1925.01.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 132

Δευτέρα 26 Ἰανουαρίου 1925.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.40′ μ.μ.).

(ΠΡΑΚΤΙΚΟΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΕΩΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

Ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Βουλευτηρίου συνελθόντων πολλῶν κ. πληρεξουσίων τῇ 21 Ἰανουαρίου 1925, ἡμέρᾳ Τετάρτῃ καὶ ὥρᾳ 5 μ. μ. ἀλλὰ μὴ ὄντος προφανῶς ἐπαρκοῦς τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, αἱ τακτικαὶ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐπαναληφθῶσι κατ’ ἐπιθυμίαν τῶν παρόντων τῇ προσεχεῖ Δευτέρᾳ (26ῃ Ἰανουαρίου) καὶ ὥρᾳ 5ῃ μ. μ. Ὁ Πρόεδρος Κ. Ρακτιβάν)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπηύθυνε πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Δʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Κύριε Πρόεδρε Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω δι’ ὑμῶν τῇ Συνελεύσει ὅτι γενομένης δεκτῆς τῆς παραιτήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Γ. Ρούσσου, πληρεξουσίου Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀνετέθησαν ἐμοὶ προσωρινῶς τὰ καθήκοντα τούτου διὰ Διατάγματος τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου Α. Μιχαλακόπουλος». Κατὰ τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως εἴχομεν τὸ ἀτύχημα νὰ ἀπολέσωμεν καὶ ἕτερον συνάδελφον, τὸν πληρεξούσιον Τρικκάλων Χρῖστον Εὐθυμίου Χατζηπέτρον, ἀποθανόντα τῇ 30ῇ Δεκεμβρίου π.ἔ. Ὁ μεταστὰς συνάδελφος, ὅτε ἐθεώρησε λῆξαν τὸ στρατιωτικὸν αὐτοῦ στάδιον, ἐπεδόθη μετὰ πολλοῦ ἀληθῶς ζήλου εἰς τὴν πολιτικήν, ἀποσταλεὶς δὲ ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ εἰς τὴν Συνέλευσιν ταύτην, χωρὶς νὰ ἀποβλέψῃ εἰς οὐδὲν ἄλλο εἰμὴ μόνον εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος, ἐτάχθη εἰς τὴν δημοκρατικὴν παράταξιν. Διὰ τῆς σώφρονος δὲ καὶ κατὰ πάντα μεμετρημένης στάσεως αὐτοῦ ἐπέσυρε δικαίως τὴν ἐκτίμησιν τῶν συναδέλφων του καὶ τῶν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως.

§2Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐκφρασθῶσι τὰ συλλυπητήρια αὐτῆς πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μεταστάντος συναδέλφου.

§3ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ οἰκογένεια τοῦ μεταστάντος ἀπηύθυνεν εὐχαριστήριον ἐπιστολὴν πρὸς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶχε καθῆκον, ἀντεπροσώπευσε τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν κηδείαν τοῦ θανόντος (ἀναγινώσκεται ἡ ἐπιστολή). Ἐπίσης εὐχαριστήριον ἐπιστολὴν ἀπηύθυνε καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ ἑτέρου μεταστάντος συναδέλφου Ι. Καρμανίδου ἐπὶ τῇ συμμετοχῇ τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ πένθος αὐτῆς (ἀναγινώσκεται ἐπίσης ἡ ἐπιστολή). Ἀνακοινῶ ὡσαύτως εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Οἱ ἀπόστρατοι ἀρχιτεχνῖται ζητοῦσι τὸν κανονισμὸν τῆς συντάξεώς των. —Ὁ κτηνοτροφικὸς σύνδεσμος Σαρακατσαναίων Μακεδονίας ζητεῖ ὅπως τῷ παραχωρηθῶσι γαῖαι. —Ὁ ἀγροτικὸς πολιτικὸς σύλλογος Ψωραρῶν (Κερκύρας) παρακαλεῖ ὅπως ἐφαρμοσθῇ ἐκεῖ ὁ νόμος περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. —Ὁ Ὅμιλος Φίλων Ἀθηνῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. —Οἱ κάτοικοι Δεσκάτης παρακαλοῦσιν ὅπως ἀκυρωθῶσιν αἱ μέχρι σήμερον αὐθαίρετοι ἀποφάσεις τῶν οἰκονομικῶν ὑπηρεσιῶν Ἐλασσόνος. —Οἱ κατὰ ξηρὰν καὶ κατὰ θάλασσαν παθόντες κατὰ τὸν Εὐρωπαϊκὸν πόλεμον παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν ἀπαιτήσεών των. —Ἡ Ἕνωσις δημοσίων ὑπαλλήλων Μαγνησίας διαμαρτυρομένη κατὰ τοῦ ψηφίσματος περὶ κρατήσεως 10% ἐκ τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων ὑποδεικνύει διάφορα μέτρα ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῶν συντάξεων αὐτῶν ἄνευ τῆς τοιαύτης κρατήσεως. —Ἐπιτροπὴ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ παρεπιδημούντων κατοίκων Μονεμβασίας καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ ἀνεγέρσεως φυλακῶν ἐν Μονεμβασίᾳ. —Ἡ Κοινὴ τῶν Ἀλυτρώτων Ἐπιτροπεία ὑποβάλλει ὑπόμνημα περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν προσφύγων. —Οἱ κάτοικοι Ρεθύμνης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ μελετωμένου ὑποβιβασμοῦ τῆς ἐκεῖ Νομαρχίας. —Ὁ σύνδεσμος κτηνοτρόφων περιφερείας Ἐπανωμῆς παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. —Ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Παχτωρίου παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ νόμος περὶ ἐξυψώσεως τοῦ ἐνοριακοῦ Κλήρου. —Οἱ στρατιωτικοὶ συνταξιοῦχοι Καλαμῶν αἰτοῦνται τὴν ψήφισιν τοῦ κατατεθέντος ψηφίσματος περὶ αὐξήσεως τῆς συντάξεώς των. —Αἱ θυγατέρες τοῦ ἀγωνιστοῦ Ἀναστασίου Σκέντου ζητοῦσιν ὅπως ταῖς ἀπονεμηθῇ μηνιαία σύνταξις. —Ἡ Ἕνωσις τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων Μυτιλήνης αἰτεῖται τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ κατατεθέντος ψηφίσματος περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων. —Ὁ ἀγροτικὸς πολιτικὸς σύνδεσμος Καστελλάνων ὑποβάλλει ψήφισμα «περὶ ἐπεκτάσεως τῆς ἀγροφυλακῆς ἐν Κερκύρᾳ. —Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Τριπόλεως παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ συνέχισις τῶν ἐργασιῶν πρὸς περάτωσιν τοῦ ἀρξαμένου πρὸ δεκαπενταετίας δικαστικοῦ μεγάρου Τριπόλεως. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Καμινίων, Ποταμιᾶς καὶ Ξηροκαμπίου ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα διὰ τὴν ἐκποίησιν τῆς ἱερᾶς Μονῆς Ζερμπίστης. — Ὁ Βορειοθρακικὸς Σύλλογος διαμαρτύρεται διὰ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης καὶ ζητεῖ τὴν ἀπόρριψιν τούτου. — Οἱ ἐνοικιασταὶ Τρικκάλων αἰτοῦνται τὴν παράτασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Οἱ ἀνταλλάξιμοι πρόσφυγες λαχανοκηπουροί, γεωργοὶ καὶ κτηνοτρόφοι περιχώρων Κωνσταντινουπόλεως αἰτοῦνται ὅπως ἐγκατασταθῶσιν ἐν Μπεκριλὲρ τῆς ἐπαρχίας Φαρσάλων. — Ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς κ. Π. Τσιτσεκλῆς ὑποβάλλει αἰτήσεις τῶν Εἰσαγγελέων Πλημμελειοδικῶν Ἀθηνῶν περὶ χορηγίας ἀδείας διώξεως τῶν πληρεξουσίων Σ. Κρεμεζῆ καὶ Δ. Θεολογίτη, Λαρίσης περὶ διώξεως τοῦ πληρεξουσίου Β. Ἰακωβάκη, Ναυπλίου περὶ διώξεως τοῦ πληρεξουσίου Ο. Πέτροβα, καὶ Αἰγαίου περὶ διώξεως τοῦ πληρεξουσίου κ. Ι. Μαλαχία. (Ἅπασαι αἱ αἰτήσεις αὗται παραπέμπονται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν). — Ὁ Σύλλογος τῶν Ὀρθοδόξων ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν κατὰ τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν ζητοῦντος νὰ ἐπιβάλῃ ἐν τῷ κύκλῳ τῆς Ὀρθοδοξίας τὸ νέον ἡμερολόγιον. — Ὁ πληρεξούσιος Κοζάνης κ. Ι. Κοντοδίνας αἰτεῖται παράτασιν τῆς πρὸς ἀποδημίαν ἀδείας του, ληξάσης εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου π. ἔ., διότι ἀδυνατεῖ νὰ ἐπανέλθῃ πρὸ τῆς παρελεύσεως τριμήνου. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως, παρατείνεται ἐπὶ τρίμηνον ἡ ἐν λόγῳ ἄδεια ἀπουσίας). — Ὁ πληρεξούσιος Καλαμῶν κ. Ν. Δαγρὲς αἰτεῖται μηνιαίαν ἄδειαν ἀπουσίας διὰ λόγους ὑγείας. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως χορηγεῖται ἡ αἰτουμένη ἄδεια). — Ὁ πληρεξούσιος Κοζάνης κ. Π. Καλαντζόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐδαφ. 1 τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ ἀπὸ 2 Μαΐου 1924 Ν. Δ. περὶ συστάσεως Γενικῆς Διευθύνσεως ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν». — Ὁ πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης κ. Π. Καλλιδόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3101 ἐ. ἔ. καὶ 2769 καὶ τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2769 περὶ τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Γ. Ροῦσσος ὑπέβαλον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως ἀπὸ τῆς 29 Δεκεμβρίου 1924 σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς περὶ ἁπλοποιήσεως τῶν τελωνειακῶν διατυπώσεων συμβάσεως ὑπογραφείσης ἐν Γενεύῃ ὡς καὶ τοῦ σχετικοῦ ταύτῃ Πρωτοκόλλου ἀπὸ 5 Νοεμβρίου 1923». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας κ. Α. Ὀρφανίδης ὑπέβαλεν ἀπὸ 9 Ἰανουαρίου ἐ.ἔ. σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίων εἰς τὸ ἄρθρον 64 τοῦ Καταστατικοῦ τοῦ Χατζηκυριακείου Ὀρφανοτροφείου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Γ. Ροῦσσος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑπέβαλον ἀπὸ 11 Ἰανουαρίου ἐ.ἔ. σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Ἰουλίου 1924 νόμου 3138 περὶ ἁρμοδίας ὑπηρεσίας πρὸς ἐπίλυσιν ζητημάτων ἀμφισβητουμένης ξένης ἰθαγενείας». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑπέβαλον εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως ἀπὸ 24 τρέχοντος μηνὸς σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὸν στρατωνισμὸν τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ». —Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Γεωργίας ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ κτιρίου Γʹ Διευθύνσεως μηχανικοῦ εἰς δικαστικὸν μέγαρον». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Λ. Μιαούλης ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ συστάσεως συμβουλίου πρὸς ἐπαναφορὰν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ ἀξιωματικῶν καὶ ἀρχικελευστῶν, ἀπομακρυνθέντων ἀπὸ 1 Νοεμβρίου 1920». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Μιαούλης καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ διαθέσεως τοῦ ἀντιτίμου ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν κρατικῶν πλοίων ὑπὲρ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ νέου Ναυστάθμου». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Ἀναγνωστόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». —Ὁμοίως ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 τοῦ ἔτους 1917 νόμου περὶ ὁδοποιίας». —Ἡ ἐπὶ τῆς Τοπικῆς Ἀσφαλείας καὶ Διοικήσεως Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀνασυντάξεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Εἰς τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν προτάσσονται δύο προτάσεις περὶ τροποποιήσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως.

§5Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν μίαν δήλωσιν διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὡς προηγούμενον ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως. Κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν ἔπρεπε νὰ γίνῃ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος, ἐν τούτοις δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία. Αὐτὰ διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ προηγούμενον ἑρμηνευτικὸν τοῦ Κανονισμοῦ ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§6Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει λόγος βεβαίως νὰ προβῶμεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, δύναται σήμερον νὰ γίνῃ νομοθετικὴ ἐργασία. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Συνέλευσιν, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, ἵνα τὴν προσεχῆ Τετάρτην ἔλθῃ πρώτη πρὸς συζήτησιν ἡ ἐκκρεμὴς οὖσα ἤδη ἐπερώτησις περὶ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη εἶναι συνδεδεμένη μὲ ἑτέραν, ἥτις μοιραίως θὰ ἐπακολουθήσῃ ἐκ μέρους τῆς ἄλλης πτέρυγος τῆς ζητησάσης διά τινος τῶν μελῶν της τὴν μὴ κατάθεσιν τῶν διπλωματικῶν ἐγγράφων τῶν σχετικῶν πρὸς τὸ Πρωτόκολλον. Αἱ δύο λοιπὸν ἐπερωτήσεις δύνανται νὰ συζητηθῶσιν ὁμοῦ, θὰ ἀναπτύξῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἡμέραν τῆς Τετάρτης τὰς ἀπόψεις αὐτῆς.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἂν ἠννόησα καλῶς, ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ συζητηθῇ ἡ ἄλλη ἐπερώτησις διὰ τὴν ἄρνησιν τῆς καταθέσεως τοῦ φακέλου. Φυσικά, ἐφόσον ἀρνεῖσθε νὰ καταθέσητε τὸν φάκελον, ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τῆς ἀρνήσεώς σας. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ συνδυασθοῦν καὶ τὰ δύο.

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Τότε, ἂν ἤθελεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἠδύνατο νὰ κάμῃ εἰσήγησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τὰ ὁποῖα ἕπονται. Ἂν δὲν ἔχῃ τὸν φάκελόν του, τότε δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ψηφίσματος «περὶ δωσιλόγων», διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει ζητήσει τὸν λόγον ὁ κ. Γονατᾶς.

§9Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ἀναγράφεται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν συνταγματικὴ ἐργασία. Ἐκτὸς τούτου πρόκειται τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ τυπωθοῦν καὶ διανεμηθοῦν αὔριον.

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγνώριζον ὅτι δὲν ἔχουσι διανεμηθῆ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναγράφονται μόνον αἱ προτάσεις τῶν νόμων ἢ ψηφισμάτων τὰ ὁποῖα ἀποφασίζεται νὰ συζητηθῶσι. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν παράλειψις ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§12Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Νὰ προταχθῇ τὸ ψήφισμα «περὶ τῶν συνταξιούχων».

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ πρότασις τοῦ κ. Βλάχου ζητοῦντος νὰ προταχθῇ τὸ ψήφισμα «περὶ παροχῆς προσωρινοῦ ἐπιδόματος εἰς τοὺς συνταξιούχους», ἀλλὰ κατὰ τὸν Κανονισμὸν προηγοῦνται αἱ προτάσεις αἱ ἀφορῶσαι τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως.

§14Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ κατόπιν ἐπὶ τῶν δωσιλόγων. Αὔριον δὲ συζητοῦμεν τὸ «περὶ συνταξιούχων», διότι δὲν ἔχω καὶ τὸν σχετικὸν φάκελον μαζί μου.

§15Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Τὸ ψήφισμα «περὶ αὐξήσεως τῶν συντάξεων» ἔχει ὑποβληθῆ πρὸ τῶν διακοπῶν. Τίνα φάκελον θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως;

§16Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχει τροποποιήσεις πολλὰς, κ. συνάδελφε.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§18Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Προτοῦ εἰσέλθῃ ἡ Συνέλευσις εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὰ γενόμενα. Ὅσοι ἔχουσι τὴν τιμὴν νὰ εἶναι εἰς ἐπαφὴν μὲ τὰς λαϊκὰς μάζας καὶ μὲ τὰς ὀργανώσεις θὰ εἶδον—καὶ πάντες γνωρίζετε—ὅτι ὑπάρχει δυσφορία ἐξικνουμένη ἴσως καὶ μέχρις ἐξεγέρσεως διὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ἐναντίον τῶν ἀγροτῶν. Ὑπάρχουν εἰς τὰς φυλακὰς ἐπὶ τόσας ἡμέρας χωρὶς νὰ ζητηθῇ ἡ ἀπολογία των δεκάδες ἀγροτῶν καὶ ἐργατῶν, παλαιῶν πολεμιστῶν, ἐν οἷς καὶ εἷς πρόεδρος γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ, καὶ οὐδεμία φροντὶς περὶ αὐτῶν λαμβάνεται, σᾶς βεβαιῶ δὲ ὅτι ὁλόκληρος ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἔχει κηρυχθῆ ἀλληλέγγυος καὶ μετ’ ὀλίγον, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, θὰ ἀντικρύσωμεν κατάστασιν ἡ ὁποία δὲν θὰ εἶναι καθόλου εὐχάριστος.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως». Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται).

