1924.12.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 128Η

Πέμπτη 18 Δεκεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 5 μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Ν. ΞΗΡΟΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Ν. ΞΗΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν παρετήρησα ὅτι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 1139». Ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἴχομεν ὑποβάλει τροπολογίαν ἐγὼ καὶ ὁ κ... Πετρίδης καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἀφορῶσαν τὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου πρώτου. Καὶ ἐνῷ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ εἰς τὸ σύνολον, περὶ τῆς τροπολογίας αὐτῆς δὲν γίνεται λόγος. Τί συμβαίνει;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ ποῖον νομοσχέδιον;

§6Ν. ΞΗΡΟΣ. Περὶ συντάξεων. Δὲν βλέπω τί ἐγένοντο αἱ τροπολογίαι. Ἐγὼ εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία εἶχε τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ παρεκάλεσε νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν χθὲς διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπῆγα τὴν τροπολογίαν, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε ψηφισθῆ τὸ νομοσχέδιον. Κάποιος συνάδελφος ἐζήτησε καὶ ἐψηφίσθη. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ὑποβληθῇ αὐτοτελὲς νομοθέτημα.

§8Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι μία ἀκυρότης.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀκυρότης συγκαλύπτεται διὰ τῆς ἀκυρότητος τῶν πρακτικῶν. Ἄν τὰ ἐλέγετε ἐκείνην τὴν ὥραν, θὰ διωρθοῦτο. Σήμερον ἔχομεν μίαν ἐπίσημον πρᾶξιν. Ἡ κανονικὴ ὁδὸς εἶναι ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ φέρῃ πρότασιν.

§10Ν. ΞΗΡΟΣ. Τί ἐγένοντο αἱ τροπολογίαι αὐταί;

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ἄσχετον πρὸς τὰ πρακτικά. Ἐπὶ τῶν πρακτικῶν ὑπάρχει ἀντίρρησις; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Διάφορα Σωματεῖα Σερρῶν καὶ Γούρλιας παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Οἱ καπνεργάται Ξάνθης αἰτοῦνται ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ καπνῶν ἐξαιρετικῆς ποιότητος ἀνεπεξεργάστων. — Οἱ Ζ. Χατζόπουλος, Γ. Βοῦρος καὶ Η. Μπερδήμας, δημοσιογράφοι, ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν περὶ τοῦ κινδύνου τῆς δημοσίας ὑγείας ἐκ τῆς ἐλλείψεως καθαριότητος εἰς τὰ ἑστιατόρια. — Οἱ Α. Γιαννουλόπουλος καὶ Α. Σαγονᾶς, βιβλιοπῶλαι Σάμου, παρακαλοῦσιν ὅπως ἀρθῇ διὰ νόμου τὸ δικαίωμα τῆς πωλήσεως βιβλίων παρὰ τῶν δημοδιδασκάλων. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Καστανιᾶς διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην ἐπέμβασιν ξένων στοιχείων εἰς τὰ τῆς διευθύνσεως τῆς Μονῆς Γιατρίσσης. — Οἱ πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ συνταξιοῦχοι Πατρῶν αἰτοῦνται τὴν βελτίωσιν τῆς συντάξεώς των. — Ἡ Ἕνωσις ἀγροτῶν Ἰωαννίνων αἰτεῖται τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ προϊσταμένου τοῦ Γραφείου Ἐποικισμοῦ κ. Σακελλοπούλου. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ Καλαμῶν διαμαρτύρονται ἐναντίον τῶν σταφιδεμπόρων, οἵτινες παντοιοτρόπως τοὺς ἐκμεταλλεύονται. — Διάφοροι Σύλλογοι Νεμέας παρακαλοῦσιν ὅπως ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον «περὶ δωρεᾶς κτημάτων Μονῆς Βράχου ὑπὲρ τῆς Ἱερατικῆς Σχολῆς Κορίνθου». — Οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι Τ.Τ.Τ. Μακεδονίας παρακαλοῦσιν ὅπως λόγῳ τῶν ἑορτῶν τοῖς χορηγηθῇ ἔκτακτον ἐπίδομα. — Ἐπιτροπὴ κατοίκων Σωχοῦ αἰτεῖται τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ. — Ὁ Δημοδιδασκαλικὸς Σύλλογος Σερρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην κράτησιν ἐκ τῶν ἀποδοχῶν των χάριν αὐξήσεως τῆς συντάξεως. — Ὁ Γεωργικὸς Σύλλογος Καρδίτσης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπαγόρευσιν ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Ποδολοβίτσης παρακαλεῖ ὅπως ἀφεθῇ ἐλεύθερον τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της περὶ τῆς αἰτουμένης ἀδείας πρὸς δίωξιν τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Δ. Πάζη, Β. Ἰακωβάκη καὶ Κ. Κουρτίδου. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3101 κλπ. νόμου». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Α. Ἀναγνωστόπουλος, Γ. Δουκουμετζίδης, Β. Καραπαναγιώτης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». Ἀνακοινῶ ὅτι εἰς τὸ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως ἀποσταλὲν συγχαρητήριον τηλεγράφημα ἐπὶ τῇ ὀνομαστικῇ του ἑορτῇ ὁ κ. Ε. Βενιζέλος ἀπήντησε διὰ τοῦ κάτωθι τηλεγραφήματος: «Πρόεδρον Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, Εὐχαριστῶ ὑμᾶς καὶ παρακαλῶ ὑποβάλητε εὐγνώμονας πρὸς πληρεξουσίους Συνελεύσεως εὐχαριστίας μου.

Ε. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ».

— Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Δ. Φλωριᾶς καὶ Θ. Παπαϊωάννου ὑποβάλλουσι τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3119, 1769 καὶ τὸ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ, περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2769 περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Σπίγγος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 2806 περὶ ὑδραγωγείου Κερκύρας». — Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπολογισμοῦ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑποψηφίων δικηγόρων ὡς χρόνου παρὰ δικηγόρῳ ἀσκήσεως καὶ ἄλλων τινῶν διατάξεων». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Συγκοινωνίας κ. Ι. Βαλαλᾶς καὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3183». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) Περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς ἰσχὺν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ Ν. Δ. τῆς 9ης Δεκεμβρίου 1923 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις πολιτικοῦ Νοσοκομείου κειμένων διατάξεων». 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2349 περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ ἐν Παρισίοις Πρεσβευτοῦ τῆς Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνός, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου, καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ κ. Γρ. Μάνου συναφθείσης συμβάσεως περὶ δωρεᾶς ὑπὸ τοῦ τελευταίου πρὸς τὸ Κράτος συλλογῆς ἀντικειμένων Σινικῆς καὶ Ἰαπωνικῆς τέχνης» καὶ 3) Περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν ἰσχυόντων περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Πανεπιστημίου νόμων». — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Α. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀνοικοδομήσεως Ὀρφανοτροφείων καὶ ἄλλων οἰκημάτων διὰ πρόσφυγας δι’ ἐκδόσεως ὁμολογιῶν». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Γ. Μαρῆς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ Ταμείου Ἀμύνης Οἰνοπαραγωγῆς νομοθεσίας». — Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῆς Γεωργίας κ. Α. Μαρῆς ὑποβάλλουσι νομοσχέδιον «περὶ ἐξομοιώσεως τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἀνταλλαγῆς πρὸς τὰς ἀποδοχὰς τῶν μονίμων ὑπαλλήλων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1924 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 16 Ὀκτωβρίου 1924, ὁμοίως περὶ ἑνοποιήσεως δανείων καὶ τροποποιήσεως προγενεστέρων συμβάσεων δανείων τῆς κυρωθείσης διὰ τοῦ νόμου 3230». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§12Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Πρὸ ἡμισείας ὥρας ὁ Φρούραρχος τοῦ Κακουργιοδικείου συνέλαβεν ὑπάλληλον τοῦ Κακουργιοδικείου, τὸν ἔδειρε καὶ τὸν ἔστειλεν εἰς τὴν φυλακὴν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι, ἐκτελῶν διαταγὴν τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ Προέδρου, εἶπεν εἰς τὸν Φρούραρχον ν’ ἀνοίξῃ τὰς θύρας τοῦ δικαστηρίου.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§14Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἰδικόν μου παράπονον, ἀλλὰ γενικώτερον τῆς Συνελεύσεως, ὅτι ὑποσχέσεις ἐπανειλημμέναι τῆς τε Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ ἡμῶν συμφωνούντων πρὸς τὰς ἐκδηλωθείσας τοιαύτας διαθέσεις αὐτῆς ὅπως τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἔλθῃ μίαν ὥραν πρωτύτερα, δὲν ἐξετελέσθησαν, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ ἐπὶ ἡμέρας τὴν Συνέλευσιν παρελκύεται καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζετε. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐξακολουθεῖ νὰ παραβλέπεται κατὰ τρόπον ἀντίθετον οὐχὶ μόνον πρὸς τὰς δοθείσας ὑποσχέσεις καὶ τὰς γενομένας συμφωνίας, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως, τῆς ὁποίας αἱ ἐπιθυμίαι καὶ αἱ προτάσεις δὲν λαμβάνονται, φαίνεται, ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν συντάσσεται ἡ Ἡμερησία Διάταξις. Παρακαλῶ λοιπὸν ὑμᾶς ὅπως θελήσητε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν θὰ σεβασθῇ τὰς προηγουμένας αὐτῆς ἀποφάσεις καὶ θ’ ἀποφασίσῃ τὴν μετατροπὴν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συζητηθῇ πρῶτον, ἵνα μὴ ἡ συζήτησις αὐτοῦ ἐπέρχηται κατὰ τὰς μεταμεσονυκτίους ὥρας.

§15Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Πρὸ τοῦ Συντάγματος;

§16Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μάλιστα· διότι τοιαῦται ἐδόθησαν ὑποσχέσεις.

§17Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οὐδεμία τοιαύτη ὑπόσχεσις ἐδόθη.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως διὰ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, πρόκειται νὰ προηγηθῇ σήμερον συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, μετὰ ταῦτα δὲ θὰ ἐγίνετο νομοθετικὴ ἐργασία μὲ δήλωσιν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος θὰ διήρκει μίαν ἢ μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν.

§19Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἐδόθη καμμία ὑπόσχεσις ἡ ὁποία νὰ ἀνῃρέθη, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος. Ἐδόθη ὑπόσχεσις ὅτι θὰ συνεζητεῖτο χθὲς τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, τὸ συνεζητήσαμεν καὶ ἐμείναμεν μέχρι τῆς 3ης πρωϊνῆς, ὁπότε ἡ συνεδρίασις ἐλύθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, συνεπεία ἐνστάσεως περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπεβλήθη ἔνστασις.

§21Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος μεταβολῆς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἐμείναμεν σύμφωνοι χθὲς νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχὰς τὸ Σύνταγμα καὶ κατόπιν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ὁ κ. Χαβίνης μάλιστα εἶπε νὰ μὴ βραδύνωμεν πέρα τῆς 7ης ἢ 8ης ὥρας.

§22Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μοὶ εἴπετε δὲ ὅτι ἴσως καὶ ἐνωρίτερον.

§23Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν, δύναται ἡ συζήτησις νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἐνωρίτερον.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σήμερον ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος περιλαμβάνει διατάξεις οὐσιαστικὰς περὶ Γερουσίας, δηλ. ἂν θὰ ἔχῃ πολιτικὴν δύναμιν, νομοθετικὴν ἀπόλυτον κλπ. Εἶναι πολὺ σπουδαῖαι διατάξεις καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει μὲ κάποιαν ἠρεμίαν ν’ ἀκούσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἐκτὸς αὐτοῦ δὲν εἶναι παρεσκευασμένη ἡ Συνέλευσις νὰ συζητήσῃ διατάξεις οὐσιαστικὰς περὶ Γερουσίας, λείπει δὲ καὶ ὁ εἰσηγητής. Ἐπειδὴ θὰ διακόψωμεν λόγῳ τῶν ἑορτῶν καὶ ἐπειδὴ τὸ Σάββατον ἔχομεν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον, δὲν μᾶς μένουν εἰμὴ δύο ἡμέραι, ἡ σημερινὴ καὶ ἡ αὐριανή. Θὰ ἤθελον λοιπὸν νὰ κάμωμεν σήμερον καὶ αὔριον νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἵνα τελειώσῃ ἡ συζήτησις περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, ἥτις παρετάθη ὑπὲρ τὸ δέον.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. εἰσηγητής.

§26Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπουσιάζει.

§27Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν καὶ ἅμα ἔλθῃ ὁ κ. εἰσηγητὴς διακόπτομεν, συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ κατὰ τὰς 7½ εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. Μὴ γεννῶμεν καὶ ἓν ζήτημα καθ’ ἑκάστην.

§28Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐγίνετο ἀφορμὴ ἡ Κυβέρνησις νὰ γεννᾶται καθημέραν καὶ ἀνὰ ἓν ζήτημα. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ σεβασθῇ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως. Λυποῦμαι πολύ, διότι θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Συνελεύσεως, διότι δὲν εἶναι πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὐδεὶς ἄλλος ἀθετεῖ, παραβιάζει καὶ περιφρονεῖ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἰδικῶς ἐπὶ ἑνὸς ὡρισμένου ζητήματος τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν καὶ μόνον ἐπ’ αὐτοῦ. Ὅτε καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἀπεφασίσθη ὅπως μέχρι τῆς ὀγδόης συζητήσωμεν διάφορα νομοσχέδια καὶ κατόπιν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν», ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περὶ τὴν ὀγδόην καὶ ἡμίσειαν καὶ ἐκράτησε τὴν Συνέλευσιν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης καὶ ἡμισείας. Τοιουτοτρόπως κατ’ ἐκείνην τὴν ἑσπέραν δὲν ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἑσπέραν ἐκείνην ὅτι δυνάμεθα τὴν 3ην πρωινὴν νὰ κάμωμεν συζήτησιν, εἰς ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἦσαν παρόντες ἐν τῇ Συνελεύσει οὔτε 30 πληρεξούσιοι. Χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐσταμάτησεν ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος διὰ νὰ ἀρχίσῃ νομοθετικὴ ἐργασία, διότι ἐφρονοῦμεν ἀδιστάκτως ὅτι δὲν δύνανται νὰ τελειώσουν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως πρὸ τῶν ἑορτῶν, ἂν δὲν ψηφισθῶσιν ὡρισμένα νομοσχέδια καὶ εἰδικῶς τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν», ἀνῆλθεν ὅμως ἐπὶ τοῦ βήματος πληρεξούσιος φιλικώτατα προσκείμενος πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ κατηνάλωσε δυόμιση ὥρας χθὲς καὶ μίαν προχθὲς κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος ἐπροκάλεσε τὴν ἀγανάκτησιν τῆς Συνελεύσεως, διότι ὁ πληρεξούσιος ἐκεῖνος ἐκωλυσιέργει. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀσθενὴς χθὲς τὴν ἑσπέραν διὰ νὰ ἴδῃ ποῖοι κωλυσιεργοῦν καὶ δὴ εἰς ζητήματα ζωτικώτατα ἀφορῶντα τὴν ὕπαρξιν τῶν ἐργατικῶν νόμων. Τὴν ἑσπέραν ταύτην παρουσιάζεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀθετεῖ τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν. Ἤμην βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἐδέχετο τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, διότι ἐσυνήθισεν εἰς τὴν ἀπολυταρχίαν καὶ τὴν περιφρόνησιν. Πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ ἀνεχθῇ τὴν περιφρόνησιν αὐτὴν ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι δὲν θέλει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θέλει νὰ μὴ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους, ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ψηφίσῃ μέχρι τοῦ Σαββάτου τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διότι δὲν θέλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κωλυσιεργεῖ χρησιμοποιῶν τὸ κῦρός του ὡς Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, χρησιμοποιῶν φίλους του προσωπικοὺς οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκωλυσιέργησαν ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους ἀναγινώσκοντες ἀποκόμματα ἐφημερίδων εἰς τὰ ὁποῖα ἀνεγράφοντο λόγοι διαφόρων Ἰαπώνων περὶ τῆς δεῖνα ἢ δεῖνα μορφῆς τῆς κτηνοτροφίας. Λυποῦμαι, κύριοι, διότι ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ἀπασχολήσω καὶ εἶμαι ἠγανακτημένος, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν συμφώνως πρὸς τὰς ἀπόψεις τῶν ἀγροτῶν καὶ τὰς ἀντιλήψεις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἴσως ἔλθῃ ἡ στιγμὴ καθ’ ἣν θὰ τοὺς εἴπωμεν.

§29Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τοὺς εἴπετε τώρα.

§30Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ θελήσητε νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὰς ἀπόψεις σας, νὰ μὴ ψηφίσητε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διότι δὲν δύνασθε νὰ τὸ κάμετε, καὶ δὲν δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ ἀνεχθῶμεν τοιαύτην περιφρόνησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ λαοῦ. Καθ’ ἣν στιγμήν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔθιγε τὰ συμφέροντα τῶν συμπατριωτῶν σας, μᾶς ἐκρατούσατε ἕως τὴν πρωίαν καὶ ἡμεῖς ἐκαθήμεθα χάριν τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, χάριν τοῦ ἐργαζομένου κόσμου....

§31Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λέγετε μίαν ἀνακρίβειαν καὶ μόνον δι’ αὐτὸ ἀπαντῶ, διότι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα δὲν ἀπησχόλησεν ὑπὲρ τὴν μίαν ὥραν τὴν Συνέλευσιν, διὰ τὸν λόγον ὅτι οἱ συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ δὲν ἔλαβον τὸν λόγον.

§32Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτό, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· εἶναι ὅτι διὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐνδιεφέρεσθε σεῖς καὶ ἐκανονίζατε τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ὅπως ἠθέλατε.

§33Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁλόκληρος ὁ σταφιδικὸς κόσμος ἐνδιεφέρετο καὶ ὄχι μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§34Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Συγχρόνως ὅμως ἔτυχε νὰ ἐνδιαφέρεται καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς διὰ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν δὲν ἐνδιαφέρεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖ ἦτο ἀντίθετον τὸ Κράτος, ἐδῶ εἶναι ἀντίθετοι οἱ κτηνοτρόφοι καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ ἐμπόδιον. Ἐγὼ κατηνάλωσα δέκα λεπτὰ τῆς ὥρας, ἐνῷ οἱ φίλοι σας 3½ ὥρας χωρὶς νὰ εἰσέλθουν ἀκόμη εἰς τὸ θέμα. Ἀλλὰ δὲν θέλετε νὰ δηλώσητε πότε θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι δὲν θέλετε νὰ τὸ ψηφίσητε μέχρι τοῦ Σαββάτου· διότι ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι ἡ μεγίστη πλειονοψηφία εἶναι ὑπὲρ τῆς ἄρσεως, πάντως ἐν μέρει, καὶ σεῖς δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τοιαύτην ἀπόφασιν. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι εἰς τὸ πρόγραμμά σας ἢ εἰς τὰς ὑποσχέσεις σας, ἀλλ’ ἀσφαλῶς σεῖς δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τοιαύτην ἀπόφασιν. Ἐπικαλοῦμαι τὸν πατριωτισμὸν καὶ τὴν πρὸς τοὺς ἀγρότας καὶ ἐργάτας συμπάθειαν τῶν ἄλλων ἡγετῶν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέψωσι νὰ κλείσουν αἱ πύλαι τῆς Συνελεύσεως χωρὶς νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Θὰ εἶναι περιφρόνησις καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ 9)10 τῆς Συνελεύσεως ἐμφοροῦνται ὑπὸ προοδευτικῶν ἀρχῶν νὰ ἀνεχώμεθα ἕνα συντηρητικὸν Ὑπουργὸν νὰ περιφρονῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸν λαόν. Θέλω νὰ ἴδω, κύριοι πληρεξούσιοι, μέχρι ποίου σημείου θὰ φθάσῃ ἡ ἔντεχνος ὄντως κωλυσιεργία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι ἀληθέστατον ὅτι εἶναι τεχνίτης εἰς τὸ νὰ χειρίζηται τὰ ζητήματα καὶ νὰ συζητῇ ἐκεῖνα μόνον τὰ ὁποῖα θέλει ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἀποφεύγῃ δὲ τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα θέλει ἡ Συνέλευσις. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἴδω ἂν καὶ τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως τὰ ὁποῖα διαπνέονται ὑπὸ προοδευτικῶν ἀρχῶν μέχρι ποίου σημείου θὰ φθάσωσιν ἀκολουθοῦντα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι θὰ ἴδετε, κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν θὰ ἀρχίσῃ μετὰ τὴν 9ην ἢ μετὰ τὸ φαγητόν, ὁπότε θὰ εἶναι παρόντες δέκα μόνον πληρεξούσιοι καὶ θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Κοζάνης καὶ θὰ καταναλώσῃ ὥρας ὁλοκλήρους ἀναγινώσκων διαφόρους ἐφημερίδας, καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶναι πιθανώτατα ἀπών, διότι δὲν πρέπει νὰ εἶναι παρὼν ὅταν κωλυσιεργοῦν οἱ φίλοι του, διὰ νὰ μὴ ἀκούῃ τὰς διαμαρτυρίας τῆς Συνελεύσεως διὰ τὴν κωλυσιεργίαν τοῦ στενοῦ καὶ προσωπικοῦ του φίλου.

§35Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφαιρεῖτε χρόνον ἀπὸ τὴν συζήτησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν.

§36Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἀφαιρῶ τίποτε, διότι δὲν θέλετε νὰ τὸ ψηφίσετε καὶ οἱ προσωπικοί σας φίλοι διετυμπάνιζον τοῦτο ἔξω τοῦ Βουλευτηρίου.

§37Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἔστε βέβαιος ὅτι τὰ 9)10 εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ οἱαδήποτε δύναμις, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν θελήσῃ νὰ μὴ τὸ ψηφίσωμεν, θὰ θέσωμεν ζήτημα πολιτικόν.

§38Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ δὲν θὰ ψηφισθῇ, διότι, ἂν ψηφισθῇ, θὰ ψηφισθῇ συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Συνελεύσεως καὶ ὄχι πρὸς τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§39Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔδωσα καμμίαν ὑπόσχεσιν, κ. συνάδελφε.

§40Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ τὰ εἴπωμεν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα.

§41Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἀκροῶμαι μετὰ πολλῆς ὑπομονῆς, διότι δὲν παραγνωρίζω ὅτι πρώτην φορὰν εἰσέρχεσθε εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ δύνασθε νὰ ρίπτετε καὶ ὑπαινιγμοὺς τοὺς ὁποίους ὅσοι ἔχουν πεῖραν δὲν ρίπτουν συνήθως. Ἐπεθύμουν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν κανονίζει ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία θεωρεῖται ὅτι ἔχει ἑρμηνέα τῆς γνώμης της τὸν Πρωθυπουργόν. Εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν δὲν παρέλειψα νὰ θέσω τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διὰ νὰ εἶμαι καὶ εἰς σᾶς προσωπικῶς εὐχάριστος, νὰ τὸ θέσω δὲ εἰς γραμμὴν τοιαύτην, ἡ ὁποία δὲν ἀπέκλειε τὴν συζήτησιν· διότι, ἂν ἤθελον νὰ ἀποκλείσω τὴν συζήτησιν, δὲν θὰ τὸ κατεχώριζον μεταξὺ τῶν 20. Ἀλλὰ παρακαλῶ καὶ πάλιν ὅπως οἱ ὄντες ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς σας μετριάσωσι τὰς ἀγορεύσεις των, διότι ἀπὸ τὴν ἄλλην ἄποψιν, ἡ ὁποία φαίνεται, κατὰ τὴν γνώμην σας, μειονεκτοῦσα, ὑπάρχει διάθεσις μακροτέρων ἀγορεύσεων. Πῶς θὰ ἐπήρχετο ὁ συμβιβασμός; Ἂν περιορισθοῦν αἱ ἀγορεύσεις ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἰδικῆς σας. Σᾶς εἰδοποιῶ ὅτι σήμερον ἔμαθον ἀπὸ τὸν συνάδελφόν μου ὅτι ἐλέχθη χθὲς ὅτι μεταξὺ τῆς ἕκτης καὶ τῆς ὀγδόης ὥρας θὰ τεθῇ πρῶτον τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν καὶ εἶπον εἰς τὸν συνάδελφόν μου ὅτι συμφωνῶ νὰ συζητηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἔχω νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι δὲν συνήθισα — δὲν μὲ γνωρίζετε — εἰς τὸν πολιτικόν μου βίον νὰ ἐνδιαφέρωμαι οὔτε διὰ τὸ ἓν νομοσχέδιον οὔτε διὰ τὸ ἄλλο, ἐνδιαφέρομαι δι’ ὅ,τι συμφέρει γενικῶς. Βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ θέσω ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, τὸ ὁποῖον θὰ λυθῇ κατὰ τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνελεύσεως. Ἔχω ἀκόμη νὰ προσθέσω τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἂν δὲν δύναμαι νὰ ἀσκήσω πειθαρχίαν ἐπὶ ἑνὸς ἢ δύο φίλων μου, θὰ ὁμολογήσετε ὅτι τὸ πταῖσμα αὐτὸ ὑπάρχει καὶ εἰς ὅλας τὰς πτέρυγας τῆς Συνελεύσεως, διότι καὶ ἄλλοι ἀρχηγοὶ κομμάτων παραπονοῦνται ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀσκήσωσι πειθαρχίαν ἐπὶ τῶν φίλων των, ἔχομεν δὲ καὶ ζωντανὸν παράδειγμα τὴν στιγμὴν ταύτην. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι ζητῶ νὰ γίνῃ εἰσήγησις ἀπὸ τὸν κ. εἰσηγητὴν τοῦ Συντάγματος καὶ μεταξὺ τῆς 7 καὶ 8 ὥρας θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτήν, ἀντὶ νὰ χάσωμεν ἡμίσειαν ὥραν ποὺ ἐχάσαμεν, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα, διὰ νὰ φανῇ ἐπὶ τέλους ὅτι κάμνομεν καὶ ὀλίγην συντακτικὴν ἐργασίαν καὶ κατόπιν νὰ ἀρχίσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Τοιουτοτρόπως εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως θὰ σᾶς μείνῃ —εἶμαι βέβαιος, διότι σᾶς γνωρίζω ὀλίγον—ἡ μεταμέλεια ὅτι ἐξεφέρατε λέξεις τὰς ὁποίας δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκφέρητε.

§42Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι, διότι νομίζετε ὅτι κωλυσιεργῶ. Δὲν εἶμαι συνηθισμένος εἰς τὴν κωλυσιεργίαν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ὅτι δὲν δύναται ὁ ἀρχηγός μου νὰ μοῦ ἐπιβληθῇ, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μοῦ ἐπιβληθῇ, διότι εἰς τὸ ζήτημα αὐτό....

§43Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παραδέχεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν ἄτομα ἀνήκοντα εἰς κόμμα εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μὴ δύναται ὁ ἀρχηγὸς νὰ ἐπιβληθῇ;

§44Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς κωλυσιεργίας καὶ τῆς ἀγορεύσεως. Ἐγὼ οὐδέποτε ἀπησχόλησα τὴν Συνέλευσιν πλέον τῆς ἡμισείας ὥρας.

§45Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ χάνωμεν τὴν ὥραν.

§46Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἐχάθησαν πολλαὶ ὧραι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως. Μετὰ τὸ φαγητὸν θὰ συζητήσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ὅτε θὰ εἴμεθα 30 πληρεξούσιοι μόνον. Μὲ πέντε λεπτῶν κωλυσιεργίαν δὲν καταστρέφεται τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως. Δύο ἠγόρευσαν ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὁ κ. Κατσάρος καὶ ἐγώ. Ὁ φίλος σας κ. Καλαντζόπουλος μέχρι τῆς στιγμῆς ἔχει ὁμιλήσει 3½ ὥρας καὶ ἀκόμη δὲν εἰσῆλθεν εἰς τὸ θέμα, σκοπῶν νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ 5 ἢ 6 ὥρας τοὐλάχιστον. Αὐτὸ εἶναι κωλυσιεργία· αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνομεν ἡμεῖς δὲν εἶναι κωλυσιεργία, ἀλλ’ εἶναι διαμαρτυρία ἑνὸς ἀντιπροσώπου τοῦ ἀγροτικοῦ λαοῦ κατὰ τῆς κωλυσιεργίας τῆς Κυβερνήσεως. Σεῖς κωλυσιεργεῖτε, κ. Πρόεδρε, καὶ ὄχι ἐγώ.

§47Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς χθεσινῆς ἀγορεύσεώς μου, κύριοι συνάδελφοι, παραταθείσης, ἕνεκα τῶν ἀλλεπαλλήλων διακοπῶν, ὑπὲρ τὰς δύο ὥρας, καὶ εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς σημερινὰς ἐφημερίδας μοὶ ἀπεδόθη ἡ μομφὴ τῆς προθέσεως πρὸς κωλυσιεργίαν καὶ πρὸς παρεμπόδισιν τοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως διὰ τὴν ματαίωσιν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἡ μακρά μου ἀγόρευσις ὠφείλετο εἰς ἕνα ἄνισον ἀγῶνα τὸν ὁποῖον διεξάγω ὑπὲρ τοῦ πλουτοπαραγωγικοῦ κλάδου τῆς κτηνοτροφίας, τοῦ κλάδου αὐτοῦ εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἀνήκει τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἀνήκει εἰς τὸν κλάδον αὐτὸν τὸ μέλλον, διότι ὁ σῖτος ἔπαυσε πλέον νὰ εἶναι γεωργικὸν προϊόν, ὁ σῖτος εἶναι σήμερον βιομηχανικὸν προϊὸν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ φθίνῃ ἡ γεωργία ἡ Ἑλληνικὴ καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ ἀνταγωνισθῇ πρὸς τὴν γεωργίαν τοῦ Καναδᾶ καὶ τῆς Ἀμερικῆς. Θὰ ἔλθωμεν δὲ πολὺ ἐνωρὶς εἰς τὴν θέσιν...

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ ἐντὸς τοῦ θέματος νὰ περιορισθῆτε· εἰς τὸ ζήτημα τὸ προσωπικόν.

§49Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου αὐτοῦ ὁμιλῶ. Δὲν διστάζω δὲ ἀπὸ τοῦδε νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἐπίλογος τοῦ λόγου μου θὰ εἶναι νὰ καταργηθῇ ἀμέσως τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν· διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ περιέλθουν τὰ λιβάδια τῆς μὲν Παλαιᾶς Ἑλλάδος εἰς τοὺς φυσικοὺς ἰδιοκτήτας των, τὰ δὲ λιβάδια τῶν Νέων Χωρῶν εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν θὰ δύναται κάθε Ὑπουργὸς νὰ διαθέτῃ εἰς βάρος τῆς περιουσίας τῆς ὁμάδος τῶν προσφύγων τὰ λιβάδια τῶν Νέων Χωρῶν. Ταῦτα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Μικτὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, παρεχωρήθησαν δὲ δι’ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς διοίκησιν ὄχι κατὰ κυριότητα, καὶ θὰ προτείνω εἰς τὸ τέρμα τῆς συζητήσεως νὰ καταργηθῇ ἀμέσως τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν, διότι μόνον κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ περιφρουρηθοῦν τὰ συμφέροντα καὶ τῶν προσφύγων καὶ τῶν κτηνοτρόφων. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ περιορισθῇ ἡ ρουσφετολογία, ἡ ὁποία θίγει τὰς ἀρχὰς τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκω.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ γενικὸς εἰσηγητὴς κ. Παπανδρέου.

§51Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσήγησιν τῶν διατάξεων αἱ ὁποῖαι ἐπακολουθοῦν βέβαια δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ γίνουν εἴτε σήμερον εἴτε αὔριον. Ἐν τούτοις προσωπικῶς ἔχω τὴν γνώμην, διότι εὑρισκόμεθα εἰς ἓν ὁλόκληρον κεφάλαιον, εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, εἰς τὸ ὁποῖον κεφάλαιον μέχρι τοῦδε ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει καταρτίσει ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς γενικὰς διατάξεις εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον περὶ Βουλῆς, δὲν ἔχει ὅμως καταρτίσει τὸ εἰδικὸν κεφάλαιον περὶ Γερουσίας, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ τοῦ τρόπου συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, ἔχω τὴν γνώμην, λέγω, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο τὸ κεφάλαιον περὶ Νομοθετικῆς Ἐξουσίας νὰ εἶχεν ὁλόκληρον περατωθῆ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ μετὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ γίνῃ ἔναρξις συζητήσεως τῶν ἄρθρων. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν προσωπικὴν γνώμην ὅτι θὰ ἦτο εὐκταῖον ἡ συζήτησις αὐτὴ νὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως μετὰ τὰς διακοπάς. Ἄν ὅμως ἡ Συνέλευσις ἐπιθυμῇ νὰ γίνῃ ἡ εἰσήγησις ἐπὶ τῶν κεφαλαίων αὐτῶν ἀπὸ τοῦδε, δὲν ἔχω καμμίαν δυσχέρειαν.

§52Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμολογῶ ὅτι ἐνόμιζον ὅτι καθ’ ὃν τρόπον ἐχώρησεν ἡ συζήτησις ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς Γερουσίας καθ’ ὅμοιον τρόπον ἠδύνατο νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἐνταῦθα, προτοῦ ἀκόμη φθάσωμεν εἰς τὸ ἄρθρα περὶ Βουλῆς. Καθ’ ὅμοιον τρόπον προέβη ἡ συζήτησις καὶ εἰς τὰς προηγουμένας Συνελεύσεις, καὶ ἐπιπλέον εἶναι γνωστὸν ὅτι προτοῦ περατωθῇ τὸ ὅλον ἔργον τοῦ Συντάγματος, ἂν ἴδωμεν ἐκ μεταγενεστέρων διατάξεων ὅτι χρειάζεται τροποποίησίς τις τῶν προτέρων, δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν. Βλέπω ἐν τούτοις καὶ ἐγὼ ὅτι πρόκειται μίαν μόνον ἡμέραν νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀφοῦ τὸ Σάββατον εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διακόψωμεν. Δὲν θὰ εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ἄποψιν τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ὁ κ. γενικὸς εἰσηγητής. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω καὶ τὸ Σάββατον νὰ διατεθῇ διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος μὲ τὴν πρότασιν τοῦ κ. γενικοῦ εἰσηγητοῦ, τοσοῦτον μᾶλλον καθόσον ἡ κυριωτέρα διάταξις ἡ ὁποία πρόκειται νὰ συζητηθῇ εἶναι ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἡ διάταξις εἶναι σπουδαιοτάτη καὶ συνδέεται ἀναποσπάστως μὲ τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Καὶ μόνον δὲ τὸ ζήτημα τῆς συγκροτήσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος εἶναι τόσον μέγα, ὥστε ἁρμόζει νὰ συζητηθῇ μετὰ πλήρους ἡσυχίας καὶ ἐν ἠρεμίᾳ. Ἀφοῦ δὲν ἔχομεν παρὰ μόνον μίαν ἡμέραν συζητήσεως, νομίζω ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ἀφήσωμεν νὰ συζητήσωμεν τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος, ἀφοῦ θὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν τρόπον τῆς συγκροτήσεως αὐτοῦ καὶ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς ἴσως δι’ ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα. Εἶμαι λοιπὸν σύμφωνος, δὲν θὰ εἶχον δὲ ἀντίρρησιν καὶ τὸ Σάββατον νὰ διατεθῇ διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἂν δὲν ὑπῆρχον δύο ἢ τρεῖς ἐπερωτήσεις σοβαραί, αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρουν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ περατωθοῦν. Ἄν μετὰ τὴν συζήτησιν αὐτῶν τῶν ἐπερωτήσεων ὑπάρχῃ χρόνος, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ χρησιμοποιήσωμεν καὶ τὸ Σάββατον διὰ νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ἀλλὰ θέλομεν νὰ συζητηθῶσιν αὐταὶ αἱ δύο ἢ τρεῖς ἐπερωτήσεις τὸ Σάββατον. Εἶναι μία περὶ λιμένος Καβάλλας....

§54Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ περὶ τοῦ λιμένος Καβάλλας δὲν ἔρχεται μὲ τὴν σειράν της.

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ ζητήσωμεν τὴν πρόταξιν αὐτῆς.

§56Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ προτάξεις εἶναι ζήτημα τῆς πλειονοψηφίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κανονίζετε σεῖς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων.

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀσκεῖ τὸν πραγματικὸν ἔλεγχον δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ πλειονοψηφία θὰ ματαιώσῃ τὴν ἄσκησιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐλέγχου καὶ ἀσκοῦμεν τὸν ἔλεγχον. Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἀφήσωμεν τὰς ἄλλας καὶ νὰ συζητήσωμεν 1) τὴν περὶ λιμένος Καβάλλας, 2) τὴν ἀφορῶσαν μίαν προμήθειαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία προεκάλεσε ζημίαν τοῦ Δημοσίου, καὶ 3) σπουδαίαν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία θὰ γραφῇ σήμερον, ἀφορῶσαν μίαν ὑπόθεσιν ἴσως σκανδαλώδη—αὐτὸ θὰ ἀποδειχθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν ἂν εἶναι ἢ ὄχι—ἑνὸς πλοίου «Πλαταιαὶ» μιᾶς Ἑταιρείας, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἔχῃ λάβει ἄλλην τροπὴν ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔλαβε. Καὶ αἱ τρεῖς αὐταὶ ἐπερωτήσεις εἶναι σοβαραὶ καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει συμφέρον νὰ περατωθοῦν τὸ Σάββατον.

§58Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μὴ θεωρήσῃ ὁ κ. Παπαναστασίου ὅτι ἡ σιωπή μου σημαίνει συγκατάθεσιν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος συζήτησις ἀναβάλλεται. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Ν. Δ. τῆς 24 Αὐγούστου 1924 περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων κλπ».

§60ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, κ. Πρόεδρε.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Παρακαλεῖται ὁ κ. Καλαντζόπουλος ὅπως συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§62Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὀλίγον σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, ὀλίγον ὅμως μόνον εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν δὲν θὰ ἔχω τὰς ἀλλεπαλλήλους ἐπιθέσεις καὶ διακοπὰς τὰς χθεσινάς. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω μὲ τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα παρέταξαν οἱ προλαλήσαντες πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπόψεώς των. Οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι ὡς ἓν βασικὸν ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ ἰσχύοντος ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐπεκαλέσθησαν ὅλοι τὸ ἑξῆς: ὅτι ἀπέτυχεν ὁ θεσμὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν διότι τάχα διεψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διὰ τῆς καθιερώσεως αὐτοῦ ἤλπιζον εἰς τὴν εὐθηνίαν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν καθιερώθη διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἢ ὄχι; Ἀνέπτυξα ἐν τῇ προχθεσινῇ μου ἀγορεύσει τοῦτο διὰ μακρῶν, εἶπον δὲ τότε ὅτι μόνον ὡς μέσον ἀπὸ σκοποῦ νὰ προλειάνῃ αὐτὴν τὴν ὁδὸν τῆς μονίμου ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων ἐλήφθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τὸ ἀρχικόν, ἀλλὰ προσέθεσα ἀκόμη ὅτι καὶ τὸ ἰσχῦον ἐνοικιοστάσιον διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐθεσμοθετήθη. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀκριβῶς περιελήφθη ἐν τῷ νέῳ Νομοθετικῷ Διατάγματι καὶ διάταξις προνοοῦσα περὶ μονίμου ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Ἐννοῶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 11, δυνάμει τῆς ὁποίας παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα εἰς ὁμάδας κτηνοτρόφων, ὅπως ἐντὸς τῶν μεμισθωμένων λιβαδίων κατασκευάζωσιν οἰκίας, ποιμνιοστάσια καὶ τυροκομεῖα καὶ ἄλλα ἐξαρτήματα κτηνοτροφικά, καλλιεργοῦν δὲ ἐπὶ πλέον δι’ ἰδίων ἀροτριώντων ζώων καὶ περὶ τὰ 40 στρέμματα. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι ὄχι μόνον ὁ ἀρχικὸς λόγος, ἀλλὰ καὶ τὸ ἰσχῦον ἐνοικιοστάσιον εἶχε σκοπὸν νὰ προλειάνῃ τὴν ὁδὸν τῆς μονίμου ἀποκαταστάσεως τῶν νομάδων κτηνοτρόφων. Ὅτι δέ, κύριοι συνάδελφοι, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν ἐθεσμοθετήθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐξ ἄλλης διατάξεως, δυνάμει τῆς ὁποίας καθιερώθη τὸ ἐνοικιοστάσιον ὄχι ὅπως ὅλα τὰ ἄλλα ἐνοικιοστάσια δι’ ἑξάμηνον ἢ ὁλόκληρον ἔτος, ἀλλὰ διὰ μίαν συνεχῆ ὁλόκληρον πενταετίαν. Ὑπάρχει αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ὑπάρχουν τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα σᾶς ἐμνημόνευσα καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κατηρτίσθη τὸ νέον Διάταγμα τὸ ὑπάρχον. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ὅτι εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος καὶ ὄχι ἡ εὐθηνία τῶν προϊόντων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὁ λόγος οὗτος συνέβαλλεν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ θεσμοῦ, ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ηὐξήθησαν δυσαναλόγως τὰ ἄλλα προϊόντα. Ὁ τυρὸς ὁ λευκὸς ὁ ὁποῖος προπολεμικῶς ἐπωλεῖτο 2,50 δραχ. πωλεῖται σήμερον 25 δραχ., ὁ τυρὸς πολυτελείας ὁ ὁποῖος ἐπωλεῖτο 3–4 δραχ. σήμερον πωλεῖται 40 δραχ. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ ἄλλα εἴδη· ὁ σῖτος ὁ ὁποῖος ἐπωλεῖτο 35–40 λεπτὰ πωλεῖται 7 δραχ., τὸ λᾶδι τὸ ὁποῖον ἐπωλεῖτο 1,20 τὴν ὀκᾶν πωλεῖται σήμερον 25 δρ. Τὰ παπούτσια τὰ ὁποῖα ἐπαίρναμεν ἀπὸ τὸν Ρηγόπουλον πρὸς 18 δραχμὰς δὲν πωλοῦνται 180 δραχ. σήμερον, ἀλλὰ 250. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι, ἐνῷ τὰ ἄλλα εἴδη ἔφθασαν εἰς τὸ εἰκοσαπλάσιον τῆς ἀξίας των, μόνον τὰ κτηνοτροφικὰ εἴδη παρέμειναν εἰς τὸ δεκαπλάσιον.

§63Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὡμιλήσατε περὶ τυροῦ· ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ θὰ ἤθελα νὰ δώσητε μίαν πολύτιμον πληροφορίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον εἶδος.

§64Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εὑρίσκεται ἀκόμη, ἀλλ’ ἂν τὸ ἐνοικιοστάσιον καταργηθῇ, δὲν θὰ κατορθώσετε νὰ εὕρητε τυρὸν καὶ ἂν ἀκόμη καταβάλλετε οἱανδήποτε προσπάθειαν.

§65Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει τυρός.

