1924.11.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 109Η

Τρίτη 25 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 4.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, μίαν ἀνακοίνωσιν θὰ ἤθελον νὰ κάμω. Κάποιος Ἰωάννης Μανουσάκης, διευθυντὴς τῆς Ἐφημερίδος «Ἐλευθερία» εἰς τὸν Πειραιᾶ, παρακαλεῖ νὰ δηλωθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν, πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς ὑπολήψεώς του, ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὸν Ἐφέσιον, μὴ ὄντα Κρῆτα καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἐλέχθη εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὸ πραγματικόν του ὄνομα εἶναι Μανουσάκης.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Οἱ ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ τοῦ κτήματος Ραφίνα παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς διανεμηθῇ τὸ κτῆμα τοῦτο. —Ὁ ἐν Ἀθήναις Σύλλογος Μακεδόνων, ἐκφράζων τὴν λύπην του διὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, παρακαλεῖ ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο. —Οἱ ἔκτακτοι ἡμερομίσθιοι ὑπάλληλοι τῆς Διευθύνσεως Στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας παρακαλοῦσιν ὅπως αὐξηθῇ ἡ γλίσχρος αὐτῶν ἀποζημίωσις. —Ὁ ἐν Θεσσαλονίκῃ σύλλογος ὁπλαρχηγῶν «Παῦλος Μελᾶς» ἐξαιτεῖται τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τῶν ἀναμιχθέντων εἰς τὸ ἀντιπατριωτικὸν κίνημα. —Ὁ Ἐθνικὸς Δημοκρατικὸς Σύλλογος Δράμας διαμαρτύρεται κατὰ τῶν ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει λεχθέντων ὑπὸ τῶν πληρεξουσίων τῆς ἐπαρχίας των κ. κ. Κωνσταντινίδη καὶ Βοραζάνη. —Οἱ κάτοικοι Ἀσπροκάμπου Κορινθίας παραπονοῦνται διὰ τὴν ἐγκληματικὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας διὰ τῆς σήραγγος Καίσαρι ἄνευ ὑδραυλικῶν ἔργων. —Ὁ Νικόλαος Τράκας ἐκ Λαμίας ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῶν ἀποκαλυπτηρίων τοῦ ἀνδριάντος τοῦ ποιητοῦ Βαλαωρίτου παρακαλεῖ ὅπως ἀνεγερθῶσιν ἐθνικὰ μνημεῖα εἰς τὰς κοινότητας τῶν ὑπὲρ Πατρίδος ἀγωνισθέντων καὶ πεσόντων. —Ἡ καπνεργατικὴ τάξις Βόλου διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀθρόαν ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν καὶ παρακαλεῖ ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τοιούτων. —Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Λεβαδείας πληροφορηθεὶς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου παρέχοντος δικαιώματα εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μὴ ψηφίσῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον.

§4Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὴν τὴν διαμαρτυρίαν, κ. Πρόεδρε, μὲ μίαν ἄλλην τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου παρακαλῶ νὰ τὴν διαβιβάσετε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἀκριβῆ τῶν πραγμάτων.

§5Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Τὴν αὐτὴν παράκλησιν ὑποβάλλω καὶ ἐγώ· νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ ἀνάγνωσιν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφορα Σωματεῖα τῆς περιφερείας Καστορίας ποιοῦνται ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Σόροβιτς–Καστορίας. —Ὁ πληρεξούσιος Κοζάνης κ. Θεόδωρος Κωτούλας αἰτεῖται μηνιαίαν ἀπουσίας ἄδειαν. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Καραπάνος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διεκδικήσεως διατετιμημένων προικώων ἀκινήτων μετὰ τὴν λύσιν τοῦ γάμου». —Ὁμοίως οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Β. Ἰακωβάκης, Δ. Μαργέτης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ ἀπαγορεύσεως ἀγοροπωλησιῶν ἐπὶ ἀγροκτημάτων ὑποκειμένων εἰς ἀπαλλοτρίωσιν». —Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ὑποβολῆς καὶ ἐξετάσεως ἐπ’ ἀδείᾳ τῶν κατὰ τὰς ἐπαναληπτικὰς τοιαύτας ἀπορριφθέντων καὶ τῶν μὴ ὑποβαλόντων ἐμπροθέσμως τὰς αἰτήσεις αὐτῶν πρακτικῶν ὀδοντιάτρων. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν.

§7Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Εἶναι 150 πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔρχονται ποτὲ ἐδῶ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Κανονισμοῦ ὁμιλεῖ περὶ ἀπουσίας κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου. Ἐν περιπτώσει δὲ ἀπουσίας βουλευτοῦ ἐπὶ πλείονας τῶν πέντε συνεδριάσεων κατὰ μῆνα, κατὰ τὸ Σύνταγμα, κρατοῦνται ἐκ τῆς ἀποζημιώσεως αὐτοῦ δραχμαὶ 20 δι’ ἑκάστην συνεδρίασιν. Εὐχαρίστως νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐφόσον ὑπάρχει διάταξις τοιαύτη. Ἀλλ’ ἡ ἀπουσία θὰ βεβαιωθῇ κατὰ τὸ ἄρθρον 35 τοῦ Κανονισμοῦ, μόνον ἐφόσον ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος εἴτε πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως εἴτε πρὸς βεβαίωσιν ἀπαρτίας. Ὁ κ. Σακελλαρίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς κοινοτήτων Κοζάνης.

§9Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πρὸ ἡμερῶν ἐγένετο ἐδῶ συζήτησις ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς μὴ παρουσιάσεως τῶν πρακτικῶν ἐκ μέρους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, διεπιστώθη δὲ ἡ γνώμη ὅλων τῶν πληρεξουσίων ὅτι ἡ Πολιτεία εἶναι προστάτης καὶ κηδεμὼν τῆς Ἐκκλησίας. Δυστυχῶς ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ προστασία αὐτὴ τῆς Πολιτείας καὶ ἡ κηδεμονία δὲν φαίνεται πουθενὰ διὰ τὸν Κλῆρον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ ἀνώτερος Κλῆρος μισθοδοτεῖται ἐπαρκῶς ἐκ μέρους τοῦ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου, δύναται μάλιστα κανεὶς νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει ἀπορροφήσει ὁλόκληρον τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ Ταμείου, ἀλλ’ ὁ κατώτερος Κλῆρος δὲν μισθοδοτεῖται καθόλου. Εἶναι ἀξιοθρήνητος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁμολογουμένως, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ κατωτέρου Κλήρου. Μισθοδοτεῖται πρὸς 100 δραχμὰς μηνιαίως. Σᾶς εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν τελευταῖον νόμον περὶ ἐνοριακῶν ναῶν. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ἀπὸ τῆς πρώτης Ἀπριλίου 1924 ἔδει νὰ μισθοδοτῶνται οἱ ἐφημέριοι τῶν ναῶν, κατὰ ἓν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξεδίδετο τότε καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἐκανόνιζε τὴν μισθοδοσίαν τῶν ἱερέων. Αἱ προϋποθέσεις ὅμως τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐπακολουθήσωσι καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις ἐκεῖναι, καὶ τοῦτο διότι αἱ διατάξεις αὐταὶ ἔλεγον ὅτι τὰ Ἐκκλησιαστικὰ Συμβούλια ἔπρεπε κατὰ πρῶτον νὰ καταρτίσωσι κατάλογον τῶν ἐνοριτῶν καὶ τὴν εἰσφορὰν ἑκάστου, αἱ εἰσφοραὶ δὲ αὗται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Γενικὸν Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον καὶ μετὰ ταῦτα τὸ Γενικὸν Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον νὰ προβῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἱερέων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Διατάγματος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξεδίδετο πρὸ τῆς 1ης Ἀπριλίου τοῦ 1924. Τοῦτο ὅμως δὲν ἐγένετο. Μάλιστα, ὡς ἐνθυμοῦμαι καλῶς, συνέβη καὶ τὸ ἑξῆς παράδοξον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος περὶ ἐνοριακῶν ναῶν, εἶχε δὲ καταργηθῇ καὶ ὁ προηγούμενος καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἱερεῖς ἐπὶ ἀρκετοὺς μῆνας δὲν ἐπληρώνοντο οὔτε τὸ ποσὸν τὸ πληρωνόμενον εἰς αὐτοὺς συμφώνως μὲ τὸν παλαιὸν νόμον. Εἶναι ἀληθές, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ Δημοκρατία ἔδωσε κάποιαν ὤθησιν εἰς τὴν διανοητικὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαοῦ, εἶναι ὅμως ἐπίσης ἀληθὲς ὅτι ἡ Δημοκρατία καθυστερεῖ εἰς τὴν ἑτέραν βάσιν, εἰς τὴν ἠθικὴν διαπαιδαγώγησιν τοῦ λαοῦ. Φρονῶ δὲ ὅτι πρέπει σοβαρῶς νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας καὶ νὰ κανονίσετε τὸ ζήτημα, εἰς τρόπον ὥστε ἡ μισθοδοσία νὰ δίδεται διὰ τοῦ Ταμείου ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι λαμβάνεται οἱαδήποτε πρόνοια καὶ ὡρισμένα ἔσοδα διατεθῶσι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου, θὰ συμβῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέβη μέχρι τοῦδε, νὰ ἀπορροφηθῶσιν ὅλα τὰ ἔσοδα τοῦ Γενικοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου ἀπὸ τοὺς ἀνωτέρους κληρικούς, εἰς τρόπον ὥστε ὕστερον ἀπὸ ὀλίγον καιρὸν νὰ μὴ εἶναι εἰς θέσιν τὸ Γενικὸν Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον νὰ μισθοδοτῇ τοὺς ἱερεῖς. Εἶναι ἀξιοθρήνητον καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι ἀποτελεῖ καταισχύνην τοῦ Κράτους νὰ ἔχωμεν ἱερεῖς εἰς τὰ χωρία καὶ εἰς τὰς κωμοπόλεις καὶ νὰ πληρώνωνται ἀπὸ 100 μέχρι 200 δραχμῶν μηνιαίως. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις μετεβλήθη σήμερον καθ’ ὁλοκληρίαν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβετε ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὸ ζήτημα, διότι πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ Κλῆρος δὲν εἶναι ἀκόμη ἄχρηστος εἰς τὸν Τόπον μας· μάλιστα εἶναι συνδεδεμένος μὲ τὴν ἱστορίαν τῆς φυλῆς μας καὶ πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ εὕρῃ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν μισθοδοσίαν του. Ἴσως, ἂν τεθῇ ἓν ποσοστὸν εἰς τὴν φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομηθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἢ καὶ ὀλιγώτερον, ὅσον ἀπαιτεῖται διὰ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ κατωτέρου Κλήρου.

§10Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ ζήτημα εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐκ τῶν ἐκθέσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν ἐπιστήμως ἐκ μέρους τοῦ ἐνοριακοῦ Κλήρου. Δὲν σᾶς ἀποκρύπτω ὅτι πρόκειται περὶ ποσοῦ 80 ἕως 100 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἐξεύρῃ, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν πληρωμὴν τοῦ μισθοῦ καὶ τοῦ κατωτέρου Κλήρου. Εἶναι ἓν ζήτημα ἀρκετὰ σοβαρόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ κατὰ τίνα τρόπον δύναται νὰ ἐξεύρῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ χωρὶς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸν λαὸν μὲ νέους φόρους. Ἐλέχθη ὅτι ὑπάρχει μία φορολογία ἐνοριακή, ἡ ὁποία, ἂν ληφθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀπ’ εὐθείας, θὰ ἠδύνατο νὰ προσφέρῃ ἓν μέρος τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε ἡ φορολογία αὐτὴ δὲν ἐφηρμόσθη, εἷς δὲ φόρος ὁ ὁποῖος δὲν ἐφηρμόσθη ἀκόμη, τὸν ὁποῖον δὲν πληρώνει ὁ λαός, εἶναι δύσκολον νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου φόρου, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ λεχθῇ ὅτι ἐπέρχεται μία ἀνακούφισις ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ μία ἐπιβάρυνσις ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἂν ἀντικατασταθῇ ἡ ὁρισθεῖσα ἐνοριακὴ φορολογία διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους εἰς ἄλλον κλάδον τῆς φορολογίας, δὲν θὰ εἶναι παρὰ μία πλατωνικὴ ἀνακούφισις ἀπὸ φορολογίαν, τῆς ὁποίας τὸ βάρος δὲν ἔχει ἀκόμη αἰσθανθῇ ὁ λαός. Ἐν πάσῃ περιπτώσει συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν γνώμην σας, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μία προσπάθεια διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι καὶ ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὁ κατώτερος Κλῆρος, ἂν ὄχι εἰς τὰς πόλεις, εἰς τὰ χωρία εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἀξιοθρήνητον. Μελετῶ τὸ ζήτημα, εἶμαι δὲ εἰς τὰς παραμονὰς νὰ καταρτίσω μίαν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ εἰδικῶς τὸ ζήτημα.

§11Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσίν σας.

§12ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι ἐκτὸς τῆς ἐνοριακῆς φορολογίας ὑπάρχει καὶ ἡ εἰθισμένη εἰσφορὰ τῶν ἐνοριτῶν, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἐξευτελίζεται ὁ Κλῆρος ἐπαιτῶν τὴν εἰσφορὰν αὐτήν.

§13Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἡ εἰσφορὰ τῶν πιστῶν, τὰ δῶρα τῶν πιστῶν, τὰ ὁποῖα δίδονται εἰς τοὺς ἱερεῖς, θὰ ὑπάρχουν πάντοτε ὁσηδήποτε καὶ ἂν γίνῃ ἡ μισθοδοσία, τὴν ὁποίαν θὰ δώσῃ τὸ Κράτος. Δύναμαι νὰ προσθέσω ὅτι εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὑπάρχει ἓν μέρος ἱερέων, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται, ὄχι ὅμως καὶ ἡ ὁλότης. Πιθανὸν νὰ περιορίσωμεν τὸ δικαίωμα τῶν Ἐπισκόπων τοῦ νὰ χειροτονοῦν ἱερεῖς.

§14Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει διατί δὲν ἐφαρμόζεται ὁ ἰσχύων νόμος;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν κατοίκων Σελίνου Κρήτης.

§16Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ὀλίγας λέξεις δι’ ἀναφορὰν μακροσκελῆ καὶ ὑπὸ πολλῶν κατοίκων ὑπογεγραμμένην. Εὐτυχῶς διὰ τὰ διάφορα ζητήματα διὰ ὁποῖα κάμνει λόγον ἡ ἀναφορὰ ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις καὶ μέριμνα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ τὴν συγκοινωνίαν Βουκολιῶν–Παλαιοχωρίου καὶ ἔχει γίνει καὶ μελέτη μεγάλης ὁδοῦ καὶ ἐπίσης μελέτη διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, μένουσιν ὅμως μερικὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχει γίνει τίποτε μέχρι σήμερον καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ δώσωσι χεῖρα βοηθείας, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν αὐτὰ τὰ μικροζητήματα. Ἡ ἀναφορὰ ἀνάγεται εἰς ἓν ζήτημα θαλασσίας συγκοινωνίας καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὰς ἀγόνους γραμμάς, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἴχομεν ἓν μέγα ναυάγιον, τὸ ὁποῖον ἐπέφερε ζημίαν 800 χιλ. δραχμῶν εἰς τὸν λιμένα Γραμβούσης καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἄγονοι γραμμαὶ τῶν ἐπαρχιῶν Κρήτης καὶ ἰδίως τῶν δυτικῶν ἐπαρχιῶν. Ἕν ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει τὴν Συνέλευσιν καὶ ὅλους ἡμᾶς εἶναι τὸ ζήτημα ὅτι αἱ διάφοροι Ὑπηρεσίαι δὲν διεκπεραιοῦσι τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἀναθέτουν εἰς αὐτάς, εἰδικῶς δὲ ἀναφέρω τὴν Ὑπηρεσίαν τῶν συντάξεων. Ἀναφέρουν οἱ ἄνθρωποι ὅτι ἀπὸ τοῦ 1912 μέχρι σήμερον βασανίζονται διὰ νὰ πάρουν σύνταξιν καὶ δὲν τὸ κατώρθωσαν, ἐγὼ δὲ προσωπικῶς βασανίζομαι ἐπὶ ἕξ μῆνας διὰ νὰ τελειώσω ὑποθέσεις τινὰς καὶ δὲν ἔφερον εἰς οὐδεμίαν αἴσιον πέρας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ καὶ διατάξῃ ὅπως διεκπεραιωθῶσί τινες ἐξ αὐτῶν, διότι, ἀντὶ νὰ διευκολύνωμεν τὸ πρᾶγμα, τὸ ἐμπλέξαμεν. Ἐπίσης θίγουσι καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἀμβύκων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ γρήγορα διὰ νὰ κανονισθῇ. Θίγει καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἐπιδομάτων καὶ θὰ παρακαλέσω, ἂν ἔχωμεν χρήματα, νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας αὐτῶν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Ροδόπουλος καὶ Λ. Λάμπρου εἶναι ἀπόντες καὶ διαγράφονται. Οἱ κ. κ. Γ. Βραχηνὸς καὶ Σ. Θεοδωρόπουλος· ἀπόντες.

§18Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον ζητήσει καὶ ἐγὼ τὸν λόγον καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§20Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν τῆς Ὁμοσπονδιακῆς Ἑνώσεως τῆς τροχαίας κινήσεως τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ παρακαλῶ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκεῦος Ζερβὸς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Κοινῆς τῶν Ἀλυτρώτων Ἐπιτροπείας.

§22Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Θὰ παρακαλέσω ἐκ μέρους τῆς Κοινῆς τῶν Ἀλυτρώτων Ἐπιτροπείας θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀπολυθέντων προσφύγων ὑπαλλήλων. Ἡ Ἐπιτροπὴ Οἰκονομιῶν δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον ἔχει στρέψει τὰ βέλη της ἐναντίον τῶν προσφύγων ὑπαλλήλων, ἴσως διότι δὲν ἔχουσι τὸ κυριώτερον προσὸν τοῦ νὰ νὰ εἶναι διωρισμένοι πρὸ πενταετίας. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἶναι ζήτημα μεγάλης σημασίας. Θὰ πεταχθῶσι πολλοὶ πρόσφυγες εἰς τοὺς δρόμους, μὴ ἔχοντες τὰ μέσα πρὸς συντήρησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι οἱ ἀπολυθέντες ὑπάλληλοι ἀποτελοῦσι παμμέγιστον ἀριθμὸν καὶ δὲν ἔχουσι τὰ μέσα πρὸς συντήρησίν των, ἐπειδὴ δὲ ἡ ἀπελπισία εἶναι κακὸς φίλος, παρακαλῶ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐπιστήσῃ συντόνως τὴν προσοχήν της ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἴσως εὕρῃ τὴν μέθοδον ὅπως δυνηθῇ ἓν μέγα μέρος αὐτῶν νὰ ζήσῃ τοὐλάχιστον.

§23Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πολλοὶ τῶν ὑπαλλήλων τούτων εἶναι περιττοί, ἄλλοι δὲ ἦσαν ἔκτακτοι.

§24ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐφόσον, κ. Ὑπουργέ, πρόκειται περὶ περιττῶν ὑπαλλήλων, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία· ἐγὼ μεταβιβάζω τὰς γνώμας τῶν ὑπογεγραμμένων εἰς τὴν ἀναφορὰν καὶ σεῖς ὀφείλετε ν’ ἀκούσετε καὶ ὅ,τι εἶναι δίκαιον καὶ νόμιμον νὰ ἐφαρμόσετε.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρίδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ἐμποροϋπαλλήλων Τριπόλεως· ἀπών. Ὁ κ. Γ. Ροδόπουλος· ἀπών. Οἱ κ. κ. Π. Μερλόπουλος καὶ Γ. Λουπινᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ προέδρου τοῦ Ἐπιμελητηρίου Καλαμῶν.

§26Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξέλιπον οἱ λόγοι τῆς ἀναφορᾶς.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γ. Λουπινᾶς καὶ Π. Μερλόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν συνεταίρων γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ Γαργαλιάνων.

§28Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Παραπονοῦνται ὅτι κακῶς ἀπεβλήθησαν τοῦ συνεταιρισμοῦ καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἑνώσεως Συνεταιρισμῶν Τριφυλίας.

§30Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ζητοῦν τὴν λῆψιν μέτρων προστατευτικῶν ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Περιλαμβάνονται εἰς τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Καλαμῶν.

§32Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Ἀφ’ ὅτου ᾐσθάνθην τὸν ἑαυτόν μου, ἐνθυμοῦμαι τοὺς ἑκάστοτε ἀφηνιασμοὺς τοῦ χειμάρρου Νέδοντος, οἱ ὁποῖοι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπέρχονται κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς χειμερινῆς περιόδου, καὶ τοὺς ὁποίους ἐπὶ τόσα ἔτη δὲν κατώρθωσε νὰ τιθασεύσῃ τὸ Κράτος. Ἀπὸ τοὺς βουλευτὰς τῆς Μεσσηνίας μεταδίδοντας τὴν ἠχὼ αὐτῶν αἱ Κυβερνήσεις διατάσσουν μέτρα καὶ γίνονται μελέται ἐπὶ μελετῶν, παρερχομένης ὅμως τῆς ἐντυπώσεως τῆς καταστροφῆς, ὅλοι ἐπανέρχονται εἰς τὸν λήθαργον, ὁ ὁποῖος μᾶς διακρίνει τοὺς Ἕλληνας, ὅταν δὲν πρόκειται περὶ ἀτομικῶν μας ζητημάτων. Ἐνίοτε δὲ καὶ διὰ μέτρων σπασμωδικῶν, λαμβανομένων ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἐντυπώσεως τῆς καταστροφῆς, ἀντὶ καλοῦ γίνεται κακόν, ὅπως διὰ τῆς ἀποψιλώσεως τῆς ἀσυνειδήτου τῶν ὀρέων τὰ ὁποῖα ἐγκαταλείπονται εἰς τοὺς ἀνθρακεῖς, καὶ οὕτω πως διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν ὁ χείμαρρος, ἀντὶ νὰ τιθασεύεται ἢ ἀντὶ νὰ ἀφήνεται ὡς ἦτο, ἐξαγριώνεται. Πρὸ μηνὸς περίπου εἰς ἕνα τοιοῦτον ἀφηνιασμὸν ἐξεχείλισε καὶ τὰ ὕδατα κατέκλυσαν τὴν πόλιν τῶν Καλαμῶν, ἐπενεγκόντα θανάτους εἰς ἀνθρώπους καὶ εἰς κτήνη καὶ καταστροφὰς μεγάλας εἰς τὴν περιουσίαν. Ἡ κατάστασις αὐτὴ ἀποτελεῖ διὰ τὴν σημερινὴν μάλιστα περίοδον αἶσχος. Μία πόλις ἀκμάζουσα ἐμπορικῶς, γεωργικῶς, βιομηχανικῶς, ὅσον ὀλίγισται πόλεις τοῦ Κράτους, ἔχουσα πληθυσμὸν ὑπὲρ τὰς 30.000 καὶ εἰσφέρουσα εἰς τὸ Κράτος δεκάδας ἑκατομμυρίων ἐτησίως ν’ ἀπειλῆται ἑκάστοτε ὑπὸ καταστροφῆς ἀπὸ τὴν ἀκηδίαν τοῦ Κράτους, ἀλλά, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, καὶ τὸ μὴ ὠργανωμένον τῶν κατοίκων αὐτῆς.

§33Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ὑπάρχει εἰδικὸν ταμεῖον;

§34Γ. ΛΟΥΠΙΝΑΣ. Εἶναι ἀνεπαρκές. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας, ὁ ὁποῖος, ὡς εὐχαρίστως πληροφοροῦμαι, ἔχει ἐπιδοθῆ εἰς μελέτην τοῦ ζητήματος συστηματικήν, νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς μέτρα σπασμωδικά, ἀλλὰ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς σοβαρᾶς μελέτης τοῦ ζητήματος διὰ νὰ λυθῇ ἅπαξ διὰ παντός, διότι ἡ παράτασις αὐτοῦ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη. Νομίζω δὲ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργός, ἀφοῦ ἐκλέξῃ τὴν καλυτέραν μελέτην καὶ ἐξεύρῃ τοὺς πόρους, θὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς πόλεως Καλαμῶν καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας διὰ νὰ ἐξεύρουν τὰ μέσα, καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὰς ὑποδείξεις τῆς Ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν γνωρίζει νὰ ἀντικρύζῃ τελείως τὰ ζητήματα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅστις, ὡς ἐβεβαιώθην, πράγματι μελετᾷ τὸ ζήτημα, νὰ κάμῃ μίαν ἀνακοίνωσιν ἐνταῦθα διὰ νὰ ἐπέλθῃ κάποια καθησύχασις εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως Καλαμῶν.

§35Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ἦτο παρὼν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐκφράσω πρὸς αὐτὸν τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν κατοίκων Καλαμῶν διὰ τὴν πρόνοιαν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν εὐθὺς ὡς ἔλαβε γνῶσιν τῆς καταστροφῆς τῆς ἐπελθούσης ἐκ τῆς πλημμύρας τοῦ Νέδοντος ἐν Καλάμαις, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως καὶ τῶν κατοίκων αὐτῆς· λέγων δὲ Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνω ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος κατέβαλε 350,000 δραχ. διὰ τὴν πρόχειρον ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν τὰς ὁποίας παρήγαγεν ἡ πρωτοφανὴς πλήμμυρα ἡ γενομένη ἐν Καλάμαις. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔχῃ πλήρη τὴν εὐγνωμοσύνην ἡ Κυβέρνησις θὰ ὤφειλε νὰ προνοήσῃ περὶ ριζικωτέρας λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου, τῆς διευθετήσεως τῆς κοίτης τοῦ Νέδοντος, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ νὰ φέρῃ μίαν ἡμέραν εἰς ὁλοσχερῆ καταστροφὴν τὴν πόλιν καὶ ὅλον τὸν πλοῦτον, τὸν ὁποῖον περικλείει ἡ πόλις τῶν Καλαμῶν. Ὁ κ. συνάδελφος ὁ ἄρτι κατελθὼν τοῦ βήματος ἀγνοεῖ ἴσως ὅτι ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος ἀνεπαρκέστατος, ἴσως διότι ὑπάρχουσι πολλοὶ νόμοι, περὶ εἰδικοῦ ταμείου· διότι ἕνας νόμος χρειάζεται διὰ νὰ δημιουργηθῇ ταμεῖον ἐπαρκές, ἂν δὲ σᾶς εἴπω ὅτι δι’ ἓν ἔργον, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ὑπολογίζεται ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς 15 ἑκατομμύρια δρ. προπολεμικῶν, ἔχομεν εἰσπράξεις ἐκ τῆς εἰδικῆς φορολογίας τῆς ἐπιβληθείσης ἐν Καλάμαις περὶ τὰς 35.000 ἐτησίως, θὰ γελάσετε. Λοιπὸν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ δῆμος Καλαμῶν αὐθορμήτως προσέφερε καὶ ἔχει δηλώσει ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν ἐπιβαλλομένην ἵνα συντελεσθῇ τὸ ἔργον τοῦτο. Τὸ ἔργον δὲ τὸ ὁποῖον θὰ συντελεσθῇ δὲν θὰ εἶναι ὠφέλιμον εἰς τὴν πόλιν μόνον καὶ διὰ τὴν σωτηρίαν τῶν κατοίκων της, διότι καὶ ἀνθρώπινα θύματα ἠριθμήθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν πλήμμυραν, ἐννέα τὸν ἀριθμόν, δὲν θὰ εἶναι μόνον σωτήριον καὶ ἐξασφαλιστικὸν τῆς πόλεως τῶν Καλαμῶν, θὰ εἶναι ἐξασφαλιστικὸν καὶ τοῦ λιμένος Καλαμῶν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχουσι δαπανηθῆ μέχρι τοῦδε 26 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὑπέστη δὲ καὶ ὁ λιμὴν ζημίας ἐκ τῆς τελευταίας πλημμύρας καὶ ἕνεκα τούτου θὰ εἶναι δίκαιον, ἔν τινι μέτρῳ καὶ κατ’ ἀναλογίαν, νὰ εἰσφέρῃ καὶ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον διὰ τὴν διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου, ὥστε νὰ προλαμβάνωνται αἱ πλήμμυραι. Αἱ πλήμμυραι δὲ αἱ ὁποῖαι περιοδικῶς γίνονται καὶ λησμονοῦνται κατόπιν, θὰ προληφθοῦν, ἔστε βέβαιοι περὶ τούτου, ἔχω δέ, διὰ τὴν αὐθεντικωτέραν ἐξεικόνισιν τῆς καταστροφῆς, καὶ εἰκόνας τῶν κεντρικωτέρων ὁδῶν τῆς πόλεως πλάτους 10–12 μέτρων, αἱ ὁποῖαι μετεβλήθησαν εἰς πραγματικοὺς ποταμοὺς μὲ βάθος 1½–2 μέτρων ἐπὶ ἕν ὁλόκληρον ὀκτάωρον. Φαντασθῆτε λοιπὸν ποίαν καταστροφὴν ἦτο δυνατὸν νὰ προξενήσῃ τοιαύτη ζημία, ἡ ὁποία ἐπὶ ὀκτὼ ὥρας εἶχε καλύψει τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω, ἐπικαλούμενος τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοῦτο· ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις καὶ δὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν Ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων νὰ τῷ ἐμφανίσῃ τὰς γενομένας ἤδη μελέτας πρὸς συντέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους οἱ ἁρμόδιοι ἔχουν καταρτίσει. Μετὰ τοῦτο δέ, προκαλῶν καὶ τὴν γνώμην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Καλαμῶν, ὡς πρὸς τὴν ἐπιβλητέαν φορολογίαν, νὰ προβῇ εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου εἰς τὴν Συνέλευσιν, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ τεθῇ φορολογία τοιαύτη, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ τὸ ἔργον τοῦτο. Συνιστῶν ταῦτα, ἔχω δι’ ἐλπίδος, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δὲν θὰ ἀμελήσετε μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἐφελκύσετε τὴν εὐγνωμοσύνην ἑνὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην ἀγνοεῖ ποία εἶναι ἡ τύχη του καὶ ἀπειλεῖται νὰ εὑρεθῇ ἐνώπιον ἐρειπίων καὶ καταστροφῶν.

§36Χ. ΦΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη εἰδικοῦ ψηφίσματος, διότι ὑπάρχει νόμος, ὁ «περὶ διαρρυθμίσεως τῶν χειμάρρων», ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐμελετήθη καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Σελινοῦντος ποταμοῦ.

§37Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει νόμος. Γνωρίζω ὅτι ὑπάρχει ἓν Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι ἡ ἐξουσία τὴν ὁποίαν ὁ νόμος οὗτος παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐπιβολὴν φορολογίας δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἵνα καλύψῃ τὰς ἀνάγκας.

§38Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν δὲν ἔχω νὰ εἴπω παρὰ ἐλάχιστα πράγματα. Μίαν δήλωσιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως Καλαμῶν προσφέρονται μεθ’ ὅλης τῆς εὐχαριστήσεώς των νὰ πληρώσωσι φόρους, ἀναλόγους ὅμως. Ἀλλὰ μόνον οἱ κάτοικοι τῶν Καλαμῶν οἱ ὠφελούμενοι ἐκ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς κοίτης τοῦ χειμάρρου. Πόλις ἀκμάζουσα, πόλις ἀνθοῦσα, πόλις βαίνουσα πρὸς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν κατεποντίσθη κατ’ ἐπικίνδυνον τρόπον. Καὶ οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως κατελήφθησαν ὑπὸ τρόμου τοιούτου, ὥστε ἔπαθον καὶ γυναῖκες. Πλέον τῶν 3.000.000 δραχμῶν ὑπολογίζονται αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι ἐπροξενήθησαν ἐκ τῆς πλημμύρας τοῦ ποταμοῦ Νέδοντος. Καὶ ἐννέα θύματα προσέφερεν εἰς τὸν ποταμὸν ἡ πόλις. Καὶ ὅλα αὐτὰ ἐκ τῆς ἀστοργίας καὶ ἀσυγγνώστου ἀμελείας τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ μεριμνήσῃ διὰ μίαν πόλιν ἀπὸ τὰς ἀκμαιοτέρας, ἡ ὁποία πρὸ 10 ἐτῶν ἐκατοικεῖτο ἀπὸ 15.000 καὶ σήμερον ἔχει 45.000 κατοίκους. Καὶ πρέπει ἡ Πολιτεία νὰ δείξῃ στοργὴν καὶ ἀγάπην. Τίποτε, κύριοι, δὲν ἔγινεν ἕως τώρα. Κινδυνεύει ἡ πόλις; Κτίζουν μίαν μάνδραν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος· ξανακινδυνεύει; Τότε κτίζουν ἄλλο ἕνα τοῖχον ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος. Ἔρχεται ἡ πλημμύρα, τὰ παίρνει ὅλα αὐτὰ καὶ εὑρισκόμεθα πάλιν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν. Πρὸ ἐτῶν ἔγινεν ἕνα «μπαράζ», ἀλλὰ καὶ αὐτὸ κατεστράφη καὶ μόνον ὁ ἐργολάβος ὠφελήθη ἐκ τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, καὶ τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, εἶναι ἡ διευθέτησις τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ. Κινδυνεύομεν, κ. Ὑπουργέ, ὅλοι ἐν Καλάμαις· καὶ ἐγὼ καὶ ἡ οἰκογένειά μου, διότι τὸ σπίτι μου εὑρίσκεται εἰς τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ. Φρονῶ λοιπόν, ἀπὸ τὴν μικρὰν πεῖραν τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἄλλη ἀσφάλεια παρὰ ἂν δοθῇ νέα διεύθυνσις εἰς τὸν ποταμὸν εἴτε πρὸς δυσμὰς εἴτε πρὸς ἀνατολάς. Ἂν δὲ γίνῃ ἡ νέα αὐτὴ κοίτη, οὔτε τὸ Δημόσιον ἔχει νὰ χάσῃ πολλά, διότι τὸ μέρος τὸ ὁποῖον καταλαμβάνει ἤδη ὁ ποταμὸς θὰ πωληθῇ ὡς οἰκόπεδα εἰς ἱκανοποιητικὴν μάλιστα τιμήν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ δαπάνη προπολεμικῶς ὑπελογίζετο εἰς 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ ἤδη βέβαια κατὰ πολὺ περισσότερον, ἀλλὰ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη, κ. Ὑπουργέ, νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ φορολογῇ τοὺς κατοίκους τῶν Καλαμῶν, οἱ ὁποῖοι, σημειωτέον, δὲν ἀρνοῦνται, ἀλλὰ προσφέρονται νὰ πληρώσουν οἱονδήποτε φόρον πρὸς διευθέτησιν τοῦ χειμάρρου αὐτοῦ.

§39Π. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν κατοίκων Καλαμῶν, εὐχαριστῶ δὲ τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἄμεσον μέριμναν τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὑπὲρ τοῦ ζητήματος, κατόπιν τῶν συστάσεών μου.

