1924.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 115Η

Τρίτη 2 Δεκεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5 μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ ἐν Πάτραις ὀδοντοϊατροὶ παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ὑγιεινῆς ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐπανεξετάσεως τῶν ἀπορριφθέντων ὀδοντοτεχνιτῶν. — Ὁ Γεωργικὸς Πιστωτικὸς Συνεταιρισμὸς Καρδίτσης παρακαλεῖ ὅπως μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῶν καπνεργατῶν. — Οἱ ἐκ Χαλκίδος Ἀλέκος Ταμβακᾶς καὶ τὰ ἀνήλικα ὀρφανὰ Λουκᾶ Ταμβακᾶ διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ταμείου περιθάλψεως προσφύγων, καταλαβόντος παρανόμως οἰκόπεδόν των ἐξ ἓξ χιλιάδων πήχεων. — Οἱ κάτοικοι τῶν κοινοτήτων τῆς χερσονήσου Κασσάνδρας τῆς Χαλκιδικῆς παρακαλοῦσιν ὅπως ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης. — Οἱ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τῷ τεχνικῷ Διδασκαλείῳ μετεκπαιδευόμενοι δημοδιδάσκαλοι ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ καθορισμοῦ τῆς θέσεώς των. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Λευκάδος, λόγῳ τῆς κρίσεως τοῦ οἴνου Λευκάδος, παρακαλεῖ ὅπως ἐλαττωθῶσιν οἱ τοπικοὶ φόροι τοῦ οἴνου. — Οἱ κάτοικοι Ἀμαρουσίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐκ μέρους τῶν ἐκεῖ προσφύγων ἐκμετάλλευσιν τοῦ κοινοτικοῦ των κτήματος. —Οἱ ἐν Ξάνθῃ πρόσφυγες ἁλιεῖς παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς ἐπιτραπῇ ἡ ἐν τῇ λίμνῃ Πόρτο Λαγὸ ἁλιεία. —Οἱ ἐν Λιγουρατίῳ Μαργαριτίου πρόσφυγες διαμαρτύρονται διὰ τὰς συχνὰς μετακινήσεις των. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Ἡρακλείου παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἑνώσεως τῶν ἐν Ἀθήναις ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. —Ἡ Ἕνωσις τῶν Τ.Τ.Τ. Κερκύρας παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. —Ἡ Ἕνωσις τῶν Συνεταιρισμῶν Τριφυλίας διαμαρτύρεται διὰ τὴν βραδύτητα τῆς ἀγορᾶς τῶν 30 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφιδοκάρπου καὶ παρακαλεῖ ὅπως πλὴν τῆς πραγματοποιήσεως διαταχθῇ καὶ ἡ ταχίστη ἐπιδιόρθωσις τῶν ἐκεῖ ὁδῶν. —Ὁ Γεωργικὸς Συνεταιρισμὸς Δαμαλᾶ διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐπέμβασιν τῆς ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς ἐπὶ τῶν ἔργων του. —Οἱ καπνοπαραγωγοὶ Καρδίτσης παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῶσι προστατευτικὰ μέτρα διὰ τὴν καπνοπαραγωγὴν καὶ καπνοβιομηχανίαν, συνάμα δὲ ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Τὸ διοικητικὸν συμβούλιον τοῦ Σωματείου Παλαιῶν Πολεμιστῶν Σώχου παρακαλεῖ ὅπως ἐλαττωθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. —Ἡ Συνομοσπονδία τῶν Ἐπαγγελματιῶν τῆς Ἑλλάδος ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας. —Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μὴ διορισμοῦ τῶν ἀποχωρούντων δικαστικῶν ἢ δικηγόρων παρ’ οἷς δικαστηρίοις ὑπηρέτησαν ὡς δικαστικοί». —Οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Γ. Ροῦσσος ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ παροχῆς ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς σύναψιν προσωρινῶν ἐμπορικῶν συμφωνιῶν μετὰ ξένων Ἐπικρατειῶν». —Ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς διαβιβάζει αʹ) ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς Συνελεύσεως πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Ι. Σεφερλῆ καὶ βʹ) ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Λαρίσῃ Ἐφετῶν πρὸς παροχὴν ἀδείας διὰ τὴν ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου κ. Ι. Τσίρου. —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Κ. Σπυρίδης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: αʹ) «Περὶ μονιμοποιήσεως τῶν προσωρινῶν ἐπιθεωρητῶν Θράκης» καὶ βʹ «Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ. καὶ τοῦ ἀλλοδαποῦ λεπτομηχανουργοῦ Ἐρ. Πάσκοβιτς συμβάσεως». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ἀποσύρει τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως γενομένης δαπάνης δραχ. 100.000 πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως κατὰ τὴν ἐνταῦθα παραμονὴν τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν. Οἱ κ. κ. Ι. Μαρματάκης κ. Ι. Κούνδουρος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Χανίων.

§2Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων Χανίων, οἱ ὁποῖοι διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τοῦ σάπωνος. Τὸ ζήτημα δὲν ἀφορᾷ τὸν νομὸν Χανίων, ἀλλ’ ὅλην τὴν Κρήτην καὶ τὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου Πελάγους ὡς καὶ διάφορα ἄλλα μέρη. Ἡ φορολογία εἶναι καταθλιπτικὴ καὶ καταδικάζει τὴν βιομηχανίαν τῶν μερῶν αὐτῶν. Ἡ Ὑπηρεσία φρονεῖ ὅτι ὑπάρχουσι λόγοι ἰσότητος τῆς φορολογίας, ἀλλὰ δὲν ἔχει δίκαιον. Παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ μὴ φορολογῆται ἀνίσως ὁ σάπων, ὥστε νὰ κτυπᾶται ἡ βιομηχανία αὐτή.

§3Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ ληφθῇ πρόνοια κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Σακελλαρίδης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφοράν.

§5Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἂν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸ ἔπραξα διὰ νὰ καταστήσω γνωστὴν μίαν αἰσχρότητα ἑνὸς Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας—ὄχι τοῦ παρόντος—ὁ ὁποῖος ἐδέχθη νὰ θέσῃ εἰς τὸν νόμον 2039 «περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν» προσωπικὴν διάταξιν καὶ νὰ κυρώσῃ μίαν σύμβασιν συναφθεῖσαν κατὰ τὸ 1920.

§6ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἐγέντο αὐτό;

§7Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Εἰς τὰ 1922. Ἡ κοινότης Κλεινοβοῦ ἐνοικίασε τὰ δάση πρὸς ἐξαγωγὴν ξυλείας, εἰς τὸ συνταχθὲν δὲ συμβόλαιον προσετέθη ὅρος κατὰ τὸν ὁποῖον, ἂν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἤθελεν ἐγκρίνει καὶ ἄλλην ποσότητα ξυλείας πρὸς εἰσαγωγήν, ἡ κοινότης ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἐκμισθώσῃ πρὸς τὸν ἴδιον μισθωτὴν μὲ τὸ ἴδιον μίσθωμα. Ἀλλ’ ὁ ὅρος τῆς συμβάσεως ἀντίκειται πρὸς τὸν νόμον 2039 «περὶ διαχειρίσεως τῶν δασῶν», διότι κατὰ τὸν νόμον ἡ ἐνοικίασις γίνεται κατόπιν δημοπρασίας. Ὁ μισθωτὴς ὁ ὁποῖος ἐπέτυχε τὴν σύμβασιν καὶ ἔθηκε τοιοῦτον ὅρον εἰς τὴν σύμβασιν ἐσκέφθη πῶς νὰ καταστρατηγήσῃ τὸν νόμον καὶ πρὸς τοῦτο ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν τοῦ τμηματάρχου Δαβερώνα ἄλλοτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἰδιώτου κατὰ τὸ 1920, τὸν ὁποῖον ἀπέστειλεν εἰς τὰ δάση Κλεινοβοῦ καὶ συνέταξε διαχειριστικὴν ἔκθεσιν ἀντίθετον ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχε συντάξει ὁ δασάρχης Καλαμπάκας, ἐπίσημον ὄργανον τῆς Πολιτείας. Καὶ ἐνῷ ὁ δασάρχης Καλαμπάκας εἶχεν ὁρίσει ὅτι ἀπὸ τὰ δάση αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαχθῶσι 2600 κυβικὰ μέτρα, ὁ κ. Δαβερώνας, πληρωθεὶς ἀπὸ τὸν μισθωτήν, συνέταξεν ἔκθεσιν διὰ τῆς ὁποίας ὥρισεν ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ξυλείας ἀπὸ τὰ δάση αὐτὰ ἀνέρχεται εἰς 12.000 κυβικὰ μέτρα. Τοῦτο ὅμως ἦτο ἓν προκαταρκτικόν, διότι δὲν ἀπῃτεῖτο μόνον ἡ ἔκθεσις τοῦ Δαβερώνα, ἀλλ’ ἔπρεπε καὶ νὰ κυρωθῇ. Πρὸς τοῦτο ὑπεβλήθη ἔκθεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον ἐζήτησε τὴν ἔγκρισιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἂν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐνοικίασις, ἐφόσον ἀντέκειτο εἰς τὸν νόμον 2039. Τὰ μέλη τῆς κοινότητος Κλεινοβοῦ διεμαρτυρήθησαν, διότι ἐπληροφορήθησαν τί ἐπρόκειτο ἐν τῷ μεταξὺ νὰ γίνῃ. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀπέρριψε παμψηφεὶ τὴν ἔκθεσιν, διότι ἀντέκειτο εἰς τὸν νόμον. Ὁ μισθωτὴς δὲν ἀπηλπίσθη καὶ ἐπεζήτησε νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ διαχειριστικὴ ἔκθεσις διὰ νομοθετικῆς πράξεως, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἔμεινεν εἰς Ἀθήνας ἐπὶ ἓξ μῆνας καὶ κατώρθωσεν, ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ νόμος 2039, εἰς τὸ ἄρθρον 19 νὰ ἐπιτύχῃ ὅρον ὥστε ὅλαι αἱ καρπώσεις τῶν κοινοτικῶν δασῶν ἐθεωροῦντο ἔγκυροι, ηὐξήθη δὲ τὸ ποσὸν καὶ ἀντὶ τῶν 2600 κυβικῶν μέτρων, ἔχομεν 16000 κυβικὰ μέτρα ξυλείας καὶ ἤδη εὑρίσκεται αὐτὸς μέσα εἰς τὰ δάση μὲ 15 δραχμὰς τὸ κυβικὸν μέτρον καὶ ἑπομένως ζημιοῦται τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὴν κακοήθειάν του.

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι, ὅταν ἐψηφίσθη εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν περὶ τὰς πρωινὰς ὥρας, ἦσαν μόνον δέκα πληρεξούσιοι παρόντες.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς δὲν ἔχει οὐδεὶς τὸν λόγον παρὰ ὁ ἀγορεύων.

§10Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διασάφησιν ζητῶ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν ἐπιτρέπει.

§12Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἐπέτυχε καὶ ἠκύρωσεν αὐτὸς ἐκ τῶν ὑστέρων τὴν σύμβασιν δυνάμει τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἡ ὁποία παρενεβλήθη εἰς τὸν νόμον καὶ ἤδη αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς τὰ δάση αὐτά. Ἡ αἰσχρότης πρέπει νὰ γίνῃ γνωστὴ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ δι’ αὐτῆς εἰς τὸν λαόν, διότι αἱ μεταπολιτεύσεις δὲν ἔχουσι μόνον τὸν σκοπὸν νὰ καταρτίζωσι τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, ἀλλὰ νὰ ἔχωσι καὶ ὑπὸ ἔλεγχον τοὺς διοικήσαντας.

§13ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐγένετο τοῦτο γνωστόν;

§14Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἐγένετο γνωστὸν δι’ ἐπανειλημμένων ἀναφορῶν καὶ δὲν ἐλήφθη πρόνοιά τις. Μάλιστα εἰς τὸν κωδικοποιηθέντα νόμον 3115 κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον τοῦ 1924 ἡ διάταξις αὕτη ἀπηλείφθη καὶ δὲν ὑπάρχει πλέον. Ἐν τούτοις αὐτὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ὑλοτομῇ μὲ 15 δραχμὰς τὸ κυβικόν. Ἡ διάταξις αὕτη ἐγένετο ὑπουργοῦντος τοῦ κ. Ἀργυροῦ. Τὰ μέλη τῆς κοινότητος Κλεινοβοῦ ἀνεφέρθησαν πολλάκις εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τὰς ἀναφορὰς ταύτας διεβίβασεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ εὑρίσκονται εἰς τὸν σχετικὸν φάκελον. Πρὸς διόρθωσιν τοῦ κακοῦ πρέπει ἢ διὰ νομοθετικῆς πράξεως νὰ κοπῇ ἡ διάταξις ἐκείνη ἢ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ν’ ἀποστείλῃ δασονόμον, ὁ ὁποῖος νὰ κάμῃ νέαν ἐξέτασιν διὰ νὰ πατάξῃ τὴν κακοήθη αὐτὴν πρᾶξιν.

§15Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ τὴν συνέστησα εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν. Νομίζω ὅτι ὁ μόνος τρόπος λύσεως τῆς κακοήθους αὐτῆς συμβάσεως εἶναι διὰ νόμου, ἐκκρεμεῖ δέ τι νομοσχέδιον περὶ δασῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ περιληφθῇ σχετικὴ διάταξις.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς γεωργῶν Νέας Ὀρεστιάδος.

§17Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἀπών.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἐπὶ ἀναφορᾶς τραυματιῶν κατόχων περιπτέρων.

§19Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Πολλοὶ τραυματίαι ἀνάπηροι καὶ ἄλλοι πτωχοὶ βιοπαλαισταί, ἰδίᾳ πρόσφυγες, οἱ μὲν ἔλαβον περίπτερα συμφώνως μὲ τοὺς κειμένους νόμους, οἱ δέ, μικροπωληταί, πωλοῦν διάφορα εἴδη εἰς τὰς ὁδούς, καθὼς συμβαίνει εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἐν τούτοις, μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν, τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα ἐνίοτε τοῖς φέρονται κατὰ τρόπον οὐχὶ ἐπιεικῆ. Διότι, ἐνῷ ὁ νόμος ὁρίζει ποῦ δέον νὰ ἔχουν τὰ περίπτερά των, ἡ Ἀστυνομία, κατόπιν διαταγῶν τοῦ Νομομηχανικοῦ, τοῖς λέγει ἑκάστοτε νὰ μεταβάλουν θέσεις, τοὺς δὲ μικροπωλητὰς τοὺς ἀποπέμπει ἐντελῶς ἀπὸ τὰς ὁδούς. Προτείνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, καθὼς τοῦτο συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς μεγάλας πόλεις τοῦ κόσμου ὅπου εἶναι ἀνεκτοὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, νὰ λάβῃ αὐστηρὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν βιοπαλαιστῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν τραυματιῶν καὶ τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι παραπονοῦνται ὅτι διὰ τῆς διώξεως αὐτῆς χάνουν τὸν ἄρτον των.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Π. Κουρτίδης καὶ Β. Χατζηλίας ἐπὶ ἀναφορᾶς δημοδιδασκάλων Ἀλεξανδρουπόλεως.

§21Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ διδασκαλικὸν ἐν τῇ Δ. Θράκῃ ἔχει μεγάλην σημασίαν, ὄχι μόνον ἐκπαιδευτικήν, διότι ἡ Χώρα ἐκείνη ἔχει ἀνάγκην ποδηγετῶν διὰ νὰ ἐπιδράσῃ ἡ ἐκπαίδευσις ἐπὶ τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὅπως ἡ ἐποπτεία τῶν δημοτικῶν σχολείων ἀνατεθῇ καὶ πάλιν εἰς ἐπιθεωρητὰς καὶ οὐχὶ ὡς μέχρι τοῦδε εἰς καθηγητὰς τοῦ Γυμνασίου, οἱ ὁποῖοι, λόγῳ τῶν ἀσχολιῶν των, εἶναι ἀκατάλληλοι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τοὺς ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὑπηρετήσαντας ἐν Θράκῃ ὡς προσωρινοὺς ἐπιθεωρητάς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν τὴν Χώραν, ἔχουν ἐγκλιματισθῆ καὶ ἔχουν προσφέρει μεγάλας ὑπηρεσίας.

§22Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Πρόκειται περὶ 2 ἢ 3 προσωρινῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἀντὶ ἀνταμοιβῆς ἀπὸ τὸ Κράτος ἐπῆραν τὴν ἀπόλυσίν των εἰς τὸ χέρι. Τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ εἶναι ἀγνῶμον πρὸς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι προσέφεραν μεγάλας ὑπηρεσίας, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μονιμοποιηθοῦν. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ καὶ ἄλλοθεν πληροφορίας καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ.

§23Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ζήτημα νόμου, ἡ δὲ ὑποβολὴ νόμου εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον χρήζει κάποιας μελέτης. Καὶ ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ κάποια μέριμνα ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν πράγματι σπουδαίας ὑπηρεσίας.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Α. Πραντούνας, Ε. Ζυμπρακάκης, Α. Ἀναγνωστόπουλος κλπ. ἐπὶ ἀναφορᾶς ἀποστράτων ἀξιωματικῶν.

§25Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τυγχάνει γνωστόν, κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχαιότητος καὶ ἀπὸ τοῦ θαυμαστοῦ αὐτῆς πολιτισμοῦ παρὰ πολλὰ ἐδέχθη καὶ ὁ σημερινὸς πολιτισμὸς καὶ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουν οἱ νόμοι τοῦ Μίνωος, οἱ ὁποῖοι εὑρέθησαν εἰς μαρμαρίνας πλάκας εἰς τὴν Κνωσὸν τῆς Κρήτης πρὸ πολλῶν ἐτῶν, περὶ προστασίας τῶν ζώων. Ὁ σύγχρονος πολιτισμὸς ἵδρυσεν ὅθεν τὰς Ἑταιρείας τῶν Ζωοφίλων. Πολλοὶ δὲ εὐγενεῖς καὶ παρ’ ἡμῖν ἄνθρωποι ὑπῆρξαν ζωόφιλοι, ὅπως ὁ ἀπόστρατος ὑποστράτηγος Γ. Μαυρομιχάλης, ὅστις, ὡς συνταγματάρχης, ἔστειλε τὸν ἵππον του, γηράσαντα κάποτε, εἰς γηροκομεῖον ἵππων ἐν Ρουμανίᾳ διὰ νὰ τελευτήσῃ τὸν βίον του ἀνέτως. Μετὰ ταῦτα δὲ ἄλλαι μεγάλαι ἐπίσης καὶ φιλάνθρωποι διάνοιαι, ὅπως ὁ στρατηγὸς Κίμων τῶν Ἀθηναίων καὶ ὁ μέγας Περικλῆς, προηγηθέντες τοῦ Ναζωραίου, ὄχι μόνον ἐδίδαξαν, ἀλλὰ καὶ ἐφήρμοσαν τὴν φιλανθρωπίαν καὶ κατήργησαν τὴν πενίαν, διδάξαντες φιλόστοργα ἀδελφικὰ αἰσθήματα πρὸς τοὺς συμπολίτας των. Σήμερον ὅμως παρατηρῶ τὸ Κράτος ἄστοργον καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀτυχεῖς καὶ πενεστάτους συνταξιούχους του, οἱ ὁποῖοι ἐδούλεψαν τόσα ἔτη τὸ Κράτος ἐντιμότατα καὶ διὰ τοῦτο περιέρχονται ρακένδυτοι καὶ πειναλέοι τὰς ὁδοὺς κινοῦντες τὸν κοινὸν οἶκτον. Ἐφάνη δὲ ἀνέκαθεν τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἰδίᾳ τώρα ἐσχάτως, τόσον ἄστοργον πρὸς αὐτούς, ὥστε, ἀφοῦ ἐπὶ 40–50 ἔτη ἀπεμύζησε πᾶσαν ἰκμάδα τῶν πνευματικὴν καὶ ὑλικὴν καὶ τοὺς ἔστιψε σὰν λεμόνια, ἐν τέλει τοὺς ἐπέταξεν ὡς λεμονόστυμματα εἰς τὰ πεζοδρόμια καὶ τοὺς πατοῦν οἱ διαβάται περιφρονητικῶς. Πότε λοιπὸν θὰ γίνῃ καὶ τὸ Κράτος μας, ἂν μὴ Σύλλογος Ἀνθρωποφίλων, τοὐλάχιστον Σύλλογος Ζωοφίλων καὶ δι’ αὑτοὺς τοὺς λιμώττοντας τέως πιστοὺς ὑπηρέτας του καὶ φρουρούς του; Ὁ σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ μέτρα ὑπὲρ τῶν συνταξιούχων, ἀλλὰ νὰ καταδικάσω τὴν ἀδιαφορίαν τοῦ Συνδέσμου τῶν ἐν ἐνεργείᾳ ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἔφθασαν ἐπὶ προκατόχου Κυβερνήσεως μέχρι στάσεως καὶ ἀπειλῆς ἀπεργίας ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθοδοσιῶν των, ἐλησμόνησαν ἐν τούτοις τὸ σπουδαιότατον ζήτημα διὰ τὸ γῆράς των, μετὰ τὴν ἀποστρατείαν των, ἀλλὰ καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν νεότητά των! Διότι, κύριοι, συνταξιοῦχος δὲν γίνεται κανεὶς μόνον λόγῳ γήρατος, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ κάθε ἄλλο τυχαῖον ἐνδεχόμενον, ἀπὸ κάρρον, ἀπὸ τράμ, ἀπὸ αὐτοκίνητον καὶ ἀπὸ ἄλλα ἀπρόοπτα γεγονότα καὶ νοσήματα. Συνεπῶς καὶ οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσι καὶ τοὺς συνταξιούχους, οἱ ὁποῖοι πρέπει καὶ αὐτοὶ νὰ ζήσουν, δύναται δὲ τὸ Κράτος νὰ ἐξεύρῃ τοὺς πόρους. Ἀκόμη μέχρι τοῦδε οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἐν ἐνεργείᾳ, καὶ οἱ στρατιωτικοὶ καὶ οἱ πολιτικοί, ἐπλήρωνον 9% εἰς κρατήσεις· σήμερον αἱ κρατήσεις αὐταὶ κατηργήθησαν εἰς βάρος τοῦ Κράτους. Διατί; Ἐπίσης ἕκαστος ἀξιωματικὸς ἐπλήρωνεν ἐξ ἰδίων τὸ Μετοχικόν του Ταμεῖον· διατί σήμερον νὰ τὸ πληρώνῃ τὸ πτωχὸν Κράτος; Ἐπίσης ἐπλήρωναν χαρτόσημον· τώρα διατί νὰ μὴ τὸ πληρώνουν, ἀλλὰ νὰ τὸ πληρώνῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἄμοιρον τὸ Κράτος; Ἐξεφύτρωσε δὲ καὶ νέον τι βάρος εἰς ζημίαν τοῦ Κράτους: Τοὺς πληρώνει δι’ ἕκαστον οἰκογενειακὸν βάρος 10% ἐπὶ τοῦ μισθοῦ των. Ποῦ καὶ πότε παρ’ ἡμῖν ἢ ἀλλαχοῦ ἔγινε καὶ τοῦτο, ὅπερ προφανῶς καταργητέον; Ὅλα αὐτὰ ἅμα συγκεντρωθῶσι θὰ ἐξευρεθῇ ἕνα ποσὸν ἐπαρκὲς ὅπως μεταβληθῶσι καὶ αἱ συντάξεις τῶν συνταξιούχων ἀπὸ τοῦ 1914 εἰς μεταλλικὰς τοιαύτας ἀνωδύνως διὰ τὸν Προϋπολογισμόν μας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, ἂν θέλῃ δὲ καὶ ἰδιαιτέρως ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τοῦ τὰ ἀναπτύξω, εἶμαι λίαν πρόθυμος.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Καλκανδῆς καὶ Γ. Ροδόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἱερατικοῦ Συνδέσμου Λέσβου.

§27Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἶναι σχετικὴ μὲ μίαν πρότασιν νόμου τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει, ὅπως ἐπιβληθῇ μία φορολογία 30% ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων, ἵνα ἐκ τοῦ ποσοστοῦ αὐτοῦ σχηματισθῇ ἓν κεφάλαιον καὶ βελτιωθῇ ἡ μισθοδοσία τῶν λειτουργῶν τοῦ Ὑψίστου. Ἄνθρωποι εἶναι καὶ αὐτοὶ καὶ ἔχουν καὶ στόμαχον. Ὁ ἄνθρωπος δέ, ὡς γνωστόν, ἀπὸ δύο τινὰ σύγκειται, ἐκ σώματος καὶ ἐκ πνεύματος, πρέπει ὅμως νὰ τραφῇ τὸ σῶμα διὰ νὰ ἐργασθῇ τὸ πνεῦμα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Φραγκούδης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Πειραιῶς.

§29Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριοι, τελευταίως εἰς τὸν Πειραιᾶ συνέβη ἓν πρωτοφανὲς σκάνδαλον. Ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς διὰ νὰ δημιουργήσῃ εἰσοδήματα ὑπὲρ τοῦ Δήμου προέβη εἰς τὴν πώλησιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τῆς πλατείας Θεμιστοκλέους. Τοιοῦτον σκάνδαλον εἶναι πρωτάκουστον εἰς τὰ χρονικά.

§30Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Καλὰ ἔκαμε.

§31Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Λυποῦμαι πολὺ ποὺ σεῖς, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας, ἐνεκρίνατε τὴν πρᾶξιν αὐτήν. Ἡ πλατεῖα Θεμιστοκλέους εἶναι μία ἀπὸ τὰς ὡραιοτέρας πλατείας τοῦ Πειραιῶς καὶ δὲν ἐπετρέπετο ἡ πώλησις ἀντὶ 8½ ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ νὰ ἀποκτήσῃ ὁ Δῆμος εἰσοδήματα. Ἡ Τράπεζα θὰ ἠδύνατο νὰ ἀγοράσῃ ἄλλα οἰκόπεδα χωρὶς νὰ παραβλαφθῇ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως. Ἂν πρόκειται διὰ τῆς πωλήσεως δημοσίων πλατειῶν νὰ δημιουργήσωμεν εἰσοδήματα, βεβαίως θὰ συμβουλεύσωμεν καὶ τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων νὰ πωλήσῃ τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος.

§32Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ εἰς τὸ τίμημα ὑπάρχει κάποιο σκάνδαλον.

§33Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν συζητῶ τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς, συζητῶ τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς· ἂν ἐπιτρέπεται δηλαδὴ εἰς ἕνα Δήμαρχον νὰ πωλῇ τὰς πλατείας τῆς πόλεως, διότι, ἂν ἐπικρατήσῃ αὐτὴ ἡ ἀρχή, θὰ πωλήσωμεν καὶ τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος. Ἂν ἐπιτρέψωμεν τὴν καταστροφὴν αὐτῆς τῆς πλατείας, χάνεται ὅλως διόλου ὁ ρυθμὸς τῆς προκυμαίας τοῦ Πειραιῶς, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν κατασκευὴν μεγάλων κτιρίων θὰ δώσῃ μίαν μεγαλοπρέπειαν εἰς τὴν πόλιν. Μᾶς λέγει ὁ κ. Δήμαρχος Πειραιῶς, τὸν ὁποῖον εἴδομεν, ὅτι θὰ κτισθοῦν μέγαρα. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ μέγαρα αὐτὰ νὰ κτισθοῦν πάρα πέρα; Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα δύναται νὰ κτίσῃ τὸ μέγαρόν της, ὡς καὶ τὸ Χρηματιστήριον Ἐμπορευμάτων. Ὅ,τι συζητῶ, εἶναι τὸ ἀνήκουστον πρᾶγμα εἰς τὴν ἱστορίαν τῶν πόλεων, νὰ πωλῶνται αἱ πλατεῖαι. Ἂν ἤθελεν ἡ Ἑλλὰς νὰ πωλήσῃ μίαν στήλην τοῦ Ὀλυμπίου Διός, θὰ εἴχομεν ἑκατομμύρια καὶ θὰ ἐλύομεν τὸ οἰκονομικόν μας πρόβλημα. Ἀπαραλλάκτως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πωλῶμεν τὰς πλατείας. Ἂν ἔχετε ἀντίθετον ἀντίληψιν, μοῦ εἶναι ἀδιάφορον ἂν πωληθῇ αὔριον καὶ ἡ πλατεῖα τοῦ Συντάγματος. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Πειραιῶς, καθῆκόν μου ὅτι ὤφειλον νὰ διαμαρτυρηθῶ. Ὁ συνάδελφος κ. Πρωτοπαπᾶς μοῦ εἶπεν ὅτι ἐγένετο ἐνέργεια νὰ ἀκυρώσουν αὐτὴν τὴν πώλησιν καὶ ὅτι ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος ἡ Νομαρχία. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω· ἁρμόδιος θὰ ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας. Τὸ σχέδιον ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος ἐδέχθη τὴν τροποποίησιν τοῦ σχεδίου. Ὁ Δήμαρχος τοῦ Πειραιῶς λέγει ὅτι αὐτὴ δὲν εἶναι πλατεῖα, ἀλλ’ εἶναι βρωμοπλατεῖα. Δὲν εἶναι λόγος αὐτός, ἐπειδὴ εἶναι βρωμοπλατεῖα, νὰ τὴν καταργήσωμεν. Ἔπρεπε νὰ τὴν καθαρίσῃ. Ἐπὶ τούτου καταθέτω ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶ τὴν ἀκύρωσιν τῆς πράξεως αὐτῆς, καὶ ἂν νομίζετε τοῦτο πρέπον, νὰ συμφωνήσετε ἵνα τὸ ψήφισμα ἔλθῃ πρὸς ἐπικύρωσιν.

§34Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε. Τὸ ζήτημα εἶναι προσωπικόν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι προσωπικόν.

§36Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πράξεως τοῦ παρελθόντος, καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν ἔχει ὁ πρώην Ὑπουργὸς νὰ ἀπαντήσῃ.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§38Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς διαφωτίσεως τὸ ἀπαιτεῖ καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ ἂν εἷς πρώην Ὑπουργός, ὅταν γίνεται λόγος περὶ μιᾶς πράξεώς του, ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ.

§39Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Ὁ ρήτωρ ὑπέβαλε ψήφισμα περὶ ἀκυρώσεως μιᾶς ἀποφάσεως τῆς ὑπουργίας μου. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις;

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἀποφασίσῃ τίποτε ἡ Συνέλευσις· θὰ εἰσαχθῇ τὸ ψήφισμα τώρα.

§41Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἡ Συνέλευσις μὲ τὴν ἐντύπωσιν αὐτήν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ γίνῃ τώρα ἡ συζήτησις.

§43Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ ψήφισμα θὰ ἔλθῃ μὲ τὴν σειράν του. Ἐλπίζω ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ δὲν θὰ γίνῃ τίποτε.

§44Γ. ΗΣΑΪΑΣ. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι θὰ γίνῃ προτοῦ ἔλθῃ τὸ ψήφισμα μὲ τὴν σειράν του· ἑπομένως ἔχετε καὶ σεῖς ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσετε νὰ δοθοῦν αἱ ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται.

