1924.11.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 97Η

Τρίτη 11 Νοεμβρίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρα 5.25′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Βόλου, ἀποκρούων πᾶσαν κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ νέων φορολογιῶν, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐφαρμόσῃ τὰς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν ὑποδεικνυομένας οἰκονομίας. — Οἱ κάτοικοι Σπερχειάδος παρακαλοῦσιν ὅπως ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ διέλθῃ διὰ τῶν ἐπαρχιῶν Φθιώτιδος καὶ Εὐρυτανίας. — Ὁ Σύνδεσμος ζυθεργατῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἀπέλασιν τοῦ καπνεργάτου Σταυρίδου. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Καλαμῶν ὑποβάλλει τροποποίησιν τοῦ Ν. Δ. περὶ ἐκπτώσεως 25% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν σιδηροδρομικῶν εἰσιτηρίων. — Ὁ ἱερὸς κλῆρος Μακεδονίας αἰτεῖται τὴν οἰκονομικήν του ἐνίσχυσιν. — Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Κροκυλείου διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐκεῖ Τηλεγραφείου. — Οἱ ἐλαιοπαραγωγοὶ Ἀγυιᾶς παρακαλοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ ἡ φορολογία ἐλαίου. — Ἐπιτροπὴ παθόντων Νομοῦ Πέλλης αἰτοῦνται τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 3125. — Οἱ οἰνοπαραγωγοὶ Λευκάδος παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ νομοθετικὴ ὀργάνωσις τοῦ Ταμείου Ἀμύνης οἰνοπαραγωγῆς Λευκάδος. — Οἱ κτηματίαι Κομοτηνῆς παρακαλοῦσιν ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον. — Διάφοροι δημοδιδασκαλικοὶ Σύλλογοι ἐκ πλείστων περιφερειῶν τοῦ Κράτους διαμαρτύρονται διὰ τὴν μὴ διαβάθμισιν τῶν δημοδιδασκάλων. — Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τῆς Κοινότητος Λιαριγκόβης διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάργησιν τῆς ὑποδιοικήσεως Λιαριγκόβης. — Ἐκ διαφόρων μερῶν τῆς περιφερείας Σουφλίου τῆς Θράκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων Γεωργίου Ἐμμανουήλ. — Διάφοροι προσφυγικαὶ Ὀργανώσεις τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης διαμαρτύρονται διὰ τὰς σκηνὰς τὰς ἐναντίον τῶν προσφύγων. — Διάφοροι Ὀργανώσεις καὶ Σύλλογοι τῆς Πελοποννήσου παρακαλοῦν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. — Κάτοικοι χωρίων Δήμου Μεσολογγίου παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῶν ἐκποιήσεων. — Οἱ κάτοικοι Κορωπίου διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ διανομέως τοῦ ἐκεῖ ταχυδρομικοῦ Γραφείου. — Ἡ Ἕνωσις ἰδιοκτητῶν Ἐδέσσης παρακαλεῖ ὅπως τροποποιηθῇ ὡς τάχιστα τὸ ἐνοικιοστάσιον. — Οἱ γεωργικοὶ συνεταιρισμοὶ Δράμας παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως Γραφείου Νόσου. — Οἱ ἔμποροι Διδυμοτείχου παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐκεῖ παραμονὴ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων Ρέλλια. — Οἱ κάτοικοι Κορωπίου διαμαρτύρονται κατὰ τῆς μελετωμένης καταργήσεως τοῦ ἐκεῖ Τηλεγραφείου. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν τροχιοδρομικῶν Θεσσαλονίκης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς συλλήψεως τοῦ Ἐλευθερίου Σταυρίδου, εἰσηγηθέντος τὴν μὴ ἐξαγωγὴν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Ἡ «Ἕνωσις Παλαιῶν Πολεμιστῶν» διαμαρτύρεται διὰ τὴν σύλληψιν τοῦ συναδέλφου των Σταυρίδου, ἐκτοπισθέντος εἰς Κύθηρα, καὶ ζητεῖ τὴν ἀπελευθέρωσίν του. — Οἱ κάτοικοι Θινανιᾶς Μεγαλοπόλεως διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου τῆς Ἐφορίας Μεγαλοπόλεως διὰ τὰς ἀτόπους αὐτοῦ ἐνεργείας. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Δράμας διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας, καταλαβόντος ὅλως παρανόμως περιφέρειαν 350 στρεμμάτων. — Οἱ ἱερεῖς Ἄργους παρακαλοῦσιν ὅπως υἱοθετηθῇ τὸ ὑπόμνημα τῆς Ἱεραρχίας. — Τὸ Σωματεῖον τῶν κηπουρῶν Μεσολογγίου διαμαρτύρεται κατὰ τοῦ ἐκεῖ Εἰρηνοδίκου Ἀντωνίου Χαμάρτου. — Ἡ Κοινότης Καζακλὰρ διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ Ἀρσακείου Λαρίσης. — Ἡ ἐν Τριπόλει βιομηχανικὴ Ἑταιρεία οἰκοδομικῶν προϊόντων «Βετὸπ» παρακαλεῖ ὅπως καταργηθῇ ὁ ἐπὶ τοῦ τσιμέντου εἰσαγωγικὸς δεσμός. — Ἡ πολιτικὴ «Ἕνωσις Μακεδονικῆς Νεολαίας Νομοῦ Σερρῶν καταγγέλλει τὴν ἀνήκουστον συμπεριφορὰν τοῦ ταγματάρχου Κατσίνα, ξυλοκοπήσαντος διαφόρους κατοίκους Σαρμουσακλῆ εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ συντάγματος. — Ἐπιτροπὴ πολιτικῶν συνταξιούχων Ἰωαννίνων παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των. — Οἱ κτηματίαι τοῦ Νομοῦ Κοζάνης αἰτοῦνται τὴν τροποποίησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Οἱ οἰνοπαραγωγοὶ Κορινθίας αἰτοῦνται τὴν μείωσιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου. — Κάτοικοι Σουφλίου αἰτοῦνται τὴν συμπλήρωσιν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου. — Προσωρινὴ Ἐπιτροπὴ μισθωτῶν ὀθωμανικῶν κτημάτων παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ ἀναστολὴ τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νόμου 3166. — Ὁ Βορειοηπειρωτικὸς Σύλλογος «Γεώργιος Ζωγράφος» παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπελευθερώσῃ τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Βορείου Ἠπείρου. — Ἡ Ἰσραηλιτικὴ Κοινότης Ἰωαννίνων παρακαλεῖ ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου κυριακῆς ἀναπαύσεως. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Χανίων παρακαλεῖ ὅπως ἀρθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ ἐλαίου ἐπιβληθεῖσα διατίμησις. — Ὁ προσκοπικὸς Σύνδεσμος Βόλου αἰτεῖται τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προσκοπισμοῦ εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μ. Ἐκπαιδεύσεως. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πατρῶν «Ἑρμῆς» ἀναφέρει ὅτι τὸ δημοσιευθὲν σταφιδικὸν ὑπόμνημα τῆς Κυριακῆς δὲν προέρχεται ἐξ αὐτοῦ. — Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Πατρῶν παρακαλεῖ ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. — Αἱ ἀγροτικαὶ Ὀργανώσεις Ζαγορίου παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ διδασκαλικὸν ὑπόμνημα. — Οἱ ἀντιπρόσωποι Συνδέσμου ὁμήρων Ἀνατολικῆς Μακεδονίας παρακαλοῦσιν ὅπως τοῖς χορηγηθῇ ἡ νόμιμος ἀποζημίωσις. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Σαρμουσακλῆ, διαμαρτυρόμενον κατὰ τοῦ ταγματάρχου τοῦ 20οῦ συντάγματος Κατσίνα, βιαιοπραγήσαντος κατὰ κατοίκων Σαρμουσακλῆ, παρακαλεῖ ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐκκένωσις τῶν οἰκιῶν τῶν καταληφθεισῶν ὑπὸ τοῦ Στρατοῦ. — Οἱ γραφεῖς τοῦ Ὑποθηκοφυλακείου Ἀθηνῶν ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα περὶ τοῦ γενομένου ἀδικήματος κατὰ τὴν διαβάθμισίν των ὑπὸ τῆς τριμελοῦς Ἐπιτροπῆς. — Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως παρακαλεῖ ὅπως μὴ ψηφισθῇ ἡ πρότασις περὶ ἐπανεξετάσεως τῶν ἀπορριφθέντων μαθητῶν, συνάμα δὲ ἐκφράζει θερμὴν παράκλησιν ὅπως συμπεριληφθοῦν καὶ οἱ ἐξ εἰδικῶν ταμείων πληρωνόμενοι καθηγηταὶ εἰς τὸ Ν. Δ. τῆς 25ης Σεπτεμβρίου ἐ.ἔ. — Οἱ ἀποστρατευθέντες μετὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1922 ἀξιωματικοὶ αἰτοῦνται τὴν τροποποίησιν τοῦ 9ου ἄρθρου τοῦ νόμου 3119. — Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ἀγορασθῇ 30 ἑκατομμ. πλεόνασμα σταφίδος. — Διάφοροι κτηματίαι Καβάλλας παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐξάγωνται ἀκατέργαστα καπνά. — Ἡ Πανελλήνιος Ἕνωσις τραυματιῶν παρακαλεῖ ὅπως μὴ ψηφισθῶσιν εἰσέτι τὰ νομοσχέδια περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνῶν καὶ σιγαρέττων παρ’ ἀναπήρων. — Ὁ Βασίλειος Χριστόφιλος, πρώην καθηγητὴς τοῦ Γυμνασίου Καλαμῶν, παρακαλεῖ ὅπως ἀναδιορισθῇ. — Οἱ συνταξιοῦχοι ἀξιωματικοὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ἀφομοιωθῶσιν αἱ στρατιωτικαὶ συντάξεις. — Οἱ κάτοικοι Ἠπείρου διαμαρτύρονται διὰ τὰ γραφέντα ἐναντίον τοῦ Μητροπολίτου Σπυρίδωνος. — Αἱ Ἑνώσεις τῶν συνεταιρισμῶν Κερκύρας παρακαλοῦσιν ὅπως καταργηθῇ ὁ ἐπὶ τοῦ ἐλαιολάδου φόρος ὑπὲρ τῆς ἀγροφυλακῆς. — Ἡ συνέλευσις δημοδιδασκάλων Σφακίων παραπονεῖται κατὰ τῆς μισθοδοτικῆς διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων. — Οἱ κάτοικοι Ἁγίας Εὐθυμίας (Παρνασίδος) παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ὁ Ἔφορος καὶ ἀνακαλέσῃ τὰς ἀποσταλείσας αὐτοῖς δηλώσεις γεωργικῆς παραγωγῆς. — Οἱ ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τοῦ Τηλεγραφείου Πατρῶν παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα ὑπὲρ αὐτῶν. — Οἱ κάτοικοι τῆς κτηματικῆς περιφερείας Χράνων παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ἀγροφυλακῆς. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Ροδόπουλος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2948 περὶ προστασίας τῆς βιομηχανίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Κουτσοπέταλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσαυξήσεως ἀμέσων τινῶν φόρων, περὶ καταργήσεως ἐνίων τοιούτων κλπ.». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Π. Καρασεβδᾶς καὶ Δ. Μπότσαρης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐπαναφορᾶς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καθηγητῶν τοῦ Πολυτεχνείου». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Α. Μιχαλακόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Αὐγούστου ἐ.ἔ. Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης διὰ τὸν στρατωνισμὸν τοῦ κατὰ γῆν Στρατοῦ ἐν ταῖς Νέαις Χώραις».

