικὴν ἔλαβον παρ’ αὐτῆς ἔτι δυστυχῶς. Τὸ βέβαιον εἶναι τοῦτο, ὅτι αἱ 13,000 χρυσαῖ λίραι ἔκαμαν πτερά. Καὶ δυστυχῶς, καίτοι μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὰς χεῖρας περιῆλθον γῆν καὶ θάλασσαν, ἐπισήμους Ἀρχὰς καὶ ἀνεπισήμους καὶ πρόσωπα καὶ ἱδρύματα, ὅμως δὲν ἠδυνήθην ἔτι νὰ ἀνεύρω τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τὸ τόσον σοβαρὸν ἐθνικὸν τοῦτο κληροδότημα.

§58Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχετε τὰ στοιχεῖα ὅτι κατετέθησαν;

§59Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔχω τὰ στοιχεῖα ἀναμφισβητήτως. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἠδυνήθην δυστυχῶς νὰ ἀνεύρω ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρέλαβε τὰ ἱερὰ ταῦτα χρήματα καὶ ποῦ νῦν εὑρίσκονται ταῦτα. Καὶ τοιαῦτα τελείως ἄγνωστα εἰς τὰ Ὑπουργεῖα κληροδοτήματα καὶ ἄγνωστα εἰς τὰ ἐπίσημα τούτων εἰδικὰ τῶν κληροδοτημάτων γραφεῖα ἔχομεν δυστυχῶς πολλά, πάρα πολλά, κύριοι. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ἐπιπροσθέτως ὅτι εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δὲν εὗρον δυστυχῶς μεγάλην προθυμίαν πρὸς παροχὴν καὶ λῆψιν σχετικῶν περὶ τῶν ἐν γένει κληροδοτημάτων πληροφοριῶν καὶ διαφώτισίν μου περὶ τοῦ ζητήματος. Ἐνεργήσας ὅμως ἐπιμόνως παρ’ αὐτῇ καὶ μὴ ἀπογοητευθεὶς ἐκ τῆς ψυχρότητος καὶ τοῦ ἀποκρουστικοῦ τῆς Ὑπηρεσίας της εὗρον μίαν σειρὰν κληροδοτημάτων σοβαρωτάτων καὶ λίαν σπουδαίων. Θὰ ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Εἰς τὸ βιβλίον τοῦ πρωτοκόλλου ἑνὸς Ὑπουργείου ἀνεῦρον μίαν ἔκθεσιν τοῦ 1913 ἀπὸ μίαν συγκυρίαν. Ἐκεῖθεν ὁρμηθεὶς καὶ ἀνερευνῶν ἐπιμελῶς ἀνεῦρον μερικὰ πράγματα ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σπουδαιότητος, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ἂν ἔχει κληροδοτήματα τοιαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ ποῖαι εἶναι αἱ λεπτομέρειαι αὐτῶν. Ἡ Τράπεζα βεβαρημένη, ὡς εἶναι, ἐκ τῶν πολλῶν ἀσχολιῶν της δὲν ἠδυνήθη ἀμέσως νὰ μοὶ παράσχῃ τὰς τόσον σοβαρὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Παρῆλθον ἡμέραι, ἑβδομάδες καὶ μῆνες χωρὶς νὰ ἔχω καμμίαν ἀπολύτως σοβαρὰν καὶ θετικὴν πληροφορίαν περὶ τῶν κληροδοτημάτων αὐτῶν, ὁπότε μία πολιτικὴ προσωπικότης, εἰς τὴν ὁποίαν τρέφω ἄπειρον σεβασμὸν καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν κατέφυγον παραπονούμενος διὰ τὴν τελείαν σιγὴν τῆς Τραπέζης, μὲ συνεβούλευσεν ὅτι, ἂν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν μὲ διηκόλυνεν εἰς τὰς ἐρεύνας μου καὶ δὲν μοὶ παρεῖχεν ἀκριβῆ κατάλογον τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν δωρεῶν, τότε ὤφειλον νὰ ἐπεμβῶ δραστηρίως παρ’ αὐτῇ καὶ μοὶ εἶπεν ἐπὶ λέξει ἡ ἀνωτάτη ἐκείνη πολιτικὴ προσωπικότης: «Διατί δὲν παίρνετε τοὺς χωροφύλακας νὰ εἰσέλθητε εἰς αὐτήν;» Μὲ ὅλην τὴν ἀπόλυτον ἐκτίμησιν καὶ τὸν ἄπειρον σεβασμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον καὶ ἔχω πρὸς τὴν προσωπικότητα αὐτήν, ἥτις παρίσταται ἐνταῦθα τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅμως ἐνόμισα καθῆκόν μου ὅτι δὲν ἔπρεπε κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐνεργήσω εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Προετίμησα ἄλλην μέθοδον. Προετίμησα μὲ ἕνα διπλωματικὸν τρόπον νὰ ἐπιτύχω τὸν σκοπόν μου, ἐπειδὴ τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι ἐξαιρέτως λεπτά, ὄχι βέβαια μόνον διότι πρόκειται περὶ λεπτῶν. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσω τὴν διπλωματικὴν ὁδόν, νὰ ἐξακολουθήσω ταύτην καὶ νὰ ἐπιφυλάξω τὰ δραστικώτερα μέτρα καὶ τοὺς χωροφύλακας διὰ βραδύτερον. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης μου ἐνεργείας ὑπῆρξαν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης θαυμάσια. Θὰ ἀναφέρω λοιπὸν τινὰ μόνον ἐκ τῶν πολλῶν, πολλῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων ἀξίας, κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεύρομεν ἐκεῖ, ἐνῷ, ἂν εἰσηρχόμεθα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν μὲ τὰς λόγχας καὶ τοὺς χωροφύλακας, τότε ὁ Γεώργιος Σταῦρος θὰ ἦτο, φοβοῦμαι, ὁ ἐπιτάφιος Σταυρὸς τῆς ἀνευρέσεως ἐκεῖ τῶν κληροδοτημάτων. Διότι δὲν γνωρίζετε, κύριοι, καὶ δὲν φαντάζεσθε πόσον λεπτὰ εἶναι τὰ ζητήματα τῶν Τραπεζῶν καὶ ἰδίᾳ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐκεῖ μεταξὺ ἄλλων εὕρομεν ὅτι ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν καὶ πλέον εὑρίσκονται ἤδη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πολλαὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν κατατεθειμέναι ἀπὸ τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1906 μέχρι σήμερον διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἑνὸς ἰδιαιτέρου μνημείου τοῦ Πατριάρχου Γρηγορίου τοῦ Εʹ. Καὶ ὅμως οὐδεὶς ἐφρόντισεν ἔκτοτε περὶ τῶν χρημάτων αὐτῶν οὔτε δὲ καὶ περὶ τοῦ μνημείου τοῦ ἐθνομάρτυρος Πατριάρχου ἐφρόντισέ τις μέχρι τοῦδε. Ἔχω εἰς χεῖράς μου ἐνταῦθα τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον, μετὰ δὲ τὸ τέλος τῆς ὁμιλίας μου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε πάντα ταῦτα τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα νὰ τὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως, ἂν ὑπάρχῃ τις ἐξ ὑμῶν, καὶ εἷς ἔστω μόνον, ὁ ὁποῖος ἀμφιβάλλει περὶ τῶν λεγομένων μου, δύναται ἀμέσως νὰ λάβῃ πλήρη γνῶσιν τούτων, νὰ τὰ μελετήσῃ καὶ νὰ διενεργήσῃ τὸν δέοντα τούτων ἔλεγχον.

§60Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, κ. συνάδελφε, περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος εἶχε συσταθῆ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συνέλεξεν ἐράνους καὶ αἱ εἰσφοραὶ κατετέθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης.

§61Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Βεβαίως· διότι, ἂν δὲν συνελέγοντο ὑπὸ Ἐπιτροπῆς καὶ ἂν δὲν κατετίθεντο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν θὰ ὑπῆρχον βεβαίως ἐκεῖ, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε. Τὸ ζήτημα ὅμως δὲν εἶναι τοῦτο. Ὄχι, κύριοι. Τὸ ζήτημα ἔχει ἄλλως. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πρὸ εἰκοσαετίας ὅλης συνέλεξαν τὰ χρήματα ταῦτα καὶ τὰ κατέθεσαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν ἐφρόντισαν ἔκτοτε νὰ ἐκτελέσωσι καὶ τὸ μνημεῖον. Τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα καὶ αἱ εἰδικαὶ ἐπίσημοι Ὑπηρεσίαι ἀγνοοῦσι τελείως τὸ ζήτημα καὶ ἀγνοοῦσι τέλεον ὅτι ὑπάρχουσι χρήματα κατατεθειμένα πρὸς ἕνα τοιοῦτον ἐθνικὸν σκοπὸν εἰς τὴν Τράπεζαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§62Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουν αὐτὰ τὰ κληροδοτήματα;

§63Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Βεβαίως, κ. συνάδελφε. Εἶναι ἑκατοντάδων χιλιάδων δραχμῶν σήμερον, κατατεθειμένα εἰς ὀνομαστικὰς μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τοῦ 1906 οὔτε ἐζητήθησαν οὔτε τόκοι εἰσεπράχθησαν οὔτε ἐγένετο τίποτε περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ παρέμενον καὶ παραμένουσι τελείως ἄγνωστα ἐκεῖ καὶ τελείως ἀχρησιμοποίητα. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§64Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Πρόκειται περὶ κληροδοτήματος ἢ περὶ καταθέσεως;

§65Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε. Ἀνέφερα πρῶτον κληροδοτήματα τελείως ἄγνωστα εἰς τὰ εἰδικὰ Ὑπουργεῖα καὶ τὰ εἰδικὰ αὐτῶν Τμήματα τῶν κληροδοτημάτων, καὶ τώρα ἀναφέρω μίαν κατάθεσιν τελείως ἄγνωστον εἰς τὰ Ὑπουργεῖα καὶ τὰς εἰδικὰς τούτων Ὑπηρεσίας, κατάθεσιν ἀπὸ εἰκοσαετίας μιᾶς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν ἀνέγερσιν μνημείου εἰς τὸν Πατριάρχην Γρηγόριον τὸν Εʹ. Διὰ νὰ εἶμαι δ’ ἐν πλήρει τάξει ἀπέναντι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπιδεικνύω ὑμῖν καὶ ἐπισυνάπτω ἐνταῦθα καὶ αὐτούσιον τὸ ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔχον ἀκριβῶς οὕτως (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον)... Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ὑπάρχει μία κατάθεσις «πρὸς ἀνέγερσιν μνημείου τοῦ Πατριάρχου Γρηγορίου τοῦ Εʹ», ἥτις, ἀποτελουμένη ἐκ πέντε μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εἶναι κατατεθειμένη ἀπὸ εἴκοσιν ἐτῶν εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ὅτι τὰ τοκομερίδια (μερίσματα) τῶν ὁμολογιῶν τούτων παραμένουσιν ἔκτοτε ἀπὸ τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1906 μέχρι σήμερον, παραμένουσι, λέγω, ἀζήτητα καὶ ἄτοκα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καὶ ὅμως παρὰ ταῦτα καὶ τὸν τόσον διαρρεύσαντα χρόνον ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ Ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων τῆς Γεωργίας, τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Παιδείας, τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅπου ὑπάρχουσιν εἰδικὰ πρὸς τοῦτο γραφεῖα κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν, ἀγνοοῦσι τελείως τοῦτο, ὡς ἐκ τῶν ἀνὰ χεῖράς μου ἐπισήμων πινάκων ὅλων τῶν Ὑπηρεσιῶν τούτων ἀναμφισβητήτως ἐξάγεται καὶ διαπιστοῦται. Καὶ τοιαῦτα κληροδοτήματα καὶ καταθέσεις, κύριοι, ἅτινα εἰσὶ κατατεθειμένα ἀπὸ δεκαετηρίδων ἐντόκως ἢ καὶ τὰ πλεῖστα ἀτόκως παρὰ ταῖς διαφόροις Ἑλληνικαῖς Τραπέζαις καὶ ἰδίως τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, παραμένουσιν οὐχ ἧττον καὶ εἶναι ἔτι τελείως ἄγνωστα εἰς τὰς εἰδικὰς καὶ ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας τῶν εἰδικῶν Ὑπουργείων, τοιαῦτα, λέγω, ἄγνωστα κληροδοτήματα καὶ καταθέσεις ἔχομεν πλεῖστα ὅσα, ὅπως θὰ ἴδητε μελετῶντες τοὺς κατατεθέντας ἐπισήμους εἰς τὸ Προεδρεῖον πίνακας. Θὰ σᾶς ἀναφέρω, κύριοι, ἓν ἕτερον ἀκόμη ἄγνωστον κληροδότημα καὶ τελευταῖον, ὅπως μὴ σᾶς κουράσω πολύ, τὸ κληροδότημα τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Ζαρίφη. Ἡ Ἑλένη Ζαρίφη ἦτο σύζυγος τοῦ Νικολάου Ζαρίφη, ἀδελφοῦ τοῦ μακαρίτου Γεωργίου Ζαρίφη, καὶ ἀπέθανεν εἰς τὴν Νίκαιαν τῆς Γαλλίας ἄτεκνος πρὸ 15 ἐτῶν περίπου καὶ ἀφῆκε δύο ἑκατομμύρια φράγκων χρυσῶν κατατεθειμένα εἰς τὸ συμβολαιογραφεῖον τῆς Νικαίας, διὰ σκοπὸν ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικόν. Τὸ κληροδότημα τοῦτο νομίζω ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ εὑρίσκηται ἐκεῖ ὅπου ἀρχικῶς εἶναι τοποθετημένον, εἰς τὴν Νίκαιαν. Γνωρίζω δὲ ὅτι ἐκτελεστὴς εἶχεν ὁρισθῆ ὁ ἀείμνηστος Λεωνίδας Ζαρίφης, ὅστις καὶ ἐζήτησε νὰ ἀποσύρῃ τὸ χρῆμα καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαθήκην. Ἀλλὰ παρενεβλήθησαν δυσκολίαι καὶ μεταξὺ τοῦ οἴκου Ζαρίφη καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου διωρίσθη διαιτητής, ὅστις καὶ ἐζήτησε νὰ κατατεθῇ τὸ χρῆμα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ τὸ Πατριαρχεῖον, ὁ δὲ οἶκος Ζαρίφη ἐζήτησε τότε νὰ πληρώσῃ μόνον τὸ κεφάλαιον τοῦ κληροδοτήματος ἀτόκως καὶ νὰ μὴ πληρώσῃ, νομίζω, καὶ φόρον τινά. Παρενεβλήθη τότε ὁ διαιτητής, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐπῆλθε, νομίζω, καὶ ἀποτέλεσμά τι θετικὸν τὸ οἱονδήποτε, διότι τοιοῦτο δὲν συνήντησά που, τοιοῦτο δὲν ἀνεῦρόν που. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, νομίζω, ὅτι τὸ χρῆμα τοῦτο παραμένει εἰς τὴν Νίκαιαν ἄθικτον καὶ ἀζήτητον καὶ ἄγνωστον, ἐνῷ μέρος μὲν αὐτοῦ εἶναι προωρισμένον διὰ φιλανθρωπικοὺς σκοποὺς καὶ μέρος δι’ ἐκπαιδευτικὸν τοιοῦτον, ἡ δὲ ἐπίσημος Ὑπηρεσία δὲν τὸ γνωρίζει ποσῶς καὶ τὸ ἀγνοεῖ. Καὶ τοιαῦτα κληροδοτήματα, ἅτινα μὴ παρακολουθηθέντα καὶ μὴ παρακολουθούμενα ἐπακριβῶς καὶ ἐπιμελῶς ὑπὸ τῆς κεντρικῆς τοῦ Ὑπουργείου Ὑπηρεσίας διατρέχουσι μέγιστον κίνδυνον, ὑπάρχουσι καὶ πολλὰ καὶ μεγίστης ἀξίας. Πρέπει, κύριοι, νὰ πιστεύσητε ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐθνικῶν κληροδοτημάτων εἶναι μεγίστης σημασίας, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος πολὺ σπουδαίου καὶ ὅλως ἐξαιρετικῆς σοβαρότητος. Ἐγὼ ἀντελήφθην ἐκ τῶν πολυμήνων ἐρευνῶν μου ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος εἰς τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ κανεὶς διὰ τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Κράτος νὰ ἁλιεύσῃ πολλοὺς καὶ μεγάλους ἰχθῦς, τοὺς ὁποίους τρώγουσιν ὡρισμένα πρόσωπα, καὶ δι’ αὐτὸ ἐνόμισα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῶ ὅλα μου τὰ μέσα καὶ ὅλην μου τὴν δύναμιν καὶ ὅλην μου τὴν ὑπομονὴν καὶ τὴν ἐπιμονήν μου ὅλην, ὅπως διασώσω τὰ κληροδοτήματα. Καὶ ἔκαμα πρὸς τὸν ἀποκλειστικὸν τοῦτον σκοπὸν καὶ μόνον αὐτὸν μίαν ἐγκύκλιον εἰς ὅλας πλέον τὰς Τραπέζας ἐνταῦθα καὶ πρὸς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ Σωματεῖα καὶ πρὸς ὅλα τὰ νομικὰ πρόσωπα καὶ τοιουτοτρόπως ἔκρουσα ἰσχυρῶς ὅλας τὰς θύρας, ζητῶν ἐπιμόνως κληροδοτήματα καὶ πληροφορίας αὐτῶν. Δὲν συνέλεξα βεβαίως πᾶν ὅ,τι ἠδύνατό τις ἀπολύτως καὶ ἰδανικῶς νὰ συλλέξῃ, διότι τὸ διαρρεῦσαν ἑξάμηνον χρονικὸν διάστημα ἦτο καὶ εἶναι σχετικῶς ἐλάχιστον, ἀλλὰ καὶ πάλιν πᾶν ὅ,τι συνέλεξα εἶναι ἀρκετόν, νομίζω. (Χειροκροτήματα). Εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικὴν ἰδίως ὑπάρχουσι παμμέγιστα ποσὰ καὶ καταθέσεις σπουδαιόταται, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἐζητήθησαν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐχρησιμοποιήθησαν ποσῶς, καὶ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἄγνωστα ὀνομαστικῶς καὶ ποσοτικῶς τελείως ἄγνωστα. Ἐπίσης παρὰ τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων ἐζήτησα πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὅμως μοὶ ἠρνήθησαν τινὰ τούτων. Οὕτως ἀπὸ τὸν «Εὐαγγελισμὸν» ἐζήτησα νὰ μοὶ εἴπωσι τίνα κληροδοτήματα ἔχουσι καὶ διαχειρίζονται ἐκεῖ. Καὶ ὁ «Εὐαγγελισμὸς» μοὶ ἀπήντησε διὰ τοῦ κ. Δημαρᾶ ὅτι εἶναι ἵδρυμα ἰδιωτικὸν καὶ δὲν ὑποχρεοῦται πρὸς τοῦτο. Διεμαρτυρήθην καὶ τοῖς εἶπον «ὄχι· δὲν εἶναι ἰδιωτικὸν ἵδρυμα ὁ «Εὐαγγελισμός», ἀλλ’ εἶναι ἓν νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ μοὶ δώσῃ τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα σᾶς ζητῶ διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἔχω ἀκριβῆ γνῶσιν τῶν κληροδοτημάτων τοῦ νοσοκομείου τούτου καὶ νὰ ἐνεργήσω τὴν τακτικὴν ἐξέλεξιν αὐτῶν. Ἡ Πολιτεία, εἶπον, δικαιοῦται νὰ γνωρίζῃ τὰ κληροδοτήματα τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» καὶ τὴν διαχείρισιν τούτων ἐπακριβῶς καὶ τελείως. Παρῆλθε χρόνος πολύς, χωρὶς νὰ λάβω οὐδεμίαν τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» ἀπάντησιν. Τί γίνεται τὸ κληροδότημα Φούγκ, ἠρώτησα πολλάκις τὸν ἑαυτόν μου, κληροδότημα τὸ ὁποῖον ἐγνώριζον ἐξ ἀκοῆς ἀπὸ νεανικῆς ἡλικίας; Ὁ μακαρίτης Φούγκ, ἔγγονος τοῦ ἀειμνήστου Γεωργίου Σταύρου, ἀφῆκε 5,000,000, 10,000,000, δὲν ἠξεύρω πόσα ἑκατομμύρια, ἀλλὰ πάντως πολλὰ ἑκατομμύρια, διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἑνὸς Σανατορίου. Τί ἀπέγιναν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια; Λοιπὸν τὸ νοσοκομεῖον ὁ «Εὐαγγελισμός», κύριοι, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ διαχειρίζεται τὸ κληροδότημα τοῦτο, ἠρνήθη νὰ μοὶ δώσῃ τὰς οἱασδήποτε σχετικὰς πληροφορίας. Καὶ ὅταν εἶδον ὅτι δὲν θέλουσιν οἱ διευθύνοντες αὐτὸ νὰ μοὶ παράσχωσιν οἱαδήποτε στοιχεῖα, ἐμήνυσα διά τινος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὅστις εὑρίσκεται ταύτην τὴν στιγμὴν ἐνταῦθα, εἰς τοὺς διευθυντὰς τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», τοὺς ὁποίους γνωρίζει ἄριστα καὶ συνδέεται στενῶς μετ’ αὐτῶν, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσω τὰ πράγματα οὕτως ἀνεξέλεγκτα καὶ νὰ τὸ γνωρίζωσι.

§66Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔπρεπε νὰ προκαλέσητε τὴν ἐπέμβασιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§67Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι· δὲν ἐπεβάρυνα κανένα ἐκ τῶν ἀξιοτίμων κυρίων Ὑπουργῶν μὲ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν τῶν κληροδοτημάτων· οὐδένα καὶ ποτέ.

§68Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔκαμε τὴν δουλειάν του μόνος του.

§69Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα· ἔκαμα τὴν ἐργασίαν ὅλην μόνος μου. Διεμήνυσα λοιπὸν εἰς τοὺς κυρίους διευθυντὰς τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» ὅτι «ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν μοὶ δώσετε τὰς πληροφορίας τῶν κληροδοτημάτων, σᾶς δηλῶ ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῶν διπλωματικῶν ἐνεργειῶν μου. Ἂν ἐξακολουθήσητε νὰ ἀρνῆσθε, θὰ σᾶς κηρύξω τὸν πόλεμον μετ’ ὀλίγον». Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τοῦτο, ὅτι ναὶ μὲν δὲν μοὶ ἔδωκαν ἔτι τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἀλλὰ μὲ εἰδοποίησαν ὅτι θὰ δημοσιεύσωσιν ἀμέσως τὴν λογοδοσίαν των καὶ τὰ πεπραγμένα των, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν δὲν ἔχουσι δημοσιεύσει δυστυχῶς. Καὶ τοῖς εἶπον ἐπιπροσθέτως: «Ἐγώ, κύριοί μου, θὰ παρουσιάσω προσεχῶς τὰ κληροδοτήματα ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ θὰ κάμω μνείαν καὶ τοῦ ζητήματος τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον διὰ τὰ περαιτέρω». Ἀλλὰ παραλλήλως, κύριοι, δὲν ἐσταύρωσα τὰς χεῖρας, ἀλλὰ παρεκάλεσα ἐπιμόνως, ἐγγράφως καὶ προφορικῶς, τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ μοὶ εἴπῃ ἐγγράφως τί γνωρίζει περὶ τοῦ κληροδοτήματος Φούγκ καὶ περὶ «Εὐαγγελισμοῦ». Καὶ ἡ μετὰ πολλοὺς διαρρεύσαντας μῆνας ἐλθοῦσα τέλος ἀπάντησις αὕτη, τὴν ὁποίαν καταθέτω πρὸς ἔλεγχον, εἶναι περίεργος καὶ λίαν ἐνδιαφέρουσα, ὡς θὰ ἴδητε (ἀναγινώσκει διάφορα ἔγγραφα σχετικὰ μὲ τὰ κληροδοτήματα καὶ τὰς καταθέσεις Γεωργίου Σταύρου καὶ Φούγκ, ὡς καὶ τοῦ νοσοκομείου «Εὐαγγελισμός»)... Καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶναι τὰ πρῶτα μόνον σχετικὰ στοιχεῖα ἅτινα μοὶ παρέσχεν ἡ Τράπεζα, ὁπόσα ὅμως καὶ ὁποῖα ἆρά γε ὑπολείπονται ἔτι καὶ ἄλλα ποσά; Καὶ ὅμως ἔχω ἐδῶ μίαν μακρὰν ἐπιστολὴν τῶν διευθυντῶν αὐτοῦ τοῦ ἱδρύματος πολυσέλιδον, παρελκυστικήν, ἀναβλητικήν, ἀσαφῆ, ἥτις οὐδὲν λέγει, οὐδὲν ὑπόσχεται, οὐδὲν παρουσιάζει. Τί κρῖμα! Ἐγὼ ἐνόμισα καὶ νομίζω ὅτι ὁ «Εὐαγγελισμὸς» δὲν ἔπρεπε καὶ δὲν πρέπει νὰ παραμένῃ ἐντὸς τῶν τεσσάρων τοίχων τοῦ ἱδρύματος τῶν Ἀμπελοκήπων, τοίχων ἐντὸς τῶν ὁποίων εὑρίσκεται καὶ περιωρισμένος δρᾷ νῦν, ἀλλ’ εἰς ἑκάστην πόλιν τῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ εἷς μικρὸς «Εὐαγγελισμός», ἓν μικρὸν τούτου ἐξάρτημα τέλειον ἐπιστημονικῶς, ἄμεμπτον φιλανθρωπικῶς, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ τὰς ὑπηρεσίας του καὶ τὴν φιλανθρωπικήν του δρᾶσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἰδίως εἰς τὰς λαϊκὰς τάξεις καὶ τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ καὶ νὰ προάγῃ καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐπιστήμην, διότι ὁ «Εὐαγγελισμὸς» ἔχει πολλὰ ἑκατομμύρια ἀνενεργῆ, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται ἴσως ἄριστα, πιθανῶς ὅμως νὰ διαχειρίζεται καὶ ὄχι ἄριστα. Ἀλλά, κύριοι, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἐνταῦθα νὰ μὴ κάμω ἔλεγχον, ἀφοῦ ἄλλως τε οὔτε τὴν διάθεσιν ἐγὼ ἔχω οὔτε τὰ στοιχεῖα τοῦ ἐλέγχου πρέπει τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ συμφέρει νὰ φέρω ἐνώπιόν σας. Ἠξεύρω ὅμως ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ἑκατομμύρια καὶ σᾶς ἐπέδειξα τὰ πρῶτα ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὰ πρῶτα τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα οἱ διευθύνοντες αὐτὸν μοὶ ἀπέκρυψαν ἐπιμελῶς καὶ ἐπιμόνως, ἀλλὰ καὶ μοὶ ἀποκρύπτουσιν ἔτι. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ ἑκατομμύρια κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἄχρηστα καὶ ἀδρανοῦντα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠδύναντο νὰ μετατραπῶσιν εἰς φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα, θὰ ἠδύναντο καὶ δύνανται νὰ παράσχωσιν ἐξαιρετικὰς ὄντως ὑπηρεσίας εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ἐκπληρώσωσι τοὺς εὐγενεῖς σκοποὺς τῶν ἀοιδίμων εὐεργετῶν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀφῆκαν αὐτὰ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καὶ μόνον αὐτὸν τὸν ἱερὸν σκοπὸν ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους κατέλιπον.

§70Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ζήτημα τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ» ὀσονούπω θὰ ἔλθῃ ἐπὶ τάπητος καὶ θὰ ἴδητε ὅτι ἓν φθισιατρεῖον εἰς τὴν Πάρνηθα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει προορισθῆ ὁλόκληρον κληροδότημα, κινδυνεύει ὄχι μόνον νὰ μὴ γίνῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ματαιώσῃ κάθε κίνησιν διὰ νὰ γίνουν σανατόρια· διότι τὸ κληροδότημα διευθύνεται ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω διατί, ἐνῷ ἔληξε καὶ ἡ διορία του καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ ἐπεμβῇ διὰ τὸ μέλλον Συμβούλιον, δὲν ἠξεύρω κατὰ τίνα τρόπον διενοήθη νὰ πάρῃ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βασιλίσσης Ὄλγας διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ.

§71Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν μὲ παρηκολουθήσατε δεόντως, διότι περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου ὡμίλησα ἰδιαιτέρως. Σεῖς δὲ εἰσέρχεσθε εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ», ἐνῷ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ κληροδοτημάτων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσω. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν ἕτερον κληροδότημα, τὸ τοῦ ἀειμνήστου Κίμωνος Πανταζοπούλου. Τὸ κληροδότημα αὐτὸ εἶναι ἓν κληροδότημα τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν δεκάδων ἑκατομμυρίων καὶ ἔχει σκοπὸν φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν. Ἐζήτησα ἀπὸ πολλῶν μηνῶν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ μάθω περὶ αὐτοῦ τί γνωρίζει διὰ τὸ κληροδότημα τοῦτο, εἰς ποῖον ποσὸν ἀνέρχεται, ἐκ τίνων ποσῶν συνίσταται κλπ. Μέχρι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχω καμμίαν ἀπολύτως ἀπάντησιν, οὐδεμίαν πληροφορίαν· ἀλλ’ ὅστις ἐπιμένει νικᾷ, qui durat vincit, διὰ νὰ ἀναφέρω καὶ μερικὰ λατινικά, ἐπειδὴ ἔχω ἰδιαιτέραν ἀγάπην, ὡς γνωρίζετε, πρὸς τοὺς Λατίνους καὶ τοὺς φίλους μου Ἰταλούς. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνω καὶ ἐπέμεινα εἰς τὰς ἐρεύνας μου καὶ τὴν αἴτησιν τῶν πληροφοριῶν μου καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὑπομονῆς καὶ ἀτέγκτου ἐπιμονῆς μου ὑπῆρξεν ἄριστον. Παρεκάλεσα, εἶναι ἀληθές, ἱκέτευσα, ἐπέμεινα καὶ ἐπέμεινα ἀνενδότως, ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα ἦτο ὅτι μοὶ ἔδωσαν ἐπὶ τέλους πρό τινος μόλις τὰς πρώτας πληροφορίας, πληροφορίας ὅμως σοβαρωτάτας καὶ ἐξαιρετικῆς ὄντως σημασίας. Ποῖαι εἶναι αἱ πρῶται αὐταὶ σχετικαὶ πληροφορίαι περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου, διότι δὲν εἶναι βεβαίως καὶ αἱ τελευταῖαι; Αἱ πρῶταί μου, κύριοι, πληροφορίαι εἶναι ὅτι 1,000 000 περίπου ὑπάρχει εἰς συνάλλαγμα Παρισίων, 42,000 δολλάρια, 5,000 περίπου λίραι ἀγγλικαί, 7,400 λίραι Τουρκίας, ἕτεραι 4,995 λίραι Τουρκίας κλπ. Ἂν τὰ μετατρέψητε αὐτά, κύριοι, εἰς ἑλληνικὰς δραχμάς, ἔχετε ἕνα στρογγύλον ἀριθμὸν ἑκατομμυρίων.

§72ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα ἑκατομμύρια;

§73Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν οὐδὲ μᾶς συμφέρει νὰ εἴπωμεν πόσα ἀκριβῶς ἑκατομμύρια εἶναι, διότι πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ τὸ συνάλλαγμα κυμαίνεται τόσον καθ’ ἑκάστην, ἀλλ’ οὔτε καὶ μᾶς συμφέρει νὰ εἴπωμεν ἀκριβῶς τὸ ὅλον ποσόν, ἀφοῦ δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη ὅλον τὸ κληροδότημα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξακολουθήσω. Τὰ χρήματα ταῦτα ἔχομεν εἰς τὰς χεῖράς μας, διότι ἔχομεν ἐνταῦθα καὶ τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον καὶ σᾶς καταθέτω πρὸς ἐπιβεβαίωσιν (ἀναγινώσκει κληροδότημα Κίμωνος Πανταζοπούλου).

§74Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἄγνωστον εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν αὐτό;

§75Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ κληροδότημα Πανταζοπούλου νομίζω ὅτι ἦτο γνωστὸν ὀνομαστικῶς, ἀλλὰ δὲν ἦσαν καὶ δὲν εἶναι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης γνωσταὶ αἱ λεπτομέρειαι αὐτοῦ καὶ τὰ ποσά του· ἐπειδὴ δὲ δὲν γνωρίζω ἔτι ὅλας τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, αἵτινες, ὡς βλέπετε ἐκ τῶν πρώτων τοιούτων, εἶναι σπουδαιόταται, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μή μὲ διακόπτητε διὰ νὰ συνεχίσω. Ὅταν τελειώσω, θὰ ἠμποροῦμεν, ἂν ἐγκρίνητε, νὰ δημοσιεύσωμεν ὅλα τὰ κληροδοτήματα καὶ τότε θὰ τὰ ἔχητε πρὸ ὑμῶν σαφῆ, ἀναμφίλεκτα, ἐξηκριβωμένα, θὰ τὰ ἴδητε γραπτὰ καὶ ἂν κανεὶς ἐξ ὑμῶν γνωρίζῃ σχετικόν τι καὶ θέλῃ νὰ συμπληρώσῃ ταῦτα, τότε θὰ τῷ εἶμαι ἐξαιρέτως ὑπόχρεος καὶ εὐγνώμων.

§76Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Βεβαίως, διὰ νὰ δώσουν καὶ ἄλλοι πληροφορίας. Πρέπει νὰ συντρέξῃ ὅλον τὸ Ρωμαίικον.

§77Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποῖα ἐκ τῶν κληροδοτημάτων αὐτῶν παρέμειναν ἄγνωστα εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Διὰ νὰ ἀπαντήσουν οἱ ἁρμόδιοι κύριοι Ὑπουργοὶ ἂν πραγματικῶς εἶναι ἄγνωστα, διότι ἀνεφέρατε τὸ κληροδότημα Φούγκ, τὸ ὁποῖον εἶναι γνωστόν. Ἄλλο ζήτημα τώρα ἂν γίνεται κακὴ αὐτοῦ χρῆσις. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τοὺς ἄλλους κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μᾶς ἀπαντήσωσιν ἂν εἶναι ἄγνωστα.

§78Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε, κ. συνάδελφε. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ὡς ἄγνωστα εἶναι ὄντως ἄγνωστα καὶ ὠνόμασα τοιαῦτα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ λόγου μου, ὁπότε καὶ σᾶς ἀνέφερα καὶ παραδείγματά τινα ὀνομαστικῶς, ἐπιδείξας καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς πλήρη βεβαίωσιν. Δι’ αὐτὸ συνέστησα τότε, κύριοι, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ σχηματίσητε μίαν τριμελῆ Ἐπιτροπὴν οἰκονομολογικήν, ἀποτελουμένην ἀπὸ ἀνωτάτους ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§79ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§80Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀπαιτοῦνται εἰδικοὶ οἰκονομολογικοί. Ἄν θέλητε, βάλετε, παρακαλῶ, καὶ πληρεξουσίους. Μὲ συγχωρεῖτε ὅμως, κύριοι. Ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω τὴν γνώμην μου σαφῆ καὶ καθαράν. Ἀκούσατέ με καὶ ἔπειτα ἀποφασίσατε. Ἡ εἰδικὴ αὕτη Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπιφορτισθῇ ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως μὲ ἐντολὴν εἰδικὴν ἵνα εἰσέλθῃ εἰς τὰς Τραπέζας, νὰ μελετήσῃ ἐκεῖ ἐπισταμένως καὶ ἐπιμελῶς ὅλα τὰ ἐπίσημα τῶν Τραπεζῶν βιβλία ἀπὸ μιᾶς εἰκοσιπενταετίας καὶ νὰ μᾶς φέρῃ ἐγγράφως τὸ πόρισμα τῶν ἐρευνῶν της. Διότι, κύριοι, ὑπάρχουσιν εἰς τὰς Τραπέζας ἐνταῦθα πλεῖστα ὅσα ἀζήτητα κληροδοτήματα, ἐθνικαὶ δωρεαὶ καὶ καταθέσεις, τὰ ὁποῖα παραμένουσιν ἄγνωστα τελείως καὶ εἰς ἐμὲ ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς ἐπισήμους καὶ τὰ εἰδικὰ τῶν Ὑπουργείων γραφεῖα. Καὶ ὅταν γνωρίσωμεν πάντα ταῦτα, τότε νὰ σκεφθῇ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τί πρέπει νὰ γίνῃ δι’ αὐτά, τὰ ὁποῖα παραμένουσιν ἀζήτητα καὶ ἀχρησιμοποίητα, ἐνῷ εἶναι περιουσία τοῦ Ἔθνους ἱερὰ καὶ πολύτιμος. Καὶ ἤδη, κύριοι, ἂς εἰσέλθωμεν εἰς ἓν ἕτερον εἶδος κληροδοτημάτων. Ὑπάρχουσι κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα παραμένουσιν εἰς τὰς Τραπέζας ἐντόκως ἢ καὶ ἀτόκως καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι μὲν γνωστὰ εἰς τὸ Κέντρον καὶ τὰς Ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ τὰ ὁποῖα δὲν χρησιμοποιοῦνται ποσῶς παρὰ πάντα θεῖον καὶ ἀνθρώπινον νόμον. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τινὰ τοιαῦτα παραδείγματα πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τῶν λόγων μου τούτων. Τὸ κληροδότημα φέρ’ εἰπεῖν τοῦ Ἰωάννου Κονδούλη εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν κεντρικὴν Ὑπηρεσίαν. Ἀποτελεῖται ἀπὸ πεντήκοντα χιλιάδας δραχμάς, ὡς κατάθεσις ἔντοκος ἐπὶ προθεσμίᾳ παρὰ τῇ ἐνταῦθα Ἐθνικῇ Τραπέζῃ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 41435 ἐντόκου ὁμολογίας αὐτῆς (216230) πρὸς 4%. Τὰ πέντε ἕνατα τῶν τόκων τούτων ἐστέλλοντο ἐτησίως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὸ Μοναστήριον μέχρι τοῦ 1913 ὑπὲρ τῶν ἐκεῖ Ἑλληνικῶν Σχολῶν. Ἔκτοτε οἵ τε τόκοι, ἀνερχόμενοι σήμερον, κατὰ τὸ ἐπίσημον σημείωμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὸ ὁποῖον καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἰς δεκατρεῖς χιλιάδας τριακοσίας τριάκοντα τέσσαρας, ὅπως καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦ κληροδοτήματος παραμένουσιν ἀδρανοῦντα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἀπὸ μιᾶς ὅλης ἑνδεκαετίας, καίτοι τόσην ἀνάγκην ἔχουσιν αἱ Σχολαὶ τῆς Φλωρίνης, ὅπου νῦν κατέφυγον καὶ ὅπου εὑρίσκονται οἱ κάτοικοι τοῦ Μοναστηρίου (ἀναγινώσκει τὸ κληροδότημα Ι. Κονδούλη). Καὶ τὸ κληροδότημα τοῦτο παραμένει τελείως ἀμεταχείριστον καὶ δυστυχῶς ἀχρησιμοποίητον. Διατί; Διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ τὸ μεταχειρισθῶσι διὰ τὰς Σχολὰς τῆς Φλωρίνης, ὅπου μετεκομίσθησαν οἱ τέως κάτοικοι τοῦ Μοναστηρίου, δὲν μετεχειρίσθησαν ποσῶς τὸ κληροδότημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐπέδειξα.