§45Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι κατάθεσις προτάσεως. Διὰ τῶν ἀναφορῶν γίνονται καὶ αἱ ἀναπτύξεις προτάσεων νόμων.

§47Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπίσης λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ εἰσαγάγω ἓν ἄλλο ψήφισμα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐπὶ τῆς στήλης Δραγούμη. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἀποφάσει τῆς προηγουμένης Γʹ τῶν Ἑλλήνων Συνελεύσεως ἱδρύθη εἰς ὃ μέρος ἐφονεύθη ὁ Ἴων Δραγούμης στήλη, ἡ ὁποία ὑπάρχει μέχρι σήμερον καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας εἶναι ἐγγεγραμμένη ἡ ἑξῆς ἐπιγραφή (ἀναγινώσκει)... Ἐπειδὴ ἡ ἐπιγραφὴ αὕτη ἀντίκειται εἰς τὴν ἀλήθειαν, καθότι ὁ Ἴων Δραγούμης δὲν ἔπεσεν ὑπὸ δολοφόνων τῆς τυραννίας καὶ καθότι δὲν ἠγωνίσθη καὶ δὲν ἐθυσιάσθη ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀγωνιζόμενος κατὰ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ καὶ ἐδολοφονήθη εἰς μίαν στιγμὴν καθ’ ἣν αὐτὸς ὑπῆρξεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς τρομοκρατικῆς ἐκείνης συνωμοσίας, ἡ ὁποία ἔστειλε τὸν Τσερέπην καὶ τὸν Κυριάκην εἰς τὸ Παρίσι.... (Διαμαρτυρίαι).

§48Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Μὴ λέγετε αὐτὰ διὰ τὸν Ἴωνα Δραγούμην.

§49Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὅ,τι καὶ ἂν εἶναι, ἦτο μία δολοφονία.

§50Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ φόνος τοῦ Δραγούμη ὑπῆρξεν ἀτυχὲς γεγονός, νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχῃ στήλη εἰς τοὺς στρατῶνας ἀκόμη διὰ νὰ διαιωνίζεται τοιοῦτον ἀτυχὲς περιστατικὸν καὶ νὰ ἐμφανίζεται ὅτι ὁ Δραγούμης ἐδολοφονήθη ἀπὸ τὰ μίσθαρνα ὄργανα τῆς τυραννίας. Τὸ ψήφισμα τοῦτο κατετέθη πρὸ ἔτους. Ἤλπιζα ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ ἐλαμβάνετο φροντὶς ὅπως ἀρθῇ τὸ πρᾶγμα· δυστυχῶς δὲν ἔγινε καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς στήλης αὐτῆς, ἡ ὁποία ἀντίκειται πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὰ αἰσθήματα τοῦ λαοῦ, καὶ καταθέτω τὸ ψήφισμα, ὅπως διὰ πράξεως τῆς Συνελεύσεως ἀρθῇ τὸ γενόμενον, ἐκτὸς ἂν θέλωμεν ὁ Δραγούμης νὰ διαιωνίζεται ὡς ἥρως καὶ ἡμεῖς νὰ ὀνομαζώμεθα ὡς τυραννία, ἂν θέλωμεν νὰ διαιωνίζεται ὁ Δραγούμης ὅτι ἐθυσιάσθη ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ. Αὐτὰ δὲν εἶναι ἄξια λαοῦ ἀξίου τοῦ ὀνόματος. (Διαμαρτυρίαι).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συντεχνίας Κηπουρῶν Λαγκαδᾶ.

§52Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἐπὶ ἀναφορᾶς πολιτικῶν συνταξιούχων.

§54Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τὸ ἴδιον θέμα εἶναι· ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καταφυγιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς χαλαζοπλήκτων Μοριχόβου.

§56Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Συνέβη μία πλημμύρα εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην καὶ ὡρισμένον τμῆμα κατεστράφη ὁλοτελῶς καὶ οἱ χωρικοὶ ἔχασαν ὅλα τὰ εἰσοδήματά των. Ἤδη οἱ χωρικοὶ τοῦ χωρίου Μοριχόβου ὑποβάλλουσιν αἴτησιν καὶ παρακαλοῦν νὰ ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα καὶ ἂν βεβαιωθῇ ὅτι κατεστράφησαν αἱ ἐσοδεῖαι, νὰ τοῖς χορηγήσῃ τὸ Κράτος οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ἢ νὰ μὴ εἰσπραχθοῦν οἱ φόροι.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ι. Μαμάης καὶ Δ. Μπότσαρης ἐπὶ ἀναφορᾶς Συνεταιρισμοῦ ἁλιέων τῆς νήσου Ἰωαννίνων.

§58Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι πρέπει ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς, διότι εἶναι δικαία.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σολιώτης ἐπὶ ἀναφορᾶς συμβολαιογράφων Αἰγίου.

§60Ι. ΣΟΛΙΩΤΗΣ. Ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀπευθύνομαι πρὸς τοὺς παρόντας Ὑπουργοὺς καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν αὐτῶν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν συμβολαιογράφων Αἰγίου, αἰτουμένων τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των διὰ νομοθετικοῦ μέτρου. Τὸ αἴτημα τοῦτο τῶν συμβολαιογράφων Αἰγίου ὑποστηρίζεται καὶ παρ’ ὅλων τῶν ἐπαρχιακῶν τοῦ Κράτους συμβολαιογράφων, ποιοῦνται δὲ τοῦτο ἐξ ὁμοίων ἀναφορῶν πολλῶν ἐπαρχιακῶν κέντρων. Ἡ σιγὴ τῶν συμβολαιογράφων τῶν μεγάλων κέντρων δικαιολογεῖται ἐκ τοῦ ὅτι οὗτοι, λόγῳ τῶν μεγάλων συναλλαγῶν τῶν μεγάλων κέντρων, συντάσσουσι συμβόλαια δικαιοπραξιῶν μεγάλων χρηματικῶν ποσοτήτων καὶ ἑπομένως κερδίζουσιν ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ χαρτοσήμου πολλά. Ἀλλ’ οἱ συμβολαιογράφοι τῶν μικρῶν κέντρων, συντάσσοντες συνήθως συμβόλαια γραφόμενα ἐπὶ χαρτοσήμου μικρᾶς ἀξίας, ἐλάχιστα κερδίζουσι καὶ διὰ τοῦτο εὐλόγως ἀπευθύνονται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦντες βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως. Πέρυσιν, ὑποθέτω, κατετέθη ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σταμούλη νομοσχέδιον σχετικόν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν ὁπωσδήποτε νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν της εἰς τὸ δίκαιον αἴτημα τῶν ἐπαρχιακῶν συμβολαιογράφων, οἵτινες, ὅπως ἀμείβονται, μειονεκτοῦσιν ἐν τῷ μέσῳ τῶν λοιπῶν κοινωνικῶν τάξεων.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ε. Γονατᾶς καὶ Δ. Εὐθυμιάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ συνοικισμοῦ Καυκασίων Θεσσαλονίκης.

§62Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ συνοικισμοῦ Καυκασίων Θεσσαλονίκης, διὰ τὸν ὁποῖον ζητοῦν νὰ μεταφερθῇ εἰς ἄλλο μέρος, εἶναι δὲ ἡ δευτέρα φορὰ ποὺ πρόκειται νὰ γίνῃ αὐτό. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ αὐτή.

§63Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Σήμερον ὅλοι φωνάζομεν διὰ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποφέρῃ τὸν χειμῶνα, ἀλλά, κατ’ ἐμέ, οἱ πρόσφυγες ἠμποροῦν νὰ ὑποφέρουν καὶ τὸ κρύο ἀκόμη, ἀλλὰ ὄχι καὶ ἀργοπορίαν τοῦ ἐποικισμοῦ. Αὐτὴ ἡ ἀδιαφορία τοῦ ἐποικισμοῦ προξενεῖ μεγάλην ἀπελπισίαν εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον εἶναι ὅτι μέχρι σήμερον δὲν καθωρίσθησαν τὰ σύνορα καὶ ἐκεῖ ὅπου καθωρίσθησαν ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας δὲν ἐφαρμόζονται αἱ ἀποφάσεις. Τὸ ἴδιον ἔγινε καὶ δι’ ἕνα ἄλλον συνοικισμὸν τῆς περιφερείας Σερρῶν, ὥστε ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν βλέπει ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς καταστάσεως ἐκείνης, ὅταν τοὺς καταδιώκουν οἱ Τοῦρκοι, καὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ι. Μαρματάκης καὶ Δ. Καλκανδῆς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ δημοδιδασκάλου Ἀντ. Μαναδάκη.

§65Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Αὐτὸς ζητεῖ νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθός του, διότι, ἐνῷ ηὐξήθησαν οἱ μισθοὶ ὅλων τῶν ἄλλων, ὁ μισθὸς ἑνὸς κλάδου, τῶν ὑποδιδασκάλων, παραμένει πολὺ χαμηλός.

§66Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ παρακαλῶ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν οἰνοπαραγωγῶν Ξάνθης.

§68Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ὅπως ἀπονείμῃ τὸ δίκαιον εἰς τὴν τάξιν αὐτὴν τῶν οἰνοπαραγωγῶν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Προμπονᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κνιδάρου Νάξου.

§70Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πρόκειται περὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ σχολείων κ. Στεφανάκου, ὁ ὁποῖος τυγχάνει εἰς ἄκρον βασιλόφρων καὶ ὁ ὁποῖος συστηματικῶς καταδιώκει τοὺς βενιζελικούς. Ὁ κύριος αὐτὸς κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1920, ὅτε περιώδευον τὰ διάφορα χωρία, εἰς τὸ χωρίον Κνίδαρον τῆς Τραγέας ὁ δημοδιδάσκαλος Κούτσουπας εἶχε παρατεταγμένα τὰ παιδία τοῦ σχολείου, κρατοῦντα κλάδους ἐλαίας, καὶ μὲ ἠπείλησαν νὰ μὴ διέλθω ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἔκαμα σχετικὰς διὰ τὸν διδάσκαλον τοῦτον συστάσεις πρὸς τὸν κ. ἐπιθεωρητήν, ἀλλ’ οὐδεμία προσοχὴ ἐδόθη διὰ τὴν διαγωγὴν αὐτὴν τοῦ ἐν λόγῳ διδασκάλου ἐκ μέρους τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ. Κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ὄχι μόνον ἐφωδίασε τὰ παιδία μὲ ἐλαίας, ἀλλὰ ἔσχιζε καὶ τὰς φωτογραφίας μας· καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ κατὰ τὸ δημοψήφισμα ἠμπόδιζεν ὅλους τοὺς χωρικοὺς νὰ ψηφίσουν. Συνετάχθη μία ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Κνιδάρου πρὸς τὸν ἐπιθεωρητήν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου ἐναντίον τοῦ διδασκάλου, ἀλλ’ ὁ κ. ἐπιθεωρητὴς ὄχι μόνον δὲν ἐτιμώρησε τὸν καταγγελθέντα διδάσκαλον, ἀλλ’ ἐτιμώρησε διὰ μηνιαίας παύσεως καὶ κατόπιν δι’ ἀπολύσεως τὸν ἕτερον τοῦ χωρίου γραμματοδιδάσκαλον Κλουβᾶτον, μόνον καὶ μόνον διότι ἔτυχε νὰ ἔχῃ ὑπογράψει καὶ αὐτὸς τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Συγχρόνως δὲ ἠπείλει τοὺς μάρτυρας ὅτι θὰ τοὺς στείλῃ εἰς τὴν φυλακὴν καθ’ ἣν περίπτωσιν ἤθελον βεβαιώσει ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔγραφεν ἡ ἀναφορά. Ἐκτὸς τούτου, προκειμένου περὶ ἱδρύσεως ἑνὸς νεοσυστάτου σχολείου εἰς τὴν νῆσον Πάρον, ἔσπευσε νὰ γνωρίσῃ τοῦτο εἰς τοὺς βασιλικοὺς κομματάρχας, ὅτι τοῦτο ἱδρύεται τῇ ἐνεργείᾳ δῆθεν τοῦ πρώην βουλευτοῦ καὶ φίλου του κ. Σκούφου. Κατώρθωσεν ἐν μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους νὰ ἀποσκορακίσῃ ἀπὸ τὸ χωρίον Φιλοτίου τὸν διδάσκαλον Κατσούρην, ὁ ὁποῖος ἔμενεν ἐκεῖ ἀρκετὰ ἔτη, καὶ νὰ τὸν στείλῃ εἰς Ἀντίπαρον, διότι ἐνόμιζεν ὅτι ὁ βενιζελισμὸς τοῦ χωρίου ὀφείλεται εἰς τὸν διδάσκαλον καὶ ἐπεδίωκεν ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν πρόκλησιν δυσφορίας ἐν τῇ βενιζελιζούσῃ ἐκείνῃ κωμοπόλει τοῦ Φιλοτίου. Κατὰ τὸ δημοψήφισμα ἐπισκεφθεὶς τὸ σχολεῖον τῆς Πάρου παρετήρησα ὅτι ὅλοι οἱ ὑελοπίνακες ἦσαν θραυσμένοι. Ἔκαμα παρατηρήσεις εἰς τὸν διδάσκαλον κ. Βραδῆν καὶ προσέφερα χρήματα διὰ νὰ τοποθετηθοῦν οἱ ὑελοπίνακες. Ὁ κύριος αὐτός, ἀντὶ νὰ ἐπαινέσῃ τὴν πρᾶξίν μου, συνεπλάκη μετὰ τοῦ διδασκάλου καὶ δὲν ἐδέχθη νὰ τοποθετηθοῦν οἱ ὑελοπίνακες, διότι προήρχοντο ἀπὸ βενιζελικὸν πληρεξούσιον. Τέλος ἀπηγόρευσεν εἰς πάντα γνώριμόν του νὰ ἀναγινώσκῃ βενιζελικὰς ἐφημερίδας. Δι’ ὅλα αὐτὰ ὑπέβαλον ὑπόμνημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ὄχι μόνον δὲν ἔγινε καμμία ἐνέργεια, ἀλλὰ συνετέλεσεν ὥστε νὰ ἐκδράμῃ ὁ κ. Βαχαβιόλος καὶ νὰ τοῦ βαπτίσῃ τὸ παιδί του. Ὡς πληροφοροῦμαι, ὑπεβλήθησαν ἐναντίον αὐτοῦ καὶ ἄλλαι καταγγελίαι ἐκ μέρους τοῦ διδασκάλου Ἀαρὼν καὶ τοῦ ταμίου Νάξου. Ὑπέβαλον δύο ὑπομνήματα. Παρουσιάζομαι εἰς τὸν κ. Βελλιανίτην καὶ τοῦ τὰ λέγω, ἀλλὰ δὲν γίνεται τίποτε καὶ ἐξακολουθεῖ αὐτὸς ὁ κύριος νὰ ὀργιάζῃ, οἱ δὲ δημοδιδάσκαλοι ὑπέβαλον παραιτήσεις, διότι εἶδον ὅτι δὲν ἔχουν οὐδεμίαν προστασίαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Παραγκωνίζονται ἀπ’ αὐτὸν τὸν κύριον, ὁ ὁποῖος συστηματικῶς πιέζει τοὺς δημοδιδασκάλους, καὶ ἐπὶ πλέον προσετέθη εἰς αὐτὸν καὶ ὁ ἀστυνόμος καὶ ἠνάγκασαν αὐτοὺς νὰ ὑποβάλωσι παραιτήσεις. Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἂν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ πράγματος· διότι, ἂν δὲν τὸν ἐκτοπίσετε σεῖς, κ. Ὑπουργέ, θὰ τὸν ἐκτοπίσῃ ὁ λαός.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας, αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς συντακτικῆς καὶ νομοθετικῆς ἐργασίας. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῆς διεκδικήσεως τῶν διατετιμημένων προικώων ἀκινήτων μετὰ τὴν λύσιν τοῦ γάμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ Ἀνωνύμου Ἑταιρείας Λίμνης Κωπαΐδος ἐκκρεμῶν διαφορῶν». Ὁ κ. Κουτσοπέταλος ἔχει τὸν λόγον.

§72Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς διατυπώσεως τοῦ ἐδαφίου 5 ἐξάγω ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἀπεδέχθη καὶ ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν νὰ πωλήσῃ ὁλόκληρον τὴν Κωπαΐδα πλὴν 30.000 στρεμμάτων καὶ ὅτι οἱ διαιτηταὶ θὰ ἀποφανθῶσι μόνον ἐπὶ τῶν ὅρων τοῦ νὰ συντελεσθῇ ἡ ὑποχρέωσις αὐτὴ τῆς Ἑταιρείας. Ἡ ἀντίληψίς μου αὐτὴ εἶναι ὀρθή;

§73Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, εἶναι ὀρθοτάτη.

§74Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅτι ἔχει ἤδη τὴν ὑποχρέωσιν;

§75Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ἀπὸ τοῦδε ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν.

§76Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ μίαν ἀκόμη ἐρώτησιν: Οἱ διαιτηταὶ θὰ ἀποφανθῶσι περὶ τῶν ὅρων τῆς πωλήσεως. Μήπως ἐκ τῆς λέξεως «τῶν ὅρων» ἐξάγεται ὅτι ἠμποροῦν αὐτοὶ νὰ διατυπώσουν οἱουσδήποτε ὅρους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐματαίωνον οὕτως εἰπεῖν τὴν ὑποχρέωσιν; Ποῖοι ὅροι;

§77Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι δὲν μένει τίποτε ἄλλο παρὰ μόνον τὸ τίμημα. Ὡς πρὸς τὴν ματαίωσιν τῆς ὑποχρεώσεως, τοῦτο εἶναι τελείως ἀπαράδεκτον, ἀφοῦ ἐν τῷ νόμῳ τίθεται ὅτι ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία.

§78Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν τροποποίησιν τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ πωλήσῃ 210 χιλιάδας στρέμματα ἐκ τῶν 240.000, λύεται τὸ ζήτημα τὸ γεωργικὸν καὶ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν τριῶν ἐπαρχιῶν, Θηβῶν, Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος ὄχι μόνον νὰ ψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας τῶν ἄνω ἐπαρχιῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§79Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγώ, κ. συνάδελφε, ἐκφράζω τὰς εὐχαριστίας μου πρὸς τοὺς κυρίους συναδέλφους, διότι διὰ τῆς ἀντιδράσεώς των μοὶ ἐπροξένησαν μεγαλυτέραν δρᾶσιν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§81Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κατόπιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ σχεδίου νόμου διὰ τὴν λύσιν τῆς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἀνωνύμου Ἑταιρείας Κωπαΐδος διαφορᾶς δὲν θὰ κουράσω μὲ πολλὰ τὴν Συνέλευσιν. Οὐχ ἧττον ὅμως θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ ὅτι καὶ διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης δὲν ὁρίζεται ποῖος θὰ εἶναι ὁ διαιτητὴς ὁ Ἕλλην. Διότι ἐγὼ ἐκεῖνον φοβοῦμαι περισσότερον. Καὶ τοῦτο διότι ἀκόμη καὶ εἰς μίαν ἔκθεσιν τελευταίως ἑνὸς ἀνωτάτου ὑπαλλήλου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους διεῖδον κάτι τι τὸ ὁποῖον μὲ ἔθεσεν εἰς πειρασμόν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν τονίζεται — εἶναι δὲ ἡ μόνη ἔκθεσις ἡ ὁποία εἶναι κάπως ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας, ἐνῷ ὅλαι αἱ ἄλλαι εἶναι ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας — εἰς τὴν ἔκθεσιν, λέγω, ταύτην μὲ πολλὴν τέχνην παρουσιάζεται ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ὁ συμβιβασμός. Δηλαδὴ τὰ 80.000 στρέμματα νὰ μὴ τὰ πάρῃ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸ ἀνατολικὸν μέρος, ὅπως ἡ σύμβασις ἐπιβάλλει, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς τὸ δυτικὸν μέρος, ὡς ἡ Ἑταιρεία ζητεῖ σήμερον. Ὡς συμβιβασμὸν προτείνει νὰ τὰ πάρῃ αὐτὰ τὰ στρέμματα ἀπὸ τὸ μέσον. Ἀλλ’ ἐδῶ ἀκριβῶς ἔχει «τὸν λάκκον ἡ φάβα». Τὸ μέρος αὐτὸ τὸ ἔχω ἐπισκεφθῆ καὶ τὸ γνωρίζω, ἐπὶ πλέον δὲ ὡς γεωπόνος εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσω τὰ πράγματα. Ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησε μόνη νὰ πάρῃ 80.000 στρέμματα εἰς τὸ ἀνατολικώτερον μέρος τῆς λίμνης, διότι ἐκεῖ ἦτο χαμηλοτέρα ἡ λίμνη καὶ ἔκαμε τὴν ὀρθὴν σκέψιν ὅτι ἐκεῖ θὰ εἶχε περισσότερον χούμους, καὶ ἑπομένως τὰ ἐδάφη ἐκεῖ θὰ ἦσαν πολὺ εὐφορώτερα ὅλων τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ συνέβη τοῦτο: Μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν, λόγῳ ἀκριβῶς τοῦ πολλοῦ χούμους, τῆς πολλῆς ὀργανικῆς οὐσίας, μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν, ὅταν ἦλθεν ἡ τύρφη αὐτὴ εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ ὀξυγόνον, ἀνεφλέγη εὐθὺς ὡς εὑρέθη ἕνας σπινθήρ. Ἀπὸ τὴν ἀνάφλεξιν αὐτὴν μάλιστα ἐκάη καὶ εἷς μηχανικὸς τῆς Ἑταιρείας καὶ ἐργάται, νομίζω, τινές. Ἀπὸ τὴν ἀνάφλεξιν αὐτὴν ἐκάη ὅλη ἡ ὀργανικὴ οὐσία, δηλαδὴ ἐκεῖνο ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον ἔδιδε τὴν εὐφορίαν. Ἐκάη ὅλη ἡ τύρφη καὶ ἔπεσεν οὕτως ἡ πρὸς τὰ ἐκεῖ στάθμη τῆς λίμνης εἰς βάθος δύο μέτρων. Καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἔκαμεν ἡ Ἑταιρεία δὲν δύνανται σήμερον νὰ πάρουν ὅλα τὰ νερά. Διότι ἡ στάθμη αὐτὴ ἦλθε πάρα κάτω ἀπὸ τὴν διώρυγα καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐμβαθύνουν τὴν διώρυγα διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ῥίψῃ τὰ νερὰ αὐτὰ εἰς τὴν θάλασσαν. Σήμερον ἀναγκάζεται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἔχῃ ὑδροφόρους μηχανὰς διὰ νὰ σηκώνῃ τὰ νερὰ ὑψηλὰ καὶ νὰ τὰ ρίχνῃ εἰς τὴν θάλασσαν.

§82Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀνάφλεξις ἐπῆλθε, διότι ἡ Ἑταιρεία, ἀντὶ ἄλλων μέτρων πρὸς ἐκχέρσωσιν, ἔβαλε φωτιά.

§83Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἀκριβῶς διότι ἦλθεν ἡ τύρφη εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸ ὀξυγόνον ἐπῆρε φωτιὰ μὲ τὸν πρῶτον σπινθῆρα ποὺ ἐτέθη ἐκεῖ καὶ ἐκάη καὶ κατῆλθεν οὕτως ἡ στάθμη τοῦ μέρους αὐτοῦ δύο μέτρα, ἔγινε δὲ τοῦτο εἰς τὸ ἀνατολικὸν μέρος ἀκριβῶς. Λόγῳ τῆς συμβάσεως, ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ λάβῃ τὰ 80.000 στρέμματα εἰς τὸ ἀνατολικὸν αὐτὸ μέρος, ἤτοι εἰς τὸ καὲν μέρος, ὅπου ἡ Ἑταιρεία θὰ ἔχῃ 80.000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀσυγκρίτως κατώτερα τῶν ἄλλων, τῶν πρὸς τὸ μέρος τὸ δυτικόν. Καὶ ἔχομεν καλύτερα ἐδάφη εἰς τὸ δυτικόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ κεντρικὸν μέρος ἀκόμη καλύτερα, διὰ τὸν λόγον ὅτι, ἐφόσον δὲν ἐκάη ἡ ὀργανικὴ οὐσία ἐκεῖ, εἶναι ἀκόμη καλύτερα τὰ ἐδάφη ταῦτα. Καὶ ἔρχεται ὁ Ἕλλην ὑπάλληλος νὰ δώσῃ ἐδάφη εἰς μέρη καλύτερα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Ἑταιρεία. Ἰδοὺ διατί δὲν ἔχω καμμίαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν Ἕλληνα ὑπάλληλον. Καὶ θέλω διὰ τοῦτο ἀκριβῶς νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅτι διαιτητής, ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν διαιτησίαν αὐτὴν θὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος ἢ ὁ Ἀντιπρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου. Διότι τότε μόνον ἐξασφαλίζομεν ὁπωσδήποτε τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπερασπίσῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος χωρὶς νὰ καμφθῇ, δὲν θέλω νὰ εἴπω ἀπὸ ἐξαγοράν, διότι καὶ αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, ἀλλὰ διότι πολλοὶ ἀδύνατοι χαρακτῆρες δύνανται νὰ καμφθοῦν καὶ ἀπὸ τὴν προσφορὰν ἑνὸς παρασήμου Περικνημῖδος.

§84Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Προτείνομεν τὸν Πρόεδρον ἢ τὸν Ἀντιπρόεδρον τοῦ Ἀρείου Πάγου ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τέλος πάντων ὑπάρχει γενικὴ ἐκτίμησις ὅλων τῶν Ἑλλήνων εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα, διαδραμόντα τὸ στάδιον τὸ δικαστικόν, ἀνῆλθον εἰς τὴν ἀνωτάτην βαθμίδα καὶ παρηκολούθησεν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς τὴν δρᾶσιν τῶν προσώπων αὐτῶν τῶν δικαστικῶν.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία ἀπολύτως ἀμφιβολία. Ὑπεσχέθην ὅτι θὰ προτιμήσωμεν τὸ πρόσωπον περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλεῖτε, καὶ ἂν τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ὅποιον ὑποδείξετε σεῖς. Ἐτηλεγραφήθη τὸ κείμενον ὁλόκληρον εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἑταιρείας, ὅτι ἐπῆλθε συμφωνία ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Κάθε ἑπομένως μεταβολὴ πρέπει νὰ τηλεγραφηθῇ ἐκ νέου διὰ νὰ μᾶς δοθῇ ἀπάντησις. Ἑπομένως σᾶς παρακαλῶ νὰ ἔχετε ὀλίγην ἐμπιστοσύνην, ἡμέρας τινάς, εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§86Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Πότε θὰ ἐφαρμοσθῇ;

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τάχιστα· ἰσχύει ἅμα τῇ δημοσιεύσει.

§88Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ ἐξήγησίς σας ἀποτελεῖ συμπλήρωμα τοῦ νομοσχεδίου.

§89Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν διορισμὸν τοῦ ἐπιδιαιτητοῦ ποῖος θὰ τὸν κάμνῃ;

§90Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ συμφωνήσωμεν εἰς τὸ διαιτητικὸν συμβόλαιον.

§91Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν συμφωνήσουν;

§92Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ συμφωνήσουν ἐκεῖνοι δέχονται ὅποιον τοὺς εἰποῦμε.

§93Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐρώτησιν; Ἠμπορεῖτε νὰ μᾶς πληροφορήσετε, σᾶς παρακαλῶ, ἂν ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἡ Ἀγγλικὴ ἔχει λάβει πρόνοιαν διὰ τοὺς πυρετούς, διὰ τὴν ἐξυγίασιν τοῦ χώρου τὸν ὁποῖον ἐκμεταλλεύεται ἢ ἔλαβεν ἢ λαμβάνει....

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει σχέσιν.

§95Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἠξεύρω ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι αὐτὴ ἐκείνη τὴν ὁποίαν περιγράφει ὁ Ὁράτιος.