§40Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μία ἀπὸ τὰς μεγάλας στενοχωρίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἐν τῇ Χώρᾳ μας εἶναι καὶ αἱ ἑκάστοτε ἐρχόμεναι ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐπείγουσαι ἐκκλήσεις πρὸς παροχὴν βοηθείας, πρὸς προστασίαν διαφόρων συνοικισμῶν κατὰ τῶν πλημμυρῶν καὶ τῆς μανίας τῶν χειμάρρων. Μία ἐκ τῶν ζωηροτέρων συγκινήσεών μας ὑπῆρξε καὶ ἡ εἴδησις ὅτι ἡ ὡραία καὶ πλουσία πόλις τῶν Καλαμῶν ἐκινδύνευσε τελευταῖον καὶ ὑπέστη μεγάλας ζημίας. Ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ ἀποστείλῃ ὡς πρώτην προσωρινὴν βοήθειαν 350 χιλιάδας δραχμῶν. Ἤδη κατενοήθη ὅτι οἱ κάτοικοι ὀφείλουσι νὰ λάβουν ὑπ’ ὄψιν τῶν θυσίας τινὰς ἀναγκαίας διὰ τὴν προστασίαν τῆς περιουσίας των. Ὁλόκληρος ἡ πόλις καὶ ὁ λιμὴν αὐτῆς, ὡς καὶ οἱ περίοικοι, κατανοοῦσι πλέον ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ ποσὸν δυνάμενον νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἓν μέγα δάνειον. Ἐλπίζω ὅτι συντόμως θὰ ἀρχίσουν τὰ ὁριστικὰ ἔργα συμφώνως πρὸς τὰς ὑπαρχούσας μελέτας διὰ τὸν τελειωτικὸν κανονισμὸν τοῦ χειμάρρου Νέδοντος.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν γεωργικῶν συνεταιρισμῶν τῶν χωρίων Γιάννουλι, Ὀρμὰν Τσιφλίκι καὶ Δένδρα Δουργανάδων.

§42Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει βαλτωθῇ. Ἰδίως εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τυρνάβου οἱ Κυβερνήσεις, καὶ πρὸ τῆς ἐκλογῆς τῆς Συνελεύσεως καὶ μετ’ αὐτήν, μετέρχονται πολιτικὴν καθαρῶς πλουτοκρατικὴν ἐναντίον τῶν γεωργῶν καὶ ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν. Ἔχω τρεῖς ἀναφοράς. Πρέπει νὰ ἠξεύρετε ὅτι ἀπὸ τὴν Λάρισαν μέχρι Τυρνάβου εἶναι 15½ χιλιόμετρα. Δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ ὅλα αὐτὰ τὰ χιλιόμετρα εἶναι ἰδιοκτησίαι μὴ ἀπαλλοτριωθεῖσαι, καὶ τοῦτο διότι εὑρέθη τὸ σύστημα τῆς δῆθεν αὐτοκαλλιεργείας, τὴν ὁποίαν οἱ ἐποικισταὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, οἱ γεωπόνοι, μεταβληθέντες εἰς ἐποικιστάς, ἐξαιρετικῶς προστατεύουν καὶ ἐφευρίσκουν διαφόρους μεθόδους, ὥστε αὐτὰ τὰ κτήματα νὰ μὴ περιέλθουν εἰς τοὺς χωρικούς, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως κατέλαβον ἐν Τυρνάβῳ, ἡ ὁποία εἶναι πόλις γεωργοκτηματική, πᾶσαν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, ἔσπευσαν νὰ πάρουν ἀπὸ 300 στρέμματα ποὺ εἶχον τρεῖς πτωχαὶ ἐκκλησίαι νὰ τὰ πωλήσουν διὰ νὰ ἀνασκευασθοῦν καὶ 400–500 στρέμματα δύο δημοδιδασκάλων, διότι δι’ αὐτῶν τῶν 1200 στρεμμάτων θὰ ἐλύετο τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα εἰς μέρος ὅπου ὑπάρχουν 700 ἢ 800 ἀκτήμονες γεωργοὶ ἀναμένοντες ἀποκατάστασιν. Ἀφήνουν τὴν Γιάννουλι μὲ 12 χιλ. στρέμματα, τὸ Ὀρμὰν Τσιφλίκι, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ σᾶς ὁμιλήσω ἰδιαιτέρως, μὲ 5½ χιλ. στρέμματα, τὰ Δένδρα Δουργανάδων μὲ 12 χιλ. στρέμματα, τοὺς Τουρσανάδες μὲ 2½ χιλ. στρέμματα, τὸ Τατὰρ μὲ 3 χιλ. στρέμματα. Οἱ καϋμένοι οἱ γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπερίμεναν μὲ τὰς ἐπαγγελίας μας ὅτι θὰ τοὺς ἀποκαταστήσωμεν, θὰ τοὺς κάμωμεν κτηματίας, ὅτι θὰ γίνουν οἰκοκυραῖοι, ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἀνέβαιναν καὶ κατέβαιναν σκάλες Ὑπουργείων καὶ δὲν εὕρισκον τὸ δίκαιόν των, διότι οἱ γαιοκτήμονες εἶναι ἰσχυροὶ καὶ ἀναγκάζομαι μὲ θλίψίν μου νὰ εἴπω ὅτι ὑποστηρίζονται ἀπὸ μερικοὺς Ὑπουργούς.

§43Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ ποίους;

§44Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλετε, τοὺς ὀνομάζω· δὲν ἔχω δυσκολίαν.

§45Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ ἦτο καλύτερον νὰ τοὺς ὀνομάσετε. Ἠμπορεῖτε νὰ ἀναπτύξετε τὴν ἀναφοράν, ἀλλ’ ἂν θέλετε νὰ ἐλέγξετε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὀφείλετε νὰ κάμετε ἐπερώτησιν, διότι ὁ τρόπος ἀναπτύξεως ἐπερωτήσεως ὑπὸ τὸν τύπον ἀναφορᾶς δὲν εἶναι ἐκεῖνος τὸν ὁποῖον προβλέπει ὁ Κανονισμός. Δὲν δύνασθε, ἀναπτύσσοντες ἀναφορὰν νὰ ρίπτετε μομφὰς κατὰ διαφόρων Ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους δὲν ὀνομάζετε, ὡς ὑποστηριζόντων δῆθεν τοὺς πλουτοκράτας, ὡς ἀρνουμένων νὰ ἀπαλλοτριώσουν τὰ μεγάλα κτήματα, ἐνῷ ἀπαλλοτριώνουν τὰ μικρά. Τὰ λέγετε αὐτὰ ὅμως....

§46Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λέγω καὶ θὰ τὰ ἀποδείξω.

§47Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας).... ἐνῷ γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι δι’ ὅλα τὰ κτήματα τῆς περιφερείας Λαρίσης ἔχει διαταχθῆ μελέτη διὰ νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν χωρὶς νὰ ἐξαιρεθῇ καμμία αὐτοκαλλιέργεια, ὅτι ὁ ἴδιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ἐν τῇ Συνελεύσει ὅ,τι ἐδήλωσε καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν γεωργοκτηματιῶν, ἡ ὁποία παρουσιάσθη ἐνώπιόν του, ὅτι ἡ κατάστασις, ὡς διεμορφώθη μετὰ τὴν προσθήκην τόσων ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀκτημόνων οἰκογενειῶν εἰς τὰς μέχρι τοῦδε ὑπαρχούσας ἐν Ἑλλάδι, ἐπιβάλλει, ἀνεξαρτήτως πάσης ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἰδεολογίας, τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὅλων τῶν μεγάλων ἀγροκτημάτων, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν αὐτοκαλλιεργοῦνται, ἐνῷ δὲ γνωρίζετε, καὶ ὁ ἴδιος ἤλθετε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐλάβετε ὑπόσχεσιν ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, ὅτι γίνεται μελέτη διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, ἔρχεσθε ἐλέγχοντες....

§48Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαίωμά μας εἶναι νὰ ἐλέγξωμεν.

§49Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ ἐλέγξετε ὅμως κατὰ τὸν Κανονισμόν.

§50Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Κανονισμὸν τὸν γνωρίζομεν πολὺ καλύτερον ἀπὸ ὑμᾶς.

§51Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅταν πρόκειται νὰ ἐλεγχθῇ ὁ Ὑπουργός, τοῦτο γίνεται δι’ ἐπερωτήσεως καὶ ὄχι δι’ ἀναφορᾶς. Αὐτὸ λέγει ὁ Κανονισμός.

§52Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐγγεγραμμένη ἡ ἐπερώτησις. Ἠρνήθητε νὰ καταθέσετε τοὺς φακέλους.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἠρνήθη τὴν κατάθεσιν ὁ κ. Ὑπουργός, τότε θὰ κάμετε ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία, κατὰ τὸν Κανονισμόν, προτάσσεται.

§54Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐζητήσατε, κ. πληρεξούσιε, νὰ σᾶς καταθέσω φακέλους, ἐνῷ γνωρίζετε ὅτι αὐτὸ θὰ σταματήσῃ κατ’ ἀνάγκην τὴν διαδικασίαν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Προσεφέρθην νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσίν σας τοὺς φακέλους εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τοὺς μελετήσετε, διότι ἐκτὸς τοῦ κινδύνου ὁ ὁποῖος παρουσιάζεται, τῆς ἀπωλείας ἐγγράφων χρησίμων, ἐκτὸς τῆς μακρᾶς ἀπασχολήσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς Βουλῆς ὑποχρεουμένων νὰ καταγράφουν καὶ οἱ παραδίδοντες καὶ οἱ παραλαμβάνοντες ὅλα τὰ ἔγγραφα τῶν δικογραφιῶν, ἐκτὸς ὅλων αὐτῶν θὰ σταματήσῃ ὑποχρεωτικῶς καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς διαδικασίας τῆς ἀπαλλοτριώσεως, καὶ σᾶς εἶπον νὰ σᾶς διαθέσω γραφεῖον διὰ νὰ τὰ μελετήσετε καὶ ἐφάνητε ἀποδεχόμενος. Γεννᾶται ὅμως καὶ μία ἄποψις, ἐπὶ τῆς ὁποίας σᾶς ἐφιστῶ τὴν προσοχήν, ὅτι, ἂν κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον σεῖς εἰσάγετε ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς προόδου τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐζήτουν τοὺς φακέλους ὡρισμένων κτημάτων καὶ κατετίθεντο οἱ φάκελοι οὗτοι εἰς τὴν Συνέλευσιν, πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προχωρήσῃ ἡ διαδικασία τῆς ἀπαλλοτριώσεως; Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἀπαντήσετε.

§55Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχομεν θέμα συζητήσεως τὴν μὴ κατάθεσιν ἐγγράφων· νὰ ὑποβάλετε ἰδίαν ἐπερώτησιν. Τώρα σᾶς παρακαλῶ νὰ περιορισθῆτε ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς.

§57Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει προσωπικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ μὲ ἐλέγξῃ....

§58Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀμύνεται κατὰ ἐπερωτήσεως ἀναπτυσσομένης παρὰ τὸν Κανονισμόν.

§59Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, λέγει ὅτι τὰ ἔγγραφα τὰ ὁποῖα κατατίθενται μένουν ἐπὶ ἕξ ἡμέρας καὶ κατόπιν ἐπιστρέφονται. Ἑπομένως δὲν θὰ ἐματαιοῦτο ἡ ἐργασία σας, ἡ ὁποία ἄλλως τε δὲν γίνεται, ἂν ἤρχοντο οἱ φάκελοι ἔστω καὶ κατὰ τμήματα ἐπὶ ἕξ ἡμέρας διὰ νὰ τοὺς μελετήσωμεν. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πηγαίνωμεν εἰς μερικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι, ὅταν τοῖς λέγωμεν ὅτι εἴμεθα πληρεξούσιοι, δυσφοροῦν καὶ δὲν ἀπαντοῦν καὶ ὅταν πηγαίνουν ἰδιῶται, τοὺς δέχονται καὶ ὁμιλοῦν μετ’ αὐτῶν ἰδιαιτέρως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἐπανέλθετε ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς.

§61Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπανέλθω, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ μοὶ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὸν Κανονισμόν. Ὁ Κανονισμὸς λέγει ὅτι δὲν ἐμποδίζεται ἡ ἐργασία ἂν μείνουν ἐπὶ ἕξ ἡμέρας ἐδῶ τὰ χαρτιά, διότι δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπάγω εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ποὺ ἐπῆγα καὶ ἐκάθισα ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν καὶ δὲν μοῦ ἔδιδεν ἀπάντησιν, ἐνῷ ὡμίλει διὰ μακρῶν μὲ διαφόρους ἰδιώτας. Ὅταν ἦλθεν ἡ σειρά μου νὰ ὁμιλήσω αὐτοῦ τοῦ Κυρίου, ἤρχισε ν’ ἀναγινώσκῃ τηλεγραφήματα καὶ ἠναγκάσθην νὰ τῷ εἴπω «σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀναγινώσκετε τὴν ὥραν ποὺ σᾶς ὁμιλῶ». Ὀφείλω νὰ τονίσω τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι εἶναι ζήτημα σπουδαῖον διὰ τὴν λαϊκὴν ἀντιπροσωπείαν. Οἱ ὑπάλληλοι φέρονται περιφρονητικῶς πρὸς τοὺς πληρεξουσίους.

§62Θ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τοὺς ὑπερασπίζονται ἀδιακρίτως.

§63Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ηὐξήσαμεν τοὺς μισθούς, τοὺς ἐχαρίσαμεν τὴν μονιμότητα, τοὺς ἐκάμαμεν τὰ πάντα διὰ νὰ βελτιωθοῦν, καὶ ἀντὶ νὰ βελτιωθοῦν, ἐχειροτέρευσαν καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν Ὑπουργῶν δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀντεπεξέλθουν κατὰ τῆς κλίκας τῶν ὑπαλλήλων. Λοιπὸν ἡ ἀναφορά μου εἶναι ἡ ἑξῆς: Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Γιάννουλι ἀποτελοῦν ἕνα Συνεταιρισμὸν ἀπὸ 115 μέλη. Τὸ κτῆμα αὐτὸ ἀπηλλοτριώθη καὶ περιῆλθεν εἰς τὸν Συνεταιρισμόν, τοῦ ὁποίου ὅμως ἀποτελοῦν μέλη καὶ οἱ μὴ λαβόντες κλῆρον. Ἀντὶ λοιπὸν τὰς γαίας αὐτῶν οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον κλῆρον νὰ τὰς δώσουν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ κλήρου τῶν ἄλλων μελῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τὰς ἔδωκεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὁ κ. Ὑπουργὸς ὄχι ὁ νῦν, ὁ τέως. Ὅταν ἦλθεν ὁ κ. Μπακάλμπασης, παρέστησα τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν πῶς ἔχει, καὶ ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεκάλει τὴν ἀπόφασιν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ἦτο παράνομος. Ἦτο δὲ παράνομος διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 152 τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι οἱ κλῆροι τῶν παραιτηθέντων, ἂν προέρχωνται ἐξ αὐτοκαλλιεργητῶν, ἐπανέρχονται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Ἀλλ’ αἱ γαῖαι αὐταὶ δὲν εἶχον ἀπαλλοτριωθῆ κατὰ τὸν νόμον 2012, εἶχον ἀπαλλοτριωθῆ κατὰ τὸ Διάταγμα 1923. Ἦτο δὲ καὶ ἄκυρος ἡ ἀπόφασις, διότι αἱ γαῖαι αὐταὶ δὲν ἦσαν αὐτοκαλλιεργούμενοι καὶ ὑπάρχουν εἰς τὸν σχετικὸν φάκελον τέσσαρες ἐκθέσεις γεωπόνων. Ἀλλὰ γνωρίζετε τί μοῦ εἶπεν εἷς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου; Ὅτι αὐταὶ ἦσαν ἐνοικιασμέναι ὡς λιβάδια, καὶ ὅταν περιῆλθον εἰς τὸν Συνεταιρισμόν, ἦσαν λιβάδια καὶ τὰ λιβάδια εἶναι αὐτοκαλλιεργούμενα, διότι εἶναι ἐκμετάλλευσις τοῦ κτήματος. Ὁρίστε λοιπὸν νὰ συνεννοηθῆτε μὲ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους! Τώρα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας λέγει ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ τὰ ἀπαλλοτριώσῃ, διατί δὲν ἔχομεν ὑπομονὴν παρὰ ἀναπτύσσομεν τὰς ἀναφοράς; Ἀλλ’ αἱ ὑποσχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀφοροῦν τὸ μέλλον, ἐνῷ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τοῦ παρελθόντος καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ παραπονοῦνται διὰ τὸ παρόν. Τὸ μέλλον εἶναι ἀβέβαιον· ἐπὶ τοῦ παρόντος παραπονούμεθα ὅτι τὸ παρελθὸν εἶναι δυσμενέστατον διὰ τοὺς χωρικούς. Τώρα ἔρχομαι εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ χωρίου Ὀρμὰν Τσιφλίκι. Ὑπάρχουν 130 ἀκτήμονες γεωργοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποκατεστάθησαν, διότι ὁ ἰδιοκτήτης κάμνει τὴν ἑξῆς κατάχρησιν· λέγει ὅτι σπείρει κατὰ τριετίαν. Ἀλλὰ τότε, ἂν σπείρῃ τις κατὰ 3ετίαν ἢ 5ετίαν, δύναται νὰ κατέχῃ ἀπείρους ἐκτάσεις καὶ νὰ λέγῃ ὅτι αὗται εἶναι αὐτοκαλλιεργούμεναι. Ὑπάρχει ἐπίσης ἀναφορὰ ἄλλου γεωργικοῦ συνεταιρισμοῦ διὰ τὸ κτῆμα Δένδρα Δουργανάδων. Αὐτοῦ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί βραδύνει ἡ ἀπαλλοτρίωσις, διότι μὲ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη δὲν ἔχει ἀποκλεισθῆ. Ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος αὐτοῦ εἶναι ἰατρός, κατοικεῖ ἐν Ἀθήναις καὶ δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν. Τώρα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι βεβαίως νὰ δεχθῶμεν τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι δυνατόν νὰ τὰς παραβῇ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ χωρίου Γιάννουλι, ἄσχετον πρὸς τὰς ὑποσχέσεις αὐτάς, ἠδύνατο νὰ λυθῇ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἐν προκειμένῳ ἔδειξε πολλὴν δυσκολίαν εἰς τὸ νὰ λύσῃ ἐν εὐρυτέρῳ πνεύματι τὸ ζήτημα.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς Ὁμοσπονδιακῆς Ἑνώσεως τῆς τροχαίας κινήσεως τῶν ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος.

§65Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ μὲ ἀκούσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προκειμένου νὰ ἀναπτύξω δύο ἀναφοράς, τῶν ἁμαξηλατῶν καὶ τῆς Ὁμοσπονδίας τροχαίας κινήσεως. Εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ αὐτοκίνητα πληθύνονται καθ’ ἑκάστην καὶ ὅτι ὡς ἐκ τούτου μεγάλαι ὁμάδες ἐργατῶν θὰ μείνωσιν ἐκτὸς ἐργασίας. Παντοῦ παρατηρεῖται τὸ φαινόμενον αὐτό· ἡ μηχανὴ τείνει διαρκῶς νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰς ἀνθρωπίνους χεῖρας, ἀλλὰ καθῆκον ἔχουν αἱ Πολιτεῖαι νὰ μεριμνήσουν ὑπὲρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Ἐντὸς ὀλίγου 500 οἰκογένειαι θὰ εὑρεθῶσιν ἐκτὸς ἐργασίας. Ἡ Πολιτεία ἔλαβεν ἤδη πρόνοιαν καὶ ἐχάραξε μίαν γραμμὴν διὰ τῆς καπνεργατικῆς πολιτικῆς, ἀποζημιώσασα τοὺς καπνεργάτας, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ἐκτὸς ἐργασίας. Παρακαλῶ ὅπως τοῦτο ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν, ἐλπίζω δὲ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαϊωάννου ἔχει τὸν λόγον.

§67Θ. ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ. Συνιστῶ ὡσαύτως τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§69Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, χθὲς κατετέθη πρότασις ὑπογεγραμμένη παρὰ πλείστων ὅσων πληρεξουσίων περὶ προτάξεως τῶν ἀγροτικῶν νομοσχεδίων καὶ τῶν συναφῶν αὐτῶν. Ἡ πρότασις αὕτη κατατεθεῖσα εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀπὸ τὴν ἀρχὴν σχεδὸν τῆς συνεδριάσεως, ὅταν ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὴν πρόταξιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, δὲν ἐλήφθη ποσῶς ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως: Δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν πλέον αἱ προτάσεις ἀπὸ ὁσουσδήποτε καὶ ἂν εἶναι ὑπογεγραμμέναι πληρεξουσίους περὶ προτάξεως ὡρισμένων νομοσχεδίων; Καὶ δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν τοῦτο, δεδομένου μάλιστα ὅτι πρόκειται περὶ ἀγροτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, νομίζω, τοὺς πάντας καὶ πολλοὺς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀνεξαρτήτως τῶν ἀρχῶν αὐτῆς τῶν ἀντιαγροτικῶν; Ὑποθέτω τοὐλάχιστον ὅτι πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος καὶ δίδω τὴν πρότασιν ὅπως ἐρωτήσω, ἐπειδὴ δὲν λαμβάνω οὐδεμίαν ἄλλην ἀπάντησιν.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις καὶ δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν, δὲν πρέπει νὰ ἔχετε παράπονον, κ. πληρεξούσιε. Ἂν θέλετε νὰ προταχθῇ εἰς τὴν αὐριανὴν συνεδρίασιν, θὰ ἐρωτήσω τὴν Συνέλευσιν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως, διότι σήμερον εἶναι ἀδύνατον.

§71Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πολὺ καλά.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως τῶν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἀνωνύμου Ἑταιρείας λίμνης Κωπαΐδος ἐκκρεμῶν διαφορῶν». Ὁ κ. Κουτσοπέταλος ἔχει τὸν λόγον.

§73Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἔχω ζητήσει καὶ παρακαλέσει, ὅπως διὰ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς κατατεθῇ ὁ φάκελος ὁ ἀφορῶν ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ἐκκρεμῆ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, διότι θέλω νὰ γνωρίζω πόσα καὶ ποῖα ἐκ τῶν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας ἐκκρεμῆ ζητήματα πρόκειται νὰ ρυθμισθῶσι διαιτητικῶς, ὅπως κανονίζει τὸ νομοσχέδιόν σας. Διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ των ἐκθέσει περιέλαβον στοιχεῖα ἐλάχιστα ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν ρυθμιστέων. Δὲν περιέχει ἡ ἔκθεσις τὸ ζήτημα τῶν λιμνῶν, Παραλίμνης καὶ Λυκέρης, τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων, δὲν περιέχει τόσα ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται ἐκκρεμῆ καὶ τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον, γενόμενον δεκτὸν ἐκ τῆς γενικότητος αὐτοῦ, περιλαμβάνει. Πρὸ πέντε λεπτῶν μοὶ ἀνεκοινώθη ἀπὸ τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς ὅτι ὁ φάκελος κατετέθη αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἔχω λάβει ἀπόδειξιν καταθέσεως· ἔχει κατατεθῆ ἀπὸ τὰς 10½.

§75Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ κ. Βενετάκης νὰ εἴπῃ αὐτό.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βενετάκης δὲν ἀποτελεῖ μέλος τῆς Συνελεύσεως.

§77Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μόλις πρὸ πέντε λεπτῶν ἦλθεν εἷς νεαρὸς ὑπάλληλος τῆς Βουλῆς καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι κατετέθη ὁ φάκελος. Εἶναι δυνατὸν συνεπῶς νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τόσον μεγίστου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ, κύριε Πρόεδρε, εἰς ἀντικείμενον ἀξίας πλέον τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου;

§78Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον ἔχομεν συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἢ ὄχι; Ἐδέχθημεν νὰ λυθῶσι διαιτητικῶς αἱ διαφοραὶ μεταξὺ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας ἢ ὄχι; Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἠξεύρω νὰ εἴπω εἶναι τὸ ἑξῆς: Ἦλθεν ἐδῶ μία Γαλλικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Κατόπιν ἦλθε μία Ἑταιρεία Ἀγγλική. Τὸ Δημόσιον ἔχει διαφορὰς μετ’ αὐτῆς καὶ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τίς ἔχει δίκαιον. Γνωρίζω μόνον τοῦτο, ὅτι ὑπεγράφησαν τέσσαρες ἀλληλοδιαδόχως συμβάσεις ἀπὸ τὰς Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις, ὧν ἡ τελευταία τῷ 1909. Αἱ συμβάσεις αὗται δὲν κατωρθώθη νὰ ἐπιψηφισθοῦν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν. Ἀγνοῶ ἂν ἤρχισε συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ Ἑταιρεία λέγει ὅτι αἱ συμβάσεις ἠθικῶς δεσμεύουν τὰ Κράτη, εἰς ξένας δέ τινας Χώρας καὶ νομικῶς ἀκόμη δεσμεύει τὸ Κράτος μία σύμβασις ὑπογραφεῖσα ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Λέγει ἤδη: Ἀνωμολογήσατε ἠθικῶς ὅτι ἔχομεν εἰς μερικὰ πράγματα δίκαιον καὶ ὅτι δέχεσθε νὰ κάμωμεν μίαν σύμβασιν, δὲν κατορθώνετε ὅμως ποτὲ νὰ μᾶς δώσετε νομικῶς τὸ δίκαιόν μας. Δὲν ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐπιθυμεῖ καμμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ θεωρῆται ἡ Ἑλλὰς ἀποφεύγουσα νὰ δώσῃ μίαν λύσιν καὶ οἱανδήποτε ἱκανοποίησιν τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν ἐδήλωσεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐντὸς βραχέος σχετικῶς διαστήματος νὰ λυθοῦν αἱ διαφοραὶ αὐταί, εἶναι δὲ πολλαὶ αἱ διαφοραὶ καὶ αἱ ἑκατέρωθεν ἀξιώσεις ἀπὸ ἐτῶν. Ἀλλ’ ἔρχεται νὰ μᾶς προτείνῃ μίαν λύσιν, τὴν ὁποίαν ὅλος ὁ κόσμος παραδέχεται καὶ δὴ εἰς πολὺ σπουδαιοτέρας διεθνεῖς διαφορὰς καὶ εἰς ἣν καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐδήλωσε προσχώρησιν, ὑπογράψασα τῷ 1923, ἀδιάφορον ἂν ἡμιεπισήμως, ἀποδοχὴν κατ’ ἀρχὴν τῆς διαιτησίας πρὸς ἐπίλυσιν ἰδιωτικῶν διαφορῶν. Εἰς τὴν Γενεύην ὑπεγράψαμεν σύμβασιν ἐφέτος ὅτι δεχόμεθα τὴν διαιτησίαν διὰ πολὺ σπουδαιοτέρας διαφοράς. Λοιπὸν ἐπρότεινα νὰ διορίσωμεν ἕνα διαιτητήν, νὰ διορίσῃ καὶ ἡ Ἑταιρεία ἕνα, καὶ τρίτον ἐπιδιαιτητήν, ἐν διαφωνίᾳ, νὰ διορίζῃ ἕνα πρόσωπον διεθνοῦς κύρους. Εἶναι μία εὐθεῖα καὶ νόμιμος πρότασις. Τὸ ἐδέχθησαν ἀμέσως.

§79Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι βέβαιον.

§80Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ὅτι τὸ λέγετε σεῖς. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Ἔχομεν ἤδη ἕνα παράδειγμα εἰς τὸ Κράτος μας, ὅπου ἐφηρμόσθη ἤδη αὐτὸ τὸ σύστημα. Ὑπῆρχε μία διαφορά, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὰ 1913 ἢ 1914, μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ μιᾶς ἑταιρείας σιδηροδρομικῆς Γαλλικῆς. Ἡ ἑταιρεία ἠξίου ὅτι εἶχε νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα περὶ τὰ 8 ἑκατομμύρια, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Ἡ Ἑλλὰς ἔλεγεν ὅτι ὀφείλει μόνον 300 χιλιάδας δραχμάς. Ἡ ἑταιρεία ἐνόμιζεν ὅτι ἠδικεῖτο. Κατεφύγομεν λοιπὸν εἰς διεθνῆ διαιτησίαν καὶ ὁ ἐπιδιαιτητὴς κατεδίκασε τὴν Ἑλλάδα νὰ πληρώσῃ μόνον 800 χιλιάδας δραχ. Ἐξ αὐτοῦ ἀπεδείχθη ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν δίκαιον, καὶ μᾶς ἀπεδόθη. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ διαιτησία εἶναι, ἀπὸ ἀπόψεως διεθνοῦς δικαίου, ἀρχὴ ἥτις ἐξυψώνει τὴν θέσιν τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ οὐδαμῶς τὴν ταπεινώνει. Ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω ὅτι θὰ ἦτο δυσχερὲς εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἤδη.

§81Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Μήπως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καθιερώσωμεν ὅτι, ὅταν ὑπάρχῃ μία διαφορὰ μεταξὺ ξένης ἑταιρείας καὶ Ἑλλάδος, πρέπει νὰ λύεται διαιτητικῶς;

§82Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, σεῖς ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖτε τὴν διεθνῆ ἐξέλιξιν γνωρίζετε ὅτι δὲν ἐθεώρησαν μεγάλα Κράτη ὅτι μειοῦται τὸ κῦρος τῶν δικαστηρίων των, ἂν παραδεχθοῦν τὴν διαιτητικὴν ρήτραν. Δὲν θέτομεν δὲ γενικὸν κανόνα. Κάμνομεν μίαν πρότασιν νόμου δι’ ὡρισμένην μόνον περίπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι ἐπανειλημμένως αἱ Κυβερνήσεις αἱ Ἑλληνικαὶ ἀπεδέχθησαν ἠθικῶς, ὄχι ὅμως νομικῶς, συμβιβαστικήν τινα λύσιν. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς διὰ διαιτητῶν λύσεως δὲν ἀφοπλίζει τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ παρακολουθήσῃ τὴν διαιτησίαν καὶ νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§83Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως βεβαιωμένον. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ Κράτος τὸ ὁποῖον, ὅταν θέτῃ διαιτητήν, δὲν κάθεται δίπλα χωρὶς νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας!

§84Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον πληροφορίας.

§85Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅλαι αἱ διαφοραὶ μετὰ ξένων ἑταιρειῶν πρέπει νὰ λύωνται διὰ διαιτησίας, διὰ νὰ ἔρχωνται ξέναι ἑταιρεῖαι, διότι τώρα βλέπομεν ὅτι δὲν ἔρχεται καμμία ξένη ἑταιρεία.

§86Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ θέλετε, ὅταν μία ἑταιρεία, ἡ ὁποία ὑπέγραψε μίαν σύμβασιν μὲ τὸ Κράτος, ἔρχεται μετὰ 50 ἔτη νὰ ζητῇ νὰ μεταβάλῃ τὴν σύμβασιν, τὸ Κράτος νὰ δέχεται διαιτησίαν;

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Λέγετε ἂν μία ἑταιρεία θέλῃ νὰ μεταβάλῃ τὴν σύμβασιν. Σᾶς ἀπαντῶ: Ἂν τὴν μεταβολὴν τῆς συμβάσεως τὴν ἐδέχθησαν κατ’ ἀρχὴν τετράκις ἤδη αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, δὲν γεννᾶται ζήτημα, ὄχι νομικῶς, ἀλλ’ ἠθικῶς;

§88Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, διὰ νὰ ἴδωμεν τί ἐδέχθη τὸ Κράτος καὶ τί δὲν ἐδέχθη καὶ ἐπὶ τίνων πρόκειται νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν διαιτησίαν. Πρόκειται περὶ τούτου, ὅτι τὸ Κράτος ἤδη ἐδέχθη καὶ ὑπέγραψε τέσσαρας συμβάσεις, νὰ ἴδωμεν δὲ ἐπὶ τίνων σημείων ἐπῆλθεν ἡ διὰ τῶν συμβάσεων συμφωνία καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῇ καὶ ἡ Βουλὴ τὴν συμφωνίαν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποχωρήσωμεν ἐπὶ ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἀφ’ ἑνὸς εἶναι λελυμένα διὰ συμβάσεως καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καταστῇ γνώριμον εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ρυθμίσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Διότι, μὲ δύο λόγια, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι τὸ ἀντικείμενον αὐτὸ εἶναι ἀξίας πλέον τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὸ 1867 τὸ πρῶτον ἐγένετο ἡ σύμβασις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ μιᾶς ἑταιρείας ξένης, ἑνὸς ἀτόμου μᾶλλον, τὸ ὁποῖον ἀνελάμβανε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Κατόπιν αἱ συμβάσεις αὗται ἐτροποποιήθησαν. Ἡ πρώτη ἑταιρεία ἐκηρύχθη ἔκπτωτος καὶ ἐν τέλει κατηρτίσθη σύμβασις ἐγκριθεῖσα διὰ Διατάγματος Βασιλικοῦ, κυρωθέντος διὰ νόμου κατὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1882. Ἡ δημιουργουμένη ἤδη διαιτησία πρόκειται νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦ μέρους τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος πρόκειται νὰ λάβῃ κατὰ κυριότητα, ἐκτάσεως 80.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν περιέρχονται κατὰ κυριότητα εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος. Τὸ σημεῖον τοῦτο νομίζω ὅτι ἔχει λυθῆ ὑπὸ τῶν μέχρι τοῦδε ἰσχυουσῶν συμβάσεων καὶ ἰδίως διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως τῆς κυρωθείσης διὰ τοῦ ΡΟΓʹ νόμου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε πᾶσα τυχὸν ἀμφισβήτησις σήμερον θὰ εἶναι ἀμφισβήτησις ἀπὸ κακῆς πίστεως προερχομένη. Κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην αἱ 80 χιλιάδες στρεμμάτων, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ παραχωρηθοῦν κατὰ κυριότητα εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος δέον νὰ ληφθῶσιν ἀπὸ τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν τῆς ἀπεξηραμμένης λίμνης Κωπαΐδος καὶ νὰ διαχωρισθῶσι διὰ καθέτου γραμμῆς ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον. Τὸ σημεῖον ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ ληφθῶσιν αἱ 80.000 στρεμμάτων εἶναι, ὡς εἶπον, ἀπολύτως καθωρισμένον, ὥστε ἡ γενομένη ἀμφισβήτησις σήμερον δὲν ἔχει κανένα ἄλλον σκοπὸν παρὰ νὰ ὠφεληθῇ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ λάβῃ τὰ στρέμματα ταῦτα οὐχὶ συνολικῶς, ἀλλὰ κατ’ ἀρέσκειαν καὶ τμηματικῶς καὶ εἰς οἱονδήποτε μέρος τῆς Κωπαΐδος. Ἡ διαφορὰ δὲ τῆς ἀξίας τοῦ μέρους τὸ ὁποῖον ὑπὸ τῆς συμβάσεως παραχωρεῖται καὶ τοῦ μέρους τὸ ὁποῖον αὐτὴ πρόκειται νὰ ἐκλέξῃ διὰ νὰ πάρῃ τὰ κατὰ κυριότητα 80.000 στρέμματα εἶναι τοὐλάχιστον 250 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὰ στρέμματα τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ καταλάβῃ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος κατὰ κυριότητα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀποδίδουν ἐνοίκιον ἐτήσιον κατὰ στρέμμα 35 ὀκάδας βάμβακος, ἤτοι δραχμὰς 420, ὑπολογιζομένης τῆς ἐλαχίστης τιμῆς τοῦ βάμβακος εἰς δραχμὰς 12. Αὐτὰ τὰ χωράφια ζητεῖ σήμερον ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος νὰ πάρῃ, ἀνατρέπουσα ῥητὸν καὶ ἀναμφισβήτητον ὅρον τῆς συμβάσεως, καθ’ ὃν τὸ μέρος τὸ ὁποῖον κατὰ κυριότητα παραχωρεῖται εἰς τὴν Ἑταιρείαν τῶν 80 χιλ. στρεμμάτων δέον ἀπαραιτήτως νὰ κεῖται πρὸς τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν τῆς Κωπαΐδος καὶ νὰ διαχωρίζεται ἀπὸ τῆς λοιπῆς ἐκτάσεως τῆς Κωπαΐδος διὰ γραμμῆς καθέτου ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§90Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μάλιστα.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ αὐτὴ ζητεῖ νὰ τὰ λάβῃ οὕτω καὶ ἡμεῖς ἀρνούμεθα νὰ τὰ δώσωμεν, πρέπει νὰ εὑρεθῇ κάποιος νὰ μᾶς λύσῃ τὴν διαφοράν.