§81Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Τὸ κληροδότημα εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ὑπάρχει νομικὸν κώλυμα.

§82Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Λάβετε, παρακαλῶ, τὴν καλωσύνην νὰ με παρακολουθήσητε καὶ μὴ νομίσητε ποτὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα τοῦτο διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ καὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, χωρὶς νὰ γνωρίζω ἐντελῶς καὶ λεπτομερῶς τὸ ὅλον ζήτημα. Ὑπάρχει, κύριοι, ἓν ἕτερον κληροδότημα εἰς τὴν σειρὰν αὐτὴν τῶν ἀζητήτων κληροδοτημάτων καὶ τοῦτο εἶναι τὸ τοῦ Μοδέστου. Τὸ κληροδότημα τοῦτο, καίτοι εὑρίσκεται ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1915, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, παραμένει ὅμως ἀδρανοῦν καὶ ἀχρησιμοποίητον ἀπὸ μιᾶς ὅλης δεκαετίας. Τὸ κληροδότημα τοῦτο ἀφορᾷ τὰς Ἑλληνικὰς Σχολὰς τῆς πόλεως τοῦ Μοναστηρίου ἐπίσης καὶ συνίσταται ἐξ ἑνὸς κεφαλαίου 60 χιλιάδων δραχμῶν χρυσῶν, ὅπερ ὡς ἔντοκος διαρκὴς κατάθεσις παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ εὑρίσκεται διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 26098 ὁμολογίας αὐτῆς. Οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος τούτου εἰσεπράττοντο ὑπὸ τῆς Ἐφορίας τῶν Σχολῶν τοῦ Μοναστηρίου μέχρι τοῦ 1915. Ἔκτοτε ἡ Ἐφορία αὕτη μετενάστευσεν εἰς Φλώριναν, τὸ δὲ κληροδότημα καὶ οἱ τόκοι τούτου ἀνερχόμενοι εἰς 13,200 δραχμάς, ὡς ἐκ τοῦ συνημμένου σημειώματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξάγεται, παραμένουσιν ἀδρανοῦντες καὶ ἀχρησιμοποίητοι. Καὶ ὅμως αἱ Σχολαὶ τῆς Φλωρίνης ἔχουσι, νομίζω, ἀνάγκας καὶ χρήζουσι βοηθείας ἀμέσου.

§83Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Κύριε συνάδελφε....

§84Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι τὸ μονοπώλιον τῆς εὐφυΐας δὲν τὸ ἔχετε μόνον σεῖς· πρέπει νὰ μὲ παρακολουθήσητε, παρακαλῶ.

§85Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἡ διακοπή μου ἔχει σκοπὸν νὰ διαφωτίσῃ ὑμᾶς. Ἂν δέχησθε διακοπάς, ἔχει καλῶς· ἂν δὲν δέχησθε, δὲν θὰ σᾶς διακόπτω.

§86Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἠξεύρω ὅτι ὑπήρξατε Νομάρχης εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα καὶ θὰ ἦτο ἀπείρως καλύτερον ἂν μὲ ἠκούετε· καὶ ἂν μὲν ἄφηνα κενά τινα εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, τότε τὰ πνευματικά σας φῶτα νὰ τὰ προσφέρητε εἰς τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου, ὁπότε καὶ θὰ σᾶς εἶμαι ἐξαιρέτως ὑπόχρεος καὶ εὐγνώμων. Ὅταν ὅμως μὲ διακόπτητε, κύριε συνάδελφε, ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὸ μέσον τῆς ἀγορεύσεώς μου, χωρὶς νὰ γνωρίζητε τί θὰ σᾶς εἴπω, τίνα γεγονότα καὶ ἐπίσημα ἔγγραφα θὰ παρουσιάσω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, διὰ νὰ μοὶ εἴπητε σεῖς πράγματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ καὶ νὰ σᾶς ἀφηγηθῶ ἐγὼ καὶ αἰτιολογήσω καὶ ἐξηγήσω ἐπισήμως ἐγὼ, νομίζω ὅτι ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόπτητε. Νομίζω. Καὶ πρὸς πλήρη ἐπιβεβαίωσιν τῶν λεχθέντων μου, κύριοι, σᾶς παρουσιάζω αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τῆς Τραπέζης (ἀναγινώσκει τὸ κληροδότημα Μοδέστου). Διὰ τὰ κληροδοτήματα, κύριοι, τοῦ Μοναστηρίου τὰ ἐπίσημα εἰδικὰ τῶν Ὑπουργείων γραφεῖα δὲν ἔχουσι σαφεῖς καὶ ἐξηκριβωμένας γνώμας καὶ πληροφορίας, ἀλλὰ δὲ ἀγνοοῦσιν ὁλοσχερῶς καὶ τελείως αὐτά. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν φέρ’ εἰπεῖν, ὅπερ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν διευθύνει καὶ ἐπιτηρεῖ ταῦτα, μοὶ ἔδωκε δύο πληροφορίας· πρῶτον μὲν ὅτι ὑπάρχει ἓν ποσὸν 211,063 δραχμῶν διὰ τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς Παρθεναγωγείου ἐν Μοναστηρίῳ καὶ δεύτερον ἓν ἕτερον ποσὸν 433,717 δραχμῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν Ἐκπαιδευτικῶν Καταστημάτων εἰς Μοναστήριον. Ἐπειδὴ αἱ ἔρευναί μου ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων εἴς τε τὰ Ὑπουργεῖα, τὰς Τραπέζας κλπ. μὲ ἠνάγκασαν νὰ μὴ ἐμπιστεύωμαι πλέον εἰς τὰς ἐπισήμους ταύτας ἀπαντήσεις καὶ τὰς ἐπισήμους αὐτὰς διαβεβαιώσεις καὶ ἐπειδὴ ἐπείσθην πλέον ἀδιστάκτως καὶ γνωρίζω ἀπολύτως ὅτι ὅσον περισσότερον ἐρευνῶ τόσον περισσότερον καὶ εὑρίσκω, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσω σχετικὰς πληροφορίας καὶ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, πληροφορίας, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἐνδιαφέροντα, διότι ἀπεδείχθη περιτράνως ὅτι τὰ κληροδοτήματα τοῦ Μοναστηρίου εἶναι πολύ, πολὺ μεγαλύτερα παρ’ ὅσον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζει καὶ διαβεβαιοῖ; Καὶ πρὸς πλήρη τῶν λεγομένων μου ἀπόδειξιν καταθέτω ἐνώπιον ὑμῶν τὰς πρώτας πληροφορίας τὰς ὁποίας μοὶ παρέσχεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ τὰ ἐπίσημα αὐτῆς ἔγγραφα, ἔχοντα ἐπακριβῶς οὕτως (ἀναγινώσκει κληροδότημα Μοναστηρίου).... Καὶ τὰ κληροδοτήματα ταῦτα εἶναι τελείως ἄγνωστα οὐ μόνον εἰς τὸ εἰδικὸν Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ περίφημον Τμῆμα Κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἄγνωστα δὲ ποσοτικῶς καὶ ὀνομαστικῶς τινὰ τούτων καὶ εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ἐκ τῶν κατατεθειμένων κατωτέρω ἐπισήμων πινάκων ἐξάγεται. Ἐπίσης τὸ κληροδότημα Ράλλη Πλιούφα ἢ Νάσου ἀποτελεῖται ἐξ ἑβδομήκοντα πέντε ὁμολογιῶν τοῦ δανείου 5% τοῦ 1890 τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσης. Τὸ προϊὸν τῶν τοκομεριδίων τούτου μέχρι τοῦ 1915 διετίθετο πρὸς συντήρησιν τῶν Σχολῶν τοῦ Βογατσικοῦ. Ἔκτοτε ὅμως οἱ τόκοι οὗτοι, ἀνερχόμενοι εἰς 7,718 δραχμὰς καὶ ἐπιπροσθέτως εἰς 40,170 δραχμὰς (ἑκατὸν πεντήκοντα τέσσαρας λίρας Ἀγγλίας καὶ δέκα σελλίνια), προϊὸν διαφόρων τοκομεριδίων εἰς συνάλλαγμα ἐπὶ Λονδίνου, ὡς ἐκ τοῦ παρόντος ἐπισήμου σημειώματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξάγεται, παραμένουσι μετὰ τῶν κεφαλαίων ἀδρανοῦντες, καίτοι τὰ σχολεῖα βέβαια τοῦ Βογατσικοῦ δὲν εἶναι περίφημα καὶ τελείως ἄνευ ἀναγκῶν. Αἱ πληροφορίαι αὗται συνελέγησαν κατόπιν πολλῶν καὶ ἐπιμόνων ἐρευνῶν, αἱ ὁποῖαι μοὶ διεπίστωσαν ὅτι τὸ κληροδότημα τοῦ Πλιούφα τῶν 75 ὁμολογιῶν εἶναι ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ διότι ἀπέδειξα κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὅτι δὲν πρέπει νὰ δίδωμεν ἐμπιστοσύνην ἀπόλυτον εἰς τὰς πληροφορίας τὰς οἱασδήποτε καὶ ὁσονδήποτε ἐπισήμους, ἔστω καὶ τῶν Ὑπουργείων καὶ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διότι, ἐνῷ ἐζήτησα παρ’ αὐτῆς νὰ μάθω τί γίνεται τὸ κληροδότημα τοῦτο καὶ τί ποσὸν ἀντιπροσωπεύει, μοὶ ἀπήντησεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατ’ ἀρχὰς μὲν διὰ τοῦ ἑπομένου ἐγγράφου (ἀναγινώσκει ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὸ κληροδότημα Ράλλη Πλιούφα).... μετὰ πάροδον δὲ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ δίδεται δευτέρα ἀπάντησις διὰ τοῦ ἑπομένου ἐγγράφου, ὁμιλοῦντος περὶ 7,718 δραχμῶν καὶ 154 λιρῶν (ἀναγινώσκει τὸ σχετικὸν ἔγγραφον)....

§87Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι οἱ τόκοι.

§88Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Νὰ μὴ ἀποφαίνησθε, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, οὑτωσὶ κατηγορηματικῶς, ἀλλὰ νὰ ἀναμένητε ὀλίγον, σᾶς παρακαλῶ. Εἶναι πρὸς ὄφελός σας.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ῥήτωρ δὲν δέχεται διακοπάς.

§90Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Καὶ διατί ὄχι; Μετὰ πάροδον ὅμως ὀλίγων ἡμερῶν, κύριοι, εἰς τὰς 17 Δεκεμβρίου π.ἔ. ἡ αὐτὴ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοὶ ἀπαντᾷ ὅτι κληροδότημα Πλιούφα δὲν εἶναι γνωστόν, δὲν ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν τοιοῦτον, «οὐδεμία κατάθεσις ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν». Καὶ πρὸς πλήρη ἐπιβεβαίωσιν παρατίθημι ὁλόκληρον τὸ νέον ἔγγραφον αὐτῆς, ἔχον οὑτωσίν (ἀναγινώσκει σχετικὸν ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης).... Ἀφοῦ δηλονότι μᾶς ἔδωκε τὰς πληροφορίας ὅτι ἔχει μίαν κατάθεσιν ἑβδομήκοντα πέντε ὁμολογιῶν σιδηροδρόμων Λαρίσης καὶ ὅτι ἔχει δύο ποσά, ὡς καταθέσεις ἐν ὄψει ἐξ εἰσπράξεως Τ. Τ., μετὰ ταῦτα μᾶς λέγει ὅτι δὲν τῇ εἶναι γνωστὸν τὸ κληροδότημα τοῦτο! Τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἕνεκα τῆς τόσης ἀτελείας τῆς Ὑπηρεσίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λόγῳ τοῦ μεγέθους τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῆς Ὑπηρεσίας της εἰς τὸ νὰ γνωρίζῃ καὶ παρέχῃ τὰς σχετικὰς μὲ τὰ κληροδοτήματα πληροφορίας, εἶναι ἐπάναγκες, λέγω, νὰ καταρτισθῇ πολυμελὴς Ἐπιτροπὴ ἐξ οἰκονομολόγων, ἡ ὁποία μεταβαίνουσα ἐπὶ τόπου νὰ μελετήσῃ ἐντὸς τῆς Τραπέζης τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀζητήτων περιουσιῶν τὸ ζήτημα νὰ ἐρευνήσῃ. Τέλος τὸ κληροδότημα Ἀντωνίου Παγκάλου ἀποτελεῖται ἐξ 65,508 δραχμῶν ὡς ἔντοκος διαρκὴς κατάθεσις παρὰ τῇ ἐνταῦθα Ἐθνικῇ Τραπέζῃ διὰ δύο ὁμολογιῶν ὑπ’ ἀριθ. 14714, ἀντιπροσωπευούσης τὸ ποσὸν 62,867 δραχμῶν, καὶ ἑτέρας ὑπ’ ἀριθ. 14854 ἐκ δραχμῶν 2,640. Οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος τούτου ἀπεστέλλοντο μέχρι τοῦ 1909 εἰς τὴν Σχολὴν τῆς Κοινότητος τῆς Μεσημβρίας. Ἔκτοτε ἐπὶ δεκαὲξ ὁλόκληρα ἔτη, ὁπότε τὸ σχολεῖον τῆς Μεσημβρίας ἐκλείσθη, τὸ κληροδότημα παραμένει ἄγνωστον ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ ἀχρησιμοποίητον, οἱ δὲ τόκοι τούτου, ἀνερχόμενοι εἰς δεκάδας χιλιάδων δραχμῶν, ὡς τὸ ἐπίσημον σημείωμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοὶ πιστοποιεῖ, καὶ πρὸς ἔλεγχον καὶ ἐξακρίβωσιν καταθέτω τοῦτο εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, παραμένουσι μετὰ τοῦ κεφαλαίου ἀχρησιμοποίητοι καὶ ἀδρανοῦντες, καίτοι τόσας ἀνάγκας καὶ τόσον ἐπειγούσας ἐλλείψεις ἔχουσιν αἱ Σχολαὶ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης (ἀναγινώσκει σχετικὸν σημείωμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης).... Τοιαῦτα παραδείγματα ἀγνώστων κληροδοτημάτων ἢ μὴ χρησιμοποιουμένων, ἀλλὰ καθευδόντων ἐν ταῖς Τραπέζαις καὶ ἀδρανούντων, ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω πλεῖστα ὅσα, ἅτινα παραλείπω σεβόμενος τὸ πολύτιμον τοῦ χρόνου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Μία ἄλλη τάξις κληροδοτημάτων εἶναι ἐκεῖνα ἅτινα γνωρίζει μόνον κατ’ ὄνομα τὸ Κέντρον, ἀλλ’ ἀγνοεῖ ἐντελῶς τὰ ποσὰ αὐτῶν, τινὰ τῶν ὁποίων εἶναι σπουδαιότατα καὶ μεγίστης ἀξίας, δυνάμενα καὶ ἱκανὰ αὐτὰ καὶ μόνα νὰ ἀποτελέσωσι σειρὰν ὅλην ἀλλεπαλλήλων σπουδαίων κληροδοτημάτων. Ἐκ τῶν πλείστων τοιούτων κληροδοτημάτων θὰ ἀναφέρω ὀλίγιστα μόνον, ὅπως διὰ σαφῶν καὶ ἐξηκριβωμένων παραδειγμάτων ὑποστηρίξω ἀναμφισβητήτως τὰς γνώμας μου ταύτας. Καὶ ὡς πρῶτον παράδειγμα τοιοῦτον ἀναφέρω ὑμῖν, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι, ἓν περίεργον, ἀλλὰ καὶ ἐξαιρέτως περίφημον κληροδότημα, τὸ ἄγνωστον εἰς τὸν πολὺν κόσμον καὶ τὴν ὅλην ἴσως Ἐθνοσυνέλευσιν, τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Σπυρίδωνος ...., τοῦ ὁποίου αἱ λεπτομέρειαι ἔχουσιν οὕτως: Πρὸ δωδεκαετίας περίπου ἀπέθανεν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εἷς ὁμογενής, ὁ ὁποῖος ὠνομάζετο Σπυρίδων ... Τὸ ἐπίθετόν του θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὸ κρατήσω μυστικὸν δι’ ὀλίγας μόνον ἡμέρας καὶ διὰ λόγους ἴσως εὐνοήτους· ἂν ὅμως ἐπιμένητε, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ σᾶς τὸ ἀναφέρω.

§91ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§92Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ὁμογενὴς αὐτὸς ἀποθανὼν ἀφῆκε μίαν περιουσίαν, τῆς ὁποίας τὸν προορισμὸν καθώριζε διὰ τῆς διαθήκης του, τὴν ὁποίαν παρουσιάζω ὑμῖν ἐνταῦθα καὶ καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς γνῶσιν, ἔχουσαν ἐπακριβῶς οὕτως: (ἀναγινώσκει τὴν διαθήκην τοῦ Σπυρίδωνος Ἀθανασίου Σιδερίδου).... Καὶ τὸ μὲν Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, Τμῆμα Κληροδοτημάτων, ὅπου, ὡς ἐπανειλημμένως σᾶς εἶπον, συγκεντροῦνται ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κληροδοτήματα, ἀναγράφει τοῦτο ὡς κληροδότημα 1.000.000 δραχμῶν. Εἶναι ἓν ἑκατομμύριον, γράφει, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν λέγει ὅτι εἶναι 40.000 λῖραι.

§93Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἕν ἑκατομμύριον λῖραι;

§94Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἕν ἑκατομμύριον δραχμαί. Ἔχω ἐνταῦθα τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα δεόντως ὑπογεγραμμένα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ὑπηρεσιῶν καὶ ἐσφραγισμένα καὶ ἀναμφισβήτητα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐξ ἄλλου παρακληθέν, ὡς ἀμέσως ἐνδιαφερόμενον, μᾶς ἐπληροφόρησεν ἐπισήμως ὅτι (ἀναγινώσκει): «Σ..... Ἀποθανὼν ἐν Κωνσταντινουπόλει, ὡς Ρῶσος ὑπήκοος τῷ 1913, κατέλιπε τὴν περιουσίαν του μετ’ ἀφαίρεσιν διαφόρων κληροδοτημάτων εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου, Μεγάλην τοῦ Γένους Σχολὴν καὶ τὰ Φιλανθρωπικὰ Καταστήματα Κωνσταντινουπόλεως ἀνὰ ἓν τρίτον εἰς ἕκαστον. Ἡ περιουσία τοῦ θανόντος κατατεθειμένη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς Τραπέζας τῆς Ἀγγλίας ὑπελογίζετο κατὰ τὸν θάνατόν του εἰς ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδας λίρας Ἀγγλίας, σήμερον δὲ εἶναι βεβαίως μεγαλυτέρα». Τέλος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακληθὲν νὰ μοὶ γνωστοποιήσῃ τὴν γνώμην του, μοὶ ἐπιβεβαιοῖ ἐν τῷ παρόντι σημειώματί του, τὸ ὁποῖον καταθέτω πρὸς ἔλεγχον, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Σπυρίδων ..... (Διαθήκη) 1906 (ἐν) Ρωσίᾳ. Θ(άνατος) 1913 (ἐν) Τουρκίᾳ. Ποσὸν κληροδοτήματος 40,000 λῖραι Τουρκίας δι’ Ἐθνικὸν Στόλον. Ἀμέσως μετὰ τὸν θάνατόν του νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ περιουσία του, ἥτις ἀνήρχετο κατὰ τὴν διαθήκην εἰς 130,000 λίρας Τουρκίας. Μετὰ τὴν καταβολὴν διαφόρων ποσῶν ἐκ 40,000 λιρῶν περίπου εἰς διάφορα πρόσωπα καὶ ἱδρύματα, τὸ ὑπόλοιπον θὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τοὺς τόκους τοῦ ὁποίου μέχρι τῆς 3ης Δεκεμβρίου 1924 θὰ λαμβάνουν ἡ σύζυγος καὶ οἱ συγγενεῖς τοῦ διαθέτου. Μεθ’ ὃ τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ κατανεμηθῇ ὡς ἑξῆς· 10% εἰς τὴν σύζυγόν του καὶ ἀνὰ 6% εἰς ἕκαστον τῶν ἐπιζώντων ἀδελφῶν του. Τὸ δὲ ὑπόλοιπον εἰς τρία μέρη, ὧν ἓν ἡ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή, ἓν τὰ Φιλανθρωπικὰ Καταστήματα Κωνσταντινουπόλεως καὶ ἓν ὁ Ἑλληνικὸς Στόλος». Αὗται, κύριοι, εἶναι αἱ διάφοροι ἐπίσημοι πληροφορίαι τῶν τριῶν ἐνδιαφερομένων ἀμέσως καὶ ἐμμέσως Ὑπουργείων περὶ τοῦ σπουδαίου κληροδοτήματος τούτου. Πᾶς ἑπομένως ὁ οἱοσδήποτε μελετῶν καὶ ἐρευνῶν τὸ ζήτημα θὰ ἐτερμάτιζεν ἐνταῦθα τὰς ἐρεύνας του καὶ θὰ ἐπίστευεν ἀδιστάκτως πλέον ὅτι τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Σπυρίδωνος .... ἦτο καὶ εἶναι ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν κατὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἢ τὸ πολὺ 40,000 λιρῶν Τουρκίας ἢ Ἀγγλίας κατὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ ὅμως, κύριοι, ζητήσας πληροφορίας ἀκριβεῖς ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἔμαθον κατάπληκτος ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Σπυρίδωνος .... καταλειφθεῖσα περιουσία, καταμετρηθεῖσα δεόντως ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ ἀξιοτίμου κ. Εὐγ. Α. .... καὶ τῶν λοιπῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης αὐτοῦ, εὑρέθη παρουσιάζουσα καθαρὸν ἐνεργητικὸν λίρας χρυσᾶς 213,895. Καὶ πρὸς πλήρη διαπίστωσιν τῶν λεγομένων μου παρουσιάζω ὑμῖν τὸν ἐπίσημον πίνακα τῆς ἐκκαθαρίσεως δεόντως ἐπικεκυρωμένον ὑπὸ τοῦ Ρωσικοῦ τῆς Κωνσταντινουπόλεως Προξενείου τῇ 28 Φεβρουαρίου 1913. (Καταθέτει εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸν πίνακα). Καὶ ὅμως τὴν τόσον κολοσσιαίαν ταύτην διαφορὰν ἠγνόουν τελείως καὶ ἀγνοοῦσι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τελείως τὰ διάφορα παρ’ ἡμῖν Ὑπουργεῖα καὶ αἱ εἰδικαὶ τούτων Ὑπηρεσίαι, καίτοι παρῆλθεν ἔκτοτε μία ὁλόκληρος δωδεκαετία, τὰ δὲ κεφάλαια τοῦ κληροδοτήματος ἔπρεπε νὰ διπλασιασθῶσιν ἴσως. Τὸ ἀποτέλεσμα ἑπομένως τῶν ἐπιμόνων ἐρευνῶν μου εἶναι ὅτι οὐχὶ μόνον εὕρομεν τὴν διαθήκην, τὴν ὁποίαν καὶ ἀντεγράψαμεν, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἀνεύρομεν ἀσφαλῶς καὶ ἐπισήμως ὅτι τὸ κληροδότημα ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑκατοντάδας χιλιάδων λιρῶν καὶ ἀκριβῶς ἀπὸ 213,895 λίρας πρὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ἑπομένως ὅτι σήμερον τὸ ἀρχικὸν τοῦτον ποσὸν πρέπει νὰ ἔχῃ αὐξηθῇ σοβαρῶς.

§95Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Πρὸ 10 ἡμερῶν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπεστάλησαν 2 ἑκατομμύρια φρ. χρ. εἰς Κωνσταντινούπολιν παρὰ τὴν ἐπέμβασιν τοῦ νομικοῦ συμβούλου.

§96Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, διότι θὰ γνωρίζητε ὅτι, ἂν δὲν ἐδόθησαν, ἂν δὲν ἀπεστάλησαν ὁριστικῶς καὶ τελικῶς τὰ χρήματα αὐτὰ καὶ ἐσώθησαν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς ἐμὲ καὶ μόνον εἰς ἐμὲ καὶ τὰς ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐρεύνας μου ταύτας.

§97Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Μάλιστα.

§98Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Λοιπόν, κύριοι, τὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι αἱ ἀρχικῶς ἡμῖν δηλωθεῖσαι 120,000 λῖραι τοῦ κληροδοτήματος δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ὅτι ἦσαν 213,000 χρυσαῖ λῖραι περίπου, ὡς ἐκ τοῦ ἐπισήμου πίνακος τὸν ὁποῖον ἐπέδειξα ὑμῖν καὶ κατέθεσα ἐξάγεται ἀναμφισβητήτως. Ὅπως ἐκ τοῦ πίνακος τούτου βλέπετε, ἐξάγεται, κύριοι, τὸ συμπέρασμα, καὶ ἐγὼ ἐπίστευσα ἀπὸ τῶν πρώτων στιγμῶν τῆς ἀνακαλύψεως αὐτοῦ, ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος, τὸ δὲ κληροδότημα Σ.... ἰδιαιτέρας ἀξίας· διότι δὲν ἐπρόκειτο πλέον περὶ παρωνυχίδος, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς κολοσσιαίου ποσοῦ, περὶ ἑνὸς παμμεγίστου χρηματικοῦ κεφαλαίου διὰ τὸ Ἔθνος. Δι’ αὐτὸ τινές, ὅταν ἀορίστως ἔδωκα ἀρχικῶς πληροφορίας, τινὰς εἰς τὴν δημοσιότητα, ἐνόμισαν ὅτι εἶναι μυθολογία· καὶ ὄντως ἠγγίξαμεν τὴν μυθολογίαν εἰς τὰς ἐρεύνας μας ταύτας τῶν κληροδοτημάτων. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ ποτε παρ’ οἱουδήποτε ὅτι ἑκατομμύρια ὅλα δραχμῶν ἀγνοοῦνται, ὅτι ἐκεῖ ὅπου ἓν Ὑπουργεῖον νομίζει ὅτι ἔχει ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, τὸ δὲ ἄλλο Ὑπουργεῖον νομίζει ὅτι εἶναι 40.000 λίραι, ἀποδεικνύεται ὅτι τὸ κληροδότημα δὲν εἶναι 120.000, ἀλλὰ 235,000 λίραι τουρκικαὶ χρυσαῖ, καὶ τοῦτο ἐνῷ ἔχει παρέλθει δωδεκαετία περίπου; Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! Αὐτὸ εἶναι βεβαίως ἀληθὴς μυθολογία. Ἐπωφελήθην λοιπόν, κύριοι, τῆς παρουσίας ἐνταῦθα ἀπὸ τινὸς ἐνίων δικηγορικῶν προσωπικοτήτων ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, αἱ ὁποῖαι ἐγνώριζον καὶ παρηκολούθουν τὸ ζήτημα ἀπὸ καιροῦ, καὶ ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ πιάσω ἀπὸ τὸν λαιμὸν ὡρισμένα ἐνταῦθα ἱδρύματα οἰκονομολογικὰ καὶ νὰ τοῖς εἴπω: Θὰ μοὶ δώσητε ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ κληροδοτήματος τούτου, θὰ μοὶ ἀπαντήσητε εἰς αὐτὸ καὶ αὐτό, διότι θέλω νὰ γνωρίζω ἐπακριβῶς τὸ κληροδότημα τοῦτο. Παρήλθον, κύριοι, εἷς, δύο, τρεῖς, τέσσαρες, πέντε μῆνες, χωρὶς νὰ ἀντικρύσω καμμίαν ἐνέργειαν τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν, χωρὶς νὰ ἔχω καμμίαν ἀπολύτως σχετικὴν πληροφορίαν. Ὅσοι μὲ ἔβλεπον νὰ ἀνέρχωμαι τὰς μαρμαρίνας κλίμακας τῶν τραπεζιτικῶν αὐτῶν ἱδρυμάτων θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἔχω ἐκεῖ καταθέσεις καὶ δοσοληψίας. Οἰκτρὰ πλάνη! Ἐκεῖ ἐπιμόνως μὲ ἔφερεν ἓν ζήτημα καὶ μόνον ἕν, καὶ τοῦτο ἦτο τὸ ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων καὶ μόνον αὐτὸ καὶ οὐδὲν ἄλλο, διότι δὲν ἔχω καμμίαν ἀπολύτως κατάθεσιν, οὐδεμίαν ἀπολύτως δοσοληψίαν μὲ τὰς Τραπέζας. Πρὸ ὀλίγου καιροῦ, τῇ 30 Δεκεμβρίου 1924, ὁ ἀείμνηστος διαθέτης ἔλεγεν ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ ὅτι πρέπει μετὰ ταῦτα νὰ μοιρασθῇ ἡ περιουσία του εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ ὁριζομένους δικαιούχους—συνέβη ἓν περίεργον καὶ ἐνδιαφέρον γεγονός. Λυποῦμαι μάλιστα πολύ, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν νὰ διαβεβαιώσῃ τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενα καὶ λεχθησόμενα. Εὐτυχῶς ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς συνάδελφος κ. Κανάρης δύναται, νομίζω, νὰ μαρτυρήσῃ, γνωρίζων, ὡς ἐδήλωσεν, ἄριστα τὴν ὑπόθεσιν ὅλην.

§99Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Γνωρίζω ὁλόκληρον τὴν ὑπόθεσιν.

§100Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Παρεκάλεσα καὶ ἐζήτησα νὰ μάθῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πόσα χρήματα ἔχει σχετικῶς μὲ τὸ κληροδότημα τοῦτο ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, θέλων οὕτω νὰ συμπληρώσω τὰς ὅλας πληροφορίας καὶ τὰς γνώμας μου, ἀφοῦ ἐγὼ διὰ τῆς μεθόδου τὴν ὁποίαν ἠκολούθησα μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης δὲν ἠδυνάμην ἀκόμη τότε νὰ ἔχω ἀσφαλές, σαφὲς καὶ πλῆρες τὸ ὅλον συμπέρασμά μου. Ἔχω ἐνταῦθα τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὁ ἀξιότιμος κ. Μιαούλης ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1924 καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον).... Ὅταν, κύριοι, ἔμαθον τὴν ἐπίσημον ἔγγραφον ἀπάντησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἔλαβον εἰς χεῖράς μου τὸ ἐπίσημον ταύτης ἔγγραφον, ἐνῷ εἰς τὰς χεῖράς μου ἀπὸ δεκαπενθημέρου εἶχον ἐγὼ τὸ παρὸν ἐπίσημον τῆς αὐτῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον τόσον κολοσσιαίως διάφορον περιεχόμενον εἶχε διὰ μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν, ἔμεινα κατάπληκτος καὶ εἶπον κατ’ ἐμαυτόν· πότε ἆρά γε λέγει τὴν ἀλήθειαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, εἰς ἐμὲ ἢ μήπως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν; Καὶ εἶπον τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ εἰς τὸν δικηγόρον τῆς ὑποθέσεως, ὅστις ἦτο τελείως ἀπηλπισμένος· «μὴ πιστεύετε τὴν ἀπάντησιν τῆς Τραπέζης, διότι ἐγὼ ἔχω ἄλλην τελείως διάφορον ἀπάντησιν», καὶ τοῖς ἐπέδειξα τὸ ἔγγραφον αὐτῆς τοῦτο καὶ τοὺς παρεκίνησα νὰ κάμωσι χρῆσιν αὐτοῦ. Καὶ εἶπον τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν· «σπεύσατε εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, διότι κάτι τι τρέχει ἐκεῖ, διὰ λόγους δὲν γνωρίζω ποίους, ἀλλὰ τρέξατε ἐκεῖ καὶ προσέξατε καλά». Καὶ τί νομίζετε ὅτι συνέβαινε, κύριοι, ἐκεῖ; Τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἶχον ἀποσταλῆ αἱ ἀποκαλυφθεῖσαι εἰς ἐμὲ τριάκοντα δύο χιλιάδες λῖραι καὶ ἀποκρυβεῖσαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἀπεστάλησαν, λέγω, εἰς τὴν Banque de Genève, διὰ νὰ τὰς παραλάβῃ τίς οἶδε ποῖος, νομίζω, κάποιος ἀνεψιός, ὁ ὁποῖος ἠξεύρει νὰ ξεκοκκαλίζῃ τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς τὴν περιουσίαν. Καὶ ἔπρεπε, κύριοι, νὰ τρέξω μὲ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀνὰ χεῖρας καὶ νὰ παρακαλέσω δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τοὺς πάντας καὶ νὰ συναντήσω παντοῦ καλὴν διάθεσιν καὶ νὰ ἐνεργήσωσιν ὅλοι ἐντατικῶς, ἵνα δυνηθῶσιν ὅλα τὰ χρήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀποσταλῆ ἀπὸ 36 ὡρῶν εἰς τὴν Γενεύην, νὰ εὑρίσκωνται σήμερον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐξησφαλισμένα, διότι τηλεγραφικῶς ἀνεστάλη ἡ πληρωμὴ τούτων καὶ τηλεγραφικῶς διετάχθη ἡ ἐπιστροφὴ αὐτῶν. Ἂν τίποτε ἄλλο, κύριοι, δὲν ἐξετέλεσα διὰ τὰ κληροδοτήματα καὶ τὴν διαφώτισιν τοῦ ζητήματος τούτων, ὅμως ἡ διάσωσις καὶ μόνη αὐτῶν τῶν χρημάτων νομίζω ὅτι εἶναι ἀπὸ τὰ θετικὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐρευνῶν μου τούτων. Καὶ ἤδη ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀκόμη ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας περὶ αὐτοῦ. Γνωρίζετε, κύριοι, ποία εἶναι ἡ γνώμη μου περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου; Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ἐπαναπαυθῶμεν εἰς τὰς 32,000 λίρας, ἀλλὰ συνεχίζοντες τὰς ἐρεύνας ἡμῶν νὰ ἀναζητήσωμεν ἐπιμελῶς τὰς λοιπὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων λιρῶν. Ποῦ στηρίζομαι λέγων ταῦτα καὶ ἀναμένων ἑκατοντάδας ἔτι χιλιάδων λιρῶν; Στηρίζομαι εἰς τὴν ἐπίσημον καταγραφὴν τοῦ Ρωσικοῦ Προξενείου καὶ εἰς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ εὐεργέτου. Καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι δὲν ἔχω φακὸν καὶ δὲν βλέπω τὰ πράγματα ὑπερβολικά. Ὄχι, κύριοι, γνωρίζω καλῶς τὰ πράγματα καὶ τὰ πρόσωπα καὶ στηρίζομαι εἰς τὰς μέχρι τοῦδε ἐρεύνας καὶ πληροφορίας μου καὶ εἰς τὴν ἐπίσημον καταγραφὴν τοῦ Ρωσικοῦ Προξενείου. Καὶ πάντα μὲ βεβαιοῦσιν ὅτι ὑπολείπονται ἔτι μέγιστα χρηματικὰ ποσά, τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἀνευρεθῶσι καὶ ἐξασφαλισθῶσιν ἀφ’ ἑνός, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκτελέσωσι τὸν ἱερὸν ἐθνικὸν σκοπὸν τοῦ μεγάλου εὐεργέτου.

§101ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ ποῖον σκοπόν;

§102Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Διὰ σκοπὸν ὡρισμένον ἐν τῇ διαθήκῃ, μέρος τοῦ ὁποίου εἶναι σοβαρὸς ἐθνικὸς σκοπός.

§103Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν τὰ χρήματα αὐτὰ εἶναι κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δι’ ἐθνικὸν σκοπόν, θὰ εἶναι αὕτη ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, διότι ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης εἶναι τὸ Δημόσιον, ὥστε τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν ἔτρεχον τὸν κίνδυνον νὰ χαθοῦν διὰ τὸ Δημόσιον, ἂν ἡ Τράπεζα τὰ ἀπέστελλεν εἰς τὸν ἀνεψιόν, εἰς τὴν Γενεύην.

§104Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀμφιβάλλετε ὅτι ἔδωκε δύο τόσον διαφόρους ἐπισήμους πληροφορίας; Ἀμφιβάλλετε ὅτι, παρὰ ταῦτα, τὰ χρήματα τὰ ἀπέστειλεν εἰς τὴν Γενεύην, ἐνῷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἠρνήθη τὴν παρουσίαν των; Ἂν ἀμφιβάλλητε, ἔχω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῆς Τραπέζης ἐνταῦθα, σᾶς τὰ ἐπέδειξα καὶ τὰ κατέθεσα εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἂν ὅμως ἀμφιβάλλητε διὰ τὴν ἀπώλειαν τῶν χρημάτων, ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν παρελαμβάνοντο εἰς τὴν Γενεύην, δυσκόλως ἢ οὐδέποτε θὰ μᾶς ἐπεστρέφοντο ἐνταῦθα, διότι θὰ ἐτρώγοντο. Αἱ δὲ δίκαι πάντοτε ἐξατμίζουσι τὰ κληροδοτήματα, κατ’ ἐμέ.

§105Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐζητοῦντο ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, διότι ἡ Τράπεζα ἦτο ὑπόλογος ἀπέναντι τοῦ Κράτους.

