1924.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 98Η

Τετάρτη 12 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.25′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ ἐκ τῆς 4ης σελίδος ἡ φράσις «εἰς τὰς ἐκλογάς», ὑπάρχει δὲ καὶ μία ἄλλη σπουδαία διαφορά, ἡ ὁποία ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικά: «Ἐφιστᾷ ἐπίσης τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς παρατηρουμένης κινήσεως», ἐνῷ ἐγὼ εἶπον ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον. Εἶπον: «Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς σοβαρᾶς κινήσεως ἥτις παρατηρεῖται καὶ ἥτις εἶναι παραπλησία ἐκείνης ἥτις παρετηρεῖτο καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ κατὰ τῆς Ἐπαναστάσεως στασιαστικοῦ κινήματος καὶ πρὸς ἣν οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει ἡ κομμουνιστικὴ κίνησις. Τότε οἱ ἀδιάλλακτοι βασιλόφρονες ἐξεμεταλλεύθησαν δύο στρατηγοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς τάξεις τοῦ Φιλελευθέρου κόμματος. Σήμερον οἱ αὐτοὶ ἀδιάλλακτοι ἐκμεταλλεύονται πολιτευομένους τοῦ τότε Βενιζελικοῦ κόμματος, ὅπως ἐφαρμόζοντες παραπλησίαν πρὸς ἐκείνην τακτικὴν ἐπιτύχωσι τῶν σκοπῶν τοὺς ὁποίους δὲν ἐπέτυχον τότε». Αὐτὸ ἐπιθυμῶ νὰ γραφῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§4Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Χθὲς ἠθέλησα νὰ προβῶ εἰς μίαν ἐπανόρθωσιν, ἀλλὰ λόγῳ τοῦ θορύβου κατεχωρίσθησαν εἰς τὰ πρακτικὰ διάφορα τῶν ὅσων εἶπον.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ τὰ ἐπίσημα;

§6Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Μάλιστα. Ἤθελον νὰ εἴπω ἁπλῶς ὅτι τὰ ἐθνικὰ ἐργατικὰ Σωματεῖα, δρῶντα ὡς δρῶσι, δὲν δύνανται νὰ δώσωσιν ἀσφαλῆ τὴν ἐπιτυχίαν μιᾶς ἀντικομμουνιστικῆς κινήσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράγραφον εἰς τὴν ὁποίαν ἀναφέρεται ὅτι ἠθέλησα νὰ θίξω κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, θέλω νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀνακριβῶς διετυπώθησαν αἱ γνῶμαί μου. Οὐδὲν στοιχεῖον ἀσφαλὲς ἔχω ὅτι ἡ δρᾶσις τοῦ κόμματος τούτου εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναται νὰ διαταράξῃ τὴν δημοσίαν τάξιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· θὰ διορθωθῶσιν.

§8Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Ἀναγράφεται, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐφονεύθη ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας Δράμας, ἐνῷ δὲν ἐφονεύθη.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῇ.

§10Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἔχω μερικὰς παρατηρήσεις νὰ κάμω.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀσημάντων παρατηρήσεων, νὰ δώσητε αὐτὰς εἰς τὸν πρακτικογράφον πρὸς διόρθωσιν.

§12Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μάλιστα. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἡ Ἐπιτροπὴ προσφύγων Καλαμακίου ἱκετεύει τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν στέγασίν των. — Ὁ πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Χανίων διαμαρτύρεται διὰ τὴν μελετωμένην πρόσθετον φορολογίαν τῶν σαπώνων Κρήτης, Μυτιλήνης καὶ Ἑπτανήσου. — Οἱ ἐξαγωγεῖς σταφίδος Πατρῶν παρακαλοῦσιν ὅπως τὸ Κράτος προβῇ εἰς τὴν ἀγορὰν 20 ἑκατομμυρίων σταφιδοκάρπου. — Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Ἀγυιᾶς ὑποβάλλει διαμαρτυρίαν διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρσακείου Λαρίσης. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Νιγρίτης παρακαλεῖ ὅπως ἐπιτελεσθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς μέχρι τοῦ 7ου χιλιομέτρου ὑποδειχθείσης ὁδοῦ. — Οἱ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι Οἰτύλου ἀποκηρύσσουν τὸ ὑπὸ τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας ὑποβληθὲν μεροληπτικὸν ὑπόμνημα. — Οἱ καπνοκαλλιεργηταὶ Τυρνάδου αἰτοῦνται ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Οἱ ἀκτήμονες γεωργοὶ Σοφάδων διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ ἐγκατάστασίν των εἰς τὰ ἀγροκτήματα Μικρὸ καὶ Μεγάλο Παζαράκι. — Ἡ Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Σοφάδων, ἀναφέρουσα τὰς ἐν Καβάλλᾳ σκηνάς, παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῶσιν αἱ διοικητικαὶ Ἀρχαὶ καὶ ἐπιληφθῶσι τῆς ὑποθέσεως τῶν καπνεμπόρων. — Οἱ συμβολαιογράφοι Ἄργους παρακαλοῦσιν ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς θέσεώς των. — Τὸ κοινοτικὸν Συμβούλιον Καλάνδρας διαμαρτύρεται διὰ τὴν μεροληπτικὴν διανομὴν τῶν κτημάτων Ἰβηριτικοῦ Μετοχίου ὑπὸ τοῦ ἐπιμελητοῦ Βάθη. — Οἱ Σύλλογοι ποτοποιῶν Σερρῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην αὔξησιν τῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος. — Ὁ προσφυγικὸς Σύλλογος Βόλου ἀξιοῖ τὴν αὐστηρὰν καὶ παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων τοῦ Κιούπκιοϊ. — Οἱ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι Λακεδαίμονος αἰτοῦνται τὴν διαβάθμισίν των μὲ τὸν βαθμὸν Γραμματέως Αʹ τάξεως. — Οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ Φαναρίου ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατατεθεῖσαν τροπολογίαν τῶν κ.κ. Κατσαροῦ καὶ Π. Ἀλεξανδρῆ κλπ. ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν». — Τὸ ἐργατικὸν Συνδικάτον «Πρόοδος» ὑποβάλλει ψήφισμα διαμαρτυρίας κατὰ τῶν ἐργοδοτῶν. — Αἱ Ὀρθόδοξοι Χριστιανικαὶ Ἑνώσεις ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ ἠθικῆς ἀνασυντάξεως τῆς κοινωνίας. — Διάφοροι συνεταιρισμοὶ Μακεδονίας αἰτοῦνται ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως γραφείου καπνοῦ. — Οἱ γραφεῖς τῶν πολυμελῶν δικαστηρίων Θεσσαλονίκης αἰτοῦνται τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν των. — Ἐπιτροπὴ τῶν διὰ τοῦ ἀτμοπλοίου «Βύρων» ἀφιχθέντων 1500 ἀνυποτάκτων Ἑλλήνων παρακαλεῖ ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία τῆς παρουσιάσεώς των ἐπὶ ἕνα μῆνα. — Διάφοροι εἰσαγωγεῖς σταφίδος Λονδίνου λόγῳ τῆς στασιμότητος τῶν ἀγορῶν παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως προβῇ εἰς ἄμεσον ἐνέργειαν. — Οἱ καπνοπαραγωγικοὶ συνεταιρισμοὶ τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θράκης αἰτοῦνται τὴν διὰ νόμου ἀπαγόρευσιν τῆς ἐξαγωγῆς ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Ἡ Ὁμοσπονδιακὴ Ἕνωσις τῆς τροχαίας κινήσεως ἐργατῶν τῆς Ἑλλάδος κατόπιν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐπιβατικῶν αὐτοκινήτων παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα ἐπὶ τῆς κρίσεως τοῦ ἐπαγγέλματός των. — Οἱ ἐν Τοψὶν πρόσφυγες παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν ἀποκατάστασίν των. — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γ. Κονδύλης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1ον) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Φεβρουαρίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». 2ον) «Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 10 Σ)βρίου 1924 Ν. Δ. περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας ἀγροτικῆς ἀσφαλείας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Ἐφραιμίδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου 1308 περὶ ἐμπορικῶν χρηματιστηρίων κλπ. Συμφώνως πρὸς τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος διὰ τῶν Ἀρχηγῶν τῶν πολιτικῶν μερίδων.

§14Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικά, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἐπεκυρώθησαν, αὐτὸ ἀνέγνωσα. Ὁ κ. Παπαναστασίου ἔχει τὸν λόγον.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι εὔλογος, κύριοι συνάδελφοι, ἡ συγκίνησις τὴν ὁποίαν προεκάλεσαν αἱ ἔκτροποι σκηναὶ τῆς Μακεδονίας, καὶ εἶναι δεδικαιολογημένη πληρέστατα ἡ Συνέλευσις ἀπασχοληθεῖσα ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας καὶ πάλιν μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι ὅπου ἀναφύονται μεγάλαι ἀντιθέσεις συμφερόντων ὁμάδων ὄχι δυσκόλως ἐκτρέπονται εἰς συγκρούσεις. Ἀλλ’ ἡ σκέψις αὐτὴ ἡ ὁποία διετυπώθη ἀπὸ ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠμπορεῖ νὰ παρηγορήσῃ κανένα ἐξ ἡμῶν, καὶ τοῦτο διότι εἶναι γενικὴ ἡ ἀντίληψις ὅτι εἶναι ἐντελῶς βέβηλος ἡ χεὶρ ἡ ὁποία ὑψώνεται ἐναντίον τῶν προσφύγων, ἐναντίον τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων ὑπάρξεων, ποὺ κάμπτουν ὑπὸ τὸ βάρος μεγάλων συμφορῶν, τὰς ὁποίας ἐπεσώρευσεν ἐπ’ αὐτῶν ἡ ἄστοχος — διὰ νὰ μὴ μεταχειρισθῶ βαρυτέραν φράσιν — πολιτικὴ τοῦ Κράτους τούτου. Τὰ ἔκτροπα τῆς Μακεδονίας εἶναι τόσον περισσότερον καταδικαστέα, διότι ἓν αἴσθημα κυριαρχεῖ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα ἐν σχέσει μὲ τοὺς ἀδελφούς μας πρόσφυγας, αἴσθημα ἀδελφικῆς, ἀπεριορίστου συμπαθείας καὶ μία συναίσθησις βασιλεύει, ἡ συναίσθησις ὑπερτάτης ὑποχρεώσεως, ὅπως ἀντὶ πάσης θυσίας ἀποκατασταθῶσι ταχέως κατὰ τοιοῦτον τρόπον οἱ πρόσφυγες, ὥστε παρὰ τὴν ἰσότητα πολιτικῶν δικαιωμάτων ποὺ συνετελέσθη νὰ δημιουργηθῇ καὶ σχετικὴ ἰσότης ὅρων ἀνθρωπίνου βίου, ἐν συγκρίσει μὲ τοὺς παλαιοὺς κατοίκους τοῦ Κράτους, ἡ συναίσθησις, λέγω, ὑπερτάτης ὑποχρεώσεως πλήρους ἀλληλεγγύης πρὸς αὐτούς. Ὁ πόνος τὸν ὁποῖον ἐξεδήλωσαν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶναι πόνος κατέχων ὅλους μας, πόνος κοινός, καὶ δὲν θὰ παρεξηγηθῶ ἀπὸ αὐτοὺς ἂν εἴπω ὅτι ἡμεῖς οἱ παλαιότεροι κάτοικοι μίαν μόνον μεγαλυτέραν ἁρμοδιότητα δυνάμεθα νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς αὐτούς, τοὺς προσφυγικοὺς πληρεξουσίους, ἐν σχέσει μὲ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὴν ἁρμοδιότητα τὴν προερχομένην ἐκ τῆς μεγαλυτέρας ἐνημερότητος, πηγαζούσης ἐκ τῶν ἀμεσωτέρων σχέσεων ποὺ ὑπάρχουν μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν προσφύγων. Ὄχι δηλαδὴ μεγαλυτέραν ἁρμοδιότητα συνεπείᾳ μεγαλυτέρου ἐνδιαφέροντος, ἀλλὰ μεγαλυτέραν ἁρμοδιότητα βασιζομένην ἐπὶ πλέον ἐγκύρων καὶ πλέον ἀμέσων πληροφοριῶν. Δυστυχῶς ἡ συζήτησις προεκλήθη ἀποτόμως ὡς ἐκ τῶν γεγονότων τοῦ Παγγαίου καὶ φυσικὰ δὲν ἦτο ἐπαρκῶς παρεσκευασμένη, δι’ αὐτὸ δὲ καὶ δὲν ἦτο ἀρκετὰ διαφωτιστική. Ἐνόμιζον ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο εἰς θέσιν κατὰ τὰς ἓξ αὐτὰς ἡμέρας ποὺ διέρρευσαν ἀπὸ τοῦ ἐπεισοδίου νὰ προσκομίσῃ ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῶν διατρεξάντων, διὰ νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ καταλογίσωμεν τὰς εὐθύνας καὶ νὰ ἀξιώσωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῶν ἀδικιῶν συμφώνως μὲ τὴν ἀντίληψίν μας. Δυστυχῶς αὐτὸ δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ ἕως τώρα καὶ δι’ αὐτὸ ἡ συζήτησις ἀκόμη στηρίζεται ἐπὶ πληροφοριῶν ὄχι ἀπολύτως ἐγκύρων. Ἀπὸ ὅλην ὅμως τὴν διεξαχθεῖσαν συζήτησιν ἔχω τὸ αἴσθημα, ὄχι τὴν πλήρη ἀπόδειξιν, ὅτι κάποια ὑπερβολικὴ αἰσιοδοξία, διὰ νὰ μὴ εἴπω μοιρολατρεία, ἐπεκράτησεν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου ζητήματος, εἰς τὴν ἀποσόβησιν τῶν ἀπειλουμένων συγκρούσεων μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν γεγονότων καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ δικαίου μετὰ τὴν προσβολὴν αὐτοῦ. Ἴσως νὰ ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὴν λόγῳ τῆς ἀσθενείας ἀδυναμίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιληφθῇ ἀμεσώτερον τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ εἴτε εἰς τοῦτο ὀφείλεται εἴτε εἰς ὁτιδήποτε ἄλλο, πάντως ἔχω τὸ αἴσθημα ὅτι μία ὑπερβολικὴ αἰσιοδοξία ἐπεκράτησεν ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ θὰ ἐλύοντο μόνα των καὶ ὁμαλῶς. Ἐστάλησαν τηλεγραφήματα, ἐδόθησαν μερικαὶ διαταγαί, ἀλλὰ δὲν κατεδείχθη ὁ πυρετὸς ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἅμα ὡς ἐφάνησαν οἱ κίνδυνοι συγκρούσεων εἰς τὴν Μακεδονίαν. Τὸν κίνδυνον τῶν συγκρούσεων μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων τὸν εἴχομεν ὅλοι αἰσθανθῆ ἀπὸ τὰς συζητήσεις ποὺ ἔγιναν κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος εἰς τὴν αἴθουσαν αὐτήν. Ἐνθυμεῖσθε μὲ πόσον ζῆλον ὑπεστηρίχθη ἡ ἄποψις τοῦ συμφέροντος τῶν ἐντοπίων ἀπὸ τὸ ἓν μέρος καὶ ἡ ἄποψις τοῦ συμφέροντος τῶν προσφύγων ἀπὸ τὸ ἄλλο. Ἔγινε φιλότιμος προσπάθεια τότε ἐδῶ ὅπως αἱ ἀντιθέσεις γεφυρωθοῦν, ὅπως ἐπέλθῃ συνεννόησις, ἡ ὁποία καὶ ἐπῆλθεν. Ἂν ἐνθυμῆσθε, καὶ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, ἓν ἀπὸ τὰ πορίσματα τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἦτο ὅτι ἔπρεπε νὰ συστηθῇ — καὶ συνεστήθη — εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ ἐκ προσφύγων πληρεξουσίων, ἡ ὁποία δὲν εἶχε τὸν χαρακτῆρα τῶν ἄλλων Ἐπιτροπῶν τῶν γνωμοδοτικῶν ἐπὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων, ἀλλ’ εἶχε χαρακτῆρα κυβερνητικόν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἶχεν ἐντολὴν νὰ βοηθῇ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τόσον εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ὅσον καὶ εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὴν παλιννόστησιν τῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἀκόμη εὑρισκομένων προσφύγων καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν περιουσιῶν. Λοιπόν, καθ’ ὅσον γνωρίζω, ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, ἡ ὁποία ἦτο προωρισμένη νὰ εἶναι τὸ δεξὶ χέρι τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ διαχειρίζεται μαζί της τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν, δὲν ἐχρησιμοποιήθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῇ, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἐπαρκῶς διαφωτισμένη, διότι ἐστερήθη βοηθῶν καὶ βοηθῶν πολυτίμων. Ἀνεγνωρίσθη γενικῶς ὅτι εἶναι τόσον μεγάλα τὰ ζητήματα, τόσον μεγάλα τὰ συμφέροντα, ὥστε νὰ μὴ ἐπαρκοῦν οἱ συνήθεις ὑπάλληλοι διὰ τὴν διαχείρισιν αὐτῶν. Ἦτο ἀνάγκη νὰ χρησιμοποιηθοῦν καὶ ἀντιπρόσωποι τοῦ Λαοῦ ὅπως, ἀσκοῦντες ὅλην των τὴν πεῖραν καὶ τὴν γνῶσιν τῶν πραγμάτων βοηθήσουν διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα καὶ λυθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνωδύνως, χωρὶς προστριβὰς καὶ τὸ ταχύτερον. Αὐτὰ ἀπὸ γενικωτάτης ἀπόψεως. Ἀλλὰ θὰ ἦτο ἐπιφανειακὴ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος ἂν ἠθέλομεν περιορισθῆ εἰς τὰ ἐπεισόδια τοῦ Κιούπκιοϊ. Τὸ ζήτημα ὁμολογουμένως εἶναι γενικώτερον. Εἶναι γενικώτερον καὶ ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν ὅτι ἤδη ἀπασχολεῖ σοβαρῶς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὅτι θὰ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις ὅπως προαχθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὅπως ἀποφεύγωνται αἱ συγκρούσεις καὶ αἱ προστριβαί. Ἀπὸ ὅ,τι γνωρίζομεν προκύπτει σαφῶς ὅτι τὰ αἴτια τῶν συγκρούσεων αὐτῶν πηγάζουσι πρῶτον ἀπὸ τὴν μὴ σαφῆ διάκρισιν, τὴν μὴ δικαίαν διάκρισιν ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τοὺς μικροϊδιοκτήτας παλαιοὺς κατοίκους, καὶ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνήκει καὶ πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἔγιναν πολλὰ ἐπεισόδια καὶ συγκρούσεις προεκλήθησαν, διότι ἐχορηγήθησαν εἰς τοὺς πρόσφυγας κτήματα, τὰ ὁποῖα δικαιωματικῶς ἐκαλλιεργοῦντο καὶ ὤφειλον νὰ παραχωρηθοῦν εἴτε εἰς τοὺς παλαιοὺς κολλήγους εἴτε εἰς ἐν μέρει μικροϊδιοκτήτας καὶ ἐν μέρει κολλήγους. Ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ βεβαίως ἀποδεικνύει ἀτέλειαν τῆς διοικητικῆς μας μηχανῆς καὶ τῶν διοικητικῶν ὀργάνων τὰ ὁποῖα δὲν ἀντελήφθησαν πόσην κολοσσιαίαν σημασίαν διὰ τοὺς μικροὺς καλλιεργητὰς ἔχει τὸ καλλιεργούμενον ὑπ’ αὐτῶν μέρος τῆς γῆς καὶ πόσον ἄδικον εἶναι νὰ τοῖς ἀφαιρῆται, διότι ἄλλως θὰ ἐφρόντιζον νὰ μὴ γίνωνται τοιαῦται ἀδικίαι, αἱ ὁποῖαι προκαλοῦν ἐξεγέρσεις καὶ αἱματηρὰς συρράξεις. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτό· τὸ βαθύτερον αἴτιον εἶναι ὅτι, ὅπως ἐλέχθη καὶ χθές, ἐνῷ ὑπάρχουσι μεγάλαι ἐκτάσεις δυνάμεναι νὰ καλλιεργηθῶσι, δὲν χρησιμοποιοῦνται αὐταὶ ὑπὲρ τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἢ παραμελοῦνται οἱ πρόσφυγες ἢ διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν καταλαμβάνονται γαῖαι καλλιεργούμεναι, ἀνήκουσαι δικαιωματικῶς εἰς μικροὺς καλλιεργητάς. Ὑπάρχουν πολλὰ παραδείγματα. Ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τηλεγραφήματα ἀπὸ τὸν Πολύγυρον, ὅπου καταφανῶς κατελήφθησαν γαῖαι ἀνήκουσαι εἰς μικροϊδιοκτήτας, ἐνῷ ἀφέθησαν μεγάλαι ἰδιοκτησίαι πολλῶν χιλιάδων στρεμμάτων ἀνέπαφοι. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη ὑπόθεσις ὁμοία ἐδῶ πλησίον εἰς τὸν Ποδονίφτην, ὅπου κατελήφθησαν κτήματα μικρῶν γεωργῶν καὶ ἀφέθησαν μεγάλαι ἰδιοκτησίαι.

§17Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Προκειμένου νὰ γίνῃ ἀστικὸς προσφυγικὸς συνοικισμὸς εἰς τὸν Ποδονίφτην, κατελήφθη ἓν μέρος ἐκδοθέντος τοῦ σχετικοῦ Διατάγματος τὴν 2 Ὀκτωβρίου ἐ.ἔ. Κατελήφθη μία ἔκτασις ἑκατὸν χιλιάδων τετραγωνικῶν μέτρων. Τὸ μέρος αὐτὸ ἀνῆκεν εἰς διακοσίους μικροϊδιοκτήτας, ἐκ τῶν ὁποίων εἴκοσι μετέβησαν ἵνα καλλιεργήσωσι τὰς γαίας των καὶ συνελήφθησαν δίκην τελευταίων κακούργων καὶ ἐρρίφθησαν εἰς τὰ μπουδρούμια τῆς Ἀστυνομίας. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς ὅλους· ἀφοῦ ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες, ἀφοῦ ὅλοι ἔχομεν τὸν πόθον νὰ τοὺς ἴδωμεν ἀποκατεστημένους, διότι ἦσαν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἠτύχησαν μᾶλλον ἐξ ὑπαιτιότητος ἡμῶν καὶ πρὸ παντὸς ἀδελφοί μας, ἐπιβάλλουσι δὲ τοῦτο καὶ λόγοι ἐθνικοῦ συμφέροντος καὶ λόγοι ἐθνικῆς ἀλληλεγγύης, διατί νὰ ἀδικῶμεν τοὺς ἐντοπίους; Ὅταν πρόκειται νὰ ἀνεγερθῇ συνοικισμὸς μοὶ φαίνεται ὅτι οὔτε δίκαιον εἶναι οὔτε καὶ σκόπιμον νὰ ἀνεγερθῇ ὁ συνοικισμὸς δαπάναις μικροϊδιοκτητῶν. Εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο ὑπάρχει ἔκτασις τεραστία ἑνὸς πολυεκατομμυριούχου, τοῦ Ἅγιδος Καρυτηνοῦ, ἔχοντος 40 οἰκίας ἐν Ἀθήναις, καὶ ἅμα γίνῃ ὁ συνοικισμὸς θὰ τοῦ μεταβάλῃ καὶ 5½ χιλιάδες στρέμματα εἰς οἰκόπεδα. Καὶ μὲ ὅλα ταῦτα δὲν θίγεται ἡ ἔκτασις αὐτή. Ἀλλοῦ θίγονται 200 ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἑκατὸν στρέμματα. Αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μετέβημεν μὲ τὸν συνάδελφον κ. Μαργέτην διὰ νὰ διατυπώσωμεν τὰ παράπονά μας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς παρέπεμψεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωσε μίαν ἐξήγησιν, ἀλλ’ ἡ ἐξήγησις ἦτο ἀτελής. Μᾶς εἶπεν ὅτι ἐκ τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς ἐλήφθη ἓν μέρος, ἀλλὰ καὶ τὸ ἄλλο παραμένει διὰ τὸν αὐτὸν σκοπόν. Κύριε Πρόεδρε, θὰ εἴμεθα ἀπολύτως εὐτυχεῖς ἂν αἱ δηλώσεις σας ἦσαν σαφέστεραι ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάληψιν τοῦ κτήματος τοῦ Ἅγιδος Καρυτηνοῦ, μεγάλου κτήματος πρὸς συνοικισμὸν τῶν ἀδελφῶν προσφύγων, ἀφιεμένων εἰς τοὺς μικροϊδιοκτήτας τοῦ Ποδονίφτη τῶν μικρᾶς ἐκτάσεως οἰκοπέδων των πρὸς ἰδίαν χρῆσιν, καθόσον εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ὅπως ἀποκατασταθῶσιν οἵ τε ἐντόπιοι ἀκτήμονες καὶ οἱ πρόσφυγες ἀπαλλοτριουμένων πρὸς τοῦτο τῶν τσιφλικίων. Θὰ εἴμεθα εὐτυχεῖς καὶ ἀπολύτως ἱκανοποιημένοι ἂν ἐλαμβάνοντο αὐτά, ἐλαμβάνοντο καὶ 5.000 στρέμματα τοῦ πολυεκατομμυριούχου. Πλὴν τούτου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐμποιεῖ ἐντύπωσιν σπουδαιοτάτην εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο εἶναι ἰδιοκτῆται οἱ πλεῖστοι ἐκ Μενιδίου, τινὲς δὲ ἐκ Χαλανδρίου, εἶναι δὲ καὶ εἷς συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ αὐτὸς μικροϊδιοκτήτης, Ἀντωνιάδης ὀνόματι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου εἶναι καὶ ἑτέρα ἔκτασις περὶ τὸ ἀεροδρόμιον, εἰς τὴν βορειοτέραν ἔκτασιν τοῦ Μενιδίου, ἔκτασις 500 στρεμμάτων. Αὐτὴ ἡ ἔκτασις ηὐξήθη κατὰ 1200 στρέμματα, διότι τὸ ἀεροδρόμιον, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τὴν Ἐλευσῖνα, λόγῳ τοῦ ἀκαταλλήλου τοῦ ἐδάφους, ἐγκατελείφθη καὶ ἐγκατελείφθησαν καὶ ἄλλα χίλια διακόσια στρέμματα καὶ γαῖαι κατάλληλοι δι’ ἀμπέλους. Δὲν ἠξεύρω τί ἀπέμειναν ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο.

§18Ι. ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε σχετικῶς μὲ τοὺς κολλήγους τῆς Χαλκιδικῆς νὰ εἴπω ὅτι ἐκεῖ πρόκειται περὶ κολλήγων, οἱ ὁποῖοι μόλις πρὸ δύο μηνῶν, τῇ ἀδείᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἠγόρασαν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας τοῦ κτήματος αὐτοῦ τὰ κτήματα αὐτά. Τώρα ὁ Ἐποικισμὸς ἔρχεται νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἀναγκαστικῶς τὰ κτήματα τῶν μικροϊδιοκτητῶν αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξηγόρασαν τοὺς κλήρους μὲ τὸν ἱδρῶτα τοῦ προσώπου των, ἐνῷ γειτονικῶς ὑπάρχει κτῆμα ἑξήκοντα χιλιάδων στρεμμάτων, ἀνῆκον εἰς τὸν Μιχαὴλ Μπέην, τὸν ὁποῖον δὲν θίγουν.

§19Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὸν συνοικισμὸν Ποδονίφτη θὰ εἶχον νὰ δηλώσω τὰ ἑξῆς: Οἱ ἀστικοὶ συνοικισμοί, ὡς γνωρίζετε, ὑπάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας δυνάμει Διατάγματος Νομοθετικοῦ, ἐκδοθέντος κατὰ τὸ παρελθόν. Βεβαίως ὁ τόπος εἰς τὸν ὁποῖον ἐγείρονται οἱ συνοικισμοὶ κανονίζεται ὑπὸ τῆς τεχνικῆς ὑπηρεσίας, ἐξακριβουμένων πρῶτον τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπαραίτητοι διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ συνοικισμοῦ. Ἡ τεχνικὴ Ὑπηρεσία τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως ἐξέλεξε τὴν τοποθεσίαν αὐτὴν ὡς κατάλληλον διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἀστικῶν συνοικισμῶν, τὸ δὲ σχετικὸν Διάταγμα τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἐξεδόθη τὴν 2 Ὀκτωβρίου τοῦ παρελθόντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως. Λοιπὸν εἶμαι βέβαιος ὅτι ἐξηκρίβωσεν ὅτι οἱ ὅροι οἱ συντρέχοντες διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ μόνον εἰς τὸ μέρος αὐτὸ δύνανται νὰ συνυπάρξουν καὶ διὰ τὸν λόγον αὐτὸν προσεχώρησα εἰς τὴν ἀντίληψιν τῆς τεχνικῆς Ὑπηρεσίας. Διὰ νὰ ἀνεγερθῇ ὁ συνοικισμὸς αὐτός, κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς ἀναγκαίους, ἀπαιτεῖται σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ καταληφθῇ καὶ ἔκτασις τοῦ Δημοσίου οὐχὶ ἀκάλυπτος, διὰ τὴν ὁποίαν ἔχουν δαπανηθῆ ἀρκετὰ ποσά. Ἐγὼ ὁ ἴδιος προσωπικῶς προσεπάθησα νὰ σώσω τὴν ἔκτασιν αὐτήν, ἀναδασουμένην, νὰ μὴ περιληφθῇ εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτόν, ἢ νὰ περιληφθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρα ἔκτασις. Μετ’ ἀγῶνα ἀπέναντι τῆς ἐπιμονῆς τῆς τεχνικῆς Ὑπηρεσίας, ἀποδεικνυούσης διὰ ποίους λόγους δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ περαιτέρω ἀνέγερσις τοῦ συνοικισμοῦ, ἠναγκάσθην νὰ ἐκχωρήσω ἕνα μέρος τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς, καὶ ἀφ’ ἧς ἐξηκρίβωσα ὅτι πράγματι μικροϊδιοκτῆται κτηματίαι συμπεριελήφθησαν ἐν τῇ ἀπαλλοτριώσει, προεκάλεσα τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως ἂν θὰ ἀπήλλασσε τὰ κτήματα ἐκεῖνα τῶν μικροϊδιοκτητῶν ἢ ἀνάλογον ἔκτασιν ἀναδασουμένην, τὴν ὁποίαν θὰ ἐξεχώριζον ἐγώ. Ἐμείναμεν δὲ ἐπ’ αὐτοῦ σύμφωνοι καὶ ἐγένετο σχετικὴ διαδικασία, ὥστε, ὅπως ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς σᾶς τὸν ἴδιον, θὰ ἀπαλλαγοῦν αἱ μικροϊδιοκτησίαι τῶν κατοίκων Μενιδίου.