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ληφθεῖσαν χθὲς ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως, προέχον θέμα τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἀποτελεῖ ἡ συνέχισις καὶ ἡ τερμάτισις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῶν συρράξεων μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων. (Πολλοὶ πληρεξούσιοι ζητοῦσι τὸν λόγον).

§3Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Μήπως δύναται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ σήμερον ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν συρράξεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν ἐν Καβάλλᾳ;

§4Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ δώσῃ πληροφορίας χωρὶς νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§6Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶπε, θὰ δώσω ἐξηγήσεις, δηλαδὴ θὰ ἀνακοινώσω τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς συζήτησιν, ἡ ὁποία θὰ ἀπετέλει μίαν ἐνσφήνωσιν εἰς τὸ ὅλον παρεμπῖπτον περὶ τῶν προσφύγων ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ ἀπὸ χθές. Καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἄλλως τε δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο. Ἀπὸ ἡμερῶν, κύριοι, εἶχον περιέλθει εἰς τὴν Κυβέρνησιν πληροφορίαι τινὲς ὅτι ἡ κομμουνιστικὴ κίνησις μέλλει νὰ προσλάβῃ χαρακτῆρα βιαιότερον.

§7Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἀπὸ τὴν Ρωσικὴν Πρεσβείαν κινοῦνται.

§8Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, κύριε συνάδελφε.

§9Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Περὶ αὐτοῦ ἠθέλομεν νὰ μάθωμεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δηλαδὴ ἡ Ρωσικὴ Πρεσβεία εἶναι πρακτορεῖον μπολσεβικισμοῦ ἢ ὄχι ἐνταῦθα.

§10Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅτι δὲν εἶναι ἀναμεμιγμένη ποσῶς ἡ Πρεσβεία. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ἡ κίνησις αὐτὴ ὑπῆρχε καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐνταῦθα Ρωσικὴ Πρεσβεία. Ἡ Κυβέρνησις, κύριοι, ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ λάβῃ προκαταρκτικά, οὕτως εἰπεῖν, μέτρα φυλακίσεων ἢ πιέσεων ἢ ἀπελάσεων τῶν καταγγελθέντων προσώπων, διότι τὰ μέτρα ταῦτα θὰ ἠδύναντο νὰ ἐξηγηθῶσιν ὡς διώξεις ἰδεῶν καὶ θὰ ἀπέβαινον ἀπὸ ἀπόψεως σκοπιμότητος μᾶλλον ἐπιβλαβῆ ἢ ὠφέλιμα. Διότι ἀνεξαρτήτως τοῦ νομιμόφρονος, ἂς εἴπωμεν, ἐργατικοῦ στοιχείου, μὲ τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας εἰς ἐπανειλημμένας προῆλθε συνεννοήσεις ἡ Κυβέρνησις, καὶ τοῦ ἄλλου ἐργατικοῦ στοιχείου τοῦ ποθοῦντος δι’ ἐπαναστάσεων καὶ βιαίων μέτρων νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ὑπάρχον κοινωνικὸν καὶ οἰκονομικὸν καθεστὼς ὑπάρχει, ὅπως καὶ εἰς τὰ κόμματα τὰ πολιτικά, μία μερίς, ἓν ποσοστὸν ἐργατῶν, οἱ ὁποῖοι κυμαίνονται πρὸς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν κατεύθυνσιν. Αἱ καταδιώξεις λοιπόν, τὰς ὁποίας ἡ μερὶς αὐτὴ θὰ ἔκρινε δυσμενῶς, θὰ ἔβλαπτον ἀντὶ νὰ ὠφελήσουν. Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον δοθῆ αἱ κατάλληλοι ὁδηγίαι εἰς τὰς Ἀρχάς, ὥστε νὰ δοθῇ πᾶσα προστασία εἰς πρόσωπα ἢ περιουσίας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐτύγχανον ἀντικείμενον τοιαύτης ἐπιθέσεως. Τὸ πρᾶγμα ἐξεδηλώθη. Ὠργανωμένη ἐπίθεσις ἤρξατο κατὰ τῶν καταστημάτων καὶ τῶν διευθυντῶν αὐτῶν ἐν Καβάλλᾳ. Ἀποδεικνύεται δὲ ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἐτραυματίσθησαν ἐκ τῆς δημοσίας δυνάμεως καὶ ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν προσώπων τὰ ὁποῖα ἐτραυματίσθησαν ἀπὸ τὸ μέρος τῶν ἐργατῶν ὅτι ἡ ἐπίθεσις ὑπῆρξε περισσότερον ὠργανωμένη παρὰ ἡ ἄμυνα ἡ ἐντεῦθεν. Αἱ διαταγαὶ αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν ἦσαν, ὡς εἰκός, νὰ ἐπακολουθήσουν ἀνακρίσεις, νὰ συλληφθῶσιν οἱ ἔνοχοι καὶ νὰ τιμωρηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἀφορμῇ ταύτῃ ὑπεμνήσθη καὶ ἐδηλώθη ὅτι ἡ ὑπομονὴ ἡ ὁποία ἐδείχθη μέχρι σήμερον λόγῳ σκοπιμότητος καὶ νομιμότητος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἔφθασεν εἰς τὸ χεῖλος τῶν ὁρίων καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ πατάξῃ, περισσότερον μάλιστα ἀμειλίκτως, πᾶσαν προσπάθειαν τῶν ὀλίγων ἵνα ἐπιβάλουν διὰ τῆς βίας τὴν θέλησίν των ἐπὶ τῶν πολλῶν. Διότι περὶ τούτου πρόκειται. Οἱ καπνεργάται Καβάλλας νομίζουν ὅτι πρέπει πάντα ἀνεξαιρέτως τὰ ἀνεπεξέργαστα καπνὰ νὰ μὴ ἐξάγωνται. Τὸ αἴτημα τῶν καπνεργατῶν Καβάλλας θὰ ἐξητάζετο, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐξητάζετο ἀπὸ τοῦ συμφέροντος μόνον τῶν καπνεργατῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς ὅλης ἐμπορίας τοῦ καπνοῦ καὶ τῆς ὅλης ἐθνικῆς οἰκονομίας τῆς Χώρας. Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεχθῶμεν διὰ τῆς βίας νὰ ἐπιβάλῃ μία ὁμὰς καπνεργατῶν, προστατεύουσα ἔστω τὰ συμφέροντά της, νὰ ἐπιβάλῃ τὰς ἀπόψεις της ἐπὶ τοῦ συνόλου; Ὑποθέτω ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ σύμφωνον ὁλόκληρον τὴν Συνέλευσιν.

§11ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§12Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω μίαν σοβαρὰν πληροφορίαν νὰ σᾶς δώσω. Ἐν Δράμᾳ συνεστήθη Σύλλογος τῶν Ἐθνικῶν Δημοκρατικῶν Ἐργατῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Δράμας κ. Βοραζάνης καταγγέλλει ὅτι ἡ ἐκεῖ Μεραρχία ἐχορήγησεν ὅπλα εἰς τὸν Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν Σύλλογον. Οἱ ἔνοπλοι αὐτοὶ ἐργάται μετέβησαν εἰς τὸ Κέντρον τῶν ἐργατῶν Δράμας, προεκάλεσαν σκηνάς, ἐξυλοκόπησαν τοὺς ἐκεῖ ἐργάτας. Ἐπηκολούθησε δίκη εἰς τὸ δικαστήριον καὶ ἐτιμωρήθησαν οἱ ἐργάται, ἐναντίον τῶν ὁποίων ἐπετέθησαν οἱ ἄλλοι ἐργάται. Νομίζω ὅτι ἐκτὸς τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι λόγοι, οἱ ὁποῖοι βαρύνουν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιφέρουν ἀποσύνθεσιν. 15 ἐργάται ἐτραυματίσθησαν καὶ ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας Δράμας ἐφονεύθη. Ἀπὸ τριετίας δὲν φονεύονται παρὰ ἐργάται ἐν Ἑλλάδι. Δὲν πταίουν πάντοτε οἱ ἐργάται. Τὸ ζήτημα τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν εἶναι καιρὸς νὰ τὸ ἀντιμετωπίσῃ ἡ Κυβέρνησις. Αἱ δηλώσεις σας αἱ προγραμματικαὶ εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μᾶς ἔχητε πάντοτε εἰς τὸ πλευρόν σας. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσητε ἂν αἱ ἐργατικαὶ κρίσεις αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται εὐθύνουν πάντοτε ἐκείνους τοὺς ὁποίους ἀφορῶσιν ἢ ἂν ὑπέχομεν καὶ ἡμεῖς εὐθύνην διὰ τὰς κρίσεις αὐτάς.