§20Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπὸ ὅλους, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχει ἀναγνωρισθῆ ἡ δυσκολία μὲ τὴν ὁποίαν διεξάγονται αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος καὶ ἡ σπατάλη τοῦ χρόνου ἡ ὁποία μοιραίως γίνεται. Ἐκτὸς τούτου ἀπὸ ὅλους ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὅτι μὲ ὅλην τὴν προσπάθειαν τὴν ὁποίαν καταβάλλομεν καὶ ἀκόμη μὲ τὰς τελευταίας τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἔγιναν, κατὰ τὰς ὁποίας περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναγραφομένων εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν θεμάτων, οὐσιαστικῶς δὲν γίνεται συζήτησις εἰς τὴν Συνέλευσιν, δηλαδὴ δὲν γίνεται οὐσιαστικὴ τριπλῆ συζήτησις, ὅπως ἀπαιτεῖ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Ὅταν ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ γίνωσι τροποποιήσεις, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μερικὰς σκέψεις. Ἐνόμιζον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἤθελε προβῆ εἰς ριζικωτέρας μεταρρυθμίσεις τοῦ κεφαλαίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν σύνθεσιν τῶν Ἐπιτροπῶν, διότι ἀσφαλῶς μόνον ἂν κατορθώσωμεν νὰ ἐξυψώσωμεν τὰς ἐργασίας τῶν Ἐπιτροπῶν, ἂν κατορθώσωμεν νὰ ἐργάζωνται οὐσιαστικῶς αἱ Ἐπιτροπαί, θὰ συντελέσωμεν ὥστε καὶ χρόνος πολύτιμος νὰ οἰκονομῆται κατὰ τὰς συνεδριάσεις τοῦ Σώματος καὶ ἐπιμελεστέρα καὶ εὐσυνειδητοτέρα ἐπεξεργασία τῶν νόμων νὰ γίνεται. Ἡ μόνη τροποποίησις ἡ ὁποία γίνεται εἶναι ὅτι δύναται νὰ γίνεται ἀντικατάστασις τῶν μελῶν τῶν Ἐπιτροπῶν. Νομίζω ὅτι ἡ τροποποίησις εἶναι ἀνεπαρκής. Τὸ πρῶτον ἐλάττωμα τῶν Ἐπιτροπῶν εἶναι ὅτι καταρτίζονται εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε κατὰ τὴν ἀρχὴν ἑκάστης Συνόδου. Εἰς ἀντικατάστασιν τῆς διατάξεως αὐτῆς εἶχον προτείνει ὅπως ἡ συγκρότησις τῶν Ἐπιτροπῶν γίνεται καθ’ ὑπόδειξιν τῶν κομμάτων τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀναλόγως τῆς δυνάμεως ἑκάστου κόμματος. Ἐπίσης εἶχον συστήσει ὅπως αἱ Ἐπιτροπαὶ εἶναι πολυμελέστεραι, διότι συνέβαινεν, ἐπειδὴ ὀλίγοι ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως ἔχουσι καιρὸν διαθέσιμον νὰ μελετῶσι τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ ἐργάζωνται, συνέβαινε πολλάκις τὰ μέλη αὐτὰ νὰ μὴ ἠμποροῦν νὰ παρακολουθοῦν εἰς πολλὰς Ἐπιτροπὰς τὴν συντελουμένην ἐργασίαν. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν μελῶν τῶν Ἐπιτροπῶν θὰ ἦτο δυνατὸν τὰ ἐπιμελέστερα ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Σώματος νὰ μετέχουν περισσοτέρων Ἐπιτροπῶν, θὰ ἦτο δὲ εὐκταῖον ἂν ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἀπουσιαζόντων μελῶν ἢ τῶν μὴ δυναμένων νὰ μετάσχωσι γίνεται ἢ ὑπὸ τῶν ἰδίων ἀπουσιαζόντων ἢ ὑπὸ τοῦ κόμματος εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουν, διότι τότε θὰ ὑπῆρχε μεγαλυτέρα ἐγγύησις ὅτι ἡ ἐργασία ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς καὶ ἡ γνώμη ἡ ὁποία ἐκφράζεται ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Σώματος. Θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ κάμω καὶ μίαν ριζικωτέραν πρότασιν· νὰ περιορισθῇ ἡ ἀνάγνωσις τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων τὰ ὁποῖα κηρύσσονται ἐπείγοντα, ἐφόσον τὸ Σῶμα δὲν ἐκφράζει ἀντίθετον βούλησιν, εἰς δύο ἀναγνώσεις, ὥστε, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν τρεῖς τυπικὰς ἀναγνώσεις, νὰ ἔχωμεν μίαν κατ’ ἀρχὴν καὶ μίαν κατ’ ἄρθρον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐπεξεργάζωνται τὰ νομοσχέδια εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς καὶ εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ παρίσταται καὶ ὁ εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος οὐχὶ μόνον ἐγγράφως ἀλλὰ καὶ προφορικῶς νὰ ἀναπτύσσῃ τὰς γνώμας τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλοῦ, ὅπως γνωρίζετε, ὁ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος προέρχεται ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Σώματος, διευθύνει μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, συμπληρώνει τὸν Ὑπουργὸν εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς συζητήσεως τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων. Ἐδῶ δὲν συμβαίνει αὐτό. Ἂν ὅμως ἐγίνετο αὐτὴ ἡ συμπλήρωσις, νὰ εἶναι πολυμελέστεραι αἱ Ἐπιτροπαὶ καὶ νὰ ἐργάζωνται οὐσιαστικῶς καὶ οἱ εἰσηγηταὶ νὰ μετέχωσι τῆς συζητήσεως, θὰ ἤμην διατεθειμένος πρὸς οἰκονομίαν χρόνου νὰ προτείνω τὸν περιορισμὸν τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων εἰς μίαν κατ’ ἀρχὴν καὶ μίαν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Διότι κατ’ οὐσίαν τώρα τί γίνεται; Τὰς περισσοτέρας φορὰς καμμία οὐσιαστικὴ συζήτησις δὲν γίνεται, ψηφίζονται ἐπιτροχάδην τὰ νομοσχέδια, ὅλοι φωνάζουν εἰς τὰς πρώτας συζητήσεις ὅτι ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀνάγνωσις, καὶ ἑπομένως διὰ νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ φενάκη θὰ ἦτο καλύτερον νὰ γίνουν οὐσιαστικώτερα τὰ πράγματα. Ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ αὐτὸ ἀπαιτεῖται νὰ παρέχεται εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς χρόνος πρὸς ἐργασίαν, δηλαδὴ θὰ εἶναι ἀπαραίτητον δὶς τῆς ἑβδομάδος νὰ ἀρχίζῃ τὰς ἐργασίας του τὸ Σῶμα δύο ὥρας ἀργότερον διὰ νὰ παρέχεται καιρὸς εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς νὰ ἐργάζωνται οὐσιαστικώτερον. Ὑπ’ αὐτὰς τὰς προϋποθέσεις θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ζητήσω τὸν περιορισμὸν τῶν ἀναγνώσεων. Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ὁ ὁποῖος προΐσταται τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τῆς ῥιζικωτέρας μεταρρυθμίσεως τοῦ Κανονισμοῦ, διότι ἡ τροποποίησις ἡ ὁποία γίνεται, τῆς δυνατότητος τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν μελῶν τῶν Ἐπιτροπῶν, εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκὴς καὶ δὲν ἱκανοποιεῖ τὴν μεγάλην ἀνάγκην τῆς πραγματικῆς ἐργασίας εἰς τὰς Ἐπιτροπάς. Ἄν δὲν κατορθώσωμεν νὰ ἐργάζωνται οὐσιαστικῶς αἱ Ἐπιτροπαί, θὰ σπαταλῶμεν ἀκόπως χρόνον καὶ θὰ ἐκθέτωμεν καὶ τὴν ὑπόληψιν τοῦ Σώματος, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται ἐξονύχισις τῶν νομοσχεδίων λεπτομερὴς εἰς πλήρη συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως. Δέχομαι ὅλους τοὺς προτεινομένους περιορισμούς, δέχομαι ἀκόμη καὶ τὴν Clôture, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν περιορισμὸν ὥστε νὰ μὴ δύναται μετὰ μίαν ὥραν νὰ προτείνεται ὁ τερματισμὸς τῆς συζητήσεως. Θὰ σᾶς παρεκάλουν ὅμως νὰ μελετήσητε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἂν θέλετε ψηφίζομεν σήμερον τὰ ἄλλα ἄρθρα καὶ ἀναβάλλομεν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ῥητῶς ἐπιφυλάσσεται εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσίν της νὰ μελετήσῃ εὐρύτερον τὸ ζήτημα. Θὰ εἴχετε καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό;

§22Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχω τὴν ἑξῆς διαφωνίαν· θὰ ἤθελον ἡ ἀντικατάστασις νὰ μὴ γίνεται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ νὰ γίνεται ἢ ἀπὸ τὸ ἀντικαθιστάμενον μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἢ ἀπὸ τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον τοῦτο ἀνήκει.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὴν τροποποίησιν ἀπὸ τοῦδε.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ἤθελον ἐπίσης νὰ μελετήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ἐξωτερικῶν ὑποθέσεων, μιᾶς Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία δὲν λειτουργεῖ ἐδῶ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πολυμελὴς Ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν συνεκρότησεν ἡ Συνέλευσις ῥητῶς εἰς τὴν ἔκθεσίν της λέγει ὅτι ἐπιφυλάσσεται νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὁπωσδήποτε ἂς ψηφίσωμεν τὰ ἄλλα καὶ ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον αὐτό.

§26Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, διότι πραγματικῶς ἐν στενότητι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Κανονισμοῦ προέβη εἰς τὴν τροποποίησιν τῶν σχετικῶν διατάξεων. Διότι ἐπρόκειτο περὶ Κανονισμοῦ ἀφορῶντος μόνον τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν καὶ διότι διατάξεις τινὲς ἐθεωρήθησαν ἐπείγουσαι, ἵνα ψηφισθῶσι τὸ ταχύτερον πρὸς κανονικωτέραν καὶ εὐτακτοτέραν διεξαγωγὴν τῶν συνεδριάσεων, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπή, μολονότι ἐδόθη εἰς αὐτὴν εὐρεῖα δικαιοδοσία, δὲν προέβη εἰς ἄλλας ῥιζικωτέρας μεταρρυθμίσεις, ἐπιφυλασσομένη πρὸς τοῦτο, μάλιστα μετὰ τὰς ὀρθὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Νομίζω ὅμως ὅτι τὸ ἄρθρον 1 δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῇ, καθόσον τελευταίως παρετηρήθη ὅτι αἱ Ἐπιτροπαὶ μετὰ δυσκλίας συγκροτοῦνται καὶ λίαν ἀμελῶς ἐργάζονται ἐπὶ ζημία τῆς ὅλης ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, νομίζω δὲ ὅτι πολὺ θὰ διηυκολύνετο τὸ ἔργον τῶν Ἐπιτροπῶν ἂν ἡ ἀντικατάστασις τῶν μελῶν αὐτῶν ἐγίνετο ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Ἐπιτροπῶν. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει λόγος ἀναβολῆς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου οὔτε τροποποιήσεως, αἱ ἄλλαι δὲ ἐνδεδειγμέναι τροπολογίαι δύνανται νὰ γίνωσι βραδύτερον.

§27Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Συμφωνῶ, κ. Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ὅτι θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀναγνώσεων εἰς δύο. Αὐτὸ ἄλλως τε θὰ γίνῃ· ἐφόσον ἀποδεχόμεθα τὸ σύστημα τῶν δύο Βουλῶν ὁμοφώνως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρήσωμεν τὸ σύστημα τῶν τριῶν ἀναγνώσεων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ μετ’ ὀλίγον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀπὸ τοῦδε, δοθέντος ὅτι δὲν γίνεται καμμία οὐσιαστικὴ ζημία, καθόσον καὶ τώρα εἰς μίαν συζήτησιν διεξάγεται τὸ νομοθετικὸν ἔργον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι αὗται δέον νὰ καταρτίζωνται παρὰ τῶν κομμάτων καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῶν μελῶν πρέπει νὰ γίνεται ἐκ μέρους τῶν κομμάτων, διότι ἄλλως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ ἀλλοίωσις τοῦ χαρακτῆρος τῶν Ἐπιτροπῶν. Διὰ τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν—αὐτὸ δὲν θὰ διατυπωθῇ εἰς τὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν θὰ προτείνω—ἀλλὰ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ κύρους τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἐνόμιζον ὅτι οἱ εἰσηγηταὶ τῶν νομοσχεδίων ὀφείλουν νὰ παρακάθηνται εἰς τὰ ἑδώλια τῶν Ὑπουργῶν ἑκάστοτε καὶ νὰ διευθύνουν μετὰ τῶν Ὑπουργῶν ἢ καὶ ἄνευ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ εἰσηγηθοῦν, νὰ μὴ γίνεται δὲ δεκτὴ ἢ νὰ ἀπορρίπτεται μηδεμία τροπολογία χωρὶς νὰ ζητῆται ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως καὶ ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς σχετικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκπροσωπουμένης παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως θὰ ἠδύναντο οἱ εἰσηγηταὶ νὰ φιλοτιμῶνται νὰ παρουσιάζουν ἐργασίαν τοιαύτην ἡ ὁποία νὰ ἀποτελῇ συμβολὴν οὐσιαστικὴν εἰς τὰ νομοθετικὰ ἔργα τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ θὰ εἶχον καὶ τὸ ἐπιπρόσθετον ἐπίσης προσὸν ὅτι θὰ ἀσκοῦνται οἱ δυνάμενοι νὰ ἐργασθοῦν, θὰ ἀποκτήσουν ὅλην τὴν ἀναγκαίαν ἐκείνην προπόνησιν ἡ ὁποία θὰ τοὺς ὡδήγει εἰς τὰ ἑδώλια ἐκεῖνα ἀπὸ τὰ ὁποῖα κυβερνᾶται ἡ Χώρα. Νομίζω λοιπὸν ὅτι αὐτὴν τὴν τροποποίησιν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀποδεχθῶμεν καὶ νομίζω ὅτι ὑπάρχει ὁμόθυμος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι φθάνομεν καὶ εἰς τὸ τρίτον βῆμα, τὸ ὁποῖον περιέχουν καὶ οἱ ἄλλοι Κανονισμοί....

§29Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀκόμη καλύτερον.

§30Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός).... τοῦ νὰ δηλοῦν οἱ βουλευταὶ ἅμα τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν τὴν πολιτικὴν μερίδα εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουν.

§31Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀπολύτως ἀπαραίτητον.

§32Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν δὲν θέλουν, θὰ δηλώσουν ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητοι καὶ θὰ ἀποτελοῦν τὴν ὁμάδα τῶν ἀνεξαρτήτων.

§33ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§34Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἤθελα νὰ εἴπω ὅτι, ἐφόσον ἤθελε περιορισθῆ εἰς δύο συζητήσεις ἡ συζήτησις τοῦ ψηφίσματος, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς ὑποβολῆς τῶν τροπολογιῶν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἐλέχθη.

§36Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῇ πότε, εἰς τὴν πρώτην ἢ τὴν δευτέραν, διότι εἶναι ἐπικίνδυνον εἰς τὴν δευτέραν νὰ ὑποβάλλωνται αἱ τροπολογίαι καὶ νὰ γίνωνται δεκταὶ ἀμέσως. Διὰ τοῦτο ἐλήφθη πρόνοια ὥστε νὰ γίνωνται δύο κατ’ ἄρθρον συζητήσεις. Δὲν εἶναι ἄνευ σκοποῦ τεθειμένη οὔτε εἰς τὸ Σύνταγμα ἡ διάταξις αὐτή.

§37Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δύο συζητήσεις δὲν σημαίνει δύο συνεδριάσεις. Μὴ ταυτίζετε τὰ δύο πράγματα. Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μία συζήτησις κατ’ ἄρθρον καὶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§38Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ὑπέβαλον τὰς προτάσεις, εἶπον καὶ τὸ ἑξῆς: ἂν εἶναι ἓν σοβαρὸν νομοσχέδιον, δικαίωμα τοῦ Σώματος εἶναι νὰ κάμνῃ καὶ τρεῖς ἀναγνώσεις, ὁ κανὼν ὅμως θὰ εἶναι ὅτι εἶναι δύο ἀναγνώσεις.

§39Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Λάβετε τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν· ὅταν ὑπάρχουν οὐσιαστικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα χρήζουν ἐρεύνης, γίνονται συνεδριάσεις ἐπὶ 15 ἡμέρας ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου καὶ ἀποτελοῦν ὅλαι αὐταὶ αἱ συνεδριάσεις μίαν μόνον ἀνάγνωσιν.

§40Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρνηθῇ οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι εἰς μίαν συνεδρίασιν εἶναι ὑποχρεωτικὴ καὶ ἡ περάτωσις τῆς συζητήσεως ἑνὸς νομοσχεδίου. Ὑποθέτω ὅτι εἰς κανενὸς τὴν ἀντίληψιν δὲν θὰ εἰσεχώρησε τοιοῦτόν τι. Οὐχ ἧττον εἶναι ἓν ἐκ τῶν σοβαρωτέρων ἄρθρων τοῦ Συντάγματος κυρίως ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων παρὰ τῶν Βουλῶν. Τὸ ἄρθρον 57 ὑπέστη τροποποιήσεις ἀνέκαθεν καὶ πάντοτε ὅταν ἐγένετο Νομοθετικὴ ἢ Συντακτικὴ Βουλή. Σήμερον δὲ δὲν εἶναι μόνον τοῦ Κανονισμοῦ ἔργον, εἶναι ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην, ἡ ὁποία θὰ τροπολογήσῃ καὶ θὰ τροποποιήσῃ τὸν τρόπον τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων. Γνωρίζομεν δὲ ἐκ πείρας τὰ τρωτά, τῶν ὁποίων τὴν θεραπείαν ἐπεδίωξαν αἱ διάφοροι Συνελεύσεις. Ἐπέτυχον; Κατὰ τὴν ἐμὴν ἰδέαν ὄχι. Οὔτε ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863 ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ τοῦ 1911 κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχωσιν ὅ,τι εἶχον κατὰ νοῦν. Τώρα δέχομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ τρεῖς συζητήσεις νὰ περιορισθοῦν εἰς δύο, οὐχ ἧττον πρέπει νὰ καθορισθῇ ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ὑποβολὴ τῶν τροπολογιῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλλῃ κανεὶς τροπολογίας εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν, διότι εἶναι ἐπικίνδυνον νὰ γίνωνται δεκταὶ τροπολογίαι ἀσυζητητί. Ἂν δὲ ληφθῇ ὡς μέτρον καὶ τὸ σύστημα τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῆς παρακαθίσεως τῶν εἰσηγητῶν πλησίον τῶν Ὑπουργῶν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων τροπολογιῶν νὰ ἀποφαίνηται καὶ ἡ Ἐπιτροπή, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ νὰ ἀποφαίνηται ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν. Πρέπει νὰ ληφθῇ λοιπὸν πρόνοια αἱ τροπολογίαι νὰ ὑποβάλλωνται κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν. Διὰ τοῦτο ὀρθῶς νομίζω ὅτι ἀναβάλλεται δι’ ἀπόψε τοὐλάχιστον ἡ ψήφισις τῆς παραγράφου αὐτῆς διὰ νὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς σκέψιν ἐπὶ τὸ καλύτερον διὰ τὴν αὔριον, διότι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ εὑρεθῇ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑποβάλλωνται αἱ τροπολογίαι.

§41Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Σᾶς κάμνω γνωστὸν ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ διετύπωσε καθολοκληρίαν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος. Ἂν θέλετε λοιπὸν νὰ γίνῃ ἤδη πρότασις μεταβολῆς τοῦ Κανονισμοῦ, νομίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ κάμῃ τὴν μεταβολὴν πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος, διότι τὸ ἄρθρον διετυπώθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ προλαμβάνεται πᾶσα κατάχρησις ἐν τῷ μέλλοντι.

§42Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νομίζω ὅτι ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών μου συνετέλεσα κατά τι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος ἔχει διατυπώσει τὸ ἄρθρον καὶ νομίζω ὅτι προκειμένου νὰ διατυπωθῇ ὁ Κανονισμὸς θὰ ἔπρεπεν ἡ Συνέλευσις νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς τροποποιήσεως, ὅπως τὴν εἰσηγεῖται ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἔλαβε γνῶσιν.

§43Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καὶ ὄχι τοῦ Κανονισμοῦ. Βεβαίως ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ τὸ συζητήσῃ καὶ εἰς τὸν Κανονισμόν, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβῃ καὶ γνῶσιν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ὅπως διετυπώθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πρέπει νὰ τὰ συνδυάσωμεν αὐτὰ διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τὸ Προεδρεῖον.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§46Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ ἀποφασίσῃ.

§47Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν τοῦτο νὰ σᾶς ἐρωτήσω. Νομίζω ὅτι, ἂν δεχθῶμεν νὰ γίνωνται δύο συζητήσεις, εἶναι ὀρθὸν αἱ δύο συζητήσεις νὰ γίνωνται ἡ πρώτη κατ’ ἀρχήν, καὶ κατ’ ἄρθρον ἡ δευτέρα. Παλαιότερον ἐγίνοντο τρεῖς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεις. Εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ 1911 ἐτέθη μία κατ’ ἀρχὴν καὶ δύο κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸν σκόπελον, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος.

§48Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἡ διατύπωσις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οὐδεμία πρότασις γίνεται δεκτή... κλπ.».

§49Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τοῦτο γίνεται διὰ νὰ προληφθῶσι μερικὰ ἄτοπα τὰ ὁποῖα γίνονται ἐδῶ καὶ τὰ ὁποῖα συνήθως ἔχουσι παρατηρηθῆ.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπανδρέου ἔχει νὰ προσθέσῃ τίποτε ἄλλο;

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὄχι· αὐτὸ μόνον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 1ον ἄρθρον ἀναβάλλεται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὸ 2ον ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται).

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ παρακαλέσω νὰ τεθῇ ἓν ὅριον, μετὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δύο ὡρῶν συζήτησιν;

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλω πεντάωρον.

§56Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· τετράωρον.

§57Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι πολὺ τὸ πεντάωρον.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλως τε καὶ μετὰ τὸ τετράωρον τεκμαίρεται ἡ ἐφαρμογή, ἐξαρτωμένη ἀπὸ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως.

§59Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ διάταξις ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις περὶ τοῦ ἂν θὰ εἶναι δεκτὴ ἢ ὄχι ἡ λῆξις τῆς συζητήσεως, διότι ἀφήνεταί τι τὸ ἀόριστον. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθορισθῇ ἂν τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ἀπαιτεῖ δι’ ἀναστάσεως· τότε θὰ ἔχωμεν ἀπέραντον συζήτησιν καὶ ἀφορμὰς κωλυσιεργίας· διότι ἐπὶ ἑκάστης ἀντιρρήσεως θὰ προκαλῆται ὀνομαστικὴ ψηφοφορία. Ἐπειδὴ καὶ εἰς ἄλλας Βουλὰς καὶ δὴ ἐν Γαλλίᾳ ἐψηφίσθη αὐτό, δηλαδὴ διάταξις μόνον δι’ ἀναστάσεως, τοῦτο εἶναι τὸ ἁπλούστερον.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἀμφισβητηθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀναστάσεως, νομίζω ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ θέσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Συνέλευσιν. Βεβαίως δι’ ἀναστάσεως θὰ γίνεται κατὰ πρῶτον ἡ ψηφοφορία.

§61Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Γίνεται σύγχυσις μεγάλη, διότι θὰ λέγουν τινὲς ὅτι ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη καὶ ἄλλοι ὅτι δὲν παρεδέχθη· λοιπὸν κατ’ ἀνάγκην θὰ ὑπάγωμεν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν ψηφοφορίαν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ κέρδος εἶναι ὅτι δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις πλέον τῶν εἴκοσι λεπτῶν.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τέλος πῶς γίνεται δεκτόν, κ. Πρόεδρε;

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται νὰ προστεθῇ ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως θὰ γίνεται μόνον δι’ ἀναστάσεως.

§65Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2ον ἄρθρον).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον. (Ἀναγινώσκεται).