§66Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κτηνοτροφία ὑφίσταται κρίσιν. Ὑπάρχει ὅμως Ἑλβετικὸς τυρός. Αὐτό, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τὸ πρῶτον, τὸ κεφαλαιωδέστατον καὶ μόνον ἐπιχείρημα τὸ ὁποῖον παρέταξαν οἱ προλαλήσαντες καὶ τὸ ὁποῖον εὐρύτερον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Σίδερης, ὁ ὁποῖος ὅμως κ. συνάδελφος ἔχει ἐκδώσει τὸ Διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ ἐγκατάστασις ἡ προσωρινὴ τῶν κτηνοτρόφων εἰς τὰ λιβάδια. Ἂς ἔλθω τώρα εἰδικώτερον εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀγορευσάντων. Ὁ κ. Λεονάρδος εἶπεν ὅτι «ἕνεκα τοῦ ἐνοικιοστασίου παραμένουσιν ὡς μισθωταὶ λιβαδίων ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν κτηνοτροφίαν»... Εἶναι αὐτό, κύριοι, ἐπιχείρημα ἢ εἶναι μήνυσις ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα; Ἂν παραμένουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν κτηνοτροφίαν, αὐτοὶ ἠμποροῦν νὰ καταγγελθοῦν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, νὰ γίνῃ ἀγωγὴ περὶ ἐξώσεως καὶ νὰ ἐξωσθῶσι· διότι τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν λέγει (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐνασκοῦντες νομαδικὴν κτηνοτροφίαν....κλπ.». Ἂν ὅμως ὑπάρχουν καὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν κτηνοτροφίαν, ἀλλὰ καρποῦνται δικαιώματα ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου, κατ’ αὐτῶν νὰ γίνῃ ἔξωσις, δὲν εἶναι δὲ λόγος αὐτὸς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δεύτερον ἐπιχείρημα τοῦ αὐτοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ὅτι «τὸ κέρδος τὸ καθαρὸν ἑνὸς προβάτου εἶναι σήμερον 500 δραχμαί». Δὲν ἐγνώρισα, κύριοι συνάδελφοι—γνωρίζω σχεδὸν ὁλόκληρον τὸν κτηνοτροφικὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος—δὲν ἐγνώρισα κτηνοτρόφον, ὁ ὁποῖος νὰ ἠγόρασεν ἕνα σπίτι, ἐξαιρέσει ἑνὸς ἐξ Ἰωαννίνων, τοῦ ὁποίου αἱ πρόσοδοι δὲν ἀπέρρεον ἐκ τῆς κτηνοτροφίας. Καθ’ ἣν δὲ ἐποχὴν ἀπέκτησαν καὶ οἱ ὑποδηματοκαθαρισταὶ σπίτια καὶ ὅλοι οἱ ἐργαζόμενοι, μόνον αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται νυχθημερόν, δὲν κατώρθωσαν νὰ ἀποκτήσουν τίποτε περιπλέον τοῦ ἄρτου. Μόνον μία ἐξαίρεσις ὑπάρχει, ἀλλὰ δι’ οὓς λόγους σᾶς εἶπον. Τρίτον ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι ὅτι «ὑπάρχουν λιβάδια δυνάμενα νὰ θρέψωσι καὶ ἄλλα πρόβατα, ἐν τούτοις τὰ διατηροῦσι μερικοὶ μὲ ὀλίγα». Ἡ κτηνοτροφία, κύριοι συνάδελφοι, δὲν συντελεῖται μὲ σκέψεις ἀκαδημαϊκάς, εἶναι ἐπιχείρησις. Δὲν ἠμπορεῖ δὲ νὰ λεχθῇ ὅτι ἕνας ἔχων ἀνάγκην ἀπὸ ἕνα λιβάδι διὰ 500 πρόβατα θὰ ἐνοικιάσῃ διὰ 1000, διότι αὐτὸ θὰ ἀπέβαινεν ἐπὶ ζημίᾳ αὐτοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ ὑπερδιπλάσια ἐνοίκια διὰ μικρὸν ἀριθμὸν προβάτων, διὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπήρκει ὀλιγωτέρα ἔκτασις, διότι, ἂν ἔκαμνε τοῦτο, θὰ ἔκαμνε κάτι τι ἐναντίον τοῦ συμφέροντός του. Ἄλλως τε τὰ λιβάδια ἔχουσιν ἕνα καθωρισμένον ἀριθμὸν αἰγοπροβάτων τὰ ὁποῖα χωροῦν, τοῦτο δὲ τόσον πολὺ γνωστὸν εἶναι εἰς ὅλον τὸν κτηνοτροφικὸν κόσμον, ὥστε, ὅταν πρόκειται νὰ συνεννοηθῶσι δι’ ὡρισμένον λιβάδι, δὲν ἐρωτοῦν πόσων στρεμμάτων ἔκτασιν ἔχει, ἀλλ’ ἐρωτοῦν πόσων αἰγοπροβάτων εἶναι καὶ ἡ ἀπάντησις εἶναι «τόσα πρόβατα καὶ τόσα γίδια». Ὡς ἐκ τῆς μακραίωνος ὁμοιομόρφου χρησιμοποιήσεως αὐτὸ ἔχει οὕτω κανονισθῆ, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ ὅτι εἷς κτηνοτρόφος ἐπῆρε λιβάδι μεγαλύτερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον τῷ χρησιμεύει. Μετὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Λεονάρδον ἦλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ κ. Κατσάρος, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου πλουτεῖ ἡ τάξις τῶν κτηνοτρόφων μόνον, ἡ ὁποία πληρώνει ὀλίγα μισθώματα. Αὐτό, ἂν συμβαίνῃ ἀληθῶς, ἀφορᾷ τοὺς ἰδιοκτήτας τοῦ λιβαδίου καὶ δὲν εἶναι λόγος νὰ ἀφαιρεθῇ δι’ αὐτὸ τὸ λιβάδι ἀπὸ τὸν κύριόν του. Ἂν ὁ Α πληρώνῃ ὀλίγον μίσθωμα εἰς τὸ σπίτι εἰς τὸ ὁποῖον κατοικεῖ, δὲν πηγαίνομεν νὰ πάρωμεν τὸ σπίτι. Δὲν δυνάμεθα δηλαδὴ νὰ εἴπωμεν ὅτι, ἐπειδὴ πληρώνεις ὀλίγον ἐνοίκιον διὰ τὸ λιβάδι, θὰ σοῦ ἀφαιρέσωμεν τὸ λιβάδι. Δὲν εἶναι ἐπιχείρημα αὐτό, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἀληθές, διότι οἱ μισθωταὶ λιβαδίων ἐν ἀναλογίᾳ ἄλλων κτημάτων πληρώνουν πενταπλάσια. Ἄλλο ἐπιχείρημα ἠκούσθη ὅτι συνεπείᾳ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν μένουσιν ἀχρησιμοποίητα πολλὰ λιβάδια· ἄρα ἔχουσι περισσεύματα λιβαδίων, ἀλλὰ συνεπείᾳ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, φοβούμενοι μήπως ὁ κτηνοτρόφος καθίσῃ ἐπάνω εἰς τὰ λιβάδια των, δὲν τὰ ἐκμισθοῦσιν. Αὐτὸ ἀποδεικνύει ὅτι αἱ κοινότητες ἔχουσι λιβάδια, τὰ ὁποῖα, φοβούμεναι, ἀποφεύγουσι νὰ ἐκμισθώσουν. Ἕτερον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐτονίσθη ἰδιαιτέρως παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ὅτι ἐδόθησαν ὑποσχέσεις εἰς τὸν ἀγροτικὸν κόσμον καὶ δὲν πρέπει νὰ κοροϊδεύωμεν αὐτόν. Ἂν ἐδόθησαν ὑποσχέσεις τοιαῦται ἐκ μέρους ὡρισμένων ἐξ ἡμῶν, κατὰ τὴν πτωχήν μου ἀντίληψιν, τὸν λόγον ἔχει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀκούωνται ἐν τῇ Συνελεύσει τοιαῦται ἐνέργειαι καὶ νὰ μὴ στέλλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τὰ πρακτικά, ὥστε νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν πράγματι ἐδόθησαν τοιαῦται ὑποσχέσεις εἰς τοὺς χωρικούς, ὅτι θὰ τοῖς δώσωμεν τὰ λιβάδια τὰ ξένα. Ἔρχεται δὲ κατόπιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Χαβίνης, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ὄχι τί θὰ γίνουν τὰ πρόβατα, ἀλλὰ τί θὰ γίνουν οἱ ἄνθρωποι. Ἀλλὰ κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι θὰ εἴπω καὶ ἐγώ· δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί θὰ γίνῃ ἡ σταφίς, δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τί θὰ γίνουν τὰ σῦκα καὶ τὰ λάδια, ἀλλὰ νὰ ἐξετάσωμεν τί θὰ γίνουν οἱ ἄνθρωποι καὶ νὰ πάρωμεν 500 χιλ. πρόσφυγας καὶ νὰ τοὺς πᾶμε εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὅπου εὐημερεῖ ὁ κόσμος, καὶ ὄχι εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου ὁ κόσμος ὑποφέρει καὶ δυστυχεῖ ἕνεκα τοῦ πολέμου. Μὲ τὴν ἰδίαν σκέψιν ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ· τί τὰ θέλετε τὰ σπίτια; Τὰ σπίτια θὰ ἐξετάσωμεν ἢ τοὺς ἀνθρώπους; Ἂς βάλωμεν τοὺς πρόσφυγας εἰς τὰ σπίτια τῆς ὁδοῦ Σταδίου. Διατί νὰ κάθεται ἕνας ἄνθρωπος εἰς ἕνα σπίτι μὲ τέσσαρα πατώματα καὶ χιλιάδες προσφύγων νὰ μένουν εἰς τοὺς δρόμους; Καὶ θεωροῦν τοῦτο ὡς ἐπιχείρημα σοβαρόν, ὡς ἐπιχείρημα σπουδαῖον! Δεύτερον δὲ ἐπιχείρημα τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐνοικιάζουν τάχα οἱ κτηνοτρόφοι τὰ χωράφια εἰς τοὺς χωρικοὺς — δικαίωμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουν ἐκ τοῦ νόμου — καὶ συνεπῶς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν τὴν χρῆσιν αὐτὴν ἢ μᾶλλον τὴν κατάχρησιν, τὴν παρανομίαν αὐτήν, εἶναι δωσίλογοι ἐνώπιον τοῦ νόμου, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Συνέλευσις μὲ μίαν παρανομίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἠδύνατο ὁ κ. συνάδελφος νὰ μηνύσῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα. Λέγουν ὅτι, πρὶν τελειώσῃ ἡ Συνέλευσις, πρέπει νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ κλείσῃ τὰς θύρας της, ἂν δὲν ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀλλὰ σᾶς λέγω, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ σᾶς δώσω ἓν δεῖγμα τῶν προθέσεων τῶν κυρίων αὐτῶν, διὰ νὰ σᾶς δώσω ἓν δεῖγμα τῆς σπουδῆς των, τῆς εἰκονικότητος τῆς σπουδῆς των, σᾶς λέγω τοῦτο· ἂν ἀρθῇ σήμερον τὸ ἐνοικιοστάσιον ἢ μετὰ 10 ἡμέρας ἢ μετὰ ἕνα μῆνα ἢ μετὰ δύο μῆνας, ἔχει καμμίαν σημασίαν;

§67Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔχει.

§68Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἄρσις θὰ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς 23 Ἀπριλίου. Εἶναι ἡ γενικὴ γνώμη ὅλων καὶ τοῦ ἰδίου κ. Χαβίνη τώρα ὁμολογήσαντος τοῦτο. Ἐγὼ ὅμως δέχομαι ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον θὰ ἀρθῇ ἐξ ὁλοκλήρου· δοθέντος ὅτι ἡ ἄρσις θὰ ἰσχύσῃ ἀπὸ τῆς 23 Ἀπριλίου, πρόκειται περὶ σπουδῆς πραγματικῆς ἢ πρόκειται περὶ σπουδῆς εἰκονικῆς; Ποῖος ὁ λόγος τῆς σπουδῆς τοῦ νὰ ἀρθῇ σήμερον καὶ ὄχι μετὰ 10 ἡμέρας;

§69Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διὰ νὰ εὕρουν λιβάδια οἱ κτηνοτρόφοι νὰ τὸ πάρουν ἀπόφασιν καὶ νὰ εἰδοποιηθοῦν μίαν ὥραν ἀρχύτερον.

§70Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Ἀπρίλιον θὰ εἰδοποιηθοῦν. Ἐδῶ ἀπαντήσατε: Τίνα σημασίαν ἔχει αὐτὴ ἡ σπουδή; Εἶπον ὅτι διατρέχει κίνδυνον μέγαν ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς ἂν ἀπόψε δὲν ψηφισθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἐνῷ ὅλοι δεχόμεθα καὶ ὅλοι γνωρίζομεν ὅτι θὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, διότι καὶ ἡμεῖς θὰ τὸ ζητήσωμεν, διότι πρέπει νὰ σταματήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, πρέπει νὰ πᾶνε τὰ λιβάδια εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὅπου δὲν ἠμποροῦν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῶν ἀγροτῶν νὰ ἀντικρύσουν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Βεβαίως πρέπει νὰ ἀρθῇ, διότι ἀλλοίμονον ἂν δὲν ἀρθῇ· διότι, ἐφόσον δὲν αἴρεται, γίνεται μία κατάχρησις ἐναντίον τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων, διότι ὅσα λιβάδια ἐξῃρέθησαν ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου παρεδόθησαν εἰς μὴ πρόσφυγας. Πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ κατάστασις αὐτή.

§71Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Εἶσθε ἐκ Κοζάνης· ἔχετε ἐκεῖ κτηνοτρόφους ἢ ὄχι;

§72Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλούς, πάρα πολλούς.

§73Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐνδιαφέρεσθε διὰ τοὺς κτηνοτρόφους τῆς Κοζάνης;

§74Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὁλόκληρον τὸν κτηνοτροφικὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος.

§75Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἂν ἀφήσωμεν τὰ πράγματα ὡς ἔχουν, τὰ λιβάδια ἔχουν δοθῆ πλέον.

§76Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐδόθησαν πουθενά· ἐδόθησαν μόνον εἰς ἐντοπίους. Ἀπομένει ἐλευθερία μετὰ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ οὕτω θὰ μοιρασθοῦν ὅλα εἰς τοὺς ἐντοπίους.

§77Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ὥστε δὲν νομίζετε σεῖς ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένη ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου; Ἄρα σεῖς δημαγωγεῖτε. (Θόρυβος).

§78Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Συνέλευσις εἶναι εἰς θέσιν νὰ κρίνῃ ποῖος δημαγωγεῖ καὶ ποῖος ὄχι.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Γιαμούζη, ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί.

§80Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὸ ψυχικὸν σθένος νὰ ἀντεπεξέλθωμεν ἐναντίον ὅλων σας καὶ ἔχομεν ἀδιάσειστον πεποίθησιν ὅτι θὰ σᾶς νικήσωμεν, διότι ἔχομεν τὸ δίκαιον ὑπὲρ ἡμῶν.

§81Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Μόνον τὴν συνδρομὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§82Σ. ΘΕΟΛΟΓΙΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σήμερον παρουσιάσθη μία Ἐπιτροπὴ προσφύγων Ἐλασσόνος, ἡ ὁποία κατήγγειλεν ὅτι ἐκεῖ ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου ἔγινεν ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων, ὅτι, ἐνῷ ἐκεῖ μένουν 2000 καὶ πλέον οἰκογένειαι προσφύγων, εἰς οὐδεμίαν ἐξ αὐτῶν παρεχωρήθησαν λιβάδια.

§83Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τὰ τηλεγραφήματα καὶ αἱ ἀναφοραὶ τὰς ὁποίας χαλκεύουν καὶ μᾶς παρουσιάζουν ἐδῶ. Εἰς κανὲν τσιφλίκιον, κύριοι, δὲν ἀποκατεστάθη καμμία οἰκογένεια προσφύγων. Ὅλαι αἱ ἐξαιρέσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου γίνονται ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων καὶ γίνονται σπίτια εἰς τὰ λιβάδια διὰ τοὺς κτηνοτρόφους.

§84ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει δικαίωμα νὰ ἐγκαθιστᾷ πρόσφυγας καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἐνοικιοστάσιον.

§85Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς ἐπιθέσεως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ὁποία δὲν ὑπῆρξε μόνον πολεμική, ὑπῆρξε καὶ διπλωματική. Τὸ πολεμικὸν μέρος ἐξήσκησαν οἱ κ.κ. Θεοχάρης καὶ Χαβίνης· τὴν ἐπίθεσιν τὴν διπλωματικὴν τὴν ἑδραζομένην εἰς μίαν ἀνεγνωρισμένην πολιτικὴν δεξιότητα καὶ εὐκινησίαν τῆς γλώσσης ἀναμφισβήτητον ἀνέλαβεν ὁ κ. Σίδερης, ὁ ὁποῖος ἦλθε νὰ μᾶς εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὅτι τάχα τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ὀφείλεται εἰς μίαν ὑπηρεσιακήν του ὑπόδειξιν. Δὲν ἐδίστασε καὶ ἔκαμε τὴν ὁμολογίαν αὐτὴν καὶ δὲν ἐδίστασεν ἀκόμη νὰ ἐκτεθῇ καὶ ἀπέναντι τῶν ἀγροτῶν καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι τάχα πρέπει σιγὰ σιγὰ νὰ καταργηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Δηλαδὴ νὰ καταργηθῇ μετὰ ἓν ἔτος, τὸν Ὀκτώβριον. Ἀγνοεῖ ὅμως ὁ κ. Σίδερης ὅτι τὸν Ὀκτώβριον χιονίζει, ὅτι μετὰ τὸν Ἀπρίλιον οἱ κτηνοτρόφοι πηγαίνουν. Καὶ δὲν ἔκαμε τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ εἴπῃ ὅ,τι καὶ οἱ ἄλλοι, νὰ καταργηθῇ δηλαδὴ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς περιόδου. Σιγὰ σιγὰ λοιπὸν θὰ καταργηθῇ, ἀλλὰ πρέπει πρῶτον νὰ ἀποκατασταθῶσιν ὅλοι οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῶσιν (ἀναγινώσκει)... Τότε ὅ,τι περισσεύει ἂς πάρουν καὶ αὐτοί. Ἀφήνω τὴν Συνέλευσιν νὰ κρίνῃ τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ εἰσέρχομαι εἰς ἓν ἄλλο ἐπίσης τοῦ ἰδίου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, διότι, λέγει, θὰ ἔχωμεν ἐμφύλιον πόλεμον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔθεσε τὸ ἔναυσμα αὐτὸ εἰς τὴν πυρκαϊὰν αὐτῆς τῆς ὑπαίθρου Χώρας; Δὲν εἶναι ὁ ἴδιος κ. Σίδερης ὁ ὁποῖος διὰ τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἔφερε διὰ Ν. Διατάγματος τοῦ ἀρχικοῦ ἔδωκε τὸ δικαίωμα καὶ τὴν εὐκολίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ μοιράζῃ λιβάδια ὅσα θέλει καὶ ὡς θέλει αὐτός, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς τροπολογίας του ἤνοιξε τὴν ὄρεξιν ὅλων τῶν χωρικῶν τῶν παρακειμένων χωρίων διὰ νὰ ἁρπάσουν λιβάδια; Εἶχον ὅμως ἀναλάβει, εἶναι ἀληθές, δύσκολον ἔργον, ὄχι μόνον νὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην καθ’ ἣν ἔκαμε τὴν τροπολογίαν αὐτὴν διὰ Ν. Διατάγματος τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπιτυχίαν, ἀλλὰ καὶ ὅλων τῶν ἐπαναστατικῶν ὑποψηφίων, καὶ ἐν τῇ προσπαθείᾳ αὐτοῦ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐπέτυχεν ἐν μέρει, ἀλλ’ ἐπὶ συντριβῇ ὁλοκληρωτικῇ τοῦ ἀτυχοῦς αὐτοῦ κλάδου. Καὶ ἤδη ἂς ἔλθωμεν εἰς τὰ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμενα. Ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, δυνάμει τῆς ὁποίας, ἐνῷ ἀποδέχομαι τὴν πρώτην τροπολογίαν τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 4ης Σεπτεμβρίου, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου ὄχι μόνον μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς κηρύξεως ἑνὸς λιβαδίου ἀπαλλοτριωτέου, ἐνῷ, λέγω, ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν αὐτήν, δὲν ἀποδέχομαι ἐν τούτοις τὴν ἑτέραν τροπολογίαν τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαίρεσις λιβαδίων ὑπὲρ διαφόρων....

§86Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὴν ἀποδέχεσθε;

§87Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, τὴν ἀποδέχομαι ὡς μέσην λύσιν συμβιβαστικήν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἡ τοιαύτη ἐξαίρεσις θὰ χωρῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κρατησάσης μέχρι τοῦδε διαδικασίας, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι ἡ ἐξαίρεσις θὰ χωρῇ ὑπὸ τὰς αὐτὰς συνθήκας, ὅπως καὶ σήμερον. Θὰ ἐδεχόμην καὶ τὴν ἑτέραν τροπολογίαν, ἀλλὰ μετ’ ἀπόφασιν τοῦ τοπικοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξαιρῇ ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἀλλὰ μὲ τὰς κοινοποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν μέχρι σήμερον. Δὲν ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν δυνάμει τῆς ὁποίας θὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξαιρῇ λιβάδια ὑπὲρ διαφόρων κοινοτήτων. Ἐπίσης ἔχω νὰ κάμω τὴν σύστασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ τὴν ἀποδοχὴν μιᾶς τροπολογίας ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων Ἠπείρου κ.κ. Σίμου καὶ Μπέμπη διὰ τὰ λιβάδια τῶν παρακειμένων Χωρῶν. Ἐπίσης ἔχω νὰ κάμω παρατήρησιν διὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔχει προτείνει ὁ κ. Κούτρας. Συνοψίζων, κύριοι συνάδελφοι, ὅλα ὅσα μέχρι τοῦδε εἶπον προσθέτω τὰ ἑξῆς ὀλίγα, ὅτι τὸ Ν. Διάταγμα περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν εἶναι, ὡς νομοθέτημα, ἀπὸ πάσης οἱασδήποτε ἀπόψεως, ἄρτιον, ὅτι τὸ Ν. Διάταγμα τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι τοιοῦτον, διότι κατηρτίσθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι οὐδὲν ἄλλο Ν. Διάταγμα ἐμελετήθη τόσον ὅσον αὐτό, καὶ τὸ θεωρῶ τοιοῦτον, διότι δὲν θίγει τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων, ὡς ἰσχυρίζονταί τινες, ἀλλὰ τοὐναντίον προστατεύει τὰ συμφέροντα αὐτῶν, διότι παραφυλάσσει τὰ λιβάδια ἀπὸ τὴν διάθεσιν αὐτῶν εἰς διαφόρους κοινότητας, ἀπὸ τὰς ὁποίας δὲν δύνανται οἱ πρόσφυγες νὰ τὰ πάρωσι καὶ δίδεται εὐκαιρία εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ εἰς τὸν Ὑπουργὸν μετὰ ἕνα ἢ δύο ἔτη νὰ εὑρίσκῃ ποῖα ἐξ αὐτῶν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἐνῷ δὲν θὰ τὰ εὑρίσκῃ, ἂν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον. Θὰ ἔχῃ τὴν εὐκολίαν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ τὰ εὑρίσκῃ καὶ νὰ τὰ διαθέτῃ. Δι’ αὐτοῦ δὲν θίγει οὔτε τὰ συμφέροντα τῶν ἀποκαταστατέων κολλήγων, διότι καὶ οἱ ἀποκαταστατέοι κολλῆγοι εἶχον λιβάδια τοιαῦτα ἀνέκαθεν χρησιμοποιούμενα ἀπὸ τὸν συνοικισμὸν αὐτῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἄποψις. Ἀλλὰ διὰ τὴν περίπτωσιν, κύριοι, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε γίνει δεκτὴ οἱαδήποτε τροπολογία, διὰ τῆς ὁποίας θὰ διηυκολύνετο, διὰ τῆς μεθόδου τῆς νομοθετικῆς, ἡ ἀπόδοσις λιβαδίων εἰς διαφόρους κοινότητας χάριν διατηρήσεως ἢ προσκτήσεως φίλων, διερμηνεύων τὴν γνώμην τοῦ ἐν ὑπαίθρῳ κτηνοτροφικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Μακεδονίας, προτείνω ὅπως καταργηθῇ ἀμέσως τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως αὐτῆς τὰ λιβάδια τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος θὰ περιέλθωσιν εἰς τοὺς κυρίους αὐτῶν, διότι, ὅταν τὰ λιβάδια τοῦ ἐφέτου Γ... περιέλθωσιν εἰς αὐτόν, δὲν θὰ τὰ πάρῃ οὐδεὶς πλέον, τὰ δὲ λιβάδια τῶν Νέων Χωρῶν θὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν διεθνῆ Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσι καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἐδόθησαν δι’ ἀποφάσεως πρὸς διοίκησιν καὶ ὄχι πρὸς διάθεσιν. Αὐτὰ τὰ λιβάδια ἀνήκουσιν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ οὐδὲν δικαίωμα ἔχει κάθε Ὑπουργὸς νὰ διαθέτῃ ταῦτα ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων πληθυσμῶν.

§88Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος τὰ διαθέτει;

§89Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας.

§90Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ὑπηρεσία Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἡ ὁποία ἔχει ἀποσπασθῆ τοῦ Ὑπουργείου.

§91Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ διὰ τὰ λιβάδια τὰ ὁποῖα διεθέσατε σεῖς καὶ ὄχι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως.

§92Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ τὰ διαθέτει εἰς τοὺς πρόσφυγας.

§93Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν διαθέτει κανὲν λιβάδι λόγῳ τοῦ ἐνοικιοστασίου.

§94Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχει ἐκδώσει καὶ διασαφητικὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα χθές. Ἡ Ὑπηρεσία Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἡ ὁποία ἔχει ἐκχωρηθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐκείνη διαχειρίζεται τὰ λιβάδια, ἐκείνη ἐπιτάσσει, ἐκείνη ἐξαιρεῖ. Τί ἀναμιγνύετε λοιπὸν ἐμὲ καὶ τοὺς προκατόχους μου;

§95Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη χθὲς ἐξηρέσατε.

§96Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν Μακεδονίᾳ;

§97Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Ἠπείρῳ.

§98Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι Νέαι Χῶραι;

§99Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον πολὺ αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαιρέσητε, ὥστε θέλετε νὰ ἀποκεντρώσητε τὴν Ὑπηρεσίαν σας, διότι ἔχετε σκοπὸν νὰ τὰ ἐξαιρέσητε ὅλα.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σταμούλης ἔχει τὸν λόγον.

§101Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἐπίστευον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι κατόπιν τῆς ἐκδηλωθείσης γενικῶς γνώμης ἐν τῇ Συνελεύσει περὶ τῆς ἐντελοῦς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ ἔσπευδε νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν Συνέλευσιν τοῦ κόπου νὰ ἀσχολῆται μὲ τὸ σοβαρὸν καὶ οὐσιαστικώτατον τοῦτο ζήτημα ἐπὶ τόσας ἡμέρας καὶ νὰ συζητῇ ἐπὶ τροπολογιῶν αἱ ὁποῖαι εἶναι, ἂν ὄχι ἐντελῶς ἄχρηστοι, πάντως ὅμως ἐπιβλαβεῖς. Τὸ καταδικασθὲν τοῦτο νομοθέτημα ὄχι μόνον δὲν προστατεύει τὴν κτηνοτροφίαν, ἀλλὰ τοὐναντίον τὴν περιορίζει, ἐνῷ ἐξ ἄλλου διὰ τούτου καταστρέφεται κατὰ μέγα μέρος καὶ ἡ ἐγκατάστασις καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, νομίζω δὲ ὅτι θὰ ἐβεβαιώθητε ὅτι καὶ ὁ κτηνοτροφικὸς κόσμος ἀκόμη δὲν συμφωνεῖ, ἀσχέτως τῶν ἀντιθέσεών του, εἰς τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου προστατευόμενοι εἶναι ἐλάχιστοι, ἀφ’ ἑτέρου δὲ οἱ εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς λιβάδια ἀπὸ μελλοντικὸν φόβον καὶ διὰ κάθε ἐνδεχόμενον θὰ ἐδέχοντο τροποποίησιν αὐτοῦ. Ἐπιθυμῶ, κύριοι, νὰ μὴ ἐπαναλάβω ἐπιχειρήματα λεχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ προσπαθήσω δὲ ἐν ἀπολύτῳ συντομίᾳ νὰ θίξω τὰ σημεῖα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητα καὶ ἀναγκαῖα εἰς τὸ νὰ μορφώσῃ γνώμην ἡ Συνέλευσις περὶ τῆς ἀνάγκης ὄχι ἁπλῶς τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀλλ’ ἴσως καὶ τῆς ἐντελοῦς ἄρσεως αὐτοῦ. Ὅταν, κύριοι, τὸ πρῶτον ἐφηρμόσθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, διαρκοῦντος μάλιστα τοῦ πολέμου, ὑπῆρχε μία ἀνάγκη, ἀλλὰ καὶ πολλαὶ αἰτίαι, μία τῶν ὁποίων ἦτο καὶ ἡ ἐκδηλωθεῖσα, κατόπιν τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων γεωργῶν εἰς τὰ τσιφλίκια, ἀντιπάθεια ἐκ μέρους τῆς κτηνοτροφικῆς πολιτικῆς τοῦ συνόλου, ἀντιπάθεια κατὰ τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας. Ἀφ’ ἧς ἐφηρμόσθησαν αἱ περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν ἐπαγγελίαι ἐσταθεροποιήθησαν ὄχι μόνον διὰ τῶν ἑκάστοτε ἀγροτικῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν, οὐδεμία δὲ πλέον ὑπόστασις τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν ἦτο δυνατή, διότι τοῦτο εἶναι αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ ἐχθρὸς τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Δὲν δύναται δὲ νὰ χωρήσῃ κανεὶς συμβιβασμὸς μεταξὺ τῶν δύο γραμμῶν, τῆς γραμμῆς τῆς κτηνοτροφικῆς πολιτικῆς καὶ τῆς γραμμῆς τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς. Ὅσους συμβιβασμοὺς ἠδυνήθη νὰ ἀνεύρῃ ὁ νομοθέτης, τοὺς ἀνεῦρε καὶ τοὺς ἐθέσπισε διὰ τῶν ἀγροτικῶν νόμων· πέρα τούτου οὐδεὶς πλέον δύναται νὰ χωρήσῃ συμβιβασμός. Ὁ συμβιβασμὸς λέγει ὅτι ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὑπόστασιν ἀφ’ ἧς ἐσταθεροποιήθη ἡ γεωργικὴ πολιτική, διότι τοῦτο εἶναι ἐχθρὸς τῆς Γεωργίας. Ἐπαναλαμβάνω, κύριοι, ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἕνεκα τῆς αἰτίας αὐτῆς εἰς τὰ δικαστικῶς ἀπαλλοτριωθέντα καὶ παραχωρηθέντα δυνάμει ἀποφάσεως Ἐπιτροπῶν εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς κτήματα δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται, διότι ἀλλάσσει ἀκριβῶς τὸν σκοπὸν τῆς πολιτικῆς αὐτῆς. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι καὶ εἶσθε καὶ σεῖς ὑποχρεωμένος, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, νὰ ἀκολουθήσητε τὴν γενικὴν ταύτην γραμμὴν τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς, διότι ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ πρόσωπον ν’ ἀντιταχθῇ εἰς μίαν γενικὴν ἐπιθυμίαν τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Ἀντετάχθησαν τότε δύο ἰσχυρισμοί· ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν, διότι θὰ μειωθῇ ἡ παραγωγή, διότι δὲν θὰ καλλιεργήσουν ἐκεῖνοι πρὸς τοὺς ὁποίους ἀποδίδεται ἡ γῆ. Δὲν πρέπει, κ. Ὑπουργέ, νὰ δώσητε ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπιχειρήματα καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψητε τὴν καλλιέργειαν εἰς ἐκείνους εἰς τοὺς ὁποίους διενεμήθη ἡ ἰδιοκτησία, διότι παρεμποδίζεται διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν πρὸ δύο ἐτῶν ἡ καλλιέργεια, καθόσον ὑφίσταται τὸ ἐνοικιοστάσιον. Καὶ ναὶ μὲν ἐν τῷ Διατάγματι ὑπάρχει ἡ περίπτωσις τοῦ δικαιώματος τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου, δὲν θὰ ἐπιμείνω ὅμως νὰ ἀναφέρω τοιαῦτα παραδείγματα, διότι ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα παραδείγματα κατὰ τὰ ὁποῖα αἱ τοπικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἠρνήθησαν τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐπὶ τῶν δικαστικῶς ἀπαλλοτριωθέντων κτημάτων. Καὶ ἐρωτᾶται: Δύνασθε νὰ ἔχετε ἀγροτικὴν πολιτικὴν τὴν στιγμὴν ποὺ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις δικαστικαὶ πρὸ δύο ἐτῶν περὶ ἀπαλλοτριώσεως καὶ δύνανται νὰ καλλιεργηθῶσι τὰ ἀπαλλοτριωθέντα; Καὶ δικαιοῦσθε νὰ ἀντιταχθῆτε κατὰ τῆς γενικῆς ταύτης γραμμῆς; Ὀφείλετε, ἂν θέλετε, νὰ στρέψετε τὴν προσοχήν σας πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν, νὰ εἴπητε εἰς τοὺς κτηνοτρόφους ὅτι «κύριοι, ἂν θέλετε νὰ ὑφίσταται κτηνοτροφία, ὀφείλετε νὰ ἀσπασθῆτε τὴν λύσιν τῆς ἐπιστήμης διὰ τὴν κτηνοτροφίαν». Ἡ ἐποχὴ τῆς «βλάχας μὲ τὰ χίλια πρόβατα» ἐπέρασε, κ. Ὑπουργέ.

§102Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴν τὴν τροποποίησιν τὴν εἰσήγαγεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἢ τὴν ἐψήφισεν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος; Σήμερον ζητεῖτε τὴν τροποποίησιν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη κατόπιν συμφώνου γνωμοδοτήσεως τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Σεῖς λησμονεῖτε ὅλα αὐτὰ καὶ συζητεῖτε ὡς ἂν ἐγὼ εἰσηγούμην νέον σχέδιον νόμου πρώτην φορὰν θεσπίζοντος τὸ ἐνοικιοστάσιον. Νὰ ἐξηγούμεθα, παρακαλῶ.

§103Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Εἴμεθα ἐξηγημένοι, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐπὶ πλεῖστον ἐξηγήσεων, τὰς ὁποίας παρέχετε, ἐλησμονήσατε τὰς ἰδικάς σας ἐξηγήσεις, ὅτι ἔχει ἡ Συνέλευσις τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιῇ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἦλθεν ὑπὸ κύρωσιν. Ἐξ ἄλλου ἀναμένομεν νὰ δηλώσητε ποίας τροπολογίας δέχεσθε.

§104Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχετε νὰ κάμετε εἶναι νὰ ἀναπτύξητε τὴν ἰδικήν σας, ἀλλὰ μὴ συζητεῖτε ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέβαλεν ὁ Ὑπουργός.

§105Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Μὲ παρεξηγεῖτε. Ἐγὼ λέγω ὅτι, ἂν ἀρνηθῆτε νὰ ἀποδεχθῆτε τροπολογίαν τοιαύτην, διὰ τῆς ὁποίας καθίσταται εὐχερὴς ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν εἰς τὰ ἐκδικασθέντα καὶ παραχωρηθέντα δυνάμει ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς κτήματα, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἀντιταχθῆτε σεῖς κατὰ τῆς γεωργικῆς πολιτικῆς.

§106Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἤθελον μίαν διαφώτισιν. Διατί ἆρά γε ἀπεκαλύφθη μετὰ τὸν Σεπτέμβριον ἡ ἀσυμβίβαστος ἀντίθεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν πρὸς τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν;

§107Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Δὲν ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς διὰ νὰ ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἐγὼ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ γνωρίζῃ ὅτι ὁ ἀγροτικὸς κόσμος, καὶ δὴ ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ ἐξεγείρεται καὶ νὰ σκοτώνῃ μίαν δουλοπαροικίαν, ἀποκρούει διαμαρτυρόμενος τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν.

§108Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μοῦ ἐλύσατε τὴν ἀπορίαν.

§109Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ. Ὁ νόμος ἐψηφίσθη, ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη καλῶς ὑπὸ τῶν ἐποικιστικῶν Ὑπηρεσιῶν, καὶ δι’ αὐτὸ μετεβάλομεν γνώμην. Τὴν ἐδώσαμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς κακὰς χεῖρας.

§110Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπειδὴ ἔγινε λόγος περὶ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ εἴπετε ὅτι δὲν εἶσθε μέλος, θὰ ἀναφέρω τὸ ἑξῆς· ὑπῆρχεν ἐκκρεμὲς νομοσχέδιον ὑποβεβλημένον ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Παπαναστασίου καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σχεδὸν αὐτολεξεὶ ἐκυρώθη ἀπὸ τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν μέ τινας τροποποιήσεις βελτιούσας αὐτό.

§111Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἤθελε νὰ ἐπέβλεπον τὴν σύνταξιν τῶν νομοθετημάτων καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Εὑρύνετε, κ. Ὑπουργέ, τὸ ἔδαφος τοῦ ἐλέγχου σας κατὰ τοῦ ὁμιλοῦντος, διότι δὲν ἐπεβλήθη ἐπὶ τοῦ συναδέλφου του τῆς Γεωργίας νὰ ὑποβάλῃ οὗτος ἢ νὰ εἰσηγηθῇ διατάξεις.

§112Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ σᾶς ἔλεγον τοῦτο, προκειμένου περὶ ζητήματος καταστρέφοντος τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δευτερεύουσα πολιτικὴ μιᾶς Κυβερνήσεως: Δικαιοῦταί τις νὰ ἐρωτήσῃ πῶς ὑπεβλήθη ἀπὸ Κυβέρνησιν τῆς ὁποίας ὑμεῖς εἶσθε μέλος, ὁ ὁποῖος θεωρεῖτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὅτι καταστρέφει τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν;

§113Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησίς μας εἶχεν ἐκδηλώσει τὴν ἀγροτικήν της πολιτικὴν πολὺ ῥιζοσπαστικώτερον ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τὴν ἀγροτικὴν τῆς ἰδικῆς σας Κυβερνήσεως.

§114Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἢ τὸ νομοσχέδιον δὲν καταστρέφει τὴν πολιτικὴν τὴν ἀγροτικὴν ἢ ἡ Κυβέρνησις θὰ καταστρέψῃ τὴν ἀγροτικὴν πολιτικήν.

§115Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς ἑνὸς νομοθετήματος μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ ὑπάρχει διαφορά. Δὲν δικαιοῦται ἕνας Ὑπουργὸς νὰ κάμνῃ πολιτικὴν ἰδικήν του, διότι παύει ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης νὰ εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος ἑνὸς Ὑπουργείου· εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος μόνον τοῦ Ὑπουργείου του. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ὅταν εἰσῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔπρεπε νὰ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἔχω ἐντεταμένην τὴν προσοχήν μου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο καὶ εἰς κανὲν ἄλλο, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ μὲ ἐλέγξητε διατί δὲν εἰσηγήθην τὰς ἀντιλήψεις μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀφ’ ἧς ἐδημοσιεύθη διὰ Διατάγματος τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐπὶ ὅλων τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς δὲν ἔπαυσε ποτὲ ἡ ἐκδήλωσις διαμαρτυριῶν ἐκ μέρους τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ διὰ τὴν μὴ παράδοσιν εἰς αὐτοὺς τῶν ἀπαλλοτριουμένων δικαστικῶς κτημάτων. Διὰ τῶν ἀποφάσεων τῶν δικαστικῶν καθωρίσθη ἡ ἀνάλογος ἔκτασις πρὸς καλλιέργειαν, ταυτοχρόνως δὲ καὶ χῶρος διὰ τὴν συνήθη μικρὰν κτηνοτροφίαν. Καὶ αὐτὸς εἶναι ὁ συμβιβασμὸς τὸν ὁποῖον ὑπηνίχθην πρὸ ὀλίγου. Ὁ νομοθέτης τὸν ἀνεῦρε καὶ ἐχορήγησε μίαν ἔκτασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ ἀποκατάστασις. Τὴν ἔκτασιν λοιπὸν ταύτην δὲν τὴν παρεχώρησεν—ἐνῷ κατὰ κυριότητα τὴν παρεχώρησεν εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς—κατὰ χρῆσιν, διότι ὑφίστατο ὁ περιορισμὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔλθωμεν ἐκ τῶν ὑστέρων, μὴ παρέχοντες τὴν ἔκτασιν ταύτην εἰς τοὺς καλλιεργητάς, νὰ ἐπικυρώσωμεν τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοὺς ἀπατηλοὺς ἐκείνων οἵτινες, ἀντιτασσόμενοι κατὰ τοῦ νόμου τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως κατὰ τὰς συζητήσεις αὐτάς, ἔφερον ὡς ἐπιχείρημα τὴν καταστροφὴν τῆς παραγωγῆς διὰ τῆς κατανομῆς τῆς ἰδιοκτησίας εἰς τοὺς καλλιεργητάς, διότι ἐκεῖνοι πρὸς τοὺς τοὺς ὁποίους ἔγινεν ἡ κατανομὴ δὲν θὰ καλλιεργήσουν τὴν γῆν ταύτην. Ἰδοὺ ἐκ τῶν ὑστέρων ἓν ἐμπόδιον τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ἐνίσχυσιν εἰς τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, ἀσχέτως τῆς ζημίας ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ καὶ διὰ τὴν πολιτικὴν ὁλόκληρον. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπιλέγω, ὅτι, ἐφόσον ἡ Συνέλευσις εἶναι ὑποχρεωμένη ἵνα ἄρῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὰ χειμερινὰ λιβάδια τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνάγκην οἱ κτηνοτρόφοι, τί ὑπολείπεται διὰ τὴν ὑπόστασιν τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ ὑπόστασις τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι, αἰρομένου τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν κυριωτέραν ἔκτασιν τῶν λιβαδίων διὰ τοὺς κτηνοτρόφους, δὲν μένει ἔκτασις νὰ τεθῇ ὑπὸ περιορισμόν, διότι διὰ τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καταστρέφεται ταυτοχρόνως καὶ ἡ κτηνοτροφία. Μὲ ἐπεσκέφθησαν κτηνοτρόφοι καὶ μοὶ ὑπέδειξαν τοῦτο, παρακαλοῦντες ἅμα νὰ συστήσω ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ κτηνοτρόφοι, οἵτινες εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων ἀποτελοῦν ἕνα πληθυσμὸν 7930 οἰκογενειῶν μὲ 422 χιλιάδας πρόβατα, ζητοῦν τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἀπὸ τῆς προϋποθέσεως ταύτης φρονῶ ὅτι, ἐφόσον πάντες εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ κρατήσωμεν ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν εἰς τὰ δικαστικῶς ἀπαλλοτριωθέντα κτήματα, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη ἐνοικιοστασίου βοσκῶν εἰς τὰς ὑπολοίπους βοσκάς, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι χειμερινὰ λιβάδια, διότι χειμερινὰ λιβάδια εἶναι αἱ θεριναὶ βοσκαί, αἱ ὁποῖαι κατέστησαν ἀπαλλοτριώσιμοι, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δὲ παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς, εἰς τοὺς ὁποίους κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ δοθῇ καὶ ἡ χρῆσις.

§116Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐτέθη ἀμελετήτως καὶ ἄνευ ἀνάγκης, τὸ ἠξεύρει δὲ ὅλος ὁ κόσμος καὶ ὅλη ἡ Θεσσαλία. Οἱ τσελιγκάδες ἔκαμαν ταμεῖον 150 χιλιάδων δραχ. καὶ ἦλθον καὶ ἐπέβαλον τὸ ἐνοικιοστάσιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις.

§117Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ὅλοι οἱ κτηνοτρόφοι ἀποκατεστάθησαν, ἔγιναν ἰδιοκτῆται καὶ δὲν ἔμειναν παρὰ μόνον 5 ἢ 6 οἱ ὁποῖοι παρεσύρθησαν ἀπὸ τοὺς ἐπιτηδείους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐξεμεταλλεύθησαν. Συνεπῶς, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, πρέπει νὰ ἀρθῇ καθολοκληρίαν τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ νὰ γίνουν ὅλοι νοικοκυραῖοι.