§106Α. ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὡς γνωρίζετε, τὰ κληροδοτήματα κατατίθενται εἰς τὴν Τράπεζαν τὴν Ἐθνικήν, αἱ δὲ διαθῆκαι τῶν κληροδοτημάτων κατατίθενται εἰς τὸ Δικαστικὸν Τμῆμα. Ἐκεῖ ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις διὰ τὸ κληροδότημα τοῦτο. Ἔλαβε γνῶσιν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἀμφισβήτησις ἐπὶ τοῦ χρήματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεθειμένον δι’ ὑψίστους ἐθνικοὺς σκοπούς, ἔσπευσε δὲ διὰ τοῦ νομικοῦ συμβούλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ δηλώσῃ πρὸς τὸ Δικαστικὸν Τμῆμα ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ τὰ ζητούμενα χρήματα τῶν 2.000,000 δραχ. πρέπει νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς Γενεύην, εἰς τὸν ἀνεψιὸν τοῦ διαθέτου. Καίτοι εἰδοποιήθη ὑπὸ τοῦ νομικοῦ συμβούλου τὸ Δικαστικὸν Τμῆμα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐν τούτοις τὸ Δικαστικὸν Τμῆμα μετὰ τέσσαρας ὥρας ἀπὸ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ Ὑπουργείου ἐγνωμοδότησεν ὅτι πρέπει τὰ χρήματα νὰ δοθῶσιν εἰς τὸν ἀνεψιὸν τοῦ διαθέτου καὶ τὰ χρήματα ὄντως ἀπεστάλησαν τηλεγραφικῶς εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Γενεύης, διὰ νὰ πληρωθῶσιν εἰς τὸν ἀνεψιὸν αὐτοῦ. Τοῦτο περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ διέταξε πάλιν τὸν νομικὸν σύμβουλον νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νὰ καταστήσῃ προσωπικῶς ὑπεύθυνον τὴν Τράπεζαν καὶ τὸ Τμῆμα τὸ Δικαστικὸν καὶ οὕτως ἐξηναγκάσθη μετὰ 36 ὥρας νὰ σταλῶσι νέα τηλεγραφήματα νὰ μὴ μετρηθῇ τὸ ποσὸν εἰς τὸν ἀνεψιὸν τοῦ διαθέτου.

§107Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει εἰσηγήσεώς σας δὲν ἀπεφάνθη τὸ Ὑπουργεῖον;

§108Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅταν εὑρέθη ἀρχικῶς πρὸ τῆς ἀπαντήσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ἧς ἐγνωστοποιεῖτο εἰς αὐτὸ ὅτι δὲν ὑπάρχουσι χρήματα τοῦ κληροδοτήματος εἰμὴ μόνον 1,600 λίραι ἐνόμισεν ὅτι ἤκουε τὴν ὅλην ἀλήθειαν καὶ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τετελεσμένον καὶ ἀπολωλὸς τὸ κληροδότημα, διότι οὐδέποτε ἐφαντάζετο, καὶ δικαίως, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θὰ τῷ ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν. Τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς χεῖράς μου καὶ τὸ ὁποῖον ἀπέσπασα κατόπιν τῶν ἐνεργειῶν μου ἀπὸ πολλῶν μηνῶν, τὸ ἔγγραφον τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐπέδειξα καὶ κατέθεσα, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐκοινοποίησα εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ὑπηρεσίαν καὶ τοῦτο καὶ μόνον αὐτὸ ὑπῆρξεν ἡ βάσις, ἡ μόνη βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστηρίχθη ἡ σωτηρία τῶν 32,000 λιρῶν τοῦ κληροδοτήματος τούτου. Κύριοι. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρουσιάσω ἀκόμη ἓν ἄλλο κληροδότημα τοῦ εἴδους τούτου τῶν ἀγνοουμένων ὑπὸ τῆς εἰδικῆς πρὸς τοῦτο Ὑπηρεσίας τῶν κληροδοτημάτων. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Τσούφλη, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι τὸ Κέντρον καὶ ἡ ἐπίσημος τῶν Ὑπουργείων μας Ὑπηρεσία πάντοτε σχεδὸν ἀγνοεῖ τὰ κληροδοτήματα ποσοτικῶς, πάντοτε ἀσαφῆ καὶ σφαλερὰν ἰδέαν ἔχει τοῦ ποσοῦ τῶν κληροδοτημάτων. Θὰ ἀναφέρω δὲ τὸ κληροδότημα τοῦτο, διότι εἶναι περιστατικὸν ἐνδιαφέρον καὶ χαρακτηριστικόν. Ὁ ἀείμνηστος Τσούφλης Ἀναστάσιος ἀπέθανε τῷ 1870. Διὰ τὸ κληροδότημα τοῦ Τσούφλη, ἂν ἐρωτήσητε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει κληροδότημα Τσούφλη, ὅτι ἀγνοεῖ τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Τσούφλη. Κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας τοῦ εἰδικοῦ γραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας (ἀναγινώσκει): «Ὁ Τσούφλης Ἀναστάσιος ἀφῆκε τῷ 1870 χίλια (;) ρούβλια καὶ κτήματα εἰς τὴν Βεσσαραβίαν πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν, δι’ ὑποτροφίαν εἰς Ζωσιμαίαν Σχολὴν τῶν ἐκ Τσεπελόβου τοῦ Ζαγορίου καταγομένων. Τὸ ἐτήσιον τούτων εἰσόδημα ἦτο 2,500 ρούβλια». Ὅταν κανεὶς ἀκούσῃ αὐτὰς τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, βεβαίως θὰ νομίσῃ ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἀνάξιον λόγου. Καὶ ὄντως πᾶς ὁ οἱοσδήποτε ἐρευνητὴς λαμβάνων τὰς ἐπισήμους ταύτας πληροφορίας τοῦ ἐπισήμου καὶ μόνου πρὸς τοῦτο εἰδικοῦ γραφείου τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπου δηλοῦνται πάντα τὰ κληροδοτήματα καὶ παρακολουθεῖται ὁπωσδήποτε ἡ κίνησίς των, θὰ ἠρκεῖτο εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας καὶ θὰ ἐπίστευεν αὐτὰς ἀκριβεῖς. Ὁ ὑποφαινόμενος ὅμως γνωρίζων ἄριστα τὴν ἐνημερότητα τῶν Ὑπηρεσιῶν ἢ μᾶλλον τὴν τελείαν τούτων ἄγνοιαν εἰς τὰ ἀφορῶντα τὰ κληροδοτήματα ταῦτα ζητήματα δὲν ἐπίστευσα ποσῶς τὰς πληροφορίας ταύτας. Καὶ πρὸς ἐξακρίβωσιν αὐτῶν ἀπετάθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου ἐζήτησα σχετικὰς περὶ τούτου πληροφορίας. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου του, ὅπερ ἔχω ἐνταῦθα, μοὶ ἀπήντησεν ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει): «Τσούφλη χρεόγραφα καὶ χρήματα μετρητὰ κατὰ τὴν σύγχρονον διατίμησιν ὑπὲρ τὰ 5,000,000». Οἱοσδήποτε ἂν ἐλάμβανεν αὐτὸ τὸ κολοσσιαῖον σχετικῶς ποσὸν θὰ ἔλεγεν ὅτι ἐτελείωσε τὸ ζήτημα καὶ θὰ ἔπαυε τὰς σχετικάς του ἐρεύνας. Ἐγὼ δὲν ἐνόμισα οὕτως, ἡ δὲ ἀπάντησις αὕτη δὲν μὲ ἱκανοποίησε πλήρως, διότι ἐπίστευον ὅτι ἔδει νὰ μελετήσω ἀκόμη τὸ ζήτημα καὶ ὅτι δὲν ἐγνώριζον ἔτι πλήρως τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν μετά τινας ἡμέρας ἔγραψα ἓν ἕτερον ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον διεβίβασα διὰ τοῦ γραφείου τοῦ Προέδρου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ ἐζήτησα ἐπακριβεῖς πληροφορίας νεωτέρας τῶν μετρητῶν τοῦ κληροδοτήματος. Καὶ τότε τὸ δεύτερον Πολιτικὸν Γραφεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἀπέστειλε νέον κατάλογον, τὸν παρόντα, τὸν ὁποῖον καὶ καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς μελέτην καὶ ἔλεγχον, καὶ μοὶ ἐγνωστοποίησε δι’ αὐτοῦ ὅτι τὸ κληροδότημα ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει τὸν κατάλογον).... Ἡ νέα αὕτη ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἥτις τόσον κολοσσιαίως διαφέρει πρὸς τὴν προηγουμένην τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου ἀπάντησιν, δὲν μὲ ἱκανοποίησε καὶ πάλιν. Ἀλλ’ ἐνόμισα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον νὰ συνεχίσω τὰς ἐρεύνας μου. Καὶ τότε ἀπετάθην εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τῇ εἶπον: «Νὰ μοὶ δώσητε, παρακαλῶ, τὰς λεπτομερείας τοῦ Τσουφλείου κληροδοτήματος, διότι ἔχω ἀπόλυτον τούτων ἀνάγκην». Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μετὰ πολλοὺς μῆνας μοὶ ἐγνωστοποίησεν ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον ἀφήνω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους συναδέλφους τοὺς εἰδικοὺς περὶ τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ τραπεζιτικὰ νὰ ἐκτιμήσωσι, διότι ἀνέρχεται εἰς πολλά, πολλὰ ἑκατομμύρια. Σημειώσατε ὅμως, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοὶ ἔδωσε μόνον τριῶν τμημάτων αὐτῆς τὰς καταθέσεις, ἤτοι τὴν κατάθεσιν ἐν ὄψει, τὴν κατάθεσιν παρὰ τῷ ταμείῳ τίτλων πρὸς φύλαξιν καὶ τὴν κατάθεσιν ἐν ὄψει ἐξ εἰσπράξεως τοκομεριδίων. Τὸ ἔγγραφον ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον).... Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι μόνον τὰ χρήματα τοῦ ἀειμνήστου Α. Τσούφλη; Ἐγὼ ἀμφιβάλλω. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὴν διαθήκην αὐτοῦ καὶ γνωρίζων τὰ ἐν Βεσσαραβίᾳ μεγάλα κτήματα αὐτοῦ πιστεύω ὅτι θὰ εὕρωμεν ἀκόμη καὶ ἄλλα χρήματα κάπου. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συνεχισθῇ ἡ ἐργασία ἐπιμελῶς καὶ ἐντατικῶς, διότι ἂν παραβάλητε τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν ἀπάντησιν καὶ τὰ ἔγγραφα μὲ τὰς διαφόρους ἀπαντήσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει νὰ ἔχητε κηλεπίδεσμον τοῦ κ. Προμπονᾶ διὰ νὰ συγκρατήσητε τὴν ἰσορροπίαν τῶν κοιλιακῶν σας σπλάγχνων. (Χειροκροτήματα). Κύριοι, ὑπάρχει μία ἄλλη τάξις κληροδοτημάτων καὶ καταθέσεων δι’ ἐθνικοὺς σκοπούς, αἵτινες, οὖσαι παμμεγίστης ἐθνικῆς ἀξίας καὶ μεγίστων ὑλικῶν ποσῶν, ἀγνοοῦνται ἔτι ὑπὸ τοῦ Κέντρου τελείως. Μία ἐπίμονος ἔρευνά μου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μοὶ παρέσχεν ἐξαιρέτους καρποὺς καὶ ἀποτελέσματα. Πρὸ 12 ἐτῶν καὶ πλέον εἶχεν ὑποβληθῆ ἐκεῖ μία ἔκθεσις ὑπὸ πολλῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ ὡρισμένην ἰδιότητα εἰσελθόντες εἴς τινα τραπεζιτικὰ καταστήματα ἐμελέτησαν ἐκεῖ ὡρισμένα ζητήματα. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπωφεληθῶ τῆς πείρας καὶ τῶν γνώσεων τῶν προσώπων αὐτῶν, διότι εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις πρέπει ὅλα νὰ τὰ ἐπωφελῆται ὁ ἐρευνῶν ἓν τόσον κολοσσιαῖον ζήτημα, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἔχῃ ὅσον ἔνεστι πλείονας πληροφορίας καὶ ἀποτελέσματα θετικὰ καὶ ἀναμφισβήτητα. Μὴ δυνηθεὶς νὰ ἀνεύρω καὶ μελετήσω τὴν ἔκθεσιν μετέβην καὶ εὑρῆκα τὸν πρόεδρον καὶ τοὺς βοηθοὺς τούτου, χωρὶς ὅμως νὰ ἀνεύρω καὶ τὰ ἐπίσημα τούτων στοιχεῖα, καίτοι ἐπιμελῶς ἠρεύνησα εἰς τὸ ἀρχεῖον. Δὲν ἠξεύρω δὲ διὰ ποῖον λόγον δὲν ἀνευρέθη ἡ σχετικὴ ἔκθεσις, ἀλλὰ λείπει ἐκεῖθεν καὶ φαίνεται ἀπολεσθεῖσα. Ὑπὸ τῶν προσώπων τούτων μοὶ ἐδόθησαν μερικαὶ ἀόριστοι πληροφορίαι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἔκαμα ἐπιμελεῖς ἐρεύνας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐθνικὰς ταύτας καταθέσεις. Πρὶν ὅμως ἀρχίσω τὰς ἐρεύνας μου ταύτας ἔγραψα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ τὴν ἐκεῖ εἰδικὴν Ὑπηρεσίαν καὶ ἐζήτησα τίνα κληροδοτήματα ἔχει. Ἔπειτα γνωρίζων ὅτι πρὸ 12 ἐτῶν ὑπῆρξεν ἐνταῦθα μία Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συνέλεγε χρήματα διὰ τὴν Ναυαρχίδα, ἠρώτησα τί ἀπέγιναν τὰ χρήματα αὐτά. Τοῖς ἔγραψα λοιπὸν ὅτι «Θέλω νὰ μοὶ δώσητε μερικὰς σχετικὰς πληροφορίας, ἂν ἔχετε τὰ τότε συλλεγέντα χρήματα τῆς Ναυαρχίδος καὶ ποῦ εὑρίσκονται ταῦτα». Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ ἐγγράφου μου τούτου ἦτο ὅτι δὲν εἶχον καμμίαν ἀπάντησιν. Ἔγραψα δεύτερον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλα διὰ τοῦ γραφείου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν εἶχον ἐπίσης οὐδεμίαν ἀπάντησιν. Αἱ ἑβδομάδες καὶ οἱ μῆνες παρήρχοντο οὕτως ἄγονοι, ἐνῷ τὸ ζήτημα ἦτο ἐξαιρετικοῦ ἐνδιαφέροντος. Τότε μετέβην αὐτοπροσώπως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐζήτησα τὸν σχετικὸν ἀνώτατον ὑπάλληλον, τὸν εἰδικὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ δωδεκαετίας. Τὸν ἐρωτῶ ἂν καὶ τί γνωρίζει διὰ τὰ χρήματα τῆς Ναυαρχίδος. Μοὶ λέγει ὅτι δὲν ἠξεύρει δυστυχῶς τίποτε. Μένω κατάπληκτος καὶ ἄφωνος. Διὰ νὰ εἶμαι ὅμως ἐν ἀπολύτῳ τάξει τὸν προκαλῶ μὲ τρόπον νὰ κάμῃ τὴν δήλωσίν του αὐτὴν καὶ ἐνώπιον μιᾶς ναυτικῆς προσωπικότητος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, οὕτως ὥστε νὰ ἔχω καὶ ἕνα αὐτόπτην καὶ αὐτήκοον μάρτυρα. «Κύριε, τῷ λέγω, διὰ τὰ χρήματα ἐκεῖνα τῆς Ναυαρχίδος δὲν ἔμαθα τέλος πάντων τίποτε, καίτοι ἠρώτησα παντοῦ». Καὶ μοὶ ἀπήντησε: «Καὶ ἐγὼ ἐπίσης δὲν γνωρίζω τίποτε. Νομίζω ὅτι ἐξωδεύθησαν πρὸ πολλῶν ἐτῶν». Καὶ τὸν ἐπανερωτῶ: «Τὰ χρήματα τί ἀπέγιναν ἆρά γε; Μήπως τὰ κατεθέσατε εἰς τὴν Α ἢ Β Τράπεζαν ἢ μήπως τὰ ἐξώδευσεν ἡ Α ἢ Β Ὑπηρεσία;» «Ὄχι, μοὶ ἀπαντᾷ, τὰ χρήματα δὲν γνωρίζομεν τί ἀπέγιναν». Διὰ νὰ εἶμαι, κύριοι, ἐν ἀπολύτῳ τάξει, διότι ἐδῶ, ὅταν ὁμιλῆτε, πρέπει νὰ ἔχητε καὶ τὸν συμβολαιογράφον μαζί σας διὰ νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι αἱ λέξεις σας δὲν θὰ ἀλλοιωθῶσι, προεκάλεσα τὴν δήλωσιν αὐτὴν καὶ ἐνώπιον μιᾶς σπουδαιοτάτης πολιτικῆς προσωπικότητος, ἡ ὁποία εὑρίσκεται αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Καὶ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος δεόντως προκληθεὶς ἐνώπιον τῆς προσωπικότητος αὐτῆς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν ἐγνώριζε τίποτε σχετικόν, ὅτι δὲν ὑπῆρχον πλέον τὰ χρήματα ταῦτα, καίτοι οὗτος, ὡς σᾶς εἶπον, εὑρίσκεται ἐπὶ κεφαλῆς τῆς εἰδικῆς πρὸς τοῦτο Ὑπηρεσίας ταύτης ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν! Καὶ ὅμως τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἶχον ἐπανειλημμένως αὐτὴν τὴν δήλωσιν καὶ ἐνώπιον μαρτύρων ἐγὼ εἰς τὰς χεῖράς μου εἶχον πολλὰ ἐπίσημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων μὲ διεβεβαίου αὕτη ὅτι ὑπῆρχον ἐκεῖ κολοσσιαῖα ποσὰ πρὸς τοῦτο κατατεθειμένα ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Καὶ πρὸς πλήρη ἐπιβεβαίωσιν τοῦ ἀπιστεύτου γεγονότος σᾶς παρουσιάζω ὅλα τὰ σχετικὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως λάβητε τούτων γνῶσιν καὶ γνωρίσητε τὰς ὅλας τούτων σοβαρὰς πληροφορίας καὶ λεπτομερείας ἐξαιρετικῆς σπουδαιότητος (ἀναγινώσκει τρία σχετικὰ ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης). Καὶ ὅμως, κύριοι, ὅλα αὐτὰ τὰ μεγάλα ποσά, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι ἅπαντα, ἀλλὰ θὰ ἀνεύρωμεν προσεχῶς καὶ ἄλλα, ἦσαν τελείως ἄγνωστα εἰς τὴν εἰδικὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν! Καὶ εἶπον τότε κατ’ ἐμαυτόν: Πρὸς Θεοῦ, τί εἶναι τοῦτο; Τί ἐνημερότης Ὑπηρεσίας εἶναι αὐτή; Εἶναί ποτε δυνατὸν ἀπὸ μιᾶς δεκαετίας ἀνώτατος ὑπάλληλος ἐντεταλμένος εἰδικῶς τὴν μελέτην καὶ παρακολούθησιν αὐτῶν τῶν πραγμάτων, τῶν κληροδοτημάτων, τῶν δωρεῶν καὶ καταθέσεων νὰ μὴ γνωρίζῃ τίποτε ἀπολύτως δι’ αὐτὰ καὶ νὰ ἀγνοῇ τελείως τὴν ὕπαρξιν τόσον κολοσσιαίων ποσῶν; Κύριοι, ἂν κανεὶς ἐξ ὑμῶν ἀμφιβάλλῃ περὶ τῶν λεγομένων μου τούτων καὶ μοὶ ἀμφισβητῇ τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν, εἶμαι ἕτοιμος ἀμέσως νὰ προκαλέσω τὴν μαρτυρίαν τῆς προσωπικότητος ἐκείνης, ἥτις ὑπῆρξε μάρτυς αὐτόπτης καὶ αὐτήκοος τούτου καὶ ἥτις παρίσταται ἐνταῦθα τὴν στιγμὴν ταύτην, διὰ νὰ φανῇ εἰς ὑμᾶς κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον καὶ ἀπολύτως ἐξηκριβωμένον ὅτι αἱ Ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων μας δὲν γνωρίζουσι ποσῶς τὰ τόσον σπουδαῖα καὶ τόσον σοβαρὰ ζητήματα ταῦτα τῶν κληροδοτημάτων. Κύριοι, ἔχω ἐπίσης ἐνταῦθα ὅλα τὰ ἐπίσημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔγγραφα διὰ νὰ ἀποδείξω ἀναμφισβητήτως εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπεμειδίων ποτέ, ὅταν τοῖς ὡμίλουν περὶ κληροδοτημάτων, ὅτι δὲν εἶχον δίκαιον, ὅτι ἠπατῶντο τότε δεινῶς καὶ ὅτι ἡμεῖς διεξηγάγομεν καὶ διεξάγομεν ἕνα ἀγῶνα σοβαρώτατον, ἐξετελέσαμεν καὶ ἐκτελοῦμεν ἐρεύνας σπουδαιοτάτας, τὰ δὲ ἀποτελέσματα αὐτῶν, τὰ ὁποῖα εἴδετε καὶ θὰ ἴδητε ἐντὸς ὀλίγου, δὲν εἶναι συνήθη, ἀλλ’ εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σοβαρότητος. Τὸ αὐτὸ ἀκριβῶς, κύριοι, μοὶ συνέβη καὶ μὲ τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Γεωργίου Ἀβέρωφ, τὸ ὁποῖον πάντες ἀνεξαιρέτως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἐνόμιζον καὶ ἐπίστευον καὶ πιστεύουσιν ἔτι ὡς καταναλωθὲν ἤδη ἀπὸ μακροῦ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁμωνύμου ἐνδόξου μας θωρηκτοῦ. Καὶ ὅμως τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν οὕτως. Ἐρευνήσας ἐπιμελῶς ἀνεῦρον ὅτι ταύτην τὴν στιγμὴν ὑπάρχει ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τελείως ἄγνωστον ἓν τοιοῦτον μέγα κληροδότημα πρὸς ναυπήγησιν καταδρομικοῦ, αἱ δὲ πρῶται περὶ αὐτοῦ πληροφορίαι μου εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας καὶ σπουδαιότητος, ὡς ἐκ τῆς μελέτης τῶν παρατιθεμένων ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξάγεται. Καὶ ὅμως καὶ τὰ κολοσσιαῖα ταῦτα ποσὰ δὲν ἦσαν γνωστά, ἀλλ’ ἠγνοοῦντο καὶ ἀγνοοῦνται ἔτι τελείως ὑπὸ τῶν εἰδικῶν τμημάτων τῶν Ὑπουργείων. Τί κρῖμα! Καὶ πρὸς πλήρη ἐπιβεβαίωσιν τῶν λεγομένων μου παρατίθημι ἀμέσως τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἔχοντα οὕτως (ἀναγινώσκει δύο σχετικὰ ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης).... Εἶναι ὄντως ἀπίστευτα πράγματα αὐτὰ καὶ ὅμως εἶναι ἀληθῆ. Τόσα δὲ καὶ τοιαῦτα μεγάλα ποσὰ ἑνὸς τόσον ἱεροῦ χρήματος παρέμειναν ἄγνωστα τελείως εἰς τὰς Ὑπηρεσίας καὶ τελείως ἀπαρακολούθητα. Καὶ τοιαῦτα σοβαρώτατα κληροδοτήματα, τῶν ὁποίων ἀτελῆ γνῶσιν ἔχει τὸ Κέντρον καὶ ἡ εἰδικὴ τῶν Ὑπουργείων Ὑπηρεσία, εἶναι ἁπαξάπαντα, οὔτε ἑνὸς ἴσως τούτων ἐξαιρουμένου. Καὶ τὸ θλιβερώτατον τοῦτο γεγονὸς συμβαίνει πιθανῶς ἐκ τοῦ ὀλίγου καὶ τοῦ τελείως ἀνεπαρκοῦς τῆς σχετικῆς Ὑπηρεσίας, ἀλλὰ πιθανῶς καὶ ἐκ τοῦ τρόπου τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ τοῦ πλημμελοῦς συστήματος καὶ τῆς ἐλλείψεως συνοχῆς τινος καὶ συντονισμοῦ ἐνεργείας καὶ ἀγρύπνου παρακολουθήσεως καὶ ἐξαιρετικοῦ κύρους τῶν διευθυνόντων τὰ εἰδικὰ τῶν κληροδοτημάτων τμήματα καὶ ἐκ πλείστων ὅσων ἄλλων λόγων. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αἰρομένη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων νὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὸ ζήτημα καὶ νὰ λάβῃ ἐπειγόντως τὰ ἀναγκαιοῦντα μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἱεροῦ χρήματος καὶ περιφρούρησιν αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἱερῶν, τῶν ἐθνικῶν τῶν εὐεργετῶν σκοπῶν. Καὶ ἐνῷ ἡ ἀνεύρεσις καὶ ἡ ἀποκάλυψις τόσων ἐθνικῶν θησαυρῶν εἶναι βεβαίως ἐξαιρετικῶς εὐχάριστος, ὅμως ἐξ ἄλλου εἶναι λίαν δυσάρεστον γεγονός, διότι τόσαι δεκάδες ἑκατομμυρίων παρέμειναν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τελείως ἄγνωστοι. Παραπλεύρως πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι αἱ πληροφορίαι αὗται περὶ τῶν ἐράνων τούτων καὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου δὲν εἶναι βεβαίως ἅπασαι. Ἐγὼ ἀναμένω καὶ νέα σχετικὰ ποσὰ προσεχῶς. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν μόνον εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ δέον νὰ ἀναμείνωμεν καὶ νεωτέρας, ἂν δὲ εἶναι δυνατὸν καὶ δι’ ἰδίων ὀργάνων νὰ ἀναζητήσωμεν ταύτας διὰ νὰ μὴ κουράζωμεν τὰς Ὑπηρεσίας αὐτῆς καὶ οὕτω νὰ ζητήσωμεν τὴν συμπλήρωσιν καὶ ἐπέκτασιν τῶν σχετικῶν πληροφοριῶν καὶ ἐρευνῶν μας, σᾶς παρουσιάζω, κύριοι, ἐνταῦθα ἓν ἕτερον ἐπίσης ἐνδιαφέρον γεγονός, τὸ ἑπόμενον· Ἐζήτησα πρὸς τοῖς ἀπείροις ἄλλοις νὰ μάθω καὶ τὸ κληροδότημα ἢ μᾶλλον τὴν δωρεὰν τοῦ ἐριτίμου κ. Ὄθωνος Σταθάτου, ἐζήτησα νὰ γνωρίσω τί ποσὸν δηλονότι περιλαμβάνει καὶ ἀπὸ τί ἀποτελεῖται τὸ ὁμώνυμον αὐτῷ ἆθλον. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοὶ ἀπήντησεν ὑπὸ ἡμερομηνίαν ὡρισμένην ὅτι εἶναι 410,458 δραχμαί. Λαμβάνων τὴν ἀπάντησιν ταύτην τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὁ οἱοσδήποτε θὰ ἐπείθετο ἀδιστάκτως, θὰ παρέμενεν ἥσυχος καὶ ἱκανοποιημένος. Ἐγὼ διετήρουν κάποιαν ἀμφιβολίαν, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐζήτησα παρὰ τῆς Τραπέζης νέας πληροφορίας, ἀποστείλας αὐτῇ αἴτησιν πρὸς διαλεύκανσιν μιᾶς σειρᾶς κληροδοτημάτων, μεταξὺ τῶν ὁποίων παρενέβαλον καὶ μερικά, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἤθελον νὰ ἔχω δύο καὶ τρεῖς φορὰς τὴν γνώμην τῆς Τραπέζης, διὰ νὰ δυνηθῶ οὕτω νὰ εὑρίσκωμαι πλησιέστερον πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν ἐκπληκτικόν· διότι μοὶ ἦλθον νεώτεραι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι μὲ βεβαιοῦσιν ὅτι τὸ ἆθλον Ὄθωνος Σταθάτου δὲν εἶναι μόνον 410,458 δραχμαί.

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρώτη εἶναι αὐτή;

§110Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη πληροφορία τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἡ τῆς 25 Ὀκτωβρίου 1924. Ὁπότε τῇ 17 Δεκεμβρίου, τουτέστι μετὰ ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα καὶ πλέον, μοὶ ἀπέστειλεν ἡ αὐτὴ Ἐθνικὴ Τράπεζα μίαν νέαν πληροφορίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ἆθλον Ὄθωνος Σταθάτου δὲν ἀποτελεῖται μόνον ἀπὸ δραχμὰς 410,458, ἀλλ’ ἔχει καὶ 706 χιλιάδας ἐπιπροσθέτως εἰς χρυσόν, ἐπίσης ἔχει καὶ 350 ὁμολογίας ἐθνικῶν δανείων τῶν 4% τοῦ 1887, ἐπιπροσθέτως ἔχει καὶ 238 ὁμολογίας ἐθνικῶν δανείων τῶν 5% τοῦ 1914, ἐπίσης 800 ὁμολογίας ἐθνικοῦ δανείου τῶν 4% τοῦ 1889 κλπ. κλπ. Καὶ πρὸς πλήρη καὶ ἀναμφισβήτητον βεβαίωσιν τῶν λεγομένων μου, κύριοι, παραθέτω ὑμῖν ἀμφότερα τὰ ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἔλεγχον ἔχοντα οὕτως (ἀναγινώσκει τὰ σχετικὰ δύο ἔγγραφα).... Ὅλα τὰ περίεργα ταῦτα γεγονότα, αἱ τοιαῦται ἀντιφάσεις, αἱ τοσαύτης σπουδαιότητος καὶ ὑλικῆς ἀξίας ἀλληλοσυγκρουόμεναι ἀπαντήσεις μοὶ δίδουσι τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύω ὅτι δὲν εὑρίσκομαι ἀκόμη εἰς τὴν πλήρη τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῶν δωρεῶν τούτων γνῶσιν καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνω ἀκόμη, διότι πιθανῶς αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ μοὶ παρουσιάσῃ ἀκόμη ἡ Τράπεζα καὶ ἄλλας σοβαρωτάτας σχετικὰς ἐπιπροσθέτους πληροφορίας καὶ σημαντικὰ νέα ποσά. Πρέπει ὅμως νὰ γνωρίζητε, κύριοι, ὅτι εἷς μέγας ἀριθμὸς ἐθνικῶν κληροδοτημάτων δὲν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας καθαρᾶς. Εἶναι ἡ τάξις ἐκείνη τῶν κληροδοτημάτων τὰ ὁποῖα, ἐμπεπιστευμένα ὄντα εἰς ἐκτελεστικήν τινα Ἐπιτροπὴν ὑπὸ τοῦ διαθέτου, δὲν περιέπεσαν εἰς χεῖρας καθαρὰς καὶ οὕτω διηρπάγησαν ὑπὸ τῶν ἀσυνειδήτων ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης καὶ ἐξηφανίσθησαν. Ὡς παράδειγμα ἀναφέρω ἐκ τῶν παλαιῶν τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Νικολάου Π. Βαρβαρήγου ἐκ Θήρας. Τὸ κληροδότημα τοῦτο, ἀνερχόμενον εἰς 250,000 δραχμὰς τῇ 22 Σεπτεμβρίου 1888 καὶ εἰς 674,285 δραχμὰς ἐν ὅλῳ τῷ 1895, πρὸς ἵδρυσιν Βαρβαρηγείου Γυμνασίου ἐν Θήρᾳ, δὲν φαίνεται που ὑφιστάμενον, οὔτε σημεῖα ἰδιαιτέρας ζωῆς πρὸς τοῦτο ἔδωκεν ἔκτοτε ἡ ἐκτελεστικὴ τούτου Ἐπιτροπή. Εὔχομαι ὁλοψύχως τὰ προσεχῆ γεγονότα καὶ αἱ νέαι ἔρευναι νὰ μὲ διαψεύσωσι πλήρως καὶ οὕτω ν’ ἀνεύρωμέν που τὸ καλὸν τοῦτο ἐκπαιδευτικὸν κληροδότημα σῷον καὶ ἀβλαβὲς καὶ ὑπερτετραπλασιασμένον. Φοβοῦμαι ὅμως ὅτι τὸ κληροδότημα τοῦτο ἀπώλετο πλήρως καὶ ἐξηφανίσθη, διαρπαγὲν ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων. Τοιαῦτα διαρπαγέντα ἢ ἐν τῷ διαρπάζεσθαι εὑρισκόμενα κληροδοτήματα δύναμαι ν’ ἀναφέρω πλεῖστα ὅσα ἐπακριβῶς καὶ μὲ λεπτομερείας. Δὲν ἐκτελῶ ὅμως τοῦτο ἕνεκα λόγων εὐνοήτων, ἀλλὰ καὶ διότι ἐλπίζω ὅτι ἤδη κατόπιν τοῦ γενομένου θορύβου καὶ τοῦ ἐπιδειχθέντος ὑπὸ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως μεγίστου ἐνδιαφέροντος πάντες ἀνεξαιρέτως ὅσοι διεχειρίσθησαν καὶ διαχειρίζονται ἐθνικὰ κληροδοτήματα θὰ σπεύσωσιν ἀμελλητὶ νὰ κανονίσωσιν ὁριστικῶς καὶ τελείως τὴν θέσιν των, ὅπως οὕτω μὴ δώσωσι τὸ δικαίωμα εἰς παρεξηγήσεις, ἀλλ’ ἴσως καὶ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ποινικὸν Νόμον ὅπως ἐπεμβῇ ἐναντίον των. Ἡ μελέτη ὅμως ἡ ἀντικειμενικὴ τῶν κληροδοτημάτων ἀποδεικνύει ἀναμφισβητήτως ὅτι ἓν μέρος τῶν ἐθνικῶν μας κληροδοτημάτων καὶ τῶν ἐθνικῶν δωρεῶν δὲν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας καθαρὰς μὲ ἰδεολογίαν ἀνωτέραν. Ἐκ τούτων δὲν ἀναφέρω κανὲν τῶν τελευταίων κληροδοτημάτων, διότι φοβοῦμαι ὅτι, ἂν ἀναφέρω καὶ μόνον ἕν, θὰ βλάψω ἀντὶ νὰ ὠφελήσω. Διότι δύναται νὰ ἀπολεσθῇ οὕτω τὸ κληροδότημα ἢ τοὐναντίον θὰ σπεύσωσιν ἴσως οἱ ἐκτελεσταὶ αὐτοῦ νὰ τὸ καταθέσωσιν, ὁπότε ἐγὼ θὰ φανῶ οὐχὶ ἀληθῆ καταγγέλλων. Ἐλπίζω ὅμως ὅτι αἱ στιγμαὶ ἃς διέρχεται τὸ Κράτος καὶ τὸ Ἔθνος, αἵτινες εἶναι τόσον ἐξαιρετικαὶ καὶ σοβαραὶ τόσον, θὰ πείσωσιν ἀδιστάκτως τοὺς διαχειριζομένους κληροδοτήματα ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωσι νὰ ἐκτελέσωσι καὶ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τῶν εἰς χεῖράς των εὑρισκομένων κληροδοτημάτων. Ἀλλὰ καὶ τὴν οὐσίαν τοῦ κληροδοτήματος νὰ ἐκτελέσωσι καὶ τὸν ἱερὸν αὐτοῦ σκοπὸν νὰ πραγματοποιήσωσι πρὸς τιμὴν αὐτῶν καὶ πρὸς δόξαν τῶν ἐθνικῶν εὐεργετῶν μας! Πρὶν ἢ τελειώσω τὰ κληροδοτήματα τοῦ ἐσωτερικοῦ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ παρουσιάσω εἰς ὑμᾶς μίαν ἀκόμη μορφὴν κληροδοτημάτων, τὴν τελευταίαν. Εἶναι ἐκεῖνα ἅτινα, παρὰ τὴν ῥητὴν τοῦ εὐεργέτου διαταγὴν καὶ τὰ πρὸς τοῦτο ὑπάρχοντα ὑλικὰ τοῦ κληροδοτήματος μέσα, δὲν ἐξετελέσθησαν ἔτι, καίτοι πολλὰ παρῆλθον ἔκτοτε ἔτη, δεκαετία ὁλόκληρος καὶ πλέον, χωρὶς ὅμως καὶ ὁ ἱερὸς τοῦ διαθέτου σκοπὸς νὰ ἐκτελῆται ποσῶς. Εἶναι τὰ κληροδοτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ μὲν κανόνες τῆς λογιστικῆς πιθανῶς μᾶς παρουσιάζουσιν ἐν τάξει, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν εἶναι ἐν τάξει, ἢ μᾶλλον δὲν μᾶς ἐπαρουσίασαν ἐπακριβῶς καὶ δεόντως ἔχοντα καὶ ἐφαρμοζόμενα οἱ ἐκτελεσταὶ αὐτῶν. Μεταξὺ τῶν κληροδοτημάτων τούτων ἀναφέρω ὑμῖν τὸ μέγα κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Μαρίνου Κοργιαλενίου. Ὁ ἀείμνηστος Μαρῖνος Κοργιαλένιος διὰ τῆς ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1910 διαθήκης του, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνταῦθα, ἀφῆκεν ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους μέγιστα ποσά. Μεταξὺ τούτων, ἐκτὸς τῶν κολοσσιαίων ποσῶν ὑπὲρ τῶν εὐαγῶν καὶ κοινωφελῶν ἱδρυμάτων τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ γενετείρας, τοῦ Ἀργοστολίου τῆς Κεφαλληνίας, ἐγκατέλιπεν ὁ ἀοίδιμος ἀνὴρ καὶ τέσσαρας μὲν χιλιάδας λίρας Ἀγγλίας εἰς τὴν Φιλόπτωχον Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν, ἐπίσης κατέλιπε τεσσαράκοντα χιλιάδας (40,000) λίρας Ἀγγλίας εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Σχολῆς Κοργιαλενείου, ἥτις νὰ λειτουργῇ κατὰ τὸ σύστημα τῆς Ἀγγλικῆς Σχολῆς Eton ἢ τῆς περιφήμου Σχολῆς τοῦ Harrow. Ἐπίσης κατέλιπεν ὑπὲρ τῆς μελέτης τῶν Φυσικῶν καὶ Πρακτικῶν Ἐπιστημῶν λίρας Ἀγγλίας δεκαπέντε χιλιάδας (15, 000), διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον Ἀθηνῶν ὀκτὼ χιλιάδας (8,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὸν Μουσικὸν καὶ Δραματικὸν Σύλλογον Ἀθηνῶν δεκαπέντε χιλιάδας (15,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὸ Βασιλικὸν Θέατρον δεκαπέντε χιλιάδας (15,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὴν Γεωργικὴν Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν δέκα χιλιάδας (10,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὴν ἀνέγερσιν Στρατώνων ἐν Ἀθήναις δέκα χιλιάδας (10,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὸν Σύλλογον Ἀθλητικῶν Σωματείων δέκα χιλιάδας (10,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἰδιαιτέρου νοσοκομείου ἐν Ἀθήναις ὑπὸ τὸ ὄνομα Κοργιαλένειον Νοσοκομεῖον ὀγδοήκοντα χιλιάδας (80,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὸν Ἐθνικὸν Στόλον τεσσαράκοντα χιλιάδας (40,000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὸν Σύλλογον πρὸς διάδοσιν ὠφελίμων βιβλίων δέκα χιλιάδας (10, 000) λίρας Ἀγγλίας, διὰ τὴν ἵδρυσιν Προτύπων Φυλακῶν ἐν Ἀθήναις εἰκοσιπέντε χιλιάδας (25,000) λίρας Ἀγγλίας, καὶ ἄλλα μεγάλα ποσά, πάντα εἰς λίρας Ἀγγλίας, ὑπὲρ διαφόρων κοινωφελῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν σκοπῶν καὶ ἱδρυμάτων. Καὶ ἓν τοιοῦτον καὶ τόσον κολοσσιαῖον κληροδότημα, κύριοι, δὲν διεχειρίσθη καὶ δὲν διαχειρίζεται ἔτι δυστυχῶς δεόντως.

