1924.12.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 126Η

Τρίτη 16 Δεκεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.20′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ Σύλλογος Ζαγορησίων αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν κοινοτικῶν βοσκῶν. — Οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων Μηλέας, Κάτω Χώρας κλπ. διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην ἐπέμβασιν ξένων στοιχείων εἰς τὰ τῆς Διευθύνσεως τῆς Μονῆς Γιατρίσσης. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Καβάλλας παρακαλεῖ ὅπως ἀποφυλακισθῶσιν οἱ κρατούμενοι ἐργάται διὰ τὰς σκηνὰς Καβάλλας. — Οἱ καπνοβιομήχανοι Ναυπλίου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς συμβάσεως περὶ ἱδρύσεως ἐν Ναυπλίῳ ἄνευ δημοπρασίας νέου καπνεργοστασίου. — Οἱ παραγωγοὶ κουκουλίων Τσαριτσαίνης παρακαλοῦσιν ὅπως ἐλαττωθῇ ὁ ἐπὶ τῶν κουκουλίων φόρος. — Ὁ Σύλλογος Καπνεμπόρων Δράμας παρακαλεῖ ὅπως ἐπιταχυνθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως γραφείων προστασίας καπνοῦ. —Οἱ καπνοπαραγωγοὶ Τριχωνίας διαμαρτυρόμενοι διὰ τὰς ἐνεργείας τῶν κομμουνιστῶν καπνεργατῶν Ἀγρινίου παρακαλοῦσιν ὅπως προστατευθῶσι τὰ συμφέροντά των. —Ὁ γεωργικὸς πιστωτικὸς συνεταιρισμὸς Ἁλμυροῦ παρακαλεῖ ὅπως ἐλαττωθῇ ὁ ἔγγειος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρος καὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Οἱ καπνοπαραγωγοὶ Ματαράγκας ζητοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Ἅπασαι αἱ ὀργανώσεις Βαρθολομιοῦ ζητοῦσι τὴν αὐστηρὰν φορολογίαν τῶν πλουτοκρατῶν. —Οἱ δημοδιδάσκαλοι Ἰωαννίνων αἰτοῦνται ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν πανυπαλληλικὸν νόμον. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων Μαζεΐκων παρακαλεῖ ὅπως ἀποσταλῇ μηχανικὸς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τεχνικῶν ἔργων ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Ἀροανίου. —Ὁ κ. Ι. Γουναράκης, τέως ἀντισυνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ καὶ ἰδιοκτήτης οἰκίας ἐν Μεσολογγίῳ, παρακαλεῖ ὅπως προστατευθῇ ὑπὸ τῶν διατάξεων τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «περὶ ἀνεγέρσεως καὶ συντηρήσεως τάφων καὶ κενοταφίων τῶν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος πεσόντων κατὰ τὴν ἐμπόλεμον περίοδον τοῦ 1912–1922»· 2) «περὶ συστάσεως Γενικῆς Διευθύνσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν»· 3) «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῆς Στρατιωτικῆς Ποινικῆς Νομοθεσίας καὶ ἑτέρων διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Στρατιωτικὴν Δικαιοσύνην». —Ἡ ἐπὶ τοῦ Προσφυγικοῦ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ χορηγήσεως προκαταβολῆς εἰς ἀνταλλαγέντας ὁμογενεῖς ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης ὑπ’ αὐτῶν ἀκινήτου ἐν Τουρκίᾳ περιουσίας». —Ἡ ἐπὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) «περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ σταθμοῦ Φλωρίνης μέχρι τῆς πόλεως Φλωρίνης» καὶ 2) «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ χαρακτηρισμοῦ τῶν ἐθνικῶν ὁδῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Α. Ὀρφανίδης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως Πανελληνίου Ὀδοντιατρικοῦ Συλλόγου». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Σεπτεμβρίου 1924 Νομ. Διατάγματος περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις», ὅπερ παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Μ. Σοφούλης καὶ Α. Κεντούρης ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 21, 23 καὶ 24 τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2769 νόμου». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Π. Μαζαράκης, Χ. Ἀλαμανῆς καὶ Α. Παπαοικονόμου ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Νοεμβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ συστάσεως συνεταιρισμῶν Δημ. Ὑπαλλήλων πρὸς ἀνέγερσιν εὐθηνῶν οἰκιῶν». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Λ. Κουτσοπέταλος, Ν. Ἀνδρεαδάκης καὶ Σπυρ. Ξύδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 τοῦ ἔτους 1917 νόμου περὶ ὁδοποιίας». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Α. Θεολογίτης, Γ. Μόδης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τῶν ἄρθρων 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ ἀπὸ 24 Ἰουλίου 1924 ψηφίσματος τῆς Δʹ ἐν Ἀθήναις Συντακτικῆς Συνελεύσεως περὶ συστάσεως Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Κ. Νταῆς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 3125 τῆς 31 Ἰουλίου 1924». —Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Π. Ἀραβαντινός, Ν. Φραντζῆς καὶ Σ. Ἠλιόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 1074 τοῦ ἔτους 1917 νόμου περὶ ὁδοποιίας».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται). Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§5Ν. ΤΕΡΖΟΓΛΟΥ. Εἰς τὰ πρακτικὰ φαίνεται ὅτι κατεψήφισα, ἐνῷ ἤμην ὑπέρ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐνθυμοῦμαι.

§7Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Τὸ ἴδιον καὶ ἐγώ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν.

§9Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§11Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Μετὰ λύπης μου βλέπω ὅτι αἱ ἀναφοραὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἀφθονώταται, ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν δυστυχῶς δὲν συνῆλθε διὰ νὰ δώσῃ μίαν ἀπόφασιν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐπιληφθῇ τῶν ἀναφορῶν τούτων.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσχέτως ἂν ὑπάρχουν ἐκκρεμεῖς ἢ ὄχι ἀναφοραὶ ἡ Ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ συνεδριάσῃ.

§14Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Μέχρι σήμερον δὲν ἔχει συνεδριάσει.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι αἱ ἀναφοραὶ ἀποστέλλονται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα.

§16Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε Πρόεδρε, κατόπιν παραπόνων ἐγερθέντων ὑπὸ τῶν νοσηλευομένων ἐν τῷ φθισιατρείῳ «Σωτηρία» ἐγένετο ἔλεγχος ἐπὶ τῆς δράσεως τοῦ διευθυντοῦ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα τὸ ὁποῖον ἔχει σχέσιν μὲ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν· ἂν εἶναι ἀντικείμενον ἐρωτήσεως καὶ ἐπερωτήσεως διατυπώσατέ το. Τοῦ κ. Γιαμούζη ἦτο σχετικόν. Γίνεται κατάχρησις, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν γίνεται περιορισμὸς ἐπὶ τῶν αἰτήσεων τῶν ἀνακοινουμένων ἐκ τῶν προτέρων καὶ εἰς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἐκδηλοῖ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀπαντήσῃ προφορικῶς. Ἂν ἔχετε τοιοῦτον θέμα, πρέπει νὰ τὸ ἀνακοινώσετε ἐκ τῶν προτέρων.

§18Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἀνεγράφη εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι εἷς λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ ἐνταῦθα ἔφαγε μίαν πάσταν καὶ ἀπέθανεν ἐκ δηλητηριάσεως. Ἤθελον νὰ μάθω ἂν ἐλήφθησαν μέτρα· ἂν ἐκλείσθη τὸ κατάστημα καὶ ἂν διετάχθη ἀστιατρικὴ ἐπιθεώρησις ὅλων τῶν ζαχαροπλαστείων, διότι ὅλος ὁ πληθυσμὸς δύναται νὰ δηλητηριασθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρόν.

§19Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ δηλητηριασθεὶς ὄντως κάλλιστος ἀξιωματικὸς Γ. Δημάκης ἐλέχθη ὅτι ἐδηλητηριάσθη ἀπὸ ἓν γλύκυσμα τὸ ὁποῖον ἔφαγεν εἰς τὸ ζαχαροπλαστεῖον «Ἀβέρωφ». Ἀπέθανε καὶ ἐκηδεύθη σήμερον τὴν πρωίαν. Ἐπειδὴ ἠπειλεῖτο ἡ ζωὴ τῶν ζαχαροπλαστῶν, καθ’ ἃ μᾶς ἀνεφέρθη, ἐλάβομεν τὰ κατάλληλα προστατευτικὰ μέτρα. Ταυτοχρόνως διετάξαμεν τὴν ἄμεσον διεξαγωγὴν ἀνακρίσεων κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῆς δηλητηριάσεως καὶ τῶν παραμελησάντων τὸ καθῆκον αὐτῶν ἀστιατρικῶν Ἀρχῶν. Δυστυχῶς εὑρισκόμεθα μετὰ τὴν ἐθνικὴν καταστροφὴν εἰς τὸ τέρμα μιᾶς περιόδου παραλυσίας καὶ διοικητικῆς ἀναρχίας. Δὲν εὕρομεν τίποτε εἰς τὴν θέσιν του καὶ ἀγωνιζόμεθα νὰ περισυλλέξωμεν τὰ ναυάγια καὶ νὰ ἐκκαθαρίσωμεν τὴν διοίκησιν. Θὰ ἀπαιτηθῇ ὅμως ἀρκετὸς χρόνος καὶ δραστικώτερα μέτρα πρὸς διόρθωσιν τῆς κληρονομηθείσης παραλυσίας. Βεβαιῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι καθ’ ἑκάστην προσπαθοῦμεν νὰ διορθώσωμεν τὰ πράγματα. Ἐξ ἀφορμῆς τοῦ δυστυχήματος τοῦ κινηματογράφου τοῦ «Πανοράματος» ἐλήφθησαν ἤδη τὰ πρῶτα μέτρα καὶ ὑπεβλήθη ἐπὶ πλέον νομοσχέδιον λῦον ριζικῶς τὸ ζήτημα τῶν κινηματογράφων. Τὸ ἴδιον θὰ γίνῃ διὰ τὴν ἀστιατρικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν ἐδωδίμων.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἀναφορῶν. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον ὅπως καταθέσῃ ἀναφορὰν τοῦ ἐν ἀποστρατείᾳ ταγματάρχου Νικολ. Σπανοῦ.

§21Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν πρὸς τὴν Συνέλευσιν τοῦ ἀποστράτου ἀξιωματικοῦ Νικολ. Σπανοῦ, παραπονουμένου πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἀξιωματικοὶ τῆς αὐτῆς μὲ τὸν ἀναφερόμενον κατηγορίας ἔλαβον δύο μετοχὰς παρὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ, ἐν ᾧ εἰς αὐτὸν τὸ Συμβούλιον τοῦ Ταμείου ἠρνήθη τὴν παροχὴν δύο μετοχῶν παρὰ τὸν νόμον 364. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπόντα δυστυχῶς, ὅπως μεριμνήσῃ ν’ ἀποδοθῇ τὸ δίκαιον εἰς τὸν αἰτοῦντα ἀξιωματικόν. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὸν ἀπόντα κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν παράκλησίν μου ταύτην.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καταφυγιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς καπνοπαραγωγῶν Καρδίτσης.

§23Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐδόθη ἀφορμή, κ. Πρόεδρε, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἵνα ταχέως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον καὶ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐξαγωγῆς τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν, καθόσον εἰς τὴν πόλιν μας καὶ εἰς ὅλας τὰς πόλεις ὅπου ὑπάρχουν καπνὰ γίνονται συγκρούσεις μεταξὺ παραγωγῶν καὶ ἄλλων στοιχείων. Πρὸ ἡμερῶν ἀκόμη εἰς τὴν Καρδίτσαν ἔγινε συλλαλητήριον καὶ ἐπῆλθε καὶ συμπλοκή. Οἱ καπνοπαραγωγοὶ νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ ἐξαγωγὴ τῶν καπνῶν. Οἱ καπνεργάται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπίσης ὁλόκληροι οἰκογένειαι καὶ ζοῦν ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν καπνῶν, ζητοῦν τὴν ἀπαγόρευσιν. Τὸ Ὑπουργεῖον ὀφείλει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον, καθόσον ἔχομεν συγκρούσεις εἰς τὰς πόλεις μας καθημερινὰς σχεδόν, ἡ δὲ ἀπόφασις, στηριζομένη εἰς τὸ συμφέρον τῆς καπνοπαραγωγῆς, θὰ εἶναι σεβαστὴ καὶ ἀπὸ τὰ δύο ἐνδιαφερόμενα μέρη.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γ. Πονηροπούλου.

§25Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς Παγκληρικῆς Ἑνώσεως.

§27Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἤκουσε τὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου κ. εἰσηγητοῦ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ μερικοὺς χαρακτηρισμοὺς ἐν σχέσει πρὸς τι μέρος ἐλάχιστον τῶν ἱερέων. Ἠκούσαμεν μὲν μὲ ὅλην τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὸ πρόσωπον τούτου, ἠκούσαμεν μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα τὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀπεφάνθημεν. Σήμερον μόλις τὸ Ἱερατεῖον, σήμερον ὁ ἱερὸς Κλῆρος τῆς Ἑλλάδος προσέρχεται ἐνώπιον τῆς Ἀνωτάτης τοῦ Ἔθνους Ἀντιπροσωπείας, τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ ζητεῖ νὰ τῷ ἐπιτρέψῃ αὕτη νὰ παρουσιάσῃ καὶ αὐτὸς τὰς ἰδίας ἀπόψεις του, νὰ ἐμφανίσῃ καὶ τὸ ἕτερον μέρος διὰ νὰ ἀκούσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις καὶ τὸ altera pars, ὅπως, σχηματίζουσα πλήρη καὶ σαφῆ γνώμην, ἀποφασίσῃ δεόντως. Καὶ λέγουσιν οἱ ἱερεῖς Ἕλληνες: Εἴμεθα, κύριοι πληρεξούσιοι, 7500 ὁ ἐφημεριακὸς ἔγγαμος Κλῆρος καὶ ἑπομένως 7500 οἰκογενείας ἀντιπροσωπεύομεν ἐν συνόλῳ ἐκτὸς τῶν ὀλιγίστων ἀγάμων μοναχῶν. Τί ἐκάματε μέχρι τοῦδε σεῖς οἱ πολιτευόμενοι διὰ τὴν τύχην μας; Ἂν εἰς τὴν Ἰταλίαν ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη ὅλον ἀνεξαιρέτως τὸν καθολικὸν της Κλῆρον νὰ τὸν μορφώνῃ ἐπισταμένως καὶ σοβαρῶς οὐχὶ μόνον εἰς τὰ εἰδικὰ σεμινάρια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ Πανεπιστήμιά της καὶ ἕκαστος ὑποψήφιος καθολικὸς ἐκεῖ ἱερεὺς πρέπει ἀπὸ τοῦ 16 ἔτους τῆς ἡλικίας του, συνηθέστερον ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ 11 νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ σχολεῖον, νὰ μαθητεύσῃ ἐπιμελῶς, νὰ σπουδάσῃ τὴν θεολογίαν καὶ τὴν φιλοσοφίαν, τότε δὲ καὶ μόνον τότε οὗτος δύναται νὰ γίνῃ ἱερεὺς μετὰ τὸ 24 πάντοτε ἔτος τῆς ἡλικίας του, οὐδαμῶς δὲ πρότερον, τί ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία διὰ τὸν Ἑλληνικόν της Κλῆρον; Πότε ἐφρόντισε περὶ τῆς μορφώσεως καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ; Ἀλλὰ μήπως εἰς τὴν Γαλλίαν δὲν ἐξακολουθεῖ τὸ αὐτὸ σύστημα; Ἡ Γαλλία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Μεγάλου Ναπολέοντος παρέλαβε μὲν τὰ κτήματα τῶν ναῶν καὶ τῶν μοναστηρίων, ἀλλ’ ἀπέναντι τούτων ὑπεχρεώθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Κογκορδάτου, τὸ ὁποῖον ἔγινε μεταξὺ Ναπολέοντος καὶ Ἁγίας Ἕδρας, ὑπεχρεώθη, λέγω, νὰ δίδῃ εἰς τοὺς ἱερεῖς ὡρισμένον ποσὸν πρὸς μισθοδοσίαν αὐτῶν καὶ ἀξιοπρεπῆ συντήρησιν πλὴν τῆς ἐπιμελοῦς των μορφώσεως, εἰς δὲ τὸν Προϋπολογισμόν της ἀνέγραψεν ἔκτοτε ἐτησίως τὸν περίφημον Budget des Cultes (Προϋπολογισμὸν τῶν Θρησκειῶν). Τί ἔκαμεν ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία διὰ τὸν Ἑλληνικὸν Κλῆρον καὶ τὴν σοβαρὰν αὐτοῦ μόρφωσιν; Ὁπόταν τελευταίως, συνεπείᾳ τοῦ μεγάλου εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα ἐξέπεσεν εἰς ὅλην σχεδὸν τὴν Εὐρώπην, ἐκ τοῦ πτώσεως δὲ ταύτης τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος ἡ ἠθικὴ τῶν λαῶν ὑπέστη μείωσίν τινα, ἡ ἐγκληματικότης ηὔξησεν, ἡ δὲ ἔκλυσις τῶν ἠθῶν ἐπετάθη, ὅλα τὰ Κράτη ἔσπευσαν καὶ ἐνίσχυσαν τὴν θρησκείαν καὶ ὑπεστήριξαν ὑλικῶς τοὺς ἱερεῖς καὶ τὸν Κλῆρον. Καὶ ὁ μὲν κ. Μουσσολίνι ἐδιπλασίασε τὸν μισθὸν τῶν ἱερέων τῆς Ἰταλίας, ἡ δὲ ἀθάνατος θαλασσοκράτειρα, ἡ περίφημος Ἀγγλία, καθὼς εἶναι γνωστόν, ἔδωσε μίαν ἐνίσχυσιν 10.700.000 λιρῶν στερλινῶν διὰ τὸν Κλῆρον τῆς Ἀγγλικανικῆς Ἐκκλησίας τῆς Μητροπόλεως! Ἡ Ἀγγλία ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἑρρίκου τοῦ Αʹ περιέλαβε μὲν τὰ κτήματα τῆς Ἐκκλησίας εἰς τὴν Πολιτείαν, ἀλλ’ ἐνίσχυσεν οἰκονομικῶς τὸν Κλῆρον ἐξαιρετικῶς καὶ ὑπεστήριξεν αὐτὸν ἰδιαιτέρως καὶ ἐμόρφωσεν αὐτὸν διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ τὸν μεταχειρισθῇ πρὸς ἐξύψωσιν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ αἰσθήματος τοῦ θρησκευτικοῦ, ἀλλὰ καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς φιλανθρωπίας καὶ τῆς προόδου ἐν γένει. Καὶ ἔρχονται καὶ λέγουν οἱ ἱερεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι: Ὁ ἐφημεριακὸς Κλῆρος δὲν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἀρτίως τὴν εὐρεῖαν κοινωνικήν του δρᾶσιν καὶ τὴν ὑψηλήν του πνευματικὴν ἀποστολήν, ἂν δὲν καταστῇ ἀπερίσπαστος ὑλικῶς ὁπωσδήποτε καὶ ἂν δὲν παύσῃ νὰ εἶναι ψωμοζήτης, ὡς συμβαίνει σήμερον». Καὶ μᾶς λέγουσιν οἱ ἱερεῖς μας: «Πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ ἔχετε Ἑλληνικὸν Κλῆρον μὲ ἠθικὸν κῦρος ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὁπόταν ἡ σημερινή του μισθοδοσία εἶναι κατωτέρα καὶ αὐτῆς τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀγροφύλακος καὶ αὐτοῦ τοῦ κλητῆρος;» Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ στόμαχος τῶν πλείστων ἐγγάμων ἱερέων δὲν εἶναι ἀρκούντως πλήρης, πῶς θέλετε ὁ ἐγκέφαλος αὐτῶν καὶ τὸ ἦθος αὐτῶν καὶ ἡ δρᾶσις αὐτῶν ἐν τῇ κοινωνίᾳ νὰ εἶναι εἰς τὸ ὕψος των; Πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν στοιχεῖα μορφωμένα εἰς τὰς τάξεις τῶν ἱερέων μας, διὰ τῶν ὁποίων ὁ Κλῆρός μας νὰ ἀποβῇ ἱκανὸς εἰς τὴν ἠθοπλαστικήν του ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἐργασίαν, ὅταν ἐλλείπῃ ἡ ἀπαραίτητος μόρφωσις καὶ τὰ ἀναγκαιοῦντα ὑλικὰ στοιχεῖα πρὸς διατροφὴν καὶ ἀξιοπρεπῆ συντήρησιν τῶν ἱερέων; Ἂν ἡ Πολιτεία θεωρῇ αὐτὸν ὡς σοβαρὸν κλάδον τῆς ζωῆς τοῦ Ἔθνους, ἂν ἐπιθυμῇ νὰ προσφέρῃ εἰς αὐτὸ τὰς σπουδαίας αὐτοῦ ὑπηρεσίας, ἂν θέλῃ τὸν Κλῆρον ὡς στοιχεῖον ἀναπόσπαστον τῆς ὅλης κοινωνικῆς καὶ ἐθνικῆς μας δημιουργίας, ἔχει ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς περὶ αὐτοῦ καὶ νὰ ἀποφασίσῃ συντόνως, διότι οἱ σημερινοὶ βιωτικοὶ ὅροι εἶναι τόσον βαρεῖς, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ προβληματικὴ ἡ οἰκογενειακή του ζωή, αἱ δὲ κοινωνικαί του ὑποχρεώσεις, λόγῳ τῆς θέσεώς του καὶ τοῦ ἰδιαιτέρου του ἀξιώματος, εἶναι πολλαπλότεραι τῶν ἄλλων τάξεων τῆς κοινωνίας. Καὶ ἡ σημερινή του γλίσχρος ἱκανοποίησις οὐχὶ μόνον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον καθιστᾷ τὸν βίον του ἀφόρητον καὶ ἐξευτελίζει αὐτὸν κατὰ τρόπον ἀνοίκειον, ἀλλ’ αἱ σκληραὶ ἀνάγκαι τῆς ὠμῆς βιοπάλης δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς αὐτὸν νὰ δώσῃ πλήρεις τὰς ἑαυτοῦ δυνάμεις εἰς τὴν τοιαύτην ἀπαραίτητον ἠθικὴν καὶ κοινωνικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ ἡ Πολιτεία πότε ἐφρόντισε διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἐκκλησίαν; Ἔχομεν 7½ χιλιάδας ἐγγάμους ἐφημερίους. Λέγω, πότε ἐφρόντισεν ἡ Πολιτεία διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν μόρφωσιν αὐτῶν; Ἔχομεν 3000 ἐνοριακοὺς ναούς. Οἱ ἐνοριακοὶ οὗτοι ναοὶ ἔχουσιν ἆρά γε τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατόν, δυνάμει τοῦ ὑφισταμένου νόμου περὶ ἐνοριῶν, νὰ μισθοδοτήσωσιν ἀρκούντως ὁλόκληρον τὸν Κλῆρον, ὥστε νὰ δυνηθῇ οὗτος μὲ στόμαχον πλήρη καὶ μὲ τὸν ἐγκέφαλον ἐλεύθερον νὰ ἐξασκήσῃ δεόντως τὰ ὑψηλά του καθήκοντα; Ἔπειτα, ὅταν ἐπιτρέπετε εἰς τοὺς Ἀρχιερεῖς, τοὺς ὁποίους σεῖς ἡ Πολιτεία καὶ οἱ πολιτικοὶ μὲ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα μεταχειρίζεσθε καθ’ ἑκάστην ἀναγκάζετε νὰ εἰσάγουν εἰς τὸν Κλῆρον ἄτομα τυχαῖα, ὅταν ἐπιτρέπετε καὶ ἀνέχεσθε ἕνας ἐργάτης ἢ ἕνας καρραγωγεὺς οἱοσδήποτε νὰ δύναται νὰ χειροτονηθῇ ἀνεξετάστως ἱερεὺς καὶ δὲν ἔχετε κανένα αὐστηρὸν καὶ ἄτεγκτον νόμον ὁ ὁποῖος νὰ ἐμποδίζῃ τοῦτο κατηγορηματικῶς, πῶς θέλετε νὰ ἔχωμεν περιωπῆς Κλῆρον καὶ ἱερεῖς μορφωμένους; Πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχουν ἱερεῖς ἄξιοι τοῦ ὑψηλοῦ των προορισμοῦ, ὅταν παίρνουν 17½, 20 καὶ 55 δραχμὰς μηνιαίως εἰς πλείστους ναούς, ἰδίᾳ τῶν ἐπαρχιῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ ὁ τελευταῖος ἀγροφύλαξ καὶ ὁ τελευταῖος δημόσιος κλητὴρ λαμβάνουν ἑκατοντάδας δραχμῶν μηνιαίως; Καὶ ἔρχονται οἱ Ἕλληνες ἱερεῖς καὶ λέγουν πρὸς τὴν Πολιτείαν: Ἡμεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχομεν τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ γίνωμεν ἀντάξιοι τοῦ ὑψηλοῦ μας προορισμοῦ καὶ τῆς σοβαρᾶς ἀποστολῆς μας. Γνωρίζομεν τὴν ὑψηλήν μας πνευματικὴν ἀποστολήν· γνωρίζομεν ὅτι δυνάμεθα, μορφωμένοι ὄντες καὶ οἰκονομικῶς αὐτάρκεις νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας μας εἰς τὸ Ἔθνος. Ἔχομεν ὅλην τὴν πρὸς τοῦτο καλὴν διάθεσιν καὶ διακαῶς ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο. Καὶ ἐπικαλοῦνται τὸ γεγονὸς οἱ ἱερεῖς μας ὅτι, ὅταν ἡ Ἐπανάστασις, ἄριστα ποιήσασα, ἤλλαξε τὸ Ἡμερολόγιον, ὁ Ἑλληνικὸς Κλῆρος συγχρονισμένος καὶ πατριώτης αὐτός, ὑπῆρξεν ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐστάθη παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἔπαιξε σπουδαιότατον ρόλον, ἐγκρίνας τὴν πρᾶξιν καὶ ὑποστηρίξας τὸ ἔργον χωρὶς οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ὁ κόσμος τῶν ὀρθοδόξων πιστῶν νὰ ὑποστῇ τὴν ἐλαχίστην ἐπιρροὴν τῶν τόσων καλοθελητῶν, οἵτινες τόσον ἀντέδρων κατ’ αὐτοῦ. Καὶ λέγουσιν ἡμῖν: Θέλετε ἱερεῖς; Μορφώσατέ μας, κύριοι. Ἔχομεν τὴν ὄρεξιν καὶ ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο. Καὶ καταγγέλλουσιν ἡμῖν ὅτι ὅλοι οἱ Μητροπολῖται τῶν Νέων Χωρῶν, μὴ ἐξαρτώμενοι, ὡς γνωστόν, ἀπὸ τὴν Ἐκκλησίαν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, εἶναι ὄντως ἐλεύθεροι νὰ χειροτονῶσι καθ’ ἑκάστην οἱουσδήποτε καὶ ὁσουσδήποτε ἱερεῖς θέλουν.

§28Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει νόμος πρὸ δεκαετίας ψηφισθείς, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται ἡ χειροτονία ἱερέων ἄνευ ὡρισμένων προσόντων.

§29Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Γνωρίζω ἄριστα ὅτι ὑπάρχει ὁ τοιοῦτος νόμος, ἀλλά, κ. συνάδελφε, ὁ νόμος οὗτος εἶναι μόνον διὰ τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, ἐνῷ διὰ τὰς Νέας Χώρας δὲν συμβαίνει τοῦτο. Οἱ ἱερεῖς καταγγέλλουσι καὶ λέγουσιν εἰς ἡμᾶς: Πῶς θέλετε, κύριοι, νὰ ἔχετε ἱερεῖς ἀξίους τῆς ἀποστολῆς των, ὁπόταν οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Νέων Χωρῶν χειροτονοῦσι καθ’ ἑκάστην νέους ἱερεῖς, χωρὶς νὰ λαμβάνουν ὑπ’ ὄψιν των ἂν οἱ τοιοῦτοι εἶναι ἱκανοί, ἂν εἶναι μορφωμένοι, ἂν εἶναι εὐσεβεῖς ἢ ὄχι; Ἀλλὰ θὰ μᾶς εἴπωσί τινες: Μάλιστα, κύριε, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς τοῦτο χρημάτων καὶ ποῦ θὰ εὕρωμεν λοιπὸν τὰ τόσα ἀναγκαιοῦντα ἡμῖν χρήματα αὐτά; Θὰ τὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ βάλωμεν νέους φόρους ἢ μήπως εἶναι δυνατὸν χωρὶς νὰ θίξωμεν οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον τὸν Προϋπολογισμόν μας νὰ ἀνεύρωμεν ἄλλοθεν τὰ ἀναγκαιοῦντα ἡμῖν ταῦτα χρήματα; Καὶ εἰς ἀπάντησιν λέγουσιν ἡμῖν οἱ ἱερεῖς τοῦτο: Κύριοι, ἡ Πολιτεία μᾶς ἐπῆρε καὶ μᾶς παίρνει τὰ κτήματά μας, τὰ κτήματα τῶν ἐκκλησιῶν, τὰ κτήματα τῶν μονῶν. Ἔκαμε καὶ ἐκάματε ἄριστα. Βλέπομεν ὅτι θέλετε νὰ μᾶς πάρετε καὶ ὅλα τὰ γεωργικὰ κτήματα τῶν μονῶν. Θὰ κάμετε ἄριστα. Οὐδεμία ἴσως ἀντίρρησις καὶ διαμαρτυρία. Ἔστω. Ἀλλ’ ἀφήσατέ μας τὰ εἰσοδήματα τῶν ἀστικῶν μας κτημάτων. Ἐκ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, λέγουσιν οἱ ἱερεῖς, εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματίσωμεν ἓν κεφάλαιον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται ὁ Κλῆρος νὰ μισθοδοτῆται θαυμάσια, νὰ μορφοῦται ἐξαιρετικῶς καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κλήρου νὰ εἶναι οὕτω περιωπῆς καὶ εὐρύτατον. Πρέπει, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας σύντονον καὶ σοβαρὰν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Τὰ Ἔθνη ἐκεῖνα τῶν ὁποίων ὁ Κλῆρος καὶ οἱ ἱερεῖς οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς τύπους, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ εἰς τὴν οὐσίαν προσέχει, αὐτὰ καὶ μόνον αὐτὰ τὰ Ἔθνη ἐξετέλεσαν καὶ ἐκτελοῦν τὸ ἐθνικόν των καθῆκον, προάγονται καὶ προοδεύουσιν. Εἶναι ἐκεῖνα τὰ Ἔθνη τὰ ὁποῖα ἐμεγαλούργησαν καὶ μεγαλουργοῦσιν. Ἂν καὶ μόνον ἓν ρίψετε βλέμμα εἰς τὴν ὅλην Ἀμερικήν, θὰ μὲ δικαιώσετε πλήρως. Κάμετε σύγκρισιν τῶν Βορείων Πολιτειῶν πρὸς τὰς Νοτίους τοιαύτας, παραλληλίσατε τὰς μὲν πρὸς τὰς δέ, ἀναζητήσατε τὰ αἴτια τούτων καὶ θὰ ἴδετε τὴν διαφορὰν κολοσσιαίαν, ἐγκειμένην εἰς τὸν τρόπον τῆς ἀντιλήψεως καὶ ἐξασκήσεως τῆς θρησκείας πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἔχομεν λοιπὸν καθῆκον ἐπιτακτικόν, ἐν ᾗ περιπτώσει θελήσωμεν νὰ ἔχωμεν κοινωνίαν ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἠθική, Πολιτείαν ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ἕνα σπουδαῖον πυρῆνα, ὁ ὁποῖος νὰ κεντρίζῃ τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν πρὸς τὴν ἠθικὴν καὶ τὰ ἀνώτερα ἰδεώδη, πρέπει νὰ μορφώσωμεν καὶ συντηρήσωμεν ἱερεῖς ἀξίους τοῦ ὑψηλοῦ ἀξιώματός των, ἀξίους τοῦ ὑψηλοῦ πνευματικοῦ των προορισμοῦ καὶ τῆς ἀποστολῆς των, ἱερεῖς ἀνταξίους τοῦ εὐρυτάτου μέλλοντος τοῦ σφριγῶντος Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Διότι, ἄν, ὡς νῦν γίνεται εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀφήσωμεν τὸν οἱονδήποτε Μητροπολίτην νὰ κάμνῃ καὶ νὰ χειροτονῇ ἱερεῖς οἱουσδήποτε καὶ ὁπωσδήποτε θέλει, νομίζω ὅτι προσεχῶς μὲ τὴν σημερινὴν ἔκλυσιν τῶν ἠθῶν θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἀκόμη χειρότερα.

§30ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ Πατριαρχεῖον εἶχεν ἀπαγορεύσει τὴν χειροτονίαν.

§31Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Μεταξὺ ἀπαγορεύσεως καὶ ἐκτελέσεως πολλὰ πέλει, κ. συνάδελφε. Ἔχει βεβαίως ἀπαγορευθῆ νὰ ἐκτελοῦνται χειροτονίαι ἱερέων, ἀλλ’ ἐκτελοῦνται, κύριοι, καθ’ ἑκάστην. Δὲν ἔχετε εἰμὴ νὰ ρίψετε ἓν βλέμμα πέριξ σας καὶ θὰ πεισθῆτε ἀδιστάκτως. Τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θέλω νῦν νὰ ὑποδείξω εἶναι τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Νὰ λάβῃ τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀφοῦ ὅμως κλείσῃ ὀλίγον τὴν θύραν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ νὰ μὴ δέχεται· διότι τώρα δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο εἰμὴ μόνον νὰ δέχεται ἀπὸ πρωΐας μέχρι τῶν πρώτων μεταμεσημβρινῶν ὡρῶν. Ὅταν δὲ τύχῃ νὰ τὸν ἴδετε κατὰ τὰς 2½ μ.μ., βλέπετε ἕνα ὀργανισμὸν ἐξηντλημένον, καταβεβλημένον σωματικῶς καὶ πνευματικῶς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἐντός του καμμίαν ψυχικὴν ζωήν, καμμίαν ἱκανότητα, καμμίαν πνοήν, κανὲν πνευματικὸν σφρῖγος. Θέλω νὰ τὸν παρακαλέσω λοιπὸν νὰ σκεφθῇ σοβαρῶς καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ ἀπολύτως εἰς ὅλους τοὺς Μητροπολίτας τὰς περαιτέρω χειροτονίας.

§32Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐπειδὴ ἀνεφέρατε τὴν εἰσήγησιν τοῦ πολιτεύματος, ὀφείλω νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι δὲν ἐξετέθησαν ἄλλαι ἀπόψεις εἰς ἀντίκρουσιν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζετε σεῖς.

§33Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου κ. συνάδελφος ἐννοεῖ νὰ μοῦ ἐμβάλῃ τὸν πανικὸν μὲ τὴν ρητορικήν του δεινότητα. Ἡ ρητορικὴ ὡσαύτως εἶναι βεβαίως φοβερὸν προτέρημα, εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅμως εἶναι ὅπλον ἀκαταμάχητον, τὸ ὁποῖον ἀποβαίνει ἐνίοτε καὶ ἐλάττωμα.

§34Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θέλω νὰ τονώσω τὰς ἀπόψεις σας, ταυτοχρόνως δὲ νὰ ἄρω ἐνδεχομένην παρανόησιν ὡς πρὸς τὰς ἰδικάς μου. Ἂν ἔγινε μία διαστολὴ τοῦ ἐγγάμου καὶ τοῦ ἀγάμου Κλήρου, ἔγινε πρὸς ἕνα πρακτικὸν σκοπόν, ἵνα τὰ οἰκονομικὰ μέσα τοῦ μοναστηριακοῦ Κλήρου διατεθοῦν ἀκέραια διὰ τὴν πνευματικὴν ἐπάρκειαν καὶ μόρφωσιν τοῦ ἐφημεριακοῦ κλήρου.

§35Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ τὴν εὐγενῆ καλωσύνην, παρακολουθῶν τὸν τρόπον τοῦ ἐργάζεσθαι τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν εἰς τὰ διάφορα Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, νὰ κλείσῃ τὴν θύραν τοῦ Ὑπουργείου του, ὥστε νὰ μὴ δύναται πᾶς οἱοσδήποτε ἔξωθεν διερχόμενος, θέλων νὰ διασκελίζῃ τὸν οὐδὸν τοῦ Ὑπουργείου του, νὰ ἀνέρχεται ἐλευθέρως, νὰ βλέπῃ καὶ ὁμιλῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν περὶ ἀέρων, ὑδάτων καὶ τόπων καὶ νὰ ἐξέρχεται τοῦ ὑπουργικοῦ γραφείου ἂν καὶ ὁπόταν θέλῃ, διὰ νὰ δυνηθῇ οὕτως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἑαυτὸν πλήρως, νὰ ἀντιληφθῇ τελείως ὅλα τὰ μεγάλα προβλήματα τοῦ Ἔθνους ἀπὸ ἀπόψεως μορφώσεως, παιδείας καὶ διδασκαλίας καὶ νὰ τὰ ἐκτιμήσῃ δεόντως. Μεταξὺ τῶν πρώτων ζητημάτων εἶναι, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Κλήρου. Εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀνάγκη ἀπόλυτος αἱ Ἐκκλησίαι, αἱ πόλεις καὶ αἱ κωμοπόλεις τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης νὰ ἀποκτήσωσιν ἐπειγόντως μεμορφωμένους καὶ οἰκονομικῶς αὐτάρκεις ἱερεῖς. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν οἱ καθηγηταὶ τῆς Θεολογίας τῶν Πανεπιστημίων τῆς Ὀξφόρδ καὶ τοῦ Λονδίνου καὶ τοῦ Καίμπριτζ μεταβαίνουσι καὶ ἱερουργοῦσι καὶ διδάσκουσιν εἰς τοὺς πολλοὺς ναοὺς τοὺς ὁποίους τὰ Πανεπιστήμια ταῦτα ἔχουσι καὶ διατηροῦσιν οὐχὶ εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, ἀλλ’ εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν. Βεβαίως δὲν νομίζω ὅτι ταχέως θὰ φθάσωμεν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦτον τοῦ πολιτισμοῦ, ἀλλὰ θερμῶς παρακαλῶ καὶ λέγω παρασκευάσατε ἐσπευσμένως Κλῆρον κατάλληλον καὶ ἐμπνευσμένους ἱερεῖς, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι οἱ ἱερουργοῦντες εἰς τὰς ἐκκλησίας, οἱ διοικοῦντες τὴν ἐκκλησίαν, ἀλλὰ καὶ ἰδίως οἱ ἀναμορφωταὶ τῆς Κοινωνίας καὶ οἱ διδάσκαλοι τῶν τέκνων μας, καὶ νὰ εἶσθε ἀπολύτως βέβαιοι ὅτι θὰ προσφέρετε τὴν ὑψίστην τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς τὴν Πατρίδα καὶ τὸ Ἔθνος. Εὐτυχῶς τὰ ὑλικὰ μέσα, ὡς ὑπεδείξαμεν ὑμῖν, ὑπάρχουσι καὶ ὑπάρχουσιν ἄφθονα. Δὲν ἔχετε παρὰ νὰ τὰ περισυλλέξετε καὶ τὰ μεταχειρισθῆτε καὶ ἔστε βέβαιοι ὅτι θὰ ἀφήσετε ἐποχὴν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἔθνους. (Χειροκροτήματα).

§36Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἐπεθύμουν νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὸν ὅτι κατηρτίσθη μεγάλη Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἀσχοληθῇ γενικῶς διὰ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τοῦ Κλήρου, ἐλπίζω δὲ ὅτι πολὺ ταχέως θὰ καταλήξωμεν εἰς εὐνοϊκὰ ἀποτελέσματα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν οἰνοπαραγωγῶν Λευκάδος.

§38Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τῶν οἰνοπαραγωγῶν τῆς ἐπαρχίας Λευκάδος. Κύριοι πληρεξούσιοι, δυστυχῶς τὸ ζήτημα τῆς οἰνοπαραγωγῆς δὲν ἀπησχόλησεν, ὡς ὤφειλε νὰ ἀπασχολήσῃ, τὴν Συνέλευσιν. Ἴσως εἶναι ἡ μοῖρα τῶν οἰνοπαραγωγῶν νὰ μένουν πάντοτε εἰς τὴν τρίτην σειράν· τοὐλάχιστον ἡ ἐπαρχία ἡ ἰδική μου ἡ κατ’ ἐξοχὴν οἰνοπαραγωγὸς διατρέχει σοβαρωτάτην κρίσιν. Βεβαίως τὰ αἴτια εἶναι γενικώτερα.

§39Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον ἡ ἐπαρχία σας, ἀλλ’ ἐν γένει ἡ οἰνοπαραγωγή.

§40Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὑπάρχει τὸ παράπονον εἰς τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ Κράτος λαμβάνει μέτρα προνοίας καὶ προστασίας ἄλλων κλάδων γεωργικῶν —καὶ ἐσχάτως ἀκόμη, πολὺ δικαίως, τῆς σταφιδοπαραγωγῆς—ὑπάρχει ἡ ἀπορία ὅτι ὁ κλάδος αὐτὸς ἐγκατελείφθη καὶ μόνον ὑποσχέσεις ἀκούονται, ὅτι ἀργότερον θὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον περὶ προστασίας αὐτῆς, τοὐλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐδήλωσεν ὅτι ἀργότερον, ὅταν ἐν καιρῷ ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ τὰ γεωργικά της νομοσχέδια. Εἰδικῶς διὰ τὴν ἐπαρχίαν μου τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον δυσχερές, διότι ὑπάρχει ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος συνεστήθη τῷ 1910 καὶ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ αὐτοῦ ἱδρύθη ταμεῖον προστασίας τῶν οἰνοπαραγωγῶν.

§41Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι δὲν ἐπέτυχε.

§42Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἀλλὰ σήμερον πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ τὸ διαρρυθμίσωμεν καὶ ἐπανειλημμένως ἔχω ὑποβάλει παράκλησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ γενικώτερον τὸ θέμα τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν. Ἔπρεπεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ σκεφθῇ περὶ καταρτισμοῦ ἑνὸς γενικωτέρου ὀργανισμοῦ.

§43Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχει μία Ἐπιτροπὴ μεγάλη, ἡ ὁποία θὰ ἀσχοληθῇ μὲ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος καὶ τῆς οἰνοπαραγωγῆς. Τὸ θέμα δὲν εἶναι ἐκ τῶν εὐκόλως καὶ προχείρως λυομένων.

§44Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Παρακαλῶ νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος καταναλώσεως.

§45Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Αὐτὸς ὁ φόρος εἶναι μᾶλλον ἐνοχλητικός, πολὺ ὀλίγα εἰσπράττει, ἡ δὲ κρίσις εἶναι ὁμολογουμένως σοβαρά.

§46Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Οἱ οἰνοπαραγωγοὶ ἔχουν ἐξεγερθῆ καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἱκανοποιηθοῦν. Ἐλπίζω ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μὴ φέρῃ σοβαρὰν ἀντίδρασιν.

§47Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐφόσον πρόκειται περὶ φόρου καταναλώσεως, — εἶναι ὁ φόρος ὁ ὁποῖος ἐπιβαρύνει τοὺς καταναλωτάς—εἶναι τόσον μικρός, ὥστε νὰ μὴ ἀντανακλᾷ ἐπὶ τῆς παραγωγῆς.

§48Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐπιβαρύνει τοὺς οἰνοπαραγωγοὺς· ἀπόδειξις ὅτι ἡμεῖς τὸν πληρώνομεν καὶ ὄχι οἱ καταναλωταί.

§49Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Στηρίζεται ἀναλόγως τῆς δικαιολογητικῆς βάσεως, διότι ὁ οἶνος συμβάλλει καὶ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ ὀργανισμοῦ, εἶναι δὲ καὶ κατὰ τοῦ ἀλκοολισμοῦ. Ἐπίσης θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν προστασίαν τοῦ οἴνου, διότι ἐκκρεμοῦσιν αἱ συμβάσεις αὗται. Παρακαλῶ ἰδιαιτέρως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συναφθῇ σύμβασις μὲ τὴν Τσεχοσλοβακίαν, διότι εἶναι ἀγορὰ πολὺ ἱκανοποιητική. Δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν 13 βαθμοί, ἀλλὰ καὶ 10 καὶ 9 καὶ 8, διότι συνήθως οἱ οἶνοι εἶναι ὀλίγων βαθμῶν. Οἱ ἰδικοί μας εἶναι κατὰ μέσον ὅρον 10 ἕως 11 βαθμῶν. Ἰδιαιτέρως δὲ παρακαλῶ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ ταμείου οἰνοπαραγωγῆς, νὰ ἐπισπεύσητε τὴν κατάρτισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ πρὸ τῶν ἑορτῶν.

§50Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρὸ τῶν ἑορτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ.

§51Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐν εἴδει ψηφίσματος· εἶναι πολὺ σοβαρὸν τὸ ζήτημα αὐτό.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Α. Θεολογίτης καὶ Ν. Μπακόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς διαφόρων ὀργανώσεων τῆς Καβάλλας.

§53Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διάφοροι ὀργανώσεις τῆς Καβάλλας ἀπευθύνουν διαμαρτυρίαν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν ἀναβολὴν τῆς δημοπρασίας τῆς κατασκευῆς λιμένος Καβάλλας. Ἐγένετο ἀπὸ πολλῶν μηνῶν μία ἐπαινετὴ ἐργασία ἐκ μέρους τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ κατωρθώθη ὅπως κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν τῆς δημοπρασίας συρρεύσουν ἐξ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν κέντρων διάφοροι σοβαροὶ κεφαλαιοῦχοι διαφόρων σοβαρῶν ἑταιρειῶν, ὅπως ἀναλάβουν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Καβάλλας, ἔργων σημασίας ὑψίστης ὄχι μόνον διὰ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸ Κράτος ὁλόκληρον καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πόρων καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς. Ἡ δημοπρασία, κατόπιν τηλεγραφικῆς διαταγῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ἀνεβλήθη κατὰ τὴν παραμονήν. Αἱ διάφοροι ὀργανώσεις, τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον καὶ ἡ περιφέρεια ὁλόκληρος διὰ διαμαρτυριῶν των παρεκάλεσαν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ἤχθη ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀναβάλῃ τὴν δημοπρασίαν. Νομίζω ὅμως ὅτι θὰ ἦτο μία ἱκανοποίησις διὰ τὸν ἐξεγερθέντα ἐκεῖνον κόσμον, ὅπως ἀκουσθῇ ἡ ἐπίσημος δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Ὁ ἀναβρασμὸς ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη εἶναι μέγιστος καὶ εἰς τὴν Καβάλλαν καὶ εἰς τὴν περιφέρειαν ὁλόκληρον, ὁ ἐπαρχιακὸς δὲ Τύπος ἐξετράπη εἰς βιαιότητας ἐναντίον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ ἐξήγησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ἀπαραίτητος, ὥστε καὶ οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι νὰ ἡσυχάσουν καὶ νὰ ἐλπίσωμεν πάλιν γρήγορα νὰ ἴδωμεν πραγματοποιούμενον τὸ ὄνειρον αὐτὸ τοῦ λιμένος Καβάλλας.

§54Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ὑπεβλήθη ἐπερώτησις, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἀπαντήσω ἐν καιρῷ. Ἐζητήθη καὶ ὁ φάκελος τῆς ὑποθέσεως ὁ ὁποῖος κατετέθη καὶ μελετᾶται ἀπὸ τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν ὑπόθεσιν. Δὲν ὑποθέτω νὰ φαντάζεται κανεὶς ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Καβάλλας δὲν ἐκίνησεν ἀμέριστον τὸ ἐνδιαφέρον μας. Τὸ ἐνδιαφέρον μας εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ θὰ ἀποδειχθῇ συντομώτατα. Ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως, θὰ ἀπαντήσω καὶ θὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους διέταξα τὴν ἀναβολήν.

§55Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συναινῇ, δύναται νὰ προταχθῇ ἡ ἐπερώτησις αὐτὴ καὶ νὰ συζητηθῇ.

§56Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ. Πρέπει νὰ τὸ ζητήσουν δέκα πληρεξούσιοι.

§57Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις δέχεται, δυνάμεθα νὰ τὴν προτάξωμεν αὔριον καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν.

§58Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐζητήθη ὁ φάκελος τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὁ ὁποῖος καὶ κατετέθη, εἶναι δὲ φάκελος ὀγκωδέστατος. Θὰ ἤθελον λοιπὸν ὅπως ἔχω καὶ ἐγὼ ἐπὶ δύο ἡμέρας τὸν φάκελον αὐτὸν ὅπως δυνηθῶ καὶ τὸν μελετήσω διὰ νὰ ἔχω τὰ μέσα νὰ ἀπαντήσω.

§59Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μένω, κύριοι πληρεξούσιοι, κατάπληκτος μὲ τὰς τρομερὰς ἀντιφάσεις εἰς τὰς ὁποίας περιέπεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε δύο τινά, εἶπε πρῶτον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρήσῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἐνδιαφέρεται περὶ τῶν Μακεδονικῶν συμφερόντων καὶ εἰδικώτερον περὶ τῆς ταχείας ἀποπερατώσεως τοῦ λιμένος Καβάλλας, καὶ εἶπε δεύτερον....

§60Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί συζήτησις εἶναι αὐτή; Εἶναι ἔλεγχος;

§61Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας;

§62Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐνδιαφέρομαι διὰ τὸν Κανονισμόν, ὅπως καὶ σεῖς.

§63Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πρόεδρος εἶναι ἁρμόδιος διὰ τὸν Κανονισμόν· ἐγὼ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κρίνω τοὺς λόγους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας καὶ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἐμποδίσῃ.

§64Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἶπον ὅτι, ἐφόσον πρόκειται περὶ ὀγκωδεστάτου φακέλου τὸν ὁποῖον ἀπὸ ἓξ ἡμερῶν μελετᾷ ὁ κ. συνάδελφος, δικαιοῦμαι καὶ ἐγὼ νὰ ἔχω τὸν φάκελον αὐτὸν δύο ἡμέρας πρὶν διὰ νὰ ἀπαντήσω. Ὁ κ. συνάδελφος λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ὅτι ἐγὼ ἔδωσα μερικὰς ἐξηγήσεις εἰς τὸν κ. Θεολογίτην θέλει νὰ ἀναπτύξῃ σήμερον τὴν ἐπερώτησιν. Ἐγὼ εἶμαι ἕτοιμος καὶ σήμερον νὰ σᾶς ἀκούσω.