§20Π. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατεστράφη τὸ δάσος τοῦ Δημοσίου διὰ νὰ μὴ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἀπαλλοτρίωσις. Εἶναι ἀπὸ τὰ ἐλάχιστα ἐν Ἀθήναις ὑπάρχοντα δάση.

§21Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πρόκειται περὶ δάσους, πρόκειται περὶ μιᾶς ἀναδασουμένης ἐκτάσεως. Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ ἁρμοδιότης ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Κοινωνικῆς Προνοίας. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἐξακριβωθῇ πρότερον ὅτι μόνον εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο δύνανται νὰ συνυπάρξωσιν οἱ ὅροι οἱ ἀπαιτούμενοι διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἀφ’ ἧς ἐξηκρίβωσα ὅτι ὑπάρχουν καὶ ἄμπελοι μικροϊδιοκτητῶν, ἠναγκάσθην νὰ θυσιάσω διὰ νὰ ἀπαλλάξω τῆς ἀπαλλοτριώσεως τὰς ἀμπέλους τῶν κατοίκων Μενιδίου. Καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην ὑπάρχει ἔκτασις, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαλλοτριωθῇ διὰ νὰ μὴ ζημιωθοῦν καὶ αὐτοί. Εἰς ἀντιπροσώπους, μὲ τοὺς ὁποίους συνεννοήθην, εἶπα ὅτι εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ἀπαλλοτριώσεων θὰ τοῖς ἐκχωρηθῶσιν ἀνάλογοι γαῖαι εἰς τὸ Τατόϊ. Διότι ποῦ θὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός, εἰς τὸν οὐρανόν;

§22Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐνεργείας νέου κράτους ἐν κράτει, τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων ἐζήτησε νὰ ἐπιταχθῇ ἢ ἀπαλλοτριωθῇ ἔκτασις 300 στρεμμάτων, 100 στρέμματα ὑπερεκατὸν μικροϊδιοκτητῶν καὶ 200 στρέμματα μέρους ἀναδασωθέντος μὲ πολλὰ ἑκατομμύρια τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Καὶ ἐζητήθη νὰ γίνῃ μικρὸς συνοικισμὸς ἀστικός. Ὅταν ἐπληροφορήθην αὐτό, μετέβην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ εἶπα ἐκεῖ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπαλλοτριώσωμεν τὸ ἥμισυ στρέμμα μέχρις ἑνὸς καὶ ἡμίσεος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ μεγαλύτερος (ἀμπέλι μὲ φαγουλιανὰ σταφύλια, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος μὲ τὸν γάϊδαρό του κουβαλάει εἰς τὰς Ἀθήνας), πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἀπαλλοτρίωσις αὐτοῦ τοῦ εἴδους μικροϊδιοκτητῶν διὰ νὰ γίνῃ συνοικισμὸς οὐχὶ μάλιστα πτωχῶν προσφύγων, ἀλλὰ ἐχόντων τὰ μέσα. Πρόκειται περὶ ἐξοχικοῦ συνοικισμοῦ. Ἡ Ὑπηρεσία Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων μᾶς εἶπον «ἡμεῖς δὲν εὐθυνόμεθα· εἴμεθα ξένοι ἑνὸς τοιούτου ἐγκλήματος.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ ζητήσω νὰ προστατεύσητε τὸν ρήτορα, διότι παρεμβάλλονται ἐπερωτήσεις ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ αὐτό, διακοπτομένης ἐπὶ τόσην ὥραν τῆς ἀγορεύσεως ἑνὸς ἀρχηγοῦ κόμματος; Πρέπει νὰ σεβώμεθα τὴν ἰδιότητα τοῦ προσώπου. Ἂς ἐξακολουθήσῃ ὁ κ. Παπαναστασίου.

§24ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Συζητοῦμεν δημοκρατικά.

§25Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δημοκρατικὰ δὲν σημαίνει νὰ μετατρέπεται ἡ συζήτησις εἰς κουβεντολόγι καὶ νὰ κουρελιάζεται ὁ Κανονισμός· δημοκρατικὰ σημαίνει τάξιν καὶ εὐκοσμίαν. Δὲν εἶναι δεκτόν, κ. Πρόεδρε· πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μαργέτη, παρακαλῶ.

§27Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι σχετικὸν καὶ πολὺ διαφωτιστικὸν τῆς συζητήσεως, διότι καὶ ἐκεῖ ἔγιναν σκηναὶ καὶ εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς καὶ σήπονται 17 πτωχοὶ ἄνθρωποι. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων λοιπὸν μοὶ εἶπεν ὅτι εἶναι ἀθῷα τοῦ ἐγκλήματος αὐτοῦ. Ἔτσι τὸ ἐχαρακτήρισαν οἱ ἴδιοι. Καὶ λέγω τότε «ποῖος τὸ ἔκαμε;» Τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων. Ποῦ ὑπάγεται αὐτό; Πηγαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας. Μοῦ λέγουν ὅτι εἶναι αὐτόνομον. Πηγαίνω καὶ εὑρίσκω τὸν Πρόεδρον τοῦ Ταμείου. Λέγει «δὲν κανονίζομεν ἡμεῖς τὸν χῶρον· τὸν κανονίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ὑπάρχει εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὸ τμῆμα σχεδίου πόλεων, Ἐπιτροπὴ τοῦ σχεδίου πόλεως Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία κανονίζει τὰ ζητήματα αὐτά». Πηγαίνω εἰς τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην τῶν σχεδίων πόλεων καὶ μοὶ λέγει «ὄχι μόνον ἡμεῖς δὲν ἐδώσαμεν ἄδειαν, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐπληροφορήθημεν ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκεῖ συνοικισμός, ἐκάμαμεν ἔγγραφων εἰς τὸ ὁποῖον λέγομεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συνοικισμὸς δίπλα εἰς ἕνα πυριτιδοποιεῖον». Παρ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἀπαγόρευσιν, τὴν ὁποίαν ἐκ τοῦ νόμου ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ νὰ κάμῃ, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἢ τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων ἐννοεῖ καλὰ καὶ σώνει νὰ κάμῃ τὸν συνοικισμὸν ἐκεῖ.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Φοβοῦμαι δὲ ὅτι καὶ εἰς τὸ Κιούπκιοϊ ἀντιφατικαὶ διαταγαὶ καὶ ἐνέργειαι τῶν Ἀρχῶν ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ πιστευθῇ ὅτι εἶχον δίκαιον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἴσως δὲν εἶχον δίκαιον, νὰ γίνῃ ἐκ τούτου ἐξέγερσις καὶ νὰ προκληθοῦν αἱ συρράξεις. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ προκαλῆται μεγαλυτέρα δυσαρέσκεια καὶ νὰ γίνωνται αἱ συγκρούσεις, ὅταν καταλαμβάνωνται μικραὶ ἰδιοκτησίαι χάριν τῶν προσφύγων, ἀφιεμένων ἐλευθέρων μεγάλων ἰδιοκτητῶν. Ἀλλ’ ἡ δυσαρέσκεια δὲν εἶναι μικρὰ καὶ δὲν προσκόπτει ὀλίγον ἡ προσφυγικὴ ὑπόθεσις καὶ ὅταν δὲν καταλαμβάνωνται μὲν ἐκτάσεις ἀνήκουσαι εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας, ἀφήνωνται ὅμως ἀχρησιμοποίητοι μεγάλαι ἰδιοκτησίαι, παραμελουμένων τῶν προσφύγων. Τὸ ζήτημα τὸ ἔθιξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Ἄλλοι ὑπεστήριξαν ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπευσθοῦν τὰ μεγάλα ὑδραυλικὰ ἔργα, ὅπως ἐλευθερωθοῦν καλλιεργήσιμοι γαῖαι, εὔφοροι ἐκτάσεις καὶ ἐγκατασταθοῦν εἰς αὐτὰς οἱ πρόσφυγες. Εἶμαι καὶ ἐγὼ τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπευσθοῦν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰ μεγάλα ὑδραυλικὰ ἔργα. Εἶναι ἀπὸ τὰ σοβαρώτερα καὶ ζωτικώτερα ζητήματα τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ λύσωμεν τῆς ἐθνικῆς μας οἰκονομίας. Ἀλλὰ θὰ ἦτο σφάλμα, θὰ ἦτο ἀδικία, ἂν ἠθέλομεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀποβλέποντες εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα καὶ μὲ τὴν μεγαλυτέραν σπουδὴν θὰ ἀπαιτήσουν ἀρκετὸν χρόνον, ὅπως ἐκτελεσθοῦν. Ἄλλως τὰ κύματα τῶν προσφύγων δὲν ἐσταμάτησαν. Ὅταν γίνουν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, θὰ ὑπάρχουν ἀκτήμονες, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ἀνάγκην νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ, εἴτε ἐκ τῶν προσφύγων εἴτε ἐκ τοῦ πλεονάσματος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον τρέπεται εἰς ἄλλα μέρη, εἰς τὴν Ἀμερικὴν ἢ ἀλλαχοῦ. Ὅ,τι ὑπάρχει ἀνάγκη σήμερον εἶναι οἱ πρόσφυγες νὰ ἐγκατασταθοῦν ἀμέσως καὶ ἱκανοποιητικῶς. Ἂν δὲ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν αὐτὴν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξαφανισθῇ ἐντελῶς ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία, δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ τὸ Κράτος νὰ προβῇ εἰς τὸν πλήρη ἐξαφανισμὸν τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας. Ἠμποροῦμεν νὰ συζητήσωμεν, ἂν ἡ ἀποζημίωσις ἡ διδομένη σήμερον εἶναι δικαία ἢ ὄχι. Τὸ ζήτημα τῆς καλυτερεύσεως τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν μεγάλων εἶναι ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως, ὅ,τι ὅμως δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως εἶναι νὰ παραμείνουν ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος μεγάλαι ἰδιοκτησίαι, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθοῦν πρόσφυγες, ἐνῷ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος ἀφήνονται εἰς τὴν τύχην των, χωρὶς ἐγκατάστασιν, νὰ μὴ ἐργάζωνται καὶ νὰ ἀποθνήσκουν ἀπὸ τὴν δυστυχίαν χιλιάδες ἀγροτῶν προσφύγων. Καὶ πρὶν ἀκόμη ἀναφανῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ ἐδῶ μεταξὺ ἄλλων ὅτι εἶναι καὶ κοινωνικὸν καὶ κρατικὸν συμφέρον νὰ ἐνισχυθῇ ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία εἰς βάρος τῆς μεγάλης, ὅτι, ἂν ὑπάρχουν οἱ μικροὶ καλλιεργηταὶ ἀκτήμονες καὶ μεγάλη ἰδιοκτησία, πρέπει ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία νὰ ὑποχωρῇ καὶ νὰ δίδεται γῆ εἰς τοὺς καλλιεργητάς της, διότι καὶ ἡ παραγωγή, καὶ ἂν ἀκόμη εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς μεταβιβάσεως αὐτῆς τῆς ἰδιοκτησίας ὑποστῇ μικρὰν μείωσιν, πάντως σὺν τῷ χρόνῳ θὰ αὐξήσῃ, διότι ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία προάγει τὴν κοινωνικὴν οἰκονομίαν καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως, διὰ τῆς πυκνώσεως τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ ἰσχυροποιεῖ τὸ Κράτος διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἡ ἀθρόα προσέλευσις τῶν προσφύγων, ἔδωσεν ὀξυτέραν μορφὴν εἰς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Ὕστερα ἀπὸ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν καὶ τὴν προσέλευσιν ἐδῶ τῶν ἑκατοντάδων χιλιάδων ἀγροτῶν προσφύγων δὲν εἶναι πλέον ἀνεκταὶ αἱ παλαιαὶ ἀντιρρήσεις, δὲν χωρεῖ πλέον δισταγμός· ἐφόσον εἶναι ἀνάγκη ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν μεγάλων κτημάτων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν, ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ ἡ κατάληψις αὐτῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς συζητήσεως καὶ ἀναβολῆς. Ἡ ἐξέλιξις εἶναι ὅτι, ὅσον προχωροῦμεν, περιορίζομεν τὰς κατηγορίας τῶν κτημάτων τῶν ἐξαιρουμένων ἀπὸ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Ἐπαναλαμβάνω, ἂν ἡ σημερινὴ κατάστασις ἀποδεικνύῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ καμμία ἐξαίρεσις, πρέπει νὰ ἀποκλεισθῇ οἱαδήποτε ἐξαίρεσις καὶ νὰ δηλωθῇ τοῦτο κατηγορηματικῶς, νὰ παύσῃ ἡ ἐπίκλησις τῆς θεωρίας τῆς χρησιμότητος τῶν μεγάλων αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων ἢ τῶν πρωτοτύπως αὐτοκαλλιεργουμένων. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ τὴν θεωρίαν ὅτι ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία προάγει τὴν καλλιέργειαν, ἀλλὰ ἡ μεγαλυτέρα ἀνάγκη ἡ ὁποία παρουσιάζεται σήμερον εἶναι νὰ σώσωμεν χιλιάδας ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων. Ἄλλως τε ὑπάρχουν καὶ ἄλλα μέσα, ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας· ὑπάρχει ὁ συνεταιρισμός, ἡ γεωργικὴ ἐκπαίδευσις. Καὶ τὸ Κράτος θὰ ἦτο ἀνάξιον τοῦ προορισμοῦ του, ἂν δὲν ἐφρόντιζε νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν λεπτομέρειαν αὐτῆς, ἀναφορικῶς εἰς τὴν πρόοδον τῆς γεωργίας, μὲ ἄλλους θεσμοὺς δημοκρατικωτέρους.

§29ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅμως, κ. Πρόεδρε, αἱ ἐξαιρέσεις πρέπει νὰ λείψουν;

§30Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐγὼ λέγω ὅτι, ἂν σήμερον ἡ ἀνάγκη εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἐξαίρεσις, πρέπει νὰ μὴ γίνῃ καμμία ἐξαίρεσις. Διότι ἀποδεικνύεται ὅτι παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας, τὰς ὁποίας καταβάλλομεν, δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν νὰ κάμωμεν καὶ τὰ μεγάλα κτήματα νὰ διατηρήσωμεν. Ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχουν ἐξαιρέσεις, καταβάλλεται ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους μεγάλη καὶ ἀποτελεσματικωτέρα προσπάθεια, ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος. Προχθὲς ἠκούσαμεν τὰ κατορθώματα τῶν Καραδιναίων, οἱ ὁποῖοι εἶναι μισθωταὶ ἢ ἐνοικιασταί, καὶ δὲν ἐδίστασαν νὰ ἐξεγείρουν, νὰ ὁπλίσουν χωρικοὺς καὶ νὰ τοὺς ὠθήσουν νὰ ἐπιτεθοῦν ἐναντίον τῶν προσφύγων. Δὲν εἶναι, βλέπετε, μόνον οἱ μεγάλοι ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐπιστάται καὶ οἱ μισθωταὶ οἱ ὁποῖοι ἐξεγείρονται, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Τὸ Ὑπουργεῖον καὶ αἱ Ὑπηρεσίαι, ἕνεκα ὅλων αὐτῶν τῶν ἐνεργειῶν καὶ πιέσεων, ταλαντεύονται. Ἂν τώρα ἀπελπιζόμεθα διὰ τὴν ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὅταν καταργήσωμεν τὰς ἐξαιρέσεις, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι ὁ νόμος θὰ ἐφαρμοσθῇ πλέον ἀπροσκόπτως, πλέον ταχέως. Συμβαίνει καὶ τὸ ἑξῆς ἄτοπον, ὅτι ὑπάρχουν μεγάλα κτήματα ἀπαλλοτριούμενα καὶ ὑπάρχουν ἄλλα κτήματα τὰ ὁποῖα διὰ μιᾶς προχείρου καλλιεργείας κατορθώνουν οἱ ἰδιοκτῆταί των νὰ τὰ ἐξαιροῦν ἀπὸ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ οὕτω νὰ τίθενται οὗτοι εἰς πολὺ καλυτέραν θέσιν ἀπὸ ἐκείνους τοὺς ἰδιοκτήτας, τῶν ὁποίων τὰ κτήματα ἀπαλλοτριοῦνται. Αὐτὴ ἡ ἀνισότης ἀποτελεῖ καὶ μίαν ἄλλην ἀφορμὴν δυσαρεσκειῶν καὶ δημιουργεῖ ἐμπόδια διὰ τὴν ἀπρόσκοπτον ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δι’ αὐτό, ἐπαναλαμβάνω, ἂν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελεσθῇ τὸ μέγα τοῦτο ἔργον ταχέως, χωρὶς νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις κτημάτων ὡρισμένων κατηγοριῶν, νομίζω ὅτι τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ὀπισθοδρομήσῃ οὔτε πρὸ τῆς καταργήσεως κάθε εἴδους ἐξαιρέσεως μεγάλων κτημάτων, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν εἰς ἀλλοδαποὺς ἀνηκόντων. Δὲν ὑπάρχει κανὲν μέγα κώλυμα εἰς ταῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ καὶ αὐτῶν ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἐν ἀνάγκῃ.

§31ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχουν καὶ κτήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅπου ὁδηγοῦνται πρόσφυγες, καὶ ὑπάρχουν καὶ ἐγκαταλελειμμέναι ἰδιοκτησίαι αἱ ὁποῖαι δὲν διατίθενται δι’ αὐτούς. Εἰς τὴν Ἤπειρον ὑπάρχουσι τοιαῦται, μανθάνω δὲ ὅτι ἐν Κρήτῃ διανέμονται μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων ἀστικαὶ ἰδιοκτησίαι Τούρκων καὶ ἐντοπίων.

§32Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς εἶπον ὅτι ἐν Κρήτῃ δὲν ὑπάρχουσι μεγάλαι ἰδιοκτησίαι, τὰ κτήματα δὲ τὰ ἐγκαταλειπόμενα ὑπὸ τῶν ἀνταλλασσομένων Μουσουλμάνων προορίζονται μόνον διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ὀφείλω νὰ σᾶς προσθέσω ὅτι εἰς τὴν Κρήτην ἀπεστάλησαν πρόσφυγες πολὺ περισσότεροι τῶν ἀνταλλαγέντων Μουσουλμάνων· ὅτι οἱ πρόσφυγες οὗτοι ἐγκατεστάθησαν καὶ ἐγκαθίστανται καλύτερον παντὸς ἄλλου Ἑλληνικοῦ μέρους· ὅτι εἶναι φανταστικαὶ αἱ πληροφορίαι περὶ Μουσουλμανικῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα δῆθεν ἐσφετερίσθησαν χριστιανοί, τοὐναντίον κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια ὅπως ἐξακριβωθῶσι καὶ τὰ ποσοστὰ ἀκόμη τῆς συνιδιοκτησίας Μουσουλμάνων εἰς χριστιανικὰ κτήματα. Ὡς πρὸς τὴν Ἤπειρον, ἀληθῶς ὑπάρχουσιν ἐκεῖ ἀκόμη κτήματα, Μουσουλμανικὰ ἰδίως, κατάλληλα πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετάχθησαν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τονίσω ὅτι ἐγκατάστασις προσφύγων δὲν γίνεται ὡς ἐκ θαύματος, διὰ μόνης τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως περὶ ἐπιτάξεως. Ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ ἕτοιμα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως τὰ ἀπαιτούμενα διὰ στέγην, τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα, ζῷα καὶ λοιπὰ ἐφόδια πρὸς καλλιέργειαν, ἄνευ τῶν ὁποίων ἡ ἐπίταξις, εἰς τὴν ἐποχὴν μάλιστα ταύτην τοῦ ἔτους, ὡς μόνον ἀποτέλεσμα θὰ εἶχε τὴν ματαίωσιν τῆς σπορᾶς.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλη βαθυτέρα αἰτία τῆς παρατηρουμένης ἀνωμαλίας εἶναι ὅτι ἡ ἐγκατάστασις δὲν προχωρεῖ μὲ τὴν ταχύτητα μὲ τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ προχωρῇ. Τοῦτο φέρει εὐθέως εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἐλέχθησαν καὶ κατὰ τὸ περασμένο καλοκαίρι ἐδῶ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ποὺ διεξάγομεν τώρα ἀρκετὰ περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Δὲν γνωρίζω ποῖον βαρύνει περισσότερον ἡ εὐθύνη τῆς συνθέσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι, ὅταν ἤρχισαν νὰ συρρέουν ἐδῶ οἱ πρόσφυγες τόσον πολυάριθμοι, ἔγινεν ἀμέσως σκέψις νὰ δημιουργηθῇ εἷς Ὀργανισμὸς κατ’ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, αὐτοτελὴς μὲ δικτατωρικὰ δικαιώματα, ἔχων πλήρη ἐλευθερίαν, ὅπως, ἀπηλλαγμένος λογιστικῶν τύπων καὶ οἱωνδήποτε ἄλλων περιορισμῶν, προβῇ ταχέως εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἡ σκέψις αὐτὴ ὑπεστηρίχθη καὶ ἀπὸ πολιτικοὺς καὶ ἀπὸ ἐπιστήμονας, ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως καὶ ἀπὸ τοὺς εἰς τὴν ξένην ἀντιπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τέλος περιελήφθη εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης. Τώρα ὅμως πάλιν τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἕως τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, παρ’ ὅλας τὰς φιλοτίμους προσπαθείας τὰς ὁποίας κατέβαλε, δὲν κατώρθωσε νὰ ἱκανοποιήσῃ πλήρως τὰς γενικὰς ἀπαιτήσεις. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἴμεθα ὅλοι ὑποχρεωμένοι εἰς εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν πρῶτον Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μοργκεντάου καὶ τὰ ξένα μέλη αὐτῆς, ὅτι ἀκόμη ἐπιβάλλεται νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν καὶ ὅλον τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν τούτοις δὲν θὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς ἂν δὲν ὡμολογοῦμεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἀπέδωσεν ὅ,τι προσεδοκῶμεν δικαίως ἢ ἀδίκως ἀπὸ αὐτήν. Πιθανὸν νὰ ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὴν μὴ ἀπόλυτον ἐλευθερίαν διαχειρίσεως τῶν εἰς αὐτὴν ἐμπιστευμένων πιστώσεων. Πιθανὸν νὰ ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν κατωρθώθη νὰ ἀποκτήσῃ ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν πρόσωπα γνωρίζοντα ἐπαρκῶς τὴν κατάστασιν, πρόσωπα πεπειραμένα, μὲ ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα καὶ ἐπιχειρηματικὴν δραστηριότητα, τὰ ὁποῖα θὰ ἠμποροῦσαν νὰ ἁρπάσουν τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ τὴν σπρώξουν πρὸς τὰ ἐμπρός. Πιθανὸν νὰ ὀφείλεται καὶ εἰς ἄλλα αἴτια. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παραγνωρισθῇ ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς λόγους τῆς μὴ ἐπαρκοῦς ἀποδόσεως τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐντὸς τοῦ Ὀργανισμοῦ τούτου ἐπρυτάνευσε, τῆς ἀπολύτου ἀνεξαρτησίας αὐτοῦ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μία δυσπιστία τῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦ Ὀργανισμοῦ δηλαδὴ—ὅταν ὁμιλῶ περὶ Ἐπιτροπῆς, ἐννοῶ γενικῶς ὅλον τὸν σχετικὸν Ὀργανισμόν, ὅλον τὸ προσωπικόν του—μία δυσπιστία, λέγω, τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν προσφύγων καὶ ἀντιστρόφως μία δυσπιστία τῶν τελευταίων πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία κατέληξε, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς ἐχθρότητα καὶ εἰς ὀξύτητα σχέσεων. Ἡ ἰδέα τῆς πλήρους ἀνεξαρτησίας τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν δικαιολογεῖται ἀπὸ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, διότι ἐκεῖ ρητῶς ἀναφέρεται, ὡς γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ὀφείλει νὰ συνεργάζεται μὲ τὰς Κρατικὰς Ἀρχὰς καὶ τὰς Προσφυγικὰς Ὀργανώσεις, ὅπερ σημαίνει ὅτι ὀφείλει φυσικὰ ἡ Ἐπιτροπή, ὅσον καὶ ἂν εἶναι αὐτόνομος Ὀργανισμός, νὰ εἶναι εἰς διαρκῆ συνάφειαν μὲ τὸ Κράτος ἐντὸς τοῦ ὁποίου δρᾷ, νὰ ἀναφέρεται εἰς αὐτὸ καὶ νὰ καθοδηγῆται ἀπ’ αὐτό. Δὲν πιστεύω ὅτι δύναται νὰ νοηθῇ μία Ἐπιτροπή, ἐκτελοῦσα μίαν τοιαύτην μεγάλην ὑπηρεσίαν κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικὴν καὶ ἡ ὁποία συγχρόνως νὰ σκέπτεται καὶ νὰ δρᾷ ἐντελῶς αὐτοτελῶς καὶ αὐτοβούλως. Τοῦτο θὰ ἦτο ἀπὸ πάσης ἀπόψεως τερατῶδες. Μόνον ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐργάζεται ἐπάνω εἰς τὴν γραμμὴν τὴν ὁποίαν χαράσσει τὸ Κράτος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδώσῃ καλοὺς καρπούς. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ὁσάκις διεπραγματεύθην ζητήματα μὲ τὴν Ἐπιτροπήν, εὗρον αὐτὴν πρόθυμον νὰ προσαρμοσθῇ εἰς αὐτὴν τὴν λογικὴν ἀντίληψιν, νὰ ἐργασθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δηλαδὴ ὁδηγουμένη καὶ βοηθουμένη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, χωρίς, ἐννοεῖται, νὰ παραβλάπτῃ τὰ συμφέροντα τῶν πιστωτῶν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον παρετηρήσαμεν ἀπὸ τὴν συνεργασίαν μας ἦτο ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε πολὺ μεγάλην ἐμπιστοσύνην εἰς ὅλα τὰ ὄργανά της· ὅτι τὰ ὄργανα αὐτὰ ὄχι σπανίως ἦσαν ἢ ἀκατάλληλα ἢ οὐχὶ ἀρκετὰ ἱκανὰ ὅπως διαφωτίζωσι τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ὅπως ἐκτελῶσι τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς σκέψεις της. Καὶ δι’ αὐτὸ προσεπαθήσαμεν νὰ φέρωμεν μίαν ἐναρμόνισιν σχέσεων μεταξὺ τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ καὶ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων διὰ συστάσεως μιᾶς Ἐπιτροπῆς ἐξ αὐτῶν, λειτουργούσης παραπλεύρως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀρχίσῃ ὁ Ὀργανισμὸς αὐτὸς νὰ ἐξελίσσεται εἰς ἕνα Ἑλληνικὸν Ὀργανισμόν, ἐργαζόμενον συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, χωρὶς ἐκ τούτου νὰ ἐπηρεάζεται δυσμενῶς ἀπὸ τοὺς πολιτικούς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον φυσικὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κινδύνους δι’ ὅλον τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος Ἐπιτροπὴ ἐκ προσφύγων πληρεξουσίων, ποὺ προσεπαθήσαμεν νὰ συστήσωμεν, εἶχε μὲν χαρακτῆρα γνωμοδοτικόν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ χαρακτῆρα ἐξελεγκτικόν, διότι ἤθελον ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἡ διευθύνουσα ἢ ἐκτελεστικὴ Ἐπιτροπή, οὕτως εἰπεῖν, ἐκθέτῃ τὰ πεπραγμένα καὶ τὸ πρόγραμμα αὐτῆς εἰς τὴν ἄλλην Ἐπιτροπὴν καὶ ζητῇ τὴν γνώμην της ἐπὶ τῶν γενικωτέρων ζητημάτων. Ἐὰν ἐλειτούργει λοιπὸν ἡ γνωμοδοτικὴ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐρρυθμίζοντο τὰ πράγματα ὡς ἐξέθεσα, εἶναι φανερὸν ὅτι ἡ γνωμοδοτικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπηρέαζε σοβαρῶς τὴν διευθύνουσαν τοιαύτην. Ἐὰν ἐπήρχετο μεταξύ των σοβαρὰ διαφωνία, θὰ ἐπενέβαινεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως λύῃ ἑκάστοτε τὰ ζητήματα κατὰ τὸν ὠφελιμώτερον τρόπον.