§13Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος συνάδελφος εἶπεν ὅτι οἱ καπνεργάται, ἢ μερὶς τοὐλάχιστον αὐτῶν, ἔπεσαν θύματα ἄλλων ἐργατῶν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὅτι ἐκ τῆς χθεσινῆς συμπλοκῆς ἀποδεικνύεται ὅτι μερὶς ἐργατῶν ὄχι μόνον ἀπέναντι συναδέλφων των δὲν ὀρρωδοῦν, ἀλλ’ οὐδ’ ἀπέναντι τῆς δημοσίας δυνάμεως. Καὶ σᾶς εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος ὅτι ἐφονεύθη ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων του.

§14Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Οἱ καπνέμποροι στρατιῶται ἦσαν ἀπεσπασμένοι εἰς τὰ γραφεῖά των ὅλοι.

§15Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁπωσδήποτε, κύριε συνάδελφε, μὴ νομίζετε ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶναι διατεθειμένη νὰ ὑποθάλψῃ τὴν ἀναρχίαν πρὸς ταύτην τὴν κατεύθυνσιν, ἵνα καταπνίξῃ τὴν ἀναρχίαν πρὸς τὴν ἄλλην κατεύθυνσιν. Θὰ ἦτο ἥκιστα πολιτικὸν νὰ θέλωμεν νὰ ὑποθάλψωμεν στοιχεῖα συντηρητικὰ καὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὰ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιβάλωσιν αὐτονόμως θελήσεις ἰδικάς των. Θὰ ἦτο δὲ αὐτόχρημα ἐγκληματικὴ πολιτικὴ ἂν τὰ στοιχεῖα ταῦτα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀναρχικὸν τὰ μετεχειριζόμεθα διὰ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν θέλησιν τῆς Πολιτείας. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν μοὶ κατηγγέλθη δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματος τοιοῦτόν τι, ἔσπευσα νὰ διατάξω ἀμέσως ἀνακρίσεις. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὁσάκις παρουσιάζονται διοικητικὰ ζητήματα καὶ στρατιωτικά, φροντίζω ὥστε αἱ ἀνακρίσεις νὰ μὴ διεξάγωνται μόνον καὶ μόνον ἀπὸ πρόσωπα τὰ ὁποῖα προΐστανται ἐκείνων οἱ ὁποῖοι καταγγέλλονται. Ὁσάκις μοὶ κατηγγέλθησαν μέχρι τοῦδε παραβάσεις διοικητικῶν ὑπαλλήλων, πάντοτε ἔσπευσα νὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν ὥστε καὶ δικαστικὴ ν’ ἀρχίζῃ ἔρευνα, νὰ γίνηται δ’ εἷς ἔλεγχος παράλληλος διὰ νὰ εὑρίσκεται ἡ ἀλήθεια. Διέταξα ἀνακρίσεις. Σᾶς βεβαιῶ καὶ πάλιν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ ὅπως ἀνεύθυνα, ἔστω καὶ συντηρητικά, ὄργανα ἐπιβάλλωσι τὰς θελήσεις τοῦ Κράτους.

§16Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω καταθέσει ἐπερώτησιν, τῆς ὁποίας τὴν σπουδαιότητα οὐδεὶς δύναται νὰ παρίδῃ, διότι πρόκειται περὶ τῶν σχέσεων Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας, αἱ ὁποῖαι ἐξετραχύνθησαν τελευταίως μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ μειωθῇ τὸ κυβερνητικὸν γόητρον. Διὰ τῆς ἐπερωτήσεως αὐτῆς ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν ὡρισμένων ἐγγράφων. Ἔλαβον τινὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς περιττὰ διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς αἰτήσεώς μου ἐζήτησε παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου νὰ καταθέσῃ τὰ πρακτικὰ τῆς ληξάσης τακτικῆς Συνόδου τῆς Ἱεραρχίας τῆς Ἑλλάδος.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι θέμα συζητήσεως, κύριε πληρεξούσιε, σήμερον τοῦτο.

§18Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἱεραρχία ἀπήντησε διὰ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τὸ ὁποῖον ἔγγραφον ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν (ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, παλαιὸς κοινοβουλευτικός, δὲν ἦτο δυνατὸν παρὰ νὰ καλέσῃ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ἀθηνῶν καὶ νὰ τῷ εἴπῃ ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος εἶναι θεσμὸς δημοσίου δικαίου καὶ τὰ πρακτικά της δημόσια ἔγγραφα, ὅτι δὲ ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία οὐδέποτε εἰργάσθη εἰς τὸ σκότος καὶ ὅτι τὰ τελεσθέντα εἰς τὴν Ἱεραρχίαν ἔπρεπε νὰ τὰ γνωρίζῃ ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ περιβληθῶσι τὴν μορφὴν τῶν Ἐλευσινίων Μυστηρίων. Ἔχω τὴν ἐλπίδα ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ καταστήσῃ σεβαστὸν τὸν κοινοβουλευτικὸν ἔλεγχον καὶ τὴν πεποίθησιν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ θελήσῃ νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν κατεύθυνσιν. Δὲν πρόκειται δὲ μόνον περὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος περὶ Θρησκείας, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἐκκλησίας ἐν Ἑλλάδι, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ περιβάλλωμεν τὴν Ἐκκλησίαν μὲ τὴν αὐτὴν ἐμπιστοσύνην μὲ τὴν ὁποίαν δυστυχῶς ἡ Ἐπανάστασις τὴν περιέβαλε. Ζητῶ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων αὐτουσίων, ζητηθέντων ὑπ’ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Μπακοπούλου, καὶ τὰ ὁποῖα κατὰ τοιοῦτον τρόπον προσβλητικὸν ἡ Ἱεραρχία ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ.

§19Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ συζήτησις, ὑποθέτω, ἐπὶ νέου θέματος· νὰ παρενθέσωμεν δηλαδὴ εἰς ἐπερώτησιν διὰ τὴν ὁποίαν ἐδέχθημεν χθὲς νὰ προταχθῇ καὶ τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ἔπρεπε νὰ συζητήσῃ σήμερον ἓν ἄλλο θέμα τελείως ἔξω τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι σαφής. Ὁσάκις ζητεῖται ἡ κατάθεσις ἐγγράφων, ἂν δὲν κατατεθῶσι ταῦτα ἐντὸς τῆς ὡρισμένης προθεσμίας, ἐγγράφεται ἐπερώτησις κατὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ συζητεῖται ἡ ἐπερώτησις. Δὲν κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα. Θὰ ἐγγραφῇ ἐπερώτησις κατὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ θὰ συζητηθῇ αὕτη. Νομίζω ὅτι οὐδεμία πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις, ἂν δὲν θέλωμεν νὰ κατακουρελιάσωμεν τὸν Κανονισμόν.

§20Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νομίζω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ζήτημα εἶναι ἐκκρεμὲς καὶ ἐπίκειται συζήτησις ἐπὶ τοῦ αʹ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἔπρεπε νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ μάθωμεν ἂν πρόκειται νὰ ἐκδοθῶσι Διατάγματα διὰ τοὺς νέους Μητροπολίτας.

§21Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις, κύριε συνάδελφε, δὲν δύναται ποτὲ νὰ δώσῃ ὑπόσχεσιν ἂν θὰ ἐκδοθῶσι Διατάγματα. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἑτοίμη, ἂν ἐκδώσῃ Διατάγματα, νὰ δεχθῇ ἔλεγχον ὅτι κακῶς ἐξεδόθησαν ταῦτα, διότι τὸ ἀντίθετον θὰ ἦτο ἀνατροπὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Ὁ κοινοβουλευτικὸς ἔλεγχος γίνεται κατόπιν συντετελεσμένων πράξεων ἢ παραλείψεων τοῦ Κανονισμοῦ.

§22Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον θέτοντες τὸ θέμα ὅπως τὸ ἐθέσατε, καθ’ ἣν στιγμὴν τίθεται ζήτημα ὑπάρξεως αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως.

§23Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐτέθη οὐδὲν ζήτημα ὑπάρξεως τῆς Συνελεύσεως. Νὰ κάμητε ἐπερώτησιν καὶ νὰ συζητήσωμεν σύμφωνα μὲ τὸν Κανονισμόν. Δὲν δύναται κάθε πληρεξούσιος, συγκινούμενος ἀπὸ τὴν Α ἢ Β ὑπόθεσιν, νὰ ἀξιοῖ νὰ ἐνσφηνώσῃ μίαν ὑπόθεσιν ἐντὸς ἄλλης συζητήσεως, ἤδη ἐκκρεμοῦς. Ἂν πρόκειταί τι νὰ κλονίσῃ τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως, θὰ τὸ κλονίσῃ ὁ ἀνώμαλος τρόπος τῆς συζητήσεως.