§92Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Διατί τὰ δικαστήρια δὲν λύουσι τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν;

§93Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἀμέσως θὰ σᾶς εἴπω ἐγώ. Ἡ σύμβασις μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους λέγει ὅτι....

§94Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοῦ ἐπιτρέπετε νὰ τελειώσω; Γνωρίζετε ὅτι εἰς τὰ 1909 ὑπεγράφη σύμβασις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, διὰ τῆς ὁποίας τὸ Κράτος λέγει ὅτι θὰ δώσῃ (ἄρθρον 1 παράγραφος βʹ τῆς σχετικῆς συμβάσεως) τὰ 80 χιλ. στρέμματα γαιῶν ἐκ τῶν εἰς τὴν δυτικὴν πλευρὰν τῆς Κωπαΐδος κειμένων γαιῶν, καὶ τοῦτο, φαίνεται, εἰς ἀντιστάθμισμα, διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἔγινε κατάληψις περὶ τὰς 23.000 στρεμμάτων, καθ’ ἃ ἡ Ἑταιρεία ἰσχυρίζεται. Ἡμεῖς ὅμως δὲν παρεδέχθημεν τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν αἱ προηγούμεναι ἐκεῖναι Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτοῦ θὰ κρίνῃ ἡ διαιτησία. Ἡ διαιτησία θὰ κρίνῃ ἂν θὰ πρέπῃ νὰ πάρῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητεῖ ἢ ἕτερα. Ζητοῦμεν νὰ μᾶς κρίνῃ ἡ διαιτησία, οὐδεὶς δὲ ἠμπορεῖ νὰ βεβαιώσῃ ἀπὸ τοῦδε ὅτι ἡ διαιτησία θὰ κρίνῃ νὰ πάρῃ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ζητεῖ, ὅπου τὰ ζητεῖ.

§95Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἡ Ἑταιρεία αὐτή, παρὰ τὴν ῥητὴν ὑπάρχουσαν σύμβασιν, ἐζήτει νὰ πάρῃ ταῦτα καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις ἔφερε τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, βουλευταὶ ὄχι μόνον οἱ Λεβαδεῖς, ἀλλὰ ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θὰ ἐχαρακτήριζε τοῦτο κατ’ ἐξοχὴν σκανδαλῶδες.

§96Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγινεν ἡ Ἐπανάστασις τότε καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὸ ἔφερε.

§97Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν τὸ ἔφερε, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ εἰσαγάγῃ καὶ νὰ ἐμφανίσῃ τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς: διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ τοῦτο ἡ Βουλή, γνωρίζουσα τὴν κατάστασιν, γνωρίζουσα τὰ πράγματα, γνωρίζουσα τὴν διαφορὰν τῆς ἀξίας τῶν ἀγρῶν τῶν κειμένων πρὸς τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν τῆς Κωπαΐδος πρὸς τοὺς ἀγροὺς τοὺς κειμένους εἰς τὴν δυτικὴν πλευράν. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ ἡ Βουλὴ ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος τὴν σύμβασιν αὐτήν; Καὶ πῶς δὲν θὰ ἐχαρακτήριζεν αὐτὴν σκανδαλώδη; Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος μοῦ ἐζήτησε μίαν πληροφορίαν: Πῶς ἡ Ἀγγλικὴ αὐτὴ Ἑταιρεία δὲν ἠθέλησε νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια, ἐφόσον ὑπάρχει τὸ δίκαιον ὑπὲρ αὐτῆς; Ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία, δυνάμει τῆς συμβάσεως, κ. συνάδελφε, τῆς κυρωθείσης διὰ Β. Διατάγματος τοῦ 1882, τοῦ ὁποίου τὴν ἔκδοσιν ἐπέτρεψεν ὁ νόμος ΠΒʹ τοῦ 1882, δύναται διὰ τὰς διαφορὰς μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου νὰ καταφύγῃ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ὡς δικαστήριον πρώτου καὶ τελευταίου βαθμοῦ. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταφύγῃ εἰς τὸ δικαστήριον τοῦτο, ὅπως δικάσῃ τόσον ἀναμφισβήτητον διαφοράν. Πρὸς στιγμὴν μετεβλήθη ἡ σύμβασις καὶ ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ κάποιον διαιτητικὸν δικαστήριον, ἀλλὰ κατόπιν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἐζήτησαν καὶ ὁ Ἄρειος Πάγος ὡρίσθη ὡς δικαστήριον πρώτου καὶ τελευταίου βαθμοῦ διὰ τὰς διαφορὰς αὐτάς. Δὲν ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι, ποία διαφορὰ δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον κατὰ τόσον σαφῆ, σαφέστατον τρόπον ἐκτίθεται ἐν τῇ συμβάσει. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος, σοβαρῶς ἐνεργοῦσα, νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν ἢ οἱανδήποτε αἴτησιν κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὅπως λάβῃ τὰ στρέμματα ταῦτα εἰς τὴν δυτικὴν πλευράν, ἐνῷ εἶναι ἐξόφθαλμον ὅτι ὑποχρεοῦται νὰ λάβῃ αὐτὰ εἰς τὴν ἀνατολικὴν πλευρὰν καὶ οὐχὶ ὁπουδήποτε, ἀλλ’ εἰς σημεῖον διαχωριζόμενον ἀπὸ τὴν λοιπὴν ἔκτασιν τῆς Κωπαΐδος διὰ γραμμῆς καθέτου ἀπὸ βορρᾶ πρὸς νότον; Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος εἰς τὰς ἐπανειλημμένας αἰτήσεις καὶ ἀναφοράς της πρὸς τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις, τὰς ἀπὸ 40ετίας χειρισθείσας τὸ ζήτημα, φέρει ὡς πρόσχημα τὸ γεγονὸς ὅτι μέχρι τοῦδε, ἐνῷ κατὰ τὴν σύμβασιν ὑπάρχει ὑποχρέωσις νὰ καταρτισθῇ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ὀφείλει ταχέως νὰ προβῇ εἰς τὴν διαχώρισιν τοῦ τμήματος τούτου τοῦ κατὰ κυριότητα περιερχομένου εἰς αὐτήν, ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἔγινεν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη κατὰ τὸ 1887, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατηρτίσθη, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ χειμῶνος δὲν ἔφερεν εἰς πέρας τὸ ζήτημα καὶ ἔκτοτε παραμένει ἐκκρεμές. Ἀλλ’ ἐκ τῆς μὴ διαχωρίσεως τοῦ μέρους τούτου οὐδεμία ζημία δύναται νὰ προέλθῃ, διότι, κατὰ τὴν σύμβασιν, ὁλόκληρον τὴν Κωπαΐδα ἀνερχομένην εἰς στρέμματα 240,000 ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἀπὸ τοῦ 1882 ἢ 1880, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, ὅτε κατηρτίσθη ἡ δευτέρα καὶ τελευταία σύμβασις, τὴν κατέχει καὶ τὴν ἐκμεταλλεύεται. Ἑπομένως τόσον τὸ κατὰ κυριότητα περιερχόμενον εἰς αὐτὴν μέρος, ὅσον καὶ τὸ ὑπόλοιπον, νέμεται καὶ καρποῦται ὁλοσχερῶς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου αὐτῆς σημείου. Τὸ γεγονὸς ὅθεν ὅτι μέχρι σήμερον ἀνεβλήθη ὁ καθορισμὸς τῶν ὁρίων τούτων οὐδαμῶς ἔβλαψε τὴν Ἑταιρείαν. Ἡ Ἑταιρεία ἐκμεταλλεύεται τὴν Κωπαΐδα λίμνην ὁλόκληρον μέχρι τοῦ τελευταίου αὐτῆς στρέμματος, ἐκμεταλλεύεται δέ, κύριοι, αὐτὴν κατὰ τρόπον τὸν ὁποῖον, ἂν εἶχον τὰ μέσα — καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν — νὰ φέρω ἐνώπιον ὑμῶν τὸν τρόπον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, θὰ ἐχαρακτηρίζετε ἀσφαλῶς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς λίμνης Κωπαΐδος ὡς λευκοὺς δούλους. Ἑπομένως ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶδον εἰς τὰ ὑπομνήματα αὐτῆς, ὅτι ὁ διαχωρισμὸς τῶν στρεμμάτων δὲν ἐπετεύχθη μέχρι σήμερον, οὐδεμίαν ζημίαν ἐπέφερεν εἰς αὐτήν.

§98ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποία ἡ διαφορὰ τῶν δυτικῶν στρεμμάτων;

§99Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, κ. συνάδελφε, καὶ ἴσως δὲν ἐξηγήθην σαφῶς, ὅτι τὰ ἀνατολικὰ στρέμματα παράγουν μόνον πρωίμους καρπούς, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος λαμβάνει 33%, ἀφοῦ οἱ γεωργοὶ καταβάλωσι τὸν σπόρον καὶ ἅπαντα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ δύο ἢ τρία ἐπὶ πλέον τοῖς ἑκατὸν δι’ ἀγροφυλακικὰ καὶ ἄλλα τινὰ δικαιώματα. Εἰς τὰ δυτικὰ καλλιεργεῖται ὁ βάμβαξ, διότι τὰ δυτικὰ ἀρδεύονται, εἶναι δὲ καὶ πολὺ ἀνωτέρας ποιότητος. Ἡ ἀπόδοσις τῶν δυτικῶν, σπειρομένων, εἶναι 420 δραχ. κατὰ στρέμμα ἐνοίκιον ἐτησίως.

§100ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὥστε ἡ ματαιωθεῖσα σύμβασις εἶναι ἐξωφρενική.

§101Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ δὲν ἦλθε καὶ ἡ συζήτησις τῶν διαφόρων συμβάσεων εἰς τὴν Βουλήν.

§102Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πόσα στρέμματα παίρνει ἡ Ἑταιρεία;

§103Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κατὰ κυριότητα;

§104Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μάλιστα.

§105Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. 80.000 στρέμματα.

§106Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κατ’ ἐπικαρπίαν;

§107Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁλόκληρον τὸ ὑπόλοιπον ἔχει κατ’ ἐπικαρπίαν.

§108Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1915 δίδει τὰ ⅔ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας.

§109Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τίνος 1915;

§110Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐπὶ Βενιζέλου γενικῶς δι’ ὅλα τὰ ἕλη τὰ ἀποξηραινόμενα. Εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1915.

§111Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Μάλιστα. Ὁ νόμος τοῦ 1915 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος, διότι προϋπῆρξε σύμβασις κυρωθεῖσα διὰ νόμου· ἄλλως τε καὶ διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς τὸ ἓν τρίτον λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία.

§112Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὄχι μόνον παίρνει τώρα ἡ Ἑταιρεία, ἀλλὰ τῆς δίδομεν καὶ προνόμια ἀτελείας. Ὁμιλῶ γενικῶς, ἀσχέτως μὲ τὴν Κωπαΐδα.

§113ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα εἶναι τὰ δυτικὰ στρέμματα;

§114Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κ. συνάδελφε, νὰ κανονίσωμεν πόσα εἶναι τὰ δυτικὰ στρέμματα. Γεγονὸς εἶναι τοῦτο, ὅτι περὶ τὰς 100.000 στρέμματα, ἐντὸς τῆς Κωπαΐδος κείμενα, ἰδίως δὲ εἰς τὴν δυτικὴν πλευράν, ἀρδεύονται καὶ καλλιεργοῦνται διὰ βάμβακα. Αἱ 100.000 στρέμματα εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐποφθαλμιᾷ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος καὶ προσπαθεῖ μὲ οἱονδήποτε τρόπον, ἠθικὸν ἢ ἀνήθικον, νὰ τὰ ἀνταλλάξῃ μὲ ἄλλας γαίας κειμένας εἰς τὴν ἀνατολικὴν πλευράν· διὰ τοῦτο ἀκριβῶς εἰς τὰ ὑπομνήματα ὄχι μόνον ἐζήτησε τὴν μεταβολὴν τῶν ἀγρῶν, τοὺς ὁποίους θέλει νὰ πάρῃ κατὰ κυριότητα, ἀλλὰ δὲν δέχεται νὰ τὰ πάρῃ ὁλοκληρωτικῶς καὶ εἰς ἓν σημεῖον τῆς Κωπαΐδος, ἀλλὰ κατὰ διάφορα τεμάχια. Δὲν συνέπεσεν ὅλαι αἱ γαῖαι εἰς τὸ δυτικὸν σημεῖον νὰ εἶναι ἐξαιρετικῆς ποιότητος καὶ διὰ τοῦτο τὰς ζητεῖ κατὰ διάφορα τεμάχια εἰς τὸ ὑπόμνημά της. Εἶδον ἀναγεγραμμένην εἰς ἐφημερίδα ἀνταπόκρισιν ἐκ Λονδίνου, καθ’ ἣν ἡ σύναψις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου συνδέεται μὲ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος. Τὸ ἀναφέρω τοῦτο χρονογραφικῶς.

§115ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ἴδια ἔκαμε καὶ μὲ τὴν Ἑνιαίαν.

§116Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ ἤθελον ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἂν ἐγένετο πράγματι νύξις ἔξωθεν ἐπίσημος.

§117Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ ἀπαντήσω, διότι ἀπήντησεν εἰς ἐμὲ ἡ Κυβέρνησις. Τοιαύτη ἐκβίασις δὲν ἐγένετο, λέγει ἡ Κυβέρνησις· ἐγὼ τὴν ὑποπτεύομαι, παρὰ τὰς ἀντιθέτους βεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως.

§118ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται τοιαῦται συζητήσεις ἐν τῇ Συνελεύσει. Ὑπάρχουσι ζητήματα μεγαλύτερα τῆς Κωπαΐδος.

§119Ν. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ ἔλεγχος τῶν ὀργανισμῶν τῶν ξένων.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ δέχεσθε διακοπάς.

§121Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ εὐρύνωμεν τὴν συζήτησιν, ὥστε νὰ μὴ τὴν παρακολουθήσωμεν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅ,τι ἔχετε ἐντελῶς ξένον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ τὸ ἀναβάλετε. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα, ἤτοι αἱ 80.000 στρέμματα, τοῦ ὁποίου τὴν λύσιν πρόκειται νὰ ἀναθέσῃ εἰς τὴν διαιτησίαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Τὸ δεύτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τεθῇ εἰς τὴν διαιτησίαν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς γενομένης παραχωρήσεως εἰς τὸ Δημόσιον 15.000 στρεμμάτων ἐκ τῆς ἀποξηρανθείσης ἐκτάσεως τῆς Κωπαΐδος, ὅπως ταῦτα δοθῶσιν εἰς τοὺς ἰδιώτας οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἔχουσιν ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς ἐντὸς τῆς περιμέτρου τοῦ κτήματος Κωπαΐδος ὑπαρχούσης ἐκτάσεως. Καὶ διὰ νὰ ἐξηγηθῶ καλύτερον σᾶς λέγω τὰ ἑξῆς: Ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ 1884 μετέβη κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ καθορίσῃ σταθερῶς τὴν γραμμὴν ἐκείνην, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἐξετείνετο ἡ ἔκτασις ἡ ἀποξηρανθεῖσα καὶ περιερχομένη εἰς τὴν Ἑταιρείαν κατ’ ἐπικαρπίαν ἐν μέρει καὶ κατὰ κυριότητα, εὗρεν ἐντὸς τῆς περιμέτρου ἰδιοκτησίας τρίτων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν, φυσικά, ἕνεκα τῆς ὑπαρχούσης συμβάσεως μεταξὺ Ἑταιρείας Κωπαΐδος καὶ Δημοσίου, νὰ παραιτηθοῦν τῶν ἀξιώσεών των. Ἤγειραν δικαστικοὺς ἀγῶνας, ἀκόμη καὶ μάχας ἔκαμαν ἐντὸς τῆς Κωπαΐδος διὰ νὰ καταστήσωσι σεβαστὰ τὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς αὐτῆς ἀναμφισβητήτως ὑπάρχοντα ὑπὲρ αὐτῶν δικαιώματα ἰδιοκτησίας· διότι ἰσχυρίζοντο ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη διὰ λόγους ὄχι πολὺ ἠθικοὺς ἐπεξέτεινε τὴν περίμετρον τῆς Κωπαΐδος λίμνης εἰς σημεῖον πολὺ πέρα τοῦ λεγομένου αἰγιαλοῦ καὶ κατέλαβε κτήματα ἰδιόκτητα τὰ ὁποῖα ἀπὸ ἀμνημονεύτων ἐτῶν οἱ τότε ἰδιοκτῆται καὶ προκτήτορες αὐτῶν ἐκαλλιέργουν κατὰ πλήρη ἰδιοκτησίαν. Τὸ ζήτημα τοῦτο πολλάκις ἀπησχόλησε τὰς διαφόρους Κυβερνήσεις καὶ Βουλάς, ἐν τέλει δέ, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παροραθῶσι τὰ δικαιώματα τὰ ἀπολύτως ἀνεγνωρισμένα τῶν ἰδιωτῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποία Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ καταρτισθῇ ἡ τελευταία σύμβασις, ἐζήτησε καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὴ τότε ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Ἑταιρείαν σύμβασις, ἀπὸ τὴν Βουλὴν κυρωθεῖσα, δυνάμει τῆς ὁποίας παρεχωροῦντο ἐκ τῆς ἐκτάσεως ἡ ὁποία ἐπρόκειτο νὰ ἀποξηρανθῇ ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῆς Κωπαΐδος λίμνης 15.000 στρέμματα, ἵνα ταῦτα δοθῶσιν εἰς τοὺς διεκδικοῦντας τὴν ἔκτασιν τοιαύτης ἰδιοκτησίας. Παρεδέχθη ἡ Ἑταιρεία νὰ παραδώσῃ ταῦτα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, εἰς ἀντάλλαγμα δὲ ἔλαβε, καὶ ἐδέχθη τὸ Δημόσιον, ὅπως γίνῃ ἡ ἀποξήρανσις οὐχὶ διὰ τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου, ὡς ὥριζεν ἡ σύμβασις, ἀλλὰ διὰ τῶν παραλιμνῶν. Τὸ Δημόσιον ἐδέχθη καὶ ἀντὶ νὰ διατρηθῇ τὸ Πτῶον, νὰ γίνῃ ἡ ἀποξήρανσις διὰ τῶν λιμνῶν Λυκέρης καὶ Παραλίμνης, περιορισθείσης οὕτω τῆς δαπάνης εἰς τὸ ἑκατοστὸν τῆς δαπάνης, ἥτις θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν διάτρησιν τοῦ Πτώου. Τοιοῦτον ἀντάλλαγμα ἔλαβε τότε ἡ Ἑταιρεία ἡ Γαλλικὴ καὶ ἐδέχθη τὴν παραχώρησιν τῶν 15 χιλιάδων στρεμμάτων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπαναφέρει σήμερον ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος πρὸς λύσιν, μολονότι αἱ 15 αὐταὶ χιλιάδες στρεμμάτων δὲν ἐδόθησαν ἀκόμη εἰς τοὺς δικαιουμένους νὰ λάβωσι ταῦτα. Καὶ ἰσχυρίζεται εἰς τὰ ὑπομνήματά της, ἓν τῶν ὁποίων ἐπρόλαβα νὰ ἀναγνώσω πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐκ τούτου πρόκειται νὰ ζημιωθῇ 31 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ὤφειλεν ἀπὸ τοῦ 1882 νὰ παραχωρήσῃ τὰς 15 χιλιάδας στρεμμάτων· δὲν τὰ παρεχώρησε μέχρι σήμερον καὶ τὰ κρατεῖ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως. Δὲν τὰ παρεχώρησε μέχρι σήμερον καὶ τὰ καρποῦται, εἶναι δὲ τὰ πλεῖστα τούτων, αἱ 12 τοὐλάχιστον χιλιάδες, εἰς τὸ δυτικὸν μέρος, δηλαδὴ τὸ πλουσιώτερον, καὶ νὰ καρποῦται ἐπὶ 44 ἔτη καὶ ζητεῖ καὶ ἀποζημίωσιν, διότι δὲν ἐξετέλεσαν τὸν ὅρον τοῦτον τῆς συμβάσεως. Αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον ζήτημα τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ τεθῇ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν διαιτητῶν διὰ νὰ μεταβάλουν τὴν σύμβασιν, διότι μόνον διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς συμβάσεως εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ δικαίωμα ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας διὰ τὰς 15 χιλιάδας στρεμμάτων. Ἂν ἡ Συνέλευσις θεωρῇ τοῦτο ἄξιον συζητήσεως, ἂς δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἄλλως ὀφείλει νὰ τὸ ἀπορρίψῃ πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Τὸ τρίτον ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει εἶναι ὅτι ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἤγειρε πληθώραν ἀγωγῶν κατὰ διαφόρων δῆθεν καταλαβόντων αὐθαιρέτως ἐντὸς τῆς περιμέτρου Κωπαΐδος γαίας 16 χιλιάδας στρεμμάτων, ἐκ τῆς καταλήψεως δὲ ταύτης ὑπέστη μεγάλας ζημίας. Ἤγειρε δὲ ἀγωγὰς τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἐζήτει ἄλλα 500 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν ὡς ἀποζημίωσιν. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ τεθῇ εἰς διαιτησίαν. Ἀλλ’ αἱ ἀγωγαὶ αὐταί, ἐγερθεῖσαι ἀπὸ τοῦ 1911, ὁμοιότυποι ἅπασαι, διότι τὴν αὐτὴν νομικὴν καὶ πραγματικὴν βάσιν ἔχουσιν, ἐγερθεῖσαι κατὰ ἰδιωτῶν, διότι κατέλαβον ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῆς Κωπαΐδος αὐθαιρέτως γαίας, αἱ ἀγωγαὶ αὐταί, λέγω, ἐκδικασθεῖσαι ἤδη, ἀπερρίφθησαν διὰ τελεσιδίκων ἀποφάσεων τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας. Ἐρωτῶ: Δύνανται νὰ ἐπανεξετασθῶσιν ἐκ νέου ὑπὸ διαιτητῶν; Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἐκ τῶν ὑπερχιλίων ἀγωγῶν τὰς ὁποίας ἐκοινοποίησεν ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ δοκιμαστικῶς πέντε ἢ ἓξ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ δικαστήρια, ἐκείνας δηλαδὴ αἱ ὁποῖαι ἀφεώρων εἰς τὰ μεγάλα τεμάχια γαιῶν, τὰ δῆθεν καταληφθέντα ὑπὸ τρίτων. Εἰσήγαγε τὰς ἓξ αὐτὰς ἀγωγάς, συνεζητήθησαν, παρενέβη τὸ Δημόσιον, προσεπικληθέν, ἐγένοντο προτάσεις κλπ. καὶ ἐξεδόθησαν ἓξ ἀποφάσεις τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας. Πότε, κύριοι; Εἰς τὸ 1914! Δηλαδὴ πρὸ δεκαετίας! Αἱ ἀποφάσεις αὐταί, μὲ ἕνα σκεπτικὸν εὐρύτατον ἐξ ὀκτὼ ὁλοκλήρων φύλλων, ἀπέρριψαν τὰς ἀγωγὰς τῆς Ἑταιρείας καὶ ἀπὸ τοῦ 1914 οὔτε νέα ἀγωγὴ εἰσήχθη οὔτε κἂν ἔνδικον μέσον κατὰ τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν ἠσκήθη ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος.

§122ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐκοινοποιήθησαν;

§123Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ἂν ἐκοινοποιήθησαν, καὶ τοῦτο εἶναι εἷς λόγος ἀναβολῆς ἣν ἐζήτησα, ἵνα ἔχω καὶ τὴν πληροφορίαν ταύτην.

§124Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Εἴς τινας τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν ἤμην ὑπερασπιστής. Ἔχασε τὰς δίκας ἡ Ἑταιρεία καὶ δὲν τῆς ἐκοινοποιήθησαν αἱ ἀποφάσεις.

§125Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἂν ἐκοινοποιήθησαν, δηλαδὴ ἂν οἱ ἐναγόμενοι ἐκοινοποίησαν τὰς ἀποφάσεις διὰ νὰ τρέξῃ ἡ προθεσμία κατὰ τῆς Ἑταιρείας. Ὑποθέτω ὅμως ὅτι θὰ τὰς ἐκοινοποίησαν, διότι κατὰ συνήθειαν ὁ νικῶν διάδικος ἐπιδιώκει νὰ καταστήσῃ τὴν ἀπόφασιν τελεσίδικον. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος μὴ εἰσαγαγοῦσα ἔκτοτε οὐδεμίαν νέαν ἀγωγὴν πρὸς ἐκδίκασιν οὐδὲ ἀσκήσασα μέχρι σήμερον κατὰ τῶν ἀποφάσεων ἔνδικον μέσον δὲν δύναται σήμερον νὰ λέγῃ ὅτι πρέπει τὸ ζήτημα νὰ ἀνατεθῇ πρὸς λύσιν εἰς διαιτησίαν. Ἀλλὰ φοβοῦμαι, κύριοι, ὄχι τὰ τρία ταῦτα ζητήματα, διότι καὶ ἐγὼ ἐλπίζω, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ διαιτηταὶ μεθ’ ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλῃ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὰ τρία ταῦτα ζητήματα νὰ ἐκδώσωσι καταδικαστικὴν ἀπόφασιν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Κράτος, μετὰ δικαστικὴν ἀπόφασιν τῶν δικαστηρίων του καὶ διὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἐλύθησαν ὁριστικῶς διὰ συμβάσεων, νὰ δέχεται διαιτησίαν ὑπὸ μίαν πίεσιν, διότι περὶ πιέσεως πρόκειται, ὄχι τῆς ἀναφερθείσης πρὸ ὀλίγου, ἀλλὰ πιέσεως ἡ ὁποία ἀσκεῖται καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον ἄσχετον. Δὲν δύναται, ὑποκῦπτον εἰς μίαν τοιαύτην πίεσιν, νὰ μειώσῃ τὸ κῦρος αὑτοῦ κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ νὰ δεχθῇ λελυμένα ὁριστικῶς ζητήματα παρὰ τῶν δικαστηρίων του νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς ἐξέτασιν μὲ τὸν κίνδυνον, ἐκτὸς τῆς μειώσεως, ἐπαναλαμβάνω, τοῦ κύρους του καὶ τῆς προσωπικότητός του, νὰ δημιουργήσῃ καὶ ἓν ἐπικίνδυνον προηγούμενον εἰς ὅλας τὰς ξένας ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι λειτουργοῦσιν ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰς μελλούσας νὰ λειτουργήσωσιν.

§126Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι θὰ συνομολογήσῃ ὅλη ἡ Συνέλευσις ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ μᾶς κατηγορήσῃ δεχομένους σύστημα, ὅπερ ἐδέχθησαν Πρωθυπουργοὶ μεγαλουργήσαντες καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος. Ἔχω λοιπὸν νὰ εἴπω, κύριοι, ὅτι, ὅταν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εὑρίσκωμαι εἰς Παρισίους καὶ εἰς Λονδῖνον ἀπὸ τοῦ 1918 καὶ ἐντεῦθεν, ἐθεωρεῖτο δὲ τότε ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ εὐτυχήσῃ ἂν ἔλθουν ἑταιρεῖαι μεγάλαι διὰ νὰ κάμουν μεγάλα ἔργα, κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Βενιζέλου εἴχομεν δεχθῆ τὸν ὅρον τῆς διεθνοῦς διαιτησίας, τὸν ὁποῖον δὲν ἐθεωρήσαμεν τότε ὡς μειοῦντα τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κράτους. Εἴχομεν δηλώσει τότε εἰς τοὺς προτείνοντας τὰς διαφόρους ἐπιχειρήσεις ὅτι διὰ πᾶσαν διαφορὰν ἡ ὁποία ἤθελε προκύψει περὶ τὴν ἑρμηνείαν ἢ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης θὰ ἐδεχόμεθα διεθνῆ διαιτησίαν, καθ’ ὃν τρόπον εἴχομεν δεχθῆ τὴν διεθνῆ διαιτησίαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς σιδηροδρομικῆς ἑταιρείας, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, ἐδέχθημεν δὲ αὐτὸ ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι ἡ διεθνὴς διαιτησία, μακρὰν τοῦ νὰ καταρρίπτῃ τὸ γόητρον τοῦ Κράτους, τὸ ἐξυψοῖ, ὅπως τὸ ἐξύψωσε τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἡ διαιτησία ἐκείνη, ἐκ τῆς ὁποίας ἀπεδείχθη διεθνῶς ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἀνθιστάμενον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν 8 ἑκατομμυρίων δραχμῶν εὑρίσκετο πολὺ ἐγγύτερον πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δίκαιον παρὰ ἡ ἑταιρεία. Μὴ νομίζετε ὅτι εἶναι ζήτημα ἀξιοπρεπείας, διότι σᾶς λέγω ὅτι ὅλα τὰ Κράτη τείνουσι σήμερον εἰς τὴν διεθνῆ διαιτησίαν.

§127Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι βεβαίως ἐπαινετή—καὶ ὀφείλω ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ τὸ διαδηλώσω—ἡ προσπάθεια ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εὑρισκομένου ἐν Παρισίοις καὶ προσπαθοῦντος νὰ ἑλκύσῃ ξένα κεφάλαια, ἡ προσπάθεια ὅπως, πρὸς διατράνωσιν τῆς καλῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, δέχεται ἑκάστοτε εἰς τὰς συμβάσεις ἵνα τὰς διαφορὰς μεταξὺ τῶν ἀναλαμβανουσῶν τὰ ἔργα διαφόρων ἑταιρειῶν καὶ τοῦ Κράτους λύῃ ἡ διαιτησία ἡ διεθνής. Ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοῦτο ἔλεγεν ἐν Παρισίοις, αἱ συμβάσεις περὶ ὧν ὡμίλει δὲν εἶχον καταρτισθῆ, ἐνῷ ταύτην τὴν στιγμὴν ὁμιλοῦμεν περὶ συμβάσεων αἱ ὁποῖαι ἔχουν καταρτισθῆ καὶ κατὰ τοιοῦτον ἀναμφισβήτητον τρόπον, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι μειοῦται τὸ Κράτος καὶ δημιουργεῖται κακὸν προηγούμενον ἐκ τῆς ἀνατροπῆς συμβάσεων ρητῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἔχει ὁριστικῶς διαρρυθμισθῆ ὁ τρόπος τῆς λύσεως τῶν διαφορῶν. Εἶναι ἐπιβλαβεστάτη καὶ ἀπὸ ἠθικῆς ἀπόψεως διὰ τὸ Κράτος ἡ ἀποδοχὴ νέων ὅρων μεταβαλλόντων οὐσιωδῶς τὰ μέχρι τοῦδε συμπεφωνημένα. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἔλεγον, εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐξετάσω καὶ ἀπὸ τῆς ἀντιλήψεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἐπὶ τῶν τριῶν τούτων ζητημάτων ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως, μολονότι ἔχουν λυθῆ, δὲν πρόκειται ἡ Ἑλλάς, δεικνύουσα αὐτὴν τὴν ὑποχώρησιν, νὰ ζημιωθῇ τι. Τὸ δέχομαι δὲ διότι ἔχω τὴν βεβαιότητα ὅτι τὰ τρία ταῦτα ζητήματα ἔχουν λυθῆ καὶ διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν καὶ διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε κανεὶς καλῆς πίστεως διαιτητὴς οὐδὲ αὐτὸς ὁ διοριζόμενος παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας δύναται νὰ ἀρνηθῇ ταῦτα. Ἀλλ’ εἶναι ἐκκρεμῆ μεταξὺ Ἑταιρείας Κωπαΐδος καὶ Ἑλλάδος ζητήματα πολὺ μεγάλα, ὧν τὴν λύσιν διὰ συμβάσεως ἀνέθεσεν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατηργήθη αὐτὸ περὶ Ἀρείου Πάγου;

§129Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν κατηργήθη.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατηργήθη διὰ μεταγενεστέρας συμβάσεως ἀπὸ τοῦ Τρικούπη, νομίζω.