§34Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφήσατε, κ. συνάδελφε, τὰ ἔχετε εἴπει ὑμεῖς.

§36Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δύο λέξεις μόνον.

§37Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὁρίστε.

§38Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐκ τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ἐπανέρχεται τὸ ζήτημα τῆς γνωστῆς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν εἴχετε τὴν καλωσύνην σεῖς νὰ διορίσετε ἀπὸ ἕξ πληρεξουσίους πρόσφυγας, ἐκ τοῦ τρόπου, λέγω, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπανέρχεται τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην δὲν ἔπρεπε κἂν νὰ ἐπανέλθῃ, ἀφήνεται ἡ ἐντύπωσις ὅτι, μολονότι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις ἐνόμισαν ὅτι θὰ ἦτο δυνατὴ μία συνεργασία μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ μιᾶς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκ προσφύγων πληρεξουσίων, οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἠρνήθησαν νὰ βοηθήσωσιν εἰς τὸ ἔργον αὐτὸ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Ἐπιτροπήν.

§39Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω.

§40Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ δηλώσω ὅτι τὰ γεγονότα καὶ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, δὲν συμβιβάζονται πρὸς τὴν τοιαύτην ἀντίληψιν καὶ πρὸς τὰς διαθέσεις τὰς ὁποίας εἶχον οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφήσατε, παρακαλῶ, νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ζήτημα ὁ ἀγορεύων.

§42Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Οἱ ἓξ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἔπρεπε νὰ εἶναι βωβὰ πρόσωπα καὶ νὰ κάμπτουν τὴν σπονδυλικὴν στήλην πρὸ τῶν ἀποφάσεων τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§43Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι, κ. συνάδελφε.

§44Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Τὰ ἔγγραφα ὑπάρχουσι καὶ δύνανται νὰ κατατεθῶσιν.

§45Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ ματαίωσις αὐτῆς τῆς συνεργασίας ὀφείλεται εἰς μίαν ὑπερβολικὴν εὐαισθησίαν τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, οἵτινες ἐθίχθησαν ἐξ ἑνὸς ἐγγράφου τοῦ προϊσταμένου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, διὰ τοῦ ὁποίου οὗτος ἐδήλου ὅτι ἐννοεῖ ἡ γνωμοδοτικὴ αὐτὴ Ἐπιτροπὴ νὰ μὴ λαμβάνῃ ἀποφάσεις καὶ νὰ μὴ ἐκθέτῃ εἰς τὴν δημοσιότητα ὅ,τι θὰ ἐγίνετο ἐντὸς τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐζητήθησαν μεγαλύτεραι ἐξηγήσεις καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποφάσεως φυσικὰ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐπέμενε καὶ ἦτο σύμφωνος εἰς τοῦτο καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία δὲν ἤθελεν Ἐπιτροπὴν πληρεξουσίων διὰ νὰ ἀποφασίζῃ, ἀλλὰ μόνον διὰ νὰ πληροφορῇ, νὰ διαφωτίζῃ τὴν διευθύνουσαν Ἐπιτροπήν, νὰ ζητῇ ἐξηγήσεις ἀπ’ αὐτὴν καὶ νὰ γνωμοδοτῇ, εἰς τρόπον ὥστε καὶ ἡ εὐθύνη τῆς διευθυνούσης Ἐπιτροπῆς ἐν περιπτώσει αὐτοβούλου ἐνεργείας νὰ εἶναι πλήρης καὶ μεγαλυτέρα, ἀλλὰ καὶ νὰ βοηθῆται αὐτὴ εἰς τὸ νὰ ἐργάζεται κατὰ τὸν πλέον πρακτικὸν καὶ ὠφέλιμον τρόπον. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὴν δημοσιότητα τῶν γινομένων ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἐδήλωσε κατηγορηματικῶς ὁ προϊστάμενος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὅτι οὐδόλως διὰ τῆς σχετικῆς παραγράφου τῆς ἐπιστολῆς ποὺ ἀνέφερα ἠννόει νὰ περιορισθῇ τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ πληρεξούσιοι νὰ ἐλέγχουν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰς πράξεις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Δυστυχῶς οἱ διορισθέντες ἐκ τῶν πληρεξουσίων ὡς μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν ἐπείσθησαν νὰ συνεργασθοῦν κατὰ τὸν τρόπον ποὺ ἐξέθεσα μὲ τὴν διευθύνουσαν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἀποκαταστάσεως. Μετὰ τὸ πρῶτον τοῦτο ναυάγιον ἔγινεν ἐκ νέου προσπάθεια συστάσεως δευτέρας Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ δὲν ἐκαρποφόρησε διὰ τὸν ἑξῆς λόγον: Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς πρώτης Ἐπιτροπῆς, ἐξεδήλωσα εἰς τὸν προϊστάμενον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τὴν σταθεράν μου ἀπόφασιν ὅπως συστήσω δευτέραν Ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ πρὶν συστήσω τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, δι’ ἑνὸς ἐγγράφου του ὁ προϊστάμενος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως μοὶ ἀνεκοίνωσεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον τὰ μέλη τῆς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ διορίζωνται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, δηλ. τῆς διευθυνούσης Ἐπιτροπῆς. Εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἀπήντησα ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ τῶν πληρεξουσίων θὰ εἶχε καὶ ἐλεγκτικὸν χαρακτῆρα τῶν πράξεων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τότε μοῦ ἀπήντησεν ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἐδέχετο τὸν διορισμὸν τοιαύτης Ἐπιτροπῆς.

§46Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Σᾶς παρακαλῶ πολύ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ σπεύδετε εἰς τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης σας, διότι θὰ ἦτο τὸ ὀρθότερον νὰ ἀκούσετε πρῶτον. Ἔσπευσε, λέγω, ὁ κ. προϊστάμενος νὰ μοῦ ἀπαντήσῃ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἠδύνατο νὰ δεχθῇ τὸν διορισμὸν Ἐπιτροπῆς ἐλεγκτικῆς, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶναι Ἐπιτροπὴ αὐτόνομος καὶ μόνον ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας Τῶν Ἐθνῶν εἶναι ὑπεύθυνος. Εἰς ταῦτα ἔδωσα τὴν ἀπάντησιν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀντίληψις αὐτή, διότι σαφῶς ὁρίζει τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως πρέπει νὰ συνεργάζεται μὲ τὸ Κράτος καὶ τὰς προσφυγικὰς Ὀργανώσεις καὶ ὅτι ἡ συνεργασία αὐτὴ δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ τελεσφορώτερον παρὰ διὰ τοῦ διορισμοῦ μιᾶς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ διαφωτίζῃ τόσον τὴν Διευθύνουσαν Ἐπιτροπὴν ὅσον καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Διότι πῶς ἄλλως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ συνεργασία; Διὰ τῆς μεταβάσεως καθημέραν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τῆς συνεχοῦς μετ’ αὐτῆς ἐργασίας; Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἂν ἦτο ἐφικτόν, δὲν θὰ ἦτο ἀρκετόν, διότι καὶ ὁ Ὑπουργὸς θὰ εἶχεν ἀνάγκην βοηθῶν ποὺ νὰ τὸν διαφωτίζουν. Ἐξ ἄλλου μία τοιαύτη συνεργασία θὰ ἐστέρει τὴν Ἐπιτροπὴν ἐντελῶς τῆς ἀνεξαρτησίας της, πρᾶγμα ποὺ δὲν θὰ συνέβαινε μὲ τὴν λειτουργίαν τῆς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ὁ ἔλεγχος θὰ περιωρίζετο, ὅπως εἶπα, εἰς τὴν γνῶσιν τῶν γινομένων καὶ εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῆς καλυτέρας κατευθύνσεως καὶ τῶν καλυτέρων λύσεων καὶ εἶναι ἄσχετος μὲ τὸν ἔλεγχον ποὺ δικαιοῦται νὰ ἀσκήσῃ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν. Αὐτὸς ὁ ἔλεγχος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶναι ἄσχετος μὲ τὴν συνεργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὸ Κράτος, μὲ τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουν πάντοτε οἱ διαχειριζόμενοι τόσον μεγάλα συμφέροντα, νὰ λογοδοτοῦν δημοσίᾳ, ἐντὸς τῆς κοινωνίας εἰς τὴν ὁποίαν δροῦν. Δὲν φαντάζομαι δὲ ὅτι ὑπάρχει καμμία ἀντίληψις περὶ τοῦ ἐντελῶς ἀνεξελέγκτου τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐπὶ τέλους μετὰ ἐπανειλημμένας συνεννοήσεις κατώρθωσα νὰ πείσω τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὅτι χάριν τοῦ γενικωτέρου συμφέροντος, χάριν τοῦ ἰδίου της ἔργου, διὰ νὰ ἔχῃ βοηθοὺς πολυτίμους, ἐπεβάλλετο νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνωμοδοτικὴν Ἐπιτροπήν. Ἡ συμφωνία ὅμως αὐτὴ ἔλαβε χώραν τὰς παραμονὰς τῆς πτώσεώς μας ἀπὸ τὴν Ἀρχὴν καὶ δι’ αὐτὸ καὶ δὲν ὑπάρχει καὶ σχετικὸν ἔγγραφον περὶ αὐτῆς· ἀλλ’ ἔσπευσα νὰ ἀνακοινώσω τὰ τῆς συμφωνίας εἰς τὸν κ. Α. Μυλωνᾶν, ἀναλαβόντα τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Δὲν γνωρίζω ἀπ’ ἐκεῖ καὶ πέρα τί ἔγινε, διατί δὲν συνεστήθη ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ γνωμοδοτική, ἡ ὁποία ἐπρόκειτο, τρόπον τινά, νὰ ἀποτελέσῃ τὸ πρῶτον στάδιον μιᾶς ἐξελίξεως τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος Ὀργανισμοῦ εἰς ἕνα μόνιμον Ὀργανισμὸν Ἑλληνικόν. Ὁ κ. Μυλωνᾶς δύναται ἴσως νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§48Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἀντελήφθην ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐπιθυμία ἐκ μέρους τῶν προσφύγων νὰ συμμετάσχουν εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν γνωμοδοτικὴν χωρὶς νὰ ἔχωσιν οὐδεμίαν ἄλλην ἐξουσίαν. Καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θεωρῶ ἀτύχημα τὸ γενόμενον.

§50Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Διατί δὲν ἐπιτρέπετε νὰ γίνῃ μία διασάφησις; Ἐρωτᾶτε τὸν κ. Μυλωνᾶν, ἐνῷ ὑπάρχουσι παρόντα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἐστάλη ὅσον ἀφορᾷ τὴν γνωμοδοτικὴν Ἐπιτροπὴν προέβλεπε καὶ ὥριζε τρεῖς ὅρους θεμελιώδεις. Ὁ πρῶτος ἦτο νὰ κρατήσωμεν ἐχεμυθίαν ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Ἐπιτροπῆς.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶναι ἀκριβές. Τὸ ἐξήγησα.

§52Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ δεύτερος ὅρος ἦτο ὅτι τὰ μέλη δὲν θὰ ἔχωσιν οὔτε συμβουλευτικὴν ψῆφον, παρὰ μᾶλλον παρεδρίαν τυπικωτάτην καὶ κατὰ τρόπον ὁ ὁποῖος θὰ ἦτο λίαν ἐξευτελιστικὸς δι’ ἀνθρώπους φέροντας τὸ ἀξίωμα τοῦ πληρεξουσίου, καὶ ὁ τρίτος ἀναφέρεται εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ δευτέρου μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ἡ ἀντικατάστασις τοῦ τότε μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τοῦ σημερινοῦ μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ τὸ ἔγγραφον εὑρίσκεται εἰς χεῖράς μου. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, ἀφοῦ μάλιστα, καθὼς μανθάνω ἀπὸ πληροφορίαν τοῦ ἄλλοτε κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, προτοῦ σταλῇ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι αὐτὴ ἔπρεπε νὰ ἐκλέξῃ τὰ ἕξ μέλη τῶν πληρεξουσίων καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις, φρονῶ ὅτι πολὺ καλὰ ἔκαμεν ἡ μετὰ ταῦτα Κυβέρνησις μὴ συνεχίσασα διαπραγματεύσεις, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευτελισθῇ πλειότερον ἡ τοιαύτη γνωμοδοτικὴ Ἐπιτροπή.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Λυποῦμαι διὰ τὴν δευτερολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἕβρου πληρεξουσίου.

§54Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε πολὺ καλὰ τὴ δουλειά της. Ἐπῆρε ἀνθρώπους καὶ τοὺς ἔστειλεν εἰς ἕνα μέρος, εἰς τὴν Ἄνδρον, ὅπου δὲν ὑπάρχει τίποτε, καὶ τόσην γνῶσιν ἔχει τί συμβαίνει ἐκεῖ, ὥστε ἐστάλησαν 1000 ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν εἰς τὴν Ἄνδρον ἄστεγοι, ἀνυπόδητοι καὶ ἄνευ ἐργασίας. Τόσην ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπιτυχίαν. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ τὰ βάλωμεν κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§55Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὰ βάζομεν κατὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἔγιναν πρὸ τοῦ διορισμοῦ τῆς πρώτης γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔγιναν ὅτε κατεβάλλετο προσπάθεια συστάσεως δευτέρας Ἐπιτροπῆς, ὁπότε ἐγὼ ἐδήλωσα ὅτι θὰ εἶχε χαρακτῆρα ἐλεγκτικόν. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους ὅρους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Μανουηλίδης, δὲν ἔχει δίκαιον, διότι, ὅπως ἤδη ἐτόνισα, διηυκρινίσθη τὸ πρᾶγμα. Βεβαίως δὲν ἐπρόκειτο ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ λαμβάνῃ ἀποφάσεις. Ὅ,τι ἠθέλομεν, ἦτο νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν πραττομένων καὶ νὰ γνωμοδοτῇ, ὡς ἔχουσα γνῶσιν ἀμεσωτέραν τῶν ζητημάτων.

§56Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Νὰ κομίζῃ καὶ νὰ συμμερίζεται εὐθύνας.

§57Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, βλέπετε πόσον ἐνδιαφέρον ἔχω διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Διὰ νὰ εἶμαι ὅμως δίκαιος, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι, ὅταν ἐνδιαφερώμεθα, ὅπως πραγματικῶς ἐνδιαφερόμεθα τόσον πολὺ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὀλιγωτέραν εὐαισθησίαν καὶ μεγαλυτέραν προθυμίαν, ὅπως ἀναλάβωμεν εὐθύνας καὶ συντελέσωμεν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων.

§58Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Πάντοτε εὐθύνας θὰ ἔχωμεν, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ παρέχωμεν εἰς μίαν Ἐπιτροπήν....

§59Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν ἤκουσα. Οὐδείς, κύριοι, ἕως τώρα δὲν ἐτόλμησε νὰ ὑποστηρίξῃ, καθ’ ὅσον ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ καταργήσωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία, ἔχω ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι καὶ προσέφερε καὶ προσφέρει ἀξίας λόγου ὑπηρεσίας. Τοῦτο δὲν ἐμποδίζει ὅπως ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ προσφέρῃ ἀκόμη μεγαλυτέρας ὑπηρεσίας. Καὶ πρὸς τοῦτο θὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ διαφωτίζεται ἐπαρκῶς ὑπὸ τῶν δυναμένων νὰ τὴν διαφωτίσουν· καὶ ἐν ἀνάγκῃ, ὁσάκις ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως ἤθελε τυχὸν ἀκολουθήσει στραβὸν δρόμον, νὰ καθοδηγῆται ἀπ’ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ ἐμειοῦτο τὸ κῦρος τῶν πληρεξουσίων ἂν μετέβαινον μίαν ἢ δύο φορὰς τὴν ἑβδομάδα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἐλάμβανον γνῶσιν τῶν πραττομένων καὶ ἔλεγαν τὴν γνώμην των σαφῶς. Ἔλεγαν ὅτι δὲν συμφέρει νὰ σταλοῦν πρόσφυγες εἰς τὴν Ἄνδρον, διὰ νὰ χρησιμοποιήσω τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Μαμάη, ἢ ἔλεγαν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὡς ταχυτέρα ἡ προμήθεια σπόρου, ἀρότρων κλπ. διὰ τοὺς ἐν Μακεδονίᾳ πρόσφυγας. Ἂν τοῦτο ἐγίνετο, ἔχω τὴν γνώμην τὴν ἀκράδαντον ὅτι θὰ προσηρμόζετο ἡ διευθύνουσα Ἐπιτροπὴ εἰς τὰς δικαιολογημένας ὑποδείξεις τῆς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀσφαλῶς θὰ εἶχαν ἀποφευχθῆ μερικὰ σφάλματα, ὅπως λ. χ. ἡ βραδεῖα προμήθεια σιτηρῶν διὰ τὴν Μακεδονίαν, ἡ ὁποία ἐπέφερε ζημίαν καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ζημίαν εἰς τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ἐγκαίρως τὸν σπόρον.

§60Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ δευτερολογήσωμεν.

§61Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἐφόσον δὲν εἶναι συμφέρον εἰς ἡμᾶς νὰ παραιτηθῶμεν τῆς συνάψεως τοῦ δανείου καὶ ν’ ἀπαλλαγῶμεν τῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι, ἐντὸς τῶν ὁρίων τὰ ὁποῖα τάσσονται ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ της, νὰ φροντίσωμεν ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ ἐργάζεται καλύτερον, καὶ θὰ ἤμουν εὐτυχὴς ἂν μοῦ ὑπεδείκνυον οἱ ἀξιότιμοι προσφυγικοὶ πληρεξούσιοι πῶς ἠμπορεῖ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἀποδώσῃ περισσότερα. Ἔγινε πολὺς λόγος περὶ τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀντικατεστάθη ἤδη τὸ ἓν ἐκ τῶν δύο αὐτῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ μάλιστα ἀντικατεστάθη μὲ πρόσωπον τῆς ἀπολύτου ἐμπιστοσύνης τῶν προσφύγων. Περιμένω νὰ ἴδω ἂν αὐτὸ θὰ ἐπιφέρῃ ἱκανοποίησιν. Φοβοῦμαι ὄχι. Ἐπιμένω ὅτι ἐπιβάλλεται, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συντρέξωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ὅλοι τὴν Ἐπιτροπὴν ὅπως ἐργασθῇ καλύτερον, τελεσφορώτερον καὶ ὅπως τεθοῦν αἱ βάσεις μιᾶς ἐξελίξεως τοῦ Ὀργανισμοῦ αὐτοῦ εἰς ἕνα μόνιμον Ἑλληνικὸν Ὀργανισμόν. Καὶ λέγω ταῦτα, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, δηλ. τὰ σχετικὰ πρὸς αὐτὴν ζητήματα, δὲν ἠμποροῦν νὰ λυθοῦν διὰ μιᾶς ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος. Καὶ ὅταν ἀκόμη ἐγκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες θὰ παρίσταται ἀνάγκη συνδρομῆς αὐτῶν, εἰσπράξεως τῶν δόσεων, τὰς ὁποίας τυχὸν θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλλουν, θὰ παρίσταται ἀνάγκη βραδύτερον συνεχίσεως τοῦ ἔργου τοῦ ἐσωτερικοῦ ἐποικισμοῦ. Δι’ ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἰδιαίτερος μόνιμος Ὀργανισμὸς καὶ εἰς τοιοῦτον δύναται καὶ πρέπει νὰ ἐξελιχθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ὅταν ἀνήλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνεφορούμεθα καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τὴν σκέψιν συγκεντρώσεως ὅλων τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν εἰς ἕνα Ὀργανισμὸν καὶ ἀπεβλέπομεν πρὸς τοῦτο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Δυστυχῶς ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτή, διότι τὸ ἔργον ἦτο ὑπερβολικόν, δὲν ἠμπόρεσε νὰ ἱκανοποιήσῃ ὅλας μας τὰς ἐπιθυμίας καὶ ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς πτώσεως ἡμῶν ἐκ τῆς Ἀρχῆς εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως Προσφύγων νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς οἰκοδομικὰς αὐτοῦ ἐργασίας. Καὶ σήμερον ἀκόμη αἱ ἐργασίαι εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε νομίζω ὅτι ἡ ἀπόλυτος συγκέντρωσις, ποὺ ὑπεστηρίχθη ἀπὸ μερικούς, δὲν εἶναι ἐντελῶς πρακτική. Νομίζω δηλαδὴ ὅτι ἡ διαίρεσις ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως, ὅπως γίνεται ἄλλως τε καὶ τώρα, καὶ ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως εἶναι ἐπιβεβλημένη. Αὐτὸ χάριν τῆς μεγαλυτέρας ἀποδόσεως, ὅπως δηλαδὴ τὸ ταχύτερον ἡ μὲν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐγκαθιστᾷ τοὺς πρόσφυγας ἀγρότας, ἡ δὲ Προσφυγικὴ Τράπεζα τοὺς ἀστούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν προσφυγικὸν τραπεζικὸν Ὀργανισμόν, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρεμπιπτόντως νομίζω, διὰ λόγους μεγαλυτέρας ἐμπιστοσύνης, ὅτι θὰ εἶναι πρακτικὸν νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν. Ἀλλὰ πάντως πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι μὲ τὴν ἔκδοσιν τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι προβλέπονται, δὲν ἠμποροῦν νὰ ἱκανοποιηθοῦν αἱ ἀνάγκαι τῶν ἀστῶν προσφύγων. Αἱ ἀξιώσεις των αἱ κτηματικαὶ εἶναι πολὺ μεγαλύτεραι καὶ αἱ ἀνάγκαι των ἐπίσης. Ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ σκεφθῇ ριζικώτερα μέτρα. Ἴσως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κτημάτων τῶν ἀστικῶν τὸ μέτρον συνάψεως κανενὸς ἐξωτερικοῦ δανείου σοβαροῦ, ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς μεγάλας ἀνάγκας τῶν ἀστῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι σήμερον πάσχουν περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι πάσχουν οἱ ἀγρόται. Ἐφροντίσαμεν ἡμεῖς νὰ τοὺς ἱκανοποιήσωμεν ὀλίγον διὰ τῶν ἐπαγγελματικῶν δανείων, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἤρχισαν νὰ λειτουργοῦν ἐνωρίτερον ἐδῶ καὶ βραδύτερον εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκές. Αἱ ἀνάγκαι εἶναι πολὺ μεγάλαι εἰς αὐτούς. Ἤθελον μόνον νὰ κάμω αὐτὰς τὰς γενικωτέρας παρατηρήσεις. Δὲν ἠθέλησα νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, διότι θὰ ἦτο ὑπερβολικὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ μίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἔχει 40 περίπου ἡμερῶν βίον, διὰ τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων. Δι’ αὐτὸ περιωρίσθην νὰ εἴπω ὅτι κάποια αἰσιοδοξία μεγαλυτέρα τοῦ δέοντος ἐπεκράτησεν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος καὶ τὸ εἶπον αὐτό, πλὴν ἄλλων, καὶ ἕνεκα τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἐδήλωσεν ὅτι διεχειρίσθη ἓν ζήτημα εἰς τὴν Λακωνίαν. Περιωρίσθη, ὅπως εἶπε, νὰ στείλῃ ἓν ἔγγραφον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Νομίζω ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῷ ἐπέβαλλε δραστηριωτέραν ἐνέργειαν, δηλαδὴ τῷ ἐπέβαλλε νὰ ἔλθῃ εἰς ἀμεσωτέραν ἐπαφὴν μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως.

§62Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀντιλαμβάνομαι περὶ τίνος πρόκειται.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Χθές, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἴπετε ὅτι ἐστείλατε ἓν ἔγγραφον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐνῷ ἐγὼ θὰ ἤθελον αἱ σχέσεις μεταξὺ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ Ὑπουργοῦ νὰ ἦσαν σχέσεις διαρκοῦς συνεργασίας, ὀργανικαί.

§64Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπεβλήθη, ἐπαναλαμβάνω, μία παρατήρησις ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως, ὅτι ἐσκέφθην νὰ παρεμποδίσω τὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων εἰς τὸ Καστρί, ὅπως εἶχεν ἀποφασίσει ἡ Ἐπιτροπή. Ἀπήντησα ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ὑπῆρχε μία ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως νὰ ἐγκαταστήσῃ ὡρισμένους πρόσφυγας εἰς τὸ Καστρί. Ὑπεβλήθησαν παράπονα τῶν ἐντοπίων, διότι καὶ ἐκεῖ δὲν ὑπάρχει ἀρκετὸς χῶρος, ὅτι ὑπάρχει στενότης γῆς καὶ ἐζήτουν ὅπως ματαιωθῇ ἡ ἐγκατάστασις, ἀνέφερα δὲ ὅτι ἦτο πιθανὸν νὰ λάβουν χώραν καὶ συγκρούσεις. Τὸ καθῆκόν μου ἦτο νὰ ἀναφέρω ταῦτα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν της, δηλαδὴ ἀνέφερα εἰς αὐτὴν ὅτι καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας δὲν ὑπάρχει χῶρος νὰ γίνῃ συνοικισμὸς ἐκεῖ. Ἑπομένως, ἂν συμφωνῆτε, ἔλεγον πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν «μὴ ἐκτελέσετε τὴν ἀπόφασιν τὴν ὁποίαν ἐλάβετε». Δὲν ἠδυνάμην νὰ γνωρίζω ἀμέσως, ἂν ὄντως αἱ πληροφορίαι αἱ παρεχόμεναι διὰ τῶν προέδρων τῶν κοινοτήτων ἦσαν ἀκριβεῖς ἢ ἂν ἦσαν ὑπερβολικαί. Αἱ δὲ ὑπηρεσιακαὶ πληροφορίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας πρὸς τὰς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως δὲν συνεφώνουν.

§65Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ὑπῆρχεν ἀντίδρασις ἐκ μέρους τοῦ προέδρου τῆς κοινότητος, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ ἐνοικιαστὴς τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων.

§66Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ τὸ γνωρίζετε σεῖς· δὲν τὸ γνωρίζω ἐγώ.

§67Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ὅλοι ἀπεφάνθησαν ὅτι ὑπάρχει χῶρος νὰ ἐγκατασταθῶσι, καὶ ὁ Νομομηχανικὸς ἀκόμη, καὶ ἔγιναν καὶ τὰ ἐγκαίνια τοῦ συνοικισμοῦ. Ὁ μόνος ἀντιδρῶν εἶναι ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος ὁ καὶ ἐνοικιαστής, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πιστοποιητικοῦ τοῦ προέδρου ἀποφαίνεται οὕτως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ οἱ ἄνθρωποι παραμένουν ἀπὸ διμήνου ὑπὸ σκηνάς, ἀποθνήσκοντες. Τίς πταίει;

§68Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς ἐρωτῶ, κ. πληρεξούσιε, τί θὰ ἐπηρωτᾶτε, ἂν παρημέλουν νὰ προβῶ εἰς τὰς συστάσεις αὐτὰς καὶ εὑρισκόμεθα μετὰ δύο ἡμέρας πρὸ μιᾶς συγκρούσεως, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ διερρηγνύετε τὰ ἱμάτιά σας ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς;

§69Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ἀπὸ δεκαμήνου ποῦ ἦσθε;

§70Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. συναδέλφου ὅτι ἀντιδρᾷ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἡ Λακωνία εἶναι πτωχὸν μέρος καὶ εἶναι ἀνεπαρκὲς καὶ ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν συγκρούσεις.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ συζήτησις τῶν διακοπτόντων ἀπέδειξεν ὅτι εἶχον δίκαιον, ἀπέδειξε δηλαδὴ ὅτι, ἂν ὑπῆρχε στενωτέρα συνεργασία Ὑπουργοῦ Γεωργίας καὶ Ἐπιτροπῆς, θὰ ἀπεφεύγοντο ἄτοπα.