§65Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι εἴπετε ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ ὑπὸ ἀμφιβολίαν ὁ πόνος σας περὶ τῶν Μακεδονικῶν συμφερόντων. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἐκ τοῦ φακέλου προκύπτει ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐνδιαφέρεσθε διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ λιμένος Καβάλλας, ἀλλ’ ἐπράξατε πᾶν ὅ,τι ἠδύνασθε διὰ νὰ ματαιώσετε τὸ ἔργον. Εἴπετε ὅτι ἔχετε ἀνάγκην μελέτης τοῦ φακέλου, ἀλλ’ ἐπὶ ὑποθέσεως εἰς τὴν ὁποίαν προέβητε εἰς ἐνέργειαν παράνομον ὀφείλετε νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὁλόκληρον τὸν φάκελον, ὁ ὁποῖος ἄλλως τε ἐπεστράφη καὶ εὑρίσκεται εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου. Ἡμεῖς ἀποδίδοντες ὑψίστην σημασίαν εἰς τὴν ἐπερώτησιν καὶ διὰ λόγους ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας καὶ διὰ λόγους προστασίας ἐθνικῶν συμφερόντων, δηλοῦμεν ὅτι αὔριον θὰ συζητήσωμεν τὴν πρόταξιν τῆς ἐπερωτήσεως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Λευκάδος.

§67Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ ἀπολύσεως ἑνὸς ἐφέδρου ἰατροῦ τραυματίου καὶ διαμαρτύρονται οἱ Σύλλογοι τῶν ἐφέδρων ὅτι κακῶς ἐγένετο ἡ ἀπόλυσις αὐτή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισε τὸ σφάλμα καὶ διατίθεται νὰ τὸ διορθώσῃ. Ἐν τούτοις ἐγὼ διαβιβάζω αὐτὰς τὰς διαμαρτυρίας.

§68Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀντηχοῦν ἀκόμη οἱ τοῖχοι τῆς Συνελεύσεως ἐκ τῆς ὁμοφώνου ἀποφάσεως αὐτῆς, τῆς ληφθείσης κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἡμέραν ἐπερωτήσεων, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Ἀβραάμ, ὅτι προκειμένου περὶ ἐφέδρων πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα ἐξαιρετικά, ὄχι μόνον νὰ διορίσωμεν αὐτοὺς εἰς θέσεις κενάς, ὄχι μόνον νὰ μὴ παύσωμεν ἐφέδρους ὑπηρετοῦντας ἤδη, ἀλλὰ νὰ ληφθοῦν ἐξαιρετικὰ μέτρα, καὶ ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολλὰ τοιαῦτα μέτρα. Μετ’ ἐκπλήξεως μου ἀνέγνωσα μίαν διαμαρτυρίαν τῶν ἐφέδρων Λευκάδος περὶ ἀπολύσεως ἰατροῦ τραυματίου, ἰατροῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἔχω καθῆκον ὡς ἄνθρωπος νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ ἰατρὸς Γεράσιμος Σκληρός, ἐκ Λευκάδος, ἐλθὼν εἰς τὸ ἐπαναστατικὸν κίνημα τῆς Θεσσαλονίκης εἰς ἡλικίαν ἀρκετὰ προκεχωρημένην, ἐλθὼν ἐκ τῶν πρώτων ἰατρῶν εἰς τὸ Μέτωπον καὶ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς μοίρας πυροβολικοῦ τὴν ὁποίαν διώκουν, ἔμεινεν εἰς τὸ Μέτωπον πλέον τῶν δύο ἐτῶν εἰς μάχιμον τμῆμα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν νεώτεροί του παρέμενον εἰς τὰ νοσοκομεῖα. Εὑρίσκετο κατὰ σύμπτωσιν εἰς τὸ ἐπικινδυνωδέστερον σημεῖον τοῦ Μετώπου, εἰς τὸ Σκρᾶ, ἐκτελῶν δὲ τὰ καθήκοντά του κατὰ τὴν μάχην ἐτραυματίσθη. Ὁ ἰατρὸς οὗτος διωρίσθη εἰς τὸ λαϊκὸν ἰατρεῖον Λευκάδος καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔμαθον ὅτι ἀπελύθη διὰ νὰ διορισθῇ ἕνας «κουραμπιές».

§69Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὁ ὁποῖος δὲν ὑπηρέτησε καθόλου εἰς τὸ Μέτωπον.

§70Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἔμεινα κατάπληκτος, διότι ἄλλα ἀποφασίζει ἡ Συνέλευσις καὶ ἄλλα ἐκτελεῖ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν γνωρίζω τί φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ἔχω τὴν γνώμην ὅμως ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν πρέπει νὰ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι ἀσφαλῶς καὶ δικαίως οἱ ἔφεδροι τῆς Ἑλλάδος θὰ νομίσουν ὅτι τοὺς ἐμπαίζομεν, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ἀποφασίζομεν νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἐφέδρους, τοὐναντίον τοὺς ἀπολύομεν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας θὰ ἐπανορθώσῃ ἀμέσως τὸ ἀδίκημα καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἀπάντησιν, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ ὑποβάλωμεν καὶ ἐπερώτησιν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἐγκρίνῃ τὴν διαμαρτυρίαν μου διὰ τὴν παῦσιν ἑνὸς ἀτόμου, ἑνὸς πολεμιστοῦ, ἑνὸς ἐφέδρου καὶ διαμαρτύρομαι διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι οὔτε δικαία οὔτε σκόπιμος.

§71Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Διὰ νὰ ἐκτελέσωμεν τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ὑγειονομικούς, ἐζητήσαμεν πληροφορίας ἀπὸ τοὺς διαφόρους νομιάτρους καὶ μᾶς ὑπέβαλον ἐκθέσεις ἱκανότητος τῶν διαφόρων ἰατρῶν. Μία ἐκ τῶν ἐκθέσεων αὐτῶν ἦτο καὶ περὶ τοῦ ἰατροῦ Σκληροῦ, χωρὶς δὲ νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐφέδρου προέβημεν εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐζητήσαμεν κατάστασιν τῶν ὑπηρετούντων ἐφέδρων καὶ τῶν ὑπηρετούντων ἰατρῶν καὶ θέλομεν προτιμήσει τοὺς ἐφέδρους, ἂν βεβαίως εἶναι ἱκανοὶ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς. Ἂν συνέπεσε νὰ ἀπολυθῇ ὁ Σκληρός, θὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγορίου ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γεωργ. Γαρυφάλλου.

§73Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ὁ πολίτης Γαρύφαλλος ἀναφερόμενος πρὸς τὴν Συνέλευσιν παραπονεῖται ὅτι εἷς ἄλλος πολίτης, ὁ κ. Βογιατζῆς, ἰατρός, διαπράττει σκληρὰν ἀδικίαν κατ’ αὐτοῦ διότι, ἐπωφελούμενος διατάξεώς τινος τοῦ ἐνοικιοστασίου, τὸν ἐμποδίζει νὰ κατοικήσῃ εἰς τὴν οἰκίαν του, νεμόμενος δύο οἰκίας ὑπὸ τὰς ἑξῆς περιστάσεις. Εἶχεν ἐνοικιάσει οὗτος πρός τινα τὴν οἰκίαν του, τοῦ ὁποίου ἀπέθανεν ἡ σύζυγος καθὼς καὶ ὁ ἴδιος, ὁ ὁποῖος εἶχε καὶ μίαν κόρην τὴν ὁποίαν εἶχε μνηστεύσει πρὸς τὸν ἰατρὸν Βογιατζῆν. Ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὁ Βογιατζῆς ἐνυμφεύθη τὴν θυγατέρα τοῦ ἀρχικοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ ἔκρινεν οὗτος ὅτι, ἀφοῦ ἐκληρονόμησεν ὅλην τὴν περιουσίαν καὶ τὴν ἔμψυχον καὶ τὴν ἄψυχον, ὅτι κληρονομεῖ καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ ἐνοικιαστοῦ καὶ ἀντὶ νὰ παραλάβῃ τὴν σύζυγόν του μεθ’ ἑαυτοῦ, ἔκαμε τὸ ἀντίθετον, μετέβη αὐτὸς εἰς τὴν οἰκίαν τῆς συζύγου του, ἀφοῦ προηγουμένως ἐφρόντισε νὰ ὑπεκμισθώσῃ τὴν κατοικίαν του εἰς τὸν ἀδελφόν του, καὶ οὕτως ἐγένετο κύριος καὶ διαχειριστὴς δύο περιουσιῶν. Νομίζω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἰδιοκατοικία. Δὲν εἶναι ὀρθὸν ἕνας ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἕνεκα πολλῶν ἀναγκῶν κατασχέσεως ὑπὸ δανειστοῦ, ἀπωλείας καὶ ἄλλων λόγων εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκμισθώσῃ τὴν οἰκίαν του, νὰ μὴ ἠμπορῇ νὰ ὑπάγῃ οὐδὲ διὰ νὰ ἀποθάνῃ εἰς αὐτήν. Σήμερον δὲ συνάδελφος καὶ συναγωνιστής μοὶ ἀνέφερε παρόμοιον περιστατικόν· εἶχε μίαν ἐνοικιάστριαν χήραν, ἡ ὁποία ἐνυμφεύθη, καὶ ἀντὶ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ ἐκλεκτοῦ της ἔκρινε καλύτερον νὰ τὸν πάρῃ μεθ’ ἑαυτῆς. Νομίζω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι πρέπει νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὰ δίκαια παράπονα αὐτά, διότι οὕτω θὰ στερεωθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον, καὶ νὰ βάλετε μίαν διάταξιν ἀπαγορεύουσαν τὰ τοιαῦτα.

§74Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅταν ἀναπτυχθῇ καὶ ἡ ὑπ’ ἀριθμὸν 15.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ζερβὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς προσφύγων Δραπετσῶνος.

§76Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ πρόσφυγες Δραπετσῶνος ἔχουσιν ὑποβάλει μίαν ἀναφοράν, τῆς ὁποίας τὸ συμπέρασμα συνοψίζεται εἰς τὰ ἑξῆς: Πρῶτον ζητοῦσιν ἄμεσον ἀναβολὴν τῶν ἐξώσεων κατὰ προσφύγων ἐκ τῶν οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι οἱ συνοικισμοί των καὶ ὅπου μετὰ μυρίους κόπους ἔχουν στήσει τὰ παραπήγματά των. Δεύτερον, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ζητοῦσιν ἄμεσον ἀπαλλοτρίωσιν τῶν οἰκοπέδων ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχουν ἀνεγερθῆ οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοὶ διὰ νὰ δυνηθῶσιν οὕτω νὰ παύσωσι νὰ εἶναι τὰ θύματα μιᾶς φοβερᾶς ἐκμεταλλεύσεως. Τρίτον ζητοῦσι τὴν ἀνέγερσιν ἑνὸς συνοικισμοῦ παρὰ τὰ Λιπάσματα διὰ τοὺς εὑρισκομένους ἐκεῖ καὶ κατοικοῦντας μὲ ἐνοίκιον πρόσφυγας ἐργάτας. Τέταρτον παρακαλοῦσι τὴν ἄμεσον ἀναστολὴν πάσης πληρωμῆς ἐνοικίου διὰ τὰ ἐν λόγῳ οἰκόπεδα ὅπου ἔχουσι στήσει τὰ ξύλινα παραπήγματά των καὶ τελευταῖον παρακαλοῦσι τὴν ἀκύρωσιν τῶν τελευταίων ἀγοροπωλησιῶν ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων ὅπου οὗτοι κατοικοῦσιν ἐντὸς τῶν ξυλίνων των μικροσκοπικῶν οἰκιῶν. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν μεταβῆτε ἐπὶ τόπου καὶ ἐπισκεφθῆτε τοὺς δυστυχεῖς τούτους, θὰ ἴδετε ὅτι εἶναι ἕνας συνοικισμὸς τοῦ ὁποίου ἕκαστος οἰκίσκος εἶναι ξύλινος καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ 3–4 τετραγωνικὰ μέτρα. Ὁ εἷς εἶναι πλησίον τοῦ ἄλλου προσκεκολλημένος καὶ ἡ συσσώρευσις καὶ ἡ δυστυχία εἶναι τόση, ὥστε εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ μὴ αἰσθανθῆτε μίαν φοβερὰν δυσοσμίαν καὶ ἕνα ἀποτροπιασμόν, ὅταν πλησιάσετε τὸν συνοικισμὸν τοῦτον. Ἡ κατάστασις τοῦ συνοικισμοῦ τούτου εἶναι ἐξαιρετικῶς κακή, ἀνθυγιεινὴ καὶ σοβαρὰ καὶ ἄν, παρ’ ἐλπίδα, ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη, φοβοῦμαι ὅτι ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν τὸν κίνδυνον προσεχῶς τὸν ἐκ τοῦ συνωστισμοῦ καὶ τῆς ἀκαθαρσίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὸν ἐκ τῆς φυματιώσεως ἀφ’ ἑτέρου. Ἀλλ’ ἔχομεν ἤδη καὶ μίαν φοβερὰν ἐκμετάλλευσιν τῶν δυστυχῶν προσφύγων, διότι οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκοπέδων αὐτῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔχουσιν ἀνεγείρει, κατόπιν ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς μικροὺς οἰκίσκους τοῦ συνοικισμοῦ των, τοὺς ἐκβιάζουν καὶ τοὺς παίρνουν 150–200 δραχ. μηνιαίως ὡς ἐνοίκιον τῶν 3 ἢ 4 τετραγωνικῶν μέτρων τοῦ τόπου των. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπαλλοτριώσει ὅλον τὸ βόρειον μέρος τοῦ συνοικισμοῦ τούτου καὶ τὸ ἔχει παραχωρήσει εἰς τὴν Ἑταιρείαν Λιπασμάτων πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἀποδώσῃ αὕτη καὶ τὸ δίκαιον εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀγοράσωσι τὸν τόπον των τοῦτον, νὰ ἀποβῶσιν ἰδιοκτῆται τοῦ μέρους ὅπου διῆλθον τοὺς πρώτους τραγικοὺς μῆνας τῆς δυστυχίας των καὶ ὅπου ἐννοοῦσι νὰ ἀνεγείρωσι τὴν μέλλουσάν των οἰκογενειακὴν ἑστίαν, τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον των.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τοῦ λοχαγοῦ Λάμπρου.

§78Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ λοχαγὸς Λάμπρου Κωνσταντῖνος, ἀφοῦ ματαίως ἀνεφέρθη τρὶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν χωρὶς νὰ λάβῃ ἀπάντησιν, ἀναγκάζεται νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ νὰ παρακαλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ὅτι ἀπετάχθη ὁ Κωνσταντῖνος Λάμπρου ἀνθυπολοχαγὸς καὶ ἡ προϊσταμένη του Ἀρχὴ ἀπέταξε τὸν λοχαγὸν Κωνσταντῖνον Λάμπρου. Εὑρίσκεται εἰς ἀπορίαν καὶ διαμαρτύρεται ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὅτι πρόκειται περὶ παρεξηγήσεως ἐκ τῆς συνωνυμίας. Ἀλλά, ὅπως γνωρίζετε, οἱ διοικηταὶ τῶν συνταγμάτων λαμβάνοντες τὰς διαταγὰς τὰς ἐκτελοῦν καὶ δὲν εἰσέρχονται εἰς λεπτομερείας. Εἶπον λοιπὸν καὶ εἰς αὐτὸν νὰ ἀποταθῇ πάρα πάνω διὰ νὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν του. Πρόκειται περὶ καταφανοῦς λάθους ἐκ τῆς συνωνυμίας, διότι ὁ λοχαγὸς Λάμπρου δὲν βαρύνεται ἀπὸ καμμίαν κατηγορίαν, καὶ ἀντὶ νὰ ἀποταχθῇ ὁ ἀνθυπολοχαγὸς Λάμπρου, ἀπετάχθη ὁ λοχαγὸς Λάμπρου. Μὲ τὸ νὰ λέγῃ ἡ Ὑπηρεσία ὅτι δὲν γνωρίζει, αὐτὴ δὲν εἶναι σοβαρὰ Ὑπηρεσία. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον καταφανές, ὥστε δὲν χρειάζεται μεγάλη θεογνωσία διὰ νὰ εὐαρεστηθῇ ἡ Ὑπηρεσία νὰ λάβῃ μίαν πρόνοιαν πρὸς θεραπείαν τοῦ ἀτόμου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ ἄδικον.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα αὐτό, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐξήτασα, ὅταν μοὶ ἔγιναν παράπονα δι’ ὁμοίαν ὑπόθεσιν ἑτέρου προσώπου. Ἐζήτησα τότε καὶ εἶδον ὅτι ἡ ἀπόταξις ἀφεώρα τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐνόμιζεν ὅτι ἔπεσε θῦμα παραιτήσεως.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Γ. Ἠσαΐας, Α. Μυλωνᾶς, Σ. Ζερβὸς καὶ Π. Καραπάνος, ἐπὶ ἀναφορᾶς Δημάρχου Ἀθηναίων.

§81Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ἡ ὑποβληθεῖσα ἀναφορά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Δήμου Ἀθηναίων εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος, διότι πρόκειται περὶ τῆς ἐνισχύσεως ὄχι μόνον τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ἀλλὰ καὶ τῶν μεγαλυτέρων Δήμων τοῦ Κράτους, τοῦ Πειραιῶς, τῶν Πατρῶν, τῆς Θεσσαλονίκης. Εἶναι γνωστὸν κατὰ πόσον αἱ ἀνάγκαι τῶν μεγάλων Δήμων ἐπολλαπλασιάσθησαν μεταπολεμικῶς, ἐνῷ τὰ ἔσοδα αὐτῶν τοὐναντίον δὲν παρηκολούθησαν κατὰ τὴν αὐτὴν ἀναλογίαν. Αἱ προπολεμικαὶ εἰσπράξεις τοῦ Δήμου Ἀθηναίων ἦσαν περὶ τὰ 3.800.000 δραχμῶν μὲ κατοίκους 220.000 Ἄν λάβῃ κανεὶς ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀπότομον αὔξησιν τῶν κατοίκων τοῦ Δήμου Ἀθηναίων εἰς 750 χιλιάδας καὶ τὴν προϊοῦσαν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὁ Δῆμος Ἀθηναίων σήμερον περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια, ἑπομένως μὲ τὴν σημερινὴν δραχμὴν 100 ἑκατομμύρια, ἐνῷ σήμερον δὲν ἔχει παρὰ 33 ἑκατομμύρια. Διὰ νὰ φαντασθῶμεν τὸ μέγεθος τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δήμου θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν τὰς πολλαπλᾶς ἀνάγκας αὐτοῦ. Ἐπειδὴ θὰ ἤθελον κουράσει τὴν Συνέλευσιν πολὺ ἂν ἀνέφερον πάσας τὰς ἀνάγκας τοῦ Δήμου, θὰ εἴπω μόνον τὴν ἀνάγκην τὴν ἄμεσον τοῦ Δήμου τὴν ὁποίαν ἔχει διὰ τὴν ὁδοποιΐαν. Ἡ ἔκτασις τοῦ Δήμου Ἀθηναίων εἶναι 35.950.000 τετραγωνικῶν μέτρων. Ἐξ αὐτῶν ὁδοστρωμένα δὲν εἶναι παρὰ 1,150.000. Αἱ ἀσφαλτοστρώσεις πάλιν αἱ νέαι ἀνέρχονται περὶ τὰς 200 χιλιάδας τετραγωνικῶν μέτρων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν 80 χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔχει ἀπαλλοτριώσει τὸ Δημόσιον διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἄν ἤθελε λοιπὸν ὁ Δῆμος νὰ διαμορφώσῃ μίαν καλὴν σκιροστρωσίαν καὶ τῶν 5.250.000 τετραγωνικῶν μέτρων, ἤτοι τὰ 4 ἑκατομμύρια τετραγωνικὰ μέτρα, θὰ ἐχρειάζετο δαπάνην 275 ἑκατομμυρίων, καὶ διὰ τὴν συντήρησιν 25 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ὅλα τὰ εἰσοδήματα τοῦ Δήμου Ἀθηναίων δὲν ἀνέρχονται πλέον τῶν 33 ἢ 34 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἀλλ’ αὐτὸ εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν εἶναι ὅτι ἀδικεῖται ὁ Δῆμος Ἀθηναίων καὶ βεβαίως ἀδικεῖται, διότι τὸ Κράτος ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι οἱ Δῆμοι δὲν ἦσαν τακτικοὶ εἰς τὰς πληρωμὰς τῶν πρὸς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, ἀφῄρεσαν ἀπὸ αὐτοὺς τὸν φόρον τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσερχομένων. Ἀπὸ τὸν φόρον αὐτὸν προπολεμικῶς εἰσέπραττεν ὁ Δῆμος Ἀθηναίων περὶ τὸ ἑκατομμύριον ἐπὶ 220.000 κατοίκων, ἂν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι σήμερον ἔχομεν 750.000 κατοίκων, ἀσφαλῶς ὁ φόρος αὐτὸς θὰ ἀπέδιδε περὶ τὰ 8–10 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἤτοι 80 ἕως 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Βλέπετε λοιπὸν πασιφανῶς, καθαρῶς τὴν ἀδικίαν ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν Δῆμον Ἀθηναίων. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι τόσον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός, ὡς καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ λάβωσιν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰ παράπονα αὐτὰ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, διότι ἡ πρωτεύουσα πρέπει νὰ λάβῃ τὴν ὄψιν τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται νὰ ἔχῃ ἡ πρωτεύουσα ἑνὸς Κράτους, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ φαίνεται πολιτισμένον. Καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι μετὰ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἐπιτελέσῃ θὰ ἐξωραϊσθῇ ὁπωσδήποτε ἡ πρωτεύουσα, ἵνα παρουσιάσῃ τὴν ὄψιν ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται.

§82Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων ἀνεπτύχθη ἐπαρκῶς ἀπὸ τὸν προλαλήσαντα ἀξιότιμον συνάδελφον, ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ ἐγώ. Γνωρίζομεν ὅλοι, κύριοι, τὸ ἐνδιαφέρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λυθῶσι τὸ ταχύτερον τὰ μεγάλα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀπασχολοῦσι τὸν Δῆμον, ἰδίως τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως καὶ θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς, ἂν ταχέως ἔχωμεν ἀποφάσεις περὶ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τῆς ἀναφορᾶς ταύτης τοῦ Δήμου Ἀθηναίων, ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἰδίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, τῶν τοπικῶν ὀργανισμῶν δημοσίου δικαίου. Ἐνῷ οἱ δημόσιοι προϋπολογισμοὶ προσαρμόζονται μὲ τὴν κατάστασιν ἀπὸ πολιτικῆς δημοσιονομίας, δι’ αὐτοὺς βλέπομεν ὅτι τὸ κοινοτικὸν δασμολόγιον εὑρίσκεται μὲ τιμὰς ἥκιστα ἀνταποκρινομένας εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Ἐνῷ ἡ νομισματικὴ κατάστασις μεταβάλλεται, οὐδεμία προσαρμογὴ πρὸς ταύτην ἐγένετο καὶ ἐν γένει εἰς τὰ οἰκονομικὰ τῶν Δήμων καὶ κοινοτήτων ἔπρεπε νὰ δοθῇ μία κατεύθυνσις προσαρμοζομένη εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν.

§83Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οἱ πληρεξούσιοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἐπανειλημμένως συνελθόντες ἐξήτασαν καὶ καθώρισαν τὰς μεγάλας ἐλλείψεις τῆς πρωτευούσης καὶ τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς. Παρεκαλέσαμεν ὑμᾶς καὶ ἐπαναλαμβάνομεν τὴν παράκλησιν νὰ λάβετε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ ὁρίσετε μίαν ἡμέραν, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀσχολίαι σας θὰ σᾶς ἐπιτρέπουν, διὰ νὰ δυνάμεθα ὄχι ἐπὶ 5 λεπτά, ὡς ἡ κλεψύδρα τῆς Συνελεύσεως ἐπιτάσσει, ἀλλ’ ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῶν πόλεων, πρὸ πάντων τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τοῦ θαλασσίου ὕδατος, τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ καὶ ἄλλας ἀνάγκας τῆς πρωτευούσης καὶ τοῦ Πειραιῶς, ἀλλ’ ὄχι μόνον παρισταμένων ὑμῶν, ἀλλά, ἂν θέλουν νὰ λάβουν τὴν εὐγενῆ καλωσύνην, καὶ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν τῆς Συγκοινωνίας, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τοιουτοτρόπως ἔχοντες τὸν ἐγκέφαλον τῆς Κυβερνήσεως ἐνώπιον ἡμῶν νὰ ἀναπτύξωμεν τὰς ἐλλείψεις τῶν δύο πόλεων καὶ τὰ πρακτικὰ μέσα τῆς θεραπείας αὐτῶν· διότι παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς μόνον συνέδρια βλέπομεν ἀπὸ πολλῶν ἑκατονταετηρίδων καὶ συζητήσεις χωρὶς ὅμως νὰ δυνάμεθα νὰ ἀντικρύσωμεν καὶ γεγονότα. Ἀπὸ 32 ἐτῶν ἠκούσαμεν ἐπανειλημμένως Βουλὰς ἀσχολουμένας ἐπὶ ὁλονυκτίους συνεδριάσεις διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως καὶ τοῦ ἠλεκτροφωτισμοῦ τῶν δύο πόλεων χωρὶς νὰ δυνάμεθα ἐπὶ 32 ἔτη νὰ ἀντικρύσωμεν οὐδὲ ὕδρευσιν οὐδὲ φωτισμόν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν ὑμετέραν ἐξοχότητα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ εὐαρεστηθῆτε προσεχῶς νὰ ὁρίσετε μίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν νὰ λάβωμεν τὴν τιμὴν ὅλοι ἀνεξαιρέτως, ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀποχρώσεων οἱ πληρεξούσιοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ ἀναπτύξωμεν εἰς ὑμᾶς τὰς μεγάλας ἐλλείψεις τῶν δύο πόλεων καὶ τὸν τρόπον τῆς θεραπείας αὐτῶν, τὸν ὁποῖον κρίνομεν ἐφικτόν.

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε, κ. συνάδελφε, ὅτι εἰς τὴν αἴτησιν τῆς συνεντεύξεως τὴν ὁποίαν μοὶ ἐζήτησεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπήντησα ὅτι εἶμαι πάντοτε εἰς τὴν διάθεσίν της, ἀλλὰ παρεκάλεσα, ἀφοῦ ἀνέμενον ἐπὶ τόσα ἔτη τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, νὰ ἀναμείνουν ἀκόμη ὀλίγας ἡμέρας ἕως ὅτου ἡ ἕνεκα τῶν ἑορτῶν διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἀφήσῃ εἰς ἡμᾶς τὸν ἀναγκαῖον χρόνον πρὸς συνεννόησιν.

§85Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Εὐχαριστοῦμεν πολύ, κ. Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας τερματίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν, ἀναβαλλομένων τῶν λοιπῶν διὰ τὴν Παρασκευήν. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Βουδούρης.

§87Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λασηθίου σχετικὴν μὲ τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν καὶ τοῦ ἔργου αὐτῆς, ἔργου τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατέκρινε δριμύτατα, χαρακτηρίσας συγχρόνως τὴν Ἐπιτροπὴν οὐχὶ Ἐπιτροπὴν Οἰκονομιῶν, ἀλλὰ Ἐπιτροπὴν σπατάλης, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, λέγω, ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ἐπεδοκίμασε τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καυτηριάσας καὶ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ σύστασις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, κ. Πρόεδρε, ἐκρίθη ἐπιβεβλημένη ἀπὸ ὅλον τὸν πολιτικὸν κόσμον καὶ πρὸ παντὸς ἀπὸ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνέχεται ἐπὶ πλέον νὰ σπαταλᾶται ὁ δημόσιος θησαυρὸς καθ’ ὃν τρόπον σπαταλᾶται μέχρι σήμερον. Ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐξετέλεσε τὸν προορισμόν της, ἂν δὲν ἐδικαίωσε τὰς ἐλπίδας ὅλων ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὴν συνέστησαν καὶ ἂν δὲν ἐδικαίωσε τὰς ἐλπίδας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ Κυβέρνησις μίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν· νὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα καὶ νὰ θεραπεύσῃ τὰς ὑπαρχούσας ἀτελείας τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀντὶ τούτου ὅμως ὑπονομεύει διὰ τῶν μελῶν της τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅταν ἔλθῃ, κ. Πρόεδρε, ἡ ὥρα νὰ συζητηθῇ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου καὶ ἴσως θὰ εἶμαι ὁ αὐστηρότερος κατήγορος τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ θὰ κατηγορήσω τὴν Ἐπιτροπὴν ὄχι διότι κατήργησε τὸ τηλεγραφεῖον Παρακαμπυλίων, ἀλλὰ θὰ κατηγορήσω τὴν Ἐπιτροπὴν, διότι δὲν ἔφερεν εἰς πέρας ἔργον τόσον σοβαρόν, δὲν ἀπήλλαξε τὴν Χώραν ἀπὸ μίαν πολυάριθμον τάξιν κηφήνων, οἵτινες ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου βυζαίνουν τὸν δημόσιον Προϋπολογισμόν.

§88Ν. ΞΗΡΟΣ. Πολιτεύεται ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν ἀδειάζει.

§89Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Αἱ δηλώσεις ὅμως τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δηλώσεις ἀρχηγοῦ κόμματος καὶ Ὑπουργοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν χθεσινὴν ἑσπέραν, δηλώσεις αἱ ὁποῖαι ἀφεώρων γενικώτερον τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς, φρονῶ ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην ἐξηγήσεως. Παρακαλῶ λοιπὸν ἵνα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δηλώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἂν ἡ Κυβέρνησις συμφωνεῖ μὲ τὰς ἀντιλήψεις τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρὸ παντὸς ἂν εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐνισχύσῃ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς μέχρι τοῦδε ἐκδοθείσας ἀποφάσεις αὐτῆς.

§90ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει ψήφισμα σχετικὸν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις αὐτὴ θὰ ἔχῃ τὴν θέσιν της κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς συζητήσεως τοῦ ψηφίσματος.

§92Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶναι γενικὸν τὸ θέμα, κ. Πρόεδρε.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται ἐρωτήσεις, ὡς γνωρίζετε, ἐκτὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν Ἐπερωτήσεων. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, καίτοι θὰ ηὐχόμην ὅπως μὴ ἐπαναλαμβάνωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐρωτήσεις, δὲν δυσκολεύομαι νὰ δηλώσω, ὅτι τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ἐκτελεῖ ἡ Κυβέρνησις, τὰς ἐκτελεῖ δὲ καὶ ὅταν αὗται ἀκόμη παρεμβάλλουν δυσχερείας εἰς τὴν διοίκησιν.

§94Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐλάχισται ἐξετελέσθησαν.

§95Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἀκριβῶς μὲ ἐπεσκέφθη ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος δὲν ἐξεδήλωσε καμμίαν ἀντίρρησιν διὰ τὴν βαθμιαίαν ἐκτέλεσιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς· διότι, ὅταν καταργῆται π.χ. ἓν ταχυδρομικὸν γραφεῖον, νομίζετε ὅτι μὲ τὴν αὐτὴν εὐκολίαν μὲ τὴν ὁποίαν γράφεται εἰς τὸ χαρτὶ ὅτι καταργεῖται ἓν ταχυδρομικὸν γραφεῖον, μὲ ἴσην εὐκολίαν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἐργασία τῆς καταργήσεως ἢ τῆς συνενώσεως μὲ τὰ γειτονικὰ ταχυδρομικὰ γραφεῖα; Πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία μὲ τὴν ὁποίαν ἦσαν συνηθισμένοι οἱ κάτοικοι. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολον. Εἶπον δὲ ἐπανειλημμένως, καὶ τὸ εἶπον καὶ σήμερον εἰς τὸν κ. Εὐταξίαν, ὅτι δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ διεκδικεῖ τὸ ἀλάθητον μετὰ τοῦ Πάπα. Μοῦ εἶπεν: «Ὄχι, βεβαίως». Κατὰ συνέπειαν, ἡ Κυβέρνησις, τῷ εἶπον, θὰ κάμνῃ ἔκκλησιν εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπήν, ὅταν κρίνῃ ὅτι μία ἀπόφασις αὐτῆς χρῄζει ἀναθεωρήσεως. Καὶ ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι συνέπεσε νὰ κάμωμεν τοιαύτας αἰτήσεις ἀναθεωρήσεως τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, μολονότι ἐδόθη ἡ ἑρμηνεία ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν Κυβέρνησιν, συνέπεσε νὰ κάμωμεν τοιαύτας αἰτήσεις, μὴ θέλοντες νὰ ἐξασκήσωμεν τὸ δικαίωμα τὸ ἐκ τῆς ἑρμηνείας ἐκείνης πηγάζον. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τῳόντι ἀνεθεώρησεν ἀποφάσεις τινὰς αὐτῆς, ἀναγνωρίσασα οὕτως ὅτι δὲν ἐμμένει, ὁσάκις ὑποβάλλονται βάσιμα παράπονα, καὶ ὅτι τὸ σφάλλεσθαι εἶναι ἀνθρώπινον. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις. Ὁ δὲ ἀξιότιμος συνάδελφός μου εἰς παράπονα τὰ ὁποῖα διετυπώθησαν εἶπεν ὅτι πολλάκις τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι λανθασμένον.

§96Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶπεν αὐτό. Ἔχω τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τὰ ἀναγνώσω.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἐγγραφῇ ἐπερώτησις μεθαύριον.

§98Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τίνα λόγον διακόπτετε, ἐνῷ ἐγὼ δὲν σᾶς διέκοψα;

§99Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος...

§100Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ζητεῖτε μίαν διασάφησιν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις σᾶς δίδει τὴν διασάφησιν, ἀφοῦ προηγουμένως συνεννοήθην αὐτὴν τὴν στιγμὴν μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ ἀνομολογεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ πλάνη καὶ ἀναθεωρεῖ ἀποφάσεις της τινάς. Τοῦτο ἀκριβῶς ἀποδεικνύει ὅτι, ὑποτιθεμένου ὅτι μία προηγουμένη ἀπόφασίς της εἶναι δυνατὸν νὰ παρεμβάλλῃ δυσχερείας εἰς τὴν διοίκησιν, εἶναι πρόθυμος νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασιν ταύτην. Αὐτὴ εἶναι ἡ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις.

§101Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε,...

§103Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἔχω, κύριε Πρόεδρε, ἐνώπιόν μου τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· φέρετε ἐπερώτησιν.

§105Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Μοὶ ἀποδίδει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν διετύπωσα καλῶς τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ζήτημα ἀντιλήψεως.

§107Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό.

§108Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖτε. Παρακαλῶ, κύριε πληρεξούσιε, νὰ εἴμεθα ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ὁ Κανονισμὸς εἶναι ἐπὶ ἐρωτήσεως ἐξαιρετικῶς σοβαρᾶς νὰ ἀπαντήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Συζήτησις δὲν δύναται νὰ γίνῃ παρὰ διὰ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τῶν ἐπερωτήσεων.

§110Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὥστε, ἂν μοὶ ἀποδίδεται ὅτι εἶπον ἀνακριβείας, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀπαντήσω;

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν σᾶς ἀπέδωσα ἀνακριβείας. Ἐζητήσατε μίαν διασάφησιν· ἐδόθη ἡ διασάφησις αὐτή. Καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τοὺς ἰσχύοντας ὄχι μόνον εἰς τὰ Κοινοβούλια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, μετὰ τὰς διασαφήσεις τὸ συμβὰν τυχὸν ἐπεισόδιον θεωρεῖται λελυμένον. Δὲν σᾶς ἀπέδωσα καμμίαν ἀνακρίβειαν.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συντακτικῆς καὶ Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Κατετέθη νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας «περὶ ἀνεγέρσεως καὶ ἐπισκευῆς σχολικῶν κτιρίων ἐν ταῖς Νέαις Χώραις». Ὁ κ. Κ. Σταμούλης ἔχει ζητήσει τὸν λόγον καὶ ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§113Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Δι’ ἀποφάσεώς της ἡ Συνέλευσις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν», ἀπεφάσισε νὰ διακόψῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπαναλάβῃ αὐτὴν σήμερον, τιθεμένου πρώτου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ ἀπόφασις αὕτη ἐπανελήφθη καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ἴσως δὲ ἐκ λάθους τοῦ κ. Προέδρου δὲν ἀνεγράφη πρῶτον τοῦτο, διότι δὲν ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤθελε νὰ ματαιώσῃ ἀπόφασιν ληφθεῖσαν ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει ἀντίθετος γνώμη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς μεταβολῆς ταύτης.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως νομίζω ὅτι εἶναι διατυπωμένη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§115Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Εἶναι διατυπωμένη ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα ἁπλοῖ, ἂς εἴπωμεν, εἰς τὰς ἀποφάσεις τὰς ὁποίας λαμβάνομεν. Ἐκάμαμεν ἕνα Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος λέγει ὅτι τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὴν προσδιορίζομεν τὴν παραμονὴν διὰ τὴν ἑπομένην· δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις μετὰ μίαν ἑβδομάδα, διότι ὁ Κανονισμὸς λέγει πῶς θὰ λαμβάνεται ἡ ἀπόφασις προκειμένου περὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Αὐτὰ λέγει ὁ Κανονισμός.

§117Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Χθὲς ἐλάβομεν αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι γνωστὸν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ὅτι σήμερον εἶναι ἡ ἡμέρα διὰ συνταγματικὴν συζήτησιν. Ὀφείλω νὰ εἴπω καὶ ἓν ἄλλο. Δὲν παρημέλησα νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν κατ’ οὐσίαν τὴν ἐπιθυμίαν ἡ ὁποία ὑπάρχει πρὸς συζήτησιν τοῦ Νομοσχεδίου· ἐπειδὴ ὅμως τὰ τρία ἄρθρα τοῦ Συντάγματος δὲν παρέχουν οὐδένα ἔλεγχον πρὸς συζήτησιν, συνεζήτησα μὲ τὸν κ. εἰσηγητήν, ὅπως γίνῃ βραχεῖα εἰσήγησις καὶ μετὰ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας νὰ χωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν δυσκολίαν, μετὰ δύο δὲ ὥρας εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον, ἂν δὲ θέλητε, ἐρχόμεθα καὶ μετὰ τὸ γεῦμα διὰ νὰ συνεχίσωμεν.

§119Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Βεβαίως ἔχομεν Κανονισμόν, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα τόσον ἁπλοῖ ὅσον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον διὰ σᾶς.

§121Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε καὶ ἡ μεταβολὴ ἐπῆλθεν ἄνευ συναινέσεως τῆς Συνελεύσεως· ἑπομένως ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐτηρήθη κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Ἄν νεώτεραι σκέψεις ἠνάγκασαν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ μεταβολὴν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, εἶναι εὔλογον τὸ παράπονον ἡμῶν προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον εἶναι συγκλονισμένη ὁλόκληρος ἡ Χώρα καὶ ἀναμένει τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν λύσιν αὐτοῦ, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἐξέγερσιν, ἕνεκα τῆς τοιαύτης παρατάσεως. Εἶναι δὲ δεδικαιολογημένη ἡ αἴτησις ἡμῶν νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν μὴ μεταβολὴν τῆς ἀποφάσεως ταύτης τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου, ἂν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτῆς, δὲν τὸ νομίζω ἐγὼ ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις τὴν στιγμὴν ταύτην διὰ τοῦ ἐντύπου τὸ ὁποῖον ἐκυκλοφόρησεν ὡς Ἡμερησία Διάταξις, διότι δὲν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Σαββάτου, δηλαδὴ πρὸ ἑβδομάδος, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ χθὲς τῇ ἀξιώσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεφασίσθη νὰ τεθῇ δεύτερον τὸ σχέδιον περὶ καπνοῦ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἂν δὲ δὲν ἀναγράφεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, δὲν εἴμεθα ὑπαίτιοι ἡμεῖς.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ Σύνταγμα ἔρχεται τὸ «περὶ καπνοῦ».

§123Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ. Ἀπεφασίσθη ὅπως τεθῇ πρῶτον τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν» καὶ χθὲς ἀκόμη.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν διηύθυνα ἐγὼ τὴν συζήτησιν.

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Προηγοῦνται τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καὶ ἐπακολουθοῦν 1, 2, 3, 4 νομοσχέδια. Ἐφόσον ἤρχισεν ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σταματήσῃ, διότι εἶναι ἐπιθυμία μιᾶς πτέρυγος τῆς Συνελεύσεως.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὸ Σύνταγμα εἶναι τὸ «περὶ καπνοῦ».

§127Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ «περὶ καπνοῦ» εἶναι κατ’ ἀρχήν.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ἐκ τῶν ἄλλων ἔχει συζήτησιν.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπορῶ μὲ τὴν ὑπομονὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ κανόνα εἶπεν ὅτι ἡ Συνέλευσις ἀσχολεῖται μὲ τὴν συντακτικὴν ἐργασίαν, ἐπὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἔργων καὶ μὲ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Τὸ «κατὰ κανόνα» αὐτὸ σημαίνει ὅτι ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ προτάξῃ οἱανδήποτε ἐργασίαν θέλει. Ἐπανειλημμένως ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὸ ζήτημα ὅπως ἐπειγόντως συζητηθῇ τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν», ἀλλ’ ἀνεβλήθη, καὶ χάριν αὐτοῦ ἐδέχθημεν, ὅπως γίνῃ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος τὴν Δευτέραν.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐπροτείνατε νὰ ἀνταλλάξωμεν τὸ Σάββατον μὲ τὴν Δευτέραν καὶ εἶπον μάλιστα.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπροτείναμεν;

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπροτείνατε καὶ ἐγὼ ἐδέχθην.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἔχει τὴν σημασίαν ὅτι ἐδέχθημεν τὴν πρότασιν ἐπιδιώκοντες τὴν ταχεῖαν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ βοσκῶν». Τότε ἀπεφασίσθη διὰ κοινῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως νὰ προταχθῇ τὴν Τρίτην ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν».

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀνατρέπεται τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ κανονίσῃ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Συνελεύσεως. Ἀπόφασις δι’ ἀποφάσεως ἀναιρεῖται.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ζήτημα ἔχει τὴν ἑξῆς οὐσιαστικὴν σημασίαν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις λέγῃ ὅτι θὰ προτάξῃ τὰ δύο ἄρθρα τοῦ Συντάγματος τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν συζήτησιν, ἠμπορεῖ καὶ ἡμεῖς ν’ ἀνταπαντήσωμεν ὅτι, ἐφόσον δὲν ἔχουν συζήτησιν, δὲν ἔχει σημασίαν ἂν ψηφισθοῦν σήμερον ἢ αὔριον. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔφυγε μὲ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι σήμερον θὰ ἠσχολεῖτο μὲ τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν». Κατὰ συνέπειαν οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι εἶναι παρεσκευασμένοι νὰ συζητήσουν καὶ νὰ φέρουν εἰς πέρας τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου αὐτοῦ ἀντικειμένου. Λοιπὸν δὲν νομίζω ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ὁ καταρτισμὸς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ὅπως ἔγινε. Σήμερον βεβαίως ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα, ἂν θέλῃ, νὰ μεταβάλῃ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ νὰ προτάξῃ ὅ,τιδήποτε. Ἀλλ’ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις, ἂν ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἤθελε καταρτισθῆ σήμερον μὲ τὴν ἀπόφασιν αὐτήν, οὐδέποτε θὰ ἐδέχετο νὰ γίνῃ μεταβολὴ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Λοιπὸν διὰ νὰ μὴ χάνωμεν τὸν καιρὸν εἰς συζητήσεις ἐπὶ τοῦ συζητητέου ἀντικειμένου ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, τὴν πλειονοψηφίαν δηλαδή, νὰ τηρήσωμεν τὰς ὑποσχέσεις μας ἀπέναντι τῶν πληρεξουσίων ἐκείνων, τῶν ὁποίων αἱ ἐπαρχίαι ἐνδιαφέρονται περισσότερον διὰ τὸ ζήτημα τῶν βοσκῶν, νὰ τηρήσωμεν τὰς ὑποσχέσεις μας, νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ φέρωμεν εἰς πέρας τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν», διότι ἄλλως δὲν εἴμεθα ἐν τάξει. Ὑπεσχέθημεν ἐπανειλημμένως καὶ δὲν ἐτηρήσαμεν τὴν ὑπόσχεσίν μας. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ τηρήσωμεν τώρα τὴν ὑπόσχεσιν καὶ νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συμφώνως μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν. Ἂν ὑπάρχῃ καιρός, ἂν θέλετε, προσφερόμεθα νὰ ψηφίσωμεν καὶ ἄλλα νομοσχέδια τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιδέχονται συζήτησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ προτάξῃ ἄλλα νομοσχέδια. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ ἐπακόλουθον, κύριε Πρόεδρε; Ὅτι θὰ καταναλωθῇ ὁ χρόνος διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων καὶ θὰ φθάσωμεν τὴν 10ην ἢ τὴν 11ην ὥραν νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον «περὶ βοσκῶν», ἐνῷ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπάρχει μεγάλη διάστασις γνωμῶν καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξονυχισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§136Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅτι θὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, οὐδέποτε ἠλπίζομεν ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἤθελον λάβει τὸν λόγον διὰ νὰ ὁμιλήσουν ἐπὶ μίαν ὥραν. Ἂν δὲ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι ἀνήκομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν εἴπομεν ὅτι συναινοῦμεν νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν ἐνοικίασιν τῶν βοσκῶν, πάντοτε εἴχομεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις μετὰ τὸ Σύνταγμα καὶ ὄχι ὅπως λέγει ὁ κ. Παπαναστασίου.

§137Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κύριε Πρόεδρε, προκειμένου νὰ μεταβληθῇ ἡ Ἡμερησία Διάταξις πρέπει νὰ γίνῃ πρόταξις ἄλλων. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπίσημος Ἡμερησία Διάταξις. Δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάξεως.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μόνον ὅταν εἶναι δέκα οἱ προτείνοντες εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ λαμβάνει τὸν λόγον εἷς ἐξ αὐτῶν.

§139Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Δὲν δυνάμεθα διὰ τρεῖς ἀνθρώπους νὰ μὴ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν· ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§140Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τίνος θέματος;

§142Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διότι δὲν κατηρτίσθη καλῶς ἡ Ἡμερησία Διάταξις συμφώνως μὲ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως τὴν ληφθεῖσαν κατὰ τὸ Σάββατον.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἡμερησία Διάταξις καταρτίζεται τὴν προηγουμένην· δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος σήμερον. Εἶναι ζήτημα τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Δὲν εἶναι τὸ θέμα αὐτό.

§144Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Διαμαρτυρόμεθα διότι ἠθετήθη μία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, κύριε Πρόεδρε· ἡ Συνέλευσις ἐν ὁμοφωνίᾳ ἀπεφάσισε τὴν πρόταξιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Καθ’ ἑκάστην λαμβάνομεν τηλεγραφήματα, καὶ μάλιστα καὶ ἐκ τῆς πατρίδος τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσης συναδέλφου, τηλεγραφήματα εἰς τὰ ὁποῖα διαμαρτύρονται ἐντόνως οἱ κάτοικοι ὅτι παρατείνεται τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν καὶ ἐμποδίζεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Καὶ ἐρωτῶ· ὅτε σήμερον ἔχομεν Τρίτην καὶ αὔριον Τετάρτην, ἡμέραν ἐπερωτήσεων, πρόκειται δὲ νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως τὸ Σάββατον, πότε θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν βοσκῶν; Εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι δὲν τὸ θέλει ἡ Κυβέρνησις, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένομεν καὶ θὰ ἐπιμένωμεν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως μέχρι τοῦ Σαββάτου καὶ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Εἶναι δὲ ἀπολύτως ἀδύνατον λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος νὰ τελειώσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν ἐν μιᾷ συνεδριάσει, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ἂν ὄντως ἐνδιαφέρεται διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων, νὰ προτάξῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν θέλει νὰ μεταβάλῃ τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§146ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§147Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐτελείωσα. Ἂν τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τὸ ὁρίζον ὅτι τὸ Πολίτευμα εἶναι δημοκρατικὸν ψηφισθῇ καὶ μετὰ ἕνα μῆνα, ἀσφαλῶς δὲν θὰ πάθῃ τίποτε ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐνῷ εἶμαι βεβαιότατος ὅτι, ἂν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῶν βοσκῶν πρὸ τῶν διακοπῶν, ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν κοινωνικὰ ζητήματα μεγάλα, τῶν ὁποίων τὴν εὐθύνην ἀκεραίαν θὰ φέρῃ ἡ Κυβέρνησις. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνεχθῶμεν μεταβολὴν τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συχνὰ ὁμιλεῖ περὶ ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἀλλὰ συχνὰ ἀθετεῖ τὰς ἀποφάσεις αὐτάς. Καὶ παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Συνέλευσιν νὰ προσέξῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ὑπάρχει πρόθεσις νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις μεταβολῆς τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Δέχεται ἡ Συνέλευσις;

§149ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§151Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὸν πόσοι θέλουν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ πόσοι ὄχι.

§152Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ πόσοι θέλουν τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ καὶ πόσοι ὄχι. Καὶ πόσοι εἶναι ὑπὲρ τῶν κεφαλαιοκρατῶν καὶ κατὰ τοῦ Λαοῦ· καὶ ὅσοι εἶναι κατὰ τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι δημοκράται.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν ἐπὶ πέντε λεπτὰ καὶ κατόπιν θὰ ἀρχίσωμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. (Ὥρα 7 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.10′ μ.μ.).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν αἴτησιν ἐπιμένουσιν;

§155ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, τὴν ἀποσύρομεν.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἵνα εὐκολύνωμεν τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, νὰ ψηφίσωμεν τὰ ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἵνα ψηφίσωμεν τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς. Ἄρχεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Παπανδρέου ἔχει τὸν λόγον ὡς γενικὸς εἰσηγητής.

§158Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰσερχόμεθα σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ κεφαλαίου περὶ θρησκείας, εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ κεφαλαίου περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἰς ὅλα τὰ πολιτεύματα προτάσσεται. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος ἔθεσε πρῶτον τὸ κεφάλαιον περὶ θρησκείας.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Συνέλευσις ἀπεφάσισε νὰ κάμῃ τὴν κατάταξιν εἰς τὸ τέλος.