§111Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως ἀφῆκεν ὡρισμένον ποσὸν δι’ ἀμοιβὴν τῶν ἐκτελεστῶν ἐφόσον δὲν τελειώνει ἡ ἐκκαθάρισις τῆς κληρονομίας;

§112Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Χαίρω πολὺ διότι τέκνον σεῖς ἐθνικοῦ κληροδοτήματος ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὰ ἐθνικὰ κληροδοτήματα. Ὁ ἀξιότιμος κ. Μπακόπουλος, κύριοι, εἶναι τέκνον τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Κρήτσκη καὶ εἶναι εἷς τῶν ὀλίγων ἐκείνων ἐπιστημόνων οἱ ὁποῖοι ἐσπούδασαν δαπάναις κληροδοτήματος καὶ ἀπέβησαν λέοντες ἐν τῇ Ἐπιστήμῃ. Λυποῦμαι μόνον διότι δὲν ἔσχομεν δυστυχῶς τοιούτους πολλοὺς σκύμνους ἀνατραφέντας ὑπὸ κληροδοτημάτων. Λυποῦμαι πολὺ διότι τὰ κληροδοτήματα δὲν διετέθησαν δεόντως καὶ μετὰ προσοχῆς, διὰ νὰ παραγάγωσι πολλοὺς ἐξαιρέτους ἐπιστήμονας καὶ πολιτικοὺς ἄνδρας. Λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν κληροδοτημάτων τοῦ ἀειμνήστου Μαρίνου Κοργιαλενίου ἐν Ἀγγλίᾳ εἶχεν ἀποστείλει εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἑλληνικὴν Κοργιαλένειον Ἐπιτροπὴν 83.9% τοῦ ὅλου ἀρχικῶς διατεθέντος ποσοῦ. Μήπως ὅμως ἐκουράσθητε, κύριοι, διὰ νὰ διακόψω;

§113Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν θέλητε σεῖς μίαν διακοπήν, νὰ σᾶς τὴν χορηγήσωμεν.

§114Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 7.15′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.25′ μ.μ.). (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Μανέτας).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Σ. Ζερβοῦ. Ὁ κ. Σκεῦος Ζερβὸς παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§117Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν;

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§119Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Ὀργανισμὸν τῆς Τραπέζης, ὑπάρχει ὁ νόμος ͵ΒΩΞʹ, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ καταθέσεων. Εἰς τὰς καταθέσεις αὐτὰς περιλαμβάνεται καὶ ἡ διαθήκη, ὅταν πρόκειται περὶ κληροδοτημάτων, καὶ τότε ἡ Τράπεζα εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ συμμορφοῦται πρὸς τὴν διαθήκην. Ἐμελέτησα τὰ ἔγγραφα ἐδῶ, ἐπειδὴ γνωρίζω τὸ ζήτημα καλῶς, καὶ εἶδον ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται κληροδότημα δὲν εἶναι κατατεθειμένον ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ἀναπαλλοτριώτου· αἱ ὁμολογίαι δηλαδὴ αἱ ὁποῖαι κατετέθησαν δὲν ἔχουσι κατατεθῇ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ἀναπαλλοτριώτου, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1903. Αἱ ὁμολογίαι αὐταὶ εἶναι κατατεθειμέναι ἐπ’ ὀνόματι τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης. Ἑπομένως δύνανται αὐτοί, ὁπόταν θέλουν, νὰ ἀποσύρουν τὰ χρήματα.

§120Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§121Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγω αὐτὸ διὰ νὰ λάβῃ μέτρα ἡ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ κληροδότημα κατ’ ἄλλον τρόπον.

§122ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ὑπάρχει πραγματικῶς κίνδυνος.

§123Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν προκειμένῳ δὲ συνέβη τὸ ἑξῆς: Οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης ἔχοντες μίαν διαθήκην 50,000 λιρῶν ἔδωκαν ἐντολὴν εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τῆς ὁμολογίας αὐτῆς ἓν ποσὸν 32,000 λιρῶν νὰ τὸ μετατρέψῃ εἰς διαφόρους ὁμολογίας. Ἡ Τράπεζα ἐξετέλεσε τὴν ἐντολὴν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν τὰ χρήματα. Ἑπομένως ἡ προσοχή μας πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὸ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰ χρήματα.

§124ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ λέγει καὶ ὁ κ. Ζερβός.

§125Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ὑπάρχει ἀταξία καὶ εἰς τὴν Τράπεζαν.

§126Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, συνεχίζων θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς παρουσιάσω τὸ κληροδότημα Κοργιαλενίου, περὶ τοῦ ὁποίου σᾶς ἔδωκα πρὸ ὀλίγου μερικὰς πληροφορίας ἐν γενικαῖς γραμμαῖς. Ὑπῆρξεν ὄντως ἐξαιρετικῶς δυσάρεστος, μαρτυρικὴ μᾶλλον, ἡ θέσις μου εἰς τὸ σπουδαῖον τοῦτο κληροδότημα. Φαντασθῆτε ἐμὲ νὰ εὑρίσκωμαι εἰς τὴν ἐξαιρετικῶς δύσκολον καὶ λεπτὴν θέσιν νὰ ἀναζητῶ πανταχοῦ κληροδοτήματα, νὰ ζητῶ παντοῦ σχετικὰς περὶ τούτων πληροφορίας καὶ νὰ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀρνῶμαι τὴν καλὴν πίστιν εἰς πάντας καὶ πάντοτε καὶ πρὸ παντὸς ὅταν τὰ πρόσωπα ἦσαν καὶ εἶναι ἐδῶ παρόντα, κατοικοῦντα ἐν Ἀθήναις καὶ παγκοίνως γνωστά. Καὶ ἐγὼ θέλων νὰ ἐκτελέσω ἐπακριβῶς τὸ καθῆκόν μου ἤμην καὶ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ διαμφισβητῶ τὴν καλὴν πίστιν εἰς πάντας τούτους μέχρι πλήρους ἀποκαλύψεως τῆς ὅλης ἀληθείας, καίτοι ἐγνώριζον καὶ γνωρίζω ἄριστα ὅτι τὰ πρόσωπα ταῦτα ἦσαν καὶ εἶναι πρόσωπα ἐξαιρετικῆς περιωπῆς, εἶναι πρώην Ὑπουργοὶ καὶ ἔτι σοβαρώτερα πρόσωπα, εἶναι πρώην Πρωθυπουργοί. Ἀλλά, κύριοι, ἐνόμισα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον καὶ πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ἔπρεπε νὰ πρυτανεύσῃ, ὅπως καὶ ἀπολύτως ἐπρυτάνευσε παρ’ ἐμοί, τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος καὶ μόνον αὐτὸ καὶ οὐδὲν ἄλλο. Καὶ διὰ αὐτὸ ἀφαιρῶν τοὺς τίτλους τῶν διαφόρων προσωπικοτήτων τούτων, αἱ ὁποῖαι διεχειρίσθησαν καὶ διαχειρίζονται τὰ κληροδοτήματα ταῦτα τοῦ ἀειμνήστου Κοργιαλενίου, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ εὕρω τὴν ἀλήθειαν πλήρως καὶ ἀπόλυτον καὶ μόνην τὴν ἀλήθειαν, μεταχειριζόμενος τὰ γλίσχρα ἠθικὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἓν ἄτομον, εἷς πληρεξούσιος ἄρτι εἰσελθὼν εἰς τὸν ἱερὸν αὐτὸν περίβολον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, δύναται νὰ διαθέσῃ. Καὶ ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Κοργιαλενείου κληροδοτήματος καὶ ἠρώτησα αὐτὴν ἐγγράφως νὰ μοὶ γνωστοποιήσῃ πῶς διαχειρίζεται τὰ κληροδοτήματα ταῦτα, τί ἔκαμε τὰ χρήματα τοῦ ἀοιδίμου ἐθνικοῦ εὐεργέτου, πῶς τὰ διέθεσε, πῶς εἶναι ἐνδεδυμένα κλπ. κλπ. Κύριοι, ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τῶν Κοργιαλενείων κληροδοτημάτων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τοὺς κ.κ. Ι. Ἀθανασάκην, Ἀλ. Ζαΐμην, Δ. Αἰγινήτην, Γ. Στρέϊτ κλπ., ὑπῆρξε μία ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐνταῦθα καὶ διὰ τῆς ὁποίας μοὶ λέγει ὅτι τὰ κληροδοτήματα εἶναι τέτοια καὶ τόσα, ὅτι διέθεσε ταῦτα οὕτω καὶ ἐκεῖνα οὕτω καὶ ὅτι ἔχει εἰς χεῖρας αὐτῆς τόσα κληροδοτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνήθη, λέγει, νὰ πραγματοποιήσῃ ἔτι καὶ νὰ ἐκτελέσῃ διὰ λόγους τούτους καὶ ἐκείνους. Λυπηρὸν εἶναι ὅτι δὲν μᾶς ἔδωκε τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν κληροδοτημάτων, ὡς ἐπιτακτικῶς ὤφειλε καὶ ἡμεῖς τῆς ἐζητήσαμεν. Καὶ εἶμαι βαθύτατα τεθλιμμένος, διότι δὲν μοὶ παρέσχε τὸν παρόντα ἀκριβῆ τῶν κληροδοτημάτων τούτων ἀπολογισμόν, τὰ δὲ θετικὰ ἀποτελέσματα τῆς μακρᾶς ἐκθέσεως αὐτῆς εἶναι ὅτι δὲν μᾶς ἔδωκε τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν κληροδοτημάτων οὔτε καὶ ὅλων τῶν κληροδοτημάτων τὸν ἰσολογισμὸν μᾶς ἔδωκε. Καὶ ἐνῷ τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπέστειλεν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἔχει ἡμερομηνίαν 7 Νοεμβρίου 1924, συνημμένως βλέπει τις τὸ τραγελαφικὸν καὶ ὄντως ἀπίστευτον γεγονὸς ὅτι ἡ παροῦσα κατάστασις τῶν κληροδοτημάτων, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐπισυνάπτει εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτῆς τοῦτο, εἶναι ἡ τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1921!

§127Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Θὰ ὑπάρχῃ λάκκος.

§128Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχει λάθος, λάκκος ἢ φάβα, ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι τὰ πρόσωπα εἶναι τόσης καὶ τοιαύτης περιωπῆς, ὥστε ἀποκλείεται οἱαδήποτε κακὴ πρόθεσις. Αὐτὸ εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως. Μοὶ κατήγγειλαν βεβαίως ὅτι οἱ κύριοι οὗτοι λαμβάνουν 500 λίρας Ἀγγλίας κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἐπίβλεψιν καὶ ἀκριβῆ τῶν κληροδοτημάτων τούτων ἐκτέλεσιν καὶ ἐζήτησα σχετικὰς πρὸς τοῦτο πληροφορίας.

§129Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἕκαστος;

§130Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μάλιστα, κ. συνάδελφε, ἕκαστος. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν αὐτὴ ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἑλλήνων Ἐκτελεστῶν Διαθήκης Κοργιαλενίου).... Εἶναι, κύριοι, ἡ ἐπιστολὴ τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπέστειλεν ἡ Ἐπιτροπή. Ζητήσας πανταχόθεν ἐπακριβεῖς πληροφορίας πρὸς ἔλεγχον αὐτῆς ἔμεινα κατάπληκτος πρὸ τῆς ἀναλγησίας καὶ τῆς ἀδελτηρίας τῶν διαφόρων ἐπισήμων καὶ τῶν τόσον δαψιλῶς εὐεργετηθέντων διαφόρων ἱδρυμάτων, διότι οὐδεὶς τούτων καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν ἐξετέλεσε τὸν ἱερὸν σκοπὸν τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ εὐεργέτου καὶ τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ. Ὅταν ἀναγνώσητε ὅλας τὰς ἀπαντήσεις τῶν διαφόρων τούτων κυρίων καὶ τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων τὰς ἐπισήμους καὶ ἀναμφισβητήτους, τὰς ὁποίας κρατῶ ἐνταῦθα καὶ καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, θὰ καταπλαγῆτε διὰ τὴν στρεψοδικίαν καὶ τὸν δικολαβισμὸν τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν κληροδοτημάτων τοῦ ἀειμνήστου Κοργιαλενίου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ περίφημος Ἐπιτροπὴ τῶν Ἑλλήνων ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης Κοργιαλενίου, καίτοι περιλαμβάνει τόσας καὶ τοιαύτας προσωπικότητας, ὅμως δὲν ἐξετέλεσε δυστυχῶς ἔτι τὸν σκοπὸν τῶν κληροδοτημάτων· διότι δὲν δικαιολογεῖται βεβαίως ποσῶς διὰ τὸ κληροδότημα τῆς ἀνεγέρσεως Προτύπων ἐν Ἀθήναις Φυλακῶν, ὅτε μᾶς λέγει ὅτι δὲν τὸ ἐξετέλεσε διότι (ἀναγινώσκει): «Ἀναμένομεν πάντοτε πρὸς τοῦτο εὐθετώτερον χρόνον καὶ σχετικὴν ἀπόφασιν τοῦ Δημοσίου, τοῦ κληροδοτήματος μέλλοντος νὰ αὐξάνηται διὰ τῶν τόκων τῶν χρεογράφων». Οὔτε δὲ ποσῶς αἰτιολογοῦνται διὰ τὸ κληροδότημα τῆς ἀνεγέρσεως νοσοκομείου ἐν Ἀθήναις λέγοντες οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης ὅτι (ἀναγινώσκει): «Προήλθομεν εἰς ὁριστικὰς συνεννοήσεις μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ ἀνεγείρωμεν τὸ εἰρημένον νοσοκομεῖον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τοῦ δήμου Ἀθηναίων δωρηθέντος ἡμῖν οἰκοπέδου ἐπὶ τῆς λεωφόρου Ἀλεξάνδρας καὶ κατηρτίσαμεν καὶ τὰ σχετικὰ σχέδια, ἀλλ’ ἡ ἔναρξις τῆς οἰκοδομῆς προσκόπτει ἀτυχῶς τὸ μὲν λόγῳ ἀπαλλοτριώσεως τοῦ γηπέδου τούτου ὑπὲρ οἰκοδομικοῦ συνεταιρισμοῦ ἀνωτέρων δημοσίων ὑπαλλήλων, ἥτις ἐλπίζομεν ὅτι θέλει ἀκυρωθῆ, τὸ δὲ ἕνεκα τῆς αὐθαιρέτου ὑπὸ διαφόρων προσφύγων ἀνεγέρσεως ἐπ’ αὐτοῦ πολλῶν παραπηγμάτων»! Καὶ λέγοντες ταῦτα οἱ ἐκτελεσταὶ τῶν κολοσσιαίων κληροδοτημάτων τοῦ ἀειμνήστου Μαρίνου Κοργιαλενίου δὲν ἔλεγον ἡμῖν τὴν ἀλήθειαν, οὔτε δὲ βεβαίως καὶ δίκαιον εἶχον ἢ ἔχουσιν οὗτοι. Καὶ ἠρώτησα, κύριοι· διατί δὲν ἐξετέλεσαν τὰ κληροδοτήματα ταῦτα οἱ κύριοι ἐκτελεσταὶ τῆς Κοργιαλενείου διαθήκης; Δὲν ἔπρεπεν αὐτὰ τὰ κληροδοτήματα νὰ μετατραπῶσιν εἰς νοσοκομεῖα, εἰς στρατῶνας, εἰς φυλακάς, ἀφοῦ ἀπὸ δωδεκαετίας εὑρίσκονται τὰ χρήματα ταῦτα εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἔχομεν τόσην ἀνάγκην νοσοκομείων ἰδίως ὑπὸ τὰς τραγικὰς σημερινὰς τοῦ Κράτους συνθήκας, ἔχομεν τόσην ἀνάγκην στρατώνων εἰς τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ὁ Στρατός, καὶ ὅμως οὐδὲν νοσοκομεῖον ἀνηγέρθη καὶ οὐδεὶς ἐκτίσθη στρατών. Διατί; Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι τὰ χρήματα ἦσαν ἀνεπαρκῆ, διότι μετετράπησαν εἰς δραχμὰς ἢ μᾶλλον εἰς ὁμολογίας, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων ἦτο ἀνεπαρκές, ὅτι δυστυχῶς ἕνεκα τῆς κολοσσιαίας ὑπερτιμήσεως τῆς οἰκονομικῆς δαπάνης ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ νοσοκομείου. Καὶ μοὶ ἔδωκαν μερικοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ πίω ποτήριον ὕδατος καὶ νὰ λάβω τονωτικὰ διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ προφέρω καὶ νὰ σᾶς εἴπω· διότι κατὰ πολὺ περίεργον τρόπον ἐνήργησεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κοργιαλενείων κληροδοτημάτων. Καὶ ὄχι μόνον τὰς ἀγγλικὰς λίρας, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ὡς πρώτην μὲν δόσιν τῇ 31ῃ Μαΐου 1912, τὴν δευτέραν τῇ 19ῃ Μαΐου 1914, τὴν τρίτην τῇ 9ῃ Ὀκτωβρίου 1914, ἔσπευσε νὰ μετατρέψῃ πάραυτα εἰς δραχμὰς μὲ 25,10 δραχ. τὴν ἀγγλικὴν λίραν καὶ νὰ καλύψῃ διὰ χρεογράφων, ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπίστευτον εἶναι ὅτι καὶ τὴν τετάρτην δόσιν τῶν κληροδοτημάτων, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν αὕτη μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς ἀπαισίας 1ης Νοεμβρίου τοῦ 1920 καὶ ἔλαβε ταύτην τῇ 3ῃ Φεβρουαρίου 1921, πάλιν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἔσπευσε καὶ μετέτρεψεν εἰς δραχμὰς πρὸς 54,70 καὶ μετέτρεψεν εἰς χρεόγραφα. Περίεργον ἐπίσης μοὶ ἐφάνη, κύριοι, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν μοὶ παρέσχε τὴν ἀληθῆ σημερινὴν τῶν κληροδοτημάτων περιουσιακὴν κατάστασιν, ἀλλὰ τὴν πρὸ τετραετίας τοιαύτην, ὅπως ἐπίσης εἰς τὴν ἔκθεσίν της ταύτην ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ παρουσιάζει ἔνια πράγματα πολὺ περίεργα, ἐνδιαφέροντα τὸν παρατηρητὴν καὶ τὸν λεπτομερῶς ἐρευνῶντα τὰ πράγματα. Δι’ αὐτὸ περὶ τούτων ἠρώτησα τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ ἡ ἀπάντησις ταύτης εἶναι ὁμολογουμένως λίαν χαρακτηριστική. Παρεκάλεσα δηλονότι τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ μοὶ διαφωτίσῃ τὸ ζήτημα καὶ μοὶ παράσχῃ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειοτέρας πληροφορίας. Καὶ ἀφοῦ ἐζήτησα ἐπανειλημμένως καὶ μέχρι φορτικότητος νὰ μοὶ δοθῶσιν αἱ λεπτομέρειαι τῶν κληροδοτημάτων τούτων, διὰ τὰς ὁποίας ἐπὶ τέσσαρας μῆνας ἕνεκα λόγων ὑπερβολικῆς τῆς Τραπέζης ἐργασίας δὲν κατώρθωσεν αὕτη νὰ μοὶ δώσῃ μίαν ἀπάντησιν, τέλος πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον μηνὸς μοὶ ἀπέστειλεν ἐξαιρέτως ἐνδιαφερούσας πληροφορίας καὶ ἐπίσημα ἔγγραφα. Καὶ ἂν παραβάλητε τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Κοργιαλενείων κληροδοτημάτων καὶ τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης διὰ τὰ αὐτὰ κληροδοτήματα, τότε βλέπετε ὅτι δὲν ὑπάρχει τελεία μεταξὺ αὐτῶν ἁρμονία καὶ ἀκρίβεια, ἀλλὰ διαφορὰ κολοσσιαία. Πιθανῶς αἱ διαφοραὶ αὗται νὰ εἶναι λογιστικαὶ ἀνωμαλίαι, ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει μεταξὺ τῶν δύο ἀποσταλέντων ἡμῖν προϋπολογισμῶν, ἂς εἴπωμεν οὕτως ἰσολογισμῶν τῶν κληροδοτημάτων, δὲν ὑπάρχει τελεία συμφωνία, οὐδεμία ἐξίσωσις ὑπάρχει καὶ συμφωνία οὐδεμία ὑφίσταται. Ἐνῷ, κατὰ τὴν γνώμην μου, τὰ μόνα πράγματα εἰς τὸν κόσμον τὰ ὁποῖα εἶναι θετικὰ καὶ ἐξηκριβωμένα εἶναι τὰ μαθηματικά, καὶ ἑπομένως ἔπρεπεν οἱ δύο ἰσολογισμοὶ νὰ εἶναι ἀπολύτως σύμφωνοι καὶ ἀκριβῶς ὅμοιοι, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τῶν αὐτῶν κληροδοτημάτων, πρόκειται περὶ τῶν αὐτῶν ποσῶν καὶ εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν Τράπεζαν κατατεθειμένων, ὅμως περιέργως, ἀλλὰ καὶ ἀληθῶς, μεταξὺ τῶν δύο τούτων δὲν ὑπάρχει ἡ ἁρμόζουσα ἁρμονία, οὐδεμία ὑπάρχει ἐξίσωσις, οὐδεμία ὁμοιότης.

§131Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πότε μετετράπησαν εἰς χαρτιά;

§132Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς εἶπον ἤδη. Ἡ τελευταία δόσις τοῦ κληροδοτήματος μετετράπη τῇ 21 Δεκεμβρίου 1921, ὁπότε ἡ ἀγγλικὴ λίρα, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχε 54.40 δραχ., ἀλλὰ δὲν μετετράπησαν εἰς δραχμὰς μόνον, εἶναι καὶ εἰς χρεόγραφα καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ ἐπιφυλακτικοὶ πρὶν ἢ ἐκφέρωμεν ὁριστικῶς τελεσίδικον γνώμην καὶ ἀπόφασιν ὁριστικήν. Αἱ προσωπικότητες τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἐξαιρετικαὶ καὶ ἡ ἐπιφύλαξίς μας πρέπει νὰ εἶναι μεγίστη.

§133Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Εἶναι γνωστὸν κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὅτι μετετράπησαν τότε αἱ λίραι εἰς δραχμάς.

§134Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, διὰ νὰ ἐκφέρω γνώμην, ἔπρεπε νὰ ἔχω βοηθόν.

§135Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Εἰσαγγελέα.

§136Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν μεταχειρίζομαι ποτὲ πρόσωπα μὲ τίτλους ἐξαιρετικούς, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκτελέσω τὸ καθῆκόν μου.

§137Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πότε μετετράπησαν καὶ ἂν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τὰ μετατρέψουν.

§138Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι, βεβαίως τοῦτο εἶναι ἓν ζήτημα ἐξαιρετικῶς λεπτόν. Ἄν μοὶ δίδητε τὸ δικαίωμα, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης τὴν ἔκθεσιν διὰ τὰ Κοργιαλένεια κληροδοτήματα, ὅπως γνωρίζητε τὴν ἔγγραφον ταύτης ἀπάντησιν καὶ τὴν ἐπίσημον αὐτῆς γνώμην καὶ ἐπὶ τῇ βάσει ταύτης νὰ κρίνητε ἐπακριβῶς καὶ δικαίως (ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν)... Αὐτὴ εἶναι ἡ περιουσιακὴ τῶν κληροδοτημάτων κατάστασις, ἡ ὁποία μοὶ ἐδόθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ μοὶ δώσῃ οὐχὶ τὴν πρὸ τετραετίας ἀλλὰ τὴν παροῦσαν αὐτῶν κατάστασιν, καὶ νὰ μὴ λησμονήσῃ τὸ κληροδότημα τῶν στρατώνων, τὸ ὁποῖον ἐπίσης διαχειρίζεται αὕτη. Ὅταν, ζητήσας τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν κληροδοτημάτων τοῦ ἀειμνήστου Κοργιαλενίου, ἔλαβον παρὰ τῶν κ.κ. ἐκτελεστῶν ἔγγραφον ἀπάντησιν ὑπὸ ἡμερομηνίαν 7 Νοεμβρίου 1924, συνημμένην δὲ οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν κληροδοτημάτων ὑπὸ ἡμερομηνίαν 31 Δεκεμβρίου 1921, ἐγὼ κατεπλάγην. Ὁ ἐγκέφαλος ὁ ἰδικός μου λέγει ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται περὶ χρηματικῶν ὑποθέσεων τοσαύτης σοβαρότητος καὶ ἀξίας καὶ περὶ ἀνθρώπων εἰδικῶς οἰκονομολόγων καὶ πολυπείρων πολιτικῶν καὶ τραπεζιτῶν, τὸ καλύτερον θὰ ἦτο νὰ μᾶς ἐδικαιολόγουν τὴν τοιαύτην αὐτῶν ἐνέργειαν ἢ μᾶλλον νὰ μᾶς ἔλεγον σαφῶς καὶ καθαρῶς πόσα χρήματα ἑκάστου κληροδοτήματος ἔχουσι νῦν καὶ ἐκ τίνων νομισμάτων καὶ χρεογράφων συνίσταται ἕκαστον κληροδότημα. Ἀντὶ ὅμως τούτων....

§139Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πότε μετετράπησαν ἤθελον νὰ μάθω.

§140Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ πρώτη μετατροπή, κύριοι, — διότι εἶναι τέσσαρες δόσεις —, σᾶς εἶπον ὅτι ἐγένετο τῇ 31 Μαΐου τοῦ 1913, ἡ δὲ τετάρτη καὶ τελευταία τῇ 3 Φεβρουαρίου 1921, ὁπότε εἴχομεν τὴν λίραν πρὸς 54.70. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ σπεύσωμεν νὰ κατηγορήσωμέν τινα, νομίζω, ἐπειδὴ τὰ χρήματα μετετράπησαν εἰς δραχμάς, εἰς μετοχὰς κλπ.

§141Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐκτελεστικὴ τῆς διαθήκης νὰ τὰ μετατρέψῃ; Αὐτὸ μᾶς ἐνδιαφέρει.

§142Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εἰσέρχεσθε εἰς ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἶμαι ἱκανὸς νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν. Τὸ ζήτημα ὅπερ ὑμεῖς θέτετε εἶναι ζήτημα νομικόν. Καὶ ἐγὼ σᾶς παρουσιάζω τὰ γεγονότα καὶ τὰ γενόμενα, ἀποφεύγων νὰ θίξω νομικὰ ζητήματα. Σεῖς ὡς παλαιὸς τραπεζιτικὸς γνωρίζετε τὰ πράγματα καλύτερον ἐμοῦ τοῦ ἀδαοῦς περὶ τὰ ταμειακὰ καὶ τὰ νομικά. Ἀναμείνατε ὀλίγον καὶ θὰ τελειώσω, καὶ τότε θὰ ἴδητε ποῦ θὰ καταλήξω. Ἐὰν τότε ἔχητε νὰ διατυπώσητε παρατηρήσεις τινάς, θὰ τὰς ἀκούσω μὲ ὅλην τὴν προσοχὴν καὶ ὅλον τὸν σεβασμόν. Ἐγὼ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας τό γε νῦν ἔχον οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἂν ἐδικαιοῦτο νὰ μετατρέψῃ τὰς ἀγγλικὰς λίρας ἢ μὴ ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸ καὶ ἰδίᾳ μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ γεγονότος ὅτι, καίτοι αὕτη ἔχει εἰς χεῖράς της τόσα καὶ τόσα χρήματα, ὅμως κρατεῖ ταῦτα εἰς τὴν Τράπεζαν νεκρά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς λέγει ὅτι ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ κάμῃ φυλακὰς εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅπου τὸ ἔγκλημα ἕνεκα τῆς τόσης συσσωρεύσεως τόσου κόσμου καὶ ὑπὸ τόσον δυσμενεῖς συνθήκας ηὔξησε σοβαρῶς. Μάλιστα. Εἶναι ἀναγκαία καὶ ἐπείγουσα ἡ ἀνέγερσις ἀνθρωπίνων φυλακῶν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἥτις τόσον ἁλματωδῶς ηὔξησε τελευταῖον. Ἐξ ἄλλου ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλει χρήματα διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἐν Ἀθήναις στρατώνων. Μάλιστα, ἀπαντῶμεν εἶναι ἀπόλυτος ἐπίσης καὶ ἐπείγουσα ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνεγέρσεως στρατώνων. Καὶ ὅμως δὲν ἔγιναν καὶ δὲν γίνεται τίποτε, ἐνῷ ἔχομεν τὰ Κοργιαλένεια κληροδοτήματα. Μετατρέψατέ τα εἰς φυλακὰς καὶ εἰς στρατῶνας, κύριοι, ἀφοῦ οὕτω διέθεσεν αὐτὰ ὁ ἀείμνηστος Κοργιαλένιος, τὰ δὲ χρήματα παραμένουσιν οὕτως ἔτι ἀχρησιμοποίητα. Ἀλλὰ πόσα χρήματα ἀληθῶς ἔχουσι σήμερον τὰ κληροδοτήματα ταῦτα; Διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν ἀπάντησιν σαφῆ εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, ἀφοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ μᾶς ἠρνήθη εὐσχημόνως τοῦτο, ἔπρεπε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπου νὰ ἀνεύρωμεν τὰ κληροδοτήματα Κοργιαλενίου, νὰ μελετήσωμεν αὐτά, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ τοὺς ὁποίους μᾶς ἔδωσεν ἡ ἀξιότιμος Ἐπιτροπὴ τοῦ Κοργιαλενείου κληροδοτήματος συμφωνοῦσι μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν βιβλίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τότε νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ νὰ κρίνωμεν ἀσφαλῶς ἂν τὰ πράγματα ἔχουσι καλῶς ἐκεῖ. Καὶ ὅτι μετὰ μακράν, μακροτάτην ἀναμονὴν ἔλαβον τὰς σχετικὰς τῆς Τραπέζης ἀπαντήσεις τῶν διαφόρων ὑπὸ τοῦ Κοργιαλενίου εὐεργετηθέντων εὐαγῶν ἱδρυμάτων, παρετήρησα κατάπληκτος περίεργον γεγονός. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τὰ αὐτὰ ἔτη καὶ τὴν ἰδίαν ἡμέραν ἑκάστου ἔτους μετέτρεψε τὰ εἰς χεῖράς της καὶ ὑπὸ τὴν διαχείρισίν της κληροδοτήματα, ἀλλὰ καὶ τὰ χρήματα τοῦ ᾨδείου τοῦ αὐτοῦ κληροδοτήματος μετετράπησαν κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη καὶ τὰς ἰδίας ἡμέρας εἰς δραχμὰς καὶ εἰς χρεόγραφα. Ἐπίσης ἄξιον προσοχῆς εἶναι ὅτι ὡρισμένα πρόσωπα τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης εἶναι τόσον ἀναπόσπαστα ἀπὸ ὅλα τὰ σπουδαῖα κληροδοτήματα καὶ τὰς διοικήσεις τῶν σπουδαίων εὐαγῶν ἱδρυμάτων, ὥστε ἀποτελοῦσι τὸ μόνιμον Προεδρεῖον πλείστων ὅσων νομικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα διευθύνουσιν ἀνεξελέγκτως καὶ ἄνευ ἐποπτείας τινὸς τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Ἑλλάδος. Ἐπίσης ἄξιον προσοχῆς εἶναι ὅτι δὲν μοὶ ἔδωκε τὴν περιουσιακὴν κατάστασιν τοῦ κληροδοτήματος τῶν ἐν Ἀθήναις στρατώνων, καίτοι ἠδύνατο νὰ τὸ ἐκτελέσῃ ἄριστα. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον εἰς τὴν παροῦσαν περίπτωσιν εἶναι παράδοξον ἐπίσης καὶ ὅπερ δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ἀκριβῶς εἶναι ὅτι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης οἱ λογαριασμοὶ οἱ χρηματικοί, τοὺς ὁποίους μοὶ ἔδωκε καὶ ἔχω ἐδῶ ἀνὰ χεῖρας, παρουσιάζουσι διαφορὰς κολοσσιαίας, παραβαλλόμενοι πρὸς τοὺς χορηγηθέντας μοι ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ πιθανὸν μὲν ἡ διαφορὰ αὕτη νὰ προέρχηται ἀπὸ σφάλμα τῆς γραφομηχανῆς ἢ τῆς δακτυλογράφου, πιθανὸν ἐπίσης εἶναι νὰ πρόκειται περὶ ἀβλεψίας, πιθανὸν ὅμως εἶναι νὰ πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου τινός. Τὸ ἀναμφισβήτητον γεγονὸς εἶναι ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς καταστάσεως καὶ ἀσυμφωνίας σοβαρᾶς καὶ ἀξίας μελέτης, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μετὰ προσοχῆς ὅλως ἰδιαιτέρας καὶ ὑπὸ εἰδικῶν.

§143ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε μετετράπησαν εἰς δραχμάς;

§144Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀξιότιμε κ. συνάδελφε, ἐνταῦθα δὲν εἶναι ζήτημα μετατροπῆς εἰς δραχμὰς οὔτε ὅτι αἱ δραχμαὶ μετετράπησαν εἰς χρεόγραφα. Ἐδῶ πρόκειται περὶ μιᾶς κολοσσιαίας διαφορᾶς, περὶ μιᾶς ἀνακριβείας καὶ ἀσυμφωνίας δύο ἰσολογισμῶν μεγάλης καὶ σοβαρᾶς.

§145ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Παρατύπως.

§146Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἴσως, πιθανῶς ὅμως καὶ ὄχι. Πιθανῶς νὰ μὴ βλέπω ἐγὼ καλά, ὅλα εἶναι δυνατά, τὸ δὲ σφάλλεσθαι εἶναι ἀνθρώπινον. Πιθανὸν νὰ ἐγένετο ἓν φοβερὸν σφάλμα καὶ μία σπουδαιοτάτη παράλειψις, πιθανὸν αἱ λίραι νὰ ἐλήφθησαν ἀπὸ ἄλλο κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Κοργιαλενίου καὶ νὰ ἀνήκωσιν αὗται εἰς τὸ ἀνωτέρω ἢ τὸ πάρα κάτω τούτου, πιθανὸν ὅμως εἶναι καὶ νὰ κρύπτηται καὶ σοβαρώτερόν τι ἐν αὐτῷ.

§147Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ λῖραι μετετράπησαν εἰς δραχμὰς πολὺ ὀρθῶς ἔκαμεν ἐντύπωσιν, διότι τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ λίρα εἶχεν 25 δραχμὰς καὶ σήμερον ἔχει 285½. Παρακαλῶ νὰ προσέξητε· ἀντὶ δραχμῶν τί ἐχορήγησε;

§148Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Χρεόγραφα, τὰς λεπτομερείας τῶν ὁποίων καὶ σᾶς ἀνέφερα.

§149Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ὅτε συνεδριάζομεν πρὸ ἡμερῶν, ἀνεφέρατε μερικὰς χιλιάδας ὁμολογιῶν τοῦ ἐθνικοῦ δανείου τοῦ 1914, αἱ ὁποῖαι τότε εἶχον 360 δραχ. καὶ τώρα ἔχουσι 3400 δραχ. Ἑπομένως ἡ ἀξία ὑπάρχει.

§150Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἄν περιεμένετε νὰ τελειώσω, θὰ ἐβλέπετε ὅτι θὰ ἐπαρουσίαζον καὶ τὴν ἄποψίν σας.

§151Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Θέλω νὰ παρουσιάσω τὴν ἄποψίν σας, ἡ ὁποία ἐγεννήθη ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἠγοράσθησαν εἰς δραχμάς, ὅτι ἠγοράσθησαν ὁμολογίαι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τότε 3,000 δραχ. καὶ σήμερον ἔχουσι 47,000 δραχ. Ἑπομένως τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τὴν διατηροῦσιν αἱ λῖραι, ἔστω καὶ ἂν μετετράπησαν εἰς διάφορα χρεόγραφα.