§118Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Οἱ ἴδιοι οἱ κτηνοτρόφοι ὑπέβαλον ὑπόμνημα μὲ μίαν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρουν πόσοι σκηνῖται εἶναι εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ πόσοι τῶν ὀρεινῶν διαμερισμάτων κύριοι αἰγοπροβάτων, τοὺς ὁποίους ἀναφέρουν κατὰ χωρία καὶ περιφερείας, καθὼς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν προβάτων καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Αὐταὶ δὲ αἱ οἰκογένειαι τῶν ὀρεινῶν διαμερισμάτων τῆς Θεσσαλίας ζητοῦν δι’ ὑπομνήματός των τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ὡς καταστρεπτικοῦ δι’ αὐτάς. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχει μία ἀνομοιογένεια κατὰ τοπικὰς περιφερείας, λόγῳ τῶν διαφορῶν τῶν κτηματικῶν συνθηκῶν, καὶ τὴν ἀνομοιογένειαν αὐτὴν δὲν δύναται κανεὶς νὰ τὴν παρίδῃ. Ἀλλ’ εἰδικῶς ὀφείλω νὰ δηλώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ὁ ἀγροτικὸς πιστεύσας ἀπολύτως, κατόπιν τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς, πολιτικῆς ἀνηκούσης ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ κόμμα τοῦτο, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ τῷ παραχωρηθῇ ὁλόκληρος ἡ ἔκτασις ἡ ὁποία παραχωρεῖται εἰς αὐτὸν διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν συνήθη μικρὰν κτηνοτροφίαν. Ἂν τοῦτο δὲν συμβῇ—δὲν τὸ λέγω διὰ νὰ ἀπειλήσω κανένα—εὑρίσκεται εἰς τὸ μεταίχμιον μιᾶς καταστάσεως ἐξαιρετικῆς. Εὔχομαι νὰ μὴ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιμετωπίσωμεν μίαν τοιαύτην ἐξέγερσιν, ἀλλὰ νὰ μὴ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς αἰτία τῆς ἐξεγέρσεως αὐτῆς. Δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ματαιώσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς ταύτης. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἐρευνῶν τὸ ζήτημα εὑρίσκω ὅτι καθ’ ἣν περίπτωσιν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις ταύτας δὲν μένει περιθώριον δι’ ἐφαρμογὴν ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. Ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ νὰ διδάξωμεν τοὺς κτηνοτρόφους ὅτι ὀφείλουν νὰ ἐφαρμόσουν ἐπιστημονικὴν κτηνοτροφίαν καὶ νὰ ἀναπτύξουν ζωοτεχνίαν, τὸ δὲ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγόν. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε· τί θὰ γίνῃ ἐν τῷ μέσῳ τῆς περιόδου αὐτῆς ἡ κτηνοτροφία;

§119Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐννοεῖτε νὰ τοὺς βγάλετε ἀμέσως;

§120Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Κατὰ τὴν λῆξιν τῆς χειμερινῆς περιόδου. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ὡς ἀπαραίτητον καὶ ἀναγκαίαν τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἅμα τῇ λήξει τῆς χειμερινῆς περιόδου ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις τὰς ὁποίας ἀνέφερα. Αἰρομένου δὲ τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ τῶν ἐκτάσεων τούτων, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ περιθώριον ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ἂν δὲν θέλετε τὴν ὁλοσχερῆ ἄρσιν, εἶσθε ὑποχρεωμένοι πάντως νὰ δεχθῆτε τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ τὰς ἐκτάσεις αἱ ὁποῖαι παρεχωρήθησαν δι’ ἀποφάσεων δικαστικῶν.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κιαγιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§122Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐλαμβάνοντο παραλλήλως μέτρα καὶ διὰ τὴν ἐξοικονόμησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς κτηνοτροφίας, ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον πρὸ τῆς ὀξείας ἀντιθέσεως ἥτις ἐδημιουργήθη εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος μεταξὺ τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ τοῦ κτηνοτροφικοῦ κόσμου. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐπέφερε μίαν ὠφέλειαν εἰς μίαν ὡρισμένην τάξιν, τὴν τάξιν τῆς μεγάλης κτηνοτροφίας, ἐξ ἀντιθέτου δὲν ἔδωκε τὸ ἀνάλογον ἀντιστάθμισμα εἰς τὴν κοινωνίαν. Τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα ὄχι μόνον δὲν ὑπετιμήθησαν εἰς τὴν ἀγοράν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἠκολούθησαν μίαν αὔξουσαν κλίμακα διὰ νὰ φθάσουν εἰς τὸ ἀκρότατον σημεῖον τῆς ἀκριβίας. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν σήμερον δὲν εἶναι ἂν ἐπραγματοποιήθη ὁ σπουδαιότερος οὗτος σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἔταξε πρὸ αὐτοῦ ὁ νομοθέτης νομοθετῶν τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἀλλ’ ἂν αἱ ἀνάγκαι τῆς κτηνοτροφίας ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς γεωργίας ἐπιβάλλουσι τὴν ἀπότομον καὶ ὁλοκληρωτικὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο κύριοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφωνήσω μὲ ἐκείνους οἵτινες ὑποστηρίζουν τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Δημοκρατία πρὸς μίαν μὲν τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ φέρεται ὡς μήτηρ, πρὸς μίαν δὲ ἄλλην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ φέρεται ὡς μητρυιά· ὀφείλει ἀπέναντι ὅλων τῶν τάξεων νὰ ἐπιδεικνύῃ τὴν αὐτὴν στοργὴν καὶ μέριμναν. Εἰς ἐποχὴν δὲ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος καταβάλλει ὑστάτην προσπάθειαν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων δὲν δυνάμεθα βεβαίως εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν κτηνοτρόφων, ἡ ὁποία εἶναι καὶ αὐτὴ ἄστεγος καὶ φερέοικος, νὰ ἀρνηθῶμεν προστασίαν, διότι καὶ αὕτη ἔχει δικαίωμα νὰ ὑπολογίσῃ ἐπὶ τῆς προστασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Μὲ αὐτὸ βεβαίως δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι πρέπει ἡ γεωργία νὰ καταστραφῇ οὔτε ὅτι πρέπει ἡ κτηνοτροφία νὰ ἐξοντωθῇ. Θέλω, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ὑποστηρίξω ὅτι πρέπει τὸ Κράτος νὰ λάβῃ τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα οὔτε τὴν μίαν τάξιν θὰ περιαγάγουν εἰς δυσχέρειαν οὔτε τὴν ἄλλην θὰ ἐξυπηρετήσουν ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἄλλης. Καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο δυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν ἑξῆς σκέψιν: Σήμερον εὑρισκόμεθα πρὸ τῆς χειμερινῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου καὶ βεβαίως δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ ἀμέσου ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι τότε θὰ ἐρρίπτοντο χιλιάδες πρόβατα εἰς καταστροφήν, ἀλλὰ ὄχι μόνον τοῦτο, θὰ εἴχομεν καὶ διατάραξιν τῆς δημοσίας τάξεως, διότι οἱ κτηνοτρόφοι δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸ τῆς καταστροφῆς τῆς περιουσίας αὐτῶν νὰ σταυρώσουν τὰς χεῖράς των. Τοῦτο δὲν πρέπει νὰ παρίδῃ ὄχι μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ οὔτε ἡ Συνέλευσις καὶ πολὺ περισσότερον δὲν πρέπει νὰ παρίδουν αὐτὸ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐζήτησαν τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ συμβιβάσωμεν τὰ πράγματα, διότι πλὴν τούτου, ἐνῷ δὲν θὰ εἴχομεν νὰ ὠφελήσωμεν τὴν γεωργίαν, ἐνῷ θὰ εἴχομεν ὡς συνέπειαν τὴν ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας, θὰ εἴχομεν καὶ ὡς ἀμεσωτάτην συνέπειαν νὰ βάλωμεν εἰς τὴν τσέπην τῶν ἰδιοκτητῶν περισσότερα χρήματα, νὰ βάλωμεν εἰς τὴν τσέπην τῶν τσιφλικιούχων περισσότερα χρήματα.

§123Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς εἴπητε πόσα εἶναι τὰ κτήνη ἐν Ἑλλάδι;

§124Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. 12,000,000.

§125Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Πόσα ἀπὸ αὐτὰ προστατεύει τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν;

§126Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Προστατεύει ἀναμφισβητήτως τὰ ⅔.

§127Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. 1,000,000 μόνον ἐξ αὐτῶν· ἑπομένως ὁμιλεῖτε ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τῶν τσιφλικιούχων.

§128Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, ὁμιλῶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰς συνθήκας τῆς κτηνοτροφίας ἐν Ἠπείρῳ. Ἡ Χώρα ἡμῶν δὲν εἶναι οὔτε κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὴ οὔτε κατ’ ἐξοχὴν κτηνοτροφική. Εἰς ὡρισμένα μέρη δὲν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ κτηνοτροφία, εἰς ἄλλα δὲ μέρη δὲν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ γεωργία. Εἰς ὡρισμένας περιφερείας θὰ ἔπρεπεν ἀναγκαίως νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ κτηνοτροφία, διότι ἡ κτηνοτροφία ἀποτελεῖ ἕνα ἐκ τῶν μεγάλων πλουτοπαραγωγικῶν κλάδων τῆς Χώρας καὶ δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀφήσωμεν νὰ καταστραφῇ. Ἡ ἀντίθετος ἄποψις θὰ ἀπετέλει οἰκτρὰν πλάνην. Ἂν ἀναγνωρίσωμεν τὴν πλάνην αὐτὴν καὶ σπεύσωμεν νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεδειγμένα διὰ νὰ ἐνισχύσωμεν καὶ προαγάγωμεν τὴν κτηνοτροφίαν, πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἀμφότεροι οἱ πλουτοπαραγωγικοὶ οὗτοι κλάδοι τῆς Χώρας πρέπει νὰ συμβαδίσωσιν. Ἀλλὰ σήμερον, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, εἰς τὴν ἑξῆς λύσιν: Ὅλοι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὸ ἐνοικιοστάσιον, ὅπως ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Σίδερης, ὁ ὁποῖος, ὅπως ἐλέχθη, εἶναι καὶ εἷς τῶν δημιουργῶν αὐτοῦ, εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅπως κρατηθῶσι τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα εἰς τιμὴν χαμηλὴν καὶ ὑποφερτήν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅπως ἡ ἐπέκτασις τῆς γεωργίας μὴ φθάσῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ μεταβάλῃ τὸν προορισμὸν τῶν βοσκῶν, ὅτε ἡ θέσις τῆς κτηνοτροφίας θὰ ἦτο ὄχι μόνον δύσκολος, ἀλλ’ αὐτόχρημα προβληματική. Ὁ λόγος οὗτος φρονῶ ὅτι ὑφίσταται ἀκόμη καὶ σήμερον, διότι, ἂν θελήσωμεν βεβαίως νὰ ἀφήσωμεν ἐλευθέραν τὴν γεωργίαν νὰ ἐπεκταθῇ εἰς τὰς χειμερινὰς βοσκάς, τότε ἀναμφισβητήτως θὰ ἐκλείψουν τὰ λιβάδια καὶ ἄνευ τούτων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κτηνοτροφία. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ τὰς χειμερινὰς βοσκὰς δὲν συμβαίνει καθόλου διὰ τὰς θερινὰς τοιαύτας, διότι αἱ θεριναὶ βοσκαί, κύριοι συνάδελφοι, ἀποτελοῦνται ἀπὸ ὀρεινὰς ἐκτάσεις, αἱ ὀρειναὶ δὲ ἐκτάσεις δὲν ὑπόκεινται εἰς καλλιέργειαν. Ἑπομένως ὁ κίνδυνος τοῦ περιορισμοῦ τῶν θερινῶν βοσκῶν δὲν ὑφίσταται, προκειμένου διὰ τὰς βοσκὰς ταύτας.

§129Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐν Ἑλλάδι, κ. συνάδελφε, ὁμαδικὴν κτηνοτροφίαν δὲν ἔχομεν· ὁ μεγαλύτερος κτηνοτρόφος θὰ ἔχῃ 600, 700, 800 πρόβατα, προσλαμβάνει δὲ ποιμένας καὶ γίνονται 2000 τὰ πρόβατα, ἐνῷ διὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου θὰ τοὺς διαλύσωμεν ὅλους αὐτούς.

§130ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἕνας ὁ ὁποῖος ἔχει 800 πρόβατα ἠμπορεῖ νὰ μὴ προσλάβῃ ποιμένας, καὶ εἶναι δυνατὸν κάθε ποιμὴν νὰ μὴ ἔχῃ πρόβατα;

§131Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κ. συνάδελφε, ὡρισμένους κτηνοτρόφους τῆς Ἠπείρου, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τρεῖς, τέσσαρας, πέντε χιλιάδας πρόβατα, καὶ ἂν τοῦτο συμβαίνῃ διὰ τὴν περιφέρειαν τὴν ἰδικήν σας, δὲν συμβαίνει καθόλου διὰ τὴν ἰδικήν μας, δι’ αὐτὸ δὲ εἶπον ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν λύσιν δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος. Διότι ἄλλαι μὲν ἐπαρχίαι πρέπει νὰ καλλιεργηθῶσι καθολοκληρίαν διὰ νὰ δυνηθῶσι τὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὸ ἐπισιτιστικὸν ζήτημα τῆς Χώρας, εἰς ἄλλας δὲ πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ κτηνοτροφία. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι διὰ τὰς θερινὰς βοσκὰς δὲν ὑφίσταται ὁ λόγος οὗτος καὶ δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἕως ὅτου δὲ φθάσωμεν εἰς τὴν θερινὴν περίοδον ἔχομεν πρὸ ἡμῶν ἓν χρονικὸν διάστημα μακρόν, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθοῦν οἱ κτηνοτρόφοι νὰ μεριμνήσωσι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ποιμνίων αὐτῶν.

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ποία ἦτο ἡ βάσις τοῦ λιβαδοστασίου, διατί ἐθεσπίσθη, διατί ἐζητήθη ἀπὸ τοὺς κτηνοτρόφους;

§133Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἐθεσπίσθη, ὅπως σᾶς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὡς ὑποστηρίζουσι τοὐλάχιστον οἱ εἰσαγαγόντες τὸ προχειρολόγημα τοῦτο, διότι προχειρολόγημα ἐγὼ τὸ ὀνομάζω, ἂν τὸ Κράτος δὲν ἐλάμβανε μέριμναν καὶ δὲν εἰσήγετο τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν, δὲν θὰ ἀπησχολεῖτο ἡ Συνέλευσις περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἦτο ἰδιωτικὴ ὑπόθεσις μεταξὺ ἀγροτῶν καὶ κτηνοτρόφων, ἀλλ’ εἰσήχθη διὰ νὰ περιαγάγῃ τὴν κτηνοτροφίαν καὶ τὴν γεωργίαν εἰς δυσχερῆ θέσιν. Κατ’ ἐμὲ ἦσαν δύο οἱ λόγοι· πρῶτον μὲν διὰ νὰ κρατήσωμεν τὴν τιμὴν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων χαμηλά, δεύτερον δὲ νὰ προστατεύσωμεν τὴν κτηνοτροφίαν ἀπὸ τὸν κίνδυνον τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας.

§134ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν κτηνοτροφίαν μίαν προσωρινὴν ἐγκατάστασιν μέχρις ὅτου τὸ Κράτος θὰ ἀνελάμβανε νὰ ἐγκαταστήσῃ ὁριστικῶς τοὺς κτηνοτρόφους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι καὶ αὐτοὶ παρὰ ἀγρόται.

§135Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Οἱ ἀγροὶ αὐτοὶ δὲν ἀνήκουσιν οὔτε εἰς τσιφλικούχους οὔτε εἰς ἰδιώτας, ἀλλ’ εἰς τὰς κοινότητας. Σήμερον, κύριοι, αἱ κοινότητες τῆς Ἠπείρου, ἥτις ὑπῆρξεν ἡ κατ’ ἐξοχὴν τροφοδότις τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ ἀπόψεως κληροδοτημάτων, διότι ὅλοι οἱ ὁμογενεῖς οἱ ὁποῖοι ἄφηνον τὰ ἑκατομμύριά των διὰ νὰ ἐξωραΐζωνται αἱ Ἀθῆναι καὶ διὰ νὰ προάγηται ἡ δημοσία οἰκονομία τῆς Χώρας ἦσαν Ἠπειρῶται, τὸ πλεῖστον εὑρίσκονται εἰς τελείαν παρακμήν. Τοῦτο δὲ διότι, ἐνῷ ἄλλοι ἐξ αὐτῶν ἄφηνον ἓν μικρὸν μέρος τῶν κληροδοτημάτων ἢ τὴν περιουσίαν των ἥτις ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἀκίνητα διὰ νὰ διατηρήσουν θαυμασίαν σχολήν, διὰ νὰ διατηρήσουν θαυμασίαν ἐκκλησίαν, διὰ νὰ κρατήσουν τέλος τὸ χωρίον των εἰς μίαν θαυμασίαν κατάστασιν, ἡ Κυβέρνησις ἦλθε καὶ μᾶς εἶπε: Σᾶς ἀφαιρῶ τὰ κληροδοτήματα, διότι ταῦτα ἀφέθησαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καλλιεργείας τῶν γραμμάτων· σήμερον ἐγὼ ἀναλαμβάνω τὴν Παιδείαν. Οὕτω, κύριοι πληρεξούσιοι, αἱ κοινότητες ἐγυμνώθησαν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου πόρου καὶ ἔμειναν αἱ θεριναὶ βοσκαί, σήμερον δὲ μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν στεροῦνται αὗται καὶ τοῦ μοναδικοῦ τούτου πόρου των, διὰ νὰ ἐπωφελῆται ἡ μεγάλη κτηνοτροφία, ἡ νομαδικὴ λεγομένη κτηνοτροφία. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν, ὅπως ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου αἱ θεριναὶ βοσκαί. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὰς χειμερινὰς βοσκάς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ κτηνοτροφία νὰ ἐπωφελῆται εἰς βάρος τῆς γεωργίας. Πλὴν τούτου αἱ ἰδιάζουσαι συνθῆκαι, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ Χώρα, ἐπιβάλλουσι νὰ στρέψωμεν τὴν προσοχήν μας πρὸς αὐτάς, διότι κατὰ τὸ ἰσχῦον ἐπὶ τουρκοκρατίας καθεστὼς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νόμου περὶ γαιῶν ὅλαι αἱ βοσκαὶ ἐσχηματίσθησαν ἀπὸ ἀγροὺς οἵτινες ἐκαλλιεργοῦντο ἄλλοτε.

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀκριβῶς ὁ νόμος ἐπὶ τουρκοκρατίας ἀπηγόρευε νὰ ἐγκαταλειφθῇ ἀκαλλιέργητος ὁ ἀγρός, διότι, ἂν ἐγκατελείπετο ἐπὶ τρία ἔτη ἀκαλλιέργητος, ἀσφαλῶς θὰ περιήρχετο εἰς τὸ Δημόσιον.

§137Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κ. συνάδελφε, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἠδύνατο εὐκόλως νὰ ἀποβάλῃ ἕνα καλλιεργητὴν καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔκαμνεν ὅ,τι ἤθελεν. Ἐσχηματίσθησαν ἐν τούτοις εἰς τὰς Νέας Χώρας, κύριοι πληρεξούσιοι, βοσκαὶ ἀπὸ ἀγροὺς οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀποτελοῦσι τμήματα τῶν βοσκῶν, εἰς τὰς ὁποίας βόσκουν τὰ ποίμνια καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι κατὰ πάντα προσοδοφόροι καὶ εὐεπίδεκτοι καλλιεργείας· διότι τί συμβαίνει, κύριοι; Οἱ ἰδιοκτῆται ἀποδίδουν μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὸ προσοδοφόρον τοῦ ἐδάφους παρὰ εἰς τὴν παραγωγικότητα αὐτοῦ, καὶ τὸ συμφέρον αὐτῶν ἦτο νὰ αὐξήσουν τὰ λιβάδια καὶ ἐλαττώσωσι τοὺς ἀγρούς. Ὥστε πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα ὑπὲρ τῆς Γεωργίας καὶ πρὸς τοῦτο δέον νὰ βαίνωμεν τμηματικῶς διὰ νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν τὴν ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας, τὴν ὁποίαν θὰ ἤθελον νὰ ἐλαττώσωμεν, νὰ περιορίσωμεν κατὰ τὴν μεγαλυτέραν αὐτῆς ἔκτασιν, δηλαδὴ νὰ περιορίσωμεν τὴν νομαδικὴν κτηνοτροφίαν καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν μεσαίαν, ὥστε θὰ ἦτο σήμερον συμφέρον μέρος τῶν λιβαδίων, τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται ὡς χειμεριναὶ βοσκαί, νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν καὶ νὰ ἐπιτρέπεται ἡ ἐπέκτασις τῆς καλλιεργείας ἐπ’ αὐτῶν. Ἐφόσον, κύριοι συνάδελφοι, ἡ ἀνάγκη θὰ ἐπέβαλλεν ὅπως αἱ βοσκαὶ αὐταὶ περιορισθῶσι διὰ νὰ ἀναπτυχθῇ ἀφ’ ἑνὸς ἡ μεσαία κτηνοτροφία, ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐπεκταθῇ ἡ καλλιέργεια, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως καὶ κατὰ τὴν ἀμέσως ἑπομένην κτηνοτροφικὴν περίοδον γνωρίζῃ ἡ κτηνοτροφία μέχρι τίνος σημείου θὰ δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ὑπολειπόμενον τμῆμα ὑπ’ αὐτῆς. Οὕτω, κύριοι, θὰ λαμβάνωμεν ἑκάστοτε μέριμναν καὶ διὰ τὴν γεωργίαν, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ τύχῃ τῆς ἀμερίστου ἡμῶν συνδρομῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν κτηνοτροφίαν τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προστατεύσωμεν, διότι ἄλλως οὔτε τὴν ἰδιωτικὴν οὔτε τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν θέλομεν ἐξυπηρετήσει.

§138Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐν τῷ μεταξὺ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀμβύκων».

§139Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, ζητῶ τὸν λόγον.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παραμείνῃ δι’ ἀργότερον. Ὁ κ. Κούτρας ἔχει τὸν λόγον.

§141Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τοὺς διαφόρους νόμους περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐχρησίμευσεν ὡς οἱονεὶ ἀντίρροπον, καίτοι ἀσθενές, ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Ἐνῷ δηλαδὴ εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς παρεσχέθησαν γαῖαι πρὸς καλλιέργειαν, ἕτεραι γαῖαι πρὸς βοσκὴν τῶν μικρῶν καὶ ἄλλαι πρὸς βοσκὴν τῶν μεγάλων ζῴων των, τὸ λεγόμενον ζευγολίβαδον, εἰς τοὺς κτηνοτρόφους ἐπετράπη ἁπλῶς νὰ συνεχίσουν τὴν ὑφισταμένην μισθωτικὴν σχέσιν ἐπί τινα χρόνον καὶ ἐπὶ λογικῷ ἐνοικίῳ, τὸ ὁποῖον ὡρίζετο συνήθως καθ’ ἑκάστην κτηνοτροφικὴν περίοδον ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἀλλὰ καὶ ἡ παραχώρησις αὐτὴ δὲν ἐτέθη καὶ δὲν παρέμεινεν ἄνευ ἐπιβλαβῶν ἐξαιρέσεων. Εἰσήχθη ἐν ἀρχῇ ἐξαίρεσις ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐξαίρεσις τῆς ὁποίας ἐγένετο ἐν πολλοῖς πολλαχοῦ μεγάλη κατάχρησις. Ἐπετράπη δηλαδὴ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἡ ἐξαίρεσις μέρους τῶν λιβαδίων των πρὸς καλλιέργειαν. Τῆς ἐξαιρέσεως δὲ ταύτης εἰς πολλὰ λιβάδια ἐγένετο κατάχρησις, ὡς εἶπον, διότι οἱ ἰδιοκτῆται ὑπὲρ ὧν αὕτη ἐκαλλιέργησαν τὸ μᾶλλον πρόσφορον διὰ τὴν κτηνοτροφίαν μέρος τοῦ λιβαδίου χωρὶς καὶ νὰ σκέπτωνται πράγματι νὰ τὸ σπείρωσιν, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ παρεμβάλλωσι προσκόμματα εἰς τὴν κτηνοτροφίαν καὶ νὰ ἐξαναγκάσωσι τὸν κτηνοτρόφον νὰ πληρώνῃ λύτρα ὑπὸ τύπον ἐνοικίου καθ’ ὑπέρβασιν μεγάλην τοῦ ὁριζομένου τοιούτου ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Παραδείγματα τούτου θὰ ἠδυνάμην ν’ ἀναφέρω πολλά. Ἑτέρα ἐξαίρεσις καθιερώθη ὑπὲρ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν μετὰ τὴν διαδικασίαν τῆς ἀποκαταστάσεως. Καὶ ταύτης ὅμως τῆς ἐξαιρέσεως, δὲν λέγω γενικῶς, ἀλλὰ πολλάκις καὶ ἀπὸ πολλούς, ἔγινε κατάχρησις. Πολλοὶ καλλιεργηταὶ δηλαδὴ χωρὶς νὰ ἔχουν πράγματι ἀνάγκην λιβαδίων κατώρθωσαν νὰ ἐπιτύχουν τὴν ἐξαίρεσιν αὐτῶν καὶ τὰ ἐξεμίσθωσαν κατόπιν αὐτοὶ εἰς κτηνοτρόφους χωρὶς νὰ τὰ χρησιμοποιοῦσιν οἱ ἴδιοι. Εἴς τινας δὲ περιοχὰς τὰ ἀφῆκαν καὶ ἀχρησιμοποίητα. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι καὶ τὸ τελευταῖον Νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἔλαβε μέτρα καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης συμπεριφορᾶς τῶν καλλιεργητῶν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν θὰ συνέβαινεν, ἂν μὴ προηγεῖτο ἡ κατάχρησις. Ἡ καταστρατήγησις λοιπὸν αὕτη τῆς ἐξαιρέσεως ἔγινεν....

§142ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ γίνεται.

§143Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Μὲ τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα εἰς πολλὰ μέρη—δὲν ὁμιλῶ διὰ τὴν ἰδιαιτέραν ἐπαρχίαν μου— οἱ καλλιεργηταὶ ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐπιζημίους συνεπείας ἐν περιπτώσει ἐκμισθώσεως τῶν λιβαδίων, τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς αὐτοὺς δι’ ἐξαιρέσεων ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου, δὲν ἐξεμίσθωσαν ταῦτα. Ἀλλὰ δὲν εἶχον καὶ ἀνάγκην αὐτῶν διὰ τὰ ζῷά των καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀφῆκαν ἀχρησιμοποίητα, ἐνῷ οἱ κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι ἐχρησιμοποίουν τέως αὐτά, ἀκόμη περιφέρονται τῇδε κἀκεῖσε μὲ τὰ ζῷά των, εἰς μάτην ἀναζητοῦντες ἄλλα λιβάδια, διότι δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἄλλη ἀδικία ὀφειλομένη εἰς τὰς ἐξαιρέσεις τῶν μέχρι τοῦδε ἐνοικιοστασίων. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη δὲν περιωρίσθη ἕως ἐδῶ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν Νομοθετικὸν Διάταγμα ηὔρυνεν ἔτι πλέον τὰς ἐξαιρέσεις ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν· διότι, ἐνῷ κατὰ τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπετρέπετο μετὰ τὴν ἐκδίκασιν τοῦ κτήματος καὶ τὴν ὁριστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτοῦ, ἤδη διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον, ὡς γνωστόν, ἐξεδόθη κατόπιν γνώμης Ἐπιτροπῆς ἀποτελεσθείσης κατὰ τὴν μεγάλην πλειονοψηφίαν αὐτῆς ἀπὸ πληρεξουσίους μὴ διακειμένους εὐμενῶς πρὸς τὰ αἰτήματα τῶν κτηνοτρόφων, διότι ἐνόμιζον τοῦτο ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν, ἐπετράπη ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ πρὶν ἀπαλλοτριωθῇ ὁριστικῶς τὸ κτῆμα καὶ πρὶν ἀκόμη ἐκδικασθῇ ἡ ἀπαλλοτρίωσις, ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς κηρύξεως αὐτῆς. Ἀλλά, κύριοι, μετὰ τὴν εὐρεῖαν ταύτην ἐξαίρεσιν, ὅπως ἦτο φυσικὸν καὶ λογικόν, ἐλήφθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης, εἰς ἣν καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μετάσχω, μία στοιχειώδης πρόνοια ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα ἀνέγραψε καὶ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἔξωσις τοῦ κτηνοτρόφου πρὸ τῆς λήξεως τῆς περιόδου, καθ’ ἣν ἔγινεν ἡ ἐξαίρεσις. Αὐτὸ ἦτο ἀπαραίτητον οὕτω νὰ ὁρισθῇ, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι, ἂν διαταχθῇ καὶ ἐκτελεσθῇ ἡ ἔξωσις κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου, εἶναι ἀδύνατον νὰ εὕρῃ ὁ κτηνοτρόφος ἄλλο λιβάδι καὶ ἑπομένως εἶναι καταδικασμένα ἐκ τῶν προτέρων εἰς θάνατον τὰ ποίμνια αὐτοῦ. Μετὰ τὸ Διάταγμα ὅμως τοῦτο οἱ αὐτοὶ κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ μετασχόντες τότε τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπέβαλον καὶ ἐγγράφως τροπολογίας, ἐκ τῶν ὁποίων φαίνεται ὅτι δὲν μένουν πλέον εὐχαριστημένοι καὶ μὲ τὴν δημιουργουμένην δι’ αὐτοῦ κατάστασιν. Διὰ νὰ μὴ ἐπεκταθῶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν μιᾶς ἑκάστης ἐκ τῶν τροπολογιῶν τούτων, ἀρκοῦμαι εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν. Τοῦτο ἄγει εἰς τὰ ἑξῆς δύο· πρῶτον εἰς τὴν αὐτοδικαίαν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἅμα τῇ κηρύξει τοῦ κτήματος ὡς ἀπαλλοτριωτέου, καὶ δεύτερον εἰς τὴν ἄρσιν καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις λύσις, προταθεῖσα, ἂν δὲν ἀπατῶμα., ὑπὸ τοῦ κ. Σίδερη, ἡ ὁποία ποιεῖται διαφόρους διακρίσεις, προτείνουσα αὐτοδικαίαν μὲν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐκδικασθέντα κτήματα, μετὰ γνώμην δὲ τοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ ὅσον ἀφορᾷ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκηρύχθησαν ἁπλῶς ἀπαλλοτριωτέα. Πλὴν καὶ κατὰ τὴν πρότασιν ταύτην, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐξαιρεθέντα τοῦ ἐνοικιοστασίου λιβάδια, πρέπει νὰ ἐνεργῆται ἀμέσως ἡ ἔξωσις, καὶ πρὸ τῆς λήξεως δηλαδὴ τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ἀλλά, κύριοι, πᾶσαι αἱ λύσεις αὗται δὲν τολμοῦν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν ἀλήθειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὁδηγεῖ ἀσφαλῶς μία ἔρευνα τοῦ ζητήματος. Κατ’ ἐμέ, τὸ ἐνοικιοστάσιον πρέπει νὰ παράσχῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐρεύνης. Νὰ ἐξετάζωνται δηλαδὴ μετὰ τὴν ὁριστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος αἱ τοπικαὶ συνθῆκαι καὶ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας ἐκ παραλλήλου ὑπὸ μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἥτις οὕτως ἐν γνώσει τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τῶν γεωργῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων ν’ ἀποφαίνηται ἐν ἑκάστῃ συγκεκριμένῃ περιπτώσει ἂν ἐπιβάλλεται ἢ δὲν ἐπιβάλλεται νὰ ἐξαιρεθῇ ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ ἐνοικιοστασίου τὸ λιβάδιον. Πᾶσαι ὅμως αἱ ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τῶν κυρίων συναδέλφων τροπολογίαι δὲν θέλουν τὴν ἐξέτασιν ταύτην, καὶ ἐπιδιώκουν ἀντιθέτως, ὡς προεῖπον, τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ λιβαδίου ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου εὐθὺς ὡς τὸ κτῆμα κηρυχθῇ ἀπαλλοτριωτέον, καὶ ἀνεξαρτήτως τῶν ἀναγκῶν τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται ὅτι παρὰ τὴν ἐγνωσμένην εὐθυκρισίαν του ἐπηρεάσθη προσφάτως ἐκ τῶν τροπολογιῶν τούτων καὶ μετέβαλεν ἐπὶ τὰ χείρω διὰ τὴν κτηνοτροφίαν τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα.

§144Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ποῖα σημεῖα;

§145Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω τὰ σημεῖα.

§146Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Αἱ τροπολογίαι ὑπεβλήθησαν ὕστερον.

§147Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ὑπεβλήθησαν ἐγγράφως πρότερον. Μόνον ἡ ἰδική σας ὑπεβλήθη κατόπιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μετὰ τὰς τροπολογίας καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἐτροποποίησε τοῦτο ἔχων ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς τροπολογίας καὶ προσεχώρησεν εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἅμα τῇ κηρύξει τοῦ κτήματος ὡς ἀπαλλοτριωτέου καὶ πρὸ τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Προσχωρεῖ δηλαδὴ εἰς τὴν νέαν ἄποψιν τὴν μὴ περιεχομένην ἐν τῷ Διατάγματι, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξαν οἱ ὑποβαλόντες τὰς σχετικὰς τροπολογίας πληρεξούσιοι.

§148Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προσχωρῶ εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου δι’ ἕκαστον λιβάδιον εἶναι ζήτημα συγκεκριμένον, τὸ ὁποῖον θὰ λυθῇ ἀναλόγως τῆς ἐκτάσεως τοῦ λιβαδίου, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν προβάτων τὰ ὁποῖα θὰ θρέψῃ, καὶ τοῦ λόγου διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖται ἡ ἐξαίρεσις. Δηλαδὴ ἐγὼ ἔθεσα μίαν γενικὴν γραμμήν, τὴν ἑξῆς: Ἑκάστη περίπτωσις ἔχει ἴδια χαρακτηριστικά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ ἐκδώσωμεν ἐπὶ ἑκάστης περιπτώσεως ἀπόφασιν. Ἑπομένως εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ φύγῃ ὁ κτηνοτρόφος ἀμέσως ἅμα τῇ κηρύξει τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἔκ τινος μέρους τοῦ λιβαδίου, διότι τὸ λιβάδιον δύναται νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἔκτασιν ὥστε νὰ ἐπιβάλλῃ τὸν περιορισμὸν τοῦ κτηνοτρόφου. Ἐπίσης καὶ ἄλλα θὰ χρησιμοποιήσωμεν πρὸς σχηματισμὸν τῆς γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δι’ αὐτὸ ἀφῆκα ἐλευθέραν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κρίνῃ ἂν ἔχομεν ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν. Πρόκειται περὶ Ἐπιτροπῆς ἡ ὁποία θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου, ἀπὸ τὸν γεωπόνον καὶ ἀπὸ ἕνα ἄλλον ὑπάλληλον, ἡ ὁποία θὰ δικάσῃ τὰς ἀμφισβητήσεις ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δι’ αὐτὸ ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἔχω οὐδένα περιορισμόν. Δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου μετὰ τὴν λῆξιν τῆς περιόδου, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως. Δὲν τὸ ἔθεσα εἰς τὴν διαρρύθμισιν τὴν ὁποίαν ἔκαμα, διότι φαντάζομαι ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχωσι περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας θὰ δοθῇ προθεσμία καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς περιόδου ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξεδικάσθησαν. Ἡ προσωπική μου γνώμη εἶναι νὰ ἀφήσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ δικάζῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα ἐχαράξαμεν.

§149Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ὁπωσδήποτε ἐκ τῆς συζητήσεως διεπιστώθη ὅτι, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ἀντιτασσόμεθα κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος, ὅταν ὑπάρχῃ πραγματικὴ διὰ τοὺς γεωργοὺς ἀνάγκη ὑπερτέρα τῆς τῶν κτηνοτρόφων, ἀποφανθῇ δὲ περὶ τούτου ἡ Ἐπιτροπή, οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀντίθετον ἄποψιν συνάδελφοι θέλουσι νὰ ἀποφύγωσι τὴν ἐξέτασιν ταύτην ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἂν τοῦτο γίνεται, διότι φρονοῦν τυχὸν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν παρέχει ἀρκετὰ ἐχέγγυα, προτείνω ὅπως ἡ ἀπόφασις αὐτῆς ὑπόκειται εἰς ἔφεσιν ἐνώπιον ἄλλης ἀνωτέρας Ἐπιτροπῆς ἢ ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν ἢ ἄλλης Ἀρχῆς ἢ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§150Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν ἡ πεῖρα ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐφαρμόζει καλῶς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ἔχομεν τὴν εὐχέρειαν νὰ συμπληρώσωμεν διὰ Διατάγματος, ἂν ἔχουν παράπονα δεδικαιολογημένα, καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν ὅλα τὰ πρόσωπα διὰ νὰ ἐξασφαλίζεται ἡ ἐκδίκασις τῶν διαφορῶν μεταξὺ κτηνοτρόφων καὶ γεωργῶν.

§151Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἑτέρα ὑποχώρησις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τῆς νέας τροποποιήσεως ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων τῶν γεωργῶν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀπαγορεύεται ἡ πρὸς τρίτους... κλπ.». Κατὰ τὸ Ν. Διάταγμα ἡ παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν αὐτὴν ἐκμίσθωσις συνεπάγεται αὐτοδικαίως τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον. Κατὰ τὴν νέαν τροποποίησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἁπλῶς γεννᾶται δικαίωμα ἐπανόδου, χωρὶς μάλιστα νὰ ὁρίζηται καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐπιδιώξεως καὶ πραγματοποιήσεώς του.

§152Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν κάμνω οὐδεμίαν παραχώρησιν, κάμνω διατύπωσιν. Δὲν δύναται ἡ ἐκμίσθωσις νὰ φέρῃ αὐτοδικαίως τὴν ἐπάνοδον. Ἡ ἀκύρωσις φέρει καὶ γεννᾷ δικαιώματα εἰς τοὺς κτηνοτρόφους νὰ ἐπανέλθωσι, διότι μεταξὺ τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐπῆλθεν ἡ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ ἡ παράβασις τοῦ ὑπὲρ οὗ ἡ ἐξαίρεσις εἶναι δυνατὸν ὁ κτηνοτρόφος νὰ σταθμίσῃ ἄλλως τὰ κατ’ αὐτὸν καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ὄρεξιν νὰ ἐπανέλθῃ. Ἡ περίπτωσις εἶναι σαφής· ἂν ἐκμισθώσῃ, ἀκυροῦται ἡ ἐξαίρεσις καὶ δικαιοῦται νὰ ἐπανέλθῃ.

§153Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπανόδου κατὰ τὴν ὑφ’ ὑμῶν ὑποστηριζομένην ἀντίληψιν εἶναι ἀμφίβολον καὶ ἀσαφές. Ἐνῷ θὰ ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς εἶχε, νὰ προσετίθετο δέ, ἂν θέλετε, καὶ διάταξις περὶ μὴ ἰσχύος του, ἂν ὁ κτηνοτρόφος ἐν τῷ μεταξὺ εὗρεν ἄλλο λιβάδιον.

§154Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφές.

§155Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἂν δώσῃ ἕνας ὑπάλληλος ψευδεῖς πληροφορίας, ὅπως ἔγινε καὶ μόνον κατόπιν ἰδικῶν μου διαμαρτυριῶν ἐγένετο ἔρευνα καὶ ἀνεθεωρήθη ἡ ἀπόφασις, τί θὰ γίνῃ τότε;

§156Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἐνῷ λοιπόν, ὡς ἀνέπτυξα, οὕτως εἶχον τὰ κατὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον μέχρι τῆς συζητήσεως ταύτης, ἤδη ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων ὑποστηρίζονται καὶ νέαι τροπολογίαι. Ἐξ αὐτῶν ἄλλαι μὲν προτείνουν τὴν ὁλοσχερῆ κατάργησίν του ἅμα τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἄλλαι δέχονται ὅπως συμβῇ τοῦτο ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς ὑφισταμένης κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ἐγὼ νομίζω κατ’ ἀρχὴν ὅτι ζήτημα καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ φρονῶ τὴν ὑποστηρίζουσαν τοῦτο πρότασιν ἀπαράδεκτον. Πρὸ παντὸς διότι δὲν εἰσάγεται πρὸς συζήτησιν τὸ ἐνοικιοστάσιον γενικῶς, ἀλλὰ μόνον περιπτώσεις τινὲς ἐξαιρέσεως ἀπὸ τούτου, δηλαδὴ περιπτώσεις ἔχουσαι ὡς βάσιν τὸ ἐνοικιοστάσιον. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν συζητοῦντες τὰς ἐξαιρέσεις νὰ ἀνατρέψωμεν αὐτὴν τὴν βάσιν, τὴν ὁποίαν αἱ ἐξαιρέσεις αὗται ἔχουν ὡς προϋπόθεσιν; Δὲν θὰ πρόκειται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει περὶ νέου μέτρου, τὸ ὁποῖον διὰ νὰ συζητηθῇ παρίσταται ἀνάγκη ὅπως εἰσαχθῇ ὡς τοιοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν κανονικῶς;

§157Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ.

§158Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ποῖος λόγος θεωρητικῶς θὰ ἐμποδίσῃ νὰ γίνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ πρότασις;

§159Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Νομίζω ἐπὶ πλέον τὴν πρότασιν ἀπαράδεκτον καὶ διότι τὸ νομοσχέδιον ἤδη ἐψηφίσθη ἤδη κατ’ ἀρχήν. Κατὰ τὴν σχετικὴν δὲ συζήτησιν ἀνεκινήθη ἐπίσης τὸ ζήτημα τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου. Διάφοροι ρήτορες ἠγόρευσαν ὑπὲρ ἢ κατ’ αὐτοῦ. Καὶ ἐγὼ ἔλαβον τότε τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώμην μου. Ἐν τέλει δὲ ἐγένετο κατ’ ἀρχὴν δεκτὸν τὸ σχέδιον νόμου, ἀπορριφθεισῶν τῶν κατὰ τῆς ὑποστάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀντιρρήσεων. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν τώρα μετὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην νὰ ἐπανέλθωμεν νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος; Νομίζω ὄχι, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει αἱ συζητήσεις θὰ ἦσαν ἀτέρμονες, ἀφοῦ αἱ ἐπὶ ἑκάστου θέματος ὁριστικαὶ ἀποφάσεις δὲν θὰ ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ἡ περὶ καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου πρότασις αὕτη εἶναι καὶ οὐσιαστικῶς ἀπαράδεκτος· διότι στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐσφαλμένης βάσεως, ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον ἔγινε διὰ νὰ τρώγωμεν εἰς εὐθηνὴν τιμὴν τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, καὶ ἐπειδὴ ὁ σκοπὸς αὐτὸς δὲν ἐπέτυχεν, ἐξέλιπεν ὁ προορισμός του. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ προορισμὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν ἦτο οὗτος. Εἶναι δυνατὸν ὁ νομοθέτης νὰ εἶχε κατὰ νοῦν ὅτι διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν θὰ παρείπετο ὡς ἀποτέλεσμα καὶ αὐτό, ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐθέσπισε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ὅπως ἀκριβῶς ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐπετράπη ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἀγροτικῶν κτημάτων ὑπὲρ τῶν γεωργῶν δὲν εἶναι τὸ νὰ τρώγωμεν τὰ γεωργικὰ προϊόντα εἰς εὐθηνὴν τιμήν. Καὶ ὅπως, ἀφοῦ, καίτοι ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ὄχι μόνον δὲν ἐμειώθη, ἀλλὰ ηὔξησεν ἡ τιμὴ τῶν γεωργικῶν προϊόντων, δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου τούτου, κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἀκριβῶς δὲν δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι δὲν εὑρίσκομεν εἰς εὐθηνὴν τιμὴν τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, καὶ ὅταν ἀκόμη οἱ κτηνοτρόφοι, ὡς ὑπεστηρίχθη, αἰσχροκερδοῦν. Ἀλλά, κύριοι, οὔτε αἰσχροκερδία ὑπάρχει ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων, ἀπόδειξιν δὲ τούτου παρέχει καὶ μία σύγκρισις τῶν τιμῶν τῶν διαφόρων προϊόντων. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν προπολεμικὴν καὶ τὴν σημερινὴν τιμὴν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ ἀντιπαραβάλετε αὐτὴν πρὸς τὰς τιμὰς τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ πρὸς ἐκείνας τῶν πάσης ἄλλης φύσεως προϊόντων. Ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης θὰ πεισθῆτε ὅτι ὡς πρὸς τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα δὲν ὑπάρχει αἰσχροκέρδεια καὶ ὅτι ἡ ὑπάρχουσα ἀκρίβια εἶναι σχετική.

§160Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τελείως σχετική. Ἡ τιμὴ τῶν γεωμήλων ἔχει τεσσαρακονταπλασιασθῆ.

§161Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Τί πταίουν οἱ κτηνοτρόφοι; Πταίουν οἱ ἔμποροι.