§160Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπεθύμει μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν ὅλων τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν μελέτην τῆς ὁριστικῆς κατατάξεως αὐτῶν. Ἐπίσης τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ἂν θὰ ἔπρεπεν ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ νέου πολιτεύματος νὰ τεθῇ πρὸ τῶν ἄρθρων μία γενικὴ εἰσήγησις διακηρύξεως γενικῶν ἀρχῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐμπνέεται τὸ νέον δημοκρατικὸν πολίτευμα. Τοῦτο τηρεῖται εἰς τὰ περισσότερα πολιτεύματα. Καὶ εἰς τὸ παλαιὸν ἀμερικανικὸν Σύνταγμα καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα τὸ τσεχοσλοβακικὸν καὶ εἰς τὸ γερμανικὸν πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὅτι «Ὁ γερμανικὸς λαὸς μὲ ἡνωμένας τὰς ἐθνικὰς αὑτοῦ ρίζας καὶ ἐμψυχούμενος ἀπὸ τὴν θέλησιν νὰ ἀνιδρύσῃ καὶ στερεώσῃ τὴν ἐπικράτειαν ἐν ἐλευθερίᾳ καὶ δικαιοσύνῃ, νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν εἰρήνην καὶ νὰ προαγάγῃ τὴν κοινωνικὴν πρόοδον, ἐψήφισε τὸ κάτωθι Σύνταγμα». Νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα ἡμῶν νὰ τεθῇ μία γενικὴ εἰσήγησις, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ἐξαγγείλωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦν τὴν οὐσίαν παντὸς δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰς εἰδικὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας συντελεῖται ἡ σύνταξις τοῦ δημοκρατικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος, δηλαδὴ τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους καθιδρύοντες τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐπιδιώκομεν: τὴν λήθην διὰ τὸ παρελθόν, τὴν γαλήνην διὰ τὸ παρόν, τὴν εὐημερίαν διὰ τὸ μέλλον... Τὸ πρῶτον ἄρθρον εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας, ὅπως διετυπώθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι Δημοκρατία. Ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπάρχουν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀσκοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ παρὸν Σύνταγμα». Τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα δὲν περιέχει καμμίαν διάταξιν ἥτις νὰ ὁρίζῃ τὸν τύπον τοῦ πολιτεύματος. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὁμοφώνως ἐδέχθη ὅτι ἡ διατύπωσις αὕτη εἶναι ἀπαραίτητος, ὅπως ἐξαγγελθῇ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ποῖος εἶναι ὁ τύπος τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν. Ζήτημα μόνον ἐγεννήθη ἂν θὰ ἔπρεπεν ἡ περικοπὴ αὕτη νὰ ἀποτελέσῃ μόνη τὸ πρῶτον ἄρθρον ἢ ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία συνέταξε τὸ προσχεδίασμα εἶχε διατυπώσει τὸ 1ον ἄρθρον ὡς ἑξῆς: «Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι Δημοκρατία, ἧς ἀνώτατος ἄρχων εἶναι ὁ Πρόεδρος, ἐκπροσωπῶν αὐτὴν εἰς τὰς ἐξωτερικὰς σχέσεις». Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως τοῦ Συντάγματος δὲν ἀπεδέχθη τὴν διατύπωσιν ταύτην, διότι εἶχε τὴν γνώμην ὅτι ὁ ἀνώτατος ἄρχων εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ἀποτελεῖ πράγματι τὴν πηγὴν τῆς δυνάμεως. Εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον εὔλογον ἦτο νὰ ἐξαρθῇ ὄχι ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὁ ὁποῖος συμφώνως πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἁπλῶς ὁ πρῶτος λειτουργὸς τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἡ λαϊκὴ κυριαρχία, ἡ ὁποία πράγματι ἀποτελεῖ τὴν πηγὴν τῆς δυνάμεως. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπανέλαβεν εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τὸ ἄρθρον 21 τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος, συμφώνως πρὸς τὸ ὁποῖον «ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους, ἐνεργοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ παρὸν Σύνταγμα». Τοιουτοτρόπως, ἡ μὲν πρώτη περικοπὴ ἀναγράφει τὸν τύπον τοῦ πολιτεύματος, ἡ δὲ δευτέρα τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ. Ἡ ἀρχὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, τὴν ὁποίαν καθιερώνει καὶ τὸ νέον πολίτευμα, εἶναι ἐπανάληψις τῆς ἀρχῆς, ἡ ὁποία καθιερώθη καὶ εἰς τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα τοῦ 1862, εἶναι ἡ στοιχειώδης ἀρχὴ ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὰ δημοκρατικὰ πολιτεύματα· δὲν ἀποτελεῖ ἑπομένως ἀντικείμενον συζητήσεως. Εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου, ὅπως ὑποβάλλομεν τοῦτο ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, ὑπάρχει καὶ μία προσθήκη καθ’ ἣν «ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπάρχουν ὑπὲρ αὐτοῦ». Ἡ προσθήκη αὕτη δὲν ὑπάρχει οὔτε εἰς τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα οὔτε εἰς τὰ σύγχρονα πολιτεύματα. Ἀνεῦρον ταύτην εἰς τὸ Σύνταγμα τῆς Τροιζῆνος, τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ὁποίου ἀναγράφει ὅτι «ἡ κυριαρχία ἐνυπάρχει εἰς τὸ Ἔθνος. Πᾶσα ἐξουσία πηγάζει ἐξ αὐτοῦ καὶ ὑπάρχει ὑπὲρ αὐτοῦ». Βεβαίως, καὶ ἂν ἡ περικοπὴ αὕτη προστεθῇ, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ὁποῖος νὰ δύναται ἑκάστοτε ἀντικειμενικῶς νὰ ὁρίζῃ πότε ἡ ἐξουσία ὑπάρχει ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Ἡ ἑρμηνεία θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ εἶναι ἀντικείμενον διαμάχης καὶ ἡ κρίσις θὰ εἶναι ὑποκειμενική· ἐπὶ τῶν θεμάτων τῆς πολιτικῆς ζωῆς, ὡς γνωστόν, κριτὴς διὰ μὲν τὸ παρὸν εἶναι ἡ λαϊκὴ πλειονοψηφία, διὰ δὲ τὸ παρελθὸν ἡ Ἱστορία. Ἐνομίσαμεν ὅμως ὅτι ἔπρεπε νὰ προστεθῇ καὶ ἡ περικοπὴ αὐτή, ἐπειδὴ συντρέχουν παρ’ ἡμῖν εἰδικαὶ συνθῆκαι, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουν τὴν προσθήκην. Ἔχομεν, δυστυχῶς, πρόσφατον πεῖραν, καθ’ ἣν αἱ ἐξουσίαι καὶ τοῦ καθεστῶτος καὶ τῶν Κυβερνήσεων ἠντλήθησαν ἐκλογικῶς ἀπὸ τὴν λαϊκὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξαν ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο κατηγγέλλετο ἀπὸ ἡμᾶς ὡς καθεστὼς ἀπολυταρχίας καὶ ἐκεῖνοι μᾶς ἀπήντων ὅτι ἡ ἀπολυταρχία δὲν ὑπάρχει ὅταν στηρίζεται εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶναι ὅτι ἀπολυταρχία ὑπάρχει καὶ ὅταν ἡ ἐξουσία κατέχεται παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Λαοῦ, ἀλλ’ ὑπάρχει ἐπίσης — καὶ ἡ περίπτωσις αὐτὴ εἶναι περισσότερον ἔνοχος — ὅταν ἡ ἐξουσία κατέχεται μὲν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ταυτοχρόνως ἀσκεῖται ἐναντίον αὐτοῦ. Ἡ ἐξουσία συμφώνως πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος δὲν εἶναι ταυτόσημος πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς Ρωμαϊκῆς κυριότητος, συμφώνως πρὸς τὴν ὁποίαν ὁ κύριος ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως καὶ καταχρήσεως τοῦ κτήματος, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ οἱ Ἄρχοντες, οἱ Βασιλεῖς, αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν ἅπαξ λάβουν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως καὶ καταχρήσεως τοῦ Ἔθνους. Ἐξουσία σημαίνει μόνον ἐντολὴν τοῦ λαοῦ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ Ἔθνους. Διὰ τοὺς Ἄρχοντας, καθὼς ἐγράφομεν καὶ τότε, δὲν ἀρκεῖ ὁ τίτλος τῆς νομιμότητος, εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ὁ τίτλος τῆς ἐθνωφελείας καὶ διὰ τοῦτο νομίζομεν ὅτι, ὅσον ἠθικὴ μόνον καὶ ἂν εἶναι ἡ ἐνέργεια τῆς περικοπῆς αὐτῆς, μολαταῦτα εἶναι ἀπαραίτητος. Θὰ ἀποτελῇ διὰ τὸ μέλλον ὑπόμνησιν εἰς τοὺς Ἄρχοντας τῆς Δημοκρατίας, ὑπόμνησιν εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀντλοῦν τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ ὀφείλουν συγχρόνως νὰ ἀσκοῦν αὐτὴν ὄχι πρὸς τὸ συμφέρον προσώπων, ὄχι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ κόμματος, ἀλλὰ μόνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Ἔθνους. Τοιουτοτρόπως τὸ πρῶτον θεμελιῶδες ἄρθρον διετυπώθη τελικῶς ὡς ἑξῆς: «Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι Δημοκρατία. Ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπάρχουν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀσκοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ παρὸν Σύνταγμα». Ἐπακολουθοῦν τρία ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ὁρίζουν κατὰ τίνα τρόπον ἀσκοῦνται αἱ τρεῖς ἐξουσίαι, αἱ ὁποῖαι συμφώνως πρὸς τὴν κρατοῦσαν εἰς ὅλα τὰ σύγχρονα πολιτεύματα ἀρχὴν τῆς διακρίσεως τῶν ἐξουσιῶν ὑπάρχουν καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας πολίτευμα, νομοθετική, ἐκτελεστικὴ καὶ δικαστική. Ἅρθρον 3ον. «Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας». Τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα ὁρίζει ὅτι «ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς». Ἡ προσθήκη τῆς «Γερουσίας» ὡς παράγοντος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι αὐτονόητος κατόπιν τῆς ἀποδοχῆς καὶ τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ζήτημα ἐγεννήθη ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας, καθ’ ὃν τρόπον ἡ διάταξις τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος ὁρίζει ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως καὶ τῆς Βουλῆς. Ὑπεστηρίχθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι εἶναι ἡ προσθήκη ἀπαραίτητος, ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ περίπου ὁμοφώνως ἀπέρριψε τὴν πρότασιν ταύτην καὶ τὴν ἀπέρριψεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀκολούθων συλλογισμῶν. Ἡ ἀναγραφὴ τοῦ Βασιλέως ὡς παράγοντος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶχε σημασίαν καὶ εἶχε νόημα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν συνετάσσετο τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα. Τότε ὁ Βασιλεὺς ἦτο ὄχι μόνον κατὰ τύπους ἀλλὰ καὶ πράγματι παράγων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας, τὸ δὲ δικαίωμα τοῦτο ἤσκει διὰ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι διωρίζοντο ἀπὸ τὸν ἴδιον, ἀπελάμβανον τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ, ἦσαν ἁπλῶς γραμματεῖς τοῦ Βασιλέως. Καὶ ἀσκῶν διὰ τῶν ἀνθρώπων τῆς προσωπικῆς του ἐμπιστοσύνης τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας περιεβάλλετο μὲ πραγματικὴν δύναμιν, ἦτο οὐσιαστικῶς ὁ ἕτερος παράγων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀφ’ ὅτου ὅμως βραδύτερον καὶ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν ἐπεβλήθη ὁ κοινοβουλευτισμός, δηλαδὴ καθιερώθη ὅτι ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς ἀρεσκείας του, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ συμμορφώνεται πρὸς τὴν δεδηλωμένην θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἐφόσον ὑπεχρεώθη νὰ διορίζῃ Κυβέρνησιν ἐκείνην μόνον ἡ ὁποία περιβάλλεται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς λαϊκῆς Ἀντιπροσωπείας, ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης τὰ δικαιώματα ταῦτα κατέστησαν λέξεις κεναί. Διότι τὸ δικαίωμα τῆς προτάσεως τῶν νόμων ἀσκεῖται διὰ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ δὲ Ὑπουργοὶ ἀντλοῦν τὸ κῦρος αὐτῶν ἀπὸ τὴν Βουλήν· δὲν ἀποτελεῖ ἑπομένως δικαίωμα τοῦ Βασιλέως, ἀλλὰ δικαίωμα τῆς Βουλῆς. Τὸ δικαίωμα τῆς ἀρνησικυρίας ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσκηθῇ παρὰ μόνον ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Καθίσταται ἑπομένως ἀκατανόητος ἡ διάταξις ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀπολαμβάνει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία εἰς τὴν Βουλὴν ἔχει τὴν πρωτοβουλίαν τῶν νόμων, ταυτοχρόνως εἰσηγεῖται εἰς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα τὴν ἀρνησικυρίαν νόμων, τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν ἡ Βουλή, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδία ἀντλεῖ τὸ κῦρος καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς. Τοιουτοτρόπως ἡ διάταξις στερεῖται νοήματος. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ μεγάλην πλειονοψηφίαν ἀπεφάσισε τὴν μὴ ἀναγραφὴν «καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας» ὡς παράγοντος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Συμφώνως πρὸς τὸ δημοκρατικὸν ἡμῶν πολίτευμα, ἕτερος παράγων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἶναι ἡ Γερουσία καὶ ὑπὲρ αὐτῆς ἀνεγνωρίσθησαν δικαιώματα. Διὰ τοῦτο ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας». Ὑπῆρξεν ὅμως καὶ ἄλλη πρότασις εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὑπεστηρίχθη ὅτι διὰ νὰ εἴμεθα σύγχρονοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραγνωρίσωμεν ὅτι νέος θεσμὸς εἰσάγεται εἰς τὰ πολιτεύματα τῆς ἐποχῆς ἡμῶν. Τὸ σύστημα τῆς νομοθεσίας διὰ μόνης τῆς λαϊκῆς Ἀντιπροσωπείας εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ἀρχίζει νὰ καθίσταται παλαιόν. Τὰ σύγχρονα πολιτεύματα εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀναγνωρίσουν ἐπίσης καὶ τὸν θεσμὸν τοῦ δημοψηφίσματος. Εἶναι ὑποχρεωμένα νὰ ἀναγνωρίσουν ὅτι ὁ λαὸς ἔχει τὸ δικαίωμα αὐτὸς νὰ προβαίνῃ ἀμέσως εἰς τὴν πρότασιν καὶ εἰς τὴν ψήφισιν νόμων. Ἐγένετο ἄμεσος συνεπῶς πρότασις ὅπως ἀναγνωρισθῇ ὡς παράγων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ ὁ λαός. Τὸ δημοψήφισμα, κύριοι συνάδελφοι, ἀποτελεῖ πράγματι θεσμὸν κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατικόν. Διπλοῦς ὑπῆρξεν ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τὸ δημοψήφισμα ἐπεκράτησεν εἰς τὰ σύγχρονα πολιτεύματα. Ὁ πρῶτος εἶναι λόγος θεωρητικὸς καὶ αὐτονόητος. Ἐφόσον πηγὴ πάσης δυνάμεως εἶναι ὁ λαός, προφανῶς εὐλογώτερον εἶναι ἀμέσως νὰ ἀσκῇ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ μόνον εἰς ὅσας περιπτώσεις δὲν εἶναι τοῦτο δυνατὸν εὔλογον εἶναι νὰ ἀσκῇ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ δι’ ἀντιπροσωπείας. Ἡ θεωρία εἶναι σαφὴς καὶ ἀναμφισβήτητος. Ὑπῆρξεν ὅμως καὶ λόγος πρακτικός, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν τὸ δημοψήφισμα. Κυρίως εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ὑπῆρξεν ἡ δυσπιστία πρὸς τὰ νομοθετικὰ Σώματα. Ἐξέπεσαν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ τὰ ἀντιπροσωπευτικὰ Σώματα, διότι ἐπανειλημμένως παρείχετο ἡ ἐντύπωσις ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ δὲν ἐνήργουν συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον, συμφώνως πρὸς τὴν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ. Ἐνήργουν ἐνίοτε συμφώνως πρὸς ἰδιοτελεῖς βλέψεις, ἐλαυνόμενοι ἀπὸ ἰδιοτελῆ ἐλατήρια, ἀπὸ συμφέροντα προσώπων ἢ ἀπὸ συμφέροντα ὁμάδων. Καὶ τότε ὁ λαὸς διετύπωσε τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ ἐμπιστευθῇ ὅλα τὰ ζητήματα, καὶ πρὸ παντὸς τὰ κρίσιμα, εἰς τὴν ψῆφον τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν Σωμάτων, ἠξίωσεν ὅπως αὐτὸς ἀπ’ εὐθείας ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Τὸ δημοψήφισμα πρακτικὴν ἐφαρμογὴν ἔσχε πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἑλβετίαν, ὅπου μᾶλλον ηὐδοκίμησε, καὶ εἰς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας, ὅπου περίπου ηὐδοκίμησε. Τὰ σύγχρονα πολιτεύματα τὸ ἀναγράφουν ἐπίσης, πρακτικὴν ὅμως ἐφαρμογὴν εἰς τὰ σύγχρονα πολιτεύματα δὲν ἔχομεν. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν νὰ κρίνωμεν ποία θὰ εἶναι ἡ τύχη αὐτοῦ μετὰ τὴν ἐφαρμογήν. Συζητοῦμεν σήμερον μόνον τὸ νομοθετικὸν δημοψήφισμα, διότι ἐκτὸς αὐτοῦ ὑπάρχει ἐπίσης καὶ τὸ συντακτικὸν δημοψήφισμα, ὑπάρχει δηλαδὴ τὸ ζήτημα κατὰ πόσον θὰ κριθῇ ἀπαραίτητον, ἢ θὰ θεωρηθῇ δυνατόν, ὅπως, προκειμένου περὶ συνταγματικῶν μεταρρυθμίσεων, ἐπικαλούμεθα καὶ τὴν γνώμην τοῦ λαοῦ διὰ τὴν τελικὴν αὐτῶν κύρωσιν. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ συνταγματικοῦ δημοψηφίσματος, ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν ὅταν ἐπιστῇ ἡ συζήτησις. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκφέρομεν τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπὶ τοῦ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος. Τὸ νομοθετικὸν δημοψήφισμα ἔχει τρεῖς ἀπόψεις, ἡ πρώτη, ἡ νομοθετικὴ πρωτοβουλία τοῦ λαοῦ, ἡ λαϊκὴ πρότασις νόμων, ἡ δευτέρα τὸ νομοθετικὸν referendum, δηλαδὴ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ὅπως τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ νόμος μετὰ τὴν ψήφισιν ὑπ’ αὐτῆς, καὶ ἡ τρίτη ἡ ἄρσις τῆς διαφωνίας τῶν δύο νομοθετικῶν Σωμάτων ἐπὶ θέματος νομοθετικοῦ δι’ ἀποφάσεως τοῦ λαοῦ. Αὗται εἶναι αἱ τρεῖς περιπτώσεις τοῦ δημοψηφίσματος. Ἡ Ἐπιτροπή, κύριοι συνάδελφοι, ἀνεγνώρισεν ἀνεπιφυλάκτως τὸν κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατικὸν χαρακτῆρα τοῦ θεσμοῦ, εἶχεν ὅμως σοβαρωτάτας ἐπιφυλάξεις διὰ τὴν ἀποδοχὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Χώραν ἡμῶν. Αἱ ἐφαρμογαὶ ἄλλως τε, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε ἐγένοντο, ἀπέδειξαν τὴν μεγάλην δυσχέρειαν καὶ τὴν ἀμφίβολον σκοπιμότητα εἰς τὴν πρᾶξιν. Εἶναι βέβαιον ὅτι τὸ δημοψήφισμα θὰ ἐπιφέρῃ πρῶτον μεγάλας δαπάνας. Ἔχομεν μέχρι τοῦδε τὴν πεῖραν δύο δημοψηφισμάτων καὶ γνωρίζομεν πόσον μεγάλαι εἶναι αἱ δαπάναι αὗται. Ἐπιφέρει ὅμως ἐπίσης σάλον κοινωνικόν, διότι συνεχῶς προσκαλεῖ τὸν λαὸν ὅπως ἀποφανθῇ ἐπὶ νομοθετικῶν ζητημάτων καὶ ἑπομένως τὸν ἀποσπᾷ ἀπὸ τὰς καθημερινὰς ἐπαγγελματικὰς αὐτοῦ ἀσχολίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων ὑπάρχει δυσχέρεια ἀκόμη μεγαλειτέρα: Εἶναι ἡ ἄγνοια τῶν νομοθετικῶν ζητημάτων εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς τὰς μεγάλας γραμμάς των, ἐκ μέρους τῆς μεγάλης μάζης τοῦ λαοῦ. Πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφανθῇ π.χ. ἐπὶ τῶν δικαστικῶν κωδίκων ὁ λαὸς καὶ νὰ κρίνῃ ἂν οἱ εἰσαγόμενοι δικαστικοὶ κώδικες εἶναι καλύτεροι ἀπὸ τοὺς ἰσχύοντας; Ὑπάρχει ἐπίσης καὶ ἄλλη ἄποψις: Ὑπάρχουν θέματα, τὰ κρισιμώτερα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ὅπου εἰσήχθη τὸ δημοψήφισμα ἐξαιροῦνται αὐτοῦ. Διότι πῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ φορολογικοὶ ἢ στρατιωτικοὶ νόμοι;

§161Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ψηφίζωνται, σημαίνει ὅτι εἶναι ἄδικοι.

§162Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Διότι, κύριε συνάδελφε, δύο ἐλατήρια κινοῦν τοὺς λαούς, ἡ ἰδιοτέλεια καὶ τὸ ἰδανικόν, τὸ ἀτομικὸν καὶ τὸ κοινὸν συμφέρον. Ἡ ἰδιοτέλεια συνήθως ἐπικρατεῖ, τὸ ἰδανικὸν ὅμως πάντοτε ὁμοφώνως ἀναγνωρίζεται. Καὶ ἐκεῖνα τὰ πολιτικὰ συστήματα εἶναι χρήσιμα τὰ ὁποῖα ὑπερνικοῦν τὴν ἰδιοτέλειαν καὶ ὑπηρετοῦν τὸ ἰδεῶδες. (Χειροκροτήματα). Λοιπὸν οἱ μὲν σοβαροὶ νόμοι δὲν κρίνεται σκόπιμον νὰ τίθενται ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, οἱ δὲ ἄσημοι, τιθέμενοι ὑπὸ τὴν κρίσιν του, θὰ συνήντων μίαν παγερὰν ἀδιαφορίαν. Ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ νόμοι οἱ ὁποῖοι ἐπίσης δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τεθοῦν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, ἀκριβῶς διότι ἐξάπτουν τὸ κοινὸν ἐνδιαφέρον, διότι θὰ ἐπροκάλουν ἀληθῆ κοινωνικὴν μάχην. Ἂς ὑποτεθῇ ὅτι θέτομεν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ τὸ Ἐνοικιοστάσιον. Ἀσφαλῶς θὰ ἤγειρε θύελλαν. Ἑπομένως, σχεδὸν πᾶσα ἐφαρμογὴ τοῦ δημοψηφίσματος ἄγει εἰς σοβαρὰς ἀμφιβολίας διὰ τὴν χρησιμότητα αὐτοῦ. Καὶ τὸ κρίσιμον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται οἱ ὀπαδοὶ τοῦ δημοψηφίσματος, ὅτι ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὴν ἐπιρροὴν τῶν κομμάτων τῶν συζητούντων ἐπὶ τῶν νομοθετικῶν ζητημάτων, εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμον, ἐπειδὴ καὶ ἐδῶ τοῦ λαοῦ τὸν ἀγῶνα θὰ διεξαγάγουν τὰ κόμματα. Μόνον αὐτὰ θὰ ὀργανώσουν τὸν λαὸν καὶ μόνον ἂν τὰ κόμματα ἐνδιαφερθοῦν θὰ κινηθῇ ὁ λαός. Ἂν ἀδιαφορήσουν τὰ κόμματα, ἡ ἀδιαφορία τῶν πολιτῶν θὰ ὑπάρξῃ ἀπόλυτος. Αὐτοί, κύριοι συνάδελφοι, ὑπῆρξαν οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπέκρουσε τὴν ἀποδοχὴν τοῦ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος. Εἴχομεν ἄλλως τε ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν ὅτι συμφώνως πρὸς τὸ καθιερούμενον δημοκρατικὸν πολίτευμα ἡ εἰσαγωγὴ συντακτικῶν διατάξεων εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ εἶναι τόσον δυσχερής, ὅπως εἰς τὸ παρελθόν, διότι μέχρι τοῦδε καθίσταται ἀπαραίτητος ἐπανάστασις καὶ Συντακτικὴ Συνέλευσις διὰ τὴν μεταβολὴν θεμελιωδῶν διατάξεων, εἰς τὸ μέλλον ὅμως ἁπλῆ Συνέλευσις Βουλῆς καὶ Γερουσίας θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καθιερώσῃ νέας διατάξεις. Ἂς ἀναμείνωμεν λοιπόν. Καὶ ὅταν ἡ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ δημοψηφίσματος εἰς τοὺς συγχρόνους λαοὺς ἀποδώσῃ ἀγαθοὺς καρπούς, ὅταν ἡ πολιτικὴ διαπαιδαγώγησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐξυψωθῇ, τότε θὰ εἶναι χρήσιμον νὰ εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν. Διότι ἔργον τῶν πολιτικῶν, ἔργον τῶν νομοθετῶν, δὲν εἶναι νὰ σπεύδουν, ὥστε νὰ χάνουν τὴν ἐπαφὴν πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ἔργον αὐτῶν εἶναι νὰ προσαρμόζωνται πρὸς τὸ παρὸν καὶ ἐκεῖθεν νὰ ὁδηγῶνται πρὸς τὸ μέλλον...

§163ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος ὁρίζει τὸ δημοψήφισμα εἰς τὰς ἄλλας Χώρας;

§164Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐξήγησα, κύριε συνάδελφε, ὅτι ὑπάρχουν τρεῖς περιπτώσεις· ἡ πρώτη εἶναι ἡ λαϊκὴ πρωτοβουλία, ἡ δευτέρα νομοθετική, referendum, δηλαδὴ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, διατάξεις τοῦ πολιτεύματος, συμφώνως πρὸς τὰς ὁποίας δύναται ἢ ὑποχρεοῦται ἡ Βουλὴ ὡρισμένον νόμον νὰ τὸν θέσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἡ τρίτη εἶναι διάταξις τοῦ πολιτεύματος, ἡ ὁποία ὁρίζει ὅτι εἰς περίπτωσιν διαφωνίας τῶν δύο νομοθετικῶν Σωμάτων ἡ ἄρσις τῆς διαφωνίας γίνεται διὰ δημοψηφίσματος. Αὐταὶ εἶναι αἱ τρεῖς περιπτώσεις. Τοιουτοτρόπως, ἀπορριφθείσης τῆς προτάσεως ὅπως καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἀποτελῇ παράγοντα νομοθετικόν, ἀπορριφθείσης ἐπίσης καὶ τῆς προτάσεως ὅπως τὸ δημοψήφισμα καθιερωθῇ ὡς τρόπος νομοθεσίας, ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 3 ἐγένετο ὁριστικῶς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας». Ἄρθρον 4ον. «Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν». Τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα ὥριζεν ὅτι «ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ἐνεργεῖται δὲ διὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ διοριζομένων ὑπευθύνων Ὑπουργῶν». Ἡ διατύπωσις εἶναι προφανῶς μοναρχική, ἐπειδὴ ἡ ἐξουσία συμφώνως πρὸς τὸ κοινοβουλευτικὸν δημοκρατικὸν πολίτευμα δὲν ἀνήκει εἰς τὸν Βασιλέα, ὅπως ἐπίσης δὲν ἀνήκει καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐξουσία ὁλόκληρος ἀνήκει εἰς τὸν λαὸν καὶ ἀσκεῖται ἁπλῶς καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ Σύνταγμα. Διὰ τοῦτο ἡ διατύπωσις εἰς τὸ ἄρθρον 4 ἐγένετο ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν». Καὶ ἐπακολουθεῖ τὸ 5ον ἄρθρον τὸ ὁρίζον τὴν ἄσκησιν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Τὸ ἰσχῦον Σύνταγμα ὥριζεν ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐνεργεῖται διὰ τῶν δικαστῶν, αἱ δὲ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως κλπ.». Τὸ ἄρθρον 5 ὁρίζει νῦν ὅτι «Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῶν δικαστῶν, αἱ δὲ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας». Αὐτὸ εἶναι, κύριοι, τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας. Ἐλπίζω ὅτι τόσον τὸ γράμμα ὅσον καὶ τὸ πνεῦμα τῶν βασικῶν αὐτῶν διατάξεων, ὅπως διετυπώθησαν, ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν φύσιν, ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ δημοκρατικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§166Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ὅπως ὁμιλήσω πρὸ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ σχετιζομένου πρὸς τὸ συντακτικὸν ἡμῶν ἔργον, διότι φρονῶ ὅτι εἶναι ἐσφαλμένος ὑπὸ ἔποψιν δικονομικὴν ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον προβαίνομεν εἰς τὸ συντακτικὸν ἔργον. Εἴχομεν ὁρίσει μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία, καθὼς ὅλοι ἐνομίσαμεν, ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλῃ σχέδιον ἐξ ὁλοκλήρου τοῦ νέου Συντάγματος κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον. Ἀντ’ αὐτοῦ, κύριοι, μετὰ πολὺν καιρὸν μᾶς ὑπεβλήθησαν 13 ἄρθρα. Θεωρῶ ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς εἶναι ἐσφαλμένος, διότι τὸ Σύνταγμα, ὡς ἤδη κάποιος συνάδελφος εἶπεν, ἀποτελεῖ ἓν σύνολον, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ψηφίζωμεν Σύνταγμα τοῦ ὁποίου νὰ μὴ γνωρίζωμεν τὰς σκέψεις εἰς τὰς κατόπιν διατάξεις. Ἔπρεπεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον τὸ ἔργον, ὅπως ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων δύναται νὰ ὑποβάλῃ κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἐγκαίρως τὰς τροπολογίας καὶ τὰς προσθήκας τὰς ὁποίας ἔχει. Ἀλλ’ ἔγινε καὶ κάτι ἄλλο· ἐψηφίσαμεν πρό τινος Κανονισμόν, δυνάμει τοῦ ὁποίου κάθε τροπολογία, ὄχι μόνον προσθήκη, ὑποβάλλεται εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως τρεῖς τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως ἑκάστου ἄρθρου. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἐτηρήθη ὁ Κανονισμὸς αὐτός, ὁ ὁποῖος θὰ ηὐκόλυνε κατὰ πολὺ τὸ ἔργον μας καὶ θὰ τὸ καθίστα ἐπισημότερον καὶ ὀρθότερον. Καὶ εἴδομεν ὅτι ὅλοι οἱ ρήτορες, οἱ ὁποῖοι προσῆλθον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1 ἄρθρου, ὑπέβαλεν ἕκαστος μίαν τροποποίησιν καὶ μίαν προσθήκην. Ἐννοῶ βεβαίως ὅτι ἐπὶ τῶν οὐσιωδεστέρων τροπολογιῶν καὶ κατόπιν τῆς συζητήσεως θὰ γίνῃ ἀνάγκη ὅπως διασκευασθῇ κάθε ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅτι καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως θὰ διατυπώσουν κάθε ἄρθρον κατὰ τὰς ἀντιλήψεις καὶ τὸ πνεῦμα τῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ βεβαίως ὅτι δύναται νὰ παραβιασθῇ ὁ Κανονισμὸς καὶ ἕκαστος νὰ ὑποβάλλῃ καὶ μίαν τροπολογίαν καὶ ν’ ἀποφασίζῃ ἐπ’ αὐτοῦ αὐθημερὸν ἡ Συνέλευσις.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριε πληρεξούσιε, ἐνθυμεῖσθε, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ εἰδικὸς Κανονισμὸς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, ἐπροτάθη νὰ ὑποβάλλωνται αἱ τροπολογίαι δύο τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο δεκτὸν καὶ ἀπεφασίσθη νὰ ἐξετάζῃ ἡ Συνέλευσις ἑκάστοτε ἂν πρέπει μία τροπολογία νὰ ὑποβάλλεται ἢ ὄχι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος. Τοῦτο δὲ διὰ τὸν ἑξῆς πρακτικὸν λόγον· διότι, ἂν ἐκ τῆς συζητήσεως προκύπτῃ ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη διατύπωσις, τότε θὰ ἦτο ἥκιστα πρακτικὸν νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ψήφισις τοῦ Συντάγματος χωρὶς νὰ παραπέμπωνται μετὰ τὴν συνεδρίασιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος αἱ τροπολογίαι αἱ σχετικαὶ μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου τούτου. Ἀπόδειξις ἀκριβῶς τούτου εἶναι ὅτι καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας συζητήσεις διετυπώθησαν περικοπαὶ καὶ προσθῆκαι πρακτικώτεραι καὶ συμφωνότεραι. Λοιπὸν νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποστῶμεν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅσαι ὅμως ἔχουν χαρακτῆρα ἐντελῶς ῥιζικόν, αἱ τροποποιήσεις αὗται ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἐγκαίρως διὰ νὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ γενικῶς δὲν πρέπει νὰ τηρηθῇ αὐτό· πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἂν ὅμως ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις νομίσῃ ὅτι μία ὑποβληθεῖσα τροπολογία εἶναι σοβαρὰ καὶ χρῄζει ἰδιαιτέρας προσοχῆς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ διακόψωμεν τὴν συζήτησιν, οὕτως ὥστε νὰ ἀποσταλῇ αὕτη εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Πρὸς τούτοις ἔχω νὰ παρακαλέσω, ὡς καὶ ἄλλοτε παρεκάλεσα τὸ Προεδρεῖον, ὅπως παραπλεύρως τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκτίθενται ἅπασαι αἱ προτεινόμεναι τροπολογίαι, διότι εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς ἡμᾶς νὰ ἀνατρέχωμεν ἑκάστοτε εἰς τὰ πρακτικὰ διὰ νὰ ἀνευρίσκωμεν τὰς τροπολογίας.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐδόθη ἡ διαταγή.

§169Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον νὰ παραπέμπωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει εἰς τὸ ἄρθρον 4 ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται πρὸ τριῶν ἡμερῶν αἱ τροπολογίαι εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§170Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐψηφίσθη τοῦτο.

§171Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐψηφίσθη.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνθυμοῦμαι ὅτι εἶχε συστήσει κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου, ὅπως, ἂν ὑποβάλλωνται τροπολογίαι, ἀφεθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τῆς παραπομπῆς αὐτῶν ἢ ὄχι εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἡ ὁποία ἐψηφίσθη κατὰ τὴν τελευταίαν τροποποίησιν τοῦ εἰδικοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα πρότασις ἢ τροπολογία ἐπὶ τοῦ Συντάγματος δέον νὰ κατατίθεται δύο τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ σχετικοῦ ἢ τῶν σχετικῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, ἀποστέλλεται δὲ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπήν, ἂν ἤθελεν ἀποφασίσει τοῦτο ἡ Συνέλευσις.

§174Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν συζητοῦμεν περὶ αὐτοῦ, διότι ὁμολογῶ ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας αἱ τροπολογίαι ἔχουν ἀνάγκην συζητήσεως. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ προκαλέσω τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Συντάγματος εἶναι, ὅπως κατὰ τὰς διακοπὰς τῶν ἐπερχομένων ἑορτῶν προσπαθήσῃ νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον της καὶ μᾶς παραδώσῃ ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς 15 Ἰανουαρίου, ὥστε νὰ παρακολουθήσωμεν ὁλόκληρον τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἓν σύνολον καὶ νὰ μὴ ἀναγκαζώμεθα νὰ ψηφίζωμεν αὐτὸ κατὰ μερίδας. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ψηφίζεται κανὲν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅταν ὑποβάλλωνται τροπολογίαι, ἀλλὰ νὰ ψηφίζεται τῇ ἐπαύριον διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ψηφίζωμεν ἐν γνώσει τῶν τροπολογιῶν, ἀφοῦ μελετήσωμεν αὐτάς. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τῶν ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρων, βεβαίως πρόκειται περὶ λέξεων καὶ θεωριῶν, περὶ τούτου εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ· δὲν δίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὰ πολιτεύματα καὶ εἰς τοὺς νόμους, ἀλλὰ βεβαίως κατὰ τὰς ἱστορικὰς στιγμὰς κατὰ τὰς ὁποίας μετασχηματίζομεν τὰ ἤθη ἑνὸς λαοῦ τὸ καλύτερον καὶ ἀρτιώτερον πολίτευμα συντελεῖ ἐπίσης εἰς τὴν καλυτέραν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαοῦ. Ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὰ πολιτεύματα καὶ οἱ νόμοι δὲν συντελοῦσιν εἰς τὴν μόρφωσιν ἑνὸς λαοῦ ὁ ὁποῖος ἔχει ἀποφασίσει νὰ ναυαγήσῃ, ἐξ ἄλλου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι, ὅταν εἰς τὴν θέλησιν ἑνὸς λαοῦ ὑπάρχῃ ὁ πόθος τῆς μεταβολῆς, βεβαίως τὸ καλὸν πολίτευμα, ἡ αὐστηρότης τοῦ πολιτεύματος θὰ συντείνωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἠθῶν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι τὸ νέον Σύνταγμα, ψηφιζόμενον ἐπὶ αὐστηροτέρων καὶ ἠθικωτέρων βάσεων, θὰ φέρῃ μίαν βελτίωσιν εἰς τὰ δημόσια ἡμῶν ἤθη. Ὁ κ. εἰσηγητὴς ἔκαμε μεταξὺ ἄλλων ὡραίων παρατηρήσεων καὶ μίαν παρατήρησιν ὅτι αἱ ἐξουσίαι δὲν πηγάζουν μόνον ἐκ τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπάρχουν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ εἶπεν ὅτι καὶ τὸ πρώην καθεστὼς εἶχεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐξήσκησε τὴν πλειονοψηφίαν ὑπὲρ τοῦ λαοῦ....

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὰ ἐπιτρέπετε; Δὲν εἶπον αὐτό· εἶπον ὅτι τὸ Κωνσταντινικὸν καθεστὼς μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 1ης Νοεμβρίου ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας· κατόπιν εἶχε μεταβληθῆ εἰς ἀπολυταρχίαν, καὶ εἶχε μεταβληθῆ εἰς ἀπολυταρχίαν ὑπὸ τὴν διπλῆν ἔννοιαν, διότι καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ ἐξητμίσθη καὶ ἔμεινε μόνον μία ἀγανάκτησις κατ’ αὐτοῦ, ἀτυχῶς ὅμως εἶχεν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸν τύπον τῆς νομιμότητος.

§176Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα ὅτι ἡ 1 Νοεμβρίου ἦτο ὑπὲρ τοῦ Κωνσταντίνου καὶ κατέληξεν εἰς μίαν ἀπολυταρχίαν δυνάμει τοῦ δημοψηφίσματος. Εἶναι ὀρθὸν ὅτι ἡ ἐξουσία πρέπει ὄχι μόνον νὰ ἀσκῆται ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ· διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει μόνον τῆς Ἱστορίας ἡ καταδίκη, ἀλλὰ καὶ τῆς Ἐπαναστάσεως τὸ δικαίωμα, τῆς Ἐπαναστάσεως τῶν ὀλίγων ἀκόμη ἐναντίον τῶν πολλῶν παρασυρομένων καὶ παραπλανωμένων. Ἂς προσέξωμεν καὶ ἡμεῖς, κύριοι πληρεξούσιοι, μήπως ἀσκοῦντες καὶ ἡμεῖς τὴν ἐξουσίαν ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ φθάσωμεν εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα, νὰ τὴν ἐξασκήσωμεν ἐναντίον τοῦ λαοῦ. Καὶ αὐτὴ θὰ εἶναι ἡ Λυδία λίθος καὶ τῆς Δημοκρατίας καὶ τῶν κομμάτων. Καὶ θὰ ἤθελον ὅπως πρὸ πάσης καλλιεπείας καὶ πρὸ πάσης φράσεως προσέξετε ἰδίως σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἡγεῖσθε τῶν κομμάτων, νὰ δώσετε εἰς τὸν λαὸν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι δὲν ἐκάματε Σύνταγμα διὰ λέξεων καὶ φρασιδίων, ἀλλ’ ὅτι ἐννοεῖτε νὰ μεταβάλητε τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ Ἔθνους, δίδοντες πρῶτοι σεῖς τὸ παράδειγμα τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς σωφροσύνης. (Χειροκροτήματα).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πασαλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§178Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅλα σχεδὸν τὰ Συντάγματα, ἀπὸ τὰ παλαιότερα ἕως τὰ πλέον νέα, φέρουν τὴν σφραγῖδα ἐκείνης τῆς μερίδος τῆς κοινωνίας, ἐκείνης τῆς τάξεως, ἡ ὁποία βγαίνει νικήτρια ἀπὸ μίαν πάλην, ἀπὸ ἕνα πολιτικὸν ἢ κοινωνικὸν ἀγῶνα, ἀπὸ μίαν Ἐπανάστασιν. Καὶ ἡ τάξις αὐτὴ διατυπώνει ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα τῆς ἐδημιούργησεν ἡ Ἐπανάστασις εἰς τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος. Δι’ ἡμᾶς ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος εἶναι γενικὸν ζήτημα, διότι ἀπὸ τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος ἐξαρτῶνται καὶ ὅλα τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, διότι ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος εἶναι τὸ ὄργανον εἰς τὰ χέρια ἐκείνης τῆς τάξεως ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ὕστερα ἀπὸ μίαν Ἐπανάστασιν. Ὅλα σχεδὸν τὰ Κράτη ἔχουν Συνταγματικὸν Χάρτην. Καὶ κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας τὰ σημερινὰ δημοκρατικὰ λεγόμενα, μπουρζουαζικά, Κράτη ἔχουν Συντάγματα διαφορετικά, ἀλλ’ αἱ βάσεις εἶναι αἱ ἴδιαι, δηλαδὴ διαφέρουν μόνον κατὰ τὸν τύπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐφαρμόζεται ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία τάχα πηγάζει ἀπὸ τὸν λαόν, ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ ἐξουσία εἰς τὰ σημερινὰ Κράτη εἶναι ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέδειξε καὶ ὁ περίφημος γλυκύλαλος κ. εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι καὶ ἂν τὴν 1ην Νοεμβρίου κατ’ ἀρχὴν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ ὅμως τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἐτέθη ἀντιμέτωπον πρὸς τὰ συμφέροντα τὰ λαϊκά. Λοιπὸν αὐτὸ μᾶς δίδει ἵνα πεισθῶμεν ὅτι ἡ ὀργάνωσις τῆς Πολιτείας, τὴν ὁποίαν μᾶς δείχνει σήμερον καὶ ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, δὲν ἀντανακλᾷ τὴν ἐσωτέραν συσχέτισιν τῶν δυνάμεων τῆς κοινωνίας μας· διότι ἐπῆραν διάφορα Συντάγματα τῶν ξένων Κρατῶν καὶ τὰ μετέφρασαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ ἔκαμαν τὸ Ἑλληνικὸν Σύνταγμα. Ἡμεῖς ὅμως, ὅταν σήμερον τίθεται τὸ ζήτημα τῆς μορφῆς τῆς Πολιτείας τῆς Ἑλληνικῆς ὑπὸ συζήτησιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, λέγομεν ὅτι πρέπει νὰ ἀναλύσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ νὰ ἴδωμεν ποῖαι εἶναι ἐκεῖναι αἱ δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἐβγῆκαν νικήτριαι ὕστερα ἀπὸ τὸν κομματικὸν αὐτὸν ἀγῶνα καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἄλλαι δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι ἀναπτύσσονται καὶ γεννῶνται μέσα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ αἱ ὁποῖαι μοιραίως θὰ θέσουν τὴν σφραγῖδά των εἰς τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος. Βεβαίως ὅλα τὰ συνταγματικὰ δικαιώματα δημιουργοῦνται ὄχι ἐπάνω εἰς τὸ χαρτί, ἀλλὰ εἰς τοὺς δρόμους, δηλαδὴ δι’ Ἐπαναστάσεως, καὶ κανὲν Σύνταγμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀποφύγῃ τὴν Ἐπανάστασιν. Τὸ Σύνταγμα ἀντανακλᾷ μόνον τὴν ἀποκρυσταλλωμένην κατάστασιν τὴν σημερινήν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη εἰς τὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὴν μπουρζουαζία τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἡ ἄλλη μερὶς ἡ ἐξωκοινοβουλευτικὴ κατ’ ἀρχήν, σᾶς βεβαιῶ—μὴ φρονεῖτε ὅτι οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ παράγοντες, ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκονται ἐδῶ μέσα, διαφωνοῦν—εἶναι σύμφωνοι μαζί σας ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ εἶναι κοινοβουλευτική. Εἰς αὐτὸ εἶσθε ὅλοι σύμφωνοι, διότι ἡ κοινοβουλευτικὴ μορφὴ εἶναι ἐκείνη εἰς τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ κυριαρχήσῃ ἡ μπουρζουαζί, ἡ κεφαλαιοκρατία. Ἡ κοινοβουλευτικὴ μορφὴ εἶναι ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Ἐπανάστασιν, ὅπου τῷ 1849 ἔδιωξαν ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Ὁ Τιέρ, ὁ γνωστὸς πολιτικός, ὠνόμασε τὴν Γαλλικὴν Δημοκρατίαν, τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τότε, κοινοβουλευτικήν, διότι ἔμειναν μόνον οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς μπουρζουαζί. Ἰδοὺ ἡ πηγὴ τῆς κοινοβουλευτικῆς μορφῆς. Καὶ πραγματικῶς ποία ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τῆς μορφῆς τῶν πολιτευμάτων τῶν δημοκρατικῶν τῶν σημερινῶν; Τὸ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα εἶναι ὄχι ὁ ἄρχων τοῦ Κράτους, ὄχι ὁ Πρόεδρος, ἀλλ’ ἐκεῖ ὅπου συγκεντροῦται ἡ ἐξουσία τὴν ὁποίαν δίδει ὁ λαὸς εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του. Ποῦ συγκεντροῦται; Εἰς τὴν κοινοβουλευτικὴν Βουλήν. Δηλαδὴ ἡ ἐξουσία, ἡ ὁποία πηγάζει, ὅπως λέγομεν, ἀπὸ τὸν λαόν, συγκεντροῦται εἰς μίαν Βουλήν, ἡ ὁποία ἔχει ἀπεριόριστα δικαιώματα. Δηλαδή, ἂν παραβάλωμεν πραγματικῶς τώρα τὴν κοινοβουλευτικὴν Βουλὴν μὲ τὰ ἀπολυταρχικὰ πολιτεύματα, ἀντὶ τοῦ ἀπολυταρχικοῦ Βασιλέως, ὑπάρχει ἀπολυταρχικὴ Βουλή, ἡ ὁποία ἠμπορεῖ νὰ ἐξασκῇ τὰ δικαιώματά της καὶ ἐναντίον τοῦ λαοῦ.

§179Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπάρχει μία μικρὰ διαφορά, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἀπέλθωμεν ἵνα παρουσιασθῶμεν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, ἐνῷ ὁ ἀπολυταρχικὸς ἄρχων δὲν ἠμπορεῖ;

§180Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω πάρα κάτω ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ μορφὴ εἶναι κατ’ οὐσίαν μία ἀπολυταρχικὴ ἐξουσία τῆς μπουρζουαζὶ καὶ μὴ λέγωμεν ὅτι τάχα πηγάζει ἡ ἐξουσία ἀπὸ τὸν λαόν. Ἡμεῖς ὅμως προτείνομεν μίαν ἄλλην μορφὴν τοῦ πολιτεύματος, ἡ ὁποία ἴσως νὰ μὴ ὑπάρχῃ πουθενά, διότι εἰς ὅλα τὰ σημερινὰ πολιτεύματα, ὡς εἶπον, τὰ ἀστικά, κατ’ οὐσίαν αἱ βάσεις εἶναι αἱ ἴδιαι. Ὑπάρχει ὅμως ἓν ἄλλο σύστημα, τὸ σοβιετικὸν σύστημα, ὅπου πραγματικῶς ἀντὶ τῆς μπουρζουαζί, ἡ ὁποία κυριαρχεῖ εἰς τὰ ἄλλα πολιτεύματα, κυριαρχεῖ μία ἄλλη τάξις, ἡ ἐργατικὴ τάξις. Αὐτὸ εἶναι τὸ σοβιετικὸν σύστημα.

§181Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὁποῖον ἐξειλίχθη εἰς μπουρζουαζικόν.

§182Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ὄχι· δὲν ἐξειλίχθη εἰς μπουρζουαζικόν, διότι ἡ ἐξουσία εἶναι εἰς τὰς χεῖρας τῶν Σοβιέτ, ὅπου εἶναι ἀντιπρόσωποι μόνον τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν χωρικῶν, δηλαδὴ ἡ ἐξουσία εἶναι εἰς τὰ χέρια τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν χωρικῶν.

§183ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δικτατορία.

§184Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δικτατορία πραγματικῶς. Ὅπως εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ ὑπάρχει δικτατορία τῆς μπουρζουαζί, ἔτσι εἰς τὰ σοβιετικὰ Κράτη ὑπάρχει δικτατορία τῆς ἐργατικῆς τάξεως. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς κοινοβουλευτικῆς μορφῆς καὶ τῆς σοβιετικῆς μορφῆς.

§185Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δηλαδὴ ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορά.....

§186Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ σᾶς δώσω τὴν ἄδειαν νὰ μὲ διακόπτετε, ἀλλ’ ὄχι ἔτσι. Δὲν ἠμπορῶ εἰς ὅλους νὰ ἀπαντῶ. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρόν.

§187Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἂν δὲν θέλετε, δὲν σᾶς διακόπτω. Προτιμᾶτε διακοπὰς ἢ ὄχι;

§188Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαφωτισθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ ἔξω κόσμος.