§152Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ θερμῶς. Εἶσθε νεαρός, κ. συνάδελφε, καὶ βιάζεσθε. Ἔπρεπε νὰ περιεμένετε ὀλίγον καὶ τότε θὰ ἐβλέπετε τὸ συμπέρασμά μου. Ἐγὼ ἐννοῶ νὰ ἀποδώσω τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, ἀλλὰ καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ. Ἄν περιεμένετε ὀλίγον, θὰ ἐβλέπετε ὅτι, ὅταν θὰ τελειώσω, θὰ εἴπω ὅλην τὴν ἐνέργειαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Δι’ αὐτὸ πρὶν παρουσιάσω τὰς ἐρεύνας μου ταύτας ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐνόμισα ὅτι εἶχον ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸ τεσσάρων καὶ πλέον μηνῶν νὰ σχηματίσῃ μίαν ἐξελεγκτικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας νὰ παρουσιασθῶ, νὰ παρουσιάσω τὰς ἐρεύνας μου καὶ ὅλην μου τὴν ἐργασίαν. Ὅπερ καὶ ἐγένετο. Δι’ αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω εἶναι ἐξηκριβωμένον, ἀσφαλές, ἀναμφισβήτητον, ὑποστὰν τὸν αὐστηρὸν ἔλεγχον τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὰς ἀντιρρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. συνάδελφος, τὰς γνωρίζω πολὺ καλά. Γνωρίζω ὅμως ἐπίσης ὅτι μεταξὺ τῶν λογαριασμῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Κοργιαλενίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπάρχουσι διαφοραὶ μερικῶν χιλιάδων λιρῶν, αἱ ὁποῖαι ἐλλείπουσιν ἐκ τῶν λογαριασμῶν τῶν ἐκτελεστῶν καὶ ὑπάρχουσιν εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς Τραπέζης. Μεταξὺ δὲ τῶν δύο ὑπάρχουσι σοβαραὶ καὶ κολοσσιαῖαι διαφοραί. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ σπουδαιότατον, διότι πρόκειται περὶ διαφορᾶς ἑκατομμυρίων. Σᾶς εἶπον καὶ ἄλλοτε, σᾶς ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα, κύριοι, ὅτι ἐγὼ δὲν ἀνῆλθον μὲ τὴν τήβεννον τοῦ Εἰσαγγελέως τὸ βῆμα οὔτε θέλω νὰ κατηγορήσω τινά. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ρίψωσι τὸν λίθον τῆς καταγγελίας καὶ τῆς οἱασδήποτε μομφῆς ἐναντίον προσωπικοτήτων αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε διεχειρίσθησαν ὑπευθύνως τὰ ὕψιστα τοῦ Κράτους συμφέροντα καὶ τοῦ Ἔθνους τὰς τύχας. Ἐγὼ βεβαίως ὄχι.

§153Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ κολοσσιαία μεταξὺ τῶν λογαριασμῶν, τοὺς ὁποίους σᾶς ἔδωκεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ τῶν διαχειριστῶν, περισσότερον μεγαλυτέρα ἢ ἀντιθέτως;

§154Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἀντιθέτως. Καὶ πρὸς πλήρη ἐπιβεβαίωσιν σᾶς παρουσιάζω τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐξ ὧν διαπιστοῦται ἡ παροῦσα οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν κληροδοτημάτων Κοργιαλενίου. Ἄν μελετήσητε ταῦτα καὶ παραβάλητε αὐτὰ πρὸς ἐκείνην τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κοργιαλενίου, θὰ μείνητε κατάπληκτος. Καὶ καταθέτων τὰ ἐπίσημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔγγραφα εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς ἀκριβῆ μελέτην καὶ ἔλεγχον σᾶς παρουσιάζω ἐνταῦθα μόνον τὴν περιουσιακὴν κατάστασιν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Κοργιαλενείου Νοσοκομείου Ἀθηνῶν. Κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ περιουσιακὴ κατάστασις τῇ 31ῃ Δεκεμβρίου 1921 ἦτο ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει).... «1) Χρεόγραφα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος: 60 Μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. 817 Ὁμολογίαι τοῦ Ἐθνικοῦ Δανείου Ἐνοποιήσεως. 350 Ὁμολογίαι τοῦ Ἐθνικοῦ Δανείου Μελιγαλᾶ. 2099 Ὁμολογίαι τοῦ Ἐθν. Δανείου τῶν 500.000.000. 65 Ὁμολογίαι Λαχειοφόρου Δανείου Ἐθνικῆς Τραπέζης τοῦ 1904, ἀξίας τῇ 31ῃ Δεκεμβρίου 1921 ἐν ὅλῳ περίπου δραχ. 2.213.000. 2) Ἔντοκα Γραμμάτια τοῦ Κράτους ἐτήσια παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ δραχ. 1.492.000. 3) Μετρητὰ εἰς τρεχούμενον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ δραχ. 81.804. Ἐν ὅλῳ τῇ 31ῃ Δεκεμβρίου 1921 περίπου δρ. 3.786.804». Καὶ ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τοιαύτην μοὶ ἐγνωστοποίησε τὴν περιουσιακὴν κατάστασιν τοῦ κληροδοτήματος τούτου, τοὐναντίον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου αὑτῆς μοὶ διεβεβαίωσε τὰ ἑπόμενα ἐπὶ λέξει (ἀναγινώσκει τὸ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1924 ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης)... Ἂν παραβάλητε ἀμφοτέρους τοὺς ἰσολογισμοὺς πρὸς ἀλλήλους, βλέπετε μίαν διαφορὰν μερικῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα δὲν μοὶ ἐπαρουσίασεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κοργιαλενείων κληροδοτημάτων οὔτε μοὶ ἐγνωστοποίησε τὴν ὕπαρξιν τόσων χιλιάδων λιρῶν. Διατί ἆρά γε παρέλειψεν ἓν τόσον σοβαρὸν καὶ σπουδαῖον ποσόν; Διατί ἐλησμόνησε νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι ὑπάρχουσιν ἐπιπροσθέτως καὶ τόσα ἀκόμη μεγάλα, τόσα ἄλλα κολοσσιαῖα ποσὰ καὶ δὴ εἰς λίρας, ὅπως ἐπίσης, ἐρωτῶ, διὰ ποῖον λόγον ἐλησμόνησεν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ μᾶς μνημονεύσῃ καὶ τὰς τόσας ἑκατοντάδας ὁμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ κληροδοτήματος, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσι κολοσσιαῖα ἐπίσης ποσά; Ἴσως, θὰ μοὶ εἴπωσί τινες, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ μᾶς ἔδωκε τὴν περιουσιακὴν κατάστασιν ὑπὸ ἡμερομηνίαν 31 Δεκεμβρίου 1921, ἀπὸ τότε δὲ μέχρι σήμερον ἐγεννήθησαν δῆθεν αἱ ἑκατοντάδες τῶν ὁμολογιῶν καὶ αἱ χιλιάδες τῶν ἀγγλικῶν λιρῶν! Πιθανῶς ναί, πιθανῶς ὅμως καὶ ὄχι. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον καὶ ἄξιον ἐρεύνης, διότι ἐγὼ δὲν παίζω ἐνταῦθα τὸ πρόσωπον οὔτε τοῦ σοφοῦ καὶ πανίδμονος οὔτε τοῦ ἀλαθήτου. Καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα ταῦτα νὰ μελετήσῃ σοβαρῶς καὶ νὰ κάμῃ τὴν ἐπακριβῆ συσχέτισιν αὐτῶν, ὁπότε καὶ θὰ καταλήξῃ εἰς σοβαρώτατα συμπεράσματα. Ἐγὼ ἐπαρουσίασα τὰς ἐρεύνας μου ταύτας καὶ ὅλα τὰ ἐπίσημα ταῦτα ἔγγραφά μου ἐνώπιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐξακριβώσεως, ἥτις ἐσυνεδρίασεν ἐπανειλημμένως, ἐμελέτησε ταῦτα ἐπισταμένως, ἐξήλεγξε τὸ γνήσιον ὅλων αὐτῶν, παρέβαλε τὸ περιεχόμενόν των καὶ ἔμεινε κατάπληκτος, χωρὶς νὰ ἀφαιρέσῃ οὔτε μίαν κἂν λέξιν ἐξ ὅσων εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω ἐνταῦθα, χωρὶς νὰ προσθέσῃ οὔτε μίαν κἂν λέξιν εἰς αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἐξέθηκα. Ἐπίσης σᾶς παρουσιάζω ἐνταῦθα καὶ τὴν παροῦσαν περιουσιακὴν κατάστασιν τοῦ κληροδοτήματος διὰ τὴν ἀνέγερσιν στρατώνων ἐν Ἀθήναις, τὴν ὁποίαν ἐλησμόνησεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ μᾶς δώσῃ καὶ τὴν ὁποίαν ἀνεὗρον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἥτις μᾶς ἔδωκεν ἐνδιαφερούσας πληροφορίας διὰ τοῦ ἑπομένου ἐγγράφου της (ἀναγινώσκει ἕτερον ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης).... Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι τὰ πράγματα εἶναι ἄξια πάσης προσοχῆς καὶ ἐρεύνης, εἶναι ζητήματα σοβαρά, σοβαρώτατα καὶ ἄκρως σπουδαῖα.

§155Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν κατηγοροῦμεν κανένα.

§156Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς ἀνίκανος νὰ κατηγορήσω τινά, τὸν οἱονδήποτε. Ἐφιστῶ ὅμως τὴν προσοχὴν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπὶ τῆς προσεκτικῆς μελέτης τῶν ἐπισήμων σημειωμάτων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὰ ὁποῖα καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἤδη νὰ προχωρήσω. Σᾶς εἶπον, κύριοι, καὶ σᾶς λέγω ὅτι αἱ ἐκτελεστικαὶ Ἐπιτροπαὶ τῶν διαφόρων κληροδοτημάτων δὲν ἐξετέλεσαν δεόντως τὸ καθῆκόν των. Καὶ ὅταν μία τοιαύτη Ἐπιτροπὴ πρώτης τάξεως, ὅπως εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κοργιαλενείων κληροδοτημάτων, ἀπὸ τοιαῦτα πρόσωπα συνισταμένη, δὲν ἐξετέλεσε δεόντως τὸ καθῆκόν της, ὅταν αὕτη δὲν ἔδειξε τὸν ἁρμόζοντα ζῆλον καὶ τὸ προσῆκον ἐνδιαφέρον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν, φαντάζεσθε βεβαίως αἱ τρίτης καὶ τετάρτης τάξεως Ἐπιτροπαὶ πῶς ἐκτελοῦσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον πρὸς τὰ κληροδοτήματα. Καὶ πρὸς πληρεστέραν ἐπιβεβαίωσιν τῶν λόγων μου ἔρχομαι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ζαππείου. Ἐζήτησα, κύριοι, παρ’ αὐτῆς πληροφορίας διὰ τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, ἐζήτησα νὰ μάθω πῶς τὴν διαχειρίζονται τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης. Καὶ τὸ ἀπατέλεσμα τῶν ἐρευνῶν μου εἶναι ὅτι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ζαππείου, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ προσωπικότητας ἐξαιρετικῆς σημασίας, πολιτικῆς καὶ κοινωνικῆς θέσεως πρὸ τῶν ὁποίων ἀποκαλύπτομαι ἐξ ἀποστάσεως πολλῶν βημάτων, ὅμως νομίζω ὅτι δὲν ἐξετέλεσε καὶ δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν της δεόντως. Ὅτι δὲ ἔχει οὕτω σᾶς ἀναφέρω ὅτι εἰς τὴν πρώτην μου ἐπιστολὴν τὴν ὁποίαν τῇ ἀπέστειλα ὑπὸ μορφὴν ἐγκυκλίου, ὅπως μοὶ γνωρίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ κληροδοτήματος τὸ ὁποῖον ἔχει εἰς χεῖράς της κλπ., μοὶ ἀπήντησεν ὅτι δὲν δύναται νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας, διότι ὁ ἰδιαίτερος αὐτῆς γραμματεὺς Εὐθ. Ζαχαρόπουλος, ὅστις εἶναι καὶ γραμματεὺς τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀλεξάνδρου Ζαΐμη, εἶναι ἀσθενής. Περιέμενα ἐπὶ μακρόν, ἔχων εἰς χεῖράς μου μόνον τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου Κωνσταντίνου Ζάππα, τὴν ὁποίαν μόνην μοὶ ἀπέστειλε καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς καταθέτω, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει τὴν διαθήκην Κωνσταντίνου Ζάππα).... Καὶ ἐθλίβην βαθύτατα, ὅταν εἶδον ὅτι μέγισται τῆς Πολιτείας προσωπικότητες, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ζαππείου, ἀγνοοῦσι ζητήματα περὶ τῶν ὁποίων ἀσχολοῦνται ἀπὸ δεκαετηρίδων ὅλων καὶ περὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἔχωσι σαφεῖς πληροφορίας, σαφεῖς γνώμας καὶ γνώσεις σαφεῖς. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐρευνῶν μου εἶναι ὅτι δὲν ἐργάζεται ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Ζαππείου ἰδανικῶς, ὅπως θὰ ἤλπιζέ τις καὶ θὰ προσεδόκα βεβαίως. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι ἐν ἀπολύτῳ τάξει ἐνώπιόν σας καταθέτω ὑμῖν τὴν πρός με πρώτην ἀπάντησιν τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς ἔχουσαν ἐπακριβῶς οὕτως ἄνευ ἡμερομηνίας (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν κ. Εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων. Λαμβάνω τὴν τιμήν, εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑμετέρου ἐγγράφου, ὅπως ἀποστείλω ἀντίγραφον τῆς διαθήκης τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, ἥτις ἀποτελεῖ τὸν τίτλον τῶν κληροδοσιῶν ὧν ἡ ἐκπλήρωσις ἐπιβάλλεται δι’ αὐτῆς εἰς τὴν Ζάππειον Ἐπιτροπὴν ὡς ἐκτελεστὴν τῆς διαθήκης του. Ἕνεκεν ἀσθενείας τοῦ ἰδιαιτέρου γραμματέως τῆς Ἐπιτροπῆς Εὐθυμίου Ζαχαροπούλου ἐπιφυλάσσομαι ὅπως, ἅμα ὡς αὕτη ἤθελεν ἐπιτρέψει εἰς τοῦτον νὰ ἐπαναλάβῃ τὴν ἐργασίαν του, παράσχω καὶ εἰδικωτέρας πληροφορίας ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων περὶ ὧν τὸ ὑμέτερον ἔγγραφον. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς Α. Ζηλήμων». Ἐθλίβην βαθύτατα ἰδὼν τὴν Ζάππειον Ἐπιτροπὴν νὰ ὁμιλῇ περὶ τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, χωρὶς νὰ προτάσσῃ τοῦ ὀνόματος τοῦ μεγάλου τούτου εὐεργέτου ἔστω καὶ ἓν τῶν ἁπλουστέρων ἐπιθέτων, δι’ οὗ νὰ δηλοῖ τὴν πρὸς αὐτὸν εὐλάβειαν καὶ τὸν σεβασμόν της. Παρὰ ταῦτα μεθ’ ὑπομονῆς καὶ περιεργείας ἰδιαιτέρας ἀνέμενον ἐπὶ μακρὸν τὴν δευτέραν σχετικὴν ἀπάντησιν τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς, ὅπως εὐαρεστουμένη αὕτη μοὶ γνωστοποιήσῃ τὴν παροῦσαν τῶν Ζαππείων κληροδοτημάτων περιουσιακὴν κατάστασιν ἐπακριβῶς καὶ λεπτομερῶς. Ἀλλὰ ματαίως ἀνέμενον ἐπὶ μακρόν, διότι οὐδεμία μοὶ ἐδίδετο ἀπάντησις καὶ οὐδὲν ἐλάμβανον ἔγγραφον, καίτοι καθ’ ὁδὸν συνήντησα αὐτὸν τὸν κ. Ζαχαρόπουλον ὑγιῶς ἔχοντα ἔξωθι αὐτῆς τῆς οἰκίας μου. Τότε ἀπέστειλα αὐτῇ δεύτερον ἔγγραφόν μου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτουν ἐπιμόνως παρ’ αὐτῆς ὅπως μοὶ δώσῃ μίαν σαφῆ ἀπάντησιν περὶ τῶν κληροδοτημάτων τῶν ἀειμνήστων Ζαππῶν καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν. Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς μοὶ ἀπήντησε καὶ πάλιν διὰ τοῦ ἑπομένου ἐγγράφου, ἠριθμημένου πλέον καὶ κεχρονολογημένου (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Κληροδοτημάτων. Συμπληρῶν τὰς χορηγηθείσας ἤδη ὑμῖν πληροφορίας εἰς ἀπάντησιν τοῦ ὑμετέρου ἐγγράφου ἔχω τὴν τιμὴν ὅπως ἐκθέσω τὰ ἑπόμενα: Αἱ διατάξεις τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Κ. Ζάππα ἐκτελοῦνται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ μόνον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 8 παραμένει εἰσέτι ἀνεκτέλεστος διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. αʹ) Διότι ἡ Ζάππειος Ἐπιτροπὴ κατωρθώθη νὰ παραλάβῃ τὴν ἐν Ρωμανίᾳ κειμένην περιουσίαν τοῦ Κ. Ζάππα μόλις κατὰ τὸ ἔτος 1907. Δὲν ἠδύνατο δὲ διὰ μόνων τῶν εἰσοδημάτων τῆς ἄλλης ἐν Ἑλλάδι κειμένης περιουσίας νὰ πραγματοποιήσῃ καὶ τὴν εἰρημένην διάταξιν ἐλλείψει ἐπαρκῶν πόρων. βʹ) Διότι καὶ μετὰ τὴν παραλαβὴν τῆς ἐν Ρωμανίᾳ περιουσίας ἡ Ζάππειος Ἐπιτροπὴ ὑπέδειξεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς καὶ τὸ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι δέον νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ῥηθεῖσα διάταξις. Τῆς διαθήκης δὲ ὁριζούσης ὅτι πρέπει νὰ συμπράττωσιν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ Κληροδοτημάτων, ἡ Ζάππειος Ἐπιτροπή, ὡς καὶ ἡ ἐπὶ τῆς Ἐμψυχώσεως τῆς Ἐθνικῆς Βιομηχανίας, ἐζητήθη παρὰ τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς ὅπως, ἐκλιπούσης τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Ἐμψυχώσεως τῆς Ἐθνικῆς Βιομηχανίας, δοθῇ διὰ νόμου εἰς τὰς δύο ἄλλας Ἐπιτροπάς, ἤτοι τὴν Ζάππειον καὶ τὴν ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ Κληροδοτημάτων, ἡ ἐξουσιοδότησις ὅπως προβῶσι καὶ μόναι αὗται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 8 τῆς διαθήκης. Πλὴν τὸ ἀναγκαῖον τοῦτο νομοθετικὸν μέτρον δὲν ἐλήφθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἕνεκα τῶν κατὰ τὸ 1909 καὶ μετέπειτα ἐπελθουσῶν ἀνωμαλιῶν. γʹ) Διότι τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ Ζάππεια κτήματα ἀπηλλοτριώθησαν ἀναγκαστικῶς ὑπὸ τοῦ Κράτους διανεμηθέντα εἰς τοὺς καλλιεργητὰς (κολλίγους) αὐτῶν. δʹ) Διότι ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις δὲν παρεχώρησε τὴν ἄδειαν ὅπως ἱδρυθῇ ἡ ἐν Ἠπείρῳ Σχολή, ὡς ὁρίζει ἡ διαθήκη. Ἡ Ζάππειος Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε διὰ τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Πατριαρχείου ὅπως τῇ ἐπιτραπῇ καὶ ἀνεγείρῃ εἰς τὸ χωρίον Λάμποβον κατάστημα, ὅπερ νὰ χρησιμοποιῆται διὰ σχολεῖον, εἰς ὃ νὰ διδάσκηται ἡ ὑφαντουργία, ῥαπτική, πλεκτικὴ καὶ τὰ Ἑλληνικὰ Γράμματα. Ἀλλ’ ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ διαφόροις προφάσεσιν ἀπέφυγε νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν. Ἐπελθόντων δὲ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων τὸ ἔργον ἔμεινε διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀνεκτέλεστον, καίτοι ἐγένετο ἡ δέουσα μελέτη καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ δαπάνης μετ’ τῶν σχεδιαγραμμάτων παρ’ ἀρχιτέκτονος ἐπὶ τούτῳ σταλέντος ἐκεῖ παρὰ τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς, ἥτις οὐχ ἧττον δὲν παρέλιπε νὰ συστήσῃ εἰς μίαν ἐν Λαμπόβῳ οἰκίαν ὑφαντήριον κατὰ τὸ ἄρθρον 5 τῆς διαθήκης καὶ τὸ ἐφοδιάσῃ μεθ’ ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ὅπερ ὅμως κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου κατεστράφη, διαρπαγέντων καὶ ὅλων τῶν μηχανημάτων καὶ ἐπίπλων αὐτοῦ. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς Α. Ζηλήμων».

§157Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τί ἦτο αὐτός;

§158Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου. Μοὶ ἀπέστειλεν εἰς τὴν πρώτην μου ἐπιστολὴν τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου Κωνσταντίνου Ζάππα καὶ ἐνῷ περιέμενον νὰ λάβω καὶ τὰς λογοδοσίας τὰς ἐτησίας τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ὅλα τὰ περιωπῆς κληροδοτήματα καὶ νομικὰ πρόσωπα δέον ἀπαρεγκλίτως νὰ δημοσιεύωσι τὰς λογοδοσίας των ἐτησίως ἢ ἑξαμηνιαίως, δὲν ἔλαβον τίποτε, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὑπῆρξεν ἢ ὑπάρχει δημοσιευμένη λογοδοσία τις τῆς ἀπὸ τόσων ἐτῶν διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων Ζάππα. Καὶ ὅμως εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἐπιτροπὴ πρὸς τοῦτο, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ὁ ἀείμνηστος Κωνσταντῖνος Ζάππας ἀφῆκε 3,000 φράγκων δι’ ἕκαστον τῶν μελῶν τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν Ζάππειον αὐτὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὰ ὁποῖα αὕτη, νομίζω, λαμβάνει.

§159Ι. ΣΙΦΝΑΙΟΣ. Τὰς 500,000 λιρῶν τοῦ Κοργιαλενίου τὰς ἔλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνου;

§160Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν εἶμαι, κ. συνάδελφε, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ γνωρίζω τὴν περίπτωσιν περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε. Ἐγὼ σᾶς ἀνέγνωσα τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ σᾶς κατέθηκα τὰ ἐπίσημα ταύτης ἔγγραφα, σεῖς δὲ εἶσθε τραπεζιτικὸς παλαιὸς καὶ θερμῶς σᾶς παρακαλῶ ὅπως μὴ μοὶ θέτητε ἐρωτήσεις τοιαύτας. Τὸ συμπέρασμά μου, κύριοι, εἶναι ὅτι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τοῦ Ζαππείου νομίζω ὅτι δὲν ἐκτελεῖ τελείως καὶ ἰδανικῶς τὴν ἀποστολὴν αὐτῆς, παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τρέφω ἀπέναντι τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην. Ἐν σχέσει δὲ πρὸς τὰ Ζάππεια κληροδοτήματα ἔχω ἐπιπροσθέτως εἰς χεῖράς μου ἓν περίεργον γεγονός, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον ἐρεύνης καὶ προσοχῆς καὶ ἔχει οὕτως: Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας μελετῶν τὰ ἐκεῖ κληροδοτήματα εὗρον παραπλεύρως πρὸς τὰ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ζάππα διαχειριζόμενα, εὗρον, λέγω, καὶ ἓν ποσὸν 2,927,680 δραχ. κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Κωνσταντίνου Ζάππα, τὸ ὁποῖον ποσὸν φαίνεται ὅτι εἶναι ἐκτὸς τῆς διαχειρίσεως καὶ ἐποπτείας τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς. Ἐζήτησα παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης νὰ μάθω ἂν γνωρίζει τι περὶ τούτου καὶ τί γίνεται αὐτὸ τὸ ποσόν. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἦτο ὅτι ἄλλο τι ἐκτὸς τῆς περιουσίας τῆς ὑπὸ τὴν Ζάππειον Ἐπιτροπὴν δὲν εὑρίσκεται παρ’ αὐτῇ. Τοῦτο ὅμως, ὡς ἤδη ἄριστα ἀπέδειξα ὑμῖν καὶ ἄριστα γνωρίζετε, δὲν σημαίνει τίποτε. Καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα παρὰ τῆς Τραπέζης ταύτης ἀκριβῆ κατάλογον τῆς Ζαππείου περιουσίας διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἴδωμεν ἂν ὑπάρχει καὶ ποία εἶναι ἡ περιουσία, τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται ἡ Ζάππειος Ἐπιτροπή, ἂν εἰς τὴν περιουσίαν ταύτην ὑπάρχει τυχὸν πουθενὰ καὶ ποῦ εὑρίσκεται τὸ μέγα τοῦτο ποσόν. Καὶ εἶναι ἀπαίσιον καὶ πολὺ φοβερόν, κύριοι, νὰ ἀναγκάζησθε ἄκοντες νὰ παρορμᾶσθε εἰς σκέψεις παρακεκινδυνευμένας ἴσως καὶ πολὺ καχυπόπτους, βλέποντες ὅτι ὁλόκληρα κολοσσιαῖα ποσὰ ἱεροῦ χρήματος εὑρίσκονται καθεύδοντα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὰ ὁποῖα ἀγνοοῦσιν ἢ δὲν χρησιμοποιοῦσι δεόντως αἱ ἀπὸ εἰκοσαετίας ἐποπτεύουσαι αὐτὰ ἐπίσημοι Ἀρχαί. Καὶ τὰ μὲν ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψει μου εἶναι ἐπίσημα καὶ λέγουσιν ὅτι τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια εἶναι ἐκτὸς τῆς Ζαππείου Ἐπιτροπῆς, αἱ δὲ ζητηθεῖσαι σχετικαὶ πληροφορίαι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἔσχον τὴν πρώτην εἰς αὐτὰς ἀπάντησιν ἀρνητικήν. Καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ εἴμεθα ἀπολύτως ἐπιφυλακτικοί, κύριοι, καὶ νὰ συνεχίσωμεν ἐντατικῶς καὶ εὐμεθόδως τὰς ἐρεύνας μας, διὰ νὰ εὕρωμεν τὸ μέγα ποσὸν καὶ τὸν διαχειριζόμενον αὐτό. Παρόμοιον κληροδότημα μὴ ἐκτελεσθέν, καίτοι ὤφειλε καὶ εἶχεν ὅλα τὰ πρὸς τοῦτο ὑλικὰ μέσα, ἀναφέρω ὑμῖν, κύριοι, τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀριστοτ. Διπλάρη. Οὗτος ἀφῆκε δύο οἰκίας καὶ χρεόγραφα, ἅτινα κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ 1918 εἶχον ἀξίαν δραχ. 335,442 καὶ σκοπὸν τὴν ἵδρυσιν ἐν Ἀθήναις Σχολείου Τεχνῶν ὑπὸ τὸ ὄνομα «Διπλάρειος Σχολή». Τὸ κληροδότημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀγνοεῖ τό τε Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ὡς ἐκ τῶν συνημμένων ἐπισήμων αὐτῶν πινάκων ἐξάγεται, εἶχεν εἰσόδημα ἐν γένει 32,000 δραχμάς. Παρῆλθεν ὁλόκληρος εἰκοσαετία καὶ πλέον καὶ ὅμως τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν ἐξετελέσθη ἔτι, καίτοι ἡ μὲν παροῦσα τοῦ κληροδοτήματος ἀξία εἶναι πολλῶν ἑκατομμυρίων, ἕνεκα τῆς δεκαπλασιασθείσης καὶ πλέον ἀξίας τῶν ἀκινήτων, ἡ δὲ Βιοτεχνικὴ Ἑταιρεία, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ κληροδοτήματος τούτου, περιέργως καθεύδει καὶ ἀδρανεῖ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον. Καὶ ὅμως πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν εἰς τὴν αὐτὴν Ἑταιρείαν ὁ ἀείμνηστος Ι. Γερωλυμᾶτος ἀφῆκεν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἑτέρας 250.000 δραχμῶν, χωρὶς ὅμως δυστυχῶς καὶ νὰ βλέπωμεν κίνησίν τινα ἰδιαιτέραν καὶ ἐνέργειαν τῆς Βιοτεχνικῆς ταύτης Ἑταιρείας. Ἐπίσης τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Π. Ζούλια εἶναι παρόμοιον. Οὗτος τῷ 1913 ἀφῆκεν 7,437 λίρας Ἀγγλίας κατατεθειμένας ἐν τῇ ἐνταῦθα Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἐπὶ τόκῳ 4%, πρὸς ἀνέγερσιν καὶ συντήρησιν Ἐπαγγελματικῆς Σχολῆς ἐν Πορταριᾷ. Παρῆλθεν ἔκτοτε ἑνδεκαετία ὁλόκληρος καὶ πλέον, τὰ χρήματα τοῦ κληροδοτήματος παραμένουσιν ἀδρανοῦντα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, χωρὶς ὅμως καὶ νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ ἱερὸς τοῦ ἐθνικοῦ εὐεργέτου σκοπός. (Ὅρα κληροδοτήματα Ὑπουργείου Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ κληροδοτήματα Ὑπουργείου Γεωργίας, ὅπου καὶ τὰ ἕτερα τοῦ ἐθνικοῦ τούτου εὐεργέτου φιλανθρωπικὰ κληροδοτήματα). Ἐπίσης ἡ ἀείμνηστος Μαριγὼ Μηλάκη ἀφῆκε τῷ 1908 ὁλόκληρον τὴν ἑαυτῆς περιουσίαν πλήν τινων κληροδοτημάτων εἰς τὴν πόλιν τοῦ Βόλου πρὸς τὸν σκοπὸν ὅπως διὰ τοῦ κληροδοτήματος τούτου ἀνεγερθῇ μία Ἐπαγγελματικὴ Σχολὴ Θηλέων ἐν Βόλῳ. Ἡ πρὸς τοῦτο καταλειφθεῖσα περιουσία ὑπελογίσθη τῷ 1918 εἰς 442,264 δραχ. Τὸ κληροδότημα τοῦτο κατατεθειμένον παρὰ τῇ ἐνταῦθα Ἐθνικῇ Τραπέζῃ δὲν ἐξετελέσθη ἔτι, ἀλλ’ οὔτε καὶ σκέψις, νομίζω, ἐγένετο ἔτι περὶ τούτου, παραμένει δὲ ἀναμένον τὸν χρόνον καὶ τὴν χεῖρα ἥτις θὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ δεόντως. Ἕτερον παρόμοιον κληροδότημα ἀναφέρω τὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἀναστασίου Γ. Λιβιεράτου, ὅστις τῷ 1919 ἀφῆκεν 100 χιλ. δραχμὰς κατατεθειμένας εἰς τὸ διηνεκὲς παρὰ τῇ ἐνταῦθα Ἐθνικῇ Τραπέζῃ πρὸς προίκισιν πτωχῶν κορασίων τῆς Κεφαλληνίας. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ὁ αὐτὸς ἐθνικὸς εὐεργέτης κατέλιπε καὶ τὰ ¾ τῶν ἐτησίων εἰσοδημάτων τῆς ἐν τῇ ὁδῷ Πανεπιστημίου οἰκίας του, ὅπου τὸ γνωστὸν μέγα ξενοδοχεῖον «Ἑρμῆς», ὅπως ἐκ τούτων ἱδρυθῇ καὶ συντηρηθῇ «Βιομηχανικὴ Σχολὴ Τεχνῶν ἐν Ληξουρίῳ». Μέχρι τοῦδε, καίτοι τὰ εἰσοδήματα εἶναι μεγάλα, ὅμως οὐδὲν ἔτι ἐγένετο σοβαρόν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὑπάρχει ἐλπίς τις νὰ γίνῃ τι τὸ ἄξιον λόγου, ἂν τὰ πράγματα ἀφεθῶσιν ὡς νῦν ἔχουσιν.

§161ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ τεράστια ποσὰ χρησιμοποιοῦνται ἀπὸ τὰς Τραπέζας διὰ τὴν κυβείαν τοῦ συναλλάγματος.

§162Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ, κ. συνάδελφε. Θὰ μοι ἐπιτρέψητε, παρακαλῶ, νὰ συνεχίσω. Ὡς τελευταῖον τῆς σειρᾶς ταύτης τῶν μὴ ἐκτελουμένων καὶ ἀδρανούντων κληροδοτημάτων θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Θεοδ. Τριάντη. Οὗτος τῷ 1913 ἀφῆκεν ἓν μέγα κληροδότημα συνιστάμενον ἐκ μετρητῶν κατατεθειμένων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ συμποσουμένων εἰς

Καὶ τέλος ἀφῆκε μίαν ἄμπελον ἐν Ἀχαΐᾳ. Πάντα ταῦτα πρὸ δεκαετίας καὶ πλέον ὑπολογισθέντα ἀνήρχοντο τότε ὑπὲρ τὸ ἥμισυ ἑκατομμύριον, σήμερον δὲ ἡ ἀξία αὐτῶν εἶναι βεβαίως πολλῶν ἑκατομμυρίων. Καὶ ὅμως, καίτοι ὁ σκοπὸς τοῦ ὅλου μεγάλου τούτου κληροδοτήματος εἶναι ἡ ἀνέγερσις ἐν Πάτραις μιᾶς Ἐπαγγελματικῆς καὶ Βιομηχανικῆς Σχολῆς, ὅμως δυστυχῶς αὕτη δὲν ἐξετελέσθη ἔτι. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα μὴ ἐκτελεσθέντων ἔτι κληροδοτημάτων, καίτοι παρῆλθε συνήθως μὲν μία δεκαετία, ἀλλὰ καὶ δεκαπενταετία καὶ εἰκοσαετία πολλάκις, ἔχομεν πλεῖστα ὅσα σπουδαιότατα καὶ σημαντικώτατα κληροδοτήματα. Ἂν δὲ ὑπάρχῃ καὶ εἷς ἔστω μόνος, ὅστις ἀμφιβάλλει ἴσως περὶ τῆς γνώμης ἡμῶν ταύτης, δὲν ἔχει εἰμὴ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναφυλλίσῃ τοὺς ἐπισήμους τούτους καταλόγους τῶν κληροδοτημάτων, ἐπὶ ἑκάστης σελίδος τῶν ὁποίων κεῖται καὶ ἡ ὑπογραφὴ τοῦ ἁρμοδίου ἀνωτάτου τοῦ Ὑπουργείου τμηματάρχου καὶ διευθυντοῦ, καὶ τότε θὰ πεισθῇ πᾶς τις ὁ καὶ οἱοσδήποτε ἀκραδάντως καὶ κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ἀντικρύζων τὰ πράγματα ἰδίοις ὄμμασι καὶ ἐξελέγχων αὐτὰ δι’ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν μέσων τοῦ αὐστηροῦ καὶ ἀνεπηρεάστου ἐλέγχου. Τοιαῦτα παραδείγματα, κύριοι, ἠδυνάμην νὰ ἀναφέρω πάμπολλα. Ἀλλ’ ἀφήνων πρὸς στιγμὴν τὰ κληροδοτήματα τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Ἑλλάδος παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ρίψω γενικὸν βλέμμα εἰς τὰ κληροδοτήματα τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ὑπάρχουσιν ἑκατοντάδες χιλιάδων λιρῶν, ἑκατομμύρια πολλά, πάμπολλα προερχόμενα ἐκ κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς παρουσιάσω σαφῆ καὶ ἀναμφισβήτητα ἐπίσης. Κύριοι, ἂς ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ βορειότερον μέρος τῆς Εὐρώπης, τὴν Ρωσίαν. Εἰς τὴν Ρωσίαν ἔχομεν πολλά, πλεῖστα ὅσα κληροδοτήματα, ἀλλὰ καὶ μέγιστα, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, κατατεθειμένα εἰς τὰς Ρωσικὰς Τραπέζας, ὧν τινων μὲ τὴν ἐξουθένωσιν τῆς ἀξίας τοῦ ρουβλίου ἐξηφανίσθη ἴσως καὶ ἡ ἀξία. Τὰ κτήματα ὅμως τά τε ἀστικὰ καὶ τὰ γεωργικὰ παραμένουσιν ἀνέπαφα, αἱ δὲ πρόσοδοι αὐτῶν δὲν παραλαμβάνονται ἀπὸ μακροῦ οὔτε καὶ χρησιμοποιοῦνται ἑπομένως, καίτοι προορίζονται δι’ ἐκπαιδευτικοὺς καὶ κοινωφελεῖς καὶ φιλανθρωπικοὺς σκοπούς. Ὡς παράδειγμα ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ζαννῆ Μ. Συναδινοῦ. Περὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου τὸ εἰδικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δὲν ἔχει σαφεῖς πληροφορίας· διότι μᾶς πληροφορεῖ διὰ τῶν ἐπισήμων αὑτοῦ πινάκων τῶν ὅλων τοῦ Κράτους κληροδοτημάτων τὰ ἑπόμενα ὑπ’ αὔξοντα ἀριθμὸν κληροδοτημάτων 1043 (ἀναγινώσκει): «Συναδινὸς Ζ. 1905. Καταθέσεις (;). Ἀκίνητα ἐν Ρωσίᾳ ἀξίας 4.500.000 ρουβλίων. Κληροδότημα ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Δὲν ἐξεκαθαρίσθη». Ἀγνοεῖ ἑπομένως τὸ εἰδικὸν τμῆμα τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἂν τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ζ. Συναδινοῦ, χρονολογούμενον ἀπὸ μιᾶς ὁλοκλήρου εἰκοσαετίας, ἔχει καταθέσεις τινὰς καὶ μετρητὰ οἱαδήποτε. Ὅταν ἔλαβον αὐτὰς τὰς πληροφορίας, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ μὴ ἡσυχάσω ποσῶς καὶ νὰ μὴ ἐπαναπαυθῶ εἰς αὐτάς, ἀλλὰ καὶ πᾶσαν δυσκολίαν τὴν ὁποθενδήποτε προερχομένην νὰ θεωρήσω ὡς κέντημα νέον καὶ παρότρυνσιν πρὸς νεωτέρας ἐρεύνας καὶ ἀναζητήσεις. Ἐζήτησα λοιπὸν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας νὰ μάθω μήπως ἔχει κανὲν κληροδότημα ἐκ τῶν κληροδοτημάτων τοῦ ἀειμνήστου Συναδινοῦ ἢ πληροφορίας τινὰς περὶ αὐτοῦ. Ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξεν ἀρνητικὴ καὶ τελεία ἐκ μέρους αὐτοῦ ἄγνοια. Καὶ ἀπηλπισμένος σχεδὸν ἐξηκολούθησα τὰς ἐρεύνας μου προσεκτικῶς καὶ ἐπιμελῶς. Ἀποτείνομαι τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ζητῶν λεπτομερείας περὶ τοῦ κληροδοτήματος καὶ ἠρώτησα εἰς τὴν ὁδὸν Φιλελλήνων μήπως αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ πλησιέστερον πρὸς τοὺς φίλους μας Μπολσεβίκους, γνωρίζουσι τίποτε περὶ τοῦ κληροδοτήματος Συναδινοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἀπαντᾷ ὅτι «τὸ κληροδότημα τοῦ Συναδινοῦ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἀποτελεῖται ἀπὸ χρεόγραφα ἀξίας 250.000 δραχμῶν». Κύριοι, πᾶς τις ἄλλας θὰ ἐνόμιζε καὶ θὰ ἐπίστευεν ἴσως ὅτι τὸ ζήτημα ἔφθασεν εἰς τὸ τέρμα του καὶ ὅτι ἡ ἐπιτυχία τῶν ἐρευνῶν του ὑπῆρξε πλήρης. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προχωρήσω καὶ νὰ συνεχίσω τὰς ἐρεύνας μου. Πρὸς τοῦτο μετὰ τινας ἡμέρας ἔγραψα εἰς τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἓν ἕτερον ἔγγραφον, μεταχειρισθεὶς τὸν μετὰ τίτλου χάρτην τοῦ Προεδρείου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐν γνώσει τῆς Ὑπηρεσίας αὐτοῦ, ζητῶν παρὰ τοῦ αὐτοῦ δευτέρου Πολιτικοῦ του Γραφείου ἐπακριβῆ πίνακα τῶν χρεογράφων τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Συναδινοῦ καὶ τῆς περιουσίας αὐτοῦ. Καὶ ἡ δευτέρα αὕτη ἀπάντησις τῆς αὐτῆς Ὑπηρεσίας τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου ἀνεβίβασε παραδόξως τὴν ἀξίαν τοῦ αὐτοῦ κληροδοτήματος εἰς πολλῷ πολλῷ ἔτι μεγαλυτέραν καὶ σοβαρωτέραν. Καὶ πρὸς πλήρη τῶν λόγων μου ἐπιβεβαίωσιν παρατίθημι ταύτην ἐπακριβῶς ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. Κληροδότημα Συναδινοῦ.