§131Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐπανῆλθεν. Εἶναι ὁ νόμος ϠΠΒʹ, δυνάμει τοῦ ὁποίου καταργεῖται ἡ διάταξις ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ νόμου ΡΟΓʹ καὶ ὁρίζεται ὅτι (ἀναγινώσκει): «πᾶσαι αἱ διαφοραὶ αἱ προκύπτουσαι μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν, παραβίασιν καὶ ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως θέλουσι δικάζεσθαι κατὰ πρῶτον καὶ τελευταῖον βαθμὸν ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου δι’ ἀγωγῆς συνοπτικῆς». Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα εἶναι κατὰ τοιοῦτον ἐξόφθαλμον τρόπον λελυμένα, ὥστε ἀπορῶ πῶς ἡ Κυβέρνησις δέχεται συζήτησιν. Δὲν φοβοῦμαι ὅτι οἱ διαιτηταὶ εἶναι δυνατὸν νὰ δώσουν διάφορον λύσιν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὰ ἄλλα ζητήματα, πλεῖστα, ποικίλα, ἄπειρα, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμὸς οὐδὲ ἀρχὴ οὐδὲ τέλος, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε δημιουργεῖ ἡ Ἑταιρεία, ἡ δημιουργήσασα ἐν Βοιωτίᾳ τοὺς λευκοὺς δούλους. Πρῶτον καὶ μέγιστον εἶναι ἡ χρῆσις τῶν ὑδάτων τῶν δύο λιμνῶν Ὑλίκης καὶ Οὐγγρίας, τῶν ὁποίων τὴν χρῆσιν ζητεῖ νὰ λάβῃ νῦν τὸ πρῶτον ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ὡς νέον πλέον ἀντάλλαγμα τῶν 750.000 λιρῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται τὸ μετοχικόν της κεφάλαιον. Εἰς ἀντάλλαγμα τούτου τοῦ κεφαλαίου, ἐκτὸς τῶν 240.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκμεταλλεύεται ἐπὶ 99 ἔτη, ἐξ ὧν τὰ 80.000 στρέμματα πρόκειται νὰ λάβῃ κατὰ κυριότητα, ζητεῖ τὴν χρῆσιν τῶν λιμνῶν τούτων ἐπὶ 99 ἔτη, τῶν ὁποίων τὴν χρῆσιν μέχρι σήμερον ἔχει τὸ Κράτος. Πῶς ἐδημιούργησεν αὐτὴν τὴν ἀξίωσιν; Τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἐπειδὴ φαίνεται ὅτι τὰ κεφάλαια τότε δὲν ἦσαν πολλὰ καὶ ἦσαν δύσπιστα πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὴν Ἑταιρείαν τὴν Γαλλικὴν τότε καὶ κατόπιν Ἀγγλικὴν καὶ ἀντί, ὡς εἶπον πρίν, ἡ ἐκροὴ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης νὰ γίνῃ διὰ διατρήσεως τοῦ ὄρους Πτώου ἐδέχθη τὸ Κράτος νὰ γίνῃ διὰ τῶν λιμνῶν Οὐγγρίας καὶ Ὑλίκης ἐπὶ ζημίᾳ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους καὶ τῶν πέριξ τῶν λιμνῶν τούτων ἰδιοκτητῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος σήμερον εὑρίσκεται ἀπὸ ἀπόψεως κατασκευῆς τῶν ἔργων εἰς τὸ ἑξῆς οἰκτρόν, οἰκτρότατον σημεῖον. Ἔκαμε μίαν σήραγγα μεταξὺ τῆς λίμνης Κωπαΐδος καὶ τῆς μιᾶς λίμνης εἰς ἣν χύνονται τὰ ὕδατα καὶ ὑπελόγισε τὴν στάθμην τῆς σήραγγος δύο μέτρα ὑψηλότερον ἀπὸ τὴν στάθμην τῆς λίμνης Κωπαΐδος καὶ ἀντὶ τὰ νερὰ νὰ χύνωνται φυσιολογικῶς καὶ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῶν συγκοινωνούντων ἀγγείων, τὰ ἀναβιβάζει εἰς τὸ ὕψος τῆς ὑπώρυγος μὲ ἀντλίας λειτουργούσας δι’ ἠλεκτρισμοῦ καὶ τὰ διοχετεύει εἰς τὰς λίμνας. Αὐτὴ εἶναι ἡ βασικὴ κατάστασις ἀπὸ τεχνικῆς ἀπόψεως τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῶν λιμνῶν λέγω ὅτι ἐπὶ ζημίᾳ καὶ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν περιοίκων ἰδιοκτητῶν ἐπέτρεψε τὸ Δημόσιον τότε, ὅπως ἐκκενωθῇ ἡ λίμνη διὰ τῶν δύο παρακειμένων λιμνῶν. Ἦτο φυσικὸν ὅτι τὰ ὕδατα τῆς λίμνης καὶ τῶν ποταμῶν τῶν εἰς τὴν λίμνην εἰσρεόντων τῆς Κωπαΐδος, οἱ ὁποῖοι εἶναι τρεῖς, ηὔξησαν τὰ νερὰ τῶν δύο ἄλλων λιμνῶν καὶ ὑψώθησαν κατὰ 5–6 μέτρα, κατέλαβον τεραστίας ἐκτάσεις πέριξ αὐτῶν κειμένας καὶ κατέστησαν αὐτὰς λίμνην. Ἀντὶ τῆς εὐκολίας τῆς γενομένης εἰς τὴν Ἑταιρείαν καὶ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἀσφαλῶς θὰ ἦσαν ἑκατονταπλάσιαι, ἂν ἐγίνετο διάτρησις τοῦ ὄρους Πτώου, ζητεῖ ἤδη τὴν χρῆσιν τῶν λιμνῶν τούτων, τῶν ὁποίων τὴν χρῆσιν σήμερον ἔχει τὸ Δημόσιον, ἀπολαμβάνον μόνον ἀπὸ τὴν ἁλιείαν 170.000 περίπου δραχμῶν. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ τούτου μόνον, ἀλλὰ πρόκειται, καθὼς εἶδον εἰς τὰ ὑπομνήματα τῆς Ἑταιρείας, ὅπως διὰ τῶν ὑδάτων τούτων τὰ ὁποῖα κεῖνται εἰς στάθμην πολὺ ὑψηλοτέραν τοῦ Εὐβοϊκοῦ, ὅπου τελειωτικῶς χύνονται, νὰ ἐγκαταστήσῃ ὑδραυλικὰ ἔργα τοιαύτης ἀξίας, ὥστε νὰ ἐπιτύχῃ δύναμιν 10 χιλιάδων ἵππων, ὡς εἰς τὰ ὑπομνήματα ὁμολογεῖ ἡ Ἑταιρεία. Αὐτὸ εἶναι τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ λύσῃ διὰ διαιτησίας ἡ Ἑταιρεία.

§132Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δὲν φαίνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό.

§133Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν φαίνεται καὶ τοῦτο ἀκριβῶς μὲ ἔκαμε νὰ εἶμαι διστακτικώτερος. Τοῦτο ἔκαμε νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν ὁλοκλήρου τοῦ φακέλου τῆς Κωπαΐδος διὰ νὰ ἴδωμεν πόσα ζητήματα τεράστια πρόκειται νὰ λυθοῦν διὰ τοῦ μοναδικοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ γνωρίζω αὐτά. Γνωρίζω ὅμως καὶ ὅτι, πλὴν αὐτῶν, ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἔχει νὰ ὑποβάλῃ εἰς διαιτησίαν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἐνάρξεως τῶν 99 ἐτῶν, καθ’ ἃ ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπικαρποῦται τὰ πλέον τῶν 80,000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι περὶ τὰς 160.000 στρέμματα. Ἀμφισβητούμενον κατὰ τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος εἶναι καὶ τὸ ζήτημα ποία θὰ θεωρηθῇ ἡμέρα ἐνάρξεως τῆς ἐπικαρπίας αὐτῆς τῆς δημιουργηθείσης δυνάμει τῶν συμβάσεων τούτων. Ὡς ἡμέραν δὲ ἐνάρξεως, κύριοι, ποίαν νομίζετε ὅτι ζητεῖ ἡ Ἑταιρεία εἰς τὰ ὑπομνήματά της; Τὴν ἡμέραν τῆς καταρτίσεως τῆς μελλούσης συμβάσεως, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν διαιτητῶν! Ἀπὸ 40 ἐτῶν ἡ λίμνη τῆς Κωπαΐδος ἀπεξηράνθη ὁλοσχερῶς καὶ αἱ 240.000 στρεμμάτων καλλιεργοῦνται καὶ ἡ Ἑταιρεία ἀπολαμβάνει τοὺς καρποὺς ὅλης αὐτῆς τῆς ἐκτάσεως, ἐκμεταλλευομένη, καθ’ ὃν τρόπον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, τοὺς ἀγρότας, οἱ ὁποῖοι, ἀτυχῶς, ἐστερημένοι ἀγρῶν, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐργάζωνται ἐκεῖ διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ ἀποκομίσουν ἔστω ὅσο σιτάρι τοὺς χρειάζεται νὰ φᾶνε τὴ μισὴ χρονιά, καὶ ὅμως ζητεῖ ὅπως τὰ 40 αὐτὰ χρόνια καὶ τὰ 10 χρόνια τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ περάσουν νὰ μὴ ὑπολογισθῶσι καὶ ἡ Ἑταιρεία νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ ἄλλα 99 χρόνια ἐκμεταλλευομένη τὰς ἐκτάσεις αὐτάς. Κατὰ ποῖον νόμιμον τρόπον; Κατὰ ποίαν δικαιολογίαν ἠθικήν, νομικήν, ἀνθρωπίνην; Ἐγὼ ἀγνοῶ. Ἀπαντήσατε σεῖς διὰ τῆς ψήφου σας.

§134Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς τὸν ὁποῖον προτάσσει ἡ Ἑταιρεία. Θὰ γίνῃ δεκτὸς ἀπὸ τὸ δικαστήριον;

§135Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ κ. Κεφαλογιάννη, ὁ ὁποῖος μετά τινος ἄλλου ἐξήτασε τὸ ζήτημα καὶ τὰς ἑκάστοτε ἀπαιτήσεις τῆς Ἑταιρείας. Μεταξὺ αὐτῶν πραγματεύεται ἡ ἔκθεσις καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο καὶ ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἐντελλόμενος τὸν κ. Κεφαλογιάννην νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἀσφαλῶς ὅτι καὶ τοῦτο εἶναι ἐκκρεμές. Ἂν δέ, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἠθέλετε νὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ δώσητε τὴν σαφῆ ἀπάντησιν ὅτι τοῦτο τὸ ζήτημα εἶναι συζητήσιμον καὶ ἐκεῖνο δὲν εἶναι, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ὀφείλετε νὰ ὁρίσετε ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὴν διαιτησίαν, διότι, ὅταν ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν μίαν τόσον κακόπιστον Ἑταιρείαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλετε πρὸς στιγμὴν ὅτι ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μυρία ἄλλα οὐσιωδέστερα αὐτοῦ ἠδύνατο νὰ φέρῃ ὑπὸ ἀμφισβήτησιν. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θεωρεῖ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ὅτι πρόκειται νὰ λυθῇ ὑπὸ διαιτησίας, ζήτημα δημιουργηθὲν ἀπὸ τὴν κακὴν πίστιν αὐτὴν τῆς Ἑταιρείας, ζήτημα τὸ ὁποῖον οὐδέποτε μέχρι τοῦδε ἐγένετο γνωστὸν εἰς τοὺς τόπους ἐκείνους, ἐγὼ δὲ τὸ πρῶτον ἔλαβον γνῶσιν, ὅταν, ὑποβληθέντος τοῦ νομοσχεδίου, προσεπάθησα διὰ τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων, ἀφοῦ ἐστερούμην ἄλλων στοιχείων, νὰ συλλέξω πληροφορίας, μία δὲ ἐξ αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ἐξηκρίβωσα ὡς ἀληθῆ, εἶναι καὶ ἡ ἑξῆς: Ἐκτὸς τῶν 15 χιλιάδων στρεμμάτων, περὶ ὧν ὡμίλησα ἤδη, ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἰσχυρίζεται ὅτι ἄλλαι 13 χιλιάδες στρέμματα κατελήφθησαν ὑπὸ τρίτων, ἄγνωστον πῶς, κατὰ τὸ διάστημα καθ’ ὃ αὐτὴ διεχειρίζετο τὴν λίμνην καὶ ἑπομένως αὐτὴ ζημιοῦται ἐκ τῆς καταλήψεως αὐτῆς καὶ ἐκ τούτου ἔχει ἀξίωσιν ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Κράτους. Ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος δυνάμει τῆς συμβάσεως παρέλαβε τὴν λίμνην Κωπαΐδος καὶ τὴν διαχειρίζεται κατ’ ἀπόλυτον κυριότητα, ἐφαρμόζουσα μάλιστα, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ νόμους, οἱ ὁποῖοι ἐν Ἑλλάδι δὲν ἰσχύουσι. Διότι, δοθείσης εὐκαιρίας, ὀφείλω νὰ σᾶς καταστήσω γνωστὸν ὅτι ἐκτὸς τῶν ποινῶν τῶν ἀναφερομένων ἐν τῷ Ποινικῷ Νόμῳ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἔχει ἐν ἰσχύϊ εἰς τὴν Βοιωτίαν καὶ ἄλλους νόμους.

§136Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δηλαδή;

§137Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ σᾶς τοὺς εἴπω. Ἂν τυχὸν συμβῇ ἕνας ἄνθρωπος νὰ παραβῇ τὸν νόμον περὶ ποιμνιοβοσκῆς, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ λογοδοτήσῃ μόνον ἐνώπιον τῶν ποινικῶν καὶ πολιτικῶν δικαστηρίων, θὰ λογοδοτήσῃ καὶ ἐνώπιον τοῦ εἰδικοῦ ἐπιστάτου τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, ὁ ὁποῖος, ἐκτὸς τῶν προστίμων τῶν ἐπιβαλλομένων ὑπὸ τῶν νόμων, θὰ τοῦ ἐπιβάλῃ ἰδιαίτερον πρόστιμον, τὸ ὁποῖον καταβάλλεται ἀμέσως καὶ ἀπροφασίστως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἑταιρείας.

§138ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἕλλην εἶναι ἢ Ἄγγλος;

§139Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἕλλην, ἀλλὰ διατάσσεται, καὶ μόλις ὁδηγηθῇ ὁ ζημιωτὴς ἐνώπιον τοῦ πρωτοτύπου αὐτοῦ δικαστοῦ, ἀμέσως εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ καταβάλῃ πρόστιμον ἴσως πολὺ μεγαλύτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταβάλῃ, ἂν καταδικασθῇ, ἡ διαδικασία δὲ εἶναι συντομωτάτη ἐκεῖ. Ἀρκεῖ νὰ ὁδηγηθῇ ἀπὸ τὸν ἀγροφύλακα ἐνώπιον τοῦ ἐπιστάτου, θὰ πληρώσῃ ἀμέσως τὸ πρόστιμον.

§140ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόθεν προκύπτει τὸ δικαίωμα αὐτὸ τῆς Ἑταιρείας;

§141Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέπτυξα πόθεν προκύπτουν; Ἐκ τῆς ἀσυδοσίας ἐν τῇ ὁποίᾳ δρᾷ ἡ Ἑταιρεία ἐν μέσῳ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίζεται ἑαυτὸ πεπολιτισμένον.

§142ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἂν ἀρνηθῇ τις νὰ πληρώσῃ, τί παθαίνει;

§143Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν τοῦ δίδουν τὰ ἄλογά του, δὲν τοῦ δίδουν τοὺς καρπούς του.

§144ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αἱ σχέσεις τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν εἶναι κολληγικαὶ ἢ ἄλλαι;

§145Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Εἶναι ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ χωρὶς κανὲν δικαίωμα. Γνωρίζετε ὅτι, ὁσάκις ἐπίμορτος καλλιεργητὴς τσιφλικίου ἐπρόκειτο νὰ ἐξωσθῇ, τί ἐπανάστασις ἐγίνετο! Ἐκεῖ ἡ ἔξωσις γίνεται χωρὶς νὰ προλάβῃ νὰ διαμαρτυρηθῇ ὁ καλλιεργητής. Ἔρχεται ἕνας ἀγροφύλαξ, ἀπαίσιος καὶ πάνοπλος, καὶ σὲ ἐκδιώκει. Ἂν μοῦ δοθῇ καιρός, καὶ ἐλπίζω νὰ μοῦ δοθῇ, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν θὰ ἀναγνώσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἔντυπά τινα τὰ ὁποῖα λέγονται «πρόσθετοι ὅροι», προστιθέμενοι εἰς ἕκαστον συντασσόμενον μισθωτήριον μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ καλλιεργητοῦ. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συγκινηθῆτε ὄχι μόνον σεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ τοῖχοι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι τοιούτου εἴδους ἀγριότητα δὲν ἔχετε συναντήσει οὔτε εἰς τὰ μυθιστορήματα, πολὺ δὲ περισσότερον εἰς τὸν καθημέραν βίον σας. Καὶ διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῶν 13,000 στρεμμάτων, ἐπαναλαμβάνω ὅτι αὐτὴ ἰσχυρίζεται ὅτι τρίτοι τινές, ἄγνωστοι, καταλαβόντες περὶ τὰς 13.000 στρέμματα ἐζημίωσαν τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος 330.000.000 δραχμῶν. Ἡ Ἑταιρεία, ἐπαναλαμβάνω, παρέλαβεν ἀπὸ τὸ 1880 καὶ διαχειρίζεται ὁλόκληρον τὸ κτῆμα τοῦτο, τὸ διαχειρίζεται ἀπολύτῳ δικαίῳ, δικαιώματι ζωῆς καὶ θανάτου ἐπὶ τῶν καλλιεργητῶν καὶ ἐπὶ παντὸς τρίτου, ὁ ὁποῖος τολμᾷ νὰ διαβῇ τὴν περίφημον ἐκείνην περίμετρον τῆς αἰγιαλίτιδος ζώνης. Ἰσχυρίζεται λοιπὸν ὅτι, ἐνῷ διαχειρίζεται τὸ κτῆμα τοῦτο μὲ τοιαύτην ἀπεριόριστον δικαιοδοσίαν, τρίτοι τινὲς κατέλαβον 13.000 στρέμματα. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἂν εἶναι ἀληθές, νομικῶς πηγάζουν δικαιώματα ἀποζημιώσεως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ κατὰ τῆς Ἑταιρείας. Διαχειριζομένη αὐτὸ τὸ κτῆμα ὀφείλει μετὰ πάροδον 99 ἐτῶν νὰ παραδώσῃ τοῦτο ἀμείωτον πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἐξαιρέσει τῶν 80,000 στρεμμάτων τὰ ὁποῖα κρατεῖ αὐτή... Ἂν λοιπὸν ἐν τῷ μεταξὺ καὶ κατὰ τὸν χρόνον τῆς διαχειρίσεως τρίτοι κατέλαβον μέρος τοῦ κτήματος, τίς εὐθύνεται διὰ τὴν μὴ παράδοσιν ἢ μὴ κατοχὴν τοῦ μέρους τούτου; Ἡ Ἑταιρεία ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου προφανῶς. Ἄλλο ζήτημα, κύριοι, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρεία θεωρεῖ ἐξετάσιμον καὶ τὸ ὁποῖον ἀρνεῖται νὰ φέρῃ ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ λυθῇ καθ’ ὃν τρόπον θέλει αὐτὴ νὰ λύσῃ, διότι τοιούτων ζητημάτων ἡ λύσις μόνον εἰς τὰ μέσα τὰ ὁποῖα δύναται νὰ μετέλθῃ ἔναντι τῶν διαιτητῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίζῃ ὅτι θὰ ἐπέλθῃ εὐμενὴς ὑπὲρ αὐτῆς.

§146Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φαντάζεσθε ὅτι θὰ ἠμπορῇ νὰ πιέσῃ ἕνα Ἑλβετὸν Διοικητήν;

§147Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω τί γίνεται ἔξω ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Ἐγὼ δὲν ηὐτύχησα νὰ γνωρίσω ὅσα ἐγνωρίσατε σεῖς, ἀλλ’ ἔχω μάθει ὅτι ἀτυχῶς καὶ οἱ Ἑλβετοὶ πιέζονται.

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε λάθος.

§149Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ γεννήσω διπλωματικὰ ζητήματα λέγων ταῦτα, καὶ δύναμαι νὰ τὰ ἰσχυρίζωμαι ζητῶν ἀπὸ τοὺς συναδέλφους νὰ κρίνουν ἂν ἔχω ἢ ὄχι δίκαιον προκειμένου νὰ διαβλέπω κίνδυνον δωροδοκιῶν ἢ διαφόρων πιέσεων διὰ λύσιν εὐμενῆ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας ζητημάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τὸ ἓν δισεκατομμύριον. Ἐκ τῶν 4 ἢ 5 τούτων ζητημάτων καὶ τῶν αἰτήσεων τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος πιστοῦται ὅτι τὰ ἀντικείμενα ταῦτα ἔχουν ἀξίαν πλέον τοῦ 1.300.000.000 δραχ. Πόσα ἄλλα εἶναι, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν κατώρθωσα νὰ μάθω ἐστερημένος τῶν στοιχείων ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσιν ἀλλὰ δὲν κατετέθησαν; Πάντως μὴ ἀμφιβάλλετε ὅτι θὰ εἶναι πολλά, διότι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἀσφαλῶς ἔχει πάθει βουλιμίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κορέσῃ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἴσως μιᾶς ὁλοκλήρου δεκαετίας. Δι’ αὐτοὺς ὅλους τοὺς λόγους καὶ διὰ τὸ γεγονὸς ὅτι νομίζω ὅτι ἔχει διὰ συμβάσεως λυθῆ ἤδη ὁ τρόπος τοῦ διακανονισμοῦ τῶν διαφορῶν τούτων, κηρύσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν, ὅπως δίδουσα τὴν προσήκουσαν προσοχὴν εἰς τὸ ζήτημα ἀποφανθῇ ἐναντίον τοῦ σχεδίου τούτου.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Ἀνδρεαδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§151Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐνόμιζον ὅτε ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον ὅτι πλὴν τῆς ἐξετάσεως τῶν ζητημάτων τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας συνάδελφος ἐν λεπτομερείᾳ καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἐπαναλάβω διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράσω, ἐνόμιζον καὶ ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐξετάσῃ μόνον τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ μόνον τὰς παραλόγους ἀξιώσεις τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, ἀλλ’ ὅτι θὰ ἤθελε, συμφώνως ἄλλως τε μὲ τὴν διατύπωσιν τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ λύσῃ ὁριστικῶς ἁπάσας τὰς διαφορὰς τὰς ὁποίας ἀπὸ πολλοῦ καὶ μακροῦ χρόνου ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ καλλιεργηταὶ ἔχουν μὲ τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος, καὶ φρονῶ ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, διότι, ὡς ἀναφέρει τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, θὰ συνετάσσετο μία νέα σύμβασις ἐπὶ νέων ὅλως βάσεων καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει θὰ ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψιν ὅλα τὰ δίκαια παράπονα τῶν καλλιεργητῶν καὶ θὰ περιεστέλλοντο ὅλαι αἱ παρανομίαι τῆς Ἑταιρείας, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μόνον ἐκεῖναι τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας ἐν ὀλίγοις θὰ ἐκθέσω ἀργότερον. Καὶ βασιζόμενος, κύριοι, ἐπὶ τῶν ἄνω προσδοκιῶν ἐθεώρουν τὸν ἑαυτὸν μου εὐτυχῆ καὶ τὸν θεωρῶ ἀκόμη, διότι ἤλπιζον καὶ ἐλπίζω ὅτι πλὴν τῆς λύσεως τῶν διαφορῶν μετὰ τῆς Ἑταιρείας τῇ ἐπεμβάσει τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ κατωρθοῦτο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μας νὰ λυθῇ τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα καὶ νὰ εὐτυχήσουν διὰ τῆς νέας συμβάσεως οἱ τόσα παθόντες καλλιεργηταί. Ἤτοι νὰ ἀποσπασθῇ ἐκ τῆς Ἑταιρείας διὰ τῶν διαπραγματεύσεων αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνουν, νὰ ἀποσπασθῇ, λέγω, ἀρκετὸν μέρος τῆς Κωπαϊδικῆς γῆς, τὸ ὁποῖον νὰ διατεθῇ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν τῆς ἐπαρχίας μου, τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, καὶ ἐν μέρει καὶ τῶν προσφύγων. Μόνον ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐλπίζω ὅτι ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἰδίᾳ δὲ τῆς Βοιωτίας. Ἂν ὅμως, κύριοι, διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ διὰ τοῦ μέλλοντος ἴσως νόμου πρόκειται νὰ ἐκπληρωθῇ ἡ παράλογος μόνον ἀξίωσις τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, τὴν ὁποίαν σᾶς διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τοῦ νὰ λάβῃ δηλαδὴ αὕτη ἐκ τοῦ δυτικοῦ μέρους τὰς ἐκτάσεις ἐκείνας ἃς ἐδέχθη νὰ λάβῃ ἀρχικῶς διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς ἀποζημίωσίν της διὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἐκ τοῦ ἀνατολικοῦ, τότε δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω ὅτι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου θὰ εἶναι ἀνυπολόγιστος, ὅσον καὶ τῶν συμπολιτῶν μου, καὶ διὰ τοῦτο δηλῶ ὅτι θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, καίτοι φίλος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔπρεπε, κύριοι, ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὰ ὠφελήματα — ἂς μοῦ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις — τὰ παράνομα, τὰ ὁποῖα προσεπορίσθη μέχρι σήμερον τῇ ἀνοχῇ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων ἀπὸ τὰς παραβάσεις τῶν ὅρων τῶν ἑκάστοτε συμβάσεων καὶ ἀπὸ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων εἰς τὰ ὁποῖα ὑπεχρεοῦτο διὰ τῶν συμβάσεων αὐτῶν. Καὶ ἐπειδὴ θέλω νὰ εἶμαι λεπτομερέστερος εἰς τὰ ἄνω γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀναγκάζομαι νὰ σᾶς ἐκθέσω τὰς παραβάσεις καὶ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ὑφίσταται καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ γεωργία ἐκ τῆς μὴ ἐκπληρώσεως τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως καὶ τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐδέχθη νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Ἑταιρεία. Ὅτε τὸ πρῶτον ἐσκέφθη ἡ πρώτη Κυβέρνησις νὰ ἀποξηράνῃ τὴν λίμνην Κωπαΐδα ἀνέθηκεν εἰς τὸν Γάλλον μηχανικὸν Sauvage νὰ καταρτίσῃ τὴν μελέτην καὶ τὸ σχέδιον τῆς ἀποξηράνσεως, τοὺς ὅρους τοῦ ὁποίου διετύπωσεν ἡ Κυβέρνησις τότε εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος, ἥτις καὶ τοὺς ἀπεδέχθη. Μεταξὺ τῶν ἄλλων κυρίως τὸ σχέδιον ἐκεῖνο περιελάμβανε τέσσαρα μεγάλα ἔργα: Τὴν κατασκευὴν μεγάλης περιμετρικῆς διώρυγος εὐρείας καὶ ἀναλόγου ὥστε νὰ δέχεται ὅλα τὰ ὕδατα τῶν ποταμῶν καὶ δὴ τῆς Ἑρκύνης, Κηφισοῦ καὶ τὰ ἄλλα ὄμβρια ὕδατα. Πρὸς τούτοις δὲ τὴν κατασκευὴν ὑπώρυγος εἰς τὸ Πτῷον ὄρος διὰ νὰ δέχεται τὰ ὕδατα τῆς διώρυγος καὶ ἐκπέμπῃ ταῦτα εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον. Τρίτον ἔργον εἶναι ὁ καθαρισμὸς καὶ ἡ ἐκβάθυνσις τῆς κοίτης τοῦ Μέλανος ποταμοῦ καὶ τέταρτον ἡ κατασκευὴ τεσσάρων μεγάλων χανδάκων, οἱ ὁποῖοι νὰ διατέμνουν τὴν λίμνην Κωπαΐδα καὶ νὰ δέχωνται τὰ ὕδατα τὰ ἐν τῇ ἐπιφανείᾳ τῆς λίμνης, διὰ νὰ μὴ παραμένουν ταῦτα ἐπὶ τῶν ἀγρῶν καὶ δυσχεραίνουν τὴν καλλιέργειαν. Πιστεύσατε, κύριοι, ὅτι μετὰ παρέλευσιν τόσων ἐτῶν δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ τίποτε ἀπὸ αὐτά. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1882 ἀνελπίστως ἡ τότε Κυβέρνησις ἀντὶ νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Ἑταιρείαν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων ἐδέχθη σχέδιον νέον τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος πλέον, τὸ ὁποῖον ἐξεπόνησεν ὁ μηχανικός της Pochet καὶ τὸ ὁποῖον σχέδιον ἀφῄρεσε πολλὰ ἐκ τῶν ἔργων τοῦ πρώτου σχεδίου, καὶ ἰδίως τοὺς τέσσαρας χάνδακας, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τὸ σπουδαιότερον ἔργον τῆς Ἑταιρείας. Θέλετε ἤδη, κύριοι, νὰ μάθητε τὰ ἀποτελέσματα τῆς νέας ἐργασίας τῆς Ἑταιρείας, τῆς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου σχεδιαγράμματος ἐνεργηθείσης; Διὰ νὰ πεισθῆτε σᾶς λέγω τοῦτο μόνον: Πρὶν γίνῃ ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος καὶ πρὶν ἀρχίσῃ τὰ ἔργα αὐτά, κατὰ τὸ ἔτος 1845, εἰς ἐποχὴν ἀπολύτου ξηρασίας, τελείως ἀπεξηράνθη ἡ Κωπαΐς. Κατὰ τὰ ἔτη 1896, 1902, 1920, ὁπότε, ὡς ἰσχυρίζετο ἡ Ἑταιρεία, εἶχον ἐκτελεσθῆ τὰ ἔργα τῆς Κωπαΐδος, τὰ νερὰ ἐκάλυψαν περισσοτέραν ἔκτασιν ἀπὸ ὅσην ἐκάλυπτον πρὶν γίνουν τὰ ἔργα τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος, διότι ἄλλα μὲν ἐκ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἐκτελέσῃ ἐκ τῆς συμβάσεως οὐδόλως ἐξετέλεσεν, ἄλλα δὲ οὐχὶ ὡς ἔπρεπε. Βεβαιωθῆτε δὲ ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐξετέλεσε δὲν ἐξυπηρετοῦν οὔτε τὰς ἰδίας αὐτῆς ἀνάγκας. Ἡ κοίτη τῆς διώρυγος τῆς περιμετρικῆς πλὴν τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ κ. συνάδελφος εἶναι κατεσκευασμένη κατὰ τοιοῦτον τρόπον καὶ εἰς τόσον ὕψος, ὥστε ἡ ἐπιφάνεια τῶν ἀγρῶν τῶν παραπλεύρως τῆς διώρυγος εἶναι χαμηλοτέρα τῆς κοίτης· ἑπομένως τὰ νερὰ τὰ ἐπὶ τῶν ἀγρῶν καὶ τῶν χανδάκων δὲν δύνανται νὰ πέσουν εἰς τὴν διώρυγα. Ἀλλὰ καὶ τὸ πλάτος της δὲν εἶναι ἀρκετὸν καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ὅτι ἀναγκάζεται ἡ ἰδία Ἑταιρεία, ὅταν καλυφθῇ ἡ διῶρυξ ὑπὸ τῶν ὑδάτων, νὰ τῆς καταστρέφῃ τὰ χείλη καὶ νὰ ῥίπτῃ τὰ ὕδατα πρὸς τὰ ἀριστερὰ καὶ νὰ πνίγῃ τοὺς ἀγροὺς τῶν χωρικῶν, δι’ ὃ καὶ ἐγένοντο πολλάκις αἱματηραὶ σκηναί, ἰδίως εἰς τὸ χωρίον Βρανέζι, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι ἔνοπλοι ἐπετέθησαν κατὰ τῶν φυλάκων τῆς Ἑταιρείας, οἱ ὁποῖοι κατέστρεφον τὴν διώρυγα. Τοῦτο δὲ κάμνει συχνὰ ἡ Ἑταιρεία, ὅταν βλέπῃ ὅτι πρόκειται νὰ πνιγοῦν τὰ ἰδικά της χωράφια, ἀδιαφοροῦσα ἂν πνίξῃ τὰ χωράφια τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σπείρει αὐτὰ δανειζόμενοι. Ταῦτα δὲ ἀναγκάζεται νὰ κάμνῃ διότι ἡ διῶρυξ δὲν κατεσκευάσθη ὡς τὸ σχέδιον διέγραφεν. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ βαθεῖα καὶ πλατυτέρα, πρὸς τούτοις δὲ τὰ ξένα σώματα, χόρτα κλπ. καὶ ἡ ἰλὺς δὲν ἔπρεπε νὰ παραμένουν εἰς τὴν διώρυγα, ὥστε νὰ ἠμπορῇ αὕτη εἰς μίαν ἐξαιρετικὴν πλήμμυραν νὰ χωρέσῃ τὰ ὕδατα τὰ πολλά. Καὶ ἓν ἄλλο γεγονὸς θὰ σᾶς εἴπω διὰ νὰ λάβητε ἰδέαν τῶν ἔργων ἅτινα ἐξετελέσθησαν. Διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ καλλιεργήσῃ τοὺς ἰδικούς της ἀγρούς, τοὺς ὁποίους ἐθεώρει ἀπεξηραμμένος, ἡ Ἑταιρεία κατεσκεύασεν ἠλεκτρικὸν ἐργοστάσιον καὶ δι’ ἀπορροφητικῶν μηχανῶν παίρνει τὸ νερὸ ἀπὸ τοὺς μέλλοντας νὰ καλλιεργηθῶσιν ἀγροὺς καὶ τὸ ῥίπτει μακράν, διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ καλλιεργηταί της νὰ καλλιεργήσουν. Καὶ ἐρωτᾶται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἰδίᾳ αὐτὴν τὴν δουλειὰν θὰ κάμνῃ καὶ τὸ Κράτος ὅταν τελειώσουν τὰ 99 ἔτη; Ἔδωσε τὸ Κράτος τὴν ἔκτασιν ἐκείνην πρὸς ἀποξήρανσιν διὰ νὰ τοῦ τὴν παραδώσῃ ἡ Ἑταιρεία πρόσφορον πρὸς καλλιέργειαν, ἢ διὰ νὰ τὴν παραλάβῃ πλήρη ὑδάτων, ἴσως καὶ περισσοτέρων τῶν πρότερον, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ μετὰ τὰ 99 ἔτη καὶ τὸ Κράτος νὰ τρομπάρῃ νερὸ διὰ νὰ ἠμπορέσουν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος νὰ καλλιεργήσουν τοὺς ἀγρούς των;

§152Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος, ἐπειδὴ αἱ ἀντλίαι τῆς Ἑταιρείας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπορροφήσουν τὸ νερὸ, κατεκλύσθη κατὰ τὰ ¾ ὁλόκληρος ἡ Κωπαΐς καὶ δὲν ἔσπειρε;

§153Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§154Β. ΚΥΒΕΛΟΣ. Ὅτε τὸ πρῶτον ἡ Ἑταιρεία ὑπέγραφε τὴν σύμβασιν μὲ τὸ Κράτος καὶ ἀνελάμβανε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης διὰ 99 ἔτη, δὲν ὑπέθετεν ὅτι μετὰ 99 χρόνια θὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§155Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμεῖται ὁ κ. συνάδελφος τὴν σύμβασιν τοῦ 1882, διότι ἀληθὲς εἶναι ὅτι ὁ κ. Κυβέλος συγχέει μίαν ἄλλην σύμβασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία προσεπάθησε νὰ παρατείνῃ τὸ ὅριον, ἀλλ’ ἡ σύμβασις τοῦ 1882, τὴν ὁποίαν οὔτε ἐγὼ οὔτε ὁ κ. συνάδελφος ἔχομεν, λέγει ὅτι τὸ προνόμιόν της ἄρχεται ἀπὸ τοῦ 1880.