§24Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὡς Ἀρχηγὸς τῆς πλειονοψηφίας κατατυραννεῖτε τὰ δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως. Σύρετε ὄπισθέν σας τὴν πλειονοψηφίαν καὶ δύνασθε νὰ κανονίσητε αὐτήν, ἀλλὰ σᾶς καταγγέλλω διότι δὲν σέβεσθε τὴν δημοσίαν γνώμην τῆς Συνελεύσεως.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις.

§26Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος δὲν ἦτο ἀρκετὰ νεαρὸς ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ του σταδίῳ, θὰ τῷ ἀπήντων.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἂν δὲν ἦτο ὁ ἐκ Μαντινείας ἀξιότιμος πληρεξούσιος τόσον νεαρός, θὰ τῷ ἀπήντα, νομίζω ὅτι ἡ παρατήρησις αὐτὴ δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ ὕψος τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον κατέχει.

§28Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Τί θέλετε ν’ ἀπαντήσω. Ὁ κ. συνάδελφος μὲ καταγγέλλει ὅτι ἐξευτελίζω τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως. Τί ἄλλο ἠθέλετε ν’ ἀπαντήσω εἰς αὐτόν; Γνωρίζετε ὅτι τὸ κῦρος τοῦ Κοινοβουλίου τὸ ἐσεβάσθην ἀπὸ μιᾶς ὁλοκλήρου δεκαπενταετίας. Ἀλλ’ ὅπως σέβομαι τὸ κῦρος τῆς Συνελεύσεως ἀξιῶ νὰ σέβωνται καὶ οἱ ἄλλοι τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως. Αὕτη δὲ χθὲς ἀπεφάσισεν ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἡ ὁποία χθὲς ἀκόμη ἀπετέλει φλέγον θέμα.

§29Ν. ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ Συνέλευσις, τὴν ὁποίαν ὑπάλληλοι μιᾶς Ἐξουσίας θέτουν ἐν ἀμφιβόλῳ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδάτος ἔχει τὸν λόγον.

§31Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις χθὲς ἐξέφρασαν τὴν βαθυτάτην θλίψιν των διὰ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ, διὰ τὰ γεγονότα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπῆρξαν ἡ αἰτία νὰ ρεύσῃ ἀδελφικὸν αἷμα εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν Σερρῶν. Μοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἐκφράσω τὸν βαθύτατον πόνον μου διότι ἡ ἐπίθεσις ἐναντίον τῶν δυστυχῶν ἐκείνων προσφύγων, οἱ ὁποῖοι τὰ πάντα ἐθυσίασαν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπὶ αἰῶνας ἠγωνίσθησαν ἵνα κρατήσουν ὑψηλὰ τὸν ἐθνισμόν των, ὡς χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περιέγραψε τὰ μαρτύριά των, διότι, λέγω, ἡ ἐπίθεσις ἐγένετο παρὰ προσώπων εἰς τὰ ὁποῖα τὰ θύματα αὐτὰ ἐχάρισαν τὴν μέλλουσαν τελείαν ἀσφάλειαν τῆς χώρας των, δηλαδὴ τῆς ἱερᾶς γῆς τῆς Μακεδονίας. Ναί, διότι ἡ σύνθεσις τὴν ὁποίαν σήμερον λαμβάνει ἡ Μακεδονία καὶ ἡ κατάστασις ἥτις δημιουργεῖται λόγῳ τῆς συσσωρεύσεως τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἐκεῖ εἶναι αὐτὴ ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ στερεώσῃ πλέον διὰ παντὸς τὰ ἑλληνικὰ δικαιώματα ἐπ’ αὐτῆς. Θ’ ἀποφύγω, κύριοι, νὰ ἐξιστορήσω τὰ γεγονότα πῶς ἔλαβον χώραν, διότι οἱ ἀξιότιμοι πρὸ ἐμοῦ λαλήσαντες συνάδελφοι διεξοδικῶς ἐξιστόρησαν ταῦτα. Θὰ ἀναζητήσω μόνον τὰ αἴτια ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν ῥοὴν ταύτην τοῦ προσφυγικοῦ αἵματος. Ἡ διάγνωσις νομίζω ὅτι ἐν μέρει ἐγένετο. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβη χθὲς εἰς δηλώσεις τοιαύτας, ὥστε νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι εἰς τὸ μέλλον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θέλει τουλάχιστον λάβει καλυτέραν τροπήν. Τώρα ἂς ἐξετάσωμεν τί ἔγινε μέχρι τοῦδε. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἐξέφρασε χθὲς τὴν ἀπορίαν του πῶς ὁ διανοούμενος κόσμος τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐπεστράτευσεν αὐτὸς ἑαυτὸν καὶ δὲν ἔσπευσεν εἰς τὰ κέντρα τὰ προσφυγικὰ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου εὑρίσκεται ὁ συμπαγὴς κόσμος ὁ προσφυγικός, διὰ νὰ προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας του καὶ διὰ νὰ ὑποβοηθήσῃ τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἐζήτησεν ἵνα οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πολυτεχνείου μεταβῶσιν εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου συντελεῖται καὶ μέλλει νὰ συντελεσθῇ πραγματικῶς μία νέα κοσμογονία, παρακολουθήσωσιν αὐτὴν καὶ ὑποβοηθήσωσι συνάμα διὰ τῶν ἐπιστημονικῶν των φώτων. Ὅταν ἤκουσα τοὺς λόγους αὐτοὺς τοῦ φίλου συναδέλφου, ἐσκέφθην ὅτι πράγματι εἰς ἄλλας Χώρας θὰ ἐγίνετο τοῦτο. Μετὰ λύπης ὅμως παρετήρησα ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ὄχι μόνον καθηγηταὶ καὶ διανοούμενοι δὲν μετέβησαν, ἀλλ’ οὔτε οἱ Ἀρχηγοὶ τοῦ ἐν τῇ πολιτικῇ στρατευομένου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἔπρεπεν οἱ Ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων κομμάτων νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν Μακεδονίαν, νὰ μεταβοῦν εἰς τὴν καρδιὰν τῆς προσφυγιᾶς καὶ ἐκεῖ νὰ μελετήσουν τὰ ζητήματα, ὅταν δὲ ἀργότερον θὰ ἀνελάμβανον τυχὸν τὴν διακυβέρνησιν τοῦ Κράτους θὰ ἐγνώριζον τουλάχιστον ποῦ εὑρίσκεται ὁ κόμβος τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Δυστυχῶς ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἔπραξαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ διάφορα προγράμματα τὰ ὁποῖα ἐξηγγέλθησαν κατὰ καιροὺς ὑπ’ αὐτῶν δὲν ὑπάρχουν παρὰ ὡραῖαι λέξεις, ὡραῖαι ὑποσχέσεις καὶ προπαντὸς μία συμπάθεια διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Ἀναφαίνονται αἱ διάφοροι ἐπείγουσαι ἀνάγκαι, καὶ τότε λαμβάνονται αἱ σχετικαὶ ἀποφάσεις. Σήμερον παρουσιάζεται τὸ Α ζήτημα, καὶ ἀμέσως, εἴτε ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προσφυγικοῦ, ἥτις τώρα τελευταίως παρουσιάσθη, εἴτε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς συντάσσουν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν λύσιν τοῦ παρουσιασθέντος προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἐκ τῶν προτέρων οὐδὲν ζήτημα ἐμελετήθη, οὐδὲν πρόγραμμα παρουσιάσθη, οὐδὲν σύστημα ἐφηρμόσθη. Οὐδέποτε Πρωθυπουργὸς ἐταξίδευσεν, ἤ, ἂν ὄχι Πρωθυπουργός, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐταξίδευσεν εἰς τὴν Μακεδονίαν μὲ τὸν σκοπὸν νὰ παραμείνῃ παρὰ τῷ προσφυγικῷ κόσμῳ, νὰ ἐξετάσῃ τὰ ζητήματα ὅλα καὶ νὰ συζήσῃ μετ’ αὐτῶν, ἔστω καὶ ὀλίγας ὥρας· διότι ἀξίζει τὸν κόπον, ἔστω καὶ ταλαιπωρούμενος, νὰ ἐξετάσῃ τὰ διάφορα ζητήματα καὶ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας διαταγάς. Διότι τὰ πράγματα θὰ ἦσαν εἰς πολὺ καλυτέραν θέσιν, ἂν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ μετέβαινον εἰς Μακεδονίαν ὄχι ὅπως μετέβησαν καὶ περιῆλθον αὐτὴν ἀστραπιαίως, διαθέτοντες τὸν χρόνον αὐτῶν κατὰ τὸ ἥμισυ μὲν εἰς διάφορα γεύματα καὶ παρουσιάσεις, κατὰ τὸ ἕτερον δὲ ἥμισυ εἰς τὸ νὰ ἀκούουν τὰ παράπονα τῶν προσφύγων, κατόπιν δὲ νὰ ἀναθέτωσι τὴν λύσιν αὐτῶν εἰς αὐτοὺς τοὺς δημιουργοὺς τῶν παραπόνων τούτων, δηλαδὴ εἰς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐπροκάλεσαν ταῦτα.

§32Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Μήπως ἐννοεῖτε τελευταίως; Ἐγὼ κανὲν γεῦμα δὲν ἔκαμα.