§72Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ ἐπιδιώκομεν.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν τὴν εἴδομεν τὴν περίπτωσιν αὐτήν, κ. Ὑπουργέ. Ἡ ἐντύπωσίς μου εἶναι ὅτι ὀλίγον μακρυὰ εὑρίσκεσθε ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἐνῷ θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπῆρχε στενωτέρα συνεργασία. Καὶ διὰ νὰ καταλήξω, ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Συμφωνῶ καὶ ἐγώ, ἐν σχέσει μὲ τὰ ἐπεισόδια τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν τὴν συζήτησιν, ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ἡ τιμωρία αὐστηρὰ τῶν παρεκτραπέντων, καὶ ἂν ἀκόμη ἐνόμιζαν ὅτι εἶχαν δίκαιον, ἡ κοινὴ συνείδησις καὶ τὸ κοινὸν αἴσθημα εἶναι ὅτι εἶναι βέβηλος ἡ χεὶρ ἡ ὁποία ἐγείρεται ἐναντίον προσφύγων. Ἐπίσης εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποφασίσῃ ἀμελετήτως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς τοποθεσίας τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Ν. Πάφρας, ἀλλὰ νὰ τὸ λύσῃ ἐξετάζουσα ὅσον τὸ δυνατὸν εὐνοϊκώτερον τὴν ἄποψιν τῶν προσφύγων καὶ τοῦτο, διότι ἔγινε χειροδικία ἐκ μέρους τῶν ἐντοπίων. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ ἀπολύτως ὅπως μία Ἐπιτροπὴ πληρεξουσίων ἐνταλθῇ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ περιέλθῃ τὴν Μακεδονίαν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν γενομένων καὶ νὰ κάμῃ τὰς δεούσας ὑποδείξεις. Ὅπως καὶ ὅταν ὡμίλουν πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἐπαναλαμβάνω καὶ τώρα ὅτι τὰ ζητήματα εἶναι πολὺ μεγάλα, εἶναι πολὺ ζωτικά. Δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ συμβολὴ τῶν συνήθων ὑπαλλήλων μὲ τὴν συνήθη διοικητικὴν ἀντίληψιν. Ἔχομεν ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τῆς ἀμεσωτέρας τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, τῶν πληρεξουσίων, πρὸς ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν. Ἄλλοτε, ὁσάκις ἐγίνετο λόγος περὶ Ἐπιτροπῶν, ἐδίδετο ἡ ἔννοια εἰς τὴν σύστασιν ἐξεταστικῶν τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῶν ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Δυνάμεθα κάλλιστα νὰ συστήσωμεν Ἐπιτροπήν, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κοινοβούλια, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ τὸν χαρακτῆρα ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως, Ἐπιτροπὴν ὑποβοηθητικὴν αὐτῆς, ἡ ὁποία, μεταβαίνουσα ἐπὶ τόπου, νὰ χρησιμοποιήσῃ ὅλην τὴν πολιτικὴν ἀντίληψιν καὶ ὅλον τὸ κῦρος τῶν μελῶν της, ὅπως καὶ τὴν Κυβέρνησιν διαφωτίσῃ, ἀλλὰ καὶ τοὺς πληθυσμοὺς πείσῃ περὶ τοῦ δικαίου αὐτῆς ἢ ἐκείνης τῆς λύσεως, ὅπως συντελέσῃ νὰ δοθῇ μία μεγαλυτέρα ὤθησις εἰς τὸ ἔργον τῆς ἐγκαταστάσεως καὶ ὅπως ἐπὶ τέλους γίνῃ καὶ ἕνας ἔλεγχος ἄμεσος ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τῶν κρατικῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν γεγονότων ποὺ κατηγγέλθησαν ἐδῶ ἔχομεν λόγους νὰ πιστεύωμεν, ἂν δὲν εἴμεθα ἀπολύτως πεπεισμένοι, ὅτι δὲν ἐκτελοῦν εὐόρκως τὸ καθῆκόν των. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἀμεσώτερος ἔλεγχος ἵνα καὶ ἡ Συνέλευσις λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως καταστήσῃ σεβαστὸν τὸ συμφέρον τὸ γενικόν, ὅπως καταστήσῃ σεβαστὸν τὸ Κράτος ἀπέναντι δολίων τυχὸν ὑπαλλήλων. Ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων μέτρων τῶν γενικωτέρων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ὅσον ἀφορᾷ τὴν διευθέτησιν τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος, εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὅλοι ἐδῶ διαπνεόμεθα ἀπὸ τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν, ἀπὸ τὴν αὐτὴν θέλησιν, ὅπως τὸ ταχύτερον διευθετηθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἀνεχθῇ καμμίαν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν θὰ πράξῃ τὸ μέγιστον τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ πράξῃ ὑπὲρ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ (χειροκροτήματα).

§74Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν παρακαλῶ. Αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ τί Ἐπιτροπὴ θὰ εἶναι; Δημοσίου δικαίου;

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅ,τι θέλετε. Καὶ διεθνοῦς καὶ δημοσίου.

§76Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Νὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὴν ἀπάντησιν. Ἀρκεῖ νὰ διαβάσετε τρεῖς σειρὰς ἀπὸ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, τὸ ὁποῖον λέγει· «τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ διεξάγεται ὅσον τὸ δυνατὸν ἐν συμπράξει μετὰ τῶν Ἑλληνικῶν κεντρικῶν ἢ τοπικῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν καὶ τῶν ἰδιωτικῶν Ὀργανώσεων». Νομίζω ὅτι αὐτὸ ἀρκεῖ.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§78Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅτε διεξήχθη ἄλλοτε ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀνεγνωρίσθη παρὰ πάντων ὅτι ἱερὰ ὑποχρέωσις καὶ ὕψιστον συμφέρον ἐπιβάλλουν εἰς τὸ Κράτος νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ταχυτέρας ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ ἀνωμολογήθη συγχρόνως ὅτι αἱ δυσχέρειαι, εἰς τὰς ὁποίας προσκρούει τὸ ἔργον τὸ προσφυγικόν, εἶναι δυσχέρειαι μέγισται, διότι τὸ ἔργον τοῦτο εἶναι ἔργον δυσανάλογον πρὸς τὴν ἐπάρκειαν καὶ πρὸς τὴν παρασκευὴν τῶν δημοσίων Ὑπηρεσιῶν, εἶναι ἔργον ἀνώτερον τῶν δυνάμεων ἡμῶν. Εἰς τὰς δυσχερείας αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον προσετέθησαν δυστυχῶς ἐπ’ ἐσχάτων καὶ αἱ ὀξεῖαι ἀντιθέσεις αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν εἴς τινας περιφερείας μεταξὺ τοῦ ἐγχωρίου πληθυσμοῦ καὶ τῶν προσφύγων, ἀντιθέσεις αἱ ὁποῖαι δυστυχῶς ἔφθασαν μέχρι μιᾶς ἀξιοθρηνήτου ἀδελφικῆς αἱματοχυσίας. Εἶναι γενικὴ καὶ εὔλογος ἡ θλῖψις ἡ ὁποία συνέχει ὅλους ἡμᾶς διὰ τὰς αἱματηρὰς συγκρούσεις αἱ ὁποῖαι ἐσημειώθησαν τελευταίως εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἀλλὰ τὰ αἰσθήματα αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ δώσουν λαβὴν εἰς κομματικὰς ἐκμεταλλεύσεις, καὶ εὐτυχῶς δὲν ἔδωσαν τοιαύτην λαβήν. Ἡ συζήτησις ἥτις ἔγινε κατὰ τὰς τρεῖς ταύτας ἡμέρας ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἔμεινεν εὐτυχῶς καὶ αὐτή, ὅπως ἔμεινε καὶ ἄλλοτε ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τελείως ἀμέτοχος κομματικῆς χροιᾶς. Τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἐτέθη ἤδη καὶ πρέπει νὰ παραμείνῃ διὰ παντὸς ἔξω τοῦ στίβου τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ἐπίσης τὰ αἰσθήματα αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ ἐκφυλισθοῦν οὔτε εἰς ἀθυμίαν καὶ ἀποθάρρυνσιν οὔτε κατὰ μείζονα λόγον εἰς τὴν ἀπόγνωσιν ἐκείνην περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησε χθὲς ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Κορινθίας. Ὀφείλει ἐντεῦθεν, ἐκ τῆς Συνελεύσεως, νὰ δοθῇ τὸ σύνθημα τῆς ἠρεμίας, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ προσοχῆς καὶ ψυχραιμίας ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ μέτρα τῆς προνοίας, διὰ τῶν ὁποίων θὰ προληφθῇ ἡ ἐπανάληψις ὁμοίων σκηνῶν εἰς τὸ μέλλον, διὰ τῆς ἄρσεως τῶν αἰτίων ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθον αἱ σκηναὶ αὗται. Ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ταῦτα; Ἠκούσθησαν, κύριοι, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, ἠκούσθησαν καὶ ἄλλοτε δριμεῖαι ἐπικρίσεις, ἐνίοτε δριμύτεραι τοῦ δέοντος ἐναντίον τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα διωρίσθησαν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐναντίον τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα, θὰ ἔλεγον, ὅτι ἐκπροσωποῦν ὑπό τινα ἔποψιν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν πλησίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Πρέπει νὰ σημειωθῇ εὐχαρίστως ὅτι αἱ αἰτιάσεις αὐταὶ δὲν ἐπεξετάθησαν εἰς οὐδεμίαν στιγμὴν ἐναντίον τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον ἐναντίον τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, καὶ ὅτι πάντες ἀνεγνώρισαν καὶ τὴν στοργὴν καὶ τὴν ἀφοσίωσιν μετὰ τῶν ὁποίων τὰ μέλη ταῦτα προσέφεραν τὰς ὑπηρεσίας των εἰς τὸ κοινωφελὲς ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον, ὑπηρεσίας εἰς στιγμάς τινας γενικωτέρας σημασίας, ὑπηρεσίας συνδεομένας μετὰ τοῦ διακανονισμοῦ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: Αἱ ἐπιθέσεις, αἱ αἰτιάσεις ἐναντίον τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς μέχρι τινὸς βαθμοῦ εἶναι ἀκριβεῖς; Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ μέλη τὰ διορισθέντα παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔχουσιν ὑποχρέωσιν, ὑποχρέωσιν ἀπορρέουσαν ὄχι μόνον ἐκ πατριωτικοῦ καθήκοντος, ἀλλ’ ὑποχρέωσιν νομικῆς, δύναμαι νὰ εἴπω, φύσεως νὰ εὑρίσκωνται εἰς στενωτάτην ἐπαφὴν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ γίνωνται οἱ πιστοὶ διερμηνεῖς τῶν ἀπόψεων αὐτῆς πλησίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δὲν ἀναγράφεται βεβαίως κύρωσις τῆς ἀρχῆς ταύτης, διότι ἡ ἀντικατάστασις τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν γίνεται εἰμὴ τῇ συναινέσει τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μεταβάλλει ἐντελῶς τὴν φύσιν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν καθηκόντων τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ ὁμογενεῖς ἡμῶν πλησίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐξ ὅσων ἠκούσθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν φαίνεται ὅτι τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἤ τινα ἐξ αὐτῶν, παραπλανώμενα ἐξ ἐσφαλμένων σκέψεων, ἔχουσιν ὅλως διάφορον ἀντίληψιν περὶ τῶν καθηκόντων των. Ὑποθέτω ὅτι μία σαφὴς ἐξήγησις καὶ διευκρίνησις τῶν πραγμάτων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξομαλύνῃ τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν μελῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διώρισε πλησίον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, καὶ τὰ ὁποῖα καὶ προθυμίαν καὶ ἀφιλοκέρδειαν ἐπέδειξαν ὄχι τὴν τυχοῦσαν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρωτίστως ὀφείλει νὰ γίνῃ εἶναι ἡ ἐναρμόνισις τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν καὶ ἰδίως τῶν ἐποικιστικῶν Ὑπηρεσιῶν. Ἄν ἡ πλήρης ἀνεξαρτησία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ γεννᾷ ἀνωμαλίας, εἶναι ἐντελῶς ἀκατανόητος ἡ αὐτοτέλεια τῶν κατωτέρων ὀργάνων της, ὀργάνων τὰ ὁποῖα δὲν ἔπαυσαν ἀκόμη νὰ ἐκτελοῦν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Εἶναι ἀδύνατον νὰ νοηθῇ ἡ συνύπαρξις δύο αὐτοτελῶν τελείως Ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀσχολοῦνται σχεδὸν ἐπὶ τῶν αὐτῶν θεμάτων. Ἡ ἀντίληψις περὶ τῆς ὑφισταμένης ἀνάγκης ἑνότητος τῶν προσφυγικῶν καὶ τῶν ἐποικιστικῶν Ὑπηρεσιῶν ἀναμφιβόλως δὲν εἶναι προσωπικὴ ἀντίληψις ἐμοῦ· εἶναι ἀντίληψις ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως, καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν ταύτην ἐπλειοδότησεν ἤδη ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου αὐτῆς, ὅστις ἔφθασε νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν αὐτοτέλειαν ταύτην ὡς προσομοιάζουσαν πρὸς τὸ σύστημα τῶν διομολογήσεων, τὸ ὁποῖον ἐβάρυνε μέχρις ἐσχάτων ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῆς Τουρκίας, καὶ ἀνήγγειλεν ὅτι ἐπελήφθη τῶν διαπραγματεύσεων ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ταχέως, καθ’ ἃ ὅλοι ἐλπίζομεν, θὰ δώσουν τὴν δέουσαν λύσιν εἰς τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων μετὰ τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ. Καὶ εὐτυχῶς σήμερον τὸ ζήτημα τοῦτο διηυκολύνθη διὰ τῶν τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπηνέχθησαν τελευταῖον εἰς τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης, διότι σήμερον πρὸς λῆψιν ἀποφάσεως ἀρκεῖ ἡ συνεννόησις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, συνεννόησις τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ ὑπὸ τοὺς ὑφισταμένους ὅρους ἀπολύτως δύσκολον, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη μεσολαβήσεως καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος ἐκ Μαντινείας νομίζει ὅτι ἡ ἐπαφὴ αὐτὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ μᾶλλον τελεσφόρος διὰ τῆς συστάσεως μιᾶς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ σήμερον ἐνέμεινεν, Ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἐκ πληρεξουσίων καὶ ἐχούσης χαρακτῆρα συμβουλευτικόν, καὶ συνεργαζομένης μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην ἐξ ὅσων τοὐλάχιστον διεβεβαίωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἕβρου συνάδελφος, δυσκόλως θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδεχθῇ τις τὴν ἄποψιν αὐτήν, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν πληρεξούσιος, ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, νὰ ἀπεμπολήσῃ ἀπέναντι πλατωνικῶν δικαιωμάτων τὸ δικαίωμα τοῦ δημοσίου ἐλέγχου.

§79Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὄχι· δὲν πρόκειται ν’ ἀπεμπολήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο· τὸ διέψευσα ῥητῶς. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐφαντάσθην ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τοῦ δημοσίου ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον ἔχουν οἱ πληρεξούσιοι. Ἐγένετο κάποια παρανόησις. Ἡ σκέψις αὐτὴ τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν συνδέεται μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ πληρεξουσίου· δύνανται νὰ ἀποτελέσουν αὐτὴν καὶ ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες τὴν ἰδιότητα αὐτήν.

§80Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἀντιφατικῶν πληροφοριῶν καὶ ἀφήνομεν τὸ ζήτημα ἐκκρεμές. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι ὅτι δυσκόλως θὰ ἠδύνατο νὰ νοηθῇ ὅτι λύσις τις θὰ ἐπετυγχάνετο διὰ τῆς συστάσεως μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Θὰ ἠδύνατο μάλιστα ὑπό τινας προϋποθέσεις, ἂν ἤθελεν ἐπέλθει διαφωνία μεταξὺ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Κοινοβουλευτικῆς καὶ ἡ διαφωνία αὕτη ἤθελεν ἔλθει εἰς δημοσιότητα, θὰ ἠδύνατο, λέγω, τὸ γεγονὸς αὐτὸ ν’ ἀποτελέσῃ ἀφορμὴν μεγαλυτέρων ζημιῶν. Ἀλλά, κύριοι, ἐρωτᾶται· εἶναι μόνον ἡ ἔλλειψις ἑνότητος μεταξὺ τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν ἡ δώσασα ἀφορμὴν εἰς τὰς αἱματηρὰς συγκρούσεις; Ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ ἡμεῖς κατ’ ἰδίαν, εἶναι ἐκτὸς ἀμφιβολίας ὅτι πολὺ εἰς τοῦτο συνετέλεσε καὶ ἡ ἔλλειψις ἑνότητος ἐνεργείας εἰς τὰς ἐποικιστικὰς Ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ δὲν ὑποθέτω ὅτι εἶναι καὶ ἡ μόνη ἀφορμὴ καὶ πρέπει νὰ ἐρωτηθῇ μήπως εὑρισκόμεθα ἐνώπιον μιᾶς ἄλλης οὐσιώδους ἐλλείψεως, μήπως πράγματι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἐλλείψεως ἢ ἀνεπαρκείας γαιῶν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων. Τὸ ζήτημα τοῦτο, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, ἀνεκινήθη καὶ ἄλλοτε κατὰ τὴν συζήτησιν ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Εἶχον καὶ τότε τὴν γνώμην ὅτι τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ ἄνευ δυσκολίας τὰς 500,000 ἑκταρίων τὰς ὁποίας ὑποχρεούμεθα νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὸν αὐτόνομον Ὀργανισμόν. Δὲν ἐστηριζόμην βεβαίως ἐπὶ εἰδικῶν στοιχείων, διότι ἐστερούμην τοιούτων· ἐστηριζόμην ἐπὶ γενικῶν ἐνδείξεων. Τὰς ἐνδείξεις ὅμως ταύτας ἐπεβεβαίωσεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὑποθέτω δὲ ὅτι οὗτος ἐστηρίχθη ἐπὶ συγκεκριμένων καὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν. Τὰ 500,000 στρέμματα τὰ ὁποῖα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἴσως δὲν θὰ ἦσαν ἱκανὰ διὰ νὰ σχηματισθῇ μία μικρὰ ἰδιοκτησία ἰδεώδης, δηλαδὴ μικρὰ ἰδιοκτησία ἡ ὁποία ν’ ἀρκῇ διὰ μίαν ἐν ἀνέσει συντήρησιν τῆς γεωργικῆς οἰκογενείας. Ἀλλ’ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι διὰ τῶν 500,000 αὐτῶν στρεμμάτων θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἄνευ ἀσφυκτικῆς συμπυκνώσεως τῶν ἀγροτικῶν μας πληθυσμῶν. Ἐὰν τοῦτο εἶναι ἀληθές, εἰς τί ὀφείλεται σήμερον τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον διεξετραγῳδήθη κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συζητήσεως, τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐξηλέγχθη καὶ σήμερον παρὰ τοῦ ἐκ Μαντινείας πληρεξουσίου καὶ παρὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων ὅσοι διὰ διακοπῶν ἔλαβον τὸν λόγον, τὸ γεγονὸς τουτέστιν ὅτι ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων ἐπιζητεῖται εἰς διαφόρους περιφερείας διὰ τῆς συμπτύξεως τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας; Προκειμένου δὲ περὶ τῶν σκηνῶν αἱ ὁποῖαι προεκλήθησαν εἰς τὸ Κιούπκιοϊ φαίνεται περίπου ὅτι πρόκειται περὶ ὁμοίας περιπτώσεως. Πόθεν τόση σπάνις γαιῶν; Τίς θὰ ἠδύνατο νὰ διαμφισβητήσῃ ὅτι ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ θεωρηθῇ ἀπολύτως ἀπαραβίαστος καὶ ὅτι δὲν θὰ ἐπετρέπετο νὰ σκεφθῇ τις νὰ τὴν θίξῃ, εἰμὴ μόνον εἰς περίπτωσιν ἐσχάτης καὶ ἀναποτρέπτου ἀνάγκης; Πρὶν ἢ ἐπιθέσωμεν χεῖρα ἐπὶ τῆς χωρικῆς ἰδιοκτησίας θὰ ἔπρεπε πρότερον νὰ θέσωμεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν προσφύγων ὅλας τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας, κατόπιν δὲ νὰ σκεφθῶμεν, ἂν αἱ ἀνάγκαι τὸ ἐπέβαλλον, νὰ φθάσωμεν καὶ μέχρι περιστολῆς τῆς μικρᾶς καλλιεργείας, νὰ φθάσωμεν μέχρι τῆς θυσίας τῶν μικρῶν καλλιεργητῶν. Δὲν ἀγνοῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ὑπάρχουν καὶ μικραὶ γαῖαι αἵτινες προέρχονται ἐξ ἀνταλλαγῆς, ἀνήκουσαι δηλαδὴ εἰς Μουσουλμάνους οἱ ὁποῖοι ἀπῆλθον ἐντεῦθεν ὡς ὑποκείμενοι εἰς ἀνταλλαγήν, καὶ ὅτι τὰ κτήματα ταῦτα ἀνήκουν κατὰ τὰς γενομένας διεθνεῖς συμφωνίας εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Ἀλλ’ ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς νομικῆς αὐτῆς σχέσεως καὶ δὲν χωρεῖ καὶ ἤδη ὑπὸ τὸ στενὸν αὐτὸ πνεῦμα, διότι ἐκτὸς τῶν γαιῶν τῶν ὑπὸ ἀνταλλαγὴν ἡ ἀποκατάστασις ἐπεκτείνεται καὶ εἰς γαίας ἄλλας, εἰς γαίας ἐντοπίων, πολλάκις ἐπὶ περιορισμῷ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι μέγας ἀριθμὸς κτημάτων ὑπὸ ἀνταλλαγὴν διατελεῖ ὑπὸ ὅρους ἀμφιβόλους λόγῳ τῆς ἐκποιήσεως αὐτῶν εἰς ὁμογενεῖς ὑπὸ τύπον πολυετῶν μισθώσεων. Καὶ εἰς τὴν περιοχὴν τοῦ Κιούπκιοϊ, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχομεν, ὑπῆρχον γαῖαι ἀνταλλάξιμοι. Ἂν αἱ γαῖαι αὗται ἔδωσαν ἀφορμὴν εἰς τὰς σκηνάς, ἂν χάριν τῶν γαιῶν τούτων παρεσύρθησαν οἱ πρόσφυγες πρὸς τὴν ἐπίμαχον περιοχήν, τὸ πρᾶγμα εἶναι καὶ λυπηρὸν καὶ ἀξιοκατάκριτον. Γνωρίζω, κύριοι, ὅτι εἰς τὰς ἀρχὰς ἡ ἐποικιστικὴ Ὑπηρεσία, εὑρεθεῖσα ὑπὸ τὴν πίεσιν ἀναγκῶν τεραστίων ἕνεκα τῆς ἀθρόας προσελεύσεως τῶν προσφύγων, ἠναγκάσθη νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ σπουδῆς καὶ νὰ τοποθετήσῃ τοὺς πρόσφυγας πολλάκις εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἦτο συγγνωστὸν μέχρι σήμερον θὰ ἦτο ἀσύγγνωστον ἂν ἐξακολουθήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον. Ὀφείλει ἡ ἐποικιστικὴ Ὑπηρεσία νὰ φροντίσῃ νὰ καταγράψῃ τὰς διαθεσίμους ἐκτάσεις διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ νὰ προβῇ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὸν καθορισμὸν τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δύο τούτων στοιχείων προβαίνῃ τοῦ λοιποῦ μετὰ μεθοδικότητος εἰς τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν πρὸς πρόληψιν ἐκτρόπων. Διὰ τῶν δύο αὐτῶν μέτρων, διὰ τῆς ἑνότητος τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν, διὰ τῆς συστηματοποιήσεως τῆς ἐγκαταστάσεως ἀναντιρρήτως θὰ ἐκλείψωσι δύο ἐκ τῶν μεγάλων ἀφορμῶν αἱ ὁποῖαι προεκάλεσαν τὰ τελευταῖα τοῦ Παγγαίου ἐπεισόδια. Προκειμένου περὶ τῶν γαιῶν, εἶμαι βέβαιος ὅτι, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν τοῦ ὑπερτέρου κοινωνικοῦ σκοποῦ, οὐδεὶς θὰ διστάσῃ νὰ προβῇ καὶ εἰς θυσίας ἔτι βαρυτέρας τῆς μεγάλης ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας. Ἡ Κυβέρνησις ὅσον καὶ ἂν διέπεται ἐξ ἀρχῶν συντηρητικῶν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν, ἐδήλωσε σαφῶς ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου θὰ παραμείνῃ ἄθικτος καὶ ὅτι ἀπροσκόπτως θέλει ἐπιδιωχθῇ ἡ συμπλήρωσις τῆς ἀγροτικῆς μεταρρυθμίσεως.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα.