§67Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καίτοι, κ. Πρόεδρε, εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς ὅσον οἷόν τε κοσμιωτέρας διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων, ἐν τούτοις νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 3 συνεπάγεται βαρυτάτας συνεπείας διὰ τοὺς ὁπωσδήποτε παρεκτρεπομένους κυρίους πληρεξουσίους καὶ βουλευτάς. Ἰδιαιτέρως εὑρίσκω ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, θίγουσαν αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποβολὴ ἐπιβάλλεται.... κλπ.». Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ καθορισθῇ. Τί θὰ εἴπῃ «ἀπειλῶν κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας ἢ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ μερίδος πολιτικῆς»; Γνωρίζετε ὅτι πολλάκις δυστυχῶς ἐπὶ τοσοῦτον ἐκτείνεται ἡ κομματικὴ διαπάλη, ὥστε ἀπειλοῦμεν κομματικῶς λόγῳ τῆς ὑπερεντάσεως τῆς κομματικῆς διαπάλης, εἶναι δὲ πολὺ ἐπικίνδυνον νὰ ἐπιβάλωμεν βαρεῖαν, βαρυτάτην τιμωρίαν κατὰ μέλους τῆς Συνελεύσεως διότι ἠπείλησεν ἀορίστως τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας ἢ μερίδα πολιτικήν. Τοῦτο μόνον ἐπὶ βιαιοπραγίᾳ πρέπει νὰ ἐπιβάλλεται, ὅτε εἶναι καθωρισμένον πλέον, ἀναμφισβήτητον, καταφανές· ὄχι ἐπὶ ἀπειλῆς κατὰ μερίδος πολιτικῆς κλπ. Καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἀπειλουμένη πολιτικὴ μερὶς εἶναι ἡ μειονοψηφία, καὶ αὐτὴ ἡ ἰδία θὰ κρίνῃ περὶ τῆς πράξεως ἡ ὁποία στρέφεται κατ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας, τί θὰ γίνῃ τότε;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ εἰσηγητὴς κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§69Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι, κύριοι, περίεργον ὅτι ἐν τοῖς Κανονισμοῖς τῶν Βουλῶν παρ’ ἡμῖν, οἱ ὁποῖοι ἴσχυσαν ἐπὶ 100 σχεδὸν ἔτη, ἡ Βουλὴ δὲν προέβλεψε νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὰ μέσα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐτήρει τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐπρέπειαν εἰς τὰς συζητήσεις. Εἶναι ὁμολογουμένως ἄξιον παρατηρήσεως. Ἤδη μετὰ πάροδον τόσων ἐτῶν ἀπεφασίσθη ὁμοθύμῳ συγκαταθέσει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς διεξάγωνται ὁμαλώτερον καὶ εὐτακτότερον, θεσπιζομένων αἰσθητῶν πειθαρχικῶν διατάξεων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν κυρίως τοὺς Κανονισμοὺς τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ δὴ τὸν Γαλλικὸν Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος ἰσχύει εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνο. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν τοῦτον ἡ ἐξουσία τοῦ Προέδρου, καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ μάλιστα πολὺ περισσότερον, εἶναι μεγάλη, εἶναι ἀνατεθειμένη εὐρυτάτη ἐξουσία εἰς τὸν Πρόεδρον, τοιαύτη ὥστε θὰ ἔκαμνον κατάπληξιν ἂν ἀνεγίνωσκον διατάξεις τινάς. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀγγλικῆς Βουλῆς δικαιοῦται νὰ φυλακίζῃ βουλευτὴν παρεκτρεπόμενον εἰς συνήθεις παρεκτροπὰς ἐν φυλακῇ ὑπαρχούσῃ ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀντίληψις εἰς τὰ μᾶλλον φιλελεύθερα Κράτη καὶ τὰ μᾶλλον προηγμένα εἰς πολιτισμὸν καὶ ἐλευθερίαν. Ἐπὶ ὑποτροπῆς, διότι ἐν τῇ πρώτῃ παρεκτροπῇ ὁ Πρόεδρος δικαιοῦται ἁπλῶς νὰ ἀποβάλλῃ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως μόνον τὸν παρεκτρεπόμενον, ἐν ὑποτροπῇ, λέγω, καὶ εἰς βαρυτέρας περιπτώσεις ὁ Πρόεδρος δικαιοῦται νὰ τὸν ἀποβάλλῃ μέχρις ἡμερῶν δέκα. Ἂν ἡ λέξις «ἀπειλῶν» σᾶς ἐνοχλῇ ἢ σᾶς σκανδαλίζῃ, δὲν ὑπάρχει δυσχέρεια νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ νὰ τεθῇ ἄλλη μετριοπαθεστέρα.

§70Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διαγραφῇ τοὐλάχιστον τὸ «ἀπειλῶν».

§71Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ λέξις «ἀπειλῶν» δύναται νὰ ἀντικατασταθῇ· νὰ μείνῃ μόνον «βαρειῶν ὕβρεων». Διὰ ταῦτο προτείνω νὰ διαγραφῇ μόνον ἡ λέξις «ἀπειλῶν» καὶ νὰ μείνῃ «βαρειῶν ὕβρεων».

§72Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Νὰ προηγῆται ἀνάκλησις.

§73Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ πρώτη περίπτωσις τιμωρίας εἶναι ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν, ἐν ὑποτροπῇ δὲ καὶ δευτέρα ὑποτροπῇ, τότε ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων αὐτῶν τῶν αὐστηρῶν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διαγράφεται τὸ «ἀπειλῶν».

§75Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὴν τὴν σύστασιν ἤθελον νὰ κάμω.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§77Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, δὲν νομίζω ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τροποποίησις αὐτὴ τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὁ κ. εἰσηγητὴς μᾶς ἀνέφερε παραδείγματα διαφόρων ἄλλων Κρατῶν, ἀλλ’ εἶναι ἡ ἀλήθεια ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἄλλων καὶ ἑλληνικῶν ἐθίμων καὶ ξένων ἐθίμων. Τὸ γεγονὸς εἶναι τὸ ἑξῆς: κατὰ τίνα τρόπον θὰ καθορίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀπειλῆς κατὰ τῆς Κυβερνήσεως; Εἶναί τινες τῶν κυρίων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰς ἀγορεύσεις των κινοῦν τὰς χεῖρας αὐτῶν, ἔχουσι τὴν φωνὴν ἠχηράν. Ἐν ᾗ περιπτώσει εἰς μίαν τοιαύτην συζήτησιν ἀκουσθῇ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἴπῃ «μὴ μὲ ἀπειλεῖτε» ἐρωτῶ· ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ καθορίσῃ τὴν ἀπειλὴν ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως;

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντοτε ἀποφάσει τῆς Συνελεύσεως.

§79Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δεύτερον ζήτημα. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἀκόμη τὰ ἔθιμα τὰ πολιτικά, εἶναι πιθανὸν νὰ εἴπῃ κανεὶς ὅτι τοῦτο θὰ εἶναι πιεστικόν, διότι, ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως....

§80Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸ «ἀπειλῶν», κ. Πρόεδρε, νὰ φύγῃ.

§81Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι πιθανὸν ἀκόμη νὰ γεννηθῇ ἡ ἀκόλουθος σκέψις. Ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἡ Συμπολίτευσις ἔχει καὶ τὸν Πρόεδρον. Δὲν εἶναι δυνατὴ καὶ πίεσις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Εἶναι πιθανὸν πολλάκις νὰ δημιουργηθῇ καὶ τοιοῦτον ζήτημα, ἀλλὰ διὰ τῆς λέξεως «ἀπειλῶν» πιέζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀσκήσῃ ἔλεγχον.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διεγράφη.

§83Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Τότε, ἀφοῦ διεγράφη, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§84Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Ἐπίσης, κ. Πρόεδρε, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Σώματος πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὴν στέρησιν τῆς ἀποζημιώσεως. Εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας. Δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ὁ πληρεξούσιος θὰ ὑπολογίσῃ ὅτι θὰ στερηθῇ τῆς ἀποζημιώσεως διὰ νὰ μὴ παρεκτρέπεται. Εἶναι πολὺ ταπεινόν, κύριε Πρόεδρε, πολὺ ἐξευτελιστικόν. Δὲν εἶναι χωροφύλαξ ὁ πληρεξούσιος νὰ στερηθῇ τῆς ἀποζημιώσεως· τὸν μεταβάλλετε εἰς χωροφύλακα.

§85Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκεταὶ αἱ ἄλλαι φράσεις.

§86Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι πλεονάζει ἡ παράγραφος ἡ ὁποία προσθέτει τὰ ἑξῆς· «τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἢ πολιτικῆς μερίδος». Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πᾶσα ἀπειλὴ ἢ ὕβρις ἐναντίον τῆς Συνελεύσεως ἢ μελῶν αὐτῆς συνεπάγεται τὰς συνεπείας τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ πλεονάζουν αἱ κατόπιν φράσεις, αἱ ὁποῖαι διαστέλλουν Πρόεδρον Κυβερνήσεως κλπ.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· περὶ μέλους τῆς Κυβερνήσεως.

§88Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ γίνῃ ἡ διατύπωσις ὡς ἑξῆς: «Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει πρόκειται περὶ Ὑπουργοῦ ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος τῆς Συνελεύσεως». Ἡ διάκρισις Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέλους τῆς Κυβερνήσεως ἀντίκειται εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον κρατεῖ σήμερον.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὁμιλεῖ περὶ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§90Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα λέγει «κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως».

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λέγει «κατὰ τῆς Κυβερνήσεως».

§92Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ γίνῃ ἡ διαστολὴ αὐτή, ὅτι ἀφορᾷ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ προστατεύωνται καὶ οἱ Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ἐγὼ ἤθελον ἀντιθέτως νὰ εἴπω ὅτι καὶ εἰς τὰς αὐτὰς ποινὰς ὑποβάλλεται καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος φέρεται ὑβριστικῶς ἢ ἀπειλεῖ πληρεξούσιον, ὅτι δὲν δημιουργοῦνται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης προνόμια ὑπὲρ τῶν κατεχόντων τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν Ὑπουργός τις παρεκτραπῇ, θὰ ἔχῃ ἡ Συνέλευσις τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ μέτρα καὶ ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ ἀποβάλλεται καὶ αὐτός. Ἄν θέλετε μάλιστα προσθέτω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποβολὴ.....καὶ ἂν ἀκόμη ὁ παρεκτραπεὶς εἶναι μέλος τῆς Κυβερνήσεως».

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐννοεῖται οἴκοθεν.

§94Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ὅτι, ἂν δὲν τροποποιηθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ δὲν δημιουργήσωμεν τὴν ἰσότητα τὴν ὁποίαν καθιερώνει τὸ πολίτευμα, σᾶς πληροφορῶ ἀπὸ τοῦδε χωρὶς νὰ ἐγείρω ἀπειλὰς ὅτι θὰ συναντήσητε μεγάλας δυσκολίας εἰς τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς διατάξεως τοιαύτης.

§95Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τῶν τροποποιήσεων τοῦ Κανονισμοῦ ἐπέρχεται ποιά τις βελτίωσις εἰς τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως ἡμῶν. Λέγω ποιά τις βελτίωσις, διότι οἱ ξένοι Κανονισμοὶ ἔχουν αὐστηροτέρας διατάξεις. Ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγὼ νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἄκρον τῆς περιόδου, ἵνα μὴ τὸ ἅλμα ᾖ πολὺ μεγάλον καὶ δὲν δυνηθῶμεν νὰ ὑπερπηδήσωμεν αὐτό. Κατὰ τὸ ἐδάφ. βʹ τοῦ ἄρθρου 3 «ἂν καὶ μετὰ ταῦτα ὁ πληρεξούσιος προκαλῇ ἀταξίαν ἢ ἐξακολουθῇ θορυβῶν, ὁ Πρόεδρος δύναται νὰ ἀπευθύνῃ ἐπίπληξιν κλπ.». Δυοῖν θάτερον θὰ συμβῇ· ἂν μετέρχεταί τις ἀπειλὰς ἢ βαρείας ὕβρεις, ἢ δὲν θὰ προκαλέσῃ διόλου ἀταξίαν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ τότε ἡ σιγὴ εἶναι ἡ καλυτέρα καταδίκη κατὰ τοῦ μετερχομένου ἀπειλὰς ἢ ὕβρεις ἢ θὰ προκαλέσῃ ἀταξίαν. Ἄν θὰ προκαλέσῃ ἀταξίαν, εἶναι ἐπαρκὲς τὸ ἐδάφιον βʹ.

§96Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀταξίαν ἐννοεῖ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ. Διαφορετικὰ δὲν ἐννοεῖται. Τὸ ἔλασσον περιέχεται εἰς τὸ μεῖζον. Ἀταξίαν λέγοντες ἐννοοῦμεν παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§97Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποκλείεται ἡ ἔννοια αὕτη· «ἂν προκαλῇ θόρυβον ἢ ἀταξίαν». Τότε νομίζω ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν τὸ ἐδάφιον εʹ.

§98Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Τίνος εἴδους ἀταξίαν;

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προκαλεῖ ἀταξίαν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ὑβρίζει. Δὲν ἐννοεῖ αὐτὴν τὴν ἀταξίαν. Ἐννοεῖ καὶ θόρυβον.

§100Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Καὶ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος, ἀπευθύνων βαρείας ὕβρεις, δὲν προκαλεῖ ἀταξίαν;

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς δηλαδὴ πηγαίνετε παρακάτω.

§102Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὥστε ἐννοεῖτε ὅτι καὶ ἄνευ προηγουμένης ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν;

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα. Ὑπάρχουν τοιαῦται περιπτώσεις.

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Νομίζω ὅτι μία προειδοποίησις θὰ ἦτο ἀναγκαία.

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὸ ἄτοπον ἡ ὕβρις νὰ εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν καὶ ἡ κύρωσις τῆς ἀνακλήσεως νὰ εἶναι εἰς πλήρη δυσαναλογίαν; Ἡ παρεκτροπὴ δύναται νὰ εἶναι ἀπολύτως βαρεῖα.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ. Ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου αὐτοῦ εἶναι χρήσιμος διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν θὰ ἀπετέλει ἁπλῆν εἰρωνείαν. Καὶ διὰ τοῦτο λέγομεν ὅτι καὶ ἄνευ ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως. Τὸ ἐδάφιον αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς τὴν διάταξιν. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν περιττεύει, ὅταν πρόκειται περὶ βιαίων πράξεων ἢ περὶ βαρυτάτων ὕβρεων.

§107Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πῶς ἐτροποποιήθη, κ. Πρόεδρε;

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λέγω ὅτι κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου ἡ παράγραφος αὐτὴ δὲν περιττεύει· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐφαρμόζεται εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ προσβολὴ εἶναι τοιαύτη ὥστε ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν θὰ ἦτο πολὺ ἐλαφρά, σχεδὸν εἰρωνεία.

§109Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δίδεται ὅμως ἡ ἑρμηνεία ὅτι ἀφορᾷ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὄχι μεμονωμένως τὸν Πρόεδρον.

§110Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τεθῇ ἓν «κατά», «κατὰ τῆς Κυβερνήσεως».

§111Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, νὰ γίνῃ ἡ διασάφησις αὐτὴ καὶ ἡ ἄλλη περὶ τοῦ ὅτι δὲν ἀπολαύει προνομίου νὰ ἐξαιρῆται τῆς διατάξεως ὁ Ὑπουργός.

§112Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα.

§113Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὡς ἑρμηνεία δηλαδή· νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι.

§114Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ διάταξις τοῦ ἐδαφίου τούτου εἶναι βεβαίως χρήσιμος, διότι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν τοῦ παρεκτραπέντος βουλευτοῦ. Εἶναι ἐπείγουσαι στιγμαὶ κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Πρόεδρος πρέπει ἀμέσως νὰ ἐνασκήσῃ τὴν πειθαρχικὴν αὐτοῦ ἐξουσίαν. Νομίζω δὲ ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ διατηρηθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ἀλλ’ ἡ διατύπωσις δύναται νὰ γίνῃ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος νὰ μὴ παρέχῃ ἀφορμὰς ὑπονοίας ὅτι ἐν περιπτώσει ἀπειλῶν ζωηροτέρων κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως περιβαλλομένης πάντοτε μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Συνελεύσεως, θὰ γίνῃ κατάχρησις ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως τοῦ Κανονισμοῦ κατὰ τοῦ ἀπειλοῦντος πληρεξουσίου, διότι τοιουτοτρόπως ἠθέλομεν καταστήσει τὴν διάταξιν ἀνελευθέραν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ διάταξις δέον νὰ διατυπωθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὡς ἄνω ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποβολὴ ἐπιβάλλεται καὶ ἄνευ προηγουμένης ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐπὶ βαρυτέρας παρεκτροπῆς, διαταράξεως σοβαρωτέρας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ἰδίως προκειμένου περὶ βιαίων ἐν γένει πράξεων», ἀπαλειφθῶσι δὲ τὰ περὶ ἀπειλῶν καὶ τὰ περὶ ὕβρεων κατὰ Κυβερνήσεως ἢ κατὰ πολιτικῆς μερίδος, τὰ ὁποῖα οὐδὲ ἐφαρμόσιμα εἶναι ἀλλ’ οὐδὲ σύμφωνα πρὸς τὸ δημοκρατικὸν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἡμῶν. Ποία εἶναι ἡ σοβαρωτέρα παρεκτροπὴ θὰ κριθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως. Ἂν δηλαδὴ πληρεξούσιός τις ἐκτραπῇ εἰς ὕβρεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐξεγείρει ἐναντίον του τὴν Συνέλευσιν, ὁ Πρόεδρος χαρακτηρίζων τὰς ὕβρεις ταύτας ὡς σοβαρὰν παρεκτροπὴν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ τὴν πειθαρχικήν του ἐξουσίαν ἄνευ προηγουμένης ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν. Οὐχὶ ὅμως καὶ δι’ οἱανδήποτε ἀπειλὴν ἢ ὕβριν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ πολιτικῆς μερίδος. Νομίζω συνεπῶς ὅτι οὕτω πως διατυπουμένης τῆς συζητουμένης διατάξεως δὲν θὰ παρασχεθῇ ἀφορμὴ παρεξηγήσεων καὶ θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς ἐν τῷ μέλλοντι. Ἐπίσης δέον νὰ ἀπαλειφθῇ καὶ ἡ ἑξῆς τελευταία παράγραφος (ἀναγινώσκει): «Ἡ δι’ οἱανδήποτε αἰτίαν ἐπιβαλλομένη ἀποπομπὴ ἐκ τῶν συνεδριάσεων συνεπιφέρει αὐτοδικαίως καὶ τὴν στέρησιν ἐν μὲν τῇ πρώτῃ ὡς ἄνω περιπτώσει τοῦ ἑνὸς τρίτου τῆς ἀναλογούσης μηνιαίας ἀποζημιώσεως, ἐπὶ τῆς βαρυτέρας δὲ ποινῆς ὁλοκλήρου μηνός».

§115Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρότασίς σας εἶναι νὰ περιορισθῇ ἡ διάταξις μόνον εἰς τὴν πρώτην παράγραφον «καὶ ἰδίᾳ προκειμένου περὶ βιαίων ἐν γένει πράξεων». Νὰ παραλείψωμεν τὰς ἀπειλὰς καὶ τὰς ὕβρεις κατὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§117Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Ἐλέγχεται εἷς Ὑπουργὸς ὅτι ἔκαμε μίαν αὐθαιρεσίαν ἢ πρᾶξιν ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἠθική. Ἡ ὕβρις του εἶναι ὅτι δὲν εἶναι ἠθική....

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτό.

§119Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Εἶναι ὕβρις.

§120Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅλαι αἱ ἀντιρρήσεις καὶ οἱ φόβοι τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων δὲν ἔχουσι βάσιν, διότι διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ποινὴ τῆς ἀποπομπῆς πρέπει νὰ προηγηθῇ μία διαδικασία καὶ ἡ διαδικασία αὕτη εἶναι νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ὁ παρεκτραπεὶς καὶ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν στάσιν του. Ἐπίσης, προκειμένου περὶ τῆς ἀποπομπῆς αὐτοῦ, θὰ ἀποφανθῇ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἢ ἡ Βουλή. Διατί φοβούμεθα ὅτι θὰ γίνωσι παρεκτροπαί; Μήπως τάχα ὁ Πρόεδρος ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ καθορίσῃ καὶ νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἔκτασιν τῆς ὕβρεως καὶ τῆς διαταράξεως; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὑπάρχει διαδικασία ὡρισμένη ἐφ’ ἧς θὰ ἀποφανθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις ἐπὶ τῆς ἐπιβλητέας ποινῆς. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐνδοιασμοὺς εἰς τὸ νὰ ψηφίσωμεν τὸ ψήφισμα, προσθέτοντες νέας ἐπιβαλλομένας ἐκ τῆς πείρας διατάξεις εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως.

§121Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις νὰ διατυπώσωμεν αὔριον τὰς ὑποβληθείσας τροπολογίας. Ὁ διαπρεπὴς συνάδελφος κ. Τσιριμῶκος ὡμίλησε καὶ ἐνῷ εἶπε κάτι πρακτικὸν καὶ ὠφέλιμον δὲν ἠκούσαμεν τίποτε. Δὲν μᾶς βιάζει κανείς. Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις, νὰ τὸ φέρετε αὔριον.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ὑπῆρχεν ἄλλο τι σημεῖον ἀμφισβητούμενον, δὲν θὰ ἐδυσκολευόμην νὰ δεχθῶ τὴν ἀναβολήν.