§156Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Ἀλλὰ μήπως, κύριοι, ἐξετέλεσε τοὺς λοιποὺς ὅρους τῶν συμβάσεων, τῶν ἑκάστοτε συμβάσεων, τὰς ὁποίας κατώρθωνε διὰ διαφόρων μέσων νὰ λαμβάνῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς ἀπὸ τὰς τότε Κυβερνήσεις; Διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1881 ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν διὰ τῶν ἔργων τὰ ὁποῖα ἤθελε κατασκευάσει καὶ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν ὑδάτων νὰ ἀρδεύσῃ ὁλόκληρον τὸ Κωπαϊδικὸν καὶ τὸ Θηβαϊκὸν πεδίον. Τοιούτων ἔργων δὲν ἐγένετο μέχρι σήμερον οὔτε ἀπόπειρα σκέψεως κἂν πρὸς ἐκτέλεσιν. Διὰ τοῦ ἄρθρου 5 τῆς συμβάσεως τοῦ 1880 ὑποχρεοῦται εἴτε μόνη εἴτε δι’ ἄλλης ἑταιρείας νὰ καλλιεργήσῃ τὸ ἓν τρίτον τῶν ἀποξηρανθεισῶν ἤδη γαιῶν, ἀλλὰ νὰ καλλιεργήσῃ ταύτας ἐπιστημονικῶς, κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα καὶ μὲ ἐργαλεῖα τέλεια καὶ μηχανήματα, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, ἤτοι, ἂν δὲν ἐκτελέσῃ τὸν ὅρον τοῦτον, νὰ πληρώνῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τὸ τριπλάσιον τοῦ φόρου ὁ ὁποῖος ἐπληρώνετο τότε ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Εἰς ἐντελῆ ἄγνοιαν εὑρισκόμεθα δι’ ὅλα αὐτὰ καὶ τὰ ἐμάθομεν ἤδη, ὅτε προσήχθη ἡ σύμβασις. Καὶ ταῦτα πάντα, καίτοι τόσα ἔτη παρῆλθον, δὲν ἐξετελέσθησαν, διότι δὲν εὑρέθη ποτὲ καμμία Κυβέρνησις νὰ τὴν ἐλέγξῃ καὶ νὰ τῆς εἴπῃ ποῖα εἶναι τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα ἔκαμεν, ἀφοῦ αἱ γαῖαι ἐξακολουθοῦν νὰ κατακλύζωνται ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ποίαν ἐπιστημονικὴν καλλιέργειαν ἐνήργησε καὶ μὲ ποῖα τέλεια μηχανήματα. Τέλος διὰ τοῦ τρίτου ὅρου τῆς συμβάσεως ὑποχρεοῦται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἱδρύσῃ ἱπποφορβεῖον καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ κτηνοτροφεῖον πρὸς αὔξησιν καὶ βελτίωσιν τοῦ εἴδους τῶν κτηνῶν. Οὔτε ἠκούσαμεν νὰ ἀνακινηθῇ ποτὲ τοιοῦτον ζήτημα. Ἔπειτα ἀπὸ αὐτὰς τὰς παραβάσεις τῶν συμβάσεων καὶ τὰς ἀθετήσεις τῶν ὑποχρεώσεών της ἔχει καὶ τὸ θάρρος νὰ ζητῇ νὰ προσπορισθῇ καὶ νέα ὠφελήματα. Δὲν ἀρκεῖ ὅτι ὠφελήθη ἐκ τῶν ἄνω παραλείψεων καὶ παραβάσεων τῶν συμβάσεων κολοσσιαῖα ποσά, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ λάβῃ καὶ τὰς 80.000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα συνεφωνήθη καὶ ἐδέχθη διὰ τῆς συμβάσεως νὰ λάβῃ εἰς τὸ ἀνατολικὸν μέρος, νὰ τὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ δυτικὸν πρὸς μεγίστην ζημίαν τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν καλλιεργητῶν, καθόσον αἱ τοῦ δυτικοῦ μέρους εἶναι ἀνυπολογίστως ἀνώτεραι. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἄν, ὡς ἐλπίζω, ἔχωμεν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἡ μέλλουσα σύμβασις δὲν πρόκειται νὰ λύσῃ μόνον τὰς διαφορὰς τὰς ὁποίας ἔχομεν πρὸς τὴν Ἑταιρείαν καὶ τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν αὐτὴ χάρις εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ συμπληρώσῃ καὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα τὰ ὁποῖα παρέλειψεν· ἂν ὑποχρεώσῃ τὴν Ἑταιρείαν νὰ σεβασθῇ καὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τοὺς ὅρους τῶν συμβάσεων· ἂν ὑποχρεώσῃ αὐτὴν νὰ παραδώσῃ μεγάλην ἔκτασιν γαιῶν πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων συμπολιτῶν μου, μόνον τότε ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἀποβῇ ὠφέλιμον καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τοὺς καλλιεργητὰς καὶ μόνον τότε καὶ ἐγὼ θὰ τὸ ψηφίσω.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§158Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ ἀναλάβω τὴν συνηγορίαν οὐδεμιᾶς ἑταιρείας. Διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς λίμνης Κωπαΐδος τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐμερίμνα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀπὸ τοῦ 1850 ἢ 1848. Ἔγινε μία Ἑταιρεία Γαλλική, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξεχωρήθη τὸ προνόμιον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία ὅμως ἐξέπεσε τῆς παραχωρήσεως, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον. Μετὰ τοῦτο εὑρέθη μία Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, καὶ μετὰ τῆς ὁποίας συνήφθη ἡ σύμβασις κατὰ τὸ 1882, νομίζω, ἐπὶ Κυβερνήσεως Χ. Τρικούπη καὶ ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἤρχισε νὰ ἐργάζεται, κατὰ τὴν σύμβασιν. Ἡ περίμετρος τῆς λίμνης ἡ βρεχομένη ἀπὸ τὰ ὕδατα, ὅταν θὰ ἀπεξηραίνετο ἡ λίμνη, θὰ ἀπηρτίζετο ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς ὅλης ἐκτάσεως, ἡ ὁποία θὰ περιήρχετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν κατὰ 80.000 στρέμματα ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς πλευρᾶς κατὰ κυριότητα, κατὰ δὲ τὰ ὑπόλοιπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο γνωστὸν εἰς πόσον ποσὸν ἤθελον ἀνέλθει, κατὰ ἐπικαρπίαν 99 ἐτῶν. Ἡ Ἑταιρεία προέβη εἰς τὴν ἀποξήρανσιν, ἔγινεν Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία ἐξήτασε τὰ τεχνικὰ ζητήματα, Ἐπιτροπὴ ἀπὸ Ἕλληνας μηχανικούς. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν τῶν λεπτομερειῶν, ἂν τεχνικῶς ἐξετελέσθησαν ἀκεραίως ὅλα τὰ ἔργα ἢ ὄχι· ἡ Ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι ἐξετελέσθησαν καλῶς, ὑπάρχουν ὅμως ἀντιρρήσεις ὅτι δὲν ἐξετελέσθησαν καλῶς. Ἰδοὺ μία διένεξις μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας. Ἀπὸ μερικὰ ποὺ ἤκουσα ἤδη, ἡ Ἑταιρεία, ἀντὶ νὰ ἀποξηράνῃ τὸ ἔδαφος, μεταχειρίζεται ἀντλίας πρὸς ἀπορρόφησιν τῶν ὑδάτων, ἀλλὰ ἐξ ὅσων ἔμαθον, εἶναι καὶ τοῦτο ἓν μέσον διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀποξήρανσις τῶν ἑλῶν.

§159Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Τοῦτο γίνεται ὁσάκις ἡ στάθμη τῆς λίμνης εἶναι κατωτέρα τῆς θαλάσσης, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐκεῖ ἡ στάθμη εἶναι ἀνωτέρα τῆς θαλάσσης ἄνω τῶν 100 μέτρων.

§160Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὑπάρχωσι τοιαῦται διαφοραί, θὰ τὰς ἐξετάσουν οἱ διαιτηταί.

§161Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις αὐτό;

§162Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Φαντάζεσθε ὅτι ὄχι ἡ ἰδική μας, ἀλλ’ οἱαδήποτε Κυβέρνησις, δὲν θὰ διεκδικήσῃ βῆμα πρὸς βῆμα τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους;

§163Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ ἔχω κάμει μίαν ἔγγραφον διαμαρτυρίαν.

§164Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι μόνον σεῖς, ἀλλὰ καὶ διάφοροι ἄλλοι Ὑπουργοί. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ μία Κυβέρνησις ἡ ὁποία νὰ μὴ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου; Σᾶς φέρω τὸ προηγούμενον τῆς «Μπατινιόλ».

§165Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε. Μίαν πληροφορίαν: Θὰ εἶναι ταχυτέρα καὶ εὐχερεστέρα ἡ λύσις διὰ τῶν διαιτητῶν ἢ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ἐδίδετο ἂν προσέφευγον εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὅπως λυθῇ ἡ σύμβασις;

§166Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἶναι ταχυτέρα. Καὶ πρέπει νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐπικρατεῖ σήμερον πανταχοῦ τὸ πνεῦμα τῆς διὰ διαιτησίας διεθνοῦς λύσεως καὶ ἰδιωτικῶν καὶ διεθνῶν διαφορῶν. Καὶ μεγάλα Κράτη δὲν διστάζουν νὰ δεχθοῦν τοιαύτην λύσιν. Δὲν ἠμπορῶ δὲ ἐγὼ νὰ ὑποθέσω, ἀφοῦ ἔχω καὶ τὸ προηγούμενον τῆς διαφορᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μὲ τὴν Ἑταιρείαν Μπατινιόλ, ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἷς Ἑλβετὸς ἐπιδιαιτητής, πρόσωπον τῆς ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας, νὰ δωροδοκηθῇ. Ἂν δὲν θέλετε, ἵνα ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας ὁρίζῃ τὸν ἐπιδιαιτητήν, θὰ σᾶς ἐπρότεινα τὸν Πρόεδρον τοῦ Δικαστηρίου τῆς Χάγης.

§167Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ποῖος μᾶς ἐξασφαλίζει ἀπὸ τὸν Ἕλληνα διαιτητήν;

§168Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν σεῖς ἀμφιβάλλετε διὰ τὸν Ἕλληνα διαιτητήν, τὸν ὁποῖον θὰ διορίσητε, δικαιοῦται τότε καὶ ὁ ξένος νὰ ἀμφιβάλῃ διὰ τὸν Ἕλληνα δικαστήν, ὅστις ἐπίσης διορίζεται καὶ προάγεται ἀπὸ Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν.

§169Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ συζητήσωμεν, διότι καὶ ἐγὼ ἔχω ἐπιφυλάξεις.

§170Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα τώρα ὅτι ἡ Ἑταιρεία εὑρέθη πρὸ τοῦ γεγονότος ὅτι 15 χιλ. περίπου στρέμματα εὑρέθησαν ὅτι ἀνῆκον εἰς τρίτους. Ἀλλὰ τοῦτο, ἐλέχθη, εἶναι εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας. Ἡ Ἑταιρεία, πραγματικῶς, προκειμένου νὰ ἐπιτύχῃ μία συμβιβαστικὴν λύσιν μὲ τὸ Δημόσιον, παρεδέχθη, ἵνα διὰ 15 χιλ. στρέμματα τὰ ὁποῖα κατέλαβον τρίτοι εἴτε πρὸ εἴτε μετά, μὴ ζητήσῃ ἀποζημιώσεις ἀπὸ τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ὅτε κατεμέτρησαν τὰς καταπατηθείσας ἐκτάσεις, εἶδον ὅτι δὲν ἦσαν 15 χιλιάδες, ἀλλ’ ἦσαν 28 χιλ. περίπου στρέμματα.

§171ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν ὅτι ἦσαν 17½ χιλιάδες στρέμματα.

§172Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν ὅτι ἦσαν 17½ χιλιάδες, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρεία ἰσχυρίζεται ὅτι ἦσαν 28 χιλιάδες. Ἂν ἦτο σύμφωνος ἡ Ἑταιρεία μὲ τὴν Ἐπιτροπήν, δὲν θὰ ὑπῆρχε διαφορὰ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου καὶ ἑπομένως δὲν θὰ συνεζητοῦμεν διόλου οὐδὲ θὰ ἐσκεπτόμεθα περὶ διαιτησίας. Ἡ Ἐπιτροπὴ τότε εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἦσαν μόνον 15 χιλιάδες τὰ καταπατηθέντα στρέμματα, ἀλλὰ περισσότερα, ἔπρεπε νὰ περιορισθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν καταπατήσει τὰς περιπλέον ἐκτάσεις εἰς μόνον 15 χιλιάδας στρέμματα καὶ τὸ Δημόσιον νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ διὰ τὰ ὑπόλοιπα. Θὰ περιωρίζοντο κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἂν ἦσαν 17½ χιλιάδες στρέμματα τὰ καταπατηθέντα, καθ’ ὃ ποσὸν ἀντιστοιχεῖ τὸ ½ πρὸς τὸ 17, νομίζω, περίπου κατὰ τὸ ⅛ τῆς ἐκτάσεως ἑκάστου. Δὲν ἐφηρμόσθη αὐτό, διότι δὲν κατώρθωσε τὸ Δημόσιον νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ. Ἡ Ἑταιρεία ἤγειρεν ἀγωγάς, διότι κατεπατήθησαν τόσαι ἢ τόσαι χιλιάδες στρέμματα. Ἂν κατεπατήθησαν πρὸ τῆς ἐκχωρήσεως ἢ ἂν κατεπατήθησαν μετὰ ταύτην, εἶναι ἄγνωστον. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἡ Ἑταιρεία ἔκαμεν ἀγωγὰς αἱ ὁποῖαι ἀπερρίφθησαν. Διὰ νὰ ἀπορριφθοῦν αἱ ἀγωγαὶ πρέπει νὰ φθάσῃ κανεὶς εἰς τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ κάτοικοι εἶχον δικαιώματα, διότι ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπορριφθοῦν. Ἂν δηλαδὴ οἱ κάτοικοι αὐθαιρέτως εἰσῆλθον εἰς τὴν περίμετρον αὐτὴν μετὰ τὴν σύμβασιν τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἑταιρείας, δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα ἡ Ἑταιρεία νὰ ἰσχυρίζεται ἀβασίμως ὅτι τὸ Δημόσιον παρεχώρησεν εἰς αὐτὴν μίαν περίμετρον ὁρισθεῖσαν κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον· εἰς τὴν περίμετρον αὐτὴν ἔρχονται τὰ δικαστήρια καὶ λέγουν ὅτι ὑπάρχουν προγενέστερα δικαιώματα, ἄρα δὲν ἔδωσε τὸ Δημόσιον εἰς τὴν Ἑταιρείαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεχρεοῦτο νὰ τῇ παραχωρήσῃ, συνεπῶς θὰ ὤφειλε τὸ Δημόσιον νὰ τὴν ἀποζημιώσῃ. Ἀλλὰ καὶ ἂν δεχθῶμεν τὴν ἄλλην ἐκδοχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ καταπάτησις ἔγινε κατόπιν—ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω ἂν ἔγινε πρὸ ἢ μετὰ —εἶναι καὶ αὐτὸ ἓν ζήτημα τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λυθῇ διὰ τῆς διαιτησίας. Ἀντικρούεται δὲ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ Ἑταιρεία, ἅτε ὑποστᾶσα τὴν καταπάτησιν μερικῶν ἐκτάσεων, κατόπιν τῆς εἰς αὐτὴν παραχωρήσεως, εὐθύνεται, διότι, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα, θὰ ἐλεχθῇ, ὡς ἀφήσασα νὰ καταπατηθοῦν ἐκτάσεις, αἵτινες, μετὰ τὸ πέρας τῆς συμβάσεως, θὰ ὤφειλον νὰ περιέλθουν εἰς τὸ Δημόσιον.

§173ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐλύθη δικαστικῶς.

§174Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, δὲν ἠξεύρω ἂν ἐλύθη δικαστικῶς, κατὰ τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἐγὼ εἶναι ὅ,τι ἡ Ἑταιρεία ἰσχυρίζεται, εἶναι ὅτι τὸ Κράτος δῶσαν μίαν παραχώρησιν πρέπει νὰ ὑπερασπίσῃ καὶ τὸν λαμβάνοντα τὴν παραχώρησιν κατὰ αὐθαιρέτων καταπατήσεων.

§175ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπῆγεν εἰς τὰ δικαστήρια, κ. Πρόεδρε.

§176Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἐλύθη ἀπὸ τὰ δικαστήρια καθ’ ὃν τρόπον λέγετε καὶ ὅτι ἀπερρίφθησαν αἱ ἀγωγαί. Ἀγνοῶ ἂν αἱ ἀγωγαὶ αὐταὶ ἀφεώρων τεμάχια ἐντὸς τῆς περιμέτρου ἢ ὄχι.

§177Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἢ κάτι τι ἄλλο.

§178Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί;

§179Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὅτι ἡ περίμετρος ἐχαράχθη δολίως ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας.

§180Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος τὴν ἐχάραξε τὴν περίμετρον; Τὸ Κράτος. Ἀλλὰ προσέξατε· ἂν κατηγορῆτε τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, πῶς θὰ ἠξιοῦτε νὰ ἐμπιστευθοῦν οἱ ἄλλοι τὴν λύσιν τῶν διαφορῶν των εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, ὅταν σεῖς κατηγορῆτε τὸ Κράτος καὶ τοὺς ὑπαλλήλους του;

§181Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω τοῦτο. Λέγω ὅτι ἐλύθη ὑπὲρ τῆς Ἑταιρείας ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας.

§182Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τότε οἱ ὑπάλληλοι ἐπρόδωκαν τὸ Κράτος. Καὶ τώρα θέλετε νὰ ἀφήσετε πάλιν εἰς προδότας ὑπαλλήλους νὰ τὰ ξεμπερδεύσουν, ὅτε αὐτοὶ ἐξαγοράζονται. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν ἀπὸ τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους.

§183Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ἐπίσης ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἐκέρδισεν ἄπειρα χρήματα.

§184Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐγώ; Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἐδόθησαν τόσον πολλαὶ γαῖαι εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ὥστε δὲν περισσεύουν διὰ τοὺς χωρικούς.

§185Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Ὅταν πρόκειται, κ. Πρόεδρε, νὰ παραδώσῃ ἔργα 100.000.000 καὶ αὐτὴ ἔκαμεν ἔργα 50.000 000 μόνον, θὰ εἰπῇ ὅτι δὲν τὰ ἔκαμε σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν.

§186Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἂν τὰ ἔργα δὲν ἐξετελέσθησαν σύμφωνα μὲ τὴν σύμβασιν, ὅταν ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς διαιτησίαν, καὶ τοῦτο θὰ ἐξετασθῇ. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι ὑπάρχει ἤδη ἐκκρεμὴς καὶ αὐτὴ ἡ διαφορὰ, ὅπως εἶναι βέβαιον ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι πολλαὶ διαφοραὶ ἐκκρεμεῖς. Ἀλλ’ ἐγὼ ἤκουσα, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἐκέρδισε πάμπολλα χρήματα. Ἐζήτησα, κύριοι, νὰ ἴδω τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς Ἑταιρείας διὰ νὰ ἴδω πόσα κέρδη ἀπεκόμισεν ἡ Ἑταιρεία.

§187Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. 750.000 λίρας.

§188Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς δώσω τὴν πληροφορίαν ὅτι πρόκειται περὶ 655.550 λιρῶν κεφαλαίου.

§189Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὀλιγωτέρας λοιπόν.

§190Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι σεῖς δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τὰ κεφάλαια τῶν ὁμολογιῶν, τὰ θεωρεῖτε δηλαδὴ ὅτι πηγαίνουν ἔτσι στὰ χαμένα. Ὑπάρχουν καὶ κεφάλαια διατεθειμένα δι’ ὁμολογιῶν, ὅπως ἀποδεικνύει ἁπλῆ ἀνάγνωσις τῶν ἰσολογισμῶν, οὓς κατέθεσα. Ἐν τῷ συνόλῳ τὸ διατεθειμένον εἰς τὴν ὅλην ἐπιχείρησιν κεφάλαιον μετοχῶν καὶ ὁμολογιῶν ἀνέρχεται περίπου εἰς λίρας 1.200.000. Ἐζήτησα νὰ ἴδω τοὺς ἰσολογισμοὺς ἀπὸ τοῦ πολέμου, διότι πρὸ τοῦ 1914 εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ἀγροτικαὶ ἐπιχειρήσεις δὲν ἔδιδον μεγάλα κέρδη, μετὰ τὸ 1914 δίδουν. Παρετήρησα λοιπὸν εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τὰ ἑξῆς: Ἰσολογισμὸς τοῦ 1914 (ἀναγινώσκει): πρόσοδοι ἐν Ἑλλάδι 49,310 λίραι. Ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1915 καθαρὰ κέρδη 51 περίπου χιλ. λίραι. Ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1916 καθαρὰ κέρδη ἐν Ἑλλάδι λίραι 69,477. Τῷ 1917 καθαρὰ κέρδη ἐν Ἑλλάδι, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κρατήσεων διὰ φόρον εἰσοδήματος καὶ ἐκτάκτων κερδῶν λίραι 78,048. Τῷ 1918 καθαρὰ κέρδη μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν κρατήσεων διὰ πληρωμὴν φόρων 79,742 λίραι. Ἔρχεται ὅμως τὸ 1919, ἔναρξις περιόδου ἰσχνῶν ἀγελάδων, καθαρὰ κέρδη μόνον 25,810 λίραι.

§191Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἐπνίγη δύο φορὰς ἡ Ἑταιρεία.

§192Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάθε τοιαύτη ἐπιχείρησις ἔχει καὶ τὰς ἀτυχίας της. Καθαρὰ κέρδη ἐν Ἑλλάδι εἰς τὰ 1920 λίραι 23,500. Εἰς τὰ 1921 λίραι 17,567. Εἰς τὰ 1922 μόνον λίραι 9,626. Εἰς τὰ 1923 λίραι 23,600. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὰ καθαρὰ κέρδη δὲν εἶναι τόσον πλούσια, ὅσον ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ κανείς. Ἄλλη κατηγορία ἠκούσθη ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὰ ἡ Ἑταιρεία.

§193Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Πολὺ σοβαρὰ καὶ πολὺ κλέπτρια.

§194Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Συνήθως, κ. συνάδελφε, σεῖς δὲν μεταχειρίζεσθε τοιαύτας ἐκφράσεις· τοὐναντίον διακρίνεσθε διὰ τὴν ἁβρότητα τῆς γλώσσης.

§195Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Σοβαρωτέρα ἑταιρεία δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι. Συμφωνοῦμεν πλήρως.

§196Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Κεφαλογιάννης λέγει εἰς τὴν ἔκθεσίν του ὅτι (ἀναγινώσκει): «ἂν ἡ ἀνατολικὴ πλευρὰ τῆς λίμνης, ἐξ ἧς γίνεται ἡ ἐκροὴ τῶν ὑδάτων καὶ εἰς ἣν κατ’ ἀκολουθίαν εἶναι τὰ περισσότερα τεχνικὰ ἔργα, ἀφήνετο εἰς τὸ Δημόσιον, τὰ ἔργα ταῦτα θὰ ἐκινδύνευον βαθμηδὸν νὰ μεταστραφῶσι, λόγῳ τῆς ἀκηδίας τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ἐλλείψεως ἀμέσου παρ’ αὐτῇ ἐνδιαφέροντος, οὕτω δὲ διὰ τοῦ χρόνου ἡ Κωπαΐς θὰ ἐπανεγίνετο λίμνη, κατακλύζουσα καὶ τὰ κτήματα τῆς Ἑταιρείας, ἔστω καὶ εἰς τὴν δυτικὴν πλευρὰν ἀφοριζόμενα». Καίτοι εἴς τινα σημεῖα ὁ ὑπάλληλος φαίνεται ἐμπνεόμενος ἀπὸ τὸ Ρωμαϊκὸν Δίκαιον, ἐν τούτοις τὸν γνωρίζω ὡς καλὸν ὑπάλληλον.

§197ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἐγένετο ἡ ἔκθεσις αὐτή;

§198Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι πρόσφατος σχετικῶς. Εἰς τὰ 1917 ἢ 1918. Ὁ κ. Μυλωνᾶς θὰ ἐνθυμῆται.

§199Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὁ κ. Κεφαλογιάννης ἦτο μεταξὺ 1916 καὶ 1920.

§200Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑταιρεία ζητεῖ, ἵνα τὰ 80,000 στρέμματα, ἅτινα θὰ ἐλάμβανεν ἀπὸ τὸ ἀνατολικὸν μέρος, νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ δυτικὸν ὡς συμβιβαστικὴν ἀποζημίωσιν τῶν 13.000 ἢ 14.000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα, κατὰ τοὺς ἰσχυρισμούς της, ἐπὶ πλέον τῶν ἀρχικῶν 15.000 στρεμμάτων, κατεπατήθησαν. Ἐπὶ τῶν τοιούτων καὶ ἄλλων διενέξεων τοῦ Κράτους πρὸς τὴν Ἑταιρείαν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις συνῆψαν τέσσαρας ἀλληλοδιαδόχους συμβάσεις, ὧν ἡ τελευταία ἦτο τοῦ 1909 καὶ παραπονεῖται ἴσα ἴσα ἡ Ἑταιρεία ὅτι ἐγίνοντο ἀδιακόπως συμβάσεις ἀναγνωρίζουσαι τινὰς ἀξιώσεις τῆς Ἑταιρείας, ἀλλ’ ὅμως αἱ συμβάσεις αὗται οὐδέποτε ἐκυρώθησαν. Διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς ὁρίζεται ὅτι τὰ 80.000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρεία, ληφθῶσιν ἤδη ἐκ τῶν γαιῶν τῶν ἐντὸς τῆς δυτικῆς πλευρᾶς τῆς Κωπαΐδος κειμένων. Κύριοι, ὑποστηρίζεται καὶ ἐπαρκῶς ὅτι ἓν Κράτος, τὸ ὁποῖον θέτει τὴν ὑπογραφήν του διὰ τῆς νομίμως ἐκπροσωπούσης αὐτὸ Κυβερνήσεως, δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ καταδιώξῃ τὸν Ὑπουργὸν καὶ νὰ τὸν καταδικάσῃ, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτρεπτὸν καὶ εὔκολον νὰ λέγῃ ὅτι «ἀμφισβητῶ τὴν ὑπογραφήν μου». Προσθέτω μάλιστα ὅτι εἰς ξένα μέρη αἱ συμβάσεις αὗται γεννῶσι καὶ νομικὰ δικαιώματα, δικαιώματα ἀγωγῆς, καὶ εἰς τὸ Κράτος ἀπόκειται νὰ στραφῇ ἐναντίον αὐτῶν.

§201Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν γίνεται αὐτό;

§202Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν, μάλιστα. Ἐρωτᾶται ἤδη· διὰ τίνα λόγον ἆρά γε ὑπέγραψαν αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις τὴν σύμβασιν ἐκείνην, δι’ ἧς μετετίθετο τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ λάβῃ τὰ 80 χιλ. στρέμματα ἐκ τῆς δυτικῆς πλευρᾶς; Ἀγνοῶ. Ἴσως, ὅταν ἔκαμαν τὴν σύμβασιν αὐτήν, ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅ,τι ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Κεφαλογιάννη λέγει. Ὑποθέτω ὅτι αὐτὰ εἶχον ὑπ’ ὄψιν οἱ ὑπογράψαντες τὴν σύμβασιν τοῦ 1909 καὶ δὲν ἤθελον νὰ πωλήσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, ἀντὶ πινακίου φακῆς, διὰ νὰ εἶναι ἁπλῶς εὐχάριστοι εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Γνωρίζομεν δὲ ὅτι ὅσα ἔργα παρέλαβε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀπῄτουν ἰδιαιτέραν τεχνικὴν διατήρησιν καὶ τὰ πλεῖστα ἀφήσαμεν νὰ καταστραφοῦν, πιθανὸν δὲ ἔργα ὑδραυλικά, ἅτινα ἀπαιτοῦν διαρκῆ ἐπιτήρησιν καὶ διαρκῆ συντήρησιν. Οἱ καλλιεργηταὶ τῆς Κωπαΐδος δὲν εἶναι ὅμοιοι πρὸς κολλήγους, οἷοι ἦσαν εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Πρέπει νὰ κάμωμεν τὴν διάκρισιν. Ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπρόκειτο περὶ κολλήγων, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ἐγεννήθησαν καὶ οἱ προπάτορές των εἶχον γεννηθῆ καὶ ἐγκατασταθῆ εἰς τὰ καλλιεργούμενα κτήματα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔλαβεν ἡ Ἑταιρεία μίαν λίμνην καὶ τὴν ἀπεξήρανε καὶ κατόπιν προσέλαβε μισθωτάς, ἂν θέλετε, δύνασθε κολλήγους νὰ τοὺς ὀνομάσετε. Δὲν λέγω ὅτι θὰ ἦτο δικαιολογημένη ἡ Ἑταιρεία νὰ μετέλθῃ μέτρα ἄδικα, καὶ σᾶς εἶμαι εὐγνώμων, διότι μοὶ ἐδώσατε πληροφορίας περὶ γεγονότων, ἅτινα ἐπίσης δύνανται νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὴν συμβιβαστικὴν διαιτησίαν. Θὰ ἤμην δὲ καὶ εἰς ὑμᾶς, καθὼς καὶ εἰς ὅλους τοὺς συναδέλφους, περισσότερον εὐγνώμων, ἂν θελήσετε, ὅπως σᾶς παρεκάλεσα ἤδη χθὲς καὶ σᾶς ἀνέμενον ματαίως σήμερον, νὰ συνεργασθῆτε μεθ’ ἡμῶν, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ διεκδικήσωμεν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τοῦ διαιτητικοῦ, διότι δικαστήριον εἶναι περίπου ἡ διαιτησία, τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Δημόσιον. Θὰ σᾶς εἶμαι λίαν εὐγνώμων, ἂν εἶμαι τουλάχιστον ἐγὼ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τότε. Πρόκειται ἤδη καὶ περὶ ἄλλου τινὸς δικαιώματος· τοῦ δικαιώματος τῆς ἁλιείας εἰς τὰς λίμνας. Ὁ κ. Κεφαλογιάννης εἰς τὴν ἔκθεσίν του ἀποφαίνεται εὐνοϊκῶς ὑπὲρ αὐτοῦ, διότι λέγει ὅτι, ἂν πρόκειται ἡ Ἑταιρεία νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό, δὲν ἔχει νὰ χάσῃ μεγάλα πράγματα τὸ Δημόσιον. Ἡ Ἑταιρεία ἔχει συμφέρον νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἁλιείας. Περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως δὲ τῆς πτώσεως τῶν ὑδάτων ἔχω νὰ προσθέσω, ἀνεξαρτήτως τοῦ βασίμου ἢ μὴ τῆς ἀντιρρήσεως τῆς Ἑταιρείας, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς ἐπὶ τῶν ὑδάτων καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ τὰ χρησιμοποιήσωμεν πρὸς παραγωγὴν ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας. Εἶναι πρόδηλον ὅτι, ἂν πρόκειται διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιδιωχθῇ, νὰ δαπανήσῃ ἡ Ἑταιρεία νέα κεφάλαια διὰ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν πτῶσιν αὐτῶν τῶν ὑδάτων, δὲν θὰ εἶναι, νομίζω, βλάβη διὰ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν ἡ παραγωγὴ τοιαύτης ἠλεκτρικῆς ἐνεργείας, ἣν βεβαίως ἡ Ἑταιρεία δὲν δύναται νὰ κρατήσῃ ἀχρησιμοποίητον, ἀλλὰ θὰ τὴν δίδῃ ἢ εἰς τὴν βιομηχανίαν ἢ εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν.

§203Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ τὴν πληρώσουν.

§204Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχει τις δεχόμενος νὰ δαπανᾷ καὶ νὰ μὴ πληρώνεται. Ἂν ἠμπορῆτε νὰ μοῦ εὕρετε μίαν ἑταιρείαν νὰ δαπανήσῃ κεφάλαια, νὰ δίδῃ ρεῦμα χωρὶς νὰ τὴν πληρώσωμεν ἢ χωρὶς ἀνταλλάγματα, εὐχαρίστως θὰ ἐδεχόμην τὸ θαῦμα τοῦτο.

§205Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Θὰ τῆς δώσωμεν τὰ νερά.