Ἄν τὰ χρεώγραφα ταῦτα μετατρέψῃ τις εἰς δραχμάς, θὰ ἀντιληφθῇ ἀμέσως τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας ἀπαντήσεως. Δὲν ἠρκέσθην ὅμως, κύριοι, καὶ εἰς τὴν νέαν ταύτην πληροφορίαν καὶ τὴν νέαν τοῦ κληροδοτήματος Συναδινοῦ ταύτην αὔξησιν. Ἐνόμισα ἐπιτακτικόν μου καθῆκον νὰ ἐξακολουθήσω τὰς ἐρεύνας μου ταύτας ἐντατικῶς, ἀναζητῶν καὶ νέα τοῦ κληροδοτήματος τούτου στοιχεῖα καὶ νέας πανταχόθεν περὶ τούτου πληροφορίας. Πρὸς τοῦτο ἀναζητήσας ἐπιμελῶς ἀνεῦρον ἀμφοτέρας τὰς διαθήκας τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ εὐεργέτου, τὴν μίαν συμπλήρωμα τῆς ἑτέρας καὶ οἱονεὶ κωδίκελλον, τὰς ὁποίας καὶ κατατίθημι εἰς τὸ Προεδρεῖον, αἵτινες ἔχουσιν ἐπακριβῶς οὕτως (ἀναγινώσκει τὰς διαθήκας)... Δὲν ἐνόμισα ὅμως ὅτι ἔπρεπε νὰ τερματίσω τὰς ἐρεύνας μου καὶ μὲ τὴν ἀνεύρεσιν τῶν διαθηκῶν τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ εὐεργέτου καὶ συνεχίζων προσεκτικῶς καὶ ἐπιμελῶς ταύτας μετέβην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐγὼ ὁ ἴδιος καὶ εἶπον: «Διατί τόσον καιρὸν δὲν μοὶ δίδετε τὰ στοιχεῖα περὶ τῶν κληροδοτημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα τόσον τώρα καιρὸν σᾶς ζητῶ καὶ ἀναμένω; Δὲν εἶναι ὀρθὸν αὐτὸ ποὺ κάμνετε, κύριοι. Δὲν γνωρίζετε ποίαν σημασίαν ἔχουσιν αὐταὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας τόσον ἐπιμόνως σᾶς ζητῶ». Καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσιάζει αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅτι ἠναγκάσθην δύο φορὰς νὰ τοῦ ζητήσω χάρτην μὲ τὸν τίτλον αὐτοῦ, διότι διὰ τοῦ τίτλου ἐκείνου, καὶ μόνον ἴσως αὐτοῦ, ἐκ σεβασμοῦ καὶ φόβου, αἱ ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν καὶ τὸ ἑκατομμύριον ἔγιναν δεκάδες ἑκατομμυρίων. Εἶναι περίεργος ἡ εὐαισθησία τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ κοινωνία μας ἀπέναντι τῶν τίτλων καὶ μόνον ἔναντι ἐγγράφου φέροντος μέγαν τίτλον κύπτει ἡ Ὑπηρεσία καὶ τότε γίνεται ἡ ἐργασία. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νέων μου ἐρευνῶν τούτων ὑπῆρξε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπίστευτον. Διὰ τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Συναδινοῦ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα μοὶ ἀπέστειλεν ἓν ἔγγραφον ὑπὸ ἡμερομηνίαν 17 Δεκεμβρίου, διὰ τοῦ ὁποίου μοὶ λέγει τὰ ἑπόμενα σπουδαιότατα καὶ ὄντως ἀπίστευτα (ἀναγινώσκει τὸ ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1924 ἔγγραφον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης). Ἄν τώρα παραβάλητε πρὸς ἀλλήλας τὰς ἀπαντήσεις τοῦ εἰδικοῦ πρὸς τοῦτο Βʹ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ μείνητε ἄφωνοι καὶ ἄλαλοι διὰ τὴν μεταξύ των κολοσσιαίαν διαφοράν. Θέλω νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι αἱ Ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων μας, καὶ αἱ μᾶλλον πρὸς τοῦτο εἰδικαί, ἀγνοοῦσι τελείως τὰ ζητήματα καὶ δὴ τὰς λεπτομερείας αὐτῶν, ἔχουσι μεσάνυχτα» κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθην καὶ πάλιν εἰς τὰς νέας αὐτὰς ἐρεύνας καὶ τὰς νέας ἀνελπίστους ἐπιτυχίας. Προσεκάλεσα τοὺς τέως ἐν Ρωσίᾳ διαμένοντας Ἕλληνας, προσωπικῶς γνωρίζοντας τὰ πράγματα, καὶ τοῖς λέγω: «Τί γνωρίζετε, παρακαλῶ, περὶ τοῦ κληροδοτήματος Συναδινοῦ, πόσον εἶναι, ἀπὸ τί συνίσταται, ποῦ εὑρίσκεται κλπ.». Λοιπὸν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν νέων τούτων ἐρευνῶν εἶναι ὅτι συνεκέντρωσα ὅλα τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα εἶχεν ὁ ἀείμνηστος ἐθνικὸς εὐεργέτης εἰς διάφορα μέρη τῆς Ρωσίας, τὴν Βεσσαραβίαν κλπ., ἐκ τῶν ὁποίων ἀσφαλῶς ἔμαθον ὅτι καὶ ἡ νῦν κτηματικὴ περιουσία τοῦ κληροδοτήματος Ζαννῆ Π. Συναδινοῦ εἶναι κολοσσιαία. Καὶ ἓν μὲν τούτων μέρος, τὸ Γολενίτσεβο εἰς τὴν Ποδολίαν, ἔχει ἔκτασιν ἑκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων, εὑρίσκεται ἐπὶ τῶν συνόρων τῆς Παλαιᾶς Αὐστρίας, περιλαμβάνει ἀπεράντους καλλιεργησίμους ἐκτάσεις, δάση, ἀστικὰς ἐγκαταστάσεις, ὑδρόμυλον, οἰνοπνευματοποιεῖον κλπ. Ἐκ δὲ τοῦ πολέμου προκύπτουσιν ἐπείγοντα ζητήματα ἀποζημιώσεως ὑπὸ τῆς Αὐστρίας. Ἕτερον αὐτοῦ κτῆμα εὑρίσκεται περὶ τὸ Κισνόβιον καὶ τὸ Ὀργκεγέφ, ἐκτάσεως 40,000,000 τετραγωνικῶν μέτρων, περιλαμβάνον καλλιεργησίμους ἐκτάσεις, δάση, ἀμπέλους κλπ. Καὶ ἐνταῦθα ὑφίστανται κρατικαὶ ἀποζημιώσεις τοῦ Ρωμανικοῦ Κράτους ἕνεκα ὑλοτομίας κλπ. κλπ: Ἐκτὸς δὲ τούτων εἰς τὴν Αὐτοκρατορικὴν Τράπεζαν τῆς Ὀδησσοῦ εἶναι κατατεθειμένα διὰ τὸ ἐν λόγῳ κληροδότημα καὶ 300,000 χρυσᾶ ρούβλια. Εἶναι, νομίζω, ἀπόλυτος ἀνάγκη σήμερον, ὁπότε τὸ Κράτος εὑρίσκεται εἰς φιλικὰς σχέσεις μετὰ τῆς Μπολσεβικικῆς Ρωσίας, ἥτις λέγει καὶ φαίνεται ὅτι τόσον πολὺ σέβεται καὶ ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ καὶ τὰ δίκαια τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν γεωργῶν, νὰ γίνωσιν ἀμέσως αἱ σχετικαὶ ἐνέργειαι, ὅπως τὰ εἰσοδήματα καὶ οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος τούτου καὶ τῶν τόσων πολλῶν ἄλλων ὁμοίων του, ἀνερχόμενοι εἰς δεκάδας ἑκατομμυρίων, ἐκτελῶσι τὸν ἑαυτῶν ὑψηλὸν ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπὸν καὶ πραγματοποιῶσι τὰς ἱερὰς διαθέσεις τῶν ἐθνικῶν εὐεργετῶν μας. Καίτοι αἱ νέαι πληροφορίαι ἦσαν ἐπίσης λίαν ἐνδιαφέρουσαι καὶ λίαν σπουδαῖαι, ὅμως ἐγὼ ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ μὴ σταθῶ ἕως ἐδῶ, ἀλλ’ ὅτι ἔπρεπε παντὶ σθένει νὰ προχωρήσω περαιτέρω μελετῶν, ἐρευνῶν καὶ ἐξετάζων τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀπέστειλα λοιπὸν ἐπιστολὰς εἰς τὴν Ρωμανίαν, παρεκάλεσα φίλους μου νὰ γράψωσιν εἰς γνωστούς των εἰς τὴν Βεσσαραβίαν, ἐρωτῶντες τοὺς ἐκεῖ τί γνωρίζουσι περὶ αὐτοῦ τοῦ κληροδοτήματος καὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Καὶ καταφθάνουσιν ἤδη ἐκεῖθεν αἱ ἐπιστολαί, αἵτινες πᾶσαι καταλήγουσι συμφωνοῦσαι εἰς τοῦτο, ὅτι τοῦ ἀειμνήστου Ζαννῆ Συναδινοῦ τὰ μὲν κτήματα Μποσλαέστη, Ζόρη, Λοπάτνια εἶναι 2217 ἑκτάρια γῆς καὶ 777 ἑκτάρια δάσους, ἡ δὲ «Ἰζμπέστη» 672 ἑκτάρ. γῆς καὶ ὅτι ἡ ἀξία αὐτῶν εἶναι πολλῶν ἑκατομμυρίων χρυσῶν φράγκων. Αἱ ἔρευναί μου ταύτην τὴν στιγμὴν ἐξικνοῦνται μέχρι τῶν πληροφοριῶν τούτων, συνεχίζω δὲ ταύτας καὶ θὰ τὰς ἐξακολουθήσω μέχρι πλήρους ἐξαντλήσεως τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐπὶ τοῦ Ρωμανικοῦ ἐπίσης Κράτους ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα ἄλλα ἐθνικὰ κληροδοτήματα μὲ τεραστίαν περιουσίαν. Καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω τὸ περίφημον ἐπίσης κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Παπάζογλου καὶ πλεῖστα ὅσα ἄλλα σοβαρώτατα, περὶ τῶν ὁποίων καιρὸς εἶναι νὰ λάβωμεν σύντονα καὶ δραστικὰ μέτρα καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν ταῦτα ἐγκαταλελειμμένα, διαρπαζόμενα ὑπὸ ἐπιτηδείων. Ἐπίσης ἀναφέρω ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Α. Τσουφλῆ τὰ ἐν Ἀλεξανδρέσῃ (Τσουφλέστῃ) κτήματα αὐτοῦ, ἅτινα εἶναι 3959 ἑκτάρ. γῆς καὶ 522 ἑκτάρ. δάσους, καὶ τὸ ἐν Κοτρονὶκ ἕτερον τοῦ αὐτοῦ κτῆμα, ὅπερ εἶναι 3962 ἑκτάρ. γῆς καὶ 39 ἑκτάρ. δάσους. Ἐκτὸς ὅμως τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἕτερα κτήματα ἐν τῇ αὐτῇ πόλει τοῦ Κισνοβίου, ἀποτελοῦντα πάντα ταῦτα μέρος τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ τούτου εὐεργέτου, διαρπαζόμενα καὶ διασπαθώμενα ἐγκληματικῶς. Ἀλλὰ καὶ τὸ κληροδότημα ὑπὲρ τῶν σχολῶν τῆς Κοινότητος Σλαμσελίου τῶν ἀειμνήστων ἀδελφῶν Σαϊτζῆ εἶναι ἐκτάσεως 582 ἑκταρίων γῆς. Πάντα δὲ ταῦτα ὑπελογίσθησαν ὅτι ἔχουσιν ἀξίαν τοὐλάχιστον 8,000,000 χρυσῶν φράγκων, οὐ μόνον ὑπὸ ἡμετέρων ἀλλὰ καὶ ὑπὸ Ἄγγλων καὶ Γάλλων ἐκτιμητῶν καὶ ἐνδιαφερομένων. Καὶ ὅμως πάντα ταῦτα παραμένουσιν ἔτι ἀζήτητα ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ ἀχρησιμοποίητα, ἐγκαταλελειμμένα εἰς ἐκτελεστὰς διαθηκῶν οὐχὶ βεβαίως ἐξαιρετικῆς ἱκανότητος καὶ ἀνωτέρας ἰδεολογίας, ἐκτελεστὰς τῶν ὁποίων ἡ διαχείρισις οὐδὲν τὸ φαεινὸν μέχρι τοῦδε σημεῖον μοὶ ἐνεφάνισεν, οὐδὲν ἐθνικὸν ἔργον ἐξετέλεσεν, οὐδεμίαν αὐτῆς πρᾶξιν ἀνεῦρόν που καὶ συνήντησά που ἱκανὴν νὰ μοὶ προκαλέσῃ σεβασμὸν καὶ ἐκτίμησιν ἰδιαιτέραν. Ἐννοεῖτε, κύριοι, ὅτι μία δεξιὰ καὶ ἄμεμπτος διαχείρισις τοῦ τόσον σπουδαίου τούτου ζητήματος εἴς τε τὴν Ρωμανίαν καὶ τὴν Μπολσεβικικὴν Ρωσίαν, ἡ ὁποία ἐνδιαφέρεται τόσον πολὺ διὰ τὴν μόρφωσιν τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐργατικῶν τάξεων, ὡς τοὐλάχιστον λέγει, δὲν θὰ εἶχε κανὲν κακὸν ἀποτέλεσμα. Ἰδίως ἐν Ρωμανίᾳ τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι ἄριστα, τάχιστα καὶ θετικώτατα. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν Ρωσίαν ἐλπίζω πολύ, γνωρίζων τὴν νοοτροπίαν τῶν Μπολσεβίκων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει «ἡ θάλασσα δὲν πίνεται» βέβαια, λέγομεν ἡμεῖς ἐν Δωδεκανήσῳ, «δοκιμάζεται ὅμως». Ἂς δοκιμάσωμεν λοιπόν, καὶ τὸ προσεχὲς μέλλον θὰ μᾶς δείξῃ τὴν πραγματικότητα καὶ τὸ τί δέον νὰ ἐλπίζωμεν καὶ ν’ ἀναμένωμεν ἐκ τῶν κληροδοτημάτων μας τούτων.

§163Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὡς τέως κάτοικος Ὀδησσοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ κληροδότημα Συναδινοῦ, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα κληροδοτήματα εἰς τὴν Βεσσαραβίαν, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα. Εἶναι γνωστὴ ἡ ὑπόθεσις Συναδινοῦ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐδικάσθη μὲ τοὺς κληρονόμους Συναδινοῦ διὰ τὸ μέγα κτῆμα τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν Βεσσαραβίαν καὶ τὸ ὁποῖον διατρέχει τὸν κίνδυνον τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Ὑπάρχει ἡ εὐκαιρία νὰ ἐπιταχύνῃ τὸ Κράτος τὰς ἐνεργείας του καὶ νὰ ἐκποιήσῃ τὸ κτῆμα αὐτὸ προτοῦ ἀλλάξῃ ἡ τύχη τῆς Βεσσαραβίας.

§164Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς ἀνέφερα, κύριε συνάδελφε, λεπτομερῶς περὶ τούτου. Τὸ Κισνόβιον εἶναι πρωτεύουσα τῆς Βεσσαραβίας, ὅπως αἱ Ἀθῆναι τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ δὲν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ κάμω μάθημα Γεωγραφίας. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, ἀπέστειλεν ἰδιαίτερον πρόσωπον εἰς τὴν Ρωμανίαν καὶ τὴν Βεσσαραβίαν διὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἐκ τῶν τριῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Συναδινοῦ ὁ εἷς ἀπέθανεν, ὁ δεύτερος ἔχει πάθει ἡμιπληγίαν καὶ ὁ τρίτος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διαχειρίζεται τὸ κληροδότημα. Ἀπετάθην εἰς τὸν ἴδιον, ἀπετάθην εἰς τὰς ἐπισήμους διπλωματικὰς Ἀρχάς, ἐζήτησα στοιχεῖα διὰ νὰ διαφωτισθῶ πλήρως, αἱ δὲ μέχρι τοῦδε συλλεγεῖσαι ἀπαντήσεις καὶ πληροφορίαι διεφώτισαν ἓν μέγα μέρος τούτου, ἀλλὰ δὲν ἐτελείωσαν αἱ ἔρευναί μου. Νομίζω ὅτι, ἂν ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν θὰ εἰσηγηθῶ ἐν τέλει γίνῃ δεκτή, νομίζω, λέγω, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ δυνηθῇ νὰ λυθῇ αἰσίως καὶ θετικῶς. Διότι....

§165Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ συμπληρώσω; Ὡς τέως κάτοικος Ὀδησσοῦ δηλῶ ὅτι οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης δὲν εἶναι καθόλου ἐν τάξει. Ὑπάρχει μία ἀταξία εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ εἶναι καλὸν νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἡ περιουσία αὕτη.

§166Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι ἐν τάξει ἢ ὄχι οἱ διαχειρισταὶ τοῦ κληροδοτήματος τούτου.

§167Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Σᾶς τὸ δηλῶ ἐγὼ ὑπευθύνως.

§168Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε συνάδελφε, γνωρίζω περισσότερα παρ’ ὅσα λέγω. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγνώριζον ὅτι οἱ διαχειρισταὶ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Ζαννῆ Συναδινοῦ δὲν ἦσαν ἐν τάξει καὶ ὅτι δὲν εἶχον λευκὰς τὰς χεῖρας, πάλιν δὲν μοὶ ἐπετρέπετο διὰ πολλοὺς σοβαροὺς λόγους, καὶ δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται χάριν αὐτοῦ τοῦ κληροδοτήματος, νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκόμη τίποτε πρὶν ἢ ἐξαντλήσω τελείως καὶ ὁριστικῶς τὰς ὅλας ἐρεύνας μου περὶ τούτου. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς εἶναι τὸ πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ περισώσωμεν πᾶν ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ περισωθῇ ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἱεροῦ πλούτου. Τὸ νὰ ρίπτωμεν μομφὰς καὶ κατηγορίας ἐναντίον τῆς Α ἢ Β ἐκτελεστικῆς τῶν κληροδοτημάτων Ἐπιτροπῆς, ἐναντίον τοῦ Γ ἢ Δ νομικοῦ προσώπου, εἶναι βεβαίως εὔκολον, τὸ νὰ περισυλλέξωμεν ὅμως τὸ ἱερὸν τῶν κληροδοτημάτων χρῆμα καὶ νὰ ἐκτελέσωμεν τοὺς ἱεροὺς τούτων σκοπούς, αὐτὸ εἶναι τὸ δύσκολον καὶ πρὸς τὸ μέρος τοῦτο δέον νὰ στρέψωμεν σύντονον ὅλην ἡμῶν τὴν προσοχήν. Λοιπόν, κύριοι, σᾶς ἔλεγον ὅτι ἔχομεν εἰς τὴν Ρωμανίαν πολλὰ καὶ σπουδαῖα κληροδοτήματα. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐπίσης καὶ εἰς τὴν Αὐστρίαν μεγάλα κληροδοτήματα ἀδρανοῦντα καὶ μὴ χρησιμοποιούμενα. Καὶ ὡς ἓν παράδειγμα ἀναφέρω ὑμῖν τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀναστασίου Παλλατίδου ἐκ τῶν πολλῶν τοιούτων. Τὰ χρεόγραφα τούτου, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ὁποίαν κατατίθημι εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς γνῶσιν καὶ ἔλεγχον, «φυλάττονται παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἐν Βιέννῃ, ἡ πρόσοδος τῶν ὁποίων ἐκ 5,000 χρυσῶν κορωνῶν δέον νὰ διατίθηται εἰς τὰς σχολὰς Μελενίκου». Ἀλλὰ καὶ ἐν Οὑγγαρίᾳ ἔχομεν τοιαῦτα ἐγκαταλελειμμένα καὶ ἀδρανοῦντα κληροδοτήματα μεγάλης ἀξίας. Καὶ ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Π. Χαρίση ἐν Βουδαπέστῃ. Τὸ κληροδότημα τοῦτο κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1902 περιελάμβανεν ἀκίνητον καὶ κινητὴν περιουσίαν ἀνερχομένην εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια χρυσῶν κορωνῶν καὶ εἶχεν ἀποκλειστικὸν ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν, «ὑπὲρ Βιοτεχνικῆς Σχολῆς ἐν Κοζάνῃ καὶ δι’ ὑποτροφίας νέων ἐκ Κοζάνης». Τὸ περίεργον εἰς τὸ κληροδότημα τοῦτο εἶναι ὅτι τὸ κῦρος τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Χαρίση καὶ τὸ κληροδότημα αὐτὸ προσέβαλεν ἡ τότε Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις, ἕνεκα δὲ τούτου ἔγιναν καὶ διπλωματικαὶ ἐνέργειαι, αἵτινες καὶ κατέληξαν εἰς θετικὰ ἀποτελέσματα καὶ σχετικὴν Σύμβασιν μεταξὺ Αὐστροουγγρικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἑλληνικῆς. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον δὲν ἐξετελέσθη αὕτη, τὸ δὲ κληροδότημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑκατομμύρια ὅλα, παρέμεινε καὶ διασπαθᾶται καὶ διαρπάζεται. Διὰ νὰ εἶμαι δ’ ἐν ἀπολύτῳ τάξει, ἀπετάθην εἰς τὰς Ἀρχὰς Κοζάνης καὶ ἐζήτησα νὰ μὲ βοηθήσωσιν εἰς τὸ ἔργον μου καὶ τὰς ἐρεύνας μου παρέχουσαί μοι ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Μοὶ ἀπήντησεν ἡ Α. Σεβασμιότης ὁ Μητροπολίτης Κοζάνης παραπονούμενός μοι δριμύτατα διὰ τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διότι δὲν ὑποστηρίζει δεόντως τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐνῷ τὰ τοῦ κληροδοτήματος ἔχουσι πάντα ἐν τάξει. Καταθέτω μάλιστα καὶ αὐτὴν τὴν ἐνδιαφέρουσαν ἐπιστολὴν τούτου, ὅπως λάβητε σαφῆ γνῶσιν τῶν ἀντιλήψεων τῆς Σεβασμιότητός Του, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει ἐπιστολὴν τοῦ Μητροπολίτου Κοζάνης Ἰωακείμ)... Καὶ ἤδη ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ κληροδοτήματα τῆς Ἀμερικῆς. Ἐκ τῶν κληροδοτημάτων τούτων ἀναφέρω μόνον ἕν, τὸ τοῦ ἀειμνήστου Ἀντωνίου Πρώτου ἢ Πρωτοψάλτου. Οὗτος ἀποθανὼν πρὸ ἑνὸς καὶ πλέον ἔτους καὶ ἀκριβῶς τῇ 3ῃ Ἰανουαρίου 1924, ἐν Νογκάλες τῆς Ἀριζώνας τῆς Ἀμερικῆς, ἀφῆκεν ἓν κληροδότημα διὰ τὰ σχολεῖα τῆς ἰδιαιτέρας του γενετείρας, τῆς Βεροίας, ἀποτελούμενον ἐξ 139,000 δολλαρίων. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν κατέλιπε καὶ τὰ ἀνεκμετάλλευτα μεταλλεῖα αὐτοῦ ἐν τῇ Πολιτείᾳ τῆς Ἀριζώνας ἀγνώστου ἔτι ἀξίας. Ὁ ἀναλαβὼν τὰ καθήκοντά του ἐκτελεστής τῆς διαθήκης κ. Escalade κατέβαλε τὴν ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου ὁρισθεῖσαν ἐγγύησιν ἐκ 200.000 δολλαρίων. Τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν παρελήφθη ἔτι, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐχρησιμοποιήθη, καίτοι τοσαύτην ἀνάγκην σχολείων ἔχει ἡ Βέροια καὶ τόσας σοβαρὰς ἐλλείψεις παρουσιάζει ἐκεῖ ἡ ἐκπαίδευσίς μας. Καὶ ἤδη, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ρίψω ἓν βλέμμα εἰς τὴν μεγάλην Ἑλλάδα. Μεγάλην Ἑλλάδα λέγων ἐννοῶ τὴν Αἴγυπτον, ὅπου ἡ ἐθνικὴ ἑλληνικὴ ψυχὴ τόσον εὐαίσθητος πάλλει διὰ τὰ ὑψηλὰ τῆς Ἑλλάδος ἰδανικὰ καὶ ὅπου συγκινεῖται βαθύτατα ὁ ἑλληνικὸς πατριωτισμὸς διὰ τὰ μεγάλα τῆς φυλῆς πεπρωμένα. Ἐκεῖ εἰς τὴν Χώραν τῶν Φαραὼ ἔχομεν σωρείαν ὅλην κληροδοτημάτων μὲ μέγιστα χρηματικὰ ποσά, ἅτινα καθεύδουσιν ἐκεῖ ἀδιάθετα, ἀναμένοντα ἀπὸ μακροῦ ματαίως τὸν χρόνον, ὅπως τὰ ἀποσύρῃ ἐκεῖθεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ οὕτω περιέλθωσιν εἰς τὸ Κράτος. Ματαίως ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν ἀναμένουσιν ἐκεῖ τὰ ἐθνικά μας κληροδοτήματα τὴν καθαρὰν καὶ ἄμεμπτον χεῖρα ἡ ὁποία νὰ τὰ ἀποσύρῃ ἐκεῖθεν καὶ τὰ μεταχειρισθῇ δεόντως διὰ τὸν πρὸς ὃν προορίζονται ἱερὸν σκοπόν, διὰ τὰ ἐκπαιδευτικά, τὰ εὐαγῆ καὶ φιλανθρωπικά μας ἱδρύματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα τὰ κληροδοτήματα ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀειμνήστων ἐθνικῶν μας εὐεργετῶν. Καὶ δὲν παρελήφθησαν ἐκεῖθεν ἴσως δυστυχῶς, ἴσως ὅμως καὶ εὐτυχῶς. Τίς οἶδε; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ ἐξ αὐτῶν. Πρὸς ἐπιβεβαίωσιν τῶν λεγομένων μου ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀντωνίου Βατικιώτη. Τοῦτο ἀπὸ τοῦ 1916 εὑρίσκεται εἰς τὸ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ κατάστημα Crédit Lyonnais καὶ ἀποτελεῖται

Τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν παρελήφθη δυστυχῶς ἔτι, καίτοι ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης αὐτοῦ εἶναι τὸ Ταμεῖον τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Ἐπίσης σᾶς ἀναφέρω τὸ περίφημον κληροδότημα Β. Σιβιτανίδου, ὅπερ, χρονολογούμενον ἀπὸ τοῦ 1917, εἶναι καθαρῶς ἐκπαιδευτικὸν καὶ ἀφορᾶ τὴν ἵδρυσιν εἰς τὰς Ἀθήνας μιᾶς Σχολῆς Ἐπαγγελματικῆς· δὲν παρελήφθη ἔτι καὶ δὲν ἐχρησιμοποιήθη ἔτι. Τὸ κληροδότημα τοῦτο τοῦ ἀειμνήστου Σιβιτανίδου συνίσταται ἀπὸ ὁμολογίας τοῦ Ἡνοποιημένου Δανείου τῆς Αἰγύπτου, ἀπὸ ὁμολογίας τοῦ Δανείου τῶν ὑδάτων τῆς Ἀλεξανδρείας καὶ ὁμολογίας τοῦ Καΐρου. Ἡ ὁλικὴ τούτων ἀξία εἶναι περίπου λῖραι στερλῖναι 107,000, κληρονόμος δὲ τούτων ἡ ἱδρυθησομένη Σιβιτανίδειος Ἐπαγγελματικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ὑπάρχουσι κατατεθειμέναι εἰς τὴν ἐνταῦθα Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπιπροσθέτως, νομίζω, καὶ ἕτερα 4.000.000 δραχμῶν, ἐκτὸς τῶν διὰ τὸν Ἐθνικὸν Στόλον διατεθεισῶν 2.000 λιρῶν ἀγγλικῶν καὶ ἄλλων ποσῶν δι’ ἄλλους ἐθνικοὺς σκοπούς. Κληρονόμος αὐτοῦ εἶναι ἡ ὁμώνυμος Ἐπαγγελματικὴ Σχολὴ Ἀθηνῶν. Κατόπιν τοῦ γενομένου θορύβου, τὸν ὁποῖον ἤγειρα πέριξ τοῦ κληροδοτήματος τούτου, ἐζήτησα παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πληροφορίας μήπως ἔχει τίποτε παρ’ αὐτῇ τοῦ κληροδοτήματος τούτου. Μὲ εἰδοποίησεν ὅτι κρατεῖ τρία περίπου ἑκατομμύρια. Ἀλλά, κύριοι, πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ταῦτα ὅλα ὅσα κρατεῖ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τοῦ κληροδοτήματος τούτου, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπιμείνωμεν καὶ νὰ ἀναμένωμεν ψύχραιμοι, προσεκτικοὶ καὶ ἐπίμονοι εἰς τὰς ἐρεύνας μας ταύτας. Τὰ χρήματα ταῦτα τοῦ κληροδοτήματος παραμένουσιν ἄθικτα, ἀναμένοντα ἀνυπομόνως τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τοῦ ἀειμνήστου ἐθνικοῦ μας εὐεργέτου Σιβιτανίδου. Ἕτερον καθεῦδον ἐν Αἰγύπτῳ καὶ ἀχρησιμοποίητον κληροδότημα εἶναι τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Μιχαὴλ Χαρίτωνος. Τοῦτο, ἀποτελοῦν τὸ ὑπόλοιπον τῆς περιουσίας αὐτοῦ, συνίσταται ἐξ αἰγυπτιακῶν χρεογράφων καὶ εἶναι κατατεθειμένοι εἰς τὸ Crédit Lyonnais τῆς Ἀλεξανδρείας. Ἡ ὀνομαστικὴ τῶν χρεογράφων τούτων ἀξία εἶναι Λ. Σ. 23,490, ἡ πραγματικὴ ὅμως σημερινὴ τούτων ἀξία εἶναι μεγαλυτέρα, ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν ἀξιῶν τῶν χρεογράφων, ὑπολογιζομένων πάντοτε εἰς αἰγυπτιακὰς λίρας. Τὸ κληροδότημα τοῦτο τοῦ ἀειμνήστου Χαρίτωνος τοποθετημένον παρὰ τῷ Crédit Lyonnais τῆς Ἀλεξανδρείας δὲν παρελήφθη καὶ δὲν ἐχρησιμοποιήθη, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἐκτελεσταὶ πρὸς παραλαβὴν τούτου. Κληρονόμοι τούτου εἶναι ἡ Ἐθνικὴ Ἄμυνα καί ὁ Ἐθνικὸς Στόλος. Παρόμοιον κληροδότημα εἶναι καὶ τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Γεωργίου Μανιάκη. Τὸ κληροδότημα τοῦτο εἶναι προωρισμένον διὰ Σχολὴν Ἀεροπλοΐας καὶ τὸ Πολεμικὸν Ναυτικὸν ἀπὸ τοῦ 1919, καὶ περιλαμβάνει τὰ 40% τῆς περιουσίας του, ἓν μέρος τῆς ὁποίας εἶναι καὶ μία οἰκία τῆς Πλατείας Συντάγματος. Δὲν ὑπάρχουν ἐκτελεσταί. Προετάθη συμβιβασμὸς μὲ λίρας Ἀγγλίας 21.000. Τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν ἐξετελέσθη, ἀλλ’ οὔτε καὶ παρελήφθη δυστυχῶς· θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μάλιστα νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Ἡ οἰκία ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὴν Πλατεῖαν Συντάγματος καὶ ὁδὸν Ἑρμοῦ, ὅπου εἶναι τὸ γνωστὸν ζαχαροπλαστεῖον τοῦ Ζαβορίτου, αὐτὸ τὸ μέγα κτίριον εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Μανιάκη. Καὶ ὅταν ἐντὸς ὀλίγου μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ ἀκίνητα κληροδοτήματα θὰ συναντήσητε ἐκεῖ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ κληροδότημα Μανιάκη μὲ 21.000 λίρας Ἀγγλίας.

§169Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ Ζαβορίτης λέγει πῶς εἶναι ἰδικόν του.

§170Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί λέγει ὁ κ. Ζαβορίτης. Γνωρίζω ὅμως ὅτι ἡ οἰκία εἶναι τοῦ κληροδοτήματος Μανιάκη. Καὶ χάριν τῆς διακοπῆς αὐτῆς θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ συγκεκριμένον τοῦτο γεγονός, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐχὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὔτε τῆς προκατόχου, συζητῶν τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ τῶν κληρονόμων Μανιάκη ἐδέχθη νὰ συμβιβασθῇ, λαμβάνων ὡς μερίδα τοῦ Κράτους 8.000 λίρας Ἀγγλίας παρὰ τῶν κληρονόμων. Ἀλλ’ ὁ διευθύνων τότε τὸ γραφεῖον τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δὲν συγκατένευε καὶ ἁπλοῦς αὐτὸς ὑπάλληλος καὶ ὑφιστάμενος αὐτὸς ἐπέμενε. Καὶ αἱ 8.000 λίραι Ἀγγλίας ἔγιναν 11.000, ἔγιναν μετ’ ὀλίγον 13.000, εἶτα 15.000 λίραι καὶ εὑρισκόμεθα τώρα εἰς τὰς 21.000 λίρας Ἀγγλίας.