§82Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἐσταμάτησεν αὕτη εἴς τινας περιφερείας ἢ κτήματα, τοῦτο συνέβη καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Μαντινείας, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι βεβαίως ἀρχῶν συντηρητικῶν. Ὀφείλεται ἡ ἀναστολὴ αὕτη εἰς μερικωτέρας αἰτίας, εἰς ὑποδείξεις ὑπηρεσιακὰς καὶ δὲν σχετίζεται πρὸς τὴν τηρουμένην πολιτικήν. Ἀλλά, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ ἀρκέσῃ μόνον ἡ ἑνότης τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν καὶ ἡ συστηματοποίησις τῆς ἐγκαταστάσεως διὰ νὰ ἀποτρέψουν ὁμοίας λυπηρὰς σκηνὰς εἰς τὸ μέλλον; Εἶναι πιθανόν· δὲν εἶναι ὅμως βέβαιον. Καὶ διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ἴσως τὸ σπουδαιότερον ἐξ ὅλων, διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς ἀστυνομικῆς δυνάμεως. Νομίζω ὅτι ἡ ἐπερώτησις αὕτη εἰσήχθη μετά τινος σπουδῆς, σπουδῆς ἡ ὁποία δικαιολογεῖται ἀπὸ τὴν συγκίνησιν καὶ τὸν ἐρεθισμὸν τὸν ὁποῖον ἐπροκάλεσαν αἱ αἱματηραὶ τῆς Μακεδονίας συγκρούσεις. Διότι, ἂν δὲν ἐπεκράτει ἡ σπουδὴ αὐτή, θὰ ἔπρεπε προηγουμένως νὰ ζητηθῇ ἡ κατάθεσις ὅλων τῶν σχετικῶν ἐγγράφων διὰ νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν ἀκριβῶς τὴν ἔννοιαν τῶν λαβόντων χώραν, καὶ νὰ καταλογίσωμεν μετ’ ἀκριβείας τὰς εὐθύνας. Ἡ ἐπερώτησις εἰσήχθη μετὰ σπουδῆς, καὶ διὰ τὴν ἀναγκαίαν διαφώτισιν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην πολλοὶ τῶν κ.κ. συναδέλφων νὰ παρεισάγουν ἑτέρας ἐπερωτήσεις, καὶ ὀρθῶς ὑπό τινα ἔποψιν. Ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν συγκρούσεων δὲν ἐπρόκειτο νὰ περιορισθῇ ἐντὸς τοῦ στενοῦ ὁρίου τοῦ ἐπεισοδίου, διότι ἐνεῖχε χαρακτῆρα γενικώτερον, ἦτο δηλαδὴ μία νέα ἀνακίνησις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος εἰς τὰς γενικὰς αὐτοῦ γραμμάς. Τὸ ἐπεισόδιον τοῦ Παγγαίου ἦτο μία ἀφορμὴ εἰς τὴν ἐπανεξέτασιν τοῦ ζητήματος καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ δώσουν παντοίας ἄλλας πληροφορίας πρὸς διαφώτισιν τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἦτο ἀπολύτως ἄτοπον καὶ ἀντίθετον πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Εἶναι τοῦτο ἀναμφισβήτητον καὶ εὑρέθη ἐν ἀπολύτῳ δικαίῳ ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρισθεῖσα ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν ἐξ ἀπροόπτου νὰ προβάλλωνται ἐπερωτήσεις ἐφ’ ὧν ἦτο ἀνέτοιμος νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης. Ἄλλην τάξιν ἴσως θὰ ἔπρεπε νὰ προσλάβουν τὰ πράγματα καὶ τὴν τάξιν αὐτὴν ἐπιθυμῶ νὰ συστήσω διὰ τὸ μέλλον. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι εἰς τοιαύτας περιπτώσεις ὀφείλουν νὰ ἐγγράφωνται ὅλαι αἱ ἐπερωτήσεις αἱ λεπτομερειακαὶ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, νὰ μὴ συζητῶνται ὅμως μεμονωμένως, ἀλλὰ νὰ συνδυάζωνται διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς γενικῆς συζητήσεως. Διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ τὸ ἐνδιαφέρον θὰ διατηρηθῇ ἀκμαῖον ἐπὶ τῶν ἁδρῶν τῶν ζητημάτων γραμμῶν, συγχρόνως δὲ θὰ ἔχωμεν συγκεντρωμένα καὶ τὰ εἰδικὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο νὰ βασισθῇ ὁ ἔλεγχος. Αὐτὸς εἶναι ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ διεξάγωνται συζητήσεις γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, διὰ νὰ δύναται καὶ ἡ Κοινὴ Γνώμη νὰ τὰς παρακολουθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀντλῇ πορίσματα εὐρυτέρας σημασίας. Αὐτὸ ὅμως δὲν ἔγινε καὶ ἡ παρατήρησίς μου δὲν ἦτο εἰμὴ μία παρένθεσις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ συζήτησις ἤρχισε καὶ ἤρχισεν ἄνευ ὅλων ἐκείνων τῶν στοιχείων τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς διεφώτιζον περὶ τῶν λαβόντων χώραν. Διότι θὰ ἦτο περίεργον ἀληθῶς νὰ μάθωμεν ἂν αἱ σχέσεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων εἰς τὸ Πάγγαιον διεταράχθησαν αἰφνιδίως καὶ ὅλως ἀπροόπτως ἢ ἂν ἀπὸ χρόνου ἀπωτέρου κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ὑπῆρχον ἤδη προστριβαὶ τοιαῦται ἱκαναὶ νὰ παράσχουν τὸ ἐνδόσιμον εἰς τὰς ἐπιτοπίους ἀρχὰς νὰ λάβουν ὅλα τὰ ἀναγκαῖα μέτρα πρὸς πρόληψιν ἐκτρόπων. Ἂν πρέπῃ νὰ πιστεύσωμεν εἰς τὰ λεχθέντα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, αἱ σχέσεις αὐταὶ εἶχον ἀπὸ ἡμερῶν περιέλθει εἰς ὀξὺ σημεῖον καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἐπὶ τόπου δύναμις ἄλλη πλὴν ἑνὸς καὶ μόνου χωροφύλακος. Δὲν εὐθύνει τοῦτο κανένα, ἀμφιβάλλω δὲ ἂν εὐθύνει καὶ τὰς τοπικὰς Ἀρχάς. Διότι εἶναι γεγονὸς πασίγνωστον ὅτι πάσχομεν ἐξ ἀνεπαρκείας ἀστυνομικῆς δυνάμεως ὄχι μόνον κατὰ ποιὸν ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ κατ’ ἀριθμόν. Ἂν ὑπῆρχεν ἀριθμητικὴ ἐπάρκεια, θὰ ἦτο καὶ τοῦτο ἀρκετόν. Θὰ παρεκάλουν μάλιστα ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως μίαν λεπτομερῆ καὶ ἀναλυτικὴν ἔκθεσιν τῶν πόρων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ, ἵνα ἔχωμεν ἕνα ὁδηγὸν προκειμένου νὰ προέλθωμεν εἰς ἀποφάσεις περὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα συνεπάγουσιν εἴτε αὔξησιν δαπανῶν εἴτε μείωσιν ἐσόδων, καίτοι ἐν τούτοις ἔχω τὴν ἰδέαν περὶ τῆς ἀνάγκης αἱματηρῶν θυσιῶν χάριν τακτοποιήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἡ ἔλλειψις αὐτὴ εἶναι ἐκ τῶν οὐσιωδεστέρων χρήζουσα ταχείας καὶ ἀντὶ πάσης θυσίας πληρώσεως. Εἶναι γνωσταί, κύριοι, αἱ ἀντιλήψεις μου ἐπί τινων μέτρων τὰ ὁποῖα ἐπέφερον αὔξησιν ἀπότομον τῶν δημοσίων δαπανῶν. Εἶχον ὡς πρὸς τὰ μέτρα ταῦτα καὶ ἐξεδήλωσα κατ’ ἐπανάληψιν ἰσχυρὰς ἐπιφυλάξεις, διότι ἐσκεπτόμην καὶ σκέπτομαι ὅτι σήμερον διανύομεν, κατόπιν ἑνὸς τρομεροῦ συγκλονισμοῦ τὸν ὁποῖον ὑπέστημεν, μίαν περίοδον περισυλλογῆς, καὶ ἵνα ἀναλάβωμεν δυνάμεις πρέπει πρῶτον νὰ διευθετήσωμεν τὰ οἰκονομικά μας, καὶ ἡ διευθέτησις αὕτη θὰ ἐπέλθῃ διὰ περικοπῆς πάσης μὴ ἀναγκαίας δαπάνης, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ διὰ σκληροτέρων ἀκόμη θυσιῶν. Δὲν θὰ ἐδίσταζον ἐν τούτοις νὰ ἐγκρίνω σχεδὸν ἀνεξετάστως οἱανδήποτε προσθήκην δαπάνης τείνουσαν νὰ καταστήσῃ ἐπαρκῆ τὴν δύναμιν τῆς χωροφυλακῆς, κατ’ ἀριθμὸν ἔστω μόνον, διότι τὸ ποιὸν εἶναι δύσκολον. Διότι τί δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ ἀσφαλείας; Τίποτε ἀπολύτως. Ὑπάρχουν οἱ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ παγίωσις τῆς τάξεως δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ μόνον διὰ τῆς λαϊκῆς διαπαιδαγωγήσεως. Ἡ λαϊκὴ ὅμως διαπαιδαγώγησις χρειάζεται μακρὰν χρονικὴν καμπύλην καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ περιμένωμεν. Ὀφείλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν τάξιν ἔστω καὶ διὰ σιδηρᾶς πυγμῆς. Ἡ ἀσφάλεια δὲν εἶναι μόνον τὸ πρῶτον ἀντάλλαγμα τὸ ὁποῖον παρέχει τὸ Κράτος εἰς τὸν πολίτην· εἶναι καὶ ἡ προϋπόθεσις πάσης παραγωγικῆς ἐργασίας. Καὶ διὰ τῶν τριῶν αὐτῶν μέτρων, κύριοι, διὰ τῆς συστηματοποιήσεως τῆς ἐγκαταστάσεως, διὰ τοῦ συντονισμοῦ τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν, διὰ τῆς ἐνισχύσεως τῆς δυνάμεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας δὲν ἔχω τὴν ἀφέλειαν νὰ πιστεύω ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα αὐτοῦ. Ὄχι. Συμμερίζομαι τὴν ἀντίληψιν τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀττικῆς κ. Δοξιάδου. Τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν εἶναι τεράστιον. Δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν διὰ μιᾶς εἰς τὴν ὁριστικήν του λύσιν· θὰ φθάσωμεν εἰς αὐτὴν βαθμιαίως, διὰ σταθμῶν διαδοχικῶν, δι’ ἀγώνων καὶ προσπαθειῶν ἐπιμόνων. Ἀλλὰ παρ’ ὅλα τὰ σκιερὰ σημεῖα τὰ ὁποῖα παρουσιάζει ἡ προσφυγικὴ ἐγκατάστασις ὀφείλομεν, κύριοι, νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον συνετελέσθη μέχρι τοῦδε ἀποτελεῖ τιμὴν διὰ τὴν Πατρίδα ἡμῶν (ἐπιδοκιμασίαι). Εἶχον τὴν εὐτυχίαν, κύριοι, πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν νὰ ἀκούσω ἐκ στόματος ἀντιπροσώπου ὁμόρου Δυνάμεως ὅτι θαυμάζει εἰλικρινῶς τὸ συντελεσθὲν προσφυγικὸν ἔργον καὶ ὅτι ἐπανειλημμένως συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησίν του νὰ ἀποστείλῃ ἐνταῦθα τεχνικοὺς ὑπαλλήλους ὅπως παρακολουθήσωσι τὸ ἔργον τοῦτο ὡς ἄξιον προσοχῆς καὶ μελέτης ἰδιαιτέρας. Ὑποθέτω καὶ ἐγὼ ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμόρου Δυνάμεως ἔδιδε χαρακτῆρα ἴσως ἰδιαιτέρως θερμὸν εἰς τοὺς λόγους του λόγῳ τῶν φιλικῶν αὐτοῦ αἰσθημάτων ὑπὲρ τῆς Πατρίδος ἡμῶν, ἀλλ’ ὡμίλει ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, καὶ τολμῶ νὰ εἴπω ὅτι ἐν πολλοῖς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ἀποτελεῖ καὶ ἀλήθειαν. Πολλὰ ἔγιναν μέχρι τοῦδε καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι καὶ πολλὰ θὰ γίνουν εἰς τὸ μέλλον. Ἀρκεῖ, κύριοι, ὅτι ὅλοι ἔχομεν τὴν συναίσθησιν ὅτι συντελοῦντες εἰς τὴν προσφυγικὴν ἀποκατάστασιν δὲν παρέχομεν ἁπλῶς στέγην καὶ περίθαλψιν εἰς τὰ ἀθῷα θύματα τῆς ἐθνικῆς μας τραγῳδίας, ἀλλ’ ὅτι προσθέτομεν δύναμιν καὶ σφρῖγος εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ ἀνεγείρομεν ἐρείσματα ἀπόρθητα διὰ τὸν Ἑλληνισμόν (χειροκροτήματα).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§84Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν κάμνομεν μίαν μικρὰν διακοπὴν πέντε λεπτῶν;

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς γίνῃ πέντε λεπτῶν μόνον διακοπή, κύριε Πρόεδρε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ πέντε λεπτὰ μόνον. (Ὥρα 7.35′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 7.40′ μ.μ.).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Γονατᾶς.

§88Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἡ διεξαχθεῖσα συζήτησις ἐξ ἀφορμῆς τοῦ λυπηροῦ ἐπεισοδίου τοῦ Κιούπκιοϊ περιέλαβε κατ’ ἀνάγκην τὴν ἐπανεξέτασιν ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρό τινος εἶχεν ἀπασχολήσει ἐπὶ μακρὸν τὴν Συνέλευσιν, καὶ δικαίως, λόγῳ τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ. Κατὰ τὴν ἐπανεξέτασιν ταύτην παρουσιάσθησαν ὡς κυριώτεραι αἰτίαι τῶν πράγματι ὑφισταμένων ἀνωμαλιῶν καὶ βραδυτήτων περὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων αἱ ἑξῆς: Πρῶτον ἡ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτῆς ὡς ἀνεξαρτήτου Ὀργανισμοῦ, ἡ ποιοτικὴ σύνθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης καὶ ἐν μέρει τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 περὶ λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καὶ δεύτερον ἡ ἀμέλεια τῶν καθαυτὸ κρατικῶν Ὑπηρεσιῶν πρὸς ρύθμισιν ζητημάτων ἐξαρτωμένων ἀποκλειστικῶς ἐξ αὐτῶν. Ἂς ἐξετάσωμεν ἑκάτερον τῶν ζητημάτων τούτων καὶ τὰ δυνατὰ πρὸς βελτίωσιν αὐτῶν μέσα. Ὅτι ἡ ἀποδοχὴ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ ἦτο κατάστασις ἀνάγκης, καὶ ὅτι τοῦτο ἦτο κατηγορηματικὴ ἀξίωσις ὅπως ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν παράσχῃ ἡμῖν τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς διὰ τὴν σύναψιν δανείου πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, τὸ ἐξέθηκα διὰ μακρῶν καὶ ἐγὼ ἄλλοτε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, καὶ ὁ ἤδη Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησεν ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ὑπὸ τὴν ἰδιότητα αὐτοῦ ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως μὲ τὸν εἰδικώτερον σκοπὸν τῆς συνάψεως τοῦ ἐν λόγῳ δανείου. Καὶ ἂν τότε ἔμειναν ἀμφιβολίαι τινὲς εἴς τινας ἐξ ὑμῶν, ὅτι δὲν ἐξηντλήθησαν ὅλα τὰ μέσα πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἐπαχθοῦς πράγματι τούτου ὅρου, καὶ ἂν εἴς τινας ἐξ ὑμῶν παρέμεινεν ὁ ἐνδόμυχος δισταγμὸς ὅτι ὁ ὅρος αὐτὸς ἐπεβλήθη ἐπειδὴ τὸ Κράτος ἡμῶν κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην εὑρίσκετο ὑπὸ ἐπαναστατικὸν καθεστώς, ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐπείσθησαν ἤδη πάντες οὗτοι ὅτι οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι, οὐ μόνον τότε ἀλλὰ καὶ τώρα, κατόπιν τῆς ἐπικυρώσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ἡ Συνέλευσις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τοῦ νέου Πρωτοκόλλου τοῦ ὑπογραφέντος τὴν 29 Σεπτεμβρίου τρέχοντος ἔτους παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος κ. Ε. Τσουδεροῦ καὶ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τὸ ὁποῖον ἔρχεται ὡς πρᾶξις ἐπιπρόσθετος τοῦ πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀκριβῶς ὑπογραφέντος Πρωτοκόλλου ἐν Γενεύῃ τὴν 19 Σεπτεμβρίου 1923. Καὶ ὑποθέτω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐξήντλησε πᾶν μέσον καὶ πᾶσαν προσπάθειαν ὅπως μεταβάλῃ καὶ βελτιώσῃ τὸν ὅρον τοῦτον. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἐν τῇ νέᾳ διατυπώσει καταφαίνεται σαφέστερον καὶ κατηγορηματικώτερον ἡ θέλησις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἀποτελῇ αὐτόνομον Ὀργανισμόν. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ Σύμβασις, τὴν ὁποίαν μόλις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπεκυρώσαμεν διὰ ψηφίσματος, ἔλεγεν ὅτι «ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἱδρύσῃ Αὐτόνομον Ὀργανισμὸν Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.... Ἡ ἐπικύρωσις τοῦ Πρωτοκόλλου θὰ ἀποτελέσῃ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὰ ὑπὸ τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας ἀπαιτούμενα μέτρα διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὴν εἰς αὐτὴν ἐξασφάλισιν τῶν προβλεπομένων δικαιωμάτων καὶ ἁρμοδιότητος». Τὸ αὐτὸ Πρωτόκολλον λέγει κατωτέρω: «Οἱ τραπεζιτικοὶ Οἶκοι οἱ ἐπιφορτισθησόμενοι τὴν ἔκδοσιν θὰ θέσωσι τὸ προϊόν τοῦ δανείου ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐν τῷ ὀργανικῷ Καταστατικῷ προβλεπομένων σκοπῶν...» Καὶ κατωτέρω λέγει: «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ δημιουργήσῃ ἄλλα βάρη ἐπὶ τῶν προσόδων της», κλπ. κλπ. Καιρὸς λοιπὸν φρονῶ ὅτι εἶναι νὰ παύσῃ πᾶσα ἐπὶ πλέον συζήτησις ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου καὶ νὰ παύσῃ πᾶσα ἐλπὶς περὶ μεταβολῆς τοῦ ὅρου τούτου. Ὡς πρὸς τὴν ποιοτικὴν σύνθεσιν τῆς ἐν λόγῳ Ἐπιτροπῆς — καὶ λέγων τοῦτο ἐννοῶ τὰ ἑλληνικὰ μέλη αὐτῆς, διότι εὐτυχῶς παρ’ οὐδενὸς ἐκ τῶν παρελασάντων ἐκ τοῦ βήματος τούτου ἠκούσθη μομφή τις ἢ ἐπίκρισις κατὰ τῶν ξένων μελῶν αὐτῆς, ἀλλ’ ἀντιστρόφως παρ’ ὅλων ἐξεφράσθη ἡ εὐγνωμοσύνη διὰ τὰ φιλοπροσφυγικὰ αἰσθήματα ὑπὸ τῶν ὁποίων διαπνέονται — δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκφέρω οὐδεμίαν κρίσιν καθ’ ὅσον κατὰ τὴν περίοδον τοῦ διορισμοῦ των οὔτε ὁ εἰσηγητὴς οὔτε ὁ ὑποστηρικτὴς τοῦ διορισμοῦ αὐτῶν ὑπῆρξα, ἀλλ’ οὔτε ὅμως ἦσαν τοιαῦτα ὥστε νὰ θελήσω διὰ τῆς ἀρνήσεώς μου νὰ προκαλέσω δυσχερείας εἰς τὰς πάντοτε κατὰ τὰς ἐπαναστατικὰς περιόδους ὑπαρχούσας τοιαύτας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀποκρούω τὰς τυχὸν ἐκ τοῦ διορισμοῦ τούτου ἀπορρεούσας εὐθύνας. Ὅπως ὅμως ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Παπαναστασίου ἀντικατέστησε τὸ ἓν τῶν μελῶν τούτων, νομίζω ὅτι οὕτω δύναται καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν καὶ τοῦ ἑτέρου μέλους, ἂν ἤθελε πεισθῇ ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς προσφυγικῆς ὑποθέσεως.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος.

§90Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Καὶ ἤδη ἂς ἔλθωμεν εἰς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923 τὸ κανονίζον τὰ τῆς λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Καὶ περὶ αὐτοῦ ὡμίλησε χθὲς ἀρκετὰ ἐκτενῶς ὁ πληρεξούσιος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς καὶ συνεργάτης ἐν τῇ Ἐπαναστατικῇ Κυβερνήσει κ. Δοξιάδης, ὁ διαχειριζόμενος τότε τὰ Ὑπουργεῖα Προνοίας καὶ Γεωργίας, τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ συνεπῶς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ἐν λόγῳ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ὁ ὁποῖος ἐν τῇ ἀγορεύσει του ἐπεκαλέσθη πολλάκις τὴν μαρτυρίαν μου ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῶν λεγομένων του, ἣν ἐπιμαρτυρίαν μου εὐχαρίστως καὶ πλήρως παρέχω σήμερον. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Δοξιάδου μόνον θὰ ἠδύνατο νὰ παραμείνῃ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κοφινᾶς ἅμα τῇ ἀφίξει ἐνταῦθα τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἔπαυσε καὶ ἠρνήθη τὴν χορήγησιν χρημάτων ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ὅτι ἔπραξε τοῦτο ἐκ δυστροπίας τινός, ἐνῷ ἦτο ἐντελῶς δεδικαιολογημένος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ἐπὶ πλέον τοῦ ἔτους καταβαλὼν ἀγωνιώδεις προσπαθείας καὶ ἀντιπαλαίσας κατὰ μυρίων δυσχερειῶν, καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξωτερικῆς χρηματικῆς ἀρωγῆς, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς κολοσσιαίας πράγματι τότε δαπάνας, ἦτο, λέγω, ἐντελῶς φυσικὴ ἡ ἐπιθυμία τοῦ Ὑπουργοῦ τούτου, ἀφοῦ μάλιστα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων εἶχε διαθέσει ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, νὰ θελήσῃ νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν περαιτέρω βαρῶν αὐτῶν, ἐφόσον ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα εἶχε ἤδη διαθέσει τὸ ἓν ἑκατομμύριον λιρῶν ὡς προκαταβολὴν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου καὶ ἐφόσον τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχον ἤδη ἀφιχθῆ ἐν Ἀθήναις. Ἐπὶ πλέον, κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας εὑρισκόμεθα πρὸ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης πληρωμῆς δεκάδων ἑκατομμυρίων διὰ προμηθείας, τὰς ὁποίας εἴχομεν κάμει καὶ αἱ ὁποῖαι τότε ἀφικνοῦντο ἐν Θεσσαλονίκῃ, νομίζω, σπορᾶς καὶ ξυλείας. Τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, καίτοι μόλις τότε ἀφιχθέντα, καίτοι μὴ κανονίσαντα ἀκόμη τὰς σχέσεις των πρὸς τὸ ἐπίσημον Κράτος, καίτοι μὴ ἀποκρυσταλλώσαντα ἀκόμη τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ εἰργάζοντο, ἐν τούτοις ἀκούσαντα τὴν εὔγλωττον εἰσήγησιν τοῦ κ. Δοξιάδου, ὁ ὁποῖος παρέστησε καὶ τὸ ἐπεῖγον τῆς πληρωμῆς τῶν διαφόρων αὐτῶν προμηθειῶν, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀπαραίτητοι, καὶ τὴν οἰκονομικὴν στενοχωρίαν τοῦ Κράτους, ἀπεδέχθησαν νὰ δώσουν ἐντολὴν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ προκαταβάλῃ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν εἰς τὴν ἐποικιστικὴν ἡμῶν Ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶχεν ὑπαχθῆ ἀκόμη ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτῶν, πρὸς πληρωμὴν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας ἐπίσης δὲν εἶχε κάμει ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἀλλ’ εἴχομεν κάμει προηγουμένως ἡμεῖς. Συγχρόνως ὅμως ἐζήτησε—καὶ δικαίως—τὸν νομοθετικὸν κανονισμὸν τῆς θέσεώς της πρὸς καθορισμὸν τῆς ἁρμοδιότητος καὶ ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων της, καὶ τοῦτο ἐκ τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον εἶχε, διότι καὶ τὸ περυσινὸν Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης προέβλεπεν, ὅπως καὶ τὸ νέον τὸ προχθὲς ἐπικυρωθὲν προβλέπει, περὶ τοιούτων ὑποχρεώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἐπικύρωσις τοῦ Πρωτοκόλλου θὰ ἀποτελέσῃ τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὰ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Νομοθεσίας ἀπαιτούμενα μέτρα διὰ τὴν ἵδρυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τὴν εἰς αὐτὴν ἐξασφάλισιν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς λειτουργίας της, τῶν προβλεπομένων δικαιωμάτων καὶ ἁρμοδιότητος». Ὑπὸ τὰς συνθήκας αὐτὰς εὑρεθέντες ἡμεῖς τότε, τῆς πιέσεως δηλαδὴ ἀφ’ ἑνὸς λόγῳ τῆς ἐλλείψεως χρηματικῶν πόρων καὶ τῶν εὐγενῶν ἀφ’ ἑτέρου διαθέσεων, τὰς ὁποίας ἐπέδειξαν τὰ ξένα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, παρασχόντα μετὰ τόσης προθυμίας τὰς εὐκολίας τὰς ὁποίας σᾶς εἶπον ὅτι ἐζητήσαμεν, ἐξεδώσαμεν τὸ Ν. Διάταγμα τῆς 17 Δεκεμβρίου 1923, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ φύλλον τῆς 19ης Δεκεμβρίου καὶ τὸ ὁποῖον φυσικὰ ἡμεῖς δὲν ἐπροφθάσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν, διότι μετὰ δέκα ἡμέρας, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, τὴν 2αν Ἰανουαρίου, κατεθέσαμεν ἐνώπιον ὑμῶν τὴν Ἀρχήν. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ ἐν λόγῳ Νομοθετικὸν Διάταγμα περιέχει ἀτελείας, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, δὲν μᾶς ἐδόθη καιρὸς νὰ τὸ ἐφαρμόσωμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ πάντως δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ἐπροκάλεσε δυσχερείας. Ὅπως γνωρίζομεν, τὰ νομοθετήματα ἐξαρτῶνται ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ τὰ ἴδια νομοθετήματα ἐφαρμοζόμενα παρ’ ἄλλων προσώπων δίδουν διάφορα ἐντελῶς ἀποτελέσματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αἱ Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι μᾶς διεδέχθησαν, ἂν ἐνόμιζον ὅτι τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα παρεῖχεν εἰς αὐτὰς πρόσκομμα, νομίζω ὅτι ταῖς παρείχετο ἡ εὐκολία νὰ εἰσηγηθοῦν τὴν τροποποίησιν αὐτοῦ, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μέχρι σήμερον δὲν ἐγένετο. Ὑπάρχει πρὸς τοῦτο ὅλον τὸ στάδιον καὶ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει ἤδη ἐκπεφρασμένην γνώμην κατὰ τοῦ ἐν λόγῳ Ν. Διατάγματος προτοῦ ἀναλάβῃ τὴν Ἀρχὴν καὶ συνεπῶς προτοῦ τὸ ἐφαρμόσῃ, τοῦ παρέχεται ἡ εὐκαιρία, κατόπιν μάλιστα τῶν διαπραγματεύσεων τὰς ὁποίας ἤδη διεξάγει μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὡς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ διαπραγματευθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ νὰ παρουσιάσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἤθελον κριθῆ ἀναγκαῖαι. Ἤδη ἐρχόμεθα εἰς τὸ δεύτερον κεφάλαιον τῶν αἰτίων, τὰ ὁποῖα παρουσίασαν τὰς ἀνωμαλίας κατὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ αὐτὰς τὰς ρήξεις ἀκόμη. Καὶ ταῦτα εἶναι ἡ ἀμέλεια τῶν καθ’ ἑαυτὸ Κρατικῶν Ὑπηρεσιῶν πρὸς ρύθμισιν ζητημάτων ἐξαρτωμένων ἀποκλειστικῶς ἐξ αὐτῶν. Τὸ τοιοῦτον πράγματι προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως, καὶ παρὰ τῶν ρητόρων τῶν παρελασάντων ἐντεῦθεν ἀνεφέρθησαν περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας ἀποκλειστικὴ ἀφορμὴ τῶν βραδυτήτων καὶ ρήξεων ὑπῆρξεν ἡ ἀναβλητικότης τῶν δημοσίων Ὑπηρεσιῶν τοῦ νὰ ἐκδίδουν ὁριστικὰς ἀποφάσεις ἐπὶ ἐκκρεμῶν ζητημάτων καὶ μάλιστα παρὰ τὸ ὅτι ἐνίοτε εἶχον εἰδοποιηθῆ ὅτι ἡ ἀναβολὴ δύναται νὰ προκαλέσῃ προστριβάς. Ἡ διόρθωσις τοῦ ἀτόπου τούτου δὲν νομίζω ὅτι ἀπαιτεῖ νομοθετικήν τινα ρύθμισιν· δὲν ἀπαιτεῖ παρὰ μίαν ὤθησιν καὶ μίαν κατεύθυνσιν, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα θὰ εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὸν τόνον ὅστις θὰ δοθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἐγωιστικόν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις εἶχε κατορθώσει νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς ὅλην τὴν κρατικὴν μηχανὴν τὸ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον αὕτη ᾐσθάνετο περὶ ὅλων τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων καὶ εἶχε κατορθώσει, ὥστε οἱοσδήποτε ὑπάλληλος εὑρισκόμενος πρὸ δυσκόλων περιστάσεων νὰ λαμβάνῃ πρωτοβουλίαν, διότι εἶχε τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ μὲν λογικὴ πρωτοβουλία ἐπῃνεῖτο, τοὐναντίον δὲ ἡ ἀδιαφορία καὶ ἡ ἀδράνεια ἐθεωροῦντο βαρέα παραπτώματα. Δὲν γνωρίζω ἂν εἰς τοῦτο μᾶς διηυκόλυνεν ἡ εὐκολία τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἡμεῖς τότε νὰ ρυθμίσωμεν τὰ διάφορα ζητήματα, ἀλλὰ δὲν φαντάζομαι ὅτι καὶ οἱοσδήποτε σημερινὸς Ὑπουργὸς θὰ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ εἰς δισταγμὸν προκειμένου νὰ προβῇ αὐτοβούλως εἰς μίαν λύσιν ἐπείγουσαν ἑνὸς προσφυγικοῦ ζητήματος, διότι ἡ Συνέλευσις ἀπεδείχθη πάντοτε πρόθυμος εἰς ἔγκρισιν παντὸς μέτρου ἀφορῶντος τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν προσφύγων. Τὸ θεωρούμενον ὡς μοναδικὸν φάρμακον πρὸς διόρθωσιν πολλῶν παρουσιαζομένων ἀτόπων, τὴν συγκέντρωσιν δηλαδὴ τῶν σχετικῶν Ὑπηρεσιῶν ἐπὶ τὸ αὐτό, εἶδα ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγγειλεν ἐκ τῶν πρώτων ἐπαγγελιῶν, μόλις ἀνέλαβε τὴν Ἀρχήν, καίτοι δὲν τὴν ἐφήρμοσε μέχρι σήμερον· ἀντιστρόφως μάλιστα νομίζω ὅτι χθὲς προέβη εἰς νεωτέρας δηλώσεις μεταβαλλούσας τὴν τοιαύτην ἀντίληψιν καὶ παρουσιαζούσας τὴν πρόθεσίν του ὡς ἐναρμόνισιν τῶν ἐνεργειῶν τῶν διαφόρων σχετικῶν πρὸς τοὺς πρόσφυγας Ὑπηρεσιῶν.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε ὡμίλησα περὶ συγκεντρώσεως.

§92Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἴσως διετυπώθησαν εἰς τὸν Τύπον κακῶς αἱ δηλώσεις σας.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πιθανὸν τινὲς τῶν ἐφημερίδων νὰ τὰς διετύπωσαν κακῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καταδιώκω τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας θέτουν εἰς τὸ στόμα μου. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι οὐδέποτε ὡμίλησα περὶ συγκεντρώσεως, διότι γνωρίζω τὰς δημοσίας Ὑπηρεσίας καὶ δὲν ἐφαντάσθην ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσπάσω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας τὴν ἐποικιστικὴν Ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι Ὑπηρεσία τῶν προσφύγων μόνον, ἀλλὰ ὅλων τῶν κατοίκων ἢ νὰ ἀποσπάσω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς τὰς Ὑπηρεσίας ὑγιεινῆς, ἡ ὁποία δὲν εἶναι διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Διὰ νὰ ἀποσπάσω αὐτὰς ἔπρεπε νὰ δημιουργήσω ἕνα νέον Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ καὶ νὰ συμπληρώσω τὰ δημιουργηθησόμενα κενὰ εἰς τὰ παλαιὰ Ὑπουργεῖα, Ὡμίλησα περὶ συντονισμοῦ καὶ περὶ ἑνὸς δεσμοῦ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν, διότι σήμερον δὲν κατορθοῦται νὰ ἐπιτευχθῇ τίποτε χάρις εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Μαργέτης, ὅτι δηλαδὴ ἐπήγαινεν εἰς τὴν μίαν Ὑπηρεσίαν καὶ τοῦ ἔλεγεν ὅτι δὲν εἶναι ἁρμοδία, ἐπήγαινεν εἰς τὴν ἄλλην καὶ τοῦ ἔλεγε καὶ αὐτὴ τὸ ἴδιον. Θὰ ἤθελον νὰ δύναταί τις νὰ καταφύγῃ εἰς ἕνα πρόσωπον, τὸ ὁποῖον νὰ προσέξῃ νὰ εὕρῃ ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος καὶ νὰ τὸν κάμῃ αὐτὸν τὸν ἁρμόδιον νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του.