§96Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εὐτυχῶς φυσιολογικῶς τὰ πράγματα ἦλθον ἔτσι, ὥστε ἐκεῖ ποὺ πρὶν φυσιολογικῶς οἱ πυρετοὶ ἐπεπόλαζον πραγματικῶς, μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ ἀναφέρετε καὶ τὸν Ὁράτιον, δὲν εἶναι ὅπως ἦσαν. Οἱ πυρετοὶ εἶναι τώρα ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἐδημιούργησεν ἕλη τοιαῦτα ὥστε μᾶς ἔφερε τοὺς κώνωπας εἰς τὴν αὐλήν μας, καὶ ἕνεκα ἄλλων ἔργων ἀσχέτων μὲ τὴν Κωπαΐδα. Ὥστε αὐτὸ τοὐλάχιστον δὲν βαρύνει τὴν Ἑταιρείαν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§97Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐζητήσατε τὸν λόγον. Τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος «περὶ καταρτισμοῦ προσωρινῆς Γερουσίας». Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§99Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, αἱ ἐπιφυλάξεις τὰς ὁποίας διετύπωσαν κατὰ τοῦ θεσμοῦ τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος οἱ ἀξιότιμοι καὶ σεβαστοὶ συνάδελφοι ἐξ Εὐρυτανίας καὶ Σάμου ἀπετέλεσαν τὸ προοίμιον τῆς πολεμικῆς των κατὰ τοῦ ὑπὸ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ὑποβληθέντος ψηφίσματος περὶ καταρτισμοῦ τῆς Γερουσίας. Αἱ ζωηραὶ καὶ ἁγναὶ δημοκρατικαὶ ἀντιλήψεις τῶν κυρίων συναδέλφων δὲν ἱκανοποιοῦνται τελείως ἀπὸ τὸν δεύτερον θεσμόν, τὸν ὁποῖον χαρακτηρίζουν ὡς ἀπηρχαιωμένον καὶ ὡς Σῶμα ὑπεράγαν συντηρητικόν, καὶ τοῦτο καθ’ ἣν στιγμὴν παγκοίνως εἶναι ἀνεγνωρισμένον, ὡς ἀξίωμα τοῦ δημοσίου δικαίου ἀπαράβατον, ὅτι ὁ δεύτερος νομοθετικὸς παράγων, τὸ δεύτερον Νομοθετικὸν Σῶμα εἶναι ἀπαραίτητον, εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὁμαλὴν καὶ ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Δημοκράτης διαπρεπὴς ὁ Γαμβέττας, ὁ ἱδρυτὴς τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, πρὸς στιγμὴν ἐδίστασε περὶ τῆς δημοκρατικότητος τοῦ θεσμοῦ, ἔσπευσεν ὅμως νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν πλάνην του καὶ νὰ γίνῃ ὁ πλέον ἔνθερμος θιασώτης τοῦ θεσμοῦ τούτου, χαρακτηρίσας αὐτὸν ὡς ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος. Ἡ ἐν Γαλλίᾳ πολιτικὴ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος ὁμολογουμένως ἀπέβη ἀπαραίτητος καὶ χρησιμώτατος διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Ὁμολογῶ ὅτι λυποῦμαι, διότι ἡ εὐθιξία τῶν κυρίων συναδέλφων ἦτο κάπως ἐντονωτέρα καὶ ἰσχυροτέρα τῆς εὐθιξίας τοῦ χλιαροῦ δημοκράτου Γαμβέττα, ὁ ὁποῖος, φεῦ! δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ ζωῇ διὰ νὰ ἐμπνευσθῇ ἀπὸ τὰς δημοκρατικὰς ἀντιλήψεις τῶν συναδέλφων. Τὸ ψήφισμα τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» εἰς ἕνα κυρίως ἀποβλέπει σκοπόν, εἰς τὸ νὰ διευκολύνῃ τὴν συμμετοχὴν τοῦ ἔξω τῆς Συνελεύσεως πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν κατάρτισιν τοῦ πολιτεύματος. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ διεξαγαγόντες σφοδρὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, ὑπεστήριξαν ὅτι ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» διὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Γερουσίας εἶναι τρόπος ὑποβάλλων εἰς μείωσιν τοὺς συναδέλφους ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ παρεῖχον μίαν νέαν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν Πατρίδα, συμμετέχοντες εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» δὲν διεκδικεῖ προνόμιον εὑρεσιτεχνίας ἐπὶ τοῦ σχεδίου αὐτῆς ψηφίσματος, διότι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» προηγήθησαν οἱ δημοκράται τῆς Γαλλίας, οἱ ὁποῖοι αὐτοὶ πρῶτοι εἶχον τὴν πρωτοβουλίαν τῆς καθιερώσεως τοῦ θεσμοῦ τούτου τῆς Γερουσίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπόψεων τὰς ὁποίας καὶ ἡμεῖς σήμερον ὑποστηρίζομεν. Καὶ ὅταν ἐν τῇ Χώρᾳ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐγεννήθησαν, ἐξετράφησαν καὶ ἐγιγαντώθησαν τὰ μεγάλα λαϊκὰ δόγματα τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας τοιαῦται ἀπόψεις ἔγιναν δεκταί, θὰ μοῦ ἐπιτρέψωσιν οἱ σεβαστοὶ συνάδελφοι νὰ μὴ ἀποδώσω εἰς τὴν πολιτικήν των εὐθιξίαν τὰς ἐπιφυλάξεις των καὶ τὴν πολεμικήν των κατὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, ἀλλὰ νὰ ἐπιζητήσω νὰ ἀνεύρω ἀλλοῦ τοὺς λόγους οἱ ὁποῖοι ὤθησαν εἰς πολεμικὴν κατὰ τοῦ ψηφίσματος τὴν τρωθεῖσαν δημοκρατικήν των ψυχήν. Ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τρία ὁλόκληρα ἔτη ὑπεβάλλοντο σχέδια ψηφισμάτων καὶ μακραὶ καὶ ζωηραὶ διεξήγοντο συζητήσεις ἐπὶ τοῦ ἀμέσου σχηματισμοῦ τῆς Γερουσίας, διάφοροι δὲ ἀπόψεις συνεκρούοντο πρὸς ἀλλήλας. Καὶ μετὰ τρία ἔτη ὁλόκληρα κατέληξεν ἡ Ἐθνικὴ τῶν Γάλλων Συνέλευσις εἰς τὴν ψήφισιν συνταγματικοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου μέλη τῆς Συνελεύσεως εἰσῆλθον εἰς τὴν Γερουσίαν, χωρὶς πρὸς στιγμὴν νὰ φαντασθῶσι καὶ οἱ ψηφίζοντες τὸν νόμον ἐκεῖνον ὅτι θὰ ὑποβάλουν εἰς μείωσιν οἱανδήποτε τοὺς συναδέλφους ἐκείνους τῆς Γαλλικῆς Συνελεύσεως, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσήρχοντο εἰς τὴν Γερουσίαν διὰ νὰ συντελέσωσι διὰ τῶν ὑπηρεσιῶν των εἰς τὴν στερέωσιν τοῦ πολιτεύματος. Ὅταν μετὰ πάροδον χρόνου τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα ἐστερεώθη, τότε ἐλήφθησαν ἄλλαι νομοθετικαὶ καὶ συντακτικαὶ πρόνοιαι διὰ τὸν ὁριστικὸν καθορισμὸν τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας ἐπὶ τῇ βάσει λαϊκωτέρων ἀπόψεων. Ἀλλ’ ὁ νόμος τῆς ἀνάγκης, ὁ νόμος τοῦ καθήκοντος πρὸς τὴν Πατρίδα καὶ τὸ πολίτευμα ἐπέβαλε τὴν λῆψιν μέτρων νομοθετικῶν καὶ συντακτικῶν, ὁμοίων πρὸς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις». Καὶ οἱ Γάλλοι πληρεξούσιοι, ὑπείκοντες εἰς τὰς ἐπιταγὰς τῆς Πατρίδος, ἐδέχθησαν νὰ συγκροτήσωσιν αὐτοὶ τὴν πρώτην Γερουσίαν χωρὶς νὰ ὑποστῶσιν οἱανδήποτε μείωσιν. Καὶ ὅτε, κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ Γάλλοι δημοκράται τοιαύτας ἀπόψεις ἠκολούθησαν, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πολὺ σοβαρὸν νὰ ὑποστηρίζωμεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ὅτι οἱοσδήποτε ἐξ ἡμῶν εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν θὰ ὑποστῇ μείωσιν καὶ θὰ ἔλθῃ εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξέφρασαν τὴν γνώμην ὅτι «εἰς τὸ τέλος– τέλος τῆς γραφῆς» θὰ ἐτασσόμεθα καὶ ὑπὲρ τοῦ ψηφίσματος, ἂν ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος, οἱ ἐπίσημοι ἀρχηγοί, τὰ συγκεκροτημένα κόμματα, ἐδήλουν ὅτι θὰ μετάσχωσι. Πλὴν τοῦ ὅτι τυγχάνει εἰς πάντας γνωστὸν ὅτι σημαντικὸς ἀριθμὸς πολιτευομένων εἶχε καὶ ἔχει ἐκδηλώσει διάθεσιν νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν Γερουσίαν, διατί νὰ προδικάζωμεν, διατί νὰ ζητῶμεν τὴν γνώμην των ἐπὶ τοῦ ψηφίσματος, ἐνῷ τὰ ἐκ τοῦ παρελθόντος παραδείγματα ἀποδεικνύουσιν ὅτι τὰ ὑφ’ ἡμῶν ληφθέντα μέτρα ἠνάγκασαν αὐτοὺς νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ταῦτα καὶ νὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν νομιμότητα τῶν μέτρων τούτων; Αἱ αὐταὶ ἀντιλήψεις διετυπώθησαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνασύνταξιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, καὶ ἐν τούτοις ἡ Κυβέρνησις, παρὰ τὴν ἄρνησιν τῶν πολιτευομένων, παρ’ ὅλην τὴν πολεμικὴν ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη ἐναντίον τῆς ἀποφάσεώς της, προέβη εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ ἀποτέλεσμα αὐτῆς εἶναι ὅτι ἅπας ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος ἐπεκοινώνησε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ συνεννοήθη μετ’ αὐτῆς. Τὸ γεγονὸς εἶναι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις», θέτουσα ὑπεράνω κομματικῶν ἀπόψεων καὶ κομματικῶν ὑπολογισμῶν τὸ σχέδιον τοῦτο ψηφίσματος, ἔχει ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι, ψηφιζομένου τοῦ σχεδίου, ἡ ζωή μας ἡ πολιτικὴ θὰ καταστῇ ὁμαλωτέρα καὶ ὁ πολιτικὸς κόσμος ὁ ἐντὸς καὶ ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως θὰ συνεργασθῇ διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν στερέωσιν αὐτοῦ. Ὁ σεβαστὸς ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος ὡμολόγησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν δροσερότητα καὶ σαφήνειαν....

§100Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν φαίνεται ὅτι ὡμίλησα μὲ πολλὴν σαφήνειαν, διότι οἱ λόγοι μου παρεξηγήθησαν.

§101Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κ. πρόεδρε, δὲν σᾶς παρεξήγησα.

§102Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι καὶ σεῖς μὲ παρεξηγήσατε, διότι, ἂν καλῶς ἀντελήφθην, τὸ πρῶτον μέρος τοῦ λόγου σας ἀποδεικνύει ὅτι μὲ παρεξηγήσατε, διότι εἴπετε ὅτι ἐγὼ κατεπολέμησα τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας.

§103Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἦτο ἁπλῶς ἓν προοίμιον, μία μικρὰ «μπηχτή», ὅπως λέγουν εἰς τὴν πατρίδα μας.

§104Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Μία μικρὰ μὴ «μπηχτή». Εἴπετε ὅτι ἐγὼ ἐπολέμησα τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἐνῷ ἐγὼ πλειοδοτῶ ὑπὲρ τούτου, ἀλλ’ ἀντιτίθεμαι ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ὁριστικὴν Γερουσίαν.

§105Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἐπιμονή σας, ὅπως ἐπανειλημμένως δίδετε διασαφήσεις ἐπὶ τῶν λόγων ὑμῶν, μὲ πείθει ὅτι θὰ ἔχετε ἤδη μετανοήσει διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον ἐξεφράσθητε περὶ τοῦ θεσμοῦ.

§106Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἡ ἐπιμονή μου σᾶς πείθῃ ὅτι μετενόησα, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι.

§107Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι ἐπιφυλάξεις διετυπώσατε, καὶ ὅταν ἔρχεταί τις ἐδῶ εἰς τὸ βῆμα καὶ διατυποῖ ἐπιφυλάξεις περὶ ἑνὸς θεσμοῦ καὶ τὸν θεσμὸν τοῦτον διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του τὸν περιβάλλῃ μὲ ἓν κέλυφος μοναρχισμοῦ, εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱονδήποτε θεσμὸν καὶ ἂν ἐξετάσωμεν θὰ ἔχῃ τὴν μορφὴν ταύτην ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ ἐμφανίσει, νομίζω ὅτι εἶναι περιττόν, ἐφόσον ἔχομεν πίστιν εἰς ἕνα θεσμόν, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τοῦ βήματος, νὰ τὸν κλονίζωμεν διὰ τοιούτου εἴδους ἐπιφυλάξεων.

§108Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ πίστις δὲν εἶναι ἀπηλλαγμένη ἐλαττωμάτων.

§109Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ σεβαστὸς συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, κύριοι συνάδελφοι, ὑπεστήριξεν ὅτι τὸ μέτρον τὸ ἐφαρμοσθὲν παρὰ τῶν διαφόρων δημοκρατικῶν Κυβερνήσεων, ἰδίως δὲ παρὰ τῶν Κυβερνήσεων τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὴν δεξιὰν πτέρυγα, τῆς ἐπικοινωνίας δηλαδὴ μετὰ τῶν ἀρχηγῶν τοῦ ἀντιθέτου πολιτικοῦ κόσμου, παρ’ ὅλην τὴν εὐγενῆ, ὁμολογουμένως, χειρονομίαν ἡ ὁποία ἐξεδηλοῦτο ἐκ μέρους ἡμῶν, τὸ μέτρον τοῦτο ἠστόχησε.

§110Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Διὰ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους;

§111Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· γενικῶς εἶπον. Καὶ ὅτι κυρίως πρέπει νὰ στραφῶμεν πρὸς τὰς λαϊκὰς μάζας καὶ μετὰ τοῦ λαοῦ νὰ ἐπικοινωνήσωμεν. Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, αὐτὸ εἴπετε.

§112Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι· ἐγὼ δὲν ἀποκρούω τὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ ἀντιθέτου πολιτικοῦ κόσμου.

§113Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ εἴπετε ὅτι ἡ προσπάθεια ἀπέτυχε.

§114Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἔχωμεν ἀκόμη ἐλπίδα νὰ πορισθῶμεν μίαν στενὴν συνεργασίαν, εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος. Δὲν ἔχω καμμίαν ἐπιφύλαξιν.

§115Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡμεῖς, κ. πρόεδρε, φρονοῦμεν ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπικοινωνία τοῦ ἐσωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου μετὰ τοῦ ἔξω διὰ τοῦ συστήματος καὶ διὰ τῶν μεθόδων τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», παρήχθησαν δὲ ὁμολογουμένως ἀποτελέσματα παρὰ πάντων ἀναγνωρισθέντα ὡς συντελεστικὰ διὰ τὴν ἐξομάλυνσιν τῆς πολιτικῆς μας ζωῆς, διότι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα δὲν ὡμολογήθησαν παρ’ ἡμῶν, ἀλλ’ ἀνεγνωρίσθησαν παρ’ αὐτῶν τούτων τῶν ἀντιθέτων ἡμῶν. Ἀλλά, ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε, καὶ ἂν ἀνατρέψωμεν τοὺς ὅρους καὶ ἂν δεχθῶμεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἠστόχησε, φρονοῦ ὅτι μία ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία θὰ ἐπιτρέπῃ τὴν εἴσοδον τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου εἰς τὴν Γερουσίαν, θὰ ἔχῃ ἓν εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, διότι ἢ οὗτοι θὰ δεχθῶσι καὶ θὰ εἰσέλθωσιν, ὅτε τὸ γεγονὸς θὰ εἶναι λίαν εὐχάριστον, ἢ οὗτοι δὲν θὰ δεχθῶσι καὶ τότε ἡ πρᾶξίς των αὕτη θὰ ἀποτελέσῃ, κ. Πρόεδρε, ῥάπισμα κατὰ τῶν λαϊκῶν μαζῶν, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἀξιοῦσι καὶ ἐπιθυμοῦσιν ὁμαλὴν πολιτικὴν ζωήν. Ἡ ἄρνησις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου θὰ εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ θέσῃ αὐτοὺς εἰς δυσάρεστον θέσιν, λόγῳ τῆς παγκοίνως ἀξιουμένης πολιτικῆς ὁμαλότητος καὶ εἰρηνεύσεως τοῦ Τόπου. Δι’ αὐτὸ ἐπιμένομεν εἰς τὸ ψήφισμα ἡμῶν. Δὲν ἔχομεν κανένα κομματικὸν ὑπολογισμόν, ὅπως οὐδέποτε εἴχομεν εἰς τὰς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας ἡμῶν. Καὶ ἡ ἱστορία ἡ πρόσφατος διδάσκει ὅτι ἡμεῖς οἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὴν Δημοκρατίαν ἐπεβάλομεν αὐτὴν καὶ ἐπείσαμεν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀκολουθήσῃ ἡμᾶς εἰς τὰς ὑποδείξεις μας. Πιστεύομεν καὶ πάλιν σήμερον, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Συνέλευσις αἰρομένη ὑπεράνω οἰωνδήποτε κομματικῶν ὑπολογισμῶν θὰ ψηφίσῃ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», καὶ ὅπως διὰ τῆς πρώτης ψήφου αὐτῆς καθιέρωσε τὴν Δημοκρατίαν, διὰ τῆς δευτέρας αὐτῆς ψήφου θὰ στερεώσῃ αὐτήν. (Χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαγρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§117Σ. ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγὼ κηρύσσομαι ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, διότι εἶναι θεσμὸς ἀπορρεύσας ἀπὸ μίαν φυσικὴν καὶ ἱστορικὴν ἐξέλιξιν, καὶ ἂν εἰς ἄλλα Ἔθνη ὑπῆρχον λόγοι διὰ τὴν συγκρότησιν τοῦ θεσμοῦ αὐτοῦ, παρ’ ἡμῖν σήμερον δὲν συντρέχουν τοιοῦτοι λόγοι. Δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας τῆς Καρχηδόνος ἢ τῆς Ρώμης, τὴν ὁποίαν ὁ σύμβουλος τοῦ βασιλέως τῆς Ἠπείρου Πύρρος παρωμοίαζε πρὸς συνέδριον βασιλέως κατὰ τὴν περίοδον τῆς Δημοκρατίας, καὶ ἡ ὁποία ἐξηχρειώθη κατὰ τὴν περίοδον τῶν αὐτοκρατόρων, οὔτε περὶ τῆς βασιλείας τῆς Κρήτης ἢ τῆς Σπάρτης, θὰ ὁμιλήσω περὶ μιᾶς Γερουσίας ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐδῶ εἰς τὰς Ἀθήνας, διότι ἐλέχθη χθὲς ἀνακριβῶς ὅτι δὲν ὑπῆρχε Γερουσία εἰς τὰς ἀρχαίας Ἀθήνας. Τὴν Γερουσίαν ἀντικαθίστα ὁ Ἄρειος Πάγος, ὁ ὁποῖος ἤσκει μεγίστην ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου. Ἀπὸ τὸν Ἄρειον Πάγον ἐξηρτῶντο αἱ ἀποφάσεις καὶ αἱ ἐργασίαι τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου καὶ ἦσαν ἄκυροι ἂν δὲν ἤθελεν ἐπιψηφίσει ὁ Ἄρειος Πάγος.

§118Κ. ΚΑΛΟΥΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§119Σ. ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκολουθήσετε τὰς σκέψεις μου. Μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους ἦτο σεβαστὸς ὁ θεσμὸς τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον εἰσήρχοντο ἐκ τῶν ἀνωτέρων τάξεων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑφίσταντο τὰς μεγάλας θυσίας, οἱ τριήραρχοι, οἱ χορηγοί, οἱ ὁποῖοι ἐδαπάνων διὰ τὴν δόξαν τῆς Πατρίδος, καὶ μέχρι σήμερον εἰς τὸ Ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον τῆς Ἀκροπόλεως ὑπάρχει μαρμαρίνη στήλη εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀναγεγραμμένα τὰ ὀνόματα 116 πολιτῶν, μελῶν τῆς Γερουσίας ἐκείνης, οἱ ὁποῖοι προσήνεγκον τὸ μέγιστον ποσὸν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος. Ὅταν ὅμως βραδύτερον, ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τοῦ Περικλέους, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ἐλευθερώσῃ τὸν λαὸν καὶ νὰ εἰσαγάγῃ λαϊκὰ στοιχεῖα εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἐδημιουργήθησαν δύο ἀντίπαλοι μερίδες, ἡ μερὶς ἡ ἀριστοκρατικὴ τοῦ Κίμωνος καὶ ἡ μερὶς ἡ δημοκρατικὴ τοῦ Περικλέους, ἤρχισεν εἷς ἀγὼν φοβερός, ὁ ὁποῖος κατέληξεν εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφέθη μόνον ἡ δικαιοδοσία ἐπὶ τῶν ἐκ προμελέτης φόνων. Τοῦτο δὲ ἐγένετο διατί; Διότι, ὅταν ἐπανεστάτησαν οἱ Εἵλωτες ἐναντίον τῶν Σπαρτιατῶν καὶ οἱ Σπαρτιᾶται ἐζήτησαν τὴν βοήθειαν τῶν Ἀθηναίων, ἐνῷ ἡ δημοκρατικὴ μερὶς δὲν ἤθελε νὰ δοθῇ βοήθεια, ἡ ἀριστοκρατικὴ μερὶς τοῦ Κίμωνος ἔσπευσεν εἰς βοήθειαν τῶν Σπαρτιατῶν, ἐναντίον τῶν ἐξεγερθέντων Εἱλώτων, τῶν λαϊκῶν δηλαδὴ τάξεων. Ἰδοὺ διατί ἀπεδοκιμάσθη ἡ ἀριστοκρατικὴ μερὶς καὶ κατηργήθη ἡ Γερουσία, ὁ Ἄρειος Πάγος. Μάτην ἠγωνίσθησαν οἱ ὑπὸ τὸν Κίμωνα. Μάτην ἠγωνίσθη ὁ Αἰσχύλος ὁ Σαλαμινομάχος, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς Ὀρεστείας ἠθέλησε νὰ ἀναγκάσῃ τὸν λαὸν νὰ μὴ παραβιάσῃ τὴν ἱερότητα τοῦ θεσμοῦ τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ὅταν εἶδεν ὅτι ὁ λαὸς ἐπιμένει φερόμενος ἀκατασχέτως ὑπὸ τῆς ἐξελίξεως καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναχαιτισθῇ, ἔφυγεν ἀπὸ τὰς Ἀθήνας καὶ κατέφυγεν εἰς τὴν Γέλαν τῶν Συρακουσῶν καὶ ἀπέθανεν ἀπὸ τὴν λύπην του, διότι κατηργήθη ἡ Γερουσία. Ἀναφέρομεν ξένους. Ὁ κ. Καλούδης, σεβαστός μου καθηγητής, λέγει ὅτι ὁμιλῶ περὶ ἀνακριβειῶν· τὸν παραπέμπω εἰς τὴν ἱστορίαν, διότι ἡ ἱστορία αὐτὴν τὴν στιγμὴν λέγει....

§120Κ. ΚΑΛΟΥΔΗΣ. Νὰ ἀναγνώσετε τοὺς ἀρχαιοτέρους συγγραφεῖς καὶ μάλιστα τὸν Ἀριστοτέλη.

§121Σ. ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς ὁ Ἀριστοτέλης λέγει ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν προσαρμόζεται εἰς τὰ Συντάγματα, ἀλλὰ τὰ Συντάγματα προσαρμόζονται εἰς τὴν Πολιτείαν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ δανεισθῶμεν ξένους θεσμούς. Ὑπάρχει Γερουσία εἰς τὴν Γαλλίαν· πρέπει νὰ ἴδωμεν εἰς τοὺς πρώτους χρόνους τῆς Ἐπαναστάσεως, ὅπου ἔχομεν τὸν ἀνώτατον ὅρον, τοὺς εὐγενεῖς, μίαν τάξιν ἀντιμέτωπον τῶν δημοκρατικῶν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ περιποιηθῶσιν. Ἰδοὺ διατί ἐγένετο ἡ Γερουσία εἰς τὴν Γαλλίαν. Ἔχομεν τὸ δίκαιον τῶν κατακτητῶν ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ οἱ κατακτηταί, οἱ λόρδοι, ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν ἰδιαίτερον θεσμόν, ἰδιαιτέραν Βουλήν, τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων. Ἀλλ’ ἂν παρακολουθήσετε τὴν ἐξέλιξιν τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων, θὰ ἴδετε ὅτι καὶ αὐτοὶ οἰκτίρουν τὸν θεσμόν. Κατὰ τὸ 1910, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ τροποποιηθῶσι θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Ἀγγλικοῦ Συντάγματος, ὁμιλῶν ὁ μαρκήσιος Λανσδόουν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων ἐτόνισε τὰ ἑξῆς: «Προκειμένου νὰ τροποποιηθῶσι θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ Συντάγματος τὸν λόγον ἔχουσιν οἱ τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων, διότι αὐτοὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸν Ἀγγλικὸν λαὸν καὶ ὄχι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύομεν τὸν ἑαυτόν μας». Τοῦτο σημαίνει ὅτι θὰ ἔλθῃ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ θὰ καταργηθῇ ὁ θεσμὸς αὐτός, ὅταν ἐκλείψωσιν οἱ ἄνθρωποι οἱ λόγῳ τῶν θυσιῶν αὐτῶν διεκδικοῦντες προνόμια, ὅπως ἐξέλιπον καὶ ἀπὸ τὰς Ἀθήνας οἱ περὶ τὸν Κίμωνα καὶ τὸν Αἰσχύλον. Ὅ,τι συνέβη διὰ τὸν θεσμὸν τῆς βασιλείας, ἧς ἠξιοῦντο ἄλλοτε οἱ μεγάλοι στρατηγοὶ καὶ σωτῆρες τῆς Πατρίδος, συνέθη καὶ διὰ τοὺς γερουσιαστάς. Ἡμεῖς, κατόπιν μακραίωνος δουλείας, ἀφοῦ εἴδομεν ὅτι ἡ Σύγκλητος ἐν Κωνσταντινουπόλει εἶχε χρεοκοπήσει καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν αὕτη μετὰ τῶν ἀσυγγνώστων ἀδυναμιῶν της δὲν ἠδύνατο νὰ κατισχύσῃ τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας ὁ Τοῦρκος κατακτητής, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν στοργὴν πρὸς τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας. Ἀρκεῖ νὰ ἐπιστρέψωμεν εἰς τὸ Βουλευτήριον τῆς Τροιζῆνος· ἐκεῖ ἦσαν οἱ πατέρες μας, ὄχι ἐν ἀνέσει, ὅπως καθήμεθα ἡμεῖς ἐδῶ. Ἐκεῖνοι ἐκάθηντο εἰς τὸ ὕπαιθρον ὑπὸ τὸν ἥλιον καὶ τὴν βροχήν, κατατρυχόμενοι ὑπὸ τοῦ ψύχους, ἄνθρωποι τοὺς ὁποίους ἐν τούτοις ἐθέρμαινεν ἡ πίστις. Ἐκεῖνοι ἐλησμόνουν τὸν ἄρτον καὶ τὴν στέγην καὶ παρηγοροῦντο μὲ τὴν ἐλπίδα τῆς αὔριον. Ἐκεῖνοι ἐλησμόνουν ἄλλας ἀπολαύσεις τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔχομεν. Καὶ ὅταν διάφοροι ῥήτορες, ἀπευθυνόμενοι πρὸς τοὺς ἐπιλέκτους ἐκείνους ἄνδρας, Κουντουριώτην, Μαυροκορδάτον, Κωλέττην καὶ ἄλλους, τοὺς προσηγόρευον ἐκλαμπροτάτους, ἐξανέστη ἡ ψυχὴ τοῦ διδασκάλου τοῦ Γένους Γενναδίου, ὁ ὁποῖος καταλαβὼν τὸ βῆμα ἐξεσφενδόνισε μύδρους ἐναντίον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι διέκρινον τὸ ἀνθρώπινον γένος εἰς τάξεις. Καὶ τόση ἦτο ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῶν λόγων τοῦ διδασκάλου Γενναδίου, ὥστε ἡ φρουρὰ τοῦ Βουλευτηρίου τῆς Τροιζῆνος ὑπὸ τὸν Νικηταρᾶν ἐπευφήμησε μετὰ τῶν παρακολουθούντων ἀκροατῶν τὸν ῥήτορα Γεννάδιον, ὅστις, ὅταν ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου, ἔτυχεν ἐξαιρετικῶν περιποιήσεων ἐκ μέρους τῆς φρουρᾶς καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ της. Διατρέχομεν μίαν ἀνώμαλον περίοδον καὶ δι’ αὐτὸ οὔτε εἰς τὰ ἀρχαῖα Ἔθνη, ὅπως εἶπον προηγουμένως, οὔτε εἰς τὴν Γαλλίαν ἐγένετο ἀμέσως ἡ Γερουσία, οὔτε εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ὁ ἀκαδημαϊκὸς καὶ ἱστορικὸς Minier λέγει ὅτι «ἂν συμβαίνωσιν ἔκτροπα εἰς τὰς Ἐπαναστατικὰς Συντακτικὰς Συνελεύσεις, ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν μὴ ἄμεσον συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἀλλὰ εἰς τὰ διάφορα προσωπικὰ καὶ ὁμαδικὰ συμφέροντα τὰ ὁποῖα συγκρούονται». Ὅ,τι συνέβη, κατὰ τὸν Minier, ἐν Γαλλίᾳ, συνέβη καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν, ὅπου συνεκρούοντο τῶν 13 Κρατῶν τὰ συμφέροντα καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ ναυαγήσῃ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως, ἂν δὲν ὑπῆρχον αἱ μεγάλαι φυσιογνωμίαι τοῦ Φραγκλίνου καὶ τοῦ Οὐασιγκτῶνος. Ἡμεῖς σήμερον δὲν ἔχομεν οὔτε Νορμανδοὺς κατακτητὰς οὔτε ἀνώτερον κλῆρον καὶ εὐγενεῖς, εἴμεθα ὅλοι ἴσοι καὶ θὰ ἦτο ἀναχρονισμός, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν οἱ πατέρες μας καὶ ἄλλοι ἀρχαιότεροι πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος, ὁ Θεόδωρος Δηλιγιάννης καὶ ὁ Χαρίλαος Τρικούπης, μὲ φρίκην ἤκουον τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἡμεῖς νὰ σκεπτώμεθα περὶ τοιαύτης Γερουσίας καὶ προσκλήσεως μάλιστα ἐξωκοινοβουλευτικῶν. Δι’ αὐτοὺς ἔπρεπε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ποία ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ θέσις των ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κράτει. Εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον μέλος αὐτοῦ ὑπέβαλε ψήφισμα διὰ τοὺς ἀπέχοντας ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, τοὺς ὁποίους ὠνόμαζεν abstentionistes. Ἐν τῷ ψηφίσματι ἐκείνῳ ἐλέγετο ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τοὺς ἀπέχοντας τῶν ἐκλογῶν ἡ βαρυτέρα τῶν ποινῶν, ἡ στέρησις τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων, διότι ἠρνήθησαν νὰ ἐκδηλώσωσι τὴν σκέψιν των προκειμένου περὶ τῆς σωτηρίας τῆς Πατρίδος. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἀμφισβητεῖται ὑπ’ αὐτῶν τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως ἡμῶν καλοῦμεν αὐτοὺς εἰς συνεργασίαν. Πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Π. Καραπάνος, ἀγαπητὸς φίλος μου καὶ συναγωνιστής, ὅτι θὰ ἔλθωμεν νὰ ἐπικοινωνήσωμεν μετὰ τοῦ λαοῦ καὶ αὐτοῦ τὴν συνεργασίαν καὶ συμφιλίωσιν θὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ παντὸς μέσου. Ἰδοὺ διατί κηρύσσομαι ἐναντίον τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας, τὸν ὁποῖον θεωρῶ ἀναχρονισμόν. (Χειροκροτήματα).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§123Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἤθελον ἐνδιατρίψει τὸ παράπαν περὶ τῶν λόγων οἵτινες συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως Γερουσίας ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, κατόπιν τῆς ἐπιμόνου καταπολεμήσεως τοῦ θεσμοῦ τούτου παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ὀλίγα μόνον, διότι, ὁμολογουμένως, τὰ συναφῆ θέματα συνεζητήθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐπιβάλλεται φειδὼ τοῦ χρόνου ἐκ μέρους ἡμῶν τῶν μελλόντων νὰ ἀπασχοληθῶσιν ἐπὶ ζητήματος σχεδὸν ἐξαντληθέντος. Περιορίζομαι ὅθεν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα τὰς ὀλίγας αὐτὰς γραμμὰς τοῦ λόρδου Μπράϊς, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἤδη λόγος, τοῦ διαπρεποῦς τούτου συνταγματολόγου, ὁ ὁποῖος ἔγραφε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ φυσικὴ τάσις πάσης Βουλῆς εἶναι νὰ ἀποβῇ Σῶμα ἐσπευσμένως ἐνεργοῦν, καταπιεστικὸν καὶ διεφθαρμένον». Αὐτὰ διδάσκει ἡ πεῖρα ἡ πολιτικὴ καὶ ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου βλέπομεν ὅτι ὅλα τὰ νεώτερα Συντάγματα, καὶ τὰ μᾶλλον δημοκρατικὰ καὶ τὰ μᾶλλον φιλελεύθερα, περιέλαβον τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἥτις σκοπεῖ τὸν περιορισμὸν τῶν ὑπερβασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἂς μὴ ὁμιλήσωμεν πλέον περὶ τούτου καὶ ἂς ἔλθωμεν ἄνευ χρονοτριβῆς εἴς τινας τῶν κυριωτέρων ἀπόψεων τοῦ ζητήματος, τοῦ σχετικοῦ πρὸς τὴν προσωρινὴν συγκρότησιν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Φρονῶ, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡμεῖς οἱ ὀλίγοι οἱ ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ κηρυχθέντες ὑπὲρ τῆς προσωρινῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐδώσαμεν ἀπόδειξιν, ἐκ τῶν ὑστέρων ἐμπράκτως ἀποδειχθεῖσαν ὡς ἀποτελοῦσαν ὀρθοτέραν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων. Ἄς παρακολουθήσωμεν τὴν ἀνάγνωσιν ὀλίγων γραμμῶν. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἀναγράφει ἐν σελ. 9 τῆς ἐκθέσεώς του τὴν ἑξῆς σκέψιν περιέχουσαν ὑπολογισμὸν ἀποδειχθέντα ἐκ τῶν ὑστέρων ἐντελῶς ἐσφαλμένον (ἀναγινώσκει): «Ἐφόσον», γράφει ὁ ἀξιότιμος γενικὸς εἰσηγητής, «εἶναι βέβαιον ὅτι ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐκλογαὶ Γερουσίας....κλπ.». Ἐδέχετο λοιπὸν ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἔκτοτε ὡς γεγονὸς βέβαιον ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον θὰ ἦτο δυνατὴ ἡ συγκρότησις ὁριστικῆς Γερουσίας. Ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν ἔκτοτε ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν ἦτο καθόλου ἐφικτόν. Ἐγὼ ἐπὶ παραδείγματι ἔλεγον τὰ ἑξῆς, καὶ σᾶς ἀναγινώσκω περικοπὴν ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς σελ. 50 (ἀναγινώσκει): «Φρονῶ ὅτι ὡς βαίνουσιν αἱ ἐργασίαι καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς ἡμῶν καὶ τῆς Συνελεύσεως ἴσως θὰ ἀπαιτηθῇ ὁλόκληρον ἔτος διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Συντάγματος....». Πράγματι δὲ παρῆλθον ἔκτοτε ἓξ μῆνες καὶ οὐδὲ ἓν ἄρθρον ἐψηφίσθη τοῦ νέου Συντάγματος.