§162Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Οἱ κατ’ ἐπάγγελμα ἰδίως κτηνοτρόφοι ὑφίστανται ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὰς συνεπείας τῆς αἰσχροκερδείας· διότι τὰ ἄλλα προϊόντα τὰ ἀγοράζουν ἀκριβά. Τὸ ἔλαιον π.χ. τὸ ὁποῖον ἠγόραζον πρὸς 85 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν προπολεμικῶς ἔφθασε σήμερον εἰς τὴν τιμὴν τῶν 26 δραχμῶν καὶ ἑπομένως ἔγινε τριακοντάκις ἀκριβώτερον. Αἱ ἐλαῖαι τὰς ὁποίας ἠγόραζε πρὸς 25–40 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἀνῆλθον σήμερον εἰς τὴν τιμὴν τῶν 14 δραχμῶν. Ἐπίσης τὰ διάφορα ὄσπρια τὰ ὁποῖα ἠγόραζον ἀντὶ 30 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν σήμερον ἔφθασαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 6 καὶ 8 δραχμῶν. Εἶναι κατόπιν τούτου ἀκριβὰ τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα πωλούμενα εἰς δεκαπλασίαν καὶ εἰκοσαπλασίαν, ἂν θέλετε, τιμὴν ἀπὸ τῆς προπολεμικῆς; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριοι, διὰ τὴν ἀκρίβιαν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων νομίζετε ὅτι εὐθύνεται ἀποκλειστικῶς ὁ κτηνοτρόφος; Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρὸ παντὸς εὐθύνεται ὁ μεσολαβῶν ἔμπορος, καὶ ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ θέσωμεν ἐκποδὼν τὸν παράγοντα τοῦτον τῆς ἀκριβίας, ὀφείλομεν νὰ φροντίσωμεν ὅπως ἀποκαταστήσωμεν τοὺς κτηνοτρόφους, παρατείνωμεν δὲ καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Δὲν πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἡ ἀκρίβια τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων ὀφείλεται καὶ εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἠλαττώθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κατὰ ποσὸν ἡ κτηνοτροφία καὶ δὲν εἰσάγονται αἱ 500 περίπου χιλιάδες προβάτων αἱ ὁποῖαι προπολεμικῶς εἰσήγοντο κατ’ ἔτος πρὸς παραχείμασιν εἰς Θεσσαλίαν ἐξ Ἀλβανίας καὶ ἄλλων μερῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ηὔξησε σημαντικῶς ὁ πληθυσμὸς τῆς Χώρας καὶ ἡ κατανάλωσις τοῦ κρέατος γίνεται ἀφειδεστέρα, οὕτως ὥστε ἡ ζήτησις νὰ εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα τῆς προσφορᾶς. Τὰς συνεπείας δὲ τοῦ θεμελιώδους τούτου οἰκονομικοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως δὲν πρέπει νὰ ἀποδίδωμεν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους ἀλλ’ εἰς τὴν φύσιν τοῦ πράγματος. Προβάλλεται ὅμως, κύριοι, καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὸ ἐπιχείρημα δηλαδὴ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν πολλῶν κτηνοτρόφων ὑπὸ τῶν ὀλίγων, τῶν λεγομένων τσελιγκάδων. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ σημεῖον τοῦτο τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν προνοεῖ, μὴ ἐπιτρέπον εἰς τοὺς μισθωτὰς τσελιγκάδες νὰ ἐκδιώξουν τὸν «σμίχτην». Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς πληροφοροῦμαι, ἠγέρθη ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ποιμένας, νομίζω ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ καὶ περὶ τούτου ἰδιαιτέρα πρόνοια, ὥστε νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν ὁ μισθωτὴς νὰ ἀποβάλῃ ἀνεξετάστως ἐκ τοῦ λιβαδίου τὸν ποιμένα του. Ἡ πρὸς τοῦτο δὲ διαφορὰ νὰ ὑπάγεται ὑπὸ τὴν κρίσιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ὥστε νὰ λείψῃ καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο κατὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Διετυπώθη ἐπὶ πλέον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπὸ προλαλήσαντος συναδέλφου καὶ μία ἀπειλή, ἡ ἀπειλὴ τῶν βιαίων μέτρων ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἐγώ, καίτοι ἀποστρέφομαι τὰς ἀπειλὰς καὶ ἐξ ἰδιοσυγκρασίας καὶ ἐκ τῆς ἐπαγγελματικῆς μου ἕως τώρα ἀνατροφῆς, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀντιτάξω εἰς τὴν ἀπειλὴν ταύτην ὅτι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὁ κτηνοτροφικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος ἀποτελεῖ τὰ 40% τοῦ ὅλου ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, συγκροτεῖται δὲ ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι δὲν ἀγνοοῦν τὴν βίαν καὶ δὲν εἶναι οἱ ἀσθενέστεροι μεταξὺ τῶν ἀγροτῶν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι παντάπασι φρόνιμον καὶ δὲν ἐξυπηρετοῦμεν κανένα μὴ θέλοντες νὰ προλάβωμεν ὀξύτητα σχέσεων μεταξὺ κτηνοτρόφων καὶ γεωργῶν, ἀλλ’ ἀπεναντίας προπαρασκευάζοντες καὶ καλλιεργοῦντες ταύτην. Ταῦτα δὲ καθ’ ὃν χρόνον οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν ἐπωφελοῦνται καὶ τῶν ἐλαχίστων σφαλμάτων μας, ἐνίοτε μάλιστα καὶ μὴ σφαλμάτων, διὰ νὰ μᾶς κατηγορήσουν. Δὲν νομίζω ἀκόμη φρόνιμον, καθ’ ὃν χρόνον ἀντίπαλοι ἡμῶν — καὶ λέγων ταῦτα ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τοῦ κ. Μεταξᾶ — ἐπαγγέλλονται τὴν ἀποκατάστασιν τῶν νομάδων κτηνοτρόφων, ἡμεῖς νὰ καταργήσωμεν καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐν μιᾷ νυκτί, ὡς ἐπιχειρεῖται, οὕτω δὲ διὰ μιᾶς βιαίας καὶ ἀμελετήτου κινήσεως νὰ στρέψωμεν τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς πρὸς τὸν ἀντίπαλον κόσμον, ἐνῷ θὰ ἠδυνάμεθα ἐν μέτρῳ δικαιοσύνης καὶ περὶ τῶν γεωργῶν νὰ φροντίσωμεν καὶ τούτους νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὴν τύχην των. Τὸ συμπέρασμα, κύριοι, ἐξ ὅλης τῆς συζητήσεως ταύτης εἶναι ὅτι ἡ κτηνοτροφία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ὑφ’ ὃν τύπον καὶ ὑφ’ οἵαν ἔκτασιν ἔζησεν ἕως τώρα, παρέχεται ὅμως εἰς ἡμᾶς ἡ εὐκαιρία κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, ὁπότε αὐτομάτως θὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ἕν δὲ ἐκ τῶν δύο θὰ συμβῇ, ἢ θὰ σκεφθῶμεν ὅτι, ἀφοῦ εἰς τοὺς γεωργοὺς παρέχομεν γαίας πρὸς καλλιέργειαν καὶ ἄλλας πρὸς βοσκὴν μεγάλων καὶ μικρῶν ζώων των, ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν γαίας καὶ εἰς τοὺς ἀκτήμονας κατ’ ἐπάγγελμα κτηνοτρόφους πρὸς ἐγκατάστασιν. Ἐγὼ θὰ ὑποδείξω ἐν καιρῷ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν αἱ ὑπάρχουσαι γαῖαι νὰ περιλάβωσιν ὅλους ἔν τινι μέτρῳ, ἢ θ’ ἀπαξιώσωμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς κτηνοτρόφους καὶ τὰς ἀνάγκας των καὶ οὕτω θὰ στερήσωμεν αὐτοὺς πάσης προστασίας, ὑποδεικνύοντες ὅτι δύνανται νὰ λάβουν οἱανδήποτε θελήσουν κατεύθυνσιν, ἔστω καὶ ἂν αὕτη ἄγῃ ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου εἶναι πολῖται, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγεννήθησαν καὶ ἔζησαν καὶ τὸ ὁποῖον ἀδυνατεῖ ἤδη νὰ τοὺς περιλάβῃ. Προκειμένου περὶ τῆς ὁριστικῆς ταύτης λύσεως τοῦ κτηνοτροφικοῦ ζητήματος, ὅπως προανέφερα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν γνώμην μου. Καὶ ἀπὸ τοῦδε ὅμως δύναμαι νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἀναγνωρίζω καὶ ἐγὼ ὅτι διὰ διαφόρους λόγους ἡ προτίμησις ἀνήκει εἰς τοὺς γεωργούς. Πρέπει λοιπὸν αἱ καλλιεργήσιμοι γαῖαι νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς αὐτούς. Ὡς λιβάδια πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν αἱ μὴ καλλιεργήσιμοι γαῖαι, καὶ ἐκ τῶν καλλιεργησίμων ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀνέκαθεν ἐχρησιμοποιοῦντο ὡς λιβάδια, ἐκεῖναι μόνον αἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς συντήρησιν κτηνοτροφίας ὄχι μεγάλης, ἀλλὰ μικρᾶς καὶ περιωρισμένης. Ἡ κτηνοτροφία αὐτὴ εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν κτηνοτροφία τῶν γεωργῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῶν κατ’ ἐπάγγελμα κτηνοτρόφων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κτηνοτροφίαν τῶν γεωργῶν, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ὅτι, ἀφοῦ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν γεωργικῶς διὰ παραχωρήσεως καλλιεργησίμων γαιῶν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ζώων των εἰς 25 τὸ πολὺ δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν, ὅπως ἐπαρκέσωσι τὰ λιβάδια καὶ διὰ τοὺς κατ’ ἐπάγγελμα κτηνοτρόφους. Εἰς τούτους δὲ πάλιν νὰ παράσχωμεν τὰ ἀπαραίτητα πρὸς συντήρησιν μικρᾶς κτηνοτροφίας καὶ ἐκ ταύτης ἑκάστης οἰκογενείας λιβάδια, ἤτοι εἰς ἑκάστην κτηνοτροφικὴν οἰκογένειαν λιβάδιον πρὸς συντήρησιν τὸ πολὺ 300 περίπου μικρῶν ζώων. Ἐπειδὴ ὅμως εἴς τινας περιφερείας εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἶναι ἐπαρκῆ τὰ καθαρῶς λιβάδια διὰ τὴν ἐγκατάστασιν ταύτην, ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν ὡς λιβάδια καὶ τὰς ἐν ἀγραναπαύσει γαίας, αἱ ὁποῖαι οὕτω νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ὡς τοιαῦτα, προκειμένου νὰ κανονισθῶσιν αἱ κτηνοτροφικαὶ ἀνάγκαι τῶν γεωργῶν καὶ τῶν κτηνοτρόφων ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ καὶ ἐπιτραπῇ εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν νὰ ἔχῃ τὸν ἀριθμὸν ζώων τὸν ὁποῖον προανέφερα. Αὕτη ἐν συντομίᾳ εἶναι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν θὰ προτείνω ἐν καιρῷ. Ἕως ὅτου ὅμως καταλήξωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν ταύτην ρύθμισιν τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία κατὰ χρόνον ἴσως νὰ μὴ ἀπέχῃ καὶ πολὺ τῆς προκειμένης συζητήσεως, νομίζω ὅτι θὰ πρέπῃ νὰ διατηρήσωμεν ἄθικτον τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ὁριστικὴν ἐκείνην λύσιν δυνατὸν νὰ καταστῇ καὶ περιττὸν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει. Ἤδη μετὰ τὰ ἐκτεθέντα περὶ τῶν τροπολογιῶν τῶν ἄλλων παρακαλῶ ὅπως μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀναπτύξω καὶ ἐγὼ τροπολογίας τινάς, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον καὶ ἐγγράφως. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἑξῆς: Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ συνιστωμένη διὰ τοῦ ἄρθρου 8, ὅπως κρίνῃ περὶ τῆς ὁλικῆς ἢ μερικῆς ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου, δὲν δύναται, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη ἀνθρωπίνη κρίσις, νὰ διεκδικήσῃ τὸ ἀλάθητον ὑπὲρ ἑαυτῆς. Τὸ παρελθὸν μάλιστα τῶν τοιούτων Ἐπιτροπῶν ἀποδεικνύει τὸ ἐναντίον. Διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται ὅπως αἱ ἀποφάσεις της ὑπόκεινται εἰς ἔφεσιν. Βεβαίως ἀπαιτεῖται ταχύτης περὶ τὴν ἔκδοσιν τῶν τοιούτων ἀποφάσεων, ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι αὗται ἄδικοι ἢ διὰ τὸν γεωργὸν ἢ διὰ τὸν κτηνοτρόφον ἢ διὰ τὸν ἰδιοκτήτην. Ὡς ἐκ τούτου πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τρόπος διορθώσεως. Ἀπαιτεῖται ὅμως νὰ εἶναι προσωρινῶς ἐκτελεσταὶ αἱ ἀποφάσεις αὗται καὶ νὰ ὑπόκεινται εἰς ἔφεσιν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας βραχείας. Τὸ κατ’ ἔφεσιν δὲ δικάζον δικαστήριον νὰ κρίνῃ ἐκ τῶν ἐνόντων καὶ νὰ δικάζῃ κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐξώσεως δυστροπούντων μισθωτῶν, ὥστε νὰ μὴ παρελκύωνται αἱ σχετικαὶ δίκαι. Πρέπει ἐπίσης νὰ ὁρισθῇ προθεσμία πρὸ τῆς ὁποίας θὰ εἶναί τις ὑποχρεωμένος νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξαίρεσιν ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἡ προθεσμία δὲ αὕτη εἶναι σκόπιμον νὰ λήγῃ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου, οὕτως ὥστε νὰ δύναται ὁ μισθωτὴς κτηνοτρόφος, ὁ ὁποῖος ἤθελε τυχὸν ἐξωσθῆ, ὅπως ἐγκαίρως καταγίνῃ εἰς τὴν εὕρεσιν ἑτέρου λιβαδίου.

§163Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴν τὴν προθεσμίαν δὲν θὰ τὴν δώσῃ ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ Ἐπιτροπή; Διότι ὑφίσταται ἡ ἑξῆς παρανόησις· εἰς τὸ ἄρθρον 10, προκειμένου περὶ ἰδιοκτήτου θέλοντος νὰ καλλιεργήσῃ μέρος τοῦ λιβαδίου, εὐλόγως ὁ νόμος ζητεῖ νὰ εἰδοποιηθῇ ἐκ τῶν προτέρων ὁ κτηνοτρόφος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ φύγῃ διὰ νὰ ἴδῃ ποῦ θὰ ἐξοικονομήσῃ τὸ ποίμνιόν του, ἀλλ’ εἰς τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς ἔχομεν τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 8 ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν προθεσμίαν, διότι δὲν φεύγει ὁ κτηνοτρόφος ἅμα τῇ ἀποφάσει τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἅμα τῇ παρόδῳ τῆς προθεσμίας τῆς παρασχεθησομένης ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς· ἡ προθεσμία ἐδῶ εἶναι ἐκ τῶν ὑστέρων. Πῶς θέλετε νὰ πάρετε διπλῆν προθεσμίαν;

§164Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἂν εἶναι τὸ λιβάδιον χρήσιμον εἰς τὸν ζητοῦντα τὴν ἐξαίρεσιν, κ. Ὑπουργέ, οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει νὰ ζητῆται πρὸ ὡρισμένης χρονικῆς περιόδου, ὅπως ἐγκαίρως καὶ ὁ κτηνοτρόφος κανονίσῃ τὰ κατ’ αὐτόν. Ἐξ ἄλλου ἐν περιπτώσει ἐξαιρέσεως τοῦ λιβαδίου ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου σεῖς μετεβάλετε τὴν διάταξιν τοῦ Διατάγματος καθ’ ἣν ὁ κτηνοτρόφος ἀποχωρεῖ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου καὶ δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅπως τάξῃ προθεσμίαν πρὸς ἀπομάκρυνσιν τοῦ ποιμνίου του. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν προκειμένου περὶ τῶν κτηνοτρόφων ὡς θὰ ἐσκεπτόμεθα διὰ τοὺς μισθωτὰς οἰκιῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ Πρόεδρος παρέχει μίαν προθεσμίαν διὰ νὰ μετακομίσουν τὰ ἔπιπλά των εἰς ἄλλην οἰκίαν. Διὰ τοὺς κτηνοτρόφους ὑπάρχουν φυσικὰ ὅρια διὰ τὰς τοιαύτας προθεσμίας καὶ ὡς τοιοῦτον ἐλάχιστον χρονικὸν ὅριον πρέπει νὰ ὁρισθῇ τὸ τέλος τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου.

§165Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Φαντάζεσθε ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μετακινηθῇ ὁ κτηνοτρόφος εἰς ἄλλην ἐποχὴν τοῦ ἔτους ἐκτὸς τοῦ Ἁγίου Γεωργίου ἢ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου;

§166Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαιότατα ὄχι· ἀλλὰ φαντάζεσθε ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μετακινηθῇ ὁ κτηνοτρόφος ἀπὸ τοῦ ¼ τοῦ λιβαδίου μετὰ 15 ἡμέρας χωρὶς νὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ περιμείνωμεν τὴν λῆξιν τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου; Δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ εὑρεθῇ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἐκδίωξιν τῶν κτηνοτρόφων ἐν μέσῳ χειμῶνι, ἀλλ’ ἠμπορεῖ ἀζημίως νὰ περιορίσῃ τὸν κτηνοτρόφον εἰς ὀλιγώτερα στρέμματα.

§167Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Καὶ ὅμως, κ. Ὑπουργέ, ἡ λῆξις τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου ὡς ὅριον πρὸ τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ ἐξωσθῇ ὁ κτηνοτρόφος εἶναι προθεσμία τὴν ὁποίαν προτείνουν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὰς ἀντιθέτους μὲ ἡμᾶς ἀπόψεις. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἐν τούτῳ ἐπλειοδοτήσατε εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δικαιωμάτων τῶν κτηνοτρόφων.

§168Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εὑρεθῇ Ἐπιτροπή, Πρόεδρος Πρωτοδικῶν ἢ γεωπόνος ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐκδώσῃ τοιαύτην ἀπόφασιν, μετακινήσεως τοῦ κτηνοτρόφου ἐν μέσῳ χειμῶνι. Διατί τὸ φοβεῖσθε;

§169Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἤθελον νὰ ὑποβάλω καὶ μίαν ἄλλην τροποποίησιν. Ὑπάρχουν περιπτώσεις καθ’ ἃς ὑπὸ τῶν καλλιεργητῶν ὑπὲρ ὧν ἐξῃρέθη τὸ λιβάδιον ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν γίνεται μὲν ἐκμίσθωσις αὐτοῦ εἰς ἄλλους, ὥστε νὰ ἀρθῇ ἡ ἐξαίρεσις, ἀλλ’ ἀφήνεται τοῦτο ἀχρησιμοποίητον ἐκ πείσματος ἢ καὶ πονηροῦ ὑπολογισμοῦ, ὅπως χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸ μέλλον ἢ ἐκμισθωθῇ συγκεκαλυμμένως πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἐπανόδου εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον. Ἐπ’ αὐτοῦ ἔχω νὰ προτείνω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν (ἀναγινώσκει).... Προτείνω δηλαδὴ τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον ὄχι μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ὑπὲρ οὗ ἡ ἐξαίρεσις ἐκμισθοῖ τὸ λιβάδιον, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὸ χρησιμοποιῇ· διότι ἡ μὴ χρησιμοποίησίς του ἀποδεικνύει ὅτι δὲν τῷ εἶναι χρήσιμον καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ τῆς συνεπείᾳ τοῦ μέτρου τούτου χρησιμοποιήσεως τοῦ λιβαδίου ὑπὸ τοῦ κτηνοτρόφου εἰς τὸν ὁποῖον τοῦτο ἀναγκαιοῖ.

§170Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν φαντάζομαι ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις ἐφαρμογῆς. Ὑπάρχουν ὅπου ὁ ἰδιοκτήτης ἐζήτησε νὰ καλλιεργήσῃ· εἰς τὴν περίπτωσιν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν δὲν πιστεύω νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη ἐφαρμογῆς.

§171Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου περιπτώσεις, ὡς προανέφερα, καθ’ ἃς ἐξῃρέθησαν τοῦ ἐνοικιοστασίου λιβάδια καὶ παρέμειναν ἀχρησιμοποίητα ἐπίτηδες. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἐπιβεβλημένον νὰ ἐλαμβάνετο σχετικὴ μέριμνα.

§172Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ τάξωμεν καὶ προθεσμίαν καὶ πολλὰ ἄλλα.

§173Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Δυνάμεθα καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἐξαρτήσωμεν ἀπὸ τὴν κρίσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις, προκαλουμένη, νὰ ἀποφαίνηται ἐπ’ αὐτοῦ· ἂν δηλαδὴ ὁ ὑπὲρ οὗ ἐξῃρέθη τὸ λιβάδιον χρησιμοποιεῖ ἢ ὄχι τοῦτο.

§174Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι ἡ δευτέρα διάταξις, ἡ τῆς ἐκμισθώσεως, προστατεύει τὴν μικρὰν τοὐλάχιστον κτηνοτροφίαν; Διότι, ἂν ἀκυρώσωμεν τὰς ἐκμισθώσεις τὰς ὁποίας ἔχουσι κάμει οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ διὰ τοιαῦτα ὡρισμένα λιβάδια, θὰ εὑρεθῶμεν τότε πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμοὺς τὰ λιβάδια καὶ οὕτω θὰ περιορίσωμεν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν μικρῶν κτηνοτρόφων. Ἂν λοιπὸν δὲν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμοὺς τὴν νομὴν καὶ τὴν ἐκμίσθωσιν αὐτῆς εἰς τοὺς μικροὺς κτηνοτρόφους, τότε θὰ κατορθώσωμεν ὥστε ὅλους τοὺς κτηνοτρόφους νὰ ἀποκαταστήσωμεν εἰς τὰ λιβάδια τῶν συνεταιρισμῶν. Ἡ διάταξις τὴν ὁποίαν σεῖς ἀναφέρετε ἀποβλέπει εἰς τὴν μεγάλην κτηνοτροφίαν.

§175Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα. Εἰς τοὺς γεωργοὺς εἰς τοὺς ὁποίους παραχωροῦμεν γαίας πρὸς καλλιέργειαν καὶ λιβάδια διὰ τὰ ζῷά των δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ παραχωρήσωμεν καὶ πρόσθετα λιβάδια πρὸς ἐκμετάλλευσιν διὰ μισθώσεως εἰς ἄλλους. Τοῦτο θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ἂν ὑπῆρχε περίσσεια λιβαδίων, τούτου ὅμως μὴ ὑπάρχοντος, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὰ μὴ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα εἰς τοὺς γεωργοὺς λιβάδια πρὸς χρῆσιν τῶν κτηνοτρόφων, εἴτε μικροὶ εἴτε μεγάλοι εἶναι οὗτοι. Βεβαίως δὲ δὲν πρέπει νὰ εὐνοήσωμεν τοὺς δευτέρους ἐπὶ ζημίᾳ τῶν πρώτων. Ἕνεκα τούτων θεωρῶ ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ καὶ ἡ πρώτη περίπτωσις τῆς ἐκμισθώσεως καὶ ἡ ἑτέρα τῆς μὴ χρησιμοποιήσεως ὡς λόγοι ἐπαναφέροντες τὸ ἐνοικιοστάσιον. Τελευταίαν τινὰ παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον 8. Διὰ τούτου συνιστᾶται μία Ἐπιτροπὴ λύουσα τὰς διαφορὰς μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ κτηνοτρόφων, ἐκμισθωτῶν καὶ μισθωτῶν. Γνωρίζω ὅτι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται καὶ οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ κτηνοτρόφοι δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν ὅπως αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ὑπόκεινται εἰς ἔφεσιν, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπή, ὅπως εἰς τὸ παρελθὸν συνέβη, νὰ ἀδικήσῃ ἕνα ἐκ τῶν ἐνδιαφερομένων τούτων. Ἑπομένως θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ διόρθωσις τῆς ἀποφάσεώς της. Πρὸς διόρθωσιν μάλιστα ἐκδοθεισῶν τοιούτων ἀποφάσεων διὰ τὴν ὑφισταμένην κτηνοτροφικὴν περίοδον θὰ ἐπρότεινον ἀκόμη ὅπως εἰς τὸ μέτρον παρασχεθῇ ἀναδρομικὴ δύναμις.

§176Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καθ’ ἣν στιγμὴν κατηργήσαμεν τὸ δεύτερον ἀπὸ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν; Ἀφήνω ὅτι δὲν θὰ ἦτο συνεπὲς νὰ εἰσαγάγωμεν δεύτερον βαθμὸν διὰ τὰς ἐξαιρέσεις. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον φρονῶ ὅτι τὰ ζητήματα τῆς ἀποζημιώσεως δι’ ἕνα ἐκμισθωτὴν ἐπιπλέκονται.

§177Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον κατάλογον τῶν ἐγγεγραμμένων νὰ ὁμιλήσουν. Ἐξ αὐτοῦ βλέπω ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένοι περὶ τοὺς 34, ἂν δὲ ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ὁμιλήσῃ ὄχι μίαν ὥραν, ἀλλὰ ¼ τῆς ὥρας, θέλομεν 9 ὥρας, δηλαδὴ θὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλην τὴν συνεδρίασιν ἀπόψε. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἤκουσαν ἀναπτυσσομένας τὰς ἀπόψεις των, νὰ μᾶς κάμουν τὴν χάριν νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου, ἂν θέλουν. Ἐπίσης ἠμποροῦμεν νὰ μείνωμεν ὅλοι σύμφωνοι νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ ψήφισμα νὰ περιορισθοῦν αἱ ἀγορεύσεις τῶν ὑπολοίπων, ἀφοῦ εἶναι ἐξηντλημένον τὸ θέμα, εἰς δέκα λεπτὰ τῆς ὥρας.

§178ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§179Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἀνάπτυξις ἀπέδειξεν ὅτι ὑπάρχουν τρεῖς, τὸ πολὺ τέσσαρες ἀπόψεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ νὰ τελειώνωμεν νὰ σχηματισθοῦν τὰ groups τῶν διαφόρων ἀπόψεων, νὰ ὑποδείξουν ἀπὸ ἕνα διὰ νὰ ἀγορεύσῃ, καὶ τοῦτο διὰ νὰ τελειώνωμεν, διότι αἱ μακραὶ ἀγορεύσεις καὶ ἡ ἐπανάληψις τῶν αὐτῶν ἐπιχειρημάτων μᾶς φέρουν εἰς τὴν συσκότισιν μᾶλλον παρὰ εἰς τὴν διαφώτισιν.

§180Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε, τώρα καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ εἰς τὰς 10 μ.μ. (Ὥρᾳ 8.30′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.25′ μ.μ.).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μόδης.

§183Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἶναι τριάκοντα, κ. Πρόεδρε, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν· δὲν εἶναι δυνατὸν ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της, ὥστε νὰ ἴδωμεν ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ καμμία συνεννόησις μεταξὺ τῶν ἀντιφρονούντων;

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἔχει τὸν λόγον.

§185Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἐξέλιξις τῆς συζητήσεως ἔφερε προέχον ζήτημα τὴν ὑπὸ τύπον τροπολογίας ὑποβληθεῖσαν πρότασιν περὶ καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω ὅτι δὲν συμφωνῶ πρὸς τὴν πρότασιν ταύτην, κατὰ τῆς ὁποίας ἔχω ἀντιρρήσεις καὶ τυπικὰς καὶ οὐσιαστικάς. Καὶ τυπικῶς μὲν δὲν νομίζω ὅτι κανονικῶς ὑποβάλλεται πρότασις καταργήσεως νόμου ὑπὸ τύπον τροπολογίας ἐν συζητήσει ἀφορώσῃ τὴν κύρωσιν Νομοθετικοῦ Διατάγματος τροποποιοῦντος τὸν νόμον ἐκεῖνον καὶ μάλιστα μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ Νομοθ. Διατάγματος. Διότι ἐγκρίναντες ἤδη τὴν τροπολογίαν κατ’ ἀρχὴν ἐνεκρίναμεν τὸν νόμον, δὲν δύναται δὲ νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι κανονικῶς ἐν μέσῳ τῆς συζητήσεως δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸν νόμον ὑπὸ τύπον τροπολογίας. Ἡ πρότασις αὕτη ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ κανονικῶς, ὡς πρότασις νόμου, καὶ νὰ συζητηθῇ κανονικῶς καθ’ ὃν τρόπον ψηφίζονται οἱ νόμοι. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπέβαλον, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς αὐτήν, ἀφοῦ ἄλλως τε δὲν ἔχει καὶ πρακτικὴν σημασίαν, διότι ὅλοι παραδέχονται ὅτι διαρκούσης τῆς χειμερινῆς περιόδου εἶναι ἀδύνατον νὰ μετακινηθῶσιν οἱ κτηνοτρόφοι ἐκ τῶν λιβαδίων. Ἔχομεν ἑπομένως τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν νὰ συζητήσωμεν μετὰ τὰς διακοπὰς περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου διὰ τῆς ὑποβολῆς προτάσεως νόμου ὑπὸ τῶν ἐπιθυμούντων αὐτήν. Ἀλλ’ ἔχω καὶ οὐσιαστικὰς ἀντιρρήσεις κατὰ τῆς προτάσεως περὶ καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς προτάσεως αὐτῆς ἐλέχθησαν πολλὰ ἐπιχειρήματα ἐκ μέρους μετασχόντων τῆς συζητήσεως πληρεξουσίων. Ἐλέχθη πρῶτον ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον εἶναι περιττὸν ὡς μέτρον προστασίας τῆς κτηνοτροφίας, ὅτι ναὶ μὲν καλὸν εἶναι νὰ προστατεύσωμεν τὴν κτηνοτροφίαν, ἀλλὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον δὲν τὴν προστατεύει καὶ ἑπομένως δὲν χρειάζεται. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν ἐπικαλοῦνται ὅτι καλὰ ἐπέρασεν, ὅτι οὐδὲν ἔπαθεν ἡ κτηνοτροφία κατὰ τὸ δεκαοκτάμηνον διάστημα καθ’ ὃ δὲν ἴσχυσεν ἐνοικιοστάσιον. Καὶ πῶς ἐπέρασεν ἡ κτηνοτροφία κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1921 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1923, καὶ πόσα ὑπέστη τὰ ἠκούσατε ἐξιστορούμενα ὑπὸ τῶν ἀγορευσάντων. Ὑπομιμνήσκω ὅτι εἰς ἓν ἑκατομμύριον αἰγοπροβάτων ἔφθασεν ἡ ἐκ τῶν μετακινήσεων τῶν ποιμνίων ἀπώλεια, ἡ δ’ αὔξησις τῶν μισθωμάτων μέχρι τοῦ πεντηκονταπλασίου τῶν πρότερον καταβαλλομένων. Πῶς ὅμως θὰ περάσῃ σήμερον, ὁπότε δὲν συντρέχουσι πλέον καὶ οἱ πρὸ τριετίας ὅροι, εἶναι εὔκολον νὰ τὸ εὕρητε. Ἂν τότε ὑπέστη μέγαν κλονισμὸν ἡ κτηνοτροφία, σήμερον, αἰρομένου τοῦ ἐνοικιοστασίου, θὰ κινδυνεύσῃ νὰ ἐξοντωθῇ, διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι εἰς τοὺς πρὸ τριετίας καλλιεργητὰς τῆς γῆς προσετέθησαν ὅλοι οἱ ἀποστρατευθέντες γεωργοί, ἤτοι τὰ 70% τῶν ἀποστρατευθέντων ἐφέδρων, καὶ ὅτι εἰς τούτους προσετέθησαν καὶ πολλαὶ χιλιάδες ἄλλων καλλιεργητῶν ἐκ τῶν προσφύγων. Ἑπομένως αἱ ἀνάγκαι καὶ ἡ ὁρμὴ τῶν καλλιεργητῶν θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε, ἂν καταργήσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον, θὰ ἐπιφέρωμεν θανάσιμον πλῆγμα εἰς τὴν κτηνοτροφίαν. Ἄλλος προεβλήθη ἰσχυρισμὸς ὅτι καταργητέον εἶναι τὸ ἐνοικιοστάσιον διότι ἀπέτυχεν ἡ βάσις του ἡ δικαιολογητική. Ὑπῆρξαν οἱ ἰσχυρισθέντες ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπὶ ἐλπιζομένῳ ἀνταλλάγματι, ὅτι ἡ Πολιτεία παρέσχε τὸ ἐνοικιοστάσιον μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ ἀποκτήσῃ ἐπάρκειαν κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ τιμὰς αὐτῶν χαμηλοτέρας καὶ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἐπάρκεια αὕτη οὔτε ἡ ἐλπιζομένη ἔκπτωσις τιμῶν, πρέπει τὸ ἐνοικιοστάσιον νὰ καταργηθῇ. Πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπάρκειαν, καλὸν εἶναι νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἀτυχῶς ἡ ἀνεπάρκεια παρατηρεῖται παρ’ ἡμῖν εἰς τὰ πλεῖστα τῶν προϊόντων τῆς γῆς, ὅτι αὕτη, ὑπάρχουσα ἀνέκαθεν, ἐπετάθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη διὰ λόγους μὲν γενικοὺς ἀφορῶντας ὅλα τὰ Ἔθνη, δηλαδὴ διὰ τὴν ἐκ τοῦ παγκοσμίου πολέμου ἐπελθοῦσαν ἀνατροπὴν τῆς ἰσορροπίας μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους εἰδικωτέρους παρ’ ἡμῖν, ἤτοι διὰ λόγους συρροῆς μεγάλου πληθυσμοῦ προσφύγων, ὁ ὁποῖος καταναλίσκει σήμερον χωρὶς νὰ παράγῃ. Βεβαίως εἰς τὸ μέλλον θὰ παράγῃ πλειότερα τῶν ὅσων καταναλίσκει, ἀλλὰ σήμερον δὲν παράγει οὐδέν. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ αἰτιώμεθα τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ τὴν μὴ ἐπίτευξιν ἐπαρκείας κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Τὸ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν διὰ τὴν ἀκρίβειαν τῶν κτηνοτροφικῶν εἰδῶν. Ἄλλως τε δὲν παραδέχομαι ὅτι εἶναι ἐξαιρετικῶς ἀκριβὰ τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, ἂν δὲ ἠθέλομεν νὰ κάμωμεν σύγκρισιν μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἄλλων προϊόντων, δὲν θὰ εἶναι εἰς βάρος τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων ἡ τοιαύτη σύγκρισις. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει δὲν ἐννοῶ τὸν συλλογισμὸν καθ’ ὅν, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν ἐπάρκειαν καὶ εὐθηνίαν κτηνοτροφικῶν προϊόντων, ἄρα νὰ καταργήσωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον. Ἀλλ’ αὐτὸς θὰ ἦτο λόγος νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ ἄλλων μέτρων ἐνισχυτικῶν τῆς κτηνοτροφίας, ἂν θέλωμεν νὰ τείνωμεν καὶ εἰς ἐπάρκειαν καὶ ἑπομένως καὶ εὐθηνὴν τιμὴν τῶν προϊόντων τῆς κτηνοτροφίας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν νομίζω, κύριοι, ὅτι βάσις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν εἶναι τὸ ἐλπιζόμενον ἀντάλλαγμα τῆς ἐπαρκείας καὶ τῆς εὐθηνίας τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Περὶ τούτου ἔχομεν τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, ὁ ὁποῖος ἦτο καὶ ὁ πρῶτος εἰσαγαγὼν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἴχομεν τὴν μαρτυρίαν αὐτήν, εὐκόλως ἐξ ἁπλῆς ἀναγνώσεως τοῦ νόμου, ἐκ τῆς ἀναπολήσεως τοῦ χρόνου κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ συναγάγωμεν ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἄλλην ἔχει κυρίαν δικαιολογητικὴν βάσιν. Πηγάζει ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Πολιτείας νὰ προστατεύσῃ μίαν τάξιν Ἑλλήνων πολιτῶν, τάξιν φορολογουμένην ὅπως καὶ αἱ ἄλλαι, ἐκπληροῦσαν πάσας τὰς ὑποχρεώσεις της ἔναντι τοῦ Κράτους ὡς καὶ αἱ ἄλλαι καὶ δικαιουμένην νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Κράτους προστασίαν, οἷαν ζητοῦν καὶ αἱ ἄλλαι τάξεις, ὁσάκις εὑρίσκονται ἐν κινδύνῳ. Τὴν προστασίαν ταύτην ἦτο ὑποχρεωμένον νὰ χορηγήσῃ τὸ Κράτος τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον ἀπέναντι τῆς ἑτέρας τάξεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἔτεμνε τότε μίαν πολιτικὴν γενναίας προστασίας, τὴν πολιτικὴν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν καλλιεργητῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν λοιπὸν νὰ μείνῃ τελείως ξένον πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς κινδύνους τῆς ἑτέρας ἀγροτικῆς τάξεως, τῆς τάξεως τῶν κτηνοτρόφων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι μήτηρ φιλόστοργος ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γεωργούς, μητρυιὰ δὲ ἄστοργος ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κτηνοτρόφους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπέβαλλε τὴν προστασίαν τῆς κτηνοτροφίας, ἡ ὁποία, ὡς γνωστόν, ἀποτελεῖ ἕνα κλάδον οὐχὶ εὐκαταφρόνητον τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας. Διότι ἔχομεν 10 ἢ 12 ἑκατομμύρια αἰγοπροβάτων, τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν εἰς φόρους ἑκατοντάδα περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀποδίδουν εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν ποσὰ πολλαπλάσια, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἕκαστον αἰγοπρόβατον ἀποδίδει 60–70% ἐπὶ τῆς ἀξίας του ἐτησίως. Καὶ ἀληθῶς μὲν τὸ ἐνοικιοστάσιον δὲν προστατεύει ὅλα ταῦτα τὰ αἰγοπρόβατα, ἀλλὰ καὶ τὸ ⅓ μόνον ἂν προστατεύῃ, προστατεύει ἤδη μίαν τάξιν ἡ ὁποία ἀποδίδει 30,000,000 δραχ. εἰς τὸ Κράτος ὡς φόρον καὶ 300 000,000 εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν. Οὐδὲ ἔχει σημασίαν τὸ γεγονὸς ὅτι ἐπλούτησαν οἱ κτηνοτρόφοι ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Μὴ δὲν ἐπλούτησαν οἱ γεωργοί; Μὴ δὲν ἐπλούτησαν οἱ κοινότατοι κηπουροί, πολλοὶ τῶν ὁποίων ἔχουν σήμερον πολυωρόφους οἰκοδομὰς εἰς τὰς Ἀθήνας; Ὁ πλουτισμός, κύριοι, παρατηρεῖται εἰς ὅλας τὰς τάξεις αἱ ὁποῖαι παράγουν καὶ ἀπευθύνονται πρὸς τὴν μεγάλην κατανάλωσιν. Προχθὲς ἀκόμη μὲ ἐπληροφόρησαν ὅτι χωρικὸς ἰδιαίτερος συμπολίτης μου, οὐχὶ δὲ ἐκ τῆς πρώτης εὐπορούσης τάξεως, ἐπώλησε τὸ εἰσόδημα τῆς σταφιδαμπέλου του καὶ ἀπεκόμισεν 900,000 δραχμάς. Σημειώσατε δὲ ὅτι εἰς τὴν Κρήτην δὲν ἔχομεν σταφιδαμπέλους ἐκτεταμένας εἰς πολλὰ στρέμματα· ἡμεῖς ἐκεῖ μάλιστα τὰς καταμετροῦμεν μὲ τοὺς ἐργάτας τοὺς ἀπαιτουμένους διὰ τὸ σκάψιμον αὐτῶν. Ἄμπελος 100 ἐργατῶν, ἡ ὁποία περίπου εἶναι 10 στρεμμάτων, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶναι ἀπὸ τὰς μεγαλυτέρας ἀμπέλους. Λοιπὸν ὁ χωρικὸς ἐκεῖνος ἔχων ἄμπελον ἴσως 300 ἐργατῶν, δηλ. 30 στρεμμάτων, ἀπεκόμισεν εἰσόδημα 900 χιλιάδων δραχμῶν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξεγειρώμεθα κατὰ τῆς κτηνοτροφίας, διότι τινὲς τῶν κτηνοτρόφων ἐπλούτησαν, μηδὲ πρέπει νὰ νομίζωμεν ὅτι πρέπει νὰ καταδιώξωμεν τὴν κτηνοτροφίαν διότι τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα ἐξάγονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἀναγκάζουν τὸν πληρεξούσιον Ὀλυμπίας νὰ καταναλίσκῃ πνεῦμα χαρακτηρίζων τὴν ἔλλειψιν τοῦ τυροῦ. Τὸ κακὸν αὐτό, κακὸν ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιδιωκομένης εὐθηνίας βίου, δὲν εἶναι κακὸν ὀφειλόμενον εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὸ ἐνοικιοστάσιον· ὀφείλεται εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀπαγόρευσιν περὶ ἐξαγωγῆς τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἄλλως τε τὸ κακὸν αὐτὸ δὲν εἶναι καὶ ἄμοιρον καλοῦ, διότι ὁ τυρός, ἂν ἐξέρχεται, ἐπανέρχεται ὅμως ὑπὸ μορφὴν χρυσοῦ καὶ ἑπομένως ἡ συμβολή του εἰς τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν παραμένει ἀκεραία, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σκεπτώμεθα σοβαρῶς περὶ ἀμέσου καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον, ἤτοι διότι τὸ ἐνοικιοστάσιον θίγει τὰ συμφέροντα ἄλλων τάξεων. Θίγει βεβαίως τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλευθέρας διαθέσεως τῆς περιουσίας των καὶ οἱ ὁποῖοι στεροῦνται ἐπίσης ἀναμφισβητήτως τοῦ ἀνωτέρου μισθώματος τὸ ὁποῖον θὰ ἐπετύγχανον ἐν ἐλευθέρᾳ μισθώσει. Θίγει ἐπίσης τὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν ὡς καλλιεργητῶν· θίγει καὶ τὰ συμφέροντα τῶν μικροκτηνοτρόφων, τῆς μικρᾶς, τῆς οἰκοσίτου κτηνοτροφίας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο ἀποκλειστικὸν ἐλάττωμα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Συμβαίνει πανταχοῦ ὅπου ἡ Πολιτεία ἐπεχείρησε νὰ προστατεύσῃ μίαν τάξιν, διότι τοῦτο κατ’ ἀναπόφευκτον ἀνάγκην γίνεται εἰς βάρος καὶ ἐπὶ θυσίᾳ τῶν ἄλλων τάξεων. Ἄν ρίψετε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν μέτρων τῶν προστατευτικῶν τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν εἰς οἱανδήποτε περίπτωσιν, θὰ ἴδετε ὅτι ὅλα τὰ προστατευτικὰ αὐτὰ μέτρα ἐλήφθησαν εἰς βάρος ἄλλων τάξεων, ἔργον δὲ τοῦ Κράτους εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν εἶναι νὰ συμβιβάζῃ τὰ ἀντίθετα αὐτὰ συμφέροντα ἐν πνεύματι δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος καὶ ἐπὶ ἀναλόγῳ ἑκάστου θυσίᾳ. Νομίζω δὲ ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον πράγματι ἔχει ἐπιτύχει αὐτὸν τὸν συμβιβασμὸν εἰς τὰς κυρίας αὐτοῦ βάσεις. Εἶπον ὅτι παραπονοῦνται ἐκεῖνοι ὅσων τὰ συμφέροντα θίγονται. Παραπονοῦνται οἱ ἰδιοκτῆται· ἀλλ’ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν λιβαδίων πρέπει νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν των τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀστικῶν κτημάτων, πρέπει νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, οἱ ὁποῖοι θίγονται πολὺ χειρότερον. Παραπονοῦνται καὶ οἱ ἀποκαθιστάμενοι σήμερον ἀγρόται· ἀλλὰ νομίζω ὅτι αὐτοὶ δικαιοῦνται ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων νὰ παραπονοῦνται, διότι τὸ Κράτος χάριν αὐτῶν ἀφῄρεσε τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν ἀγροκτημάτων ἀπὸ τοὺς νομίμους κατόχους αὐτῶν διὰ νὰ τοὺς ἀποκαταστήσῃ καὶ ἀπεζημίωσεν αὐτοὺς εἰς τιμὰς βεβαίως οὐχὶ δικαίας, ἔφθασε δὲ τὸ Κράτος μέχρι τοῦ σημείου ὥστε καὶ γενναίως νὰ συνεισφέρῃ διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Δὲν ἔχουν δίκαιον λοιπὸν νὰ παραπονοῦνται διὰ τὴν πολὺ ὀλιγωτέραν προστασίαν τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου παρέχει εἰς μίαν ἄλλην τάξιν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν νομίζω ὅτι τὰ παράπονα τῶν καλλιεργητῶν οὐδὲ τὰ παράπονα τῶν ἰδιοκτητῶν πρέπει νὰ μᾶς ὠθήσουν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου οὐδὲ εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν βάσεων αὐτοῦ. Αἱ βάσεις αὐτοῦ εἶναι ὀρθαί. Καὶ τὸ καλύτερον ἐπιχείρημα ὅτι αἱ βάσεις αὐτοῦ εἶναι ὀρθαὶ εἶναι ὅτι παραπονοῦνται ὅλοι. Τροποποιήσεις βεβαίως τινὰς ὑπέδειξα ὡς ἀναγκαίας....

§186Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν, κ. Ὑπουργέ;

§187Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁρίστε.