§94Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω, ὅτι αἱ χθεσιναί σας δηλώσεις ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὰς σημερινάς, πρὸς τὰς ὁποίας εἶμαι σύμφωνος, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιζητηθῇ ἡ ἐναρμόνισις καὶ ὄχι ἡ συγκέντρωσις τῶν Ὑπηρεσιῶν, διότι ἄλλως θὰ ἐπήρχετο βλάβη μεγαλυτέρα τῆς ὠφελείας ἡ ὁποία θὰ ἐπρόκειτο ἐκ τοῦ ἀντιθέτου νὰ προέλθῃ. Ἕνας κοινὸς ἔλεγχος τῶν δύο Ὑπηρεσιῶν, τῆς Κρατικῆς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, μία ἐπιθεώρησις, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἐνεργειῶν τῶν ὀργάνων τῶν δύο Ὑπηρεσιῶν, ἂν κατωρθοῦτο τῇ κοινῇ συνεννοήσει Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, φαντάζομαι ὅτι θὰ παρῆγε πολὺ ὠφέλιμα ἀποτελέσματα, διότι ἐκ τῶν ἀγορεύσεων πολλῶν ρητόρων προέκυψεν ὅτι ἡ ἔλλειψις ἐπιθεωρήσεως καὶ ἐπιβλέψεως ἐνθαρρύνει τὰ κατώτερα ὄργανα νὰ μὴ ἐκτελοῦν τὸ καθῆκόν των. Φαντάζομαι ὅτι ἡ σύστασις μιᾶς τριμελοῦς Ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας τὸν Πρόεδρον νὰ διώριζεν ἡ Κυβέρνησις, τὸ ἓν μέλος νὰ διώριζεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τὸ τρίτον νὰ τὸ διώριζον οἱ πρόσφυγες, νομίζω ὅτι μία τοιαύτη Ἐπιτροπή, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν οἱονδήποτε ἠθέλομεν κῦρος νομοθετικὸν καὶ οἱανδήποτε ἠθέλομεν ἐξουσιοδότησιν, νομίζω, λέγω, ὅτι μία τοιαύτη Ἐπιτροπή, ἀπὸ ἀγαθοῦ συνειδότος γινομένη δεκτὴ ἑκατέρωθεν, θὰ ἠδύνατο, περιοδεύουσα, νὰ ἐπιβλέπῃ, νὰ διορθώνῃ τὰ κακῶς γενόμενα καὶ θὰ ἠδύνατο, ἐξουσιοδοτουμένη, νὰ λύῃ τοπικῶς τὰς παρουσιαζομένας διαφοράς. Ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνετάσσετο πρὸς τὴν γνώμην μου ταύτην, θὰ εἶχε στάδιον κατὰ τὰς ἤδη διεξαγομένας διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως νὰ συζητήσῃ καὶ τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ ὅλη συζήτησις δὲν ἀπέβη ἄγονος καὶ εὔχομαι ἐξ αὐτῆς νὰ προέλθουν αἱ λύσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἄρουν τὰ ἐμπόδια τὰ ὁποῖα ἐπιβραδύνουν τὴν ὁριστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ εὔχομαι ἐξ αὐτῆς τῆς συζητήσεως νὰ προέλθουν λύσεις διὰ τῶν ὁποίων θὰ χορηγηθῶσι ταχέως στέγη καὶ γῆ εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ στέγη καὶ μέσα βιωτικῆς κινήσεως εἰς τοὺς ἀστικοὺς πληθυσμούς.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πάγκαλος ἔχει τὸν λόγον, ὡς ἀρχηγὸς ἰδίας πολιτικῆς μερίδος ἀποτελούσης ἴδιον κόμμα, τὸ ὁποῖον συμμαχεῖ μετὰ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως».

§96Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Δὲν χρειάζονται αἱ ἐξηγήσεις αὐταί.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χρειάζονται, διότι ἐλήφθη ἀπόφασις νὰ ὁμιλήσουν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν πολιτικῶν μερίδων καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἰδιότητα σᾶς ἐκάλεσα καὶ σᾶς.

§98Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἵνα ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγα λεπτὰ τὴν Συνέλευσιν ὄχι βεβαίως διὰ νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πᾶς Ἕλλην αἰσθάνεται, κατόπιν τῶν θλιβερῶν σκηνῶν, αἵτινες ἐσημειώθησαν ἐν Μακεδονίᾳ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐξηντλήθη καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶμαι τόσον αἰσιόδοξος ὅσον ὁ ἄρτι ἀπὸ τοῦ βήματος κατελθών, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς θὰ προέλθῃ τὸ φῶς καὶ θὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ προλάβουν σκηνὰς σοβαρωτάτας ἐν τῷ μέλλοντι. Τὴν γνώμην μου διετύπωσα καὶ ἄλλοτε. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναζητήσω τοὺς ὑπευθύνους, διότι εὑρίσκονται πολὺ πλησίον ἡμῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολὺ ὀρθῶς ἠθέλησε νὰ ἐντοπίσῃ τὴν συζήτησιν, ὅταν ἐθίγησαν σημεῖά τινα σχετικὰ μὲ τὴν ὅλην κατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ μὲ τὸ προσφυγικὸν ἐν γένει ζήτημα, διότι πολὺ λογικὰ οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ δὲν θὰ δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ μέσα τῆς ἀμύνης, ἐφόσον ἐν τῇ αὐτῇ ἐπερωτήσει ἐλέγχονται διὰ διάφορα ζητήματα, καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχουν τὰ στοιχεῖα τῆς ἀμύνης, τὰ ὁποῖα θὰ τοῖς δώσουν αἱ διάφοροι Ὑπηρεσίαι. Ἐν τούτοις θὰ ἦτο ἀπαραίτητον ἡ συζήτησις νὰ εἶχε γενικωτέραν μορφήν, ὥστε νὰ εἶχε λάβει καὶ τὴν μορφὴν πραγματικοῦ ἐλέγχου. Καὶ ὅταν ἐζήτησα τὸν λόγον, τὸν ἐζήτησα ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐλέγξω ἐπὶ ἑνὸς σημείου τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς ἀπουσιάζει εἰς ταξείδιον ἀναψυχῆς. Ἐπληροφορήθην θετικῶς, κύριοι, ἢ μᾶλλον ἐβεβαιώθην ἰδίοις ὄμμασι—διότι ἔτυχε νὰ εἶμαι εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα —ὅτι ἐν τῷ Λοιμοκαθαρτηρίῳ συνέβησαν γεγονότα τὰ ὁποῖα κατήσχυναν κυριολεκτικῶς τὴν Ἑλλάδα ὡς Κράτος. Καὶ ὅμως ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, ἐνῷ ἦτο εἰς ἀπόστασιν ὀλίγων χιλιομέτρων, δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ μεταβῇ.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μετέβη.

§100Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι μου εἶναι ὅτι δὲν μετέβη.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι μετέβη.

§102Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως εἶναι αἴτιοι, κατ’ ἐμέ, τῶν ἐκτρόπων αὐτῶν εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν των, διότι ἀπεστάλησαν ἐκεῖ ἕτεροι ὑπάλληλοι νὰ ἐνεργήσουν ἀνακρίσεις διὰ τὰ γεγονότα καὶ εἶναι γνωστὸν ὁποίαν τύχην λαμβάνουν αἱ τοιαῦται ἀνακρίσεις. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δὲν γνωρίζει, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν γνωρίζει, τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως, νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀπὸ τὸ Αʹ Σῶμα Στρατοῦ τὸν φάκελον τῶν ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησεν ὁ Φρούραρχος Πειραιῶς ἐν τῷ Λοιμοκαθαρτηρίῳ πρὸ ἑνὸς μηνός, ὁπότε εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ εἶχον διωχθῇ καὶ νὰ εὑρίσκωνται σήμερον εἰς τὴν φυλακὴν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπὶ κεφαλῆς τῆς δημοσίας Ὑπηρεσίας εἰς τὸ Λοιμοκαθαρτήριον. Ὁ φάκελος αὐτὸς ἐβεβαιώθην ὅτι διεβιβάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ἐκάλεσα τὸν συνταγματάρχην, διότι μοὶ ἔκαμε κατάπληξιν ὅταν ἔλαβα τὰς πληροφορίας αὐτὰς καὶ ἐνόμισα ὅτι ἦσαν ὑπερβολικαί, ὁ ὁποῖος συνταγματάρχης μοὶ ἀνέφερε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λεχθῶσιν ἐνταῦθα, διότι ἀτιμάζουν τὸ Κράτος.

§103ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ τὰ μάθωμεν.

§104Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι αὔριον τὴν πρωίαν θὰ ζητήσω τὸν φάκελον.

§105Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Εἶναι δύο φάκελοι τῶν ἀνακρίσεων.

§106Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ζητήσω καὶ τοὺς δύο αὐτοὺς φακέλους, μετὰ δὲ τοῦτο νὰ κάμητε μίαν ἐπερώτησιν τάχιστα, νὰ εἶναι δὲ ἐδῶ παρὼν καὶ ὁ κ. Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος δὲν πηγαίνει εἰς ταξίδιον ἀναψυχῆς. Σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ ζητήσω τοὺς φακέλους αὐτούς.

§107Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ὁ σκοπός μου δὲν ἦτο νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν εἶναι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδῶ· ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ σοβαρωτάτου ζητήματος, διότι τοῦτο εἶναι ζήτημα πλέον δημοσίας τάξεως. Ἤκουσα παρὰ πολλῶν τὰ πράγματα αὐτὰ καὶ ἐπῆγα καὶ ἐβεβαιώθην. Ἂν καὶ τὸ ἓν τέταρτον τούτων εἶναι ἀληθές, τότε δὲν πρέπει νὰ ὀνομαζώμεθα Κράτος πεπολιτισμένον. Οἱ πρόσφυγες λαμβάνουν 1.80 τὴν ἡμέραν διὰ τροφήν, ὁ στρατιώτης παίρνει 7.50· καὶ ἐν τούτοις ἔμενον ὅλην τὴν ἡμέραν νηστικοί· δὲν εἶχαν οὔτε ζάχαρι γιὰ τὸ τσάϊ. Δεύτερον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ μάθω, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ μιᾶς διακοπῆς τοῦ συναδέλφου ἐξ Ὀλυμπίας κ. Βουδούρη — καὶ νομίζω ὅτι αὕτη δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος — ὅστις εἶπεν ὅτι....

§108Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Συγγνώμην, κύριε συνάδελφε, εἴπετε ὅτι τὰς ἀνακρίσεις τὰς ἔκαμαν....

§109Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. ... Τὰς ἀνακρίσεις τὰς ἔκαμαν τὴν μίαν ὁ Φρούραρχος Πειραιῶς καὶ τὴν ἄλλην ὁ ταγματάρχης κ. Παπανικολάου. Ὁ ταγματάρχης κ. Παπανικολάου ἔκαμε τὰς ἀνακρίσεις ἐπὶ τῶν κατασχεθέντων τροφίμων ἐντὸς λέμβων, τὰ ὁποῖα κλαπέντα ἀπήγοντο ἐκ τοῦ Λοιμοκαθαρτηρίου. Καὶ ἐβεβαιώθη ὅτι τὴν ἑπομένην ἡμέραν οἱ πρόσφυγες δὲν εἶχαν ζάχαρι γιὰ τὸ τσάϊ. Καταγγέλλονται καὶ πολλὰ ἄλλα χειρότερα πράγματα, ὡς ἡ ἀφαίρεσις τῶν κοσμημάτων, ὁ συνεχὴς δαρμὸς τῶν προσφύγων ἀπὸ ὡρισμένους μαγκουροφόρους καὶ πολλὰ ἄλλα ἀκόμη. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς Χωροφυλακῆς εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ παρατηρήσω ὅτι θεωρῶ ἐντελῶς ἄδικον τὴν μομφήν, διότι εἶναι βαρυτάτη ἡ μομφὴ ἐναντίον ὁλοκλήρου Σώματος τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος.

§110Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἰπῆτε τί εἶπον; Διότι, ἐνῷ ἠκούσατε τόσον καλά, δὲν ἐνθυμεῖσθε τί εἶπον. Ἐγὼ εἶπον καὶ ὑποστηρίζω ὅτι καλύτερον θὰ ἦτο ἂν ἡ ποσότης ἦτο μικροτέρα, καὶ καλυτέρα ἡ ποιότης. Αὐτό, εἶπον, αὐτὸ ὑποστηρίζω καὶ αὐτὸ θὰ ἀναπτύξω ἐν καιρῷ.

§111Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἐνόμισα ὅτι εἴπετε μόνον τὸ πρῶτον. Νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι σχετικὸν καὶ πολὺ ὀρθῶς τὸ ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος. Τὸ ζήτημα τῆς ἀσφαλείας εἶναι σοβαρώτατον, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἔχωμεν ἀσφάλειαν, ἐφόσον παρουσιαζόμεθα Κράτος οἷον εἴμεθα. Ἐνθυμεῖσθε πρὸ ὀλίγων μηνῶν τί ἐλέγετο ἀπὸ τῶν ἑδωλίων τούτων σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκετο αὕτη. Μοὶ ἀνετέθη καὶ ἐδέχθην νὰ διευθύνω μίαν ἐκ τῶν Ὑπηρεσιῶν τῶν σχετικῶν μὲ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ ἔκαμον ὅσον ἠδυνήθην τὸ καθῆκόν μου. Ἐπείσθην ὅτι δὲν εἶναι σάπια ἡ Χωροφυλακή, ὅπως μοὶ παρέστησαν οἱ ἐλθόντες πρὸς ἐμὲ....

§112Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἠναγκάσθητε νὰ καλέσητε 50 ὁπλαρχηγοὺς διὰ νὰ στερεώσητε τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καθ’ ἣν στιγμὴν εἴχετε εἰς τὴν Χωροφυλακὴν 600 ὑπεραρίθμους ἀξιωματικοὺς καὶ ἠναγκάσθητε ἀκόμη νὰ πάρητε ἀνθρώπους ἐκτὸς τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοῦ Στρατεύματος, διὰ νὰ κάμετε τὴ δουλειά σας, καὶ ἐκάματε πολὺ καλά.

§113Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἠναγκάσθην νὰ ἐνισχύσω τὸ Σῶμα διά τινων ἄλλων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ μετ’ ὀλίγους μῆνας, ἀφοῦ ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των, τὸ Κράτος ἐφέρθη ὡς μητρυιὰ καὶ τοὺς ἀπέλυσε μὲ ἓν τηλεγράφημα. Ἀποσπασματάρχαι εὑρισκόμενοι εἰς Ἐλασσόνα καὶ εἰς Γρεβενὰ ἔλαβον ἐκεῖ τὴν ἀπόλυσίν των, καὶ δυστυχεῖς χωροφύλακες, οἱ ὁποῖοι μοὶ παρουσιάσθησαν μὲ Ἐπιτροπάς, ἦλθον ἀπὸ τὴν Μακεδονίαν, ὅπου ἔλαβον τὴν ἀπόλυσίν των, κατακουρελιασμένοι, μαῦροι, ἐλεεινοί, καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι μὲ συνεκίνησαν, διότι εἶχον κάποιαν ἠθικὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπεσχέθην δι’ ἐγκυκλίου ὅτι θὰ ἀμειφθῶσιν. Ἤρχισα δὲ πράγματι νὰ ἀμείβω τοὺς καλοὺς καὶ νὰ πατάσσω τοὺς κακούς, ἀλλ’ ὅταν παρῆλθεν ἡ ἀνάγκη, τὸ Κράτος — καὶ αὐτοὶ ἓν Κράτος γνωρίζουν, τὸ ἴδιον — ἐπέταξε τοὺς μέν, διὰ νὰ ἔλθουν εἰς τὰς θέσεις των οἱ ἐπιτήδειοι, οἱ ὁποῖοι εἰσπηδῶσιν ὅταν ἐπέρχεται ἡ γαλήνη. Ὅταν πατάσσωνται καὶ πετιῶνται μὲ τὶς κλωτσιὲς οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των καὶ ἀμείβωνται ὅλοι οἱ κατεργαραῖοι τῶν διαφόρων γραφείων καὶ τῶν παρασκηνίων, δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ ἔχωμεν Κράτος, οὔτε νὰ ἐκτελέσῃ κανεὶς τὸ καθῆκόν του. Φρονῶ λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἀντὶ νὰ μακρηγορῶμεν θὰ ἦτο καλύτερον, ὅταν ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης ὅλοι μας, νὰ μεταβάλωμεν ὀλίγην τὴν διανοητικότητα, τὰς ροπὰς καὶ μερικὰς παλαιὰς κακὰς ἕξεις τὰς ὁποίας ἔχομεν. Μόνον ἂν θέσωμεν ὑπεράνω τοῦ ἐγώ μας καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν περὶ ἡμᾶς τὸ καθῆκόν μας, μόνον ἂν ἠμπορέσωμεν νὰ κλείσωμεν τὴν πόρταν εἰς μερικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἠμπορεῖ νὰ μᾶς εἶναι συμπαθῆ — εἶναι ἀνθρώπινον αὐτό, — ἀσφαλῶς θὰ φθάσωμεν ἐκεῖ ποὺ θέλομεν νὰ φθάσωμεν. Νομίζω ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον θὰ εὕρωμεν τὰ αἴτια. Δυστυχῶς ἡ μεγάλη πλειοψηφία τῶν ὑπαλλήλων ἔχουν ἕξιν νὰ φατριάζουν καὶ νὰ κλέπτουν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§114Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Περὶ ποίων κακῶν ἕξεων ὁμιλεῖτε, κύριε συνάδελφε;

§115Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Ἀνακαλῶ, κύριε συνάδελφε. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ ἐκ Μαντινείας ἀξιότιμος συνάδελφος ἢ ἄλλα μέσα θὰ καταστοῦν δυνατά. Νομίζω ὅμως ὅτι ὁπωσδήποτε θὰ ἔπρεπεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφασίσῃ νὰ ἐξεύρῃ τὸ μέσον νὰ δημιουργήσῃ ἕνα ὄργανον εἰς τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἀπὸ μέλη ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ἐν ὀνόματι τῆς Κυβερνήσεως νὰ μεταβοῦν ἐπὶ τόπου καὶ νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ κτυπήσουν ὅλα αὐτὰ τὰ διάφορα στοιχεῖα, τοὺς ἐπιστάτας καὶ τοὺς ἄλλους λωποδύτας, οἱ ὁποῖοι ὀργιάζουν εἰς βάρος τῶν προσφύγων. Ἀλλὰ νὰ μὴ ὑπάγουν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν μόνον νὰ πάρουν ὁδοιπορικὰ καὶ νὰ κάμουν κάμμα. Τὴν εὐθύνην τῆς ἐκλογῆς θὰ τὴν φέρῃ ἡ Κυβέρνησις. Εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἴδητε τὰ ἀποτελέσματα ταχύτερον καὶ συντομώτερον, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ εὕρωμεν τὰ αἴτια εἰς τὴν σύνθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς (χειροκροτήματα).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§117Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, διὰ δευτέραν φορὰν ἐξητάσθη τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἐν εὐρύτητι ἐνώπιον ὑμῶν. Καὶ διὰ δευτέραν φορὰν ἠκούσθησαν καὶ ἡ ἱστορία τῆς ἱδρύσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τὰ παράπονα τὰ ὁποῖα ἐγέννησεν ἡ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης. Ἤθελον νὰ εἴπω ἅπαξ ἀκόμη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξέφερον μύδρους κατὰ τοῦ συγκροτήματος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ ἵδρυσις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ὑπῆρξε ζήτημα ἀνάγκης σιδηρᾶς, ἀνάγκης σκληρᾶς. Δὲν ἠδυνάμεθα, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, νὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, δανειζόμενοι ἀπ’ εὐθείας ὡς Κράτος. Θὰ ἦτο ἄλλως περιττὸν νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς τοιούτου διεθνοῦς φύσεως Ὀργανισμοῦ. Ἂν ἐπεθυμοῦμεν, ὅπως καὶ πράγματι ἐφαίνετο τότε ὅτι ἐπεθυμοῦμεν, τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸν ἱδρύσωμεν διὰ κανόνος τοῦ ἐσωτερικοῦ δικαίου, διὰ νόμου ἐσωτερικοῦ, ὥστε ἑκάστοτε νὰ τὸν τροποποιοῦμεν ἢ καὶ νὰ τὸν καταργήσωμεν, ὅταν θέλωμεν. Εἶπον ὅτι ἐφαίνετο τότε ὅτι ἐπεθυμοῦμεν τὴν ἵδρυσιν αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ, διότι ἀνεμνήσθην καί τινων λέξεων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μακεδονίας πολιτευτοῦ, ὅτι πράγματι εὐθὺς ὡς ἀνεφάνη τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ὀξύτητι ὅλοι, καὶ πολιτικοὶ καὶ δημοσιογράφοι καὶ πρόσφυγες, ὡμίλουν περὶ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ μακρὰν τῆς γραφειοκρατίας, ἔξω τῶν διατυπώσεων τῶν λογιστικῶν λειτουργοῦντος. Δικτατορικὰ δικαιώματα, ἔλεγον, πρέπει νὰ δώσετε εἰς τὸν Ὀργανισμὸν αὐτόν· ἄλλως τὸ ζήτημα δὲν λύεται. Ἀλλ’ ὅτε ὁ Ὀργανισμὸς ὁ ὑπάρχων ἀντιποιεῖται δικτατορικὰ δικαιώματα, κραυγάζομεν κατὰ τοιούτων δικαιωμάτων καὶ παραπονούμεθα. Τοῦτο εἶναι ἐλάττωμα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ἐφαινόμεθα λοιπὸν τότε ἐπιζητοῦντες ἕνα αὐτόνομον Ὀργανισμόν. Οὐδεὶς ἐσκέπτετο ἂν ὁ αὐτόνομος αὐτὸς Ὀργανισμὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι καθαρῶς ἐσωτερικῆς ἢ διεθνοῦς φύσεως. Ἐνομίζομεν ὅτι τὸ χρῆμα θὰ εὑρεθῇ. Πῶς θὰ εὑρίσκετο τὸ χρῆμα; Βεβαίως ὑπῆρχε μία μέθοδος καὶ ἐντὸς περιωρισμένων εὐτυχῶς ὁρίων ἐτέθη καὶ αὐτὸς εἰς ἐφαρμογήν. Ἡ μέθοδος τῆς ἐκδόσεως χαρτονομίσματος. Ἀλλὰ τὰ παθήματα τῶν ἄλλων Χωρῶν μᾶς εἶχον γίνει εὐτυχῶς μαθήματα. Καὶ ἐν τούτῳ ἅπαξ ἔτι πρέπει νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἐδείχθη σώφρων καὶ συνετή. Περὶ καθαροῦ ἐσωτερικοῦ δανείου οὐδεμία ὑπῆρχε σοβαρὰ ἐλπὶς κατὰ τὴν ἐξαιρετικῶς ἀνώμαλον ἐκείνην ἐποχήν. Ἐξωτερικὸν δὲ δάνειον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συνάψωσι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀκόμη δὲ καὶ σήμερον, εἰς τὸ ποσὸν τὸ σχετικῶς μέγα τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπεζητοῦμεν, οὔτε ἄλλα εὐρωπαϊκὰ Κράτη, εἰς ὁμαλὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν εὑρισκόμενα. Βεβαίως συνῆψεν ἐξωτερικὸν δάνειον ἡ Αὐστρία. Ἀλλὰ τὴν ἐβοήθησαν πολλὰ Κράτη, ὅπως εἶπον καὶ ἄλλοτε, διὰ λόγους προλήψεως μιᾶς πολιτικῆς, οἰκονομικῆς καὶ κοινωνικῆς καταστροφῆς, καὶ ἀκόμη περισσότερον διὰ λόγους καταστολῆς μιᾶς κινήσεως ζωηρᾶς, ἡ ὁποία ἔτεινε νὰ ἑνώσῃ τὴν Αὐστρίαν πρὸς τὴν Γερμανίαν, τοῦθ’ ὅπερ θὰ ἠνάγκαζε πολλὰ Κράτη ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἠγγυήθησαν τὸ δάνειον τῆς Αὐστρίας, τῆς πρώην ἐχθρᾶς, καὶ δι’ ἐκστρατειῶν ἴσως νὰ ἐπιβάλουν τὴν διατήρησιν τοῦ καθεστῶτος τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, ὁπότε θὰ ἐξηναγκάζοντο νὰ δαπανήσωσι πολὺ περισσότερα παρ’ ὅσα ἡ ἐγγύησις αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ αὐστριακοῦ δανείου ἠδύνατο ἐνδεχαμένως νὰ τὰ κάμῃ νὰ πληρώσουν. Οὐδεὶς ὅμως συνεκινήθη ἰδιαιτέρως διὰ τὰ παθήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Εἰς τὰ 1918, εἰς τὰ 1919, εἰς τὰ 1920, κύριοι συνάδελφοι, συνέπιπτε καὶ πολιτικὴ καὶ δημοσιογραφία, καὶ ἱεροκήρυκες ἀκόμη ἀπὸ τοῦ ἄμβωνος, νὰ διεκτραγῳδοῦν τὰ παθήματα τῶν Ἑλλήνων καὶ Ἀρμενίων, ὅσα ὑπέφερον κατὰ τὸ διάστημα τῆς μακραίωνος δουλείας των ἀπὸ τὸν κατακτητήν. Περὶ τὸ τέλος ὅμως τοῦ 1922, ὅτε ἔφθασεν εἰς τὸ ὀξύτατον, εἰς τὸ αἱματηρότατον στάδιον ἡ δίωξις ἡ ἀπηνὴς τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἤκουσα ἢ νὰ εἶδον ἐπικλήσεις ὑπὲρ τοῦ ἐκριζωνομένου, τοῦ σφαζομένου, τοῦ ἀναξιοπαθοῦντος Ἑλληνισμοῦ. Διατί; Διότι πολιτικῶς τότε ἤμεθα μεμονωμένοι καὶ ἐγκαταλελειμμένοι. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐζητοῦμεν δάνειον καὶ ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπὴ ὑπεδείχθη καὶ ἐπεβλήθη ὡς κατάστασις ἀδηρίτου ἀνάγκης. Τὸ δίλημμα ἦτο ἀδυσώπητον ἐνώπιον ἡμῶν. Ἢ θὰ ἐστέργομεν νὰ ἔχωμεν τὴν Ἐπιτροπὴν μετὰ τοῦ δανείου ἢ δὲν θὰ εἴχομεν τὴν Ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ δάνειον. Τίς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ: «Μακρὰν τοιοῦτο δάνειον»; Τίς διενοήθη ἢ τίς ἐτόλμησε νὰ τὸ εἴπῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅπως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Γονατᾶς; Οὔτε καὶ σήμερον εὑρέθη κανεὶς ὑποστηρίζων ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἦτο ἐπαρκὴς ὅπως συνάψῃ δάνειον, διὰ μόνων τῶν ἰδίων αὐτῆς δυνάμεων, ὅπως εὐχαριστήσῃ μὲν τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὰς μέχρι τοῦδε πολυτίμους αὐτῆς Ὑπηρεσίας δηλώσῃ δὲ εἰς αὐτὴν ὅτι τὴν θεωρεῖ περιττὴν διὰ τὸ μέλλον, διότι ἡ Ἑλλὰς θὰ ἠδύνατο νὰ συνάψῃ καὶ ἄνευ αὐτῆς δάνειον. Δὲν ἠδύνατο τότε, δὲν δύναται καὶ σήμερον. Δὲν ὑπάρχει χειρότερον πρᾶγμα διὰ τοὺς λαοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ θέλουν νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν σκληρὰν πραγματικότητα. Καὶ εἶναι ἡ σκληρὰ πραγματικότης, ὅτι ἄνευ Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς δάνειον δὲν θὰ συνήπτετο. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶπεν ἐν τῷ τέλει τοῦ λόγου του ὅτι φίλος ὁμόρου Δυνάμεως ἐξέφρασεν εἰς αὐτὸν μὲ λόγους θαυμασμοῦ τὴν ἔκπληξίν του διὰ τὸ ἔργον τὸ συντελεσθὲν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν καὶ ἀπὸ τὰς ἑλληνικὰς Ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Μοι ἔδωκεν ἀφορμὴν ν’ ἀρθῇ μία ἀμφιβολία τὴν ὁποίαν εἶχον, ἂν θὰ ἔπρεπε νὰ ἀνακοινώσω καὶ ἐγὼ ὅ,τι ἄλλο τέκνον μεγάλης καὶ κραταιᾶς Δυνάμεως μοὶ ἔλεγε χθές. Ἐθαύμασε τὴν ζωτικότητα καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἀπορροφητικότητος καὶ ἀφομοιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐὰν συνέβαινεν εἰς τὴν Ἀγγλίαν νὰ εἰσρεύσῃ τὸ ⅕ τοῦ πληθυσμοῦ της, δηλαδὴ 9,000,000 προσφύγων, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ διεξαχθῇ τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον διεξηγάγετε σεῖς, ἐπρόσθεσεν. Ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, διότι δὲν ἀντανακλᾷ ἐπ’ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἀντανακλᾷ ἐπὶ τῶν Κυβερνήσεων αἱ ὁποῖαι διῴκησαν τὸν Τόπον ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς μέχρι σήμερον, καὶ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἡ τιμὴ αὕτη.