§124Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἴχετε εἰδοποιηθῆ ἀπὸ τοὺς ἐξωκοινοβουλευτικοὺς ὅτι βραδύτερον, ἐν ἀγνοίᾳ τῆς δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως τῆς πρώτης, ὅτι βραδύτερον θὰ διετύπωνον τὴν ἀξίωσιν διὰ τὰς τοπικὰς ἐκλογὰς τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ὀφείλεται ἡ ἀναβολή; Ἄλλως ἀσφαλῶς ἔχετε μαντικὴν δύναμιν.

§125Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι βεβαίως, ἀλλ’ ἐγνώριζον δύο τινὰ καὶ αὐτὰ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν καὶ κατέληξα εἰς τὸ ὀρθὸν συμπέρασμα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῃτεῖτο χρόνος ἐπαισθητῶς μακρότερος τοῦ ὑπολογισθέντος. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου πρῶτον τὴν βραδύτητα ἥτις φυσικῶς ἀναπτύσσεται ἐπὶ μέτρων σπουδαίας σημασίας, οἵα ἡ ὁριστικὴ συγκρότησις τῆς Γερουσίας, ὧν ἡ ἐφαρμογὴ προϋποθέτει ἐκτέλεσιν σειρᾶς προπαρασκευαστικῶν ἐργασιῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διέβλεπον ἔκτοτε τὴν τάσιν τοῦ νὰ τεθῇ παρὰ τῶν ἐξωκοινοβουλευτικῶν ὑπὸ συζήτησιν τὸ ζήτημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§126Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημα τῆς εἰσηγήσεώς μου, κ. συνάδελφε, αὐτό, ὥστε, αὐτοῦ ἐκλιπόντος, νὰ μὴ ὑφίσταται ἄλλο;

§127Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τὸ πρῶτον ἐπιχείρημά σας, ὅπερ ἀνασκευάζω· ἂν δὲν ἐξακολουθήσετε νὰ μὲ παρεμποδίζετε, θὰ ἔλθω ἀκωλύτως καὶ εἰς τὰ ἄλλα· ἂν μὲ παρεμποδίσετε, θὰ ἔλθω ὡσαύτως, ἀλλὰ κατά τι βραδύτερον. Ἐγνωρίζομεν λοιπὸν δύο τινά, τὰ ὁποῖα ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ διακόψας μας διακεκριμένος συνάδελφος ἐγνώριζεν, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον δὲν ἤθελε νὰ τὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Ἐγνωρίζομεν λοιπὸν ὅτι ἐκ τῆς φυσικῆς πορείας τῶν πραγμάτων θὰ ἐπήρχετο βραδύτης τῆς Συνελεύσεως, βραδύτης δικαιολογουμένη λόγῳ τοῦ νομοθετικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἐκαλεῖτο νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ Συνέλευσις, καθ’ ὃν χρόνον ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν εἶχεν ἑτοιμάσει ἐπαρκῆ ἐργασίαν. Ἐγνωρίζομεν προσέτι ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων ἔκτοτε συνεζητεῖτο, ἂν δὲ ἀνατρέξωμεν εἰς προηγουμένας σελίδας τῶν πρακτικῶν τούτων, θέλομεν ἰδεῖ μίαν ὁμιλίαν τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπαναστασίου, ὁ ὁποῖος εἰς ἀντίκρουσιν ἀντιφρονούντων ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ εἶχε προβάλει τὸ ἐπιχείρημα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων.

§128Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ὑπενθυμίζω ὅτι ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Παπαναστασίου ἐδήλωσεν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι κατὰ τὸ θέρος ἢ φθινόπωρον θὰ ἐνηργοῦντο αἱ τοπικαὶ ἐκλογαί.

§129Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι ὁ ἔκτοτε ἀρξάμενος καὶ δημιουργηθεὶς θόρυβος διὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων δὲν ἤθελεν ἐνταθῆ μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ καταστῇ ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐξέτασις τοῦ τοιούτου ζητήματος, διότι ἅπαξ ἀρχομένης τῆς ἐξετάσεως τοιούτου ζητήματος ἦτο μοιραία ἡ παρέλευσις. Πάντως εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον ἐξετιμήσαμεν ἡμεῖς οἱ ἀντιφρονοῦντες ὅτι δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον ὁριστικὴ συγκρότησις τῆς Γερουσίας, καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς ὑπεστηρίξαμεν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν πρακτικῶν. Εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι ἡ τοιαύτη σκέψις ἦτο ὀρθοτέρα καὶ προσηρμόζετο εἰς τὴν πραγματικότητα πολὺ περισσότερον τῆς ἄλλης ἀπόψεως, καθ’ ἣν ἐθεωρήθη βέβαιον ὅτι κατὰ τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐκλογὰς ὁριστικῆς Γερουσίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐγένοντο καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων φαίνεται ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν.

§130Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ Κυβέρνησις προετίθετο νὰ κάμῃ ἐκλογάς, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἐκλογῶν δὲν ὑπάρχει μαθηματικὴ ἀκρίβεια πότε δύνανται νὰ γίνουν αὗται· ἑπομένως, ἂν ὑπῆρχον ἐνδοιασμοὶ εἰς μερικοὺς πληρεξουσίους ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ κάτι ἀπρόοπτον τὸ ὁποῖον ν’ ἀνέβαλλε τὰς ἐκλογάς, ἀποδεικνύεται ὅτι εἶχον δίκαιον. Σημειωτέον ὅτι καὶ ἐγώ, μολονότι ὑπεστήριξα ὅτι κατὰ τὸ θέρος θὰ εἴχαμεν ἐκλογάς, ὑπεστήριξα ἐπίσης ὅτι δὲν ἦτο βέβαιον ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐγκαίρως καὶ ἐκλογὰς Γερουσίας, ὥστε τὸν Ὀκτώβριον νὰ λειτουργῇ καὶ Γερουσία.

§131Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μεταξὺ τῶν προαισθήσεων τοῦ κ. συναδέλφου καὶ τῶν ὑπευθύνων δηλώσεων τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νομίζω ὅτι εὐλόγως προεκρίναμεν τὰς δευτέρας.

§132Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν συνηθίζομεν, κύριε συνάδελφε, νὰ χαρακτηρίζωμεν τὰς σκέψεις τῶν ἀντιφρονούντων πρὸς ἡμᾶς ὡς τερατώδεις καὶ παραλόγους, ὅπως ἔπραξε πρὸ δύο ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μυτιλήνης συνάδελφος. Εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου τῆς μετριοπαθείας, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπειδὴ εὑρισκόμεθα ἐπὶ τούτου δυνάμεθα καὶ πάλιν νὰ παρατηρήσωμεν ὅτι αἱ σκέψεις ἡμῶν ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἐστηρίζοντο ἦσαν ἐκ τῶν πραγμάτων ὀρθόταται καὶ ὀρθῶς ὑπελογίσαμεν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον νὰ ἔχωμεν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, διότι ἐγνωρίζομεν ὅτι ἅμα ὡς ἤρχετο τὸ ζήτημα τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν ἐπὶ τάπητος θὰ ἐπήρχετο περίπου ὁ ἔκτοτε δημιουργηθεὶς θόρυβος περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ θὰ ἐνετείνετο ὁ θόρυβος μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως καὶ ρυθμίσεως τοῦ τοιούτου ζητήματος. Ἀλλὰ διετυπώθη τὸ ἐρώτημα: Δικαιοῦται ἡ Συνέλευσις νὰ συγκροτήσῃ τὴν προσωρινὴν Γερουσίαν; Λυποῦμαι, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι διὰ ζήτημα κατ’ ἐξοχὴν πρακτικὸν κατηναλώθη τοιαύτη προσπάθεια δογματικῶν καὶ ἀφῃρημένων συλλογισμῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἡ φύσις τοῦ ζητήματος ἐνδεικνύει ἀναμφισβητήτως ὅτι ἐκ πρακτικῶν λόγων καὶ ὑποδείξεων ἔδει πρὸ παντὸς νὰ ἀρυσθῶμεν τὰ στοιχεῖα πρὸς κατάρτισιν γνώμης ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Πρὸ παντὸς θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ ἂν ἦτο ὠφέλιμον, ἂν ἦτο πολιτικῶς σκόπιμον νὰ συγκροτήσωμεν τὸ ταχύτερον Γερουσίαν καὶ ἐντελῶς κατὰ δεύτερον λόγον νὰ προβληθῶσι δογματικοὶ συλλογισμοὶ πρὸς κατασκευὴν διὰ τῶν συλλογισμῶν τούτων συλλογιστικοῦ οἰκοδομήματος τείνοντος νὰ περικαλύψῃ διὰ τῆς ἀχλύος τῶν θεωριῶν τὴν πραγματικότητα ἐκείνην ἡ ὁποία ἔγκειται ἀκριβῶς εἰς τὸ ὅτι λόγοι πολιτικῆς σκοπιμότητος ἀναμφισβητήτου ἀξίας συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ταχείας συγκροτήσεως τοῦ Σώματος τούτου, καὶ τοὺς λόγους τούτους θέλομεν ἐξετάσει μετ’ οὐ πολύ. Δικαιοῦται, λέγουσιν, ἡ Συνέλευσις νὰ μεταθέσῃ πληρεξουσίους εἰς τὴν Γερουσίαν; Δὲν δικαιοῦται, ἀπαντῶσι, διότι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐντολή. Ἀλλ’ ὑπάρχει βεβαίως λαϊκὴ ἐντολὴ πρὸς καθίδρυσιν τοῦ πολιτεύματος, εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι κατὰ τὰς νεωτέρας ἀντιλήψεις οὐσιώδης τροχὸς τοῦ νεωτέρου πολιτεύματος εἶναι ἡ Γερουσία. Εἶναι γνωστὸν ἐπίσης ὅτι ἡ ἐντολὴ πρὸς καταρτισμὸν νέου πολιτεύματος εἶναι εὐρυτάτη. Εἶναι γνωστὸν ἐπὶ πλέον ὅτι δὲν ἰσχύει πλέον τὸ δόγμα τῆς ἐπιτακτικῆς ἐντολῆς, καὶ ἐφόσον πάντα ταῦτα εἶναι ἀναμφισβήτητα, οἴκοθεν ἐπέρχεται τὸ συμπέρασμα ὅτι ὑπάρχει λαϊκὴ ἐντολὴ πρὸς ἐπιτέλεσιν ὅλων ἐκείνων τῶν πράξεων αἵτινες ἀσφαλέστερον ἄγουσιν εἰς τὴν ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις καθιέρωσιν καὶ ταχεῖαν λειτουργίαν τοῦ συζητουμένου θεσμοῦ. Δεύτερον ἐπιχείρημα τῶν ἀντιφρονούντων εἶναι ὅτι ἄλλη προβλέπεται εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐκλογὴ τῆς Γερουσίας καὶ συνεπῶς ἀντενδείκνυται ἡ προσωρινὴ συγκρότησις αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι ἡ κατ’ ἄλλον τρόπον ρύθμισις τῆς ὁριστικῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας δὲν ἀποτελεῖ κώλυμα πρὸς διάφορον προσωρινὴν συγκρότησιν αὐτῆς, φρονῶ ὅτι δὲν δύναται ἀπὸ τοῦδε νὰ λεχθῇ ποῖος ἀκριβῶς ἔσεται εἰς τὸ μέλλον ὁ τρόπος τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας, διότι καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκλογῆς τῆς Γερουσίας πολλὰ συστήματα εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπτυχθῶσι καὶ ὑποστηριχθῶσιν. Οὕτως, ἐπὶ παραδείγματι, ἐνῷ κατὰ τὸν Μάϊον καὶ Ἰούνιον ἐφαίνετο ἡ σχεδὸν ὁμοφωνία τῶν πληρεξουσίων, τείνουσα νὰ παραδεχθῇ σύστημα κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ὄργανα τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς γερουσιαστῶν, ὀλίγοι μόνον μῆνες παρῆλθον καὶ ἀντιρρήσεις ζωηραὶ ἤρχισαν ἀναφαινόμεναι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος. Ἀκόμη δὲ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν, ὅπου τὸ σύστημα τοῦτο ἐλειτούργει ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἀνεπτύχθη ρεῦμα ἰσχυροτάτης ἀντιδράσεως ἐναντίον τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκλογῆς τῶν γερουσιαστῶν παρὰ νομαρχιακῶν καὶ ἄλλων τοπικῶν Συμβουλίων, καὶ μάλιστα ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ ἐψήφισε διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὴν ἐκλογὴν θὰ διενήργουν ἀπ’ εὐθείας οἱ ἐκλογεῖς. Καὶ θὰ ἠδυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα εὐρυτάτης περιφερείας, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐκλογεῖς θὰ ἦσαν οἱ συμπληρώσαντες τὸ τριακοστὸν πέμπτον ἔτος τῆς ἡλικίας των καὶ ἔχοντες ἀπολυτήριον τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον δὲν θὰ εἴχομεν Σῶμα τῆς αὐτῆς προελεύσεως μὲ τοὺς βουλευτάς, διότι ἀφ’ ἑνὸς θὰ ηὐρύνετο ὁ κύκλος τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐκλογεῖς θὰ ἦσαν οἱ συμπληρώσαντες ὡρισμένην ἡλικίαν καὶ ἔχοντες ἀποδεδειγμένως μόρφωσίν τινα ἱκανὴν νὰ καθοδηγήσῃ αὐτοὺς εἰς ὡριμωτέραν ἐκτίμησιν τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων.

§133Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἄλλη προβλέπεται ἡ συγκρότησις τῆς ὁριστικῆς Γερουσίας καὶ ὑπὸ τῶν εἰσηγητῶν τῆς προσωρινῆς.

§134Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί· ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς εἶπον ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι ἐλευθέρα ν’ ἀκολουθήσῃ ἕτερον σύστημα καὶ δὲν ἀποκλείεται σήμερον ἰδίᾳ τοῦτο, ὁπότε ἐφάνησαν σαφῶς ἐκδηλούμεναι ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν μέχρι τοῦδε κατισχυσασῶν ἐν προκειμένῳ σκέψεων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, καὶ ἂν τυχὸν ἠθέλομεν παραδεχθῆ ὅτι ὁριστικῶς ἀπεδέχθημεν σύστημα διάφορον, οὐδὲν κωλύει ὅπως ὁ θεσμὸς οὗτος διαμορφωθῇ προσωρινῶς κατὰ τρόπον ἄλλον, σύμφωνον μὲ τὰς ἀνάγκας τῶν παρουσῶν περιστάσεων. Ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ὑπεστήριξεν ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι μονόπλευρος ἡ Συνέλευσις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς τὴν τοιαύτην ὁριστικὴν συγκρότησιν. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο δύναται νὰ ἀντιστραφῇ καὶ λέγω, ἐπειδὴ ἀκριβῶς εἶναι μονόπλευρος πολιτικῶς ἡ Συνέλευσις καὶ ἐπειδὴ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπεδείχθη ὅτι ἡ ἐκλογὴ ὁριστικῆς Γερουσίας θὰ εἶναι βραδεῖα, δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ὀρθὸν εἶναι νὰ συγκροτηθῇ τὸ ταχύτερον, ὅπως συμμετάσχωσιν αὐτῆς ἔστω καὶ ὀλίγοι ἐκ τῶν ἀντιφρονούντων, διότι καὶ αὐτὸ θὰ εἶναι κέρδος, ἂν ἔστω καὶ ὀλίγοι τῶν ἀντιφρονούντων ἔλθωσιν ὅπως συμμετάσχωσιν εἰς τὸ συντακτικὸν καὶ νομοθετικὸν ἡμῶν ἔργον. Καὶ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς ἐσκόπει ἡ προσωρινὴ συγκρότησις τῆς Γερουσίας. Ἐλέχθη ὅτι εἶναι ἄτοπος ἡ διχοτόμησις τῆς Συνελεύσεως εἰς βουλευτὰς καὶ γερουσιαστάς. Ἀλλ’ εἶναι καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα συνέχεια τῶν ἀφῃρημένων καὶ δογματικῶν συλλογισμῶν. Εἶναι μία καθαρῶς θεωρητικὴ ἐπισκόπησις τοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία λησμονεῖ τοὺς πρακτικοὺς λόγους τοὺς ὁποίους τόσον εὐστόχως ἀνέπτυξαν διάφοροι τῶν προλαλησάντων συναδέλφων καὶ δὴ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ κ. Καραπάνος. Διατί ἡ διχοτόμησις αὐτή; Ἀντιτάσσεται ὅτι τὰ ἴδια πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι ἐδῶ θὰ εἶναι καὶ ἐκεῖ. Πρὸς τί νὰ τὰ μεταθέσωμεν; Ἐν πρώτοις διότι κατ’ ἄλλον τρόπον ἐξετάζονται τὰ ζητήματα ὑπὸ τῶν γερουσιαστῶν. Θὰ τὰ ἐξετάσωσιν οὗτοι βραδύτερον, θὰ παρεμπέσῃ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς ψηφίσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θὰ ἔχῃ παρέλθει μάλιστα χρονικὸν διάστημα ἐπαρκές, οὕτως ὥστε καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη θὰ ἔχῃ διαφωτισθῆ ἐπαρκέστερον. Δεύτερον ἡ τοιαύτη διχοτόμησις εἶναί τι πολὺ συντελεστικὸν εἰς τὴν ὁμαλωτέραν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, διότι φαντασθῆτε, ἂν εἰς τὸ μικρὸν ἡμῶν Κράτος ἔχωμεν συγχρόνως Βουλὴν ἐκ 400 σχεδὸν βουλευτῶν, ἅμα δὲ καὶ Σῶμα Γερουσίας ἐξ 120 ἢ 150 γερουσιαστῶν, ἀσφαλῶς θὰ εἴχομεν μίαν ἀξιοσημείωτον ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μίαν σημαντικὴν ἐπιβάρυνσιν τῆς ἀπεραντολογίας τῶν συζητήσεων πᾶν ἄλλο ἢ ὠφελίμου διὰ τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῶν νομοθετικῶν καὶ συντακτικῶν ἐργασιῶν. Ἀλλ’ ἐλέχθη προσέτι ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ ὑποβιβασμὸν ἡ τοιαύτη οὕτως εἰπεῖν μετάθεσις τῶν βουλευτῶν εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἀπορῶ πῶς σοβαρῶς προβάλλεται τὸ τοιοῦτον ἐπιχείρημα τοῦ ὑποβιβασμοῦ καθ’ ὃν χρόνον ἡ θέσις τῶν γερουσιαστῶν καὶ ἡ ὄψις τῆς Γερουσίας ὡς δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος δὲν κρίνεται διὰ στάθμης ζυγιζούσης τὰ περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα δικαιώματα τοῦ γερουσιαστοῦ ἔναντι ἐκείνων τοῦ βουλευτοῦ, ἀλλὰ κρίνεται, πρακτικῶς τοὐλάχιστον, ἐκ τῆς ἐμφανίσεως καθόλου τῆς Γερουσίας ὡς δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι καὶ εἰς Κράτη εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Γερουσία ἔχει ὀλιγώτερα νομοθετικὰ δικαιώματα ἀπὸ τὴν Βουλήν, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι Γερουσίαι ἔχουσαι τὰ αὐτὰ δικαιώματα μὲ τὴν Βουλήν—καὶ δὲν εἶναι ὀλίγαι αἱ τοιαῦται—καὶ δυνατὸν καὶ ἡ ἡμετέρα νὰ εἶναι τοιαύτη, οἱ γερουσιασταὶ ἔχουσι τοιοῦτον κῦρος, ὥστε εἰς ταῦτα, Κράτη ἀναμφιβόλως φιλελεύθερα, αὐτοδικαίως συμμετέχουσι τῆς Γερουσίας οἱ υἱοὶ καὶ οἱ ἔγγονοι τοῦ Βασιλέως. Καὶ ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὴν Ἀγγλίαν. Προσθέτω ὅτι εἰς διάφορα ξένα Συντάγματα ἀνώτατοι τοῦ Κράτους βαθμοῦχοι καλοῦνται ὅπως συμμετάσχωσι τῆς Γερουσίας. Τοῦτο ἀποδεικνύει ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῶν περισσοτέρων ἢ ὀλιγωτέρων δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Γερουσία, ἡ ἐν τῷ συνόλῳ ἐμφάνισις τοῦ δευτέρου τούτου Σώματος εἶναι τοσοῦτον περίβλεπτος, τοσοῦτον σεβαστή, ὥστε νὰ παρορῶνται αἱ λεπτομέρειαι ἀπέναντι τοῦ ἠθικοῦ πρὸ παντὸς κύρους τὸ ὁποῖον ἀσκεῖ ἐν τῇ Χώρᾳ τὸ δεύτερον τοῦτο Σῶμα.

§135Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δεικνύει ὅτι εἰς τὰ περιστατικὰ αὐτὰ προσφέρονται τίτλοι, ἀλλὰ δὲν ἀφαιροῦνται ταυτοχρόνως καὶ ἀξιώματα.

§136Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ παραδείγματα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν ὅτι ἡ θέσις τοῦ γερουσιαστοῦ εἶναι τοσοῦτον περίβλεπτος, ὥστε πρόσωπα κατέχοντα τὰς ἀνωτάτας ἐν τῇ Ἐπικρατείᾳ θέσεις καλοῦνται ὅπως αὐτοδικαίως συμμετάσχωσι τῆς Γερουσίας.

§137Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐκπίπτουσι τῶν θέσεών των οἱ οὕτω συμμετέχοντες τῆς Γερουσίας;

§138Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ θεωρεῖται ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ γερουσιαστοῦ προσθέτει κῦρος εἰς τὰ ὑψηλὰ ἀξιώματα ἅτινα κατέχουσιν οἱ καλούμενοι. Τοσοῦτον ἐκεῖ θεωρεῖται τιμητικὴ ἡ θέσις τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διὰ διαφόρων συλλογιστικῶν κατασκευασμάτων ζητοῦμεν νὰ ἐξευτελίσωμεν ἀπὸ τοῦδε, ὁμιλοῦντες συστηματικῶς περὶ ὑποβιβασμοῦ τῶν βουλευτῶν οἵτινες θὰ ἐγίνοντο γερουσιασταί.

§139Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Θὰ σᾶς ὑπομνήσω μίαν λεπτομέρειαν: Ὁ Μπάλφουρ, ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ Κόμματος, ἐδέχθη τίτλον εὐγενείας καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τῶν Κοινοτήτων μετετέθη εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων.

§140Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐδέχθη, δὲν ὑπεχρεώθη ἀπὸ κανένα.

§141Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν σκεπτώμεθα διὰ τοῦ πολιτεύματος νὰ καθιερώσωμεν τίτλους εὐγενείας, τὸ πρᾶγμα διαφέρει, διότι διὰ νὰ λάβῃ τις τίτλους εὐγενείας μεταβαίνει εἰς τὴν Γερουσίαν.

§142Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὁ Μπάλφουρ θὰ ὡρμήθη ἀπὸ ματαιοδοξίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτοῦ.

§143Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶχεν ἕνα κληρονομικὸν τίτλον καὶ μετέβη αὐτοδικαίως εἰς τὰ γηρατειά του εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων καὶ ἔλαβεν ἕνα τίτλον εὐγενείας περίβλεπτον εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πολλοὶ ἀρχηγοὶ κομμάτων τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων ἐπῆγαν εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Λόρδων.

§145Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μήπως πρόκειται καὶ ἡ προσωρινὴ Γερουσία νὰ μεταβληθῇ εἰς Σῶμα εὐγενείας;

§146Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαντῶ συλλήβδην εἰς τὰς γενομένας ἐπὶ τῶν παρατηρήσεών μου διακοπὰς ὡς ἑξῆς: Δὲν πρόκειται νὰ ἀπονείμωμεν τίτλους εὐγενείας. Τὸ ἐπιχείρημά μας τείνει εἰς τὸ νὰ ἀντικρούσῃ τὴν προσπάθειαν ἡ ὁποία πρὸ τῆς συστάσεως οἱασδήποτε Γερουσίας δημοκρατικῆς εἴτε προσωρινῆς εἴτε ὁριστικῆς ἐξεδηλώθη, τὴν προσπάθειαν, λέγω, τοῦ νὰ ἐξευτελίσωμεν προκαταβολικῶς καὶ αὐτὸ τὸ Σῶμα, τονίζοντες τὸν φοβερὸν ὑποβιβασμὸν καὶ «τὰ πινάκια τῆς φακῆς»—εἶναι ἡ φράσις τοῦ κ. Παπανδρέου—ἀντὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπώλει τὴν ὑπερτάτην αὑτοῦ ἐξουσίαν τὸ μέλος τῆς Συνελεύσεως ὅπερ θὰ κατεδέχετο νὰ γίνῃ γερουσιαστής. Ἠθέλησα νὰ παραλληλίσω τὴν ἀξιοκατάκριτον ταύτην προσπάθειαν πρὸς τὸ ἠθικὸν κῦρος καὶ πρὸς τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τὸ Σῶμα τῆς Γερουσίας ἀπολαμβάνει ἀλλαχοῦ. Εἰς ἐπίρρωσιν δὲ τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Καραπαναγιώτη ἀναφέρω καὶ ἐγὼ ἕτερον, ὅτι ἡ Γερουσία ἐν Ἰταλίᾳ, ἐπὶ παραδείγματι, ἀπετέλεσε τὸ πολιτικὸν ἐκεῖνο φυτώριον ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξεπορεύθησαν οἱ μεγαλύτεροι τῶν συγχρόνων πολιτικῶν τῆς Ἰταλίας, οἱ ἐπιφανέστεροι τῶν συγχρόνων Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν αὐτῆς. Ἐν τούτοις ἡμεῖς καὶ τὴν Γερουσίαν διὰ διαφόρων συλλογισμῶν καιροσκοπικῆς ἀφετηρίας ζητοῦμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ καταρρίψωμεν, μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀγανακτῶμεν διότι εἷς πληρεξούσιος θὰ γίνῃ γερουσιαστής! Δι’ αὐτῆς τῆς στοργῆς φροντίζομεν νὰ περιβάλωμεν ἀπὸ τοῦδε τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἐνῷ διὰ τοῦ προτεινομένου ὑπὸ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» συστήματος οὐ μόνον ἠθέλομεν ἀπαλλαγῆ τοῦ ὄχι εὐχαρίστου διὰ τὴν Κοινὴν Γνώμην φαινομένου νὰ ἔχωμεν ἀφ’ ἑνὸς ἓν Νομοθετικὸν Σῶμα ἐκ 400 μελῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἕτερον ἐξ 150, ἀλλὰ θὰ ἠθέλομεν διευκολύνει κατὰ πολὺ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν. Δὲν προσβάλλεται, κύριοι, ἡ ἀξιοπρέπεια οὐδενός, ὅταν διὰ πρακτικοῦ μέτρου εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ μία ἀπόφασις ἡ ὁποία, πραγματοποιουμένη, ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ καὶ τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα. Ἂς μὴ διυλίζωμεν τὸν κώνωπα, ἐνῷ καταπίνομεν εἶτα τὴν κάμηλον. Ἂς εἴμεθα πρακτικοὶ καὶ πρὸ παντὸς εἰλικρινεῖς. Πλεῖστοι πληρεξούσιοι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἔστεργον νὰ ἀποτελέσωσι μέρος τῆς Γερουσίας, εἰς ἣν δυνατὸν νὰ δώσωμεν καὶ εὐρέα δικαιώματα, ἄλλοι δὲ τυχὸν διαφωνοῦντες θὰ ἠκολούθουν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, σκοποῦσαν τὴν ἐξυπηρέτησιν γενικῶν συμφερόντων.

§147Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κατὰ τίνα τρόπον αἱ προσωπικαὶ ἐξοικονομήσεις πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσουν τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα; Τὸ λέγω ὡς πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βουλευτῶν· αὐτὸ εἶναι τὸ θέμα τώρα.

§148Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διττῶς· ἀφ’ ἑνὸς, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, δὲν θὰ παρουσιασθῇ τὸ φαινόμενον νὰ ἔχωμεν 400 βουλευτὰς καὶ 120 γερουσιαστάς, ἀφ’ ἑτέρου, ἂν 100 φέρ’ εἰπεῖν πληρεξούσιοι γίνουν γερουσιασταί, οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν θὰ εἶναι γερουσιασταὶ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς καὶ ἡ πολιτικὴ διαπάλη θὰ λάβῃ ὀλιγωτέραν ὀξύτητα, διότι ὅσον ὀλιγωτέρα πληθώρα ὑποψηφίων κατέλθῃ εἰς τὸν ἀγῶνα ἐκ μέρους τῶν ὁμοϊδεατῶν μας—καὶ εἴμεθα δημοκρατικοί, ὑποθέτω, —ἐπὶ τοσοῦτον ὁ πολιτικὸς ἀγών μας θὰ ἐξυπηρετηθῇ.