§188Γ. ΜΟΔΗΣ. Οἱ κτηνοτρόφοι τῶν ὁποίων αἱ βοσκαὶ διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον ἐξαιροῦνται τοῦ ἐνοικιοστασίου τί θὰ γίνουν; Ποῦ θὰ εὕρωσι βοσκάς;

§189Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς παρακαλῶ. Ἔχομεν ὡρισμένας περιπτώσεις ἐξαιρέσεως ἀπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἀκριβῶς αὐτὸ λέγω, ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον γίνεται ἐπὶ βάσεων ὀρθῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ἀφήσωμεν ἀνενοχλήτους τοὺς κτηνοτρόφους ὅπου γενικῶς εὑρέθησαν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι τὰς ὁποίας θὰ ἐκτιμήσωμεν καὶ ὅταν ἡ ἐκτίμησις τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν ἀποδεικνύῃ ταύτας ἐπιτακτικωτέρας τῶν ἀναγκῶν τῶν κτηνοτρόφων, θὰ θυσιάσωμεν τὰς ἀντιστοίχους ἀνάγκας τῶν κτηνοτρόφων, ὅπως θυσιάζομεν τὰς ἀνάγκας τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς τὸ ἀντίστοιχον ἐπικρατέστερον δικαίωμα τῶν ἐγκαθισταμένων γεωργῶν.

§190Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἠξεύρω καὶ πολλοὺς κτηνοτρόφους οἱ ὁποῖοι ζητοῦν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου.

§191Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν τὸ φαντάζομαι καὶ πρώτην φορὰν τὸ ἀκούω. Ὁμολογῶ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὅτι μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἤκουσα ὅτι ὑπάρχουσι κτηνοτρόφοι ζητοῦντες τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς τροποποιήσεις θέλω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ὡς γνωστόν, μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου αἱ ἐξαιρέσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐστηρίζοντο εἰς τὰ ἑξῆς: Ἔχομεν πρῶτον τὸ ἄρθρον 9, τὸ ὁποῖον καθιέρου ἐξαίρεσιν χάριν τῶν ἐγκαθισταμένων ἀκτημόνων, εἰς τοὺς ὁποίους δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ δύναται νὰ παραδίδηται ἡ νομὴ λιβαδίων ἐξαιρουμένων ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἐπίσης ἔχομεν ἄλλην ἐξαίρεσιν τοῦ ἐδαφ. 2 χάριν τῶν προσφύγων καὶ ἄλλην χάριν τῶν ὑδραυλικῶν καὶ λοιπῶν ἐν αὐταῖς ἀναφερομένων ἔργων, καὶ ἔχομεν ἀκόμη τὰς ἐξαιρέσεις πρὸς καλλιέργειαν ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν. Αἱ τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τοῦ Σεπτεμβρίου 1924 ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι σχεδὸν ἀσήμαντοι.

§192Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μὴ ἀποδίδετε εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν τὴν πατρότητα.

§193Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἰσηγηθῶ τὰ τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐψηφίσθη. Τὸ πῶς ἐψηφίσθη ὑφ’ ὑμῶν εἶναι interna corporis, τὰ ὁποῖα δὲν ἐνδιαφέρουν τὴν συζήτησιν. Λοιπὸν ἐγένοντο αἱ ἑξῆς μεταβολαί: Εἰς τὸ τέλος τοῦ 1 ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 9 προστίθεται ἡ ἑξῆς παράγραφος (ἀναγινώσκει)... Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἰσάγει νέαν περίπτωσιν ἐξαιρέσεως οὔτε εἰσάγει νέας προθεσμίας ἐξαιρέσεως, ἀλλ’ εἶναι ἑρμηνευτική. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἰδίᾳ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν τροποποιήσεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, καὶ ἂν ἡ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐψήφιζε τὴν πρώτην τροποποίησιν, τὸ αὐτὸ θὰ ἴσχυε· διότι, ἐφόσον λέγει ὁ νόμος «ἐν περιπτώσει ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως», μοὶ φαίνεται ὅτι ἦτο περιττὴ ἡ πρώτη τροποποίησις. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ Ν. Διάταγμα ἔφερεν εἰς τὸ αὐτὸ ἄρθρον 9 ἕνα περιορισμὸν εἰς τὴν ἔξωσιν τῶν κτηνοτρόφων· καθιέρωσεν ἀναγκαστικὴν ὑπὲρ αὐτῶν προθεσμίαν (ἀναγινώσκει)... Αὐτὴ εἶναι μεταβολή, ὅτι παραμένουν οἱ κτηνοτρόφοι ἐν πάσῃ περιπτώσει μέχρι τέλους τῆς περιόδου ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἐξαίρεσις. Ἐπίσης εἰσήγαγε μίαν νέαν περίπτωσιν ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὴν περίπτωσιν κοινοτικῶν βοσκῶν, ἀπαραιτήτων διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινότητος. Τὸ νομοσχέδιον ὑπέστη καὶ ἑτέραν μεταβολήν, ἀσήμαντον αὐτήν, καθ’ ἣν αἱ ὑπὸ ἐλαιοδένδρων καλυπτόμεναι μικροεκτάσεις δύνανται ἐπίσης νὰ ἐξαιρεθοῦν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἐν ἄλλοις λόγοις διὰ τοῦ ὑπὸ κύρωσιν Ν. Διατάγματος τοῦ Σεπτεμβρίου 1924 δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία οὐσιώδης τροποποίησις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐγὼ διὰ τῆς τροποποιήσεως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οὐδεμίαν ἐπέφερα κατ’ οὐσίαν νέαν περίπτωσιν ἐξαιρέσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου, παρὰ μόνον διερρύθμισα τὰς αὐτὰς περιπτώσεις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ γεννῶνται ἀμφιβολίαι καὶ ἀσάφειαι ἐκ τῆς οὐχὶ ἀκριβολόγου διατυπώσεως καὶ ἐκ τῆς παρεμβολῆς τῶν διαφόρων ἐδαφίων, νέων καὶ παλαιῶν. Ἐπέφερον ὅμως μεταβολὴν σημαντικὴν ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαδικασίαν, τὸ σύστημα τῆς ὁποίας προτείνω νὰ τροποποιήσωμεν. Μέχρι τοῦ Αὐγούστου καὶ μέχρι σήμερον κατὰ τὸ κρατοῦν σύστημα προκειμένης ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου συνέρχεται τὸ Συμβούλιον τοῦ Ἐποικισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκφέρει γνώμην ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸν Ὑπουργόν. Τὸ Συμβούλιον τοῦ Ἐποικισμοῦ στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὅστις στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως κατωτέρου τινὸς ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος πλειστάκις δὲν ἐνήργησεν αὐτοψίαν, ἀλλά, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἔκθεσίς του στηρίζεται ἐπὶ τῆς αὐτοψίας ἢ ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως τοῦ λιβαδίου, τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἀποφαίνεται ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεως ἑνὸς ὑπαλλήλου τοῦ Ἐποικισμοῦ. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις εἶναι ἡ βάσις, αὐτὴ λαμβάνεται ὡς καταστατικὴ πρᾶξις, ἑρμηνεύεται, ἀναλύεται, σχολιάζεται κατὰ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμά της καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐκδίδεται ἡ ἀπόφασις.

§194Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνουν ὅμως γνῶσιν ἀπὸ δύο μηνῶν καὶ ἠμύνοντο, φέροντες τὰς ἀντιρρήσεις των.

§195Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πλανᾶσθε. Ἀκριβῶς ἡ διαδικασία τὴν ὁποίαν προτείνω ἔχει ἐκτὸς τῶν ἄλλων καὶ αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἐπιτρέπει, ἐπιβάλλει τὴν κατ’ ἀντιμολίαν ἐξέτασιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν παραπόνων κτηνοτρόφων καὶ καλλιεργητῶν. Ἀλλ’ ἂς ἐξακολουθήσωμεν. Τὸ σύστημα τὸ ἰσχῦον, ὡς σᾶς τὸ ἐξέθεσα ἀνωτέρω, παρουσιάζει τὰ ἑξῆς ἄτοπα: Συσσωρεύει πολὺν ὄγκον ἐργασίας πραγματικῆς εἰς τὸ Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι βεβαρημένον διὰ πολλῆς ἐργασίας καὶ ἰδίᾳ διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, διότι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ κέντρου, οἱ ἀποτελοῦντες τὸ Συμβούλιον Ἐποικισμοῦ τὸ βεβαρημένον διὰ πλείστων γνωμοδοτήσεων, μετέχουσι καὶ ἄλλων Συμβουλίων πολλῶν, καθόσον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἔχει τὸ ρεκὸρ τῶν Συμβουλίων, ἀναγκαία δὲ συνέπεια εἶναι ἡ μακρὰ καθυστέρησις τῶν ὑποθέσεων. Διὰ τοῦτο καὶ οἱ προκάτοχοί μου Ὑπουργοὶ συμπίπτουν εἰς τὴν ἀντίληψίν μου αὐτήν. Καὶ ὁ κ. Μυλωνᾶς συνεφώνησεν, ὡς παρατηρῶ ἐν τῇ τροπολογίᾳ του, καὶ ὁ κ. Σίδερης, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπεστήριξε τὸ κρατοῦν σύστημα, ὅταν δὲ ἤκουσε τὰς ἀντιρρήσεις μου κατὰ τὴν συζήτησιν, ἐπείσθη καὶ αὐτὸς καὶ προσεχώρησεν εἰς τὴν ἄποψιν ὅτι πρέπει νὰ φύγωμεν ἀπὸ τὴν σημερινὴν διαδικασίαν, ἕνεκα τοῦ ὡς ἄνω ἀτόπου. Ἄλλο δεύτερον ἐλάττωμα τῆς διαδικασίας αὐτῆς εἶναι ὅτι ἀπασχολεῖ τὸν Ὑπουργὸν εἰς μικροζητήματα, ἐπὶ βλάβῃ ἄλλων γενικωτέρων ζητημάτων· διότι, ἂν δὲν θέλῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἀπόφασίν του ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς γνώμης τοῦ Συμβουλίου, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ διεξέλθῃ τὸν φάκελον, συνηθέστατα δὲ νὰ καταλήξῃ εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ζητήσῃ νέα στοιχεῖα, ἂν θέλῃ νὰ εἶναι εὐσυνείδητος εἰς τὴν ἀπόφασίν του, ἂν θέλῃ νὰ μὴ ἐκδίδῃ ἀποφάσεις τυχαίας.

§196Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηρέσατε τὰ λιβάδια τῆς Μεσαρᾶς.

§197Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπαναλαμβάνετε ἀνακριβείας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπονται. Σᾶς προεκάλεσα καὶ χθὲς νὰ κάμητε ἐπερώτησιν. Σᾶς εἶπον καὶ χθὲς ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἄσχετος πρὸς τὰς διοικητικὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἂν δὲ αὐταὶ σᾶς φαίνωνται ἄδικοι καὶ παράνομοι, δύνασθε νὰ τὰς ἐλέγξητε ὑποβάλλοντες ἐπερώτησιν. Μάθετε ὅτι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων τῶν Ὑπουργῶν οἱ ὁποῖοι φοβοῦνται τὸν ἔλεγχον.

§198Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε εἰς ἐμὲ δύνασθε νὰ ἀπευθύνητε ὑπαινιγμούς, διότι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν μεταβαίνω διὰ νὰ ζητῶ ρουσφέτια.

§199Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπαναλαμβάνετε ἀνακριβῶς ὅτι ἐξήρεσα ἐγὼ λιβάδια, ἐνῷ γνωρίζετε ὅτι ἐγὼ δὲν ἐξήρεσα κανὲν λιβάδιον, ἀλλ’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἠρνήθην νὰ ἀνακαλέσω ἐξαιρέσεις τὰς ὁποίας ἐζητήσατε, διότι δὲν εὗρον στοιχεῖα ἐπαρκῆ διὰ νὰ τὰς ἀνακαλέσω.

§200Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα.

§201Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κατὰ τὴν ἀντίληψίν σας, ἀλλ’ ὄχι καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου.

§202Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπηντήσατε ἂν ἐξηρέσατε τὰ λιβάδια τῆς ἐπαρχίας Ἄρτης.

§203Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βεβαιότατα.

§204Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον ὅτι δὲν εἶναι τρόπος συζητήσεως αὐτός. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπερώτησις καθ’ ἣν ὥραν συζητεῖται ἓν νομοσχέδιον. Ἂν θέλετε, ἐγγράψατε μίαν ἐπερώτησιν.

§205Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἰσχυρίζεται ὁ κ. πληρεξούσιος ὅτι τὰ λιβάδια τῆς Μυλογούστης καὶ τῆς Μεσαρᾶς, περὶ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέρεται, τὰ ἐξήρεσα ἐγώ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν τὰ ἐξήρεσα ἐγώ, ἀλλ’ οἱ προκάτοχοί μου, ὅπως καλῶς γνωρίζει ὁ κ. πληρεξούσιος. Ἄλλα λιβάδια ἐξήρεσα χάριν τῆς καλλιεργείας ἐγώ, ἀλλὰ μόνον μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τρεχούσης κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ἂν θέλῃ ὁ κ. πληρεξούσιος νὰ ἐλέγξῃ τὴν πρᾶξίν μου αὐτήν, ἂς ἐγγράψῃ ἐπερώτησιν καὶ ἂς μὴ ἐπαναλαμβάνῃ ἀνακριβείας. Ἀλλ’ ἂς ἐξακολουθήσωμεν. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπασχολῆται ἐφ’ ἱκανὸν δι’ ἑκάστην ὑπόθεσιν ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως· διότι ἡ ὑπόθεσις ἐπανέρχεται πολλάκις ὑπὸ μορφὴν παραπόνων εἴτε τοῦ ἑνὸς εἴτε τοῦ ἄλλου μέρους. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀκούῃ τὰ παράπονα χωρὶς νὰ εἶναι πολλάκις εἰς θέσιν πράγματι μὲ τὰ ὑπάρχοντα στοιχεῖα νὰ δώσῃ τὴν ἀντικειμενικῶς ὀρθὴν λύσιν, διότι πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὴν ἀληθῆ ἔκτασιν τοῦ λιβαδίου, πρᾶγμα δυσκολώτατον, διότι, ὅπως εἶναι γνωστόν, δὲν κατεμετρήθησαν τὰ λιβάδια, εὑρίσκεται δὲ πολλάκις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῶν λιβαδίων, εἰς ἀντιφατικὰς διαβεβαιώσεις. Πρέπει ἀκόμη νὰ γνωρίζῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν προβάτων τοῦ κτηνοτρόφου καὶ τὴν σχέσιν του μὲ τὸ λιβάδιον, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ὁλικὴ ἢ ἡ μερικὴ ἐξαίρεσις. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἂν ἔχει καὶ ἄλλα λιβάδια καὶ ποῦ καὶ μόνος ἢ μετ’ ἄλλων. Πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τῶν αἰτούντων τὴν ἐξαίρεσιν καλλιεργητῶν, ἂν εἶναι ὄντως εἰς θέσιν νὰ καλλιεργήσουν καὶ χάριν τῆς καλλιεργείας ἐπιμένουν ἢ μήπως ἐπιμένουν εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ὁπωσδήποτε ταχύτερον διὰ νὰ ἀσκήσουν τὴν νομὴν τοῦ λιβαδίου τούτου, διὰ νὰ ἔχωσι τὴν νομὴν ἐξησφαλισμένην εἴτε διὰ νὰ τὴν διαθέσουν καὶ εἰς κτηνοτρόφον κατόπιν ἐπὶ ἰδιαιτέρῳ μισθώματι. Ἀκόμη δὲ περισσότερα στοιχεῖα τῷ χρειάζονται νὰ ἔχῃ ὁσάκις πρόκειται νὰ κρίνῃ τὴν προηγουμένην ἀπόφασίν του, ἂν εἶναι ὀρθὴ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσαγομένων νέων στοιχείων. Τὸ συμπέρασμα εἶναι ὅτι ἀνταλλάσσονται πολλὰ ἔγγραφα, τηλεγραφήματα καὶ εἰς τὸ τέλος εἶναι ζήτημα ἂν ἡ ἐκδιδομένη ἀπόφασις εἶναι ὀρθή. Δὲν θὰ ἤθελον νὰ ἐπικαλεσθῶ ἄλλα παραδείγματα καὶ ἐπικαλοῦμαι ἐκεῖνο τὸ παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος Κοζάνης, ὁ ὁποῖος θέλων δῆθεν νὰ καταπολεμήσῃ τὴν ἄποψίν μου ἔφερε τὸ κλασσικώτερον παράδειγμα τὸ ὁποῖον ἠδυνάμην νὰ ἐπικαλεσθῶ ὑπὲρ τῆς ἀπόψεώς μου, τῆς Μυλογούστης τὰ λιβάδια. Ἀπὸ τὴν 12 Αὐγούστου ὑπεβλήθη αἴτησις περὶ ἀνακλήσεως τῆς ἐξαιρέσεως ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν λιβαδίων αὐτῶν, παρῆλθον τέσσαρες μῆνες καὶ ἀκόμη ἀναμένομεν νέα στοιχεῖα διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν ἂν ἡ γενομένη ἐξαίρεσις εἶναι ὀρθὴ ἢ ἂν σήμερον συντρέχει περίπτωσις νὰ ἀφήσωμεν τοὺς κτηνοτρόφους εἰς τὰ λιβάδια ἐκεῖνα. Ἀπέναντι τοιούτων μειονεκτημάτων τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνω, τῆς ἐπιτοπίου ἐκδικάσεως ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, ἔχει τὰ ἑξῆς πλεονεκτήματα: Πρῶτον συμβιβάζεται μὲ τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐφαρμόσει εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον, διότι ὁ Ὑπουργὸς ἐκδίδει μίαν ἀπόφασιν καὶ ὅλα τὰ περαιτέρω γίνονται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως καὶ τοῦ Δικαστηρίου. Δεύτερον παρέχει τὴν εὐχέρειαν τῆς κατ’ ἀντιμολίαν ἐξετάσεως· θὰ ἀκούωνται καὶ τὰ δύο μέρη, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν γίνεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον οὔτε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ, διότι ὁ ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος συντάσσει τὴν ἔκθεσιν συντάσσει ταύτην εἴτε τῇ αἰτήσει τοῦ ἑνὸς ἐνδιαφερομένου εἴτε πρὸς ἀπάντησιν ἐρωτήματος τοῦ Ὑπουργείου, σπανιώτατα δὲ ἢ σχεδὸν οὐδέποτε ὁ ὑπάλληλος ἀκούει καὶ τὰ δύο μέρη, ἐνῷ ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἐμφανισθοῦν καὶ οἱ δύο διὰ νὰ ἀναπτύξουν τὰς ἀπόψεις των, θὰ ἀκουσθοῦν ἀμφότερα τὰ διάδικα μέρη. Τρίτον ἔχει τὴν εὐχέρειαν νὰ συλλέξῃ τὰ στοιχεῖα εὐκόλως καὶ ταχέως καὶ ἑπομένως νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν ὀρθήν. Δι’ αὐτὸ προετίμησα τὴν ἐκδίκασιν ὑπὸ Ἐπιτροπῆς ἐπιτοπίου. Τὴν ἐπιτόπιον αὐτὴν ἐκδίκασιν θὰ ἠδύναντο δύο Ἐπιτροπαὶ νὰ ἐνεργήσωσιν, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀπαλλοτριώσεως εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8. Ἐγὼ προτιμῶ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 8, πρῶτον διότι ὑπάρχει προκατάληψις ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως εἶναι ἐπιφυλακτική, καὶ ἡ προκατάληψις διὰ τὸν δικαστὴν δὲν εἶναι καλή, οἱ κτηνοτρόφοι δὲ θὰ παραπονοῦνται, διότι ἔχουν ἤδη τὴν προκατάληψιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἶναι φιλαγροτική. Δεύτερον διότι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 8 εἶναι ἀνατεθειμέναι ὅλαι αἱ ἀμφισβητήσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου. Διατί λοιπὸν νὰ μὴ ἀνατεθοῦν καὶ αὐταί; Τρίτον διότι δὲν ὑπάρχουν παντοῦ Ἐπιτροπαὶ Ἀπαλλοτριώσεως καὶ θὰ ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας θὰ ἔχωμεν ἀμφισβητήσεις ἐνοικιοστασίου χωρὶς νὰ ἔχωμεν Ἐπιτροπὰς Ἀπαλλοτριώσεως διὰ νὰ ἐκδικάζουν τὰς διαφοράς. Ἑπομένως θὰ συνέβαινε τὸ ἑξῆς ἄτοπον: Εἰς ἄλλα μὲν μέρη τοῦ Κράτους θὰ δικάζωνται αἱ ἐξαιρέσεις τοῦ ἐνοικιοστασίου ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως, εἰς ἄλλα δὲ ὑπὸ ἄλλης Ἀρχῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι ψεκτέον. Ὡς πλεονέκτημα νομίζω καὶ τοῦτο ἀκόμη, ὅτι, ἂν δὲν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἐκδίδονται πραγματικῶς ὀρθαὶ ἀποφάσεις συμφώνως μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς διορθώσεως, διότι διὰ τοῦ νόμου δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλῃ τὴν σύνθεσιν τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὰς ἐνισχύσωμεν καθ’ ὃν τρόπον θὰ ὑποδείξῃ ἡ πεῖρα. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους προτιμῶ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ ἄρθρου 8, ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω, ἂν ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐνδιαφερομένων προτιμήσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἀπαλλοτριώσεως, ἐπαναλαμβάνω ὅμως ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς θεωρῶ ὀρθότερον νὰ δικάζῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαδικασίαν νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς ἀρχή: Νὰ μὴ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, νὰ μὴ θέσωμεν δηλαδὴ οὔτε τὸν φραγμὸν νὰ παραμείνῃ ὁ κτηνοτρόφος ὑποχρεωτικῶς μέχρι τῆς λήξεως τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ ἐξαίρεσις, οὔτε τὸ ἀντίθετον, νὰ φεύγῃ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς περιόδου τῆς κτηνοτροφικῆς ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως. Καὶ ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ θέσωμεν τοὺς περιορισμοὺς αὐτούς, διότι εἶναι πολλαὶ περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραμείνῃ ὁ κτηνοτρόφος μέχρι τέλους τῆς λήξεως τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ἀντιστρόφως δὲ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρξουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου ἐντὸς τῆς ὁποίας γίνεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις θὰ ἔπρεπε νὰ παραμείνῃ ὁ κτηνοτρόφος. Εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν ἑκάστοτε δικαίαν κρίσιν ἐπὶ τῶν περιπτώσεων αὐτῶν εἰς μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τυχαία, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ἀπὸ τὸν νομογεωπόνον καὶ τρίτον ἀνώτερον ὑπάλληλον. Ἑπομένως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τοῖς ἐμπιστευθῶμεν νὰ κρίνουν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γενικοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ νόμου θέτομεν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ἂν καταλήξωμεν νὰ τεθῇ ἐν τῷ Ν. Διατάγματι ὁ περιορισμὸς ὁ κατὰ τῶν κτηνοτρόφων, τότε θὰ ἐπιμείνω, χάριν τῆς ἰσότητος, νὰ τεθῇ καὶ ὁ περιορισμὸς ὁ ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Δηλαδὴ θὰ δεχθῶμεν τότε ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει ὁ κτηνοτρόφος παραμένει μέχρι τέλους τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου καὶ ὅτι ἀντιστρόφως ἐν πάσῃ περιπτώσει αἴρεται αὐτοδικαίως τὸ ἐνοικιοστάσιον ἅμα τῇ λήξει τῆς περιόδου ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξεδικάσθη τὸ κτῆμα.

§206Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί θέλετε νὰ περιορίσητε τὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὸ σημεῖον αὐτό;

§207Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον ὑποστηρίζω· ὑποστηρίζω δηλαδὴ ὅτι θὰ ὑπάρξουν ἐνίοτε εἰδικαὶ περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ πρέπῃ νὰ ἀφήσῃ τὸν κτηνοτρόφον καὶ πέρα τῆς λήξεως τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου. Ἀντιθέτως δὲ ἄλλαι περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ φύγῃ καὶ ἐνωρίτερον ὁ κτηνοτρόφος. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι κεφαλαιῶδες τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ θὰ ἐδεχόμην νὰ θέσωμεν τοὺς δύο αὐτοὺς φραγμούς, τοὺς ὁποίους θέλει καὶ ἡ μία πτέρυξ καὶ ἡ ἄλλη, ὡς ἕνα ὀχύρωμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν δεύτερον βαθμόν, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ θέσωμεν δεύτερον βαθμὸν διὰ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν δεύτερον βαθμὸν εἰς τὴν διαδικασίαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως τὴν πολὺ σπουδαιοτέραν. Ἐπίσης δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ δεχθῶ καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μανουηλίδη καὶ λοιπῶν, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ δύναται νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς τὰς παραμεθορίους χώρας διὰ κτηνοτρόφους εὑρισκομένους ὑπὸ ἐξαιρετικὰς ὅλως συνθήκας. Νομίζω ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον οὕτω πως διαμορφούμενον χαράσσει μέσην λύσιν καὶ συμβιβάζει τὰ ἀντίθετα συμφέροντα τῶν διαφόρων τάξεων καὶ ὅτι ὀρθῶς ἐφαρμοζόμενον θὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, ὁ δὲ σκοπὸς εἶναι ἡ βαθμιαία ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου χάριν τῆς καλλιεργείας ἐξαίρεσις, ἐκτιμωμένων ἀκριβοδικαίως τῶν συμφερόντων γεωργῶν καὶ κτηνοτρόφων. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως τὸ ἐτροποποίησα.

§208Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Τὴν τροπολογίαν διὰ τὰς μικρὰς ἰδιοκτησίας πρέπει νὰ τὴν δεχθῆτε.

§209Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδήλωσα ὅτι τὴν ἀποδέχομαι.

§210Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς θερινὰς βοσκάς;

§211Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅλη ἡ ἔρις εἶναι διὰ τὰς χειμερινὰς βοσκάς· αἱ θεριναὶ δὲν ἔχουν σημασίαν πολλὴν δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη.

§212Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν καὶ τοὺς ἐγγεγραμμένους νὰ στέρξωσι νὰ ἀκούσουν τὸν κ. Μυλωνᾶν, ὁ ὁποῖος, λόγῳ τῆς γνώσεως τοῦ ζητήματος καὶ ὡς ἀνώτατος ὑπάλληλος καὶ ὡς Ὑπουργός, θὰ δύναται νὰ διαφωτίσῃ τὴν Συνέλευσιν, καὶ κατόπιν νὰ ἀγορεύσουν οἱ ἐγγεγραμμένοι.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§214ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Μὲ τὴν σειράν.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπορρίπτεται. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§216Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ζητήσω τὴν ὁριστικὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ τῆς προσεχοῦς κτηνοτροφικῆς περιόδου· διότι, ἐκτὸς τῶν ἄλλων λόγων, ὑπάρχει καὶ μία τάξις ἐκ τῶν κτηνοτρόφων ζητοῦσα τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, καὶ διότι θὰ εὑρεθοῦν ἔξω τοῦ νυμφῶνος, εἰς δυσχερεστάτην θέσιν πολλοὶ κτηνοτρόφοι, τῶν ὁποίων αἱ βοσκαὶ ἤθελον ἐξαιρεθῆ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δεδομένου δὲ ὅτι θὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος, δεδομένου ὅτι θὰ ἀναγκασθοῦν νὰ πληρώσουν, ἀσφαλῶς θὰ εὑρεθοῦν καὶ βοσκαὶ παραπάνω, αἱ ὁποῖαι εἶναι διαθέσιμοι, διότι δὲν ἐνοικιάζουν τὰς βοσκάς, ἐπειδὴ πληρώνονται ἐλάχιστα. Αὐτὰ εἶχα νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε.

§217Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἀπουσίαν μου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μοὶ ἀπέδωκε τὴν μομφὴν ὅτι θέλω νὰ ἀστειευθῶ καὶ παρὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ παρὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ὑπέβαλον τροπολογίαν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ τις ὁ ὁποῖος δὲν ἑρμηνεύει καλῶς τὸν Κανονισμόν, οὗτος εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας. Ἐγὼ ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐντὸς τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων ὑπέβαλον τὴν τροπολογίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ δώσῃ τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν τηρῶ τὸν Κανονισμόν.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διορθωθῇ ἡ φράσις.

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διορθωθῇ ἡ φράσις. Εἰς τὴν λέξιν Κανονισμὸς δίδει ἄλλην σημασίαν ὁ κ. συνάδελφος παρὰ τὴν σημασίαν τοῦ Κανονισμοῦ οἵαν ἡμεῖς δίδομεν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ νομίζει ὅτι πειράζεταί τις ὅταν τῷ εἴπουν ὅτι δὲν τηρεῖ τὸν Κανονισμόν.

§220Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, καθίσατε.

§222Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὑπάρχει τότε πονηρία. Θέλει νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πρότασίς μου δὲν ἔχει θέσιν καὶ συνεπῶς δὲν πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ προτάσεως ἡ ὁποία δὲν ἔχει καμμίαν σοβαρότητα.

§223Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς ἐννοήσω. Εἶπον ὅτι ἡ πρότασίς σας ἡ ὁποία εἶναι σοβαρὰ καὶ ἠσχολήθην μάλιστα νὰ τὴν ἀντικρούσω δὲν ὑποβάλλεται κανονικῶς καὶ ἀνέπτυξα καὶ εἶπα ὅτι οἱ νόμοι εἴτε εἰσάγουν κανόνας δικαίου εἴτε καταργοῦν ἰσχύοντας συζητοῦνται καθ’ ὡρισμένον τρόπον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Εἶπον ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχομεν ψηφίσει κατ’ ἀρχὴν τροπολογίας ἑνὸς νόμου σημαίνει ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀποφαίνεται κατ’ ἀρχὴν ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος ἰσχύει κατ’ ἀρχήν. Ἑπομένως δὲν ἀποκλείεται ἡ Συνέλευσις νὰ μεταβάλῃ αὔριον γνώμην διὰ γεγονότα μεσολαβήσαντα τὴν νύκτα. Ἀλλὰ διὰ νὰ μεταβάλῃ γνώμην καταργεῖ τὸν νόμον καὶ θὰ χρειασθῇ νὰ γίνῃ ἓν ἐκ τῶν δύο· ἢ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσηγηθῇ κατάργησιν ἢ νὰ γίνῃ πρότασις νόμου. Βεβαίως ἡ Συνέλευσις, ἂν θέλῃ, δύναται νὰ ψηφίσῃ ἀντικανονικῶς εἰσάγουσα νόμον καταργοῦντα ἄλλον νόμον. Εἶναι κυρίαρχος. Ἂν εἴχομεν Γερουσίαν, αὐτὸ δὲν θὰ ἐγίνετο. Ἀλλὰ σήμερον ποὺ εἴμεθα Συνέλευσις δικαιούμεθα νὰ τὸ κάμωμεν. Εἶπα λοιπὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἀντικανονικότητα. Δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, ὁπότε νὰ εἰσαχθῇ κανονικῶς, κατὰ τὸν Κανονισμόν, πρότασις περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν καὶ νὰ συζητηθῇ ἠρέμως. Καὶ παρεκάλεσα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὴν ὑπέβαλον νὰ μὴ ἐπιμείνουν. Εἶναι αὐτὸ προσβολὴ προσωπική;

§224Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§226ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἐτελείωσεν αὐτό.

§227Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ ἐμποδίσετε.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τὸν λόγον. (Κωδωνοκρουσίαι).

§229Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Οὔτε σεῖς μὲ τὸ κουδούνι δὲν ἠμπορεῖτε....

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠμπορῶ πολὺ καλά· δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§231Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω. (Θόρυβος).

§232Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή. Διακόψατε, κ. Πρόεδρε, τὴν συνεδρίασιν.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 11 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11.10′ μ.μ.).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γεωργίτσης.

§235Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι πανθομολογούμενον ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν κατέχει προέχουσαν θέσιν παρ’ ἡμῖν. Δυστυχῶς αἱ Ὑπηρεσίαι αἱ ἐντεταλμέναι τὴν ἀποκατάστασιν δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὸν σκοπὸν αὐτῶν καὶ δι’ αὐτὸ ἠγέρθησαν παράπονα δίκαια καὶ ἡ Πολιτεία ἔλαβε τὰ μέτρα της. Παραλλήλως πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν νομίζω ὅτι ἡ Πολιτεία ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς κτηνοτροφίας, ὄχι μόνον διότι αὕτη ἀποτελεῖ ἕνα πλουτοπαραγωγικὸν κλάδον ἀλλὰ καὶ διότι ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτᾶται ἡ τύχη χιλιάδων κτηνοτρόφων. Ἄν δὲν προσέξωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, θὰ ἴδωμεν τὰς κτηνοτροφικὰς οἰκογενείας ἐξαναγκαζομένας ἢ εἰς ἐκπατρισμὸν ἢ τρεπομένας εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη προσοχῆς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Δικαιολογῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος τόσην δυσκολεύεται εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν τῶν χειμερινῶν. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω τὸ ζήτημα ὅσον ἀφορᾷ τὰς θερινὰς βοσκὰς καὶ διὰ τὰς βοσκὰς αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὰς κοινότητας· διότι, ἂν ἡ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν χειμερινῶν βοσκῶν κινδυνεύει νὰ ἀφήσῃ ἄνευ βοσκῆς τὴν κτηνοτροφίαν, δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰς θερινὰς κοινοτικὰς βοσκὰς, διότι εἶναι τόποι ἀνεπίδεκτοι καλλιεργείας. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δέχεται τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ὅσον ἀφορᾷ τὰς θερινὰς βοσκὰς, τότε θὰ συνίστων μίαν τροπολογίαν ὅσον ἀφορᾷ τὰς θερινὰς βοσκὰς τοῦ Ζαγορίου. Τὸ Ζαγόριον εἶναι μία ὀρεινὴ ἐπαρχία τῆς Ἠπείρου περιλαμβάνουσα 44 χωρία, δὲν ἔχει δὲ ἄλλας προσόδους εἰμὴ τὰς βοσκὰς καὶ διὰ τῶν βοσκῶν αὐτῶν καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας συνετήρει σχολεῖον. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ὅσον ἀφορᾷ τὰς θερινὰς βοσκὰς Ζαγορίου.

§236Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ εἶπον τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας δέχομαι.

§237Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Ἐπιθεωρητὴς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας εἰς ἔκθεσίν του κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1924 ἀναφέρει διὰ τὰς θερινὰς βοσκὰς ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θράκην εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Εἶναι ἀνεπαρκεῖς, διότι εἰσῆλθον εἰς τὴν Μακεδονίαν ποίμνια τὰ ὁποῖα κατ’ ἔτος ἀνήρχοντο εἰς τοὺς ὀρεινοὺς ὄγκους τῆς Σερβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας. Ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν ἀπηγορεύθη ἡ εἴσοδος αὐτῶν εἰς τὴν Σερβίαν καὶ τὴν Βουλγαρίαν. Ἠναγκάσθησαν λοιπὸν καὶ παραμένουν καὶ κατὰ τὸ θέρος εἰς τὰ λιβάδια καὶ ὑπέστησαν μεγίστην φθοράν.

§238Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί συμβαίνει εἰς Μακεδονίαν, δὲν φαντάζομαι ὅμως ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἔλλειψις βοσκησίμων γαιῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἤπειρον, γνωρίζω ὅτι αἱ θεριναὶ βοικήσιμοι γαῖαι περισσεύουν, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι πολλοὶ κτηνοτρόφοι ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως χειμερινῶν βοσκῶν μετενάστευσαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐγὼ ὑποβάλλω τροπολογίαν ἀφορῶσαν τὰς θερινὰς βοσκὰς τοῦ Ζαγορίου. Τὸ Ζαγόριον εἶναι ἐπαρχία ὡραία ἐπὶ ἐδάφους ἀγριωτάτου καὶ περιλαμβάνει 44 χωρία. Αἱ 44 αὐταὶ κοινότητες, αἱ ὁποῖαι διεκρίθησαν δι’ ἕνα ἰδιάζοντα μάλιστα πολιτισμόν, εἶχον ὡς μόνον σχεδὸν πόρον τὰς προσόδους ἐκ τῶν κοινοτικῶν βοσκῶν καὶ δι’ αὐτῶν διετήρουν τὰ σχολεῖά των κατὰ τοὺς χρόνους τῆς δουλείας, κατεσκεύαζον δρόμους, ἵδρυον σχολεῖα, ἠγόραζον φάρμακα διὰ τοὺς πτωχούς, ἐπλήρωνον ἰατροὺς κλπ. Ἐννοεῖται ὅτι εἶχον καὶ εἰσφορὰς ἐκ μέρους τῶν κατοίκων. Μετὰ τὴν καταστροφὴν ὅμως τὴν Μικρασιατικὴν καὶ τὴν πτῶσιν τοῦ πρώτου ἐνοικιοστασίου οἱ κάτοικοι τῆς Βορείου Ἠπείρου, οἱ ὁποῖοι ἐμπορεύοντο μὲ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν Ρουμανίαν, ἔπαυσαν πλέον νὰ στέλλουν χρήματα. Αἱ κοινότητες αὐταὶ εὑρίσκονται ἐν κακῇ οἰκονομικῇ καταστάσει καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἀποδοθῶσιν αἱ πρόσοδοι αὐτῶν ἐκ τῶν κοινοτικῶν βοσκῶν, ἵνα ἐπαρκέσουν εἰς τὰς ἀνάγκας των διότι ἄλλως καὶ ὁ θεσμὸς τῶν κοινοτήτων, ὁ ὁποῖος θὰ ἐφαρμοσθῇ βραδύτερον, θὰ ἀποβῇ ἐπὶ ματαίῳ. Παρακαλῶ λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ δεχθῆτε τὴν τροπολογίαν αὐτήν. Καὶ ἄλλην τροπολογίαν εἶχον νὰ ὑποστηρίξω, κ. Ὑπουργέ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὴν ἀπεδέχθητε, ἐκείνην ἡ ὁποία ἀφορᾷ τὰς παραμεθορίους βοσκάς.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§240Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα, κύριοι, ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας θὰ περιορίσω τὰ ὅσα ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸ ἐλάχιστον δυνατὸν ὅριον. Δὲν θὰ θελήσω νὰ ἐξετάσω οὔτε περὶ τοῦ νόμου, ὅταν ἐθεσπίζετο ἡ ἐπέκτασις τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ εἰς τὴν βοσκήν, περὶ τοῦ ἂν ἐπρυτάνευσεν ἡ γνώμη παρὰ τῷ νομοθέτῃ καὶ ἡ σκέψις ὅπως παρεμποδισθῇ ἡ ὑπερτίμησις τῶν τιμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων οὔτε περὶ τοῦ ἂν ὑπῆρχε τότε ἡ ἀπόδειξις ὅτι τὰ μισθώματα τῶν λιβαδίων ὑπῆρξαν ἡ ἀφορμή, ὁ κύριος συντελεστής τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἐν προκειμένῳ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἄλλοι ὑπῆρξαν οἱ παράγοντες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ ὡς τοιούτους θέλω νὰ ἀπαριθμήσω πρῶτον τὴν ἐπαύξησιν τοῦ πληθυσμοῦ τὴν ἐπελθοῦσαν τελευταίως ὡς ἐκ τῆς εἰσόδου ἀθρόων πληθυσμῶν καὶ εἰς τὴν κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν ἢ τὴν ἀπιστράτευσιν συχνοτέραν χρῆσιν τοῦ κρέατος παρὰ τῶν ἐργαζομένων τάξεων. Ὁ παράγων οὗτος συνετέλεσεν οὕτως ὥστε νὰ ἐπέλθῃ μία ἀνισορροπία μεταξὺ τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ἀνισορροπία ἡ ὁποία κατέστησε τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς καταναλωσίμου ποσότητος τοῦ κρέατος ἔτι ἐκδηλοτέραν. Ἡ Ἑλλάς, ὅπως γνωρίζετε, δὲν εἶναι σιτάρκης, καταναλίσκει δὲ καὶ δαπανᾷ ἑκατομμύρια διὰ τὴν σιτάρκειάν της, δὲν εἶναι ὅμως οὔτε καὶ ἐπαρκὴς διὰ τὴν ποσότητα ἥτις ἀπαιτεῖται πρὸς κατανάλωσιν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ ἰδίως τοῦ κρέατος, ἀναγκάζεται δὲ νὰ ἀποτείνεται πρὸς τὰς ξένας ἀγορὰς καὶ ἰδίᾳ πρὸς τὴν Σερβίαν. Εἶναι γνωστόν, ὑποθέτω, εἰς ὅλους ὅτι πολλάκις αἱ ἀγοραὶ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, τῶν δύο μεγαλυτέρων κέντρων τῆς Ἑλλάδος, πληροῦνται ἀπὸ σερβικὰ κρέατα. Θέλω μὲ τοῦτο νὰ εἴπω ὅτι μεγαλυτέραν ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἐπὶ τῶν τιμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων ἡ διαφορὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ὅσον μεγαλυτέρα εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς Ἑλληνικῆς δραχμῆς πρὸς τὸ δηνάριον, ὅσον τουτέστιν ἀνέρχεται ἡ λίρα τόσον καὶ ἡ ὑπερτίμησις τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων καὶ ἰδίᾳ τοῦ κρέατος εἶναι μεγαλυτέρα. Εἰς τὸν συντελεστὴν τοῦτον ἀποδίδω τὴν μεγαλυτέραν ἐπιρροὴν ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν ὑπερτίμησιν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου θὰ ἐνδιατρίψω περισσότερον ἐπὶ τῆς ἐπιρροῆς τὴν ὁποίαν ἐξήσκησε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν γεωργίαν. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὡς ἔχει διατυπωθῆ εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον παρουσιάζει πλεῖστα ὅσα ἐμπόδια εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας. Διὰ νὰ κηρυχθῇ, ὡς γνωρίζετε, κτῆμά τι ὡς ἀπαλλοτριωτέον, διὰ νὰ ἀποξενωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης ἀναγκαστικῶς τῆς ἰδιοκτησίας του σημαίνει ὅτι ὑπάρχει δημοσία ἀνάγκη, δημοσία ὠφέλεια, ὑπάρχει ἀνάγκη ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν. Μετὰ τὴν κήρυξιν τοῦ κτήματος ὡς ἀπαλλοτριωτέου, τουτέστι μετὰ τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀτόμων—βεβαίωσις ἡ ὁποία ἐπέρχεται κατόπιν ἐκδόσεως Διατάγματος ὑπογραφομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ προσυπογραφομένου ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας — ἐπακολουθοῦν πλεῖσται ὅσαι διατυπώσεις, ἐπακολουθεῖ ἡ ἀπόφασις δι’ ἧς τὸ κτῆμα παραχωρεῖται εἰς τοὺς ἀκτήμονας, καὶ ἐνῷ τοῦτο συμβαίνει μετὰ προηγουμένην βεβαίωσιν τῆς ἀνάγκης διὰ νὰ ἀντιταχθῇ πρὸς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν εὑρίσκεται τοὐναντίον εἰς ἀντιγνωμίαν. Δύο νόμοι συνυπάρχουν, ὁ εἷς εἰς ἀντίφασιν τοῦ ἄλλου. Ἢ ὑπάρχει ἀνάγκη βεβαιωμένη, καὶ ὑπάρχει βεβαίως τοιαύτη ἀνάγκη, διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος, ἀνάγκη ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων ἢ ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δύο ἀντίθετοι ἰδέαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπάρχουν· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐννοηθῇ ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀντιτιθεμένου εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι προκειμένου —διότι θὰ ἐξετάσω τὸ νομοσχέδιον κατὰ περιπτώσεις—περὶ τῶν κτημάτων, ἐφόσον ἐξεδόθη ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως, τουτέστι ἐφόσον ἐτηρήθησαν ὅλαι αἱ διατυπώσεις αὗται, ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἀπαιτεῖται ἄλλη γνωμοδότησις οὐδεμιᾶς ἄλλης Ἐπιτροπῆς, διότι τί λέγουν οἱ ἀντιφρονοῦντες; Λέγουν ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει εἴτε τὰ κτήματα ἐξεδικάσθησαν εἴτε δὲν ἐξεδικάσθησαν πρέπει νὰ ὑπαχθοῦν εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως εἴτε τὴν τοῦ ἄρθρου 8. Ἐρωτᾷ εἷς συνάδελφος· διατί ἀφήνεται νὰ κρίνουν αἱ Ἐπιτροπαὶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως εἰς τὰ ἐκδικασθέντα κτήματα; Ἀπαντῶ ὅτι, ἐφόσον ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως ἀπεφάσισεν ὅτι πρέπει τὰ κτήματα ταῦτα νὰ παραχωρηθοῦν καὶ ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ ἄλλη χρησιμοποίησις διὰ πᾶσαν ἄλλην αἰτίαν, δὲν παρίσταται ἀνάγκη οὔτε τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς κατ’ ἄρθρον 8 Ἐπιτροπῆς οὔτε τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως. Περὶ τῆς ἀνάγκης δὲ ταύτης συμφωνοῦσι καὶ εἶναι καὶ ἀπαίτησις ὅλου τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου, θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ σᾶς ὑπομνήσω ὅτι ἐξεδηλώθη ἡ τοιαύτη ἐπιθυμία τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ ἐσχάτως ἐν Λαρίσῃ, ὅπου ἐγένετο συγκέντρωσις συνεταιρισμῶν, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ἦτο ἡ ἀποστολὴ τηλεγραφήματος πρὸς ὅλους τοὺς κυρίους συναδέλφους, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει)... Ἔρχομαι εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν....