§171ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς ὀνομάζεται ὁ ὑπάλληλος;

§172Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ὑπάλληλος ὀνομάζεται κ. Τσιγκουράκος.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ κληροδότημα εἶναι νέον;

§174Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἀπὸ τοῦ 1919, ὡς σᾶς εἶπον. Ἕτερον κληροδότημα ἀδρανοῦν ἐν Αἰγύπτῳ εἶναι τὸ κληροδότημα τοῦ Α. Κιλδάνη. Τοῦτο περιλαμβάνει μίαν οἰκίαν ἐπὶ τῆς Νέας ὁδοῦ Μανσούρας, δύο ἑτέρας οἰκίας ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Χασσανίαχ, μίαν ἐπίσης οἰκίαν παρὰ τὸν μέγαν Ποταμὸν καὶ γαίας ἐν Μὸτ Γκάμο ἀξίας ὑπολογισθείσης πρὸ καιροῦ εἰς λίρας στερλίνας 6.635. Ἐπιπροσθέτως τὸ κληροδότημα περιλαμβάνει τὰς μέχρι πρό τινων μηνῶν εἰσπραχθείσας ἀπαιτήσεις, αἵτινες, κατατεθεῖσαι παρὰ τῷ Ταμείῳ τῶν Μικτῶν Δικαστηρίων Μανσούρας ἀνέρχονται εἰς λίρας στερλίνας 21,595. Ὑπολείπονται ἀκόμη πρὸς εἴσπραξιν ἀπαιτήσεις, αἵτινες μάλιστα πιθανὸν καὶ νὰ εἰσεπράχθησαν ἔκτοτε, λῖραι στερλῖναι 3.000. Ἐπίσης ὑπολείπεται ἡ ἀξία μιᾶς οἰκίας διὰ τὸν Ἐθνικόν μας Στόλον ἀξίας λιρ. στερλ. 3,900. Ἐπίσης ὑπολείπεται μία ἑτέρα οἰκία καὶ γαῖαι διὰ κοινωφελεῖς σκοποὺς ἀξίας λιρ. στερλ. 10.100. Τὸ σύνολον τοῦ κληροδοτήματος τούτου τοῦ ἀειμνήστου Κιλδάνη ἀνέρχεται εἰς λίρας στερλίνας 45.230, ποσὸν ὅπερ, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν ἀκινήτων ἐν Αἰγύπτῳ εἶναι δυνατὸν νὰ ηὐξήθη σημαντικῶς, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐγένετο πρὸ πολλοῦ ἡ ἐκτίμησις τούτων. Καὶ ὅμως τὸ κληροδότημα τοῦτο καθεύδει καὶ ἀδρανεῖ, καίτοι κληρονόμος μὲν τοῦ κληροδοτήματος εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, σκοπὸς δ’ αὐτοῦ αἱ ἐθνικαὶ ἀνάγκαι. Καὶ προυτάθη μὲν συμβιβασμὸς καὶ ἐζητήθησαν 3,500 λῖραι στερλῖναι πρὸς τοῦτο, οὐδεμία ὅμως κατεβλήθη ἐντεῦθεν ἐνέργεια, οὐδεμία φροντὶς καὶ ἐνδιαφέρον καὶ δι’ αὐτὸ οὐδὲν ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα. Τέλος ἀναφέρω τὸ κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Γαρ. Γαρυφάλου. Τοῦτο, κατατεθειμένον εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἀλεξανδρείας, ἀποτελεῖται διὰ μὲν τὸν Ἐθνικὸν Στόλον ἐκ λιρῶν στερλινῶν 1.100, διὰ δὲ τὸν δῆμον Μυρεσίου ἐκ λιρ. στερλινῶν 1,600. Ἐν συνόλῳ λῖραι στερλῖναι 2,700. Καὶ τὸ κληροδότημα τοῦτο δὲν παρελήφθη ἔτι, ἐκτελεσταὶ δὲ δὲν ὑπάρχουσι. Καὶ τοιαῦτα καθεύδοντα, ἀδρανοῦντα καὶ μὴ χρησιμοποιούμενα κληροδοτήματα ἔχομεν πλεῖστα ὅσα καὶ μεγάλα. Τὰ παραδείγματα ἠδυνάμην καὶ πᾶσαν στιγμὴν δύναμαι νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον ὑμῶν πλεῖστα, ὅπως κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον ὑποστηρίξω καὶ ἀποδείξω τὰς γνώμας μου, ἀλλὰ σεβόμενος τὸν τόσον πολύτιμον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως χρόνον ἀρκοῦμαι μόνον εἰς τὰ ὀλίγα προμνησθέντα τοιαῦτα, ἀφοῦ ἄλλως τε μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν πινάκων τούτων ὅλων τῶν κληροδοτημάτων οἱ ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι θὰ δυνηθῆτε νὰ μελετήσητε ἐπακριβῶς πάντα τὰ κληροδοτήματα ταῦτα, νὰ ἐλέγξητε αὐτὰ καὶ χρείας τυχούσης καὶ νὰ συμπληρώσητε ταῦτα. Καὶ ἤδη, κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρουσιάσω ἐνώπιον ὑμῶν καί τινα ἀκίνητα ἐκ τῶν κληροδοτημάτων, ὅπως ἐξ ὄνυχος δυνηθῆτε νὰ λάβητε μίαν σαφῆ τούτων ἰδέαν, νὰ ἀντικρούσητε τὸ ὅλον ζήτημα τῶν κληροδοτημάτων, νὰ σχηματίσητε μίαν ἀμυδρὰν ἔστω περὶ τούτων γνώμην καὶ νὰ ἀντιληφθῆτε τί ἐστὶ κληροδότημα ἐθνικόν. Διότι ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ εἶναι μία ἀκένωτος πηγὴ πλούτου, μία καίουσα ἑστία αὐταπαρνήσεως, ἐθελοθυσίας καὶ πατριωτισμοῦ ἀνυπερβλήτου. Μόνον οἱ ἑκάστοτε ἰθύνοντες δὲν ἐφρόντισάν ποτε νὰ τὴν ἀντιληφθῶσι καλῶς καὶ τὴν κεντρίσωσι, νὰ τὴν ἐμψυχώσωσι καὶ τὴν διεγείρωσιν οὕτως, ὥστε νὰ προκληθῇ πλήρης ἡ ἐμπιστοσύνη εἰς τὰ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ὅτι, ὅταν ἀφήνωσι τὴν περιουσίαν αὑτῶν εἰς τὸ Ἔθνος, τὴν περιουσίαν των τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ αἵματος καὶ τοῦ ἱδρῶτός των συνεκέντρωσαν καὶ ἐσχημάτισαν, ὅτι ἡ οὑτωσὶ διατιθεμένη περιουσία των εἶναι ἱερά, ὅτι θὰ εὑρίσκηται εἰς χεῖρας καθαρᾶς, ὅτι ὁ ἱερὸς σκοπός των διὰ τὸν ὁποῖον τὴν προώρισαν, οὗτος παραμένει ἱερὸς καὶ ἐκτελεῖται τελείως καὶ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας. Νομίζω ὅτι δι’ ἑνὸς τοιούτου τρόπου αὐστηρᾶς ἐκτελέσεως τῶν διαθηκῶν θὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην πλήρη εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν ἐθνικὴν ψυχὴν καθόλου, τὸ δὲ κεφάλαιον τοῦτο εἶναι ἐξαιρετικῆς σημασίας, εἶναι παμμεγίστης ἀξίας, οὐχὶ μόνον ὑλικῆς, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἠθικῆς, ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης καὶ ἐνδιαφέροντος ἐθνικοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ἤδη νὰ σᾶς ὁδηγήσω διὰ τῶν ὁδῶν Φιλελλήνων, Σταδίου καὶ Αἰόλου καὶ νὰ σᾶς παρουσιάσω μερικὰ ἀκίνητα κληροδοτήματα, διὰ νὰ λάβητε μίαν ἀμυδρὰν ἰδέαν τῶν ἀκινήτων μας κληροδοτημάτων. Παραλαμβάνω τὸ κεντρικώτερον μέρος τῶν Ἀθηνῶν διὰ νὰ σᾶς παρουσιάσω τὴν καρδίαν τῆς πρωτευούσης καὶ ἐπ’ αὐτῆς θὰ σᾶς δείξω ποῖαι τῶν οἰκιῶν τούτων εἶναι κληροδοτήματα, ὁπότε καὶ θὰ σχηματίσητε πλήρη γνώμην καὶ περὶ ὅλων τῶν λοιπῶν, οὐ μόνον τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ κληροδοτημάτων. Σᾶς παρακαλῶ λοιπόν, παρακολουθήσατέ με: Εἰς τὴν ὁδὸν Φιλελλήνων, ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ κτίριον τοῦτο εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Σούτσου καὶ ἔχει σκοπὸν ἐκπαιδευτικόν, ἀρχαιολογικὸν καὶ καλλιτεχνικόν. Καὶ ὅμως οὐδεμία τοῦ Ἀλεξάνδρου Σούτσου εἰκὼν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, δεικνύουσα εἰς τοὺς ἐπισκέπτας τούτου τὸν ἐθνικὸν τοῦτον εὐεργέτην. Εἰς τὴν ὁδὸν Φιλελλήνων ἀριθ. 5 εὑρίσκεται ἡ οἰκία τοῦ ἀειμνήστου Χαραλάμπους Σπηλιωτοπούλου, ὁ ὁποῖος τῷ 1922 διέθεσε τὸ οἰκοδόμημα τοῦτο ὡς κληροδότημα μὲ σκοπὸν ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν εἰς τὸ Ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα. Εἰς τὴν Πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος ἔχομεν τὸ μέγα ζαχαροπλαστεῖον Ζαβορίτου. Τὸ μέγαρον, ὡς σᾶς εἶπον, εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Μανάκη, διαθέσαντος τὰ 40% τῆς περιουσίας του ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ μας Στόλου. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ, ἐκεῖ ὅπου ἀπὸ ἐτῶν εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εἶναι κτῆμα τοῦ κληροδοτήματος Πέτρου Γ. Δημάκη. Πῶς διατίθενται τὰ ἐνοίκια τῶν κάτωθι τούτου τεσσάρων καταστημάτων, τοῦτο τό γε νῦν ἔχον παραλείπω. Εἰς τὴν διασταύρωσιν τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ καὶ Βουλῆς, γωνίαν πλησίον τοῦ καταστήματος Πάλλη, τὸ ½ τῆς οἰκίας ταύτης εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀριστοτέλους Λελούδα καὶ ἔχει σκοπὸν τὴν ἀνέγερσιν νοσοκομείου Μεταδοτικῶν Νοσημάτων. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ, ὅπου ἄλλοτε ἡ Τράπεζα Σκουζέ, εἶναι ἡ οἰκία τοῦ κληροδοτήματος τοῦ ἀειμνήστου Πετούση ὑπὲρ τοῦ Στόλου. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ, παραλείπω τὴν Στοὰν Ριζάρη, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας εἶναι κληροδότημα ὑπὲρ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ ἀριθ. 48 καὶ Αἰόλου ἡ οἰκία τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Θωμαΐδου εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικόν, ὑπὲρ τοῦ Πολυτεχνείου. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ ἀριθ. 96 ἡ οἰκία καὶ τὸ κατάστημα εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν διὰ τὴν Ριζάρειον. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ καὶ Φωκίωνος, γωνίαν, εἶναι ἡ οἰκία τοῦ Ἀγγέλου Ἠλιάδου, κληροδότημα ὑπὲρ τοῦ Ὀρφανοτροφείου Χατζηκώστα. Εἰς τὴν ὁδὸν Μητροπόλεως καὶ Φωκίωνος εἶναι ἡ οἰκία τοῦ ἀειμνήστου Χ. Σπηλιωτοπούλου, κληροδότημα ὑπὲρ τοῦ Ἐθνικοῦ Στόλου. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ καὶ ὁδὸν Κηρυκείου εἶναι ἡ οἰκία τοῦ ἀειμνήστου Πέτρου Στεφανίδου, κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν ὑπὲρ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Ἀλλ’ ἂς ἀκολουθήσωμεν, κύριοι, τὴν ὁδὸν Σταδίου: Ὄπισθεν τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Θέατρον «Κεντρικὸν» εἶναι μία στοά, κοινῶς «Στοὰ Κολοκοτρώνη» καλουμένη. Ὅλα τὰ καταστήματα ταύτης ἔνθεν καὶ ἐκεῖθεν εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν τῆς ἀειμνήστου Ἰφιγενείας Ἀνδρέου Συγγροῦ ὑπὲρ ἐκπαιδεύσεως ἀπόρων γυναικῶν, γεωπονικῆς ἐκπαιδεύσεως νέων καὶ ὑπὲρ τοῦ Ἀμαλιείου Ὀρφανοτροφείου. Ματαίως ἀναζητῶ παντοῦ τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἴδω ποῦ εἶναι ὁ ἀνδριὰς αὐτῆς, ἀλλ’ οὐδαμοῦ συναντῶ τοῦτον, ἀλλ’ οὔτε τὸν ἀνδριάντα τοῦ ἀειμνήστου συζύγου της καὶ μεγάλου μας ἐθνικοῦ εὐεργέτου Ἀνδρέου Συγγροῦ εἶδον ἢ βλέπω που τῶν Ἀθηνῶν δυστυχῶς. Τί κρῖμα! Εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου ἀριθ. 17 καὶ Ἐδουάρδου Λῶ ἀριθ. 6 ἡ μεγάλη γωνιαία οἰκία μετὰ πολλῶν καταστημάτων καὶ μὲ τὴν ἐφημερίδα «Ἀθῆναι» ἄνωθι εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Θεοδώρου Ἀρεταίου πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ Κοραῆ τὸ «Μέγα Ξενοδοχεῖον Ἀθηνῶν» εἶναι κληροδότημα τοῦ Ὀρφανοτροφείου Χατζηκυριάκου δι’ ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ Πεσμαζόγλου ἡ μεγάλη οἰκία, ἥτις ἄρχεται ἀπ’ αὐτῆς τῆς θύρας τοῦ Χρηματιστηρίου, περιλαμβάνει πολλὰ μεσιτικὰ γραφεῖα τοῦ Χρηματιστηρίου, ἀλλὰ καὶ καταστήματα τῆς ὁδοῦ Σταδίου, ἄνωθι δὲ ἔχει τὸν Ἄρειον Πάγον, εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Σούτσου, αὐτοῦ ἐκείνου ὅστις ἐδώρησεν εἰς τὸ Κράτος καὶ τὸ οἴκημα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐκπαιδευτικὸν καὶ καλλιτεχνικὸν καὶ ἐθνικὸν σκοπόν. Δὲν ἀναφέρω τὰς στοὰς καὶ τὰ καταστήματα τοῦ Ἀρσακείου, τὸ ὁποῖον παραδόξως ἔκλεισεν ἀπανθρώπως τὰς θύρας του εἰς ὅλον τὸν πτωχὸν κόσμον, παρὰ πᾶσαν ἔφεσιν τοῦ ἐθνικοῦ εὐεργέτου Ἀρσάκη καὶ ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην τῆς κοινωνίας. Προχωροῦντες κατωτέρω ἀριστερὰ μὲν ἔχομεν ἐν τῇ ὁδῷ Γεωργίου Σταύρου ἀντικρὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τὴν οἰκίαν Ἀναστασίου Λιβιεράτου, κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν διὰ Σχολεῖον τῆς Ἁγίας Θέκλης. Εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου ἀριθ. 49, ἐκεῖ ὅπου τὰ καταστήματα «Σαλόνικα» κλπ., εὑρίσκεται ἡ οἰκία τοῦ αὐτοῦ εὐεργέτου ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου Σούτσου καὶ εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικόν. Καὶ ὅμως οὐδεμία προτομὴ τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἀνδρὸς ὑπάρχει που, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὰ κληροδοτήματα τούτου εἶναι παγκοίνως γνωστά. Εἰς τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ Αἰόλου ἡ ὅλη γωνία περιλαμβάνουσα σειρὰν ὅλην πολλῶν καταστημάτων καὶ ἔχουσα ἄνωθι τὸ ξενοδοχεῖον «Παρθενὼν» εἶναι κληροδότημα τῆς ἀειμνήστου Μαρίας Κασιμάτη ἔχον σκοπὸν ἐκπαιδευτικόν, φιλανθρωπικὸν καὶ κοινωφελῆ. Ἐρχόμενοι πρὸς τὰ κάτω δεξιὰ μὲν ἐν τῇ ὁδῷ Προαστείου ἀριθ. 15 ἔχομεν τὴν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Πολυβίου Σκένδερ, κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικόν. Εἰς τὴν γωνίαν τῆς ὁδοῦ Σταδίου καὶ Πλατείας Ὁμονοίας, ὅπου εἶναι τὸ καπνοπωλεῖον Καραβασίλη, διάφορα ζαχαροπλαστεῖα, καταστήματα κλπ., ταῦτα πάντα εἶναι κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Πέτρου Σαρόγλου, προωρισμένα διὰ Λέσχην τῶν Ἀξιωματικῶν. Ἀφήνοντες κατὰ μέρος τὰ ξενοδοχεῖα «Πάγκειον» καὶ «Μέγας Ἀλέξανδρος», ἅτινα εἶναι κληροδοτήματα τοῦ ἀειμνήστου Ἰωάν. Πάγκα καὶ προορίζονται δι’ ἐκπαιδευτικοὺς σκοπούς, ὅπως συμπληρώσωμεν τὸ κεντρικὸν τῶν Ἀθηνῶν τρίγωνον, ἂς παρακολουθήσωμεν τὴν ὁδὸν Αἰόλου. Εἰς τὴν διασταύρωσιν αὐτῆς ἀριθ. 67 μετὰ τῆς ὁδοῦ Καφόρη ἀριθ. 10 εὑρίσκεται ἡ οἰκία τῆς ἀειμνήστου Εὐανθίας Κατζηλέρη, κληροδότημα διὰ προίκισιν πτωχῶν κορασίων. Ἂν ἐπισκεφθῶμεν τὴν μεγάλην οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Β. Μελᾶ, ὅπου τὸ Κεντρικὸν Ταχυδρομεῖον, θὰ ἴδωμεν ὅτι ὅλα τὰ καταστήματα ταύτης μὲ ἓν κολοσσιαῖον εἰσόδημα εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν διὰ τὴν ἵδρυσιν νηπιαγωγείων ἀνὰ τὸ Κράτος. Εἰς τὴν ὁδὸν Αἰόλου ἀριθ. 159 εἶναι ἡ οἰκία Γλύνη, κληροδότημα ἐκπαιδευτικόν, ἔχουσα καὶ ἓν μαγαζεῖον, ὅπερ εἶναι κληροδότημα φιλανθρωπικόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Αἰόλου ἀριθ. 109 ὑπάρχει μία οἰκία καὶ κατάστημα καὶ εἶναι κληροδότημα φιλανθρωπικόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Αἰόλου καὶ Πλούτωνος εὑρίσκεται ἡ οἰκία τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Στίνη, ἥτις εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν ὑπὲρ τῆς Ριζαρείου Σχολῆς. Ἐπίσης εἰς τὴν ὁδὸν Ἀθηνᾶς ἀριθ. 95 καὶ 97, ὅπου ὁ οἶκος Σάββα Βαρβιτσιώτη, εἶναι ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν κληροδότημα τοῦ αὐτοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Στίνη. Παραλείπω τὸ γνωστὸν Βαρβάκειον, ὅπως καὶ τὴν Σχολὴν Καραμάνου τῆς ὁδοῦ Ἀθηνᾶς, τὴν ὁποίαν ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον κατηδάφισαν, ὁ δὲ δῆμος Ἀθηναίων ἐξακολουθεῖ ἐνοικιάζων τὸ ἐρείπιον ταύτης, ἀντὶ νὰ τὴν ἀνεγείρῃ καὶ νὰ τὴν χρησιμοποιήσῃ. Εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων ἀντικρὺ τοῦ Πολυτεχνείου ὑπάρχει ἓν ὁλόκληρον τετράγωνον, τὸ περίφημον τετράγωνον τοῦ ἀειμνήστου Ἀθαν. Ματάλα, ἀξίας δεκάδος ἑκατομμυρίων, ὅπερ εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων καὶ ὁδὸν Γαμβέττα εἶναι μία κολοσσιαία οἰκία μετὰ πολλῶν κάτωθι καταστημάτων, ὅπου καὶ τὸ Ταμεῖον τοῦ Στόλου, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Πετούση. Εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων καὶ ἀντικρὺ τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου συναντῶμεν τὸν ἀείμνηστον Θ. Τριάντην, ὅστις, ἐκτὸς τῶν χρημάτων κλπ., ἅτινα κατέλιπε καὶ περὶ ὧν διελάβομεν ἀνωτέρω, ἀφῆκε καὶ τὸ Θέατρον «Ἀθήναιον», πολλὰ οἰκόπεδα καὶ τοὺς λόφους Κυψέλης Ἀθηνῶν. Ἐπίσης ἀφῆκεν: ⅙ Ὀρυχείου λευκολίθου Εὐβοίας. 1 Οἰκίαν εἰς τὰς Πάτρας. 1 Ἐξοχικὴν οἰκίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γερμανοῦ ἐν Πάτραις. 1 Οἰκόπεδον ἐν Κυψέλῃ τῶν Ἀθηνῶν. 1 Οἰκόπεδον ἐπὶ τῶν ὁδῶν Γʹ Σεπτεμβρίου καὶ Πατησίων. 1 Οἰκίαν καὶ οἰκόπεδον ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων τῶν Ἀθηνῶν. 1 Ἄμπελον ἐν Ἀχαΐᾳ κλπ. κλπ. Διὰ μίαν Βιομηχανικὴν Σχολὴν Πατρῶν. Εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων ἀντικρὺ τοῦ Λυσσιατρείου ἔχομεν τρεῖς οἰκίας τοῦ ἀειμνήστου Μιχαὴλ Νομικοῦ, κληροδότημα ἐκπαιδευτικόν. Μία μεγάλη περιοχὴ ἀξίας 1–2 ἑκατομμυρίων καὶ ἓν ζυθεστιατόριον ὀνομαζόμενον «Καναρίνια» συμπληροῖ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ κληροδοτήματος τούτου. Εἰς τὴν ὁδὸν Πατησίων ὀλίγον περαιτέρω, εἰς θέσιν Λεβίδη, ἔχομεν μίαν οἰκίαν μετὰ περιοχῆς τῆς ἀειμνήστου Σοφίας Ν. Χλωροῦ, κληροδότημα μετὰ 100,000 δραχ. ἐπιπροσθέτως πρὸς ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν δασολογίας. Ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀβραμιώτου εὑρίσκομεν τρεῖς οἰκίας καὶ καταστήματα τῆς αὐτῆς ἀειμνήστου Σοφίας Ν. Χλωροῦ, κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικόν. Ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πατησίων εἰς τὴν θέσιν Παλαιοτριβεῖον εὑρίσκομεν ἕνα κῆπον τοῦ ἀειμνήστου Θεοδ. Μανούση, ὅστις εἶναι κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικόν. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἔχομεν εἰς τὴν ὁδὸν Ἱπποκράτους τὴν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Λεων. Γεωργιάδου, ὅπου ἡ κλινικὴ Κωσταντοπούλου, καὶ ἥτις εἶναι κληροδότημα φιλανθρωπικόν, τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ»; Ὀλίγον περαιτέρω ἔχομεν κατὰ τὴν διασταύρωσιν τῶν ὁδῶν Ἱπποκράτους καὶ Διδότου τὸ οἰκόπεδον Ἰωάννου Γεωργιάδου, κληροδότημα πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἱπποκράτους ἀριθ. 65 ἔχομεν κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Νικολάου Μανέττα πρὸς σκοπὸν φιλανθρωπικόν. Εἰς τὴν λεωφόρον Ἀμαλίας εἴχομεν μέχρι πρό τινος τὴν οἰκίαν τῆς ἀειμνήστου Ρωξάνης Κοζάκη Τυπάλδου, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν, τὴν ὁποίαν ἐπώλησεν ἡ Ἐθνολογικὴ Ἑταιρεία ἀντὶ 600,000 δραχμῶν, αἵτινες παραμένουσιν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἀχρησιμοποίητοι ἔτι. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἑτέραν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Ἀρχιμανδρίτου Γεωργίου Καλαγάνη, ἥτις, εὑρισκομένη ἐπὶ τῆς αὐτῆς λεωφόρου Ἀμαλίας, ἦτο κληροδότημα καὶ προωρίζετο δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν νέων ἐκ Μυτιλήνης, ἐπώλησαν ἐπίσης δυστυχῶς, ἡ δὲ Ριζάρειος Σχολὴ μὲ διαβεβαιοῖ ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ κληροδοτήματος τούτου ἐκτελεῖται. Ἐπίσης ἔχομεν τὴν οἰκίαν τῆς Μαρίας Μαυρομαρᾶ, τὴν οἰκίαν τῆς Ἑλένης Ψιμάρη καὶ τὰς οἰκίας τοῦ Ἀριστοτέλους Διπλάρη, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα ὑμῖν ἀνωτέρω, διὰ λειτουργίαν Σχολῆς Σχεδίου Τεχνῶν. Ἡ οἰκία τοῦ Παναγιώτου Μπόλλα ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πλαπούτα καὶ Σκυλίτση εἶναι κληροδότημα φιλανθρωπικόν. Ἡ εἰς τὴν ὁδὸν Αἰσχύλου ἀριθ. 16 οἰκία μετὰ καταστήματος εἶναι κληροδότημα τῆς ἀειμνήστου Ἐλευθερίας Ἀφεντάκη δι’ ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Ἁγίου Κωνσταντίνου ἔχομεν μίαν οἰκίαν μετὰ μαγαζείου τοῦ ἀειμνήστου Μιχαὴλ Νομικοῦ, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν ὁδὸν Σοφοκλέους ἀριθ. 12 ἔχομεν μίαν οἰκίαν, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Θεοδώρου Μανούση δι’ ἐκπαιδευτικοὺς σκοποὺς νέων τῆς Σιατίστης. Εἰς τὴν ὁδὸν Φιλολάου ἔχομεν δύο οἰκίας, κληροδότημα διὰ φιλανθρωπικὸν σκοπὸν τοῦ νοσοκομείου τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ». Εἰς τὴν ὁδὸν Ζωοδόχου Πηγῆς ἀριθ. 28 ἔχομεν μίαν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Χαρ. Χρυσοβέργη, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικὸν τοῦ Πολυτεχνείου καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπὸν τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ». Εἰς τὴν ὁδὸν Θεμιστοκλέους ἀριθ. 15 ἔχομεν μίαν οἰκίαν, κληροδότημα διὰ Βρεφοκομεῖον Ἀθηνῶν. Εἰς τὴν ὁδὸν Καρνεάδου 21 ἔχομεν μίαν οἰκίαν, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Σ. Τσέλη δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν (Ριζάρειος Σχολή). Εἰς τὴν ὁδὸν Χαριλάου Τρικούπη ἀριθ. 31 ἔχομεν μίαν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Μητροπολίτου Κορινθίας Βαρθολομαίου Γεωργιάδου, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικοὺς καὶ κοινωφελεῖς σκοποὺς Κορίνθου. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ μίαν οἰκίαν εἰς τὴν ὁδὸν Κυδαθηναίων, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικοὺς καὶ φιλανθρωπικοὺς σκοπούς. Εἰς τὴν ὁδὸν Διοχάρους καὶ Στησιχόρου ἔχομεν τὴν οἰκίαν, ὅπου ἡ Διεθνὴς Οἰκονομικὴ Ἐπιτροπή, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Δημητρίου Στίνη διὰ φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν. Ἔχομεν ἐπίσης μίαν οἰκίαν εἰς τὴν ὁδὸν Κανάρη ἀριθ. 5, κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικοὺς σκοπούς. Ἔχομεν μίαν οἰκίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀχαρνῶν–Μέγερ, κληροδότημα δι’ ἀγαθοεργοὺς σκοπούς. Ἔχομεν μίαν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Νικολάου Πέρρου (1919), κληροδότημα δι’ ἐκπαιδευτικὸν σκοπόν. Ἔχομεν μίαν οἰκίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἥβης ἀριθ. 12 καὶ μίαν ἄλλην οἰκίαν εἰς τὴν συνοικίαν Βατραχονησίου, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Ἀντωνίου Περράκη πρὸς ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν σχολείου ἐν Τήνῳ. Ἔχομεν μίαν οἰκίαν εἰς τὴν ὁδὸν Ἁγίου Δημητρίου τῆς συνοικίας Ψυρρῆ, κληροδότημα τοῦ ἀειμνήστου Κυριάκου Μανίκα πρὸς προικοδότησιν νεανίδων καὶ κοινωφελῆ σκοπόν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ τὴν διώροφον οἰκίαν τῆς ἀειμνήστου Βικτωρίας Ἰωάννου εἰς τὴν διασταύρωσιν τῶν ὁδῶν Πειραιῶς —Μενάνδρου καὶ Βούλγαρη μετὰ μαγαζείου καὶ στάβλου, κληροδότημα διὰ φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Εἰς τὴν γωνίαν τῶν ὁδῶν Εὐριπίδου καὶ Φιλοποίμενος ἔχομεν τέσσαρα συνεχόμενα ἀλλήλοις καταστήματα, κληροδότημα φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικὸν τοῦ ἀειμνήστου Ἀγγέλου Ἠλιάδου. Εἰς τὴν ὁδὸν Φιλοποίμενος καὶ Ἀνωνύμου Στοᾶς ἔχομεν τέσσαρα ἄλλα καταστήματα τοῦ αὐτοῦ ἀειμνήστου Ἀγγέλου Ἠλιάδου πρὸς ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Ἔχομεν τὴν οἰκίαν καὶ τὸ κτῆμα Μαριάνας Παλαιολόγου ἐπὶ τῆς Ἱερᾶς Ὁδοῦ ἀπέναντι τοῦ Βοτανικοῦ Κήπου, κληροδότημα φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν. Ἔχομεν τὴν οἰκίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Μενάνδρου ἀριθ. 64, κληροδότημα τῆς Κυριακούλας Π. Λουκάκου δι’ ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικὸν σκοπόν (Ὀρφανοτροφεῖον Χατζηκώστα). Ἔχομεν τὴν οἰκίαν τοῦ ἀειμνήστου Κωνστ. Σεβαστοπούλου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ ὁμοίως. Ἔχομεν τὴν οἰκίαν τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Κλαπῆ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πρυτανείου καὶ Μνησικλέους, κληροδότημα ἐκπαιδευτικὸν καὶ φιλανθρωπικόν. Ἔχομεν τὰς οἰκίας καὶ τὰ καταστήματα τοῦ ἀειμνήστου Ἀγγέλου Τσιτσιμπάκου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἁγίου Μάρκου καὶ Κολοκοτρώνη, κληροδότημα φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν. Ἔχομεν τὴν οἰκίαν τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Χαρ. Σπηλιωτοπούλου ἐν ὁδῷ Φωκίωνος 5, κληροδότημα φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν. Ἔχομεν τὰς οἰκίας τοῦ ἀειμνήστου Δαριώτη, μίαν ἐν Ἀθήναις, μίαν ἐν Κηφισιᾷ καὶ τρία οἰκόπεδα ἐν Ἀθήναις, κληροδότημα φιλανθρωπικὸν καὶ ἐκπαιδευτικόν. Ἀλλά, κύριοι, δὲν γνωρίζω ἀκόμη ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ἀκίνητα κληροδοτήματα καὶ αὐτῶν τῶν προμνημονευθεισῶν ὁδῶν, καθ’ ἑκάστην δὲ καὶ ἀνακαλύπτω καὶ νέα τέως ἄγνωστά μοι τοιαῦτα, οἰκίας, καταστήματα, οἰκόπεδα κλπ. Καὶ παραλείποντες πλείστας ὅσας ἄλλας οἰκίας ἐν Ἀθήναις, κληροδοτήματα τῶν διαφόρων εὐαγῶν καὶ κοινωφελῶν ἱδρυμάτων, ἀναφέρομεν ὑμῖν ὅτι ἔχομεν ἀκίνητα κληροδοτήματα, οἰκίας καὶ οἰκόπεδα καὶ ἐν Φαλήρῳ, ἐν Πειραιεῖ καὶ εἰς ὅλας τὰς πόλεις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλας τὰς πόλεις τῆς Αἰγύπτου, ὅπου ἀνθεῖ καὶ ἀκμάζει ὁ Ἑλληνισμός, παραλείποντες ἐπιμελῶς ὅλα τὰ κτήματα καὶ τὰ κληροδοτήματα καὶ τὰς οἰκίας καὶ τὰς ἐπαύλεις καὶ τὰ ἀπέραντα τσιφλίκια, κληροδοτήματα ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλανθρωπικά, εὑρισκόμενα ἐν Ρωμανίᾳ καὶ Βεσσαραβίᾳ καὶ Αὐστρίᾳ καὶ Οὑγγαρίᾳ καὶ Ρωσίᾳ. Ἐπίσης δὲν ἀνεφέραμεν τὸ μέγαρον τῆς ὁδοῦ Κηφισιᾶς, ὅπου τὸ Πολιτικὸν Γραφεῖον, κληροδότημα τῆς ἀειμνήστου Ἰφιγενείας Ἀνδρέου Συγγροῦ, ἥτις καὶ τὴν περίφημον ἔπαυλιν αὐτῆς εἰς τὸ Ἀμαροῦσι, τὰ γνωστὰ «Ἀνάβρυτα», ἐδώρησεν εἰς τὸ Κράτος πρὸς γεωργικὴν καὶ δασονομικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ὡς συμπέρασμα προβάλλει ἡμῖν τὸ κολοσσιαῖον ἐρώτημα, κύριοι: Τί δέον γενέσθαι; Τί πρέπει νὰ ἐκτελέσωμεν ἐπὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ, τόσον σπουδαίου καὶ παμμεγίστης ὑλικῆς ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἠθικῆς ἀξίας καὶ ἀναγεννήσεως τῆς Ἑλλάδος ζητήματος; Νομίζω, κύριοι, ὅτι εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη ἡ ἐργασία αὐτή, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ ἓν μόνον πρόσωπον καὶ ἄτομον ἕν, νὰ συνεχισθῇ ἐντατικῶς, προσεκτικῶς, ἀνενδότως.

§175ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσατε εἶναι τὰ ἀκίνητα;