§123Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναβολῆς. Ἐγὼ προτείνω νὰ ἐκτυπωθῶσιν αἱ τροπολογίαι καὶ αὔριον, οἰκογενειακῷ τῷ τρόπῳ, νὰ τὸ ψηφίσωμεν.

§124Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐζητήσαμεν ἀναβολήν. Νὰ περατωθῇ ἡ συζήτησις καί, ἂν αὔριον γίνῃ λάθος, νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ κάμωμεν παρατηρήσεις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ εἰσαχθῇ αὔριον ἐν συνόλῳ.

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἅμα εἰσαχθῇ αὔριον ἐν συνόλῳ, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ κάμωμεν παρατήρησιν. Δὲν ὑπάρχει διάθεσις νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις. Ἂν γίνωσι δεκταὶ αἱ τροπολογίαι, νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα τῆς παρατηρήσεως.

§127Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Δύνασθε νὰ εἴπητε, κ. Πρόεδρε, τίνας τροπολογίας δέχεται ἡ Κυβέρνησις; Τίνας εὑρίσκει ὀρθὰς ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν; Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§128Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ὁ κ. Π. Πετρίδης διὰ τῆς τελευταίας ἀγορεύσεώς του ἐγκατέλιπε τὸ σχέδιον, διότι εἶπεν ὅτι εἶναι ἀνεφάρμοστον. Πρόκειται περὶ συγχύσεως καὶ αὐτὴν τὴν σύγχυσιν νὰ τὴν ἐκκαθαρίσητε καὶ νὰ τὴν φέρητε αὔριον.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου περὶ Κανονισμοῦ ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ ὁμιλήσω.

§130ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου αἱ ἀντιρρήσεις αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἶναι δύο. Ἡ πρώτη ἀποβλέπει τὰς ἀπειλάς, αἱ ὁποῖαι καὶ διεγράφησαν, καὶ τὰς βαρείας ὕβρεις κατὰ τῆς Συνελεύσεως. Ἡ δευτέρα ἀφορᾶ τὸ χρηματικὸν μέρος. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον οὐδεμίαν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ συναινέσω εἰς τὴν διαγραφήν. Ἐγὼ θὰ ἔφθανον εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ἠρκούμην εἰς τὸ πρῶτον μέρος τῆς διατάξεως, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὡς ἄνω ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποβολὴ ἐπιβάλλεται καὶ ἄνευ προηγουμένης ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐπὶ βαρυτέρων παρεκτροπῶν διαταραττουσῶν σοβαρώτερον τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως» καὶ νὰ σταθῶμεν ἐκεῖ.

§132Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης, μετ’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε, νὰ ἀπαλείψωμεν ἀπὸ πλέον φιλελεύθερον πνεῦμα τὴν λέξιν «ἀπειλῶν». Ὑποθέτω ὅτι πρέπει νὰ παραμείνῃ ἡ φράσις «διὰ βαρείας ὕβρεις», προστιθεμένης τῆς λέξεως «προσωπικάς».

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ βάλωμεν «ἐπὶ βαρειῶν προσωπικῶν ὕβρεων». Εἴμεθα σύμφωνοι.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. «Ἐπὶ βιαιοπραγιῶν καὶ βαρυτάτων προσωπικῶν ὕβρεων».

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὲ τὰς δύο αὐτὰς τροποποιήσεις, ἂν ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος, θὰ ἀνατυπώσω τὸ σχέδιον καὶ θὰ τὸ εἰσαγάγω αὔριον, ἀλλὰ θὰ θεωρῆται ὡς ψηφισθὲν ἀπὸ σήμερον.

§136Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Θὰ ἔχωμεν δικαίωμα συζητήσεως;

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι συζητήσεως. Ἐπιθυμῶ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις καὶ νὰ μὴ γίνωσι παρατηρήσεις ἂν ἀπεδόθησαν ὀρθῶς ἢ ὄχι αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§138Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν εἶδον πουθενὰ νὰ γίνεται λόγος ὅτι ὁ θορυβῶν ἢ ὑβρίζων ἢ παραβιάζων τὸν Κανονισμὸν δίδει ἐξηγήσεις. Εἶναι ἐνδεχόμενον ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θεωρεῖται παραβιάζων τὸν Κανονισμὸν νὰ ὑβρίζηται ὑπὸ ἄλλου γείτονός του.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, τὸ πρῶτον ἐδάφιον λέγει «μετὰ ἀκρόασιν τῶν τυχὸν ἐξηγήσεων, ἡ τοιαύτη πρότασις τίθεται εἰς ψηφοφορίαν». Τὸ γʹ ἐδάφιον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὡς ἄνω ἐκ τῶν συνεδριάσεων ἀποβολὴ ἐπιβάλλεται καὶ ἄνευ προηγουμένης ἀνακλήσεως εἰς τὴν τάξιν ἐπὶ βαρυτέρων παρεκτροπῶν κλπ.». Ἑπομένως καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ αἱ ἐξαιρέσεις ὄχι μόνον δὲν ἀποκλείονται, ἀλλὰ καὶ ἐπιβάλλονται.

§140Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τώρα προσετέθη.

§141Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Ἡ τελευταία παράγραφος διεγράφη.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται).

§143ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα περὶ «προσθήκης διατάξεων εἰς τὸν ἐν ἰσχύϊ Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως»).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐρχόμεθα εἰς τὴν βʹ πρότασιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπὸ 27 Νοεμβρίου ἐ.ἔ. προτάσεως τῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπῆς «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ Εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, προκειμένου περὶ τῆς προτάσεως τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχει τὸν λόγον.

§145ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§146Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι νέον αὐτό;

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι νέον· τὸ προσέθεσεν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος.

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ κείμενον τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου εἶναι ἓν ἄρθρον.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδῶ εἶναι δύο.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγινε τροποποίησις.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔχετε εἶναι πρότασις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ ἐπεξεργαζομένη αὐτὸ προτείνει καὶ τὴν προσθήκην δευτέρας διατάξεως κατὰ τὴν ὁποίαν (ἀναγινώσκει): «Τὰ μέχρι τοῦδε ἐκδοθέντα ψηφίσματα τῆς Συνελεύσεως μετὰ μὴ συντακτικοῦ περιεχομένου ἔχουσιν ἰσχὺν νόμου, δυνάμενα νὰ τροποποιηθῶσι διὰ τῆς τακτικῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ».

§152Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀνατρέπεται ἡ προηγουμένη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν, προκειμένου περὶ προσφυγικῶν ζητημάτων, δύναται νὰ λαμβάνηται ἀπόφασις διὰ ψηφισμάτων· διότι εἴπομεν ὅτι ἐξαιρετικῶς δυνάμεθα διὰ τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὰς προσφυγικὰς ὑποθέσεις νὰ ἀποφανθῶμεν μὲ ἀπόφασιν ἡ ὁποία ἔχει περιεχόμενον νόμου μόνον καὶ οὐχὶ Συντάγματος, νὰ ἀποφαινώμεθα διὰ ψηφισμάτων, καὶ σήμερον καταργεῖται δι’ αὐτοῦ. Θὰ γίνωνται νόμοι ἔκτακτοι.

§153Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἤδη εἴμεθα τόσον καθυστερημένοι εἰς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα ὥστε, ἂν γίνῃ μία τοιαύτη κατάργησις, δὲν μεταβάλλεται τίποτε. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα εἴτε διὰ ψηφισμάτων εἴτε διὰ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἔλθουν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ λυθοῦν. Ἐφόσον τὰ μεγάλα προσφυγικὰ ζητήματα εἶναι ἄλυτα καὶ περιμένουν τὴν λύσιν των δὲν φαντάζομαι ὅτι πρέπει νὰ καταργηθοῦν τὰ ψηφίσματα καὶ νὰ προστεθῇ καὶ ἄλλη δυσκολία εἰς τὰς ἤδη ὑπαρχούσας.

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ καλά.

§155ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτὰ καὶ τὰ δύο ἄρθρα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3221 περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν».

§157Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὡς ἐτροποποιήθη, κ. Πρόεδρε. Ὑπέβαλα τροπολογίαν.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δι’ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ἔχει νὰ εἴπῃ κάτι ὁ κ. Μυλωνᾶς.

§159Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἔγινεν αὐτὸ τοῦ κ. Μυλωνᾶ, διότι καθωρίσθη πρῶτον τὸ χρονικὸν διάστημα πενταετές. Ἐτέθη φραγμός.

§160Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Φραγμὸς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κεφαλαίου.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 4 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως «περὶ ἱδρύσεως Διοικητικοῦ Δικαστηρίου πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐν Μ. Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ γεννηθεισῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἰδιωτικῶν ἀπαιτήσεων» ἔχει παραπεμφθῆ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ σήμερον. Κατ’ ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ληφθεῖσαν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν παρεπέμφθη εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Στρατιωτικῶν.

§162Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν, ἀφοῦ εἶναι ἤδη ἀπὸ ἑνὸς μηνὸς εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Πρόκειται περὶ διοικητικῆς φύσεως ὑποθέσεως· δὲν πρόκειται περὶ στρατιωτικῆς φύσεως. Καθαρῶς στρατιωτικὸν δικαστήριον συνιστᾶται διὰ νὰ δικάσῃ μὲ κάποιας ἐγγυήσεις.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§164Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἡ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Γνωρίζετε ὅτι ἔγινε μία Ἐπιτροπή. Ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἠκούσθησαν πολλὰ σκάνδαλα καὶ σήμερον ἔγινε σύστασις διοικητικοῦ δικαστηρίου διὰ νὰ ἐκδικάζωνται αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις κατὰ τρίτων ἐγκυρότερον.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, κωλυομένου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀναβάλλεται.

§166Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ νομοθέτημα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τοὺς διαφόρους ἐγκληματίας ἐν Κρήτῃ, καθίσταται περιττόν, διότι ἤνοιξαν αἱ φυλακαὶ βιαίως καὶ ἐξῆλθον οἱ κρατούμενοι καὶ εἶναι ἐλεύθεροι.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συστάσεως Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἔρευναν τῆς εὐθύνης τῶν διοικητῶν στρατιωτικῶν μονάδων κατὰ τὴν ὑποχώρησιν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας». Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον ὡς πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ σχέδιον.

§168Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν σχέδιον ψηφίσματος ἀποτελεῖ ἓν τῶν σοβαρωτέρων θεμάτων ἅτινα μέχρι σήμερον ἀπησχόλησαν τὴν Συνέλευσιν, ἂν οὐχὶ καὶ τὸ σπουδαιότερον. Δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τρεῖς οὐσιώδεις, θεμελιώδεις, δύναμαι νὰ εἴπω, σκοποὶ διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Χώρας ἐν γένει: Πρῶτον πρόκειται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ γαλήνη τοῦ Στρατεύματος. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, τὰ στελέχη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ αἰσθάνονται χροιάν τινα κλονισμοῦ, ὅτι, ἂν οὐχὶ ὡς ἀσφαλῶς τὸ πιστεύουν, εἶναι ὑπεύθυνα, ὑποχρεοῦνται ὅμως νὰ δώσωσι λόγον πράξεων περὶ μιᾶς ἐθνικῆς καταστροφῆς; Πῶς εἶναι δυνατόν, λέγω, νὰ παρουσιάζωνται ἐνώπιον τοῦ Στρατεύματος, ἐνώπιον τῶν στελεχῶν, νὰ λαμβάνουν ἀποφάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ θίγωνται ζωτικώτατα συμφέροντα ἑτέρων συναδέλφων τῶν στελεχῶν τοῦ Στρατεύματος, χωρὶς τὰ τελευταῖα δικαίως ἢ ἀδίκως νὰ μὴ διαμαρτύρωνται ὅτι δὲν δύνανται νὰ κρίνωνται ὑπὸ δωσιλόγων; Κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσωμεν εἰς τὸ μέλλον στελέχη τῶν ὁποίων θίγονται τὰ συμφέροντα καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ πειθαρχία καὶ τάξις, ὅταν αὐτὰ μίαν ἡμέραν, ἕνα πρωί, θὰ εἴπωσιν εἰς τὰ πρῶτα στελέχη ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅσα λέγετε διότι δὲν εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μᾶς κρίνετε, διότι σεῖς εἶσθε ὑπεύθυνοι τῆς καταστροφῆς; Πρόκειται δεύτερον νὰ ἐξαχθῶσι διδάγματα τόσον διὰ τὰ στελέχη τὰ ὑπάρχοντα, ὡς καὶ δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μέλλοντι θὰ φιλοδοξήσωσι νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν ἐκ τῆς ὁποίας ἐν μιᾷ στιγμῇ θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ ὑπόστασις αὐτῆς ταύτης τῆς ζωῆς τῆς Χώρας. Πρόκειται νὰ ἐξαχθῶσι καὶ διδάγματα διὰ τοὺς πολιτικοὺς οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν φιλοδοξίαν νὰ κυβερνήσωσι τὴν Χώραν ἐπὶ τίνων ἀρχῶν καὶ ἐπὶ τίνων βάσεων ὀφείλει νὰ στηρίζηται μία ὑγιὴς στρατιωτικὴ πολιτική, ἡ ὁποία θὰ ἐγγυᾶται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναζητῶνται εὐθῦναι παρ’ ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους συμβαίνει ἐν μιᾷ στιγμῇ νὰ ἐμπιστευώμεθα τὴν ὕπαρξιν τῆς Χώρας. Πρόκειται ἐκ τρίτου νὰ διαλευκανθῇ, νὰ ἐπιχυθῇ ἀπόλυτον φῶς εἰς μίαν ὑπόθεσιν: Τίνες τέλος πάντων καὶ ἐν τίνι βαθμῷ εἶναι οἱ αἴτιοι μιᾶς τρομακτικῆς καταστροφῆς, καθόσον διεξάγεται μία ἀνίερος προσπάθεια, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιζητεῖται, τίποτε περισσότερον καὶ τίποτε ὀλιγώτερον, νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δύο ἦσαν αἱ αἰτίαι τῆς καταστροφῆς: Ἡ μία διότι εὑρέθη εἷς ἄνθρωπος ὅστις ἐπιπολαίως καὶ τυχοδιωκτικῶς ἀνέλαβε μίαν ἀποικιακὴν ἐκστρατείαν, γνωρίζων ὅτι μοιραίως θὰ ἐπήρχετο ἡ καταστροφή, καὶ ἡ ἑτέρα διότι βενιζελικοὶ ἀξιωματικοί, ἀφοῦ διὰ τῆς προπαγάνδας κατώρθωσαν νὰ κλονίσουν τὸ Μέτωπον πρὸ τῆς ἐπιθέσεως, ἅμα τῇ ἐνάρξει ταύτης, διὰ τῆς φυγῆς, ἐπέφεραν τὴν κατάρρευσιν τοῦ Μετώπου καὶ τὴν καταστροφήν. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ σταματήσωμεν πρὸ τῶν ζητημάτων τούτων. Καὶ ὀφείλομεν πάντες νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἐπὶ πολὺ ἐβράδυνε, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἀφ’ ἧς ἐσχηματίσθη Κυβέρνησις ἐκ τῆς παρατάξεώς μας πρῶτόν της ἔργον ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ διαλεύκανσις τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἵνα εὑρεθῶσιν οἱ πραγματικοὶ ὑπόλογοι. Σᾶς παρακαλῶ πολὺ νὰ ἐξαντλήσητε τὴν ἐπιείκειάν σας, ἵνα ἀναπτύξω τὰ θέματα αὐτά, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀναγκαῖα ἵνα θιγθῶσι. Δὲν ἀρκεῖ, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναγραφῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγράφη παρὰ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἐκφραζούσης τὰς πλέον ἀντιπάλους ἀδιαλλάκτους ἰδέας ἐφημερίδος, τῆς «Καθημερινῆς», ὅτι ἐλέχθη ἀπὸ τὸν τότε κυβερνήτην. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος εἶπεν, ὡς ὁ ἴδιος ἔγραψεν, εἰς τὸν τότε κυβερνήτην ὅτι πταίει ἐκεῖνος ὅστις εἰσήγαγε τὴν Χώραν εἰς αὐτὴν τὴν δύσκολον ὁδόν, διότι ἔλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκστρατείαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὁ δὲ Γούναρης, κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἰδίου, φέρεται εἰπὼν ὅτι «εἶχε πολὺ δίκαιον ὁ Βενιζέλος· τοῦτο θὰ ἔπραττον καὶ ἐγώ· πᾶς πολιτικὸς ὤφειλε νὰ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικὴν καὶ ἔπρεπε νὰ δεχθῇ τὴν ἐντολὴν τῶν Συμμάχων, διότι, ἂν διαφορετικὰ ἐσκέπτοντο οἱ πάπποι καὶ οἱ πρόπαπποι ἡμῶν, ἐγὼ καὶ σὺ θὰ ἐφορούσαμε ἀκόμη φέσι». Καὶ τοῦτο μόνον θὰ ἠδύνατο νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὰς συζητήσεις ὅτι ἡ ἐκστρατεία αὐτὴ ἦτο ἀποικιακή. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὴν ἐντολὴν τὴν ἐδέχθη παρὰ τῶν Συμμάχων πρὸς καθυπόταξιν τῶν Τούρκων ἵνα ἀποδεχθῶσι τοὺς ὅρους τῶν Συμμάχων. Ὁ τότε κυβερνήτης προσεπάθει νὰ μὴ παρεκκλίνῃ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς καὶ δὲν παρεξέκλινε, παρὰ ἐτήρησε πάντοτε τὰς ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις. Καὶ ἡμεῖς οἱ στρατιωτικοὶ γνωρίζομεν πόσας φορὰς μᾶς ἔφερεν εἰς δύσκολον θέσιν. Μετὰ ταῦτα ἐπετεύχθη ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἠδύνατο ἡ τότε δημιουργηθεῖσα Ἑλλὰς νὰ κατέχῃ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Ἤρχισε μάλιστα καὶ ἀπόλυσιν τῶν κλάσσεων ἐκείνων καὶ θὰ ἠδύνατο διὰ τῶν ἐπιτοπίων πόρων εἰς ἄνδρας νὰ διατηρῇ 4 Μεραρχίας, ὅσαι ἐχρειάζοντο διὰ νὰ διατηρήσῃ τὴν κατοχὴν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Τοῦτο δὲν ἦτο γνώμη τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐπιτελείου μόνον ἀλλὰ καὶ τοῦ Διασυμμαχικοῦ Ἐπιτελείου καὶ τοῦ Ἀρχιστρατήγου Φός. Διότι μὴ λησμονεῖτε ὅτι ἡ Τουρκία θὰ ἐπήγαινεν εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ θὰ εὑρίσκετο ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς κατοχῆς τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Θὰ ἦσαν αἱ τέσσαρες ἐκεῖναι μονάδες αἱ προφυλακαί, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ὄγκου τῆς Ἑλλάδος, ὡς θὰ ἦσαν προφυλακαὶ καὶ αἱ μονάδες αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπῆρχον ἐν Θράκῃ καὶ ἐν Μακεδονίᾳ. Θὰ ἀπετελεῖτο ἓν τετράπλευρον, τοῦ ὁποίου κέντρον θὰ ἦτο ἡ Μεσόγειος μὲ βάσεις ἐπιβιβάσεως τὴν Ἀλεξανδρούπολιν, τὴν Σμύρνην, τὸν Πειραιᾶ, τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τρόπον ὥστε θὰ ἠδύνατο ἐν πάσῃ στιγμῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ μεταφέρῃ τὰς δυνάμεις της εἴτε πρὸς τὴν μίαν κατεύθυνσιν εἴτε πρὸς τὴν ἄλλην. Τοιαύτην πολιτικὴν ἠκολούθησεν ὁ κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ δυστυχῶς μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Ἐξουσίας ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν ἐπῆλθον τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ὅλοι γνωρίζομεν. Θὰ ἠδυνάμεθα, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐννοήσωμεν καὶ νὰ δεχθῶμεν τὴν πολιτικὴν τὴν ἐφαρμοσθεῖσαν, τὴν ἐπικαλουμένην πολιτικὴν τῆς αὐτοτελείας, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη προσφυγῆς εἰς ξένας δυνάμεις. Ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς μόνη της δὲν ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς πέρας ἕνα ἔργον αὐτοτελές. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν μέχρι τοῦ σημείου καθ’ ὃ οἱ κυβερνῆται τῆς τότε ἐποχῆς, ἐνδίδοντες ἢ ὑπείκοντες ἢ παραδεχόμενοι, ὅπως θέλετε, τὴν γνώμην τῶν στρατιωτικῶν παραγόντων, ἤθελον διὰ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων νὰ ἐπιβάλωσι τὴν ἐφαρμογὴν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅλας τὰς θυσίας, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον ἐκ τῆς χαραχθείσης πολιτικῆς μέχρι τῆς ἥττης τοῦ Σαγγαρίου. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης καθ’ ἣν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κυβερνήτης τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδήλωσεν ὅτι «δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν εἴχομεν δώσει εἰς τὸν Στρατόν, δηλαδὴ δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ ἀντιπάλου». Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐθεωρεῖτο τὸ Κράτος ἡττηθὲν καὶ ὤφειλε νὰ σπεύσῃ ἀμέσως ὑπὸ οἱονδήποτε ὅρον νὰ διαλύσῃ τὴν ἐπιστράτευσιν. Δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ μίαν Χώραν κανεὶς ἂν δὲν γνωρίζῃ δόγματά τινα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα καὶ θεμελιώδη. Καὶ τὸ περὶ οὗ πρόκειται δόγμα εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, ὅτι, ὅταν ἕνας κυβερνήτης δηλοῖ ὅτι στρατιωτικῶς δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις του, πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὸ δόγμα, ὅτι ἀσφαλῶς καὶ μοιραίως θὰ ὑπαχθῇ εἰς τὰς θελήσεις τοῦ ἀντιπάλου. Λοιπὸν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης δὲν δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι ἠδιαφόρουν πρὸς πάντα· οἱ στρατιωτικοὶ παράγοντες ἐδήλωσαν εἰς αὐτοὺς ὅτι δύνανται νὰ ἐπιβάλουν τὴν θέλησίν των εἰς τὸν ἀντίπαλον καὶ οὕτω θὰ ἐπιβάλουν εἰς τὰς Δυνάμεις νὰ ἀναγνωρίσουν τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο. Αὐτὸ θὰ ἠδυνάμην νὰ τὸ δεχθῶ. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν μία κατάστασις παρετείνετο χωρὶς νὰ γνωρίζωσι πῶς καὶ διατί παρετείνετο, προβλέποντες ὅτι μοιραίως καὶ ἀσφαλῶς αὕτη θὰ κατέληγεν εἰς καταστροφήν, ἀδιάφορον καὶ ἂν δὲν προεβλέπετο ὅτι ἡ καταστροφὴ θὰ ἐπήρχετο καθ’ ὃν τρόπον ἐπῆλθε...