§241Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μίαν πληροφορίαν ἐπιθυμῶ νὰ διαφωτισθῶ εἰλικρινῶς καὶ σπεύδω ἐκ τῶν προτέρων νὰ διευκρινίσω τὸν χαρακτῆρα τῆς ἐρωτήσεως τὴν ὁποίαν ἀπευθύνω. Ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ταχυτέρας ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων· εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, θὰ πρέπῃ δὲ ἀφ’ ἑτέρου νὰ λάβωμεν μέτρα, νὰ εἴμεθα ἕτοιμοι διὰ μίαν ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας, πρᾶγμα ἐπίσης ἀναμφισβήτητον. Λαμβάνεται σήμερον ἡ ἀπόφασις τῆς καταργήσεως τῆς μερικῆς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κτηνοτρόφους τοὺς βόσκοντας ποίμνια διατηρεῖται τὸ ἐνοικιοστάσιον. Διὰ τὰς ἄλλας βοσκὰς σεῖς πῶς φαντάζεσθε ὅτι ἡ κτηνοτροφία θὰ ἐξεύρῃ τὰ μέσα τῆς διατροφῆς της; Ἐπιτρέψατε νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ἀναγνωρίζω τὴν ἀνάγκην τῆς τεραστίας ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐξεύρωμεν ἕνα τρόπον, ὥστε νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς πλήρη ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας· πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μεταβατική τις περίοδος.

§242Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἡ θέσις αὐτῶν εἶναι ἴσως δύσκολος, ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ· τί θὰ γίνουν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον ἀπὸ τὸ Μέτωπον καὶ ἀναμένουν γῆν διὰ νὰ ζήσουν; Εἶναι προτιμότερον νὰ δυσκολευθοῦν τὰ ποίμνια ἢ οἱ ἄνθρωποι;

§243Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δηλαδὴ φαντάζεσθε ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐξεύρεσις μιᾶς μέσης λύσεως συμβιβαστικῆς ἐπί τινα χρόνον; Ὁ θάνατος τοῦ ἑνὸς εἶναι μόνον ἡ ζωὴ τοῦ ἄλλου; Δὲν ὑπάρχει ἄλλος τρόπος;

§244Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂν δὲν θελήσητε νὰ ἐξοντώσητε ἐντελῶς τὴν κτηνοτροφίαν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν γεωργίαν.

§245Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὑπάρχουσι δύο ἀνάγκαι. Ἡ μία εἶναι ἡ κτηνοτροφικὴ καὶ ἡ ἄλλη εἶναι ἡ γεωργική. Ἐκ τῶν δύο αὐτῶν πρέπει νὰ ἴδωμεν ποία πρέπει νὰ προτιμηθῇ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ διὰ λόγους ὄχι μόνον κοινωνικοὺς ἀλλὰ καὶ ἐθνικῆς οἰκονομίας ἡ γεωργικὴ ἀνάγκη. Πρέπει ὅμως νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ χρόνου καθ’ ὃν πρόκειται νὰ θιχθῇ ἡ κτηνοτροφικὴ τάξις καὶ νὰ ζημιωθῇ ἡ κτηνοτροφία, καὶ κατὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν δέχεται ὁ κ. Ὑπουργός, ὅπως κατὰ τὸ τέλος τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου ἐκτελῆται ἡ ἀπόφασις ἡ ἐπιδικάζουσα ὡρισμένας ἐκτάσεις εἰς τοὺς γεωργούς, θὰ μεσολαβήσῃ ἓν χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ κτηνοτρόφοι ἢ θὰ ἐξεύρωσιν ἄλλα λιβάδια ἤ, ἂν δὲν εὕρωσιν ἄλλας ἐκτάσεις, θὰ τὰ πωλήσουν εἰς τοὺς γεωργοὺς πρὸς σχηματισμὸν τῆς γεωργικῆς αὐτῶν κτηνοτροφίας ἢ καὶ εἰς τὴν κατανάλωσιν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων ἐν μέρει.

§246Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τῆς τελευταίας φάσεως μιᾶς ἐξελίξεως. Εἶναι γεγονὸς ὅτι θὰ καταλήξῃ ἐκεῖ καὶ θὰ ἦτο καλύτερον μάλιστα νὰ καταλήξῃ εἰς μίαν κτηνοτροφίαν καλυτέρου τύπου, ἀκόμη καλυτέραν ἀπὸ μίαν ἐντατικήν. Αὐτὸ εἶναι ἀναντίρρητον· ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι εἶναι ἄδηλον τί θὰ γίνῃ μετά τινα καιρόν. Τί θὰ γίνουν οἱ κτηνοτρόφοι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ λάβουν καιρὸν νὰ μεταβιβάσουν τὰ ζῷά των; Θὰ ἔχουν τὰ ζῷα καὶ θὰ τὰ περιάγουν χωρὶς νὰ εὑρίσκουν βοσκάς. Νομίζετε ὅτι....

§247Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ εἴμεθα διστακτικοὶ καὶ προσεκτικοὶ εἰς τὰς ἐξαιρέσεις. (Διακοπαί).

§248Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε καὶ εἰς ἐμέ;

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ρήτωρ διαμαρτύρεται ὅτι αὐτὸς μόνον δὲν ἀκούεται.

§250Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ποτὲ ἔτσι.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγώ.

§252Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύο λέξεις.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ· δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§254Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἠγέρθη ἓν ζήτημα τόσον ἀμφίβολον· ἔχομεν ὅλοι τόσας ἀπορίας. Δὲν τὸ παραπέμπομεν εἰς μίαν Ἐπιτροπήν;

§255ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ χαθοῦν οἱ ἀγρόται, κ. Πρόεδρε, οἱ ὁποῖοι τόσα χρόνια....

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἔλθετε νὰ τοὺς ὑπερασπισθῆτε ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἂν δὲ λάβητε καὶ σεῖς τὸν λόγον, δὲν θὰ λήξῃ ἡ συζήτησις. Ὁρίστε, κ. Ἀναστασιάδη.

§257Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἔχων, κύριοι συνάδελφοι, τὴν ἀντίληψιν ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως διὰ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τῆς ἀπαλλοτριώσεως θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία καθ’ ἣν αὐτοδικαίως θὰ αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον προχωρῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς δευτέρας περιπτώσεως. Ἡ δευτέρα περίπτωσις προβλέπει περὶ τῆς κηρύξεως τοῦ κτήματος ὡς ἀπαλλοτριωτέου. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐκδικάσεως, πρὸ τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, ἅμα κτῆμά τι κηρυχθῇ ἀπαλλοτριωτέον, ἡ νομὴ αὐτοῦ περιέρχεται εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἔπρεπε μία Ἐπιτροπή, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως, ὡς ὑπεστηρίχθη παρά τινων, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8, ὡς ὑπεστηρίχθη παρ’ ἄλλων, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποδείξω διὰ τῆς τροπολογίας μου θὰ ἔπρεπε νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ἂν τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἔπρεπε νὰ παύσῃ ὑφιστάμενον. Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν πρώτην λύσιν, τουτέστιν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8 θὰ ἀποφασίσῃ εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως, θὰ ἔλεγον ὅτι καὶ αἱ δύο Ἐπιτροπαὶ αὐταὶ θὰ ἔχουν κοινὴν τὴν σύνθεσιν, διότι ἡ μὲν Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀπαλλοτριώσεως ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, ἀπὸ τὸν προϊστάμενον τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἀπὸ ἓν μέλος διοικητικόν, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8 ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, ἀπὸ τὸν προϊστάμενον τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ ἀπὸ ἕνα ἐφέτην· ἑπομένως ἡ σύνθεσις καὶ τῶν δύο Ἐπιτροπῶν κατ’ ἐλάχιστον διαφέρει. Καὶ εἰς τὰς δύο αὐτὰς Ἐπιτροπὰς τὸ ἐλάττωμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, τουτέστιν ὅτι βλέπουσιν ἀμφότεραι διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ ἐπὶ τοῦ Ἐποικισμοῦ ὑπαλλήλου. Ὅπως τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου βλέπει διὰ τοῦ κατωτάτου ὑπαλλήλου τοῦ Ἐποικισμοῦ, οὕτω καὶ αἱ Ἐπιτροπαί, καὶ ἡ μία καὶ ἡ ἄλλη, βλέπουν διὰ τοῦ κατωτάτου ὀργάνου...

§258Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀκούουν καὶ τοὺς διαδίκους.

§259Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Βλέπουν διὰ τοῦ ὑπαλλήλου τοῦ ἀποσταλέντος ἐπιτοπίως, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν του. Καὶ ἐφόσον ἡ σύνθεσις ἀμφοτέρων τῶν Ἐπιτροπῶν εἶναι ἡ αὐτή, δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς προτιμήσεως μεταξὺ τῆς μιᾶς καὶ τῆς ἄλλης. Θὰ ἔλεγον μάλιστα ὅτι μεταξὺ τῶν δύο Ἐπιτροπῶν ἐγὼ τοὐλάχιστον προτιμῶ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἀπαλλοτριώσεως, διότι ἡ ἄλλη Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8 ἔχει τὸ ἐλάττωμα, ὅπου δὲν ὑφίσταται Πρόεδρος Πρωτοδικῶν, νὰ συμμετέχῃ ὁ Εἰρηνοδίκης, ὁ ὁποῖος δὲν φρονῶ ὅτι παρέχει τὰ ἐχέγγυα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν αἱ περιστάσεις. Διὰ τοῦτο, ἐφόσον κοινὸν εἶναι τὸ ἐλάττωμα καὶ εἰς τὴν μίαν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν ἄλλην, θὰ ἔλεγον ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ἡ τοπικὴ Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ ἀποφασίζῃ, νὰ ἀφήνεται δὲ ἡ ἀνωτέρα κρίσις εἰς τὸν Ὑπουργὸν μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν πρέπει νὰ ταχθῇ χρονικὸν ὅριον, διότι ἄλλως αἱ ἀποφάσεις θὰ βραδύνουν ὅπως βραδύνουν καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀπαλλοτριώσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἄρθρου 8, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἐπέλθῃ τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα τῆς ταχείας λύσεως τοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω διὰ τῆς τροπολογίας μου πρότασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐποικιστικὴ Ὑπηρεσία θὰ γνωμοδοτῇ. Αὐτὸς εἶναι ὁ δικαιολογητικὸς λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἐπροτίμησα τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐποικιστικῆς Ὑπηρεσίας, διότι φρονῶ ὅτι καὶ ἡ μία Ἐπιτροπὴ καὶ ἡ ἄλλη βλέπουν μόνον διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ κατωτάτου ὑπαλλήλου τῆς ἐποικιστικῆς Ὑπηρεσίας. Οὐδὲ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν μεταβαίνει ἐπὶ τόπου οὐδὲ τὸ ἕτερον διοικητικὸν μέλος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι ἔχουν τὸ καθῆκον νὰ ἀκούουν τοὺς ἐνδιαφερομένους.

§260Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι γενικὴ ἀρχή, ἡ βάσις τῆς δικαιοσύνης· «μὴ δικάσῃς πρὶν ἀμφοῖν μῦθον ἀκούσῃς».

§261Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο νὰ συμπληρωθῇ ἡ γνωμοδότησις δι’ ἐγγράφων προτάσεων καὶ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ. Ὑποβάλλω τὴν λύσιν αὐτὴν διὰ τὸ ταχύτερον, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ἄλλον λόγον ἐπίσης, ὅτι ἀμφότεραι αἱ Ἐπιτροπαὶ ἔχουσι τὸ ἐλάττωμα νὰ εἶναι καὶ δαπανηραὶ κατὰ τὴν διαδικασίαν. Ὑπάρχει ἐπίσης ἑτέρα περίπτωσις, τῆς ἐξαιρέσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἀπὸ τὰς κοινότητας, καὶ προβλέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅτι δύνανται νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἐνοικιοστασίου κοινοτικαὶ βοσκαὶ διὰ πράξεως τοῦ ἁρμοδίου Διοικητικοῦ Συμβουλίου. Ἐν πρώτοις θὰ ἐφρόνουν ὅτι ἡ διατύπωσις αὐτὴ τοῦ «Διοικητικοῦ Συμβουλίου» δὲν εἶναι ἁρμόζουσα· ἴσως θὰ ἦτο προτιμοτέρα ἡ διατύπωσις «Κοινοτικοῦ Συμβουλίου», διότι ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἄλλο διοικητικὸν Συμβούλιον θὰ ἀποφασίσῃ. Ἀλλὰ ἄλλο τι θὰ ἐπρότεινα ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Συνελεύσεως. Γνωρίζετε ὅτι τὰ ὑφιστάμενα κοινοτικὰ Συμβούλια ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὑφίστανται καὶ ὅτι ἐκλεχθέντα πρὸ μακροῦ χρόνου ἴσως δὲν ἐκπροσωποῦν πλέον, ὄχι ἴσως ἀλλ’ ἀσφαλῶς, δὲν ἐκπροσωποῦν πλέον καὶ τὴν θέλησιν τῆς κοινότητος· ἑπομένως τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς κρίσεως ἐκ μέρους τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου συνεπάγεται τὸ ἄτοπον ὅτι τὰ μέλη τῆς κοινότητος δυνατὸν νὰ θέλουν τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὸ δὲ κοινοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐκπροσωπεῖ τὴν γνώμην τῆς κοινότητος, νὰ θέλῃ τὸ ἀντίθετον, ἐκτὸς τῆς περιπτώσεως ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν μέλος τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου, εἴτε ὁ Πρόεδρος εἴτε ἄλλο μέλος, δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον λόγον, κηρύσσεται πάντοτε ὑπὲρ τῆς ἀπόψεως τῶν κτηνοτρόφων. Θὰ ἐνόμιζον λοιπὸν ὅτι, ἀντὶ νὰ κρίνωνται αἱ πράξεις αὐταὶ ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου κοινοτικοῦ Συμβουλίου, θὰ ἔπρεπε νὰ κρίνωνται κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν ⅗ τοῦ κοινοτικοῦ Συμβουλίου, διότι οὕτω θὰ ἐξεπροσωπεῖτο ἡ θέλησις τῆς κοινότητος πραγματικῶς. Ἄλλη μία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, εἶναι ἡ ἑξῆς: Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Συνέλευσις θὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἄρσιν ἢ μὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ὁλικῶς ἢ μερικῶς ἢ ἂν θὰ ἀποφασίσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τῶν μισθωμάτων, θὰ ἐνόμιζον ὅμως ὅτι ἐπιβάλλεται μία τροποποίησις τῆς διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 5, ἐκ τῆς ἀτελείας τοῦ ὁποίου προέκυψαν πολλαὶ παρερμηνεῖαι. Λέγει ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν συμπλήρωσιν μέχρι τοῦ τετραπλασίου τοῦ προπολεμικοῦ μισθώματος, συμβαίνει δὲ τὸ ἑξῆς· τὸ «μέχρι» παρεωράθη ἀπὸ τὰς διαφόρους ἁρμοδίας Ἐπιτροπὰς καὶ ἄλλαι μὲν ἀποφάσεις ἐξεδόθησαν κανονίζουσαι τὸ μίσθωμα εἰς τὸ διπλάσιον, ἄλλαι δὲ εἰς τὸ τριπλάσιον καὶ ἄλλαι εἰς τὸ πενταπλάσιον, ἐνῷ τὸ ἄρθρον αὐτό, ὅπως διετυπώθη, ἐννοεῖ εἰς τὸ πενταπλάσιον. Πρέπει νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις τοῦ μισθώματος.

§262Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ ἔχω ἀντίρρησιν νὰ δεχθῶ τροπολογίαν ἐπιτρέπουσαν τὴν μεταβολὴν τοῦ μισθώματος, διότι ὄντως θεωρῶ τὸ μίσθωμα ἐντὸς τῶν ὁρίων εἰς τὰ ὁποῖα περιορίζει ὁ νόμος ὅτι ἀδικεῖ τὸν ἰδιοκτήτην καὶ ἂν δὲν περιωριζόμην ὑπὸ τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει μόνον μέχρι τῆς 10 Αὐγούστου, θὰ ἐδεχόμην τροποποίησιν ἡ ὁποία θὰ ἔδιδε τὸ δικαίωμα τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τοῦ μισθώματος διὰ Διατάγματος, διὰ νὰ μὴ θέσωμεν διάταξιν τοῦ νόμου.

§263Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἡ διατύπωσις πρέπει νὰ γίνῃ μέχρι τοῦ πενταπλασίου.

§264Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ νόμος περιέχει διάταξιν ἐπιτρέπουσαν εἰς ἡμᾶς νὰ μεταβάλωμεν τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ μισθώματος εἰς τὴν μέλλουσαν περίοδον.

§265Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Δύναται ὅμως νὰ τροποποιηθῇ καὶ ἡ ἀτέλεια.

§266Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς τροποποιήσεως, δυνάμεθα νὰ κάμωμεν κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν τροποποίησιν.

§267Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Δύναται νὰ γίνῃ μία διατύπωσις· ἀντὶ τοῦ «μέχρι» νὰ τεθῇ ἡ λέξις «εἰς».

§268Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ Διατάγματος ἐκδιδομένου πρὸ τῆς 1ης Αὐγούστου ἑκάστου ἔτους ἀπὸ τοῦ 1924 καὶ ἐπέκεινα προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας (ἀναγινώσκει)... Θὰ ἐδεχόμην τὴν τροποποίησιν ἡ ὁποία θὰ ἔλεγεν ὅτι διὰ Διατάγματος δύναται νὰ καθορίζεται δι’ ἑκάστην κτηνοτροφικὴν περίοδον μίσθωμα ἀνώτερον τοῦ ἐν τοῖς ἐδαφίοις 2 καὶ 3 ἀναφερομένου.

§269Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Νὰ διατυπώσωμεν τότε αὐτό.

§270Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀλαμανῆς ἔχει τὸν λόγον.

§272Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὴν συζήτησιν περὶ τῆς αὐξήσεως ἢ μὴ τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν τὴν ἔφερεν ἡ ἐπιτυχία ἢ ἀποτυχία τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὴν συζήτησιν τὴν ἔφερεν ἡ ἀνάγκη ἐκείνη ἡ ὁποία ἠνάγκασεν ὄχι μόνον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ἀλλὰ καὶ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν νὰ θέσωσιν ὡς πρόγραμμα γενικὸν τὴν βελτίωσιν τῆς ἀγροτικῆς ἢ γεωργικῆς τάξεως. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἀφ’ ἧς τὸ Κράτος ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀπαραίτητον νὰ χαράξῃ μίαν κατεύθυνσιν, ἦτο ἀνάγκη ἀναπότρεπτος ἡ κτηνοτροφία νὰ ὑποστῇ τὸ πλῆγμα τῆς στενοχωρίας, διότι, ἐφόσον τὰ κτήματα ἀφῃροῦντο ἀπὸ τοὺς κτηματίας καὶ παρεδίδοντο εἰς τοὺς γεωργούς, κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀφῃροῦντο καὶ ἀπὸ τοὺς κτηνοτρόφους καὶ θὰ παρεδίδοντο εἰς τοὺς γεωργούς.

§273ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἀπεφάσιζε τὸ Κράτος.

§274Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ γνωρίζω πολὺ καλῶς. Ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅλοι ὅτι ἐν τῇ ἀποφάσει νὰ ἀποκατασταθῇ ὁ ἀκτήμων καλλιεργητὴς εἰς μικροκτηματίαν ἐνυπῆρχε καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς ἀφαιρέσεως τῆς γῆς ἀπὸ παντὸς ἄλλου τρίτου. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν γεωργῶν ὑπῆρξεν ἐκείνη ἡ ὁποία ἐξηνάγκασε νὰ κηρύξωσιν ἀπαλλοτριωτέα τὰ κτήματα εἰς τιμὰς γλίσχρους, ἀναγνωρίζουσαι αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις ὅ,τι καὶ ἐξ ἄλλου ἐγνώριζον, ὅτι ἡ λύσις αὕτη ἱκανοποιεῖ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως ἐν τῷ Τόπῳ, διότι ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν ἦτο μόνον λύσις κοινῆς ὠφελείας ἀλλὰ καὶ λύσις ἀνάγκης λόγῳ τῆς ἀνησυχίας τοῦ Τόπου καὶ τῆς δημοσίας τάξεως. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἔρχεται καὶ σήμερον πάλιν, κύριοι συνάδελφοι, ἴσως ἴσως ὄχι ὑπὸ μορφὴν ὀξεῖαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἔλθει τῷ 1919 ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου, ἴσως νὰ μὴ ἔχῃ αὐτὴν τὴν ὀξύτητα, πάντως ὅμως αὐτὴ εἶναι ἡ ὀξύτης ἡ ὁποία ἐξαναγκάζει ἡμᾶς νὰ ὑφιστάμεθα τὴν πίεσιν τῶν ἐκλογέων μας, τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, τοῦ νὰ ἐρχώμεθα νὰ διαμαρτυρώμεθα διὰ νὰ παραστήσωμεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν ἐντολὴν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν παρ’ αὐτῶν καὶ τὴν ἀνάγκην τὴν διατυπωθεῖσαν διὰ τηλεγραφημάτων καὶ ἐπιστολῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀντιλαμβανόμεθα. Ἦλθεν ὁ ἀγροτικὸς νόμος καὶ παρεχώρησεν ὡρισμένας γαίας εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Μεταξὺ τῶν γαιῶν αὐτῶν ἦσαν καὶ λιβάδια τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀπαραίτητα καὶ συνδεδεμένα μετὰ τοῦ κτήματος, ἀπετέλουν δὲ ἓν σύνολον τοῦ κτήματος, καὶ τὰ ὁποῖα κατεῖχον οἱ διάφοροι κτηνοτρόφοι. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀπαλλοτριώσεως, καίτοι ἐνόμιζεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τὰ ἐπιδικάσῃ εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς, ἐν τούτοις δὲν ἐπεδίκασε τὰ λιβάδια εἰς τούτους ἀλλ’ εἰς τοὺς κτηνοτρόφους. Ἐν τῇ ἀποφάσει δὲ τῇ δικαιολογητικῇ λέγει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀπαλλοτριώσεως διὰ τὴν χωρεῖ τὸ λιβάδιον εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Ὅταν λοιπὸν ἔχετε τοιαύτας ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαλλοτριώσεως διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι λέγουν ὅτι παραχωρεῖται τὸ Α λιβάδιον εἰς τὸν συνεταιρισμὸν δεῖνα, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ κοινὴ βοσκὴ τοῦ συνεταιρισμοῦ αὐτοῦ, διότι δὲν δύναται ἄλλως νὰ ἀνταποκριθῇ ὁ ἀκτήμων συνεταιρισμὸς τῶν χωρικῶν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν, πῶς θὰ ἔλθωμεν σήμερον νὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν παραμονὴν τῶν λιβαδίων αὐτῶν εἰς χεῖρας τῶν κτηνοτρόφων;

§275Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν εἰς μίαν οἰκογένειαν γεωργῶν δίδουν 1000 στρέμματα, τί θέλετε νὰ γίνῃ;

§276Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἂν ἕνας καλλιεργητὴς ἔχῃ 1000 στρέμματα, ἡμεῖς δὲν θὰ εἴμεθα τόσον σκληροὶ ὥστε νὰ ζητήσωμεν καὶ ἄλλα. Ἔχομεν συνεταιρισμοὺς ἐν τῇ περιοχῇ Καρδίτσης, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον κλῆρον 30 στρεμμάτων, 25 στρεμμάτων καὶ 40 στρεμμάτων. Εἶναι δυνατόν, σᾶς ἐρωτῶ, νὰ ζήσουν μὲ αὐτὰ τὰ στρέμματα; Ἂν εἰς τὴν Λάρισαν ἐπῆραν 150 στρέμματα, βεβαιωθῆτε ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν οἱ χωρικοὶ αὐτοί, διότι εἰς τὴν Λάρισαν δὲν ἠμποροῦν νὰ τὰ καλλιεργήσουν καὶ συνεπῶς....

§277Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Γιαννιὸς ἠκούσατε τί γράφει.

§278Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ γνωρίζω, καθὼς καὶ σεῖς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ καλλιεργητὴς τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης, τῆς μᾶλλον γεωργικῆς, τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἡ ὁποία ἀπετέλει τὴν ἑστίαν τοῦ γεωργοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ μὲ 40 στρέμματα, ἔχουν δὲ πολλοὶ καὶ 30 καὶ 25. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν αὐτοὶ νὰ πάρουν καὶ μέρος τῶν λιβαδίων τὰ ὁποῖα παραμένουν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρίδῃ κανεὶς ὅτι καὶ ἡ κτηνοτροφία εἶναι ἕνας πλοῦτος τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ παραβλέψωμεν, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀφ’ ἧς τὸ Κράτος διὰ τῶν διαφόρων Κυβερνήσεών του ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς εἰς μικροϊδιοκτήτας, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπῆλθε τὸ πρῶτον πλῆγμα κατὰ τῆς κτηνοτροφίας, εἶναι δὲ δύσκολος ὁ συνδυασμὸς τῶν δύο. Θὰ καταλήξωμεν μοιραίως εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία θὰ περιορισθῇ μέχρι τοῦ κατωτάτου ὁρίου καὶ θὰ ἀρχίσῃ νὰ γίνεται μεγάλη ἡ οἰκόσιτος κτηνοτροφία.

§279Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς ἐρώτησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων εἶπον ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀπορροφηθῇ τὸ πλεονάζον, ἂν κάμωμεν καὶ τοὺς γεωργοὺς ὀλίγον κτηνοτρόφους, ἂν τοῖς δώσωμεν 25 πρόβατα καὶ μερικὰ μεγάλα ζῷα.

§280Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Δὲν εἴπετε αὐτό· εἴπετε τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία μὴ ἔχουσα ἐγκατάστασιν μόνιμον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ μὲ τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν ἔχομεν.

§281Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τὴν ἀφήσωμεν νὰ ζήσῃ καὶ ὄχι νὰ μεταβάλωμεν τοὺς γεωργοὺς εἰς κτηνοτρόφους.

§282Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ αὐξήσῃ ἡ οἰκόσιτος γεωργικὴ κτηνοτροφία.

§283Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἡ γραμμὴ τὴν ὁποίαν ἔχομεν χαράξει.

§284Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη εἶναι ἡ συμφωνοτέρα καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι οὐχὶ μίαν φορὰν ἀλλὰ κατὰ πολλὰς ἐτησίας περιόδους δυνατὸν νὰ ἔχωμεν σιτοδείας καὶ οἱ γεωργοὶ νὰ ὑποφέρωσιν. Ὑπηρεσιακῶς εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι δὲν ἔχομεν εὐπόρους χωρικούς, δὲν ἔχομεν χωρικοὺς ἀποκατεστημένους καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ μικτὴ δι’ αὐτοὺς ἐργασία, κτηνοτροφία καὶ γεωργία, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐπορίαν τῶν κατοίκων ἐν γένει, οἱ δὲ νομάδες, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐλάχιστοι, κατ’ ἐμέ, καὶ αὐτοὶ θὰ συγχωνευθῶσιν εἰς τὰ ὀρεινὰ χωρία καὶ θὰ ἐγκατασταθῶσιν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶμαι τῆς γνώμης ταύτης, καίτοι δὲ καὶ ἐγὼ ὑπέγραψα μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων νὰ ἐπέλθῃ ὁλοκληρωτικὴ ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἐκ τῆς συζητήσεως ἐπείσθην ὅτι εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μὴ παρίδωμεν καὶ τὸν πλοῦτον τὸν κτηνοτροφικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐκδικασθέντα κτήματα δι’ ἀποφάσεων, δι’ αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τίποτε· αὐτὰ θὰ μεταβιβασθοῦν εἰς τὸν γεωργικὸν πληθυσμόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κηρυχθέντα ἀπαλλοτριωτέα, ἀλλὰ μὴ ἐπιδικασθέντα, δι’ αὐτὰ δέχομαι τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἄλλοι συνάδελφοι, καθ’ ἣν τὸ ¼ τῶν λιβαδίων αὐτῶν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας παραμένουν εἰς τοὺς κτηνοτροφικοὺς πληθυσμοὺς μέχρις ὅτου γίνῃ καὶ αὐτῶν ἡ ἐκδίκασις.

§285Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅταν ὑπάρχον περισσεύματα βοσκῶν, θὰ τοῖς δώσωμεν καὶ ἄλλα.

§286Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Μᾶς εἶναι δεδομένον ὅτι, ἂν δὲν εἴχομεν ἀνεπάρκειαν γαιῶν, δὲν θὰ ἐκάμνομεν αὐτὴν τὴν συζήτησιν. Οἱ κτηνοτρόφοι εἶχον τὸ ἀτύχημα, ἐκτὸς τῆς γενικῆς ἀτυχίας τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὅλοι οἱ Ἕλληνες, νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐθνικὴ καταστροφή, νὰ ἐγκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες καὶ νὰ μὴ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖνοι, διότι εἶναι προτιμότερον νὰ ἐγκατασταθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ τὰ πρόβατα.

§287Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Ρωσίαν ἐπῆραν καὶ ἀντέγραψαν τὸν ἀγροτικὸν νόμον καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἔχουν καὶ ἐκεῖ κτήματα.

§288Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Προχθὲς μοὶ εἴπετε ὅτι πρέπει νὰ ἐγκατασταθῶσι 200 οἰκογένειαι νομαδικαί.

§289Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τριάκοντα χιλιάδες.

§290Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἄτομα.

§291Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Οἰκογένειαι Σαρακατσαναίων.

§292Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Ὁ κ. Συράνης, ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, διασχίσας τὴν ὕπαιθρον χώραν ἔκαμε μίαν στατιστικὴν καὶ εὗρεν ὅτι ὁ ἀριθμὸς ἀνέρχεται εἰς 16.000 οἰκογενείας.

§293Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ὁ κ. Συράνης περιλαμβάνει καὶ τοὺς ὀρεινούς.

§294Μ. ΣΑΜΑΡΑΣ. Τοὺς διαιρεῖ εἰς Σαρακατσαναίους καὶ Ἀρβανιτοβλάχους, χωρικοὺς καὶ βλάχους.

§295Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὁ Κτηνοτροφικὸς Σύλλογος ἔχει κάμει κατάστασιν καὶ αἱ οἰκογένειαι τῶν σκηνιτῶν εἰς τὴν Θεσσαλίαν εἶναι 190 μὲ πρόβατα 18,000, ἐνῷ αἱ οἰκογένειαι τῶν κτηνοτρόφων τῶν ὀρεινῶν εἶναι 7.900 μὲ 24,220 πρόβατα.

§296Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ κ. Συράνης δημοσιεύων ὅσα ἐδημοσίευσε συμπεριλαμβάνει μεταξὺ τῶν κτηνοτρόφων καὶ τοὺς ὀρεινοὺς πληθυσμοὺς τῶν Ἀγράφων, τῆς Ἠπείρου καὶ τοῦ Ἀσπροποτάμου. Γνωρίζομεν δὲ ὅτι πολλοὶ τῶν ὀρεινῶν ἀφήνουσι τὰς οἰκογενείας των καὶ μεταβαίνουσι μὲ τὰ πρόβατά των, ἀλλ’ αὐτοὶ ἔχουσι μόνιμον ἐγκατάστασιν εἰς τὰ χωρία των. Λοιπὸν ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἂν ἀναλογισθῇ κανεὶς τὸ μέγα καλὸν τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν καλλιέργειαν τῆς κτηνοτροφίας, εἶναι ἀσφαλῶς μεγαλύτερον τὸ καλὸν τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τηρήσεως μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς γεωργοκτηματικῆς παρὰ νὰ θελήσωμεν νὰ σταματήσωμεν τὴν πρόοδον τὴν ὁποίαν ἔδωκαν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, νὰ εἴπωμεν ὅτι σταματῶμεν τὴν γεωργίαν καὶ δὲν δίδομεν εἰς τοὺς στρατιώτας οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀπὸ τὸ Μέτωπον κλῆρον, δὲν δίδομεν εἰς τὰ παιδία τῶν κληρούχων κλήρους καὶ δημιουργοῦμεν μίαν κατάστασιν ἀνώμαλον καὶ νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὸ Κράτος νὰ κάμῃ ὅ,τι ἔκαμε, διὰ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν σήμερον τί θὰ γίνωσιν αὐτὰ τὰ πρόβατα τὰ ὁποῖα ὑφίστανται σήμερον. Αὐτὰ θὰ περιορισθῶσι κατὰ μέγαν ἀριθμόν, τὰ δὲ ἄλλα θὰ συγχωνευθῶσιν εἰς τὰ ¾ τὰ ὁποῖα θὰ μείνωσιν ἀναπαλλοτρίωτα, θὰ ἔχωσι δὲ καὶ τὰ ὀρεινὰ λιβάδια εἰς τὰ ὁποῖα θὰ παραμένωσι. Θὰ πηγαίνουν πολλὰς φορὰς καὶ ἔξω, ὅπως ἐπήγαιναν ὅταν τὰ λιβάδια ἦσαν ἐλεύθερα καὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Μακεδονίας. Ἔχω τηλεγράφημα ἀπὸ ἕνα χωρίον, ἀπὸ τοὺς Σοφάδες, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι διαμαρτύρονται. Αὐτὰ τὰ λιβάδια τὰ κατέχουσι σήμερον κτηνοτρόφοι καὶ πληρώνουν καὶ ὀλίγον ἐνοίκιον. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς νὰ πάρουν 1000 στρέμματα ἀπὸ τὸ ἕνα χωρίον καὶ 1000 ἀπὸ τὸ ἄλλο. Εἶναι, κύριοι, ἐπιτακτικὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς ὑπάρξεως μικρᾶς κτηνοτροφίας, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ γεωργοί. Δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ δώσωμεν ὤθησιν εἰς τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Θὰ περιορισθῶμεν νὰ μὴ γίνῃ σήμερον ἄρσις τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀλλὰ δίκαιον εἶναι, ἐφόσον οἱ κτηνοτρόφοι κερδίζουν ἀρκετά, νὰ δοθῇ μία αὔξησις ἐνοικίου εἰς τὰ λιβάδια αὐτά. Ἀλλὰ πέρα τούτου νὰ εἴπωμεν ὅτι τὰ κτήματα τὰ κηρυχθέντα ἀπαλλοτριωτέα πρέπει νὰ μένωσιν ἀπαλλοτριωτέα. Ὅταν λοιπὸν εἶναι πιστοποιημένη ἡ ἀνάγκη αὐτή, πῶς θὰ εἴπωμεν ἡμεῖς σήμερον ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τοὺς ἀκτήμονας χωρικοὺς νὰ πάρωσι τὸ λιβάδι αὐτό, ἀφοῦ καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ λέγει τοῦτο;

§297Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἀφορᾷ ἐκτάσεις βοσκησίμους καὶ ὄχι καλλιεργησίμους. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ὅτι ὡρισμένη ἔκτασις πρέπει νὰ δοθῇ εἰς ἀκτήμονας γεωργοὺς πρὸς ἀποκατάστασιν. Ἔρχεται κατόπιν νὰ τῷ δώσωμεν καὶ ὡρισμένην ἔκτασιν ἵνα κάμῃ κτηνοτροφίαν. Εἶναι ἀνάγκη, συνεπείᾳ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου περὶ ἀπαλλοτριώσεως, νὰ δώσωμεν ἀμέσως τὴν βοσκήσιμον ἔκτασιν; Δὲν τὸ βλέπω.

§298Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Τὸ δέχομαι ὡς ἀπόλυτον ἀνάγκην, διότι νομίζω ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἀνάγκη, δὲν θὰ ἐξεδίδετο ἡ ἀπόφασις αὐτή. Ἄλλως τε ἠδύνατο νὰ ἐξαιρέσῃ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τὸ μέρος αὐτό, ἂν τοῦτο ἐνόμιζεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη.

§299Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄλλο ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἄλλο παράδοσις τῆς νομῆς καὶ κυριότης τῆς βοσκησίμου ἐκτάσεως.

§300Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Καὶ ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ τὸ Ἐποικιστικὸν Συμβούλιον τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἠδύνατο νὰ μὴ κάμῃ ἐξαίρεσιν, νὰ μὴ κηρύξῃ ἀπαλλοτριωτέον τὸ λιβάδιον διὰ νὰ προβαίνουν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἔχομεν δεδομένα. Θὰ εἴπετε ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη.

§301Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει προβῆ εἰς τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν, ὑποθέτω· ὅτι ἐξαιρετέα εἶναι ἡ ἔκτασις ἡ παρεχομένη πρὸς βοσκήν.

§302Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς διαβάσῃ μίαν τῶν ἀποφάσεων τῶν ἀπαλλοτριώσεων τῶν Ἐπιτροπῶν, θὰ ἴδῃ ὅτι ἡ συνολικὴ ἔκτασις ἡ παρεχομένη εἰς τοὺς συνεταιρισμοὺς ἀποκαταστάσεως κολλήγων διὰ τὴν συνήθη μικρὰν καλλιέργειαν τῶν κτηνοτρόφων δὲν ὑπερβαίνει τὰ 300 στρέμματα. Λοιπὸν δὲν ὑφίσταται ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν διὰ 300 στρέμματα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξα ὅτι πρέπει νὰ κρατήσῃ, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν εἶμαι κατὰ τῆς συστάσεως τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους: Πρῶτον δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀντιστρέφων τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι θὰ τραινάρῃ μῆνας ὁλοκλήρους. Δεύτερον ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ γνωρίζουν καὶ οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ κτηνοτρόφοι τί παίρνουν. Τρίτον ὅσοι ἐδικηγόρησαν καὶ ἔχουν τὴν τύχην νὰ δικηγοροῦν ἐν τοῖς δικαστηρίοις εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν τὰς ταλαιπωρίας τὰς ὁποίας ὑφίστανται οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ κτηνοτρόφοι. Ὑποβάλλεται μία αἴτησις ἐκ μέρους τοῦ γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ νὰ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐντὸς τῆς προθεσμίας· ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος τὸν εὑρίσκει καὶ τὸν παρασύρει ἀπ’ ἐδῶ καὶ ἀπ’ ἐκεῖ, καὶ ἂν ὑπέβαλε τὴν αἴτησιν ἐμπροθέσμως, δὲν ἐγένετο ὅμως αὕτη ὅπως λέγει ὁ νόμος — διὰ τοὺς δικηγοροῦντας εἶναι σύνηθες—δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξαίρεσιν, διότι δὲν ὑπέβαλεν ἐμπροθέσμως τὴν αἴτησιν ἢ διότι δὲν τὴν ὑπέβαλε συμφώνως τῷ νόμῳ. Ὁ γεωργικὸς καὶ κτηνοτροφικὸς κόσμος ὑφίσταται μαρτύρια, τυραννίαν ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῆς χωρὶς νὰ δώσῃ κανὲν κέρδος οὔτε εἰς τοὺς μὲν οὔτε εἰς τοὺς δέ, ἐνῷ, ἂν συνάξῃ τὸ ¼, τὸ ⅓ ἀπὸ ὅ,τι θὰ δώσῃ, θὰ ἠξεύρῃ ὁ κτηνοτρόφος τί θὰ κάμῃ. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§304Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι τόσον, κύριοι, ἐξηντλημένον τὸ θέμα, ὥστε ὁμολογῶ ὅτι δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἂν δὲν ἤκουον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σεβαστὸν ἀρχηγὸν κόμματος λέγοντα ὅτι ἡ ἄμεσος λύσις δύναται νὰ συνεπαγάγῃ τὴν ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων.

§305Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἄν τὴν ἐπιφέρῃ· ὄχι «τὴν ἐπιφέρει». Ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας.

§306Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν εἶπον ὅτι ἐδέχθητε σεῖς, κύριε πρόεδρε, ὅτι θὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐξόντωσιν τῆς κτηνοτροφίας. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοντωθῇ ἡ κτηνοτροφία, ἂν γίνῃ δεκτὴ καὶ ἡ ῥιζοσπαστικωτέρα λύσις, τὴν ὁποίαν οἱ ἀγρόται καὶ οἱ φιλαγρόται θέλουν νὰ ἐπιβάλουν εἰς τὴν ἡμετέραν συνείδησιν, χωρὶς μία ἐπιδημία νὰ ἐπέλθῃ ὥστε πραγματικῶς νὰ ὁδηγήσῃ εἰς τὸν Ἅδην τὰ κτήνη, ἢ ἂν δὲν συμβῇ ὄχι καμμία πυρκαϊὰ — διότι αὕτη θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνάφλεξιν τῆς κτηνοτροφίας — ἀλλὰ μία καθίζησις τοῦ ἐδάφους τῶν βοσκῶν, διότι, διὰ νὰ ὑπάρχῃ κτηνοτροφία εἰς τόπον τινά, ἀναγκαία προϋπόθεσις εἶναι νὰ ὑφίσταται καὶ μία βοσκήσιμος ἔκτασις. Δὲν θέλω νὰ προσδιορίσω ποῖαι γαῖαι εἶναι βοσκήσιμοι ἐκτάσεις, ἀλλ’ ἐρωτῶ· εἴτε ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον εἴτε ὄχι, εἴτε προστατευθῶσιν οἱ κτηνοτρόφοι εἴτε προστατευθῶσιν οἱ ἀγρόται, εἴτε προστατευθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι — δὲν ἐρωτῶ πόσοι ἐπὶ τοῦ προκειμένου — ὅπως καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς εἶπεν, ὁμολογουμένως εἶναι οἱ ἀδικούμενοι, δηλαδὴ οἱ ἰδιοκτῆται....

§307Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βέβαια.

§308Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. ... ἐφ’ ὅσον λοιπὸν αἱ ἐκτάσεις θὰ παραμείνωσιν αἱ ἴδιαι, ἐρωτῶ· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ἡ κτηνοτροφία θὰ πάθῃ διὰ τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου; Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι πρέπει νὰ τύχῃ ἰδιαιτέρας μερίμνης ἡ Α ἢ ἡ Β τάξις ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἀλλ’ ἀρνοῦμαι βεβαίως νὰ δώσω πολλὴν προσοχὴν εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι ἡ κτηνοτροφία θὰ καταστραφῇ, ἂν ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον. Γνωρίζει καθεὶς ὅτι αἱ τάσεις, αἱ ὀρέξεις πρὸς ἐγκατάστασιν κτηνοτροφίας δὲν εἶναι τόσον μεγάλαι. Ἀποκαλύπτομαι πρὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κοζάνης πληρεξουσίου καὶ ὁμολογῶ ὅτι θὰ εἶναι τελείως ἀχάριστοι οἱ κτηνοτρόφοι, ἂν δὲν ἀναγνωρίσουν αἰωνίαν εὐγνωμοσύνην εἰς αὐτὸν καὶ ἂν εἰς ἑκάστην οἰκίαν των δὲν ἀναρτήσουν τὴν εἰκόνα του. Διότι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος εἰσήγαγεν εἰς τὴν διάνοιαν αὐτῶν τὴν ἰδέαν περὶ ἀποκαταστάσεώς των εἶναι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιος, ὅστις φαίνεται ὅτι ἐκ περισσῆς μετριοφροσύνης κατὰ τὴν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἐξακολουθήσασαν ἀγόρευσίν του δὲν εἶπεν ὅτι εἰς αὐτὸν καὶ μόνον ὀφείλεται καὶ ἡ ἀπόδοσις εἰς νομικὴν διάταξιν μιᾶς σκιᾶς τῆς πραγματοποιήσεως τῆς τοιαύτης ὀρέξεως τῶν κτηνοτρόφων.

§309Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον προηγηθῆ τοιαῦται σκέψεις.