§33Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ γενικῶς. Ὀφείλω μάλιστα νὰ ἀπονείμω τὸν δίκαιον ἔπαινον πρὸς Ὑπουργούς τινας τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, διότι αὐτοὶ πράγματι ἦσαν οἱ μόνοι οἱ ὁποῖοι ἐταξίδευσαν συχνά, παρέμειναν ἐκεῖ ἐπ’ ἀρκετὸν καιρὸν καὶ ὑπὸ δυσμενεστέρας συνθήκας, ἂν δὲ σήμερον ὑπάρχει ὡρισμένος ἀριθμὸς προσφυγικῶν οἰκογενειῶν ἐγκατεστημένων πραγματικῶς, δύναμαι νὰ τὸ διακηρύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ἐγκατεστάθησαν ἀπὸ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἔλαβεν Ὑπουργὸς τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Ἂν λοιπὸν μετέβαινον οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖ καὶ παρηκολούθουν τὰ ζητήματα ἐπὶ τόπου, βεβαίως δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι δὲν θὰ ὑφίσταντο σήμερον ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἐναντίον τῶν ὁποίων ρίπτομεν τὰ βέλη μας, διότι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀντιταχθῇ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος θὰ ἐξέδιδε τὴν διαταγήν. Διότι, ἂν ὁ ὑπάλληλος ἐκεῖνος ἠρνεῖτο νὰ ὑπακούσῃ εἰς διαταγὴν ἀνωτάτου λειτουργοῦ, τότε θὰ ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ γνωρίζων καὶ τὸ κρατικὸν συμφέρον καὶ τὸ συμφέρον τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, νὰ τηλεγραφήσῃ εἰς τὴν ἐδῶ Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποπομπὴν τοῦ ὑπαλλήλου. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι θὰ ἐγίνετο τοῦτο, καί, ἂν δὲν ἀπεπέμπετο ὁ ὑπάλληλος, τότε ὤφειλεν ὁ Ὑπουργὸς νὰ παραιτηθῇ, διότι, ἂν δὲν ἦτο ἱκανὸς νὰ πατάξῃ ἕνα ὑπάλληλον ὁ ὁποῖος θὰ ὠρθοῦτο ἐνώπιόν του ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ ἀνωτάτου καθήκοντός του, πῶς θὰ ἐξετέλει τὰ μεγαλύτερα καὶ σοβαρώτερα καθήκοντα, ἅτινα ἡ Πολιτεία τῷ ἐνεπιστεύθη; Ἐφόσον λοιπὸν τὸ Κράτος δὲν ἠθέλησε τόσον ἐνεργῶς νὰ ἀναμιχθῇ, ἐφόσον οἱ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν διαφόρων μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεων Ἀρχηγοὶ ἔδειξαν τοιαύτην ἀκηδίαν — λυποῦμαι δὲ διότι λέγω ταῦτα, ἂν καὶ σέβομαι αὐτούς, ὀφείλει ὅμως νὰ λεχθῇ ὅτι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἠθέλησαν νὰ πληροφορηθοῦν τὰ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ αἰθούσῃ ἐκ τῶν διαφόρων συζητήσεων — τότε δὲν ὤφειλε πλέον παρὰ νὰ παραμείνῃ τὸ σοβαρὸν αὐτὸ ζήτημα εἰς τὰς χεῖρας τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ, ὅπως καὶ παρέμεινεν. Ἐνήργουν δὲ οὗτοι ὡς σατραπίσκοι ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ζητήματος. Θὰ ἤθελον, κύριοι, νὰ σᾶς φέρω ὡρισμένα τινὰ παραδείγματα, μολονότι δὲν θέλω ν’ ἀπασχολήσω πολὺ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν γεωργικῶν οἰκογενειῶν ἐν Μακεδονίᾳ. Μίαν ὡραίαν πρωΐαν λαμβάνεται μία ἀπόφασις ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ ν’ ἀποσταλῶσι κάπου μερικαὶ οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται συσσωρευμέναι εἴτε ἐν Θεσσαλονίκῃ εἴτε ἀλλαχοῦ, ὅπου ἐγένετο ἡ ἀποβίβασις, διὰ νὰ λείψῃ τὸ βάρος αὐτὸ καὶ φύγουν καὶ ἀπὸ τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου, διότι εἰς τὰς μεγάλας πόλεις ὁ κόσμος βλέπει περισσότερον καὶ βοᾷ. Δίδεται λοιπὸν ἡ διαταγή, ἀμέσως φορτώνονται εἰς τὰ βαγόνια οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καὶ ἀποστέλλονται εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, εἰς τὸν σταθμὸν ἐκεῖνον εἰς τὸν ὁποῖον ὡρίσθη ἐκ τῶν προτέρων ὅτι θέλει γίνει ἡ ἀποβίβασις αὐτῶν. Σημειώσατε ὅτι πολλάκις συμβαίνει οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ταξιδεύοντες ἀπὸ Θεσσαλονίκης μέχρι Σερρῶν νὰ μείνουν ἐπὶ 15 ἡμέρας εἰς τὰ βαγόνια. Ἀποστέλλονται λοιπὸν εἰς τὸν σταθμὸν τὸν ὁρισθέντα καὶ ἐκ τοῦ σταθμοῦ τούτου οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ τοὺς κατευθύνουσιν εἰς τὰ διάφορα μέρη, ὅπου ἐκ τῶν προτέρων ὅλως ἀμελετήτως ἔχει ἀποφασισθῆ ἵνα ἐγκατασταθῶσι. Καὶ ἂν μὲν πρόκειται περὶ χωρίων τουρκικῶν, ἀποστέλλονται ἐκεῖ, συσσωρεύονται εἰς τὰ δωμάτια ἀνὰ δέκα οἰκογένειαι καὶ περιμένουσι τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ διανομὴ τῶν ἀγρῶν. Παρῆλθε, κύριοι, διετία διὰ νὰ γίνῃ διανομὴ τῶν ἀγρῶν εἰς χωρικοὺς τοὺς ὁποίους ἐξαπέστειλαν εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πραβίου. Τοὺς ἔστειλαν εἰς τὸ χωρίον Νικήσανη ἵνα ἐγκατασταθῶσι καὶ οὐχὶ μόνον δὲν τοῖς ἔδωσαν τοὺς ἀγρούς, ἀλλ’ ἀργότερον ἡ Διεύθυνσις τῆς Θεσσαλονίκης, ἐξετάσασα καλύτερον τὰ μέρη καὶ ἰδοῦσα ὅτι δὲν ὑπάρχουν ἐπαρκεῖς ἀγροί, τοὺς διέταξε νὰ μεταφερθῶσιν εἰς ἄλλον τόπον. Καὶ μετὰ διετίαν μεταφέρονται εἰς τὴν Γκόριανην. Ἐφέτος, περιοδεύσας εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου πρὸ μηνός, μετέβην καὶ εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ καὶ εὑρῆκα αὐτοὺς εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, κατοικοῦντας σχεδὸν εἰς ἑτοιμόρροπα οἰκήματα καὶ ἀναμένοντας ἀκόμη τὴν διανομὴν τῶν ἀγρῶν. Διεμαρτυρήθην ἐπανειλημμένως, καὶ προφορικῶς καὶ διὰ τηλεγραφημάτων, πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ ἐδῶ καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἀλλ’ οὐδεμία φωνὴ οὔτε ἀκρόασις. Ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποστέλλονται εἰς προϋπάρξαντα τουρκικὰ χωρία, ἀλλ’ ἀποστέλλονται εἰς ὡρισμένον τόπον, ὅπου πρόκειται νὰ γίνῃ συνοικισμός. Ἀπεστάλησαν 250 οἰκογένειαι εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Παγγαίου εἰς τὰ Κάτω Λασκοδίκια καὶ παρέμειναν 18 μῆνας ὑπὸ σκηνάς, μέχρις ὅτου ἀποφασισθῇ νὰ σταλῇ τὸ ὑλικὸν τὸ οἰκοδομήσιμον ἵνα ἀρχίσουν οὗτοι νὰ κτίζουν τὰ οἰκήματά των. Μετὰ 18 μῆνας ἐθαύμασα πράγματι τὴν αὐτοθυσίαν τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι ὄχι μόνον δὲν ἤθελον νὰ φύγωσιν, ἐνῷ ἐγὼ τοὺς προέτρεπον πρὸς τοῦτο, διότι ἡ καταστροφή των ἀπὸ ἀπόψεως ἀσθενειῶν ἦτο κολοσσιαία, ἀλλὰ καὶ ὑπέμενον ἀναμένοντες τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ των, κατοικοῦντες ὑπὸ σκηνὰς ἐπὶ ὁλοκλήρους μῆνας, διότι ἠγάπησαν τὴν γῆν καὶ ἤθελον νὰ καλλιεργήσωσιν αὐτήν. Μετὰ 18 μῆνας τοῖς ἀπεστάλη ἡ ξυλεία καὶ τὸ λοιπὸν οἰκοδομήσιμον ὑλικόν. Δυστυχῶς δὲν ἦτο τόσον ὥστε νὰ ἀποτελειώσουν τοὺς οἰκίσκους των· παρέμενον οὗτοι ἡμιτελεῖς ἐπὶ τρεῖς μῆνας, ὁπότε μετὰ τούτους — ὄχι μόνον εἰς τὸν συνοικισμὸν αὐτὸν ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν τῆς Κεραμιᾶς τῆς περιφερείας Νέστου συνέβη τοῦτο· λέγω δὲ ὀνόματα καὶ προσκομίζω στοιχεῖα διὰ νὰ ἀποδειχθῇ ἐναργέστερον ἡ ἀκηδία αὐτὴ τῶν ἁρμοδίων, ἐπροκάλεσα δὲ διὰ τοῦ Τύπου καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως νὰ μὲ διαψεύσῃ, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν μὲ διέψευσεν — ἔρχεται ἡ ξυλεία. Εὑρέθην ἐκεῖ κατὰ τύχην καὶ ἐρωτῶ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ Καβάλλας ἂν καὶ πότε θὰ διανεμηθῇ ἡ ξυλεία αὕτη διὰ τὰ ἡμιτελῆ χωρία καὶ μοῦ ἀπαντᾷ ὅτι δυστυχῶς ἡ ξυλεία ἡ ἐκ 1800 κυβικῶν μέτρων δὲν δύναται νὰ παραληφθῇ διότι κατὰ τὸ ἥμισυ εἶναι σάπια. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ μοὶ εἶπεν ὅτι εἶναι βαλμένη εἰς τὸ ἀτμόπλοιον κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, ἂν ἀνελαμβάνομεν νὰ τὴν ταξιθετήσωμεν ἀργότερον καὶ νὰ τὴν μετρήσωμεν, θὰ ἀπῃτοῦντο 50,000 δραχμῶν. Κατόπιν τούτου τί ὤφειλα νὰ πράξω; Ὤφειλα νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ξυλείας καὶ νὰ ζητήσω νὰ δοθῇ αὕτη ὅπως καὶ ἂν ἦτο. Καὶ πράγματι διεμαρτυρήθην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐφόσον δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ ἄδυτα τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, δὲν ἠξεύρω ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα. Ἄλλοι ἀπεστέλλοντο ὅλως ἀμελετήτως εἰς χωρία τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ἀγρούς. Μετ’ ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, ὁπότε οἱ ἄνθρωποι ἤρχιζον νὰ ἐξανίστανται διότι ἤθελον νὰ ἐργάζωνται, τοὺς ἀπήντων ὅτι δύνανται νὰ μεταβῶσιν ἀλλαχοῦ, διότι κακῶς τοὺς ἔστειλαν ἐκεῖ. Καὶ ἐπειδὴ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν μετεφέροντο δι’ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἐξεκίνουν ὁλόκληρα καραβάνια καὶ διέτρεχον ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τοὺς κάμπους τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας πρὸς ἀνεύρεσιν νέου τόπου κολάσεως καὶ νέου Γολγοθᾶ. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἡ ἐνταῦθα εἶναι ἄγνωστος τελείως, δι’ ἡμᾶς τοὺς Μακεδόνας. Κυριαρχεῖ ὁ ἐν Θεσσαλονίκῃ Δαλαϋλάμας τῶν προσφύγων. Ἐκεῖ κυριαρχεῖ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐτόλμησε καὶ ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ ἀποπέμψῃ τοῦ γραφείου του, τὸ πρόσωπον αὐτὸ τὸ ὁποῖον, ἂν ὄχι αὐτό, ἀλλὰ κατώτερος ὑπάλληλός του, ἐδήλωσεν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶναι ἀμερικανικὸν ἔδαφος. Κακῶς. Διότι τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ εἴπῃ ὅτι εἶναι ἀγγλικὸν ἔδαφος, ἀφοῦ τὰς προκαταβολὰς τοῦ δανείου μᾶς τὰς δίδει ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας, ἀλλὰ παρεσύρθη, φαίνεται, μὲ τὴν παρουσίαν τοῦ κ. Μοργκεντάου καὶ τὸ ἔκαμεν ἀμερικανικόν.