§149Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Βεβαιώνετε λοιπὸν ὅτι διὰ λόγους προσωπικούς...

§150Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ λόγους συντελοῦντας εἰς τὴν παγίωσιν τῆς Δημοκρατίας, διότι, ἂν εἰς προσεχεῖς ἐκλογὰς ἔχωμεν τὸ φαινόμενον τὸ ὁποῖον εἴχομεν εἰς τὰς παρελθούσας, πληθώραν δηλαδὴ δημοκρατικῶν ὑποψηφίων ἀλληλοσυγκρουομένων ἔναντι μιᾶς συμπαγοῦς ὁμάδος ἀντιθέτου, βεβαιωθῆτε ὅτι ἡ δημοκρατικὴ ἰδέα δὲν θὰ ἔχῃ νὰ κερδίσῃ τίποτε, ἀλλὰ θὰ ζημιωθῇ πολύ. Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ πρέπει νὰ ἐξετάζωνται ἄνευ προκαταλήψεως, ἄνευ πείσματος καὶ ἄνευ αὐθαιρέτων δογματικῶν συλλογισμῶν. Κύριοι συνάδελφοι, φρονῶ ὅτι, ἂν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, λησμονῶν προσωπικὰς συμπαθείας ἢ ἀντιπαθείας, ἀποβλέψῃ πρὸς τὰ πράγματα καὶ θελήσῃ νὰ ἀποβλέψῃ στοργικῶς πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς Δημοκρατίας, τὴν ὁποίαν ὅλοι ἔχομεν εἰς τὰ χείλη, ἀλλ’ οὐχὶ ὅλοι καὶ εἰς τὴν καρδίαν, καὶ ἡ ὁποία πολεμεῖται σήμερον καὶ ἴσως πολεμηθῇ λυσσωδῶς αὔριον, ἂν ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, λησμονῶν τὰ πάθη τὰ χωρίζοντα ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ τέλους ὁμόφρονας, ἂν ἀποβλέψῃ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς δημοκρατικῆς ἰδέας, τῆς ὁποίας οἱ ἐχθροὶ οἱ ἀπροκάλυπτοι ἴσως δὲν θὰ βραδύνωσιν ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς νὰ πολεμήσωσιν αὐτήν, ὅταν βλέπουν ἡμᾶς τοσοῦτον διῃρημένους καὶ ἀλληλομαχοῦντας, ἂν ἀποβλέψῃ τις εἰς ταῦτα καὶ σταθμίσῃ τὰ πράγματα ἀπροσωπολήπτως καὶ ἀντικειμενικῶς, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ συμφωνήσῃ πρὸς τὸ ψήφισμα τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», τὸ ὁποῖον, καὶ ἂν ἔχῃ ἀτελείας εἰς τὰς λεπτομερείας αἵτινες δύνανται νὰ συζητηθῶσι καὶ διορθωθῶσι, πάντως ἐξυπηρετεῖ ἕνα ἀνώτερον καὶ ἀληθῶς εὐγενῆ σκοπόν, τὴν ἐνίσχυσιν καὶ παγίωσιν τῆς Δημοκρατίας, ὑπὲρ τῆς ὁποίας ὅλοι ἡμεῖς ἔχομεν καὶ δικαίωμα ἀλλὰ πρὸ παντὸς καθῆκον νὰ φροντίσωμεν περισσότερον καὶ εἰλικρινέστερον (Χειροκροτήματα).

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἠλιόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§152Σ. ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐπανέλθω, κύριοι, εἰς τὰ ἐπιστημονικὰ καὶ ἱστορικὰ δεδομένα, διότι νομίζω τὸ μὲν ὅτι ἡ ἀνάπτυξις ἐπ’ αὐτῶν ἐξηντλήθη, τὸ δὲ διότι δὲν ἀποτελοῦν ἀσφαλῆ γνώμονα μιᾶς ὀρθῆς λύσεως αὐτὰ καὶ μόνα, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἀπαιτεῖται ἀντίληψις ὀρθὴ τῆς πραγματικότητος, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλά, τοὐναντίον, φρονῶ ὅτι μόνα αὐτὰ τὰ ἱστορικὰ καὶ ἐπιστημονικὰ δεδομένα πολλάκις ἤγαγον εἰς σφαλερὰς ἀποφάσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν γενεσιουργοὶ μεγάλων δεινῶν. Ἡ ἁπλουστέρα, κατ’ ἐμέ, μορφὴ τοῦ ζητήματος εἶναι αὕτη: Ἔχομεν καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν νὰ συγχρονίσωμεν ἅπαντας τοὺς συντελεστὰς καὶ παράγοντας τοῦ πολιτεύματος μετὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως; Ἂν ἔχωμεν τοιαύτην ὑποχρέωσιν καὶ καθῆκον ἐκ τῆς ἐπιταγῆς τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς πραγματικότητος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει αἱ καθέκαστον καὶ αἱ μερικαὶ ἀντιρρήσεις πρὸ τῆς γενικωτέρας ταύτης καὶ ἐπιτακτικῆς ἰδέας θὰ ὑποχωρήσουν. Ἡ Ἐθνικὴ ἡμῶν Συνέλευσις, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀπότοκος μιᾶς ἐπιστημονικῆς προδιαθέσεως, μιᾶς κοινοβουλευτικῆς μελέτης ἢ μιᾶς ὁμαλῆς καὶ ἠρέμου περιόδου. Ἡ Συνέλευσις ἡμῶν εἶναι τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεζητήθη νὰ τερματισθῇ μία ἐπαναστατικὴ περίοδος, περίοδος πλήρης ἀνωμαλιῶν. Καὶ ὁ λαὸς προείλετο τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, πρὸς τοῦτο τὸ ὁποῖον ἐκάλεσεν ἡμᾶς νὰ ἐφαρμόσωμεν. Εἰς τὸ σημεῖον δὲ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑψίστης σημασίας, προσηλώθη καὶ προσηλοῦται ἡ λαϊκὴ ψυχή. Ὅλος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος δὲν ἀντελήφθη τὴν σημασίαν τοῦ σημείου τούτου. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡμεῖς μὲν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἐζητοῦμεν διασαφήσεις καὶ ἐσκεπτόμεθα περὶ τῆς πραγματικῆς σημασίας τῆς λαϊκῆς ψήφου. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖτο ἡ λαϊκὴ ψυχὴ ἐγεννήθη ἡ δυσφορία, μὴ ἔχοντες δὲ τὴν ἔννοιαν τῆς ἀρχικῆς ψήφου δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν τὴν δυσφορίαν αὐτὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν ἐξηγήσαμεν ὡς ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς συζητήσεως, ἐνῷ πράγματι δὲν ἦτο ἐκ τῆς παρατάσεως αὐτῆς, ἦτο ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἱκανοποιεῖτο ἡ λαϊκὴ ψυχή. Ἀλλ’ ἀντιθέτως ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος ἐνόμιζεν ὅτι ἡ τοιαύτη δυσφορία ἀποτελεῖ ἀποδοκιμασίαν ἡμῶν καὶ ἐπιδοκιμασίαν ἐκείνων καὶ τοιουτοτρόπως κρατοῦντες αὐτοὶ τὴν ἐκ τῆς ἀποχῆς διαμαρτυρίαν εἰς τὰς χεῖρας ἐζήτουν νὰ ὠθήσουν ἡμᾶς εἰς τὸ δημοψήφισμα. Καὶ ἐκ τῆς γνώμης τῆς ἐσφαλμένης τῆς ἰδικῆς μας καὶ ἐκ τῆς ἐσφαλμένης γνώμης τοῦ ἀντιθέτου πολιτικοῦ κόσμου ἤχθημεν εἰς τὸ δημοψήφισμα. Τὸ δημοψήφισμα ὑπῆρξε τόσον πανηγυρικόν, τόσον διδακτικὸν καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς ἐκείνους, ὥστε ἡμεῖς μὲν ἔπρεπε καλῶς νὰ ἐννοήσωμεν τὴν ἐπιταγὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἐκεῖνοι δέ, ἂν ἠγνόουν τὸ συμφέρον των, ἔπρεπεν ὁλοσχερῶς νὰ παύσουν τὸν καθεστωτικὸν ἀγῶνα. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἐνισχύει τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἐξακολούθησις τῆς παρανοήσεως τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ ἐκ μέρους τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἡ παρεξήγησις ἐξακολουθεῖ ἀκόμη τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ, τῆς λαϊκῆς ἐπιταγῆς, τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας καὶ παρ’ ἡμῖν. Τὸ ράπισμα τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν, τὸ δίδαγμα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ λαὸς πρὸς ἡμᾶς δὲν τὸ συνησθάνθημεν, δὲν ἐννοήσαμεν ὅτι ἐπεθύμει τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος. Ἰδοὺ διατί ἐγεννήθη ἡ νέα δυσφορία. Δὲν ἐγεννήθη, ὅπως ἠκούσαμεν χθές, ἐκ τοῦ ὅτι παρατείνονται αἱ συζητήσεις. Ἡ δυσφορία ἡ νέα ἡ λαϊκὴ ἐγεννήθη πάλιν διότι δὲν ἱκανοποιεῖται ἡ ἐπιταγὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας. Ἐπιταγὴ τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ πολιτεύματος, ἡ ἐφαρμογὴ τῶν συντελεστῶν καὶ παραγόντων τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ἐφόσον ἀναγνωρίζομεν ὅτι εἷς ἐκ τῶν συντελεστῶν καὶ παραγόντων εἶναι καὶ ἡ Γερουσία, κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ συντονίσωμεν τὴν λειτουργίαν τῶν παραγόντων ὅλων τῶν πολιτειακῶν μετὰ τῆς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Δὲν φρονῶ τουτέστιν ὅτι τὸ ψήφισμα τοῦτο πρέπει νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν Γερουσίαν, ἀλλὰ νὰ ἐκταθῇ καὶ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκλογὴν τοῦ ὁριστικοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας. Ὅταν οὕτω συγχρονίσωμεν πάντας τοὺς συντελεστὰς μὲ τὰς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ τοιουτοτρόπως ἐκπληροῦμεν τὴν ἐπιταγὴν τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἥτις καὶ ἀποτελεῖ τὴν δύναμιν τῆς πραγματικότητος. Ἤκουσα νὰ λέγεται ὅτι, ὅταν θύελλαι καὶ σίφωνες ἐπέλθωσι, δὲν θὰ σαλευθῇ τὸ πᾶν; Καὶ ἐρωτῶ: Αἱ θύελλαι καὶ οἱ σίφωνες θὰ προέλθωσιν ἐκ γεγονότων μοιραίων; Καὶ ἂν προέλθωσιν ἐκ γεγονότων μοιραίων, οὐδεὶς δύναται οὔτε νὰ προνοήσῃ οὔτε νὰ προλάβῃ· διότι αὐτὰ εἶναι γεγονότα ἔξω τῆς θελήσεως ἑκάστου. Ἂν ὅμως οἱ προαγορεύσαντες καὶ θέσαντες ζήτημα θυελλῶν καὶ σιφώνων νομίζουν ὅτι θὰ προέλθωσιν ἐκ πράξεων ἢ παραλείψεων ἀνθρώπων, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ νὰ προλάβωμεν ὀφείλομεν καὶ δυνάμεθα νὰ προλάβωμεν τὰς θυέλλας καὶ τοὺς σίφωνας, ἐκεῖνοι δὲ οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ὑπεύθυνοι ἐκ τῶν ἐπελθουσῶν θυελλῶν καὶ σιφώνων θὰ εἴμεθα ἡμεῖς, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς ἀνέθεσε τὸν χειρισμὸν τοῦ πολιτεύματος. Ἑπομένως ἐκπληροῦντες τὴν πρώτην ἐπιταγὴν τοῦ λαοῦ, τουτέστι τὴν ἄμεσον ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος, τὴν ὁποίαν ὁ λαὸς ζητεῖ, ἐκπληροῦμεν καὶ ἀνάγκην πρακτικήν, διότι ὁ λαὸς ἀντιλαμβάνεται ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μένει ἐκκρεμὲς καὶ δὲν τελειοῦται, κατ’ ἀνάγκην θέλει ματαιωθῆ, ἂν αἱ θύελλαι ἐπέλθουν. Ἐνῷ, ὅταν τελειώσῃ ἕνα πρᾶγμα, τότε ἐπέρχεται ἀπογοήτευσις εἰς τοὺς ἐχθροὺς τοῦ πολιτεύματος. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ἐπέρχεται καὶ ἐνθάρρυνσις τῶν φίλων τοῦ πολιτεύματος καὶ ὁ λαὸς ζῇ ἐν ἠρεμίᾳ, διότι βλέπει ὅτι τὸ πολίτευμά του συνετελέσθη. Ἂν ἐκτελοῦντες τὴν πρώτην ἐντολὴν τοῦ λαοῦ προσαρμόσωμεν καὶ τὰς λοιπὰς νομοθετικὰς καὶ συντακτικὰς πράξεις πρὸς τὴν λαϊκὴν ψυχὴν καὶ θέλησιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν θύελλαι καὶ σίφωνες; Ἂν προσαρμόσωμεν ὅλας μας τὰς πράξεις ἐπακριβῶς πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ δὲν νομοθετοῦμεν κατ’ ἰδίαν βούλησιν, ἀλλὰ κατὰ κοινὴν συνείδησιν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν τοιαῦται θύελλαι; Ὅταν διαγνώσωμεν καλῶς τί ὁ λαὸς ἐν τῇ ψυχῇ αὑτοῦ ἔχει, ὅτι κυρίως ὁ λαὸς ζητεῖ τὴν ἀνόρθωσιν τῶν δημοσίων κλάδων, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν διοικητικῶν συμβουλίων ἐξετράπησαν εἰς τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος αὐτῶν, ὅταν ἐννοήσωμεν ὅτι πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν ἀντιρρόπους δυνάμεις τῶν διοικητικῶν συμβουλίων τῶν διαφόρων κλάδων, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι, ὅσοι δὲν ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των, νὰ μὴ εἶναι ἀνεξάρτητοι καὶ νὰ ἀπονέμεται τὸ δίκαιον εἰς τοὺς πολίτας διὰ τῆς ταχείας διεκπεραιώσεως τῶν ὑποθέσεών των, ὅταν νομοθετήσωμεν φορολογίαν δικαίαν καὶ ἴσην καὶ πρὸ παντὸς ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τὰς διαφόρους διατυπώσεις τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, ἕνεκα τῶν ὁποίων οἱ ὑπάλληλοι γίνονται τυραννίσκοι τοῦ λαοῦ, ὅταν κατορθώσωμεν καὶ ἐξερευνήσωμεν ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ λαοῦ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει καὶ προσαρμοσθῶμεν πρὸς αὐτό, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθουν θύελλαι ἢ σίφωνες; Ὅταν ὅμως ἡμεῖς οὔτε τὴν ψῆφόν μας οὔτε τὴν γνώμην μας οὔτε τὰς πράξεις μας ρυθμίζωμεν πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, τότε μόνον βλέπομεν τὰς θυέλλας καὶ τοὺς σίφωνας, διότι ἡμεῖς τοὺς προβλέπομεν δημιουργοῦντες αὐτούς. Εἶναι ἀνάγκη, κύριοι συνάδελφοι, νὰ καταστήσωμεν γόνιμον τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, ἵνα εὐμενῶς δεχθῇ τὰς ἄλλας πράξεις ἡμῶν καὶ ἂν δὲν ἐκπληρώσωμεν τὴν πρωτίστην ἐπιταγὴν τοῦ λαοῦ, τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῶν συντελεστῶν τοῦ πολιτεύματος, πρέπει νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι οὐδέποτε θὰ γίνῃ γόνιμος ἡ συνείδησις τοῦ λαοῦ, οὐδέποτε θὰ ἐμπνευσθῇ ὁ λαὸς ἀπὸ ἐμπιστοσύνην πρὸς ἡμᾶς, ὥστε νὰ κατορθώσῃ καὶ τὰς λοιπὰς πράξεις μας εὐμενῶς νὰ ἀποδεχθῇ. Ὅταν ὅμως τοῦτο πράξωμεν καὶ συγχρονίσωμεν τοὺς συντελεστὰς τοῦ πολιτεύματος μετὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, τότε νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι καὶ γόνιμος θὰ καταστῇ ἡ λαϊκὴ ψυχὴ εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῶν πράξεων ἡμῶν καὶ τότε θὰ κατορθωθῇ καὶ οἱ πολῖται καὶ οἱ στρατιῶται νὰ εἶναι ἀκοίμητοι φρουροὶ τοῦ πολιτεύματος. (Χειροκροτήματα).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§154Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν γνωρίζω, μετὰ τὰς μακρὰς συζητήσεις αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως, προκειμένου περὶ τῆς διατυπώσεως ἀποφάσεως τοῦ Σώματος περὶ τῆς μορφῆς τοῦ πολιτεύματος, δὲν γνωρίζω ἂν μετὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνας, αἵτινες ἀφεώρων ζήτημα θεμελιῶδες, ὑπάρχει ἄλλο θεμελιωδέστερον ζήτημα τὸ ὁποῖον νὰ ἐφελκύῃ δικαίως τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως παρὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀμέσου ὀργανώσεως τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Διὰ τοῦτον τὸν λόγον, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος θεμελιώδους, καὶ οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων ἔλυσαν τοὺς ὀπαδοὺς αὑτῶν τῆς ὑποχρεώσεως, ὅπως ρυθμίσωσι τὴν γνώμην καὶ τὴν ψῆφον αὑτῶν κατὰ τὰς κομματικάς των προσηλώσεις, διὰ τοῦτον τὸν λόγον καὶ ἡ συζήτησις ἐσυνεχίσθη ἐπὶ τοσαύτας συνεδρίας. Καὶ ἂν καὶ ἀναγνωρίζω ὅτι λίαν διαφωτιστικὴ ὑπῆρξεν ἡ συζήτησις καὶ ἀρκετὰ ἐναργῶς ἐξετέθησαν τὰ ἑκατέρωθεν ἐπιχειρήματα, θὰ ζητήσω ὅμως τὴν εὐμένειαν ὑμῶν, ὅπως ἀκροασθῆτε καὶ ἐμοῦ, διότι ἐκπληρῶ καὶ ἐγὼ καθῆκον συνειδήσεως ὁμιλῶν περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, ἄνευ οὐδενὸς κομματικοῦ δεσμοῦ, ἄνευ οὐδεμιᾶς προσηλώσεως πρὸς τὸ κόμμα εἰς τὰς τάξεις τοῦ ὁποίου πολιτεύομαι. Διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, πρέπει πρὸς στιγμὴν νὰ θέσωμεν ἐκποδὼν τὸ σχέδιον ψηφίσματος τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον οἱ πληρεξούσιοι οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν. Νὰ τὸ θέσωμεν ἐκποδών, διότι εἶναι ἓν σχέδιον ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον κατετέθη διὰ νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν κατὰ πρῶτον λόγον περὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς λεπτομερείας, τὸ σχέδιον ὑπῆρξεν εἷς ἁπλοῦς καμβᾶς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ διαλεκτικὴ συζήτησις ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει θὰ ἐκέντα ἓν ὁριστικώτερον σχέδιον. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι εἶναι ἡ μοῖρα τῶν σχεδίων περὶ συγκροτήσεως Νομοθετικῶν Σωμάτων νὰ ἐμφανίζωνται ταῦτα εἰς τὰς Βουλὰς χωρὶς νὰ εἶναι αὗται ἐπαρκῶς ὥριμοι περὶ τῶν λεπτομερειῶν. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μᾶς ξενίζῃ ἂν ἐν ταῖς λεπτομερείαις τοῦ σχεδίου κατεδείχθη καὶ τάσις πρὸς ἐξοβελισμὸν λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφείλκυσαν ἰδιαιτέρως τὴν κριτικὴν τῶν ἀντιλεγόντων. Ἐκακίσθη τὸ σχέδιον ἐκ μέρους τινῶν ἐκ τῶν προαγορευσάντων, διότι οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ ἐν τῇ προόδῳ τῶν συζητήσεων ἔστερξαν εἰς ὡρισμένας τροποποιήσεις λεπτομερειῶν καὶ ἐχαρακτηρίσθη ὅτι τοῦτο ἔπραξαν κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν συνήθως γίνονται οἱ συμβιβασμοί, ὅτι ἑπομένως δὲν ὑπῆρχεν ἀκολουθία πολιτικὴ εἰς τὰς σκέψεις των. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Ὅπως εἶπον, ἡ μοῖρα τῶν σχεδίων περὶ Γερουσίας φέρει, ὥστε πολλάκις αἱ Συνελεύσεις εἰς τὰς ὁποίας εἰσάγεται κατ’ ἀρχὴν ἓν σχέδιον ψηφίσματος νὰ ἀποφαίνωνται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου καὶ κατόπιν ἐν ταῖς λεπτομερείαις νὰ διατυπώνουν τὰ πράγματα κατὰ τρόπον διάφορον τῶν λεπτομερειῶν τοῦ σχεδίου. Καὶ ἐν Γαλλίᾳ παρετηρήθη τὸ πρᾶγμα. Καὶ ἐκεῖ ἐκακίσθη ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἡ Γαλλικὴ τοῦ 1875 ἐψήφισε κατ’ ἀρχὴν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος χωρὶς νὰ εἶναι ὥριμος περὶ τῶν λεπτομερειῶν. Παρετηρήθη δὲ καὶ ἐκεῖ τὸ φαινόμενον ὅτι εἰς ἀλλεπαλλήλους ψηφοφορίας ὁτὲ μὲν ἐψηφίζετο ἡ ἀρχή, ὁτὲ δὲ κατεψηφίζετο ἡ ἀρχή, διότι δὲν ἦσαν σύμφωνα τὰ κόμματα ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας. Διὰ νὰ προχωρήσῃ ἑπομένως ἡ συζήτησις πρέπει κατ’ ἀρχὴν νὰ θέσωμεν ἐκποδὼν τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος ὡς ὑπεβλήθη καὶ νὰ ἀτενίσωμεν εἰς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους τὸ σχέδιον τοῦτο καλεῖται νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Περὶ τῶν μέσων, περὶ τῆς καταλλήλου διατυπώσεως τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν αὐτοὺς τοὺς σκοποὺς εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν βραδύτερον. Οἱ σκοποὶ τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκει ἡ σύστασις τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος εἶναι μεγάλοι καὶ κοινῶς ἀνεγνωρισμένοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑφ’ ὅλων τῶν κομμάτων. Δὲν εἶναι ὅμως κοινῶς ἀνεγνωρισμένοι οἱ σκοποὶ οὓς θὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ ἄμεσος συγκρότησις τῆς Γερουσίας. Ἀλλὰ τὴν σκοπιμότητα τῆς ἀμέσου συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας τὴν ἀντλοῦμεν ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς δικαιολογούσης τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας. Τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ἀπόλυτα ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας, αὐτὰ ταῦτα δικαιολογοῦν ἐπαρκῶς τὴν σπουδὴν πρὸς ἄμεσον συγκρότησιν αὐτῆς, πρὸς ἄμεσον συγκρότησιν, ἂς μὴ τὴν ὀνομάσωμεν προσωρινήν, πρὸς ἄμεσον συγκρότησιν τῆς πρώτης Γερουσίας τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Δὲν προτίθεμαι νὰ σᾶς καταπονήσω μὲ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν συνηγορούντων ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς Γερουσίας. Ἂν ἀνατρέξετε εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ 1911, θὰ εὕρετε τὰ ἐπιχειρήματα διατυπωμένα ἀπὸ τὴν γραφίδα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐπιστήμονες καὶ πολιτικοὶ ἀνεγνώρισαν τὴν ὠφελιμότητα τοῦ θεσμοῦ τῆς Γερουσίας. Καὶ μόνη ἡ ἀπόλυτος ὠφελιμότης τοῦ θεσμοῦ θὰ ἦτο ἐπαρκὴς λόγος διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ πόσον συμφέρει ἀμέσως νὰ ἱδρύσωμεν τὸν θεσμόν, ὅστις, κατὰ τὴν γενικὴν ἀναγνώρισιν πολιτικῶν ἀνδρῶν καὶ ἐπιστημόνων τῆς Χώρας, εἶναι ὠφέλιμος εἰς τὴν Χώραν. Ἀλλ’ ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι ἡ Γερουσία δὲν εἶναι ἁπλῶς ὠφέλιμος εἶναι ἀναγκαία διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Δὲν ἔχει σημασίαν τὸ γεγονὸς ὅτι Γερουσίαι ὑπάρχουν καὶ εἰς ἄλλα πολιτεύματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀμιγεῖς Δημοκρατίαι. Εἰς τὰ ἄλλα αὐτὰ πολιτεύματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀμιγεῖς Δημοκρατίαι θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηριχθῇ ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας δὲν εἶναι ἀπαραίτητος, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς ἀμιγοῦς Δημοκρατίας ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀπαραίτητος καὶ ἔχει ἀναγνωρισθῆ ὡς τοιοῦτος εἰς Κράτη τὰ ὁποῖα πολιτεύονται ἀπὸ μακροῦ χρόνου ἐν ἐλευθέρῳ πολιτεύματι καὶ δημοκρατικῷ. Διατί εἶναι ἀπαραίτητος; Τὴν ἀπάντησιν δίδει ὁ σκοπὸς τὸν ὁποῖον ἡ Γερουσία, ὑπὸ τὴν σημερινὴν διαμόρφωσιν τῶν περὶ τοῦ θεσμοῦ ἰδεῶν, καλεῖται νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας προορισμὸν ἔχει νὰ χρησιμεύῃ ὡς ἀνασχετήρ, δὲν ἠξεύρω ἂν ἡ λέξις εἶναι πολὺ δόκιμος, νὰ λειτουργῇ ὡς ἀνασχετικὸς θεσμὸς κατὰ τῆς σπουδῆς μετὰ τῆς ὁποίας λειτουργεῖ ἡ κάτω Βουλή, ἡ προερχομένη ἐξ ἀμέσων ἐκλογῶν, ἡ διαιρουμένη εἰς κόμματα, ἡ ἐργαζομένη καθ’ ὃν πυρετώδη τρόπον ἐργάζεται ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα Κράτη. Ἡ κάτω Βουλὴ εἶναι οὐχὶ σπανίως δυνατόν, ἐκ καλῆς θελήσεως καὶ προαιρέσεως ὅπως προσαρμοσθῇ εἰς ἀμέσους ἀπαιτήσεις τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐκ τῆς ὁποίας προῆλθεν, εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ψήφισιν νομοθετημάτων τὰ ὁποῖα νὰ ἐμφανίζωνται ὡς προοδευτικά, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα βαίνουν μέχρι τοιαύτης ἀκρότητος, ὥστε νὰ παραγνωρίζουν τὰ ῥεύματα τὰ συντηρητικὰ τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν ἐπίσης ἐν τῇ Κοινῇ Γνώμῃ. Εἶναι ἱκανὴ ἡ κάτω Βουλὴ νὰ παρασυρθῇ ἐν τῇ ψηφίσει τῶν νόμων ἀπὸ βλέψεις κομματικάς, ἀπὸ βλέψεις ἐπηρεαζομένας ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς μετ’ ὀλίγον ἀντιμετωπίσεως ἀπαιτητικῶν ἐκλογέων, εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ νόμους οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι σκληροὶ δι’ ὡρισμένας τάξεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι συντηρητικαί. Ἀπέναντι τῶν ἐνδεχομένων αὐτῶν ἀκροτήτων, ὡς μετριαστικὸς καὶ συντηρητικὸς θεσμός, πρὸς συντήρησιν τῆς παραδόσεως ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, πρὸς διαφύλαξιν τῶν συμφερόντων κοινωνικῶν τάξεων αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν ἐπαρκῆ ἐκπροσώπησιν ἐν τῇ κάτω Βουλῇ, ἱδρύεται ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας, τοῦ ὁποίου ἡ λειτουργία σκοπὸν ἔχει νὰ ἐπιφέρῃ μίαν χρονοτριβὴν διὰ νὰ φωτισθῇ ἐκ τῶν συζητήσεων τῆς Γερουσίας καὶ τῶν ἄλλων δημοσίων συζητήσεων, νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Βουλή, νὰ φωτισθῇ καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη, ἂν συντρέχει περίπτωσις νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὰ ὑπὸ τῆς κάτω Βουλῆς ψηφισθέντα μέτρα ἢ ἂν συμφέρει μᾶλλον τὰ ψηφισθέντα μέτρα νὰ ἀναθεωρηθοῦν. Ὑπὸ τὸ καταλυθὲν πολίτευμα τῆς Συνταγματικῆς Βασιλείας τὴν μετριαστικὴν καὶ συντηρητικὴν λειτουργίαν ἐκαλεῖτο νὰ ἐκτελῇ ὁ μόνιμος παράγων τοῦ πολιτεύματος. Ἀλλ’ ὑπῆρξε τόσον ὀλεθρία ἡ δρᾶσίς του, ὥστε τῇ ἀπαιτήσει τοῦ Ἔθνους ὁ μόνιμος παράγων τοῦ πολιτεύματος ἐξεβλήθη. Τί θὰ ἀντικαταστήσωμεν ἀντὶ τοῦ μονίμου παράγοντος; Αὐτὸ εἶναι τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον ὅλη ἡ Συνέλευσις ἡ γεννήσασα τὸ νέον πολίτευμα καλούμεθα νὰ ἀντιμετωπίσωμεν. Ὀφείλομεν, ἀντὶ τοῦ μονίμου παράγοντος τὸν ὁποῖον κατελύσαμεν, νὰ ἱδρύσωμεν ἕτερον θεσμόν, ὁ ὁποῖος, ἐν περισσοτέρᾳ προσαρμογῇ, ἐν περισσοτέρᾳ πατριωτικῇ προσηλώσει πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐκτελῇ τὴν συντηρητικὴν καὶ μετριαστικὴν λειτουργίαν, τὴν ὁποίαν κατεπρόδωσεν ὁ θεσμὸς τοῦ μονίμου ἄρχοντος. Δὲν εἶναι ἀνάγκη, ὅταν συνεδριάζωμεν εἰς τὰς Ἀθήνας, νὰ προστρέχωμεν εἰς τοὺς ξένους σοφοὺς διὰ νὰ ἀρυώμεθα πολιτικὰ διδάγματα. Ἔχομεν μεταξὺ τῶν προγόνων μας τὸν μεγαλύτερον πολιτικὸν τὸν ὁποῖον ἐγέννησαν οἱ αἰῶνες, ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον μέγιστος ποιητὴς 1½ χιλιετηρίδα ἀπὸ τοῦ θανάτου του ἀπεκάλεσεν il maestro di color che sanno, ἔχομεν τὸν Ἀριστοτέλη. Καὶ θὰ συνίστων εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, πρὶν ἐπιληφθῶσιν ἄλλων συγγραμμάτων καὶ ζητήσουν ἄλλοθεν σοφίαν, νὰ ἀναγνώσουν τὸ τέταρτον βιβλίον τῶν Πολιτικῶν τοῦ Ἀριστοτέλους καὶ νὰ ἐνωτισθοῦν τὰς ὑποθήκας τοῦ μεγίστου τῶν πολιτικῶν διδασκάλων, ἐκείνου τοῦ ὁποίου ἡ σοφία ἀρδεύει καὶ σήμερον ἀκόμη καὶ γονιμοποιεῖ τὴν πολιτικὴν ἐπιστήμην εἰς ὅλους τοὺς συγχρόνους λαούς. Εἶναι εὔκολον ὁ δῆμος, διδάσκει ὁ Ἀριστοτέλης, καὶ ἀντὶ τοῦ δήμου δυνάμεθα νὰ θέσωμεν σήμερον τὴν Βουλὴν τῶν ἀμέσων ἐκπροσώπων τοῦ δήμου, ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς δημαγωγίας, ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῆς ρητορείας, ἡ ὁποία ἀνθεῖ καὶ εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, νὰ προβαίνῃ εἰς προχείρους ἀποφάσεις περὶ πάντων, ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀληθὴς Πολιτεία, ἡ εὔρυθμος Δημοκρατία καταλύεται. Ἡ ὀρθὴ Πολιτεία ἀπαιτεῖ νὰ μὴ τίθενται νόμοι οἵτινες πρόκειται νὰ δεσμεύωσιν εἰς τὸ διηνεκὲς μέχρι καταλύσεώς των δι’ ἑτέρου νόμου τὰς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν, ἐξ ὑφαρπαγῆς τῆς τελευταίας στιγμῆς. Διὰ νὰ ἀποτρέπεται τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἐσκέφθησαν ἀκόμη καὶ τὴν κρᾶσιν τῶν πολιτευμάτων. Εἰς τὴν προσπάθειαν πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἀνάγκης ὅπως οἱ νόμοι τίθενται μετὰ ὥριμον σκέψιν καὶ συζήτησιν ὑπηρετικοὶ τῆς πραγματικῆς ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, ὑπηρετικοὶ τοῦ γενικοῦ συμφέροντος καὶ ὅπως μὴ ψηφίζωνται ὑπὸ τὸ πάθος, τὸ ἐξαπτόμενον εἰς τὰς λαϊκὰς μάζας, τὸ ὁποῖον μεταδίδεται εἰς τοὺς βουληφόρους, ὀφείλονται τὰ μικτὰ πολιτεύματα. Τοὺς κινδύνους τῶν μικτῶν πολιτευμάτων τοὺς κατέμαθεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀφοῦ τοὺς ἐπλήρωσε πολὺ ἀκριβά, καὶ δι’ αὐτὸ κατέφυγεν εἰς τὸ ἀμιγὲς πολίτευμα τῆς Δημοκρατίας. Ἀλλὰ τὸ πολίτευμα τοῦτο διὰ νὰ λειτουργήσῃ εὐρύθμως ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ μὴ διεξάγεται ἐν ἑνὶ Σώματι, ἀλλὰ νὰ ὑπάρχῃ καὶ τὸ ἕτερον Σῶμα, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύῃ ὡς ἀνασχετικὸς φραγμὸς διὰ νὰ ὡριμάζουν καλύτερον αἱ γνῶμαι καὶ ἐν τῇ κάτω Βουλῇ καὶ παρὰ τῷ λαῷ. Ὅταν λοιπόν, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι τόσον θεμελιώδης ἡ σημασία τοῦ δευτέρου Σώματος, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ τις εἰς τοὺς προτρέποντας ὅτι ἡ Συνέλευσις ὀφείλει τὸ ταχύτερον νὰ ρυθμίσῃ τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν κατὰ τὸν τρόπον τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύουσι καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ πολιτικὴ ἐμπειρία, διὰ τῆς ἐγκαθιδρύσεως δευτέρου Σώματος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν παροτρυνόντων εἰς τὴν ταχυτέραν, εἰς τὴν ἄμεσον συγκρότησιν τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος ἡ ἀντίρρησις ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνάγκη ὅπως σπεύδωμεν; Τὴν ἀντίρρησιν αὐτὴν τὴν ἠκούσαμεν καὶ ἄλλοτε, ἀκριβῶς ὅταν συνεζητεῖτο τὸ πολίτευμα καὶ εἰς τὸ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 16ης Δεκεμβρίου καὶ εἰς τὸ μετὰ τὰς ἐκλογὰς διάστημα. Προέρχεται ἀπὸ τὴν φυσικὴν ἀντίδρασιν, τὴν φυσικὴν λόγῳ τῆς ψυχικῆς συνθέσεως τῶν ἀντιλεγόντων, ὅπως μὴ γίνῃ τίποτε τὸ ταχύ. Ἀλλ’ εἰς τὴν πολιτικὴν εἶναι ἐνδεδειγμένη πολλάκις ἡ σπουδὴ καὶ ἡ ταχύτης. Εἰς τὴν πολιτικὴν δὲν δύναταί τις νὰ λέγῃ ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ σήμερον θὰ ἠμπορῇ νὰ τὸ κάμῃ καὶ αὔριον, οὔτε ὅτι τὰ ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα προσδοκῶμεν, ἂν κάμωμεν ταχύτερον ἓν πρᾶγμα, εἶναι ὀλίγα καὶ δύνανται νὰ ἀναπληρωθοῦν ἀπὸ τὰ περισσότερα ἀγαθὰ τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν, ἂν τὸ αὐτὸ πρᾶγμα γίνῃ εἰς ἀπώτερον χρόνον. Ὑπάρχει γερμανικὴ παροιμία λέγουσα ὅτι «τὸ καλύτερον εἶναι ὁ ἐχθρὸς τοῦ καλοῦ καὶ τὸ ὀρθότερον εἶναι ὁ ἐχθρὸς τοῦ ὀρθοῦ». Καὶ εἰς τὴν πολιτικὴν ἡ παροιμία αὐτὴ ἔχει μεγάλην καὶ ἐφαρμογὴν καὶ σημασίαν. Εἰς τὴν πολιτικὴν ἐνδείκνυται πολλάκις ὁ κανών: Ὅταν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν τὸ ὀρθόν, νὰ τὸ κάμωμεν ταχέως. Ἀλλὰ διατί νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν παροιμίαν τὴν γερμανικήν; Αὐτὴ αὕτη ἡ ἱστορία τοῦ ψηφίσματος αὐτὸ ἀποδεικνύει. Ὅταν συνεζητήθη τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος ἐν τῇ Συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ, ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς αὐτῆς, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβεν εἰς τοὺς ὤμους του τιμητικώτατα δι’ αὐτὸν τὸ βάρος τῆς ἀντιλογίας καὶ τῆς ἐπιχειρηματολογίας τῶν καταπολεμούντων τὸ σχέδιον, ἔλεγε: «Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν πολλὰ πράγματα. Ἔχομεν ἓν ἄλλο σχέδιον ἡμεῖς, ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, κατὰ τὸ ὁποῖον μὲ μικρὰν μόνον ἐπιβράδυνσιν θὰ ὀργανωθῇ ἡ Γερουσία καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ, ἐκπληροῦσα τὸν σκοπὸν τῆς ἱδρύσεώς της, ὡς πρὸς τὸν ὁποῖον εἶναι σύμφωνοι καὶ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ μειονοψηφία». Ἔλεγε δὲ ὅτι ἡ μικρὰ ἐπιβράδυνσις θὰ ἰσοφαρίζετο διὰ τοῦ πλεονεκτήματος ὅτι ἡ συγκρότησις τῆς πρώτης Γερουσίας θὰ ἐγίνετο κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἀπεμάκρυνε τὰ λεπτομερειακὰ ἄτοπα τοῦ σχεδίου τῶν πληρεξουσίων τῶν ἀποτελούντων τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν. Διότι, ἀφοῦ ἐπάνω κάτω ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα ὅτι πρέπει αἱ ἐκλογαὶ τῆς Γερουσίας νὰ γίνωνται ἐμμέσως διὰ τῶν συμβουλίων τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως, «ἠδυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν ἐντὸς τοῦ θέρους ἐκλογὰς νομαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐξ αὑτῶν, ὡς ἐκλεκτόρων, νὰ προέλθῃ ἡ Γερουσία. Θὰ εἴχομεν οὕτω Γερουσίαν συγκεκροτημένην κατὰ τρόπον ὁμαλώτερον καὶ μᾶλλον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς περὶ τῆς συγκροτήσεως τῆς Γερουσίας θεωρητικὰς ἀντιλήψεις, Γερουσίαν ἡ ὁποία θὰ ἦτο εἰς θέσιν κατὰ τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον, ὁπότε θὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τοῦ Σώματος, νὰ λειτουργήσῃ καὶ ψηφίσῃ μεθ’ ἡμῶν τὸ πολίτευμα». Ἡ εἰσήγησις αὕτη ὑπῆρξεν ἐπαγωγὸς διὰ τοὺς ἀποτελέσαντας τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, οἵτινες ἐσκέφθησαν: Μεταξὺ δύο σχεδίων, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν συναντᾷ αὐτὰς τὰς ἀντιρρήσεις τὰς θεωρητικάς, τὸ ἄλλο ἀνταποκρίνεται περισσότερον εἰς τὰς θεωρητικὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἔθετεν ὡς βάσιν ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπή, προτιμῶ τὸ δεύτερον, ἐφόσον δὲ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ δύναμαι νὰ ἔχω κατὰ καλύτερον τρόπον συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἂς μὴ σπεύσω νὰ ἀποδεχθῶ τὸ ψήφισμα. Μάτην, ὡς παρετήρησα εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ἀντέτεινε διατί νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι καθ’ ἑαυτὸ ὀρθότερον ἦτο νὰ σπεύσωμεν νὰ ἱδρύσωμεν τὴν Γερουσίαν. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν ὅτι ἡ μὲν Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ ἠπατήθη ἀκολουθήσασα τὰς προβλέψεις καὶ τὴν ἐπαγωγὸν εἰσήγησιν τοῦ γενικοῦ αὐτῆς εἰσηγητοῦ, ἐνῷ ὁ Πρόεδρος τῆς τότε δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως εὑρέθη ἐγγύτερον τῶν πραγμάτων, ὡς ταῦτα ἐξειλίχθησαν. Σήμερον, ὅτε ἐπανῆλθεν ἡ συζήτησις τοῦ σχεδίου ψηφίσματος εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἤκουσα πάλιν μετ’ ἐκπλήξεως τὸν ἀξιότιμον γενικὸν εἰσηγητὴν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν αὐτὴν τακτικὴν καταπολεμήσεως τοῦ ψηφίσματος: Νὰ μὴ σπεύσωμεν νὰ κάμωμεν μίαν Γερουσίαν, τὴν πρώτην Γερουσίαν, ἡμεῖς ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ νὰ τὴν κάμωμεν, ἀφοῦ ἀναθεωρηθοῦν οἱ κατάλογοι, ἀφοῦ γίνουν αἱ ἐκλογαὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, τότε νὰ γίνῃ καὶ ἡ Γερουσία. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ τί γίνεται τὸ Σύνταγμα; Αὐτὸ θὰ τὸ ψηφίσῃ μόνη ἡ Συνέλευσις. Ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐγκαταλείπει τὴν βάσιν τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει καὶ τὴν ὁποίαν γράφει εἰς τὴν ἔκθεσίν του χαρακτηρίζων αὐτὴν ὡς «μόνην κλεῖδα ἐξόδου ἐκ τῆς ἀνωμάλου ἐσωτερικῆς καταστάσεως». Τότε ἀνεχώρει ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως ὅτι ἡ Γερουσία ἔπρεπε νὰ εἶχε γίνει μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου διὰ νὰ συνεργασθῇ καὶ ὁ ἔξω τῆς Συνελεύσεως κόσμος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. Τώρα λέγει ν’ ἀναβάλωμεν καὶ πάλιν τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, νὰ κάμωμεν πρῶτον τὸ Σύνταγμα καὶ ἔπειτα νὰ ἱδρύσωμεν τὴν δευτέραν Βουλήν.