§206Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τῆς δώσωμεν τὰ νερά. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ βασίμου τοῦ ἰσχυρισμοῦ τῆς Ἑταιρείας, ἂν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῶν ὑδάτων, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ τὰ χρησιμοποιήσωμεν, τὰ νερὰ χρειάζονται πολλὰ ἑκατομμύρια διὰ νὰ μεταβληθοῦν εἰς ὑδραυλικὴν ἐνέργειαν καὶ νὰ μᾶς ἐξοικονομοῦν ἀρκετὸν ποσὸν συναλλάγματος, ὅπερ νῦν ἐξάγεται διὰ τὴν ἀγορὰν ἀνθράκων. Ἀλλὰ ταῦτα, κύριοι, ἀποδεικνύουν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ καθορίσωμεν ἀπὸ τοῦδε τρία ἢ τέσσαρα θέματα διαιτησίας καὶ συμβιβασμοῦ. Ἐνόμισα δὲ ὅτι δυνάμεθα διὰ διαιτησίας συμβιβαστικῆς νὰ καταρτίσωμεν νέαν σύμβασιν, ἡ ὁποία νὰ εἶναι ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τῶν πληθυσμῶν τῶν ἐκεῖ. Δὲν δικαιοῦμαι νὰ ὑποσχεθῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν σήμερον ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν 80 χιλ. στρεμμάτων δὲν θὰ παραμείνῃ ἐν τῷ συνόλῳ εἰς τὴν Ἑταιρείαν, ἀλλὰ δικαιοῦμαι νὰ ἐλπίζω ὅτι κατὰ τὴν ἄσκησιν τῆς διαιτησίας, ἡ ὁποία, ὅπως εἴδετε, μετέχει καὶ συμβιβασμοῦ, εἶναι κάλλιστα δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ἡ ἐξαγορὰ μεγάλου μέρους τῆς ἐκτάσεως, διότι εὗρον εἰς τὴν Ἑταιρείαν πλήρη διάθεσιν νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἓν μέγα μέρος τῆς ἐκτάσεως, ἥτις τῇ ἀνήκει, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἀποκατάστασιν γεωργῶν. Θὰ διεκδικήσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν καλλιεργητῶν βῆμα πρὸς βῆμα καὶ ἐφόσον ἑτέρωθεν ὁ διαιτητὴς τῆς Ἑταιρείας δὲν εἶναι ἀντίθετος πολύ, ἐλπίζω ὅτι ὁ συμβιβασμὸς θὰ καταλήξῃ εἰς συμπεράσματα εὐνοϊκά. Ὅ,τι γίνεται μεταξὺ ἀνθρώπων καλῆς πίστεως, πρέπει νὰ γίνεται καὶ μεταξὺ τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ ἀπολαύουν διεθνοῦς ὑπολήψεως. Ἡ διαιτησία καθιερώθη γενικῶς ὡς μέσον λύσεως τῶν διαφορῶν. Θὰ ἀνήκῃ ἡ ὁριστικὴ κρίσις εἰς ἕνα ἐπιδιαιτητὴν ὃν θὰ διορίζῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας ἢ, ἂν θέλετε, ὁ Πρόεδρος τοῦ διεθνοῦς Δικαστηρίου τῆς Χάγης. Ὁ ἐπιδιαιτητὴς θὰ ἐξετάσῃ τὰς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι θὰ χωρίζουν τὰς δύο ἀπόψεις τῶν ἑκατέρωθεν διαιτητῶν καὶ θὰ ἀποφανθῇ ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ πρέπουσα συμβιβαστικὴ λύσις. Δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ βλέπωμεν τὰ πάντα μετὰ καχυποψίας καὶ νὰ νομίζωμεν ὅτι ἕνας ἀλλοδαπός, ἐκλεγόμενος ἀπὸ πρόσωπον κατέχον ἐξέχουσαν διεθνῆ θέσιν, δὲν θὰ ἀποδώσῃ τὸ δίκαιον ὅπου ἀνήκει, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἀγαθὴ διαρρύθμισις τῶν σχέσεων τῆς Ἑταιρείας καὶ μὲ τοὺς γεωργοὺς καὶ μὲ τὸ Κράτος. Ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ περισσότερον ἡ λύσις ἣν προτείνομεν εἰς τὸ νὰ δώσῃ ἡ Ἑλλὰς τὴν ἀπόδειξιν ὅτι εἶναι πρόθυμος τὰς διαφορὰς της νὰ ὑποβάλλῃ εἰς κρίσιν κριτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εἶναι μόνον ἀμερόληπτος — διότι καὶ ὁ Ἕλλην κριτὴς δύναται βεβαίως νὰ εἶναι ἀμερόληπτος — ἀλλὰ θὰ θεωρῆται ἀμερόληπτος καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς διεθνοῦς ἐμφανίσεως. Ἀποδεικνύει οὕτως ἡ ἡμετέρα Χώρα τὴν καλὴν πίστιν αὑτῆς καὶ τὰς ἀγαθὰς της προθέσεις ἔναντι τῶν ξένων κεφαλαίων, ἅτινα προσκαλοῦμεν ἀδιακόπως νὰ ἔλθωσιν ἐνταῦθα πρὸς ἐκτέλεσιν μεγάλων δημοσίων ἔργων. Ἰδοὺ διατί εἰσηγήθην τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτην προελθοῦσα συνεννόησιν λύσεως διὰ διεθνοῦς διαιτησίας ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἥτις βεβαίως εἶναι ἐλευθέρα νὰ τὸ δεχθῇ ἢ ὄχι, ἀλλ’ ἂν ἀπορριφθῇ, δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραμείνῃ εἰς τὴν Ἀρχήν, ὡς μὴ δυνηθεῖσα νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ὑπόσχεσίν της. Ἡ Συνέλευσις εἶναι ἤδη ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ περὶ τε τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§207Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν, παρακαλῶ. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Ἑταιρεία ὑποχρεοῦται νὰ καλλιεργῇ τοὐλάχιστον τὸ ⅓ τῶν καλλιεργησίμων γαιῶν διὰ τῶν νεωτέρων γεωργικῶν συστημάτων, τουτέστι δι’ ἀτμοκινήτων ἀρότρων καὶ τοπικῶν γεωργικῶν μηχανῶν, ἐπὶ ποινῇ πληρωμῆς πρὸς τὸ Δημόσιον ἴσου ποσοῦ πρὸς τὸ τριπλάσιον τῶν νενομισμένων φόρων. Προσέτι δὲ νὰ συστήσῃ ἱπποφορβεῖον καὶ κτηνοτροφεῖον πρὸς αὔξησιν καὶ βελτίωσιν τοῦ εἴδους τῶν εἰρημένων κτηνῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ Ἑταιρεία δὲν ἐξεπλήρωσε τὴν ὑποχρέωσίν της ταύτην. Εἰς τὰ θέματα τῆς διαιτησίας θὰ τεθῇ καὶ ἡ ἐξέτασις τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς μὴ ἐκπληρώσεως τοῦ ὅρου τούτου;

§208Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Παρεκάλεσα τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσιν ἐγκυρότερον τὰ ζητήματα, νὰ μοὶ δώσουν μίαν ὁλόκληρον σημείωσιν τῶν ἀξιώσεων τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν εἴτε διὰ τὸ Κράτος εἴτε διὰ τοὺς ἰδιώτας. Τὰς ἀξιώσεις μας θὰ ὑποστηρίξωμεν πάσῃ δυνάμει. Ἡ «πασῶν τῶν διαφορῶν» ρήτρα δὲν εἶναι εἰς ὄφελος τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ εἰς ὄφελος ἰδικόν μας, διότι ἠμποροῦμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ζητήσωμεν νὰ ὑποβάλωμεν ὅλας μας τὰς ἀξιώσεις. Ἔχομεν πεποίθησιν ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας ἢ ὁ Πρόεδρος τοῦ Διεθνοῦς Δικαστηρίου τῆς Χάγης θὰ μᾶς δώσῃ ἕνα τίμιον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος νὰ μᾶς δικάσῃ. Ὅσοι δὲν ἔχουν πεποίθησιν πρέπει νὰ καταψηφίσουν τὸ νομοσχέδιον.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπηλιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§210Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἤλπιζον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι κατόπιν τῶν σοβαρωτάτων ἀντιρρήσεων αἱ ὁποῖαι ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἤλπιζον, λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἔστερξεν εἰς τὴν ἀναβολὴν τῶν ὀλίγων ὡρῶν, τὴν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν καὶ χρήσιμον πρὸς μελέτην ἑνὸς φακέλου σπουδαιοτάτης ὑποθέσεως, ὅτι θὰ ἐθεώρει καθῆκόν της ἐπιβεβλημένον νὰ παραπέμψῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς μίαν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία καὶ μόνη θὰ ἦτο ἁρμοδία νὰ μελετήσῃ καὶ ἐπεξεργασθῇ ἓν τόσον σοβαρὸν νομοσχέδιον. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ παρωνυχίδος τῆς νομοθετικῆς ἡμῶν ἐργασίας εἰς τρόπον ὥστε ἡ Κυβέρνησις μετὰ τόσης σπουδῆς νὰ ἐπιδιώκῃ τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ἔχει σημασίαν κολοσσιαίαν, διότι ἐνδιαφέρει σημαντικῶς τὸν δημόσιον θησαυρόν, ἀλλὰ καὶ διότι πρὸ παντὸς ἡ ἐπίλυσις τοῦ ζητήματος τούτου εἶναι στενώτατα συνδεδεμένη μὲ τὴν ἀποκατάστασιν ἑνὸς ὀγκώδους ἀριθμοῦ καλλιεργητῶν, τῶν καλλιεργητῶν τῶν ἐπαρχιῶν Θηβῶν, Λεβαδείας καὶ Λοκρίδος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ξενίζει, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι τοῦτο, ὅτι ὑπόθεσιν τόσον κολοσσιαίας σημασίας καὶ ἀξίας, ὡς εἶπον, θέλει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ παραπέμψῃ εἰς διαιτησίαν, τῆς ὁποίας ἡ μορφὴ εἶναι ἐντελῶς ἀοριστολόγος. Ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι συνάδελφοι, νὰ παραπεμφθῶσι συλλήβδην καὶ ἀθρόως εἰς μίαν διαιτησίαν πᾶσαι αἱ ὑπάρχουσαι διαφοραὶ μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας λίμνης Κωπαΐδος, καὶ δὲν ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶχε καθῆκον, στοιχειῶδες καθῆκον σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀντίληψιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, νὰ ἐμφανίσῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν αὐτῆς ὅλα ἐκεῖνα τὰ μεγάλα καὶ σπουδαῖα θέματα, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο διὰ διαιτησίας νὰ λυθῶσι. Καὶ μὴ νομίζετε ὅτι ἡ ἀτέλεια αὐτὴ καὶ ἡ ἀοριστολογία εἶναι ἄνευ ἀξίας πρακτικῆς. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ φέρω ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως παραλείψεις ὁμοίας τῶν Κυβερνήσεων τοῦ παρελθόντος χρόνου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Κωπαΐδος λίμνης, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἀφορμαὶ νὰ γεννηθῶσιν ἔριδες καὶ διχοστασίαι μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἑταιρείας Κωπαΐδος λίμνης, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εὑρισκώμεθα νῦν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ζητῶμεν τὴν λύσιν ὄχι μόνον τῶν ἀληθῶς ὑπαρχουσῶν διαφορῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀνυπάρκτων, διὰ διαιτησίας. Ἀπὸ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι συνάδελφοι, ἠμπορεῖτε νὰ λάβητε μόνον ἀμυδροτάτην εἰκόνα τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος λίμνης ἐν Ἑλλάδι. Εἶναι ἀναγκαῖον, κατὰ τὴν γνώμην μου, παρ’ ὅλα τὰ λεχθέντα καὶ παρ’ ὅλας τὰς διασαφήσεις, τὰς ὁποίας παρέσχον καὶ ὁ πρῶτος ὁμιλήσας ἐπὶ τοῦ ζητήματος συνάδελφος καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δώσω σαφεστέρας πληροφορίας διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Συνέλευσις, ἔχουσα πᾶσαν ἀναγκαίαν πληροφορίαν, νὰ κρίνῃ κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ ἐπὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου θέματος. Εἰς τὸ Βοιωτικὸν πεδίον, κύριοι, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ὑπῆρχεν ἡ λίμνη Κωπαΐς, τὰ ὕδατα τῆς ὁποίας κατέκλυζον μίαν μεγάλην ἔκτασιν, ἔκτασιν αὐξανομένην ἐν τῷ κατακλυσμῷ, καθ’ ἣν εἰσέβαλλον ἐν τῇ λίμνῃ τρεῖς ποταμοί, ἡ Ἕρκυνα, ὁ Μέλας καὶ ὁ Κηφισός. Ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν καθ’ ἃς ἀπηλευθερώθη τὸ Ἑλληνικὸν βασίλειον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς περιοίκους πληθυσμοὺς ἀπὸ τὰς σημαντικὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑφίσταντο τότε ἐκ τοῦ κατακλυσμοῦ τῶν ὑδάτων καὶ ἔλαβε νομοθετικὸν μέτρον ἀνάλογον πρὸς τὰς τότε μικρὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους. Οὕτως ἀπὸ τοῦ 1842 τὸ πρῶτον ἐμερίμνησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ μιᾶς δαπάνης 8 χιλ. δραχμῶν περίπου, μηδαμινῆς μὲν καὶ ἐλαχίστης σήμερον, σημαντικῆς ὅμως τότε, διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἀντιπλημμυρικῶν ἔργων. Εἰς τὰ 1851 ἐπανελήφθη ἡ κρατικὴ πρόνοια καὶ διὰ Β. Διατάγματος διέθεσεν ἡ Κυβέρνησις 15 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τμημάτων τινῶν τοῦ Κωπαϊδικοῦ πεδίου καὶ τέλος διὰ τοῦ νόμου ΣΗʹ τὸ Κράτος ἔλαβε γενναιότερον μέτρον καὶ διέθεσεν 65 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν καθολικήν, ὡς ἠλπίζετο, ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος. Δυστυχῶς αἱ προσπάθειαι αὗται ἀπέβησαν μάταιαι καὶ τὸ Κράτος ἦλθεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμβληθῇ τὸ πρῶτον μετά τινος Σαραζίνου Μομφεριέρου, εἰς τὸν ὁποῖον ἔδωκε τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Κωπαΐδος διὰ συμβάσεως γενομένης εἰς τὰ 1865 ὑπὸ ὅρους τοὺς ὁποίους εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐκθέσω ὑμῖν ἐν βραχυτάτῳ. Εἰς τὸν ἀνάδοχον τοῦ ἔργου τὸ Δημόσιον παρεχώρησε κατὰ κυριότητα 80 χιλιάδας στρεμμάτων, κατ’ ἐπικαρπίαν δὲ ἐπὶ 99 ἔτη τὴν ὑπόλοιπον ἔκτασιν τῆς Κωπαΐδος, ὑποτιθεμένην τότε ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀνέρχεται εἰς 220 χιλ. στρέμματα, ἀνελθοῦσαν ὅμως εἰς 240 ἢ 250 χιλ. στρέμματα. Ὁ ἀνάδοχος τοῦ ἔργου αὐτοῦ νομίζων ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσῃ δι’ ἑαυτὸν τὰ μεγαλύτερα καὶ σημαντικώτερα ὀφέλη ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ἠξίωσε διὰ τῆς συμβάσεως νὰ τῷ ἀναγνωρισθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τῶν 80 χιλιάδων στρεμμάτων, τὸ ὁποῖον καὶ ἤσκησεν ὄντως καὶ διὰ ρητοῦ ὅρου ἀναγραφέντος εἰς τὴν σύμβασιν ἐκείνην καθωρίσθη ὅτι τὰ 80 χιλ. στρέμματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐλάμβανε κατὰ κυριότητα ὁ ἀνάδοχος, ἐδικαιοῦτο νὰ τὰ λάβῃ καὶ τὰ ἔλαβεν ἐκ τῆς ἀνατολικῆς πλευρᾶς δι’ ἑνὸς μοναδικοῦ κλήρου, ὁ ὁποῖος θὰ χωρίζεται διὰ γραμμῆς ὁροθετικῆς ἀγομένης ἀπὸ νότου πρὸς βορρᾶν. Ἀλλὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐμελετήθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ διαγράμματος τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Sauvage, ἦσαν ἔργα σοβαρώτατα, περὶ τῆς δαπάνης τῶν ὁποίων δὲν εἶχεν ὀρθῶς ὑπολογίσει ὁ ἀνάδοχος τοῦ ἔργου ἐκείνου, καὶ συνεπῶς δὲν ἤγαγε ταῦτα εἰς πέρας. Καὶ ἕνεκα τούτου μετὰ παρέλευσιν 6 ἐτῶν τὸ Δημόσιον, ἀσκοῦν δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκ τῆς συμβάσεως, ἐκήρυξεν ἔκπτωτον τὸν ἐργολάβον τοῦτον Σαρυζῖνον Μομφεριέρον καὶ προῆλθεν εἰς νέαν σύμβασιν. Οὕτω κατὰ τὸ ἔτος 1880 κατηρτίσθη μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Ι. Βούρου, ὡς ἀντιπροσώπου ὡρισμένης ὁμάδος Γαλλικῶν Τραπεζῶν, νέα σύμβασις. Ἐπειδὴ δὲ ἡ προγενεστέρα μετὰ τοῦ Σ. Μομφεριέρου σύμβασις εἶχε κυρωθῆ διὰ τοῦ νόμου ΡΟΓʹ τοῦ 1867, ὁ νόμος δ’ οὗτος δι’ ὡρισμένου ἄρθρου εἶχεν ἐπιφυλάξει εἰς τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα, ἵνα εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν κηρυχθῇ ὁ ἐργολάβος ἔκπτωτος τῆς ἐπιχειρήσεως ὡς μὴ ἐκτελῶν τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καταρτισθῇ νέα σύμβασις ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἄνευ νόμου τινὸς ἀλλὰ δι’ ἁπλοῦ Διατάγματος, τούτου ἕνεκα τὸ Δημόσιον προέβη εἰς τὴν συγκρότησιν τῆς δευτέρας ταύτης συμβάσεως μετὰ τοῦ Ἰω. Βούρου δι’ ἁπλοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος. Ἡ νέα σύμβασις δὲν ἔδιδεν εἰς τὸν νέον ἀνάδοχον Ι. Βοῦρον οὐδὲν ἄλλο δικαίωμα πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα παρείχοντο εἰς τὸν ἀρχικὸν ἀνάδοχον Σ. Μομφεριέρον. Εἶμαι τώρα ὑποχρεωμένος νὰ ἀνατρέξω εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν ἢ μᾶλλον εἰς τὸν νόμον ΡΟΓʹ, ὁ ὁποῖος ἐκύρωσε τὴν σύμβασιν ἐκείνην. Θὰ ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι πληρεξούσιοι, ὡρισμένας παραλείψεις καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, γενομένας καὶ ἐν τῇ συμβάσει καὶ ἐν τῷ νόμῳ, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπῆλθον αἱ σημεριναὶ διενέξεις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ κατέστη σκληροτάτη ἡ τύχη τῶν ἐν Κωπαΐδι καλλιεργητῶν. Ἡ σύμβασις ἡ πρώτη ἐκανόνισε πολλὰς καὶ ποικίλας λεπτομερείας κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον σημαντικάς. Ἀλλὰ παρέλειψε νὰ καθορίσῃ τὸ σημαντικώτερον καὶ μᾶλλον ἐνδιαφέρον ζήτημα. Παρέλειψε νὰ ὁρίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ μισθώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ λαμβάνῃ παρὰ τῶν καλλιεργητῶν ἡ ἀνάδοχος τοῦ ἔργου Ἑταιρεία εἰς περίπτωσιν καθ’ ἣν ἀποξηραινομένης τῆς Κωπαΐδος προέβαινεν εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν γαιῶν της. Φαντάζεσθε, κύριοι, τῆς τρομακτικῆς ταύτης ἐλλείψεως, τῆς ἀβελτηρίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας ποῖον ὑπῆρξε τὸ ἀποτέλεσμα; Ὑπῆρξε κατ’ ἐξοχὴν τραγικόν. Διότι ἀπὸ τὴν ἀφέλειαν ταύτην τῶν ἁρμοδίων, ἀπὸ τὴν σημαντικωτάτην ταύτην παράλειψιν ἐδημιουργήθη μία κατάστασις ἐκμεταλλεύσεως, ἡ ὁποία ἀτιμάζει τὸν πολιτισμὸν παντὸς Κράτους, καὶ τοῦ μᾶλλον ἀνελευθέρου. Δὲν ἐδημιουργήθησαν μόνον λευκοὶ δοῦλοι, ὡς εἶπεν ὁ προαγορεύσας συνάδελφος, ἀλλ’ ἀνδράποδα ἀληθῆ, ἐδημιουργήθησαν δουλοπάροικοι, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν σκληροτέραν καὶ ἀπηνεστέραν φορολογίαν ἀσκοῦσι τὸ ἔργον τοῦ γεωργοῦ ἐκεῖ μέσα εἰς τὰ Κωπαϊδικὰ τέλματα. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, κύριοι, ἐσημειώθη ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνη καὶ ἄλλη τῶν ἁρμοδίων ἀφέλεια, ἐπίσης σημαντική, διότι προκειμένου νὰ κανονισθῇ τὸ ὅλον ἔδαφος τῆς Κωπαΐδος, τὸ ὁποῖον περιήρχετο εἰς τὴν χρῆσιν τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, ἀνεγράφη ἐν τῇ συμβάσει, καὶ δυστυχῶς ἐπεκυρώθη διὰ τοῦ νόμου ΡΟΓʹ, ὅτι τὰ δικαιώματα τοῦ ἀναδόχου περιλαμβάνουν ὄχι μόνον τὸ ἔδαφος τὸ ὁποῖον κατακλύζεται ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης Κωπαΐδος, ἀλλὰ καὶ τὸ ἔδαφος τὸ κατακλυζόμενον ὑπὸ τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Ἀνεγράφη ἐν τῇ συμβάσει τοῦτο προδήλως ἐξ ἀπροσέκτου ἀπομιμήσεως τοῦ νόμου περὶ διακρίσεως κτημάτων, ὁ ὁποῖος ὁρίζει ὅτι ἡ αἰγιαλῖτις ζώνη εἶναι ἡ βρεχομένη ὑπὸ τῆς συνήθους πλὴν μεγίστης ἀναβάσεως τῶν κυμάτων, καὶ δυστυχῶς ἀπεδέχθη τοῦτο ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, καὶ οὕτως ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρείαν νὰ καταλάβῃ ὅλας ἐκείνας τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι συνήθως ἦτο δυνατὸν νὰ ἐβρέχοντο εἰς ἐποχὴν οὐ μόνον συνήθων ἀλλὰ καὶ ἐκτάκτων πλημμυρῶν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἤθελον νὰ διερευνήσουν τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, θὰ ἐξηκρίβωνον τότε ὅτι ἐν τῇ περιμέτρῳ ἐκείνῃ τῶν συνήθων πλημμυρῶν ὑπῆρχε μία μεγάλη ἔκτασις ἀνήκουσα εἰς ἰδιώτας, ἐπὶ τῇ βάσει τίτλων νομίμων, ἀναγνωριζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων καταστάσεως, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ καταλύσῃ οὐδεὶς νεώτερος νόμος. Ἐντεῦθεν ἐπηκολούθησαν διενέξεις μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος, λυθεῖσαι μὲν δικαστικῶς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἀλλ’ ἐπαναφερόμεναι νῦν, ὡς μὴ ὤφελεν, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα λυθῶσι διὰ διαιτησίας, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεμία πρὸς τοῦτο ἀνάγκη. Ἐναυάγησε, κύριοι, ὁ πρῶτος ἐργολάβος, διότι τὸ διάγραμμα τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Sauvage, ὅπερ ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ οὗτος, προέβλεπε τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης κατὰ τρόπον ἀπαιτοῦντα ἀληθῶς καταπληκτικὰς δαπάνας. Ἵνα κατανοηθῇ τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, σᾶς παρέχω τὴν ἑξῆς εἰκόνα. Ἡ Κωπαΐς χωρίζεται ἀπὸ τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου, εἰς ὃν ἔδει νὰ ἐκχυθῶσι τὰ ὕδατά της, διὰ τοῦ Πτώου ὄρους, τοῦ ὁποίου ὅμως τὸ πλάτος εἶναι μέγα. Ἔπρεπε λοιπόν, διὰ νὰ κατασκευασθῇ ἡ διὰ τοῦ Πτώου ὄρους διῶρυξ, διὰ τῆς ὁποίας τὰ ὕδατα θὰ διωχετεύοντο εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, νὰ δαπανηθῇ ἓν τεράστιον ποσόν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Σ. Μομφεριέρος δὲν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ καὶ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν κηρύξῃ ἔκπτωτον. Ἦλθεν ὁ κ. Βοῦρος καὶ ἀνέλαβεν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἔργου. Ἐγένετο τοῦτο εἰς τὰ 1880, κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1882 διεκήρυξεν ἡ ὑπὸ τοῦ Βούρου ἐκπροσωπουμένη Γαλλικὴ Ἑταιρεία ὅτι τῆς ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐκτελέσῃ τὸ διάγραμμα τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Sauvage καὶ προῆλθεν εἰς νέαν σύμβασιν μετὰ τοῦ Δημοσίου, διὰ τῆς ὁποίας μετερρυθμίζετο τὸ σχέδιον ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος. Τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ ἐκανόνισε τοὺς ὅρους τῆς νέας ταύτης συμβάσεως, ἐπροκάλεσε τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ͵ϠΠΒʹ τοῦ 1882, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ μίαν σύμβασιν πρόσθετον, ἐπὶ τῇ βάσει μὲν τῶν ὅρων τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ι. Βούρου, τοῦ ὁποίου διάδοχος ἦτο ἡ Γαλλικὴ Ἑταιρεία, μεταρρυθμίζουσα ὅμως τὸ διάγραμμα τοῦ μηχανικοῦ Sauvage. Οὕτως ἐξεπονεῖτο νέον διάγραμμα καὶ σχέδιον νέον, καθ’ ὃ ἡ ἀποξήρανσις δὲν θὰ συνετελεῖτο δι’ ὑπώρυγος τόσον μακρᾶς καὶ τόσον δαπανηρᾶς, ἀλλὰ διὰ μικροτέρας διώρυγος, ἡ ὁποία θὰ ἔφερε τὰ ὕδατα τῆς Κωπαΐδος λίμνης εἰς δύο λίμνας παρακειμένας, ἤτοι τὴν Οὐγγρίαν ἢ Ὑλίκην καὶ τὴν Παραλίμνην, λίμνας τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, ἐκεῖθεν δὲ θὰ διωχετεύοντο τὰ ὕδατα εἰς τὸν Εὐβοϊκὸν κόλπον, ἄνευ σοβαρᾶς δαπάνης. Αὐτὸ ἀπετέλει ὑποχώρησιν τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῆς ἀναδόχου Ἑταιρείας, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρεία ὡς ἀντάλλαγμα μηδαμινὸν ἐδέχθη νὰ παραιτηθῇ τῆς ἀξιώσεως 15,000 στρεμμάτων τῆς αἰγιαλίτιδος ζώνης, ἐπιμάχων μεταξὺ αὐτῆς καὶ διαφόρων ἰδιωτῶν. Ἠξεύρετε, κύριοι, πῶς ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν 15,000 στρεμμάτων; Σᾶς εἶπον πρότερον ὅτι ἡ ἀδιαφορία καὶ ἡ ἀμέλεια ἥτις ἐπεδείχθη παρ’ ἡμῶν κατὰ τὴν κατάρτισιν τῶν κυριωτέρων ὅρων τῆς πρώτης συμβάσεως, παρεχώρησε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν νὰ καταλάβῃ καὶ καρπωθῇ τὰς γαίας τῆς περιμέτρου τῶν πλημμυρῶν, ἐφ’ ἧς ὅμως ἐγεννήθησαν νόμιμοι ἀξιώσεις τρίτων, τῶν κατεχόντων ἐν τῇ ζώνῃ ταύτῃ ἐκτάσεις ἀπὸ ἐτῶν ἀμνημονεύτων. Καὶ προέβαλε τότε ἡ Ἑταιρεία τὴν ἀξίωσιν ὅπως ἀποζημιωθῇ διὰ τὰς γαίας ταύτας παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἐφόσον τοῦτο τῆς παρεχώρησε τὴν ἐπικαρπίαν αὐτῶν καὶ δὲν ἠδύνατο αὕτη νὰ τὰς καταλάβῃ, ὡς διατελούσας ὑπὸ τὴν κατοχὴν τρίτων. Τὸ Δημόσιον διὰ μιᾶς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν συνέστησε τότε, εὗρεν ὅτι αἱ κατεχόμεναι παρὰ τρίτων γαῖαι θὰ ἦσαν περίπου 15,000 στρεμμάτων καὶ ἠξίωσεν ἀντὶ τεραστίας ὑποχωρήσεώς του νὰ λάβῃ εἰς ἀντίκρυσμα τὴν παραίτησιν τῆς Ἑταιρείας ἀπὸ τῆς ἀποζημιώσεώς της διὰ τὰ 15,000 ταῦτα στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις κατείχοντο νομίμως, δικαιωματικῶς παρὰ τῶν διαφόρων τρίτων. Ταῦτα ἐγένοντο κατὰ τὸ 1882. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ Γαλλικὴ Ἑταιρεία, κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως καὶ τῶν σχετικῶν νόμων, ἐντὸς πενταετίας ὤφειλε νὰ περατώσῃ τὰ ἔργα, δὲν ἠδυνήθη δὲ νὰ πράξῃ τοῦτο μέχρι τοῦ ἔτους 1887 καὶ ἠπειλεῖτο ὑπὸ τοῦ κινδύνου νὰ κηρυχθῇ καὶ αὕτη ἔκπτωτος, ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς κεφάλαια ἀγγλικά, ζητήσασα διὰ τὴν σωτηρίαν ἑαυτῆς τὴν περάτωσιν τοῦ ἔργου ὑπὸ Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας. Συνέστη οὕτω μία σύμβασις, διὰ τῆς ὁποίας ἡ Γαλλικὴ Ἑταιρεία μετωχέτευσε τὰ δικαιώματά της καὶ τὰς ὑποχρεώσεις της εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Ἑταιρείαν. Ἡ Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία, γενομένη ἀνάδοχος τῷ 1887 δὲν εἶχε κατορθώσει νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὰ ἔργα, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν εἶχεν ἀναλάβει, μέχρι τοῦ 1891, καὶ εὑρέθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν πρόστιμον 1,500,000 δραχμῶν, τοῦ ὁποίου τὴν τύχην ἀγνοῶ, καὶ μόλις κατὰ τὸ 1892 κατέστη τέλος δυνατὸν νὰ γίνῃ τὸ πρωτόκολλον τῆς παραλαβῆς τῶν συντελεσθέντων ἔργων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ διαγράμματος γενομένου ὑπὸ τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ Potié. Εἰς τὸ πρωτόκολλον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα κάποτε, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσα νὰ τὸ ἀνεύρω σήμερον, εἶχον ἴδει ὅτι ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ὑπεδεικνύοντο πολλαὶ ἀτέλειαι τῶν ὑπεσχημένων ἔργων. Ἀλλὰ διὰ λόγους, φαίνεται, πολιτικῆς σκοπιμότητος ἐκρίθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀφεθοῦν αἱ μικραὶ ἢ μεγάλαι ἁμαρτίαι τῆς Ἑταιρείας, καὶ οὕτω παρελήφθη τὸ ἔργον ἔστω καὶ ἀτελές. Τώρα ἂς ἴδωμεν ποῖαι εἶναι αἱ διαφοραί, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν, κύριε Πρόεδρε...

§211Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐννοοῦμεν μόνον αὐτάς· ποία διαφορά....

§212Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ «ποία διαφορά» εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ φοβίζει.

§213Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ διὰ τὰς ἀξιώσεις τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ ἡμεῖς· διότι ἔχομεν καὶ ἡμεῖς ἀξιώσεις.

§214Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἔχω ἀπόλυτον ἐκτίμησιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἐμπειρίαν σας καὶ τὴν εὐφυΐαν σας, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὑπάρχουν ζητήματα πολυσήμαντα, κολοσσιαίας ἀξίας, τῶν ὁποίων τὴν ἐπίλυσιν δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν τύχην, διότι κανεὶς δὲν μᾶς διαβεβαιοῖ ὅτι σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε ὅλην τὴν ἐπιθυμίαν νὰ προστατεύσητε καὶ διασφαλίσητε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, θὰ εἶσθε Πρωθυπουργὸς καὶ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος ὅταν θὰ λύωνται τὰ ζητήματα ταῦτα. Εἶναι ἀνάγκη, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἴδωμεν καὶ νὰ φροντίσωμεν νὰ πείσωμεν ἑαυτοὺς ὅτι πραγματικῶς συμφέρει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἡ ἐπίλυσις τῶν διαφορῶν ἐκείνων κατὰ τὸν τρόπον τῆς διαιτητικῆς ρήτρας. Ποῖα εἶναι τὰ ζητήματα περὶ ὧν ὁμιλεῖτε ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει; Δύο βλέπω. Πρῶτον τὸ ζήτημα τῶν 80 χιλιάδων στρεμμάτων. Ἠξεύρετε σεῖς, ὁ τόσον δυνατὸς εἰς τὰ νομικά, ὅτι διὰ νὰ ὑπάρξῃ ρήτρα διαιτητικὴ ἀπαιτεῖται μία διαφορὰ πρὸς λύσιν. Ἔχω ὅμως τὴν ἀντίληψιν ὅτι περὶ τῆς κυριότητος τῶν 80 χιλιάδων στρεμμάτων δὲν ὑπῆρξεν οὔτε ὑπάρχει οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις καὶ διαφορά. Καὶ ἰδοὺ διατί: Ὁ ἀνάδοχος ἐργολάβος, εἰς τοῦ ὁποίου τὰ δικαιώματα ὑπεισῆλθεν ἡ Ἑταιρεία, διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως ἠξίωσε καὶ ἔλαβε κατὰ κυριότητα τὰ 80.000 στρέμματα ἐκ τῆς ἀνατολικῆς πλευρᾶς τῆς Κωπαΐδος, ἡ δὲ διάδοχός του Ἀγγλικὴ Ἑταιρεία θέλει καὶ ἀξιοῖ σήμερον ἵνα τὴν ἔκτασιν τῶν 80.000 στρεμμάτων τῆς κυριότητός της λάβῃ ἀπὸ τὴν δυτικὴν πλευρὰν τῆς Κωπαΐδος. Γνωρίζετε, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, διὰ τίνα λόγον ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος ζητεῖ νὰ λάβῃ ταῦτα ἀπὸ τὴν δυτικὴν πλευράν; Εἶναι ὁ λόγος ὁ σοβαρώτατος, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέπτυξεν ἤδη ὁ κ. Κουτσοπέταλος. Αἱ ἐκτάσεις τῆς δυτικῆς πλευρᾶς εἶναι σημερινῆς ἀξίας 8.000 καὶ πλέον δραχμῶν κατὰ στρέμμα, ἀποδίδουν δηλαδὴ εἰσόδημα 420 δραχμῶν κατὰ στρέμμα, βάσει δὲ τοῦ εἰσοδήματος τούτου, ἂν ὑπολογίσωμεν κατὰ τὰ κεκανονισμένα τὸ εἰσόδημα τῆς ἀκινήτου κτήσεως εἰς 5%, προκύπτει συντελεστὴς κεφαλαιοποιήσεως τὸ 20, καὶ ἐκ τούτου ἀνευρίσκομεν τιμὴν κατὰ στρέμμα 8.400 δραχμῶν. Εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον καὶ κοινῶς γνωστὸν ὅτι πωλοῦνται ἤδη γαῖαι τῆς δυτικῆς πλευρᾶς πρὸς 5, 6 καὶ 7 χιλ. δραχμῶν κατὰ στρέμμα. Αἱ γαῖαι τῆς ἀνατολικῆς πλευρᾶς εἶναι αἱ μὴ δυνάμεναι νὰ ἀρδευθῶσιν· ἀποτελοῦν τὰς ἰσχνὰς ἀγελάδας, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία δὲν εἶναι μεγαλυτέρα τῶν 1500 δραχμῶν κατὰ στρέμμα. Τί ζητεῖ τώρα ἡ Ἑταιρεία; Ζητεῖ ἀνταλλαγὴν τῶν ἀγόνων γαιῶν τῆς πρὸς εὐφορωτάτας γαίας τοῦ Δημοσίου. Ἀπορῶ καὶ θαυμάζω κατὰ τίνα τρόπον καὶ κατὰ τίνα λογικὴν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακινήσῃ ζήτημα μεταθέσεως τῆς κυριότητός της ἐπὶ τῶν 80.000 στρεμμάτων. Πῶς καὶ διατί τὸ ζητεῖ;

§215Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε; Ἂν δοθῇ εὐρυτέρα τις διεύθυνσις, ὥστε νὰ εἶναι ἡ διαιτησία συμβιβαστικὴ διαιτησία, τότε θὰ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι αἱ προηγούμεναι συμβάσεις ἠθικῶς μόνον δεσμεύουν τὸ Κράτος. Σήμερον, ἂν τροποποιηθῇ οὕτως ἡ σύμβασις, θὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν ὅτι λαμβάνουσα τὰ 80 χιλ. στρέμματα ἀπὸ τὴν δυτικὴν πλευρὰν ἐξασφαλίζει ἕνα ὄφελος καὶ κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ μᾶς δώσῃ ἀνταλλάγματα. Εἶναι εὐρυτάτη δηλαδὴ ἡ διαχείρισις τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον παρὰ ἂν ἐδεχόμεθα τὴν σύμβασιν τοῦ 1909.

§216Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Δὲν δεσμεύεται ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ ἀποδεχθεῖσα τὴν διαιτησίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἐρχομένη σήμερον νὰ δυσπιστῇ;

§217Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ὡς ἐπιχείρημα ἐφέρατε καὶ τοῦτο· ὅτι, ἂν δὲν πάρῃ ἀπὸ τὴν δυτικὴν πλευράν, τότε τὸ μέρος αὐτὸ θὰ κατακλυσθῇ καὶ πάλιν ἀπὸ τὸ νερό. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος οὗτος; Εἶναι ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὐτὴ δὲν ἔκαμε τὸ ἔργον της ὡς ὤφειλεν.

§218Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, κ. συνάδελφε. Διότι προκειμένου περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων δὲν εἶναι μόνον ἡ κατασκευὴ τοῦ ἔργου ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρὸ πάντων ἐνδιαφέρει, ἀλλὰ εἶναι πρὸ πάντων ἡ συντήρησις.

§219Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχω νὰ προσθέσω ἀκόμη καὶ τὸ ἑξῆς: Καὶ ἂν ἀκόμη συντηρηθοῦν τὰ ἔργα, ἐφόσον κατὰ βάσιν δὲν ἔχουν γίνει καλὰ—καὶ τοῦτο τὸ ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς ὅτι χρησιμοποιοῦνται ὑδροφόροι μηχαναί. Ἂν ἡ στάθμη τῆς λίμνης εἶναι πολλὰ μέτρα ἄνωθεν τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης, αὐτὸ μᾶς δεικνύει ὅτι καὶ ἂν συντηρηθοῦν τὰ ἔργα, εὐθὺς ὡς παύσουν αἱ ὑδροφόροι μηχαναὶ νὰ λειτουργοῦν θὰ μεταβληθῇ πάλιν ἡ Κωπαΐς εἰς λίμνην. Δὲν ἐπιτρέπεται ἀπὸ ὑδραυλικῆς ἀπόψεως νὰ χρησιμοποιοῦνται μηχαναὶ ὑδροφόροι διὰ τὸ πέταγμα τῶν νερῶν ἐκεῖ ὅπου ἡ στάθμη εἶναι παραπάνω ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης. Αὐτὸ γίνεται μόνον ἐκεῖ ὅπου ἡ στάθμη εἶναι πολὺ κάτω τῆς ἐπιφανείας τῆς θαλάσσης.