§169Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ Γάλλοι ἔπρεπε νὰ παραιτηθοῦν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ποὺ ἐμπῆκαν εἰς τὸ ἔδαφός των οἱ Γερμανοί.

§170Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὰς ἰδέας σας θὰ τὰς ἀκούσω ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῆς, κ. συνάδελφε, μετὰ τῆς μεγαλυτέρας προσοχῆς. Οἱ Γάλλοι κυβερνῆται δὲν ὡμολόγησαν ποτὲ ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐπιβληθοῦν εἰς τὸν ἀντίπαλον. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς λοιπὸν καθ’ ἣν ἡ ἐπίσημος Κυβέρνησις ἐδήλωσεν ὅτι δὲν δύναται ἡ Χώρα στρατιωτικῶς νὰ ἐπιβάλῃ τὰς θελήσεις της εἰς τὸν ἀντίπαλον ἡ παράτασις τῆς ἐκστρατείας ἦτο σφάλμα κυβερνητικόν. Οἱ κυβερνῆται ἐκεῖνοι ἔπρεπε νὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν — καὶ θὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν ἀσφαλῶς, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προλάβωσι τὴν καταστροφήν, ἡ ὁποία ἐγνώριζον ὅτι θὰ ἐπήρχετο, μόνον καὶ μόνον διότι ἤθελον νὰ διατηρήσωσιν ἕνα θρόνον ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ κόμματός των πρὸς κατάρριψιν ἑνὸς ἄλλου ἀντιπάλου κόμματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύναντο νὰ ἀνεχθοῦν—ὅτι θὰ ἐπήρχετο ἡ καταστροφὴ καὶ δὲν τὴν προέλαβον. Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπῆλθεν ἡ ἧττα. Ἑπομένως ἡ ἧττα τῆς Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας ἦτο βεβαία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιβληθῇ στρατιωτικῶς καὶ ἐξηκολούθησε τὴν ἐπιστράτευσιν. Συνεπῶς ἡ ἧττα ἦτο πολιτική· δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδεὶς Στρατὸς οὐδεμιᾶς Χώρας, ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκετο ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1922, νὰ νικήσῃ. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως αὐτοῦ μέχρι τοῦ σημείου καθ’ ὃ ἐξειλίχθη ἡ ἧττα, καθ’ ὃ ἐπῆλθεν ἡ καταστροφή, ὑπάρχει ἀπόστασις. Ἔχω τὴν πεποίθησιν — μελετῶν, ἐφόσον δύναμαι, καὶ ἐγὼ τὰ γεγονότα ὅσα ἔλαβον χώραν καὶ πιστεύω ἀκραδάντως ὅτι ὑπῆρξεν αἰτία στρατιωτικὴ — ὅτι ἠδύνατο ἡ καταστροφὴ νὰ μεταβληθῇ εἰς μίαν ἔντιμον ἧτταν, εἰς μίαν ὑποχώρησιν, ἡ ὁποία θὰ ἔδιδεν ὅλον τὸν χρόνον νὰ μὴ ἐπέλθῃ ὡς ἐπῆλθεν ἡ καταστροφή. Καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου θὰ ἤθελα νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς δι’ ὀλίγων. Ὁ Ἀρχιστράτηγος τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συμμετέχει τῆς εὐθύνης τῆς ἐπελθούσης ἥττης, ἥτις ἐπῆλθεν ἤδη, καὶ δὲν θεωρῶ ὅτι εἶναι ὀρθὸν ἵνα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπανέλθω, διότι ἄλλως τε δὲν θὰ εἶχε κανὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Θὰ ἐξετάσω ὅμως τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον στρατιωτικῶς χώραν μετὰ τὸν Ἀρχιστράτηγον, μέχρι τῶν διοικητῶν τῶν μονάδων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἥττης. Μετὰ τὸν Ἀρχιστράτηγον ἔρχεται ὁ διοικητὴς τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ τοῦ νοτίου λεγομένου συγκροτήματος. Ὁ διοικητὴς οὗτος δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι ἐν μιᾷ κρισίμῳ στιγμῇ, τὴν ὁποίαν διήρχετο ἡ Χώρα, δὲν ἦτο ὁ καταλληλότερος ἵνα εὑρεθῇ εἰς τὸ καταλληλότερον σημεῖον, διότι συγκεντροῖ τοιαῦτα στρατιωτικὰ προσόντα, ὡς μίαν ἐνεργητικότητα ἀκατάβλητον, πατριωτισμὸν ὑπέροχον, γενναιότητα, φλόγα ἐσωτερικήν, καὶ ἂν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὸν φέρω εἰς σύγκρισιν πρὸς ἄλλους, δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑστερεῖ οὐδενός, μορφωμένος, διότι οὐδὲν παρέλιπε διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν μόρφωσίν του.

§171ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι;

§172Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ στρατηγὸς Τρικούπης.

§173Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ὑποβάλω μίαν σύστασιν· ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς εὐθύνας τῶν προσώπων, διότι δὲν θὰ κάμωμεν τὴν ἐκδίκασιν ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἀποφύγωμεν ἡμεῖς ἐδῶ τὴν ἔρευναν, διότι αὐτὸ θὰ εἶναι τὸ ἔργον τοῦ Συμβουλίου, νὰ κρίνῃ περὶ τῶν προσώπων.

§174Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε πρόεδρε, αὐτὸ ἔχω σκοπὸν ἀκριβῶς, διότι θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ σχεδίου ψηφίσματος διὰ νὰ παραστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι δύο εἶναι αἱ ἰδέαι καὶ ὁμόφωνος ὑπῆρξεν ἡ γνώμη καὶ τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς πῶς θὰ ἐξετασθῶσι τὰ ζητήματα· ἂν ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῶσιν ἀμέσως πάντες οἱ θεωρούμενοι δωσίλογοι εἰς δίκην ἢ νὰ ἐξετασθῶσιν οὗτοι ἐν περιβάλλοντι τοιούτῳ, ὥστε νὰ δύνανται νὰ θιχθῶσι τὰ θέματα αὐτὰ καὶ νὰ δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι πρακτικώτερα συμπεράσματα. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν μοῦ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ προβῶ ὡς ἐγὼ δύναμαι.

§175Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐγὼ ἁπλῆν σύστασιν ἔκαμα.

§176Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θέλω νὰ δώσω μίαν ἀντίληψιν καὶ θεωρῶ πολὺ εὐτυχῆ τὴν διακοπὴν αὐτήν, διότι εἰς πάντας δύναται νὰ ἔλθῃ ἡ σκέψις αὕτη, πρὸς τί ἆρά γε ἀπασχολούμεθα ἡμεῖς ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἐγὼ προσεπάθησα εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ δώσω τὰ θέματα ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἀπησχόλουν ὑμᾶς, παρακαλέσας νὰ γίνω ἀκουστός, διότι πρόκειται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων αὐτῶν νὰ προτείνω ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν λύσιν. Ἐγνώριζε λοιπὸν ὁ στρατηγὸς ἐκεῖνος, ὡς περιέγραψεν ἐγγράφως καὶ προφορικῶς, τὴν θέσιν τοῦ Στρατοῦ, τὸ ἠθικὸν τοῦ Στρατοῦ, τὸ ὁποῖον, ὡς πάντες γνωρίζετε καὶ ὡς μέχρι τοῦδε ἔχομεν ἀναγνώσει, εὑρίσκετο εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ σκεφθῇ τις ὅτι ἠμποροῦσε νὰ ἀναληφθῇ μία σοβαρὰ ἐπιχείρησις· διότι ὁ πόλεμος εἶναι σκληρός, σκληρότατος. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ θέση τις τὸν στρατὸν εἰς κίνδυνον, ἀφοῦ ἐγνώριζεν ἐκ τῶν προτέρων ὅτι ἦτο καταδικασμένον τὸ μέρος ἐκεῖνο ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ πολεμήσῃ καὶ εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις τῶν Συμμάχων ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κρατήσωμεν τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα; Ἄς ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὴν κατάστασιν τοῦ Στρατοῦ ὑπὸ ἔποψιν τροφῆς, διοικήσεως, πειθαρχίας. Θὰ ἤρκει μόνον τοῦτο νὰ θέση ἐν μειονότητι τὸν Στρατόν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσῃ τις σκληρὰς θυσίας παρ’ ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι ἐγνώριζον ὅτι τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ πολεμήσωσιν ἦτο χαμένον ἐκ τῶν προτέρων. Δύο μόνον πράγματα θὰ ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι, δύο μόνον πράγματα ἠδύναντο νὰ ἐπιδράσωσιν ἐπὶ τῆς ψυχῆς αὐτῶν, τὸ πατριωτικὸν αἴσθημα καὶ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως. Κύριοι συνάδελφοι, διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἠναγκάσθην νὰ περιγράψω τὰ στρατιωτικὰ προσόντα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν εὔλογον διακοπὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, τοῦ ἀρχηγοῦ μου, ἐπειδὴ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ θίξω σημεῖά τινα καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ φανῇ ὅτι διάκειμαι δυσμενῶς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ στρατηγοῦ ἐκείνου, διότι δηλῶ εὐθὺς ἀμέσως ὅτι διάκειμαι συμπαθέστατα. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καθ’ ἣν ἄρχεται ἡ ἐπίθεσις — διότι καὶ τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐξετασθῇ — πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ἡ παράταξις ἡ ὁποία ἐνεῖχεν ἐν αὐτῇ τὸ σπέρμα τῆς ἥττης; Εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ προέβη εἰς παραστάσεις καὶ νὰ μὴ ἠκούσθη καὶ οὕτως ἐτηρήθη ἡ διάταξις ἐκείνη καθ’ ἣν εἰς ἀπόστασιν 4 χιλιομέτρων ἀπὸ τῆς ἐχθρικῆς γραμμῆς, εἰς ἕνα σφῆνα ὅπως εἶναι τὸ Ἀφιὸν Καραχισάρ, διετηρήθη ὁλόκληρον κέντρον ἐφοδιασμοῦ, πυρομαχικῶν, τροφῶν κλπ. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Ἐξετάζω τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας ἤρχισεν ἡ ἐχθρικὴ ἐπίθεσις. Πῶς παρεσύρθη, πῶς ὑπέστη τὴν ἐπιβολὴν τῶν γεγονότων, καθ’ ὃν τρόπον ἔλαβον χώραν, δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πιστεύω ἀκραδάντως εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξεδηλώθη — διότι ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ ἐπίθεσις — ἡ ἐχθρικὴ ἐπίθεσις μία ὁδὸς ὑπελείπετο, τῆς ἐσπευσμένης ὑποχωρήσεως πρὸς τὸν τομέα τοῦ Τουλοῦ Μπουνὰρ εἰς τρόπον ὥστε νὰ συγκεντρώσῃ τὰς δυνάμεις καὶ νὰ διευθύνῃ αὐτὰς εὐχερέστερον. Διότι τοῦτο θὰ ἦτο καλὸν νὰ εἶχε διευκρινηθῆ, ἂν δηλαδὴ ἦτο γενικὴ ἡ ἐπίθεσις ἢ ἤθελεν ὁ ἐχθρὸς νὰ δημιουργήσῃ μίαν κατάστασιν εὐνοϊκὴν τοπικῶς, ἡ ὁποία θὰ τῷ ἐπέτρεπε κατὰ τὰς μελλούσας διαπραγματεύσεις νὰ ἔχῃ ὑπὲρ αὐτοῦ εὐνοϊκῶς τὰς μεγάλας Δυνάμεις. Τοῦτο λοιπόν, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐνεδείκνυτο, ἂν ὄχι κατὰ τὴν πρώτην στιγμήν, τοὐλάχιστον ὅμως τὴν δευτέραν ἡμέραν, τὴν 14ην, καθ’ ἣν βλέπομεν τοῦτον ἀγωνιζόμενον καὶ προσπαθοῦντα νὰ παρασύρῃ τὰς δυνάμεις τοῦ Βʹ Σώματος διὰ νὰ ἀμυνθῇ διὰ στρατιωτῶν τοὺς ὁποίους ἐγνώριζε. Τέλος, ἂν δὲν ἤθελε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην νὰ ἐνεργήσῃ ἐκεῖνο ποὺ ἐπεβάλλετο καὶ ἐναντίον τῆς διαταγῆς τοῦ Ἀρχιστρατήγου τοῦ μένοντος ἐν Σμύρνῃ εἰς ἀπόστασιν 500 χιλιομέτρων, ἀσφαλῶς ἔπρεπε νὰ τὸ πράξῃ τὴν 15ην, καθ’ ἣν ἀπωλέσθη ἡ ἐπαφὴ μετὰ τοῦ Ἀρχιστρατήγου. Σημειώσατε ὅτι καὶ ἡ κριτικὴ τῶν γεγονότων αὐτῶν ἐκ τῶν ὑστέρων εἶναι πολὺ εὔκολος. Δὲν γνωρίζω ἄν, εὑρισκόμενος εἰς τὴν θέσιν ἐκείνου, θὰ ἔπραττον τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξῃ τοῦτο: Νὰ στείλῃ δύο ἔγγραφα. Μίαν ἀναφορὰν πρὸς τὸν Διοικητὴν Στρατοῦ καὶ ἓν ἔγγραφον πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Βʹ Σώματος, τὸν ὁποῖον εἶχε παραπλεύρως. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς πρὸς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Στρατοῦ θὰ ἔλεγεν ὅτι «διὰ τοῦ Στρατοῦ τὸν ὁποῖον διαθέτομεν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν διατάσσετε καὶ νὰ ἀμυνθῶμεν ἐνεργητικῶς, οὔτε νὰ ἐκτελέσωμεν ἀντεπίθεσιν. Αἱ διαταγαὶ ὑμῶν ἔρχονται μετὰ τὰ γεγονότα. Ὑποχωρῶ ἐσπευσμένως πρὸς Τουλοῦ Μπουνάρ. Ἀναμένω διαταγὰς ὑμῶν». Αὐτὴν λοιπὸν τὴν ἔγγραφον ἀναφορὰν θὰ ἔπρεπε νὰ τὴν διαβιβάσῃ καὶ εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Βʹ Σώματος. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἠδύνατο διὰ τῆς φρονίμου ταύτης μερίμνης ἡ καταστροφὴ νὰ μετετρέπετο εἰς ἧτταν. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο τοῦτο. Ἤθελον δὲ νὰ ἀναφέρω καὶ τοῦτο, ὅτι στρατιωτικῶς εὑρίσκεται ἐν πλήρει τάξει καὶ οὐδεμίαν δύναται νὰ δώσῃ εὐθύνην, διότι εἶχε διαταγὰς τὰς ὁποίας ἔλαβε τὴν 14ην, «νὰ ὑποχωρήσῃ βῆμα πρὸς βῆμα ὑποστηρίζων τὸ ἔδαφος κατὰ μῆκος τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς». Καὶ βλέπομεν τοῦτον ὑποχωροῦντα κατὰ 4 χιλιόμετρα τὴν 14ην, κατὰ 5 χιλιόμετρα τὴν 15ην καὶ τοιουτοτρόπως περιεπλάκη εἰς ἀγῶνα ὁ ὁποῖος ἐπέφερε τὴν καταστροφήν. Διότι τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαῖον ἐν πολέμῳ, ὅτι εἰς μίαν στιγμὴν δὲν σκέπτεταί τις περὶ τοῦ ἀτόμου του οὔτε περὶ τῆς εὐθύνης τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ, ἀλλὰ σκέπτεται περὶ τῆς Χώρας. Ἔχετε λοιπὸν ἕνα ἡγήτορα ὁ ὁποῖος ἔχει νὰ ἐφαρμόσῃ μίαν διαταγήν, νὰ ὑποστηρίξῃ κατὰ μῆκος τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν καὶ νὰ καλύψῃ τὴν Σμύρνην. Ἢ λοιπὸν ἡ διαταγὴ αὐτὴ θὰ ἐπέφερε τὴν διάλυσιν καὶ θὰ ἔπρεπεν ἀμέσως νὰ ἐκτελέσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο καὶ τὸ ὁποῖον ἐνυπῆρχεν ἄλλως τε ἐν τῷ πνεύματι τῆς διαταγῆς, ἢ δὲν τὴν ἀντελήφθη. Ἐὰν δὲν ἀντελήφθη ὅτι αὐτὸ θὰ ἐπέφερε τὴν διάλυσιν τοῦ Στρατοῦ, τότε δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων. Βεβαίως πράττων τὸ ὀρθόν, τὸ συμφέρον διὰ τὴν Χώραν θὰ ἀνελάμβανε βαρυτάτην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἀρχιστρατήγου. Τὰ γεγονότα θὰ ἐξειλίσσοντο ἄλλως καὶ θὰ εἶχε νὰ δώσῃ λόγον. Νομίζω ὅμως ὅτι εἷς χαρακτὴρ ἰσχυρὸς τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διατρέχει ἡ Χώρα τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, ἥτις ἐπεβάλλετο ὑπὸ τῶν περιστάσεων καὶ ἀδιαφορῶν πρὸς τὸν Ἀρχιστράτηγον ὤφειλε νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ καταλάβῃ τὴν γραμμὴν Τουλοῦ Μπουνὰρ καὶ τοιουτοτρόπως θὰ συνετέλει εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς καταστροφῆς εἰς ἧτταν καὶ εἰς ἔντιμον ὑποχώρησιν.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἐπαναλάβω πάλιν τὴν σύστασιν, διότι πρόκειται οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ κριθοῦν. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δημιουργηθῇ μία ἀτμόσφαιρα δυσμενής, ἔστω καὶ ἂν κρίνωμεν κατ’ ἀπόλυτον συνείδησιν. Καὶ δύναται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ δημιουργήσῃ διὰ τῶν συζητήσεων εἰς βάρος τῶν κρινομένων μίαν προκατάληψιν, ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ καὶ ἐπὶ τῆς γνώμης τῶν κριτῶν. Ἂς ἀποφύγωμεν αὐτὰ τὰ προσωπικὰ ὅσον εἶναι δυνατόν, διότι πρόκειται ἀκριβῶς νὰ τὰ λύσωμεν διὰ τῶν Ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ συστήσωμεν.

§178Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν διατρέχω κανένα κίνδυνον νὰ φανῶ ὅτι δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν σύστασιν ὑμῶν.