§189Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μεταξὺ τῆς Δημοκρατίας τῆς κοινοβουλευτικῆς καὶ τῆς σοβιετικῆς ὑπάρχει μικρὰ διαφορά, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι εἰς μὲν τὴν κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν ἐπικρατεῖ ἡ πλειονοψηφία τοῦ λαοῦ, εἰς δὲ τὴν σοβιετικὴν ἡ μειονοψηφία, καὶ δι’ αὐτὸ ὁ σοβιετισμὸς ἀναγκάζεται νὰ ἀποτελῇ δικτατωρίαν καὶ νὰ ἀποκρούῃ τοὺς δημοκρατικοὺς θεσμούς· διότι, ἂν ἐπίστευεν εἰς τὴν ἀριθμητικήν του ἐπάρκειαν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἀκινδύνως διὰ τὸ καθεστὼς αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν τῆς δημοκρατικῆς πλειονοψηφίας. Ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶπον ὅτι εἰς τὸ σοβιετικὸν καθεστὼς ἐπικρατεῖ μία τάξις, ἡ ὁποία ἀπώτερον σκοπὸν ἔχει οὐχὶ νὰ ἐπικρατήσῃ πάντοτε, ἀλλὰ νὰ μεταβάλῃ τὴν σημερινὴν κοινωνίαν τῶν τάξεων εἰς μίαν ἄλλην κοινωνίαν, ὅπου νὰ μὴ ὑπάρχῃ τάξις ἐκμεταλλευτῶν καὶ ἐκμεταλλευομένων. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ μεταξὺ σοβιετικῆς Δημοκρατίας καὶ κοινοβουλευτικῆς καὶ ἐδῶ ὑπάρχει ἡ δικτατωρία τοῦ Μ..... ὁ ὁποῖος θέλει τὸ σημερινὸν καθεστὼς νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, δηλαδὴ ὁ σκοπὸς εἶναι νὰ ὑπερασπίζῃ καὶ νὰ περιφρουρῇ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς μιᾶς τάξεως ἀπὸ τῆς ἄλλης. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ σημερινοῦ καθεστῶτος καὶ τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ. Τὸ καλύτερον ὅμως πολίτευμα εἶναι ἐκεῖνο τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ ὄχι τὴν ἀποκρυσταλλωμένην κατάστασιν, ἀλλὰ τὴν κοινωνίαν ἐν τῇ ἐξελίξει της. Νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν κοινωνίαν τὴν ἐξελισσομένην, ὄχι τὴν ἀποκρυσταλλωμένην, ὅπως λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν σήμερον ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ τὴν σημερινὴν κοινωνικὴν κατάστασιν. (Θόρυβος). Διακοπὰς θὰ δεχθῶ μόνον ἐπιστημονικάς. Ἡμεῖς διαιροῦμεν ὅλους τοὺς τύπους τῆς Δημοκρατίας εἰς δύο μόνον, εἰς κοινοβουλευτικὴν Δημοκρατίαν καὶ εἰς μίαν ἄλλην· οὐχὶ σοβιετικὸν σύστημα, διότι δὲν εἶναι καθεστὼς ἀποκρυσταλλωμένον, τὸ ὁποῖον θὰ ζήσῃ· αὐτὸ θὰ μεταβληθῇ καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ σοσιαλισμοῦ καὶ κοινοβουλευτισμοῦ, διότι ἡμεῖς λέγομεν ὅτι ἀπ’ εὐθείας δυνάμεθα νὰ δημιουργήσωμεν λαϊκὴν Δημοκρατίαν. (Θόρυβος).

§190Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νὰ προστατεύσετε, κ. Πρόεδρε, τὸν ρήτορα.

§191Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν ἔχει ὁ ρήτωρ ἀνάγκην· τὸ δίκαιον καὶ ἡ ἀλήθεια εἶναι μαζί μου.

§192ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σᾶς φέρω παράδειγμα τὰ Σοβιὲτ τῆς Ρωσίας. Ἡ πεποίθησίς μου εἶναι ὅτι ὄχι μόνον Δημοκρατία δὲν θὰ γίνῃ, ἀλλὰ καὶ ὁ Τσαρισμὸς θὰ ἐπανέλθῃ.

§193Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Εἶναι ἡ ἀντίληψίς σας, κ. συνάδελφε. Δι’ ἡμᾶς ὑπάρχουν δύο τύποι Δημοκρατίας, δηλαδὴ ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος πρέπει νὰ ἔχῃ ἢ κοινοβουλευτικὸν χαρακτῆρα ἢ λαϊκόν. Ὁ εἰσηγητὴς διῄρεσε τὰς Δημοκρατίας καὶ ὡς χαρακτηριστικὸν ἐπῆρε τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας τῆς Ἀμερικῆς καὶ τῆς Γαλλίας, ἐνῷ γνώρισμα εἶναι πῶς ἀσκεῖται ἡ ἐξουσία καὶ ποῦ συγκεντροῦται. Εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη ὑπάρχει διαφορά· εἰς τὴν Ἀγγλίαν φέρει αὐτοκρατορικὸν τύπον, εἰς δὲ τὴν Γαλλίαν δημοκρατικόν, ἀλλὰ τὸ χαρακτηριστικὸν γνώρισμα εἶναι ὅτι ὑπάρχει ἀπολυταρχικὴ Βουλή, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ διαλύσῃ ἓν εἴδωλον, ἡ βάσις ὅμως τῆς λαϊκῆς Δημοκρατίας τὴν ὁποίαν ἡμεῖς οἱ σοσιαλισταὶ προτείνομεν εἶναι ἡ αὐτοδιοίκησις τοῦ λαοῦ. Ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὸν λαὸν μὲ τὴν λέξιν ὅτι πηγάζει ἡ ἐξουσία ἀπὸ τὸν λαόν, ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ ἔχῃ αὐτήν, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν διαφορὰν μεταξὺ Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἡμῶν. Διὰ τοῦ δημοψηφίσματος ἡμεῖς δίδομεν εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ κάθε πολίτης, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ εἶναι καὶ νομοθέτης· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὰ μεγάλα Κράτη, ὅπως εἶναι ἡ Ἑλλάς, τὸ δημοψήφισμα φέρει κλονισμὸν καὶ δαπάνας μεγάλας, ἡμεῖς δημιουργοῦμεν αὐτόνομα τοπικὰ συμβούλια καὶ ἡ ἐξουσία αὐτῶν γίνεται διὰ μέσου τῆς Βουλῆς καὶ τῶν τοπικῶν συμβουλίων. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ ἡ ὑπάρχουσα μεταξὺ τοῦ σοβιετικοῦ καθεστῶτος καὶ τῆς λαϊκῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἡμεῖς οἱ σοσιαλισταὶ εἰς ὅλα τὰ Κράτη καὶ τότε ἡ ἐξουσία πηγάζει ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ δὲν ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸν λαόν. Ἀλλὰ εἴδετε ὅτι καθιερώνουν καὶ ὑψηλὸν ἀκόμη ἀξίωμα, τὴν Γερουσίαν. Καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ ἡγέτης τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», ὁ ὁποῖος εἶναι κοινωνιολόγος καὶ ὑπὲρ τοῦ λαϊκοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἐκηρύχθη ὑπὲρ μιᾶς ἀναπήρου Γερουσίας τῆς ὁποίας ἡ ἐξουσία ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸν λαόν, ἐνῷ ἡμεῖς τὸν μηχανισμὸν τοῦ Κράτους τὸν κάμνομεν ἁπλοῦν, ὥστε ὁ λαὸς ἀναλαμβάνει ἄμεσον συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐξουσίαν διὰ μέσου τῶν αὐτονόμων διοικητικῶν συμβουλίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι νομοθετικήν, ἐκτελεστικὴν καὶ δικαστικὴν ἐξουσίαν ἐφ’ ὅλων τῶν τοπικῶν ζητημάτων. Ἡ δὲ κεντρικὴ ἐξουσία, δηλαδὴ ἡ κεντρικὴ Βουλή, δὲν θὰ εἶναι ἀπολυταρχική, ὅπως εἶναι εἰς ὅλα τὰ κοινοβουλευτικὰ Κράτη, ἵνα διὰ μέσου αὐτῆς τῆς ἐνισχύσεως τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας καλύτερον ἐπιβάλλεται ἡ κεφαλαιοκρατία καὶ ἀσκῇ πίεσιν Κυβερνήσεως, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ἀνέπτυξα ἄλλοτε, οἱ δὲ πλουτοκράται οὐδέποτε νὰ φέρωσι τὰ βάρη, ἀλλὰ νὰ φορολογῆται μόνον ὁ ἐργατικὸς λαός, διότι τὸ σύστημα τὸ κοινοβουλευτικὸν εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἡ μπουρζουαζὶ νὰ εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς. Δι’ αὐτὸ ἔχει κρατήσει εἰς χεῖράς της τὴν πολιτικὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς περιορίζομεν καὶ τὴν φέρομεν πρὸς τὸν λαόν. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας λοιπὸν πρέπει νὰ εἶναι λαϊκὴ ἡ Δημοκρατία καὶ ἡ ἐξουσία νὰ ἀσκῆται διὰ μέσου τῶν τοπικῶν διοικητικῶν ὀργάνων καὶ διὰ τῆς Βουλῆς. Κατόπιν ἔρχεται τὸ ζήτημα ποῖος εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τῆς καταστάσεως, δηλαδὴ ποῖος θὰ διαλύῃ τὴν Βουλήν.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ λέγει πάρα κάτω.

§195Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Διὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὸ ζήτημά μας πρέπει νὰ τὸ εἴπωμεν. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς θὰ γίνεται, ὅταν τὰ ⅔ τῶν κοινοτικῶν συμβουλίων θὰ κηρύσσωνται ὑπὲρ τῆς διαλύσεως.

§196Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Θεωρητικῶς εἴπετε ὅτι δέχεσθε διατύπωσιν ἀλλοίαν τῆς διατυπώσεως τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ὑποστηρίζετε ἔρχονται ἄνωθεν ἢ κάτωθεν καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ὑποστηρίζετε; Δὲν φρονεῖτε ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὥριμοι αἱ κοινωνικαὶ τάξεις διὰ νὰ ἐπιβληθῶσιν αἱ ἰδέαι αὗται; Φρονεῖτε ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὥριμος, ἔχει τοιαύτην κοινωνικὴν ἐξέλιξιν, ὥστε νὰ ἐφαρμόσετε τὰς ἰδέας καὶ σκέψεις τὰς ὁποίας ἀναπτύσσετε τώρα;

§197Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἂν ἐθέτομεν τὸ πρόβλημα ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ νὰ ἐκλέξῃ μεταξὺ τῆς λαϊκῆς Δημοκρατίας, ὡς ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν, καὶ τῆς κοινοβουλευτικῆς μορφῆς αὐτῆς, νομίζω ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἐψήφιζε τὴν λαϊκὴν Δημοκρατίαν. Ὁ ἀγρότης, ὁ χωρικὸς, ὁ βιοπαλαιστὴς θὰ ἐψήφιζον τὴν ἰδικήν μας Δημοκρατίαν.

§198Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Σᾶς ἐρωτῶ ἂν ἔχετε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι ὥριμος διὰ τὴν ἀποδοχὴν τῶν σκέψεών σας.

§199Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δι’ ἡμᾶς τὸ Κράτος δὲν εἶναι μόνον πολιτικὴ ὀργάνωσις, δι’ ἡμᾶς τὸ Κράτος πρέπει νὰ εἶναι καὶ οἰκονομικὴ ὀργάνωσις, καὶ ὅταν ἔχωμεν αὐτὸ τὸ σύνθημα τῆς οἰκονομικῆς ὀργανώσεως τοῦ Κράτους διὰ νὰ μὴ φορολογῆται μόνον ὁ ἐργάτης καὶ ὁ ἀγρότης, νομίζω ὅτι ὁ λαὸς πολὺ καλὰ θὰ ἐννοήσῃ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς, ἵνα τὸ Κράτος εἶναι ἀναλόγως ὠργανωμένον καὶ δυνηθῇ ὁ λαὸς νὰ ἀναδημιουργήσῃ τὰς οἰκονομικάς του σχέσεις. Λοιπὸν ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὅτι μίαν τοιαύτην λαϊκὴν Δημοκρατίαν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀναπτύξῃ τὸ λαϊκὸν πολίτευμα τῆς Χώρας μας. Ἀλλ’ αἱ εὔποροι τάξεις εἶναι ἐναντίον βεβαίως αὐτῆς τῆς ἱδρύσεως τῆς Δημοκρατίας. Ἐννοοῦν, λέγουν, πολιτικὰ δικαιώματα ἐπάνω εἰς τὸ χαρτὶ ἂς ἔχῃ μόνον ὁ λαός, οἰκονομικὰ δικαιώματα νὰ μὴ ἔχῃ. Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι διὰ μέσου τῆς λαϊκῆς Δημοκρατίας, διὰ μέσου αὐτῆς ὁ λαὸς θὰ ἠμπορέσῃ νὰ φορολογήσῃ καὶ τὸν ἄλλον. Νὰ ἡ διαφορὰ ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς κοινοβουλευτικῆς μορφῆς καὶ τῆς λαϊκῆς μορφῆς τῆς Δημοκρατίας. Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι μόνον μὲ αὐτὸν τὸν τρόπον, μὲ τὴν λαϊκὴν Δημοκρατίαν, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ μορφὴν ὄχι μόνον δημοκρατικήν, ἀλλὰ καὶ οἰκονομικήν, θὰ ἠμπορέσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν πλοῦτον νὰ τὸν κάμωμεν πηγὴν εὐημερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ μόνον δι’ αὐτῆς τῆς πηγῆς ἠμποροῦμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸ πολίτευμα εἰς παγίαν Δημοκρατίαν· μόνον διὰ τῆς λαϊκῆς Δημοκρατίας, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀληθὲς ὄργανον εἰς χεῖρας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§201Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν ἄρθρων περὶ συντάξεως τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ μερικαὶ γνῶμαι ἐξενεχθεῖσαι μὲ ἔφεραν ἐπὶ τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἄρθρων. Ὁ μόλις κατελθὼν τοῦ βήματος φίλος καὶ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης, ἐνῷ πολὺ ὀρθῶς διατυπώνει τὰ πολιτεύματα, ἐγκατοπτρίζων τὰς ἰδέας τῆς κρατούσης τάξεως, ἐλησμόνησε κατὰ ποῖον τρόπον ἔγινε τὸ σημερινὸν πολίτευμα.

§202Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἐλησμόνησα.

§203Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ ἐλησμονήσατε. Δὲν ἔγινε κατόπιν μιᾶς κοινωνικῆς ἀνατροπῆς. Ἡ Ἐπανάστασις ἡ ὁποία ἔκαμε τὴν Δημοκρατίαν δὲν ἦτο κοινωνικὴ Ἐπανάστασις· ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ἦτο μία ἐθνικὴ Ἐπανάστασις. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης πληρεξούσιος ὅτι τὴν μόνην παραλλαγὴν τὴν ὁποίαν κάμνει εἶναι ὅτι ἀλλάζει τὴν κεφαλὴν τοῦ Κράτους καὶ ὅτι αὐτὸ εἶναι ἐπουσιῶδες. Καὶ ἡ ἱστορία ἡ Ἑλληνική, ἀξιότιμε συνάδελφε, δὲν ἀποδεικνύει ὅτι εἶναι ἐπουσιώδης ἡ μεταβολὴ αὐτή, διότι ὅσον καὶ ἂν κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας αἱ ἐξουσίαι ἐπήγαζον ἀπὸ τὸ Ἔθνος, ἡ ὕπαρξις ἑνὸς κληρονομικοῦ ἄρχοντος ἀπέδειξεν ὅτι δύναται νὰ καθυποτάξῃ τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου καὶ τὰ συμφέροντα καὶ τὰς βλέψεις ἀτόμων ἢ ἑνὸς ἀτόμου. Ἠμπορεῖ δι’ ἄλλους λαοὺς νὰ εἶναι ὀρθὸς ὁ ὅρος τῆς Βασιλευομένης Δημοκρατίας, ὅπου πολιτικαὶ καὶ κοινωνικαὶ συνθῆκαι ὑπάρχουν τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι ἐμποδίζουν ἀπολύτως εἰς τὸν κληρονομικὸν ἄρχοντα νὰ σφετερίζεται τὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ τὴν ἐκμεταλλεύεται χάριν τῶν ἰδίων συμφερόντων, πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἰδίων σκοπῶν. Εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν συντρέχουν αὐταὶ αἱ συνθῆκαι, ὅπως ἀπέδειξεν ἡ Ἱστορία καὶ ἑπομένως διὰ τὴν Ἑλλάδα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ χρῆσις τοῦ ὅρου Βασιλευομένη Δημοκρατία. Ἢ Συνταγματικὴν Βασιλείαν ἠμπορεῖ νὰ ἔχωμεν, ἐκτρεπομένην ἑκάστοτε εἰς ἀπολυταρχισμόν, ἢ Δημοκρατίαν. Δὲν ὑπάρχουν δύο εἰδῶν Δημοκρατίαι διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἑνὸς εἴδους Δημοκρατία ὑπάρχει, αὐτὴ ἡ λαϊκὴ Δημοκρατία τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐγκαθιδρύσαμεν.

§204Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Λαϊκὴν Δημοκρατίαν;

§205Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λαϊκήν, ἀξιότιμε συνάδελφε. Ἐλέχθη ὅτι ἡ Δημοκρατία αὐτὴ ἐπιβάλλει τὸν ἀπολυταρχισμὸν μιᾶς τάξεως. Δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι, ὅπως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λέσβου συνάδελφος, μὲ τὸ ἐγκαθιδρυόμενον καθεστὼς τυπικῶς, ὄχι οὐσιαστικῶς τόσον ἀλλὰ τυπικῶς, δὲν παρεμβάλλεται κανὲν κώλυμα ὅπως οἱαδήποτε τάξις καταλάβῃ τὴν Ἀρχὴν καὶ ἀσκήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἢ τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν, ἐφόσον ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν. Ὁ ἀπολυταρχισμὸς τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε καὶ τὸν ὁποῖον νομίζετε καὶ τὸν ὁποῖον φαντάζεσθε ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ περιορίσετε διὰ μιᾶς εὐρυτάτης αὐτοδιοικήσεως τοπικῆς, δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀποσοβεῖται διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Διότι, ἂν ἐγκαθιδρύσωμεν αὐτοδιοίκησιν, ὅπως σεῖς τὴν φαντάζεσθε, μὲ νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅπως λέγετε, τῶν κοινοτικῶν καὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, μὲ εὐρυτέραν δικαιοδοσίαν νομοθετικήν, θὰ παρεμβάλλεται πάλιν ὁ ὀργανισμὸς αὐτὸς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ θὰ λειτουργῇ καὶ αὐτὸς κατὰ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας. Ἑπομένως ὁ ἀπολυταρχισμὸς τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε δὲν αἴρεται διὰ τοῦ τεμαχισμοῦ, ἀλλὰ πράγματι ἱκανοποιεῖται. Ἠμπορεῖ νὰ περιορίζεται ἡ δύναμις τῶν γενικώτερον πολιτευομένων, ἀλλ’ ὁ ἀπολυταρχισμὸς τῆς τάξεως, τὸν ὁποῖον φοβεῖσθε, δὲν αἴρεται, διότι, κατὰ τὴν ἰδικήν σας ἀντίληψιν, δὲν ὑπάρχει ἀπολυταρχισμὸς τάξεως εἰς τὰς περιφερείας τὰς μικράς.

§206Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Εἰς τὰς μικρὰς εἶπον. Ὅσον μικροτέρα εἶναι ἡ περιφέρεια....

§207Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι οὐτοπία νὰ φαντάζεσθε ὅτι μεταβάλλεται τὸ σύστημα ἀπὸ ἀπόψεως κοινωνικῆς διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ἀπὸ ἀπόψεως ἐξυπηρετήσεως τοπικῶν συμφερόντων μάλιστα. Ἂν εἰς τὴν Ρωσίαν διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσαν ἐπῆλθε δικτατορία ἀπολυταρχικὴ μιᾶς τάξεως, ἐπῆλθε διότι πολιτικῶς κατηργήθησαν αἱ ἄλλαι τάξεις. Ὅλοι οἱ πολῖται οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὰς ἀγροτικὰς τάξεις ἐστερήθησαν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων καὶ αὐτὸ ἀποτελεῖ πραγματικῶς ἀνισότητα, αὐτὸ ἀποτελεῖ δικτατορίαν μιᾶς τάξεως. Ἀλλὰ περὶ τοιούτου τινὸς δὲν πρόκειται καὶ ἀποδεικνύεται ἀπὸ τὰ γεγονότα τὰ πολλαπλὰ ὅτι μὲ τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας ἔχομεν Κυβερνήσεις σοσιαλιστικάς, ἔχομεν Κυβερνήσεις ἐργατικὰς εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ πολιτεύματα, ὅπως εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Σουηδίαν καὶ τὴν Δανίαν. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ τῆς λαϊκῆς Δημοκρατίας ὑπάρχει ἀπολυταρχισμὸς τυπικῶς. Ἀλλ’ ἂν μία τάξις εἶναι ζωηροτέρα καὶ προσελκύσῃ τὴν πλειονοψηφίαν ὑπὲρ τοῦ ἰδίου αὐτῆς συμφέροντος, εἶναι μία ἐπικράτησις, μὴ στηριζομένη εἰς ἐξαιρετικὰ δικαιώματα, ὅπως στηρίζεται ἡ τάξις ἡ προλεταριακὴ εἰς τὴν Ρωσίαν. Κατὰ συνέπειαν δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι λαϊκωτέρα ἡ Δημοκρατία ἂν ἐγίνετο κατὰ σύστημα συμπολιτειακόν. Κατὰ πόσον τώρα αἱ ἐξουσίαι θὰ ἀσκῶνται καὶ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ στηρίζεται ἡ Κυβέρνησις τοῦτο θὰ εἶναι ἀντικείμενον τῶν ἀκολούθων ἄρθρων τὰ ὁποῖα θὰ συζητήσωμεν. Κοινοβουλευτικὴ Δημοκρατία, ἡ ὁποία τόσον ἐξεγείρει τὸν κ. πληρεξούσιον, σημαίνει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπορρέει ἀπὸ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν Σῶμα καὶ δύναται εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν νὰ μεταβληθῇ, κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ Σώματος, δηλαδὴ ἀπορρέει ἀπὸ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἁρμονία Βουλῆς καὶ Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ὅταν δὲν ὑπάρχῃ, ἢ ἐπέρχεται μεταβολὴ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐπέρχεται ἔκκλησις εἰς τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ λαοῦ. Αὐτὸ εἶναι κοινοβουλευτικὴ Δημοκρατία. Κατὰ συνέπειαν λαϊκωτέραν Δημοκρατίαν δὲν θὰ ἠμπορούσαμεν νὰ θελήσωμεν παρὰ ἐκείνην ἡ ὁποία θὰ ἐστηρίζετο εἰς τὴν ἄμεσον θέλησιν τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τοιούτου εἴδους ἄμεσος ἐκδήλωσις τοῦ λαοῦ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἀδύνατος. Τὸ πρῶτον ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον συνετάχθη σύμφωνα μὲ τὸ προηγούμενον ἄρθρον 21 τοῦ παλαιοῦ μὲ μίαν μικρὰν προσθήκην πρακτικήν. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ λέγει ὅτι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἀπὸ τὸ Ἔθνος. Ἡ ἀκριβολογία θὰ ἦτο ὅτι πηγάζουν ἀπὸ τὸν λαόν, διότι ἠξεύρετε τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῆς λέξεως «Ἔθνος» καὶ «λαός». Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι φυσικὰ δὲν φαντάζεσθε ὅτι θεσπίζομεν ὅτι πρέπει νὰ πηγάζουν ἀναγκαστικῶς καὶ ἀπὸ τοὺς ὁμοεθνεῖς οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ γίνῃ τροπολογία τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ προσθέσῃ ἀκόμη κάτι τι ἄλλο, ὅτι ἀσκοῦνται αἱ ἐξουσίαι ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους. Αὐτὸ δὲ ἕνεκα ἱστορικῶν λόγων, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ μία πλειονοψηφία, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡ πλειονοψηφία αὐτὴ νὰ χρησιμοποιῇ τὴν ἐντολὴν τὴν λαϊκὴν ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ συνόλου. Εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὄχι δηλαδὴ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ ἑκάστοτε νὰ παρουσιάζεται κανείς, ὅπως ὁ Κωνσταντῖνος, νὰ διεκδικῇ ὅτι ἡ ἰδική του γνώμη ἐξασφαλίζει τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου, ἀλλ’ ὅτι πρέπει ἡ λαϊκὴ πλειονοψηφία νὰ ἔχῃ τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, πρᾶγμα ὅπερ εἶναι αὐτονόητον, νὰ χρησιμοποιῇ τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ συνόλου. Δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ καμμίαν ἄλλην ἔννοιαν πέρα αὐτῆς. Εἶναι μία διατύπωσις τῆς ἀρχῆς τῆς ἠθικῆς, ὅτι πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ χρησιμοποιῇ τὴν δύναμίν της ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ συνόλου, ὑπὲρ τῶν ἐντολέων· διότι ἔχομεν τὸ παράδειγμα ὅτι ὀλίγη πλειονοψηφία ἐχρησιμοποίησε τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τοῦ συνόλου. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς περιόδου 1915– 1917, ὁπότε καὶ τυπικῶς δὲν ὑπῆρχε δικαίωμα προερχόμενον ἐκ πλειονοψηφίας, ἐκ τῆς λαϊκῆς ἐτυμηγορίας, ἀλλὰ αὐθαιρέτως κατελήφθη ἡ ἐξουσία ἀπὸ τοὺς πολιτευομένους τοὺς διορισθέντας ἀπὸ τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ 1920 καὶ ἐντεῦθεν, ὁπότε καὶ οὐσιαστικῶς δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη πλειονοψηφία, ὑπῆρχεν ὅμως μία συμφωνία μὲ τοὺς κειμένους νόμους, νόμιμος πλειονοψηφία, κοινοβουλευτική, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἐχρησιμοποίησε τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς ἀποβλέπουσα εἰς τὴν σωτηρίαν τοῦ συνόλου. Ὡς ἠθικὴ ἀρχὴ—καὶ ὑπομιμνήσκω τὴν μεγάλην ἐθνικὴν συμφορὰν ἡ ὁποία προεκλήθη ἀπὸ αὐτοῦ τοῦ εἴδους τὴν ἄσκησιν ἐξουσίας—νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτυχὴς ἡ προσθήκη τῆς περικοπῆς εἰς τὸ ἄρθρον 4 τοῦ Συντάγματος. Ὄσον ἀφορᾷ τὸ 3 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος περὶ τῆς ἀσκήσεως τῆς ἐξουσίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Γερουσίαν, θὰ ἦτο πληρεστέρα ἡ διατύπωσις, ἂν εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ γενικῶς ἀνεγράφετο πῶς ἀσκεῖται καὶ ἡ συντακτικὴ ἐξουσία. Ἀλλ’ ἐφόσον θὰ ὑπάρξωσιν αἱ διατάξεις μεταγενεστέρως περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος, δὲν ἔχει πρακτικὴν ἀξίαν. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου θὰ ἦτο ἀρτιώτερον, ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω νὰ περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ἐπροτάθη ὅπως καθιερωθῇ ἐδῶ ἀμέσως καὶ ὁ θεσμὸς τοῦ δημοψηφίσματος. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι σύμφωνα μὲ τὴν ἐξουσίαν τὴν πολιτικὴν ὁ θεσμὸς τοῦ δημοψηφίσματος δὲν ἀνεπτύχθη, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἀνεπτύχθη δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἀντιπροσωπευτικὸν σύστημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι σκόπιμον καὶ δὲν θὰ ἀπολήξῃ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ συνόλου ἡ ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος πρόκλησις γνώμης τοῦ λαοῦ. Βλέπετε πόσον ἀσχολούμεθα εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτὴν καὶ μετὰ πόσης ἀσχολίας ἀποφασίζομεν ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Φαντασθῆτε τί θὰ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ, ἂν ἐγενικεύετο ὁ θεσμὸς τοῦ δημοψηφίσματος. Δὲν προτείνεται βεβαίως νὰ γενικευθῇ, προτείνεται νὰ εἰσαχθῇ τὸ λαϊκὸν δημοψήφισμα, τὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ λαοῦ, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς ὑπὸ ποῖον σύστημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι τῆς γνώμης καὶ ἐγὼ ὅτι, ὅπως ἔχουν σήμερον τὰ πράγματα, ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοθετικοῦ δημοψηφίσματος δὲν θὰ εἶχεν ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ τὴν δημιουργίαν ἀνωμαλιῶν πολιτικῶν, διότι θὰ ἔδιδεν εὐκαιρίαν τὸ δημοψήφισμα εἰς τὴν ἔκκλησιν τρόπον τινὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸν λαόν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἐδημιούργει πολλὰ πράγματα. Ὀρθῶς ἄλλως τε ἐλέχθη ὅτι εἰς τὸ μέλλον αἱ συνταγματικαὶ μεταρρυθμίσεις θὰ γίνωνται πολὺ καλύτερον, πολὺ ὁμαλώτερον παρ’ ὅ,τι εἰς τὸ παρελθόν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἂν ἴδωμεν ὅτι εἴμεθα ὥριμοι διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν τὸ νομοθετικὸν δημοψήφισμα, ἠμποροῦμεν νὰ τὸ εἰσαγάγωμεν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος. Ἡ ἀνάγκη αὐτὴ δὲν εἶναι αἰσθητή, καί, ὅπως ἔχουν αἱ πολιτικαὶ συνθῆκαι, δὲν θὰ ἔχουν κανὲν ἄλλο ἀποτέλεσμα παρὰ μόνον ἀνωμαλίαν πολιτικήν. Ὑπάρχουν λοιπὸν τρόποι διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠμπορέσωμεν νὰ διορθώσωμεν τὴν ἐργασίαν τὴν κοινοβουλευτικὴν μὲ τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ αὐτοὶ οἱ τρόποι εἶναι δύο: Ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἀναλογικὴ ἀντιπροσωπεία, ἡ ὁποία προσαρμόζει περισσότερον τὴν Βουλὴν πρὸς τὴν πραγματικὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ περιωρισμένη βουλευτικὴ περίοδος, διότι μὲ τὴν μικρὰν βουλευτικὴν περίοδον ἀσφαλῶς αὐξάνουν αἱ περιπτώσεις καθ’ ἃς δημιουργεῖται προστριβὴ μεγάλη μεταξὺ Νομοθετικοῦ Σώματος καὶ λαϊκοῦ συνόλου. Βεβαίως δὲν ἠμποροῦμεν κάθε χρόνον νὰ ἔχωμεν ἐκλογάς, ἀλλ’ ἂν περιορίσωμεν τὰς περιόδους τὰς κοινοβουλευτικάς, ἀσφαλῶς θὰ περιορίσωμεν τὰς δύο περιπτώσεις μεταξὺ λαϊκῆς ἀντιπροσωπείας καὶ Βουλῆς, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ παρίσταται τόσον πολὺ ἡ ἀνάγκη τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ δημοψηφίσματος, τὸ ὁποῖον, ὅπως εἶπον, δὲν πρόκειται παρὰ νὰ δημιουργήσῃ ἀνωμαλίας. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης πληρεξούσιος ἐπέμεινε πολὺ εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Εἴμεθα ὅλοι ἀπολύτως σύμφωνοι ὅτι πραγματικὴ ἐλευθερία δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ χωρὶς τελείαν ὀργάνωσιν τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως. Διότι ἐλευθερία δὲν σημαίνει μόνον κανεὶς νὰ ἐκλέγῃ κατὰ περιόδους τοὺς ἀντιπροσώπους του, ἀλλὰ ἐλευθερία σημαίνει νὰ διαχειρίζεται, ἐφόσον εἶναι δυνατόν, ὁ πολίτης ἀμέσως τὰς ἰδίας του ὑποθέσεις. Καὶ ἐφόσον ὑπάρχουν ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν τοπικὸν ἐνδιαφέρον, συμφέρον εἶναι καὶ δικαίωμα τῶν πολιτῶν εἶναι ὅπως αἱ ὑποθέσεις αὐτῶν διαχειρίζωνται ἀμέσως ὑπὸ τῶν πολιτῶν τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται ὅτι πρέπει νὰ ἀλλάξῃ ἡ μορφὴ τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἂν ἀκόμη δεχθῶμεν τὴν εὐρυτέραν τοπικὴν αὐτοδιοίκησιν, πάλιν, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης πληρεξούσιος, θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην ἑνὸς Νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον πληρέστερον ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν θέλησιν τὴν λαϊκήν, ὅταν ἐκλέγεται ἀμέσως καὶ ὄχι ἐμμέσως. Δὲν πιστεύω καὶ σεῖς νὰ ὑποστηρίζετε τὴν ἔμμεσον ἐκλογὴν διὰ τὴν Βουλήν.

§208Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Τὴν ἄμεσον.

§209Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κατὰ συνέπειαν δὲν πρόκειται διὰ τῆς εὐρυτέρας τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, τῆς ὁποίας ὅλοι εἴμεθα θιασῶται—περισσότερον ἡμεῖς ἴσως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Θεσσαλονίκης πληρεξούσιον καὶ ὅταν ἔλθουν τὰ πράγματα θὰ ἴδετε ὅτι δὲν ὑστεροῦμεν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν— δὲν πρόκειται, λέγω, διὰ τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἀλλάξωμεν τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος. Ἑπομένως παρέλκουν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ παρατηρήσεις αἱ ὁποῖαι συνίστανται εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν τὴν μορφὴν τοῦ πολιτεύματος διὰ νὰ στηρίξωμεν τὰς ἐπιτυχίας τῶν πολιτῶν καὶ ἐπὶ περιφερειακῶν ὀργάνων. Εὑρίσκω πλήρη τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 4, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀπηλείφθη ἡ παλαιὰ διατύπωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας ἤσκει τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν διὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ διοριζομένων λειτουργῶν. Διότι θέλομεν, καὶ ἴσως αὐτὸ διατυπωθῇ σαφέστερον, θέλομεν μία Κυβέρνησις νὰ προέρχεται ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς πλειονοψηφίας, νὰ παύσῃ ἡ ἀντίληψις ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ Ὑπουργοὶ διορίζονται ἀπὸ τὸν ρυθμιστὴν τοῦ πολιτεύματος.

§210Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Περὶ τῆς ἐκτελεστικῆς πρόκειται νὰ ὁρισθῇ σαφῶς.

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Τὸ γνωρίζω· εἶμαι ἀπολύτως θιασώτης.

§212Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ ὁρισθῇ διὰ διατάξεως.

§213Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὑπάρχουν διατάξεις καθ’ ἃς ἡ Κυβέρνησις ἀπολαύει τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς πλειονοψηφίας. Πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ ἀντίληψις ὅτι ἠμπορεῖ ὁ Πρόεδρος τῆς Δημοκρατίας, ὅπως ἄλλοτε ὁ Βασιλεύς, νὰ ἐκλέγῃ εἰς μίαν μεταβατικὴν Κυβέρνησιν ἢ ὁπόταν θέλῃ πρόσωπα τῆς ἐκλογῆς του, τὰ ὁποῖα νὰ ἀποτελοῦν τὴν Κυβέρνησιν ἢ καὶ διαρκούσης τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς νὰ λαμβάνῃ διακοπὰς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τόσον συχνάς. Αὐτὸ θὰ λείψῃ εἰς τὸ μέλλον. Ἡ Κυβέρνησις θὰ προέρχεται πάντοτε ἀπὸ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονοψηφίας. Δὲν ἔχω, κύριοι, ἄλλας παρατηρήσεις. Αὐτὰ τὰ εἶπον διὰ νὰ ἄρω τοὺς δισταγμοὺς τῆς ἄκρας ἀριστερᾶς, ἡ ὁποία ἐφαντάσθη ὅτι διὰ τῆς διατυπώσεως τῶν ἄρθρων περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας δημιουργεῖται ἀπολυταρχία μιᾶς τάξεως. Ἂν ὑπάρχῃ πλειονοψηφία εἰς τὴν ἐργατικὴν τάξιν, ἡ τάξις αὐτὴ θὰ καταλάβῃ τὴν Ἐξουσίαν καὶ θὰ τὴν ἀσκήσῃ σύμφωνα μὲ τὰς ἀντιλήψεις της. Ἐφόσον ὅμως δὲν ὑπάρχει τοιαύτη πλειονοψηφία, θὰ ἦτο παράλογον νὰ ἀξιοῦται ὅπως κατ’ ἄλλον τρόπον διαμορφωθῇ ἡ Πολιτεία, ὅπως εὐκολύνεται ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀξιώσεων μιᾶς τάξεως. Ἀπέδειξα ἄλλως τε ὅτι καὶ διὰ τοῦ περιφερειακοῦ συστήματος δὲν ἱκανοποιοῦνται πληρέστερον αἱ ἀξιώσεις αὗται. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον κάμνομεν εἶναι λαϊκὴ κυριαρχία καὶ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς πληρεξούσιος ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ παράδειγμα ὅτι πράγματι καθιεροῦμεν ἓν πολίτευμα δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον ἔχει σκοπὸν νὰ προστατεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ συνόλου.

§214Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ὅλον τὸ Σύνταγμα ἐνώπιόν μας διὰ νὰ συζητήσωμεν; Διότι τώρα βασιζόμεθα εἰς Γερουσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἐψηφίσαμεν.

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξεν· ὁ κ. γραμματεύων παρακαλεῖται νὰ ἀναγνώσῃ τὸ ἄρθρον.

§216ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει).

ΠΕΡΙ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

Ἄρθρον 2. Τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι Δημοκρατία. Ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι πηγάζουν ἐκ τοῦ Ἔθνους καὶ ὑπάρχουν ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀσκοῦνται δὲ καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζει τὸ παρὸν Σύνταγμα. (Ψηφίζεται τὸ 2ον ἄρθρον).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον.

§218ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 3. Ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Γερουσίας.

§219Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Ἡ Γερουσία δὲν ἐψηφίσθη.

§220Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ψηφισθῇ, θὰ διαγραφῇ καὶ ἀπὸ ἐδῶ.

§221ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ 3ον ἄρθρον).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον.

§223ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 4. Ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας διὰ τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν.

§224ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ 4ον ἄρθρον).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον.

§226ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 5. Ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἀσκεῖται ὑπὸ τῶν δικαστηρίων, αἱ δὲ δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐκτελοῦνται ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας.

§227ΠΛΕΙΣΤΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ 5ον ἄρθρον).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ θὰ ψηφίζωμεν, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ «περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν».

§229Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 1 ἀναβάλλεται.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεως τοῦ φόρου δεκάτης καὶ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ παραγομένου καπνοῦ».

§231Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς αὔριον. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα αὐτό. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐν Δ. Θράκῃ ἐπιτάξεων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν καθηγητῶν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως»

§233Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν ἕνα παλαιὸν νόμον, ποὺ ἐπιβάλλει ἑβδομαδιαίαν ἀνάπαυσιν εἰς ἕκαστον ὑπάλληλον ξενοδοχείου, ἠγέρθη τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς, διότι ἦτο δύσκολον νὰ πάρουν ὅλοι μαζὶ κατὰ Κυριακὴν τὴν ἄδειαν καὶ ἠπειλούμεθα μὲ τὸ κλείσιμον ὅλων τῶν ξενοδοχείων κατὰ Κυριακήν. Αὐτὸ τὸ ζήτημα κανονίζει τὸ νομοσχέδιον.

§234Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ μία διαρρύθμισις, ὥστε τὰ μεγάλα καταστήματα νὰ ἔχουν ἕνα ἀριθμὸν ὑπαλλήλων διὰ νὰ ἐφοδιάζουν τὰ μικρὰ μαγαζειὰ ὥστε νὰ μὴ κλείουν; Διότι δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ κλείουν τὰ μαγαζειὰ κατὰ Κυριακήν, ἔστω καὶ τὰ μικρά. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου σας θὰ κλείουν κατὰ δεκαπενθήμερον· αὐτὸ τὸ θεωρῶ σφάλμα μέγιστον, διότι ὁ κόσμος ἔχει συνηθίσει νὰ πηγαίνῃ τὰς Κυριακὰς εἰς τὰ καφενεῖα. Τοῦτο θὰ ἀποτελέσῃ μίαν δυσφορίαν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς κυριακῆς ἀναπαύσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι μία τάξις ἐργοδοτῶν συνιστᾷ ὡς λύσιν τοῦ ζητήματος νὰ κλείουν τὰ καταστήματα, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ λύσις εἶναι ἀντιλαϊκὴ καὶ πρόκειται νὰ προκαλέσῃ δυσφορίαν, εἶναι δὲ δυνατὸν διὰ μιᾶς συνεννοήσεως μεταξὺ ἐργοδοτῶν καὶ ἐργατῶν, προκαλουμένης διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς δὲν συμφωνοῦμεν καὶ θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς μίαν Ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ τὸ ἐξετάσῃ σοβαρῶς, διότι δυστυχῶς αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ λειτουργοῦν τυπικῶς. Ἀλλ’ ἂν ἐπιμένετε, ἐγὼ δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, διότι ἡ λύσις τὴν ὁποίαν δίδετε δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰ συμφέροντα ὅλων.

§235ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. Ν. Δ. περὶ ἀναγνωρίσεως ὡς νομικοῦ προσώπου τοῦ Νοσοκομείου Προσφύγων Ἀθηνῶν». Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§237Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οὐσιαστικῶς, κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον δὲν θὰ εἰσαγάγῃ νέον καθεστώς. Πρόκειται περὶ ἑνὸς Νομοθετικοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον διέπει ὡρισμένας σχέσεις. Εἶχον ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ ἔχω ὑπὸ μελέτην πίνακας περὶ λειτουργίας τοῦ Νοσοκομείου τούτου, ὡς ἐρρυθμίσθη ὑπὸ τοῦ Ν. Διατάγματος. Διὰ νὰ γίνῃ συζήτησις σοβαρὰ — διότι ἐκ τῶν πινάκων τοὺς ὁποίους ἔχω προκύπτει ὅτι διὰ τοῦ Ν. Δ. ἱδρύθη εἷς πολυτελέστατος Ὀργανισμὸς μὴ ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰς ἀνάγκας — θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχωμεν τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους χθὲς μοὶ ἔδωσεν ὁ κ. Βουδούρης.

§238Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς περιθάλψεως κατὰ τὸ πρωτότυπον τοῦ Νοσοκομείου Προσφύγων Θεσσαλονίκης.

§239Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, οὔτε πρόκειται νὰ μεταβληθῇ τίποτε, διότι εἶναι κύρωσις Ν. Διατάγματος ἰσχύοντος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησα εἶναι ὅτι εἰς ἓν Νοσοκομεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον νοσηλεύονται 200 ἄρρωστοι, εἶναι περίπου 300 ἰατροί. Πρέπει νὰ περιθάλψωμεν τοὺς πρόσφυγας διὰ νοικοκυρευμένης πολιτικῆς. (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§240Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, δὲν ἠμπορεῖ νὰ ψηφισθῇ. Κύριε Πρόεδρε, διακόψατε ἐπὶ 5 λεπτά.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Ὥρα 9 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 9.10′ μ.μ.).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ἐρωτῶ τὴν Συνέλευσιν ἂν ἀποδέχεται τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 νομοσχέδιον «περὶ Νοσοκομείου Προσφύγων κλπ.».

§243ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον κηρυχθὲν κατεπεῖγον).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι κατηρτίσθησαν αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ δασμολογίου» καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐτοδιοικήσεως». Ἡ ἐπὶ τοῦ δασμολογίου Ἐπιτροπὴ κατηρτίσθη ἐκ τῶν κ.κ. Α. Πρέκα, Ι. Βαρβαγιάννη, Α. Δεναξᾶ, Ν. Μπακοπούλου, Σ. Ἀντωνιάδου, Γ. Παπαγεωργίου, Α. Παπαδάμ, Γ. Ροδοπούλου, Δημ. Χατζοπούλου, Τ. Γεωργιάδου, Γ. Ἠσαΐα, Α. Δενδρινοῦ, Α. Ὡρολογοπούλου, Δ. Μαργέτη καὶ Εὐστρ. Γονατᾶ. Ἡ δὲ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ αὐτοδιοικήσεως» ἐκ τῶν κ.κ. Κ. Γόντικα, Γ. Παπανδρέου, Π. Μαζαράκη, Π. Πετρίδου, Π. Ἀραβαντινοῦ, Α. Μπακάλμπαση, Β. Καραπαναγιώτη, Δ. Ἐλευθεριάδου, Ν. Δαγρέ, Γ. Δουκουμετζίδου, Ν. Γρηγοριάδου, Α. Παπαχριστοπούλου, Β. Ἀρτεμιάδου, Δ. Ἀνδρεάδου καὶ Γ. Σίδερη.

§245Α. ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἂν δέχεται, νὰ γίνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ τεσσαρακονταμελής, νὰ ἐνισχυθῇ καὶ ἀπὸ εἰκοσαμελοῦς νὰ γίνῃ τεσσαροκονταμελής.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ συμπληρωθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ 15 ἀκόμη μελῶν.

§247ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δέκα πέντε προσφύγων.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσφύγων. Παρακαλῶ νὰ καθίσετε νὰ συζητήσωμεν ἐν ἠρεμίᾳ καὶ ἐν τάξει. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 9 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§249Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλεται.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκαταστάσεως καὶ κινήσεως ἀλλοδαπῶν ἐν Ἑλλάδι». Δεκτόν.

§251Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μου, ὅταν λέγετε ὅτι ἔγινε δεκτόν. Καθ’ ὃν χρόνον διεκόπη ἡ συνεδρίασις ἐγὼ εὑρισκόμην ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ εἶχον πᾶν δικαίωμα, ἐφόσον δὲν παρητήθην τοῦ λόγου, νὰ συνεχίσω τὴν ἀγόρευσίν μου.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα τὴν Συνέλευσιν, κ. πληρεξούσιε· δὲν ἦσθε ἐδῶ.

§253Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤμην καὶ παρηκολούθουν μετὰ μεγάλης προσοχῆς διὰ νὰ ἀκούσω τὸ ὄνομά μου νὰ μὲ καλῆτε νὰ συνεχίσω.

§254Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. συνάδελφον νὰ παραιτηθῇ.

§255Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγὼ προσωπικὸν ἐνδιαφέρον δὲν ἔχω.

§256Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ καθίσετε εἰς τὴν θέσιν σας. Κύριοι, ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ στέρξῃ νὰ ληφθοῦν μέτρα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν συζήτησιν ἱσταμένων δύο μερίδων τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἀντιμετώπων. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 10. Δεκτόν.

§258Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τί ἀπέγινε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 8, κ. Πρόεδρε;

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφίσθη, κ. πληρεξούσιε· σᾶς τὸ εἶπον.

§260Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πῶς ἐψηφίσθη, ἐφόσον δὲν μὲ ἐκαλέσατε;

§261Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Καλέλλη, καθίσατε εἰς τὴν θέσιν σας, παρακαλῶ. Δὲν ἔχει γίνει ποτὲ αὐτό. Σᾶς παρεκάλεσα χιλιάκις· ἐξήντλησα τὴν παρέμβασίν μου. Ἢ εἰς τὴν θέσιν σας ἢ εἰς τὸ βῆμα.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα, ἀφοῦ ἔγινε δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποτίθεται ὅτι θέλει νὰ ἀκουσθῇ. Ἄλλο ζήτημα τί θὰ εἴπῃ ἡ Συνέλευσις.

§264Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε διατί θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. πληρεξούσιος.

§265Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ, κ. Πρόεδρε.

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§267Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς ὑπόσχομαι εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν νὰ ἀκουσθῆτε καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§268Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Βλέπετε ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ γνωμῶν. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι, ἂν μὲ ἀφήσετε καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ ἀκουσθῶ, θὰ εἴμεθα σύμφωνοι.

§269Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Καλέλλη, ὁ κ. Ἀραβαντινός, ὁ ὁποῖος εἶναι τῆς αὐτῆς γνώμης μὲ σᾶς, δὲν ἔχει ἀντίρρησιν νὰ ψηφισθῇ τώρα τὸ νομοσχέδιον καὶ ἂν ἔχετε ἀντιρρήσεις, νὰ ὁμιλήσετε εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἔτσι θὰ φθάσωμεν ταχύτερον καὶ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν ποθεῖτε καὶ σεῖς.

§270Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἥσσονος σημασίας καὶ αὐτό· δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν λόγον.

§271Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγω ὅτι εἶναι ἥσσονος σημασίας, ἀλλὰ διευκολύνομεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν συζήτησιν καὶ φθάνομεν ταχύτερον εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, τὸ ὁποῖον θέλετε καὶ σεῖς.

§272Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν θὰ εἶμαι παρὼν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ ἤθελα νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη μου. Δὲν θὰ ἤθελα δὲ ἄλλο παρὰ νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη μου. Ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, τῆς ὁποίας ἔχετε γνῶσιν, εἶναι νὰ ἀφεθῇ μεγαλυτέρα ἐλευθερία εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίζῃ τὸν διευθυντὴν τοῦ νοσοκομείου χωρὶς νὰ ὁρίζωνται τὰ προσόντα αὐτοῦ. Νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἰατρῶν καὶ νὰ αὐξηθῇ τὸ κατώτερον προσωπικόν.

§273Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Κύριε Καλέλλη, εἰς τὴν δευτέραν....

§274Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τώρα, ὅπως θέλετε κάμετε. Ἐγὼ δὲν ἤθελα τίποτε ἄλλο νὰ προσθέσω καὶ κάμετε ὅπως θέλετε.

§275Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκειμένου περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Ἐπιτροπῶν ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐνῷ παρακαθήμεθα ἐδῶ ἐπὶ ἓν ἔτος διαρκῶς, ἀγνοοῦνται ὅλοι οἱ ἄλλοι πληρεξούσιοι ἐκτὸς 40 ἢ 50 κατὰ πάντα ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, ὅλοι οἱ ἄλλοι ἀγνοοῦνται τελείως. Μοῦ φαίνεται ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Ἐπιτροπῶν γίνεται μὲ μίαν κεκτημένην ταχύτητα. Τὸ Προεδρεῖον ἐκ τῶν 300 πληρεξουσίων μόνον μεταξὺ 40 ἢ 50 ἐκλέγει τὰ μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν.

§276Σ. ΞΥΔΗΣ. Οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ὑποδεικνύουσι τὰ μέλη.