§176Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Σᾶς ἀνέφερα, κ. συνάδελφε, τὰ ὀλίγα ἀκίνητα κληροδοτήματα αὐτά, διὰ νὰ δώσω μίαν ἀμυδρὰν ἰδέαν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν περὶ τῶν ἀκινήτων κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως, εἰς τὴν καρδίαν τῶν Ἀθηνῶν. Καὶ λέγω νῦν ὅτι, ἂν μόνον μέσα εἰς τὰς Ἀθήνας ὑπάρχουσι τοιαῦτα καὶ τόσα κληροδοτήματα, φαντάζεσθε βεβαίως πόσα καὶ ποῖα ἄλλα θὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὰς διαφόρους πόλεις τοῦ τε ἐσωτερικοῦ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Πρὶν ἤδη καταλίπω τὸ βῆμα, σᾶς λέγω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τὰ κληροδοτήματα εἶναι ἡ εὐγενεστέρα ἔκφανσις τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς καὶ ἡ εὐγλωττοτέρα σελὶς τῆς Ἱστορίας τοῦ Ἔθνους. Ἀπὸ τὴν ἁπλοϊκὴν γυναῖκα τῆς Ἀνασελίτσης ἀείμνηστον Σουλτάναν Παπαδημητρίου, ἥτις προσέφερεν ὑπὲρ τοῦ σχολείου τῆς κωμοπόλεώς της δέκα δραχμάς, μέχρι τῶν μεγίστων τοῦ Ἔθνους εὐεργετῶν, τοῦ Συγγροῦ καὶ τοῦ Ἀβέρωφ καὶ τοῦ Σίνα καὶ τῶν Ζαππῶν καὶ τοῦ Δομπόλη καὶ τοῦ Κοργιαλενίου καὶ τόσων ἄλλων ἀπείρων τοῦ Ἔθνους εὐεργετῶν μία καὶ ἡ αὐτὴ ὑπάρχει πάντοτε κεντρίζουσα καὶ ἰθύνουσα ἰδέα, ἡ πυριφλεγὴς ἀγάπη πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὁ διακαὴς ἔρως πρὸς τὴν Πατρίδα, τὴν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον αὐτῆς, τὴν ἐθνικήν της εὐημερίαν, τὸ εὐρύτατον μέλλον καὶ τὰ πεπρωμένα της. Καὶ ἡ ἐθνικὴ ψυχὴ ἀπεδείχθη ἀπειράκις καὶ ἀποδεικνύεται καθ’ ἑκάστην ἀναμφισβητήτως μία ἀκένωτος πηγὴ ἐνθέου ζήλου καὶ ἀφοσιώσεως πρὸς τὸ Ἔθνος, μιᾶς αὐταπαρνήσεως καὶ ἀγάπης ὑψίστης πρὸς τὴν Πατρίδα, μὲ τὰ ἄφθονα, τὰ πλούσια καὶ τὰ ἄπειρα κληροδοτήματα καὶ τὰς ἡγεμονικὰς δωρεάς της πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους μας. Παρουσιάζων ἐνώπιον ὑμῶν σήμερον τὰ κληροδοτήματα ταῦτα, ὡς πρώτην μου ἀνακοίνωσιν ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἐθνικοῦ ζητήματος, κατατίθημι ταῦτα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ὅπως δυνηθῆτε νὰ ἀναγνώσητε ταῦτα, νὰ ἐλέγξητε ταῦτα καὶ νὰ ἐκτελέσητε τὰς περὶ αὐτῶν παρατηρήσεις σας, ἀξιότιμοι κύριοι πληρεξούσιοι. Λέγομεν ὅμως ὑμῖν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον, ἀποβάλλοντες τὴν νάρκην καὶ τὴν ἀναβλητικότητα, νὰ σκεφθῶμεν σοβαρῶς. Εἶναι καιρὸς ἡ ἐν Ἀθήναις Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ λάβῃ ἐπείγοντα καὶ σοβαρὰ περὶ τῶν ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν μέτρα, ὅπως δι’ αὐτῶν σωθῶσιν οἱ ἐξ ἀκηδίας τῶν Ὑπηρεσιῶν διασπαθώμενοι, διαρπαζόμενοι καὶ ἐκμεταλλευόμενοι δημόσιοι καὶ ἱεροὶ τοῦ Ἔθνους θησαυροὶ καὶ δι’ αὐτῶν ἐκτελεσθῶσι πάμπολλα, μεγάλα καὶ σοβαρώτατα καθιδρύματα κοινῆς ὠφελείας, δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ φιλανθρωπίας, ἡ ἀξία, ἡ σοβαρότης καὶ ἡ ἐπίδρασις τῶν ὁποίων ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως, τῆς μορφώσεως, τῆς ἀναγεννήσεως καὶ τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους θὰ εἶναι κολοσσιαία καὶ ἀφάνταστος. Ἐγὼ νομίζω ὅτι διὰ τῶν κληροδοτημάτων, ἐκτελουμένων καὶ πραγματοποιουμένων, θὰ ἀναγεννηθῇ καὶ θὰ σωθῇ ἡ Ἑλλάς. Μὴ νομίσῃ τις ὅμως ὅτι παρουσιάζω ὑμῖν σήμερον ἁπαξάπαντα δῆθεν τὰ κληροδοτήματα τοῦ Ἔθνους. Ὄχι, Βεβαίως ὄχι. Ὑπολείπονται ἔτι πολλά, πάμπολλα καὶ σοβαρὰ κληροδοτήματα· ἐπίσης δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὰ κληροδοτήματα ταῦτα καὶ τὰ κληροδοτήματα τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τοῦ Πόντου καὶ ὅλων τῶν Ἑλληνικῶν Κοινοτήτων τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ὅπως δὲν συμπεριλαμβάνονται ἐνταῦθα καὶ αἱ περισωθεῖσαι κοινοτικαὶ περιουσίαι τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῆς Θράκης καὶ τοῦ Πόντου, τὰς ὁποίας νέμονται πλεῖστοι ἰδιῶται, ὧν εἶναι γνωστὰ ἡμῖν τὰ ὀνόματα, ἄλλαι δὲ εὑρίσκονται κατατεθειμέναι εἰς Τραπέζας καὶ ἰδίᾳ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ περὶ τῶν ὁποίων δέον νὰ διενεργηθῇ ἄλλη εἰδικὴ πρὸς τοῦτο ἔρευνα καὶ ἀναζήτησις ἰδιαιτέρα. Ἐνταῦθα παρουσιάζω ὑμῖν κατωτέρω στοιχεῖα μόνον τινὰ καὶ κληροδοτήματα ὀλίγα καὶ καταθέσεις κοινοτήτων ὀλίγων μόνον, ὅπως ἐπιδείξω ὑμῖν τὴν μεγάλην τοῦ ζητήματος σημασίαν καὶ ὠθήσω τοὺς ἐνδιαφερομένους πρὸς εἰδικὴν μελέτην καὶ ἔρευναν καὶ τὰς Κυβερνήσεις πρὸς ὡρισμένας σκέψεις καὶ ριζικὰς ἀποφάσεις. Τὰ ἀρχεῖα μάλιστα τῶν κληροδοτημάτων τῆς Ἀδριανουπόλεως καὶ τῶν κοινοτήτων τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης εὑρίσκονται ἀκόμη εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἄθικτα καὶ ἀνεξερεύνητα. Ἀπαιτεῖται δὲ πραγματικὴ ἀνασκαφὴ πρὸς ἀνεύρεσιν καὶ ἀποκάλυψιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς σοβαρὰν μελέτην καὶ ἔρευναν τούτων. Ἐπιφυλάσσομαι δ’ ἅμα τῇ περισυλλογῇ ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν ἀναγκαιουσῶν πληροφοριῶν καὶ τῶν ἀπαραιτήτων στοιχείων—πρᾶγμα ὅπερ ἀπαιτεῖ καὶ χρόνον πολύν, ἕνεκα τῆς ραθυμίας καὶ τῆς βραδύτητος τῶν Ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ καὶ ἕνεκα αὐτῆς τῆς φύσεως τοῦ ζητήματος καὶ κόπον οὐ σμικρὸν ἀπαιτεῖ τοῦτο—νὰ παρουσιασθῶ ἴσως καὶ πάλιν ἐνώπιον ὑμῶν καὶ νὰ ἐκτελέσω τότε πλέον τὴν ὅλην εἰσήγησιν τοῦ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, ἀκούων ὅμως ἐν τῷ μεταξὺ ὅλας τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων, οἵτινες, ἔχοντες ἀνὰ χεῖρας αὐτῶν τετυπωμένους τοὺς προκειμένους πίνακας τῶν κληροδοτημάτων, θὰ θελήσωσι νὰ παράσχωσιν ἡμῖν σοβαρὰς καὶ ἐνδιαφερούσας πληροφορίας ἐπὶ τῶν διαφόρων κληροδοτημάτων τῶν ἐπαρχιῶν των, ἄριστοι γνῶσται αὐτοὶ προσώπων, πραγμάτων, ἐκτελεστῶν διαθηκῶν καὶ κληροδοτημάτων. Πρὶν ἢ τέλος καταλίπω, κύριοι, τὸ βῆμα, καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ σᾶς παρακαλέσω θερμότατα, ὅπως φροντίσητε σοβαρῶς περὶ μιᾶς ἑνιαίας τῶν Κληροδοτημάτων Διευθύνσεως, ἥτις, ἀποτελουμένη ἐκ προσώπων κύρους καὶ ἀδαμαντίνων χαρακτήρων, νὰ διαχειρίζηται, νὰ πραγματοποιῇ καὶ νὰ ἐποπτεύῃ ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ κληροδοτήματα, ἅτινα ἀφορῶσι τὴν Δημοσίαν Ἐκπαίδευσιν, τὸν Ἐθνικὸν Στόλον, τοὺς κρατικοὺς, κοινωφελεῖς καὶ λοιποὺς φιλανθρωπικοὺς σκοποὺς ὑπὸ μορφὴν ἐθνικῶν δωρεῶν, κληροδοτημάτων, σχολαζουσῶν κληρονομιῶν, ἀδεσπότων περιουσιῶν κλπ. κλπ. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη τῶν κληροδοτημάτων, δεόντως ἀπαρτιζομένη ἀπὸ ἀδαμαντίνους χαρακτῆρας καὶ πρόσωπα περιωπῆς, νὰ καταρτίσῃ μητρῷα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ καταγράφωνται λεπτομερῶς αἱ ἀδέσποτοι καὶ αἱ σχολάζουσαι κληρονομίαι, αἱ ἐκ διαθήκης ὑπὲρ τοῦ Κράτους ἢ τμημάτων αὐτοῦ καταλειπόμεναι κληρονομίαι, δωρεαὶ καὶ τὰ κληροδοτήματα, αἱ ὑπὲρ ἐθνικῶν, κοινωφελῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων ἢ σκοπῶν κληρονομίαι, δωρεαὶ καὶ κληροδοτήματα, ὡς καὶ τὰ ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς Τραπέζαις ἀπὸ εἰκοσαετίας τελείως ἀζήτητα ποσά. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν κληροδοτημάτων νὰ καταρτίσῃ ἀρχεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ τηρῶνται αἱ διαθῆκαι, οἱ κωδίκελλοι, τὰ δωρητήρια συμβόλαια καὶ ἐν γένει πᾶσα ἡ ἀλληλογραφία, ἡ σχετιζομένη πρὸς τὰς κληρονομίας, τὰ κληροδοτήματα καὶ τὰς δωρεὰς ἐν γένει. Νὰ καταρτίσῃ βιβλία εἰδικὰ τῶν εἰσπρακτέων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων κτημάτων τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ ἰδιαίτερα τοιαῦτα τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κειμένων κτημάτων καὶ προερχομένων ἐκ κληρονομιῶν, κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν. Νὰ ὑποχρεωθῶσιν αἱ κατὰ τόπους δικαστικαὶ καὶ πρεσβευτικαὶ Ἀρχαὶ νὰ ὑποβάλωσιν ἀμελλητὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην τῶν Κληροδοτημάτων ἀντίγραφα τῶν διαθηκῶν, τῶν κωδικέλλων καὶ τῶν δωρητηρίων συμβολαίων, τῶν συνταχθέντων ὑπὸ συμβολαιογράφων ἢ προξένων τῆς δικαιοδοσίας των καὶ λεπτομερεῖς πίνακας τῶν ὑπαρχουσῶν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν των σχολαζουσῶν κληρονομιῶν, ὅπως κωδικοποιηθῶσι ταῦτα καὶ παράσχωσιν ἀκριβῆ τὰ στοιχεῖα πρὸς ἔλεγχον, μελέτην καὶ σχετικὴν ἔρευναν. Νὰ ὑποχρεωθῶσιν αἱ κατὰ τόπους δημοτικαὶ καὶ κοινοτικαὶ Ἀρχαὶ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην πίνακας τῶν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν των ἱδρυθέντων καὶ λειτουργούντων κοινωφελῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων ἐκ κληρονομιῶν, κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν, καὶ τῶν ὑφισταμένων χρηματικῶν κληροδοτημάτων ὑπὲρ ὑποτροφιῶν ἢ κοινωφελῶν καὶ φιλανθρωπικῶν σκοπῶν. Νὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ διαχειρισταὶ κληρονομιῶν, κληροδοτημάτων καὶ δωρεῶν ὑπὲρ ἐκπαιδευτικῶν, ἐθνικῶν ἢ εὐαγῶν σκοπῶν, ὅπως ὑποβάλωσι τοὺς ἰσολογισμοὺς τῶν διαχειρίσεών των ἀμελλητὶ καὶ τάχιστα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην. Μετὰ τὴν συγκέντρωσιν καὶ ταξινόμησιν ὅλων τῶν πληροφοριῶν δέον ἐπειγόντως νὰ γίνωσιν αἱ κατάλληλοι ἐνέργειαι πρὸς ἀκριβῆ ἔλεγχον τῶν διαφόρων διαχειρίσεων κληρονομιῶν, δωρεῶν καὶ κληροδοτημάτων, νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα ἐπείγοντα μέτρα πρὸς περιφρούρησιν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῆς θελήσεως τῶν δωρητῶν καὶ τῶν ἐθνικῶν εὐεργετῶν ὑπὲρ τῶν ἐκτεθέντων ἱερῶν αὐτῶν σκοπῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δεόντως πληρεξουσιοδοτουμένη θὰ διαχειρίζηται ὑπευθύνως διὰ τῶν τέως ἐκτελεστῶν ὅλα τὰ κληροδοτήματα, θὰ πραγματοποιήσῃ ταῦτα, θὰ ἐποπτεύῃ τὴν ἀκριβῆ τούτων ἐκτέλεσιν καὶ θὰ ἐξελέγχῃ ἁπάσας τὰς ὑπὸ τῶν διαθηκῶν ὁριζομένας ἐκτελεστικὰς τῶν κληροδοτημάτων Ἐπιτροπάς. Θὰ κωδικοποιήσῃ αὕτη ὅλας τὰς σχετικὰς διαθήκας καὶ θὰ δημοσιεύσῃ ταύτας, ὅπως θὰ δημοσιεύῃ ἀνελλιπῶς καθ’ ἑκάστην τριμηνίαν ἢ ἑξαμηνίαν εἰς ἴδιον τεῦχος καὶ πᾶσαν κίνησιν καὶ πληροφορίαν, ἀφορῶσαν τὰ ἐθνικὰ κληροδοτήματα, τὰς δωρεάς, τὰς σχολαζούσας κληρονομίας, τὰς ἀδεσπότους, τὰ ἀπὸ εἰκοσαετίας ἐν ταῖς Τραπέζαις εὑρισκόμενα ἀζήτητα καὶ τὰ τυχὸν νέα κληροδοτήματα. Ἐπὶ τούτων σύντονον δέον νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κληροδοτημάτων, κεντῶσα δεόντως τὴν ἐθνικὴν ψυχήν, διεγείρουσα δεόντως τὴν ἑλληνικὴν φιλανθρωπίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν προσωπικὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν καὶ φιλοδοξίαν, ἀνεγείρουσα εἰς κεντρικὰ μέρη τῶν μεγάλων μας πόλεων τοὺς ἀνδριάντας τῶν μεγάλων ἐθνικῶν μας εὐεργετῶν, ὀνομάζουσα πλατείας καὶ ὁδοὺς μὲ τὰ ὀνόματα τούτων καὶ ἄλλως πως τιμῶσα αὐτοὺς καὶ κεντρίζουσα τοὺς πάντας πρὸς παραδειγματισμὸν καὶ τοὺς νέους πρὸς μίμησιν τούτων. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ καταθέσω ἐνώπιον Ὑμῶν ἓν ψήφισμα. Τὸ ψήφισμα τοῦτο ἔχει κυρίως δύο σκοπούς, πρῶτον νὰ φροντίσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις σοβαρῶς περὶ τοῦ ἱεροῦ θησαυροῦ τῶν ἐθνικῶν κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀπολύτως ἀπὸ τὰς τυχὸν κακὰς βουλήσεις καὶ τὴν διαρπαγήν, καὶ δεύτερον νὰ σχηματισθῇ μία νέα Ὀργάνωσις αὐτοτελὴς μὲ ἐπὶ κεφαλῆς αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἡ ὁποία νὰ ἐποπτεύῃ καὶ νὰ ἐφορᾷ καὶ ἐλέγχῃ τοὺς ἐκτελεστὰς τῶν διαθηκῶν καὶ νὰ ὠθῇ αὐτοὺς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κληροδοτημάτων. Προτείνω τοῦτο, διότι θὰ εἶναι ἠναγκασμένος ὁ μέλλων οὗτος Ὀργανισμὸς πραγματοποιούμενος νὰ ἀντικρύσῃ ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ σοβαροῦ καθήκοντός του τὰς μεγαλυτέρας προσωπικότητας τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας, πρὸ τῶν ὁποίων δὲν πρέπει νὰ κάμπτηται ποτέ, ἀλλ’ ἀτάραχος νὰ δύναται ἀπροσκόπτως νὰ ἐκτελῇ τὸ ἑαυτοῦ ὑψηλὸν καθῆκον. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ περιλαμβάνῃ προσωπικότητας ἐξαιρετικάς, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐπιβάλληται, χρείας τυχούσης, εἰς τοὺς διοικητὰς καὶ διευθυντὰς τῶν Τραπεζῶν, εἰς τὸν πρόεδρον καὶ τὰ μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου κλπ. κλπ. Οὕτω θὰ δυνηθῶμεν τῇ βοηθείᾳ καὶ δύο, τριῶν, τεσσάρων εἰδικῶν οἰκονομολόγων νὰ συλλέξωμεν ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ ἀπὸ εἰκοσαετίας κληροδοτήματα, δωρεὰς κλπ. κλπ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κληροδοτημάτων αὐτή, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω ἀπὸ πόσους καὶ ποίους θὰ σχηματισθῇ — ὁ δὲ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν ἐκλεκτικότητα θὰ εὕρῃ μέλη τῆς Συνελεύσεως πολύπειρα καὶ σοφά — θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ τρόπον ἀσφαλῆ καὶ ἀναμφίλεκτον, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ὁ τεράστιος οὗτος δημόσιος καὶ ἱερὸς θησαυρός, καὶ θὰ ἐκτελέσῃ τὸν μέγαν αὐτοῦ ἐθνικὸν σκοπόν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν οὕτω νὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα θετικά, καρποφόρα καὶ εὐεργετικά. Παραπλεύρως ἐδῶ σᾶς παρουσιάζω πολλὰς χιλιάδας κληροδοτημάτων κατ’ αὔξοντα ἀριθμὸν ἀναγεγραμμένα, κληροδοτήματα τὰ ὁποῖα ἀντέγραψα ἐπιμελῶς καὶ προσεκτικῶς ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἅτινα μοὶ ἀπέστειλεν αὕτη, ἀντέγραψα ἐκ τῶν βιβλίων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κλπ. ἀλλὰ καὶ τῶν κρατικῶν καὶ τῶν εὐαγῶν ἱδρυμάτων. Ἀναφέρω ὅλα τὰ κληροδοτήματα ταῦτα κατ’ αὔξοντα ἀριθμόν, σημειῶ πότε ἀπέθανεν ὁ διαθέτης καὶ ἐθνικὸς εὐεργέτης, ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει ἡ διαθήκη καὶ ποῦ ἐγένετο αὕτη, πόσα ἀκίνητα κατέλιπε καὶ ποία ἡ τούτων ἀξία, τίνα χρήματα ὑπάρχουσι καὶ ποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ κληροδοτήματος (Χειροκροτήματα). Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν ὅπως ὅλα αὐτὰ τὰ ἄπειρα κληροδοτήματα — διότι ὅσον καὶ ὅπου καὶ ἂν σκαλίσητε θὰ εὕρητε καὶ κληροδοτήματα· μόνον δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς σᾶς εἶπον, δὲν ὑπέστη ἀκόμη τὴν ἐπίθεσίν μου, ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχουν κληροδοτήματα τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης, τῆς Ἀδριανουπόλεως καὶ τῶν θρακικῶν κοινοτήτων, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀσχοληθῶ ἴσως ἄλλοτε —, θὰ παρακαλέσω, λέγω, ὅλα αὐτὰ τὰ κληροδοτήματα νὰ τὰ τυπώσωμεν πρῶτον, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ τὰ ἴδητε τετυπωμένα, νὰ τὰ ἀναγνώσητε προσεκτικῶς, νὰ τὰ ἐξετάσητε ἐπιμελῶς καὶ νὰ πεισθῆτε ἀκραδάντως ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγω εἶναι ἀπολύτως βέβαιον, διότι ἐφρόντισα ἕκαστον κληροδότημα νὰ τὸ ἔχω καὶ νὰ τὸ κρατῶ ἐσφραγισμένον καὶ ὑπογεγραμμένον ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ὑπηρεσιῶν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, Τραπεζῶν κλπ. (Χειροκροτήματα). Ἐπίσης, κύριοι, δέον νὰ δημοσιεύσωμεν παραπλεύρως τῶν κληροδοτημάτων τούτων καὶ ὅλα τὰ κληροδοτήματα ὅσα ἀνεῦρον εἰς τὰς ἐνταῦθα Τραπέζας καὶ τὰ εὐαγῆ ἱδρύματα καὶ νομικὰ πρόσωπα. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς δέον ἀπαρεγκλίτως νὰ προσέξωμεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ἐκεῖ θὰ ἀνεύρητε, κύριοι, θησαυροὺς ἀκόμη πολλούς, ἀγνώστους καὶ μεγίστους. Ἀλλὰ παραξενεύεσθε ἴσως. Εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ λάβω μίαν ἐπιστολὴν οἱανδήποτε ἐκ μέρους τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ νὰ μὴ εὕρω ἐν ταύτη πολλὰς χιλιάδας, πολλάκις ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν. Καί, πρᾶγμα περίεργον, ἤδη κληροδοτήματα μὲ ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν δὲν μοὶ κάμνουσι πλέον ἐντύπωσιν. Εἶναι δραχμαί, λέγω, ἐγὼ ἀναζητῶ καὶ θέλω νὰ εἶναι λῖραι, διὰ νὰ μοὶ κάμωσιν ἐντύπωσιν. Ἂν καὶ ὅταν τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι τὰ κληροδοτήματα αὐτὰ εἰς ὅλους ὑμᾶς, τότε θὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ τὰ μελετήσητε ἕκαστος προσεκτικῶς, τὰ ὀνόματα τῶν εὐεργετῶν, τὴν Πατρίδα, τὰ ποσὰ τούτων, ποῦ εἶναι, διὰ ποῖον σκοπὸν ἀφέθησαν, ποῖοι εἶναι οἱ ἐκτελεσταὶ κλπ. κλπ. Καὶ ὅταν τὰ μελετήσητε, κύριοι, προσεκτικῶς, τότε κάμετε, παρακαλῶ, τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν καὶ γνωστοποιήσατέ μοι τὴν ἀπόφασίν σας. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θέλω τελικῶς νὰ σᾶς παρακαλέσω ὁλοψύχως καὶ ὁλοθέρμως εἶναι νὰ φροντίσητε σεῖς οἱ σοφοὶ καὶ πολύπειροι τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως....

§177ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἔχητε μέσα καὶ τί θὰ παίρνουν οἱ ἐκτελεσταί.

§178Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ψήφισμα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν καὶ τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κληροδοτημάτων δὲν πρέπει νὰ παίρνῃ τίποτε, ἀπολύτως τίποτε, καὶ νὰ ἔχῃ κῦρος. Πρέπει νὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τοὺς μέχρι τοῦδε Πρωθυπουργοὺς διὰ πολλοὺς λόγους. Πιθανῶς νὰ εἶναι σφαλερὰ ἡ γνώμη μου αὕτη, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ πάρῃ ἀπὸ τὸ αὐτὶ λ.χ. τὸν ἀξιότιμον κ. πρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἂν τυχὸν δὲν ἐξετέλεσεν ἢ δὲν ἐκτελῇ δεόντως τὸ καθῆκόν του διὰ τὸ κληροδότημα Α ἢ Β, καὶ θὰ τῷ εἴπῃ: «Κύριε, δὲν ἐκάματε ἢ δὲν κάμνετε τὸ καθῆκόν σας δεόντως»;

§179ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σεῖς.

§180Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θὰ σᾶς δώσωμεν δικαιώματα δι’ αὐτό.

§181Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἓν γεγονός. Πρὸ ἑνὸς ἔτους, κύριοι, ἡ ἐρίτιμος κυρία Ἑλένη Ἐλευθερίου Βενιζέλου ἀφῆκεν ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ ν’ ἀνεγερθῶσι σχολεῖα εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμοὺς ἐνταῦθα. Τὸ κληροδότημα τοῦτο εἶναι τελείως ἄγνωστον εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν ἐνταῦθα. Πολὺ καλά. Δὲν ἔγινε τίποτε μέχρι τοῦδε, οὔτε σχολεῖα οὔτε θρανία οὔτε τίποτε. Τὰ χρήματα ὅμως ταῦτα παραμένουσιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἄγνωστα καὶ ἀχρησιμοποίητα. Διατί; Τὰ χρήματα αὐτὰ πρέπει νὰ τὰ παραλάβῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ νὰ μετατρέψῃ αὐτὰ εἰς σχολεῖα τῶν προσφύγων. Διότι ναὶ μὲν πρὸ πέντε μηνῶν ὑπεγράψαμεν ἐνταῦθα καὶ ἐψηφίσαμεν ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ μιᾶς Ἐκπαιδευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ νὰ ἀνεγερθῶσι τὰ σχολεῖα τῶν Νέων Χωρῶν, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης’ ἔγινε τίποτε; Ἔγινε κανὲν σχολεῖον; Ἔγινεν ἡ Ἐπιτροπή; Νομίζω ὄχι.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔγινε.

§183Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἔγινεν ἴσως εἰς τὸ χαρτί. Δὲν ἔμαθον βεβαίως ἀκόμη, ἀλλ’ οὔτε καὶ θὰ μάθω, τὸν τρόπον τῆς ρητορικῆς, δὲν ἠξεύρω ἀκόμη ἐπίσης τὰς καλλιτεχνικὰς κινήσεις τῶν ρητόρων καὶ τὰ μειδιάματα αὐτῶν, ἀλλ’ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος περὶ ὅλων ἐκείνων τὰ ὁποῖα λέγω. Καὶ δὲν λέγω εἰμὴ μόνον ὅσα γνωρίζω τελείως καὶ ἀσφαλῶς. Περὶ τούτων εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος. Τὰ προσφυγικὰ λοιπὸν σχολεῖα τῆς ἐριτίμου κυρίας Βενιζέλου δὲν ἐγένοντο, ἀλλ’ οὔτε καὶ γίνονται, διότι δὲν ὑπάρχει τις ὁ ὁποῖος νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὸ τὸ κληροδότημα. Διότι, ἂν ὑπῆρχέ τις τοιοῦτος, τότε θὰ εἴχομεν ἤδη πολλὰ σχολεῖα καὶ θὰ ἐβοηθοῦμεν σοβαρῶς τὸν προσφυγικόν μας κόσμον. Ἀλλὰ ποῖος θὰ εἴπῃ, παρακαλῶ, εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Διομήδην, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἐκτελεστὴς τῆς δωρεᾶς ταύτης καὶ τὸν ὁποῖον σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ προσωπικῶς διότι καὶ προσέφερεν ὑπηρεσίας πολυτίμους εἰς τὴν Πατρίδα καὶ νεαρώτατος ἔτι ὢν θὰ προσφέρῃ ἀκόμη καὶ πολλὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, ποῖος, λέγω, θὰ τῷ εἴπῃ: «Ἀξιότιμε κύριε Διοικητὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διατί δὲν ἐξετελέσατε τὸ κληροδότημα τοῦτο; Διατί δὲν ἀνηγείρατε τὰ σχολεῖα αὐτὰ εἰς τοὺς προσφυγικοὺς συνοικισμούς, κύριε Διομήδη»; Ποῖος θὰ τῷ εἴπῃ τοῦτο;

§184ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία εἶναι μεγαλυτέρα ἀπὸ κάθε ἄλλον.

§185Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Δὲν μὲ παρηκολουθήσατε δεόντως, κύριε συνάδελφε. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συσταθῇ εἷς Ὀργανισμὸς αὐτοτελής, σοβαρὸς καὶ σπουδαῖος, περιλαμβάνων περιωπῆς πρόσωπα, ἀδαμαντίνους χαρακτῆρας καὶ χεῖρας ἀπολύτως λευκάς, Ὀργανισμὸς εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μετέχωσι πρόσωπα μεγάλης ἐπιβολῆς, ὅπως πρέπει νὰ εὑρίσκωνται ἐντὸς αὐτοῦ ἅπαντες οἱ μέχρι τοῦδε διατελέσαντες Πρωθυπουργοί, καὶ ὁ ὁποῖος Ὀργανισμὸς νὰ ἐξελέγξῃ καὶ νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ κληροδοτήματα συμφώνως μὲ τὸν ἱερὸν σκοπὸν τῶν διαθετῶν. Πρὸς τοῦτο παρακαλῶ νὰ μελετήσητε τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑποβάλλω καὶ τὸ ὁποῖον δύνασθε βεβαίως νὰ τροποποιήσητε ὅπως θέλετε. Πᾶν ὅ,τι σᾶς εἶπον, κύριοι, καὶ πᾶν ὅ,τι σᾶς ἐπαρουσίασα εἶναι μία ἀποκλειστικὴ ἐργασία τοῦ ὑποφαινομένου καὶ μόνον αὐτοῦ. Πρὶν ἢ δὲ καταλίπω τὸ βῆμα τοῦτο, ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω σαφῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἐργασία εἶναι ἐργασία τοῦ ἔχοντος τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς καὶ μόνον ἐμοῦ, ἐργασία ὅμως τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασα εἰς τέσσαρας–πέντε μακρὰς συνεδριάσεις τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐξακριβώσεως, διὰ νὰ ἐξελεγχθῇ ἐπακριβῶς καὶ αὐστηρῶς ὑπ’ αὐτῆς. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ἀφοῦ ἐμελέτησεν ὅλα τὰ κείμενα καὶ ἠρεύνησε τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τῶν κληροδοτημάτων, τὰ ὁποῖα τῇ ὑπέβαλον καὶ σᾶς ἐπέδειξα, προέβη εἰς τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῶν αὐστηρῶς καὶ ἐπιμελῶς, δὲν προσέθεσεν ὅμως εἰς ὅλα ὅσα σᾶς εἶπον οὔτε μίαν κἂν λέξιν, οὔτε καὶ ἀφῄρεσε καμμίαν ἀπολύτως λέξιν, διὸ καὶ ἐκφράζω τὰς θερμοτάτας μου εὐχαριστίας πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην. (Χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι). Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ὑποβεβλημένην ὑπ’ ἐμοῦ πρότασιν ψηφίσματος (ἀναγινώσκει): «Ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσις, ἐπιθυμοῦσα τὴν ἑνιαίαν διεύθυνσιν, διαχείρισιν καὶ ἐποπτείαν ὅλων τῶν ὑπὸ μορφὴν δωρεῶν, κληροδοτημάτων, σχολαζουσῶν κληρονομιῶν, ἀδεσπότων ἐθνικῶν περιουσιῶν καὶ τῶν ἀπὸ εἰκοσιπενταετίας μέχρι σήμερον τελείως ἀζητήτων ἐν ταῖς Τραπέζαις καταθέσεων αἵτινες ἀφορῶσι τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, τὸν ἐθνικὸν Στόλον, τοὺς ἐθνικούς, κρατικούς, κοινωφελεῖς καὶ λοιποὺς φιλανθρωπικοὺς σκοποὺς καὶ τὰ εὐαγῆ ἱδρύματα. Ψηφίζει: 1) Τὴν σύστασιν ἰδιαιτέρου Ὀργανισμοῦ ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἐπιτροπὴ Ἐθνικῶν Κληροδοτημάτων καὶ Δωρεῶν» πρὸς ἐπίβλεψιν καὶ διαχείρισιν ὅλων ἐν γένει τῶν οἱασδήποτε μορφῆς ἀνωτέρω ἐθνικῶν κληροδοτημάτων κατὰ σύστημα μὲν ἀποκεντρωτικὸν ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς πλήρους δημοσιότητος καὶ τοῦ ἐλέγχου τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. 2) Μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Κληροδοτημάτων εἶναι πάντες οἱ ἀπὸ δεκαετίας χρηματίσαντες Πρωθυπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος. 3) Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Κληροδοτημάτων εἶναι ὁ ἑκάστοτε Πρωθυπουργός, ὅστις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἀναρρήσεώς του εἰς τὸ πρωθυπουργικὸν ἀξίωμα θεωρεῖται αὐτοδικαίως καὶ εἰς τὸ διηνεκὲς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς Κληροδοτημάτων. 4) Ἡ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἁρμοδιότης τῶν Ὑπουργῶν ἐπί τε τῶν κληροδοτημάτων, τῶν δωρεῶν, τῶν σχολαζουσῶν κληρονομιῶν κλπ. μεταβιβάζεται εἰς τὸν ἑκάστοτε Πρωθυπουργὸν ὡς πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς Κληροδοτημάτων, αἱ δὲ Ὑπηρεσίαι τῶν κληροδοτημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τῆς Προνοίας, τῆς Γεωργίας, τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἀποτελοῦσι τοῦ λοιποῦ μίαν καὶ ἑνιαίαν Ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ταύτης, τὰ καθέκαστα τῆς ὁποίας κανονισθήσονται διὰ Διαταγμάτων. 5) Ἡ Ἐπιτροπὴ Κληροδοτημάτων, ἔχουσα ἀπόλυτον πληρεξουσιότητα, θὰ διαχειρίζηται καὶ θὰ ἐποπτεύῃ τὴν ἀκριβῆ τούτων ἐκτέλεσιν καὶ πραγματοποίησιν, θὰ ἐπιτηρῇ καὶ θὰ ἐλέγχῃ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἀνεγέρσεως τῶν σχολικῶν κτιρίων καὶ πάσας τὰς ὑπὸ τῶν διαθηκῶν ὁριζομένας ἐκτελεστικὰς τῶν κληροδοτημάτων Ἐπιτροπάς, θὰ κωδικοποιήσῃ ὅλας τὰς σχετικὰς διαθήκας, δημοσιεύουσα καθ’ ἑξαμηνίαν εἰς ἴδιον τεῦχος πᾶσαν τῶν ἐθνικῶν κληροδοτημάτων καὶ τῶν σχολαζουσῶν κληρονομιῶν κίνησιν καὶ πληροφορίαν, ὅπου σαφῶς νὰ φαίνηται ἡ ὅλη κίνησις τῶν κληροδοτημάτων, ποῖα τούτων ἐξετελέσθησαν καὶ πῶς, ποῖα νῦν ἐκτελοῦνται, τίνα τὰ νέα κληροδοτήματα κλπ., ὅπως οὕτως ὁ ἔλεγχος εἶναι εὔκολος καὶ γίνηται ἄμεσος καὶ ἀκριβής. Ὁ πληρεξούσιος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς Σκεῦος Γ. Ζερβός». (Ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα παρατεταμένα).

§186Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ διανεμηθῇ ὁλόκληρος ἡ ἔκθεσις αὕτη.

§187ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§188Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Νὰ φωτισθῇ καὶ ὁ ἄλλος κόσμος.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§190Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ ἵνα συνεχισθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν λῆψιν ἀποφάσεως περὶ τῆς μελλούσης διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων. Θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τότε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκθέσῃ πρὸς ὑμᾶς τὴν ἄποψίν της περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἐποπτεύωνται καὶ νὰ διαχειρίζωνται τὰ κληροδοτήματα εἰς τὸ μέλλον. Θὰ ἠδυνάμην ἀπὸ τοῦδε νὰ σᾶς εἴπω τὰς σκέψεις μου, ἀλλὰ προτιμῶ νὰ σᾶς τὰς εἴπω διατυπωμένας εἰς νομοσχέδιον. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, κύριοι, καὶ ἑρμηνεύω βεβαίως τὸ ἤδη ἐκδηλωθὲν αἴσθημα συμπάσης τῆς Συνελεύσεως, ὅτι σπανίως, σπανιώτατα....

§191ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποτέ.

§192Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός).... διὰ νὰ μὴ εἴπω ποτέ, ἐπεδείχθη τόσος ζῆλος ἀπὸ συνάδελφον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθημεν ἓν τόσον κολοσσιαῖον ἀλλὰ καὶ ἓν τόσον σπουδαῖον ἔργον. Ὑποθέτω ὅτι γίνομαι ἑρμηνεὺς τῶν αἰσθημάτων ὑμῶν ὅλων ἐκφράζων ὄχι μόνον τὰ συγχαρητήριά μας, ἀλλά, τὸ λέγω εἰλικρινῶς, καὶ τὴν εὐγνωμοσύνην μας πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον (χειροκροτήματα) διὰ τοὺς ἀτρύτους κόπους τοὺς ὁποίους κατέβαλεν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ καρποφόρον τῆς ἐργασίας αὐτοῦ. Εἶμαι σύμφωνος ὅτι διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν σοβαρὰν πρέπει νὰ ἐκτυπωθῇ ὁλόκληρος αὐτὴ ἡ ἔκθεσις. Ἀλλὰ ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ τυπωθῇ ἰδιαιτέρως καὶ ἡ ὁμιλία τοῦ κ. συναδέλφου διὰ νὰ κυκλοφορήσῃ.

§193ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Καὶ νὰ δημοσιευθῇ.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκτὸς τῆς ἐκτυπώσεως, τὴν ὁποίαν θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο χρήσιμον ἓν τόσον μέγα ἔργον καὶ εἰς τόσος κόπος νὰ ἔχῃ εὐρύτερον σκοπόν.

§195ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§196Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι δὲν θὰ ἦτο ἴσως σκόπιμον νὰ εἶναι ὡπλισμένη ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν κατεστήσαμεν ὡς Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μὲ τὰ δικαιώματα τῆς λεγομένης Ἐξεταστικῆς τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, ἀντιθέτως, λέγω, ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως ἐξουσιοδοτήσωμεν τὴν ἰδίαν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ὡπλισμένη μὲ εὐρυτέραν ἐξουσίαν.

§197ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§198Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Μὲ ἀνακριτικὰ δικαιώματα.

§199Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξηγοῦμαι. Αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἔχουσιν, ὡς γνωρίζετε, σκοπὸν νὰ μελετῶσιν ὡρισμένα θέματα, ὡρισμένα νομοσχέδια καὶ νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἔργον αὐτῶν. Ὁ ζῆλος τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐπέφερε καὶ τὴν ἐξέτασιν τῶν πραγματικῶν περιστατικῶν, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ τὴν ἔρευναν τῆς Συνελεύσεως κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον ὀρθῶς ἀπεκάλεσε διπλωματικόν, χωρὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν ἐξουσίας τινός, μὲ τὴν ὁποίαν ἄλλως τε δὲν εἴχομεν ὁπλίσει τὴν Ἐπιτροπήν. Κατὰ τὰ κρατοῦντα, κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, αἱ Ἐξεταστικαὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπαὶ ἐκλέγονται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, κατὰ δὲ τὸν νόμον τὸν πάγιον ὁ ὁποῖος ἰσχύει δίδονται εἰς αὐτὰς δικαιώματα ἐξετάσεως μαρτύρων κλπ. Ὑπάρχει δὲ καὶ εἰδικὴ διάταξις εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου τοῦ εἰδικοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἔρευνα καὶ κατάσχεσις ἐγγράφων ἀκόμη. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα λόγῳ τῆς σπουδαιότητος τοῦ θέματος — καὶ θὰ τυπωθῇ καὶ ἡ πρότασις ψηφίσματος τὴν ὁποίαν ὑποβάλλω ἐγὼ ὥστε νὰ διανεμηθῇ διὰ νὰ τὴν λάβῃ ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν — λόγῳ, λέγω, τῆς σπουδαιότητος τοῦ θέματος δυνάμεθα νὰ μὴ προβῶμεν, ὅτε μάλιστα ἔχομεν μέχρι τοῦδε τόσον ἀγλαοὺς καρπούς, εἰς μυστικὴν ψηφοφορίαν περὶ ἐκλογῆς Ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ περίπου νὰ εἴπωμεν: «Καθιστῶμεν τὴν ὑφισταμένην ἤδη Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἔρευναν τῶν κληροδοτημάτων τῆς Παλαιᾶς καὶ Νέας Ἑλλάδος ὡς Ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπὴν κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ Συντάγματος».

§200ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν;

§201Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πανταχοῦ ὅπου δύναται νὰ ἐνεργήσῃ, διότι δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακριτικὰς πράξεις ἔξαφνα ἐναντίον ἑνὸς Γάλλου. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ εἰδικοῦ νόμου ὁμιλεῖ περὶ εἰδικῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν εἰδικῶς πρέπει νὰ χορηγήσῃ ἡ Βουλὴ ἢ ἡ Συνέλευσις, ὥστε ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ὄχι μόνον νὰ κάμνῃ ἐρεύνας, ἀλλὰ καὶ νὰ προβαίνῃ καὶ εἰς κατασχέσεις ἐγγράφων. Ἐπειδὴ συνέταξα τὸ σχέδιον αὐτὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν μόλις, δὲν ἀντιποιοῦμαι ἀμέσως τὴν ἀρτιότητα αὐτοῦ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ καὶ τοῦτο, ὥστε παραλλήλως μετὰ τοῦ ψηφίσματος νὰ ψηφισθῇ (ἀναγινώσκει τὸ σχέδιον ψηφίσματος). Θὰ σᾶς παρακαλέσω τώρα νὰ διακόψωμεν καὶ νὰ ἐκφράσωμεν ἐκ νέου τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν πρὸς τὸν κ. συνάδελφον.

§202ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Χειροκροτήματα).

§203Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀπουσιάζοντος τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς, δηλοῖ δι’ ἐμοῦ ὅτι προσυπογράφει τὰς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκφρασθείσας εὐχαριστίας ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ἔργον καὶ τοὺς μόχθους τοὺς ὁποίους κατέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος, ἔργον τὸ ὁποῖον τιμᾷ αὐτὸν καὶ τὸν καθιστᾷ ἄξιον τῶν εὐχαριστιῶν τῆς Συνελεύσεως. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, ὅταν τοῦτο τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις.

§204Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπέλθω. Διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ.

§205Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἡμέρα κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν εἶναι ἀναγεγραμμέναι 168 περίπου ἐπερωτήσεις. Αἱ περισσότεραι ἐξ αὐτῶν ἀνάγονται εἰς ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐκκρεμῆ πρὸ πολλοῦ καιροῦ καὶ τὰ ὁποῖα ἔχασαν πλέον τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῶν, διότι ἢ ἐκαλύφθησαν δι’ ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου δὲν ἔχουν πλέον κἂν τὴν σημασίαν ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Θὰ ἦτο ὀρθὸν ἡ Συνέλευσις, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν πραγματικὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, λειτουργίαν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων τοῦ Κοινοβουλίου, λειτουργίαν δὲ ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, θὰ ἦτο ὀρθὸν ὅπως μὴ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, ἀλλὰ συνεχισθῇ αὕτη καὶ προχωρήσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, ἵνα διδομένης τῆς εὐκαιρίας κριθῇ ποία ἐξ αὐτῶν εἶναι συζητήσιμος καὶ ποία πρέπει νὰ διαγραφῇ. Τὰ ἑκάστοτε ἀναφυόμενα ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξια νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἐλέγχου, νὰ τὰ φέρητε ἐν καιρῷ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐκπροσωπῶ κατὰ τοῦτο καὶ τὴν θέλησιν τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὅπως μὴ λυθῇ ἡ συνεδρίασις ἀλλὰ συνεχισθῇ, ἵνα ἐπέλθῃ ἐκκαθάρισις.

§206Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σοβαρώτατον, καὶ καθ’ ὃν τρόπον διεξάγεται ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι οὗτος κατηργήθη. Ἔχομεν ἐπερωτήσεις πρὸ πέντε μηνῶν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰς συζητήσωμεν, διότι ἀπέθανον τὰ πρόσωπα.

§207Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Συνέλευσις δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ συνεχίσῃ. Ζητῶ συγγνώμην, διότι θὰ ἀναχωρήσω. Ἔχω ἐπείγουσαν ἐργασίαν. Ἂν πρόκειται νὰ συνεχίσῃ ἡ Συνέλευσις, δύνανται οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ νὰ παραμείνωσι.

§208ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κύριε Πρόεδρε.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τῇ 4.30′ μ.μ. (Ὥρα 9 μ.μ.).