§310Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω προηγούμενον νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ περιλαμβάνῃ διάταξιν κυρώσεως τόσον ἐκτενῶν δικαιωμάτων τῶν κτηνοτρόφων. Ἀλλὰ καὶ ἡ διάταξις αὕτη ὀρθῶς ἐχαρακτηρίσθη ὑπ’ ἐμοῦ ὡς σκιώδης, διότι οὐδὲν πλέον περιέχει εἰμὴ ἓν δικαίωμα ἁπλῆς χρήσεως, χωρὶς νὰ μεταβάλῃ ποσῶς τὴν ἰδιότητα αὐτῶν ὡς μισθωτῶν ἐν τοῖς λιβαδίοις ἐν οἷς βόσκουσι τὰ πρόβατά των, καὶ διότι οὔτε ἡ κατασκευὴ καλυβῶν ἢ ποιμνιοστασίων ἢ οἰκιῶν γεννᾷ δικαίωμά τι εἰς αὐτούς, ἐφόσον, κατὰ τὴν ἰδίαν διάταξιν, μετὰ τὴν λῆξιν τῆς μισθώσεως παύει κάθε δικαίωμα. Συνεπῶς τοιαῦται προσπάθειαι, οἷαι ἐκεῖναι τὰς ὁποίας σήμερον θέλουσι νὰ κυρώσωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν οἱ κτηνοτρόφοι, κατὰ τὸ παρελθὸν τοὐλάχιστον δὲν ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ νομικῆς τινος διατάξεως, καθ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω. Ἔρχεται σήμερον ὁ νομοθέτης νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων ὅλως διόλου παρεμπιπτόντως, διότι, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον κρίνομεν δὲν ἔχει ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν τοιαύτην ἐγκατάστασιν. Σήμερον ὀφείλομεν μόνον νὰ ἀσχοληθῶμεν κατὰ πόσον πρέπει νὰ προστατευθῇ ὄχι ἡ κτηνοτροφία ἀλλ’ ἡ τάξις τῶν κτηνοτρόφων ἢ ἡ τάξις τῶν ἀγροτῶν. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ θελήσω νὰ ἔλθω εἰς τὸ κανονικὸν τῆς ὑποβολῆς τῆς τροπολογίας ἐκείνης τῆς ἀφορώσης τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, διότι εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας ὅτι, ὅταν κατ’ ἀρχὴν ἐθεωρήθη ψηφισθὲν τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον, πάντες ἐπεφυλάχθησαν νὰ ὁμιλήσωσι κατὰ τὰς ἄλλας συζητήσεις, ἀλλά, καὶ τοῦτο ἀκόμη ἂν δὲν συνέβαινε, θὰ ἠδύνατο ἡ Συνέλευσις διὰ ψηφίσματος νὰ ἀποφασίσῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διὰ τῆς τροπολογίας ἐπιδιώκει.

§311Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε θὰ ἦτο κανονικόν.

§312Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἂν δὲν ἤθελε γίνει ἀκουστὴ ἡ γνώμη αὕτη, ἂς ἀφήσωμεν ὅπως τὰ ζητήματα λυθοῦν κατὰ τὸ θέρος, ἵνα ἐν μείζονι ψυχραιμίᾳ ἐπιληφθῶμεν αὐτῶν.

§313Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι τὸ θέρος· μετὰ τὰς διακοπάς.

§314Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὅταν λέγωμεν «μετὰ τὰς διακοπάς», καταλαμβάνομεν τί λέγομεν, ἐφόσον δὲν δυνάμεθα τώρα, ὅτε ἡ θερμοκρασία εἶναι 4 ἢ 5 ὑπὲρ τὸ μηδέν, νὰ ἀποφασίζωμεν ἐν ψυχραιμίᾳ. Οἱ συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι μετέσχον τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς κατὰ τὸ θέρος ἐπιλαβομένης τοῦ ὑπὸ κρίσιν ζητήματος θὰ γνωρίζουν πόσον ψυχραίμως καὶ ἠρέμως διεξήγοντο αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§315Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ εἶπα μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ τὸν Ἰανουάριον.

§316Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὸ ὑπὸ κρίσιν Νομοθ. Διάταγμα ὑπεβλήθη ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, παρῆλθον δὲ ἤδη 4 μῆνες καὶ μόλις σήμερον γίνεται ἡ βʹ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, διὰ νὰ μὴ εἴπω ἡ πρώτη. Φαντάζεται κανεὶς ὅτι εἰς τὰς 11 Ἰανουαρίου ἐπανερχόμενοι ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας μας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασίσωμεν καὶ ἐντὸς 2, 3, 4 ἡμερῶν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως θὰ ἐπαναληφθῇ ὅ,τι συνέβη καὶ μὲ τὸ κρινόμενον νομοσχέδιον; Εἴμεθα Ἕλληνες καὶ δυστυχῶς προσπαθοῦμεν ὅλα τὰ ζητήματα νὰ τὰ λύωμεν τὴν τελευταίαν στιγμήν. Ἔχομεν εἰς χεῖρας ἡμῶν διὰ νὰ μελετήσωμεν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον ἐπὶ τέσσαρας ὁλοκλήρους μῆνας, καὶ θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ ἐλέγετε πότε ἦλθε τοῦτο εἰς χεῖράς σας καὶ πότε ἐπελήφθητε τῆς μελέτης του ἂν μὴ κατὰ τὴν τρέχουσαν ἑβδομάδα, ὅτε ἀνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ ἐπείσθημεν πλέον πάντες ὅτι ὄντως ἡ Συνέλευσις θὰ λάβῃ τὴν α ἢ τὴν β ἀπόφασιν.

§317Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ συντομεύσετε, κύριε συνάδελφε.

§318Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μάλιστα. Ἡ ἐξακολούθησις τοῦ ἐνοικιοστασίου θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ποίας ὠφελείας πρόξενος ἐγένετο εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λαοῦ. Ἀπεναντίας ἐστερήθη ἡ ἀγροτικὴ τάξις ἐκτάσεων αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀπαραίτητοι πρὸς καλλιέργειαν, καὶ ἐκτάσεων αἱ ὁποῖαι θὰ συνετέλουν εἰς τὴν σιτοπαραγωγήν, τὰ δὲ ὠφελήματα περιωρίσθησαν εἰς τὰ θυλάκια τῶν κτηνοτρόφων, καὶ μάλιστα ὄχι τῶν μικρῶν, ἀλλὰ τῶν μεγάλων. Μήπως τοὐλάχιστον τὸ Κράτος διὰ τῶν διατιμήσεων τὰς ὁποίας εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλῃ, μήπως δι’ αὐτῶν ἐπέτυχε νὰ ταχθῇ ὅριόν τι λογικὸν καὶ δίκαιον εἰς τὰς τιμὰς τῶν διαφόρων προϊόντων;

§319Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐπειδὴ ὁμιλεῖτε γενικῶς περὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἂν ἀποβλέψωμεν εἰς τὴν πρώτην περίοδον, τὰ ζητήματα τῆς ἀντιθέσεως μεταξὺ συμφερόντων τῶν γεωργῶν οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ τῶν κτηνοτρόφων οἱ ὁποῖοι ἔτυχον τοῦ ἐνοικιοστασίου δὲν προέκυψαν. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀντίκτυπον τὸν ὁποῖον ἔσχε τὸ ἐνοικιοστάσιον ἐπὶ τῶν τιμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν εἰδῶν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ συνομολογήσω ὅτι ὑποτίμησις τῶν εἰδῶν αὐτῶν δὲν παρετηρήθη, καὶ τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔκαμα ἤδη ὅτε ἤμην Ὑπουργός. Ὀφείλεται ὅμως τοῦτο εἰς τὴν ἀτέλειαν τῶν ὀργάνων ἡμῶν καὶ ἰδίως εἰς τὴν ὑλικὴν ἀνεπάρκειαν τῶν ἐπισιτιστικῶν Ὑπηρεσιῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀρνηθῆτε ὅτι προέκυψαν θετικὰ ὠφελήματα ὑπὲρ τῆς κοινωνίας. Διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀμφισβητήσητε, ἢ μᾶλλον εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι, ἂν δὲν διετηρεῖτο τὸ ἐνοικιοστάσιον, αἱ τιμαὶ τῶν εἰδῶν αὐτῶν θὰ ἦσαν ἀπείρως μεγαλύτεραι ἐκείνων αἱ ὁποῖαι διετηρήθησαν διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Καὶ ὑποθέτω ὅτι τοῦτο εἶναι βέβαιον, διότι μετὰ τὸ 1920, ὅτε ἤρθη τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ τὰ ἐνοίκια τῶν βοσκησίμων γαιῶν ἔφθασαν εἰς ὕψη δυσθεώρητα, κατ’ ἀναλογίαν ηὐξήθησαν καὶ αἱ τιμαὶ τῶν προϊόντων. Ἑπομένως, ἂν δὲν ὑπῆρξαν θετικὰ ὀφέλη, πάντως συνεκρατήθησαν αἱ τιμαί.

§320Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εὐλαβοῦμαι βεβαίως τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Καφαντάρης, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν δέχομαι ὅτι τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐνοικιοστάσιον, δὲν θὰ ὑφίσταντο τὴν ὕψωσιν τῶν τιμῶν συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως.

§321Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι λιβάδιον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐνοίκιον 10,000 δραχμῶν, ηὐξήθη ἐφέτος εἰς 20,000, δηλαδὴ εἰς τὸ διπλοῦν.

§322Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ἐφόσον ὁμιλοῦμεν περὶ διατιμήσεων, μήπως ὑπάρχει διατίμησις ἑνιαία εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὄντως μία τιμὴ θὰ ἦτο ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐπωλοῦντο τὰ διάφορα κτηνοτροφικὰ προϊόντα, καὶ δὴ ὁ τυρὸς καὶ τὸ βούτυρον; Ἐδῶ εἰς μέρη τινὰ ἐπὶ παραδείγματι ἐβλέπετε διατιμήσεις ὄχι ἀφορώσας τὰ προϊόντα τῶν προβάτων τῶν βοσκόντων εἰς λιβάδια διατελοῦντα ὑπὸ ἐνοικιοστάσιον, ἀλλὰ γενικῶς προβάτων τὰ ὁποῖα ἔβοσκον εἰς λιβάδια μὴ διατελοῦντα ὑπὸ ἐνοικιοστάσιον. Καὶ ἐπὶ παραδείγματι εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ἕνεκα τῆς ὑλικῆς ἀδυναμίας τοῦ Κράτους νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν παραμονὴν τῶν προϊόντων ἐν τῷ τόπῳ ἐβλέπετε τὰ προϊόντα αὐτὰ τῶν προβάτων τὰ ὁποῖα ἔβοσκον εἰς λιβάδια ὑπὸ ἐνοικιοστάσιον νὰ ἐξέρχωνται τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους ζητοῦντα ἄλλας ἀγοράς, εἰς τὰς ὁποίας εὕρισκον καλυτέρας τιμάς. Ἀλλά, κύριοι, ἂς φθάσωμεν ἐπὶ τέλους εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὡς τροπολογίαν ὁ κ. Ὑπουργός, ἵνα ἴδωμεν μήπως ἡ διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ὁδὸς τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ εἶναι ἡ καλυτέρα. Εἶναι τόσον πικρὰ ἡ πεῖρά μου ἀπὸ τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτάς, ὥστε ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι, καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀποτελεσθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας τὸν νῦν καὶ ἀπὸ τοὺς προκατόχους αὐτοῦ, οὐδέποτε ἤθελον δώσει τὴν ψῆφόν μου. Καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξω διατί. Ἔχω περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς παρὰ εἰς οἱανδήποτε Ἐπιτροπήν, διότι, ὅτε κατὰ τὸ θέρος ἐξεβιάσαμεν — μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν δι’ ἐμαυτὸν — τὸν τότε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα παρατεῖνον τὴν προθεσμίαν πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν Διατάγματος, ἐδέχθη τοῦτο οὗτος καὶ μᾶς εἶπε: «Μὴ φοβεῖσθε· θὰ ἐξαιρέσωμεν τοῦ ἐνοικιοστασίου τὰ λιβάδια τὰ καλλιεργήσιμα καὶ θὰ τὰ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς χωρικούς· ἀλλὰ ψηφίσατέ το». Ὁμολογῶ ὅτι ἐπεσπεύσαμεν καὶ ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε πρώτης τάξεως, διότι ὑπεβάλαμεν ἐμπροθέσμως τὰς αἰτήσεις μας. Καὶ ὅμως κατώρθωσαν ὁ ἐκ Πρεβέζης κ. συνάδελφος καὶ ὁ πολυμήχανος ἐκ Καρδίτσης τοιοῦτος κ. Σίδερης — ἂν ἦτο ἐδῶ θὰ τὸ ἐβεβαίωνε — νὰ παρεμβάλουν τότε εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τὴν φράσιν (ἀναγινώσκει)... Ὑπεβάλαμεν ἐμπροθέσμως τὰς αἰτήσεις, ἀλλὰ ποῦ νὰ συνέλθῃ τὸ Συμβούλιον; Ποῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὁ ἐκδοὺς τὸ Διάταγμα νὰ ἐξαιρέσῃ ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον τὰς ἐκτάσεις καὶ τὰς βοσκὰς τὰς χρησίμους διὰ τὴν καλλιέργειαν; Ἀλλὰ τί ἐγένετο; Ἀφήνει τὸ Συμβούλιον καὶ παρέρχεται ἡ προθεσμία, καίτοι αἱ αἰτήσεις ὑπεβλήθησαν πρὸ τῆς 25 Σεπτεμβρίου, ἀφήνει καὶ παρέρχεται ἡ ἔναρξις ἡ χειμερινὴ τῆς κτηνοτροφικῆς περιόδου, χωρὶς κἂν νὰ ἐπιληφθῇ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Φωνάζω ὁ ταλαίπωρος καὶ βραχνιάζω—ἴσως ἐξ αὐτοῦ καὶ τὸ σημερινὸν πάθημά μου — ἀλλὰ δὲν ἀκούεται ἡ φωνή μου. Ὅτε τέλος πρὸ μηνὸς ἦλθεν ἐνταῦθα Ἐπιτροπὴ ἐκ τοῦ χωρίου ἐκείνου καὶ παρηνώχλει τὸν κ. Ὑπουργὸν μετ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλων συναδέλφων, κατωρθώθη νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκτάσεις τινὲς πρὸς καλλιέργειαν, διὰ τὰς ὁποίας ὄχι μονομερῶς, ὄχι μεροληπτικῶς, ὄχι μονοπλεύρως ἐξητάσατε τὴν ὑπόθεσιν, ἀλλὰ διότι εἴχετε τὰς βεβαιώσεις ὄχι τῶν ἐνδιαφερομένων, ἀλλὰ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ μὴ κρίνοντος μονομερῶς τὰς ἐνστάσεις, ἀλλ’ ἀποδεχθέντος τὰς ἐνστάσεις ἡμῶν, καὶ σεῖς οὕτως ἠδυνήθητε νὰ κρίνητε ἐν γνώσει τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὰ λιβάδια ταῦτα. Τώρα τί θέλει νὰ μᾶς κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας; Νὰ μᾶς παραπέμψῃ εἰς νέαν Ἐπιτροπήν; Ὁ κ. Ἀλαμανῆς σᾶς ἀνέφερε τὴν τύχην τῶν ἐνώπιον αὐτῶν διαδίκων.

§323Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως, ὑπὲρ τῆς ὁποίας κοπτόμεθα.

§324Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαλλάξωμεν. Ἀλλ’ ὡμιλήσατε περὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως μεγαλυτέρας ἀπὸ τὴν σημερινήν. Κύριοι πληρεξούσιοι, αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀναπετάσας τὴν σημαίαν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ὑπεσχέθη τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, ἀλλὰ μέχρι σήμερον ἡ Ἄρτα δὲν εἶχε γνωρίσει Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως κολλήγων. Μόνον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος διώρισεν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως κολλήγων. Καὶ φαντάζεσθε ποτὲ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη θὰ δικάσῃ τὰ διάφορα ἀγροκτήματα;

§325Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν τῷ μεταξὺ οἱ κολλῆγοι δὲν ἔχουσι τὴν νομήν;

§326Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν εἶναι ἡ ὥρα κατάλληλος διὰ νὰ σᾶς εἴπω ἂν ἔχουν καὶ τὴν νομήν. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲν θὰ ἔχουν τὴν γῆν ἐκείνην τὴν ὁποίαν αὐτοκαλλιεργοῦν, διότι τὸ χόρτον τὸ ὁποῖον ἐπ’ αὐτῆς φύεται τὸ βλέπουν νὰ καταναλίσκεται πρὸς πλουτισμὸν τῶν διαφόρων πολυταλάντων κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνεγείρει μέγαρα ὁλόκληρα κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐτῶν αὐτῶν.

§327Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔτσι θὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τῆς στέγης.

§328Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δυστυχῶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ λυθῇ ἔτσι, διότι αὐτὰ τὰ μέγαρα δὲν κατεσκευάσθησαν μόνον ἀπὸ τὰς στερήσεις τῶν ἀγροτῶν, ἀλλὰ κατεσκευάσθησαν καὶ ἀπὸ τὰς στερήσεις τῶν σμικτῶν, τῶν μικρῶν δηλαδὴ ἐκείνων κτηνοτρόφων, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ δίκην προβατινῶν ἀμέλγουσι. Σᾶς ἀναφέρω ἓν μικρὸν παράδειγμα διὰ νὰ πεισθῆτε. Ἐκ 15.000 προβάτων, τὰ ὁποῖα βόσκουν εἰς 10 τσιφλίκια τῆς πεδιάδος Ἄρτης, θὰ ἴδητε ὅτι αἱ 10.000 ἀνήκουσιν εἰς 5 κτηνοτρόφους καὶ αἱ 5.000 μόνον εἰς σμίκτας. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε· τί θὰ γίνουν οἱ σμῖκται αὐτοί; Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· τί θὰ γίνουν τὰ λιβάδια, ἂν ἡ νομὴ αὐτῶν περιέλθῃ ἐξ ὁλοκλήρου εἰς τοὺς ἀγρότας; Γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ ὅτι ὁ ἀγρότης δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀφήσῃ ἀνεκμετάλλευτον ὄχι μόνον σπιθαμὴν γῆς, ἀλλ’ οἱονδήποτε μέρος τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προσπορίσῃ εἰς αὐτὸν οἱονδήποτε κέρδος. Ἔχομεν τὸν νόμον «περὶ τῶν βοσκῶν τῶν Κοινοτήτων» καὶ γνωρίζομεν πάντες ὅτι κοινοτικὴ βοσκὴ σημαίνει τὸ μέρος τὸ ὁποῖον ἀναγκαιοῖ διὰ τὰς κτηνοτροφικὰς ἀνάγκας τῆς Κοινότητος, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μέρος τὸ ἐκμισθοῦν εἰς ἄλλους. Ἰδού, κύριοι, πῶς θὰ κατορθωθῇ νὰ ἐξοικονομηθοῦν καὶ αἱ βοσκαὶ αἱ ὁποῖαι θὰ περισσεύσουν, ἀλλὰ καὶ πῶς θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξοικονομηθοῦν καὶ τὰ πρόβατα τῶν ἄλλων κτηνοτρόφων. Δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω καὶ πάλιν, νὰ ἐννοηθῇ ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχει μεγάλη ἔκτασις, αὕτη θὰ μείνῃ ἀδιάθετος. Ἔχομεν, κύριοι, συνεταιρισμοὺς ἀποκαταστάσεως καλλιεργητῶν, ἔχομεν τὸν Ἐπιθεωρητὴν τῶν συνεταιρισμῶν τούτων, ἐν συνεννοήσει μετὰ τοῦ ὁποίου οἱ συνεταιρισμοὶ θὰ ὁρίσουν τὸ μέρος τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται διὰ τὰ ζῷά των. Δὲν ἀναφέρω δὲ ἐφεύρημα τῆς στιγμῆς ταύτης ἢ ἰδέας ἀφῃρημένας. Σᾶς ἀναφέρω ὅτι τοῦτο συμβαίνει εἴς τινα τῶν τσιφλικίων τῆς Ἄρτης, ὅπου παρεδόθη ἡ νομή.

§329Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ζητήσω μίαν πληροφορίαν;

§330Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Παρακαλῶ.

§331Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Μία Κοινότης ἔχει 45.000 κατοίκους· 10.000 στρέμματα καλλιεργεῖ ὁ ἰδιοκτήτης. Δὲν ὑπάρχει κανεὶς κολλῆγος. Ἔχει 35.000 πρόβατα καὶ 1000 μεγάλα ζῷα καὶ χρησιμοποιεῖ τὰ ⅘ τῶν στρεμμάτων, καὶ τοῦτο χάριν τοῦ ἐνοικιοστασίου....

§332Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τοῦτο σᾶς λέγω, κύριε Τσαρλαμπᾶ, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐπὶ 13.500 στρεμμάτων προσφόρων διὰ καλλιέργειαν εἰς 10 τσιφλίκια μόνον τῆς Ἄρτης, βόσκουν 15.000 πρόβατα, ἐνῷ εἰς τὰ στρέμματα ἐκεῖνα γίνεται καλλιέργεια.

§333Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὰ ἔχουν οἱ χωρικοὶ σήμερον;

§334Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὄχι, δυστυχῶς.

§335Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὴ τὸ λέγετε εἰς ἐμέ.

§336Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω τὴν Στρεμίναν...

§337Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ποῖος τὰ βαστᾷ.

§338Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μάλιστα. Νὰ μοῦ εἰπῆτε. Σᾶς ἀνέφερον τὴν Στρεμίναν. Ποῖος;

§339Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Στρεμίνα εἶναι ἐνοικιασμένη.

§340Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς ἀναφέρω ἄλλα. Τὴν Ράχιν...

§341Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὴν ἔχουν ἐνοικιασμένην τὴν Ράχιν οἱ ἴδιοι οἱ χωρικοί;

§342Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὄχι. Ἔχουν τὴν νομήν. Ἂς μὴ εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὰς τὰς λεπτομερείας. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω εἶναι βεβαιωμένα ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Κύριοι πληρεξούσιοι, καταλήγων δὲν ἔχω ἢ νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸν τορπιλλισμὸν τὸν ὁποῖον αὐτὸς οὗτος ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐξετόξευσεν ἐναντίον τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει νὰ μᾶς παραπέμψῃ, διότι εἶπεν ὅτι τὴν συσκευάζει οὕτως ὥστε νὰ ἠμποροῦμεν νὰ τὴν ἀλλάξωμεν. Βεβαίως τοῦτο τὸ ὁποῖον εἶπεν εἶναι λίαν ὀρθόν, ἀλλ’ ἀποδεικνύει καὶ τὴν δυσπιστίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ἤθελεν ἡ πεῖρα νὰ τὸν διδάξῃ ποῖος θὰ ἦτο ὁ καλύτερος τρόπος πρὸς λύσιν τῶν τοιούτων ζητημάτων. Ἀλλ’ ἡ πεῖρα μὲ ἐδίδαξεν ὅτι μόνον σεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι, δύνασθε νὰ δώσητε τὴν ὀρθὴν λύσιν εἰς τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ εἶμαι ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἡ λύσις ἥτις θὰ δοθῇ ὑφ’ ὑμῶν θὰ εἶναι ὀρθοτέρα παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θέλει νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ.

§343Δ. ΦΛΩΡΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν συναινεῖ νὰ προταχθοῦν μερικὰ νομοσχέδια ἐπειγούσης φύσεως, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἀπαιτηθῇ καμμία συζήτησις, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν δὲ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν.

§344Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις; Ὄχι.

§345ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως ἐκπροσωπεῖ ἡ Κυβέρνησις. Συνεπῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§346Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὸ προτεινόμενον μέτρον θὰ μᾶς καταναλώσῃ ἡμίσειαν τὸ πολὺ ὥραν, μετὰ τὴν ὁποίαν θὰ συνεχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν.

§347ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις;

§348ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά;

§350Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 1.15′ π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 1.25 π.μ.). (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Μανέτας).

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Κατόπιν τῆς ἐπελθούσης συμφωνίας, θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προκαλέσωσιν ἀντιρρήσεις. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως «περὶ φορολογίας τῶν ἀμβύκων».

§353Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔφυγε πυρέσσων καὶ μοὶ ἔστειλεν ἐπιστολὴν διὰ ν’ ἀναβληθῇ. Ἔχει γίνει κάποιο λάθος.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξετάσεως τῶν κατ’ ἰδίαν διδαχθέντων μαθητῶν».

§355Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Ὑπάρχουσι μαθηταὶ προαχθέντες καὶ μὴ ἐγγραφέντες. Ἀφοῦ λαμβάνονται μέτρα δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν προήχθησαν, κατὰ μείζονα λόγον πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι προήχθησαν. Νὰ ἐγγραφῶσι καὶ αὐτοί.

§356Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Οἱ ὁπωσδήποτε μὴ ἐγγραφέντες.

§357Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Νὰ τεθῇ «ἀπορριφθέντων καὶ προαχθέντων». Λαμβάνεται πρόνοια νὰ ἐγγραφῶσιν οἱ μαθηταὶ οἱ ἀπορριφθέντες, ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ μία μερὶς μαθητῶν ἡ ὁποία προήχθη κατὰ τὰς ἐξετάσεις, ἀλλ’ ἐξ ἀδυναμίας ἢ διότι δὲν εἶχον χρήματα διὰ τὰ τέλη, δὲν ἐνεγράφησαν. Ἀφοῦ λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῶν ἀπορριφθέντων, κατὰ μείζονα λόγον δέον νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν ὁπωσδήποτε μὴ ἐγγραφέντων.

§358Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δεκτόν...

§359Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης ἐπιτρέπεται καὶ ἡ ἐγγραφὴ τῶν τυχὸν μὴ ἐγγραφέντων.

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τῆς 4ης παραγράφου τοῦ 1ου ἄρθρου (ἀναγινώσκει): «Οἱ μαθηταὶ τῆς 4ης τάξεως κλπ.». Ἐπίσης ὑπάρχει τροπολογία, δι’ ἧς ἐπιτρέπεται ἡ μετεξέτασις τῶν προσφύγων μαθητῶν...

§361Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὴ εἶναι τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον χθὲς πρόσφυγες πληρεξούσιοι διὰ μερικοὺς πρόσφυγας.

§362ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτή, δεκτή.

§363Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς τροπολογία: Ὑπάρχουν μαθηταὶ οἱ ὁποῖοι ἐπῆγαν στρατιῶται καὶ ὅτε ἐπανῆλθον ἔδωσαν ἐξετάσεις καὶ μὲ τὸ παλαιὸν Διάταγμα ἦλθον ἐπιτυχόντες, διότι εἶχον βαθμὸν «καλῶς». Κατόπιν μὲ τὸ νέον ἀπέτυχον. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ προαχθοῦν;

§364Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν ὑπ’ ἀριθ. 3101 ἐ. ἔ. καὶ 467 τοῦ 1914 νόμων περὶ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν».

§366Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θέλω νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, ὥστε νὰ φέρωμεν τροπολογίας εἰς τὴν Βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, διότι ἔχομεν ἀντιρρήσεις σοβαράς. Ἡ κυριωτέρα ἀντίρρησις εἶναι ἡ καθορίζουσα τὴν διάθεσιν τῶν πιστώσεων διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν δημοσίων ὁδῶν. Ἀλλὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν τὸ Κράτος διαθέτει ὡρισμένας πιστώσεις, δηλ. ἔκαμε τὸ εἰδικὸν ταμεῖον τῶν Νομῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχεται ἀδικία εἰς κανένα Νομόν. Διὰ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 4 ἐπαναφέρεται ἡ τροποποίησις, διότι αἱ πιστώσεις διατίθενται κατὰ προτίμησιν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν τῶν χαρακτηριζομένων ὡς ἐθνικῶν· δι’ αὐτὸ ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι πρέπει νὰ ἰσχύσῃ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον καθεστώς.

§367Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ τελευταία δεκαετία.

§368Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφές. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου προεβλέπετο ὅτι ἐντὸς 10ετίας θὰ κατασκευασθοῦν αἱ ὁδοὶ αἱ ὁποῖαι ἐνεκρίθησαν διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου. Ὑπεχρεοῦτο ὅμως τὸ Κράτος νὰ ἐξεύρῃ διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἓν δάνειον. Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ ἀδικία εἰς βάρος κανενὸς νομοῦ; Λοιπὸν ἐπεθύμουν νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστώς· προσπαθεῖ τὸ Κράτος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, νὰ καταθέσῃ δηλαδὴ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰς προβλεπομένας πιστώσεις. Πρέπει αὐτὸ νὰ γίνῃ, διότι οὕτω μόνον ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ δρόμοι εἰς ὅλους τοὺς Νομούς. Διότι προεβλέπετο διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου νὰ ἔλθουν ὅλοι οἱ Νομοὶ εἰς τὸν αὐτὸν παρονομαστὴν ἀπὸ ἀπόψεως συγκοινωνίας. Αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ πρέπει νὰ εἶναι αἱ ὁδοὶ αἱ συνδέουσαι τὰς πρωτευούσας τῶν ἐπαρχιῶν. Ὅταν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ αὐτοδιοικήσεως, τότε θὰ γίνῃ ἡ παραχώρησις τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ διὰ τὰς μικρὰς ὁδούς. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ὅμως νομίζω ὅτι εἶναι πρακτικὸν νὰ διατηρήσῃ τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι συνδέουν πρωτευούσας Νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν. Αὐτὸ θὰ ἤθελον νὰ ὁρισθῇ γενικῶς δι’ ὅλας τὰς ὁδούς. Θὰ ἤθελον λοιπὸν ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς, ὅπως τὰς χαρακτηρίζει τώρα, νὰ προτιμηθοῦν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἤδη ἐγκριθῆ διὰ τοῦ νόμου 1071, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ αὐτῶν νὰ προτιμηθοῦν ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἔχουν προσδιορισθῆ διὰ τοῦ νόμου 1074, διότι τότε ἔγινε μακρὰ ἐργασία καὶ ἦσαν ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι, καὶ κατόπιν ἐλέγχου τοῦ ζητήματος ἀπεφασίσθη. Θὰ ἦτο δὲ ὀρθὸν νὰ μὴ παραμεληθοῦν καὶ οἱ ἄλλοι δρόμοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς Νέας Χώρας, καὶ ἂν δὲν ἔχει γίνῃ χαρακτηρισμὸς μὲ τὸν νόμον αὐτόν, θὰ γίνῃ καὶ ἐκεῖ. Ἐγὼ θέλω νὰ γίνῃ κάτι τι πάγιον ὅσον ἀφορᾷ τὴν πολιτικὴν τῆς ὁδοποιΐας, νὰ θέσωμεν ὡς βάσιν τὴν ἐπαρχίαν, ὁπότε δὲν θὰ ζημιωθοῦν καὶ αἱ Νέαι Χῶραι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν μίαν ἐπαρχίαν καὶ αἱ ὁποῖαι πρέπει καὶ αὐταὶ νὰ ἔχουν δρόμους κρατικούς. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω. Λέγετε ὅτι οἱ δρόμοι θὰ ὁρισθοῦν ἐφάπαξ διὰ Διατάγματος. Δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην αὐτοῦ τοῦ ἐφάπαξ προσδιορισμοῦ, ἀφοῦ διατηρεῖται εἷς γενικὸς χαρακτήρ. Ὀλίγον ἀόριστος μοὶ φαίνεται καὶ ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα τὴν σύνδεσιν μὲ λιμένας πολεμικῆς σημασίας καὶ ὁδοὺς ἀγούσας εἰς ἀρχαιολογικοὺς τόπους. Οὕτως ἀορίστως τιθεμένη ἡ διάταξις θὰ προκαλέσῃ ἀξιώσεις πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν εἰς μέρη εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι. Θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ὅπου ὑπάρχουν ἀρχαιολογικοὶ τόποι νὰ γίνουν δρόμοι, ἀλλ’ ἤδη ὡρίσαμεν τοὺς σημαντικωτέρους ἀρχαιολογικοὺς τόπους, ὅπου πρόκειται νὰ γίνουν δρόμοι. Ἐκεῖνο ὅμως εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιμένω εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τὸ νὰ διατίθενται αἱ πιστώσεις κατὰ Νομούς, διότι ἄλλως θὰ ἐπήρχετο μεγάλη ἀδικία καὶ θὰ προεκαλεῖτο ἐξέγερσις τῶν ἐπαρχιῶν.

§369Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ διατυπωθῶσιν ὅλαι αἱ παρατηρήσεις εἰς τροπολογίας, διὰ νὰ τὰς λάβω ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν Βʹ συζήτησιν.

§370Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», βεβαίως ἀπαλλασσόμεθα νὰ εἴπωμεν πολλὰ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος, δηλαδὴ τοῦ ἐπὶ ἄλλης βάσεως καθορισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν, διότι, ὡς ἦτο τὸ νομοσχέδιον, μία ἐθνικὴ ὁδὸς μόνον εἰς ἕκαστον Νομὸν ἀναγνωρίζεται. Ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν Νομοὺς ἀπαρτιζομένους ἀπὸ νήσους, θὰ ἔμενον πολλαὶ νῆσοι, ὡς π.χ. ἡ Λευκάς, ἄνευ ὁδοποιΐας. Ἔχει ἐπὶ τέλους ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐφέρθη τόσον κακοπίστως πρὸς τὰς λαϊκὰς τάξεις, ὥστε, ἀφοῦ ἵδρυσε τὸ εἰδικὸν ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, χάριν τοῦ ὁποίου ἐπέβαλε μεγάλην φορολογίαν, ἦλθε καὶ τὸ συνεχώνευσε μὲ τὸ δημόσιον Ταμεῖον, οὕτως ὥστε ὄχι μόνον δρόμοι δὲν γίνονται, ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπάρχοντες καταστρέφονται καὶ ἡ περιουσία τοῦ Δημοσίου καταστρέφεται καὶ διαμαρτυρίαι ἀπὸ τὰ Ἐπιμελητήρια καὶ ἀπὸ τοὺς συνεταιρισμοὺς γίνονται ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ μεταφέρουν τὰ προϊόντα των, ἔχει, λέγω, τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ ἐπὶ τέλους διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν, ἂν δὲν γίνουν δεκταὶ αἱ τροπολογίαι μας, νὰ ἀντιταχθῶ καὶ πάλιν.

§371Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὑπέβαλεν ἓν νομοσχέδιον ἀναλόγως τῶν πιστώσεων τὰς ὁποίας ἔχει καὶ θέλει νὰ κάμῃ τὰς ἐθνικὰς ὁδούς. Διότι, ἂν θελήσῃ νὰ τὰ κάμῃ ὅλα, δὲν θὰ κάμῃ τίποτε. Ἀλλ’ αἱ ἐθνικαὶ ὁδοὶ εἶναι χαρακτηρισμέναι ὑπὸ τῆς Ἐπιστήμης. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν ὅπως προστεθοῦν καὶ οἱ δρόμοι οἱ ἄγοντες εἰς λιμένας πολεμικῆς σημασίας. Ἐπίσης εἰς τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ ὁδοί, τὰς ὁποίας δὲν βλέπω ἐδῶ, ἐκεῖναι διὰ τῶν ὁποίων συγκοινωνοῦσιν αἱ μεγάλαι πόλεις πρὸς τοὺς λιμένας, π.χ. Λαρίσης–Βόλου. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προστεθοῦν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς νήσους, ὅπου αἱ πρωτεύουσαι εἶναι εἰς τὴν θάλασσαν, δὲν ὑπάρχουν ἐθνικαὶ ὁδοί. Αἱ πιστώσεις πρέπει νὰ διατίθενται ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ ὄχι κατὰ Νομούς, διότι ἄλλοι Νομοὶ ἔχουσι πολλὰς ὁδοὺς καὶ ἄλλοι δὲν ἔχουσι καμμίαν.

§372Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀλίγας λέξεις.

§373Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βλέπω ὅτι ὑπάρχουν ἀντιρρήσεις νὰ ἀναβληθῇ.

§374Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ποτὲ ἐπὶ λεπτομερειῶν· πάντοτε ἐπὶ τῶν γενικῶν βάσεων ὁμιλῶ, καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ ἤθελον νὰ εἴπω, ἀντικρούων τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἔργον τόσον σημαντικὸν νὰ ἐξαρτήσωμεν μοναδικῶς ἐκ τῆς ἀναμενομένης ἐπιτυχίας τοῦ θεσμοῦ τῶν νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ὅταν συνεζητεῖτο ὁ νόμος «περὶ αὐτοδιοικήσεως τῶν Νομῶν», ρητῶς ἐλέχθη ὅτι ἡ ἁρμοδιότης τῶν ὁδῶν δὲν συντρέχει μὲ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Κράτους ἐκ λόγων μὴ προσαρμογῆς τῶν ὀργάνων πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ πολιτικὴ τῆς ὁδοποιΐας νὰ μὴ ἐξυπηρετηθῇ ἀμέσως καὶ διότι τὸ Κράτος ἔχει συντρέχουσαν ἁρμοδιότητα δὲν δύναται νὰ ἀναιρέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ἀναλάβει ὅπως ἐξυπηρετῇ τὰς ἀνάγκας. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως δὲ αὐτῆς ἡ σύνθεσις τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι συντρέχουσα καὶ μία κατασκευὴ ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐξυπηρετοῦν τὰς ἀνάγκας τῆς συνθέσεως τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἀνήκει εἰς τὴν συντρέχουσαν ἁρμοδιότητα. Διὰ τοῦτο θὰ ἐνόμιζον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀντιλήψεις, θὰ ἠδύνατο νὰ διασκευάσῃ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τρόπον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτάς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀνάγκαι καὶ πόθοι τοῦ λαοῦ. Ἄνευ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν πόθων τοῦ λαοῦ δὲν κάμνομεν ἀπολύτως τίποτε, ὁσαδήποτε τε δικαιώματα καὶ ἂν τῷ χαρίζωμεν διὰ τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, ὅπως ἐπίσης καὶ τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἀνάγκης συνθέσεως τῶν πρωτευουσῶν, καὶ ὁ λαὸς εἶναι διατεθειμένος νὰ δώσῃ χρήματα, ἀρκεῖ νὰ διατεθοῦν διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτάς.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀναβάλλεται.

§376Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς ἀναβάλλεται; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω ὅτι ὁ τρόπος καθ’ ὃν....

§377Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς οἱ ἴδιοι εἴπετε — διότι ὁμιλεῖτε περὶ σεβασμοῦ — νὰ συζητήσωμεν μερικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν προκαλοῦν συζήτησιν. Μάλιστα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν κ. Παπαναστασίου καὶ ἀπεφάσισαν «αὐτὸ νὰ ἀναβληθῇ, διότι προκαλεῖ συζήτησιν», «ἐκεῖνο νὰ μὴ ἀναβληθῇ, διότι δὲν προκαλεῖ». Διατί λοιπὸν δὲν θέλετε νὰ εἴπω τὸ ἴδιον καὶ ἐγὼ προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἰς αʹ ἀνάγνωσιν καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει κάποιαν ἀξίαν ἀναμφισβητήτως; Ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ ὅτι μέχρι τῆς ὥρας ποὺ θὰ ἔχωμεν τὰ ὑλικὰ μέσα διὰ νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογήν, ἂν ὑπάρχουν ἐλλείψεις, θὰ τὸ διορθώσωμεν. Διατί νὰ μὴ ζητήσω καὶ ἐγὼ νὰ ἀναβληθοῦν ὅσα νομοσχέδια προκαλοῦν συζήτησιν;

§378Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συστάσεις δίδονται.

§379Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Συνελεύσεως, ὅτε συγκατενεύσαμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ψηφισθοῦν τινὰ νομοσχέδια, εἴπομεν ὅτι θὰ κάμωμεν μερικὰς παρατηρήσεις.

§380Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς λέγετε ὅτι θὰ κάμητε παρατηρήσεις. Τότε θὰ ἔλεγον καὶ ἐγὼ ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῶσι καὶ τὰ ἄλλα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ κάμωμεν παρατηρήσεις. Νὰ ἀναβληθῇ.

§381ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§383Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Ἔχομεν ἓν παράπονον, διότι ἐψηφίσθη ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁ νόμος 3101, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμνῃ Συμβάσεις καὶ μὲ Ἑταιρείας διὰ μελέτας δρόμων. Αὐτὸς ὁ νόμος δὲν ἐπεκτείνεται εἰς τὰς Νέας Χώρας, διότι οἱ περισσότεροι δρόμοι τῶν Νέων Χωρῶν δὲν ἔχουν γίνει διὰ νόμου.

§384Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διατί ἀναβάλλετε τὴν συζήτησιν;

§385Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ εἶναι ἐσφαλμένη.

§386Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν, κύριοι, συμφωνῆτε νὰ δώσῃ ὁ καθεὶς τὰς συστάσεις του διὰ τροπολογιῶν ἐγγράφως εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, τότε θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἄν δὲν συμφωνῆτε εἰς αὐτό, τότε νὰ ἀναβληθῇ.

§387Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡμεῖς θέλομεν διὰ τριῶν λέξεων νὰ ὑποδείξωμεν τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ υἱοθετήσῃ, διότι φοβούμεθα ὅτι θὰ ψηφισθῇ εἰς στιγμὴν ποὺ δὲν θὰ λάβωμεν γνῶσιν.

§388Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Σᾶς δίδω τὸν λόγον μου ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ πρὶν ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι ὅλων τῶν κυρίων συναδέλφων.

§389Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ δήλωσις αὐτὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§390Κ. ΑΛΑΒΑΝΟΣ. Τὸ νομοθέτημα εἶναι σπουδαιότατον· θίγει σπουδαιότατα συμφέροντα τῶν ἐπαρχιῶν καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφισθῇ.

§391Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δέχομαι νὰ γίνῃ μετὰ 20 ἡμέρας.

§392ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἀναβάλλεται. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6. Συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1356 ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας».

§393Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἀπόφασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου θὰ εἶναι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§394Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δηλαδὴ ἀπὸ ἀποκέντρωσιν κάμνετε συγκέντρωσιν.

§395Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Γνωρίζετε τὸ ἄρθρον περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν;

§396Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀκούω ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀντίθετα πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν.

§397Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὅτε ἐτροποποιήσατε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν, εἴχετε ὡς ἄρθρον 5ον ὅτι (ἀναγινώσκει)... Εἰς τὸ νῦν εἰσαγόμενον νομοσχέδιον παρελείφθη ἡ διάταξις αὐτή, ὑποθέτω, κατὰ πλάνην.

§398Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι· διότι ἠθέλησα νὰ ἀφήσω ὑπὲρ τῶν Δήμων τὰς ἰσχυούσας Συμβάσεις.

§399Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἄν εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον αὐτό, εἶναι διότι αἱ Ἑταιρεῖαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντεπεξέλθωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας των μὲ τιμὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι προπολεμικαί. Διαγράφεται ἐπίσης, κύριε Ὑπουργέ, τὸ ἄρθρον 13. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν....

§400Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠθέλετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, χωρὶς νὰ ἔχητε Ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι νὰ τὸ διευθύνουν.

§401Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἔχετε ἀντιρρήσεις, ἂς ἀναβληθῇ.

§402Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ προθεσμία λήγει τὴν 31 Δεκεμβρίου καὶ τὴν 31 Δεκεμβρίου θὰ σβύσουν ὅλα τὰ φῶτα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἰδοὺ διατί ἔκρινα ὅτι, προκειμένου περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐπεμβῶ διὰ νόμου καὶ νὰ κανονίσω ὅτι τόσον ρεῦμα θὰ χορηγῇ ἡ Ἑταιρεία. Ἄλλωστε δὲν πρόκειται περὶ ἰδιωτῶν, ἀλλὰ περὶ Κοινοτήτων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὸ σύνολον τῶν πολιτῶν. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ μὴ παροχὴ ἀρκετοῦ ρεύματος θὰ ἐβάρυνε τοὺς πολίτας, δὲν εἶναι τοῦτο τόσον τραγικόν, διότι ἡ Κοινότης δὲν θὰ ἐπιβαρυνθῇ. Διὰ τοῦτο κρίνω καλὸν νὰ ἀπαλειφθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ζητήματα ὀργανικά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἰσαχθοῦν καὶ νὰ ψηφισθοῦν καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰς δύο κατ’ ἄρθρον συζητήσεις. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἠμπορῶ νὰ κάμω συζήτησιν. Ἔχω ὅμως ὑπ’ ὄψιν μου νὰ εἰσαγάγω βραδύτερον εἰς τὴν Συνέλευσιν νομοσχέδιον δι’ αὐτό.

§403Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, κύριε Ὑπουργέ, ἔχω νὰ τονίσω τοῦτο, ὅτι ἐπιβαρύνετε τοὺς ἰδιώτας μὲ ἓν ποσὸν τὸ ὁποῖον νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ πληρώσουν, ἐνῷ τοὺς Δήμους τοὺς ἀφήνετε μὲ τὰς προπολεμικὰς ἀξίας. Ἡ βάσις τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς ἦτο ἡ παροχὴ πρὸς τὸν Δῆμον. Τὴν δημοσίαν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ Δήμου, τὴν παραβλέπετε. Φρονῶ ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν.