§277Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς κάποια δικαιώματα.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κυπριανέ, αἱ Ἐπιτροπαὶ καταρτίζονται κατόπιν συνεννοήσεως τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§279Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Λυποῦμαι ἀκόμη περισσότερον. Παρακαθήμεθα ἐδῶ ὡς ἄχρηστα ὄντα.

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10 ἐψηφίσθη. Τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 11. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου περὶ παρατάσεως προθεσμίας ἀναγνωρίσεως γάμου στρατιωτικῶν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 2806 περὶ ὑδραγωγείου Κερκύρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ μερικῆς ἐπεκτάσεως τοῦ θεσμοῦ ἐν Ἀθήναις».

§281Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἐπεκταθῇ ὁ θεσμὸς τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καθ’ ὅλην τὴν πόλιν, διότι φοβούμεθα ὅτι ἡ μερικὴ ἐπέκτασις θὰ γεννήσῃ προστριβὰς μεταξὺ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ τῆς Χωροφυλακῆς, αἱ ὁποῖαι ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ ἀπέβαινον εἰς ὄφελος οὐδὲ τῆς μιᾶς οὐδὲ τῆς ἄλλης. Δι’ αὐτὸ θέλομεν νὰ ἐπεκταθῇ ἀμέσως καθ’ ὅλην τὴν πόλιν.

§282Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ ἐγώ, κύριοι, ὅταν ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἦλθε τὸ ζήτημα τῆς μερικῆς ἐγκαταστάσεως τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐξέφρασα τὴν γνώμην ὅτι ἡ μερικὴ αὕτη ἐγκατάστασις μὲ φοβίζει. Οὐχ ἧττον ὅμως ἐμελέτησα τὸ ζήτημα καὶ εἶδον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθοῦν μέτρα τὰ ὁποῖα νὰ προλάβουν πᾶσαν προστριβήν. Εἶναι γνωστὸν τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν, θὰ ἴδετε δὲ ὅτι λαμβάνονται ὅλα τὰ μέτρα αὐτά. Ὑπάρχει εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξουσιοδοτεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀναθέτῃ τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων εἰς ἀνώτερον δικαστικὸν ὑπάλληλον. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως· ἢ ἔπρεπεν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων νὰ δώσωμεν τὴν ἐπικράτησιν ἐκείνην διὰ τὴν ὁποίαν ὁ νομοθέτης τὴν προώρισεν ἢ ἔπρεπε νὰ μὴ τὴν μεταχειρισθῶμεν καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἑτοιμάσωμεν ἐν τῷ συνόλῳ τὴν δύναμιν ἡ ὁποία θὰ ἀπητεῖτο διὰ νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων ἀμέσως ὁλόκληρον τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Δὲν ἦτο καὶ συμφέρον ἀκόμη διὰ μίαν πόλιν τόσον μεγάλην, ὅσον αἱ Ἀθῆναι. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα ἓν Σῶμα, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζει οὐδὲ τὰ πρόσωπα οὐδὲ τὰ πράγματα ἐν Ἀθήναις, νὰ τὸ ἐπιφορτίζομεν ἀμέσως διὰ τῆς ἐντολῆς νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν τάξιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀσφάλειαν τῆς πόλεως, καθὼς καὶ πάντα τὰ γενικὰ ζητήματα. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι εἶναι δεδικαιολογημένα τὰ παράπονα κάπως τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, διότι οἱ ἔντιμοι αὐτοὶ ἀξιωματικοὶ ὑπηρέτησαν ἐπὶ μακρὸν χρονικὸν διάστημα τὴν Πατρίδα, δὲν ἔτυχον δὲ τῆς παροχῆς τῶν μέσων τὰ ὁποῖα παρέσχεν ἡ Πολιτεία εἰς τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων, ὅπως κατορθώσουν καὶ αὐτοὶ νὰ ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντά των συμφώνως μὲ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νόμου. Εἶναι πράγματι ἀξιέπαινοι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς, διότι παρὰ τὴν γλισχρότητα τῶν μέσων, παρὰ τὰς διαφόρους ἀντιλήψεις αἱ ὁποῖαι ἐκράτουν κατὰ τὸ προηγούμενον καθεστώς, κατώρθωσαν ἐν τούτοις νὰ κρατήσωσιν ὑψηλὰ τὴν ἰδέαν τοῦ καθήκοντος καὶ ὑπὸ τὰς δυσχερεῖς περιστάσεις νὰ συγκρατήσουν τὴν τάξιν.

§283ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν ἀφῆκαν πολὺ κακὰς ἀναμνήσεις.

§284Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ἀπὸ τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐντελῶς ἱκανοποιημένον, διότι εἰς τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς θὰ δώσωμεν τὴν ἐντολὴν τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς τάξεως, τῆς γενικῆς ἀσφαλείας καὶ θὰ προσπαθήσωμεν συγχρόνως νὰ δώσωμεν ἐκεῖνα τὰ μέσα διὰ τῶν ὁποίων θὰ κατορθώσωσι νὰ σαγηνεύσωσι τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν περιωπήν. Δὲν ἀρνοῦμαι βεβαίως ὅτι καὶ μεταξὺ τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ὅπως καὶ μεταξὺ τοῦ Στρατοῦ καὶ τῶν ὑπαλλήλων συμβαίνει, εὑρέθησαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐπιδεκτικοὶ διαφθορᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐξεπλήρωσαν εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ μεγάλη πλειονότης τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς ἵσταται πολὺ ὑψηλὰ καὶ ἐκτιμᾶται, διότι ἔπραξε τὸ καθῆκόν της. Ἐγὼ μάλιστα πρὸ ὀλίγου συνεννοήθην μὲ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς καὶ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς καὶ συνεζητήσαμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐκ τῆς συζητήσεως δὲ δὲν κατωρθώσαμεν νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα, διότι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Βρεττανικῆς Ἀποστολῆς ζητεῖ τὴν ὑποστήριξιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς προασπίζει τὰ συμφέροντα τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς· ζητεῖ ὅπως καὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἐφρουρεῖτο ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, φρουρῆται καὶ ὑπὸ τῆς χωροφυλακῆς. Ἠναγκάσθημεν νὰ ὁρίσωμεν ἁρμοδιότητα καὶ εἰς τὰ δύο Σώματα. Ἐζητήσαμεν τηλεγραφικῶς ὅπως μᾶς σταλῶσιν ἐκ Γαλλίας ὅλα τὰ κρατοῦντα ἐκεῖ σχετικῶς μὲ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἀστυνομίας.

§285Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἀστυνομία Πόλεων ἕως τώρα ἔδωκε καλοὺς καρποὺς καὶ εἶναι τοῦτο δεῖγμα πολιτισμοῦ.

§286Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω συγκεκριμένως διὰ τὸ ἀστυνομικὸν Σῶμα τῆς πόλεως Πειραιῶς νὰ ἐρωτήσετε τὸν Εἰσαγγελέα Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος θὰ σᾶς εἴπῃ πόσαι μηνύσεις ὑπάρχουσιν ἐναντίον τοῦ Σώματος αὐτοῦ ἐπὶ ἐκβιάσει καὶ δι’ ἄλλα πράγματα. Ὥστε δὲν εἶναι τόσον θαυμαστὸν τὸ Σῶμα τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ μᾶς παραδώσετε. Πρέπει νὰ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις.

§287Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἂν ὑπεβλήθησαν καταγγελίαι δι’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα κατὰ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, θὰ διατάξω ἀνακρίσεις. Ὡς Ὑπουργὸς ὅμως τῶν Ἐσωτερικῶν, προϊστάμενος τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, ἔχω καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐναντίον αὐτῆς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ἔχομεν τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μὲ τὴν γλισχρότητα τῶν μέσων τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ Πολιτεία καὶ ἀντικρύζοντες μεγάλας δυσχερείας ὅλων τῶν ἀντιξόων περιστάσεων κατώρθωσαν μολαταῦτα νὰ κρατήσουν ὑψηλὰ τὴν σημαίαν τῆς ἐπιτελέσεως τοῦ καθήκοντός των.

§288Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Σᾶς λέγω καὶ ἐπιμένω καὶ ἐκφράζω τὸν φόβον μου μήπως μετ’ ὀλίγον χρόνον θρηνήσετε πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ λυπηθῆτε.

§289Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀναλαμβάνω πλήρη τὴν εὐθύνην.

§290ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ σᾶς, κ. Ὑπουργέ. Φέρετε μετὰ τὰς διακοπὰς ἑτοίμην τὴν ἐργασίαν δι’ ὅλα αὐτά.

§291Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι, ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸ Σῶμα ὅλον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν ὅλοι ἡμεῖς, ὅτι ἡ χωροφυλακὴ εἰς ὅσα μέρη δὲν ὑπάρχει ἡ Ἀστυνομία Πόλεων κάμνει πολὺ καλὰ τὸ καθῆκόν της καὶ εἶναι εὐχαριστημένος ὁ κόσμος. Βεβαίως ἡ Ἀστυνομία Πόλεων εἶναι περισσότερον εἰδικευμένη εἰς ὡρισμένας πράξεις καὶ διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ συγκρούσεων θὰ εἶναι καλύτερον νὰ περιμένωμεν ὀλίγας ἡμέρας.

§292Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω παρὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ ζήτημα ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον τῷ ἐπέστησε τὴν προσοχὴν καὶ ὁ κ. Παπαοικονόμου, καὶ τοῦτο διότι ἐφαρμοσθεὶς ὁ θεσμὸς τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων τὸ πρῶτον ἐν Κερκύρᾳ ἐδημιούργησε προστριβὰς μετὰ τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἐπέφερε συγκρούσεις, καίτοι τοῦτο εἶχε μόνον τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἀγροτικῆς ἀσφαλείας. Ἀλλὰ παρὰ πάντα ταῦτα ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ δι’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐναντίον τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, διότι εἰς τὴν Κέρκυραν τοὐλάχιστον ἐπέτυχε. Τώρα βεβαίως καὶ εἰς τὴν Κέρκυραν εἶναι ὡρισμένα ὄργανα τὰ ὁποῖα ὑπέπεσαν εἰς παρεκτροπὰς, δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ἐκ τῶν μονομερῶν τούτων κρουσμάτων, ὅτι πρέπει νὰ καταδικασθῇ ὁλόκληρον τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως ἔχει τελείαν ὀργάνωσιν. Αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§293Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς τὰς Πάτρας ἐπέτυχεν.

§294Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐφιστῶ καὶ πάλιν τὴν προσοχήν σας εἰς τὸ ζήτημα τῶν προστριβῶν. Ὅσον καὶ ἂν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, εἰδικῶς περὶ διοικήσεως, εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ προλάβῃ τὰς συγκρούσεις, ἂν ταυτοχρόνως ὑπάρχουν καὶ τὰ δύο Σώματα.

§295Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ συγχαρώ τὴν Κυβέρνησιν, διότι σπεύδει εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ εἶμαι εὐτυχὴς τόσον ἐγὼ ὅσον καὶ ὅλοι οἱ Ἕλληνες, ἂν ἡ ἐπέκτασις τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων ἔφθανε μέχρι καὶ τοῦ τελευταίου χωρίου. Χωρὶς νὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀρνηθῶ τὰς ὑπηρεσίας τῆς χωροφυλακῆς καὶ χωρὶς νὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ὑπεστήριζον ὅτι τὸ Σῶμα τοῦτο δὲν ἔχει ἀξιωματικοὺς τιμίους, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Σώματος τούτου. Καὶ φρονῶ ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐμπνεομένη ἀπὸ τὴν ἀρχὴν αὐτήν, θὰ θελήσῃ νὰ ἐξυγιάνῃ τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς καὶ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ εἰς ἀνάγκας διὰ τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ Ἀστυνομία Πόλεων. Ποία ἡ δρᾶσις τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ ποία ἡ δρᾶσις τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Πολὺ συντόμως θὰ ἐξετάσωμεν λεπτομερέστερον τὸ ἔργον τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ θὰ ὑποδείξωμεν τὰ μέσα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ παράσχουν εἰς τὸ Κράτος σπουδαίας ὑπηρεσίας. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐγὼ πολὺ παρακαλῶ ὅπως ἡ Κυβέρνησις διὰ πάσης θυσίας ἐπεκτείνῃ τὴν Ἀστυνομίαν Πόλεων εἰς τὰς μεγάλας πόλεις, πρὸ παντὸς ὅμως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι ἡ ἐπέκτασις τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων σημαίνει ὅτι θὰ ἐλαττωθῇ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἐπέκτασις τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων θὰ εἶναι πράγματι γενική, καθ’ ἣν στιγμὴν εἶναι γνωστὸν ὅτι ἐπὶ 1100 ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς εἶναι ὑπεράριθμοι 700, δηλαδὴ καταβάλλει τὸ Κράτος 40 ἑκατομ. δραχμῶν διὰ τοὺς ὑπεραρίθμους ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, φρονῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σταματήσῃ δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ τὴν βιομηχανίαν τῆς μονιμοποιήσεως καὶ νέων τοιούτων ἐφέδρων.

§296Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αἱ Κυβερνήσεις δὲν δύνανται πάντοτε νὰ κανονίζουν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὀργανικῶν θέσεων καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀναγκῶν. Γνωρίζετε ὅτι διὰ λόγους γενικούς, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ τῆς συμφιλιώσεως, ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ ἐπαναφέρῃ καὶ ἀποτάκτους ἀξιωματικοὺς ἐκτὸς ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἔχει ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ ἐγένετο ἓν Συμβούλιον τὸ ὁποῖον ἐπανέφερεν ἀποτάκτους ἀξιωματικούς. Πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχουν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας διάφοροι ἀξιωματικοὶ ἀδικηθέντες κατὰ τὸ παρελθὸν λαμβάνουν ἤδη τοὺς βαθμούς των προτεινόμενοι ἀπὸ τὸ Συμβούλιον. Βεβαίως γνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχει πλειονότης ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς καὶ καταβάλλομεν προσπαθείας διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν στελεχῶν, ἐπιτυγχανομένης ταυτοχρόνως καὶ τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ Σώματος αὐτοῦ. Ἐλπίζομεν ὅτι ταχέως θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ὅπου ἐπιθυμοῦμεν, δηλαδὴ εἰς τὸν ἀριθμὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαῖος. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, χωρὶς νὰ κάμωμεν ἡμεῖς τὰς μονιμοποιήσεις, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ κάμωμεν ὅ,τι μᾶς προτείνει τὸ Συμβούλιον, ἐφόσον διὰ νομοθετικοῦ μέτρου τῆς Συνελεύσεως ἐπετράπη ἡ συγκρότησις τῶν Συμβουλίων τούτων.

§297Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Λυποῦμαι, διότι δὲν ἐγενόμην ἀντιληπτὸς ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Δὲν ὡμίλησα περὶ ἀποτάκτων οὔτε ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον τῆς συμφιλιώσεως. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχομεν 700 ὑπεραρίθμους, καὶ ἐντὸς ὀλίγου θὰ ἀναπτύξω ποῖοι εἶναι καὶ διὰ ποῖον λόγον πληρώνομεν 40.000.000 δραχμῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὁμιλεῖ περὶ ἐπαναφορᾶς ἀποτάκτων διὰ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ψυχικὴν γαλήνην καὶ μονιμοποιεῖ ἐφέδρους ἀξιωματικούς. Κύριε Πρόεδρε, ἡ συμφιλίωσις καὶ ἡ ὁμόνοια δὲν θὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἱκανοποιήσεως προσώπων φίλων καὶ προσωπικῶν θαυμαστῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπέλθῃ ὅταν θὰ ἀποκαταστήσωμεν τὸ δίκαιον καὶ πρὸ παντὸς ὅταν δώσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὄργανα ἀσφαλείας. (Χειροκροτήματα).

§298Α. ΠΑΠΑΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἡ Ἀστυνομία Πόλεων εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ εἰς ὅλας τὰς πόλεις, διότι ἡ ἀστυνομικὴ ὑπηρεσία εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διέφθειρε τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς. Μίαν παράκλησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅπως τάχιστα ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς ἀναρμοδιότητος ἀστυνομικοῦ Σώματος. Ἄν, κύριοι, τὸ Σῶμα τῆς χωροφυλακῆς ἐστάθη, ἐστάθη διότι ἦτο συνυφασμένον μὲ αὐτὸ τὸ Κράτος. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εἶμαι ὑπὲρ τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, ἵνα ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὰς προστριβὰς τὰς ἀστυνομικάς, ἀπὸ τὴν ἀστυνομίαν τῶν ἠθῶν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀνακτήσῃ τὸν προορισμόν της καὶ τὴν πρώτην θέσιν τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ χωροφυλακὴ εἰς τὸν Τόπον.

§299Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ καλύτερα τῶν ἀποτελεσμάτων δὲν φρονῶ ὅτι ἐπιτυγχάνονται διὰ τῆς τόσον γενικῶς ἐχούσης ἐφορμογὴν ἐν Ἑλλάδι, τῶν ἀθρόων ἐγκωμίων καὶ τῶν ὁμοβροντιῶν τῶν φωνῶν πρὸς ὀργανισμὸν ἐφθαρμένον οἷος εἶναι ἀναμφισβητήτως ὁ ὀργανισμὸς τῆς χωροφυλακῆς. Ὁ θεσμὸς τῆς χωροφυλακῆς ἀφῆκε κακὰς ἀναμνήσεις. Αἱ μέθοδοι αἱ ἀνακριτικαὶ τῆς χωροφυλακῆς ὄχι μόνον πρὸς τοὺς κατηγορουμένους, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς μάρτυρας ἀφῆκαν ἐποχήν. Ἡ βαρβαρότης δὲ καὶ ἡ βαναυσότης τῆς συμπεριφορᾶς των πρὸς τοὺς πολίτας παρηκολούθησε πάντοτε τὴν δρᾶσιν τοῦ Σώματος αὐτοῦ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὑπὲρ τὸ δέον ἠκούσθησαν ἔπαινοι, οὕτως ὥστε ἀναγκαῖον νὰ εἶναι νὰ ἀκουσθῶσι καὶ αἱ μομφαὶ ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἀπορρέουν ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀληθείας. Ἀλλ’ ὁρμώμενος ἐξ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως δὲν μεταπίπτω εἰς τὴν ἀντίθετον ὑπερβολὴν νὰ ἐκθειάσω τὸ Σῶμα τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων καὶ τάσσομαι ἀδιστάκτως μὲ τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος συναδέλφου ἐκ Κρήτης καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος φρονῶ ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀπευθύνῃ ἔγγραφον πρὸς τὴν Εἰσαγγελίαν τῶν Πλημμελειοδικῶν Πειραιῶς, ὅπως τὸν πληροφορήσῃ ἂν ὑπάρχουσι δικογραφίαι ἐκκρεμεῖς καὶ ποῖαι καὶ διὰ ποίας πράξεις καὶ κατὰ ποίων προσώπων.

§300Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Διὰ σωματεμπορίαν.

§301Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι, καίτοι τὸ Σῶμα τοῦτο ἔτυχεν ἐπιμεμελημένης ἐκπαιδεύσεως, ἂν ἀφεθῇ ἀνεπιτήρητον, θὰ βαδίσῃ καὶ αὐτὸ ἐπὶ τὰ ἴχνη τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ δέον ἀπὸ τοῦδε νὰ παταχθῶσιν αἱ καταχρήσεις ἐν τῷ Σώματι ἐκείνῳ. Καταλήγων παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως μεριμνήσῃ καὶ περὶ τοῦ ἀτυχοῦς Προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν λησμονεῖ ὅτι δεκάδες ὁλόκληροι ἀντισυνταγματαρχῶν καὶ συνταγματαρχῶν τῆς χωροφυλακῆς ὑπάρχουν καὶ ὅτι αἱ θέσεις αὐτῶν εἶναι ἐντελῶς ὑπεράριθμοι καὶ ὅτι μὲ τὰς νέας δαπάνας τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, ἂν δὲν ἐξεύρωμεν τρόπον περικοπῆς τῶν δαπανῶν τῆς χωροφυλακῆς, θὰ ἔχωμεν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δυσανάλογον πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα καὶ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον Σῶμα θὰ ἀποδώσουν.

§302Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ ὅτι θὰ ἐδίδετο ἀφορμὴ ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ διὰ νὰ ἐξαχθῇ ἐπίθεσις ἐναντίον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· διὰ τοῦτο διαμαρτύρομαι δι’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐναντίον μου. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ἡ χωροφυλακὴ ἔχει στοιχεῖα τὰ ὁποῖα τιμῶσιν αὐτήν, ὑποστηριζομένη δὲ ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ ἀφιεμένη ἀνεπηρέαστος καὶ ἀδιάφορος ἀπὸ τοὺς διαφόρους καθεστωτικοὺς ἀγῶνας θὰ κατορθώσῃ νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν περιωπήν. Μὴ λησμονεῖτε, κύριοι, ὅτι ὅλοι εἴμεθα Ἕλληνες καὶ ὅλοι εἴμεθα κομμένοι ἀπὸ τὸ ἴδιο πανί. Ἔχομεν κοινὰς τὰς ἀρετὰς καὶ κοινὰ τὰ ἐλαττώματα. Ἂν ἡ Ἀστυνομία Πόλεων ἐπέτυχε μέχρι σήμερον, ἐπέτυχε διότι τῆς παρεσχέθησαν ἄφθονα τὰ μέσα καὶ διότι ἀφέθη ἀνεπηρέαστος νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς Κανονισμούς της ἄνευ ἐπεμβάσεων ἐσωτερικῶν. Ὅταν ἡ χωροφυλακὴ ἡ Ἑλληνικὴ τύχῃ τῆς ἰδίας ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας προσοχῆς καὶ ὅταν ἐφοδιασθῇ μὲ τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ φανῇ ἀνταξία τοῦ προορισμοῦ της. Παρακαλῶ συνεπῶς ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ δὲν ἀφορᾷ παρὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων τὴν μερικήν, καὶ ἀναμείνατε ἵνα συζητήσωμεν περὶ τοῦ προορισμοῦ καὶ τῆς δικαιοδοσίας ἑκάστου τῶν Σωμάτων, ὅταν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν θὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ φέρῃ ἐνώπιον ὑμῶν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον.

§303Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Μίαν σύστασιν ἔχω νὰ κάμω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· τοὺς καταλλήλους ἐκ τῶν πλεοναζόντων ἐκ τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς ἀξιωματικοὺς νὰ τοὺς μεταφέρῃ εἰς τὸ Σῶμα τῆς Ἀστυνομίας Πόλεων, προσέτι δὲ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν μομφὴν τοῦ Σώματος τῆς χωροφυλακῆς, διότι ἡ καταστολὴ τῆς ληστείας εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν ὀφείλεται εἰς τὴν χωροφυλακήν.

§304Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ ἀπήλλαξε τοῦ κόπου νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἰωαννίνων συνάδελφον δι’ ὅσα κατεμαρτύρησε τῆς χωροφυλακῆς. Ἕν ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι, ἂν ἡ χωροφυλακὴ ἐμαρτύρησε, τοῦτο συνέβη διότι δὲν τῆς παρεσχέθη ἀπολύτως τίποτε ἀπὸ τὸ Κράτος. Καὶ εἴχομεν χωροφύλακας οἱ ὁποῖοι, ἀφοῦ εἰργάζοντο ἐπὶ 24 ὥρας, ἐπανήρχοντο εἰς τὸ τμῆμα ἵνα κοιμηθοῦν στὶς πλάκες, καὶ εἴχομεν χωροφύλακας πένητας, καὶ εἴχομεν χωροφύλακας γυμνούς, καὶ εἴχομεν χωροφύλακας χωρὶς παπούτσια — καὶ εἶναι θαῦμα πῶς δὲν ἔσπασαν τὰ ταμεῖα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι ἐγὼ δὲν ἐγνώρισα κανένα ἄνθρωπον νὰ ἐργάζεται καὶ νὰ πεινᾷ—καὶ εἴχομεν χωροφύλακας οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τρεῖς μῆνας δὲν ἐλάμβανον μισθόν. Εἶναι θαῦμα πῶς αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἠδυνήθησαν νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, ἔστω καὶ μὲ αὐτὰ τὰ μέσα. Ἀντιθέτως ἔχομεν ἓν Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον παρεσχέθησαν ὅλα τὰ μέσα, μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Σώματος αὐτοῦ μεταβὰς εἰς ὡρισμένον Ὑπουργεῖον σχεδὸν ἠπείλησε τὸν Ὑπουργόν· ἔχομεν ἓν Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ πάστα γιὰ τὰ δόντια παρέχεται, καὶ ὅταν εὑρέθη ἄλλοτε πρὸ μιᾶς ἐξεγέρσεως ἐκ τῆς ἀπεργίας τῶν ἐργατῶν ὄχι μόνον ἔδειξεν ἀχαρακτήριστον δειλίαν, ἀλλ’ ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ προστασίαν ἀπὸ τὸν Φρούραρχον Πειραιῶς. Φαντασθῆτε εἰς ποίους θὰ παραδώσωμεν τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν.

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀνακρίσεως καὶ ἐκδικάσεως ἀδικημάτων τινῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετῶν».

§306ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§307Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ἀπῄτησεν ἡ Κοινὴ Γνώμη καὶ ἡ Συνέλευσις διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν καταχρήσεων. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀποχωρισθῶμεν προτοῦ τὸ ψηφίσωμεν.

§308Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἀπόψε καὶ τὸ ψηφίζομεν πρὸ τῶν διακοπῶν.

§309Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Νὰ μὴ ἀναβληθῇ, νὰ συζητηθῇ καὶ νὰ τελειώσῃ ἀπόψε. Ἐζητήσαμεν καταδίκην εἰς θάνατον καὶ τώρα ἔχομεν ἑνάμισυ μῆνα καὶ δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν οὔτε αὐτό! Πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα.

§310Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ διεκπεραιώσωμεν ἀπόψε τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, ἀλλὰ τότε θὰ παρακαλέσω νὰ διακόψωμεν μίαν ὥραν, διὰ νὰ φάγωμεν, καὶ ἐπιστρέφομεν.

§311Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 11 μ.μ. (Ὥρᾳ 10 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.30′ μ.μ.).

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§314Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως δύο λέξεις. Εἶχεν ἀποφασισθῆ, κατόπιν συνεννοήσεως τῶν ἀρχηγῶν τῶν κομμάτων, ὅπως τὰ ἀφορῶντα προσφυγικὰ ζητήματα ὑποβάλλωνται ὑπὸ τύπον ψηφισμάτων. Τοῦτο ἐτέθη εἰς ἐφαρμογήν, ἀλλὰ συνήθως τὰ ψηφίσματα ταῦτα ἔρχονται πρὸς συζήτησιν κατὰ τὰς μεσονυκτίους ὥρας, ὅτε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις. Διὰ τοῦτο θὰ παρεκάλουν ὅπως ταῦτα προτιμῶνται ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὔριον. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἀνακρίσεως καὶ ἐκδικάσεως ἀδικημάτων τινῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετῶν». Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§316Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι σπανίως τίτλος σχεδίου νόμου ἢ σχεδίου ψηφίσματος ἐξεπροσώπησε τοὺς πόθους μου ὅσον ὁ τίτλος τοῦ σχεδίου ἐκείνου περὶ τοῦ ὁποίου κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην συζητοῦμεν. Ὁμολογῶ δὲ τοῦτο, ὄχι διότι νομίζω ἐμαυτὸν ἐπηρεασμένον ἀπὸ τὴν γενικὴν κραυγὴν ἡ ὁποία πανταχόθεν τῆς Ἑλλάδος ἀκούεται ἐναντίον τῶν λυμεώνων τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἰς βάρος τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, εἰς βάρος τῶν φορολογουμένων ὄχι μόνον ἐπλούτησαν, ἀλλὰ καὶ κατεσπατάλησαν τὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα κατεχράσθησαν, ἀλλὰ διότι πεῖρα μακρά, πεῖρα ¼ αἰῶνος δικηγορικὴ καὶ εἰσαγγελικὴ μὲ ἔπεισεν ὅτι δυστυχῶς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος πλήττεται καιρίως ἐκ τῆς διαπράξεως τοιούτων ἀνομημάτων, ὁ λαὸς δηλαδή, ἀπὸ τὰ θυλάκια τοῦ ὁποίου ἐμμέσως ἀφαιρεῖται πᾶν ποσὸν τὸ ὁποῖον οἱ διαχειρισταὶ τοῦ δημοσίου πλούτου καταχρῶνται, ὁ λαὸς αὐτός, ὅταν πρόκειται νὰ κρίνῃ ἀδικήματα τοιαῦτα στρεφόμενα κατὰ τῆς κρατικῆς ὑπηρεσίας, τὰ ἐκδικάζει μετὰ μιᾶς παροιμιώδους ἀληθῶς ἐπιεικείας, μετὰ μιᾶς ἐπιεικείας τοιαύτης τὴν ὁποίαν δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἤμην μακρὰν τῆς ἀληθείας ἂν ἐχαρακτήριζα ὡς σκανδαλώδη μεροληψίαν. Ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς παρεκλήθη ὑπ’ ἐμοῦ ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν στατιστικὴν περὶ τῶν ἀδικημάτων τῶν εἰσαχθέντων ἐνώπιον τῶν Κακουργιοδικείων, ἀφορώντων τοιαύτας παραβάσεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, καὶ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἔσχεν ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀνομημάτων αὐτῶν. Δὲν ἤκουσα ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ καὶ θὰ παρεκάλουν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀκουσθῇ τοῦτο ὑπ’ αὐτοῦ ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, διὰ νὰ γνωρίζω ἂν καὶ κατὰ πόσον αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ἔχω ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Κακουργιοδικείων διὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν τοιούτων ἀνομημάτων, ἰδέαι αἱ ὁποῖαι ἀληθῶς εἶναι ἀντίθετοι πρὸς τὸ πνεῦμα τὸ ἀκραιφνῶς δημοκρατικὸν τῆς μεταφορᾶς εἰς τὴν λαϊκὴν Δικαιοσύνην ὄχι μόνον τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἀδικημάτων τούτων, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων ἀδικημάτων, ἂν αἱ ἰδέαι αὐταὶ στηρίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων· διότι ὀφείλω νὰ τονίσω ἐνώπιόν σας ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτέ, καὶ ὅταν ἀκόμη εἴχομεν ἐνώπιον τῶν Κακουργιοδικείων ὡμολογημένην τὴν πρᾶξιν, δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ εὐσταθήσῃ ἡ κατηγορία ἐναντίον τοιούτων ἀναιδῶν καταχραστῶν τοῦ δημοσίου πλούτου. Δυστυχῶς δὲν λησμονῶ ὅ,τι ἀπὸ στόματος Προέδρου συνέδρων ἠκούσθη ἄλλοτε ἐν Κορίνθῳ «τόσα μόνον ἔκλεψες, κατηγορούμενε, ἀφοῦ τὸ Κράτος σὲ ἀμείβει τόσον γλίσχρως;» Θλίβομαι, διότι ἀναμιμνήσκομαι τῆς σκηνῆς ἡ ὁποία συνέβη μεταξὺ ἐμοῦ, κατέχοντος τὴν εἰσαγγελικὴν ἕδραν, καὶ τοῦ Προέδρου τῶν συνέδρων κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Ὁ λόγος οὗτος μὲ ἠνάγκασεν ἄλλοτε νὰ κηρυχθῶ ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Ἐφετῶν, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ νὰ τρέφω ἀπεριόριστον ὑπόληψιν τόσον εἰς τὴν εὐθυκρισίαν των ὅσον καὶ πρὸς τὴν εὐθυδικίαν των, διότι δὲν θὰ λησμονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἐγένετο φορεὺς τῆς ἐπικρατούσης παρὰ τῷ λαῷ ἀντιλήψεως ὅτι οἱ ἐφέται οὔτε ἐν εὐθυκρισίᾳ διεκρίθησαν, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἐκδίκασιν τῶν ἐφέσεων ἐναντίον τῶν περὶ ἐξώσεων ἀγωγῶν. Ἐγὼ λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἰς τοὺς ἐφέτας εὑρίσκω ὅτι καὶ ἡ πεῖρα καὶ ἡ μόρφωσις ἐνυπάρχει, ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει πληρέστερον τὴν ὀρθὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης ἐπὶ πολλῶν ἄλλων ἀδικημάτων, ἀλλ’ ἰδιαίτατα ἐπὶ ἀδικημάτων τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κρίνωμεν. Δὲν μὲ τρομάζει τὸ ὅτι δικαστικὸς τακτικός, ἐνσφηνωμένος ἐν τῷ στενῷ τοῦ νόμου γράμματι, θὰ φθάσῃ ποτὲ μέχρις ἀδικίας οἱασδήποτε, διότι καὶ πάλιν ἡ πεῖρα διδάσκει ἡμᾶς ὅτι ἡ στατιστικὴ βροντοφωνεῖ ὅτι οἱ ἐφέται δὲν δικάζουσι τόσον αὐστηρῶς ὅσον φοβοῦνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ ἀφαιρέσωσι τὴν ἐκδίκασιν τῶν τοιούτων ἀδικημάτων. Ρίψατε ἓν βλέμμα εἰς τὴν στατιστικὴν τῶν κατ’ ἔφεσιν ἀποφάσεων τῶν Πλημμελειοδικῶν ἢ τῶν ἀποφάσεων ἄλλων δικαστηρίων, οἷα τὰ Αἰσχροδικεῖα, ρίψατε ἓν βλέμμα καὶ θὰ πεισθῆτε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι θὰ δυνάμεθα νὰ στηρίζωμεν χρηστὰς ἀληθῶς ἐλπίδας εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ τὸ σχέδιον τοῦτο τοῦ ψηφίσματος καὶ τοῦ νόμου εἶναι περίεργον ὅτι, ἐνῷ συνετάχθη ἀπὸ πέντε ἐγκρίτους νομομαθεῖς, οἷοι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ κ. Ἀντεισαγγελεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὁ Νομικὸς Σύμβουλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἷς ἐφέτης, τὸ νομοσχέδιον, λέγω, τοῦτο καὶ τὸ σχέδιον ψηφίσματος εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ κανεὶς μεταξὺ ἡμῶν, ἀκόμη καὶ αὐτοὶ οἵτινες ὑπέβαλον τοῦτο ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ὅστις νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν. Φαντάζομαι ὅτι οὔτε ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἔχει συνυπογράψει, θὰ θελήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Μία ὁλόκληρος Ἐπανάστασις, μία ὁλόκληρος πολιτειακὴ μεταβολὴ χρειάζεται, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ νὰ μεταβληθῶσιν ὡρισμέναι τοῦ σχεδίου τούτου διατάξεις. Ἂν ρίψετε ἓν βλέμμα ὄχι εἰς τὸ πρῶτον, ἀλλ’ εἰς τὸ τελευταῖον τοῦ ψηφίσματος τούτου ἄρθρον, θὰ πεισθῆτε ὅτι ὅσα λέγω δὲν ἀντιτίθενται εἰς τὴν ἀλήθειαν. Διὰ νὰ καταργηθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον καὶ ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ δευτέρου, χρειάζεται μία νέα Συντακτικὴ Συνέλευσις. Ἀλλὰ περὶ τίνος ὁμιλοῦσι τὰ ἄρθρα ταῦτα; Τὰ ἄρθρα ταῦτα ὁμιλοῦσι περὶ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Ἐφετείων ἐπὶ ὅλων ἐκείνων τῶν ἀδικημάτων τὰ ὁποῖα ὑπάγει τὸ σχέδιον εἰς αὐτά.

§317Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν οὔτε θέλομεν νὰ δεσμεύσωμεν διὰ τὸ μέλλον τὰ Νομοθετικὰ Σώματα. Δύνανται λοιπὸν αἱ διατάξεις αὗται νὰ ἔχωσιν ἰσχὺν νόμου, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιῶνται.

§318Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε ὅτι διατάξεις συνταγματικαὶ ἐπιτρέπεται νὰ καταργηθῶσι διὰ νόμου.

§319Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν ὅτι «πᾶσαι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου δύνανται νὰ τροποποιῶνται διὰ νόμου».

§320Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἂν σήμερον ἀπαιτεῖται συνταγματικὴ ἐξουσία, εἶναι ἀκριβῶς διότι προβλέπει ἀδικήματα διαπραχθέντα ἤδη, τῶν ὁποίων δύναται ὁπωσδήποτε νὰ καθορίσῃ τὴν δικαιοδοσίαν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι αἱ διατάξεις αὗται περιορίζουσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν· διότι διὰ τῶν συνταγματικῶν τούτων διατάξεων μεταφέρετε τὰ ἀδικήματα ταῦτα καὶ δύνασθε νὰ τὰ πάρετε αὔριον ἀπὸ τὰ Ἐφετεῖα καὶ νὰ τὰ πᾶτε εἰς ἄλλα δικαστήρια. Καὶ καταργεῖται τοιουτοτρόπως καὶ τὸ ἀνάλογον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος καθ’ ὃ «οὐδεὶς τιμωρεῖται ἄνευ τοῦ φυσικοῦ αὑτοῦ δικαστοῦ». Ἂν ἀπαιτοῦνται σήμερον ὡρισμένα συντακτικὰ ψηφίσματα, ἀπαιτοῦνται ὅσον ἀφορᾷ ὡρισμένα ἀδικήματα.

§321Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ μὴ δεσμεύσωμεν εἰς τὸ μέλλον τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν, ἐπιτρέποντες τὴν τροποποίησιν τῶν διατάξεων.

§322Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Τὴν ἁρμοδιότητα δὲν δύναται νὰ κανονίσῃ ὁ νόμος.

§323Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι, δὲν ἔχετε δίκαιον, ἐφόσον, κατὰ μίαν γνώμην, τροποποιεῖται καὶ τὸ Σύνταγμα διὰ νόμου.

§324Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ὑποβάλλωνται νέα τοιαῦτα ἀδικήματα εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Αὐτὸ γίνεται περιστατικῶς σήμερον πρὸς καταδίωξιν τῶν καταχραστῶν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἑπομένως δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν καὶ νὰ ὑποβάλωμεν νέα ψηφίσματα.

§325Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ· μέχρι σήμερον ἔχομεν τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι τὸ ὁρκωτὸν σύστημα διατηρεῖται. Εἰς τὸ ὁρκωτὸν σύστημα ὑπάγονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῆς Ποινικῆς Δικονομίας τὰ κακουργήματα, ἐξαιρετικῶς δὲ τὰ πλημμελήματα τὰ ἀφορῶντα τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἐπίσης ἔχομεν διὰ τὰ Ναυτοδικεῖα καὶ διὰ τὰ Στρατοδικεῖα ὡρισμένα ἀδικήματα τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς αὐτά. Εἰς τὰ Στρατοδικεῖα ὑπάγονται μόνον οἱ στρατιωτικοὶ ἐν οἷς καὶ οἱ καταχρασταί. Ἄλλη διάταξις ὑπάρχει, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅταν διαπραχθῶσιν ὑπὸ στρατιωτικῶν καὶ πολιτῶν ἀδικήματα, τότε ἐπικρατεῖ ἡ πολιτικὴ δικαιοδοσία καὶ ὑπόκεινται οἱ δράσται εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια. Τότε ἀνεφάνη τὸ ζήτημα τῶν καταχρήσεων, τὸ ὁποῖον κατέπληξε τοὺς πάντας. Ἐρρίφθη μία ἰδέα ἀβάσιμος, κατ’ ἐμέ, ὅτι λόγῳ συναδελφότητος μεταξὺ Στρατοδικείων καὶ καθαρῶς στρατιωτικῶν νὰ μὴ δικάζωνται ὑπὸ τῶν Στρατοδικείων.

§326Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὰ 99% εἶναι διαχειρισταί, δὲν εἶναι ἀξιωματικοί· εἶναι ὑπάλληλοι.

§327Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐγένετο κατὰ τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ Διάταγμα Νομοθετικόν, κατὰ τὸ ὁποῖον παρεπέμποντο εἰς τὰ Στρατοδικεῖα πάντες οἱ καταχρασταὶ εἴτε στρατιωτικοὶ εἶναι εἴτε πολῖται.

§328Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἔστω καὶ ἂν συνέτρεξαν πολῖται.

§329Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὑπεδέχθη μὲ κακὴν ὑποδοχὴν ἡ Κοινὴ Γνώμη. Ἦλθε κατόπιν ἡ πολιτικὴ Δικαιοσύνη, ἡ ὁποία ἐπελήφθη τῆς ἀνακρίσεως τοιούτων ἀδικημάτων στρατιωτικῶν καὶ πολιτῶν καὶ ἐκήρυξε τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο ἀντισυνταγματικόν. Ἀλλ’ ἡ ὀρθὴ ἄποψις ἦτο, κατ’ ἐμέ, ὅτι διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου ἐστεροῦντο καὶ οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ πολῖται τοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα φυσικοῦ αὐτῶν δικαστοῦ, δηλαδὴ ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε τὰ ἀδικήματα τὰ διαπραττόμενα ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἢ ὑπὸ στρατιωτικῶν καὶ πολιτῶν ὑπήγοντο εἰς τὰ πολιτικὰ δικαστήρια, καὶ τρίτη ἄποψις κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπεν ἀδικήματα διαπραττόμενα ὑπὸ στρατιωτικῶν καὶ πολιτῶν νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὰ Στρατοδικεῖα διὰ τὸ ταχύτερον τῆς ἐκδικάσεως αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς παρουσιάσθησαν ἀντιρρήσεις, ἀποδίδουσαι ἀδικίαν, ἐκ μέρους τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πολιτικὴ Δικαιοσύνη ἐκήρυξε τὸ Διάταγμα ἄκυρον. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐθεώρησε καλὸν καὶ ἔταμε νέαν ὁδὸν καὶ ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὰς δύο αὐτὰς ἀπόψεις, βαδίζουσα ἐπὶ προδιαγεγραμμένης γνώμης, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐξεδήλωσε, θέλουσα νὰ ὑποβάλῃ τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο τυχὸν κατὰ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, εἰς δικαστήρια ἀνώτερα, ψυχραιμότερα, μὲ μεγαλυτέραν πεῖραν καὶ χαρακτῆρα, μὴ παρασυρόμενα δὲ ἐκ τῶν συμπαθειῶν τῶν ἐνόρκων. Λοιπὸν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν συνετάχθη τὸ ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι, ἐφόσον ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὰ τακτικὰ δικαστήρια, δηλαδὴ ἀπὸ τοὺς ἐνόρκους, κακουργήματα, καὶ τὰ ὑπάγει εἰς τὰ δικαστήρια αὐτά, ἀντίκειται εἰς τὸ Σύνταγμα καὶ ἔδει νὰ περιβληθῇ τὴν μορφὴν ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τοῦτο θὰ σκεφθῶμεν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Συντάγματος ἂν θὰ ὑπαχθῶσιν ὡρισμένα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα πρὶν ὑπήγοντο εἰς τὰ ὀρκωτὰ δικαστήρια, εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Τώρα βεβαίως τὸ νομοθέτημα ἔχει περαιτέρω πολλὰς διατάξεις, αἵτινες εἶναι δικονομικαί· δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις ὡς πρὸς αὐτάς, μάλιστα οὔτε εἶναι νέαι· ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸν νόμον περὶ πειρατείας καὶ ναυταπάτης, ἀδικήματα τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Ἔχομεν πολλὰς διατάξεις τὰς ὁποίας—δὲν θέλομεν νὰ λέγωμεν ὅτι εἴμεθα σοφοί—παρελάβομεν ἀπὸ τὸν νόμον περὶ πειρατείας καὶ ναυταπάτης. Ἵνα δὲ ἐπιτύχωμεν τὸ πνεῦμα τῆς ταχείας ἐκδικάσεως, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα καὶ ὄχι εἰς τὰ κοινὰ δικαστήρια, συνετάμομεν μερικὰς προθεσμίας, περιεκόψαμεν μερικὰ ἔνδικα μέσα καὶ κατηργήσαμεν τὰς ἐγγυήσεις. Πλὴν τούτου τινὲς τῶν κυρίων πληρεξουσίων, παρασυρόμενοι ὑπὸ τῆς Κοινῆς Γνώμης εἶπον ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἀδικήματα αὐτὰ τῶν καταχρήσεων πρέπει νὰ περιορισθῇ τὸ μέτρον τῆς χάριτος. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς χάριτας γνωρίζετε ὅτι διὰ νὰ ἀπονεμηθῇ σήμερον χάρις ὑπάρχει ἓν Συμβούλιον τῶν χαρίτων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ὁποῖον Συμβούλιον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὸ ἀντελήφθην ἐργαζόμενον μετὰ πολλῆς περισκέψεως. Ὑπεβλήθησαν προσέτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὑπομνήματα καὶ ἀναφοραὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐζητεῖτο ἡ εἰς θάνατον καταδίκη τῶν καταχραστῶν. Βεβαίως νομίζω ὅτι εἶσθε σύμφωνοι ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα καὶ λογικοί.

§330ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Βέβαια, βέβαια.

§331Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶπόν τινες ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν μείζονας ἐγγυήσεις διὰ τὴν μὴ ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Φοβοῦνται δηλαδὴ μήπως τὸ Συμβούλιον τῶν χαρίτων πεισθῇ νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς τοὺς καταχραστὰς αὐτοὺς καὶ ἐζητήθη νὰ περιληφθῇ καὶ γενικὴ διάταξις συνταγματικοῦ χαρακτῆρος διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Λέγω ὡς πρὸς τοῦτο ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ψηφίσματος, δηλαδὴ ἐκείνη ἡ ὁποία κανονίζει τὴν ἁρμοδιότητα, καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 ἔχουν μορφὴν συντακτικῆς διατάξεως, δηλαδὴ τοιαύτην ὥστε νὰ μὴ δύνανται κάθε στιγμὴν νὰ τροποποιηθῶσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας διατάξεις εἶπον ὅτι ἔχουν ἰσχὺν νόμου καὶ δύνανται ἀναλόγως τῆς πείρας νὰ τροποποιηθοῦν. Τώρα, ἂν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θέλῃ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ Διατάγματα νὰ δώσῃ ἰσχὺν νόμου, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἂν ἐπιτύχῃ τὸ νομοθέτημα, ἔχει καλῶς· ἂν δὲν ἐπιτύχῃ, δύναται νὰ τροποποιηθῇ. Καὶ ἐγώ, ἐν τῇ συνειδήσει μου, θὰ ἐπροτίμων καὶ εἰς αὐτὰ νὰ ἐδίδετο μορφὴ νόμου. Αὐτὰ εἶπον προεισαγωγικῶς· μὲ συγχωρεῖτε, κ. Καλέλλη, διότι δὲν ἔκαμα εἰσήγησιν, ὅταν τὸ κατέθεσα.

§332Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Λυποῦμαι μόνον, διότι δὲν σᾶς ἤκουσα καὶ ἐγώ, διότι ἴσως θὰ ἀπηλλασσόμην τοῦ κόπου νὰ ἀναπτύξω ἐγὼ τὸ θέμα καὶ θὰ ἔλυον καὶ μερικὰς ἀπορίας, αἱ ὁποῖαι τυχὸν θὰ ἐλύθησαν δι’ ὅσων εἴπετε στρεφόμενος πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους. Ὡς ἤκουσα, καὶ ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ ἀκοή μου, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ., ὅτε πλέον αἱ καταχρήσεις εἶχον διαφημισθῆ, εἶχον ἀποκαλυφθῆ καὶ εἶχεν ἐξεγερθῆ ἡ ἀγανάκτησις τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἀποφασίσει νὰ λάβῃ μέτρα αὐστηρὰ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκδίκασιν τῶν σχετικῶν ἀδικημάτων· ἀλλ’ ἡ τύχη τοῦ Διατάγματος ἐκείνου σᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ποία ὑπῆρξεν. Ὁμολογῶ ὅτι κατὰ πολλὰ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο θὰ ἦτο ἴσως συμφερώτερον διὰ τὴν ὀρθὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἂν ἐλάμβανε σάρκα καὶ ὀστᾶ· διότι διὰ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου τοῦ Νομοθετικοῦ δὲν ὑπήγοντο εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἐφετείων ὅλα τὰ ἀδικήματα τὰ ὁποῖα τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον ψηφίσματος ὑπάγει, ἀλλὰ ὡρισμέναι παραβάσεις τοῦ Στρατιωτικοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἔστω καὶ ἐν συμπράξει πολιτῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ὡς καὶ ὡρισμένα ἀδικήματα τοῦ κοινοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὰ ὁποῖα στρέφονται κατὰ τῆς κρατικῆς περιουσίας, δηλαδὴ ἡ πλαστογραφία, ἡ ὑπεξαίρεσις ἐγγράφων, ἡ παραποίησις δημοσίων σφραγίδων καὶ ἡ ἀπάτη, ἐνῷ τὸ σχέδιον ψηφίσματος τὸ ὁποῖον κρίνομεν δὲν ὑπάγει εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ἐφετείων τὰ ἀδικήματα ταῦτα καὶ μόνον ἀλλὰ καὶ πλῆθος ἄλλων ἀδικημάτων καὶ ὅταν στρέφωνται ὄχι μόνον κατὰ τῆς κρατικῆς περιουσίας ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς περιουσίας ἄλλων νομικῶν προσώπων δημοσίου δικαίου.

§333Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅπως τὸ Πανεπιστήμιον, τὸ Ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν, ἄλλα ταμεῖα κοινωφελῆ, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐξαρτήματα τοῦ Κράτους, τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως. Ὅλα αὐτὰ εἶναι τοῦ δημοσίου δικαίου καὶ αὐτὰ ὅλα εἶναι τμήματα τοῦ δημοσίου θησαυροῦ.