§118Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι ὅμως ἀπέθανον 150 χιλιάδες δὲν τὸ ἤξευρεν;

§119Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι θλιβερόν, κύριε συνάδελφε, τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἀναφέρετε, μὴ νομίζετε ὅμως ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐξέφρασαν τὸν θαυμασμόν των διὰ τὴν ζωτικότητα καὶ τὴν δύναμιν τῆς ἀφομοιώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, μὴ νομίζετε ὅτι δὲν ἤξευραν καὶ τὰ θύματα τῆς μεγάλης ταύτης ἐθνικῆς περιπετείας. Ἄπειροι περιγραφαὶ ἔχουν γίνει εἰς τὰς ἀγγλικὰς ἐφημερίδας, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ ἡ διεθνὴς στατιστικὴ ὑγιεινῆς ἀναφέρει ταῦτα καὶ τὰ φέρει εἰς γνῶσιν διὰ τῶν δημοσιευμάτων τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἰς τοὺς ἁπανταχοῦ διανοουμένους, τοὺς παρακολουθοῦντας τὰ σχετικὰ ζητήματα. Εἶναι ὅμως δίκαιον καὶ ἐπιβεβλημένον νὰ ἐπιζητῶμεν τὰ κρείττονα, οὔτε παραπονοῦμαι διότι ἐπιζητοῦμεν τὸ κρεῖττον. Ἂν ἐξέφρασα παράπονόν τι, ὑπῆρξε τοῦτο διότι κατηγγέλλοντο ὡρισμέναι τινὲς πράξεις, πράξεις αἵτινες κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἤθελον λάβει χώραν καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, δὲν διῴκει τὰ πράγματα τῆς Χώρας, ἕνεκα δὲ τῆς ὑπόπτου ἐμφανίσεως τούτων παρήγοντο ἐντυπώσεις θλιβεραὶ εἰς βάρος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Δὲν ἐδίδετο δὲ εἰς αὐτὴν εὐκαιρία, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει τῶν κατηγοριῶν ἀπαντήσῃ εἰς αὐτάς, μίαν πρὸς μίαν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὸ παράπονον τοῦτο εἶναι μικρὸν ἔναντι μιᾶς τελείως ἀναγνωριζομένης εἰλικρινοῦς προσπαθείας πάντων, ὅσοι ὡμίλησαν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἵνα ἐπιτύχωμεν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα ἐπιβραδύνουν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν προσφύγων... Ἐγένετο λόγος πολὺς καὶ ἄλλοτε, κύριοι, περὶ τοῦ Διατάγματος τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1923. Ἐπιθυμῶ καὶ πάλιν νὰ ἀναγνωρίσω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε, τοῦ ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀξιοτίμου συναδέλφου, εὑρέθη, ὡς λεπτομερῶς ἀνέφερε χθὲς ὁ κ. Δοξιάδης, πρὸ καταστάσεως ἀνάγκης, ἵνα ὑπογράψῃ τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, παρασκευασθὲν καθ’ ὃν τρόπον ἐμάθομεν. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶχε καιρὸν πρὸς συζητήσεις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν ἐκτάκτως ἀνώμαλον. Ἐνθυμεῖσθε μετὰ τὰς ἐκλογὰς πόσας ἄλλας μερίμνας εἶχε πρὸ αὐτῆς. Τίς θὰ ἐκαλεῖτο εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Χώρας; Πῶς θὰ ἐλύοντο τὰ ὀξύτατα πολιτειακὰ καὶ πολιτικὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα ἀνεφύησαν; Δὲν νομίζω ὅτι εἶχε καιρὸν νὰ συζητήσῃ ἐν ψυχραιμίᾳ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ Διατάγματος, καθ’ ἣν ὥραν ὁ κ. Δοξιάδης ἐν παρασυναγωγῇ καλέσας τὰ ἀλλοδαπὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως προσεπάθει νὰ τὰ καταπείσῃ ὅπως δώσωσι χρηματικά τινα ποσὰ διὰ τὴν συνέχισιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἐγὼ εἶπον ἄλλοτε ὅτι τὸ Διάταγμα ὑπῆρξεν ἄστοχον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ παραγνωρίσω ὅτι ὑπῆρχον λόγοι ἐξαναγκάσαντες τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ τὸ ὑπογράφῃ, οἱ λόγοι οὓς ἀνέφερεν ὁ κ. Δοξιάδης. Καὶ διὰ τοῦτο ἀφ’ ἧς στιγμῆς μοὶ ἐπετράπη νὰ διοικήσω τὰ κοινά, ἔστρεψα τὴν προσοχήν μου καὶ πᾶσαν τὴν προσπάθειάν μου πρὸς τροποποίησιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, ἐπιδιώκων βελτίωσιν τῶν ὅρων αὐτοῦ, ἥτις δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ στενωτέρας συνεργασίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τὸ Πρωτόκολλον τὸ ὑπογραφὲν ἐν Γενεύῃ ὁμιλεῖ περὶ συνεργασίας τοιαύτης τῆς Ἐπιτροπῆς οὐχὶ μόνον μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κρατικῶν Ὑπηρεσιῶν, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ μετὰ τῶν ἰδιωτικῶν Ὀργανώσεων. Τοῦτο εἶναι ἀνεπίδεκτον πάσης ἀμφισβητήσεως. Τὸ Διάταγμα ἐξ ἀντιθέτου ἔδιδεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα παρερμηνευθέντα — ὀφείλω καὶ τοῦτο νὰ προσθέσω, δυστυχῶς — ἀπὸ τοὺς ἐκτελοῦντας τὸ διοικητικὸν μέρος τῆς Ὑπηρεσίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, παρερμηνευθέντα ἔδωσαν εἰς αὐτοὺς καὶ περαιτέρω εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτούς, μέχρι καὶ τοῦ ἀκροτάτου ἄκρου τοῦ δικτύου τῶν Ὑπηρεσιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ἀντίληψιν, οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον, ὅτι οὐδὲ ποινικῶς δωσίλογοι δύνανται νὰ εἶναι ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους δι’ ἐγκλήματα καταγγελλόμενα. Ἂς ἀφήσωμεν κατὰ μέρος ὅτι ὡς πρὸς τὴν ἐνάσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας οἱ ὑπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἠξίουν ὅτι οὐδὲ κἂν τὴν πειθαρχικὴν ἐξουσίαν ἠδύνατο ν’ ἀσκήσῃ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ δημοσίων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι ἀπεσπάσθησαν εἰς τὰς Ὑπηρεσίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔπαυσαν νὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, νὰ ὑπάγωνται εἰς τοὺς νόμους τοὺς διέποντας τοὺς ὑπαλλήλους, νὰ ἀπολαμβάνουν τοῦ προνομίου τῆς συντάξεως καὶ τῶν ἄλλων εὐεργετημάτων, τὰ ὁποῖα δίδουν οἱ νόμοι εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Εὐτυχῶς, ὅπως παρετήρησεν ὁ κ. ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ἡ τροποποίησις ἡ ὁποία ἐγένετο χάρις εἰς τὴν δεξιὰν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος τούτου ἀπὸ τὸν συνάδελφον ἐκ Κρήτης κ. Τσουδερὸν προσφάτως ἐν Γενεύῃ, ἐπιτρέπει σήμερον, ὅπως μὴ καταφύγωμεν εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου. Δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν συμπνοίᾳ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνταῦθα τὴν τροποποίησιν τῶν ὅρων τοῦ Διατάγματος, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ἐξασφαλίσεως στενῆς τινος συνεργασίας Ἐπιτροπῆς καὶ Κυβερνήσεως. Καὶ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τοῦτο γνωρίζετε ἤδη ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπελήφθη συζητήσεων. Ἡ πρώτη σύσκεψις ἐγένετο σήμερον, διήρκεσε δὲ ἐπὶ μακρὰν ὥραν· θὰ ἐπακολουθήσῃ καὶ δευτέρα, ἃς ἐλπίσω, τελειωτική. Ἀλλ’ ἂν κρίνω ἀπὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον σήμερον διέπνεε τὴν σύσκεψιν ταύτην, καθ’ ἣν ἔθεσα τὰ ζητήματα μετ’ εἰλικρινείας, ἂν θέλετε δὲ καὶ μετά τινος ὠμότητος, τὴν ὁποίαν ἐσυνήθισα νὰ ἔχω ὁσάκις ἐπιθυμῶ νὰ ἐκκαθαρίσω καταστάσεις ἀμφιβόλους, ἂν κρίνω ἀπὸ τὸ πνεῦμα μὲ τὸ ὁποῖον ὑπεδέχθη τὰς παρατηρήσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἐπιτροπή, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω ὅτι ἡ βελτίωσις τῶν ὅρων τῆς λειτουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἐπιτελεσθῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ὑπηρεσίας τῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Κύριοι, οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίας τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν προσκόπτει δὲν εἶναι μόνον τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο. Παρετηρήθη ὀρθότατα ὅτι ἡ συρροὴ ὑπῆρξε παμμεγίστη, συγχρόνως δὲ καὶ ἀθρόα. Ἡ συρροὴ ἐγίνετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Ἑλλὰς ἐξήρχετο συντετριμμένη μετὰ δεκαετεῖς πολέμους, συντετριμμένη ψυχικῶς, συντετριμμένη ἀπὸ ἀπόψεως ἀπωλειῶν σωματικῶν, συντετριμμένη οἰκονομικῶς. Ἄλλοτε, εἰς παρελθοῦσαν ἐποχήν, ἡ ὑγιὴς οἰκονομικῶς, ἡ ἄλκιμος ψυχικῶς Ἑλλὰς ἀπησχολήθη μὲ τὴν ἐγκατάστασιν πολὺ ὀλιγωτέρου ἀριθμοῦ προσφύγων, καὶ ὅμως καὶ χρόνος μακρὸς ἀπῃτήθη καὶ χρῆμα πολὺ καὶ ἐμπόδια πολλὰ ἐνεφανίσθησαν. Πῶς θὰ ἦτο ἤδη δυνατὸν ἐντὸς τόσον βραχέος σχετικῶς διαστήματος νὰ ἐπέλθῃ ἡ ποθητὴ ἀποκατάστασις τῶν μυριάδων ὁμογενῶν; Καὶ πῶς θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ τὰ πρόχειρα καὶ ἀνεπαρκῆ μέτρα νὰ μὴ λάβουν χώραν καὶ ἀπρόοπτα καὶ λυπηρὰ ἀκόμη γεγονότα νὰ μὴ συμβῶσιν; Ἔ, κύριοι, ἐνθυμηθῆτε ὅτι πρὸ πολλῶν ἐτῶν, προτοῦ τὸ ἐνοικιοστάσιον σταματήσῃ τὴν μετοικεσίαν τῆς 1ης Σεπτεμβρίου, πολλάκις ἐγίνοντο ἀταξίαι, προστριβαὶ καὶ συρράξεις ἀκόμη μεταξὺ τῶν μελλόντων νὰ κατοικήσουν εἰς οἰκίας καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ τὰς ἀφήσουν. Εἶναι θλιβερὸν ὅ,τι συνέβη, ἀλλὰ μὴ εἴπητε ὅτι εἶναι κάτι τὸ ὅλως ἀδόκητον προκειμένου περὶ ρυθμίσεως μιᾶς τόσον μεγάλης ἐθνικῆς συμφορᾶς, μιᾶς συρροῆς τόσον ἐκτεταμένης, μιᾶς δράσεως, ἥτις ἀπεκλήθη δικαίως κοσμογονία. Σημειώσατε ὅτι οὐδεὶς ἀρνεῖται ὅτι τὸ προσωπικὸν τὸ ὁποῖον διέθετεν ἡ Ἑλλὰς καὶ ἀριθμητικῶς ἦτο ἀνεπαρκές, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ποιοτικῶς ἴσως δὲν ἦτο παρεσκευασμένον, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ μίαν τόσον μεγάλην περιπέτειαν. Παράδειγμα τούτου ἔστω ὅτι σήμερον ἠρώτησα τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἄν, ἐπὶ τέλους, κατωρθώθη νὰ γίνῃ μία στατιστικὴ κατ’ ἐπαγγέλματα τῶν προσφύγων, καὶ ἔμαθον μετὰ πολλῆς μου λύπης ὅτι τοῦτο ἀκόμη δὲν κατωρθώθη. Ἐφόσον δὲ τοῦτο δὲν ἔχει κατορθωθῆ, εἶναι φυσικὸν νὰ συμβαίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χθὲς ἠκούσαμεν, ὅτι ἁλιεῖς μεταφέρονται εἰς τὰ μεσόγεια καὶ γεωργοὶ ἀποκαθίστανται εἰς τὰς νήσους, προκαλουμένων οὕτω τῶν διαμαρτυριῶν τοῦ φίλου συναδέλφου κ. Μαμάη. Ἂν ὑπῆρχε στατιστική, θὰ ἦτο γνωστὸν πόσοι εἶναι οἱ ἁλιεῖς καὶ ἀντὶ νὰ σταλοῦν εἰς τὰ μεσόγεια, φυσικὸν θὰ ἦτο νὰ σταλοῦν εἰς τὰ παράλια, ὅπου θὰ συνεπηγνύοντο εἰς ἕνα συνεταιρισμὸν καὶ θὰ ἠδύναντο νὰ καταστῶσιν ἐν βραχεῖ διαστήματι χρόνου αὐτάρκεις.

§120Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἡ τοιαύτη πληροφορία δὲν εἶναι ἀκριβής· ἤδη ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἰδικῆς μου εἴχομεν ἐπιληφθῆ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ὑπάρχουν οἱ πίνακες κατ’ ἐπαγγέλματα.

§121Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τοῦτο εἶναι καὶ ἄλλη ἀπόδειξις ὅτι δὲν κατωρθώθη οὔτε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου νὰ ἐπέλθῃ μία στενωτέρα συνεννόησις μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§122Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἡ τοιαύτη στατιστικὴ ἔχει ὄντως καταρτισθῆ.

§123Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Χαίρω πολύ, κύριε συνάδελφε, διὰ τὴν πληροφορίαν αὐτήν· θὰ προσπαθήσω νὰ τὴν ἐναρμονίσω πρὸς τὰς πληροφορίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἀνεφέρθη ὡς πιθανὸν αἴτιον τῆς βραδύτητος τῆς ἀποκαταστάσεως ἡ ἔλλειψις κτημάτων, καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς ἠκούσαμεν ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐπειδὴ τιτλοφορεῖται Κυβέρνησις συντηρητική, σέβεται τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας καὶ δὲν προστατεύει τὴν ἀποκατάστασιν καλλιεργητῶν εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας. Ἔ, κύριοι, εἶπον καὶ ἄλλοτε ὅτι εἶμαι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος εἰσήγαγον ἐν Θεσσαλονίκῃ τοὺς πρώτους νόμους ἀποκαταστάσεως τῶν καλλιεργητῶν διὰ συνεταιρισμῶν, ἵνα οὕτως ἐπιτευχθῇ ἡ ταχίστη τῶν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν μεταβίβασις εἰς τοὺς ἀκτήμονας. Δὲν λέγω ὅτι ἐφεῦρον τὸ ᾠὸν τοῦ Κολόμβου. Εἶχα ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι διὰ τὴν μεταβίβασιν τῶν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν εἰς τοὺς ἀποκαθισταμένους ἀγρότας, κατὰ τὸν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κρατήσαντα ἐν Ἑλλάδι τρόπον κατανομῆς διὰ τῆς διαιρέσεως εἰς τεμάχια, θὰ ἀπῃτεῖτο χρόνος μακρότατος. Καὶ ἐπιζητῶν τρόπον συντομεύσεως, ἵνα μεταβιβασθῶσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αἱ γαῖαι, εὑρῆκα τὸν τρόπον τοῦ συνεταιρισμοῦ τῶν ἀγροτῶν καὶ τῆς εἰς αὐτὸν μεταβιβάσεως τοῦ κτήματος τάχιστα, κατόπιν προχείρου μόνον περιγραφῆς τῶν ὁρίων. Ἂν δέ, κύριοι, εἶχον τὴν ἰδέαν αὐτὴν ἄλλοτε, ὁπότε δὲν μᾶς ἐπίεζεν ἡ σιδηρᾶ ἀνάγκη, ἀλλὰ καὶ ἡ ὑποχρέωσις ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ νομική, ὅπως ἀνέπτυξα ἄλλοτε, τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, πῶς εἶναι δυνατὸν σήμερον, εὑρισκόμενος ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτήν, νὰ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ σεβασθῶ τὰς μεγάλας ἰδιοκτησίας; Εἰς τὸ βραχὺ διάστημα κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐπί τινας ἡμέρας μάλιστα κατὰ τὸ ἥμισυ μόνον δρῶσα, ὁ νόμος περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ εἰς τὴν Εὔβοιαν, ἐτέθη δὲ καὶ εἰς ἔμπρακτον ἐφαρμογὴν τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος κ. Μυλωνᾶς εἶχε προκαλέσει, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτοῦ ὑπουργίαν, περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων τῶν εὑρισκομένων εἰς τὸ Ἅγιον Ὄρος, διὰ τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα ὅτι ἔπρεπεν ἁπλῶς νὰ μισθωθῶσι. Δὲν πιστεύω ὅτι αἱ δύο αὐταὶ πράξεις δεικνύουν τὴν διάθεσιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ σεβασθῇ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν διὰ τὴν χρησιμότητα τῆς μεγάλης ἰδιοκτησίας. Σήμερον εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸ κράτος κοινωνικῆς καὶ ἐθνικῆς ἀνάγκης. Καὶ μετὰ παρρησίας εἶπον εἰς τὴν Ἕνωσιν τῆς ἰδιοκτησίας ἡ ὁποία ἐπαρουσιάσθη εἰς ἐμέ: «Μὴ μοῦ ὁμιλεῖτε περὶ σεβασμοῦ τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων ἰδιοκτησιῶν· τὸ Διάταγμα λέγει ὅτι καὶ αὐταὶ δύνανται νὰ καταληφθῶσι μίαν ἡμέραν· ὑποδεικνύει ὅτι θὰ ἐπέλθῃ καὶ τοῦτο καὶ θὰ ἐπέλθῃ τάχιστα· περιορίσατε τὴν ἀπαίτησίν σας εἰς τὴν ἐπίτευξιν μιᾶς δικαίας ἀποζημιώσεως. Ἐγώ, προσέθεσα, ἂν ἤμην εἰς τὴν θέσιν σας, καὶ μοὶ ἔλεγέ τις, μοὶ ὑπισχνεῖτο ὅτι θὰ διατηρήσω τὴν αὐτοκαλλιεργουμένην ἰδιοκτησίαν μου, θὰ ἔλεγον εἰς αὐτὸν ὅτι, ἀντὶ νὰ μοὶ δώσῃ τὴν ὑπόσχεσιν αὐτήν, ἧς ἡ τήρησις εἶναι ἀδύνατος λόγῳ τῆς ὑπάρξεως μεγίστου ἀριθμοῦ ἀποκαταστατέων, θὰ ἐπροτίμων νὰ παραχωρήσω τὴν μεγάλην μου ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ λάβω μίαν δικαίαν ἀποζημίωσιν». Δὲν θὰ ἤθελα νὰ δώσω τὴν ὑπόσχεσιν, διότι εἶναι παρὰ πολὺ φυσικὸν ὅτι αὔριον ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν θὰ ἀναιρέσῃ μέλλουσα Κυβέρνησις τὴν ὑπόσχεσιν ἐκείνην. «Διατί, κύριοι, εἶπον, θέλετε νὰ ζῆτε μὲ ψευδεῖς ἐλπίδας; Ἀντιμετωπίσατε τὴν πραγματικότητα. Ἀποταθῆτε εἰς τὴν Κοινὴν Γνώμην, ἀποταθῆτε εἰς τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ καὶ εἴπατε ὅτι εἶναι δίκαιον τέλος πάντων ὅλοι νὰ συνεισφέρωμεν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, καὶ ὄχι νὰ θυσιασθοῦν οἱ ἔχοντες μόνον ἀγροτικὴν περιουσίαν. Αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι ἡ πολιτική σας, καὶ εἰς τὴν πολιτικήν σας αὐτήν, τοῖς εἶπον, εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς ἀκολουθήσω καὶ νὰ σᾶς ὑποστηρίξω· ἀλλὰ μὴ ἀπατᾶσθε· καὶ ἂν ἓν Διάταγμα σήμερον σᾶς χαρίσῃ τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα, δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ θὰ ἀφαιρεθοῦν καὶ αὐτά, διότι θὰ εὑρεθῶμεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀνάγκης». Αὐτὰ εἶπον, κύριοι, εἰς τοὺς ἐπισκεφθέντας με ἀντιπροσώπους τῆς Ἑνώσεως τῆς ἰδιοκτησίας. Ὥστε ἄστοχος εἶναι ἡ κατηγορία ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ μὴ θίξῃ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη τὰ συμβάντα. Ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτής, δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς διάστημα 48 ὡρῶν νὰ ἔχῃ τὰ δεδομένα τῆς ἐξετάσεως καὶ ἀνακρίσεως τὴν ὁποίαν αὐτοστιγμεὶ διέταξεν ὄχι δι’ ἑνὸς παράγοντος, ὄχι διὰ τῶν διοικητικῶν ὀργάνων τῶν εὑρισκομένων ὑπὸ τὴν ἄμεσον αὐτῆς ἐξουσίαν καὶ συνεπῶς δυναμένων νὰ ὑποτεθοῦν μὴ ἀμερόληπτα, ἀλλὰ παραλλήλως διὰ διαφόρων ἐξουσιῶν, καὶ διὰ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς Ἀστυνομίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ συμπεράσματα τῶν ἐρευνῶν τούτων, ὥστε νὰ θέσῃ ταῦτα ἐνώπιον ὑμῶν ἢ καὶ νὰ προκαλέσῃ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἀπονομὴν τῶν εὐθυνῶν ἀκόμη. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν, λαμβάνουσαν διάφορα τηλεγραφήματα, παρεσχέθησαν πληροφορίαι ἀλληλοσυγκρουόμεναι, ὡς εἰκός. Καὶ εἰς ποίαν περίπτωσιν ἐξετάσεως δὲν ὑπάρχουν ἀλληλοσυγκρουόμεναι μαρτυρίαι; Καὶ ὅπου τὰ συμφέροντα ἀκόμη δὲν ἀντικρούονται βλέπομεν ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη ἀντίληψις δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ παρὰ τῷ ἑνὶ καὶ παρὰ τῷ ἄλλῳ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο μόνον νὰ ἐπικαλεσθῇ καὶ πάλιν τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας συνάδελφός μου ἀπηύθυνε τὴν δευτέραν ἡμέραν τῆς ὁρκίσεώς του, λαβὼν γνῶσιν ὅτι ἦτο δυνατὸν ἐκεῖ νὰ προκύψωσι συγκρούσεις. Ἀπηύθυνε τηλεγράφημα ἐπεῖγον τὴν 9ην Ὀκτωβρίου εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης, διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Τί ἐπὶ πλέον ἠδύνατο νὰ πράξῃ ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός; Ἂν ἦτο πλησίον τῶν Ἀθηνῶν ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις τοῦ Ἐποικισμοῦ, θὰ ἠδύνατό τις ἴσως νὰ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου νὰ μεταβῇ καὶ αὐτοπροσώπως διὰ νὰ δώσῃ τὴν διαταγήν. Ἀλλά, κύριοι, διατί δὲν ἐξετελέσθη; Διότι μέχρι τοῦδε ἐπεκράτει παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἡ ἀντίληψις ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς τοῦ τόπου, ὅπου ἔπρεπε νὰ γίνῃ εἷς ἀστικὸς ἢ εἷς ἀγροτικὸς συνοικισμός. Παρετήρησα δὲ σήμερον κατὰ τὴν συνδιάλεξιν τὴν ὁποίαν ἔσχον μὲ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ στεγάσωμεν καὶ νὰ συνοικίσωμεν· πρόκειται περὶ ἐνεργειῶν αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ συνδυασθοῦν μὲ μίαν πολιτικὴν γενικωτέραν τοῦ Κράτους, οἰκονομικὴν καὶ ἀκόμη, ἂν θέλετε, ἐθνικὴν καὶ στρατιωτικήν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ δικαιώματος, ὅπως αὐτὴ ὑποδείξῃ τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ γίνωνται οἱ συνοικισμοί. Ἐπρόσθεσα ὅτι ἓν μόνον δικαίωμα θὰ ἔχῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, νὰ ἐλέγξῃ, ἂν ἡ διάθεσις τῶν χρημάτων θὰ ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν προσφύγων. «Ἂν αὔριον ἡ Κυβέρνησις σᾶς παρουσιάσῃ ἕνα κατάλογον, εἶπον, συμπολιτῶν καὶ σᾶς εἴπῃ· δώσατε θέσιν εἰς τὸν δεῖνα, δώσατε χρήματα εἰς τὸν τάδε, ἀντικαταστήσατε τὸν δεῖνα, ἔχετε πλῆρες τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὸ Πρωτόκολλον νὰ ἀρνηθῆτε. Ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται νὰ σᾶς ὑποδείξῃ, ἀλλὰ σεῖς θὰ δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν δύνασθε νὰ κάμητε κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τῆς ἀρνήσεως, διότι, ὅταν ἡ Κυβέρνησις σᾶς ὑποδείξῃ μέτρον ἠθικὸν καὶ συντελεστικὸν εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ σας, δὲν θὰ ἔχητε τὴν δύναμιν ποτὲ νὰ ἀρνηθῆτε. Ἐξ ἄλλου, ἄν ποτε εὑρεθῇ Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ ἐπιλήσμων τῶν καθηκόντων αὐτῆς πρὸς τοὺς πρόσφυγας, τῶν καθηκόντων αὐτῆς πρὸς τὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου πλούτου, καὶ σᾶς ὑποβάλῃ τοιαύτην τινὰ ἀξίωσιν πρὸς διασπάθησιν τοῦ χρήματος τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς χάριν τῶν προσφύγων, τότε βεβαίως θὰ ἔχητε τὴν ἠθικὴν δύναμιν νὰ ἀρνηθῆτε τὴν ἐπιτέλεσιν παρομοίων ἀνηθίκων ἀξιώσεων». Αὐταὶ αἱ σκέψεις θὰ κανονίζουν εἰς τὸ μέλλον τὴν στάσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐταὶ αἱ σκέψεις θὰ κανονίζουν καὶ τὴν στάσιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ἄποψις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως (χειροκροτήματα). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος εἶπεν ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ κάμῃ ἔλεγχον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀνεγνώρισε τὰς δυσκολίας τοῦ ἔργου, καὶ ἀνεγνώρισεν ἀκόμη ὅτι τὸ ἔργον τοῦτο δὲν δύναται νὰ εἶναι ἔργον κομματικῶν διενέξεων καὶ ἀντεγκλήσεων. Τὸν εὐγνωμονῶ. Συνεφώνησε μὲ ὅσα ἐξ ἀρχῆς ὅλοι εἴπομεν ἀγορεύοντες ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐν τούτοις εἶπε κάπου τοῦ λόγου του ὅτι δὲν ἐπεδείχθη ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὁ κατάλληλος πυρετὸς πρὸς ἀντιμετώπισιν ἐνδεχομένων συρράξεων. Καὶ ἡ λέξις πυρετὸς μοῦ ἔφερεν εἰς τὴν μνήμην ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ πληρεξούσιος κ. Μέλφος. Θὰ συνέπεσεν ἢ νὰ πάθητε ἢ νὰ διαβάσητε, κύριοι, ὅτι πολλάκις πυρέσσων τις εἶναι δυνατὸν νὰ δίδῃ ὀρθὰς ὁδηγίας καὶ ἰδέας, ἀλλὰ κατόπιν τὰς λησμονεῖ. Ὁμολογῶ ὅτι τοῦτο συνέβη εἰς ἐμέ, βαρέως ἀσθενοῦντα. Ἦλθον μίαν ἡμέραν, διαρκούσης τῆς νόσου, καὶ μοὶ εἶπον ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ μὲ ἴδῃ ὁ πληρεξούσιος κ. Μέλφος, διότι πρόκειται περὶ μιᾶς σπουδαίας συρράξεως ἐν Μακεδονίᾳ. Παρὰ τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ ἰατροῦ ἐδέχθην τὸν κ. πληρεξούσιον καὶ τὸν παρεκάλεσα μάλιστα νὰ ἐπανέλθῃ μετὰ τοῦ κ. Ἀλεκτορίδου, πληρεξουσίου τῶν προσφύγων, καὶ τοῦ κ. Καραμάνου. Τοὺς ἤκουσα καὶ ἔδωσα διαταγάς, ἐν πυρετῷ, ἀξιότιμε συνάδελφε κύριε Παπαναστασίου. Ὥστε, βλέπετε, οὔτε ὁ πυρετὸς ἔλειψε (γέλωτες). Ἀλλὰ τί τὰ θέλετε; Ὑπάρχει παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ τῆς Ἀποκαταστάσεως — ἐννοῶ πάντοτε εἰς τὰ κατώτερα αὐτῆς μέλη, διότι ὀφείλω νὰ εἴπω, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ὑπερασπίσω κανένα, ὅτι ὅταν ἔθεσα σαφῶς τὰ ζητήματα σήμερον, οὔτε τὸ μέλος τὸ Ἑλληνικόν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλέχθησαν διάφοροι ὑπαινιγμοὶ ἐνταῦθα, ἠθέλησε μέχρι τέλους νὰ ἀντιστῇ εἰς τὰς ἀντιλήψεις ἡμῶν, ὅταν ἀνεπτύχθη τὸ δίκαιον καὶ βάσιμον αὐτῶν....

§124ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μέχρι τέλους!