§179Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§181Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔχω νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, διότι δίδεται ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἀλλοία κατεύθυνσις, τὴν ὁποίαν θὰ δώσουν καὶ ἄλλοι. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀναφέρει εὐθύνας διὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφήν. Οὐδαμοῦ τοῦ νομοσχεδίου λέγεται τοιοῦτόν τι. Διὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν κατελογίσθησαν αἱ εὐθύναι διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Στρατοδικείου διὰ τῆς ὁποίας ἐτυφεκίσθησαν ὅσοι ἐτυφεκίσθησαν καὶ ἐγένετο δεκτὸν ὅτι τὸ ἔγκλημα τῆς ἐθνικῆς καταστροφῆς εἶναι καθαρῶς πολιτικὸν καὶ εὐθύνονται δι’ αὐτὸ ἓν καθεστὼς καὶ μία Κυβέρνησις. Σήμερον δὲν ζητεῖται ἡ εὐθύνη διὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν ἀλλ’ ἡ εὐθύνη διὰ παραβάσεις στενωτέρου κύκλου. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω... — ἀλλ’ ἂς τὰ ἀφήσω διότι θὰ γεννήσω θόρυβον. Λοιπὸν σήμερον ζητεῖται ἡ κατάγνωσις εὐθυνῶν διὰ παραβάσεις στενωτέρου κύκλου. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ζητηθῇ ποτε....

§182Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον, διότι ὁ κ. Καρασεβδᾶς ὁμιλῶν θίγει ἐμὲ ὁ ὁποῖος εἰσήγαγον τὸ ζήτημα.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἐξέρχεται τούτου.

§184Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. ... Σήμερον ζητεῖται ἡ κατάγνωσις εὐθυνῶν διὰ τὰς παραβάσεις αὐτάς. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ εὐθύνη διὰ τὴν καταστροφὴν ἀπὸ δευτερεύοντα καὶ τριτεύοντα πρόσωπα;

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Καρασεβδᾶ, σᾶς ἔδωσα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ· κατὰ τί δὲν τηρεῖται ὁ Κανονισμός;

§186Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἔλεγα λοιπὸν ὅτι ζητεῖται ἡ εὐθύνη διὰ παραβάσεις περιωρισμένου κύκλου· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῶμεν εὐθύνας διὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν ἡμεῖς, πρῶτον διότι ἐξητάσθησαν καὶ κατεγνώσθησαν αἱ ποιναὶ καὶ δεύτερον διότι δὲν εἰσάγονται συγχρόνως μὲ τὰ δευτερεύοντα πρόσωπα οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι τῆς καταστροφῆς, διότι ἐκτὸς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐτυφεκίσθησαν βεβαίως ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ὑπεύθυνοι διὰ νὰ ἐξετασθοῦν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ ἂν θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς δίκην ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐθνικὴν καταστροφήν, ὡς παρεδέχθησαν ὅλοι καὶ ὁ ἀγορεύων. Φέρετε καὶ τοὺς ἄλλους, τοὺς πρώην Ὑπουργούς, καὶ τότε νὰ κάμωμεν μίαν εὐρεῖαν δίκην. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δίδεται κακὴ κατεύθυνσις κατὰ παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§187Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Λεονάρδε....

§189Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὴ μοῦ δώσητε τὸν λόγον, ἀφοῦ ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔθιξεν ἐμέ.

§190Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐννοοῦσα, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπεν ὅτι ὁ τάδε, ἀορίστως, θὰ ἐκδώσῃ μίαν ἀπόφασιν μεθαύριον διὰ τὸν τάδε.

§191Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Διὰ ποῖον; Εἴπατε τὸ ὄνομα. (Θόρυβος).

§192Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἂν δὲν τὸ εἶπεν, ἀνακαλῶ.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ὁ ρήτωρ δὲν ἐξῆλθε τοῦ θέματος καὶ δύναται νὰ ἀναπτύξῃ τὸ θέμα ὡς νομίζει.

§194Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ ἐξέθηκα καθαρὰ τὴν γνώμην μου ἄνευ προκαταλήψεως καὶ ἠθέλησα νὰ εἴπω ὅτι τὰ θέματα αὐτὰ δὲν δύνανται νὰ ἐξετασθοῦν ἐν δίκῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετασθοῦν ἐν αἰθούσῃ ἀπὸ εἰδικούς. Ἔχομεν παραπλεύρως τὸν ἀρχηγὸν διοικητὴν τοῦ Βʹ Σώματος Στρατοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον παρ’ ὅλα τὰ γεγονότα, καθὼς καὶ διὰ τὸν πρῶτον, ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι χρηστὸς καὶ ἐνάρετος ἀνήρ, ὁ ὁποῖος δὲν δύναται νὰ ὑποπέσῃ εἰς παραλείψεις κολαζομένας ὑπὸ τοῦ Στρατ. Π. Νόμου, δηλαδὴ εἰς παράλειψιν ἐκτελέσεως διαταγῆς ἢ εἰς ἐγκατάλειψιν θέσεως ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ — διότι ταῦτα κολάζονται ὑπὸ τοῦ Στρατ. Π. Νόμου. Ἐν τούτοις βλέπομεν τοῦτον ἀναφερόμενον ὁτὲ μὲν πρὸς τὸν διοικητὴν τοῦ Αʹ Σώματος διὰ ν’ ἀποστείλῃ δυνάμεις, ὁτὲ δὲ πρὸς τὸν ἐν Σμύρνῃ Ἀρχιστράτηγον διὰ νὰ ἑτοιμάσῃ ἐπίθεσιν καὶ ἐν τέλει μοιραίως ὑπαχθέντα εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ Αʹ Σώματος Στρατοῦ. Οὐδαμοῦ, κατὰ τὴν γνώμην μου, εὑρίσκομεν ἰδιότητα διοικητοῦ ἀνωτάτης μονάδος. Ταῦτα εἶναι ἐρευνητέα καὶ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐρευνηθῶσιν εἰς δίκην. Ἔχομεν παραπλεύρως καὶ δεξιώτερα τὸν διοικητὴν τῆς IV Μεραρχίας στρατηγόν. Καὶ οὗτος δὲν δύναται κατὰ τὴν γνώμην μου νὰ κατηγορηθῇ, νὰ δικασθῇ ἐπὶ παραλείψει ἐκτελέσεως διαταγῆς ἢ ἐπὶ ἐγκαταλείψει θέσεως ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ. Ἐν τούτοις βλέπομεν τὴν μονάδα ταύτην, τὴν ὁποίαν διοικεῖ, διαλυθεῖσαν. Εἶναι ἀνάγκη ἐξετάσεως, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρευνηθῇ πῶς ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις καθ’ ὃν τρόπον ἐπῆλθεν, ἂν ἐλήφθησαν ἢ ὄχι ἐκεῖνα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐπεβάλλοντο ὥστε ἡ μονὰς νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν της ἐν πολέμῳ.

§195Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω νὰ περιορίσωμεν ὅσον εἶναι δυνατὸν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς συνθέσεως τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, διότι ὅτι ὑπάρχουν τινὲς κατηγορούμενοι ὡς ὑπεύθυνοι τὸ γνωρίζομεν· ἀδιάφορον ἂν εἶναι ἢ δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι. Τὸ ζήτημα εἶναι ποῖοι θὰ εὕρουν ἂν ὑπάρχουν ἢ ὄχι τοιαῦται εὐθῦναι. Προυτάθησαν δὲ πολλαὶ γνῶμαι καὶ κατελήξαμεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς συστάσεως ἑνὸς Συμβουλίου καὶ ὑπεβλήθη ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἐπεξειργάσθη ἡ ὑπὸ τὴν προεδρίαν σας Ἐπιτροπή. Θὰ ἦτο διὰ πολλοὺς λόγους καλύτερον νὰ περιορίσωμεν τὴν συζήτησιν, διότι θὰ ἐπέλθουν θύελλαι ἄνευ λόγου, ἄνευ ἐξυπηρετήσεως πραγματικῆς. Ἐφόσον λοιπὸν δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ὑποστηρίξεως τῶν ἐπιχειρημάτων σας διὰ τὸν κατάλληλον σχηματισμὸν τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς παρακαλέσω ὅπως κατὰ τὸ δυνατὸν περιορίσητε τὴν ἀνάπτυξίν σας.

§196Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν ὅτι κατὰ τὸν προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τροποποιηθέντα ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τρόπον πρόκειται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ καταρτισθῇ, δηλῶ ὅτι δύναμαι νὰ εἰσέλθω ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§197Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε δηλαδὴ νὰ σᾶς ἀναλύσω ποίας ἀπόψεις τῆς Ἐπιτροπῆς δέχομαι;

§198Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· ἄλλως τε δὲν εὑρισκόμεθα ἐν μεγάλῃ διαφωνίᾳ. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον εὑρίσκομαι ἐγὼ ἐν μεγάλῃ διαφωνίᾳ καὶ πρός τινα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἐνταῦθα εἶναι νὰ μὴ παραπέμψωμεν ὅλους τοὺς διοικητὰς εἰς δίκην, διότι ἀντὶ τῆς γαλήνης ποὺ ἐπιδιώκομεν θὰ δημιουργήσωμεν γενικὴν ἀναστάτωσιν, ἀλλὰ βλέπω ὅτι εἴμεθα ἐντελῶς σύμφωνοι καὶ θὰ ἠδυνάμην νὰ εἰσέλθω ἀμέσως καὶ νὰ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου διὰ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Συμβουλίου καὶ περιορίσω τὴν συζήτησιν εἰς τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι ἄξια ἐλέγχου, ἵνα δυνηθοῦν οἱ κ.κ. συνάδελφοι νὰ ἔχουν ἐγκύρως γνώμην προκειμένου νὰ δώσουν τὴν ψῆφόν των...

§199Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐπιμένω, εἶναι διότι μὴ ὢν στρατιωτικὸς περιμένω μᾶλλον διαφώτισιν ἀπὸ ὑμᾶς ὡς εἰδικόν. Κατὰ τὸ σχέδιον συνιστᾶται πενταμελὴς Ἐπιτροπή....

§200Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὸ ἰδικόν σας.

§201Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· ... ἡ ὁποία (ἀναγινώσκει): «θὰ ἐξετάσῃ τὴν πολεμικὴν δρᾶσιν... κλπ.».

§202Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Μάλιστα.

§203Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἰδική μου ἀντίληψις ἦτο ὅτι αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐξήταζε καὶ θὰ ἔβλεπεν ἂν ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῶσι. Θὰ ἦτο μία προδικαστική, οὕτως εἰπεῖν, Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἔκρινεν ἂν ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς Στρατοδικεῖα ἢ εἰς Ἀνακριτικὰ Συμβούλια. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι κατὰ τὸ ἰδικόν μου σχέδιον ἐπεθύμουν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ κρίνῃ, καθὼς εἶπον, ὡς ἓν προκαταρκτικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ ἀπεφαίνετο ἂν ὑπάρχει περίπτωσις ὁ Α Διοικητὴς Σώματος Στρατοῦ, Μεραρχίας κτλ. νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, ἢ ἂν ὑπάρχει περίπτωσις νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον. Κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Κοινοβουλευτικῆς συνιστᾶται Ἐπιτροπὴ ἑπταμελὴς ἐξ ἀντιστρατήγων καὶ ὑποστρατήγων, καὶ κατ’ ἐμὲ διατελούντων ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ ἐν τῷ στρατεύματι. Ἐγὼ ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ μετέχουν δηλαδὴ καὶ δύο πολιτικοί.

§204Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Τὴν παρακάτω;

§205Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔρχομαι εἰς τὴν παρακάτω.

§206Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Οἱ ἐπιτελάρχαι Μεραρχιῶν δὲν ἔχουν καμμίαν εὐθύνην. Τότε πρέπει νὰ πάρετε καὶ τοὺς ὑπασπιστὰς τῶν συνταγμάτων.

§207Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ συνετάσσετο ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τῆς Ὑπηρεσίας, διὰ νὰ συντάξω τὸ σχέδιον αὐτὸ ἔθεσα ὡς βάσιν ἂν θὰ γίνεται ἡ ἀνάκρισις αὐτή. Ὥστε, ἐπαναλαμβάνω, κατὰ τὴν ἀνάκρισιν θὰ κριθῇ ποῖοι θὰ παραπεμφθοῦν εἰς Ἀνακριτικὰ Συμβούλια καὶ ποῖοι εἰς Στρατιωτικά. Καὶ εἶπον ὅτι διὰ νὰ περατώσῃ ταχέως τὸ ἔργον της ἡ Ἐπιτροπὴ ἂς περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλεγκτέων. Ἁπλούστατα δὲ ἐσκέφθην ὅτι, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῇ ἐρεύνη της εὕρισκε στοιχεῖα ἐξαιρετικά, ἂς εἴπωμεν, καθ’ ἑνὸς ἐπιτελάρχου Μεραρχίας, τίποτε δὲν θὰ ἠμπόδιζε νὰ κάμῃ μίαν ἔκθεσιν ἰδιαιτέρως εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν κείμενον νόμον περὶ Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων. Νὰ περιορίσωμεν δηλαδὴ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς πέρας. Ἐπειδὴ ὅμως βλέπω ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ ὁποία ἀπαρτίζεται ἀπὸ στρατιωτικούς, θέλει νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν ἁρμοδιότητά της, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν ἐπέκτασιν αὐτήν.

§208Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐλεγκτέων.

§209Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Συμφωνεῖτε δηλαδὴ μὲ τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλα ἐγώ;

§210Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Μάλιστα· μὲ τὴν ἑρμηνείαν ὅτι εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ δὲν θὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐξετάσωσι τὸ παρελθὸν καὶ εἰ δυνατὸν νὰ περιορίσωμεν τὸ πλαίσιον, διὰ νὰ μὴ ἀναμιγνύωμεν καὶ ἀξιωματικοὺς εὑρισκομένους ἐν ἀποστρατείᾳ, διότι τὸ ζήτημα παρουσιάζει δύο ὄψεις....

§211Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο ὅμως ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως καὶ ἰδιαιτέρως τῶν στρατιωτικῶν μελῶν αὐτῆς εἶναι ὅτι τὸ ἄρθρον 1 τῆς ἐκθέσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἰσάγει τὴν ἑξῆς περίοδον (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν ἐκθέσεων καὶ τῶν μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ παρόντος κατατεθειμένων στοιχείων... κλπ.». Δηλαδὴ περιορίζει τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κρίνῃ μόνον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχουσῶν ἐκθέσεων καὶ τῶν μέχρι τοῦδε κατατεθειμένων στοιχείων. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε εἰς αὐτὸ νὰ παρατηρήσω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ δικαιοδοσία εὐρυτέρα. Διότι, ἂν τὰ μέχρι τοῦδε στοιχεῖα εἶναι ἐπαρκῆ, τότε ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἤδη καὶ τῆς ὁποίας ἡ λειτουργία ἀνεστάλη διὰ μιᾶς διαταγῆς θὰ εἶχε φέρει εἰς πέρας τὸ ἔργον ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ κάποια οὐσιαστικωτέρα ἐξέτασις. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀφήσωμεν κάποιαν ἐλευθερίαν, ὥστε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ εἰσέλθουν καὶ νέα στοιχεῖα. Εἶναι δὲ περίεργον τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 2, κατὰ τὴν ἰδικήν μου τοὐλάχιστον ἀντίληψιν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἀντιφάσκει ὀλίγον μὲ τὸ ἄρθρον 1ον, διότι λέγει τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἐπιτροπὴ δικαιοῦται... κλπ.». Ἂν πρόκειται νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τῶν μέχρι τοῦδε κατατεθειμένων, τότε τὸ 2ον ἄρθρον ἦτο περιττόν.

§212Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ ἐκθέσω τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀσφαλῶς καὶ τὰς ἰδικάς μου, σπεύδω ὅμως ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις, ὅτι κάποια, φαίνεται, παρεξήγησις ὑπάρχει ὅτι ἤθελεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ περιορισθῇ εἰς τὰς ὑπαρχούσας καταθέσεις καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπαρχόντων στοιχείων ὡς καὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς κρίσεώς της ἤθελον προκύψει. Διότι, ἂν τυχὸν ἀφήνετο ἐλεύθερον τὸ στάδιον, εὐθὺς ὡς εἷς ἀξιωματικὸς ἐκαλεῖτο νὰ δώσῃ λόγον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ ἀμέσως καταγγελία καὶ οὕτως....

§213Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ συγχωρεῖτε· λέγετε εἰς τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκει): «Ἀπαγορεύεται... κλπ.».

§214Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Εἶναι μία ἔγγραφος καταγγελία, κύριε Πρόεδρε, ἐναντίον τοῦ δεῖνα ἀξιωματικοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐλέχθη μέχρι τοῦδε τίποτε. Κατὰ τὸ σχέδιόν σας θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὸ στοιχεῖον αὐτό, ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν τοῦτο νὰ περιορισθῇ εἰς ὅσα στοιχεῖα ὑπάρχουν μέχρι τῆς στιγμῆς. Ἠθελήσαμεν δηλαδὴ νὰ περιορίσωμεν τὰς περαιτέρω καταγγελίας καὶ ἀναφοράς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐσκότιζον περισσότερον τὴν κατάστασιν. Ἀφήνομεν ὅμως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα: ἐκθέσεις, καταγγελίας, ἀναφορὰς κλπ. Καί, ἂν προκύψουν νέα στοιχεῖα κατὰ τοῦ προσώπου τὸ ὁποῖον ἐλέγχεται, νὰ δύναται νὰ ἐνεργήσῃ ὡς νομίζει.

§215Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νέα μήνυσις νὰ μὴ δύναται νὰ ὑποβληθῇ.

§216Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὄχι. Ἰδοὺ διατί. Φαντάζεσθε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἂν ὑπῆρχε κανεὶς γνωρίζων ὅτι ὑπάρχει τις ὅστις ἐπέδρασεν εἰς τὴν καταστροφήν, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἡ μήνυσις αὕτη;

§217Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὸ γνωρίζω.

§218Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἂν δώσωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τί θὰ γίνῃ εἰς τὸ στράτευμα; Ὅποιος ἠξεύρει ὅτι ἀφῆκε τὴν θέσιν του καὶ ὅτι ὁ δεῖνα εἶναι εἰς θέσιν νὰ μαρτυρήσῃ ἐνδεχομένως, θὰ ὑποβάλῃ μήνυσιν κατὰ τοῦ δεῖνα τούτου, ὥστε νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν σοβαρῶς πᾶσα τυχὸν καθ’ ἑαυτοῦ καταγγελία, διότι θὰ εἶναι ἤδη κατήγορος ἀντὶ κατηγορούμενος. Αὐτὸ τὸ σημεῖον ἤθελον νὰ προλάβω. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον μὲ διέκοψεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Λέγω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀναγνωρίζω καὶ τὴν δυσκολίαν καὶ τὰς συνεπείας ἐπεκτάσεως τῆς συζητήσεως, ἀναμίξεως καὶ πολλῶν πληρεξουσίων προκειμένου νὰ ἀναφερθῶσι γεγονότα ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἤθελον νὰ δώσω εἰς ὑμᾶς στοιχεῖά τινα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῆτε ἀμερολήπτως νὰ ἐκφέρητε τὴν γνώμην σας, διότι ἡμεῖς φρονοῦμεν ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἐν δίκῃ...

§219Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Γεννᾶται ἡ προκατάληψις.