§34Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀνεφέρατε τὴν διαγωγὴν τῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης ἀπέναντι τοῦ Πρωθυπουργοῦ κ. Σοφούλη.

§35Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Εἶναι γνωστὴ καὶ δὲν τὴν ἀνέφερα.

§36ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι· πρέπει νὰ τὴν μάθωμεν.

§37Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἄς τὴν εἴπῃ ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει καλύτερον τὰ πράγματα.

§38Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Σοφούλης παραμείνας ἐπὶ τριήμερον ἐν Θεσσαλονίκῃ ἠγνοήθη τελείως ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ. Εἰς αἴτησιν δὲ αὐτοῦ φιλικὴν ἵνα τοῦ στείλουν αὐτοκίνητον πρὸς ἐπίσκεψιν τῶν γυμνασίων τοῦ Τοψίν, ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι τὸ αὐτοκίνητον τοῖς ἐχρειάζετο καὶ θὰ τὸ στείλουν τὴν 10ην πρωινήν. Καὶ ἀπὸ τὴν 10ην πρωινὴν τὸ ἔστειλαν εἰς τὰς 2½ μ.μ. καὶ τῷ εἶπον «τώρα εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν σας, κ. Πρωθυπουργέ».

§39Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ, κύριοι, περισσότερον εἰς τὰ τῆς ἐγκαταστάσεως, διότι ἐλέχθησαν καὶ ἄλλοτε. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ἐγίνετο τίποτε. Βεβαίως ἐγένοντο μερικὰ πράγματα εἰς πολλὰ μέρη, ἀλλὰ εἶναι ἡμιτελῆ. Δὲν ἔγινεν ἡ ἐγκατάστασις τὴν ὁποίαν διεκήρυξεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως διὰ διαφόρων μεγαλοπρεπῶν ἀνακοινωθέντων της. Λέγουσιν ὅτι 167,000 προσφύγων ἐγκατεστάθησαν ἐν Μακεδονίᾳ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς καταστροφῆς μέχρι σήμερον. Βεβαίως ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διατελοῦσαν ἐν καλῇ πίστει, νὰ διακηρύττῃ τοιαῦτα πράγματα, διότι ἄλλως ἀπορῶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαγγέλλῃ τοιοῦτόν τι, urbi et orbi, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε εἶχε πραγματικὴν καὶ σοβαρὰν βάσιν. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία ὅτι εἰς τὸ τελευταῖον ἀνακοινωθὲν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως μεταξὺ τῶν ἐγκατασταθέντων θὰ ἀναφέρωνται καὶ αἱ οἰκογένειαι τοῦ Κιούπκιοϊ, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον δὲν ἐπρόφθασαν ἀκόμη νὰ ἐγκατασταθοῦν, ἀλλὰ καὶ ἐξεδιώχθησαν. Καταρτίζονται ὅμως ἀπὸ τὰ γραφεῖα αἱ διάφοροι καταστάσεις καὶ οἱ πίνακες καὶ ἀποστέλλονται ἐνταῦθα καὶ ἐντεῦθεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ σχηματίζει αὕτη γνώμην ὅτι τὸ χρῆμα διατίθεται καλῶς καὶ οἱ πρόσφυγες καθ’ ἑκάστην σώζονται. Δὲν θέλω, κύριοι, περισσότερον νὰ ἐνδιατρίψω εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, διότι σέβομαι τὴν ὑπομονὴν τῆς Συνελεύσεως. Ἐκεῖνο μόνον τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω εἶναι ὅτι αἱ συγκρούσεις αἱ ὁποῖαι σήμερον ἔλαβον χώραν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι εἰς τὸ προσεχὲς μέλλον, ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, θὰ λάβουν χώραν μεταξὺ τῶν προσφύγων καὶ τῆς ἐννόμου τάξεως, ἂν δὲ σήμερον γεννῶνται διάφορα ζητήματα κομμουνιστικὰ ἢ ἄλλα ἐν Καβάλλᾳ, πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ δίλημμα τῆς δυστυχίας εἶναι κολοσσιαῖον καὶ ὑπάρχει φόβος νὰ παρασυρθοῦν πολλοί, καὶ πολὺ ταχέως μάλιστα, ἀπὸ τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὐτὴ καὶ ἡ ἀκηδία τῶν Ἀρχῶν. Διότι ἐγὼ δὲν ἐπιρρίπτω τὴν εὐθύνην μόνον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς Ἀρχάς, δηλαδὴ καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι βεβαίως τὴν παροῦσαν, διότι αὐτὴ δὲν ἐπρόφθασεν ἀκόμη νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Πρέπει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναλάβῃ τὸ ἔργον αὐτό, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ νομίζω ὅτι καὶ οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι καὶ ἡ συζήτησις τοῦ Πολιτεύματος ἠμποροῦν ὀλίγον ν’ ἀναβληθοῦν καὶ νὰ ἀφοσιωθῇ ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, διότι ἄλλως τί θὰ τὸ κάμωμεν τὸ πολίτευμα ὅταν θὰ ἀνατραποῦν τὰ πάντα ἐκ τῆς ἀπελπισίας; Νομίζω ὅτι, ἂν Ὑπουργὸς ἁρμόδιος, ἀποστελλόμενος εἰς Μακεδονίαν, περιβληθῇ ὑπ’ αὐτῆς τῆς Συνελεύσεως μὲ δικτατορικὰ δικαιώματα καὶ θελήσῃ νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ ἐπὶ ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτύχῃ τὸν συμβιβασμὸν ἐντοπίων καὶ προσφύγων, δύναται δὲ νὰ συστήσῃ καὶ Ἐπιτροπάς, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος κ. Χατζόπουλος ἐπρότεινε χθὲς εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ θὰ δυνηθῇ συγχρόνως νὰ ἀντιληφθῇ ἐκ τοῦ πλησίον καὶ τὰ διάφορα ἄλλα σοβαρὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἐγκατάστασιν, ὥστε καὶ ἐκεῖ νὰ δυνηθῇ νὰ λάβῃ ριζικὰ μέτρα καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσηγηθῇ τὰ ἀναγκαιότατα τοιαῦτα. Ἔπειτα ἐλπίζω ὅτι καὶ μὲ τὴν ὑπόσχεσιν τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς ἔδωσε σχετικῶς μὲ τὴν τροποποίησιν, ἂν ὄχι τοῦ Πρωτοκόλλου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τῆς στάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἰς τὸ μέλλον ἀπέναντι τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων, ἐλπίζω, λέγω, ὅτι τάχιστα θὰ ἀνακουφισθῇ ὁ λαὸς αὐτὸς εἰς τὸν ὁποῖον πολλὰ ὀφείλει ἡ Πατρίς, διότι εἰς οὐδὲν ἔπταισε διὰ νὰ εὑρεθῇ σήμερον εἰς τοὺς κάμπους γυμνὸς καὶ ἐκτετραχηλισμένος. Εἶναι δὲ ἐκεῖνος ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ βασισθῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐθνικὴ προαγωγὴ τῆς βιομηχανίας καὶ ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ τοῦ Τόπου. Αὐτὸς θὰ σφυρηλατήσῃ τὰς ἐλπίδας τοῦ προσεχοῦς καλυτέρου μέλλοντος καὶ τῆς δόξης τῆς μελλούσης καὶ πάλιν νὰ δοξασθῇ Πατρίδος μας.