§404Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπειδὴ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐκτιμήσω τί δίδομεν, εἶπον ὅτι τὸ ἄρθρον 7 ἐπαναλαμβάνει τὸ ἄρθρον 8, ἀλλὰ τὰ ἐξήρτησα ἀπὸ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Προεδρικοῦ Διατάγματος, διὰ νὰ δύναμαι νὰ ἐκτιμήσω τὴν σημασίαν τῶν ἄρθρων αὐτῶν.

§405ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν.

§406Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω. Καλούμεθα νὰ ἐνισχύσωμεν διὰ τοῦ 8ου ἄρθρου Συμβάσεις τὰς ὁποίας δὲν γνωρίζομεν καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ἔπρεπε νὰ διανεμηθῶσιν. Ἀλλ’ ἀσχέτως πρὸς τὴν ἄποψιν αὐτήν, μιὰ φορὰ κ’ ἕναν καιρὸ ἐδῶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ὑπῆρχεν Ἑταιρεία ἡ ὁποία εἶχε γενικὸν ὄνομα. Αὐτὴ ἡ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο κατὰ 8)10 ἀπὸ Ἕλληνας κεφαλαιούχους, ἐπώλησε τὴν ἀνύπαρκτον περιουσίαν της εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν ἀποτελουμένην ἀπὸ τὰ ἴδια πρόσωπα. Ἡ Ἑταιρεία αὐτή, ἀποτελουμένη κατὰ 8)10 ἀπὸ Ἕλληνας κεφαλαιούχους, ὡς ἀνωτέρω εἶπον, ἔκαμε συμβόλαιον καὶ εἶπεν ὅτι πωλεῖ τὴν περιουσίαν της αὐτὴν τὴν ἀνύπαρκτον, ἡ ὁποία ἀπηρτίζετο ἀπὸ δικαίωμα ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς Σύρου, δικαίωμα ἠλεκτροφωτισμοῦ τῶν Πατρῶν, καὶ αὐτὰ ὅλα τὰ ἐπώλησεν εἰς ἄλλην Ἑταιρείαν ἀποτελουμένην ἀπὸ τὰ ἴδια πρόσωπα καὶ εἶπεν ὅτι ἡ νέα Ἑταιρεία θὰ διανείμῃ τὸ ἐξ 9½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν κέρδος — χωρὶς νὰ ἔχῃ ὀβολὸν — καὶ τὰς μετοχὰς εἰς τὰ μέλη της. Ἀπὸ τὴν πρώτην ἡμέραν ἐδάνεισε ξένα κεφάλαια καὶ ἐρχόμεθα σήμερον νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἀνύπαρκτα κεφάλαια, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ καὶ τὰ ὁποῖα μετεβίβασεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν τὴν ἄλλην, δηλαδὴ Γιάννης κερνᾷ καὶ Γιάννης πίνει — τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῶν Πατρῶν. Καὶ ἀφοῦ δὲν ἠμποροῦσε νὰ κάμῃ τὸν φωτισμὸν μὲ κάποιον Νικολαΐδην, ἀνέλαβε νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ φωταέριον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ προηγουμένη Ἑταιρεία καὶ ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκείνης ἐζημιώθη ἡ Ἑταιρεία. Ἀλλὰ πωλεῖ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς Σύρου.

§407Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν; Δὲν ἔχω τὴν πρόθεσιν νὰ τὸ ὑποστηρίξω.

§408Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλετε δὲ νὰ ἴδητε τὰ κεφάλαια τὰ ὁποῖα ἔχει, νὰ ἴδητε τί πωλεῖ, σᾶς λέγω ὅτι δὲν πωλεῖ τίποτε ἀπολύτως. Ἀφήνω δὲ καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 4 καθωρίσθη μισθὸς 350 χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίως διὰ τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἑταιρείας, καὶ καλούμεθα ἐδῶ νὰ κυρώσωμεν καὶ τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§409Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Διαμαρτύρομαι διὰ τὸν χαρακτῆρα τὸν ὁποῖον θέλει νὰ δώσῃ ὁ κ. πληρεξούσιος. Τίνα σχέσιν ἔχουν τώρα αὐτά; Ποῖα ἄρθρα θέλετε νὰ διαγραφῶσι νὰ εἴπητε νὰ τὰ διαγράψωμεν· ἀλλὰ μὴ ἀναβάλετε τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§410Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διαγραφοῦν τὰ τρία πρῶτα ἄρθρα.

§411Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Τίνα σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὸ νομοθέτημα;

§412Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ νομοθέτημα ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ ζητήματος τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῆς Λαρίσης, ἀλλὰ τὰ ἄλλα ἄρθρα ἀφορῶσι τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρείαν Ἀθηνῶν.

§413Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὄχι, κύριε συνάδελφε.

§414Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιγράφεται «περὶ παρατάσεως καὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1356 ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐν τῷ Κράτει ἐπιχειρήσεις παραγωγῆς καὶ διανομῆς ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας». Εἰς τὸ ἄρθρον 6 λέγεται ὅτι κυροῦται ἡ μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας Σύμβασις. Δὲν ἔχομεν γνῶσιν τῆς Συμβάσεως.

§415Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶναι μία κατάστασις πραγματική, ἡ ὁποία ἔχει ὡς συνέπειαν εἴσπραξιν χρημάτων παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἐφαρμόζεται ἡ κατάστασις αὐτὴ κακῶς καὶ ψυχρῶς.

§416Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἄλλου ἄρθρου αὐξάνεται ὁ μισθὸς τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας. Αὐτὸ κυροῦται.

§417ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§418Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐνῷ παραπονεῖται ὅτι αἱ ἐργασίαι της δὲν πηγαίνουν καλὰ καὶ ζητεῖ ἐπιχορήγησιν ἀπὸ τὸ Δημόσιον, αὐξάνει τοὺς μισθούς.

§419ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀπορριφθῇ.

§420Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ σχέδιον αὐτό, ὅταν ἐπῆγα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, μοῦ τὸ παρουσίασεν ἡ Ὑπηρεσία συμπεπληρωμένον, ἐγὼ δὲ ἀγνοῶν τὸ ὑπέγραψα. Ὅταν τὸ ἐπῆρα καὶ τὸ ἐμελέτησα κατόπιν, εἶδον ὅτι εἶχα κάμει λάθος καὶ ἀμέσως τὸ ἀνεθεώρησα καὶ τὸ ἐξεκαθάρισα, ὅπως τὸ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», μὲ μόνην τὴν διαφορὰν ὅτι μερικὰ ζητήματα δὲν τὰ ἔλυσα ἐγὼ ὁριστικῶς, ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ τὰ ἀφήσω διὰ νὰ τὰ ἐκτιμήσω βραδύτερον, κατόπιν μελέτης τῶν βιβλίων καὶ ἐκτιμήσεως τῶν πραγματικῶν γεγονότων, καὶ οὕτω τὸ ἐπαρουσίασα. Ἁπλῶς λαμβάνω μερικὰ μέτρα ὥστε νὰ ἠξεύρω καὶ ἐγὼ τὰ ἔσοδα, ἂν πρόκειται νὰ δώσω τίποτε.

§421Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ τοὐλάχιστον ἐπὶ 2 ὥρας.

§422Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἴπατέ μοι τίνα σχέσιν ἔχει τώρα ἡ ἀνάγνωσις τῶν καταστατικῶν τῆς Ἠλεκτρικῆς Ἑταιρείας καὶ ποίαν ἐγκατάστασιν τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς πρόκειται νὰ ρυθμίσωμεν ἡμεῖς. Θέλετε νὰ δώσητε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐγὼ ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν Ἠλεκτρικὴν Ἑταιρείαν; Τί παίρνει ὁ εἷς καὶ τί παίρνει ὁ ἄλλος, αὐτὸ εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον.

§423Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1923 αὐξάνεται τὸ ἐν τῇ ὡς ἄνω Συμβάσει προβλεπόμενον ποσοστὸν τῶν 5% πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου εἰς 10%» Δηλαδὴ ζητεῖται ἡ ἐξυπηρέτησις τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου νὰ αὐξηθῇ εἰς 10%.

§424Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Νὰ σᾶς τὸ ἐξηγήσω. Ἡ Ἠλεκτρικὴ Ἑταιρεία συνῆψεν ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Καφαντάρη....

§425Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς ἐνομίζομεν ὅτι προκειμένου περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον δὲν ὑπεβλήθη ἐπὶ τέλους ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον εὑρέθη συντεταγμένον ἀπὸ τὴν προκάτοχο Κυβέρνησιν καὶ τὸ ὁποῖον ρυθμίζει καλὰ ἢ κακὰ μίαν πραγματικὴν κατάστασιν, ἐνομίζομεν ὅτι δὲν ἤθελεν ἐγερθῆ συζήτησις, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγείρεται συζήτησις παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§426ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 3221 περὶ Κτηματικῶν Τραπεζῶν». Ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν δέχεται νὰ κηρυχθῇ καὶ κατεπεῖγον, ἵνα προφθάσῃ νὰ ψηφισθῇ μέχρι τοῦ Σαββάτου;

§427ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχὴν κηρυχθὲν κατεπεῖγον).

§428ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ διαθέσεως πλεοναζόντων δημοτικῶν ἐσόδων πρὸς βελτίωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων τοῦ Δήμου Ἀθηναίων». Ὁ κ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§429Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§430ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§431ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῶν διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν ἀφορώντων τὸ Διασυμμαχικὸν καὶ Γερμανοβουλγαρικὸν ὑλικὸν ζητημάτων». Ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§432Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἔχομεν ὑποβάλει μίαν τροπολογίαν· προκειμένου περὶ ὑποθέσεων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχει ἐκδοθῆ ὑπουργικὴ διαταγή, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ μὴ συμπερεληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον αὐτόν.

§433Κ. ΚΑΛΟΜΕΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9 εἶναι νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔγινε πρὸ μηνῶν ἐνταῦθα μακρὰ συζήτησις καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς ἀναπτύσσων τὸ νομοσχέδιον δὲν ὤκνησε νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος δὲν τὸ εἶχε μελετήσει.

§434Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχει συζήτησιν; Εἴπομεν νὰ μὴ γίνεται συζήτησις.

§435Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἴπω περὶ τίνος πρόκειται. Ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ Σώματος Στρατοῦ νὰ ἐπιλύσῃ διαφόρους διαφορὰς καὶ διὰ τοῦτο σχηματίζεται μία Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ εἶναι καὶ εἷς στρατιωτικός. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει)...

§436ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§437ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεμεζῆς ἔχει μίαν τροπολογίαν.

§438Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν δεχθῶ, κ. Πρόεδρε, διότι ὅλαι αἱ ὑποθέσεις καὶ εἶναι ἐκδεδομένη μία διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πρέπει καὶ αὐταὶ νὰ ὑποστοῦν τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Ἠδυνάμην νὰ ἀνακαλέσω τὴν διαταγήν, ἂν ἤθελον. Δὲν τὸ κάμνω, ἀλλὰ νὰ ὑποστῶσι τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐπιτροπῆς.

§439ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§440ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1924 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἀπαγορεύσεως δικαιοπραξιῶν ἐπὶ ἀκινήτων».

§441Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἀναβληθῇ, κ. Πρόεδρε.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συνεχίσεως τῆς ἐπιτάξεως οἰκιῶν ἐν αἷς τὰ γραφεῖα τῶν Σιδηροδρόμων τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους καὶ ἄλλων κρατικῶν ὑπηρεσιῶν».

§443Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ.

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 1308 καὶ τῶν Νομοθετικῶν Διαταγμάτων 31 Μαΐου 1923 καὶ 26 Ἰουλίου 1923 περὶ ἀπωλείας ἀνωνύμων χρεογράφων».

§445ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§446ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 403 καὶ 2328 περὶ διοικήσεως τῶν ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. ὑπαγομένων κληροδοτημάτων».

§447Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἔχω καταθέσει τροπολογίαν.

§448ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Κρεμεζῆ ἔχουσα οὕτω (ἀναγινώσκει)....

§449Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Ὑπάρχει διάταξις ὅπως τὸ ποσὸν τῶν ὑποτρόφων γίνῃ ἀπὸ 300 εἰς 500 δραχμάς.

§450Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Μέχρι 500 δραχ. Γίνεται δεκτὴ καὶ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κρεμεζῆ.

§451ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. (Ψηφίζεται εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ κωδικοποιήσεως τῶν νόμων περὶ ἐκκαθαρίσεως ἐχθρικῶν περιουσιῶν καὶ συμψηφισμοῦ ἐχθρικῶν χρεῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3119 καὶ 2769 καὶ τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Διατάγματος περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2769 περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου ἔ. ἔ. Ν. Δ. περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς νομικοῦ προσώπου τοῦ Νοσοκομείου Προσφύγων Ἀθηνῶν». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§452Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἑνὸς ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ ἐξυπηρετήσῃ φιλανθρωπικὸν σκοπὸν καὶ τοῦ ὁποίου ὁ κύριος πόρος ἢ μᾶλλον ἡ ἐτησία χορήγησις προέρχεται ἐκ τοῦ κρατικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὀνομάζεται νομικὸν πρόσωπον, ἀλλ’ εἶναι νομικὸν πρόσωπον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι προικοδοτεῖται ἀπὸ τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν, δηλαδὴ ἀπὸ χρῆμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου εἴμεθα ἀντιπρόσωποι. Ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ὅπως τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ δι’ ἕνα σκοπὸν ἐξόχως φιλανθρωπικὸν διατεθῇ κατὰ τὸν σκοπιμώτερον τρόπον, σκόπιμος δὲ τρόπος εἶναι ἐκεῖνος κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ χρῆμα δαπανᾶται διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κοινωνικοῦ σκοποῦ, δηλαδὴ διὰ τὴν θεραπείαν καὶ τὴν περίθαλψιν τῶν ἀσθενῶν, ὥστε, ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πόροι τοὺς ὁποίους διαθέτει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν διανέμονται δυσαναλόγως εἰς πρόσωπα ὑπεράριθμα, τότε συντρέχει περίπτωσις ὅπως ἐπαναγάγῃ τὸ εἰσηγούμενον νομοσχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὸ μέτρον ἐκεῖνο. Ὁ μὲν σκοπὸς θὰ ἐκπληρωθῇ, δὲν θὰ συμβῶσιν ὅμως τὰ ἄλλα. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6 ἔγγραφον τῆς 11 Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν, ἡ ὁποία ἐν τελείᾳ ἀμεροληψίᾳ προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου ἱδρύματος ἠρεύνησε τὰ πράγματα, εὑρίσκει ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῶσι θέσεις ἰατρῶν καὶ προσωπικοῦ, ἐν σχέσει δὲ πρὸς τὰ ἄλλα λειτουργοῦντα νοσοκομεῖα εἶναι ἀπειράριθμοι, νὰ αὐξηθῇ δὲ τὸ κατώτερον προσωπικόν, εἰς τρόπον ὥστε δι’ αὐτοῦ τοῦ χρήματος νὰ ἔχωμεν καλυτέραν τὴν λειτουργίαν τοῦ νοσοκομείου. Καταθέτω τὴν ἔκθεσιν ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον ἵνα λάβῃ πᾶς τις γνῶσιν. Γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας τὸ νοσοκομεῖον τοῦτο εὑρίσκεται ἤδη ὑπερπληρωμένον καὶ ἄνω τοῦ ἀριθμοῦ, τοῦ ὁποίου ζητεῖ τὴν ἐπικύρωσιν τὸ Διάταγμα· διότι, ἐνῷ τὸ Διάταγμα προβλέπει ἀριθμὸν προσωπικοῦ 85, ἤδη ὁ ἀριθμὸς εἶναι 86, ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν εὑρίσκει ὅτι προκειμένου περὶ 149 παθολογικῶν κλινῶν, διὰ τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον προβλέπει 7 παθολόγους ἰατρούς, ἐπαρκοῦν 3 μόνον ἰατροί.

§453Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἠλαττώσαμεν τὰς θέσεις αὐτὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν.

§454Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶσθε νέος εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ δὲν γνωρίζετε ὅτι ἡ ὁλομέλεια δὲν δεσμεύεται ἀπὸ γνώμας τῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς τοὺς ὁποίους ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ νοσοκομεῖον εὑρίσκεται ὑπερπληρωμένον. Δὲν εἶμαι ἰατρός, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ ὁλομέλεια τῆς Συνελεύσεως.

§455Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἰατροσυνέδριον θὰ κάμωμεν ἐδῶ;

§456Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐδῶ εἶναι Κοινοβούλιον καὶ ὀφείλετε νὰ λησμονῆτε τὴν ἰδιότητα τοῦ ἰατροῦ. Ἐγὼ συζητῶ μὲ τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Σώματος, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι βασικὸν ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἱδρύεται νοσοκομεῖον καὶ πρόκειται νὰ διορισθῶσι διάφοροι ἰατροὶ ἐν αὐτῷ, οὐδεμία δὲ πρόνοια λαμβάνεται διὰ τὸν τρόπον τῆς ἐπιλογῆς τῶν ἰατρῶν αὐτοῦ καὶ ἀφέθη ἀπόλυτος ἡ κρίσις εἰς διαφόρους ἰδιώτας, συνιστῶντας εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ ἱδρύματος τούτου τὴν πρόσληψιν ἰατρῶν. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι εἰς τὴν ἐποχὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἰσερχόμεθα καὶ διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῶν ἐπιστημονικῶν, τὰς ὁποίας δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, θὰ ὤφειλε νὰ διατυπωθῇ ἡ ἀξίωσις ὅτι διὰ Διατάγματος θέλουν κανονισθῆ αἱ προϋποθέσεις προσλήψεως προσωπικοῦ, τηρουμένης ὅμως τῆς ἀρχῆς τῶν δημοσίων διαγωνισμῶν καθ’ ὃν τρόπον γίνεται διὰ τὰς ἀκαδημαϊκὰς κλινικὰς τοῦ Πανεπιστημίου.

§457Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὁ Κύριε συνάδελφε, ὅλοι ἔχουν περάσει διὰ διαγωνισμῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν κλινικῶν.

§458Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἕνας λόγος παραπάνω ὅτι αὐτοὶ θὰ διαγωνισθοῦν. Ἐγὼ δέχομαι νὰ τεθῇ εἰς τὸ ἴδιον Διάταγμα ὅτι ἐν ἴσῃ μοίρᾳ ἡ ἰδιότης τοῦ πρόσφυγος δίδει τὴν πρόταξιν, ἀλλ’ ὀφείλουν νὰ διαγωνισθοῦν διὰ δημοσίου διαγωνισμοῦ, ὡς γίνεται διὰ τὰς ἀκαδημαϊκὰς κλινικὰς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Προνοίας θελήσῃ νὰ συμμορφωθῇ ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ πρὸς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν εἰσάγω, τότε δὲν θὰ ἔχω ἄλλην ἀντίρρησιν.

§459Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Εἰς κανὲν νοσοκομεῖον δὲν γίνεται διαγωνισμὸς καὶ μάλιστα θέλω νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ γίνωνται ὅλα αὐτὰ διὰ διαγωνισμοῦ.

§460Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ ἐπεθύμουν καὶ διὰ τὰ ἄλλα νοσοκομεῖα τὰ αὐτόνομα νὰ εἰσαχθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ δημοσίου διαγωνισμοῦ, ἀλλὰ τοῦτο θὰ δύναται νὰ εἰσαχθῇ δι’ ἰδιαιτέρας προτάσεως νόμου, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ὁ ἴδιος συνυπογράφω, ἢ διὰ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλομένου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐφόσον ἔχομεν ἤδη ὑπὸ ἵδρυσιν ἓν νοσοκομεῖον καλούμενον νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἀνάγκας, πρέπει νὰ προνοήσωμεν ὥστε τὸ ἰατρικὸν προσωπικὸν νὰ διορίζηται δι’ ἐπιλογῆς. Ἔχει δὲ σημασίαν τοῦτο, διότι, ὅταν γίνῃ διὰ δημοσίου διαγωνισμοῦ ἡ ἐπιλογὴ τοῦ προσωπικοῦ, τότε θὰ ὑπάρχουν καὶ τὰ ἐχέγγυα ὅτι θὰ γίνῃ διδασκαλία καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι οἱ φοιτηταὶ τῆς ἰατρικῆς, ἰδίως δὲ οἱ πρόσφυγες, θὰ ἔχωσι κλινικὰς διὰ νὰ ἐκπαιδεύωνται.

§461Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἤδη εὑρίσκονται 15 φοιτηταὶ οἱ ὁποῖοι καθ’ ἑκάστην προσέρχονται εἰς τὸ νοσοκομεῖον καὶ διδάσκονται ἀπὸ τοὺς ἐκτάκτους καθηγητάς, τινὲς τῶν ὁποίων ἦσαν ὡς τακτικοὶ καθηγηταὶ εἰς τὸ νοσοκομεῖον τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§462Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ εἰς τὰς ἀκαδημαϊκὰς κλινικὰς εἶναι οἱ καθηγηταὶ τακτικοὶ ἢ ἔκτακτοι ἢ ὑφηγηταὶ ἢ ἐπιμεληταί. Ἑπομένως ἡ σειρὰ τὴν ὁποίαν λέγετε θὰ ὑπάρξῃ, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι θὰ γίνῃ διαγωνισμός.

§463Π. ΚΑΛΜΟΥΧΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ συζητηθῇ γενικώτερον τὸ ζήτημα αὐτό.

§464Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Βεβαίως γενικώτερον πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ ζήτημα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν νοσοκομείων ὡς ὀργάνων ἐξυπηρετήσεως κοινωνικῶν ἀναγκῶν.

§465Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δύο πράγματα ἐγένοντο δεκτὰ ἐκ τῆς συζητήσεως, ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως· ἡ ἀρχὴ τῶν οἰκονομιῶν καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ διαγωνισμοῦ. Θὰ γίνουν τροπολογίαι, ἐγὼ δὲ δὲν ἔχω τίποτε ἄλλο, διότι εἰς τὰς λεπτομερείας δὲν ἐπιμένω.

§466Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν μᾶς ἔχει διαβιβάσει ἔγγραφον καὶ ἡμεῖς ἐλαττώνομεν τὸ προσωπικὸν κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὑπάρχει καὶ τροπολογία ἡ ὁποία ἐλαττώνει τρεῖς θέσεις ἀπὸ τὸ ἀνώτερον προσωπικόν· ἐκείνας τὰς ὁποίας λέγει ὁ κ. Χρηστομάνος.

§467Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν» ἀντιστοιχεῖ εἷς ἰατρὸς πρὸς 25 ἀσθενεῖς. Ἐπίσης εἰς τὸ νοσοκομεῖον αὐτὸ ὑπάρχει ἡ αὐτὴ ἀναλογία τῶν ἰατρῶν. Ἀφήνω ὅτι ὑπάρχει μία ἔκτακτος κίνησις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἰατρείου, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλουν νὰ ὑπάρχουν εἰδικότητες. Αὐτοὶ δὲ ὅλοι οἱ ἰατροὶ οἱ ὁποῖοι διωρισμένοι παίρνουν 1200 δραχ. τὸν μῆνα, εἶναι τελειόφοιτοι οἱ περισσότεροι τῆς Βιέννης καὶ εἶναι εὐτύχημα, διότι ἓν ἵδρυμα ἠμπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν συνεργασίαν ἑνὸς ἰατροῦ μὲ τόσον μισθόν. Πρέπει νὰ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικόν.

§468Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ ἀναλογία τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ πρέπει νὰ αὐξηθῇ.

§469Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Εἰς τὸ Πολιτικὸν Νοσοκομεῖον ἀντιστοιχοῦν κατὰ πολὺ ὀλιγώτερον.

§470Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ δεύτερον νὰ τεθῇ ὡς ἀρχὴ ὅτι οἱ διορισμοὶ ὅλων αὐτῶν τῶν προσώπων θὰ γίνουν δι’ ἐπιλογῆς ἐπὶ τῇ βάσει δημοσίων διαγωνισμῶν.

§471Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ προσωπικὸν πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ὅλοι εἶναι ἐπιστήμονες διακεκριμένοι, τιμῶντες τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἀκόμη.

§472Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὅπως πρέπει, εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ διαγωνισμός, εἰ δὲ ἄλλως ψηφίζετε νομοσχέδιον διὰ νὰ βάλετε τοὺς φίλους σας. (Θόρυβος).

§473Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες δὲν ὑποστηρίζομεν φίλους.

§474Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Εἶναι ἀνακριβῆ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§475ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). (Ψηφίζεται εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀναβληθείσης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ Ταμείου Προνοίας προσωπικοῦ Ἐφημερίδων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κατασκευῆς διακλαδώσεως Σιδηροδρόμου ἀπὸ τοῦ Σταθμοῦ Φλωρίνης μέχρι τῆς πόλεως Φλωρίνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συνεχίζεται ἡ συζήτησις «περὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν». Ὁ κ. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§476Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὴν εἰσροὴν εἰς τὴν Ἑλλάδα 1½ ἑκατομ. προσφύγων ἡ Ἑλλὰς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι κατέστη Χώρα ἀγροτικὴ καὶ νομίζω ὅτι μαζὶ μὲ τὴν προσπάθειαν πρὸς περίσωσιν τῆς ὑπάρξεως τῶν προσφύγων ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ δώσῃ μίαν νέαν κατεύθυνσιν εἰς τὴν γεωργίαν καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημα καὶ μέθοδος. Ἀλλὰ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν πρέπει νὰ ὀργανωθοῦν αἱ Ὑπηρεσίαι καὶ οὐδὲν πρέπει ἐφεξῆς νὰ γίνεται ἄνευ συστήματος. Ἡ Ἑλλάς, κατὰ τὰς στατιστικάς, ἔχει ἀνάγκην μηνιαίως περὶ τὰ 60 ἑκατομ. ὀκάδων δημητριακῶν μόνον πρὸς διατροφὴν τῶν κατοίκων της καὶ ἂν προσθέσωμεν καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ διὰ τὴν διατροφὴν τῶν κτηνῶν εὑρίσκομεν ὅτι ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς δισεκατομμυρίου ὀκάδων ἐτησίως, διὰ τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον 7 δισεκατομμύρια δραχμῶν. Δὲν γνωρίζομεν σήμερον πόσον ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου παράγεται ἐν Ἑλλάδι καὶ πόσον εἰσάγεται ἔξωθεν. Ἤκουσα νὰ γίνεται λόγος ὅτι ζητήματά τινα θὰ παραπέμπωνται εἰς Ἐπιτροπὰς διὰ νὰ λύωνται καὶ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἂν αἱ Ἐπιτροπαὶ αἱ ὁποῖαι διορίζονται ἵνα συζητῶσι καὶ ἀποφαίνωνται ἂν ὑπάρχουν λιβάδια καὶ πρέπει νὰ μετατραποῦν εἰς ἀγρούς, ἐπὶ τῇ βάσει τίνων δεδομένων θὰ ἀποφαίνωνται. Ἔχει ἡ Ἑλλὰς στατιστικάς; Δύναται νὰ μᾶς προσαγάγῃ οἱοσδήποτε ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν πίνακα πόσαι εἶναι αἱ ἐκτάσεις τῶν λιβαδίων, πόσα τὰ ἑκατομμύρια τῶν προβάτων, πόσα τὰ ἑκατομμύρια τῶν στρεμμάτων τὰ ὁποῖα διατίθενται διὰ τὴν γεωργικὴν παραγωγήν, ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ ἀποφανθῇ ἐπιστημονικῶς ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ἐπὶ τόσων στρεμμάτων, ἀνηκόντων εἰς τόσους γεωργούς, ὀφείλομεν νὰ χωρίσωμεν καὶ τόσας χιλιάδας στρέμματα διὰ τόσα ἑκατομμύρια πρόβατα; Ἡ Βουλγαρία καὶ ἡ Σερβία ἔχει πλήρεις στατιστικάς. Εἰς τὴν Βουλγαρίαν οὐδεὶς γεωργὸς μεταβαίνει εἰς τὸν ἀγρόν του ἂν δὲν δηλώσῃ εἰς τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον ὅτι προτίθεται νὰ ὀργώσῃ τόσα στρέμματα, νὰ σπείρῃ αὐτὸν τὸν σῖτον καὶ τὴν κριθὴν καὶ ὀφείλει, ἐπιστρέφων, νὰ δηλώσῃ ὅτι ἐξετέλεσεν αὐτὸ καὶ νὰ δηλώσῃ ἂν ἔχει τὸν κατάλληλον σπόρον καὶ δὲν γίνονται αἱ συζητήσεις κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀνεπιστημονικῶς. Ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων δὲν συνετελέσθη. Ἔχω πρόσφατον σημείωμα τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὸ κεντρικὸν γραφεῖον τῆς Γαλλικῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ, ἀπὸ τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι ἀπὸ μίαν περιφέρειαν τῆς Βουλγαρίας ἔχουν δηλώσει 900 οἰκογένειαι ὅτι θὰ ἔλθουν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ εἶναι καθ’ ὁδόν, καὶ ὅλοι αὐτοὶ θὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν Μακεδονίαν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡμεῖς δὲν ἀκολουθοῦμεν οὐδὲν σύστημα εἰς τὰς ἐργασίας μας. Ἐν Μακεδονίᾳ ὑπάρχει ἔλλειψις γαιῶν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι εἰς πλεῖστα μέρη τῆς Μακεδονίας γίνονται ἀγῶνες μεταξὺ τῶν μεγάλων κτηνοτρόφων καὶ διεξάγονται καὶ πόλεμοι. Φρονῶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ μέλλοντος τῆς γεωργίας, ἀλλ’ ὄχι ἐμπειρικῶς, ἀλλὰ ἐπιστημονικῶς, καὶ νὰ λάβωμεν μέτρα νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς ἀκτήμονας ἐντοπίους. Τὴν κτηνοτροφίαν ἐν Ἑλλάδι τὴν μετέφερον οἱ Σαρακατσαναῖοι ἀπὸ τὴν Ἤπειρον, οἱ ὁποῖοι ἐπλημμύρισαν τὴν Μακεδονίαν. Ἐν τούτοις δὲν ἔχομεν κτηνοτροφικὰ προϊόντα. Ὅλα αὐτὰ ποὺ βλέπομεν ἐδῶ, τυρί, βούτυρον, κρέας, προέρχονται ἀπὸ τὴν Σερβίαν.

§477ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί γίνονται τὰ ἰδικά μας;

§478Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τὰ ὁποῖα δίδει ἡ κτηνοτροφία τὰ ποίμνια πολλαπλασιάζονται καταπληκτικῶς, οὐδέποτε σφάζονται καὶ θὰ εὑρεθῶμεν μίαν ἡμέραν κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλη ἡ Ἑλλὰς νὰ ἔχῃ πρόβατα. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ὡς πρὸς τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς Θράκης. Εἰς τὴν Θράκην συμβαίνει τὸ ἑξῆς· συνεσωρεύθησαν 120.000 πρόσφυγες εἰς τὸν ὑπάρχοντα πληθυσμόν της 180.000, ἔχομεν δὲ καὶ 90 χιλιάδας Μουσουλμάνους, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνουν εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην, ἂν θέλωμεν οἱ Ἕλληνες νὰ μείνουν εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Προσωρινῶς διὰ νὰ ἔχωμεν φιλίαν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν προσωρινὴν παραμονὴν τῶν Ἑλλήνων ἐν Κωνσταντινουπόλει διὰ νὰ παραμείνουν οἱ Μουσουλμάνοι. Σήμερον δυνάμει τῶν νόμων περὶ ἐπιτάξεως, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκδοθῆ ἐπὶ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, κατέχομεν περὶ τὰς 15.000 οἰκιῶν μουσουλμανικῶν, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς Τούρκους, καθὼς καὶ τὸν μέγαν ἀριθμὸν γαιῶν τὰς ὁποίας κατέχομεν. Ἤδη τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἕως ὅτου ὅλα αὐτὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ πρόσφυγες πρέπει νὰ φύγωσιν ἀπὸ ἐκεῖ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει. Ἔρχεται δὲ τώρα τὸ ζήτημα ὅτι ἀποδιδομένων αὐτῶν ἢ συμβιβαζομένων τῶν πραγμάτων πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία προστασία τῶν πληθυσμῶν αὐτῶν ἰδίως ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐνοικιοστάσιον, ὥστε νὰ δυνηθῶσιν οἱ πρόσφυγες νὰ εὕρωσι γαίας.

§479ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὡρολογόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§480Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν τὸ πρῶτον ἐθεσπίζετο ὁ νόμος περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ὅλοι ἐτρίβομεν τὰς χεῖρας ἐκ χαρᾶς, διότι θὰ ἐβλέπομεν ἀνακουφιζομένην τὴν κτηνοτροφίαν καὶ ἐλαττουμένην τὴν τιμὴν τῶν κτηνοτροφικῶν εἰδῶν. Δυστυχῶς κατὰ τὰ δύο ἑπόμενα ἔτη αὐτὸ τὸ σταμάτημα τῆς ὑψώσεως τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων οὐδέποτε τὸ εἴδομεν. Τὰ ἐνοίκια ὑψώθησαν, τὰ προϊόντα ἔμειναν εἰς τὰς αὐτὰς τιμάς. Ἐπῆλθε τὸ ἐνοικιοστάσιον. Τὰ μισθώματα ἠλαττώθησαν κατὰ πολύ, ἀλλ’ ἡ τιμὴ τῶν προϊόντων ὑψώθη ὑπερμέτρως. Ὁ κύριος σκοπὸς λοιπὸν εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπε τὸ ἐνοικιοστάσιον ἀπέτυχεν οἰκτρότατα, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει οἱ κτηνοτρόφοι οἱ ὁποῖοι ἠξιώθησαν τοιαύτης προστασίας οὐδὲν ἀπέδωσαν. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶμαι ἐναντίος τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ἀλλ’ ὁ κύριος σκοπὸς ὁ ὁποῖος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα εἶναι τοπικοὶ λόγοι οἱ ὁποῖοι συνίστανται εἰς τὸ ἑξῆς: Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Καστορίας ὑπάρχει μία βοσκὴ ἡ ὁποία φέρει τὸ ὄνομα «Γράμμου», εἶναι δὲ μία διέξοδος τοῦ Γράμμου, ὅπου ὑπάρχουν θεριναὶ βοσκαί. Οἱ διάφοροι κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ μέλη τῆς κοινότητος Γραμμούσης καὶ εἶναι καὶ οἱ ἰσχυρότεροι τῶν μελῶν αὐτῆς, τὴν βοσκὴν τὴν ἔχουν εἴτε διὰ νὰ βόσκουν τὰ ποίμνιά των εἴτε νὰ τὴν ἐνοικιάζουν. Ἀγρία ἐκμετάλλευσις ἐγένετο ὄχι μόνον τῆς βοσκῆς αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ τῶν κατ’ ἰδίαν σμικτῶν, κατὰ τρόπον δὲ τοιοῦτον ὥστε τώρα, ὅτε ἴσχυσε τὸ ἐνοικιοστάσιον, προέβαλλον δικαιώματα ἐκ τῶν μισθώσεων, προκειμένου νὰ προστατευθῶσιν αὐτὰ ταῦτα τὰ μέλη τῆς κοινότητος. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ παρανόμως ἐγκατασταθέντες ἢ οἱ ἐνοικιάσαντες παρὰ τῆς κοινότητος ἰδιαιτέρας βοσκὰς νὰ μὴ προστατευθῶσιν ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑπ’ ὄψιν.

§481Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι αὐτὸ εἶναι καλύτερον νὰ ρυθμισθῇ διὰ τοῦ Διατάγματος;

§482Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ πρᾶγμα ἐπείγει, κ. Ὑπουργέ· πολὺ καλύτερον εἶναι νὰ μὴ ἀναμείνωμεν τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος, διότι παρετηρήθη ὅτι κάθε φορὰν ποὺ ἔρχονται αὐτοὶ οἱ βλάχοι, πάντοτε ἀναφαίνονται ληστεῖαι, καὶ νομίζω ὅτι αὐτὴν τὴν ληστείαν πρέπει νὰ τὴν πατάξωμεν διὰ παντὸς τρόπου. Σημειώσατε ὅτι ὅλοι αὐτοὶ δὲν ἔχουν μόνιμον ἐγκατάστασιν ἐκεῖ.

§483Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπὶ συγκεκριμένων θεμάτων ἀφορώντων μισθώσεις ἀκινήτων ὡρισμένων περιφερειῶν καὶ περιπτώσεων, ὅπως ἡ ἰδική σας, τὸ ἰσχῦον ἐνοικιοστάσιον παρέχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ κανονίζῃ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀφεθῆτε εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Δύνασθε νὰ ἡσυχάσετε ὅτι καὶ τοῦτο θὰ διορθωθῇ, ἂν πραγματικῶς ἡ κατάστασις ἔχῃ οὕτως, ὅπως ὑμεῖς τὴν παριστάνετε.

§484ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§485Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν γνώμην μου ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν τὴν εἶπον καὶ ὅταν ἄλλοτε ἠγόρευον καὶ διὰ τῶν μετέπειτα ἀγορεύσεών μου καὶ ἰδιαιτέρως. Ἐκ τῶν δηλώσεων δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐπείσθην ἀκόμη περισσότερον ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνω εἰς τὴν γνώμην μου, διότι ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν λέγοντα ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται ἀδικοῦνται, οἱ ἀγρόται ἐπίσης ἀδικοῦνται, οἱ κτηνοτρόφοι ἐπίσης ἀδικοῦνται καὶ συνεπλήρωσεν εἰς τὸ τέλος ὅτι δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι δίκαιον, διότι παραπονεῖται ὅλος ὁ κόσμος. Αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Ἐγὼ κρίνων ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ἔλεγον· ἄρα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν παραπονοῦνται, ἀλλ’ ἀπολαμβάνουν ὅλα αὐτὰ τὰ ἐλέη τοῦ ἐνοικιοστασίου, εἶναι οἱ τσελιγκάδες. Λέγω λοιπὸν ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον δι’ αὐτοὺς νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἓν ἄδικον καὶ ἀνελεύθερον μέτρον. Ἐγὼ κατέθεσα μίαν τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν καταργεῖται τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν καὶ αἱ περαιτέρω αὐτοῦ διατάξεις ἅμα τῷ πέρατι τῆς παρούσης κτηνοτροφικῆς περιόδου. Κατὰ τίνα τρόπον δικαιολογεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς διατεινόμενος ὅτι εἶναι παράνομος ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία λέγει ὅτι «τὸ παρὸν νομοσχέδιον θὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ τρεῖς μῆνας»; Ἐρωτῶ καὶ πάλιν, ἂν ἡ τροπολογία μου, οὕτω πως ὁρίζουσα, μετὰ τρεῖς μῆνας τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν νὰ καταργῆται, εἶναι παράνομος καὶ δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ. Ἡ τροπολογία μου εἶναι συμφωνοτάτη μὲ τὸν Κανονισμὸν καὶ, ἐπειδὴ μαζὶ μὲ τὴν τροπολογίαν ὑπάρχει καὶ πρότασις πλείστων πληρεξουσίων, νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, θὰ μὲ ἀναγκάσητε νὰ συμφωνήσω εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Χαβίνης.

§486Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ εἶναι ἀδιάφορον.

§487Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ δι’ ἡμᾶς εἶναι ἀδιάφορον. Ἡμεῖς θὰ φωνάξωμεν.

§488Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκαθήσαμεν καὶ χθὲς καὶ προχθές.

§489Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὑπάρχει, κ. Πρόεδρε, μία τροπολογία ἡ ὁποία ὑποστηρίζεται ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνελεύσεως. Ἀκούσατε, κύριε Ὑπουργέ (ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογεγραμμένων πληρεξουσίων).

§490ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, δὲν ἠμφισβήτησε κανεὶς τὸν ἀριθμόν.

§491Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Εἶναι καὶ ἄλλοι. Λοιπὸν πρόκειται περὶ τροπολογίας ἡ ὁποία καὶ ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι καὶ ὑπεγράφη ἀπὸ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς Συνελεύσεως καὶ δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν πετάξητε οὔτε νὰ τὴν παρίδητε.

§492Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔχω τὸ δικαίωμα· ἔχω τὴν γνώμην μου.

§493Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡ Συνέλευσις ἔχει τὴν ἰδικήν της γνώμην, ὁ δὲ Κανονισμὸς λέγει ἓν ἄλλο· ὅτι αἱ τροπολογίαι τίθενται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, δὲν τίθενται ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ.

§494Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ δὲν τὴν θεωρῶ τροπολογίαν. Τὴν θεωρῶ κατάργησιν τοῦ νόμου.

§495Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν θεωρῆτε.

§496Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Στενότης ἀντιλήψεως.

§497Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις· ἂν εἶναι τροπολογία ἢ κατάργησις, ὅπως τὴν θέλει ὁ κ. Ὑπουργός.

§498Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι ἀντιφατικόν.

§499Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καὶ τροπολογία ἀναιροῦσα τὸν νόμον.

§500Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠμπορεῖ νὰ γραφῇ ἀπὸ πάνω μὲ μίαν γραμμὴν «τροπολογία», ἀλλὰ δὲν εἶναι τροπολογία.

§501Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν διαλαμβάνει ὁ Κανονισμὸς τί πρέπει νὰ περιέχῃ μία τροπολογία. Σεῖς ἔχετε διάφορον ἀντίληψιν, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω ὅτι ἡ τροπολογία αὐτὴ εἶναι τροπολογία ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, τροπολογία ἐντελῶς τυπικωτάτη, τροπολογία ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐκ μέρους 100 καὶ πλέον πληρεξουσίων καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὴν ἀπορρίψετε. Ἠμπορεῖτε νὰ μὴ τὴν δεχθῆτε· ἡ Συνέλευσις θὰ τὴν ἀπορρίψῃ. Ὑπάρχει ταυτοχρόνως μία πρότασις καὶ ἐρωτῶ πότε νὰ τὴν ὑποβάλωμεν· ἀπόψε ἢ αὔριον;

§502Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον.

§503Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἔχω ἄλλο τίποτε νὰ εἴπω.

§504Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τὸ ἑξῆς· νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὰ ὑπόλοιπα καὶ νὰ μείνῃ ἡ τροπολογία αὐτὴ μόνον δι’ αὔριον. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ αὔριον ἡ συζήτησις. Ἄν ἐξακολουθήσῃ καὶ αὔριον ἡ συζήτησις, δὲν θὰ ξεμπερδεύσωμεν ποτέ.

§505ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν βλέπω τί βλάπτει.

§506Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, κατὰ τὰ ὑπόλοιπα σχεδὸν συμπίπτομεν, ὑπάρχει μόνον διαφορὰ ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν. Ὑποθέτω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρόκειται νὰ κάμῃ τίποτε ἐγκλήματα ἕως τὸ Σάββατον διὰ νὰ ὑποστῇ ἔλεγχον, ἀλλ’ ἂν θέλετε τὸ Σάββατον νὰ ἐνασκηθῇ ἔλεγχος, τότε θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Αὔριον θὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ ἄλλων νομοσχεδίων. Θέλετε νὰ καθίσωμεν ἕως τὸ πρωΐ; Καθήμεθα, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§507Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ καλυτέρα λύσις εἶναι ἡ ὑποδειχθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· νὰ ψηφισθοῦν τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ ἡ τροπολογία νὰ μείνῃ δι’ αὔριον.

§508Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Μάλιστα.

§509Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Θέλομεν, κ. Πρόεδρε, νὰ γίνῃ αὔριον ἡ συζήτησις.

§510Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία νὰ μείνῃ δι’ αὔριον.

§511ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§512Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον θὰ ψηφισθῇ πρὸ τῶν διακοπῶν.

§513Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἡ αὔξησις θὰ γίνῃ εἰς τὸ τέλος Ἀπριλίου. Ἄν γίνῃ καὶ αὔριον συζήτησις, δὲν θὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος. Αὐτὸ λέγεται ἐκβίασις.

§514Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ φρονῶ ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ γίνῃ τὸ Σάββατον ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία. Ἄν ἔχετε μεθ’ ὑμῶν τὴν πλειονοψηφίαν διὰ νὰ ἐπιτύχητε τὴν κατάργησιν, ἡ τροπολογία θὰ σᾶς εἶναι ἀδιάφορος.

§515Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀπουσιάζει ὁ ἀρχηγός.

§516Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ὅλα· καὶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ εἶναι παρὼν καὶ ὁ ἀρχηγός.

§517ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων κ.κ. Π. Καλαντζοπούλου, Α. Κούτρα, Α. Θεολογίτη, Β. Καραπάνου καὶ Κ. Καλομενοπούλου περὶ μὴ ἀπαρτίας. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 4ην ἀπογευματινήν. (Ὥρᾳ 4 π.μ.).