§334Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ ἐφρόνουν, καὶ ἐκ πείρας ἄλλως τε εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ γνώμη αὐτὴ πρέπει νὰ γίνῃ ἀσπαστή, ὅτι αἱ τοιαῦται παραβάσεις δὲν ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθοῦν ἀπὸ τὸν φυσικὸν αὐτῶν δικαστήν· διότι εἰς τὰ ἀδικήματα ἐκεῖνα, ὅταν νομικόν τι πρόσωπον δημοσίου δικαίου θίγεται, ὑπάρχουν ὄχι μόνον οἱ αὐστηροὶ ἐλεγκταί, ἀλλὰ καὶ οἱ αὐστηροὶ προστάται, ἐκεῖνοι δηλαδὴ οἱ ὁποῖοι θὰ ἐπιδιώξουν παντὶ σθένει τὴν τιμωρίαν τοῦ καταχραστοῦ. Δὲν νομίζω δέ, ἐπειδὴ ἅπαξ ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐξέλθωμεν τῆς κανονικῆς ὁδοῦ, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὸν φυσικὸν αὐτοῦ δικαστὴν τὸν πολίτην, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀγώμεθα καὶ εἰς ἀκρότητας καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ κατὰ τοῦτο, καὶ νὰ περιορίσῃ, ἐφόσον τὸ ἀδίκημα στρέφεται κατὰ τῆς κρατικῆς περιουσίας.

§335Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν δὲν εἶναι κρατικόν;

§336Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Βάλετε τὸ Ταμεῖον Δανείων καὶ Παρακαταθηκῶν.

§337Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ Λιμενικαὶ Ἐπιτροπαὶ τί εἶναι; Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων τί εἶναι; Χρήματα ἰδικά μας.

§338Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὅπου, κ. Πρόεδρε, βλέπετε νὰ ὑπάρχῃ μία Λιμενικὴ Ἐπιτροπή, πιστεύσατε ὅτι δὲν θεωρεῖται ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ὅτι ἡ περιουσία αὐτὴ ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ θεωρεῖται ὅτι ἀνήκει τοπικῶς εἰς τὰ μέρη ὅπου ἑδρεύει ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή. Ἡ κατάχρησις δὲ χρημάτων ἀνηκόντων εἴς τι λιμενικὸν ταμεῖον ἔχει ἄμεσον τὸν ἐκδικητήν της, ἔχει ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν τοῦ τόπου εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή.

§339ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως τί εἶναι;

§340Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μήπως ἐγὼ εἶπον νὰ δώσωμεν ἀσυδοσίαν εἰς τοὺς καταχραστὰς τῶν τοπικῶν ταμείων; Δὲν μὲ ἀντελήφθητε, ἀξιότιμε συνάδελφε, ἄλλως θὰ συνεφωνεῖτε μαζί μου. Δὲν εἶπον νὰ μὴ τιμωρῶνται οἱ καταχρασταὶ τῶν τοπικῶν ταμείων. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀντελήφθησαν περὶ τίνος ὁμιλῶ. Ἑπομένως ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐξαιρεθῶσι τῆς ἁρμοδιότητος τῶν Ἐφετείων, παραμένοντα εἰς ἣν καὶ ἤδη ἁρμοδιότητα; τὰ λοιπὰ ἀδικήματα τὰ ἀφορῶντα χρήματα μὴ ἀνήκοντα εἰς τὸ Κράτος.

§341Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀλλὰ ποῖος θὰ ἦτο ὁ λόγος τῆς ἐξαιρέσεως; Ἐδῶ πρόκειται περὶ περιουσίας τῆς ὁλότητος, εἴτε Κράτος τὴν λέγομεν εἴτε ἄλλως.

§342Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην του.

§343Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπαγάγετε καὶ τὴν περιουσίαν τῶν ναῶν. Τότε τί τὰ θέλομεν τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια, κ. Ὑπουργέ; Διὰ ποῖα ἄλλα ἀδικήματα θὰ εἶναι;

§344Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δι’ ὅλα τὰ ἀδικήματα κατὰ ἰδιωτῶν.

§345Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Σᾶς εἶπον ὅτι ἔχομεν τόσα ἀδικήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἐμπιστευόμεθα τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια, καὶ δικαίως. Θέλετε νὰ ἄρωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην μας ἀπὸ αὐτά, ὅταν ἀναγκαζώμεθα δι’ ἕνα συγκεκριμένον λόγον καὶ ὑπείκοντες κυρίως—δὲν πρέπει νὰ τὸ ἀποκρύπτωμεν—εἰς τὴν γενικὴν κατακραυγήν, ἡ ὁποία ἐσχάτως ὠγκώθη λόγῳ τῶν ἀθρόων καταχρήσεων αἱ ὁποῖαι ἀπεκαλύφθησαν. Ἄλλως, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν θὰ ὑπεχώρουν, μολονότι ἡ πεῖρα μὲ ἐδίδαξεν ὅτι δὲν δικάζονται αὐστηρῶς τὰ ἀδικήματα αὐτὰ κατὰ τῆς κρατικῆς περιουσίας, δὲν θὰ ὑπεχώρουν εἰς τὸ νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν πολίτην ἔνορκον τὸ δικαίωμα νὰ δικάζῃ τοὺς ἄλλους πολίτας, διότι, ἂν κατά τι διακρίνεται ὁ ἐλεύθερος πολίτης, τοῦτο εἶναι τὸ μετέχειν κρίσεως καὶ ἀρχῆς.

§346ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐννοεῖτε καὶ τὸ Γενικὸν Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον νὰ ἐξαιρεθῇ τῆς διατάξεως αὐτῆς, δηλαδὴ νὰ δικάζωνται καὶ αἱ καταχρήσεις τοῦ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου ἀπὸ τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια;

§347Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Πιστεύσατε ὅτι ἐγὼ δὲν θὰ ἠρνούμην καὶ τοῦτο. Ἐγὼ παραδέχομαι ὅτι εἶναι μεγαλυτέρας ἀξίας ἡ περιουσία ἡ ἰδική σας ἀπὸ τὰ ταμεῖα τῶν Μονῶν, διότι πιστεύω ὅτι σεῖς ἔχετε μεγαλυτέραν ἀνάγκην τῶν χρημάτων διὰ νὰ ζήσετε παρὰ οἱ διάφοροι ἡγούμενοι. Ἐν τούτοις δὲν ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ ὅτι αἱ καταχρήσεις κατὰ τῆς ἰδικῆς σας περιουσίας ὑπάγονται εἰς τὰ Ἐφετεῖα· ἀλλ’ ἀναγκάζεται, ὡς εἶπον, διὰ λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερε νὰ ἐξαιρέσῃ....

§348Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω ὅτι εἰς τὰς συζητήσεις τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν ἀκαδημαϊκῶς μαζὶ μοῦ εἴπετε ὅτι ἡ πεῖρά σας ἡ δικηγορικὴ καὶ ἡ εἰσαγγελικὴ σᾶς ἐδίδαξεν ὅτι τοιαῦτα ἀδικήματα....

§349Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κατὰ τοῦ Κράτους.

§350Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). ... εἴτε κατὰ τοῦ Κράτους εἴτε κατὰ προσώπων δημοσίου δικαίου, δὲν τιμωροῦνται ἀπὸ τὰ Κακουργιοδικεῖα. Ἠξεύρετε διατί; Νὰ σᾶς εἴπω ἐγὼ τὴν ψυχολογίαν τῶν ἐνόρκων. Ἡ ψυχολογία τῶν ἐνόρκων εἶναι ὅτι «ἀπὸ τὴν τσέπην ἰδιώτου δὲν ἐβγῆκε τίποτε, ἄρα δὲν ἐβγῆκε καὶ ἀπὸ τὴν ἰδικήν μου, ἐβγῆκε ἀπὸ τὸ κοινόν· ἂς πάῃ εἰς τὸ καλόν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ψυχολογία. Ἂν ἐλέγετε κανένα λόγον δικαιολογοῦντα τὴν ἐξαίρεσιν, δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν νὰ τὴν δεχθῶ, ὅπως ἐδέχθην λίαν προθύμως καὶ τὴν μετατροπὴν τοῦ ψηφίσματος νὰ ἔχῃ ἰσχὺν νόμου.

§351Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Νὰ ἐπανορθώσωμεν κάτι τι. Συνεφωνήσαμεν διὰ τὰς παραβάσεις. Δὲν σᾶς εἶπον ὅτι θέλω νὰ τιμωρῶνται αὐστηρῶς. Θὰ εὕρω τὸν ἔνορκον αὐστηρότατον κριτήν, ἐνῷ δυστυχῶς, ὅταν κατηγορῆταί τις ὅτι διέπραξε λαθρεμπόριον, τοῦ ὁποίου ἀντικείμενον εἶναι τὸ Δημόσιον, ἢ ἔπραξεν ἄλλας καταχρήσεις ἐκ τοῦ Δημοσίου, δὲν κρίνεται καθ’ ὅμοιον τρόπον. Ταῦτα μὲ ἐδίδαξεν ἡ πεῖρα καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιμένω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν τακτικὸν δικαστὴν τὸν πολίτην ὁ ὁποῖος κατηγορεῖται. Δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. ἐκ Πρεβέζης συνάδελφον νὰ μείνῃ ἀτιμώρητος ὁ καταχραστὴς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἢ ἄλλος ταμίας, δὲν ἐζήτησα τοιοῦτόν τι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου ἔσχε καὶ ἕτερα δαιμόνια καινά, διατάξεις αἱ ὁποῖαι ὑφίσταντο ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, διατάξεις ἀπὸ τοῦ 1835, ἀφ’ ὅτου ἐφηρμόσθη ἡ Δικονομία ἡ ἡμετέρα, καὶ αἱ ὁποῖαι νῦν καταργοῦνται. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἐνόχου, ἀλλὰ περὶ τοῦ κατηγορουμένου, καὶ ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ τοῦ κατηγορουμένου, ὀφείλομεν πάντες νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ὑπάρχει μία ἀπαράβατος καὶ ἀναλλοίωτος καὶ παγκοίνως ἀνεγνωρισμένη ἀρχή, ὅτι μέχρις ὅτου ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι ἔνοχος ἐκλαμβάνεται ὡς ἀθῷος, ἀλλὰ τὸ σχέδιον τοῦτο πάντα κατηγορούμενον τὸν θεωρεῖ μονονουχὶ ἔνοχον. Δὲν ὑπάρχει κλοιὸς σκληρότερος ὁ ὁποῖος νὰ ἐτέθη εἰς τὸν λαιμὸν οἱουδήποτε κατηγορουμένου ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον ἐσμίλευσεν ὁ κάλαμος τῶν τριῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον. Δὲν φαντάζομαι δὲ ὅτι τὰ ἀξιότιμα μέλη τοῦ δικαστηρίου, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν φαντάζομαι ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ θελήσωσι νὰ διορθώσωσιν ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ νόμου τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι αὐτόχρημα στραγγαλίζουσι τὴν ἐλευθερίαν τῶν πολιτῶν. Δὲν παραμένει εἰς τὸν κατηγορούμενον οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ἀθῳότητος αὐτοῦ. Ἂν ἐξεδόθη κατ’ αὐτοῦ ἔνταλμα συλλήψεως ἀπὸ τὸν ἀνακριτήν, ὅσοι ἀνεγνώσατε τὸ νομοσχέδιον θὰ εἴδετε ποίᾳ τύχῃ κατόπιν τὸν περιμένει. Ὅλαι ἐκεῖναι αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τοῦ ἀειμνήστου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης Ν. Δημητρακοπούλου ἐθεσπίσθησαν, ὅλαι αὗται ὁλοσχερῶς καταργοῦνται. Καταργεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως εἰς τὸν κατηγορούμενον, ἂν παραπεμφθῇ ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν Πλημμελειοδικῶν, καὶ ἐνῷ, προσέξατε, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν παρέχεται εἰς τὸν κατηγορούμενον τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἂν ὁ κατηγορούμενος κηρυχθῇ ἀθῷος, ἂν δηλαδὴ ἀποφανθῇ τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν ὅτι δὲν ὑπάρχει κατὰ τοῦ κατηγορουμένου ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, ἀποτέλεσμα, ὅπως ἅπαντες οἱ ἐξ ὑμῶν νομικοὶ γνωρίζετε, δύναται μόνον νὰ ἔχῃ ἡ ἔλλειψις πάσης ἐνδείξεως περὶ τῆς ἐνοχῆς αὐτοῦ, καὶ τότε ἀκόμη ὁ κατηγορούμενος θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ παραμένῃ ὁ ἄθλιος ἐν ταῖς φυλακαῖς, διότι ἔτυχε νὰ εἶναι κατηγορούμενος, μέχρις οὗ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μεταβιβάσῃ τὴν ὑπόθεσιν ὁ μόνος πρὸς τοῦτο δικαιούμενος κ. Εἰσαγγελεύς, ἀποφανθῇ ὁριστικῶς περὶ τῆς τύχης τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ σήπεται εἰς τὰς φυλακάς.

§352Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πολὺ τραγικὰ τὰ λέγετε καὶ ἰδίως τὸ «σήπεται».

§353Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τελειώσω τὴν φράσιν μου. Καὶ ἐπειδὴ εἶπον σήπεται, σᾶς λέγω ὅτι σήπεται καὶ συντρίβεται ἕνας κατηγορούμενος διὰ τὸν ὁποῖον ἕνα Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν ἀπεφάνθη ὅτι δὲν ὑπάρχει κατ’ αὐτοῦ ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, καθ’ ὃν χρόνον ἡ δικογραφία θὰ μεταβιβάζεται εἰς τὰ Ἐφετεῖα καὶ θὰ ἀποφαίνωνται οἱ ἐφέται περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ χωρὶς νὰ ἀπολαμβάνῃ τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀπολύσεως ἐκ τῶν φυλακῶν.

§354Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὰ ὑπάρχουσι καὶ εἰς τὴν Δικονομίαν· δὲν ἀπολύεται καὶ ἂν ἀποφανθῇ τὸ Συμβούλιον. Ἂν τὸ σύνολον τοῦ νομοθετήματος λάβετε ὑπ’ ὄψιν, θὰ ἴδετε ὅτι συντομεύει τὴν διαδικασίαν ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τῶν κατηγορουμένων. Οἱ κατηγορούμενοι οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, ὅπου δὲν ἐπιτρέπονται οὔτε ἀνακοπὴ οὔτε τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπολύσεως, ἂν πρόκειται ἤδη νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ Ἐφετεῖα, ἀπολαύουσι μεγαλυτέρων εὐεργετημάτων, ἐφόσον θὰ δικάζονται ἀπὸ ἐφέτας. Ἐρωτῶ: Δὲν παρουσιάζουν περισσότερα ἐχέγγυα καὶ πεῖραν καὶ ψυχραιμίαν καὶ μετριοπάθειαν οἱ ἐφέται καὶ δὲν εἶναι βεβαίως καλύτερον νὰ μὴ δικάζωνται ἀπὸ τοὺς ζωηροτέρους καὶ νεωτέρους; Ποῦ εἶναι λοιπὸν αὐτὸ τὸ «σήπεται»; Ἵνα μὴ διὰ πλαγίων μέσων ὁ κατηγορούμενος ἐκφεύγῃ ἀπὸ τοὺς τρεῖς δικαστὰς τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἀξιοῖ ἡ Πολιτεία ὅπως καὶ τὸ Ἐφετεῖον ἐξετάσῃ ἂν ὀρθῶς ἀπεφάνθησαν οἱ τρεῖς δικασταί, οἱ ὁποῖοι δυνατὸν νὰ ἐπλανήθησαν, καὶ τότε δυνάμει ἀποφάσεως τοῦ Ἐφετείου ἐξέρχεται ὁ κατηγορούμενος μὲ ὅλον τὸ κῦρος τῆς ἀθῳότητος, διότι ὁ δεύτερος βαθμὸς τοῦ δικαστηρίου τῆς Πατρίδος του τῷ εἶπεν ὅτι εἶναι ἀθῷος. Ἂς τρομοκρατήσωμεν ἐπὶ τέλους διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν θὰ παύσουν αὐταὶ αἱ καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν τὴν ἀγανάκτησιν εἰς κάθε τίμιον ἄνθρωπον. Ἔβλεπον μίαν ἡμέραν εἰς τὸ Φάληρον ἕνα νέον, ὁ ὁποῖος κατέβαινε μὲ δύο αὐτοκίνητα καὶ μὲ συνοδείαν ἐλαφρῶν γυναικῶν, καὶ ἔλεγον ὅτι αὐτὸς ὁ νέος θὰ ἐγκλεισθῇ εἰς φυλακὴν καὶ πράγματι ἔμαθον κατόπιν ὅτι ἔκαμε καταχρήσεις τριῶν ἑκατομμυρίων.

§355Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης παλινῳδεῖ ἐπανειλημμένως. Ἐνῷ κατέληξεν εἰς τὸ ὅτι ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἀδικεῖ, ἀδικεῖ ἀλλεπαλλήλως καὶ δίδει σκληρὸν ράπισμα τὴν στιγμὴν ταύτην ἐναντίον τῶν πρωτοδικῶν.

§356Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἀδικῶ· μὴ μοῦ ἀποδίδετε αὐτὴν τὴν μομφήν.

§357Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε.

§358Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὡς Ὑπουργὸς ἔχω τὸ δικαίωμα.

§359Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, ἐκτὸς ἂν ἡ Συνέλευσις ἀλλάξῃ τὸν Κανονισμόν.

§360Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ κρατήσω σημειώσεις νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§361Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐπανειλημμένως καὶ ἠχηρὸν ἔδωκε ράπισμα κατὰ τῶν τακτικῶν δικαστῶν, συγκρίνας τούτους πρὸς τοὺς ἐφέτας, ἀρνηθεὶς πρὸς τοὺς πρώτους τὴν ψυχραιμίαν, τὴν ὀρθοφροσύνην, τὴν πεῖραν καὶ ἴσως ἴσως τὸ ἀπρόσβλητον αὐτῶν ἀπὸ ἐπιθέσεις ξένων πρὸς τὴν φωνὴν τῆς συνειδήσεώς των, καθ’ ὃν χρόνον διὰ τοὺς ἰδίους ἐφέτας ἐγγράφως καὶ προφορικῶς ἐξεφράζετο οὐχὶ πρὸ πολλοῦ χρόνου, προχθὲς ἔτι, εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν, ὅτι ὁ ἐφέτης εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην παρεξηγήθη ὅτι οὔτε εὐθύδικος εἶναι....

§362Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον αὐτό.

§363Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἔχω, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν.

§364Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐν σχέσει πρὸς τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν.

§365Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἴπετε εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ὅτι ὁ εἷς δικαστής, ὁ ἐφέτης, δὲν ἦτο οὔτε εὐθύδικος....

§366Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν εἶπον αὐτά. Παρακαλῶ νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§367Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ θεσμὸς ὅπως ὁ εἷς ἐφέτης δικάζῃ ὡς ἂν περισσότεροι ἐφέται ἐδίκαζον. Τότε ἕκαστος ἐξ αὐτῶν θὰ ἦτο περισσότερον εὐθύδικος. Αὐτὸ λέγει ἡ εἰσηγητικὴ ἐκείνη ἔκθεσις. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ ἔχων ἔμπεδον καὶ στερρὰν τὴν γνώμην ὅτι οἱ ἐφέται θὰ κρίνουν ἐπὶ τοῦ προκειμένου καλύτερον. Καὶ ἐρωτῶ· τί θέλομεν τότε νὰ μᾶς κρίνῃ ὁ πρῶτος βαθμός, ἀφοῦ, ἀξιότιμε κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἀναγκαστικῶς καὶ ὑποχρεωτικῶς, ὅπως ἐν τῷ σχεδίῳ τοῦ ψηφίσματος διατάσσεται, θέλομεν διαβιβασθῆ εἰς τὸ Ἐφετεῖον, ἵνα τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν ἀποφανθῇ; Τί θέλομεν τὸν ταλαίπωρον αὐτὸν κατηγορούμενον, ὄχι τὸν ἔνοχον, ὄχι ἐκεῖνον κατὰ τοῦ ὁποίου ἔστω καὶ ἐνδείξεις προέκυψαν ἱκαναὶ πρὸς παραπομπήν, ἀλλ’ ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου ἔλαμψεν ἡ ἀθῳότης ἐντὸς τοῦ ἱεροῦ ναοῦ τῆς Θέμιδος, τί θέλομεν νὰ τὸν ταλανίζωμεν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἀναμένοντες τὴν ἔκδοσιν τοῦ βουλεύματος τῶν Ἐφετῶν καὶ νὰ μὴ δώσωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν τὴν ἁρμοδιότητα νὰ κρίνῃ συντόμως, ἀφοῦ περὶ τῆς συντομίας ταύτης κόπτεσθε, καὶ ν’ ἀποδώσωμεν τὸν ἀθῷον εἰς τοὺς κόλπους τῆς κοινωνίας, τὸν δὲ ἔνοχον νὰ παραδώσωμεν εἰς τὰς φυλακάς; Τοιαῦται διατάξεις συγκρούονται μὲ τὰς ἀντιλήψεις τὰς ὁποίας ἠθελήσατε νὰ διατυπώσητε λόγῳ τῆς ἀγανακτήσεως τὴν ὁποίαν ἐπροκάλεσεν ὁ πολυτελὴς βίος ἑνὸς καταχραστοῦ, τὸν ὁποῖον ἔκαμε καταχραστὴν ἴσως ὄχι ἡ ροπή του πρὸς τὸ χρῆμα, ἀλλὰ κάτι ἄλλο, περὶ τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ ἡ Πολιτεία. Διότι τὸν καταχραστήν, κύριοι, ἐδημιούργησεν ἡ Πολιτεία, τὸν ἐδημιούργησεν ἡ ἔλλειψις ἐλέγχου, καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἔλεγχος, πιστεύσατε ὅτι οὔτε τὰ 5% τῶν καταχραστῶν δὲν θὰ ὑπῆρχον.

§368Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑπάρχει νόμος.

§369Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἔλεγχος καὶ δὲν ἐτιμωρήθη κανεὶς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐντεταλμένοι νὰ ἐλέγχωσιν. Ἂν λάβετε τὴν κατάχρησιν οἱουδήποτε Ταμείου θὰ ἴδητε ὅτι προχωρεῖ κατὰ μείζονα κλίμακα, ἐνῷ, ἂν ὑπῆρχεν ἔλεγχος, θὰ ἐβλέπετε ὅτι ἅμα τῷ πρώτῳ σταδίῳ τῶν καταχρήσεων θὰ συνελαμβάνετο ὁ ἔνοχος.

§370Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἁπλῆ ἀνάγνωσις, ὄχι ἀπὸ νομικόν, ἀλλ’ ἀπὸ τὸν στοιχειωδῶς σκεπτόμενον ἄνθρωπον, τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ διακανονισμοῦ ἀπαιτήσεων Μικρᾶς Ἀσίας πείθει τίνα ἀποδεικτικὰ μέσα ζητοῦνται καὶ πῶς ἐνεργεῖται ἐν γένει ἡ διαδικασία· ἀσφαλῶς αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, ἂν δὲν σκεφθῇ τίποτε ἄλλο, θὰ παραφρονήσῃ.

§371Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Λάβετε τὴν δικογραφίαν. Θὰ ἴδητε ὅτι, ἐνῷ εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ ἐλέγξῃ τὸν ταμίαν, τὸν ἀφήνει ἀνεξέλεγκτον ἐπὶ 10 μῆνας. Καὶ βλέπομεν οὕτω τὸν 1ον μῆνα ἔλλειμμα 60,000 τὸν 2ον 70,000 καὶ τοιουτοτρόπως αὐτὴ ἡ Πολιτεία εἶναι ὁ ἠθικὸς αὐτουργὸς τῆς διαπράξεως τῶν περισσοτέρων καταχρήσεων. Νὰ ὑποβληθῇ ἡ δικογραφία, ἵνα τὸ ταχύτερον — καὶ ἐκπροσωπῶ τοὺς πόθους σας — παραδίδοται ὁ μὲν ἀθῷος εἰς τὴν κοινωνίαν, ἐκεῖνος δὲ κατὰ τοῦ ὁποίου προκύπτουσιν ἐνδείξεις εἰς τὴν Δικαιοσύνην, ἵνα τιμωρηθῇ. Ἀλλὰ τί πρῶτον καὶ τί ὕστατον νὰ θαυμάσω τοῦ σχεδίου νόμου; Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν ἐνδιαφέρομαι διὰ τοὺς καταχραστάς, οὔτε διὰ τοὺς κατηγορουμένους διὰ καταχρήσεις, οὐδὲ διὰ τοὺς ἀθῴους οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται, ἀλλ’ ἐνδιαφέρομαι δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔτυχε νὰ γεννηθῶσιν ἀπὸ τὸν αὐτὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα μὲ ἕνα ὁ ὁποῖος κατηγορεῖται διὰ τοιαύτην κατάχρησιν.

§372Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐπιμένετε εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 11;

§373Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως.

§374Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι μεσαιωνικὸν καὶ δὲν φαντάζομαι ἡ Συνέλευσις νὰ καθιερώσῃ τοιαύτας νομοθετικὰς διατάξεις. Ἀκούσατε τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα περιουσία....».

§375Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πόθεν ἔσχες.

§376Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἤκουσα τὸ «πόθεν ἔσχες». Δὲν γνωρίζω πῶς εἶχεν ὁ παλαιὸς ἐπὶ Ρωμαίων νόμος, ἀλλὰ γνωρίζω πῶς ἔχει ὁ κατὰ τὸ 1894 ἐν Βουλγαρίᾳ θεσπισθεὶς σχετικὸς νόμος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ τὸν γνωρίζῃ.

§377Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§378Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατί δὲν διαβάζετε καὶ παρακάτω;

§379Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ διαβάσω. Τὸ προηγούμενον ἄρθρον λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα κινητὴ... κλπ.».

§380Π. ΓΕΩΡΓΙΤΣΗΣ. Εἶναι ὕποπτος ἐποχή.

§381Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ εἶναι πολὺ μελετημένον νομοσχέδιον.

§382Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἂς μὴ μᾶς παρασύρῃ ἡ δικαία ἀγανάκτησις ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διαπράττουσι τὰ ἀδικήματα αὐτὰ κατὰ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ψυχραιμότερον ἂς ἐξετάσωμεν τὰς συνεπείας κατὰ τῶν ἀθῴων, τὰς ὁποίας ἐπάγεται ἡ παραδοχὴ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι πλεῖστοι ἔχουσιν ἀδελφούς, ἔχουσι τέκνα ὑπαλλήλους, καὶ ἂν εἷς, οἱοσδήποτε, πτωχὸς ἄνθρωπος ἔχῃ μίαν κατάθεσιν ἔστω καὶ χιλίων δραχμῶν εἰς μίαν Τράπεζαν, ὅταν θελήσῃ νὰ τὴν ἀναλάβῃ, ἡ Τράπεζα θὰ τῷ εἴπῃ «φέρε μου πιστοποιητικόν».

§383Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, ἡ δυσχέρεια τῆς συναλλαγῆς.

§384Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι ἀδύνατος πᾶσα συναλλαγὴ ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν θεσπισθῇ ἡ διάταξις. Οὐδεμία Τράπεζα θὰ σᾶς ἀποδώσῃ οἱανδήποτε κατάθεσιν, θὰ σᾶς ζητήσῃ τὴν προσκομιδὴν πιστοποιητικοῦ ὅτι οὔτε ὁ ἀδελφός σας οὔτε τὰ τέκνα σας εἶναι δημόσιοι ὑπάλληλοι, θὰ ζητήσῃ δὲ καὶ κάτι ἄλλο. Θὰ ζητήσητε σήμερον τὰ χρήματά σας καὶ θὰ σᾶς εἴπουν νὰ περιμείνητε τοὐλάχιστον ἕνα μῆνα διὰ νὰ ἴδουν μὴ τυχὸν ὁ ἀδελφός σας ἢ τὰ τέκνα σας κλέψουν καὶ ἐκδοθῇ ἔνταλμα κατ’ αὐτῶν, διὰ νὰ ἴδουν ἂν θὰ εἶναι ὑπέγγυος καὶ κατεσχημένη ἡ περιουσία σας ἢ ὄχι. Καὶ ὅταν ἐκπνεύσῃ ὁ εἷς μὴν καὶ μεταβῇ ὁ δικαιοῦχος, θὰ τῷ εἴπῃ ἡ Τράπεζα: «Μήπως γνωρίζω ἂν τὸν ἑπόμενον μῆνα δὲν θὰ κλέψῃ ὁ σύζυγός σας ἢ ὁ υἱός σας;» Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον, κύριοι. Τί γίνονται τὰ δικαιώματα τῶν τρίτων, οἱ ὁποῖοι καλῇ τῇ πίστει ἀγοράζουσιν ἓν ἀκίνητον ἀπὸ ἕνα ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζουσι κἂν ἂν εἶναι ὑπαίτιος μιᾶς οἱασδήποτε πράξεως ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας ἔχομεν ἤδη ὑπ’ ὄψιν; Τί γίνονται τὰ συμφέροντα ἐκείνων; Τί γίνεται τὸ δόγμα τῆς δημοσιότητος τῶν βιβλίων τῶν μεταγραφῶν καὶ τῶν ὑποθηκῶν; Μὴ μᾶς παρασύρῃ τὸ πάθος τὸ δίκαιον, τὸ ἄσβεστον ἐναντίον τῶν καταχραστῶν, τῶν βδελλῶν τῶν λυμαινομένων τὸν δημόσιον πλοῦτον. Αὐτοὺς ἂς προσπαθήσωμεν νὰ τοὺς ἐξοντώσωμεν καί, ἂν θέλετε νὰ ὑπογράψω καὶ ποινὴν θανάτου, δὲν θὰ μὲ εὕρητε ἀπρόθυμον, καίτοι ἀντίκειται εἰς τὰς πεποιθήσεις μου· ἀλλ’ ὅταν θέλετε νὰ θίξητε καὶ μίαν τρίχα ἀπὸ τὴν κεφαλὴν ἀθώου, θὰ μὲ ἴδητε διαμαρτυρόμενον μέχρι τρίτου οὐρανοῦ. Κύριοι, ἂν θέλετε νὰ ἐξακολουθήσω, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ὑπάρχει στίχος εἰς τὸν ὁποῖον νὰ μὴ εὑρίσκηται καὶ εἷς μαργαρίτης.

§385Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἶναι ἀνήθικοι.

§386Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβητήτως ἀνήθικοι αἱ διατάξεις ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ὅπως λέγει ὁ ἐκ Λακωνίας κ. συνάδελφος, ἀλλ’ ἔχω ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν ὅτι καὶ οἱ τρεῖς κ.κ. Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ σχέδιον, θὰ θελήσωσι νὰ παραπεμφθῇ τοῦτο εἰς Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ παρακαλέσω νὰ εἶναι μέλη ὄχι βεβαίως οἱ δικαστικοὶ οἱ ὁποῖοι φαίνονται ὡς συντάξαντες τὸ σχέδιον τοῦτο, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι αὐτοὶ θὰ τὸ ἀπορρίψουν ὁλοσχερῶς, ἀλλ’ ἄλλοι ἔχοντες πεῖραν τῶν πραγμάτων καὶ δυνάμενοι νὰ κρίνωσιν ὄχι ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἀλλ’ οὔτε καὶ μὲ τὸ ἄλγος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον διακρίνει τοὺς κατέχοντας τὰ ἐδώλια ἐκεῖνα καὶ ἐκπροσωποῦντας τὸν δημόσιον θησαυρόν.

§387Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Θὰ περιληφθοῦν καὶ τὰ ἀδικήματα τῶν μεγάλων καταχραστῶν, οἱ ὁποῖοι ἔκαμαν ψευδεῖς δηλώσεις καὶ δὲν ἐπλήρωσαν φόρον;

§388Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἔχω νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ ἄλλην περίπτωσιν, ἡ ὁποία θὰ προκαλέσῃ τὴν ἀγανάκτησίν σας. Ἐπαναφέρονται ἐν ἰσχύϊ διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, αἱ ὁποῖαι εἶχον καταργηθῆ. Εἶναι αἱ διατάξεις περὶ προμηθειῶν.

§389Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ θὰ ἀπαλειφθῇ.

§390Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν τὸ ἐγνώριζον. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι θὰ ἐτελειώναμεν μίαν ὥραν πρωτύτερα, ἂν ἐδέχεσθε νὰ ἀναβληθῇ...

§391Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καθ’ ἑκάστην ἀπαλλοτριώνουν τὰς περιουσίας των οἱ κύριοι αὐτοί· δὲν ἠμποροῦμεν νὰ παίζωμεν.

§392Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Νὰ δώσωμεν ἀναδρομικὴν ἰσχύν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν ἀμελέτητον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπισύρητε τὰς ἀρὰς ὁλοκλήρου λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀγαπᾷ τὴν δικαιοσύνην περισσότερον ἀπὸ κάθε ἄλλο δίκαιον ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ. Ἔχω ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι εἰς τὸν ναὸν αὐτόν, εἰς τὸν ὁποῖον βλέπετε ποία ἀγανάκτησις προκαλεῖται ὅταν συμβῇ μία ἀδικία τοιαύτη, ὁμοία πρὸς ἐκείνας τὰς ὁποίας διαπράττει τὸ σχέδιον νόμου, ἡ ὑποδοχὴ τῆς ὁποίας θὰ τύχῃ τοῦτο ὅταν πεισθῇ ὁ λαὸς ὅτι ἡ Δʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐδέχθη τοιαῦτα νομοθετικὰ μέτρα στραγγαλισμοῦ τοῦ δικαίου ἀθώων ἀνθρώπων θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε αἱ ἀραὶ τοῦ λαοῦ θὰ σᾶς πιέζωσιν ἡμέρας καὶ νυκτὸς δίκην ἐφιάλτου.

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Κούτρας ἔχει τὸν λόγον.

§394Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ πίεσις τῆς Κοινῆς Γνώμης ἀξιούσης τὴν ταχεῖαν καὶ αὐστηρὰν τιμωρίαν τῶν ἐσχάτως ἀποκαλυφθεισῶν ἀθρόων καταχρήσεων εἰς βάρος τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἐπέβαλε τὴν λῆψιν ἐξαιρετικῶν ἀληθῶς μέτρων. Ὡς τοιοῦτο μέτρον δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ὡρισμένα ἀδικήματα ὑπαγόμενα εἰς τοὺς ἐνόρκους ὑπήχθησαν εἰς τὰ Στρατοδικεῖα. Τοιοῦτο μέτρον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοθέτημα. Λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τῇ σχετικῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει καὶ προφορικῶς ἀναπτυχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐκτιμῶν αὐτὰ εὑρίσκω κατ’ ἀρχὴν ἀποχρώσας τὰς αἰτιολογίας του. Φρονῶ ἐν τούτοις ὅτι οἱ λόγοι οἱ ὁποῖοι ἐπέβαλον τὸ νομοθέτημα τοῦτο εἶναι παροδικοί, ὀφειλόμενοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς τὴν πολεμικὴν καὶ μεταπολεμικὴν κατάστασιν, κατὰ τὰς ὁποίας ἀνεπτύχθη ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην πρόσφατον τοὐλάχιστον ἐποχὴν τὸ πνεῦμα τοῦ εὐκόλου πλουτισμοῦ, ἐπῆλθε δὲ καὶ χαλάρωσις, ἵνα μὴ εἴπω τι περισσότερον, τῶν δημοσίων Ὑπηρεσιῶν. Συνεπῶς φρονῶ ὅτι καὶ τὸ μέτρον πρέπει νὰ εἶναι παροδικόν. Καὶ τοῦτο ἐσκόπουν νὰ προτείνω. Πλὴν μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ἃς θὰ προστεθῇ καὶ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δύναται νόμος νὰ καταργήσῃ καὶ τὰς συνταγματικὰς τοῦ νομοθετήματος τούτου διατάξεις, περιορίζομαι ἁπλῶς νὰ ἐξετάσω λεπτομερείας τινὰς μόνον τούτου. Δι’ αὐτοῦ καταργεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ κατηγορουμένου νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τῆς προδικασίας. Καταργεῖται ἐπίσης τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ παρίσταται οὗτος διὰ συνηγόρου.

§395Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι, αὐτὸ δὲν καταργεῖται.

§396Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Δὲν ἀπαγορεύεται ἀληθῶς ἡ ἐπικοινωνία μετὰ τοῦ συνηγόρου. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι ὁ συνήγορος ἔχει δικαίωμα συμπαραστάσεως κατὰ τὴν ἀπολογίαν. Ἕν τόσον σπουδαῖον δικαίωμα πρέπει, ὡς καὶ μέχρι τοῦδε, νὰ καθιερωθῇ ῥητῶς διὰ νὰ μὴ ἀμφισβητῆται.

§397Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἂν δὲν τὸ λέγῃ, εἶναι λάθος. Εἶναι τὸ ἄρθρον 2, παράγραφος 4 (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν κατηγορούμενον προσερχόμενον... κλπ».

§398Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν λέγει ὅτι ὁ συνήγορος παρίσταται κατὰ τὴν ἀπολογίαν. Νομίζω ὁπωσδήποτε χρήσιμον νὰ διασαφηνισθῇ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ γεννήσῃ κατόπιν ζητήματα γεννώμενα συνήθως, ὡς γνωρίζω, ἐκ τοιούτων ἀτελῶν διατυπώσεων.

§399Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλ’ εἶναι αὐτονόητον.

§400Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Καταργεῖται ἐπίσης τὸ δικαίωμα τῆς προσφυγῆς τοῦ κατηγορουμένου εἰς τὸ Συμβούλιον, κατὰ τὸ ἄρθρον 250 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἐν περιπτώσει διαφωνίας. Ἐπίσης καταργεῖται τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακοπῆς τοῦ ἐντάλματος τῆς φυλακίσεως. Καταργεῖται καὶ αὐτὴ ἡ ἀνακοπὴ κατὰ τοῦ παραπεμπτικοῦ βουλεύματος. Καταργεῖται τέλος καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναιρέσεως.

§401Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τῶν βουλευμάτων ὄχι· κατὰ τῆς ἀποφάσεως.

§402Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Καταργεῖται ἐπίσης τὸ δικαίωμα τῆς προσωρινῆς ἀπολύσεως τοῦ κατηγορουμένου ἐπὶ ἐγγυήσει. Ἐγὼ δὲν θὰ εἶχον ἀντίρρησιν ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν πλείστων ἐκ τῶν δικαιωμάτων τούτων, μολονότι ἀποτελοῦν πάντα ταῦτα ἐγγυήσεις πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τοῦ κατηγορουμένου. Διότι εἶναι ἔκτακτος ἡ περίστασις, ὡς καὶ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦτο ἐλπίζω ὅτι θὰ εἶναι καὶ προσωρινόν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ κατάργησις τινῶν ἐξ αὐτῶν, ὡς λ.χ. τῆς ἀνακοπῆς κατὰ τοῦ παραπεμπτικοῦ βουλεύματος, θὰ ἦτο ὑπερβολή. Εἶναι ὄχι ἁπλῶς ἀνεπιείκεια, ἀλλ’ αὐτόχρημα ἀδικία νὰ στερήσωμεν τὸν κατηγορούμενον τοῦ δικαιώματος ὅπως κριθῇ καὶ ἀπὸ ἀνώτερον δικαστήριον πρὸς διόρθωσιν τῶν ἀφορωσῶν τὴν προσωπικήν του ἐλευθερίαν προφανῶν ἐνίοτε ἀβλεψιῶν ἢ ἄλλων σφαλμάτων τοῦ κατωτέρου δικαστηρίου. Ἐπίσης φρονῶ ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχει συμφωνία μεταξὺ Εἰσαγγελέως καὶ βουλεύματος περὶ τοῦ ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραπεμφθῇ ὁ κατηγορούμενος εἰς δίκην, εἶναι ἄδικον καὶ πρωτοφανὲς μάλιστα νὰ κρατῆται οὗτος ἐν τῇ φυλακῇ ἕως ὅτου ἀποφανθῇ καὶ τὸ Ἐφετεῖον ὅτι εἶναι ἀθῷος. Τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ γίνηται μόνον ἐν περιπτώσει ἀνακοπῆς τοῦ βουλεύματος ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως. Ἐν πάσῃ δὲ ἄλλῃ περιπτώσει νὰ ὑπόκειται μὲν τὸ βούλευμα ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ Ἐφετείου, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ καὶ μέχρι τῆς ἀποφάσεώς του ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ πρωτοδίκου βουλεύματος νὰ ἐξέλθῃ τῶν φυλακῶν ὁ κατηγορούμενος καὶ νὰ μὴ κρατῆται ἐν αὐταῖς ὡς κατὰ τεκμήριον ἔνοχος.

§403Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρόκειται περὶ 15 ἡμερῶν, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξὺ δύναται νὰ δραπετεύσῃ ὁ κατηγορούμενος.

§404Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀκολουθήσωμεν εἰς οὐδεμίαν περίπτωσιν τὴν καταδικασθεῖσαν ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ὡς ἐσφαλμένην ἀρχὴν ὅτι ὁ κατηγορούμενος εἶναι ἔνοχος κατὰ τεκμήριον. Ἀπεναντίας πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τοῦτον ὡς ἀθῷον κατὰ τεκμήριον, ἐφόσον ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ τὸ πρωτόδικον Συμβούλιον εἶναι σύμφωνοι περὶ τούτου.

§405Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λυποῦμαι πολύ, διότι, καίτοι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνός, δὲν παρουσιάσθησαν αὐταὶ αἱ τροπολογίαι ἐγγράφως· ἀλλ’ ἐκ τούτου καταφαίνεται ὅτι δὲν ἐμελετήθη λεπτομερῶς τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τῶν ἀντιλεγόντων, διότι, ἂν ἐπρόσεχον εἰς τὸ ἄρθρον 4, θὰ ἔβλεπον ὅτι δύναται ν’ ἀνακοπῇ ἡ προφυλάκισις τοῦ κατηγορουμένου.

§406ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ δύνανται νὰ τὸν ξανασυλλάβουν.

§407Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Τουλάχιστον νὰ μὴ πηγαίνῃ εἰς τὴν φυλακὴν ὅταν πρόκειται περὶ διαφωνίας Εἰσαγγελέως καὶ Συμβουλίου.

§408Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅταν ἔχωμεν τὴν ἀνάγκην νὰ ἐμπνεύσωμεν τὸν φόβον διὰ νὰ κατασταλοῦν αἱ καταχρήσεις εἰς τὸ μέλλον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ δικαστικὸς καὶ τὸν ὁποῖον τιμῶ, ἂς εὐχηθῶμεν νὰ εἶναι προσωρινὸν τὸ μέτρον, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν νομοθετήματα τὰ ὁποῖα μᾶς δεικνύουν κατωτέρους εἰς τὸν πολιτισμόν, ὅπως εἶναι καὶ ὁ νόμος περὶ λῃστείας.

§409Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς ἐκτιμήσεως, ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀντιπαρατηρήσω ὅτι εἶσθε πολὺ εὔκολος εἰς δυσμενεῖς χαρακτηρισμούς. Ἐνῷ ὅλοι ἡμεῖς ἐδῶ σᾶς περιβάλλομεν διὰ τῆς ἀνηκούσης ἄλλως τε εἰς τὴν θέσιν σας καὶ τὸ πρόσωπόν σας ἐκτιμήσεως, σεῖς ἀδικαιολογήτως ἐνίοτε μᾶς κατακρίνετε. Οὕτως ἐπὶ τοῦ προκειμένου κατεγνώσατε ἀπροσεξίαν εἰς ἐμὲ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 4, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει αὕτη ἐκ μέρους μου τοὐλάχιστον. Διότι ἄλλο εἶναι ἀναμφισβητήτως ἡ διακοπὴ τῆς προφυλακίσεως καὶ ἄλλο ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ὑμεῖς ἐθέσατε εἰς τὸ 6ον ἄρθρον, ὅτι πᾶς κατηγορούμενος εἶναι ἔνοχος, καὶ ὅταν ἀκόμη τὸ Συμβούλιον καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς διεκήρυξαν ὅτι εἶναι ἀθῷος. Ἐγὼ κατὰ τῆς ἀρχῆς ἀκριβῶς ταύτης ἀντετάχθην δι’ ὅσων προηγουμένως εἶπον. Ἀρχῆς δηλαδή, τῆς ὁποίας τὰς συνεπείας δὲν δύναται νὰ προλάβῃ ἡ παρ’ ὑμῶν ἐπικαλουμένη διακοπὴ τῆς προφυλακίσεως, ἥτις, ὡς γνωστόν, ἐνεργεῖται κατὰ τὴν προδικασίαν καὶ οὐδαμῶς ἐμποδίζει τὴν ἐκ νέου προφυλάκισιν. Ἀλλ’ ὅταν ἐν τέλει τὰ γεγονότα καταλήξουν, καὶ ἐν προφυλακίσει διατελοῦντος τοῦ κατηγορουμένου, εἰς ἀθωωτικὸν βούλευμα, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς συμφωνῇ εἰς τοῦτο, νομίζετε ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἐξακολουθῇ κρατούμενος ὁ κατηγορούμενος ἕως ὅτου ἀποφανθῇ καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν; Ἐκ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι φανερὸν ὅτι οὕτω σκέπτεσθε. Εἰς τοῦτο δὲ ἐγὼ διαφωνῶ. Ἑτέρα παρατήρησίς μου, χρήσιμος περισσότερον ἂν ἡ προεκτεθεῖσα περὶ ἀπολύσεως τοῦ κατηγορουμένου δὲν γίνῃ δεκτή, εἶναι ὅτι πρέπει νὰ καθιερωθῇ προθεσμία τις, κατ’ ἐμὲ δεκαπενθήμερος ἢ εἰκοσαήμερος, ὅπως ἀποφανθῇ τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν.

§410Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπὸ πότε θέλετε τὴν δεκαπενθήμερον προθεσμίαν;

§411Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἀφ’ ὅτου περιῆλθεν ἡ δικογραφία εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν.

§412Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ εἶναι ἀόριστον. Νὰ βάλωμεν ὅτι τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν ὀφείλει νὰ ἀποφανθῇ ἐντὸς 20 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ βουλεύματος.

§413Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἔστω καὶ τοῦτο. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς: Κατὰ τὸ ἄρθρον 8 περὶ τῆς ἐπ’ ἀκροατηρίῳ διαδικασίας «ἵνα ἔχῃ κῦρος ἡ ἀπόφασις, ἀπαιτεῖται ἡ παρουσία ἑπτὰ ἐφετῶν, ἐκτὸς τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τοῦ γραμματέως». Ὁ ἀριθμὸς ὅμως οὗτος τῶν ἐφετῶν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς πέντε, ἐξ ὅσων καὶ συνήθως συντίθενται τὰ Ἐφετεῖα. Διότι δὲν βλέπω τὸν ἐξαιρετικὸν λόγον τῆς ἀπασχολήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἑπτὰ ἐφετῶν. Φρονῶ δὲ τοῦτο ἐπιζήμιον καὶ διότι εἴς τινα Ἐφετεῖα, τῆς Λαρίσης λ.χ., δὲν ὑπηρετεῖ ἀνάλογος ἀριθμὸς ἐφετῶν. Οὕτω δὲ θὰ παρελκύωνται ἢ θὰ ματαιοῦνται αἱ δίκαι εἰς τὰ Ἐφετεῖα ταῦτα.

§414Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Περισσοτέρα ἐγγύησις εἶναι διὰ τὸν κατηγορούμενον νὰ εἶναι 7.

§415Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Θὰ εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, δυσχέρεια περὶ τὴν συγκρότησιν τοῦ δικαστηρίου.

§416Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν θὰ ἔχωμεν πάντοτε αὐτά.

§417Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἔρχομαι τώρα εἰς ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξε καὶ ἕτερος ἐκ τῶν προλαλησάντων κ.κ. συναδέλφων. Εἰς τὸ ἄρθρον 11, παράγραφον 4 τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τούτου καθιεροῦται ἡ ἀστικὴ εὐθύνη τῆς συζύγου τοῦ κατηγορουμένου διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ καὶ θεωρεῖται ὑπέγγυος πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐντεῦθεν ἀποζημιώσεων πᾶσα περιουσία αὐτῆς, καὶ ἐκείνη δηλαδὴ τὴν ὁποίαν δὲν ἀπέκτησεν ἀπὸ τὸν σύζυγον, ἀλλ’ ἐξ ἄλλης αἰτίας, λ.χ. προικός, καὶ πρόκειται πασιφανῶς περὶ περιουσίας ἡ ὁποία δὲν ἀνῆκε ποτὲ εἰς τὸν σύζυγον. Τοῦτο θεωρῶ πρωτότυπον καὶ ἀδικώτατον.

§418Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν· τὸ Μουκιάνειον τεκμήριον ἰσχύει.

§419Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Νομίζω ὅτι ὡς διατυποῦται τὸ σχέδιον δὲν περιορίζεσθε εἰς τὸ Μουκιάνειον τεκμήριον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπετέλει ἐν τούτοις καὶ ἀρκετὴν ἐγγύησιν. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι καὶ τοῦτο πρέπει νὰ διορθωθῇ.

§420Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῖον;

§421Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Νὰ μεταβληθῶσι δηλαδὴ τ’ ἀφορῶντα τὴν ἀστικὴν εὐθύνην τῆς συζύγου διὰ τὰς πράξεις τοῦ συζύγου. Ὡς πρὸς τοῦτο νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὸ Μουκιάνειον τεκμήριον, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶν ὅ,τι ἐκτήσατο ἡ γυνὴ χαρακτηρίζεται ὡς προελθὸν ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ ἀνδρός, ἐφόσον δὲν ἀποδείξῃ ὅτι ἄλλοθεν ἐκτήσατο. Αὐτὸ εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἀσφαλίσῃ ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον φοβεῖσθε. Καὶ ἕνεκα τούτου νομίζω ὅτι δύναται καὶ πρέπει νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρος ἡ παράγραφος αὕτη, διότι ὄχι μόνον τὴν σύζυγον ἀδικεῖ κατὰ τὰ ἐκτεθέντα, ἀλλὰ προσέτι θίγει καὶ τὰ συμφέροντα τῶν τρίτων, οἱ ὁποῖοι καλῇ τῇ πίστει συνηλλάγησαν μετὰ τοῦ συζύγου ἢ τῆς συζύγου, καὶ ἀπέκτησαν ἐν τῷ μεταξὺ τὴν κυριότητα κτήματος αὐτῶν ἢ ἄλλο ἐμπράγματον ἐπ’ αὐτοῦ δικαίωμα καταβαλόντες τὴν ἀξίαν του. Δὲν θὰ εἶναι ἄδικον νὰ ζημιωθῶσι καὶ οὗτοι;

§422Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νὰ συμπεριλάβωμεν καὶ τὴν σύζυγον εἰς τὴν διάταξιν αὐτήν.

§423Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Συμφωνῶ. Ἀκριβῶς αὐτὸ γράφω.