§220Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων ποὺ ἔθιξα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ τὰ ἐξετάσωσιν ἔχουν καὶ τὴν πεῖραν καὶ τὴν γνῶσιν, ὥστε νὰ δύνανται νὰ μὴ ἐπηρεασθῶσιν ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω. Τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἀναφέρω τὰ θεωρῶ ἀναγκαῖα ἵνα ληφθῇ ἀπόφασις δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν. Ἐπίσης εἶναι ἄξιον ἐρεύνης, κύριοι συνάδελφοι, τὸ γεγονὸς ὅτι ὑπῆρχεν ἀκόμη στάδιον κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ μὴ διαρρεύσωσιν αἱ μονάδες καὶ νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ αἰχμαλωσία. Τί ἐγένετο ἐν τῷ νοτίῳ συγκροτήματι; Ποία προσπάθεια κατεβλήθη ὅπως δοθῇ χεὶρ βοηθείας εἰς τοὺς συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἐφαίνοντο μαχόμενοι ἀριστερόθεν αὐτοῦ καὶ τῶν ὁποίων ἐφαίνετο κρίσιμος ἡ κατάστασις; Διότι φρονῶ ὅτι καὶ τὴν ἑσπέραν ἀκόμη τῆς 16ης Αὐγούστου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διολισθήσῃ ἡ στρατιὰ ἄνευ αἰχμαλωσίας. Φρονῶ ἀκόμη ὅτι καὶ τὴν 19ην Αὐγούστου θὰ ἠδύναντο νὰ κρατηθοῦν ἐκεῖνα τὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα θὰ ἐπέτρεπον τὴν διέλευσιν τοῦ νοτίου συγκροτήματος. Εἶναι τὰ ζητήματα αὐτὰ ἄξια ἐξετάσεως καὶ ἐρεύνης, ὥστε νὰ χυθῇ ἄπλετον φῶς, διότι, παρ’ ὅλην τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποδίδῃ τις εἰς αἰχμαλωσίαν λαμβάνουσαν χώραν ἐν ἀνοικτῷ πεδίῳ, ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ αἰχμαλωσία αὕτη θὰ ἐπήρχετο. Αἰσθανόμενος ὅτι δὲν ὑπάρχει διάθεσις νὰ ἀκουσθῶσι τὰ θέματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν πρόθεσιν νὰ θίξω καὶ νὰ ἀναφέρω ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἔρχομαι ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ σχεδίου ψηφίσματος. Ἐπροτάθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῷ 1ῳ ἄρθρῳ ἡ διασκευὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐζητήσαμεν ἵνα ἐκτὸς τῶν στρατιωτικῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετάσωσι καὶ θὰ ἐρευνήσωσι τὰς ὑποθέσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐξετασθῶσιν, ἐζητήσαμεν νὰ ὑπάρχωσι καὶ δικαστικὰ μέλη, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἄρωμεν ἀπὸ τὸ μέσον τὴν ὑπόνοιαν ὅτι εἶναι δυνατόν τις νὰ μὴ κριθῇ ἐν δικαστηρίῳ, καθ’ οὗ ἀποδεικνύονται στοιχεῖα, ὥστε νὰ ἐπιχυθῇ πλῆρες φῶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει τὴν γνώμην νὰ περιορισθῶσι τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα θὰ ἐρευνήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ μέχρι τῆς ἡμέρας τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς. Ἠθελήσαμεν νὰ περιορίσωμεν τὸν σάλον ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ. Δηλαδὴ εἴπομεν ὅτι τὰ γεγονότα θὰ ἐρευνηθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ καταρτισμοῦ τῶν στοιχείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα θὰ προκύψωσιν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως. Ἐπίσης ἕτερον στοιχεῖον τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 εἶναι τοῦτο: Ἐγκρίνει ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ πλειονοψηφίαν τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ εὕρῃ ἄξια ποινικῆς εὐθύνης, καὶ κατόπιν θὰ γίνῃ ἡ παραπομπὴ εἰς δίκην. Τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἐλεγχθῶσι διοικητικῶς θὰ τὰ κρίνῃ αὐτὴ ἡ ἰδία Ἐπιτροπή, καὶ τοῦτο, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ἵνα μὴ διαιωνίσωμεν μίαν κατάστασιν ἀνώμαλον, διότι εἶναι στρατιωτικοὶ οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὸν βίον των εἰς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα μακρὰν τοῦ στρατεύματος εὑρισκόμενοι καὶ μὴ ἔχοντες οὐδὲν ἄλλο ὑπ’ ὄψιν παρὰ πῶς νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των καὶ νὰ ἀποφανθῶσι μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν γεγονότων μέχρι ποίου βαθμοῦ εἶναι ἄξιοι νὰ κριθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κρίνονται. Ἐπίσης δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Θεσσαλονίκης ὅτι πρέπει μόνον οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐρευνηθῶσι, διότι, ὅταν πρόκειται νὰ ἐρευνηθῇ εἷς στρατιωτικῶς ὑπεύθυνος, ὀφείλει νὰ τεθῇ ἐν ἀποστρατείᾳ διὰ νέου Διατάγματος, διὰ πράξεις αἱ ὁποῖαι τὸν βαρύνουν, δι’ εὐθύνας τῆς καταστροφῆς, εἰς οἱανδήποτε κατάστασιν καὶ ἂν διατελῇ. Καὶ πρόκειται, κύριοι, ἄνευ ζημίας τινὸς νὰ προκύψῃ ὠφέλεια σημαντικὴ διὰ τὸ μέλλον. Θὰ γνωρίζουν δηλονότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦν τὰς θέσεις ἐκείνας ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῆς Πατρίδος εἰς μίαν στιγμὴν ὅτι θὰ κριθῇ ἡ δρᾶσίς των. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἀνακριτικῆς, ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δέον νὰ καταρτίσῃ κατάλογον, ἐκ τοῦ ὁποίου ὑποχρεωτικῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ ἐκλέξῃ τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τά τε στρατιωτικὰ καὶ τὰ νομικά. Διότι ἐπεκράτησε, κύριοι συνάδελφοι, τὸ πνεῦμα ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται καθ’ ἑκάστην διὰ τῆς δημοσιογραφίας, ὅτι δὲν θέλομεν οὔτε ἐπὶ στιγμὴν νὰ καλυφθῶσιν αἱ εὐθῦναι· τοὐναντίον θέλομεν νὰ ἐξετασθῶσιν εὐρύτατα, ἂν ὑπάρχουν, διὰ νὰ δώσουν λόγον τῶν εὐθυνῶν των ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ δώσουν τοιοῦτον. Θέλομεν νὰ ἐπιχυθῇ ἅπαξ διὰ παντὸς ἄπλετον φῶς εἰς μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία, ὡς φρονῶ, δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἥττης ἡ ὁποία ἐπῆλθε συνεπείᾳ πολιτικῶν λόγων καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐδόθησαν ἤδη αἱ εὐθῦναι παρ’ ἐκείνων οἵτινες ἀνέλαβον αὐτάς. Ὅτι ὑπάρχουν καὶ στρατιωτικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐξ ἐντυπώσεων τῆς στιγμῆς — διότι καὶ τοῦτο δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἀφοῦ εἶναι δυνατὸν ἐκ τοῦ βήματος τούτου νὰ λαμβάνωμεν σαφεστέραν ἰδέαν — παρασυρόμενοι δὲν λαμβάνουν τὰς ἀποφάσεις ἐκείνας αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ σώσουν τὴν κατάστασιν, τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι δὲν ἐλήφθησαν ἐκεῖναι αἱ ἀποφάσεις αἱ ὁποῖαι ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν. Καὶ ἐπῆλθεν, ὡς ἐπῆλθεν, ἡ καταστροφή. Πρέπει, κύριοι συνάδελφοι, νὰ γίνῃ ὅ,τι ἔλεγον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου. Διὰ νὰ ἐπέλθῃ διὰ παντὸς ἡ γαλήνη εἰς τὸ στράτευμα πρέπει τὸ Συμβούλιον τὸ ὁποῖον θὰ κρίνῃ νὰ εἶναι Συμβούλιον κύρους καὶ νὰ ἀποτελῆται ἀπὸ ἄνδρας ἀνεξαρτήτους, ἀφιερώσαντας τὴν ζωήν των εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς Πατρίδος, ὥστε νὰ ἀναγνωρίζηται παρὰ πάντων ὅτι τὸ ἔργον του εἶναι ἔργον κύρους καὶ οὐχὶ ἔργον κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως. Εἶναι ἀναγκαῖον ἐξ ἄλλου νὰ δοθῶσιν ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Συμβουλίου τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταρτισθῇ καὶ διδάγματα εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὅτι οἱ βαθμοὶ δὲν κερδίζονται διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν προσωπικῶν βλέψεων ἀλλὰ κυρίως πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς Πατρίδος καὶ ὅτι ἔρχεται στιγμὴ καθ’ ἣν θὰ δώσουν λόγον, διότι ἴσως ἐκ τῆς στάσεώς των ἐξηρτήθη ἡ τύχη τῆς Πατρίδος καὶ ἐπέδρασεν ὀλεθρίως. Ἀλλὰ καὶ οἱ κυβερνῆται θὰ ἔλθῃ στιγμὴ καὶ ἐλπίζω τὸ ταχύτερον ἐκ τῆς θέσεως ταύτης νὰ λεχθῶσι καὶ νὰ ληφθῶσιν ἀποφάσεις πῶς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τίνων ἀρχῶν καὶ τίνων στοιχείων δύναται νὰ στηριχθῇ μία στρατιωτικὴ πολιτικὴ τῆς Χώρας, ἡ ὁποία νὰ θέσῃ βάσεις, αἵτινες νὰ ἐγγυῶνται ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἕνας ἢ δύο ἢ τρεῖς ἀλλὰ πολλοὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἐκλέγηται εἷς κατὰ τὰς κρισίμους στιγμάς, ὥστε νὰ λαμβάνῃ τὰς ἀποφάσεις, ἵνα μὴ ἐπέρχωνται αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα. Οὕτως ἐνεργοῦν αἱ Χῶραι αἵτινες δὲν παρουσιάζονται μετὰ ἕνα αἰῶνα, ὡς π.χ. μετὰ τὸ 1897, ὡς αἱ Μωραὶ Παρθένοι, νὰ ἐξετάζουν τίς εἶναι ὁ ὑπεύθυνος καὶ κανεὶς δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι εἶναι τὸ Κράτος ὑπεύθυνον, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ἐγκαίρως ἐκεῖνα τὰ προσήκοντα μέτρα, ὥστε νὰ ἀποφεύγωνται αἱ τοιούτου εἴδους καταστροφαί. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω ὅτι, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ κατάλληλος ὥρα, θὰ εἴπω πῶς πρέπει μὲ τὸ ὑλικὸν τὸ θαυμάσιον τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Χώρα νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις καὶ νὰ ἐπιτύχωμεν ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ γίνῃ στρατιωτικῶς αὐτάρκης. Πιστεύω ἀκραδάντως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν τόσος γίνεται θόρυβος, ὁ Στρατὸς τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται εἰς καλυτέραν κατάστασιν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐποχήν, διότι κατὰ τὰς παλαιοτέρας ἐποχὰς καθ’ ἃς καὶ ἡμεῖς ὑπηρετήσαμεν ἡ κλῖμαξ ἔβαινε ποιοτικῶς αὐξανομένη ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω, ἐνῷ σήμερον συμβαίνει τὸ ἐναντίον. Οἱ ἀνώτεροι καὶ ἐπαγγελματικὴν ἱκανότητα ἔχουσιν ἀρκοῦσαν, πάντως ὑπερτέραν τῶν κατωτέρων, καὶ πολεμικὴν πεῖραν μεγίστην, ὥστε νὰ εἶναι εἰς θέσιν εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν νὰ ἀντεπεξέλθῃ τὸ Κράτος διὰ τοῦ Στρατοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι τοῦτο· ὅταν θὰ τεθῶσι, καὶ πρέπει νὰ τεθῶσιν, αἱ βάσεις, ἵνα τὸ ὑλικὸν αὐτὸ τὸ θαυμάσιον, τὸ ὁποῖον κατώρθωσεν εἰς πολλὰς περιστάσεις νὰ ἀντεπεξέλθῃ ἐκ τῶν ἐνόντων, παρουσιασθῇ τέλειον οὐ μόνον ἐν Ἀνατολῇ ἀλλὰ καὶ μεταξὺ ὅλου τοῦ κόσμου, ὡς εἶναι δυνατόν.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀκρίδας ἔχει τὸν λόγον.

§222Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτε τὸ πρῶτον ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις διὰ τὸ ζήτημα τῶν ὑπευθύνων τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, ἡ Κυβέρνησις διέκοψε τὴν συζήτησιν, διότι ἐλέχθη ὅτι θὰ ἔβλαπτεν ἡ συζήτησις ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν δύναται κανεὶς οὔτε νὰ εἴπῃ οὔτε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τότε νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἀπέβλεπον εἰς τὴν διατύπωσιν ὡρισμένου ψηφίσματος, τουτέστιν εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἀναζητήσεως εὐθυνῶν μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν καταστροφήν. Καθὼς ἐλέχθη πρότερον ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου Βονίτσης κ. Καρασεβδᾶ, δὲν ἀνεζητήσαμεν εὐθύνας, ἐφόσον βεβαίως ὑπάρχουν τοιοῦται. Ἠναγκάσθημεν νὰ εἴπωμεν τοῦτο, διότι, καίτοι ἐζητήσαμεν τὸν λόγον, δὲν ἐγένετο συζήτησις, διότι θὰ ἔβλαπτεν αὕτη, καὶ δι’ αὐτὸ περιωρίσθημεν εἰς τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπεδέχθημεν τὴν κατάθεσιν τοῦ ψηφίσματος ἵνα συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, ὅταν θὰ ἤρχετο ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Μετὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ ψηφίσματος ἐνισχύθη ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δι’ ὀκτὼ νέων μελῶν, ἐκ τῶν ὁποίων τέσσαρες ἦσαν πολιτικοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἤμην καὶ ἐγώ. Ὅταν τὸ ψήφισμα τῆς Κυβερνήσεως ἦλθεν εἰς συζήτησιν, ἐγὼ καὶ ὁ κ. Λεονάρδος συνεφωνήσαμεν κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, διότι εἴχομεν, καὶ ἔχω ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀκόμη, τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς πρὸς ἀναζήτησιν ὑπευθύνων τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν μίαν ὡρισμένην κατηγορίαν στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξ αὐτῆς τῆς ποινικῆς στρατιωτικῆς νομοθεσίας καὶ ἐκ τῆς κοινῆς συνειδήσεως ὅλων τῶν Ἑλλήνων ὑπέχουσι μίαν εὐθύνην καὶ αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἀντίληψιν ὅλων διὰ μίαν καὶ μόνην παράβασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑποπίπτουσι, θεωροῦνται ὡς ἀτιμαζόμενοι ἐκ τοῦ νόμου, διότι συνελήφθησαν αἰχμάλωτοι. Δὲν θὰ θελήσω νὰ ἐπεκταθῶ καὶ νὰ εἴπω τί διατυποῦται εἰς τὰς ποινικὰς νομοθεσίας ὅλου τοῦ κόσμου. Ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα καὶ ἀνατρέχων εἰς τὴν παλαιοτέραν ἱστορίαν ἔχω νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ Κράτους οἱ Ἀρματολοὶ καὶ Κλέφτες, ὁσάκις ἔπινον, ηὔχοντο «καλὸ μολύβι», προτιμῶντες νὰ ἀποθάνωσιν ἢ νὰ παραδοθῶσιν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἐχθροῦ. Ὁ Καψάλης ἀνετινάσσετο εἰς τὸν ἀέρα, ὅταν δὲν ἠμποροῦσε νὰ κρατήσῃ τὸ Μεσολόγγιον. Αἱ Σουλιώτισσαι ἔπιπτον, ἀφοῦ πρῶτον ἐπετοῦσαν τὰ παιδιά των, ἀπὸ τὸν βράχον κάτω καὶ ἐκρημνίζοντο. Εἰς τὸ Μεσολόγγιον ἔτρωγον ποντικοὺς καὶ γάττες, ἀλλὰ δὲν παρεδόθησαν καὶ ὅταν τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἔφθασαν εἰς τὸ ἀπροχώρητον ὁ Καψάλης ἔβαλε φωτιὰ εἰς τὴν πυριτιδαποθήκην. Καὶ εἰς τὸ Ἀρκάδιον καὶ αὐτοὶ οἱ καλόγηροι μᾶς ἔδωσαν τὸ παράδειγμα αὐτό. Καὶ εἰς τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν δὲν εὑρέθη οὔτε εἷς Ἕλλην ἀξιωματικὸς νὰ ἀνατινάξῃ τὰ μυαλά του εἰς τὸν ἀέρα διὰ νὰ σώσῃ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδας.

§223Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κρῖμα ποὺ δὲν ἦσθε σεῖς νὰ τὸ κάμητε αὐτό!

§224Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ τὸ ἔκαμνα ἢ ὄχι, κ. συνάδελφε. Τοῦτο μόνον ἠξεύρω, ὅτι εἶχον ὑποχρέωσιν νὰ μὴ παραδοθῶσι, καὶ ἀφοῦ παρεδόθησαν ἔπρεπεν, ἐπανελθόντες ἀπὸ μίαν αἰχμαλωσίαν, νὰ ἀποκατασταθῶσι. Πρώτην φορὰν παρουσιάζεται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἱστορίαν ἑνὸς Κράτους νὰ μὴ ἀποκαθίστανται οἱ ἐξ αἰχμαλωσίας ἐπανερχόμενοι ἀξιωματικοί, νὰ προάγωνται εἰς ἀνωτέρους βαθμοὺς καὶ νὰ γίνωνται διοικηταὶ μονάδων.

§225Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ τοὺς σήμερον διοικοῦντας δὲν εἶναι κανείς.

§226Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἶπον νὰ μὴ ἐκταθῶμεν καὶ νὰ μὴ ἀναφέρωμεν πρόσωπα. Εἶναι διοικηταὶ Μεραρχιῶν ἐπανελθόντες ἐξ αἰχμαλωσίας, οἱ ὁποῖοι προήχθησαν μάλιστα.

§227Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐν Γαλλίᾳ πολλοὶ ἀξιωματικοὶ διακριθέντες ἐπὶ ἡρωϊσμῷ ἔσχον τὸ ἀτύχημα τῆς συλλήψεως. Αὐτοὶ ἐκρίθησαν ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους των καὶ δὲν ἔγινε κἂν Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον. Ἡ σύλληψις σήμερον δὲν σημαίνει καὶ παράλειψιν τοῦ στρατιωτικοῦ καθήκοντος.

§228Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Πάντως ὅμως ἐκρίθησαν, κ. Πρόεδρε.

§229Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀντιθέτους πληροφορίας· κανεὶς ἐκ τῶν ἐπανελθόντων Γάλλων αἰχμαλώτων δὲν ἐπανῆλθεν εἰς τὸ Στράτευμα.

§230Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω ἰδιαιτέρως τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον μάλιστα θὰ σᾶς εἶναι καὶ γνωστόν.

§231Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπιζητοῦμεν σήμερον εἶναι τοῦτο· νὰ ἀποκατασταθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον ἐξ αἰχμαλωσίας, διὰ νὰ ἐμπεδώσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐκείνους τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ ἀρχηγοὺς εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ εἶναι πλέον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἠμποροῦν νὰ παραδοθοῦν ἐκ νέου εἰς τὸν ἐχθρόν, ἀλλ’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ τὸν ὁδηγήσουν εἰς τὴν νίκην. Δὲν θὰ βλέπῃ πλέον ὁ Ἕλλην στρατιώτης νὰ ἔχῃ ἀρχηγοὺς ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶδε γυμνοὺς καὶ ἀνυποδήτους πρὸ τοῦ ἐχθροῦ ἱκετεύοντας χάριν ἵνα σώσωσι τὴν ζωήν των· διότι πολλοὶ ἔφθασαν καὶ μέχρι τοῦ σημείου γυμνοὶ καὶ ἀνυπόδητοι νὰ παρακαλῶσι τὸν ἐχθρὸν διὰ νὰ σώσωσι τὸ σαρκίον των. Εἶναι προτιμότερον στράτευμά τι νὰ ἔχῃ ἀρχηγοὺς λέοντας καὶ στρατιώτας ἀλώπεκας παρὰ στρατιώτας λέοντας καὶ ἀρχηγοὺς ἀλώπεκας.

§232ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Λαγωοὺς καλύτερα, κ. συνάδελφε, διότι αἱ ἀλώπεκες εἶναι πονηραί.

§233Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δι’ αὐτό, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Λεονάρδος διετυπώσαμεν τὴν γνώμην ὅτι πρέπει οἱ διοικηταὶ τῶν διαφόρων μονάδων οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν αἰχμάλωτοι νὰ ἀποκατασταθῶσι, καὶ ἄλλοι μὲν ἐξ αὐτῶν νὰ ἀποκατασταθῶσιν αὐθωρεί, ἄλλοι δὲ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον διὰ νὰ δικασθῶσι. Πάντως κάτι πρέπει νὰ γίνῃ· νὰ συσταθῇ μία Ἐπιτροπή, ἐνώπιον τῆς ὁποίας νὰ παραπεμφθοῦν πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐξ αἰχμαλωσίας ἐπανελθόντες, ἵνα κριθῶσιν ἂν καὶ κατὰ πόσον δύνανται νὰ παραμένωσιν εἰς τὸν Στρατόν.

§234Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἂν δὲν ἠχμαλωτίσθησαν, ἀλλ’ ἐγκλημάτησαν;

§235Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Προχωρεῖτε πολύ, κ. συνάδελφε. Δὲν εἶπον αὐτὸ ἐγώ. Ἐγὼ ὁμιλῶ διὰ τοὺς αἰχμαλωτισθέντας. Ἂν ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι ὑπεύθυνοι, ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ δύναται καὶ δι’ ἄλλων ἄρθρων νὰ τοὺς παραπέμψῃ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν συνεφώνησε μὲ τὴν ἄποψιν ἡμῶν, οἱ δὲ διαφωνήσαντες ὑπεχώρησαν καὶ μετὰ τοῦτο διετυπώθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ κατατεθὲν σχέδιον ψηφίσματος. Πρὶν ἢ λοιπὸν προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ ψηφίσματος, προτείνω ὡς πρῶτον ἄρθρον νὰ τεθῇ, ἂν μὲν εἶναι σύμφωνος ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ παραπέμψῃ εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, θὰ ἦτο προτιμότερον τοῦτο, ἂν ὄχι, νὰ συσταθῇ Ἐπιτροπὴ ἐκ πέντε στρατιωτικῶν ἀνωτέρων καὶ ἐκτὸς τοῦ Στρατεύματος, ἡ ὁποία νὰ κρίνῃ γενικῶς ἂν καὶ κατὰ πόσον δύνανται νὰ παραμένωσιν εἰς τὸ Στράτευμα οἱ ἐξ αἰχμαλωσίας ἐπανελθόντες, ἀκυρουμένων τῶν ἐνεργηθεισῶν μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν προαγωγῶν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν φέρουσιν ἢ ὄχι εὐθύνην διὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ κρίνῃ ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία συνιστᾶται διὰ τοῦ ψηφίσματος, ὡς κατωτέρω.