§40Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἔγινε χρῆσις τοῦ ὀνόματός μου ἐπὶ ἑνὸς σοβαρωτάτου ζητήματος καὶ ἐπεθύμουν νὰ διαφωτίσω τὴν Συνέλευσιν. Ὁ κ. Θεολογίτης, ὁμιλῶν διὰ τὰ γεγονότα τῆς συγκρούσεως τῶν ἐργατῶν....

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον· δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος προσωπικοῦ.

§42Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Πρόκειται περὶ Ὀργανώσεων τὰς ὁποίας κάμνει τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψω τὴν συζήτησιν. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§44Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐφανταζόμην, ἀγαπητοὶ συνάδελφοι, ὅτι δὲν θὰ συνεπληροῦτο τρίμηνον ἀφ’ ἧς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρεκάλουν καὶ ἐξώρκιζον τὴν τότε Κυβέρνησιν νὰ παραταθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐπί τινας ἀκόμη ἡμέρας διὰ νὰ ψηφισθῇ καὶ λυθῇ ὁριστικῶς τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα διότι ἄλλως ἠθέλομεν εὑρεθῆ πρὸ ἐξεγέρσεων, καὶ οἱ λόγοι μου ἐκεῖνοι ἤθελον, δυστυχῶς, — καὶ λέγω «δυστυχῶς» μὲ ὅλην μου τὴν καρδιὰ — ἐπαληθεύσει, καὶ ὅτι ἠθέλαμεν εὑρεθῆ σήμερον πρὸ μιᾶς καταστάσεως ἡ ὁποία νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως περισσότερον παρὰ οἱονδήποτε ἄλλο ζήτημα, καὶ ἀπὸ αὐτὸν ἀκόμη τὸν Καταστατικὸν Χάρτην, τὸν ὁποῖον ἴσως, ὅταν θὰ ἔχῃ τελειώσει ἡ Ἐπιτροπή, νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ὁμόφρονες πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ τὸν ἐφαρμόσωσιν. Ἔλεγον τότε ὅτι, ἂν θέλωμεν πράγματι νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἡσυχίαν εἰς τὴν Χώραν, ἂν πράγματι εἴμεθα ἐναντίον παντὸς κινήματος τείνοντος νὰ διαταράξῃ τὴν τάξιν, ὀφείλομεν πρὸ παντὸς νὰ λύσωμεν τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, καὶ δὲν πταίουν μόνον αἱ Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλομεν ποτὲ νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι ἀντιπροσωπεύοντες ὡρισμένας ἀρχὰς καὶ ἀντιλήψεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνεργαζώμεθα καὶ νὰ ὑποστηρίζωμεν Κυβερνήσεις σεβαστάς, ἀποτελουμένας ἀπὸ πρόσωπα συμπαθέστατα, ἀλλὰ διισταμένας ἀπολύτως πρὸς τὰς ἀρχάς μας, καὶ τοῦτο ἕνεκα μικροπολιτικῶν συμφερόντων. Διότι κακῶς ἐσυνηθίσαμεν νὰ λέγωμεν παλαιοκομματικοὺς μόνον τοὺς τῆς συνταγματικῆς παρατάξεως· ὑπάρχουν καὶ ἀπὸ ἡμᾶς παλαιοκομματικοί, παλαιοκομματικώτεροι τῶν ἄλλων, πολὺ περισσότερον προσκεκολλημένοι πρὸς τὰ κόμματα τὰ προσωπικὰ τὰ ἐξυπηρετοῦντα τὰ κομματικὰ συμφέροντα.

§45Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι.

§46Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παραδέχομαι ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε· ἀλλ’ ὑπάρχουν πολλοί. Ἐπειδή, λέγω, σκεπτόμεθα οὕτω πως, δι’ αὐτὸ ὑποστηρίζομεν Κυβερνήσεις αἱ ὁποῖαι ἔχουν ἀρχὰς ἐντελῶς διαφόρους πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ἡμῶν. Δυστυχῶς ὅμως ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν καὶ δι’ ἐκείνους μετὰ τῶν ὁποίων συνειργάσθημεν καὶ ἴσως θὰ συνεργασθῶμεν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ὅτι ἔλειψεν ἀπὸ αὐτοὺς τὸ ψυχικὸν σθένος διὰ νὰ χαράξωσι τὴν μεγάλην γραμμὴν εἰς τὴν ὁποίαν πιστεύουν καὶ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε ν’ ἀκολουθήσουν. Διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἡγέτου τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» ἤθελεν ὑψώσει τὴν σημαίαν τῶν ἀρχῶν του, ὄχι τῆς ἀναρχίας ἀλλὰ τῆς τάξεως, τῆς προόδου καὶ τῆς ἐξελίξεως, θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὸν ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ὅλαι αἱ κοινωνίαι ἐπιδιώκουν. Ἂν τοιοῦτον εἶχε θάρρος, ἀσφαλῶς θὰ ἦτο ἀλλοία ἡ μορφὴ τῆς Συνελεύσεως καὶ ἄλλοι θὰ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ κατεῖχον τὰ ἑδώλια τὰ ὑπουργικά. Ἀλλ’ ἔλειψε καὶ ἀπὸ ἐκεῖνον τὸ θάρρος. Ἂς τὸ λάβῃ ὅμως τὴν ὑστάτην ταύτην στιγμήν. Διότι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν δὲν εἶναι ζήτημα μονομερές. Βεβαίως εἶναι ζήτημα τὸ ὁποῖον συντείνει καὶ πρέπει νὰ συντείνῃ, καὶ δὲν θὰ ἤμεθα Ἕλληνες, δὲν θὰ ἤμεθα ἄνθρωποι ἂν δὲν μᾶς συνεκίνει, ἀλλ’ ὅλα ὅσα διεξετραγῳδήθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δὲν εἶναι παρὰ ὠχροτάτη σκιαγραφία τῶν ὅσων ὑφίστανται τὰ δυστυχῆ αὐτὰ θύματα ὄχι ἑνὸς κόμματος ἀλλ’ ὅλων τῶν προσωπικῶν κομμάτων, τῶν συντηρητικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα πάντοτε ἐγένοντο ὄργανα τῆς πλουτοκρατίας καὶ τὰ ὁποῖα θεωροῦν τὰς ἀνθρωπίνους ὑπάρξεις ὡς μάζας ἐκμεταλλευσίμους, τὰ θύματα, λέγω, αὐτὰ ἅτινα κατήντησαν νὰ περιφέρωνται ἄστεγα καὶ ἐπαιτοῦντα εἶναι καὶ σήμερον θύματα, κύριοι, τῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, τῶν καταχθονίως ἐργαζομένων, διότι εἶναι τρομοκρατημένοι ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν κίνησιν, ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν ἐξέλιξιν, καὶ φοβοῦνται τὴν ἐξέγερσιν τῶν ἀγροτῶν καὶ τῶν ἐργατῶν καὶ θέλουν διὰ τῶν ὀργάνων των νὰ καταπνίξουν πᾶσαν κίνησιν διὰ νὰ ἐπιβάλουν τὸ κράτος τοῦ Νόμου διὰ τῆς βίας. Καὶ ἄν, κύριοι, σήμερον δὲν ἔχομεν ἐνδείξεις, ἐγράφησαν, ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἐπισήμως δὲν διεψεύσθησαν, ἀκόμη δὲ πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν συνάδελφον κ. Θεολογίτην ὅτι ἦσαν ἐγκάθετοι πολιτευομένων ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προεκάλεσαν σκηνὰς ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐπισήμως....

§47Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν Δράμαν· ὄχι εἰς τὴν Καβάλλαν.

§48Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Εἶναι ὑποθέσεις.

§49Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ὑποθέσεις. Τὸ κατήγγειλαν ρητῶς· ἐγένοντο δίκαι, ἀλλ’ ἠθωώθησαν.

§50Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ Ἐθνικὸν Δημοκρατικὸν κόμμα μὲ τὰ καταγγελθέντα.