§424Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ἐπίσης δὲν συμφωνῶ ὡς πρὸς τὸ ἐδάφιον 5 τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὡς διατυποῦται. Κατ’ αὐτὸ «πᾶσα περιουσία ἀνιόντων, κατιόντων καὶ ἀδελφῶν τοῦ κατηγορουμένου, κτηθεῖσα μετὰ τὴν διάπραξιν τῶν ἐν τῷ παρόντι ἀδικημάτων, θεωρεῖται ἀνήκουσα εἰς τὸν κατηγορούμενον καὶ ὑπόκειται εἰς τὴν ἱκανοποίησιν τῶν πολιτικῶν ἀπαιτήσεων κλπ.». Οὕτω δὲ περιλαμβάνονται καὶ αἱ περιουσίαι τὰς ὁποίας τὰ πρόσωπα ταῦτα ἀπέκτησαν παρὰ τρίτων.

§425Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπ’ αὐτοῦ.

§426Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Ναί, ἀλλὰ παρὰ τίνος; Ποῖος εἶναι ὁ μεταβιβάσας; Δὲν διακρίνει τὸ ἄρθρον.

§427Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀδιαφόρως.

§428Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔκλεψα καὶ δίδω εἰς τὸν πατέρα μου τὰ χρήματα διὰ νὰ ἀγοράσῃ μίαν οἰκίαν. Ἂν ἡ οἰκία αὐτὴ ἠγοράσθη μετὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ἀδικήματος, εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἠγοράσθη ἀπὸ τὰ χρήματα τῆς καταχρήσεως. Ἐπιτρέπει δὲ τὸ νομοσχέδιον συγχρόνως νὰ ἀποδείξῃ οὗτος δι’ οἱουδήποτε μέσου ὅτι εἶχεν ἄλλους πόρους καὶ δι’ αὐτῶν ἠγόρασε τὸ κτῆμα.

§429Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Οὕτως ὅμως μετατίθεται τὸ βάρος τῆς ἀποδείξεως λόγῳ τοῦ τεκμηρίου. Νομίζω ὅτι τὸ ἀντίθετον ἔπρεπε νὰ συμβῇ ὡς πρὸς τὴν ἀπόδειξιν.

§430Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ διὰ μαρτύρων.

§431Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ τῆς συζύγου, δύναται αὕτη νὰ ἀποδείξῃ διὰ μαρτύρων, ἀλλ’ ἂν πρόκειται περὶ μεταβιβάσεως εἰς τρίτον, οὗτος θὰ ἦτο καλύτερον νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τρίτους ἀντὶ νὰ μεταβιβάζῃ εἰς τὴν σύζυγον ἢ εἰς τὸν πατέρα· διὰ τὸν τρίτον δὲ θὰ ἔχωμεν τὸ ἐμμάρτυρον μέσον.

§432Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸν τρίτον δὲν μεταβιβάζεται, διότι δὲν ὑπάρχει ἐμπιστοσύνη. Μένει ἡ Παυλιανὴ ἀγωγή.

§433Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἂν εἰκονικῶς μεταβιβάσῃ, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδείξῃ τὸ Δημόσιον ὅτι ἡ περιουσία αὐτὴ ἀνήκει εἰς αὐτόν, δηλαδὴ ἐκτήθη διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου;

§434Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἔχει ἀντίθετον χαρακτῆρα.

§435Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μεταθέτει τὸ βάρος τῆς ἀποδείξεως.

§436Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Βέβαια. Τὸ Δημόσιον θὰ βαρύνῃ ἡ ἀπόδειξις; Αὐτὸς θὰ ἀποδείξῃ, μετὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ἀδικήματος.

§437Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν κατὰ τὰς τελευταίας καταχρήσεις τὸ γεγονὸς ὅτι αὐτὸ ἀκριβῶς συνέβη, ὅτι εὑρέθησαν εἰς χεῖρας συγγενῶν ὁλόκληροι περιουσίαι.

§438Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγνώριζον ὅτι «ἁμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα», ἀλλ’ ὄχι καὶ ἀδελφοὺς καὶ ἀνιόντας κτλ.

§439Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀπαλειφθοῦν τὰ ἄρθρα 43 καὶ 44, διότι θὰ ἦτο ἀναχρονισμός.

§440Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ 43 ἀπαλείφεται.

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρός. (Ἀπών). Ὁ κ. Μόδης. (Ἀπών).

§442Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω ὀλίγα λόγια νὰ εἴπω.

§443Σ. ΞΥΔΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω, κύριε Ὑπουργέ. Ἔχω κάποιαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 11 διὰ τὰ λαμβανόμενα συντηρητικὰ μέτρα παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ. «Διαρκούσης τῆς ἀνακρίσεως δικαιοῦται ὁ ἀνακριτὴς νὰ λαμβάνῃ πᾶν συντηρητικὸν μέτρον κατὰ πάσης περιουσίας τῶν κατηγορουμένων πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πολιτικῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν λοιπῶν ζημιωθέντων νομικῶν προσώπων. Πρὸς τοῦτο ἐντέλλεται τὴν ἐνέργειαν συντηρητικῆς κατασχέσεως κλπ.». Καὶ κατωτέρω «ἡ ἀνακοπὴ τῆς δηλώσεως ἐνασκεῖται ὑπὸ τοῦ Εἰσαγγελέως».

§444Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἢ καὶ τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων τοῦ Δημοσίου.

§445Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἰς τρίτος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ κάμῃ διεκδικητικὴν ἀνακοπήν, εἰς ποῖον θὰ τὴν κοινοποιήσῃ; Τὴν κατάσχεσιν τὴν κάμνει ὁ ἀνακριτής, τὴν ἀνακοπὴν κατὰ τῆς δηλώσεως τοῦ τρίτου ὁ Εἰσαγγελεύς, ἀλλὰ τὴν ἀνακοπὴν κατὰ τῆς κατασχέσεως τοῦ ἀνακριτοῦ εἰς ποῖον θὰ τὴν κοινοποιήσῃ ὁ τρίτος;

§446Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ πρόσωπον τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ὁ ἀνακριτής.

§447Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὅλων τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα μετέσχον.

§448Σ. ΞΥΔΗΣ. Τοῦ ἀνακριτοῦ;

§449Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ ἀνακριτοῦ.

§450Σ. ΞΥΔΗΣ. Καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως;

§451Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· ἄλλως θὰ διετρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ ἀνακόψῃ αὐτὸς τὴν ἀπόφασιν. Εἶναι πολὺ φυσικὸν νὰ ἀπευθύνηται μία δικογραφία κατὰ ἑνὸς προσώπου περισσότερον διὰ νὰ ἀποφευχθῇ μία τριτανακοπή.

§452Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν γεννᾶται ἀπορία, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι ὁ τρίτος ὅστις θὰ θελήσῃ νὰ ἐγείρῃ διεκδικητικὴν ἀγωγὴν ἢ παρέμβασιν θὰ τὴν ἀπευθύνῃ κατὰ τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων τοῦ Δημοσίου, κατὰ τοῦ παθόντος.

§453Σ. ΞΥΔΗΣ. Πολὺ καλά. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν παράγραφον τετάρτην. Ὅταν, παρακαλῶ, ἡ σύζυγος διατελῇ εἰς διάστασιν πρὸς τὸν σύζυγον ἢ ἔχῃ ἀγωγὴν περὶ διαζυγίου, θὰ εὐθύνεται ἡ περιουσία αὐτῆς; Ὅταν ἔχητε προῖκα ἀδιατίμητον, δὲν νομίζετε ὅτι καταργεῖτε τὸν προχθὲς ψηφισθέντα νόμον περὶ διατετιμημένης προικός;

§454Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι. Τὴν διαθέτει ὁ σύζυγος ἐφόσον ζῇ, καὶ ἐφόσον ζῶσιν ἐν ἁρμονίᾳ, ὅταν γεννηθῇ ζήτημα ἀποδόσεως προικὸς καὶ σῴζεται τὸ διατετιμημένον παρὰ τῷ ἀνδρί, ἀποδίδεται· δὲν μεταβάλλομεν τίποτε.

§455Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἀλλὰ ἐδῶ θεωρεῖται ὑπέγγυος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου καὶ ἡ προὶξ πλὴν τῆς ἀδιατιμήτου. Τί γίνεται ἡ διατετιμημένη; Ἐφόσον ὑφίσταται γάμος, τὸ διατετιμημένον δὲν εἶναι περιουσία τοῦ ἀνδρός;

§456ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί εἴπομεν προχθές;

§457Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἴπομεν ὅταν ἔλθῃ ὁ γάμος.

§458Σ. ΞΥΔΗΣ. Τώρα τὴν διατετιμημένην προῖκα τὴν παίρνομεν.

§459Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι περιουσία τοῦ ἀνδρός.

§460Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἀπέναντι τοῦ συζύγου τὴν θεωροῦμεν περιουσίαν τῆς γυναικός.

§461Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅταν ἔλθῃ ὁ γάμος.

§462Σ. ΞΥΔΗΣ. Καὶ ἐδῶ.

§463Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ κατάχρησις δὲν λύει τοὺς γάμους· τοὐναντίον σφίγγει τοὺς δεσμούς.

§464Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἂν παρουσιασθοῦν ἀμφιβολίαι, θὰ τὰς λύσῃ ἡ ἑρμηνεία.

§465Σ. ΞΥΔΗΣ. Καταλύονται δι’ αὐτῆς, κύριε Ὑπουργέ, αἱ ἀπαιτήσεις ὅτι εἶναι ὑπέγγυοι καὶ τὸ σπουδαιότερον καθίστανται ἀπαιτηταὶ (ἀναγινώσκει): «... περιλαμβανομένης καὶ πάσης ἐξ οἱασδήποτε αἰτιάσεως τοῦ κατηγορουμένου». Τί σᾶς πταίει ὁ τρίτος;

§466Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὀφείλει;

§467Σ. ΞΥΔΗΣ. Διατί νὰ πληρώσῃ ὁ τρίτος;

§468Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ τοῦ δώσῃ προθεσμίαν τὸ Δημόσιον.

§469Σ. ΞΥΔΗΣ. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τοῦ δώσῃ.

§470Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατί δὲν ἔχει; Δὲν εἶναι ἡ διαδικασία τοῦ συμβιβασμοῦ;

§471Σ. ΞΥΔΗΣ. Νομοθετεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, τί θὰ γίνῃ ὁ τρίτος;

§472Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ τρίτος ὀφείλει. Ἂν εἷς κοινὸς δανειστὴς κάμῃ μίαν κατάσχεσιν...

§473Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἶναι γενικαὶ διατάξεις αὐταί, κύριε Ὑπουργέ.

§474Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διὰ νὰ τὸ βάλω αὐτὸ γεννῶνται περιπτώσεις. Μὴ μὲ ἀναγκάζετε νὰ σᾶς τὰς εἴπω· τὸ Δημόσιον δὲν θὰ πάρῃ ἀπὸ τὸν τρίτον.

§475Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἂς ψηφίσῃ ἡ Συνέλευσις, κύριε Ὑπουργέ, ἐν ἐπιγνώσει τὰς διατάξεις καὶ ἂς ἔχητε σεῖς τὸ μυστικόν. Σήμερον ψηφίζομεν διατάξεις χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ μυστικὸν τῆς εἰσαγωγῆς των.

§476Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Εὔδη, δὲν ἔχομεν κανένα μυστικόν. Ἐκ τῆς πείρας τῆς δικηγορικῆς μας παρετηρήσαμεν πολλὰς τοιαύτας περιπτώσεις καὶ ἠξεύρομεν τί «μανοῦβρες» καὶ τί μηχανορραφίαι γίνονται. Λοιπὸν δὲν ζημιοῦται ὁ τρίτος. Ὀφείλει 100,000 δραχμάς· τῷ δίδεται προθεσμία πέντε ἐτῶν. Αὐτὸς θὰ σταματήσῃ συνεπείᾳ τῆς καταχρήσεως τοῦ δανειστοῦ.

§477Σ. ΞΥΔΗΣ. Λοιπὸν ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὰ νομικὰ πρόσωπα, εἰς τὰ ὁποῖα ἔχει γίνει παρακαταθήκη χρήματος τοῦ κατηγορουμένου. Λέγετε ὅτι ἀπὸ τῆς χρονολογίας τῆς ἐκδόσεως τοῦ ἐντάλματος τῆς συλλήψεως ἢ ἀπὸ τῆς χρονολογίας τοῦ ἐντάλματος τῆς φυλακίσεως πᾶσα ἐντολὴ πληρωμῆς εἶναι ἄκυρος. Ποῦ θὰ μάθῃ ὁ τραπεζίτης ὅτι ἔχει ἐκδοθῆ ἔνταλμα συλλήψεως ἢ φυλακίσεως διὰ νὰ μὴ πληρώσῃ; Θὰ πάρῃ τὰ χρήματα αὐτοῦ ἀπὸ τὸν τρίτον καταθέτην καὶ θὰ τὰ πληρώσῃ αὐτὸς ὕστερον;

§478Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι γενικαὶ διατάξεις, κύριε Εὔδη.

§479Σ. ΞΥΔΗΣ. Πῶς θέλετε νὰ τὰς ἑρμηνεύητε αὐθαιρέτως; Μὴ στενοχωρῆσθε, κύριε Ὑπουργέ, εἶναι τὸ εἶδος αὐτὸ τοῦ νομοθετήματος.

§480Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διατί δὲν κάμνετε τροπολογίας; Διατί ἔρχεσθε τὴν τελευταίαν ὥραν;

§481Σ. ΞΥΔΗΣ. Λοιπὸν ἐγὼ προτείνω νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, πλὴν τοῦ ἄρθρου 11.

§482Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον.

§483Σ. ΞΥΔΗΣ. Νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ τὸ ψηφίσωμεν αὔριον αὐτὸ τὸ ἄρθρον.

§484Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ εἶναι τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ νομοθετήματος. Δὲν θὰ τοὺς βάλωμεν εἰς τὴν φυλακὴν νὰ τοὺς τρέφωμεν χωρὶς νὰ φέρωσι λεπτά.

§485Σ. ΞΥΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἔρχομαι εἰς τὴν παράγραφον 5 (ἀναγινώσκει): «... μετὰ τὴν διάπραξιν κλπ.». Ἐξαλείφεται τὸ ἀδίκημα τῶν καταχρήσεων ἂν κάμῃ 2–3 χρόνια.

§486Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ εἰς τὸν Ἐμπορικὸν Νόμον περὶ πτωχεύσεως εἶναι τοιαῦται διατάξεις.

§487Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἠξεύρετε τί παράδειγμα ἔχει; Ὅταν εἴχομεν τοὺς λιποτάκτας, κύριε Ὑπουργέ. Θὰ καταργήσωμεν τὸν νόμον ἕνα μῆνα μετὰ τὴν ἐφαρμογήν του.

§488Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε πληρεξούσιε, εἶναι ἑνάμισυ μῆνα κατατεθειμένον τὸ νομοθέτημα· διατί δὲν ὑπεβάλετε τροπολογίαν, ἀλλὰ ἐπεριμένετε τὴν τελευταίαν στιγμήν;

§489Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἶναι τὸ καθῆκόν σας νὰ τὸ κάμητε. Ἔτσι ἐψηφίσαμεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας. Ἐκάμαμεν τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ συζητήσωμεν κατόπιν τὰς λεπτομερείας.

§490Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπαλλοτριώνουν τὰς περιουσίας των καθ’ ἑκάστην.

§491Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν. Διατί τὸ συζητεῖτε αὐτό; Τώρα λέγετε ὅτι κινδυνεύουν νὰ χάσουν τὴν περιουσίαν των.

§492Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποδείξουν; Ποῦ εὑρίσκετε τὸν κίνδυνον;

§493Σ. ΞΥΔΗΣ. Εἶμαι ἔμπορος· θὰ μοῦ τὸ κλείσητε τὸ κατάστημα καὶ ἰδοὺ πῶς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα περιουσία κλπ.». Ἀλλὰ τὸ κατάστημά μου θὰ κλείσῃ· δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Δύναμαι νὰ πωλήσω; Καὶ ὅλαι αἱ προηγούμεναι πράξεις κινδυνεύουν νὰ ἀκυρωθοῦν καὶ νὰ ὑπάγω εἰς τὴν φυλακήν. Δὲν μοὶ λέγετε, κύριε Ὑπουργέ, αἱ ἀπαιτήσεις κατὰ τρίτων, κατὰ τοῦ κατηγορουμένου τί θὰ γίνωσιν; Ὄχι αἱ ἐμπορικαί· αἱ χειρόγραφοι τῶν δανειστῶν. Διέπραξεν εἷς κατηγορούμενος πρὸ τριῶν ἐτῶν ἓν ἀδίκημα καὶ ἀποκαλύπτεται σήμερον. Ἀπὸ τῆς διαπράξεως μέχρι σήμερον ἐδημιουργήθησαν χρέη. Λέγετε σήμερον σεῖς ὅτι ἡ περιουσία ἀνήκει εἰς τὸν κατηγορούμενον. Τί θὰ πάρω ἐγώ;

§494Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ πάρουν οἱ δανεισταὶ τοῦ ἀδελφοῦ του.

§495Σ. ΞΥΔΗΣ. Τί πταίω ἐγὼ ὁ δανειστής, ὁ ὁποῖος ἔδωσα χρήματα;

§496Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένετο μία διάπραξις ἀδικήματος· δυοῖν θάτερον θὰ συμβῇ· ἢ θὰ δοθῶσι τὰ χρήματα εἰς τὸν ἀδελφόν μου καὶ εἶναι συνεπῶς ἰδικά μου ἢ ὁ ἀδελφός μου θὰ ἔχῃ ἄλλοθεν ἀποκτήσει, ἢ ἀπὸ τὴν γυναῖκά του ἢ ἀπὸ χαρτιὰ ἢ ἀπὸ δανειστήν. Ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν προέρχονται ἀπὸ κλοπιμαῖα, ἀλλ’ ἀπὸ ἄλλους, εἶναι παρὰ πολὺ φυσικὸν ὅτι δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ τὰ πάρῃ.

§497Σ. ΞΥΔΗΣ. Καὶ πῶς θὰ τὸ ἀποδείξῃ ὁ δανειστής; Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τὸ διαρρυθμίσητε τὸ ἄρθρον καλύτερον.

§498Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§499Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς ἔχει κατατεθῆ τὸ νομοσχέδιον καὶ δὲν ὑπεβλήθη οὐδεμία τροπολογία.

§500Σ. ΞΥΔΗΣ. Δικαίωμά μας εἶναι τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ὑποβάλωμεν τροπολογίας.

§501Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὑποβάλω γενικὰς παρατηρήσεις.

§502Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει πρὸ παντὸς τὸν λόγον.

§503Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι προηγεῖται ἡ συζήτησις τῶν γενικῶν ἀντιρρήσεων καὶ ἔπειτα αἱ λεπτομέρειαι.

§504Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν εἶχεν ὑποβάλει προηγουμένως τὰς τροπολογίας του ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν θὰ ἐλάμβανον οἱ προαγορεύσαντες τὸν λόγον.

§505Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν γνωρίζετε τί θὰ εἴπω ἐγώ.

§506Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ σᾶς κακοφαίνεται.

§507Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Σεῖς ἐκνευρίζεσθε. Ἐμὲ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει.

§508Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκ τῶν πρώτων ἔργων τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἔσχε τὴν τιμὴν νὰ ἀναλάβῃ τὴν διακυβέρνησιν τῆς Χώρας, ἦτο νὰ ἀπασχοληθῇ καὶ διὰ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον συνεκίνησε καὶ τότε καὶ σήμερον συγκινεῖ τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ συγκινεῖ καὶ τὴν Συνέλευσιν. Λοιπόν, ὡς εἶπον προεισαγωγικῶς, εὑρέθημεν τότε εἰς διαφόρους ἀπόψεις, ἂν δηλαδὴ τὰ ἀδικήματα αὐτὰ θὰ δικάζωνται μόνον ἀπὸ τὰ διάφορα Στρατοδικεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα συντομώτερον δικάζονται, ἢ ἀπὸ τὰ ὁρκωτὰ μεταξὺ πολιτῶν καὶ ἀξιωματικῶν ἢ θὰ ἐκλέξωμεν ἄλλο σύστημα. Ἐξελέξαμεν τὸ σύστημα τῶν Ἐφετείων, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Καλέλλης εἶπεν ὅτι εἶναι τὸ ἁρμοδιώτερον καὶ καταλληλότερον, διότι παρέχει πλείστας ἐγγυήσεις. Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ ἐπελήφθημεν μετὰ Ἐπιτροπῆς καὶ ὄχι μόνος μου νὰ συντάξωμεν τὸ σχετικὸν νομοθέτημα. Παρόμοια ἀδικήματα, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἰσηγάγομεν εἰς τὰ δικαστήρια τῶν Ἐφετῶν, ὡς τὰ περὶ πειρατείας καὶ ναυταπάτης. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὰς καταχρήσεις ἐν γένει τὰς στρεφομένας κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἐφόσον ὑπερβαίνουσιν ὡρισμένον ποσόν, ἐφόσον ὑπερβαίνουσι τὸν βαθμὸν πλημμελήματος, τὰ ὑπηγάγομεν εἰς τὰ Ἐφετεῖα, καὶ μετὰ τὴν τροποποίησιν ἡ ὁποία γίνεται, ἡ ὑπαγωγὴ δὲν ἔχει συντακτικὴν μορφήν, ἀλλ’ ἔχει δοκιμαστικήν. Καὶ αἱ διατάξεις ὅσον ἀφορᾷ τὰ κακουργήματα, τὰ ἀδικήματα, ἐννοῶ κλοπήν, ὑπεξαίρεσιν, ἰδιοποίησιν, διαπραττόμενα κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῶν προσώπων τοῦ δημοσίου δικαίου, ὅσον καὶ ἂν ἐκούρασα τὸν νοῦν μου διὰ νὰ εὕρω τὴν διάκρισιν τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὁ κ. Καλέλλης νὰ εἰσηγηθῶ μεταξὺ δημοσίου θησαυροῦ, δηλαδὴ μεταξὺ δημοσίου ταμείου, καὶ ἄλλων προσώπων τοῦ δημοσίου δικαίου, δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω λόγον διὰ νὰ κάμω αὐτὴν τὴν διάκρισιν. Ἡμεῖς διετυπώσαμεν τὰς δικονομικὰς διατάξεις κατὰ ἕνα τρόπον ὁ ὁποῖος δὲν ἀπομακρύνεται ἐκ τῶν κειμένων διατάξεων τοῦ Στρατοδικείου. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι ἐξεδόθη καὶ Νομοθετικὸν Διάταγμα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Σάμου πολιτευτοῦ κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπήχθησαν καὶ πολῖται καὶ στρατιῶται εἰς τὰ Στρατοδικεῖα. Εἰς τὰ Στρατοδικεῖα, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ὑπάρχουσι βουλεύματα· ὑπάρχουσι κάποιαι διαταγαὶ κατὰ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀνακοπὴ οὔτε ἀπόλυσις ἐπὶ ἐγγυήσει οὔτε ἀναίρεσις εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Εἶναι καλὸν τὸ σύστημα, διότι συντέμνεται ἐκεῖ ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀδικημάτων, ἀλλ’ ἐφόσον διὰ λόγους γενικωτέρας φύσεως ἐπείσθημεν ὅτι ἔδει νὰ τὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὰ Ἐφετεῖα, ἠντλήσαμεν καὶ ἐξ αὐτῶν τὰς διατάξεις καὶ τὰς μετεφέραμεν εἰς τὴν δικονομίαν αὐτήν. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατί γίνεται τόσος θόρυβος ὅτι γινόμεθα τύραννοι, συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῶν τυραννουμένων, τοσοῦτον μάλιστα ὥστε νὰ μοὶ λεχθῇ ὅτι κατὰ τὰς νύκτας τοῦ μέλλοντος δὲν θὰ ἔχω ἡσυχίαν. Εἶναι σύστημα τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἤδη ἐν τῇ δικονομίᾳ καὶ τὸ ὁποῖον μεταφέρομεν καὶ ἐδῶ, καὶ τοῦτο διὰ τὸ ταχὺ τῆς δίκης. Κατηγορήθη εἰς τὰς λεπτομερείας τὸ νομοθέτημα. Ἀλλὰ σημειώσατε ὅτι ἔχει πολλὰς εὐεργετικὰς διατάξεις αἱ ὁποῖαι παρωράθησαν, ἀλλ’ ἔχω τὴν βεβαίωσιν ὅτι τὰς ἀνεγνώσατε καὶ τὰς γνωρίζετε. Βλέπετε ὅτι ὁ νομοθέτης πολλάκις νομοθετεῖ συμπτωματικῶς· ἔχει μίαν περίπτωσιν ἐνώπιόν του καὶ αὐτὴν παρακολουθεῖ ὁ νομοθέτης, ἀλλ’ ὅπως τὰ πάντα δὲν εἶναι ἀμετάβλητα καὶ τὰ πάντα μεταβάλλονται, δι’ αὐτό, ἐπειδὴ εἰς τὰς καταχρήσεις αὐτὰς τὰς διατυμπανιζομένας ὑπάρχει καὶ μέγας ἀριθμὸς κατηγορουμένων, ἐδώσαμεν αὐτὴν τὴν εὐχέρειαν, κύριοι, διὰ τὸ ταχὺ τῆς περατώσεως τῆς ἀνακρίσεως, νὰ εἰσάγωνται τμηματικῶς, ἐφόσον ἤθελον προκύψει ἐπαρκεῖς ἐνδείξεις, καὶ νὰ κρατῆται ἡ δικογραφία. Ἐδώσαμεν τὴν εὐχέρειαν ἐπίσης νὰ ἀπαλλάσσωνται τμηματικῶς, ἐφόσον ἀποδεικνύεται ἡ ἀθωότης τινός. Ἀλλ’ εἴπομεν πάλιν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφήσωμεν νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀθωότητός τινος μόνον τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν. Χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ κατηγορουμένου ἂς διέλθῃ καὶ τὸν δεύτερον βαθμὸν ἡ ὑπόθεσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀποφαίνονται τὰ δικαστήρια τοῦ πρώτου βαθμοῦ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ ἀποδόσεως κατηγορίας. Ἐνῷ συντέμνονται ὅλαι αἱ προθεσμίαι, προεβλήθη ἡ παρατήρησις νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται οἱ κατηγορούμενοι μένοντες εἰς τὰς φυλακάς. Ὑπάρχουν περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας, καίτοι ὁ κατηγορούμενος ἀπαλλάσσεται ἀπὸ τὸ Συμβούλιον τῶν Πλημμελειοδικῶν, ἐν τούτοις παραμένει εἰς τὰς φυλακάς. Ἀλλὰ μετὰ τὴν τροποποίησιν τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν ἐθέσαμεν μίαν μεγάλην προθεσμίαν τοῦ Συμβουλίου τῶν Ἐφετῶν, μολονότι ὀφείλω νὰ εἴπω ὅτι τὰ δικαστήρια προκειμένου περὶ προφυλακισμένων πάντοτε σπεύδουν...

§509Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν Κερκύρας ἐξέδωκε μετὰ τετράμηνον μίαν ἀπόφασιν.

§510Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἄν ἦτο δύσκολος ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὴν βραδύτητα, τότε ἦταν δικαιολογημένοι, ἂν ὅμως δὲν ἦσαν δικαιολογημένοι, θὰ παρεκάλουν νὰ μοὶ εἴπετε τὴν περίπτωσιν.

§511Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τί νὰ κάμετε! Διὰ νὰ ἀποκτήσω ἐχθροὺς πέντε ἐφέτας;

§512Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐρρήθη ὅτι ἐγὼ κατὰ τὴν ῥύμην τοῦ λόγου μου εἶπον νὰ ῥίψωμεν ἓν ῥάπισμα κατὰ τῆς δικαιοσύνης τῶν πρωτοδικῶν. Τοιοῦτόν τι δὲν εἶπον. Εἶπον ὅτι ἀκριβῶς διὰ τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ἐθεσπίσθησαν πλείονες βαθμοὶ δὲν εἶναι φρόνιμον τοιαῦτα ἀδικήματα καὶ δι’ αὐτοὺς τοὺς πρωτοβαθμίους δικαστὰς νὰ ἀφήνεται ἡ κρίσις μόνον εἰς αὐτάς. Καλὸν εἶναι νὰ διέρχωνται καὶ τὸν δεύτερον βαθμὸν καὶ διὰ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τῶν κατηγορουμένων. Ἡ μεγαλυτέρα, κύριοι, πέτρα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ ἄρθρον 11. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ θὰ ὁμολογήσετε καὶ ὑμεῖς μετ’ ἐμοῦ ὅτι δυστυχῶς διὰ λόγους ἐν γένει συνηθείας καὶ τῆς ἀνατροφῆς ἡμῶν τὰ διάφορα, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὄργανα τοῦ Κράτους δὲν ἔχουσιν ἔτι πλήρως ἐθισθῆ εἰς τὴν ἄμεσον προστασίαν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ διὰ τῶν καταλλήλων μέτρων. Ἕνας ἰδιώτης π.χ. ἂν ὑποστῇ μίαν ζημίαν, μίαν κλοπήν, θὰ σπεύσῃ εἰς τὸν δικηγόρον, εἰς τὸν Πρόεδρον, εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, θὰ σπεύσῃ νὰ ἀποκαλύψῃ παρρησίᾳ τοὺς ὀφειλέτας, τοὺς ἀδικήσαντας αὐτὸν καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ ἐξασφαλισθῇ. Τοιοῦτόν τι δυστυχῶς μέχρι σήμερον δὲν συνέβη καὶ διὰ τὸν δημόσιον πλοῦτον. Ἴσως δι’ αὐτὸ θὰ ἔδει νὰ ὀργανωθῇ ἕνα εἰδικὸν Σῶμα. Εἶναι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι βεβαρημένοι διὰ πολλῶν ἐργασιῶν. Δὲν προφθάνουν νὰ διεκπεραιώσουν τὰς ἐργασίας των καὶ ἐν τῷ μεταξὺ δίδεται καιρὸς εἰς τοὺς καταχραστὰς νὰ ἐξαφανίζουν καὶ ἐξανεμίζουν τὴν περιουσίαν τοῦ Δημοσίου ἢ δραπετεύοντες ἢ ἄλλως μετατρέποντες ἢ ἐνδύοντες αὐτὴν εἰς τὰς ἀνωνύμους Ἑταιρείας ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον. Τὸ νὰ τοὺς συλλαμβάνωμεν, νὰ τοὺς στέλλωμεν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ νὰ τοὺς διατρέφωμεν καὶ ὕστερα πάλιν νὰ τοὺς ἀπολύωμεν μετά τινα χρόνον κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην συμπάθειαν ἢ ἄλλως πως, νομίζω ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν ἐξυπηρετεῖ σπουδαίως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν περιωρίσθημεν μόνον εἰς τὴν ποινικὴν αὐτοῦ ἄποψιν. Δὲν φρονῶ ὅτι θὰ ἐπετυγχάνομεν σπουδαῖα πράγματα ὅταν ἀπὸ τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια ἢ τὰ Στρατοδικεῖα τὰ μεταφέρωμεν εἰς τὰ Ἐφετεῖα. Τί θὰ πρέπῃ νὰ πλήξωμεν, κύριοι; Θὰ πρέπῃ νὰ πλήξωμεν τὴν περιουσίαν τοῦ κατηγορουμένου καὶ τῶν προσώπων ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγγὺς πρὸς αὐτὸν καὶ τὰ ὁποῖα κατὰ τεκμήριον καὶ κατὰ κοινὴν ἀντίληψιν εἶναι ἐκεῖνα ἅτινα γίνονται τὰ δοχεῖα τῆς ἀποκρύψεως τῆς περιουσίας τοῦ κατηγορουμένου καὶ τῶν προσώπων ἐκείνων τὰ ὁποῖα συνδιεσκέδαζον καὶ συνευωχοῦντο μετὰ τοῦ κλέπτου καὶ τοῦ καταχραστοῦ. Μεταξὺ δὲ τούτων κατὰ τεκμήριον φέρεται ἡ σύζυγος καὶ κατόπιν οἱ ἐγγύτερον πρὸς τὸν σύζυγον διατελοῦντες. Βεβαίως τὴν Ἐπιτροπὴν ἀπησχόλησαν τὰ ζητήματα αὐτὰ καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Καλέλλης πιθανὸν νὰ εἶναι ἀκριβές. Ὑπῆρχον καὶ δισταγμοὶ εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον καὶ ὅτι διὰ τῶν ἄλλων ποινῶν δὲν κατωρθώσαμεν τίποτε. Καὶ εἶχον ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ διδάγματα τὰ κοινωνικὰ καὶ τῆς πείρας. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰ δεδομένα τῆς κοινῆς πείρας καὶ ἐπιμένω νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις αὐτή. Καὶ ἐφόσον ἐπιτρέπομεν μάλιστα νὰ περιλαμβάνεται τοῦτο καὶ εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ ληστείας, ὅστις εἶναι σκληρότερος ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ νομοθέτημα αὐτό, διότι στρέφεται κατὰ τῆς περιουσίας τοῦ κατηγορουμένου, πρέπει νὰ προφθάσωμεν νὰ συλλάβωμεν τὴν περιουσίαν τῆς γυναικός, ἡ ὁποία καὶ κατὰ τὴν ἤδη κειμένην νομοθεσίαν θεωρεῖται ὡς ἔχουσα τὴν περιουσίαν τοῦ ἀνδρὸς κατὰ τὸ γνωστὸν Μουκιάνειον τεκμήριον, διὰ τοῦ ὁποίου καθιεροῦται τὸ «πόθεν ἔσχες;» Καὶ ἐπιτρέπομεν εἰς αὐτὴν νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀδιατίμητον προῖκά της τὴν συσταθεῖσαν πρὸ τοῦ γάμου, καίτοι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν ἀδιατίμητον προῖκα καὶ συνεστῶτος τοῦ γάμου. Καὶ βεβαίως καὶ τοῦτο ἠδυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν καὶ παραδεχθῶμεν, ἀλλὰ δὲν τὸ περιελάβομεν. Λοιπὸν τί θίγομεν πρῶτον; Πρῶτον τὴν περιουσίαν τοῦ κατηγορουμένου καὶ τὴν περιουσίαν τῆς συζύγου, τῆς ὁποίας ἡ περιουσία ὑπάρχει τεκμήριον ὅτι ἀνήκει εἰς τὸν ἄνδρα. Καὶ ὅταν ἔχωμεν μίαν σύζυγον, ἡ ὁποία ἔχει ἄνδρα ὑπάλληλον ἢ ἔχωμεν ζεῦγος τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γνωστὸν πόθεν ἐκτήσατο τὰ ἑκατομμύρια, διότι, ἂν εἶχον ταῦτα πρότερον, δὲν θὰ ἦσαν ὑπάλληλοι δημόσιοι, διατί τότε νὰ διστάσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἀμέσως τὰ μέτρα ταῦτα ἵνα ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ; Ὕστερα ἐρχόμεθα ἐπὶ τῶν ἄλλων προσώπων. Τίνας πλήττομεν; Τοὺς ἀνιόντας καὶ στενωτάτους συγγενεῖς καὶ τοὺς κατιόντας. Διότι συνήθως ὁ πατὴρ μεταβιβάζει τὴν περιουσίαν εἰς τὰ παιδία. Τοῦτο γίνεται καὶ σήμερον παρ’ ὅλας τὰς προφυλάξεις ποὺ λαμβάνει ἡ Πολιτεία, διὰ τὴν ἀποφυγὴν τῆς πληρωμῆς τοῦ κληρονομικοῦ φόρου. Σήμερον κληρονομοῦνται ζῶντες κατὰ τὸ πλεῖστον οἱ ἄνθρωποι, μεταβιβάζοντες τὴν περιουσίαν εἰς τὰ τέκνα των. Προβλέπεται ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, ἀλλὰ εἶναι δυσχερές. Πλήττομεν λοιπὸν ἀνιόντας, κατιόντας καὶ ἀδελφούς. Θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ ὅτι πρέπει νὰ προσθέσωμεν, ἐκτὸς τῶν ἀδελφῶν, καὶ τὸν πενθερὸν καὶ τὴν νύμφην, ἀλλὰ θὰ ἐπεξετείνομεν πολὺ τὸν κύκλον καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου. Ἀλλὰ τώρα, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, πλήττομεν ἀπεριορίστως καὶ ἀπολύτως—ἀπολύτως ἐννοοῦμεν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν τρίτων—ἵνα ἱκανοποιηθοῦν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Δημοσίου; Ὄχι· διότι εὐθὺς ἀμέσως λέγω (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὡς ἄνω συγγενεῖς τοῦ κατηγορουμένου κλπ.». Καὶ τοῖς ἔδωσα τοιουτοτρόπως ὅλα τὰ ἔνδικα μέσα. Ἀλλὰ τί ἄλλο θέλετε; Ὑπεδείξατε καλύτερα μέτρα ἀπὸ ἡμᾶς; Ἡμεῖς αὐτὸ ἠδυνήθημεν νὰ παρουσιάσωμεν μὲ τὴν πτωχήν μας διάνοιαν.

§513Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Μήπως φαντάζεσθε ὅτι οἱ ἀδελφοὶ μετὰ τὸ νομοθέτημα αὐτὸ δὲν θὰ μεταβιβάζωσιν εἰς τρίτους πλέον τὴν περιουσίαν αὐτῶν;

§514Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Θέλετε νὰ βάλωμεν καὶ τοὺς τρίτους, κ. Καλέλλη; Νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβλέψωμεν καὶ τοῦτο. Σᾶς ὑπενθυμίζω μόνον ὅτι διὰ τοὺς τρίτους ὑπάρχει ἡ Παυλιανὴ ἀγωγή, διὰ τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἐνασκήσῃ τὸ Δημόσιον τὰς ἀπαιτήσεις του καὶ ἡ εἰκονικότης νὰ προσβληθῇ. Τί ἄλλο λοιπὸν θέλετε; Ὁμολογουμένως, κύριοι, νομοθετοῦμεν διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἀντικείμενον δημοσίας τάξεως καὶ εἰς ἐξαιρετικὰς στιγμάς. Πρόκειται νὰ περιφρουρήσωμεν τὸν δημόσιον Θησαυρὸν ὁ ὁποῖος τόσον διεσπαθήθη ἐπ’ ἐσχάτων. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν εἰσάγονται τοιαῦται αὐστηραὶ διατάξεις καὶ οὐδεὶς ποτε ἐθορυβήθη. Ὑπάρχουν τοιαῦται διατάξεις περὶ εἰκονικότητος, ὑπάρχει ἡ Παυλιανὴ ἀγωγή, ὑπάρχει διάταξις τοῦ Ἐμπορικοῦ Νόμου, καθ’ ἣν ἂν κηρυχθῇ τις πτωχὸς καὶ ἂν μετ’ αὐτοῦ πρὸ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν συνεβλήθη τρίτον πρόσωπον, ἀφαιρεῖται ἀπὸ τούτου τὸ ἀντικείμενον καὶ ἔρχεται καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ὁμάδα. Ἐδῶ εἶναι πολὺ σκληρόν, διότι πρόκειται περὶ μιᾶς ἀθῳοτάτης πράξεως. Ὡς βλέπετε λοιπὸν ὑπάρχουν αὐστηρότεραι διατάξεις. Ἂς μὴ μᾶς τρομάζουν αὗται. Ἐπὶ τέλους ἂς δοκιμάσωμεν. Ὁ κ. Κούτρας εἶπεν ὅτι τὰ νομοθετήματα αὐτὰ θὰ ὑπάρχωσι καὶ μετὰ τὰς ἐξαιρετικὰς ταύτας περιστάσεις. Νομίζω ὅτι πάντοτε θὰ ὑπάρχῃ καιρὸς καὶ θὰ δύνανται νὰ τροποποιηθῶσιν αὗται ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον ἢ τοὐναντίον· διότι καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι θὰ ἀπαιτηθῶσιν αὐστηρότεραι διατάξεις. Ἔχω νὰ παρατηρήσω ὅτι προσέθεσα εἰς τὴν παράγραφον 1 τοῦ ἄρθρου 11 (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα κινητὴ καὶ ἀκίνητος περιουσία....» καὶ εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ὅτι «οἱ ἀνιόντες κλπ.». Ἄλλως τε αἱ καταχρήσεις προξενοῦσι θόρυβον καὶ γίνονται γνωσταὶ καὶ δὲν ὑπάρχει φόβος, διατελοῦντες ἐν καλῇ πίστει νὰ ζημιωθοῦν. Τελευτῶν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ συστήσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι, ἂν θελήσῃ νὰ ἐγκρίνῃ τὸ νομοθέτημα χάριν τοῦ κοινοῦ ἀγαθοῦ καὶ ἂν τὸ νομοθέτημα ἀποτύχῃ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐλπίζω νὰ γίνῃ, εἶναι κυρίαρχος ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ τοῦτο ὁποτεδήποτε θέλει. Ἀλλὰ νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς· εἶναι γνωστὸν ἓν λόγιον Γαλλικὸν ποὺ λέγει «grands maux, grands remèdes», εἰς μεγάλα δεινὰ χρειάζονται μεγάλα φάρμακα, καὶ τῶν μεγάλων φαρμάκων γίνεται χρῆσις ὄχι ἐπὶ πολὺν χρόνον. Ἂς εὐχηθῶμεν ὅτι τὸ μέγα τοῦτο πρωτότυπον φάρμακον θὰ εἶναι ἱκανὸν νὰ ἐκριζώσῃ αὐτὴν τὴν κακὴν συνήθειαν καὶ διὰ τοῦ φόβου τῆς ποινῆς καὶ διὰ τοῦ φόβου τῶν ζημιῶν καὶ ἀποζημιώσεως καὶ ἂς μὴ παρουσιάζωμεν τὴν εἰκόνα, καθ’ ἣν ὅταν συμβαίνῃ κάτι τι ἐξεγειρόμεθα, ἀγανακτοῦμεν καὶ εὐθὺς μετ’ ὀλίγον χρόνον κατευναζόμεθα καὶ γινόμεθα συμπαθεῖς καὶ ἥμεροι. Αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἕνα προτέρημα, ἀλλ’ ὅταν διαχειριζώμεθα τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας, δὲν ἐπιτρέπεται τοιαύτη ἀγαθότης καὶ τοιαύτη ἐπιείκεια ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, ὅταν βλέπωμεν ὄχι 20 καὶ 30 χιλιάδας, ὅπως ἄλλοτε, ἀλλὰ ἑκατομμύρια ὁλόκληρα ἀφαιρούμενα καὶ διασπαθώμενα. Ἂς παύσωμεν αὐτὴν τὴν τακτικὴν τῆς συμπαθείας, διότι τὸ νὰ ἐξεγερθῇ ἡ Κυβέρνησις Σοφούλη καὶ πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ αὐστηρὰ μέτρα καὶ ὕστερα νὰ ἐξατμίζωμεν ταῦτα, χωρὶς νὰ θέλω μοῦ ἔρχεται εἰς τὴν μνήμην ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν λέγεται, ὅτι ἀποτελοῦμεν παράδοξον βασίλειον, εὔχομαι δὲ νὰ μὴ ἐξακολουθῶμεν νὰ ἀποτελῶμεν καὶ παράδοξον Δημοκρατίαν. Ἐλπίζω ὅτι θὰ τάμωμεν μίαν ὁδὸν νὰ πατάξωμεν τὴν κακοήθειαν καὶ ἂς μὴ ἀποδειλιῶμεν πρὸ μέτρων τὰ ὁποῖα δὲν σκοτώνουν κανένα.

§515ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§516Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν ἀγανάκτησιν, τῆς ὁποίας διερμηνεὺς γινομένη ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, ἀγανάκτησιν κατὰ τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν εἰς τὸν δημόσιον πλοῦτον. Συμμερίζομαι τὴν ἀγανάκτησιν ταύτην οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἀπὸ τῆς ὁποίας, τελευταίως ἀγορεύσας, ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὴν διασπάθησιν τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ προσβολὴν τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, ἀλλ’ ἂν ἀγανακτοῦμεν ὅλοι διὰ τὰς γενομένας καταχρήσεις κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον τῶν πολεμικῶν ἀγώνων τοῦ Ἔθνους, ἀγανακτοῦμεν περισσότερον διὰ τὴν προσβολὴν ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τοῦ ἐθνικοῦ συναισθήματος τοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἐθνικὴν αὐτοῦ ἀποθάρρυνσιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸν μαχόμενον πληθυσμὸν ἐξ αἰτίας τῶν καταχρήσεων τούτων, ἀποθάρρυνσιν εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ μέγα μέρος ὀφείλεται ἡ ἐθνικὴ συμφορά. Καὶ ἀπὸ ταύτης τῆς ἀπόψεως ἐξετάζων τὰ πράγματα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαπιστώσω ὅτι δὲν ἔπταιον οἱ νόμοι, ὅτι δὲν ἔπταιον τὰ δικαστήρια, ὅτι δὲν ἔπταιον αἱ διοικήσεις, ἀλλ’ ἔπταιον αἱ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἠνείχοντο τὰς καταχρήσεις. Ἂν σᾶς ἐδίδετο ἡ εὐκαιρία, ὅπως ἐδόθη εἰς ἐμέ, νὰ μελετήσητε φακέλους δικογραφιῶν καταρτισθεισῶν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἀνακρίσεων διὰ καταχρήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, θὰ ἐπείθεσθε, κύριοι, ὅτι οὐδεμία εὐθύνη ἐβάρυνεν οὐδὲ κἂν τοὺς μικροὺς διοικητὰς στρατιωτικῶν μονάδων οὐδὲ κἂν αὐτοὺς τοὺς ὑπολόγους καὶ ὀφείλοντας νὰ δώσουν εὐθύνας διαχειριστὰς τοῦ δημοσίου χρήματος οὐδὲ κἂν τὴν δικαστικὴν Ἀρχήν, ἀλλ’ ἡ εὐθύνη ἐβάρυνε τὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐκάλυπτον διὰ τοῦ κύρους των τοὺς ἀνθρώπους των.

§517Γ. ΜΟΔΗΣ. Τὰ ὄργανα ἔπρεπε νὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκόν των.

§518Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ὀφείλομεν νὰ πιστοποιῶμεν τὰς αἰτίας τῶν φαινομένων, πρὶν ἢ προβαίνωμεν εἰς εἰσηγήσεις νομοθετημάτων. Ἡ αἰτία τῶν φαινομένων εἶναι μία ἠθικὴ ἐξαχρείωσις, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν εἰς τὸν κυβερνῶντα πολιτικὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος, οὐχὶ βεβαίως ὁ ἴδιος, ἐπιδιώκων ὑλικὰ ὠφελήματα, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπιδιώξει πολιτικῶν ὠφελημάτων εὐνοεῖ τὰς ἰδιοτελείας τῶν πρακτόρων του, εἶναι ὁ πρωταρχικὸς ὑπαίτιος τῆς γενικῆς ἐξαχρειώσεως, κατὰ τῆς ὁποίας ἀσχάλλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὅταν τοῦτο διαπιστωθῇ, ὅταν τοῦτο γίνῃ πεποίθησις, θὰ συμμερισθῆτε τὴν γνώμην μου ὅτι δὲν ἐχρειάζετο κἂν τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ὅτι ἐχρειάζετο μόνον πυγμὴ κυβερνήτου, ἐννοοῦντος νὰ ἐπιβάλῃ τὸν Νόμον διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ Κράτος τῆς ἠθικῆς ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ διὰ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ τοῦ ὑφισταμένου μυρίας θυσίας, τοῦ μόνου θυσίας ὑφισταμένου, ἐπὶ τὴν Δικαιοσύνην τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ τὴν σκοπιμότητα μετὰ τῆς ὁποίας οἱ διαχειριζόμενοι τὰς θυσίας του διαθέτουν αὐτάς. Ἀναμιμνήσκομαι, κύριοι, μιᾶς φράσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσα μικρός, εἰς τὴν ὁποίαν κατ’ ἐπανάληψιν ἔστρεψα τὸν νοῦν μου καὶ μεγάλος, τοῦ Γίββωνος, περιγράφοντος τὴν ἱστορίαν τῆς παρακμῆς καὶ πτώσεως τῆς Ρώμης. Ὁ Γίββων χαρακτηρίζει ὡς περίοδον παρακμῆς ἐκείνην κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγονται νόμοι αὐστηροί, ἐνῷ οἱ νόμοι παραβιάζονται. Δὲν θέλω παντάπασι νὰ κακίσω τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀπηχοῦσα καὶ ὀφείλουσα νὰ ἀπηχῇ, ὡς κοινοβουλευτικὴ Κυβέρνησις, τὰ συναισθήματα καὶ τὰς γνώμας τοῦ λαοῦ, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ ἓν σχέδιον νόμου τοιοῦτον, ἀλλὰ θὰ ἐδικαιούμην νὰ εἴπω εἰς αὐτήν· «στῆτε! Ἂν ἐφθάσατε εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι πρέπει νὰ κτυπήσετε τὴν ἀχρειότητα διὰ νόμων αὐστηρῶν, σκεφθῆτε μήπως ἡ ἀχρειότης εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ δύναται διὰ τῶν αὐστηρῶν νόμων νὰ κτυπηθῇ, καὶ ἂν πρέπῃ νὰ κτυπηθῇ καὶ δύναται, θὰ κτυπηθῇ μόνον διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν κειμένων νόμων, διὰ τῆς διοικήσεως, διὰ τῆς κυβερνητικῆς πυγμῆς». Δὲν δυνάμεθα, κύριοι, ἐξ ἀφορμῆς, διότι περιστατικὸς εἶναι ὁ νόμος οὗτος καὶ περιστατικῶς διεδηλώθη διὰ τῆς μεταβολῆς αὐτοῦ ἀπὸ ψηφίσματος συντακτικῆς ἰσχύος εἰς κοινὸν νόμον, δυναμένου διὰ νόμου νὰ μεταβληθῇ, δὲν δυνάμεθα, λέγω, ἐκ περιστατικῶν ἀφορμῶν νὰ μεταβάλλωμεν θεμελιώδεις διατάξεις, αἱ ὁποῖαι διέπουν σήμερον πάντα τὰ φιλελεύθερα καὶ δημοκρατικὰ Κράτη. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξαιρέσωμεν ἐκ τοῦ φυσικοῦ δικαστοῦ, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ὅτι οὐδεὶς ἀφαιρεῖται τοῦ φυσικοῦ του δικαστοῦ, νὰ ἐξαιρέσωμεν ἐκ τοῦ φυσικοῦ δικαστηρίου τοῦ ὁρκωτοῦ, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δι’ ἄλλου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καθιεροῦμεν ὅτι τὸ ὁρκωτὸν δικαστήριον ἰσχύει καὶ διὰ τοὺς λοιποὺς ἐγκληματίας, διὰ τὸν λόγον ὅτι ἐγκληματίαι ἀπαίσιοι, προστατευόμενοι ὅμως ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας, διέφυγον τὴν δίκην, καὶ νὰ ὑπαγάγωμεν αὐτοὺς εἰς ἐξαιρετικὰ δικαστήρια. Θὰ ἐνόμιζον, κύριοι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς ἐκ περιστατικῶν ἀφορμῶν νὰ καταργήσωμεν τὴν θεμελιώδη διάταξιν, διὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐγκαυχᾶται ἡ περίοδος τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, τὴν ἀρχὴν τῆς φανερᾶς ἀνακρίσεως, τῆς ὁποίας τὴν κατάργησιν εἰσάγει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα. Θὰ ἐνόμιζον ὅτι δὲν ὀφείλομεν ἐκ περιστατικῶν ἀφορμῶν νὰ ἀνατρέψωμεν τὴν προαιωνίαν ἀρχὴν ἡ ὁποία διήκει διὰ τοῦ ποινικοῦ δικαίου, ὅτι οὐδεὶς ἀποδεικνύει τὴν ἀθῳότητά του, ἀλλ’ ὁ κατηγορῶν τὴν ἐνοχὴν ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ.