§155Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μοῦ ἐπιτρέπετε;

§156Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Παρακαλῶ.

§157Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἰς τὴν εἰσήγησίν μου ἔγραφον ὅτι ἡ Γερουσία θὰ προήρχετο ἐξ ἐκλογῶν καὶ εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐξεπροσωπεῖτο ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Χώρας κατὰ τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ. Ἐκείνη ἡ Γερουσία θὰ ἀπετέλει τὴν κλεῖδα διὰ τὴν λύσιν τοῦ πολιτικοῦ μας προβλήματος. Αὐτὴ ἦτο ἡ διατύπωσίς μου εἰς τὴν εἰσήγησιν.

§158Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε; Πολλὰ μέλη τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἰδίως οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν Νέων Χωρῶν κατεψήφισαν τὸ σχέδιον τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» διὰ τὸν λόγον ὅτι ἤλπιζον καὶ ἐπίστευον ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ διεξήγοντο ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου. Δὲν ἐφαντάζοντο ὅτι θὰ ἐδημιουργεῖτο τόσος θόρυβος διὰ τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐκλογῶν.

§159Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν εἰς αὐτά, κ. Μόδη, ἠθέλατε τότε νὰ ἐκβιάσετε τὴν ταχυτέραν διοργάνωσιν τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ ὡς μέσον πρὸς ἐξαναγκασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, σπευδούσης πρὸς συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἐσκέφθητε νὰ ἐξαρτήσετε τὴν συγκρότησιν ταύτην ἐκ τῆς διοργανώσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν ὅμως καὶ ἡμεῖς ἐσπεύδομεν, συμμεριζόμενοι πληρέστατα τὰς ἀντιλήψεις τῶν νέων ἐπαρχιῶν.

§160Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἅπασα ἄνευ ἐξαιρέσεως, προέβλεπε τότε, ὅτε ἐγένετο ἡ σχετικὴ συζήτησις, κατὰ τὸν Μάρτιον ἢ Ἀπρίλιον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαχθοῦν ἐντὸς τοῦ Σεπτεμβρίου, αἱ ἐκλογαὶ διὰ τὴν Γερουσίαν, τὰς δὲ κοινοτικὰς ὑπελόγιζε κατὰ τὸν Αὔγουστον τὸν παρελθόντα. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς.

§161Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὸ ἔγινεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς προβλέψεως τοῦ Προέδρου τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Καὶ ἦτο μία πρόβλεψις ἡ ὁποία ἀνετράπη ἐκ τῶν πραγμάτων.

§162Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Διότι ἀνετράπη ἡ τότε Κυβέρνησις, πρᾶγμα μὴ εὐθῦνον ἡμᾶς. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ παράδειγμα, ὅτι, ἐπειδὴ πολλὰ εἶναι τὰ ἀπρόβλεπτα ἐνδεχόμενα τὰ ὁποῖα ἐπηρεάζουν τὴν πολιτικὴν ζωήν, ἂν σήμερον ὑπάρχῃ καιρὸς νὰ κάμωμεν τὴν Γερουσίαν, δὲν πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν, διότι δὲν γνωρίζει τις τί ἠμπορεῖ νὰ συμβῇ αὔριον. Δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζω ὅτι, ἐφόσον πείθεται ἡ Συνέλευσις, καὶ εἴμεθα ὅλοι πεπεισμένοι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ὠφέλιμος καὶ κατ’ ἐμὲ ἀναγκαῖος διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Δημοκρατίαν, τότε πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ἐπαφιεμένου τοῦ ζητήματος τῶν λεπτομερειῶν, ἂν κατ’ ἀρχὴν γίνῃ δεκτὴ ἡ ἄποψίς μας, καὶ τοῦ κανονισμοῦ αὐτῶν εἰς συζήτησιν ἄλλην. Θὰ ἤθελον ἤδη νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Μυτιλήνης ὅτι δὲν κατακρίνω αὐτὸν διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν ἀντιλήψεών του. Ἀρκοῦμαι νὰ πιστοποιήσω τὸ γεγονὸς ὅτι τὴν ὕπαρξιν Γερουσίας περικλειούσης καὶ τὸν ἔξω τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον τὴν ἐθεώρει πρό τινων μηνῶν ὡς μοναδικὴν κλεῖδα διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος.

§163Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐξ ἐκλογῶν προερχομένην.

§164Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κατὰ τὸ σχέδιον τὸ συζητούμενον καὶ τὸ ὁποῖον σεῖς ἀντικρούετε, ὑπῆρχε τότε μία πιθανότης ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ Σύνταγμα νὰ καταρτισθῇ διὰ τῆς συνδρομῆς τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος, τὸ ὁποῖον νὰ περιλαμβάνῃ καὶ τοὺς ἔξω τῆς Συνελεύσεως εὑρισκομένους πολιτικοὺς ἄνδρας. Τοῦτο σεῖς σήμερον τὸ ἀποκρούετε, ἐνῷ τότε τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐκαλεῖτο νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος τοὺς ἐθεωρούσατε ὀρθοὺς καὶ ἐπιδιωξίμους. Καὶ ἐσκέφθητε νὰ ὑποβάλετε ἕνα ἀντισχέδιον, τὸ ὁποῖον τοὺς σκοποὺς αὐτοὺς τοὺς ὀρθοὺς καὶ ἐπιδιωξίμους νὰ τοὺς πραγματοποιήσῃ. Ἀπεδείχθη ὅμως ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς προβλέψεις σας τὸ τοιοῦτον. Καὶ ἐλέγετε τότε ὅτι ἀπετέλει τοῦτο τὴν μόνην κλεῖδα πρὸς λύσιν τοῦ ἐσωτερικοῦ προβλήματος. Τοῦτο πιστοποιῶ, δὲν γνωρίζω τὴν διατύπωσίν σας, κ. συνάδελφε, τὸ πρᾶγμα μὲ ἐνδιαφέρει. Καὶ ἐλέγετε ὅτι εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος θὰ εἴχετε τὴν συνεργασίαν καὶ τοῦ ἑτέρου Σώματος. Σήμερον τὸ ἐγκατελείψατε αὐτὸ καὶ λέγετε νὰ κάμωμεν μόνοι μας τὸ πολίτευμα καὶ κατόπιν νὰ ἱδρύσωμεν τὸ δεύτερον Σῶμα.

§165Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Νὰ μὲ συγχωρῆτε. Λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην τῶν διακοπῶν. Εἶμαι πρόθυμος νὰ παραιτηθῶ, ἂν προτιμᾶτε νὰ ὁμιλήσω κατόπιν, διότι ἀποδίδετε κατὰ διάφορον τρόπον τὰς σκέψεις μου ἐν τῇ ἐκθέσει.

§166Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ πρᾶγμα, κ. συνάδελφε, εἶναι αὐτό. Τώρα ἔρχεσθε νὰ ἀμφισβητήσετε τὸ πρᾶγμα τὸ ὁποῖον προκύπτει ἐκ τῆς ἐκθέσεώς σας αὐτῆς;

§167Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀπαντᾶτε εἰς τὰς ἀπόψεις αὐτάς.

§168Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς παρακαλέσω πολύ. Τὰ λέγετε αὐτὰ κατόπιν.

§169Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Πολὺ καλά· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχεν ἕνα χαρακτῆρα ἐντελῶς ἄμεσον ἡ συζήτησις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἐμέ, δι’ αὐτὸ ἠναγκάσθην νὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν ὅπως σᾶς ἀπαντήσω, εἶμαι δὲ πρόθυμος νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν βραδύτερον. Τὸ ἐξήρτησα ἀπὸ τὴν γνώμην σας.

§170Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Οὐδὲ προσωπικὰ οὐδὲ κομματικὰ μᾶς χωρίζουν εἰς τὴν τοιαύτην συζήτησιν καὶ ἑπομένως αὕτη δὲν ἔχει χαρακτῆρα προσωπικὸν διὰ σᾶς. Καλούμεθα ὅλοι νὰ συμβάλωμεν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ὀρθοτέρας λύσεως ἑνὸς προβλήματος. Ὑποστηρίζω, καὶ εἰς τοῦτο εἴμεθα συμφωνότατοι, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ὠφέλιμος, εἶναι καὶ ἀναγκαῖος. Ὑποστηρίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ὠφέλιμον νὰ τὸν ἱδρύσωμεν ἀμέσως. Ὑποστηρίζω προσέτι ὅτι περίπου εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ ὅτι ἡ συγκρότησις τῆς Γερουσίας διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον προηγουμένως ἀνέφερα πρέπει νὰ εἶναι ὀλιγομελής, νὰ μὴ προέρχεται ἐξ ἀμέσου ἐκλογῆς, πρέπει νὰ ἀνανεοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν γερουσιαστῶν ὄχι ἐξ ὁλοκλήρου, ἀλλὰ τμηματικῶς, καὶ ὅτι πρέπει εἰς τὴν Γερουσίαν νὰ παρακαθίσουν πρόσωπα ἐκλεγόμενα κατὰ τρόπον αὐστηρότερον ἀπὸ τὸν διαγραφόμενον διὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν βουλευτῶν. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων νομίζω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι. Ἢ ὑπάρχει ἀντίρρησις;

§171Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Κύριε συνάδελφε, ἐρωτᾶτε ἂν εἴμεθα σύμφωνοι ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων;

§172Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Μάλιστα.

§173Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Σᾶς ἀπαντῶ: Καθ’ ἡμᾶς καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν τότε ἐγράψαμεν καὶ κατὰ τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας τώρα ἀνεπτύξαμεν καὶ αἱ ὁποῖαι παραμένουν ἀμετάβλητοι κλεὶς διὰ τὴν λύσιν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως δὲν εἶναι ἡ ἄμεσος συγκρότησις τῆς Γερουσίας, ἀλλ’ ἡ συμμετοχὴ καὶ τοῦ ἀντιπάλου πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος. Αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν κλεῖδα τῆς λύσεως τοῦ πολιτικοῦ μας ζητήματος.

§174Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν ἀπηντήσατε εἰς τὰ ἐρωτήματά μας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄποψιν ποὺ ἐκθέτετε, ἐν τῇ προόδῳ τῆς ἀγορεύσεώς μου θὰ λάβετε τὴν ἀπάντησιν. Σᾶς ἠρώτησα ἂν εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὰ ἄλλα πράγματα τὰ ὁποῖα εἶναι θεμελιώδη, δηλαδὴ ὅτι ἡ Γερουσία πρέπει νὰ εἶναι ὀλιγομελεστέρα τῆς Βουλῆς—τὰ ἐπαναλαμβάνω διὰ νὰ ἴδωμεν ποῦ συμπίπτομεν—ὅτι πρέπει νὰ ἀνανεοῦται κατὰ τμήματα, ὥστε νὰ εἶναι μακροχρονιωτέρα ἡ θητεία τῶν γερουσιαστῶν, ὅτι πρέπει ἡ ἐκλογιμότης τῶν γερουσιαστῶν νὰ διέπεται ὑπὸ αὐστηροτέρων κανόνων καὶ προσέτι ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ εἴσοδος εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ δυνάμεων καὶ ἱκανοτήτων αἱ ὁποῖαι συνήθως ἀποφεύγουν τὴν κάθοδον εἰς τοὺς κομματικοὺς ἀγῶνας. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν σημείων, ἐφόσον κατ’ ἀρχὴν εὑρίσκω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι, τί εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς χωρίζει; Τὰς θεωρητικὰς ἀντιρρήσεις θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ τὰς παρατρέξω. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῆς συνθέσεως τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων δὲν ὑπάρχει οὐδεμία θεωρία ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι δόκιμος οὔτε θεωρία ἡ ὁποία νὰ μὴ εἶναι συγχρόνως καὶ ἀδόκιμος. Τὰ ζητήματα τῆς συγκροτήσεως τῶν Σωμάτων τῶν ἀντιπροσωπευτικῶν τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι ζητήματα θεωρίας, εἶναι ζητήματα πολιτικῆς ἐμπειρίας. Σκέψεις πολιτικῆς σκοπιμότητος καθωδήγησαν τὴν διαρρύθμισιν τῆς Γερουσίας ἐν Γαλλίᾳ, καθ’ ὃν τρόπον διερρυθμίσθη, σκέψεις πολιτικῆς σκοπιμότητος διὰ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ ἐδικαιολόγησαν τὸν διορισμὸν ἰσοβίων γερουσιαστῶν ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Ἄν παρεκάθητο εἰς τὴν Συνέλευσιν τῆς Γαλλίας τοῦ 1875 ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Μυτιλήνης, φαντάζομαι, μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν εὐγλωττίαν, πόσους μύδρους θὰ ἐξετόξευε κατὰ τῶν ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι, ἔστω καὶ μὲ συμβιβασμόν, ἀλλὰ ἐκ λόγων πολιτικῆς σκοπιμότητος προέβησαν εἰς ἃς προέβησαν συγκαταβάσεις διὰ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἵδρυσιν Γερουσίας, τοῦ θεσμοῦ τὸν ὁποῖον τότε οἱ ὁμόφρονες ἐν τῇ θεωρητικῇ των ἀδιαλλαξίᾳ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μυτιλήνης πληρεξούσιον Γάλλοι δημοκρατικοὶ κατέκριναν, καὶ ὁ ὁποῖος θεσμὸς κατέστη σεβαστὸς διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου. Καὶ εἰς τὴν γαλλικὴν πεῖραν καταφεύγομεν ἀκόμη διὰ νὰ ἀντλήσωμεν διδάγματα.

§175Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἐγὼ ἀνέκαθεν ἐδήλωσα καὶ χθὲς ἐπανέλαβον ὅτι ἡ ἄποψις ἀπὸ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῆς Γερουσίας εἶναι ἡ ἄποψις τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος.

§176Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ναί, ἀλλ’ εἶναι ἡ ἄποψις ἀπὸ τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν τὸ ἐξητάσετε. Ἡ ἀγόρευσίς σας δὲν μὲ ἔπεισεν ὅτι ἐκ τῆς πολιτικῆς σκοπιμότητος ἀντλεῖτε τὰ ἐπιχειρήματά σας. Ἔχω ἐδῶ ἐνώπιόν μου τὴν χθεσινήν σας ἀγόρευσιν καὶ βλέπω ὅτι ὡμιλήσατε περὶ ἐντολῆς τῆς Συνελεύσεως, περὶ τοῦ ἂν ἔχουσιν οἱ πληρεξούσιοι τὸ δικαίωμα ἢ ἂν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτοὺς ὡς ὑποχρέωσις νὰ μετάσχουν τῆς Γερουσίας. Αὐτὰ δὲν τὰ θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀπόψεις πολιτικῆς σκοπιμότητος, διότι ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης ἐξετάζεται ἐν σχέσει πρὸς τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τῆς Χώρας καὶ ὄχι ἐν σχέσει πρὸς τὴν θεωρίαν περὶ ἐντολῆς τῶν πληρεξουσίων.

§177Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Φρονεῖτε ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται λ.χ. ἐκ λόγων πολιτικῆς σκοπιμότητος νὰ καθιερώσωμεν ἡμεῖς τὸ σύστημα τῆς πολλαπλῆς ψήφου;

§178Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Αὐτὴ εἶναι μία θεωρητικὴ ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν μοὶ κάμνετε. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ τὴν ἀφήσω ἀναπάντητον.

§179Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν παραπονοῦμαι δι’ αὐτό. Σᾶς λέγω ὅτι πολλάκις ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης δὲν ἔχει ἀπόλυτον ἐπικράτησιν. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα πολιτικὰ γεγονότα ἔχοντα πολὺ μεγαλυτέραν σκοπιμότητα.

§180Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ πάλιν ὁμιλεῖτε θεωρητικῶς. Ἐξετάζομεν τὰς γνώμας τὰς ἐξενεχθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ τὰς γνώμας αἵτινες εἶναι καταχωρισμέναι εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐλέχθησαν καὶ δὲν ἐτέθησαν ἐνώπιον τοῦ Σώματος, δὲν ὑπάρχει ἔδαφος συζητήσεως. Λοιπόν, ἐπαναλαμβάνω—διότι ἐκ τῶν διακοπῶν κινδυνεύω καὶ ἐγὼ νὰ χάσω τὴν σειρὰν τῶν ἰδεῶν μου—ἐπαναλαμβάνω ὅτι προκειμένου περὶ τῆς συγκροτήσεως τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων δὲν ὑπάρχει θεωρία ἡ ὁποία νὰ εἶναι δόκιμος ἢ ἀδόκιμος, διότι εἰς ὅλα τὰ Κράτη διὰ τὴν συγκρότησιν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων ὁδηγὸς ἦτο οὐχὶ ἡ θεωρία, ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ ἐμπειρία. Εἰς τὴν Γαλλίαν διὰ νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας καθιέρωσαν τὴν διάταξιν περὶ ἐκλογῆς 75 γερουσιαστῶν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ μὲ ἰσοβιότητα. Ἐκ λόγων πολιτικῆς σκοπιμότητος, διὰ νὰ στηρίξωσι τὴν Δημοκρατίαν εἰς τὰ συντηρητικὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἦσαν οἱ ἀγρόται, καθώρισαν τὴν συμμετοχὴν τῶν ἀγροτικῶν κοινοτήτων, κατὰ τρόπον ὥστε αὗται νὰ πλεονεκτοῦν ἀπέναντι τῶν πόλεων, εἰς τὰς ὁποίας τὸ ἐπαναστατικὸν πνεῦμα εὐκόλως ἐπικρατεῖ. Καί, διὰ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου, εἰς τὰ 1884 κατήργησαν τὴν ἰσοβιότητα τῶν ἰσοβίων γερουσιαστῶν καὶ προέβησαν εἰς τροποποιήσεις σχετικῶς μὲ τὴν ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν, ἀλλὰ καὶ πάλιν κατὰ τρόπον μὴ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰς θεωρητικὰς ἀξιώσεις δικαίας ἐκπροσωπήσεως, διότι ἀπέβλεψαν εἰς τὴν πρακτικὴν ἀνάγκην, ὅπως ἡ Γερουσία εἶναι ἀστικὴ καὶ ἐκπροσωπῇ τὴν ἀστικὴν τάξιν. Ὥστε ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης ἐπρυτάνευσεν εἰς τὴν καθίδρυσιν τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας καὶ εἰς τὰς καταστατικὰς περὶ αὐτῆς διατάξεις. Εἴδομεν ποία εἶναι ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ σχεδίου ψηφίσματος τῶν ἀποτελεσάντων τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν πληρεξουσίων. Ἐκτίθεται ἐν τῇ ἐκθέσει ἡμῶν ἐκείνη ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης ἡ ὁποία ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, ἐγὼ δὲν λέγω προσωρινῆς, ἀλλὰ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Γερουσίας, ἀδιάφορον δὲ ἂν θὰ κατακριθῶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Μυτιλήνης ὅτι ἄλλα λέγονται εἰς τὴν ἔκθεσίν μας καὶ ἄλλα διατυποῦνται σήμερον, διότι ἐμὲ ἐνδιαφέρουν τὰ πράγματα, μὲ ἐνδιαφέρει νὰ καταλήξωμεν εἰς ὁμόφωνον γνώμην, ἡ ὁποία νὰ ἐξυπηρετῇ τὰς πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ Τόπου καὶ τὰς θελήσεις τοῦ λαοῦ. Ἐφόσον δὲν ἐπείσθην ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ὑποδεικνύει ὡς ἐκπρόσωπος τῆς πλειονοψηφίας τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Λέσβου δύναται νὰ ἐγγυηθῇ τὴν ταχύτητα εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, εὑρίσκω δ’ ὅτι τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον, ἀσχέτως τῶν λεπτομερειῶν, ὑπεστήριξαν οἱ πληρεξούσιοι οἱ ἀποτελέσαντες τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν δύναται κατὰ τὸν ἀνθρωπίνως καλύτερον τρόπον νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας ταύτας, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐμμείνω εἰς τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐκθέσεώς μας καὶ νὰ ἀντικρούσω τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Μυτιλήνης.