§220Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει ὁ κ. Κεφαλογιάννης ἐν τῇ ἐκθέσει του, ὡς εἴπετε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὰς θεωρῶ ὀρθὰς καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ζητήματα ταῦτα μία Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ πεισθῆτε καὶ σεῖς ὅτι ὁ κ. Κεφαλογιάννης πλανᾶται ἀπὸ ἀπόψεως μηχανικῆς. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἀπόψεως ἐκείνης, διότι δυστυχῶς δὲν νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις εἶναι διατεθειμένη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἔρευναν ζητημάτων τὰ ὁποῖα μόνον μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξετάσῃ ἐπικαλουμένη τὰ φῶτα τῶν εἰδικῶν καὶ ἁρμοδίων μηχανικῶν. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς διενέξεως μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας Κωπαΐδος ὅσον ἀφορᾷ τὴν κυριότητα τῶν 80.000 στρεμμάτων, διότι τοῦτο εἶναι καθωρισμένον ἤδη διὰ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισεν ἡ ἰδία ἡ Ἑταιρεία. Τί παραμένει πρὸς συζήτησιν;

§221Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Μίαν πληροφορίαν, παρακαλῶ. Εἶναι σήμερον τὰ κεφάλαια ἀγγλικὰ ἢ μήπως εἶναι κυρίως ἑλληνικά; Διότι πληροφοροῦμαι ὅτι εἶναι κυρίως ἑλληνικὰ καὶ ὅτι οἱ Ἕλληνες ἀνεκίνησαν ὅλα τὰ ζητήματα, Σκουλούδης καὶ Σία.

§222Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν διακοπὴν αὐτήν, διότι εἶχον ἀπόφασιν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ ἀποκαλύψω ὅτι κυριώτατα δὲν πρόκειται περὶ ἀγγλικῶν κεφαλαίων, ἀλλὰ κατὰ πλειονοψηφίαν περὶ ἑλληνικῶν, εὑρισκομένων δὲ δυστυχῶς εἰς χεῖρας, διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν ὁποίων δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Κυβέρνησις. Διὰ νὰ εἶμαι δὲ σαφέστερος ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὸ μεῖζον μέρος τῶν μετοχῶν τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Σκουλούδη, ὁ ὁποῖος δὲν ζητεῖ οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον παρὰ μόνον, ἐξωθῶν τοὺς Ἄγγλους κεφαλαιούχους, νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς ἑαυτὸν κέρδη ἀμύθητα. Τὸ ζήτημα τῶν 80.000 στρεμμάτων νομίζω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὔτε εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ τὸ θεωρήσῃ ὡς ἐπίμαχον καὶ νὰ τὸ ὑποβάλῃ εἰς μίαν διαιτησίαν, ἡ τύχη τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἀποβῇ ἐναντίον τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ ἐπιφέρῃ μίαν ζημίαν 500,000,000 δραχμῶν. Ἂν ὑπάρχουν ἄλλα ζητήματα ἀληθῶς ἐπίμαχα, θὰ σκεφθῶμεν περὶ αὐτῶν κατὰ πόσον ἐπιτρέπεται ἡ ὑποβολή των εἰς διαιτησίαν, δεδομένου ὄντος ὅτι δυνάμει τῶν ἐν ἰσχύϊ συμβάσεων μόνον ὁ Ἄρειος Πάγος εἶναι ἁρμόδιος πρὸς ἐπίλυσίν των. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῶν 15.000 στρεμμάτων. Ὑπάρχει διαφορὰ ὡς πρὸς ταῦτα; Ὄχι βεβαίως, διότι εἰς τὴν πρόσθετον σύμβασιν τοῦ 1882 ῥητῶς ἀναγράφεται ὅτι ἡ Ἑταιρεία παραιτεῖται τῆς κυριότητος 15.000 στρεμμάτων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἰσχυρίζεται τώρα ἡ Ἑταιρεία ὅτι δὲν εἶναι μόνον 15.000 στρέμματα τὰ ὑπὸ τρίτων κατεχόμενα, ἀλλὰ 28 000 καὶ ζητεῖ ἀποζημίωσιν διὰ τὰ ὑπολειπόμενα 13.000 στρέμματα. Ἀλλ’ ἐν τούτῳ διαψεύδεται ἀπὸ Ἐπιτροπὴν τὴν ὁποίαν ἔστειλε τότε εἰς Κωπαΐδα τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ ἡ ὁποία ἀναβιβάζει τὴν ποσότητα τῶν ὑπὸ τρίτων κατεχομένων ἐκτάσεων εἰς 17,600 στρέμματα. Ἡ διαφορὰ αὕτη δύναται ἴσως ν’ ἀμφισβητηθῇ μεταξὺ τῆς Ἑταιρείας καὶ τοῦ Δημοσίου, μολονότι θὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι δὲν δύναται νὰ σταθῇ νομικῶς ἡ ἐν ταύτῃ ὑποστηριζομένη ἄποψις τῆς Ἑταιρείας. Ἐπὶ τέλους, ἂν ἐπρόκειτο νὰ διαρρυθμισθῇ ἡ τύχη τῶν 2.500 τούτων στρεμμάτων, ἂν ἐπρόκειτο διὰ τῆς διαιτησίας ἐπ’ αὐτῶν νὰ ἐξυπηρετηθῇ ἡ ἰδέα ὅτι πρέπει νὰ παρασταθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἐνώπιον τῆς διεθνοῦς δημοσίας γνώμης ὡς Κράτος πεπολιτισμένον καὶ καλῆς πίστεως, θὰ ἔπρεπεν ἴσως νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ διαιτησία αὐτή. Ἀλλὰ δὲν ζητεῖται διὰ τῆς εἰσηγητικῆς τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσεως νὰ διαρρυθμισθῇ ἡ διαφορὰ τῆς ἐκτάσεως τῶν 2.500 στρεμμάτων, ἀλλὰ τῶν 80.000 τοιούτων. Ὡς τρίτον τέλος ἐπίμαχον θέμα ἀναγράφεται εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν ἡ τύχη τῶν περιφήμων δικῶν τῆς Ἑταιρείας κατὰ τρίτων, ἐν αἷς ἐγένετο καὶ ἡ προσεπίκλησις τοῦ Δημοσίου. Ἄν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, ἡ Ὑπηρεσία σας, διότι εἰς σᾶς ἀποδίδω καλὴν πίστιν καὶ οὐδεμίαν περὶ ταύτης ἀμφιβολίαν ἔχω, ἂν ἡ Ὑπηρεσία σας, λέγω, εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μελετήσῃ μετά τινος ἐνδιαφέροντος τὸ Κωπαϊδικὸν ζήτημα καὶ νὰ ἐκτελέσῃ οὕτω τὰς στοιχειώδεις ὑποχρεώσεις τὰς ὁποίας ἔχει, θὰ ἐμάνθανεν ὅτι μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος ὑπῆρχε μὲν κάποτε μία σειρὰ δικῶν ἐκκρεμῶν, ἀλλ’ ὅτι αὗται ἐτερματίσθησαν ἀποβᾶσαι κατὰ τῆς Ἑταιρείας. Οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον Πρωτοδικεῖον νὰ μάθουν ποία ὑπῆρξεν ἡ τύχη τῶν ὑποθέσεων ἐκείνων καὶ θὰ ἐμάνθανον τότε ὅτι ὅλαι αἱ εἰς τὰς δίκας ἐκείνας προβληθεῖσαι ἀξιώσεις τῆς Ἑταιρείας ἦσαν μηδαμιναὶ καὶ ἀστήρικτοι. Ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας, κ. Ὑπουργέ, μίαν ἀπόφασιν τοῦ Πρωτοδικείου Λεβαδείας, ἀπὸ τὰς 5 ἢ 6 αἱ ὁποῖαι ἐξεδόθησαν ἐπὶ τῶν σημαντικωτέρων σχετικῶν δικῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Ὑπηρεσία σας νὰ κατανοήσῃ ὅτι θὰ ἔπρεπε μετὰ μείζονός τινος ἐπιμελείας νὰ εἰσηγῆται πρὸς ὑμᾶς τοσοῦτον σοβαρὰ ζητήματα. Τὸ Πρωτοδικεῖον Λεβαδείας, ὅτε ἡ Ἑταιρεία ἐζήτησε τὴν ἐπικαρπίαν τῶν κτημάτων τῶν περιλαμβανομένων ἐντὸς τῆς νομίμου περιμέτρου τῶν πλημμυρῶν, εἶπε τοῦτο τὸ σαφὲς καὶ ἁπλοῦν, τὸ ὁποῖον ὅλοι οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νομικοὶ θὰ ἐκτιμήσουν ὅτι καλῶς εἶπεν. Εἶπεν ὅτι ἀπὸ τὸ 1886, ὅτε ἡ Ἑταιρεία ἐτέλεσεν ἑορτὰς καὶ πανηγύρεις διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ Ἑταιρεία ὑπὸ τὴν κατοχὴν καὶ χρῆσιν καὶ ἐπικαρπίαν της ὁλόκληρον τὸ πεδίον τὸ Κωπαϊδικόν, καὶ ἐπὶ τέλους, ἂν δὲν τὸ εἶχεν ἀπὸ τοῦ 1886, ἀναμφισβητήτως ὤφειλε καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ ἔχῃ ἀπὸ τοῦ 1892, ὁπότε κατηρτίσθη ἓν πρωτόκολλον μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρείας, πρωτόκολλον παραλαβῆς τῶν ἔργων. Ἄν δὲ ἀπὸ τοῦ 1892 μέχρι τοῦ 1912, ὅτε ἤγειρε τὰς ἀγωγάς της, ἤτοι ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον εἰκοσαετίαν, ἐφησύχασε βλέπουσα ὅτι τὰ κτήματα τῶν ὁποίων ἦτο ἐπικαρπώτρια κατελαμβάνοντο βιαίως ὑπὸ διαφόρων, ἔρχεται νὰ ζητήσῃ προστασίαν μιᾶς δουλείας, ἀποσβεννυμένης νόμῳ μετὰ μίαν δεκαετίαν μόνον, δὲν δύναται νὰ εἰσακουσθῇ. Καὶ εἶπεν ἐπὶ πλέον τὸ δικαστήριον εἰς τὴν Ἑταιρείαν: «Δὲν ἐξετάζω ἂν νομίμως τὸ Δημόσιον σοῦ παρεχώρησε τὰ ἐπίδικα, ἀλλ’ ἐξετάζω ταύτην τὴν ἀμέλειάν σου, ἐξ ἧς ἐπῆλθεν ἡ ἀπόσβεσις τῆς ἐπικαρπίας σου καὶ ἀπορρίπτω τὴν ἀγωγήν σου». Ἐξετάζον δὲ κατόπιν τὴν προσεπίκλησίν της κατὰ τοῦ Δημοσίου πρὸς παρέμβασιν εἶπε πρὸς αὐτήν: «Διὰ τίνα λόγον προσεπικαλεῖς τὸ Δημόσιον, ὅταν ἐξ ἰδικῆς σου ἀμελείας ἔχασες ἤδη τὴν ἐπικαρπίαν, τὴν ὁποίαν ἠδύνασο νὰ ἔχῃς καὶ τὴν ὁποίαν ὤφειλες καὶ ἠδύνασο νὰ ἐξασφαλίσῃς εἰς τὸ Δημόσιον, ἂν ἐγκαίρως ἤγειρες τὰς ἀγωγάς σου καὶ ἐκάλεις εἰς αὐτὰς τὸ Δημόσιον;» Ἀπέρριψε συνεπῶς τὸ δικαστήριον ὄχι μόνον τὰς ἀγωγὰς τῆς Ἑταιρείας, ἀλλὰ καὶ τὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου προσεπικλήσεις της καὶ ἔκτοτε ἡ Ἑταιρεία δὲν τολμᾷ νὰ πατήσῃ τὴν ὁδὸν τῶν Ἑλληνικῶν δικαστηρίων ὄχι ἀπὸ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Δικαιοσύνην, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν συνείδησιν ὅτι ὅλαι αἱ ἀξιώσεις της εἶναι ἀξιώσεις ἀντικείμεναι καὶ εἰς τὸν Νόμον καὶ ἔστιν ὅτε καὶ εἰς τὴν ἠθικήν. Τώρα ποῖα ἄλλα ζητήματα παραμένουν δι’ ἐπίλυσιν διὰ τῆς ρήτρας τῆς διαιτησίας; Μόνον τὸ ζήτημα τῆς ἁλιείας τῶν λιμνῶν Οὐγγρίας ἢ Ὑλίκης καὶ Παραλίμνης. Ὀφείλω νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντονώτατα ἐναντίον τῶν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι θίγουν πολυτιμότατα συμφέροντα τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας. Ἄν, κύριοι, μελετήσετε τὴν σύμβασιν μεταξὺ Ἑταιρείας καὶ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, θὰ ἴδετε ὅτι τὰ ὕδατα τῶν ποταμῶν Κηφισοῦ καὶ Μέλανος, τὰ ἐκχυνόμενα εἰς τὰς ἄνω λίμνας, ἀνήκουσι μόνον κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὴν Ἑταιρείαν Κωπαΐδος, δυναμένην νὰ χρησιμοποιήσῃ ταῦτα πρὸς ἄρδευσιν τῶν περιερχομένων εἰς αὐτὴν ἐδαφῶν, ἐνῷ τὸ ἕτερον ἥμισυ ἀνήκει κατ’ ἀπόλυτον χρῆσιν εἰς τὸ Δημόσιον. Τοῦ ἡμίσεος τὴν χρῆσιν ἔχει ἡ Ἑταιρεία κατὰ τὴν διαδρομήν του εἰς τὸ Κωπαϊδικὸν λεκανοπέδιον, ὁλόκληρον δὲ τὸ εἰς τὰς λίμνας ἐκχυνόμενον ὕδωρ ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐνασκεῖ τὰ δικαιώματά του ἐπ’ αὐτοῦ, ἀπολαῦον ἑνὸς εἰσοδήματος 100.000 δρ. ἐτησίως ἀπὸ τὴν ἐνοικίασιν τῶν ἰχθυοτροφείων τῶν λιμνῶν τούτων. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τοῦτο τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖ τὸ κρινόμενον νομοσχέδιον ἀπὸ τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν καὶ ἀπὸ τὸν δημόσιον θησαυρόν, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου τινὸς σοβαρωτέρου. Ὑπάρχει ρήτρα ἐν τῇ συμβάσει, τὴν ὁποίαν ἐκύρωσεν ὁ νόμος ϠΠΒʹ τοῦ 1882, κατὰ τὴν ὁποίαν, ἂν τὸ Δημόσιον ἢ δῆμος ἢ ἑταιρεία ἢ κοινότης ἢ ἄτομον δυνηθῇ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρείαν τὸ τοκοχρεολύσιον τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἄρδευσιν τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου κεφαλαίων, ἡ Ἑταιρεία ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ καθῆκον νὰ φέρῃ τὰ ὕδατα ταῦτα, μέσῳ τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου, μέχρι τῆς πόλεως τῶν Θηβῶν. Ἠξεύρετε, κύριοι, ποῖον μυθώδη πλοῦτον θὰ ἐδημιουργοῦμεν διὰ τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Θηβαϊκοῦ πεδίου; Πρόκειται περὶ ἐκτάσεως 80.000 περίπου στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα, μεταβαλλόμενα εἰς ἔκτασιν ἀρδεύσιμον, οὐ μόνον θὰ ηὔξανον τεραστίως τὸν πλοῦτον τῆς Χώρας, ἀλλὰ καὶ θὰ ἔλυον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα διὰ τὰς Θήβας, διότι, ἀφοῦ ἡ ὑπὸ τῶν προσφύγων καλλιέργεια, ἐλαχίστης ξηρικῆς ἐκτάσεως Θηβαϊκῆς γῆς, ἀπέδωκεν ἀρίστης ποιότητος καπνόν, φαντασθῆτε τί θὰ ἐγίνετο ὁλόκληρον ἐκεῖνο τὸ πεδίον, ἄν, φροντίδι κυβερνητικῇ, ἠδύνατο νὰ καταστῇ ἀρδεύσιμον. Φέρει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φέρῃ μέχρι Θηβῶν τὰ ὕδατα τῶν λιμνῶν ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος, ἀλλὰ ταύτην θέλει νὰ ἀπορρίψῃ ἐκ τῶν ὤμων της καὶ θέλει ἐπὶ πλέον νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων τῶν δύο λιμνῶν διὰ νὰ γίνῃ τί, κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ νὰ ἁλιεύσῃ δῆθεν αὐτὴ κατὰ τρόπον ἐπιστημονικόν.

§223Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν; Ὅταν πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ περὶ διαιτησίας σύμβασις, θὰ ὑποβάλουν τὰς ἀξιώσεις των ἀμφότερα τὰ μέρη.

§224Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Μίαν ἀπορίαν νὰ μοῦ λύσετε, κ. Πρόεδρε; Ἐφόσον πρόκειται νὰ θέσετε ὑπὸ διαιτησίαν αὐτὰ τὰ ζητήματα, διατί δὲν ἀνεφέρετε εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ ζήτημα τῶν λιμνῶν;

§225Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Διότι θέλω νὰ λυθῶσιν ὅλαι αἱ διαφοραί, καὶ ἐκεῖναι τὰς ὁποίας θὰ μοῦ εἴπετε καὶ σεῖς, καὶ ἐκεῖναι ἃς θὰ προβάλῃ ἡ Ἑταιρεία.

§226Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον ἄλλην μίαν ἐρώτησιν. Ἄν ἡ Ἑταιρεία ἠξίου αὔριον νὰ μὴ ἔχῃ κατ’ ἐπικαρπίαν τὰς 160.000 στρεμμάτων, ἀλλὰ κατὰ πλήρη κυριότητα, θὰ ἐφέρετε πάλιν τὸ ζήτημα αὐτὸ ὑπὸ διαιτησίαν;

§227Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι θὰ φέρω ὑπὸ διαιτησίαν καὶ ἄλλο ζήτημα, ὅτι δηλ. πρέπει ἡ Ἑταιρεία νὰ περιορισθῇ εἰς μόνον 30.000 στρέμματα καὶ τὰ ὑπόλοιπα νὰ μᾶς τὰ δώσῃ ἐπὶ δικαίᾳ ἀποζημιώσει, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν νέων ἀγροτικῶν συνθηκῶν ὑφ’ ἃς διατελεῖ ἡ Ἑλλάς.

§228Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἤθελον αὐτὸ τὸ ζήτημα, τοῦ ὁποίου τὴν ἄποψιν θὰ ὑποστηρίξω, νὰ τεθῇ σαφῶς εἰς τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ γνωρίζῃ καὶ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἐπιδιώκεται διὰ τῆς διαιτησίας αὐτῆς ἀπαλλοτρίωσις σημαντικοῦ ποσοῦ στρεμμάτων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων τοῦ Τόπου καλλιεργητῶν περιοίκων ἢ προσφύγων. Εἴπετε καὶ ἓν ἄλλο, κ. Πρόεδρε. Εἴπετε ὅτι διὰ τῆς διαιτησίας ταύτης θὰ ἐδίδετο εἰς τὴν Ἑταιρείαν, πιθανῶς δὲ μὲ ἀνταλλάγματα, τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα τῶν λιμνῶν Οὐγγρίας ἢ Ὑλίκης καὶ Παραλίμνης, τὰ εἰσβάλλοντα εἰς αὐτὰς ἐκ τῶν δύο μεγάλων ποταμῶν Μέλανος καὶ Κηφισοῦ, ἵνα, κατὰ τὴν ἔξοδον καὶ κατεύθυνσιν αὐτῶν πρὸς τὸν Εὐβοϊκόν, παράγῃ δύναμιν ἠλεκτρικήν.

§229Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑταιρεία δι’ ἐξωδίκου δηλώσεώς της ἔλεγεν ὅτι, ἂν τῇ δοθῇ ἀπὸ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἤθελε χρησιμοποιήσει τὴν πτῶσιν τῶν ὑδάτων διὰ νὰ παρασκευάζῃ ἠλεκτρικὸν ρεῦμα. Ἐγὼ δὲν ἔδωσα τοιοῦτον δικαίωμα οὔτε αὐτὴν τὴν στιγμὴν λέγω ὅτι τὸ δίδω εἰς τὴν Ἑταιρείαν. Θὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Ἑταιρείαν ὅτι διὰ νὰ τῇ παραχωρήσωμέν τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἤδη, θὰ ἔπρεπε μετὰ τὴν ἐξασφάλισιν ἑνὸς ποσοῦ τῶν κεφαλαίων της νὰ ἀρχίσῃ μία συμμετοχὴ ἐπαρκὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν κερδῶν, ἐπὶ πλέον δ’ ὅτι ἡ χορηγία ἠλεκτρικοῦ ρεύματος θὰ ἐγίνετο μὲ τιμολόγιον, ὅπερ θὰ κανονίζεται κοινῇ συναινέσει ἡμῶν καὶ τῆς Ἑταιρείας, ἐν περιπτώσει δὲ διαφωνίας θὰ ὑπάρχῃ διαιτητικὴ λύσις.

§230Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Θὰ εἶναι τοῦτο εὐκταῖον, ἀφοῦ δι’ αὐτοῦ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ἀμφοτέρων τὰ συμφέροντα. Ἔχω ὅμως, κύριοι, τὴν πληροφορίαν ὅτι ἡ Ἑταιρεία, ἐλπίζουσα νὰ ἐπιτύχῃ ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τὴν παραχώρησιν τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων τῶν εἰρημένων δύο ποταμῶν ποὺ χύνονται εἰς τὰς λίμνας, σκέπτεται — καὶ προῆλθε μάλιστα εἰς διαπραγματεύσεις μεθ’ ὡρισμένου ὁμίλου ἐπιχειρηματιῶν — νὰ πωλήσῃ τὰ ὕδατα αὐτὰ πρὸς ὕδρευσιν τῶν Ἀθηνῶν, ζητοῦσα τὸ ποσὸν τῶν 270 χιλιάδων Ἀγγλικῶν λιρῶν διὰ τὴν παραχώρησιν ἑνὸς μόνον κυβικοῦ μέτρου ὕδατος. Θὰ ἠδύνατο οὕτω, κ. Πρόεδρε, ἡ Ἑταιρεία, λαμβάνουσα τὴν χρῆσιν τῶν ὑδάτων τούτων, νὰ παραγάγῃ δύναμιν ἠλεκτρικὴν δι’ ἧς νὰ φωτίσῃ τὰς Ἀθήνας, συγχρόνως δὲ καὶ νὰ ὑδρεύσῃ αὐτὰς δαπάναις τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἐνῷ συγχρόνως θὰ ἀποστερήσῃ τὸ Δημόσιον οὐ μόνον τῆς ὠφελείας ἐκ τῆς ἁλιείας, ἀλλὰ καὶ τοῦ πλούτου μιᾶς τεραστίας πεδιάδος, τῆς πεδιάδος τῶν Θηβῶν, ἥτις θὰ ἠδύνατο νὰ ἀρδευθῇ δι’ αὐτῶν.

§231Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς παραδέχεσθε ὅτι ἡ διαιτησία δύναται νὰ μᾶς ἀδικήσῃ.

§232Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί ἡ διαιτησία θὰ κάμῃ, ἀλλ’ ἤθελον τὰ ζητήματα αὐτὰ νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπ’ αὐτῶν. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι σᾶς εἶδον ὄχι μετὰ πείσματος, ἀλλὰ μετὰ στοργῆς ἐξαιρετικῆς νὰ ἐναγκαλίζεσθε τὸ νομοθετικὸν τοῦτο νεογνὸν καὶ νὰ λέγετε ὅτι, ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἀναλάβῃ νὰ τὸ βαπτίσῃ εἰς τὴν νομοθετικήν της κολυμβήθραν, σεῖς θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψετε τὴν Ἀρχήν. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, ἐνδιαφερόντων τὴν ἐθνικήν μας οἰκονομίαν, ἀσχέτων δὲ πρὸς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεώς σας καὶ πρὸς τὴν οἰκονομικήν της πολιτικήν, οὔτε ἔπρεπεν οὔτε ἐδικαιοῦσθε νὰ προβάλλετε ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Ἐξ ὅλων τούτων διαισθάνομαι, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ διατελῇ ὄχι ὑπὸ πίεσιν διπλωματικήν, διότι τοῦτο τὸ ἀποκρούω ἀπολύτως, πρὸς τιμὴν τῆς ἐνδιαφερομένης Δυνάμεως, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ διατελῇ ὑπὸ τὴν ζωηρὰν ἐντύπωσιν μιᾶς παρακλήσεως, μιᾶς θερμῆς εὐχῆς καὶ συστάσεως φίλης Δυνάμεως, ἡ ὁποία ἔχει ὅλον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐπιδεικνύῃ τὴν στοργήν της διὰ τὴν τύχην τῶν ἐν τῇ ξένῃ κεφαλαίων τῶν ὑπηκόων της. Ἂν λοιπὸν συμβαίνῃ ἡ φίλη αὕτη Δύναμις νὰ ἐφιστᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν προσοχήν της ἐπὶ ζητημάτων τοιούτων, θὰ εἶχον νὰ κάμω ταύτας τὰς παρατηρήσεις: Ἂν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐγνώριζε τὰ ἑξῆς γεγονότα· πρῶτον ὑπὸ ποίους ὅρους ἐκμεταλλεύσεως ἐνασκεῖται ἢ μᾶλλον λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδιαιτέρως ἐν Κωπαΐδι τὸ Ἀγγλικὸν κεφάλαιον τὸ ἀπασχολούμενον εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, ἂν ἐγνώριζεν ὅτι οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους γίνεται ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ ἀποξηρανθέντος τμήματος τῆς Κωπαΐδος εἶναι ὅροι οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν ὄνειδος ὄχι μόνον διὰ Κράτη ἐλεύθερα, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μᾶλλον ἀπολίτιστα Κράτη, οὐδέποτε θὰ ἔστεργε νὰ προστατεύσῃ αὐτό. Διότι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς ὅτι ἡ Ἑταιρεία αὕτη ἀξιοῖ καὶ λαμβάνει γεώμορον 30–32% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἤθελον νὰ μάθω παρ’ οἱουδήποτε ἐξ ὑμῶν, ἂν ἐν μέσῳ τῆς μακραίωνος ἱστορίας τῆς δουλοπαροικίας ὑπῆρξεν ἰδιοκτήτης τόσον σκληρὸς καὶ τόσον ἄκαμπτος, ὥστε νὰ ζητῇ διὰ γεώμορον 30% χωρὶς νὰ συνεισφέρῃ οὔτε τὸν σπόρον οὔτε ἄλλην δαπάνην καλλιεργείας. Ὑπῆρξέ ποτε παράδειγμα τοσαύτης πλεονεξίας, ὑπῆρξαν ἀρά γε ἰδιοκτῆται λαμβάνοντες τὸ ὑπέρογκον μίσθωμα τῶν 30%;

§233ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ 32% εἰς τὴν Ζαχάρω τῆς Ὀλυμπίας εἰς παλαιότερα χρόνια.

§234Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἦτο τοῦτο μία κατάστασις ἀληθῶς ἀτιμάζουσα τὸν πολιτισμόν, κατάστασις ἡ ὁποία εὐλόγως προεκάλεσε τὴν νομοθετικὴν ἐπανάστασιν τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων καὶ τῆς διανομῆς αὐτῶν εἰς τοὺς ἀγρολήπτας. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ γεώμορον τῶν 32%. Ὀφείλουν οἱ ἀτυχεῖς αὐτοὶ δουλοπάροικοι νὰ πληρώνουν ἐπὶ πλέον δύο κοιλὰ λόγῳ φυλακτικῶν δικαιωμάτων, δύο κοιλὰ διὰ τὴν ἄρδευσιν καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι τί ἄλλο, εἶναι δὲ καὶ ὑποχρεωμένοι νὰ ἁλωνίσουν ἑκόντες ἄκοντες οὐχὶ διὰ τῶν ἰδίων των ζώων, ἀλλὰ μὲ τὰ μηχανήματα τῆς Ἑταιρείας. Ὑπῆρξε τόση ἡ ὑπομονὴ τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, ὑπομονὴ ἡ ὁποία οὐχὶ ἄνδρας ἐλευθέρους, ἀλλὰ μόνον τὰ ἀνδράποδα χαρακτηρίζει, ὥστε πάντες ἐθαυμάζομεν πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ στενάζουν ἀδιαμαρτυρήτως ἐπὶ ἔτη μακρὰ ὑπὸ τὸν ζυγὸν ἐκεῖνον τὸν ἀπηνῆ. Ἀλλ’ ἦλθε τέλος μία στιγμή, κατὰ τὸ 1915, ὅτε ἐξέσπασεν ἡ δυσφορία αὐτῶν διότι εὑρέθησαν πρὸ νέων πιέσεων καὶ νέων ἀξιώσεων τῆς Ἑταιρείας καὶ ἠναγκάσθησαν ν’ ἀπεργήσουν, ὑπὸ τὴν πίεσιν δ’ ἐκείνην τὴν ἀπεργικὴν ἡ τότε Κυβέρνησις Γούναρη, ἥτις εἶχε κληθῆ εἰς τὴν Ἀρχὴν μετὰ τὴν δευτέραν διαφωνίαν Βασιλέως καὶ Βενιζέλου, ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς ἓν ἀπὸ τὰ τολμηρὰ ἐκεῖνα διαβήματα τὰ ὁποῖα δὲν ἐχαρακτήριζον τὴν πολιτικήν της. Ἐθέσπισε τότε τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν ἀγρῶν, ἐξαναγκάσασα οὕτω τὴν Ἑταιρείαν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς νέας ἀξιώσεις της καὶ νὰ περιορισθῇ εἰς ὅσα ἕως τότε ἐλάμβανεν. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ θάρρος ἀπέλιπε μετ’ οὐ πολὺ τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην καὶ μετά τινας μῆνας ἠναγκάσθη νὰ καταργήσῃ τὸ δικαιοστάσιον ἐκεῖνο καὶ ἀφήσῃ εἰς τὴν Ἑταιρείαν πλήρη ἀσυδοσίαν. Ἄν λοιπόν, κ. Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλικὴ ἐγνώριζε τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐνασκεῖ τὴν ἐκμετάλλευσιν του ἐν Ἑλλάδι καὶ ἰδίᾳ ἐν Κωπαΐδι τὸ Ἀγγλικὸν κεφάλαιον, ἂν ἐγνώριζε τὴν σκληρότητα καὶ ἀκαμψίαν μὲ τὴν ὁποίαν οἱ διοικοῦντες τὴν Ἑταιρείαν συμπεριφέρονται πρὸς τοὺς χωρικούς, ἂν ἐγνώριζε τὴν πολυτέλειαν καὶ σπατάλην τῆς διοικήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν καθιερώσει ἐκεῖ, εἰς τρόπον ὥστε μόνον εἰς 7.000 λίρας νὰ ἀνέρχωνται κατ’ ἔτος τὰ καθαρὰ εἰσοδήματα τῆς Κωπαΐδος, ἔχω τὴν πεποίθησιν, κ. Πρόεδρε, ὅτι τοιαῦτα κεφάλαια, ἀποτελοῦντα ὄνειδος διὰ τὸν πολιτισμόν, καὶ ἂν ἀκόμη εἶναι Ἀγγλικά, δὲν θὰ ἔσπευδε νὰ περιβάλῃ μὲ τὴν στοργήν της ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλική. Ἀλλ’ ὅλα αὐτά, κ. Πρόεδρε, δύναται νὰ τὰ μάθῃ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις μόνον παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§235Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν, διότι βλέπω ὅτι βαδίζετε εἰς ἀτραπὸν ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω ποῦ ἠμπορεῖ νὰ σᾶς ὁδηγήσῃ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλικὴ δὲν προστατεύει τὰ Ἀγγλικὰ κεφάλαια ἢ μόνον καθ’ ὃν τρόπον κάθε Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ δράσῃ, δηλαδὴ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων του νὰ κάμνῃ συστάσεις. Τὸ ἴδιον ἔκαμε καὶ ἡ Ἑλλὰς καὶ συνέπεσε καὶ ἐγὼ νὰ λάβω ἐντολὰς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δι’ ὡρισμένας συστάσεις περὶ ἰδιωτικῶν συμφερόντων καὶ παρεκάλεσα νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἐνόμισεν ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ συνάψωμεν ἓν μέγα δάνειον 10.000.000 λιρῶν καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχει ἀρκούντως δυσφημισθῆ, ἀδίκως βεβαίως, ἡ Ἑλληνικὴ πίστις ὅτι δὲν δίδει μίαν λύσιν εἰς πολλὰς ὑποθέσεις ἀπὸ πολλοῦ ἐκκρεμεῖς ἐνόμισεν ὅτι θὰ ἦτο συντελεστικὸν διὰ τὴν ἐνίσχυσιν ὄχι τὴν ἠθικὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς οἰκονομικῆς μας πίστεως, νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι, δεχόμενοι μίαν διεθνῆ διαιτησίαν, σπεύδομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν ὅλας τὰς ἀξιώσεις, ὁσονδήποτε καὶ ἂν εἶναι παράλογοι, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι καὶ δίκαιον ἔχομεν καὶ τὸ δίκαιον θὰ ἐπιτύχωμεν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θέσις τοῦ πράγματος. Μὴ ἀναμιγνύετε λοιπὸν τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι περιθάλπει κατ’ ἰδιαίτερον τρόπον τὰ Ἀγγλικὰ κεφάλαια, διότι σᾶς λέγω ὅτι πέρα τῆς συστάσεως, ἡ ὁποία γίνεται συνήθως καὶ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας Κυβερνήσεις, οὐδὲ πίεσις οὐδὲ παράκλησις ἐπίμονος ἐγένετο.

§236Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Τουλάχιστον νὰ διαγραφῇ ἡ περικοπὴ αὐτή.

§237Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἂν ἔχετε καμμίαν τροπολογίαν, σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν ὑποβάλετε τώρα διὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἂν ἀπορριφθῇ τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπέρχεται ἡ ἀπόρριψις καὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὑποβάλετε τὰς τροπολογίας σας διὰ νὰ ἴδω τί ἠμπορῶ νὰ δεχθῶ ἐξ αὐτῶν.