§519Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἅμα κλείσῃ ἡ δικογραφία, ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ γνῶσιν.

§520Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, ἀπὸ τοῦ ὕψους τῆς ἠθικῆς σας περιωπῆς εἶναι εὔκολον εἰς ὑμᾶς νὰ λέγετε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴπετε. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ὕψους ἢ μᾶλλον ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς πραγματικότητος δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λέγῃ, ἀφοῦ κλεισθῇ ὁ φάκελος τῆς δικογραφίας, ἂν δυνηθῇ ὁ κατηγορούμενος νὰ ἀποδείξῃ τὴν ἀθῳότητά του, θ’ ἀποδοθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἀθῳότης. Τί νὰ τὴν κάμῃ ὁ ἀθῷος τὴν ἀθῳότητα, ὅταν συρθῇ εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ὅταν διασυρθῇ εἰς τὴν ὑπόληψιν τῆς κοινωνίας καὶ τῶν στενωτέρων του συγγενῶν ὡς καταχραστής, ὡς πραγματικὸς ἐχθρὸς τῆς Πατρίδος του; Θὰ ἐνόμιζον ἀκόμη, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς ἐκ περιστατικῶν ἀφορμῶν νὰ καταργήσωμεν τὴν ἀρχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὴ ἡ ἀναστολὴ τῆς φυλακίσεως καὶ νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἄλλην ἀρχὴν ὅτι μέχρι τῆς ἐκδικάσεως τῆς ὑποθέσεως καὶ εἰς δεύτερον βαθμὸν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ παραμονὴ εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ ἐγκαθείρκτου. Προκειμένου περὶ ἑνὸς ἠθικοῦ ἐγκλήματος τόσον μεγάλου, ὅσον ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον εὑρίσκω δικαιολογημένην τὴν ἀγανάκτησιν καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς παρούσης καὶ πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀξίαν δὲν ἔχει βεβαίως ἡ φυλάκισις, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ οιουδήποτε Ἕλληνος πολίτου, ὁ ὁποῖος μέχρι τῆς ἀποδείξεως τῆς ἐνοχῆς του καὶ τῆς καταδίκης του δι’ αὐτὴν ἔχει δικαίωμα ἀπέναντι τοῦ Κράτους νὰ θεωρῆται ἀνεπίληπτος, πῶς δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἀρχὴ αὐτὴ ἠθικῶς; Τί δὲ νὰ εἴπω, κύριοι, περὶ τῶν ἄλλων διατάξεων, αἱ ὁποῖαι ἐξέρχονται τῆς ποινικῆς εὐθύνης, ἀλλ’ ἐξέρχονται καὶ τοῦ κύκλου τῆς εὐθύνης αὐτοῦ τούτου τοῦ πράξαντος, ἂν πράγματι ἔπραξε τὴν κατάχρησιν, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν ψήφισμα, καὶ αἱ ὁποῖαι διατάξεις ἐκτείνονται καὶ εἰς συγγενῆ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα, κατὰ πάντα Νόμον, εἰς ὅλα τὰ Κράτη, εἰς ὅλας τὰς ἐποχάς, μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου θεωροῦνται ἀνυπεύθυνα τῶν πράξεων τοῦ ἀτόμου τὸ ὁποῖον καταδιώκεται; Ὁμιλῶ περὶ ἀστικῶν εὐθυνῶν. Ηὐδόκησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξαιρέσῃ, προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως, τὴν ἀδιατίμητον προῖκα καὶ λέγω κατὰ τί διαφέρει οὐσιαστικῶς ἡ ἀδιατίμητος τῆς διατετιμημένης; Εἶναι περιουσία ἡ ὁποία συνεστήθη ὑπὲρ τῆς γυναικὸς καὶ τῶν τέκνων. Ἂν δὲν συνεστήθη ὑπὲρ τῆς γυναικὸς καὶ τῶν τέκνων, ποῖον ρόλον παίζει ἡ πρόνοια τῶν γονέων, ἡ ὁποία συνετέλεσεν, ὥστε ἂν δὲν ὑπάρξῃ πρόνοια νὰ εἶναι ἀδιατίμητος, νὰ θεωρῆται διατετιμημένη; Θὰ πλήξωμεν καὶ τρίτα πρόσωπα ἐνδεχομένως κατὰ τὴν φυσικὴν ἐκδοχὴν ἀνεύθυνα πρὸς τὸ ἀδίκημα τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ τιμωρήσωμεν μὲ τοιαύτην διαστολήν; Ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα ὡς σπουδαστήριον ἢ ὁμιλοῦμεν ὡς Συνέλευσις, ἡ ὁποία σκέπτεται τὰ πράγματα ἀπὸ τῆς οὐσιαστικῆς αὐτῶν ἀπόψεως καὶ θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν τῆς Δημοκρατίας, ὅταν δὲ τὰ συμφέροντα δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένως ὑπεύθυνα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν τοῦ Δημοσίου; Καὶ εἶναι διατάξεις ἐκεῖναι κατὰ τὰς ὁποίας καὶ πᾶσα ἀπαίτησις τοῦ τρίτου αὐτοῦ συγγενοῦς προσώπου ἀπέναντι τρίτων καθίσταται ληξιπρόθεσμος καὶ καλεῖται νὰ πληρώσῃ καὶ τὸν τόκον τῆς προεξοφλήσεως εἰς βάρος τοῦ τρίτου ὀφειλέτου τοῦ συγγενοῦς τοῦ καταδιωκομένου ὡς καταχραστοῦ; Νομίζω ὅτι τὸ ψήφισμα, ὁσονδήποτε καὶ ἂν συμμεριζώμεθα τὰς ἐμπνεύσεις αἱ ὁποῖαι ὑπηγόρευσαν παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὑπερακοντίζει τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους ἐτέθη. Ἂν ἐπρόκειτο, κύριοι, νὰ καταπλήξωμεν ἁπλῶς τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἂν ἐπρόκειτο νὰ καταπλήξωμεν τὸν λαὸν ὁ ὁποῖος ἀκούει τὰ περὶ καταχρήσεων, ὁ ὁποῖος δημαγωγούμενος ἀπὸ τὸν Τύπον, ὅστις εἶναι συνυπεύθυνος ἠθικῶς διὰ τὰς καταχρήσεις τὰς ὁποίας ὑπεξέκαυσε καὶ τὰς ὁποίας ηὐνόησεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ὁποίαν ὁ Τύπος ἐκεῖνος ὑπεστήριξεν, ἡ Κυβέρνησις βασιλικῆς ἀπολυταρχίας—διότι ἐκεῖ εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ κακοῦ — ἂν ἐπρόκειτο τὴν Κοινὴν ταύτην Γνώμην κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ ἐξυπηρετήσωμεν καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν. Ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν ἐν ταυτῷ ὅτι δὲν εἴμεθα Συνέλευσις, δὲν εἴμεθα Σῶμα Νομοθετικὸν εἰς τὸ διηνεκές, δὲν εἴμεθα βῆμα νομοθετικόν, ὡς καὶ προσωρινὸν διὰ διατάξεων αἱ ὁποῖαι νὰ μὴ ἀνατρέπουν θεμελιώδεις κανόνας, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ὑπῆρξαν Κυβερνήσεις—εὔχομαι ἡ παροῦσα νὰ μὴ φιλοδοξήσῃ νὰ γίνῃ τοιαύτη— αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον τὴν πυγμὴν σθεναρὰν διὰ νὰ ἐφαρμόσουν τοὺς κειμένους νόμους, περὶ τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡμίλησεν ὅτι δὲν μεταβάλλονται ὅσον ἀφορᾷ τὰς ποινάς. Ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τοὺς κειμένους νόμους μόνον, ἂν οἱ κείμενοι νόμοι ἐφαρμόζωνται, οἱ ὁποῖοι ἀποβλέπουν οὐχὶ εἰς τὴν ἐκ τοῦ προχείρου κατασίγασιν μιᾶς λαϊκῆς ἐξεγέρσεως, ἀλλ’ ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐμπέδωσιν παρὰ τῷ λαῷ τῆς πεποιθήσεως ὅτι ἡ Κυβέρνησις μεριμνᾷ ἀληθῶς, μόνον τότε θὰ δύναται νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ ἀνατραπεῖσα ὑπὸ τοῦ βασιλισμοῦ ἠθική, ἡ ἠθικὴ ἡ ὁποία ἀνετράπη ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς τοὺς ὁποίους ἔλαχε νὰ διαχειρισθοῦν ἀξιώματα, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ἄξιοι τῆς διαχειρίσεως τῶν ἀξιωμάτων τούτων. (Χειροκροτήματα).

§521ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§522Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ἐγώ, κύριοι, εἶχον τὴν τόλμην καὶ τὸ θάρρος νὰ δημοσιογραφήσω, πρὶν ἔλθουν εἰς φῶς αἱ μεγάλαι αὐταὶ καταχρήσεις, ἐκ τῆς φήμης ἡ ὁποία ὑπῆρχε καὶ διεδίδετο ὅτι ὑπῆρχον καταχρήσεις, καὶ νὰ ζητήσω δημοσίως τὴν καταδίκην τῶν καταχραστῶν εἰς θάνατον. Καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅταν ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Πατρῶν εἶχε πρῶτος τὴν πρωτοβουλίαν νὰ ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἡ ὁποία συζητεῖται σήμερον, ἐπῄνεσα τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ ὅτι τοιαῦται πράξεις πρέπει νὰ πατάσσωνται ἀμειλίκτως, καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἔλλειψις νόμων....

§523Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν μεταβάλλονται αἱ ποιναί.

§524Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Αὐτὸ θὰ εἴπω ἀκριβῶς. Ὅλα πρέπει καὶ ἡ ποινὴ ἡ στερητικὴ τῆς ἐλευθερίας νὰ μεταβληθοῦν, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ σωφρονίσωμεν ἕνα καταχραστὴν ὁ ὁποῖος γνωρίζει ὅτι, ἂν καταχρασθῇ ἑκατομμύρια ὁλόκληρα, θὰ καταδικασθῇ εἰς δύο ἐτῶν φυλάκισιν καὶ θὰ τῷ δώσωμεν ἀμνηστίαν τὸ ἓν ἔτος καὶ θὰ ἔλθῃ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης ἐγὼ ἄλλοτε ἐπῄνεσα τὴν πρᾶξιν τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου καὶ ἐζήτησα διὰ τῆς δημοσιογραφίας τὴν θέσπισιν νόμου διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καταδικάζωνται αὐστηρότατα καὶ μάλιστα εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου. Τὸ ψήφισμα θεωρῶ ἀνάγκην νὰ ψηφισθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ διὰ τὸν λόγον ὅτι δι’ αὐτοῦ συντέμνονται αἱ προθεσμίαι, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι ὑπάρχουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦνται διὰ καταχρήσεις καὶ μένουν ἀκαταδίωκτοι. Ἡ ὑπόθεσις Ἀγγελίδη, ὁ ὁποῖος συνελήφθη διὰ καταχρήσεις, ἐκκρεμεῖ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν καὶ δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη διὰ νὰ ἀποδοθῇ κάποια ἱκανοποίησις εἰς τὴν κοινωνίαν. Καὶ ἔρχεται ἓν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ἐκ συμπαθείας, ἐκ πόνου, ἐκ φιλανθρωπίας, ἀντὶ νὰ καταδικάσῃ αὐτὸν τὸν ἄνθρωπον εἰς θάνατον, τὸν παραδίδει εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἂν οὗτος ἔχει καταχρασθῆ πολλά, δύναται νὰ γίνῃ καὶ εὐεργέτης, ὡς εἶπον. Εἰς τὰς ἀστικὰς εὐθύνας, ὅπου αὗται ἐξικνοῦνται εἰς τοὺς ἀνιόντας καὶ κατιόντας συγγενεῖς τοῦ κατηγορουμένου, δὲν εἶμαι σύμφωνος, ἐκτὸς ὅταν ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἀπόκτησις περιουσίας εἶναι ἀπόρροια τῆς καταχρήσεως· διότι τίνα σχέσιν ἔχει ὁ ἀνιὼν ἢ ὁ κατιὼν διὰ νὰ συλλάβωμεν αὐτὸν καὶ τὸν καταδικάσωμεν νὰ πληρώσῃ διὰ τὸν καταχραστήν, ὅταν ἡ ὑπ’ αὐτοῦ κτηθεῖσα περιουσία δὲν εἶναι ἀπόρροια τῆς καταχρήσεως;

§525Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αὐτὸ λέγομεν, ὅταν εἶναι ἀπόρροια τῆς καταχρήσεως.

§526Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Λοιπὸν ἐγὼ δὲν ἔχω ἢ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἦτο δυνατόν, νὰ ἀναβάλῃ τὸ ψήφισμα ἕως ὅτου καταθέσῃ νόμον μὲ αὐστηροτάτας ποινάς.

§527Π. ΤΣΙΤΣΕΚΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔκαμα καὶ μίαν ἄλλην τροποποίησιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ἀραβαντινοῦ καὶ οὕτω μεταβιβάζεται ἡ ἀπαίτησις....

§528ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Πολὺ καλά· δεκτόν.

§529ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἀνακρίσεως καὶ ἐκδικάσεως ἀδικημάτων τινῶν ὑπὸ τῶν Ἐφετῶν» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 3119 περὶ ἀφομοιώσεως τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων».

§530Σ. ΞΥΔΗΣ. Μίαν παρατήρησιν μόνον, κ. Πρόεδρε. Ἔχομεν πέντε οἰκογενείας ἀξιωματικῶν πεσόντων εἰς τὰ Μακεδονικὰ ἐδάφη πρὸ τοῦ πολέμου· αἱ οἰκογένειαι αὗται δὲν δικαιοῦνται καταβάλλουσαι εἰς τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον, νὰ μετάσχωσι τῶν εὐεργετημάτων αὐτοῦ;

§531ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄσχετον.

§532Σ. ΞΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι καθόλου ἄσχετον.

§533ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τοῦ Ὀρφανοτροφείου Κορίνθου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συστάσεως Ὑφυπουργείου προσφυγικῶν ὑποθέσεων».

§534Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀναβάλλεται· ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, ὅσοι ἔχουσι τροπολογίας ἐπ’ αὐτοῦ, νὰ ὑποβάλωσιν ἐγγράφως ταύτας, ἵνα τὰς μελετήσω.

§535ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (Ἀναβάλλεται). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ταμείου προνοίας προσωπικοῦ ἐφημερίδων».

§536ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§537Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτε ἀπουσίαζεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπέβαλον τὴν παράκλησιν, ὅπως τὰ σχετικὰ ζητήματα πρὸς τὰ προσφυγικὰ ἔρχονται, εἰ δυνατόν, πρῶτα ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§538Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν δύναται νὰ καθορισθῇ γενικῶς, ἐξαρτᾶται.

§539ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχεται νὰ ψηφισθῶσι δύο δικαστικά.

§540ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§541ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἐδαφ. 2 τοῦ ἄρθρου 458 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου ΓΨϞΖʹ περὶ προσωρινῶν μέτρων ἐν ταῖς περὶ διακατοχῆς διαφοραῖς».

§542ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§543ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 3119 καὶ 2469 καὶ τοῦ ἀπὸ 5 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2769 περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν». Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§544Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνεδρίασιν, κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεπτύχθησαν αἱ ἀναφοραί, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Πρεβέζης εὗρε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς ἐπερωτήσεως τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Ἀβραὰμ καὶ Ἀσκούτση ἐν σχέσει μὲ τὴν ἀστοργίαν τῆς Πολιτείας ἀπέναντι τῶν ἐφέδρων, ἀπέναντι δηλαδὴ τῆς τάξεως ἐκείνης τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον σχεδὸν δεκαετίαν παρέμειναν μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας εἰς τὰ διάφορα Μέτωπα. Καὶ ἠθέλησαν νὰ εἴπουν εἰς τὴν Συνέλευσιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, ἂν εἶναι δυνατὸν καὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ κάμνῃ τις μίαν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ἐφέδρων αὐτῶν τῶν ἐπανακαμψάντων ἀπὸ τὰ διάφορα πολεμικὰ Μέτωπα, διάκρισιν ὄχι ὡς πρὸς τὴν διάρκειαν τῆς ἐν Μετώπῳ ὑπηρεσίας, οὐχὶ ἀκόμη καὶ ὡς πρὸς τὴν ρώμην τὴν πολεμικήν, διότι, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, τὴν αὐτὴν ἐπέδειξαν ρώμην ἄνευ διακρίσεως ὅλοι καὶ ἐτέλεσαν τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, ἀλλ’ οἱ ἐπιδείξαντες τὴν σχετικὴν ἀντοχὴν ἀπέναντι τῶν ἀδιαλείπτων πορειῶν καὶ τῶν ἀδιαλείπτων καυσώνων, ἄν, λέγω, ἦτο δυνατὴ ἡ διάκρισις αὐτή, ἀναμφιβόλως αὕτη θὰ ἀπέβαινεν ὑπὲρ τῶν εὐσταλῶν εὐζώνων μας, τὸ μέγιστον μέρος τῶν ὁποίων φυσικὰ προέρχεται ἀπὸ τοὺς κτηνοτροφικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἑλλάδος.

§545ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ ἐλάχιστον μέρος.

§546Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον αὐτό. Δι’ αὐτό, κύριοι πληρεξούσιοι, ἂν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν αὐτήν, θὰ εὕρωμεν αὐτοὺς προερχομένους ἀπὸ τὸν κτηνοτροφικὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀναμφισβήτητα καὶ ἀπαράγραπτα ἱστορικὰ δικαιώματα ἀπέναντι οἱασδήποτε ἄλλης τάξεως πολιτῶν.

§547ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1910 καὶ ἔπειτα ἔγιναν γνωστοί.

§548Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία μετὰ τόσης ὑπομονῆς ἤκουσε κατὰ τὰς ἀπογευματινὰς ὥρας τὴν συζήτησιν περὶ μαγείρων καὶ παραμαγείρων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναπτύξω τὸ σπουδαῖον τοῦτο ζήτημα κάπως διεξοδικώτερον. Ἀλλ’ ἡ εὐρυτέρα συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἐπιβεβλημένη καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, τῆς κτηνοτροφικῆς, ὡς πλουτοπαραγωγοῦ κλάδου τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀναντίρρητον, κύριοι, ὅτι ὁ κλάδος αὐτὸς ἔχει παροραθῆ κατὰ τρόπον ἀπολύτως σκληρὸν ἐκ μέρους τῆς μεγίστης μερίδος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Καὶ τὸ λέγω τοῦτο καὶ τὸ πιστεύω, διότι καθ’ ἣν ἐποχὴν εἰς τὰ ὅμορα Κράτη τόση προσοχὴ δίδεται εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, ὡς πλουτοπαραγωγικὸν κλάδον, εἰς τὴν Ἑλλάδα ἔχομεν τὸ περίεργον Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ στοιχίζει τόσα ἑκατομμύρια καὶ ἔχει τόσους ὑπαλλήλους, δὲν ἀπασχολεῖ οὐδένα ὑπάλληλον διὰ τὴν κτηνοτροφίαν.

§549Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὅλαι αἱ εἰκόνες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι διὰ τοὺς κτηνοτρόφους, ὡς μὲ ἐπληροφόρησεν ὑπάλληλός τις.

§550Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἡ εὐρυτέρα συζήτησις τοῦ ζητήματος εἶναι καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ὀρθὸν νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, καθόσον πρόκειται περὶ κυρώσεως ἑνὸς Διατάγματος, τὸ ὁποῖον θίγει ἀπὸ ὅλας τὰς ἀπόψεις τὸν κτηνοτροφικὸν κόσμον. Ἀπὸ τῆς κοινωνικῆς δὲ ταύτης ἀπόψεως ἡ εὐρυτέρα συζήτησις εἶναι ἐπιβεβλημένη. Ἄλλως τε τοιαύτη συζήτησις ἐπετράπη καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν.

§551Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως καὶ ὁ κ. Σίδερης ὡμίλησε γενικῶς.

§552Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλά, κύριοι συνάδελφοι, μήπως ἀπὸ αὐτῆς μόνον τῆς ἀπόψεως ἐξεταζόμενος ὁ κλάδος ὁ πλουτοπαραγωγικὸς τῆς κτηνοτροφίας εἶναι τόσον σπουδαῖος; Εἶναι ἐπίσης σπουδαῖος καὶ ἀπὸ ἀπόψεως καθαρῶς ταμιευτικῆς, καθόσον δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἐφορολογήθησαν πέρυσι 12 ἑκατομμύρια αἰγοπρόβατα πρὸς 8 δραχμὰς ἕκαστον. Ἐπὶ πλέον ἐπλήρωσαν μίαν δραχμὴν κοινοτικὸν φόρον κατὰ κεφαλὴν καὶ 10%, ἐπλήρωσαν δηλαδὴ οἱ κτηνοτρόφοι 9,80 κατὰ κεφαλὴν καὶ ἐν συνόλῳ 120 ἑκατομ. δραχμῶν, ὅσα οὐδεμία ἄλλη τάξις Ἑλλήνων πολιτῶν ἐπλήρωσε. Καὶ τὰ ἐπλήρωσαν πραγματικῶς, διότι δὲν κατοικοῦν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀλλ’ εἰς τὰ βουνὰ καὶ δὲν δύνανται νὰ ἀποφύγουν τὴν φορολογίαν, διότι συλλαμβάνονται.

§553Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, πόσα ἑκατομμύρια ἐπλήρωσαν οἱ κτηνοτρόφοι;

§554Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. 120 ἑκατομμύρια.

§555Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἠξεύρετε πόσα πληρώνομεν διὰ νὰ τοὺς φυλάττωμεν, εἰς τοὺς ἀγροφύλακας, ἵνα μὴ καταστρέφωνται τὰ κτήματα;

§556Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ὑπεχρεώσαμεν νὰ πληρώσωσι καὶ τοὺς ἀγροφύλακας διὰ τὴν φύλαξιν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Κύριοι συνάδελφοι, τὰ ὅμορα πρὸς ἡμᾶς Κράτη, δὲν ἔχουσιν οὔτε σῦκα οὔτε σταφίδα οὔτε κρασὶ οὔτε λάδι οὔτε καπνόν· ἔχουν μόνον κτηνοτροφίαν, ἡ ὁποία τοῖς εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ εἰσπράττουν ὅσα εἰσπράττει ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὰ εἴδη αὐτά. Ἡ Σερβία ἔχει κτηνοτροφίαν τοιαύτην, ὥστε νὰ εἰσπράττῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα 400.000.000 δραχμῶν διὰ νὰ τρώγωμεν Σερβικὸν κρέας καὶ τυρὶ καὶ διὰ νὰ ἀγοράζωμεν δέρματα. Αὐτὴ εἶναι ἡ σημασία τῆς κτηνοτροφίας, ἡ ὁποία ἀξιοθρηνήτως ἔχει περιφρονηθῆ ἀπὸ τὸν περισσότερον κόσμον, ἀκριβῶς δὲ διότι πρόκειται περὶ ἑνὸς τόσον σοβαροῦ ζητήματος ἀποτείνομαι ἤδη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ἐνῷ ἡ κτηνοτροφία ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ 4 ἢ 5 ἀντιπροσώπους, οἱ ἀγροτικοὶ ἀντιπροσωπεύονται ἀπὸ δεκαπλασίους καὶ ἑπομένως ὁ ἀγὼν εἶναι ἄνισος. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀνισότης, ἡ ὁποία εἶναι ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων, εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἠθικὴ τοῦ ζητήματος εἶναι πρὸς τὸ μέρος τῶν κτηνοτρόφων. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶμαι ἕτοιμος ἀπόψε νὰ ὁμιλήσω, ἀλλὰ πρέπει νὰ εἶναι καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ.

§557ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι 26 ἐγγεγραμμένοι.

§558Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω μέχρι τῆς ἕκτης πρωινῆς καὶ θὰ συνεχίσω καὶ αὔριον διὰ νὰ εἶναι καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ δώσωμεν ἐνσυνείδητον γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Διὰ νὰ κατορθώσωμεν λοιπὸν νὰ μορφώσωμεν μίαν γνώμην σαφῆ ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀσχολούμεθα, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ νὰ μάθωμεν πότε καὶ ὑπὸ ποίας συνθήκας καθιερώθη ὁ θεσμὸς τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν καὶ ποία ἡ ἐξέλιξις τοῦ θεσμοῦ τούτου μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς καθιερώσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ποῖα τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Ὅταν ταῦτα πληροφορηθῶμεν, τότε θὰ ἴδωμεν ποῖον εἶναι τὸ νέον ἐνοικιοστάσιον, ποῖαι εἶναι αἱ ἐπενεχθεῖσαι τροπολογίαι διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. καὶ ποῖαι ἐπηκολούθησαν μέχρις τὸ ἐνοικιοστάσιον καθιερώθη δι’ ἑνὸς Διατάγματος τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1919 καὶ ἴσχυσεν ἀπὸ τῆς 13 Ἀπριλίου μέχρι τῆς ἀντιστοίχου ἡμέρας τοῦ ἔτους 1921, ἤτοι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον συνεχῆ διετίαν. Τὸ Διάταγμα ὑπηγορεύθη ἀπὸ τοὺς ἑξῆς λόγους: Ἡ Κυβέρνησις εἶναι γνωστὸν ὅτι ἔχει ἀπασχοληθῆ ἔκτοτε μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ὁμάδων κτηνοτρόφων, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε παρατηρηθῆ, λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως τότε, ἀνεπάρκεια προσωπικοῦ τεχνικοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀπεφασίσθη τότε νὰ ἐκδοθῇ ἕνα Διάταγμα ἐν Θεσσαλονίκῃ μέχρις ὅτου συνεπληροῦτο ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τακτικοῦ, ἀπεφασίσθη, λέγω, νὰ ἐλαμβάνετο ἓν προσωρινὸν μέτρον πρὸς προστασίαν τῶν κτηνοτρόφων, καὶ πρὸς τοῦτο καθιερώθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, προωρισμένον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἕνας σταθμὸς διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ὁριστικήν. Ὁ κ. Σίδερης, ἀγορεύων ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, εἶπεν ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον βοσκῶν ὀφείλεται εἰς μίαν ὑπηρεσιακὴν αὐτοῦ ὑπόδειξιν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ὁλόκληρος ἡ μέριμνα ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν κτηνοτρόφων καὶ ἐν γένει τῆς κτηνοτροφίας ὀφείλεται εἰς τὸν ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιον κ. Καφαντάρην, ὁ ὁποῖος ἐξέδωκε τὸ πρῶτον νομοθέτημα. Ἀσχέτως δὲ πρὸς τοὺς δύο πρώτους λόγους τοὺς ὁποίους εἶπον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων λόγων, τὰ ἐνοίκια τῶν λιβαδίων εἶχον ὑπερβῆ εἰς αὔξησιν τὰ ἐνοίκια τῶν ἀστικῶν κτημάτων καὶ ἡ Κυβέρνησις, βλέπουσα ὅτι ἡ κτηνοτροφία διήρχετο μίαν κρίσιν τότε, ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, διότι τὰ 9)10 τῶν ἐνοικίων περιήρχοντο εἰς τοὺς Τούρκους βέηδες, διότι τὰ 97% τῶν λιβαδίων τῶν Νέων Χωρῶν ἀνήκουσιν εἰς Τούρκους βέηδες, τοῦτο δὲ τὸ γνωρίζω, διότι δικηγορῶ ἐκεῖ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ λόγοι καὶ ὄχι ἐκεῖνοι τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Σίδερης, ὅτι ὀφείλεται δῆθεν τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰς μίαν ὑπηρεσιακήν του ὑπόδειξιν. Καὶ τὸ περίεργον εἶναι ὅτι εἶχεν ὡς βάσιν τὴν εὐθηνίαν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐστηρίχθη εἰς τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Σίδερης, ὅτι δῆθεν διὰ τὴν ἐλπιζομένην εὐθηνίαν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων προέβη εἰς αὐτό, ἀλλὰ εἰς τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους εἶπον προηγουμένως, οὔτε δὲ καὶ ἦτο δυνατὸν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς νὰ στηριχθῇ εἰς ἕνα τοιοῦτον λόγον, διότι γνωρίζει ὅτι μὲ νόμους δὲν δύνανται νὰ ἐμποδισθοῦν τὰ φυσικὰ μέτρα.

§559Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν προῆλθεν ἐκ τοῦ λόγου ἐκ τοῦ ὁποίου προῆλθε καὶ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν οἰκιῶν. Δι’ οὓς λόγους ἐθεωρήθη ἀπαραίτητον νὰ προστατευθοῦν οἱ μισθωταὶ τῶν οἰκιῶν, διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους ἐθεωρήθη ἐπίσης ἀναγκαῖον νὰ προστατευθοῦν καὶ οἱ μισθωταὶ τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας. Ἐν τῇ συνειδήσει μου μάλιστα ἂν εὑρίσκω λόγους συμπαθείας τινὸς ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἐκ τῶν δύο ἰδιοκτητῶν, ἀναντιρρήτως εὑρίσκω ὀλιγωτέρους λόγους ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας, ὑπὲρ τῶν λιβαδίων παρὰ ὑπὲρ τῶν ἀστικῶν κτημάτων, διότι οἱ ἰδιοκτῆται τῶν λιβαδίων εἶναι καθαρῶς τύπος παρασίτου τῆς περιουσίας. Ἑπομένως δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀνεχθῶ ὅπως δοθῇ ἰδιαιτέρα προστασία ὑπὲρ τῆς περιουσίας αὐτῆς. Δὲν ἀποκρύπτω ὅτι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὰς συνεπείας τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν, δηλαδὴ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τοῦτο παρὰ ἕνα ἄμεσον ἀντίκτυπον ἐπὶ τῶν τιμῶν τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων, διότι ὑπῆρχε τότε τὸ σύστημα τῶν διατιμήσεων. Ἂν ἐπέτυχεν ἢ δὲν ἐπέτυχε, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀσφαλὲς ἐπιχείρημα ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν δὲν ἔγιναν αἰσθητὰ εἰς τὴν κοινωνίαν. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ἀπόψεις ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν.

§560Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδέχομαι ὡς ἀληθῆ ὅσα εἴπετε, ἀλλ’ ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν μελέτην ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὁ ὁποῖος γράφει, ἐν ἀρχῇ μάλιστα τῆς μελέτης του, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπον καὶ ἀκριβῶς ἐπὶ λέξει: (ἀναγινώσκει): «Ἀκριβῶς δὲ διότι τὰ ἐμπόδια ἐκεῖνα τῆς ἐλλείψεως τοῦ τεχνικοῦ προσωπικοῦ προεβλέπετο ὅτι θὰ ἀποτελέσουν ἐπὶ πολὺν ἀκόμη χρόνον ἐμπόδιον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν νομάδων κτηνοτρόφων, διὰ τὸν λόγον αὐτὸν καθιερώθη τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν». Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐκτὸς τῶν λόγων αὐτῶν ποὺ ἀνεφέρατε ἦτο καὶ ἡ πρόθεσις νὰ ληφθῇ μέτρον προστασίας τῶν κτηνοτρόφων, ἀλλὰ καὶ ἕνα μέτρον τὸ ὁποῖον θὰ ἀπετέλει μίαν ὁριστικωτέραν ἀποκατάστασιν αὐτῶν.

§561Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἀπέκλεισα ἐγὼ ἀπολύτως τὴν ἐγκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων ὑπῆρξα ἀπολύτως διστακτικός. Προκειμένου περὶ ἐντατικῆς κτηνοτροφίας ἐθεώρησα ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ σκεφθῶμεν περὶ πλήρους ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, πλὴν μιᾶς βοηθείας σχετικῆς, πλὴν μιᾶς περιοχῆς στενωτάτης ἴσως. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ πάρωμεν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ νὰ τὰ δώσωμεν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους; Συγχρόνως δὲ εἶναι καὶ ἀντίθετος ἡ ἔννοια τῆς ἐγκαταστάσεως πρὸς τὴν ἔννοιαν τῆς νομαδικῆς κτηνοτροφίας. Ἡ νομαδικὴ κτηνοτροφία εἶναι ἡ μὴ ἐγκατεστημένη κτηνοτροφία. Δι’ ὅλα αὐτὰ ἤμην ἀπολύτως διστακτικός. Ἐσκεπτόμην κατὰ πόσον θὰ ἦτο δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ φθάσῃ βοηθὸς εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῆς κτηνοτροφίας αὐτῆς, ὥστε νὰ ἀποβῇ μόνιμος. Τὸ δεύτερον εἶναι ἀπολύτως δύσκολον καὶ διαφωνῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοὺς ζητοῦντας νὰ λύσουν τὸ ζήτημα μονομερῶς.

§562Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀγωνίζομαι νὰ ἀνατρέψω ἕνα ἰσχυρισμὸν ἐξενεχθέντα ἐντεῦθεν ἀπὸ πρώην Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, τὸν ὁποῖον, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εὑρίσκω ὡς ἀπέχοντα πολὺ τῆς ἀληθείας. Εἶπεν ὁ κ. Σίδερης ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον ὀφείλεται εἰς μίαν ὑπηρεσιακήν του ὑπόδειξιν, ὅτι τὸ ἔκαμεν αὐτός.

§563Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὰς Ὑπηρεσίας ὡς Ὑπουργὸς τὰς ἐκτιμῶ, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς δίδει τὰς ἐμπνεύσεις καὶ αἱ Ὑπηρεσίαι ἐνεργοῦν ὡς ἐκτελεστικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία βοηθεῖ τὸν Ὑπουργόν. Ἂν συμβῇ νὰ ἔχῃ καὶ καμμίαν ἰδέαν ἐντελῶς δημιουργικὴν μία Ὑπηρεσία, ἀναντιρρήτως ἕνας Ὑπουργὸς θὰ τὴν δεχθῇ. Εἰς τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν δὲν ὑπῆρξεν ἀνάγκη ὑποδείξεων ὑπηρεσιακῶν, διότι ἦτο ὁλόκληρον τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόζετο διὰ νὰ καταστήσωμεν ὀλιγωτέραν τὴν παρασιτικὴν ἰδιοκτησίαν. Τὸ πρᾶγμα τοῦτο τὸ ὑπέδειξα εἰς τὴν τότε Βουλὴν καὶ ἐψηφίσθη τότε μία σχετικὴ διαδικασία. Εἶμαι δὲ ἀπολύτως πεπεισμένος ὅτι ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ τότε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐπὶ τῇ βάσει ἐπιστημονικῶν μεθόδων, ἂν δὲν ἤθελε παρεμπέσει ἡ 1 Νοεμβρίου, ἡ ὁποία παρέλυσεν ὅλα αὐτά.

§564Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὴν δήλωσιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Σίδερη ἀφ’ ἑνός, ἐξ ἀντιθέτου δὲ τὴν μελέτην καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Μυλωνᾶν νὰ δηλώσῃ....

§565Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ὀρθῶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἦτο διστακτικὸς εἰς τὸ νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς κτηνοτρόφους. Ἐγὼ δὲν ἤμην διστακτικός, ἀλλὰ τὴν γνώμην τὴν προέχουσαν εἶχε τότε ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἐφρόνουν ὅτι ὑπῆρχε πλήρης ἡ κοινωνικὴ ἀνάγκη διὰ τὴν τοιαύτην ἀποκατάστασιν. Ὑπάρχει βεβαίως κάποια διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κτηνοτρόφου καὶ τοῦ καλλιεργητοῦ, ὅτι ὁ δεύτερος συμβάλλει περισσότερον εἰς τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου εἰς τὴν κτηνοτροφίαν δὲν συμβάλλουν οἱ κόποι, ἀλλὰ κάτι τι ἄλλο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς εἶναι ἀμέτοχος ὁ παρασιτικὸς ἰδιοκτήτης τῆς γεωργικῆς γῆς. Συμβαίνει εἰς τὴν ἀνατροφήν, εἰς τὴν διαφύλαξιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ζώων τοῦ κτηνοτροφικοῦ κλήρου ὁ ἄνθρωπος νὰ ἐκτίθεται εἰς τὰς καιρικὰς μεταβολάς, νὰ στερῆται στέγης καὶ οἰκιακῆς ἡσυχίας. Ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ὁ ὁποῖος γυρίζει ἀπὸ βουνὸ εἰς βουνὸ εἶναι ἄξιος προστασίας καὶ ὑπάρχει κοινωνικὴ ἀνάγκη μονιμωτέρας ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Ἐπίσης ἤθελα νὰ δώσω καὶ μίαν ἐξήγησιν, ὅτι ἐννοῶ ὡς δικαιουμένους ἀποκαταστάσεως βεβαίως ὄχι τοὺς τσελιγκάδες, τοὺς μεγάλους, διότι αὐτοὶ εἶναι ἴσως χειρότεροι τοῦ παρασιτικοῦ ἰδιοκτήτου· εἶναι οἱ ἐκμεταλλευταὶ σήμερον ἴσως ἔν τινι μέτρῳ καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου, διότι εἶναι μικρὸν τὸ ἐνοίκιον. Δι’ αὐτὸ εἰς τὴν διάταξιν τὴν ὁποίαν ἔθεσα εἰς τὸ τελευταῖον νομοθετικὸν Διάταγμα προστατεύονται συνεταιρισμοὶ μικρῶν ὁμάδων πρὸς ἀποκατάστασιν μὲ ὡρισμένον ἀριθμὸν προβάτων, μέχρι 200 προβάτων, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἄποψιν ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω καὶ πρέπει νὰ γίνῃ μεγαλυτέρα ἀνάπτυξις τῆς διατάξεως, ὅπως αὐτὸς ὁ κτηνοτροφικὸς κόσμος ἀποκατασταθῇ πλήρως. Δὲν εἶναι πρωτότυπος ὁ τρόπος τῆς ἀποκαταστάσεως παρ’ ἡμῖν· ἔχει προηγηθῆ ἡ Ρουμανία ἀπὸ τοῦ 1920 μὲ ἐκτεταμένον Νομοθετικὸν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον προενόει περὶ ἀποκαταστάσεως τόσον εἰς τὰς πεδινὰς ὅσον καὶ εἰς τὰς ὀρεινὰς βοσκάς. Βεβαίως ἡ ἀποκατάστασις αὕτη παρ’ ἡμῖν θὰ γίνῃ μόνον εἰς τὰς ἀνεπιδέκτους καλλιεργείας βοσκάς, ἐφόσον ἀπαιτεῖται ὡς παράρτημα γερολίβαδον. Εἰς αὐτὰ τὰ σημεῖα εἴμεθα σύμφωνοι.

§566Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα, κ. συνάδελφε, τοῦτο νὰ ἐξοβελίσω, τὸ ὅτι ἡ μόνη βάσις τοῦ θεσμοῦ ἦτο ἡ εὐθηνία τῶν προϊόντων, καὶ διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἑδραιωθῇ εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν, ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω ὅτι τὸ ἰσχῦον Διάταγμα περιέχει ἓν ἄρθρον, τὸ 11, δυνάμει τοῦ ὁποίου ὁρίζονται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): .... Ἐνῷ λοιπὸν ἐδημιουργήθη ἐν συνεχείᾳ τὸ ἐνοικιοστάσιον, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ἐκ μέρους τοῦ ἰδίου προαγορεύσαντος κ. Σίδερη—εἶναι ἐνοικιοστάσιον καθιερωθὲν διὰ μίαν πενταετίαν καὶ περιέχει διατάξεις μερικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν νομάδων κτηνοτρόφων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐπετράπη εἰς τὰ λιβάδια νὰ κάνουν σπίτια κλπ. κλπ. καὶ νὰ καλλιεργήσουν 40 στρέμματα —αἴφνης ἔρχεται νὰ μᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν θὰ εὐθηνήνουν τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα. Ἂς ἴδωμεν τώρα ποία ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἐνοικιοστασίου κατὰ τὴν διετίαν ἐκείνην ὑπῆρξε καὶ ὁμαλὴ καὶ ἐνηργεῖτο ἡ ἐφαρμογή του ὄχι μόνον εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἀλλ’ ἂν ὑπῆρξεν ὁμαλὴ ἡ ἐξέλιξις, ὑπῆρξε, διότι τότε δὲν ὑπῆρχον ἀξιώσεις, τότε ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς Ἑλλάδος ἐκείνης, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ τσιφλίκια ταῦτα, εἶχε τὸ ὄνειρον κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἀπηλλάσσετο ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, ὅστις κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συγκομιδῆς ἐπήγαινεν εἰς τὰ ἁλώνια καὶ τοῦ ἔπαιρνε τὸ εἰσόδημα. Οὔτε καὶ μία αἴτησις ἐξαιρέσεως ὑπεβλήθη τότε. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅταν θὰ λάβῃ ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσῃ, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἂν τῷ 1919–1920 ὑπεβλήθη καμμία αἴτησις ἐξαιρέσεως λιβαδίου τινός. Οὐδεμία. Καὶ δὲν ὑπεβλήθη, διότι οἱ δουλεύοντες τὰ τσιφλίκια εἶχον τὴν ἀντίληψιν καὶ τὸ ὄνειρον ὅτι, ἂν κατώρθωναν νὰ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τὸν ἰδιοκτήτην, θὰ ἦτο τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς ἐπιτυχίας των. Γνωρίζουν οἱ ζήσαντες ἐλεύθερον βίον ὅτι διὰ νὰ πάρῃ ἕνα ζευγάρι λιβάδι πρέπει νὰ ἀνέλθῃ ἓξ φορὰς τὴν κλίμακα τοῦ Ἀρείου Πάγου, γνωρίζουν τοὺς ἀγῶνας οἱ ὁποῖοι μαστίζουν τὴν Ἑλλάδα, καὶ αὐτοὶ ἠξεύρουν ὅτι δὲν ἠμποροῦν νὰ πάρουν ξένον λιβάδι. Ὑπῆρξε λοιπὸν καὶ εὐεργετικὴ ἡ ἐξέλιξις τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Καὶ λέγω τοῦτο, διότι περιωρίσθησαν αἱ αἰσχροκερδεῖς τάσεις τῶν λιβαδιούχων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπροστατεύθησαν οἱ κτηνοτρόφοι καὶ ἡ κοινωνία ἠλευθερώθη. Ὑπῆρξεν ὁμαλὴ ἡ ἐξέλιξις, διότι δὲν παραπονοῦνται καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν λιβαδίων, διότι ἀναλόγως πρὸς τοὺς ἄλλους ἰδιοκτήτας τῶν ἄλλων ἀστικῶν κτημάτων ἐλάμβανον αὐτοὶ πενταπλάσιον ἐνοίκιον καὶ ἐθεώρουν ἑαυτοὺς ἱκανοποιημένους, ἐνῷ ἔβλεπον τοὺς ἄλλους ἰδιοκτήτας τῶν ἀστικῶν κτημάτων μὴ λαμβάνοντας παρὰ τὸ προπολεμικὸν ἐνοίκιον. Ἀλλά, κύριοι, ἐπῆλθεν ἡ 1 Νοεμβρίου καὶ μετ’ αὐτὴν ἡ ἄνοιξις τοῦ 1921, τότε δὲ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος συγκρατουμένη εἰς τὴν Ἀρχὴν μὲ πλειονοψηφίαν 3 ἢ 4 ψήφων, πιεζομένη δὲ ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ παρακαθημένους 42 Τούρκους βουλευτάς, ἅπαντας ἀνεξαιρέτως λιβαδιούχους, ἔχουσα ἴσως καὶ γενικώτερον πρόγραμμα ὑπ’ ὄψιν νὰ ἐφαρμόσῃ, ἠναγκάσθη νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ νὰ ἄρῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν κατὰ τὴν 23 Ἀπριλίου 1921. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μετὰ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τὰ ἐνοίκια ἐπενταπλασιάσθησαν, ἐδεκαπλασιάσθησαν, εἰκοσαπλασιάσθησαν, ἔφθασαν νὰ πεντηκονταπλασιασθοῦν καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι θὰ κατεστρέφετο τελείως ἡ κτηνοτροφία, ἂν δὲν ἤρχετο ἡ Ἐπανάστασις, ἡ ὁποία ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἅμα τῇ ἐγκαθιδρύσει αὐτῆς εἰς Ἀθήνας ἓν τῶν πρώτων μελημάτων αὐτῆς ἐθεώρησε τὴν ἄμεσον καθιέρωσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν εἰς τὰς 26 Ὀκτωβρίου 1922. Ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὁμιλῇ εἶχε τὴν τιμὴν νὰ λάβῃ ἐντολὴν παρὰ τῆς τότε ἑπταμελοῦς Ἐπιτροπῆς νὰ συντάξῃ τὸ νομοσχέδιον μαζὶ μὲ τὸν τμηματάρχην κ. Μαλοῦχον καὶ τὸν κ. Χασιώτην.

§567Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ποῦ ἔφθασαν τὰ ἐνοίκια μετὰ τὴν ἄρσιν;

§568Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅταν θὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, νὰ φέρῃ τοὺς πίνακας, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι εἰς πολλὰ μέρη ἔφθασε μέχρι τοῦ ἑκατονταπλασίου. Εἰς τὴν Ἀττικὴν ἐπλήρωναν 100 δραχμὰς τὸ πρόβατον λιβαδιάτικα. Εἰς ἄλλας ἐπαρχίας λιβάδια 3.000 δραχ. ἔφθασαν 300.000 δρ., ἀλλὰ καὶ πολλὰ λιβάδια τῶν Νέων Χωρῶν ἀπὸ τὰ ὁποῖα οἱ ἰδιοκτῆται δὲν εἰσέπραττον τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὸ βούτυρον τῆς χρονιᾶς των ἢ ὀλίγον τυρὶ ἔφθασαν νὰ ἐνοικιάζωνται 25 καὶ 30 χιλιάδας δραχμῶν.

§569Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Σεῖς, ὡς ἐνδιαφερόμενος καὶ ὡς δικηγόρος κτηνοτρόφων, γνωρίζετε ἂν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἐλασσόνος ὑπῆρχε κάποιος Καραλῆς, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐνοικιάσει τὰ λιβάδια καὶ τὰ ὑπενοικίαζεν εἰς τοὺς κτηνοτρόφους, διὰ τοὺς ὁποίους σεῖς ἐνδιαφέρεσθε;

§570Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνάμει τοῦ πρώτου ἐνοικιοστασίου βοσκῶν πάντες οἱ ὁπωσδήποτε μισθωταὶ λιβαδίων εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐπανόδου. Τοῦτο ὑπῆρξεν ἓν σφάλμα καὶ ἂν ἐγὼ ὡς συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἐκαινοτόμησα κατά τι, τοῦτο εἶναι ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον θὰ ἴσχυε μόνον διὰ τοὺς ἀσκοῦντας τὴν νομαδικὴν κτηνοτροφίαν καὶ ἀκολουθουμένους ὑπὸ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, ποιουμένους δὲ χρῆσιν δι’ ἰδίων ποιμνίων καὶ ἀγελῶν. Κατ’ αὐτὸν δὲ τὸν τρόπον οἱ Καραλῆδες καὶ οἱ διάφοροι τυρέμποροι, οἱ ὁποῖοι συνήθιζον νὰ ἐνοικιάζουν λιβάδια, καὶ ἄλλοι ἔμποροι λιβαδίων ἔπαυσαν νὰ προστατεύωνται ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου.

§571Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Τὸ ἐνοικιοστάσιον δὲν προστατεύει τοὺς μίκτας καὶ τοὺς ποιμένας οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς μεγάλους κτηνοτρόφους· προστατεύει μόνον τοὺς μεγάλους κτηνοτρόφους, ἐφέτος δὲ ὅλοι οἱ κτηνοτρόφοι ἐξεδίωξαν τοὺς ποιμένας τοὺς ὁποίους εἶχον.

§572Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ αὐτό.

§573Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Τοὺς εἶπαν ὅλους ποιμένας καὶ τοὺς ἐπέταξαν ἔξω.

§574Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ τοὺς εἴπουν ποιμένας, διότι οἱ ἔχοντες πλείονα τῶν 25 προβάτων....

§575Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Δὲν γίνεται πουθενὰ ἡ διάκρισις τῶν 25 προβάτων.

§576Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει δοθῆ τοιαύτη ἑρμηνεία.

§577Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ πολύ;

§578Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ οὔτε ἤρχισα ἀκόμη. Ἔχει ὁρίσει ἡ Συνέλευσις δύο ἡμέρας διὰ κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Δευτέραν ἔλειπον καὶ οἱ ὑποβαλόντες τὰς ἐπερωτήσεις καὶ οἱ ἡμίσεις τῶν Ὑπουργῶν. Διὰ νὰ μὴ χαθῇ δὲ καὶ ἡ αὐριανὴ ἡμέρα καλὸν εἶναι νὰ συζητηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. Ἐπειδὴ δὲ θὰ λείψουν καὶ οἱ μισοὶ ἀπὸ αὐτούς, θὰ ἔλθουν 10–15, δι’ αὐτὸ νὰ ὁρισθῇ ἡ αὐριανὴ ἡμέρα διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§579Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἡμερησία Διάταξις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ σᾶς, οὔτε ἐγὼ ἠμπορῶ νὰ εἴπω νὰ ἀναβληθοῦν αἱ ἐπερωτήσεις. Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰς ἐπερωτήσεις, τότε παρακαλῶ πρῶτον νὰ ἐγγραφῇ τὸ «ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν» καὶ κατόπιν τὰ ἄλλα, ὅπως εἶναι σήμερον.

§580ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§581ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε.

§582ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 4 μ.μ. αὔριον. (Ὥρα 3.40′ π.μ.).