§181Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὀφείλω νὰ σᾶς παράσχω μίαν πληροφορίαν σχετικῶς μὲ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν· ὅτι κατὰ μὲν τὴν ἀπόφασιν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Ἰουνίου ὑπέδειξεν ὡς τρόπον ἐκλογῆς τὸν διὰ τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἀλλ’ ἦτο τρόπος ἐκλογῆς διὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τότε θὰ ἐγίνετο ἡ ἐκλογὴ καὶ ἑπομένως θὰ ἐπηκολούθουν ἐκλογαὶ Γερουσίας. Σήμερον ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔφθασεν ἀκόμη, αὐτὴν τὴν ἑβδομάδα φθάνει, εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου τῆς συγκροτήσεως τῆς ὁριστικῆς Γερουσίας. Ἐπεθύμουν νὰ σᾶς παράσχω ταῦτα ὡς πληροφορίαν.

§182Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ναί, ἀλλὰ τὴν ὁριστικὴν Γερουσίαν τὴν θέλετε, διὰ νὰ εἴμεθα σύμφωνοι, διὰ νὰ λειτουργήσῃ μετὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ Συντάγματος, φυσικὰ ἀφοῦ θὰ περιληφθοῦν αἱ περὶ αὐτῆς διατάξεις ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ Συντάγματι. Ἡ διαφωνία μας εἶναι ὅτι ἐγὼ ὑποστηρίζω ὅτι πρέπει καὶ πρὸ τῆς συντάξεως τῶν διατάξεων περὶ ὁριστικῆς Γερουσίας νὰ ἱδρύσωμεν τὸ Σῶμα αὐτό.

§183Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Καὶ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν ὅτι εἶναι ζήτημα σπουδῆς.

§184Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Καὶ διότι εὑρίσκετε ὅτι τὸ σχέδιόν μας εἶναι ἀπόρροια σπουδῆς, κωλύεσθε σεῖς, πρὶν ἀσχοληθῆτε μὲ τὴν διατύπωσιν τῶν διατάξεων περὶ τῆς ὁριστικῆς Γερουσίας, νὰ ἀσχοληθῆτε νὰ εὕρετε τρόπον συγκροτήσεως ἀμέσου τῆς Γερουσίας; Ἐγὼ δέχομαι νὰ μᾶς εἴπετε ὅτι αὐτὸς ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον θέλομεν ἡμεῖς δὲν εἶναι καλός, ἀλλ’ ἔχετε ἄλλον τρόπον νὰ κάμωμεν ἀμέσως Γερουσίαν. Ἂν περὶ τοῦτο ἀσχοληθῆτε καὶ μᾶς ὑποδείξετε τὸν τρόπον αὐτόν, σᾶς δηλώνω ἐγὼ ὅτι θὰ σᾶς ἀκολουθήσω.

§185Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας συμφωνεῖ πρὸς τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ Γερουσία δέον νὰ συμβάλλῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν καὶ συντακτικὴν ἐργασίαν. Τώρα μετέβαλε γνώμην, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς σελίδος 9 τῶν πρακτικῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§186Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν κακίζω κανένα. Ἠμπορεῖ καὶ νὰ μεταβάλῃ κανεὶς γνώμην εἰς τὰς συζητήσεις περὶ ἱδρύσεως καὶ δευτέρου Νομοθετικοῦ Σώματος. Τὸ ἔχει ἡ μοῖρα τῶν σχεδίων αὐτῶν ὁλόκληροι Βουλαὶ νὰ μεταβάλλουν γνώμας καὶ ὄχι μόνον μεμονωμένοι πληρεξούσιοι.

§187Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ὁ κ. συνάδελφος μεταβάλλει τὰς σκέψεις τὰς ἰδικάς μου.

§188Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Δὲν νομίζω· πιστοποιεῖ τὴν μεταβολὴν τῶν σκέψεών σας, δι’ ἣν ἐγὼ δὲν σᾶς ἐλέγχω.

§189Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὸ συντακτικὸν ἡμῶν ἔργον ἐπρόκειτο νὰ ἀρχίσῃ τὸν Ὀκτώβριον καὶ δι’ αὐτὸ ἐσπεύσαμεν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ γίνουν ἐκλογαὶ τῆς Γερουσίας τὸν Σεπτέμβριον διὰ νὰ εὑρίσκεται σήμερον Γερουσία ἐκ τοῦ λαοῦ προερχομένη διὰ νὰ συνεργασθῇ μεθ’ ἡμῶν.

§190Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἀσχέτως τῆς βεβαιώσεως ταύτης καὶ χωρὶς καμμίαν πρόθεσιν μομφῆς....

§191Π. ΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα μετέβαλε γνώμην.

§192Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν κακίζω κανένα ἂν μετέβαλε γνώμην, ἐπειδὴ ἐγὼ ὁ ἴδιος εἶπον «μὴ νομίζετε ὅτι δεσμευόμεθα ἀπὸ τὰς λεπτομερείας τοῦ ψηφίσματος, ἂς συμφωνήσωμεν εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ διὰ τὰς λεπτομερείας συζητοῦμεν κατόπιν». Δὲν θὰ κακίσω κανένα, ὅπως μᾶς ἐκάκισεν ὁ κ. πληρεξούσιος Λέσβου, ὅστις καὶ ὁ ἴδιος μετέβαλε γνώμην. Διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἄλλην γνώμην ἔχει διατυπώσει ὁ κ. πληρεξούσιος Λέσβου καὶ εἰς τὸν «Ἐλεύθερον Λόγον», κατὰ τὴν ὁποίαν, βλέπων ὅτι αἱ προβλέψεις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ ἐπηλήθευον, ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» δύναται βασίμως πλέον σήμερον νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ἂν θέλωμεν ἐγκαίρως τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος καὶ ἐφόσον αἱ τοπικαὶ ἐκλογαὶ ἀνεβλήθησαν, ὅπως ἐνεργηθοῦν μετὰ τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, οὐδεὶς ἄλλος τρόπος ὑφίσταται πρὸς συγκρότησιν τῆς Γερουσίας, ἐκτὸς ἐκείνου περίπου τὸν ὁποῖον εἶχε προτείνει μὲ τὸ παλαιὸν σχέδιον. Καὶ ὅτι μὲν ἡ ἄποψις τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἐπανέρχεται ἐνισχυμένη· εἶναι βέβαιον. Ἡ λύσις ὅμως τοῦ ζητήματος πρέπει νὰ ἐξαρτηθῇ ἀπὸ τὸ ἐρώτημα: Δέχεται ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νέου πολιτεύματος; Δέχεται νὰ μετάσχῃ εἰς τὴν Γερουσίαν, ἡ ὁποία ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ συντακτικοῦ Σώματος;»

§193Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Μὴ φέρετε μίαν περικοπήν. Τὸ συμπέρασμα, σᾶς παρακαλῶ, ἀναγνώσατε.

§194Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ πράττω....

§195Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἀφήνετε τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἀλλαγῆς γνωμῶν.

§196Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Τὸ συμπέρασμά σας τὸ στηρίζετε εἰς τὴν συμμετοχὴν τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ κόσμου, ἐνῷ εἰς τὴν χθεσινήν σας ἀγόρευσιν ἐπανελάβετε καὶ ἄλλα πράγματα τὰ ὁποῖα εἴχετε γράψει εἰς τὴν ἔκθεσίν σας καὶ τὰ ὁποῖα ἐν τῷ μεταξὺ ἐγκατελείψατε. Διότι, ὅπως σᾶς ἀνέγνωσα, ἐγράψατε ὅτι μετὰ τὴν μὴ ἐπαλήθευσιν τῆς προβλέψεως διὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως αἱ ἀπόψεις τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἔρχονται ἐνισχυμέναι εἰς τὴν Συνέλευσιν, δηλαδὴ κατέπεσαν ὅλαι αἱ ἀντιρρήσεις σας καὶ ἐκρεμάσατε τὴν παραδοχὴν ἢ μὴ τοῦ ψηφίσματος ἀπὸ μόνην τὴν συμμετοχὴν ἢ μὴ τοῦ ἐξωκοινοβουλευτικοῦ πολιτικοῦ κόσμου εἰς τὴν Γερουσίαν.

§197Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ἠλπίζομεν ὅτι θὰ γίνουν ἐκλογαὶ τὸν Σεπτέμβριον. Δυστυχῶς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθησαν αἱ Κυβερνήσεις, ἐπέβαλον τὴν ἀναβολὴν τῶν ἐκλογῶν. Ἑπομένως ὅσαι ἐλπίδες ὑπῆρχον ὅτι τὸν Ὀκτώβριον θὰ ὑπῆρχε μία Γερουσία προερχομένη ἀπὸ τὴν λαϊκὴν ἐμπιστοσύνην, ἡ ὁποία τοιουτοτρόπως νὰ συνειργάζετο μὲ τὴν Συνέλευσιν, ὥστε καὶ ὁ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸς κόσμος νὰ καταστῇ ὑπεύθυνος καὶ συνεργάτης τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, αὐταὶ αἱ ἐλπίδες διεψεύσθησαν. Τί ὑπολείπεται νὰ ἐξετάσωμεν; Ἂν ὑπάρχῃ ἄλλη σκοπιμότης διὰ μίαν συγκρότησιν Γερουσίας διὰ νὰ συνεργασθῇ μεθ’ ἡμῶν. Ποία θὰ ἦτο ἡ σκοπιμότης αὐτή; Ἂν πλέον ἐδέχοντο νὰ συμμετάσχωσιν ἄνευ ἐκλογῆς οἱ ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως ἀντιπρόσωποι τοῦ πολιτικοῦ κόσμου. Ἂν μὲν ἐδέχοντο, ὑπῆρχεν ἡ σκοπιμότης, ἂν δὲν ἐδέχοντο, οὐδεμία σκοπιμότης ὑπάρχει καὶ τότε πλέον πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν τὴν συγκρότησιν τῆς Γερουσίας ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου πολιτεύματος, ὅταν ἐπιστῇ ὁ καιρός.

§198Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Αὐταὶ αἱ συζητήσεις ἤρχισαν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς τὸν Τύπον ἀπὸ καιροῦ. Δύο γνῶμαι ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐκλογῆς ὑπεστηρίζοντο. Ἡ μία διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων, ἡ ἄλλη διὰ τῆς Συνελεύσεως. Τώρα τοσαύτη ἀποδεικνύεται ἡ μῆνις ἐναντίον τοῦ ψηφίσματος τῶν ἀντιλεγόντων, ὥστε, ὅταν βλέπουν ὅτι ἐκλογὴ διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ χωρὶς νὰ καταστρέψῃ καὶ τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ τὸν θεσμὸν τῆς Γερουσίας, ἐγκαταλείπουν τὴν ἰδέαν τῆς διὰ τῶν τοπικῶν συμβουλίων ἐκλογῆς διὰ νὰ καταλήξουν εἰς τὴν διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας ἐκλογὴν τῶν γερουσιαστῶν μόνον διὰ νὰ μὴ παραδεχθοῦν τὰς βάσεις τοῦ ψηφίσματος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§199Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Ποῖος τὸ λέγει αὐτό;

§200Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ τὸ κάμετε.

§201Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Θὰ ἦτο περιττὴ ἡ ὑπόμνησις τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Ἠλείας, ἂν καλῶς ἤκουσα, ὅπως ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν πολιτικὴν σκοπιμότητα, διότι ἐγὼ ἐδήλωσα ἐξ ἀρχῆς ὅτι δὲν θὰ καταγίνω μὲ ἐπιστημονικὰς ἀπόψεις ἀφήνων ὅτι ἡ θαυμασία ἀγόρευσις τοῦ ἑτέρου πληρεξουσίου Λέσβου, τοῦ κ. Καραπαναγιώτη, ἐπέφερεν ἐπιστημονικὰ στοιχεῖα ὑπὲρ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀπόψεως τῆς ὑποστηριζομένης ἐν τῷ σχεδίῳ. Ἂς ἔλθωμεν λοιπὸν πάλιν εἰς τὴν σκοπιμότητα. Πῶς τὴν ἐξετάζει τὴν σκοπιμότητα ἡ πλειονοψηφία τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκπροσωπουμένη ἀπὸ τὸν εἰσηγητὴν αὐτῆς. Λέγει: Πῶς φαντάζεσθε ὅτι τὸ σχέδιον αὐτὸ δύναται νὰ τελεσφορήσῃ, ὅταν διὰ τοῦ σχεδίου τούτου ἡ Συνέλευσις θὰ ἐκλέξῃ ἐκ τῶν μελῶν της ἕνα ὡρισμένον ποσοστὸν κατ’ ἀναλογίαν τῶν κομματικῶν δυνάμεων διὰ νὰ τὸ ἀποστείλῃ εἰς τὸ δεύτερον Σῶμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἱδρυθῇ; Καὶ ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐξεδηλώθησαν καὶ ἀντιγνωμίαι μεταξὺ τοῦ ἀρχηγοῦ τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Λέσβου, ἂν ἔχουσιν ἢ δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ πληρεξούσιοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ δεύτερον Σῶμα. Κύριοι, κατὰ τὴν ἰδικήν μου γνώμην ἡ τοιαύτη ἀντιμετώπισις τοῦ ζητήματος, ἡ τοιαύτη θέσις τοῦ ζητήματος εἶναι ἐσφαλμένη. Ἐλάβομεν ἐντολὴν ἀπὸ τὸν λαὸν καὶ ἔχομεν ἀνειλημμένας ὑποχρεώσεις ἀπέναντι αὐτοῦ νὰ ρυθμίσωμεν τὸ πολίτευμα κατὰ τρόπον ἐγγυώμενον τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ἰσότητα καὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἠρεμίαν τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ κοινωνικοῦ βίου, τὴν ὁποίαν εἶχε διαταράξει ὁ μοναρχικὸς παράγων ἐν τῷ καταλυθέντι πολιτεύματι. Ἐλάβομεν ἐντολὴν μετὰ μίαν Ἐπανάστασιν καὶ ἡ ἐντολή μας συναφῶς πρὸς τὴν Ἐπανάστασιν εἶναι νὰ διαπορθμεύσωμεν τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τῆς ἐπαναστατικῆς περιόδου εἰς τὴν περίοδον τοῦ ὁμαλοῦ βίου. Κάθε τι τὸ ὁποῖον ἐξυπηρετεῖ αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶναι ἐντὸς τῆς ἐντολῆς μας. Δὲν εἶναι δικαίωμά μας, εἶναι ὑποχρέωσίς μας νὰ τὸ πράξωμεν. Δὲν θὰ μᾶς σώσῃ ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, ὅταν καλῶς ἀναμετρῶμεν τὰς εὐθύνας μας ἀπέναντι αὐτῶν, νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτούς: «Ἰδού, ὑπῆρχον αὐτὰ καὶ αὐτὰ νὰ γίνωσι διὰ τὴν Δημοκρατίαν, τὰ ἐγράψαμεν εἰς αὐτὸ τὸ χαρτί, ἀλλὰ δὲν τὰ ἐκάμαμεν, διότι δὲν εἴχομεν ἐντολήν, δὲν ἠξεύρομεν ἂν εἴχομεν δικαίωμα νὰ τὰ ἐκτελέσωμεν καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἐδημιουργήσαμεν τὴν Δημοκρατίαν ἐξυπηρετικὴν τῶν συμφερόντων σας, ὅπως τὴν φαντάζεται ἡ συνείδησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ». Ὁ λαός, ἂν τοιαῦτα εἴπωμεν πρὸς αὐτόν, θὰ μᾶς καταδικάσῃ. Δι’ αὐτὸν δὲν ἔχουν ἀξίαν αἱ θεωρίαι καὶ τὰ χαρτιά. Ἀξίαν ἔχει ἄν, προβαίνοντες εἰς πράξεις καθ’ ἑαυτὰς πολιτικάς, κατορθώσωμεν νὰ παγιώσωμεν τὸ πολίτευμα καὶ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὄχι μόνον τὴν μορφήν, ἀλλὰ τὴν οὐσίαν τῆς Δημοκρατίας, τὴν οὐσίαν καλῶς λειτουργοῦντος Νομοθετικοῦ Σώματος δι’ ἀπαθῶν καὶ ψυχραίμων συζητήσεων, τὰς ὁποίας ἀπεργάζεται καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πληρεξουσίων διὰ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ποσοστοῦ ἐξ αὐτῶν καὶ ἀποστολῆς του εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἂν κατορθώσωμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὸν λαὸν τὴν οὐσίαν τῆς Δημοκρατίας, τότε καὶ μόνον ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας καὶ τότε θὰ λάβωμεν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἀπὸ τὸν λαόν. Εἰδεμὴ ὅσα χαρτιὰ καὶ ἂν παρουσιάσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις νὰ μὴ εἰσέρχεται ἐμπράκτως εἰς τὴν ὁμαλότητα, τοὐλάχιστον ὅσον ἐξαρτᾶται ἐξ ἡμῶν, τότε νομίζω ὅτι παραβιάζομεν τὰ καθήκοντά μας πρὸς τὸν λαὸν καὶ καμμία διαλεκτική, καμμία σοφιστικὴ ἐπίκλησις ὑπάρξεως ἢ ἀνυπαρξίας ἐντολῆς πρὸς τὸ Σῶμα δὲν ἠμπορεῖ νὰ μᾶς σώσῃ. Καὶ ὡμίλησε περὶ ἀδιεξόδου καὶ ἀδυσωπήτου διλήμματος ὁ κ. πληρεξούσιος Λέσβου, διλήμματος ἂν θὰ παραιτηθοῦν οἱ πληρεξούσιοι γερουσιασταὶ τοῦ δικαιώματος νὰ ἀνατρέπουν τὴν Κυβέρνησιν καὶ δὲν ἠξεύρω τί, ὡς ἂν εἴμεθα ἐδῶ μικρὰ παιδία καὶ δὲν εἴμεθα ἄνδρες καὶ ὡς ἂν ἐπιτρέπεται κρυπτόμενοι ὄπισθεν τοιούτων διλημμάτων, τοιούτων κατασκευασμάτων τῆς διαλεκτικῆς, κατασκευασμάτων τῆς σοφιστικῆς, νὰ ὀρρωδήσωμεν καὶ νὰ μὴ ἐκτελέσωμεν τὴν πολιτικωτέραν πρᾶξιν, νὰ ἱδρύσωμεν τὴν Γερουσίαν καὶ νὰ ὑπάγωμεν εἰς αὐτὴν καὶ ἡμεῖς, πρῶτος ἐγώ, ὅστις δηλῶ ὅτι περισσότερον μὲ ἐνδιαφέρει νὰ πράξω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εὑρίσκω ὀρθὸν διὰ τὸν λαὸν καὶ τὸ πολίτευμα παρὰ νὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀνατρέπω Κυβερνήσεις. Αὐτὸ δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ὅλως διόλου. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐξ ὅλων τῶν πλευρῶν). Μὲ ἐνδιαφέρει νὰ συντελέσω ὥστε οἱ νόμοι νὰ συζητῶνται εἰς δύο Σώματα διὰ νὰ ψηφίζωνται λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς δικαιοσύνης ἀπέναντι ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων, ὅπως μὲ ἐνδιαφέρει νὰ συντελέσω διὰ τῆς ἀραιώσεως τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, ἵνα αἱ συζητήσεις ἐνταῦθα μὴ λαμβάνουν τὸν κομματικὸν χαρακτῆρα καὶ μὴ ἐκτρέπωνται εἰς ἀσχημίας τὰς ὁποίας καταδικάζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Μὲ ἐνδιαφέρει ἀκόμη νὰ παράσχω διὰ τῆς Γερουσίας, ἐν αὐτῷ τῷ πνεύματι τῆς δικαιοσύνης τὸ ὁποῖον ἐμπνέει τὸ νέον μας πολίτευμα, καὶ ὄχι διότι ἔχω ὑποχρέωσιν, ὄχι διότι θέλω νὰ συμβιβασθῶ, ὄχι διότι θέλω νὰ συνδιαλλαγῶ μὲ τοὺς προσωπικούς μου ἀντιπάλους, τὴν περὶ αὐτῶν γνώμην μου τὴν εἶπον ὅταν ὡμίλουν κατὰ Φεβρουάριον τούτου τοῦ ἔτους, μὲ ἐνδιαφέρει νὰ παράσχω ἐκ καθήκοντος συνειδήσεως πρὸς ἡμᾶς αὐτούς, πρὸς τὴν δημοκρατικὴν δικαιοσύνην, τὴν εὐχέρειαν καὶ εἰς τὴν μερίδα ἐκείνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἥτις δὲν ἔχει ἀντιπροσώπους ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ὅπως ἀποκτήσῃ ἀμέσως ἀντιπροσώπους ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Διὰ νὰ δύναμαι νὰ εἴπω τότε εἰς τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον: «Ἰδού, σοῦ ἤνοιξα τὴν ὁδόν. Ἐλθὲ νὰ ἐκτελέσῃς τὰ καθήκοντά σου ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τὸν ὁποῖον θέλεις νὰ ἀντιπροσωπεύσῃς καὶ τὸν ὁποῖον φωνάζεις ὅτι ἡμεῖς σὲ ἠμποδίσαμεν νὰ ἀντιπροσωπεύσῃς· ἐλθὲ καὶ σὺ νὰ συμμετάσχῃς εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν, εἰς τὴν διάπραξιν τῶν κοινῶν, ἡ ὁποία εἶναι ἐργασία καθηκόντων καὶ δὲν εἶναι ἐργασία δικαιωμάτων». Ὅταν οὕτως ἐκτελέσω ἐγὼ τὸ καθῆκόν μου καὶ ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἀναπαυμένην ὅτι ἔπραξα ὅ,τι ἠδυνάμην, τότε θὰ ἀντικρύσω τὸν λαὸν μετὰ πλήρους γαλήνης καὶ πεποιθήσεως. Ἡ πολιτικὴ λοιπὸν σκοπιμότης τοῦ σχεδίου, ἡ ὁποία δὲν καταρρίπτεται ἀπὸ τὰ ἀντίθετα ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα ἀντέταξεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Λέσβου, ἔγκειται εἰς τὸ ὅτι ἐξασφαλίζει τὴν ἄμεσον ἐγκαθίδρυσιν ἐκείνου τοῦ Σώματος τὸ ὁποῖον εἶναι μεταξὺ τῶν κρηπίδων τῆς Δημοκρατίας, ἔγκειται ἀκόμη εἰς τὸ ὅτι διανοίγει ὁδὸν ὅπως ἡ πληθωρικὴ αὐτὴ αἴθουσα ὑποστῇ ἀραίωσιν χάριν τῆς ὁμαλωτέρας διεξαγωγῆς τῶν ἔργων τῆς Συνελεύσεως, διότι εἶναι παρατηρημένον, ὄχι δὲ μόνον εἰς τὴν ἰδικήν μας Βουλήν, ὅτι ὅπου πολλοὶ βουλεύονται καὶ τὰ πάθη ὀξύνονται καὶ ἡ ψυχραιμία ἀπόλλυται καὶ αἱ συζητήσεις—ὄχι βεβαίως πάντοτε—δὲν ἄγουν εἰς τὰ ὀρθότερα συμπεράσματα. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης ὑπάρχει ἀκόμη εἰς τὸ ὅτι θέλομεν, ἔχοντες πίστιν εἰς τὸ πολίτευμα, πιστεύοντες εἰς τὴν δημοκρατικὴν δικαιοσύνην, νὰ εἴπωμεν καὶ εἰς τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἐν κακῇ πίστει καταβοᾷ ἡμῶν ὅτι τὸν ἀπεκλείσαμεν ἀπὸ τὰς ἐκλογάς, εἰς τὰς ὁποίας δὲν κατῆλθε διότι εἶχε συνείδησιν ὅτι ἦτο ἐν μειονοψηφίᾳ, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος ἐν κακῇ πίστει λέγει ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐνῷ ἔχει τὰ ἀποτελέσματα τοῦ δημοψηφίσματος, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδείχθη ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διΐσταται πρὸς τὰς γνώμας τοῦ πολιτικοῦ ἐκείνου κόσμου, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐκπροσωπεῖ μίαν μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν πολιτικὸν τοῦτον κόσμον: «Ἰδού, ἀνοίγομεν τὴν θύραν διὰ νὰ συνεργασθῇς μεθ’ ἡμῶν». Ἄν μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας ἀρνηθῇ νὰ συνεργασθῇ, τότε ἂς ἀναλάβῃ ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τὴν εὐθύνην ὅτι δὲν ἠθέλησε νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὸν πολιτικὸν βίον, εἰς τὸν ὁποῖον τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν ὁμάδων, ὅλων τῶν πολιτικῶν ἀποχρώσεων πρέπει νὰ συζητῶνται, νὰ συναρμονίζωνται καὶ νὰ ἐξυπηρετῶνται. Θέλομεν προσέτι, ἵνα ἡ Συνέλευσις, ἐκτὸς τῆς ἐκλογῆς τῶν πληρεξουσίων, πέμψῃ εἰς τὴν Γερουσίαν καὶ ὡρισμένας ἱκανότητας ἔξωθεν τοῦ πολιτικοῦ κόσμου προερχομένας, αἱ ὁποῖαι ὅμως θὰ ἔχουν κατὰ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ἐκεῖνα τὰ ἐφόδια, ὥστε νὰ συμβάλλουν εἰς τὴν καλὴν λειτουργίαν τῆς Γερουσίας. Ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν μᾶς ὡμίλησαν περὶ τοῦ κύρους τῶν γερουσιαστῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ προέλθουν ἐκ τῆς Συνελεύσεως. Τὸ κῦρος τὸ ἔχουν οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες ἐκ τῆς πολιτικῆς τὴν ὁποίαν καταπράττουν, οὐδὲ δύναται νὰ διακυβευθῇ τὸ κῦρος τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἔχουν λαϊκὴν προέλευσιν, ἐφόσον στέργουν νὰ ἐκπληρώσουν καθήκοντα πολιτικὰ θεμελιωδεστάτης σημασίας, διότι θεμελιωδεστάτης σημασίας εἶναι ἡ λειτουργία τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Γερουσίας τῆς Ἑλλάδος, οὐδ’ ἐξαρτᾶται τὸ κῦρος αὐτῶν ἐκ τοῦ ἂν θὰ ἐκλεγοῦν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἢ ὄχι. Ἐμέμφοντο τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν ἄλλοτε, διότι εἶχον διορισθῆ γερουσιασταὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, καὶ ὅμως μετὰ πάροδον πλέον μιᾶς τεσσαρακονταετίας ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε τὴν κατηγόρουν ἀναμιμνήσκονται μετὰ τιμῆς καὶ μετ’ εὐγνωμοσύνης τῶν ἐξόχων ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι κατεδέχθησαν νὰ διορισθοῦν γερουσιασταὶ καὶ δὴ ἰσόβιοι. Καὶ κατεδέχθησαν, κύριοι, νὰ διορισθοῦν γερουσιασταὶ καὶ δὴ ἰσόβιοι καὶ δὲν ἔχασαν τὸ κῦρός των ὁ Laboulaye καὶ ὁ Barthélemy Saint Hilaire, ὁ Wolowski καὶ ὁ Picard, ὁ Littré καὶ ὁ Schérer, ὁ Jules Simon καὶ ὁ Berthélot καὶ ὁ Emile Deschanel καὶ ἄλλοι, ὀνόματα τὰ ὁποῖα κλεΐζουν τὴν Γαλλίαν. Καὶ εἰς τὴν Γερουσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ ἀντιλέγοντες ἀπὸ ἄκρατον δημοκρατισμόν, ὅπως ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Λέσβου, ἀπέδιδον μυρίας μομφάς, ἡ πάροδος τῆς τεσσαρακονταετίας ἔκαμεν ὥστε νὰ ζητήσουν νὰ εἰσέλθουν εἰς αὐτὴν οἱ μεγαλύτεροι πολιτικοὶ ἄνδρες τῆς Γαλλίας καὶ ἀναφέρω ἀπὸ τοὺς Πρωθυπουργοὺς τῆς Γαλλίας, οἱ ὁποῖοι ἐπεζήτησαν νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν Γερουσίαν ἡ ὁποία ἱδρύθη κατὰ τρόπον ἀνώμαλον, κατὰ τρόπον παρεμφερῆ πρὸς τὸν ὑποδεικνυόμενον ὑπὸ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, τὸν Léon Bourgeois, καὶ τὸν Méline, τὸν Dupuy καὶ τὸν Clémenceau, τὸν Ribot καὶ τὸν Pichon καὶ τὸν Raymond Poincaré. Φοβούμεθα νὰ ἱδρύσωμεν καὶ ἡμεῖς κατ’ ἀνάλογον τρόπον τὴν Γερουσίαν καὶ ἐνῷ λέγομεν ὅτι θέλομεν νὰ ἀπαρτισθῇ αὕτη ἀπὸ τοὺς καλυτέρους, ἀπὸ τοὺς ἐκλεκτοτέρους, σπεύδομεν ἀμέσως νὰ ρυπάνωμεν τὸ ἔδαφος ἐπὶ τοῦ ὁποίου προσπαθοῦμεν νὰ τὴν οἰκοδομήσωμεν, νὰ διαβάλωμεν τὴν Γερουσίαν καὶ τὸν θεσμὸν καὶ τοὺς μέλλοντας γερουσιαστάς. Ἂν ἐπρυτάνευον τοιαῦται σκέψεις, οὔτε ἡ Γαλλία θὰ εἶχε σήμερον τὴν Γερουσίαν της. Ἀλλὰ τὴν ἀπέκτησε διότι δὲν ἐπρυτάνευσαν αἱ σκέψεις αὐταί. Οὐδεὶς ὑπῆρξε δημοκρατικώτερος τοῦ Γαμβέττα, ὁ ὁποῖος ἀνῆκεν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ αὐτὸς εἰς τὴν Union Républicaine τῆς Γαλλίας. Κατηγορήθη ὁ Γαμβέττας, διότι συνέτρεξε διὰ συμβιβασμοῦ εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς Γερουσίας, διότι ἐφοβήθη τὸν κίνδυνον τοῦ βοναπαρτισμοῦ. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατηγόρησαν τὸν Γαμβέτταν διὰ τὴν πολιτικὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε τότε κατόπιν τὸν ἐδικαίωσαν. Ἔχομεν παραδείγματα, κύριοι, κατὰ τὰ ὁποῖα πολιτικὰ Σώματα συγκροτούμενα κατόπιν ἀνωμαλιῶν ἢ καὶ διαρκοῦντος τοῦ σάλου τῶν ἀνωμάλων περιόδων, ἐφόσον ἀνέμενον καὶ δὲν ἔσπευδον εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῶν παγίων κρηπιδωμάτων τοῦ πολιτεύματος, συνετέλουν εἰς τὴν ἀνατροπὴν αὐτοῦ τούτου τοῦ πολιτεύματος. Διὰ νὰ τελεσφορήσῃ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐπιπνεύσῃ καμμία θεωρητικὴ σοφία, πρέπει νὰ ἐπιπνεύσῃ εἰς ἡμᾶς ἡ ἀγάπη πρὸς τὸ νεοπαγὲς πολίτευμά μας. Δὲν ἀμφισβητῶ εἰς κανένα ἐκ τῶν παρακαθημένων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ὅτι εἶναι προσηλωμένος εἰς τὸ πολίτευμα, ἀλλ’ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπὶ ἄλλων θεμάτων τῆς κοινῆς πολιτικῆς διῃρέθημεν καὶ πνεῦμα στενὸν κομματικὸν ἐπεκράτησε· προκειμένου περὶ συνταγματικῶν διατάξεων, προκειμένου περὶ πολιτεύματος τὸ πνεῦμα τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μᾶς διέπῃ. Ἂν τὸ πνεῦμα τοῦτο ὑπάρξῃ, ἂν ἐκ λόγων κομματικῶν ἠθέλομεν κατ’ ἀρχὴν ἀντιτάξει ἀδιαλλαξίαν εἰς τὴν προσπάθειαν, διότι μία προσπάθεια εἶναι τὴν ὁποίαν καταβάλλομεν πρὸς ἄμεσον συγκρότησιν τῆς Γερουσίας καὶ διὰ τὴν ὁποίαν δὲν διεκδικοῦμεν οὐδὲν προνόμιον εὑρεσιτεχνίας, δὲν διεκδικοῦμεν καμμίαν σοφίαν, τὴν ἀφήνομεν ὅλην εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν πολεμοῦν, ἀλλ’ εἶναι μία προσπάθεια εἰλικρινὴς ἀπορρέουσα ἀπὸ τὴν μεγάλην ἀγάπην πρὸς τὸ πολίτευμά μας, ἂν ἐκ στενοκαρδίας κομματικῆς παραμείνωμεν ἀδιάλλακτοι εἰς τὰς ἀντιλήψεις μας, ἀλλοίμονον! Ἀλλοίμονον ἂν εἰς τὴν προσπάθειαν ταύτην πρὸς ἐμπέδωσιν τοῦ πολιτεύματός μας ἤθελον παρεντεθῆ προσκόμματα αἱ κομματικαὶ προσηλώσεις. Τὸ πνεῦμα τὸ κομματικὸν κατέστρεψε τὴν Ἐπανάστασιν τῆς Ἀγγλίας, διὰ νὰ εἴπῃ ὁ Montesquieu, κρίνων τὴν Κρομβελιανὴν ἐποχήν, ὅτι λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ βασικὴ ἀρχὴ τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ ἀγάπη πρὸς τὴν δημοκρατίαν, ἡ ἀγάπη πρὸς τὴν ἐλευθερίαν, τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἰσότητα, ἡ ἀληθὴς ἀρετὴ εἶχεν ἐκλείψει καὶ εἶχεν ἀντικατασταθῆ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ κομματικοῦ, ὁ Ἀγγλικὸς λαὸς ὁ ὁποῖος ἤθελε Δημοκρατίαν διηρωτᾶτο ποῦ εἶναι ἡ Δημοκρατία καὶ δὲν ἔβλεπε Δημοκρατίαν, καὶ κατήντησε νὰ παλινορθώσῃ τὸν μοναρχικὸν θεσμόν. Θέλω νὰ ἐλπίζω, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ τύχη τοῦ ψηφίσματος, ὅταν τὰ πράγματα μᾶς ὀρθώσουν πάλιν τὸ πρόβλημα τὸ ὁποῖον προσπαθεῖ τὸ σχέδιον τοῦ ψηφίσματος νὰ λύσῃ καὶ νὰ καταδαμάσῃ, ὅτι τὸ πνεῦμα τὸ δημοκρατικὸν δὲν θὰ ἔχῃ ἀντικατασταθῆ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ κομματικοῦ. Πρέπει τὸ πνεῦμα τὸ δημοκρατικὸν νὰ ἐπικρατήσῃ, διὰ νὰ καθιερωθῇ, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν, τῶν παρεμφερῶν ἀρχῶν τοῦ σχεδίου τοῦ δημοψηφίσματος, νὰ καθιερωθῇ ἀμέσως ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως, τῆς ὁποίας τὸ κῦρος εἶναι λαϊκόν, ἡ Γερουσία. Ἂν τὸ πνεῦμα τοῦτο δὲν ἐπικρατήσῃ, ἂν ἐπικρατήσῃ ὁ κομματισμός, φοβοῦμαι ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἷς ἄλλος Montesquieu, ὁ ὁποῖος θὰ εἴπῃ διὰ τὴν ἐποχήν μας: «Ἐξέλιπεν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα ἡ βάσις τῆς Δημοκρατίας. Ἡ Δημοκρατία δὲν ἔχει χεῖρας διὰ νὰ τὴν στηρίξουν, ὅπως στηρίζουν αἱ χεῖρες τοῦ μονάρχου τὸ μοναρχικὸν πολίτευμα. Ἡ Δημοκρατία δὲν ἔχει ἄλλα μέσα διὰ νὰ παγιωθῇ, ἔχει τὴν ἀρετὴν καὶ μόνην ὡς βάσιν. Καὶ φοβοῦμαι νὰ μὴ εὑρεθῇ εἷς Montesquieu, ὅστις νὰ εἴπῃ ὅτι «ἐξέλιπεν ἀπὸ ἡμῶν ἡ ἀρετή, ὅτι ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους τὰ ἐκρίνομεν ὑπὸ πρίσμα κομματικὸν καὶ ὁ λαὸς διηρωτᾶτο ποῦ εἶναι ἡ Δημοκρατία καὶ δὲν ἔβλεπε Δημοκρατίαν καὶ κατήντησεν εἰς παλινόρθωσιν ἑνὸς θεοστυγοῦς θεσμοῦ». Εἶναι περίεργον ὅτι παρεξηγήθημεν, ὅταν ἐλέγομεν ὅτι θὰ ἀποκαταστήσωμεν διὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος τὸν ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Ἡ πρόθεσίς μας ἦτο ὅπως παρασχεθῇ καὶ εἰς τὴν μειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, τὴν ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου ἐξ ἰδίας ὑπαιτιότητος εὑρισκομένην, ἡ εὐχέρεια ὅπως συμμετάσχῃ εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ πολιτεύματος, τῆς συντάξεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου. Ἡ πρόθεσίς μας αὕτη παρεξηγήθη, ὅταν δῆθεν ἀπέρρευσεν ἀπὸ δισταγμοὺς ἡμῶν ἂν ἔχομεν κῦρος ὡς Συνέλευσις ἢ ὄχι. Καὶ εἶναι ἄκρως λυπηρὸν ὅτι ἡ ἀντίληψις αὐτὴ εὗρεν ἀπήχησιν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν πλειονοψηφίαν αὐτῆς, καὶ εἰς τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν καὶ εἰς μίαν σημερινὴν διακοπὴν τοῦ κ. πληρεξουσίου Λέσβου. Θεωρῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνδρες ἐξαιρετικῆς νοημοσύνης καὶ λογικῆς, ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος ἐκ Λέσβου, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰλικρινῶς νὰ ὑποστηρίζουν ὅτι δὲν ἔχει πολιτικὴν σκοπιμότητα ἡ διὰ τῆς Γερουσίας διάνοιξις εὐχερείας εἰς τὸν ἔξω τοῦ Κοινοβουλίου εὑρισκόμενον πολιτικὸν κόσμον, ἂν θέλῃ—εἶναι ζήτημα ἰδικόν του—ὅπως εἰσέλθῃ εἰς τὴν πολιτικὴν ζωὴν καὶ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ συμφέροντα τῶν ἐκλογέων οἱ ὁποῖοι ὑποθέτει ὅτι τὸν ἀκολουθοῦν, καὶ ὅτι ἡ πολιτικὴ σκοπιμότης τῆς ἀμέσου ἱδρύσεως τῆς Γερουσίας θὰ ὑπῆρχε, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι μονόπλευρος, ἂν πράγματι ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος ἐδέχετο νὰ συμμετάσχῃ εἰς τὴν Γερουσίαν, προσδίδων κῦρος εἰς αὐτήν. Ἡ Συνέλευσις εἶναι μονόπλευρος, εἶναι ἀληθές, ἀλλ’ εἶναι ἔγκυρος. Ἀλλοίμονον ἂν ἐλέγομεν ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει κῦρος ὡς μονόπλευρος διὰ νὰ ἱδρύσῃ Γερουσίαν καὶ διὰ νὰ ὀνομάσῃ γερουσιαστὰς καὶ διεκδικοῦμεν εἰς αὐτὴν ἁρμοδιότητα καὶ κῦρος διὰ νὰ συντάξῃ τὸ πολίτευμα. Πρὸς τιμὴν τῆς νοημοσύνης καὶ τῆς λογικῆς τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου θέλω νὰ πιστεύω ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ τελευταῖον βέλος τὸ ὁποῖον ἔρριψε χθὲς κατὰ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος, τὸ ἐπιχείρημα αὐτὸ δὲν τὸ πιστεύει.