§236Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι γίνεται μία Ἐπιτροπή, ὅπως λέγετε, καὶ παραπέμψῃ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον κάποιον, αὐτὸς δὲ καταδικασθῇ, γνωρίζετε ὅτι χάνει τὰ πάντα, καὶ σύνταξιν καὶ ὅλα. Τώρα θὰ ἠθέλατε σεῖς νὰ δώσωμεν δικαίωμα εἰς τὴν Ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπὴν ὥστε, καὶ ἂν δὲν κατεδικάσθη ἀπὸ τὸ Στρατοδικεῖον, νὰ ἠμπορῇ νὰ τοῦ παίρνῃ πίσω τὸν βαθμόν; Ἂν μὲν ἡ Ἐπιτροπὴ εὕρῃ ἕνα ἔνοχον αἰχμαλωτισθέντα καὶ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον καὶ τὸν καταδικάσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων διατάξεων, χάνει οὗτος τοὺς βαθμούς, καὶ τοὺς παλαιοὺς ἀκόμη, καὶ τὴν σύνταξιν, ἂν δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸν εὕρῃ ἔνοχον καὶ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὸ Στρατοδικεῖον καὶ τὸ Στρατοδικεῖον τὸν ἀθωώσῃ, νὰ δύναται ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τοῦ ἀφαιρῇ τὸν βαθμόν; Ἤθελον νὰ ἀντιληφθῶ ποία εἶναι ἡ σκέψις διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ σχηματίσω ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην.

§237Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀκυρώσωμεν τὰς προαγωγὰς ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προήχθησαν μετὰ τὴν αἰχμαλωσίαν των.

§238Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν πταίουν ἢ ὄχι;

§239Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Μάλιστα. Καί, ἂν ἡ Ἀνακριτικὴ Ἐπιτροπὴ εἴπῃ ὅτι πταίουν, θὰ τοὺς θέσῃ εἰς ἀπόταξιν ἢ ὅτι πρέπει νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὸ Στράτευμα μὲ τοὺς παλαιοὺς βαθμούς των, καθ’ ἣν στιγμὴν θὰ ἔχωσιν ἀκυρωθῆ αἱ προαγωγαί των.

§240Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Θὰ δημιουργήσωμεν ἀναστάτωσιν.

§241Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ προαγάγωμεν ἕνα ὅστις δὲν ἀποκατεστάθη;

§242Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὄχι νὰ προδικάσωμεν.

§243Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασίν του ἐπανέρχεται.

§244Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἠχμαλωτίσθη σχεδὸν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός· λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό; Ἡ αἰχμαλωσία δὲν εἶναι ἄτιμος. Ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Στρατοδικείου, ἡ ὁποία καταγινώσκει θάνατον καὶ ὄχι καθαίρεσιν, διότι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ βαθμοῦ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ εἶναι μεγαλύτερος ἐξευτελισμός.

§245Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Βεβαίως δὲν ἔπεται ὅτι καθένας ποὺ ἠχμαλωτίσθη ἠτιμάσθη.

§246Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συμφωνῶ εἰς τὴν βάσιν τῶν σκέψεών σας· διαφωνῶ ὅμως εἰς τοῦτο, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ Στρατοῦ τὸ ὁποῖον ἠχμαλωτίσθη νὰ κάμωμεν ὑποβιβασμούς, διότι ὁ ὑποβιβασμὸς εἶναι μία πρᾶξις ἡ ὁποία ἐξευτελίζει τὸν ἀξιωματικὸν ἢ τὸν ὁπλίτην.

§247Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Θὰ ἔλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ θὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ.

§248Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὅταν διώκουν τὸ 9ον σύνταγμα τῶν Κρητῶν εἰς τὴν Κρήτην, ἀπεπειράθη νὰ αὐτοκτονήσῃ ἕνας ὑποδεκανεύς, διότι τοῦ ἔβγαλα τὸ γαλόνι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι κἂν βαθμός.

§249Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καταδικάσωμεν ἕνα καὶ ἔπειτα νὰ τὸν δικάσωμεν.

§250Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Παίρνετε ὡς βάσιν ὅτι καλῶς προήχθησαν· ἐγὼ λέγω ὅτι κακῶς προήχθησαν, ἐφόσον δὲν ἀποκατεστάθησαν· ἐφόσον κακῶς ἐγένοντο αἱ προαγωγαὶ δὲν βλέπω διατί δὲν δύνανται νὰ ἀκυρωθοῦν.

§251Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἶναι μέγας ὁ ἀριθμός· εἶναι ματαιοπονία αὐτὸ ποὺ ζητεῖτε.

§252Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἐπανῆλθον μόλις πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν· ἔκαμα περιοδείαν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην, εἶδον ὅλας τὰς φρουράς. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ⅘ τοῦ στρατεύματος αὐτὸ ζητοῦν· καὶ ὑπογραφὰς ἠμπορῶ νὰ σᾶς προσαγάγω ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ πολλοὶ ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν αἰχμάλωτοι ζητοῦν τὴν παραπομπήν των εἰς τὸ Στρατοδικεῖον.

§253Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ἐξεθέσατε τὴν γνώμην ὅτι ἐκ τῶν συλληφθέντων ἀξιωματικῶν καὶ προαχθέντων πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ βαθμὸς ὁ ὁποῖος τοῖς ἐδόθη, νὰ κριθῶσιν ἀπὸ τὸ Στρατοδικεῖον καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι οὐδὲν ἔπραξαν ἀξιόποινον νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸν Στρατόν, ἄλλως νὰ ἀπολέσουν τὰ πάντα. Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο καλύτερον νὰ προσέλθουν νὰ δικασθοῦν μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον ἔχουν λάβει καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι ἔχουν τι τὸ ἀξιόποινον νὰ ἐκπέσουν τοῦ βαθμοῦ των, οἱ δὲ τηρήσαντες τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσουν νὰ φέρουν τὸν βαθμόν των; Ἂν ἐξηναγκάσθησάν τινες διὰ νὰ διατηρήσουν ἓν σημεῖον νὰ ὑποκύψουν καὶ νὰ ἡττηθοῦν, δὲν εἶναι μόνον οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι τὸ ἔπαθαν αὐτὸ ἀλλὰ καὶ Γάλλοι καὶ Γερμανοί. Ἂν λάβωμεν λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν ὅ,τι συνέβη καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα πολὺ συντηρητικοὶ εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως εὐθυνῶν.

§254Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὑπήρξαμεν μέχρι τοῦδε ὄχι συντηρητικοὶ ἀλλ’ ἀνεκτικοί. Ἀπὸ τοῦ 1912 μέχρι τοῦ 1925 δὲν ἐκλήθη κανεὶς στρατιωτικὸς νὰ δώσῃ λόγον τῶν στρατιωτικῶν του σφαλμάτων. Καὶ δὲν συμβαίνουν μόνον σφάλματα στρατιωτικά, ὅταν ἡττᾶται Στρατός τις, ἀλλὰ καὶ ὅταν νικᾷ. Δὲν θὰ εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς οὔτε πρὸ τῶν σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν κατ’ αὐτήν, ἂν ἀπὸ τοῦ 1912 οἱ ἑκάστοτε πταίοντες, τῶν ὁποίων πολλοὶ κατέχουν ἀνωτάτους ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἱεραρχίᾳ βαθμούς, παρεπέμποντο νὰ κριθοῦν καὶ δώσουν λόγον τῶν πράξεών των.

§255ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς ποίους ἀποδίδετε τὴν ἧτταν; εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἢ εἰς τοὺς στρατιωτικούς;

§256Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἂν θελήσωμεν νὰ μεταφέρωμεν τὴν συζήτησιν ἐκεῖ, τότε θὰ πρέπῃ νὰ κρίνωμεν τὴν πολιτικὴν ὅλων ἡμῶν.

§257Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν συζητοῦμεν διὰ τοὺς ὑπαιτίους τῆς ἥττης σήμερον, ἀλλὰ διὰ τοὺς ὑπαιτίους τῆς ἐλεεινῆς ὑποχωρήσεως. Ἡ ὑποχώρησις ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ, ἀλλὰ κανονικῶς.

§258Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὸ ἑξῆς ζήτημα. Ὅταν ἐγένετο συζήτησις ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ περὶ τοῦ ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ ἔκτασις καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς καὶ ποῦ πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀναζητηθοῦν εὐθῦναι, συνεζητήθη τὸ ἂν θὰ περιωριζόμεθα εἰς τὸ ἀπὸ 14 Αὐγούστου καὶ ἐντεῦθεν χρονικὸν διάστημα ἢ θὰ ἀνετρέχομεν καὶ εἰς τὸ παρελθόν, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ κατέληξεν εἰς τὸ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν ἀναζήτησιν εὐθυνῶν διὰ τὸν πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου χρόνον. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους θὰ ἔκρινεν ἡ Ἐπιτροπὴ παραπεμπτέους εἰς τὸ Στρατοδικεῖον, νὰ ἀμυνθοῦν ἂν δὲν προσαγάγουν ὅλα τὰ μέσα τῆς ὑπερασπίσεώς των καὶ ἂν τοῖς ἀπαγορεύσωμεν νὰ ἀνατρέξουν εἰς τὰ πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου λαβόντα χώραν πραγματικὰ περιστατικὰ καὶ τοῖς εἴπωμεν ὅτι δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μᾶς εἴπετε διὰ τὰ πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν νομίζω ἀπαραιτήτως ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν Ἀνακριτικὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀναζητήσῃ καὶ νὰ ἀνεύρῃ εὐθύνας μόνον διὰ τὸν ἀπὸ 14 Αὐγούστου καὶ ἐντεῦθεν χρόνον.

§259Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον ἄρθρον βλέπετε αὐτά; Δίδετε τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν εἰς τὸ ἄρθρον πρῶτον; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ μοῦ εἴπετε σεῖς πῶς πρέπει νὰ διατυπωθῇ, διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἠμπορεῖ νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὴν προηγουμένην δρᾶσιν.

§260Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν· ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ψήφισμά της λέγει «κατὰ τὴν ὑποχώρησιν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας».

§261Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι νομικῶς ὁ τίτλος τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν καὶ κανένα προορισμόν.

§262Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Συνεζητήθη εὐρέως ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐτέθη ὑπὸ ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα καὶ ἀπερρίφθη ἡ πρότασις. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι ὁ τίτλος θὰ δώσῃ ἀφορμὴν παρεξηγήσεων.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐτέθη διὰ νὰ μὴ ἀρχίσῃ ἡ ἔρευνα ἀπὸ τοῦ 1917 ἢ 1918. Ὁ τίτλος εἰς αὐτὸ μόνον χρησιμεύει.

§264Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Νὰ δοθῇ αὐτὸ ὡς ἑρμηνεία.

§265Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, νὰ κάμω ἑρμηνείαν ἐπίσημον.

§266Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος πραγματικῶς ἐξετέθησαν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, δηλαδὴ ἀπὸ ποίας ἐποχῆς καὶ ἐντεῦθεν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάζῃ. Ἐπειδὴ δὲ νομίζω ὅτι τὸ πνεῦμα πάντων καὶ τῆς Συνελεύσεως εἶναι ὅτι ζητοῦμεν τὴν ἀνεύρεσιν τῶν αἰτίων τῆς ὑποχωρήσεως, ἑπομένως τὰ γεγονότα ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐπιθέσεως καὶ ἐντεῦθεν θὰ ἐξετασθοῦν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 14 Αὐγούστου 1922.

§267Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι μόνον τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουν τὴν ἐνοχὴν ἢ τὴν μὴ ἐνοχὴν μὲ τὴν ὑποχώρησιν δύνανται νὰ ἐξετασθῶσιν, ἐφόσον ἀνατρέχουν εἰς χρόνον προγενέστερον τῆς ἐπιθέσεως. Δηλαδὴ θέλω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· ἐγὼ ἤμην διοικητὴς Συντάγματος καὶ εἶχον πολὺ πρὸ τῆς ὑποχωρήσεως κάμει ἀναφορὰν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο καὶ τοῦτο, ὑπάρχει δὲ κάποιος εἰς τὸν ὁποῖον ἔστειλα τὴν ἀναφοράν. Λοιπὸν καλοῦμαι ἐγὼ νὰ δώσω λόγον καὶ λέγω ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ὑπεύθυνος, ἀλλ’ ἐκεῖνος.

§268Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ δώσῃ λόγον πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου 1922.

§269Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφόσον εἶναι ὑπεύθυνος.

§270Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου μόνον διὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἤθελε νὰ ἐπικαλεσθῇ ὁ κατηγορούμενος θὰ δύναται νὰ ἀνατρέξῃ καὶ πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ δώσῃ λόγον διὰ τὰ πρὸ αὐτῆς τῆς ἡμερομηνίας γεγονότα.

§271Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν γεγονότων ἐνέχεται κάποιος, θὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος περὶ Ἀνακριτικῶν Συμβουλίων.

§272Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔχωμεν ὑπαιτίους στρατιωτικῶν παραπτωμάτων. Αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ ἐξετασθῇ.

§273Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ θελήσῃ νὰ ἀνασυνδέσῃ τὰ γεγονότα τῆς ὑποχωρήσεως μὲ τὰ πρὸ αὐτῆς, μοιραίως θὰ φθάσωμεν, ὡς πρῶτον βαθμὸν ἐξετάσεως, εἰς τὴν ἐκστρατείαν τοῦ Σαγγαρίου, ἀπὸ τῆς ὁποίας ζήτημα χρόνου εἶναι ἡ ἐπέλευσις τῆς καταστροφῆς. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθόν, ἐφόσον οἱ ἐξεταζόμενοι ὑπὲρ ἑαυτῶν ζητήσουν τὴν ἀναδρομὴν εἰς προηγούμενα γεγονότα, νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐξέτασις τούτων. Ἄλλως θὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις τῶν στρατιωτικῶν πρὸς τὰ πολιτικὰ τοιαῦτα, θὰ ἐπέλθῃ τοιοῦτος κυκεών, ὥστε πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ εὑρεθῇ ὑπόδικος σύμπασα ἡ Ἑλλὰς καὶ διὰ λόγους ἡσυχίας καὶ τάξεως καὶ διὰ λόγους περιφρουρήσεως τοῦ χαρακτῆρος τῶν Ἑλλήνων— διότι ἕκαστος προληπτικῶς ἵνα σώσῃ ἑαυτὸν θὰ ἐπιδιώκῃ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ δικαστήριον—θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ περιορισθῇ ὁ ἔλεγχος ὅσον τὸ δυνατὸν καὶ συρθῇ ὁ πέπλος ἐπὶ τῆς θλιβερᾶς ταύτης περιόδου, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ εἶναι εὐτύχημα ἂν ἐξαχθῇ δίδαγμα διὰ τὸ μέλλον.

§274Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν ἀντελήφθην παρὰ τὴν διεξαχθεῖσαν διαλογικὴν συζήτησιν τί ἐλέχθη περὶ τῶν πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου γεγονότων.

§275Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι γεγονότα, ὄχι ὅμως πταισματικὰ προσώπων, δηλαδή, ἂν διαπιστωθῶσι πταίσματα προσώπων, θὰ παραπέμπωνται εἰς τὰ ἀνακριτικὰ τακτικὰ συμβούλια.

§276Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Καὶ γεγονότα καθαρῶς στρατιωτικὰ νὰ δηλωθῇ σαφῶς τοῦτο.

§277Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐρευνήσωμεν τὰ πρὸ τῆς 14 Αὐγούστου γεγονότα. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὴν τροποποίησιν τὴν γενομένην ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἔχει, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι, ὅπως τότε, καὶ τώρα ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς μόνον τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα τὰ ὑπάρχοντα καὶ νὰ ἀπαγορεύσωμεν εἶτα τὴν ὑποβολὴν συνολικῶν μηνύσεων, ὅπως προέτεινε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐννοήσω νὰ λέγωμεν ὅτι διὰ τοὺς μέχρι σήμερον μηνυθέντας ὡς ὑπευθύνους πρέπει νὰ γίνῃ ἐξέτασις, ὅσων δὲ διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ἐγένετο ἐναντίον αὐτῶν μήνυσις μέχρι τοῦδε πρέπει νὰ μείνωσι σκεπασμέναι αἱ πράξεις ἢ αἱ παραλείψεις των.

§278ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι θὰ ὑποβληθῶσι μύριαι μηνύσεις, τί θὰ γίνῃ;

§279Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν περιορίζομεν τὰ πρόσωπα τῶν ὑπευθύνων εἰς τοὺς διοικητὰς Σωμάτων Στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι εἶναι τρεῖς, εἰς τοὺς διοικητὰς Μεραρχιῶν, Ταξιαρχιῶν καὶ Συνταγμάτων, τὰ πρόσωπα αὐτὰ θὰ εἶναι ὡρισμένα. Εἶναι ὀρθόν, ἂν ἐναντίον αὐτῶν δὲν ὑπεβλήθησαν μέχρι τοῦ νῦν μηνύσεις, νὰ μὴ δύνανται νὰ μηνυθοῦν;

§280Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Παρακαλῶ, μίαν πληροφορίαν. Ὁ μετὰ τὴν καταστροφὴν Ἀρχιστράτηγος κ. Πάγκαλος ἐξέδωκε διαταγὴν καὶ εἶπεν ὅτι ὅστις ἔχει νὰ μηνύσῃ ἀξιωματικὸν νὰ ὑποβάλῃ τὴν σχετικὴν μήνυσιν.

§281Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Πολλοὶ τότε ἐφοβοῦντο νὰ μηνύσωσιν.

§282Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε διαφωνεῖτε ὡς πρὸς τὴν βάσιν. Θέλετε νὰ ἐπιτρέπεται προσαγωγὴ νέων στοιχείων μέχρις ὡρισμένης προθεσμίας.

§283Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Μέχρι πέρατος τοῦ ἔργου τῆς Ἀνακριτικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραμείνῃ ὅπως διετυπώθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, θὰ ἔχῃ τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται, πρέπει καὶ ἡ προθεσμία τῆς ὑποβολῆς μηνύσεων νὰ παραμένῃ μέχρι πέρατος τοῦ ἔργου της. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 θὰ εἶχον καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ ἡ κρατοῦσα ἀντίληψις εἰς πολλούς, θέλετε καλοπίστους, θέλετε κακοπίστους ἢ ὑστεροβούλους, νὰ λείψῃ ἡ ἀντίληψις ὅτι διὰ τῆς Ἀνακριτικῆς αὐτῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐπιδιώκομεν τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ συγκαλύψωμεν τοὺς ὑπευθύνους. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ὡρίζοντο ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ὡρισμένα πρόσωπα, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δυνηθῇ νὰ ὁρίσῃ ποῖοι θὰ μετέχωσι τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀνεξαρτήτως μάλιστα πολιτικῶν φρονημάτων, ἀφοῦ ἡ Συνέλευσις θὰ ἔχῃ ἐκλέξει αὐτοὺς καὶ ἑπομένως θὰ εἶναι πρόσωπα ἐμπιστοσύνης. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄρθρα 4, 5, 6 καὶ 7 δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν. Εἰς τὸ ἄρθρον 8 ὑπάρχει μία διάταξις καθ’ ἣν πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸ παρὸν ψήφισμα καταργεῖται. Ποία εἶναι ἡ διάταξις αὕτη;

§284Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἂν ἀπαλειφθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό, δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, καθόσον πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη αὐτοδικαίως καταργεῖται.

§285Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἐκτὸς ἂν θεωρῆτε ὅτι τοὺς ἐπανελθόντας ἐξ αἰχμαλωσίας δύναται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ τοὺς παραπέμψῃ.

§286ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία τοιαύτη διάταξις.

§287Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ψηφισμάτων αὐτῶν ἔχει ὑποβληθῆ καὶ μία τροπολογία τοῦ κ. Γονατᾶ, τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν θὰ ἀπεδεχόμην ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ πολὺ εὐρύτερα δικαιώματα, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἂν ἑνωθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ χρονίσῃ πολύ. Εὔχομαι ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ταχύτερον περατώσῃ τὸ ἔργον της.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διακόψωμεν διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν.

§289ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δι’ αὔριον, κ. Πρόεδρε.

§290Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα νὰ συζητηθῇ μὲ μεγαλύτερον ἀριθμὸν παρόντων πληρεξουσίων.

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον ὥρᾳ 5 μ.μ. (Ὥρα 9.15′ μ.μ.).