§125Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε, κύριοι. Εἶπον «μέχρι τέλους» διὰ νὰ εἶμαι εἰλικρινής· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀδικήσω ἕνα ἄνθρωπον, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπει τὴν Κυβέρνησιν ἐπιμένουσαν εἰς μίαν ἀντίληψιν δὲν σπεύδει εὐθὺς ἀμέσως νὰ ἀλλάξῃ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας ἕως τότε εἶχεν. Ὁμολογῶ ὅτι μοὶ ἦτο περισσότερον ἀρεστὸν ὅταν κατόπιν συζητήσεως, ἀποδεικνυούσης ἀναμφισβητήτως τὴν ἔλλειψιν κακῆς προθέσεως, ἀνεγνωρίσθη τὸ δίκαιον καὶ τὸ βάσιμον τῶν παραστάσεων τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ ἂν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἔστεργεν ἀμέσως καὶ ἀσυζητητὶ εἰς τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως.

§126ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ ἄλλα μέλη, κύριε Πρόεδρε;

§127Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄλλα εἶχον προαποδεχθῆ. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω ὅτι καλὴ πίστις ἐβασίλευσε παρ’ ὅλοις. Λέγων τὰ ἀκριβῆ δὲν εἶμαι εὐχάριστος οὔτε εἰς τὴν μίαν μερίδα οὔτε εἰς τὴν ἄλλην· ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ εἴπω τὴν ἀκρίβειαν τῶν γεγονότων. Ὑπεδείχθησαν, κύριοι, διάφορα μέτρα σήμερον· τὸ ἓν ἐξ αὐτῶν εἶναι νὰ μεταβῇ μία Ἐπιτροπὴ ἐκ πληρεξουσίων ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν μίαν ἔκθεσιν. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις σήμερον προσεπάθησε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἀδιαφιλονείκητον τὸ δικαίωμα τῆς διοικήσεως καὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς. Δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω τίποτε ἀκόμη τὸ ὁριστικόν. Ἄλλως τε, ὡς γνωρίζετε, ἅμα τελειώσωσιν ὁριστικῶς αἱ συζητήσεις ἀνακοινοῦνται τὰ πορίσματα. Αὐτὸ δύναμαι νὰ διαπιστώσω μόνον, ὅτι ἑκατέρωθεν ὑπῆρξεν ἀγαθὴ πρόθεσις, ἀναγνώρισις πλήρης ὅτι πρόκειται περὶ δημοσίας Ὑπηρεσίας ἐνασκουμένης κατ’ ἰδιόρρυθμον τρόπον ἐπὶ τῷ σκοπῷ καὶ μόνον τῆς ἐξασφαλίσεως δικαιωμάτων πιστωτῶν καὶ πληρεστέρας ἐπιτεύξεως ἑνὸς ἔργου ἔχοντος κἄπως εὐρύτερον χαρακτῆρα, οὐχὶ ἁπλῶς οἰκονομικόν. Ἐν τούτοις προτοῦ περατωθῇ ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία θὰ συνεχισθῇ μεθαύριον, δὲν δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω ἀκόμη τίποτε. Ἂν νομίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι ἡ μετάβασις πληρεξουσίων, τόσον γηγενῶν ὅσον καὶ προσφύγων, εἰς Μακεδονίαν θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι συντελεστική....

§128ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ οὐδετέρων.

§129Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός).... καὶ οὐδετέρων, ἡ Κυβέρνησις μετ’ εὐχαριστήσεως θ’ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην. Καὶ ἂν ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ, ἂς ἐξουσιοδοτήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ συγκροτήσῃ τὴν Ἐπιτροπήν. Ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, ἐπεκράτει ἄλλοτε ἡ ἰδέα, πολὺ παλαιότερον, ὅτι ἡ συγκρότησις μιᾶς Ἐπιτροπῆς Κοινοβουλευτικῆς, ἀνακριτικῆς ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπῆς, περιέχει μομφήν τινα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὀρθότατα ὁ ἴδιος προσέθεσεν ὅτι ἡ ἔννοια αὕτη ἐξῃνεμίσθη ὀλίγον κατ’ ὀλίγον καὶ ὅτι ἔχομεν παραδείγματα ὄχι μόνον εἰς τὰ ξένα Κοινοβούλια, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας, Ἐπιτροπῶν συγκροτουμένων μὲ ἀνακριτικὰ καθήκοντα, ἵνα ἐξακριβώσωσιν ὡρισμένας καταστάσεις καὶ διευκολύνωσιν εἰς τὸ ἔργον των τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὰς Βουλάς. Θὰ ἀναφέρω παράδειγμα, τοῦ 1911, ὁπότε ὁ κ. Βενιζέλος ἦτο ἡγέτης ὀγκώδους πλειονοψηφίας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀπεδέχθη καὶ συνεστήθη μία ἀνακριτικὴ ἐπὶ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία ἔδωκε μάλιστα ἀφορμὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ σχετικοῦ νόμου, ἐλλείποντος μέχρι τότε, Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία εἶχε σκοπὸν νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον ὑπῆρχε δάκτυλος καὶ προπαγάνδα ἐκ Ρωσίας πρὸς διαφθορὰν τῆς γλώσσης καὶ τῆς θρησκείας.

§130Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ Ἐπιτροπὴ διὰ τὴν Προνομιοῦχον.

§131Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν ἐγένετο καὶ ἄλλη Ἐπιτροπὴ σχετικῶς μὲ τὴν Προνομιοῦχον. Ὑπάρχει δὲ καὶ δευτέρα τις πρότασις, κ.κ. συνάδελφοι, καὶ εἰς ταύτην ὁμολογῶ, χωρὶς ν’ ἀποκρούω τὴν πρώτην, ὅτι φέρομαι μετὰ μείζονος συμπαθείας τόσον μᾶλλον καθόσον τὴν εἶχον σημειώσει μεταξὺ ἐκείνων τὰς ὁποίας ὑπελόγιζον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Δηλαδὴ νὰ συσταθῶσι τοπικαὶ Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τόπου νὰ ἐπιλύωσι διαιτητικῶς καὶ συμβιβαστικῶς τὰς διαφοράς, ὅπου τοιαῦται θὰ ὑφίστανται, καὶ νὰ προλαμβάνουν συρράξεις, ὅπου ἀπειλοῦνται τοιαῦται. Ὁ κ. Μέλφος, ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, εἰς τὴν παροῦσαν ὑπόθεσιν ἔδειξε πνεῦμα συμβιβαστικόν, τὸ ὁποῖον τὸν τιμᾷ ἀληθῶς, καὶ σήμερον ἀκόμη μοὶ ἔδειξε τηλεγράφημα προερχόμενον ἐκ τοῦ μέρους τῆς συμπλοκῆς, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει ὅτι τῇ μεσολαβήσει φίλων ἐκεῖ ἰδικῶν του ἐπῆλθε κάποια συνεννόησις. Δὲν εἶναι ἔτσι, κύριε Μέλφε;

§132Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Μάλιστα. Ἔτσι εἶναι.

§133Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μεταξὺ τῶν παθόντων καὶ τῶν ἀδικησάντων ἐπῆλθε συνεννόησις, ἥτις —καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ἄξιον ἰδιαιτέρου χαρακτηρισμοῦ — ἔφθασε καὶ μέχρις ὑλικῆς ἀποζημιώσεως ἔν τινι μέτρῳ. Ὅταν βλέπομεν τοιαῦτα δείγματα μετὰ μίαν αἱματηρὰν σύρραξιν, ὅταν βλέπομεν εὐκόλως νὰ γίνηται συνεννόησις, δὲν πρέπει νὰ ἀπελπιζώμεθα. Δὲν εἶναι ὁ Λαὸς προωρισμένος αἰωνίως νὰ σπαράσσεται. Βλέπω ὅτι ὑπάρχει τάσις λήθης καὶ συγγνώμης, καὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ δικαίου ἄνευ μεσολαβήσεως δικαστικῶν προσώπων ἢ ἄλλων Ἀρχῶν, χάρις εἰς μεσολάβησιν ἰδιωτῶν. Φέρομαι διὰ τοῦτο συμπαθῶς πρὸς τὴν δευτέραν πρότασιν τῆς συστάσεως τοπικῶν Ἐπιτροπῶν. Νομίζω ἐν τούτοις ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ συστήσωμεν Ἐπιτροπὰς τοπικάς, αἱ ὁποῖαι νὰ μεταβῶσιν ἐπὶ τόπου καὶ νὰ λύσωσι τὰ ἐπίμαχα ζητήματα. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἰδέαν ταύτην ἐν τῷ προγράμματι τὸ ὁποῖον ἐσκεπτόμην νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ ὅτι ἐκτὸς αὐτοῦ θὰ ἔτεινα πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἱδρύσεως καὶ μιᾶς γνωμοδοτικῆς Ἐπιτροπῆς, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, ὡς καὶ ὁ κ. Σ. Γονατᾶς, εἴδους γενικωτέρου Συμβουλίου. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ συγκρότησις τοπικῶν τοιούτων Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ παίζουν τὸν ρόλον διαιτητοῦ καὶ νὰ διευκολύνουν τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως. Ἀλλὰ συγχρόνως, ἀφ’ ἧς ἐξασφαλισθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους ἐπὶ τὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν τῶν ὑπαλλήλων, θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ διαφωτίζῃ καὶ τὴν Διοίκησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν.

§134Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ὅταν ἔγινε συμφωνία μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, εἶχε συμφωνηθῇ εἰς τὰ τοπικὰ ἐποικιστικὰ γραφεῖα νὰ ὑπάρχωσι καὶ μικταὶ Ἐπιτροπαὶ συμβουλευτικαί.

§135Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εὐχαριστῶ πολὺ διὰ τὴν πληροφορίαν, τόσον μᾶλλον, ὅσον δὲν συνέπεσε νὰ τὴν ἔχω ἐξ ἐγγράφου τινός, ἀλλ’ ἀποτελεῖ μέρος τῶν προφορικῶν σας διαπραγματεύσεων. Ὁμολογῶ ὅτι ἐλεγκτικὴ Ἐπιτροπὴ παρὰ τῇ Ἐπιτροπῇ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, δι’ ἐμὲ ἐνέχει ἔργον ἁπλῶς διαφωτιστικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἔλεγχος θὰ εἶναι δύσκολος, διότι ὁ ἔλεγχος προϋποθέτει κάποια δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δυστυχῶς δὲν ἔχομεν ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου καὶ τοῦ Διατάγματος τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1923. Ἐγὼ ἀπέβλεψα εἰς τὸν συντονισμόν, οὕτως εἰπεῖν, καὶ εἰς ἕνα σύνδεσμον τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν, Ταμείου Περιθάλψεως, Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς, Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, Διευθύνσεως Ἀνταλλαγῆς, ὥστε νὰ δύναται, ἂν τὸ τοιοῦτον ἦτο δυνατόν, καθημερινῶς νὰ λαμβάνῃ γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις τῶν γινομένων, νὰ καθίσταται ἐνήμερος τῶν ἀφορώντων τοὺς πρόσφυγας ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ πυκνωθῇ δὲ ἡ ἐπαφὴ αὐτοῦ πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν, ὄχι βέβαια ἐπ’ ἄπειρον, διότι δὲν θὰ ἦτο ἀνθρωπίνως δυνατὸν τὸ τοιοῦτον, ἀλλ’ ἐπί τινα χρόνον, μέχρις ὅτου ἡ νέα κατεύθυνσις, τὸ νέον πνεῦμα εἰσέλθῃ σταθερὸν εἰς τὴν τροχιὰν τῶν ἔργων τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν εἶναι δωσίλογοι ἀποκτήσουν τὴν νέαν ἀντίληψιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ διαφύγουν ὄχι μόνον τὴν ποινικήν, ἀλλὰ καὶ τὴν διοικητικὴν ἔρευναν καὶ ἀνάκρισιν τοῦ Κράτους. Ἐγένετο, κύριοι, λόγος περὶ ἐνισχύσεως τῆς δημοσίας δυνάμεως. Καὶ ποῖος δὲν θὰ πλειοδοτήσῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν ταύτην; Προτοῦ ἀκόμη ὅμως εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀπαντήσω εἰς μικρὰν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν παρεμπιπτόντως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θεσσαλονίκης συνάδελφος, ὁ κ. Πάγκαλος, ἀπηύθυνε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπερώτησιν συνισταμένην εἰς τὸ ὅτι ὁπλαρχηγοί, κληθέντες παρ’ αὐτοῦ ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἀπεμακρύνθησαν κατόπιν. Ἀπελύθησαν, ἀλλὰ συγχρόνως ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέτρα ὅπως εἰς ὅσους ἐξ αὐτῶν παρέσχον ἐθνικὰς ὑπηρεσίας, κρινομένας ἀπὸ ἓν Συμβούλιον ἁρμόδιον, παρασχεθῇ σύνταξις, διότι δὲν πρέπει πράγματι τὸ Κράτος νὰ φαίνεται ἀγνῶμον πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἰς ὥρας κρισίμους παρέσχον ὑπηρεσίας εἰς αὐτό. Ἀπὸ τοῦ σημείου ὅμως τούτου μέχρι τῆς διαρκοῦς διατηρήσεως αὐτῶν ἐντὸς τῶν στελεχῶν τῆς δημοσίας δυνάμεως ὑπάρχει μία ἀπόστασις, ἡ ἀπόστασις ὄχι ἁπλῶς περὶ τῆς σκοπιμότητος τοῦ πράγματος ἐν ὥραις ὀλιγώτερον ἀνωμάλοις, ὄχι μόνον περὶ τοῦ συναρμοστοῦ τοῦ πράγματος πρὸς τὴν ὅλην ὀργάνωσιν τῆς δημοσίας δυνάμεως, ἀλλ’ ἂν θέλετε, καὶ γενικώτερον ἡ ἀπόστασις ἡ ἐκ τῆς ἀνάγκης σκληρῶν οἰκονομιῶν. Αὐτὴ ἠνάγκασε τὸν ὑποφαινόμενον καὶ ἄνευ ὑποδείξεως τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν νὰ προβῇ εἰς ἀπόλυσιν καὶ ἄλλων ἐφέδρων, διότι ὑπεύθυνος ὄχι μόνον ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παραλλήλως πρὸς τὸν Θησαυροφύλακα — ἂν ὑπάρχῃ θησαυρὸς — Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπεύθυνος ὢν διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ βλέπω κρατοῦν τὸ πνεῦμα τῶν οἰκονομιῶν περισσότερον παρὰ τὸ πνεῦμα τῆς συμπαθείας πρὸς πρόσωπα παρασχόντα ὑπηρεσίας.

§136Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Αὔριον θὰ σᾶς ἀπαντήσω εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ θὰ σᾶς ὑποδείξω τὰ μέσα μεγαλυτέρων οἰκονομιῶν.

§137Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν θέλετε, θὰ φέρωμεν λίαν προσεχῶς πρὸς συζήτησιν τὸ ζήτημα μετὰ τοῦ ψηφίσματος διὰ τὴν παράτασιν τοῦ χρόνου δικαιοδοσίας τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, καὶ δυνάμεθα νὰ φέρωμεν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν οἰκονομιῶν. Θὰ εἶμαι λίαν εὐτυχὴς νὰ ἀκούσω τὰς ἰδέας ὑμῶν, διότι παρ’ ἐμοὶ θὰ εὕρητε πάντως τὴν πρόθεσιν πρὸς πραγματοποίησιν οἰκονομιῶν. Αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐκτελοῦνται.

§138Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, διότι θὰ ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν πληρώνουν πεντάραν πολλοὶ ἑκατομμυριοῦχοι.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ περὶ αὐτοῦ λαμβάνεται μέριμνα, διότι, ὅπως γνωρίζετε, δυστυχῶς διὰ νὰ γίνῃ ἡ εἴσπραξις χρειάζεται πρῶτον ἡ βεβαίωσις, ἡ δὲ εἰσαγωγὴ νέων συστημάτων δὲν προσέκρουσεν εἰς προσκόμματα μεγάλα μόνον εἰς τὴν ἡμετέραν Χώραν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας Χώρας πολὺ περισσότερον προηγμένας ἀπὸ ἡμᾶς. Καὶ ἐπὶ τούτου καταγίνεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ θὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων νομίζομεν ὅτι, ἐπερχομένης βελτιώσεώς τινος τῆς φορολογικῆς νομοθεσίας μας καὶ ἰδίᾳ ἁπλοποιήσεως περὶ τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἐλέγχου, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφύγωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγετε. Ὀφείλω δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς Ἐπιτροπὴν ἐμπόρων ἐπισκεφθέντων με καὶ ζητούντων ἵνα ὁ ὅμιλος τῶν ἐπαγγελματιῶν, τῶν καθ’ ἕκαστον ἐπαγγελματιῶν, κάμνῃ τὸν πρῶτον ἔλεγχον, ἑπομένου φυσικὰ τοῦ ἐλέγχου τῆς διοικήσεως, εἶπον ὅτι παραδέχομαι τὸ σύστημά των ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι κατόπιν θὰ δημοσιεύουν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὑποχρεωτικῶς τὸν κατάλογον τῶν φορολογουμένων καὶ τὸ ποσὸν διὰ τοῦ ὁποίου ἕκαστος φορολογεῖται, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἔλεγχος τῆς Κοινῆς Γνώμης δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ἀποκρύπτουν τὰ εἰσοδήματά των. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις, ἡ ὁποία νὰ μᾶς χωρίζῃ ἀπὸ τῶν ἀντιλήψεων ὑμῶν. Καὶ ἀφοῦ ἀπήντησα εἰς τὸ παρεμπίπτον τοῦτο ζήτημα, ἂς ἔλθω πάλιν εἰς τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὴν ἐνίσχυσιν τῆς δημοσίας δυνάμεως. Εἶμαι τελείως σύμφωνος μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτήν, ὅτι θὰ ἦτο στενοῦ πνεύματος ἔνδειξις, ἄν τις ἤθελε τὰς οἰκονομίας ἐφαρμόσῃ εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν. Καὶ διὰ νὰ μὴ εἴπετε ὅτι λέγω μόνον λόγια, θὰ ἤθελον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Σοφούλη, ὅταν τὸ πρῶτον ἀνέλαβε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τῆς πρώτης Κυβερνήσεως, τῆς σχηματισθείσης ὑπὸ τὸν κ. Βενιζέλον, εἰς ἐμὲ δὲ ἐδόθη ὁ κλῆρος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Γνωρίζετε ὅτι τὸ πρόγραμμά μου ὑπῆρξεν ἔκτοτε ὅτι ἄνευ αὐστηρῶν καὶ ἀγρίων οἰκονομιῶν εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ὀρθοποδήσωμεν. Ἔκτοτε τὸ πρόγραμμά μου ὑπῆρξε συντηρητικότης εἰς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, ὑπῆρξα δὲ τόσον σκληρός, ὥστε ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠρνήθην εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τὸν 13ον μισθόν, μολονότι ἐγνώριζον ὅτι τὸ πρᾶγμα ἦτο δυσάρεστον, ἠρνήθην ἀκόμη καὶ τὴν μείωσιν τῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν ζώων καὶ ἄλλων εἰδῶν. Ἐγνώριζον μὲν ὅτι θὰ ἐπήρχετο μικρά τις ἀνακούφισις, διότι ἕνα 5% τῆς καταναλώσεως ἀντιπροσωπεύει ἡ εἰσαγωγή, ἀλλὰ δὲν ἐπεθύμουν νὰ στερηθῇ τὸ Κράτος εἰσοδήματος 40 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικὰ πρὸ πάντων ἐφαρμόζεται ἡ παροιμία τὴν ὁποίαν λέγει ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ὅτι «φασοῦλι τὸ φασοῦλι, γεμίζει τὸ σακκοῦλι».

§140Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ τὰς καταχρήσεις!

§141Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὰς καταχρήσεις, κ. συνάδελφε, διότι αἱ ἐφημερίδες δὲν ἀνέγραψαν ὅτι ὀλίγας ἑβδομάδας, δύο ἑβδομάδας μετὰ τὴν ἀνάληψιν τῆς Κυβερνήσεως ἐλάβομεν μέτρα πρὸς ἐπίσπευσιν τῆς ἐκδικάσεως τῶν καταχρήσεων. Κατεδικάσθησαν δὲ ἤδη τρεῖς καταχρασταί, ὁ εἷς εἰς 15 ἐτῶν δεσμά, ὁ δεύτερος εἰς 18½ ἐτῶν δεσμὰ καὶ ὁ τρίτος διὰ μικρὰν κατάχρησιν εἰς 4½ ἐτῶν δεσμά. Δυστυχῶς δὲν ἀνεγράφησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας μὲ μεγάλα γράμματα αἱ καταδίκαι, ὅπως ἀναγράφονται αἱ καταχρήσεις. Δὲν διεκδικῶ ὅτι ἐγὼ ἔπραξά τι ἐξαιρετικόν. Γνωρίζω ὅτι ὑπῆρχεν ἡ ἀγανάκτησις τῆς Κοινῆς Γνώμης, γνωρίζω δ’ ἐπίσης ὅτι ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου εἶχεν ἤδη δημοσιευθῆ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρονοεῖτο τρόπος, ὁ ὁποῖος τότε τοὐλάχιστον ἐθεωρεῖτο ὡς ἐξασφαλίζων αὐστηρότερον τὴν καταδίκην τῶν καταχραστῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διαφωνία ἀπὸ καμμίαν πτέρυγα τῆς αἰθούσης. Ὅλοι θέλομεν τὴν αὐστηρὰν καταδίκην.

§142Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Καὶ τὴν μὴ ἀπονομὴν ἀμνηστίας, κύριε Πρόεδρε.

§143Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὴν μὴ ἀπονομὴν ἀμνηστίας. Προνοεῖ καὶ περὶ τούτου, περὶ τῆς μὴ ἀπονομῆς ἀμνηστίας, τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός. Προνοεῖ καὶ περὶ τούτου. Ἐγὼ δὲ ἐρωτηθεὶς προτοῦ ἀκόμη ἐκδοθῇ τὸ Διάταγμα ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Σοφούλη, ἐρωτηθεὶς προσέθετα καὶ ἄλλο τὸ ὁποῖον ἐπίσης ἀποτελεῖ ἐπιπρόσθετον ποινήν, ὅτι καὶ ἡ ἔκτισις τῆς ποινῆς πρέπει νὰ γίνεται μακρὰν τοῦ τόπου τῆς γεννήσεως καὶ τοῦ τόπου τῆς ἐγκαταστάσεως τοῦ ἐνόχου, διότι καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν πρόσθετον τιμωρίαν. Οὐδεμία δὲ ποινὴ θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὑπερμέτρως αὐστηρὰ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν τὸν δημόσιον πλοῦτον ὡς πρᾶγμα προωρισμένον πρὸς διασπάθισιν καὶ διαρπαγήν. Λοιπὸν ἔλεγον ὅτι, ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε στείλει μίαν ἡμέραν ὁ κ. Σοφούλης τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ χρειασθοῦν μὲ ὅλην τὴν ἀναγκαίαν οἰκονομίαν 20.000.000 δραχμῶν διὰ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ χωροφυλακή. Γνωρίζετε ποία ὑπῆρξεν ἡ ἀπάντησίς μου; 20.000.000: Θὰ ἐξοικονομήσω 60.000.000 ἂν καταρτίσετε ἔφιππον χωροφυλακήν, διότι ἔχω τὴν ἔμμονον ἰδέαν, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν μελετήσας τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῆς ὑπαίθρου χώρας, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ ἀπασχολῶμεν διαρκῶς τὸν στρατὸν εἰς αὐτήν, δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ ἄλλως παρὰ διὰ τῆς διοργανώσεως ἐφίππου χωροφυλακῆς.

§144Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ καλοκαῖρι ἡ δύναμις τῶν χωροφυλάκων ἠλαττώθη ἀπὸ 14.000 εἰς 7.000· ἔχετε γνῶσιν αὐτοῦ;

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζω τὴν ἐλάττωσιν αὐτήν. Ἐγὼ θέλω μόνον τοῦτο νὰ διαπιστώσω δι’ ἐκείνων τὰ ὁποῖα εἶπον, ὅτι παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἐπικρατεῖ ἡ ἰδέα ὅτι δὲν ὑπάρχει στενωτέρα πολιτικὴ ἀπὸ τὸ νὰ νομίζῃ κανεὶς ὅτι πρέπει νὰ κάμῃ οἰκονομίας εἰς βάρος τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ συζήτησις νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη. Δύναται, ἂν θέλετε, νὰ ἐπαναληφθῇ, ὅταν θὰ προσκομίσωμεν εἰς ὑμᾶς τὸν νέον καταστατικὸν χάρτην τῆς Συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶμαι πολὺ εὐτυχής, διότι διεπιστώθη ἅπαξ ἔτι ὅτι ὑπάρχει ἓν πνεῦμα ὁμοθύμου συνεργασίας καὶ μία κοινὴ ἀναγνώρισις τοῦ ὑπερτάτου καθήκοντος, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐξόχως συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὴν ταχεῖαν ἀποκατάστασιν τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν προσφύγων (χειροκροτήματα).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξε. Δύο προτάσεις ὑποβάλλονται· ἡ μία τῆς συστάσεως ἐξεταστικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δευτέρα τῆς συστάσεως τοπικῶν Ἐπιτροπῶν. Νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνει ἀμφοτέρας. (Γίνονται δεκταί).

§147Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς ἐρχομένους. Εἶναι περιττὸν νὰ χάνωμεν δυνάμεις καὶ νὰ ἀποθνήσκουν οἱ δυστυχεῖς ἄνθρωποι.

§148Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Γίνεται πᾶν τὸ δυνατόν.

§149Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα ἐπείγει.

§150Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριοι συνάδελφοι, παρακαλῶ. Ὡς δεύτερον θέμα τῆς Ἡμερησίας Διατάξεων εἶναι ἀναγεγραμμένον ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ Κανονισμοῦ. Καταλαμβάνω ὅτι, ἂν θελήσω νὰ ἐπιμείνω νὰ γίνῃ αὐτὴ νῦν, θὰ προκαλέσω ἀντιρρήσεις. Θὰ παρεκάλουν ὅμως νὰ συζητηθῇ αὔριον ἐξάπαντος. Ἀλλ’ ὑπάρχουν θέματά τινα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις. Πρόκειται περὶ συμβάσεων συναφθεισῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αἱ ὁποῖαι τείνουν εἰς τοῦτο: Ὅπως γνωρίζετε, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διέθεσε διάφορα δάνεια εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ εἶχε λάβει ἐγγύησιν ἐπὶ τῶν πλεονασμάτων τῶν δημοσίων προσόδων. Τὰ πλεονάσματα ταῦτα σήμερον χορηγοῦμεν ὑπέγγυα εἰς ἐξυπηρέτησιν τοῦ νέου δανείου τοῦ προσφυγικοῦ, τοῦ ὁποίου ἐλπίζομεν ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ πραγματοποίησις, καθ’ ὅλας τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχομεν μέχρι τοῦδε. Καὶ ὡς εἶναι φυσικόν, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παραχωρεῖ τὴν προτεραιότητα τῶν δικαιωμάτων της ἐπὶ τῶν δημοσίων προσόδων εἰς τοὺς νέους δανειστάς. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι προνοοῦν ὥστε νὰ ἔλθῃ ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ὡς ἐχέγγυος δανειστής, διὰ νὰ συναφθῇ τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Βεβαίως.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 10 Ὀκτωβρίου 1924 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας συναλλαγματικῶν δανείου φράγκων 40 ἑκ. πρὸς 6% τοῦ 1921)». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 3 Σεπτεμβρίου 1924 Ν. Δ. περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος «περὶ αὐξήσεως τοῦ συνολικοῦ ποσοῦ τῶν ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου χορηγητέων γεωργικῶν δανείων πρὸς πρόσφυγας ἀπὸ δραχ. 50 ἑκατομμ. εἰς δραχ. 100 ἑκατομμύρια». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἀφορώσης εἰς ἑνοποίησιν προσωρινῶν δανείων καὶ τροποποίησιν προγενεστέρων μετ’ αὐτῆς συμβάσεων δανείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 26 Ἀπριλίου 1924 συμβάσεως περὶ χορηγήσεως δανείου δραχ. 50 ἑκατομμ. διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἀγροτικῶν καὶ ἀστικῶν τμημάτων τῆς Δ. Θράκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως τοῦ ἐδ. 1 τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου 2749 περὶ συνάψεως ἐσωτερικοῦ ἀναγκαστικοῦ δανείου μέχρι τοῦ ποσοῦ 1600 ἑκατομμ. δραχμῶν, περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 3201 τῆς 3 Αὐγούστου 1924, περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 3 Ἀπριλίου 1923 περὶ εἰσαγωγικῶν τελῶν κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§154Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, ἂν συναινῇ ἡ Συνέλευσις, νὰ κηρυχθῶσιν ἅπαντα τὰ νομοσχέδια ταῦτα κατεπείγοντα.

§155ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρύσσονται κατεπείγοντα). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ ἐκ δραχμ. 399,985,350 πρώτου τμήματος τοῦ προσωρινοῦ δανείου ἑνὸς δισεκατομμυρίου». (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§156Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ, ὅπως κατὰ τὴν αὐριανὴν συζήτησιν, προτοῦ κἂν εἰσέλθωμεν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, προηγηθῇ ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Συνελεύσεως.

§157ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὔριον ὥραν 5 μ.μ. (Ὥρᾳ 9.30′ μ.μ.).