§202Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Δὲν ὑπεστήριξα τοῦτο· ὑπεστήριξα ὅτι δὲν θεωρῶ πολιτικῶς σκόπιμον μόνον.

§203Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἡ Γερουσία διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι ἀναγκαία, ὅπως ἀναγκαῖον διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα εἶναι τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας καὶ ἡ αὐτοδιοίκησις, ὅσον δυνάμεθα ταχύτερον νὰ τὰ ἱδρύσωμεν, παρακάμπτοντες τὰς θεωρητικὰς ἀντιρρήσεις. Αὐτὰς θὰ τὰς ἀκούωμεν πάντοτε προερχομένας ἀπὸ ἕνα κόσμον κακῆς πίστεως, ἕνα κόσμον ὁ ὁποῖος τόσην πεποίθησιν ἔχει ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν, ὥστε σπεύδει νὰ δηλώσῃ ὅτι δὲν δράττεται τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν. Ἂν πραγματικῶς ὁ ἐξωκοινοβουλευτικὸς κόσμος εἶχε πεποίθησιν ὅτι ἀνταποκρίνονται πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Κοινῆς Γνώμης αἱ πολιτικαί του ἀντιλήψεις, θὰ ἔστεργε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν, διότι θὰ ἠδύνατο καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν πολιτικήν του. Ἀλλὰ γνωρίζει ὅτι δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν πλειονοψηφίαν καὶ θέλομεν νὰ ἀποκαλυφθῇ τὸ ψεῦδος τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται. Δὲν ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν θέλει νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν. Εἶναι συνηθισμένος νὰ ἀντλῇ δύναμιν ἀπὸ τὴν ἀνωμαλίαν, ἀπὸ τὸν ἐμφύλιον διχασμόν, τὴν πολιτικὴν ἀδιαλλαξίαν καὶ τοὺς καθεστωτικοὺς ἀγῶνας. Ἡ σκέψις μας λοιπὸν εἶναι νὰ ἀποδείξωμεν τὸ ψευδὲς τῶν ἰσχυρισμῶν του. Ἂν φαντάζεται ὅτι ἔχει τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς του ἰδεολογίας, ἰδοὺ ἡ ὁδός. Ἀφοῦ ἱδρυθῇ ἡ Γερουσία, ἂς εἴπωμεν εἰς αὐτὸν «πρόσελθε νὰ συζητήσῃς τὰς γνώμας σου», καὶ ὅταν ἴδετε ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Γερουσίαν, θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν ἔχει πεποίθησιν ὅτι αἱ ἰδέαι του ἀντιπροσωπεύουν τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Κοινῆς Γνώμης.

§204Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε, κ. συνάδελφε, θεωρεῖτε ὅτι ἡ Γερουσία εἶναι προστατευτικὸς θεσμὸς τῆς Δημοκρατίας καὶ ὅτι ἀποτελεῖ φρουρὸν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος; Παρακαλῶ νὰ ἔχωμεν διασαφητικὴν ἀπάντησίν σας, διότι καὶ τοῦτο ἠμφισβητήθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἠμφισβητήθη δηλαδὴ παρὰ σοβαρῶν ῥητόρων ὅτι ἡ Γερουσία καὶ δὴ ἡ ἀμέσως συγκροτουμένη Γερουσία ἀποτελεῖ φρουρὸν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος.

§205Π. ΑΡΑΒΑΝΤΙΝΟΣ. Ἐπρόσεξα ὅτι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν των αὐτὸ τὸ πρᾶγμα οἱ ἀντιλέγοντες. Εἶπον ὅτι δὲν εἶναι χαρακτηριστικὸν τῆς Δημοκρατίας ἡ Γερουσία. Ἐγὼ δὲ εἶπον ὅτι ἀληθῶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ χαρακτηρίσῃ κανεὶς τὴν Γερουσίαν ὡς θεσμὸν ἀποκλειστικὸν τῆς Δημοκρατίας, ἀλλ’ εἶπον ὅτι, ἐνῷ διὰ τὰ ἄλλα πολιτεύματα ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι χρήσιμος, ἀλλ’ ὄχι ἀπαραίτητος, διὰ τὴν ἀμιγῆ Δημοκρατίαν ὑποστηρίζω ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς Γερουσίας εἶναι ἀναγκαία συνάρτησις· ὅπως ὑποστηρίξω μετὰ τὴν ταραχώδη περίοδον τὴν πολεμικὴν τὴν ὁποίαν διήλθομεν, ἡ ὁποία ἐδικαιολόγησε μίαν ἐπαύξησιν τῆς δυνάμεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ ἱδρύσωμεν καὶ τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας διὰ νὰ ὑπάρχῃ ὡς ἀνασχετικὸς φραγμὸς κατὰ τῶν ὑπερβασιῶν καὶ τῶν αὐθαιρεσιῶν τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας· ὅπως ἐπίσης λέγω ὅτι εἶναι ζωηρὸς πόθος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀνταποκρινόμενος εἰς τὴν συναίσθησιν τῶν δικαιωμάτων τὴν ὁποίαν ἀπέκτησε πληρεστέραν ὑποβληθεὶς εἰς μεγίστας θυσίας κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, καὶ εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ λαϊκοῦ τούτου πόθου ὅπως διοργανώσωμεν τὸ ταχύτερον τὴν αὐτοδιοίκησιν καὶ θέσωμεν αὐτὴν εἰς λειτουργίαν. Ἂν ταῦτα πράξωμεν, εἶμαι βέβαιος, κύριοι, ὅτι θὰ δυνάμεθα, θέτοντες τὴν χεῖρα ἐπὶ τῆς καρδίας μας, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαὸν ὅτι ἐξετελέσαμεν τὰς ἐντολάς του, δὲν παρεσύρθημεν ἀπὸ σκέψεις μήπως χάσωμεν τὸ κῦρός μας. Καὶ τοῦτο ἂν ἐπρόκειτο νὰ πάθωμεν, θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ κάμωμεν. Οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, ὅταν πράττουν τὰ ὀρθά, δὲν ἀποβλέπουν εἰς τὸ κῦρός των, τὸ θυσιάζουν πολλάκις καὶ τὸ κατατρίβουν, ἀρκεῖ τὰ ἀποτελέσματα τῶν πράξεών των νὰ εἶναι ὠφέλιμα διὰ τὸν λαόν. Εἷς πρέπει νὰ εἶναι ὁ ρυθμιστὴς τῆς σκέψεώς μας καὶ τῆς ψήφου μας: Ἀφήνοντες κατὰ μέρος τὰ θεωρητικὰ ἐπιχειρήματα, ἀφοῦ ἀνεγνωρίσαμεν καὶ τὴν πρακτικὴν ὠφελιμότητα καὶ τὴν ἀναγκαιότητα τοῦ θεσμοῦ, νὰ σπεύσωμεν. Αἱ θεωρητικαὶ συζητήσεις εἶναι ἁπλοῦν περίβλημα ὑπὸ τὸ ὁποῖον οἱ ἀντιλέγοντες ἐνδύουν κάτι τι βαθύτερον. Νομίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς διχάζει ἀπὸ τοὺς ἀντιλέγοντας εἶναι ζήτημα ψυχικόν. Φοβοῦνται τὴν σπουδήν. Ἡ πολιτικὴ κατάστασις ἐρρυθμίσθη ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν ἀπ’ αὐτὸν τὸν φόβον. Ἂν ἀκόμη παλαίομεν καὶ ἔχομεν ἐσωτερικὸν πολιτικὸν ζήτημα, τοῦτο ὀφείλεται καὶ εἰς ἀντικειμενικὰς δυσχερείας, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν. Ἡ δὲ διαμόρφωσις τῶν πολιτικῶν πραγμάτων χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὴν διαρκῆ ἄρνησιν τὴν ὁποίαν οἱ καὶ σήμερον ἀντιλέγοντες κατὰ τοῦ σχεδίου ἀντέτασσον «μὴ σπεύδετε, μὴ σπεύδετε». Αὐτὸ μᾶς ἐχρονοτρίβησε καὶ διὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Δημοκρατίας καὶ αὐτὸ μᾶς σταματᾷ σήμερον διὰ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς Γερουσίας. Ἔχω ὅμως ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἡ ἀδήριτος ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ἡ ὁποία ἐξώθει ἡμᾶς, τοὺς τότε σπεύδοντας, τοὺς τότε παρεξηγουμένους ὅτι ἐσπεύδομεν μόνον διὰ τὴν Ἀρχήν, ἡ ὁποία ὅμως ἀνάγκη μᾶς ὡδήγησεν εἰς τὴν καθιέρωσιν τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, ἡ αὐτὴ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων θὰ ὀρθώσῃ ἐνώπιον ἡμῶν ταχέως, τάχιστα τὸ ζήτημα τῆς ἀντιμετωπίσεως τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα τὸ σχέδιον ψηφίσματος περὶ Γερουσίας θέλει νὰ λύσῃ. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅπως καὶ τότε οὕτω καὶ τώρα, ὅτι θὰ πρυτανεύσῃ εἰς ὅλους μας ἡ ἀγαθὴ σκέψις, ἡ ἀρετὴ καὶ οὐχὶ τὸ κόμμα. Μὲ αὐτὴν τὴν πεποίθησιν θέλω δώσει τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ τοῦ ψηφίσματος, μὲ αὐτὴν δὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτὴ ἡ Συνέλευσις θὰ ἱδρύσῃ τὴν Γερουσίαν καταλείπω τὸ βῆμα. Εἶναι ὅμοιαι αἱ περιστάσεις, ὡς ἦσαν καὶ κατὰ τὸν παρελθόντα Φεβρουάριον καὶ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα θὰ ἐπέλθουν. Ἡ Γερουσία θὰ γίνῃ καὶ θὰ γίνῃ ταχέως. (Χειροκροτήματα).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§207Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι εὐχάριστον, κύριοι, ν’ ἀνέλθῃ τις ἐπὶ τοῦ βήματος ἵνα δευτερολογήσῃ ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἤδη ἐξηντλήθη, ἀφοῦ ἤδη τόσοι ρήτορες ὡμίλησαν. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ πράξω τοῦτο, ὅπως δώσω μίαν ἀπάντησιν εἰς τὸν ἐκ Λέσβου πολιτευτήν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἀναχωρεῖ ἐκ τῆς αἰθούσης. Ὁ κ. ἐκ Λέσβου πολιτευτὴς ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἐξήντλησεν ὅλα του τὰ πυρομαχικὰ ἐναντίον τοῦ ψηφίσματος, πυρομαχικὰ ὅμως τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς ἦσαν ἐκ καπνισμένης πυρίτιδος, καὶ λέγω ἐκ καπνισμένης πυρίτιδος, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ ἑλκτικότης τῆς καπνισμένης πυρίτιδος εὑρίσκεται εἰς ἀντίστοιχον λόγον τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ κρότου τὸν ὁποῖον ἀποδίδει· ἡ δύναμις τῶν ἐπιχειρημάτων εὑρίσκετο εἰς ὅλως ἀντίστροφον λόγον τῆς παραστατικότητος ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ τῶν ζηλευτῶν τῷ ὄντι χειρονομιῶν τοῦ ἐκ Λέσβου πολιτευτοῦ, ὅστις εἶναι καὶ ὁ χοροστατήσας καὶ ὁ πρωτοστατήσας εἰς τὴν συγγραφὴν τοῦ συγγράμματος ἐκείνου ὅπερ ἐπιγράφεται «Ἔκθεσις Ἐπιτροπῆς». Ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος ὁ ἐκ Λέσβου πολιτευτὴς καὶ ὡμίλησε περὶ συνεπειῶν, περὶ ἀβαριῶν, περὶ Στόλου, περὶ Στρατοῦ καὶ μόνον δὲν ἀντέκρουσε τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα οἱ ἀντιφρονοῦντες αὐτῷ ρήτορες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέφερον. Ἐπὶ τέλους καὶ εἰς μίαν ἀποστροφὴν εἶπεν ὅτι τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἀποβλέπει εἰς τὴν ἐξασφάλισιν προσωπικῶν βλέψεων, ὅ ἐστι μεθερμηνευόμενον ὅτι πάντες οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ψήφισμα εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀποβλέπουσιν ἢ εἰς τὴν ἐξασφάλισιν μιᾶς θέσεως ἐν τῇ Γερουσίᾳ. Τί νὰ γίνῃ; Ὁ ἐκ Λέσβου πολιτευτὴς ἔχει τὸ μονοπώλιον τῆς πολιτικῆς ἰσχύος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του καὶ τὸ μονοπώλιον τοῦ πατριωτισμοῦ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ἐμὲ βεβαίως δὲν θὰ μὲ ἐκπλήξῃ, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κηρυχθῇ ἐναντίον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ψηφίσματος, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶπε τὸν τελευταῖον αὐτοῦ λόγον μέχρι τῆς στιγμῆς ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἐκπλήσσομαι ὅμως διὰ τὸν κ. πολιτευτὴν ἐκ Λέσβου καθὼς καὶ διὰ τὸν κ. πρόεδρον τῶν Προοδευτικῶν Φιλελευθέρων, οἵτινες, ἀφοῦ ἐκηρύχθησαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀντιπροσωπεύσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ τῶν μειονοψηφιῶν, ἐν τούτοις ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἀρνοῦνται τὴν ἀρχὴν τούτου, δηλαδὴ κρίνουν ἐν προκειμένῳ μὲ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Ἐνῷ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν λέγουν ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἠθικὴ βάσις τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν μειονοψηφιῶν, προκειμένου ὅμως περὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀντιπροσωπεύεται ἡ μειονοψηφία.

§208Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πῶς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, ἀλλὰ τί νὰ κάμωμεν ἀφοῦ δὲν δέχονται;

§209Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τοὺς προσφέρετε τίποτε. Τὸ αὐτὸ εἶπον καὶ τὴν πρώτην φορὰν ὅτε ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι δὲν ἔχετε νὰ τοὺς προσφέρετε τίποτε· πρέπει νὰ ψηφίσετε τὸν νόμον καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ἂν δέχονται ἢ δὲν δέχονται. Ψηφίσατε τὸν νόμον, ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅταν ἔχετε κάτι τι εἰς χεῖράς σας, τότε ἠμπορεῖτε νὰ εἴπετε ὅτι δὲν δέχονται. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ Σύνταγμα ἄνευ τῆς ἠθικῆς βάσεως τῆς ἀντιπροσωπείας καὶ τῶν μειονοψηφιῶν. Δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. ἐκ Λέσβου πολιτευτὴν ὅτι δὲν εἶναι ἐν τάξει μὲ τὰς ἀρχάς του, διότι ἢ πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἢ πρέπει νὰ ἀναβάλῃ ὄχι ἐκεῖνος, διότι δὲν δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου, μέχρις ὅτου γίνουν αἱ ἐκλογαὶ καὶ ἔλθουν καὶ οἱ μειονοψηφοῦντες ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως. Ἂν ἔχετε τὸ θάρρος, κάμετέ το. Ἀλλὰ θὰ μᾶς εἴπουν ὅτι αὐτοὶ ποὺ θὰ ἔλθουν δὲν ἀντιπροσωπεύουν τίποτε, εἶναι μονάδες, θέλουν δεκάδας καὶ χιλιάδας καὶ χιλιάδας ἑκατοντάδων. Κύριοι, εἶναι μονάδες αἱ ὁποῖαι εὐχαρίστως θὰ ἔλθουν, ἀλλ’ εἶναι μονάδες ἐκεῖνοι οἵτινες ἐξελέγησαν πεντάκις ἢ ἑξάκις βουλευταί; Αὐτοὶ δὲν εἶναι μονάδες, εἶναι ἄνδρες ἔχοντες καὶ δύναμιν καὶ ἰσχὺν πολιτικὴν εἰς τὴν Χώραν καὶ δύνανται νὰ ἀντλήσουν δύναμιν καὶ ἀπὸ αὐτὴν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἀκόμη. Ἐγὼ μόνον δι’ αὐτὸ ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Λέσβου πολιτευτὴν ὅτι ἢ πρέπει, σύμφωνα μὲ τὰς ἀρχάς του ὑπὲρ τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, νὰ ψηφίσῃ τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀναβολὴν τῆς συντάξεως τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου μέχρις ὅτου καὶ οἱ ἐξωκοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες εἰσέλθουν ἐντὸς τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. (Χειροκροτήματα).

§210Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ὑπῆρξε μακρὰ καὶ διαφωτιστικὴ καὶ εἶναι καιρὸς νὰ λήξῃ. Θέλω νὰ ἐρωτήσω....

§211Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀπὸ τὴν ἰδικήν μας παράταξιν ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω μόνον.

§212Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἴσως ὁμιλήσω καὶ ἐγώ.

§213Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ ὁμιλήσω καὶ ἐγὼ τὴν Πέμπτην.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις διὰ τὴν προσεχῆ Πέμπτην· ἐλήφθη ἀπόφασις ὅτι θὰ ὁμιλήσουν μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Αὐγούστου 1924 Ν. Δ. περὶ προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος». Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§215Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις, κατόπιν ἐμπεριστατωμένης μελέτης τοῦ ζητήματος, κατέληξεν εἰς τὰ ἑξῆς συμπεράσματα. Μολονότι ἀναγνωρίζει ὅτι νομικῶς δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὑποχρέωσις νὰ ἐπαυξήσῃ ὁ ἔγγειος φόρος, ἐν τούτοις διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ παράπονον, ἔστω καὶ διὰ τὴν τρέχουσαν περίοδον τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ προκύψῃ, διαθέτει ἓν πρόσθετον ποσὸν δέκα ἑκατομμυρίων εἰς ἐπαύξησιν τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, θὰ ἀγοράσῃ δὲ 25.000.000.

§216ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. 30.000.000, κ. Πρόεδρε.

§217Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περισσεύουν· ἂν ἐπερίσσευον χρήματα, θὰ ἠγοράζομεν καὶ 30 καὶ 40 ἑκατομμύρια.

§218Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι, ἂν ἀγοράσωμεν, δὲν θὰ περισσεύσουν.

§219Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ δημόσιον ταμεῖον· γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον γίνεται ἡ ἀγορά. Μὲ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς ἐφθάσαμεν εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀγοράσωμεν τὸ ποσὸν τῶν 25.000.000 μὲ 2500 δραχ. Ἡ πεποίθησίς μας εἶναι ὅτι αὐτὸ εἶναι πλέον ἢ ἐπαρκές.

§220Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ. Ἡ δευτέρα σύμβασις ὁρίζει τιμὴν μέχρι 2500 δραχμῶν.

§221Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ γίνῃ σύμβασις· παίρνομεν τὴν ἐξουσιοδότησιν, ἡ ἀγορὰ δὲ θὰ ἀρχίσῃ ἀμέσως. Ἐπίσης ἐδέχθημεν τροποποίησιν κατὰ πρότασιν τοῦ ἐκ Μαντινείας πληρεξουσίου κ. Μπακοπούλου ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 4 ὑπὸ στοιχεῖον Γ, δηλαδὴ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 ὑποχρεοῦται ὁ πράκτωρ ἢ ὁ ἐφοπλιστὴς νὰ φέρῃ ἀντίγραφον τοῦ δηλωτικοῦ τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ὁ πλοίαρχος εἰς τὸν τόπον τῆς ἐξαγωγῆς. Εἶναι ὅμως δίκαιον τὸ πιστοποιητικὸν νὰ φέρῃ ὁ φορτωτὴς καὶ ὄχι ὁ πράκτωρ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον τροποποιεῖται τὸ νομοσχέδιον, ὥστε νὰ βαρύνῃ τὸν φορτωτήν. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ οὕτω τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ ψηφισθῇ αὔριον ἐν τῷ συνόλῳ.

§222ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν.

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§224Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις μόνον θὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σχετίζεται μὲ τὴν προστασίαν τῆς οἰνοπαραγωγῆς καὶ τὴν προστασίαν τῆς μικρᾶς ἐργασίας τῶν ἀμβύκων. Ἑπομένως ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ φέρῃ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα σχετικὰ ζητήματα.

§225Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐμείναμεν σύμφωνοι· πρὸς τί αὐτὴ ἡ συζήτησις;

§226ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§227ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐφόσον τὸ νομοσχέδιον ἔγινε δεκτόν, περιττεύει πᾶσα συζήτησις.

§228ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. Ἔγινε δεκτόν.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, τὸ νομοσχέδιον γίνεται δεκτὸν ὡς ἐτροποποιήθη;

§230ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ψηφίζεται εἰς βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη, ἀναβαλλομένης τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου λόγῳ τῶν τροπολογιῶν).

§231ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 4ην ἀπογευματινὴν αὔριον. (Ὥρα 9.15′ μ.μ.).