§238Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγώ, ἐπιλαμβανόμενος τοῦ θέματος τούτου, τοῦ ἀρκετὰ λεπτοῦ, ὅταν ἠθέλησα νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἄποψίν του τὴν διπλωματικήν, ἐπρόσεξα νὰ τονίσω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πιέσεως τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται ἁπλῶς περὶ συστάσεων καὶ παρακλήσεων, τὰς ὁποίας κάθε Κράτος ἔχει καθῆκον νὰ κάμνῃ. Ἄλλο τι πέρα τούτου δὲν ἤθελον νὰ ἰσχυρισθῶ. Ὅσον ἀφορᾷ, κ. Πρόεδρε, τὴν ἄποψιν τὴν γεννηθεῖσαν συνεπείᾳ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. Δουζίνα θὰ ἔπρεπε καὶ ταύτην νὰ προσέξετε, διότι ἐγεννήθησαν ποικίλα ζητήματα χρήζοντα μιᾶς ἐρεύνης συντόμου καὶ ἐπισταμένης, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς τὸν χῶρον τῆς αἰθούσης ταύτης, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὑπὸ τὴν ἀβίαστον βάσανον μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν νομίζετε, κ. Πρόεδρε, ὅτι ζήτημα τοιοῦτο ἀξίζει νὰ ἀπασχολήσῃ μίαν Ἐπιτροπὴν ἔστω καὶ ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας; Σεῖς ἐξηντλήσατε ὅσα εἴχετε δικαιώματα καὶ ἐξεπληρώσατε ὅσας ὑποχρεώσεις εἴχετε εἴτε ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας εἴτε ἀπέναντι ἄλλων. Δὲν νομίζετε ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μελετήσῃ μετ’ ἐνδιαφέροντος καὶ ἄνευ σπουδῆς ἓν ζήτημα τόσον κεφαλαιῶδες; Δι’ αὐτό, κ. Πρόεδρε, ἤθελον καὶ πάλιν νὰ σᾶς παρακαλέσω θερμῶς νὰ στέρξετε εἰς τὴν λύσιν αὐτήν. Ἐπαναλαμβάνω, κ. Πρόεδρε, θερμότατα τὴν παράκλησίν μου διὰ τὴν παραπομπὴν τοῦ ζητήματος τούτου εἰς Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ δύναται νὰ τὸ ἐξονυχίσῃ καθ’ ὅλας του τὰς λεπτομερείας, νὰ μελετήσῃ τοὺς σχετικοὺς φακέλους, νὰ ἴδῃ τὰς ἀπόψεις τὰς ὁποίας ὑποστηρίζουν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, νὰ ἴδῃ τὰς ἀπόψεις τῆς Ἑταιρείας καί, ἐπὶ τέλους, νὰ ἐπιφέρῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰς ἀναγκαίας βελτιώσεις καὶ τροπολογίας, διότι ἡ ἀοριστία τοῦ νομοσχεδίου τούτου δύναται νὰ γεννήσῃ, κ. Πρόεδρε, νέα καὶ σοβαρώτατα ζητήματα εἰς τὸ μέλλον, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς οἰκτίρουν ἴσως οἱ μεταγενέστεροι, καθ’ ὃν τρόπον δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ οἰκτίρωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταρτίζοντες τὴν πρώτην σύμβασιν, δὲν ἐμερίμνησαν νὰ καθορίσωσιν οὔτε τὸ ἀνώτατον ὅριον τοῦ ὑπὸ τῆς Ἑταιρείας εἰσπρακτέου μισθώματος οὔτε τὸ ἀληθὲς κατακλυζόμενον ἔδαφος, ὅπερ μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ καρπωθῇ ἡ Ἑταιρεία, εἰς τρόπον ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ ζήτημα ἀποζημιώσεως τῆς Ἑταιρείας ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ μὴ δημιουργηθῶσι δίκαι διηνεκεῖς πρὸς τερματισμὸν τῶν ὁποίων ἀγόμεθα νῦν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας ἵνα διορίσῃ ἐπιδιαιτητὴν διὰ νὰ τὰς λύσῃ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ λύσις αὐτὴ εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένη καὶ ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις θὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐχὴν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ στέρξῃ καὶ ἀποδεχθῇ ταύτην. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἐπιμείνετε εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν θὰ ἐπιτύχετε εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν τὴν διατύπωσιν ὅλων ἐκείνων τῶν σημαντικῶν καὶ οὐσιωδῶν λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι, διατυπούμεναι ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ καθίστων εὐχερέστερον τὸ ἔργον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμενούσης νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ὁριστικὴν λύσιν. Δὲν θέλω νὰ σᾶς τονίσω καὶ πάλιν τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους, πολὺ ὀρθῶς, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἐτόνισεν ὁ πρῶτος ὁμιλήσας, τοὺς κινδύνους τοὺς ὁποίους εἶναι δυνατὸν νὰ διατρέξουν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἀπὸ μέρους τῶν δύο διαιτητῶν. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ὁ ἐπιδιαιτητής, τὸν ὁποῖον θὰ διορίσῃ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου τῆς Χάγης ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλβετικῆς Ὁμοσπονδίας, θὰ κληθῇ νὰ ἀποφασίσῃ μόνον ἐν περιπτώσει διαφωνίας τῶν δύο διαιτητῶν. Εἶναι πιθανώτατον, κ. Πρόεδρε, ἢ μᾶλλον εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ὁ διαιτητὴς τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας μὲ πολὺ ἐνδιαφέρον θὰ ἀγαπήσῃ καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ζητήματά της. Ἀλλ’ ὑπάρχει φόβος εὔλογος καὶ ἀπολύτως σχετικὸς μὲ τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν, διὰ τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν δύνασθε νὰ ἐγγυηθῆτε, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐκ λόγων ποικίλων αὐτὸς ὁ διαιτητὴς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ προσχωρήσῃ εἰς γνώμην τοῦ διαιτητοῦ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας καὶ τότε ἀσφαλῶς καὶ βεβαίως νὰ μετανοήσωμεν πικρότατα, διότι τοσοῦτον ἐπιπολαίως ἀφῃρέσαμεν ἐκ τῆς δικαστικῆς κρίσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ ἐνεπιστεύθημεν πολύτιμα συμφέροντα κρατικὰ εἰς τὴν ἀδυναμίαν ἑνὸς ἀτόμου. Ἀξιοῦμεν καὶ θέλομεν τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς Ἐπιτροπὴν οὐχὶ διὰ νὰ τὸ ρίψωμεν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλένδας, ἀλλ’ ἵνα περιφρουρήσωμεν τὰ δημόσια συμφέροντα.

§239Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε πρότασιν καὶ θὰ σκεφθῶμεν.

§240Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐννοῶ διὰ ποίαν ἀνάγκην καὶ ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν καὶ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα προβλέπονται καὶ συνιστῶνται αἱ Κοινοβουλευτικαὶ Ἐπιτροπαί, ὅταν τόσον ὀγκώδους καὶ μεγάλης σημασίας ζητήματα δὲν πρόκεινται νὰ ἐλέγχωνται παρ’ αὐτῶν. Θέλετε νὰ ψηφίσετε κατ’ ἀρχὴν νομοσχέδιον ρυθμίζον τὴν τύχην ἑνὸς κολοσσιαίου ζητήματος καὶ νὰ τὸ κηρύξετε κατεπεῖγον, ἐπιτύχητε δὲ τοιουτοτρόπως τὴν μεταμόρφωσίν του εἰς νόμον ἐντὸς μόνον τριῶν ἡμερῶν, ἀποκλείοντες ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ καθήκοντος ὅπερ ἔχομεν, ὅπως ἀσχοληθῶμεν μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ ἐπιμελείας ἐπὶ ὑποθέσεως τόσον ὑψηλῆς σημασίας. Δὲν βλέπω διατί δὲν δέχεται ἡ Κυβέρνησις τὴν ἄποψιν περὶ Ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν στέργει εἰς τὴν παραπομπήν του εἰς Ἐπιτροπήν, θὰ ἐπιφυλαχθῶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις νὰ ἐμφανίσω καὶ νέας ἐν τῷ νομοσχεδίῳ χαινούσας πληγάς, τὰς ὁποίας ἀσφαλῶς θὰ ἀνεύρω μελετῶν τὸν μόλις κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην προσκομισθέντα φάκελον. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἀντὶ νὰ σπεύδετε πρὸς τὸν ταχύτερον νομοθετικὸν τερματισμὸν τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ σηκώσετε τὸ ἀνάστημά σας ἀπέναντι τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας, τῆς ὁποίας μέτοχοι εἶναι Ἕλληνες κρυπτόμενοι ὄπισθεν τοῦ τίτλου τοῦ Ἀγγλικοῦ κεφαλαίου, καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτήν: Τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν πλήττει τὸ Ἑλληνικὸν κεφάλαιον ὁπουδήποτε τὸ συναντᾷ ἐκτρεπόμενον τῶν ὁρίων τοῦ νόμου καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τὸ πλήττει σκληρῶς καὶ διὰ τοῦ νόμου τῆς τοκογλυφίας καὶ διὰ τοῦ νόμου τῆς αἰσχροκερδείας καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἐνοικιοστασίου. Σᾶς ἔχω ἀφήσει ἀπολύτως ἐλευθέρους καὶ εἰσπράττετε μισθώματα ὀγκώδη. Θὰ πλήξω καὶ τὸ ἰδικόν σας κεφάλαιον καὶ θὰ ἐπεκτείνω τὸ ἐνοικιοστάσιον καὶ ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀγρῶν τῶν καλλιεργουμένων.

§241Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ἰσχύει τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν, ἀλλὰ κατισχύει αὐτοῦ ἡ αὐθαιρεσία τῆς Ἑταιρείας.

§242Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ βοσκῶν. Αἱ βοσκαὶ ἀποτελοῦσιν ἐλάχιστον καὶ ἀσήμαντον ἔσοδον ἀπέναντι τοῦ τεραστίου ἐσόδου, ὅπερ ἔχει ἡ Ἑταιρεία ἀπὸ τὴν καλλιέργειαν. Σᾶς λέγω ὅτι, ἐνῷ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν πλήττει τὰ Ἑλληνικὰ κεφάλαια πατάσσον αὐτὰ καὶ διὰ τοῦ νόμου περὶ τοκογλυφίας, ἀδικώτατα μάλιστα ἐφαρμοζομένου, ἀφοῦ περιορίζει τὸν κεφαλαιοδότην εἰς ἕνα μηδαμινὸν τόκον 8 ἢ 9%, καὶ διὰ τοῦ νόμου τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ διὰ περιορισμοῦ τῆς ἀστικῆς ἰδιοκτησίας ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ διὰ καταστολῆς τοῦ ἐλευθέρου ἐμπορίου διὰ τῶν ποινῶν τῆς αἰσχροκερδείας, ἐνῷ τόσον ἀνοικτιρμόνως πλήττει τὰ κεφάλαια τὰ Ἑλληνικά, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὸ νὰ ἀνέχεται τὴν ἀσυγκράτητον ἀσυδοσίαν τῆς ἰδικῆς σας Ἑταιρείας, ἡ ὁποία οὐδὲν ἄλλο πράττει παρὰ νὰ ἐξαντλῇ τὸ αἷμα καὶ τὸν ἱδρῶτα τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων.

§243Γ. ΚΑΤΣΙΜΠΙΡΗΣ. Ἔχει πολλοὺς ὑπηκόους ἡ Ἑταιρεία αὐτή;

§244Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Δέκα χιλιάδας καὶ πλέον. Θὰ ἔπρεπε, κ. Πρόεδρε, ἂν φθάσετε εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ἐφαρμόσετε τὸν νόμον τὸν ἀγροτικὸν μὲ ὅλας τὰς συντηρητικότητας τὰς ὁποίας εὐλόγως ὑποστηρίζετε διὰ τὴν ἐφαρμογήν του, ἤτοι τὴν συντηρητικότητα τῆς εὐλόγου καὶ δικαίας ἀποζημιώσεως τοῦ ἰδιοκτήτου, ἄν, λέγω, σκέπτεσθε νὰ ἐφαρμόσετε τὸν νόμον αὐτὸν εἰς βάρος τῶν Ἑλληνικῶν κεφαλαίων, σᾶς ἐρωτῶ· εἶναι ἐπιτετραμμένον ὁ νόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔπληξεν οὐ μόνον Ἑλληνικά, ἀλλὰ καὶ Γαλλικὰ ἀκόμη κεφάλαια καὶ Ἑλβετικά, νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς βάρος τῶν κεφαλαίων τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας τῆς Κωπαΐδος;

§245Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ὅτι ὁ ἀγροτικὸς νόμος δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ κατὰ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος;

§246Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ. Νὰ ἐφαρμόσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν νόμον τὸν ἀγροτικόν, νὰ ἐφαρμόσῃ καὶ τὸν νόμον περὶ αἰσχροκερδείας εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας αὐτῆς. Ἂν πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ συνυφάνωμεν τὰ ἐν λόγῳ ζητήματα τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας μὲ ἄλλα ζητήματα ἐθνικὰ ἐξ ἴσου καὶ ταῦτα σημαντικά, ὁποῖον εἶναι τὸ προσφυγικὸν δάνειον, εἰς ὃ ἀπεδίδομεν τὴν πρέπουσαν σημασίαν καὶ προσοχήν, δὲν θὰ εἶχον οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ πράξωμεν τοῦτο. Εὑρίσκω ὅμως ὅτι εἶναι δικαιότερον καὶ σκοπιμώτερον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων μας καλλιεργητῶν καὶ νὰ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἐλευθερίαν, ἀρνούμενοι νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὰς παραλόγους ἀξιώσεις τῆς Ἑταιρείας καὶ προτιμῶντες νὰ καταστήσωμεν βαρυτέρους τοὺς ὅρους τῆς περὶ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου συμβάσεως. Διότι ἡ ἐπιβολὴ ἐν τούτῳ ἐπαχθεστέρων βαρῶν, διὰ τῆς ἐπιπτώσεως, θὰ πέσῃ ἐπὶ τῶν ὤμων ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις βεβαιότατα εἶναι πρόθυμος νὰ ὑποστῇ πᾶσαν θυσίαν, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ζωὴν καὶ τὴν εὐτυχίαν εἰς τοὺς ἀτυχήσαντας ὁμαίμονας ἀδελφούς του. Ἡμεῖς τοὐλάχιστον ἀδιστάκτως στέργομεν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς νέα βάρη παρὰ νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐξακολούθησιν μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία οὐδαμῶς τιμᾷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος.

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§248Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι, ὅσα ἐξέθεσαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου σχετικῶς πρὸς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀφῆκαν οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν ὅτι πρόκειται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις — δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω διὰ τίνας λόγους — νὰ προστατεύσῃ κυριολεκτικῶς ἐγκλήματα τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν εἰς βάρος τῶν ἀγροτικῶν ἐκείνων πληθυσμῶν, καὶ τοῦτο ἵνα προστατεύσῃ κεφάλαια ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι συνήθισαν νὰ μὴ ἔχωσι πατρίδα, ὅπως δὲν ἔχουσιν οὔτε τὰ κεφάλαια πατρίδα, καὶ νὰ ἔρχωνται νὰ προστατεύωνται ἄλλοθεν. Τὴν αὐτὴν τακτικὴν ἠκολούθησαν οἱ ἴδιοι καὶ ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς Ἑνιαίας, τὴν αὐτὴν καὶ τότε ἀπειλὴν ἠκούσαμεν, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ὅτι σαλεύεται ἡ πίστις, ὅτι τὰ γαλλικὰ κεφάλαια ἐξανίστανται καὶ ὅτι ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἑλλάδος διεμήνυσεν ὅτι θὰ εἶναι τραῦμα μέγιστον διὰ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα. Τὴν αὐτὴν ἀπειλὴν ἠκούσαμεν καὶ ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῆς Ἑνιαίας, ἔφθασε μάλιστα μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ὁ τότε μέλος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ὅπως ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπὸ τὸν ἐκ Σάμου πολιτευτὴν ψηφίσῃ καὶ τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον, ὑπὸ τοῦ ὁποίου ἠπειλεῖτο νὰ δικασθῇ, καὶ ὅτε εἷς τοῦ ἀπήντησεν ὅτι τὸ παρελθὸν διδάσκει ὅτι οἱ πολιτευόμενοι δίδουσι μόνον πολιτικὰς εὐθύνας καὶ ὄχι ποινικάς, ἠναγκάσθη ὁ συνάδελφος κ. Βουδούρης νὰ τὸν διακόψῃ καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ: «Λησμονεῖτε τοὺς ἕξ;» Πρέπει πλέον νὰ παύσωμεν διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ ἀπεμπολῶμεν τὰ πάντα, διότι καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοῦ ἐπισήμου θὰ τὸ εἴπω, ἰδιαιτέρως πιάνουν τοὺς πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατηγανακτημένοι δι’ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐλέχθησαν, ἐπισείοντες τὸν κίνδυνον ἐκ τῆς μὴ ψηφίσεως ἑνὸς νομοσχεδίου αὐτόχρημα σκανδαλώδους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπε: «Ποία Κυβέρνησις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία δὲν θὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους καὶ δὲν θὰ παρακολουθήσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν διαιτητικήν, ὅπως ἐν οἱᾳδήποτε στιγμῇ ἀμυνθῇ;» Ἀλλ’ ἐγὼ τὸν ἐρωτῶ νὰ μοῦ ἐπιδείξῃ μίαν Κυβέρνησιν ἀπὸ ὅσας ἐκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα ἀφ’ ὅτου ἔγινεν ἡ σύμβασις τῆς Κωπαΐδος, ἡ ὁποία νὰ ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της. Ποία Κυβέρνησις ἀπέναντι τῶν τόσων σκανδάλων τὰ ὁποῖα ἐξετυλίχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς βάρος τῆς Ἑταιρείας, ποία Κυβέρνησις ἐξεπλήρωσε τὸ στοιχειῶδες καθῆκον τοῦ νὰ παρακολουθήσῃ καὶ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων 15 χιλιάδων λευκῶν εἰλώτων, ὅπως πολὺ ὀρθῶς τοὺς ὠνόμασαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ποία Κυβέρνησις ἦλθε νὰ προσβάλῃ τὴν σύμβασιν αὐτήν; Ἐγὼ ἀντιστρέφω τὸ ἐρώτημα καὶ τὸν ἐρωτῶ ὄχι «ποία Κυβέρνησις δὲν θὰ προστατεύσῃ», ἀλλὰ ποία Κυβέρνησις ἐπροστάτευσε καὶ ποίαν εὐθύνην ἔχουσιν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι διὰ τὴν ἀβελτηρίαν τὴν ὁποίαν ἔδειξαν. Δὲν ὁμιλῶ βεβαίως διὰ τὰς σημερινὰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι ἦλθον ὑπὸ λίαν κρισίμους καὶ ἀνωμάλους περιστάσεις, ἀλλὰ μόνον περὶ τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν διεκυβέρνησαν τὴν Ἑλλάδα καὶ εἰς περιστάσεις ὁμαλάς. Καὶ θὰ ἔλθωμεν σήμερον τὰς Κυβερνήσεις ἐκείνας, τὸν κόσμον ἐκεῖνον τὸν πολιτικόν, τὸν ὁποῖον τρεῖς ἐπαναστάσεις κατεδίκασαν, ἡ τοῦ 1909, ἡ τοῦ 1917 καὶ ἡ τοῦ 1922, θὰ ἔλθωμεν σήμερον νὰ τὸν στεφανώσωμεν διὰ τῆς σκανδαλώδους ψήφου τὴν ὁποίαν θὰ δώσωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Οὐδὲν τούτου ὀλιγώτερον θὰ πράξωμεν καὶ δυστυχῶς ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μᾶς διαβεβαιοῖ ὅτι μὲ τόσον ἐνδιαφέρον θὰ παρακολουθήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ αὐτά, — καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς περὶ τούτου, — θὰ ἦτο προτιμότερον ἀντὶ νὰ ἀγορεύῃ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ νὰ συζητῇ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰς νέας συγκρούσεις ἐν Θεσσαλονίκῃ μὲ τοὺς Φασίστας, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ προσέχῃ εἰς ὅ,τι λέγω. Καὶ ἐπανερχόμενος λέγω ὅτι ὁ ἀξιότιμος νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μᾶς δίδει σήμερον τὴν διαβεβαίωσιν αὐτὴν καὶ ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν νὰ ἔχωμεν ἐμπιστοσύνην ὅτι θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, ὑπῆρξε κατ’ ἐπανάληψιν Ὑπουργὸς Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι διώκησαν τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καὶ οὐδὲν ἐσκέφθη νὰ πράξῃ διὰ νὰ θέσῃ εἰς τάξιν τὴν Ἑταιρείαν τῆς Κωπαΐδος. Ἐπίσης, παρ’ ὅλην τὴν ἀνεγνωρισμένην ἱκανότητά του περὶ τὸ δικηγορεῖν...

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ κάμνετε προσωπικὴν ἐπίθεσιν.

§250Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Λέγω ὅτι παρ’ ὅλην τὴν ἱκανότητά του ὡς δικηγόρου δὲν ἠδυνήθη νὰ μᾶς πείσῃ, ἢ μᾶλλον τὸν ἐλυπήθημεν ἀγωνιζόμενον διὰ μίαν τόσον σαπρὰν ὑπόθεσιν· ἐνῷ τόσον ὑπερέχει ἄλλων ρητόρων, οἱ ὁποῖοι συχνὰ καταλαμβάνουν τὸ βῆμα τοῦτο, μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντεπεξέλθῃ εἰς τὰς σφοδρὰς τῶν συναδέλφων μας ἐπιθέσεις, τῶν ὁποίων τὰ ὀχυρώματα μᾶλλον ἰσχυροποιήθησαν ἀπὸ τὴν ἐπιχειρηματολογίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. (Χειροκροτήματα). Ἀλλ’ εὑρέθημεν καὶ πρὸ μιᾶς νέας θεωρίας, ὅτι πᾶσα σύμβασις ἡ ὁποία ὑπογράφεται ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν ἀποτελεῖ ἠθικὴν ὑποχρέωσιν διὰ τὸ Κράτος νὰ τὴν ἐκπληρώσῃ. Ἂν αὐτὸ τὸ δόγμα τὸ παραδεχθῶμεν, τότε δὲν εἶναι παρὰ ἡ αὐτοκαταδίκη τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, διότι τί θὰ εἰπῇ ὁ Μακδόναλ ποὺ ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν μὲ τὴν Ρωσίαν; Πρέπει ἡ νέα Κυβέρνησις ἡ Ἀγγλικὴ νὰ τὴν ἐκπληρώσῃ, διότι εἶναι ὑπογεγραμμένη; Αὐτά, κύριοι, εἶναι ἐντελῶς σατραπικά. Ἀντὶ ἐκ τῆς συνεργασίας τῶν δύο ἀρχηγῶν, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ κόμματος τῶν Ἐθνικοφρόνων, ὁ σεβαστὸς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς συμπράξεως αὐτῆς, συνέβη τὸ ἀντίθετον. Καὶ ἔχομεν σήμερον ἐδῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὑπερβάλλοντα εἰς σατραπισμὸν καὶ αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀμνηστεύσωμεν.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλεγχος γίνεται; Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω.

§252Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Διότι μᾶς εἶπεν ὅτι δυνάμεθα μὲν νὰ κρεμάσωμεν τὸν Ὑπουργὸν ὁ ὁποῖος ὑπέγραψε μίαν σύμβασιν, ἀλλ’ ὄχι ποτὲ νὰ ἀθετήσωμεν τὴν γεγενημένην οὕτω πως ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους ἀπέναντι τῶν τρίτων. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ μᾶς λέγει ὅτι ἐγκαταλείπει τὸ ἑδώλιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διὰ ν’ ἀναγκασθοῦν νὰ ψηφίσουν τὸ νομοσχέδιον· δηλαδὴ ἕνα εἶδος ἐπιτάξεως.

§253ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ζῷα εἴμεθα;

§254Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Καὶ τί ἄλλο; Πρῶτος ἐγώ. Μᾶς εἶπε νὰ μὴ βλέπωμεν τὰ πράγματα μὲ καχυποψίαν. Δὲν πρόκειται περὶ καχυποψίας, ἀλλ’ ἀντιμετωπίζομεν τὴν πραγματικότητα, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ κατόπιν τῶν ὅσα ἐξέθεσον οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι. Κύριοι, ὀφείλω νὰ εἴπω, ἔστω καὶ ἂν διαμαρτυρηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως, ὅτι καὶ εἰς τοῦτο βλέπω τὴν προσπάθειαν τὴν πανταχόθεν ἐκδηλουμένην τοῦ ἐξευτελισμοῦ τῆς Συνελεύσεως, ἀφοῦ καὶ ἡ «Ἑστία», αὐτὸ τὸ ὄργανον τὸ ὁποῖον τὸ γόητρον τῆς Συνελεύσεως τὸ ὑπονομεύει διαρκῶς διότι εἶναι αὐλόδουλος, καὶ αὐτὴ ἀκόμη ἔγραψεν, ὅπως μοῦ εἶπον— διότι δὲν τὴν διαβάζω — ὅτι πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἄλλως δὲν θὰ γίνῃ τὸ δάνειον τὸ προσφυγικόν. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι εἰς τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον εἰσάγεται τὸ νομοσχέδιον βλέπω μίαν συνέχειαν τῆς προσπαθείας τοῦ νὰ ἐξευτελισθῶμεν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι πλέον δὲν ἔχομεν λόγον ὑπάρξεως ἐδῶ. Χθὲς ἀκόμη ὑπεβλήθη πρότασις πολλῶν πληρεξουσίων διὰ νὰ προταχθῇ εἰς τὴν καταρτισθεῖσαν χθὲς τὸ ἑσπέρας νομοθετικὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὸ ἀγροτικὸν νομοσχέδιον καὶ τὰ συναφῆ αὐτῷ, καὶ δὲν ἠξίωσεν ἡ Κυβέρνησις τὴν πρότασιν ταύτην οὐδὲ προσοχῆς. Μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν γνωρίζω ποῖος σεβόμενος ἑαυτὸν ἀπὸ ἐδῶ μέσα δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἀνεχόμενος τὴν τοιαύτην τακτικήν. Ἐλέχθη ὅτι ἡ Ἑταιρεία θὰ μᾶς φέρῃ νερά. Ἂν ἡ Ἑταιρεία αὐτή, μεταμεληθεῖσα σήμερον διὰ τὰ ἐναντίον τοῦ λαοῦ ἁμαρτήματά της, θέλῃ νὰ ἐξιλεωθῇ μὲ τὸ νὰ εὐεργετήσῃ καὶ ἐκείνη αὐτὸν τὸν Τόπον, δύναται νὰ κάμῃ προτάσεις νέας συμβάσεως καὶ νὰ ἔλθῃ ἡ σύμβασις διὰ νὰ τὴν κρίνωμεν. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω καὶ δι’ αὐτὸ δὲν εἰσῆλθον εἰς τὰ καθέκαστα τὰ ὁποῖα γνωρίζουν πολὺ καλύτερον οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες. Πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι περὶ 15,000 ἀνθρώπων οἵτινες εἶναι εἵλωτες, καὶ ἐνῷ ἡμεῖς κάμνομεν ἀγῶνας διὰ νὰ ἀπελευθερώσωμεν τοὺς ἀγρότας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπὸ τὴν πίεσιν Ἑλλήνων ἰδιοκτητῶν, τί πρέπει νὰ εἴπωμεν διὰ τοὺς ξένους τοὺς τυραννοῦντας αὐτὸν τὸν κόσμον; Πρόκειται περὶ δισεκατομμυρίων, περὶ κεφαλαίου· δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ κεφαλαίου, ἐφόσον ἔχομεν τὸ κοινωνικὸν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ εἶμαι πολέμιος ἀδιάλλακτος τοῦ κεφαλαίου ἐκείνου ποὺ ἐκμεταλλεύεται τὸν ἐργάτην, τὸν ἀγρότην· καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ἔρχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ. Ἐλέχθη ὅτι τὰ αὐτὰ προεβλήθησαν καὶ διὰ τὴν Ἑνιαίαν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ Ἑνιαία ἐξηγοράσθη, οὐδὲν ἐπραγματοποιήθη, καὶ ἀπεδείχθη ὅτι ἦτο ἐπιχείρημα τῶν ἐπιτηδείων κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ προστατεύσουν τὰ συμφέροντά των καὶ νὰ φάγουν τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμὸν τῆς Πελοποννήσου. Κατόπιν τούτου νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μὴ ἐπιμείνῃ νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διότι πρέπει νὰ ἀφήσῃ τοὺς πληρεξουσίους νὰ ψηφίσωσι κατὰ συνείδησιν. Εἰς ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι κολοσσιαίας συμβάσεις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς μίαν Κυβέρνησιν διὰ τὸ γόητρόν της ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ τῶν σχολίων τῶν ἀντιπάλων νὰ θέτῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Μάλιστα τὸ μόνον καταφύγιον, διὰ νὰ μὴ φανῇ ἡττημένη ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ κατ’ οὐσίαν ἡττήθη, ἀλλὰ νὰ διασώσῃ τοὐλάχιστον τὰ προσχήματα τῶν τύπων, εἶναι νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου περὶ συστάσεως μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα καὶ νὰ τὰ φέρῃ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως. Ὑποθέτω ὅτι πρέπει πλέον νὰ παύσωμεν δουλεύοντες εἰς τοὺς ξένους· οἱ ξένοι μᾶς ἔφεραν τὴν μικρασιατικὴν καταστροφήν, οἱ ξένοι μᾶς ἔκαμαν νὰ ὑποφέρωμεν ὅσα ὑπεφέραμεν. Προσέξατε, διότι ἡ θύελλα ἐπέρχεται· σᾶς τὸ εἶπα καὶ πρὸ τῶν σκηνῶν τῆς Καβάλλας, σᾶς τὸ λέγω καὶ τώρα, ὅτι ἡ κεφαλαιοκρατικὴ πολιτικὴ τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε θὰ ἀγάγῃ ὄχι μόνον ὑμᾶς, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ ὑμῶν, ἀλλὰ καὶ πάντας εἰς τὸν ὄλεθρον.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§256Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐκ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας συνώδευσε καὶ θέσις ζητήματος ἐμπιστοσύνης, προκύπτει ὅτι ἐσταθμίσθη προσηκόντως ἡ ἀνάγκη περὶ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Δι’ αὐτοῦ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω καὶ ἐγώ, ἐπιδιώκεται μία ὄχι ἀσήμαντος καινοτομία εἰς τὰ κρατοῦντα, ὅτι δηλαδὴ δὲν θὰ εἰσαχθῇ ἡ λύσις τῶν διαφορῶν μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑταιρείας Κωπαΐδος εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὅπως ὁρίζει ἡ σύμβασις, ἀλλὰ θὰ λυθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, διὰ διαιτησίας. Καὶ ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις τὸ θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ἤθελον ὅμως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς σημείου, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νομίζω ὅτι δὲν ἀναλαμβάνει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἡ Ἑταιρεία Κωπαΐδος νὰ τηρήσῃ τὴν περὶ τούτου ρήτραν. Θὰ ἀνέμενον μᾶλλον νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως διαιτητικῆς ρήτρας μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κωπαΐδος. Οὔτε ἐκ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως οὔτε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου προκύπτει ὅτι τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἀπόφασιν θὰ σεβασθῇ αὔριον ἡ Ἑταιρεία.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν πολιτικὴν δικονομίαν, τὸ Δημόσιον εἶναι ἀνίκανον πρὸς διαιτησίαν καὶ πρὸς συμβιβασμόν· τὸ ἄτομον ἠμπορεῖ νὰ συμβιβάζεται. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ διαιτησία τῆς πολιτικῆς δικονομίας, θὰ ἔκαμνα ἓν συμβόλαιον μὲ τὴν Ἑταιρείαν, τὸ ὁποῖον νὰ λέγῃ: «Ὁρίζομεν ἕνα διαιτητὴν καὶ ἕνα ἐπιδιαιτητὴν καὶ ἀποδεχόμεθα ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἀπόφασιν». Τὸ νομοσχέδιον ἔχει αὐτὸν τὸν σκοπόν: νὰ δώσῃ τὴν ἱκανότητα εἰς ἐκείνην τὴν ὡρισμένην περίπτωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει, νὰ κάμῃ μετὰ ταῦτα τὰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἑταιρείας.

§258Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐγὼ θὰ προετίμων τὴν ἄλλην ὁδόν, οὐχ ἧττον ὑπάρχει ὁ τρόπος τῆς διατυπώσεως σύμφωνα πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ἐπιτρέπεται διὰ Διατάγματος νὰ κυρωθῇ μία τοιαύτη σύμβασις, διότι πάντως ἡ σύμβασις φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ τῆς διαιτησίας, διότι, ἂν τυχὸν ἡ διαιτησία ἀποβῇ ἐναντίον τῆς Ἑταιρείας, ἡ Ἑταιρεία δὲν πρέπει νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν θὰ συμμορφωθῇ.

§259Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ δεσμευθῇ.

§260Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἐξουσιοδοτεῖσθε διὰ τὸ συμβόλαιον.

§261Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον καλύπτει τὴν ἀνικανότητα τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ Δημόσιον. Δι’ αὐτοῦ ἀποκτᾷ τὴν ἱκανότητα τοῦ ὑποβάλλειν εἰς διαιτησίαν τὸν συμβιβασμόν.

§262Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Καλύτερον εἶναι νὰ ἐξουσιοδοτῆσθε. Ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας, διότι ἐκεῖ εἶναι ὁ κόμβος τοῦ ζητήματος, εἰς τὴν ἐπιλογὴν τοῦ διαιτητοῦ, διότι ἐλέχθη ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς οὐδέτερον διαιτητήν, εἰς τὴν Ἑλβετίαν. Ἀλλ’ ἂν συμφωνήσῃ ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μετὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Κωπαΐδος, δὲν θὰ παραστῇ κἂν ἀνάγκη. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ πρόσωπον — καὶ βεβαίως εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ προσέξῃ — ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο κακὸν νὰ περιληφθῇ καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁ τρόπος. Λ. χ. θὰ ἔλεγον ὅτι ὁ Ἄρειος Πάγος νὰ ἐκλέξῃ ἕνα ἐκ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§264Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§266Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν, κύριοι πληρεξούσιοι, πῶς νὰ ψηφίζωμεν νόμον περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ περὶ χρήσεως πιπτόντων ὑδάτων, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω τοῦτο, ὅτι ἀπὸ τὸν καιρὸν ποὺ ἔγινεν αὐτὸ τὸ κατακαϋμένο Κράτος θυμᾶσθε, εἴδετε πουθενὰ νὰ ἔχῃ ἀποξηρανθῇ κανὲν ἕλος; Ἐγὼ δὲν εἶδα. Διότι οἱ περίφημοι Ἕλληνες τοῦ περιφήμου αὐτοῦ νεωτέρου Κράτους ἔκαμαν τὰς ἑξῆς δύο περιφήμους ἰδέας. Νομίζουν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ ἔλθῃ ἡ Ἑταιρεία νὰ βάλῃ τὰ χρήματά της καὶ νὰ κάμνῃ τὰ νερὰ χῶμα καὶ κατόπιν νὰ τὸ παίρνωμεν ἡμεῖς τὸ χῶμα. Ἀλλὰ τοιαύτην ἀξίωσιν δὲν ἔχουν τὰ Κράτη τὰ ξένα ποὺ εἶναι πάμπλουτα, καὶ οἱ ἐπιχειρηματίαι καὶ τὰ κεφάλαια εἶναι ἄπειρα. Ἔπειτα νομίζομεν ὅτι ἡ ἄμεσος ὠφέλεια ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως εἶναι καλυτέρα ἀπὸ τὴν ἔμμεσον. Καὶ ἐρωτῶ: Τί θὰ βγάλῃ μία Ἑταιρεία ἀπὸ τὴν ἀποξήρανσιν, ὅταν ἐκεῖνο ποὺ βγάζει ἡ κοινωνία ἀπὸ τὴν ἀποξήρανσιν εἶναι ἀνώτερον; Αἱ ἔμμεσοι ὠφέλειαι εἶναι ἀνώτεραι ἀπὸ τὰς ἀμέσους. Καταλήγων λέγω ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ παύσωμεν νὰ εἴμεθα νεώτεροι Ἕλληνες, πρέπει ὅταν μία Ἑταιρεία, προκειμένου νὰ κάμῃ ἓν ἔργον, ζητῇ τόσα, νὰ τῆς δίδωμεν τὸ διπλάσιον.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξε.

§268ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον τὴν 4ην μ.μ. (Ὥρᾳ 9.30′ μ.μ.).