§51Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Γρηγοριάδη, θὰ εἴδετε πόσον γενικῶς ὡμίλησα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἀποδώσητε εἰς ἐμὲ ὅτι ὑπεστήριξα προσωπικὰ κόμματα τὰ ὁποῖα ἀπεχθάνομαι καὶ πολεμῶ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν εἶναι τὸ μέγα σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν προσοχήν της. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἐπισπεύσῃ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος· δὲν θέλω ποσῶς νὰ θέσω ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὡς καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτε τοιαῦται ἠκούσθησαν διαβεβαιώσεις ἀπὸ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων, τὰ πράγματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἐφαρμόζωνται αἱ ἐπαγγελίαι. Εἶχον τότε τὴν διαβεβαίωσιν ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς τότε Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ φθάσῃ μέχρι παραιτήσεως ἂν δὲν λυθῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα. Τοῦ ὑπέμνησα τότε ὅτι θὰ ἀναγκασθῇ νὰ παραιτηθῇ, ἂν θελήσῃ νὰ τηρήσῃ τὸν λόγον του. Δὲν παρῃτήθη ὅμως καὶ ὁ νόμος δὲν ἐφηρμόσθη. Ἐψηφίσθη ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα κουτσὰ–στραβά, ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθη. Ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ γίνῃ ἔναρξις ἠρεμίας τῆς Χώρας, ὀφείλει νὰ προτάξῃ καὶ αὐτῆς τῆς ἐργασίας τοῦ Καταστατικοῦ Χάρτου καὶ αὐτῆς τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ προτάξῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον νὰ τροποποιήσωμεν καὶ νὰ συμπληρώσωμεν, ὥστε ἀμέσως νὰ γίνωσιν αἱ ἀπαλλοτριώσεις.

§52Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει ν’ ἀρχίσῃ νὰ τὸν ἐφαρμόζῃ.

§53Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μάλιστα. Ἔχομεν εἰς τὰς φυλακὰς 17 ἀγρότας. Δὲν γνωρίζω τὸ ζήτημα καλῶς· θὰ ἔλθουν οἱ ἀντιπρόσωποί των οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλύτερα τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος καὶ θὰ τὰς ἀναπτύξουν ἐντεῦθεν. Ἔχομεν 17 ἀνθρώπους εἰς τὰς φυλακὰς εἰς τὸ Μενίδι χωρὶς νὰ ἔλθουν εἰς συγκρούσεις μὲ πρόσφυγας, ἀλλὰ μόνον διότι ἐπῆγαν νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰ χωράφια των. Ὑπάρχουν κτήματα πλουσίων καὶ κτήματα τοῦ Δημοσίου καὶ δὲν καταλαμβάνονται, δὲν ἀπαλλοτριώνονται. Εἶναι τὸ κτῆμα Καμπᾶ, 900 στρεμμάτων, εἰς τὸ ὁποῖον ἠμποροῦν νὰ ἐγκατασταθοῦν πρόσφυγες, ἀλλὰ δὲν ἀπαλλοτριοῦται διότι ἀνήκει ὁ ἰδιοκτήτης του εἰς τὴν τάξιν τῶν προνομιούχων. Ὑπάρχουν κτήματα τοῦ Δημοσίου ἐκεῖ, ἰδοὺ δὲ καὶ ὁ Χάρτης (κατέρχεται τοῦ βήματος καὶ δίδει τὸ σχεδιάγραμμα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Εἶναι ἐπίσης τὰ κτήματα τοῦ Τατοΐου, καὶ ἐν τούτοις πουθενὰ δὲν ἐγκαθιστῶνται πρόσφυγες. Ὑπάρχουν ἀγρόται τοὺς ὁποίους πρέπει ν’ ἀποκαταστήσωμεν καὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν τὰς ἐλλείψεις τῶν στρεμμάτων των, διότι ἔχουν ἄλλος 2 καὶ ἄλλος 3 στρέμματα γῆς, καὶ ἀντὶ νὰ συμπληρώσωμεν....

§54Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Παρεκάλεσα τὸν κ. συνάδελφόν μου ἐπὶ τῆς Γεωργίας νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου διὰ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα.

§55Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι πολλὰ τὰ ζητήματα. Σᾶς λέγω ὅτι αὐτὴν τὴν στιγμὴν ποὺ ὁμιλοῦμεν ἥκιστα συντελεστικὸν διὰ τὸν σκοπὸν ποὺ ἐπιδιώκομεν καὶ ἀντίθετον πρὸς τὴν σκοπιμότητα πρὸς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀποβλέπωμεν εἶναι ὅτι 17 ἄνθρωποι εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς ἔχοντες καὶ μίαν γυναῖκα, ἁπλῶς καὶ μόνον διότι ἐπῆγαν νὰ ἐργασθοῦν εἰς τὰ κτήματά των. Δημιουργοῦμεν ἡμεῖς τὸ μῖσος μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, διότι εἰς τὴν συνείδησιν τῶν τελευταίων ὑπάρχει ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἡ δίωξις αὐτὴ γίνεται χάριν τῶν προσφύγων. Οὕτω πως ἀντιλαμβάνονται τὸ πρᾶγμα, ἐνῷ δὲν ἔχει οὕτω. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς ἠγέρθη τῆς θέσεώς του καὶ διεβεβαίωσε τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔδωσε διαταγὴν νὰ ἐξευρεθῶσιν οἱ ὑπαίτιοι τῶν σκηνῶν καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ὁπουδήποτε ἐγένοντο τοιαῦται, καὶ ὅτι ἔδωκε διαταγὴν εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς νὰ σπεύσωσι νὰ συλλάβωσι τοὺς πρωταιτίους, ὁμολογῶ ὅτι ἐφοβούμην ὅτι σήμερον θὰ ἠρχόμην καὶ θὰ ἔβλεπα κενὰ τὰ ἑδώλια τῆς αἰθούσης, ἀκόμη καὶ τῶν Ὑπουργῶν καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διότι ἤθελεν ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς διὰ τῶν ὀργάνων του νὰ συλλάβῃ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ τοὺς Πρωθυπουργούς. Ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως δὲν ἔχομεν καὶ διαδόχους, διότι ὅλοι ἡμεῖς εἴμεθα συνυπεύθυνοι μὲ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἰς ὅλους ἡμᾶς πρέπει νὰ ρίψωμεν τὰς εὐθύνας. Ἐσπεύσατε νὰ ἀνακαλέσητε τὴν διαταγὴν αὐτὴν διότι διετρέχετε κίνδυνον καὶ εἶσθε καὶ εἰς τὴν ἀνάρρωσιν. Θὰ παρακαλέσω, τέλος πάντων, τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ ὁμολογουμένως ἐπὶ τῶν ὀλίγων τῆς διοικήσεώς του ἡμερῶν φαίνεται ὅτι ἐπιβλέπει, ὅτι μανθάνει, ὅτι φροντίζει νὰ μανθάνῃ — δὲν θέλω νὰ εἴπω κηδεμονεύει — καὶ πολὺ δικαίως, ἀφοῦ εἶναι ὁ πρῶτος ὑπεύθυνος, τὰ γινόμενα εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα — καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ὁ ἀγαπητός μοι Ὑπουργὸς ἔχει τεταμένην τὴν προσοχήν του, ἀλλὰ διὰ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔχουν τὰς καταδιωκτικὰς ἀρχὰς — νὰ προσέξῃ, διότι τὰ μέτρα τὰ αὐστηρά, τὰ μέτρα τὰ βίαια, τὰ μέτρα τὰ πιεστικά, ὡς πολλάκις εἶπον, φέρουσιν ἀντίθετα ἀποτελέσματα, εἰδικώτερον δέ, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, ὅτε δὲν πρέπει νὰ γεννήσωμεν μῖσος ἄσβεστον μεταξὺ ἐντοπίων καὶ τῶν θυμάτων τῆς πολιτικῆς ἡμῶν τῶν ἐντοπίων. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ ἐπεθύμουν κατερχόμενος τοῦ βήματος νὰ προτείνω τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ὅλης τῆς κινήσεως ἡ ὁποία γίνεται καὶ εἰς τὴν ὁποίαν, ὡς προηγουμένως εἶπον, δὲν εἶναι ἀμέτοχοι καί τινες ἔχοντες ἄλλας βλέψεις. Ὑπεισῆλθον ἐντὸς διαφόρων Ὀργανώσεων πρόσωπα ὄχι ὅπως θέλομεν καὶ ἀρεσκόμεθα ὅλοι νὰ καλῶμεν κομμουνιστικά, ἀλλ’ ἄλλα, πολὺ γνωστὰ ἴσως εἰς μερικοὺς τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν, τὰ ὁποῖα ὀνειρεύονται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτυχον μὲ τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ προπαρελθόντος Ὀκτωβρίου, ὅτε παρέσυραν καὶ ἐξηπάτησαν δύο στρατηγοὺς ἀνήκοντας εἰς τὰς τάξεις τῶν Φιλελευθέρων διὰ νὰ ἐξαπατήσουν καὶ τοὺς Φιλελευθέρους καὶ παρασύρουν καὶ αὐτοὺς εἰς τὸ κίνημα. Σήμερον μεταχειρίζονται ἴσως μεγαλοσχήμους ἢ μικροσχήμους ἢ δὲν ἠξεύρω τίνας πολιτευομένους καὶ ἄλλα ὄργανα αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ὑπεισέρχονται εἰς τὰς διαφόρους Ὀργανώσεις διὰ νὰ ἐπιτύχωσιν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἐπέτυχον τότε. Προσέξατε εἰς πάντα ταῦτα, διότι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι καλή, κύριοι. Περισσότερα ἂς μὴ εἴπωμεν, ἀλλ’ ἀναλογισθῆτε τὴν εὐθύνην τὴν ὁποίαν φέρετε, καὶ ὅσοι ἐκ τῶν Ἡγετῶν — δὲν ὁμιλῶ διὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δι’ ὅλους τοὺς Ἡγέτας μικρῶν καὶ μεγάλων κομμάτων καὶ κομματιδίων — ὅσοι δὲν ἔχουν τὸ ψυχικὸν σθένος νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία δημιουργεῖται ἀπὸ τὰ λάθη ὅλων μας, ὅσοι δὲν ἔχουν τὸ ψυχικὸν σθένος νὰ τὴν ἀντιμετωπίσουν, ἂς ἀποσυρθοῦν ἐγκαίρως, διὰ νὰ δύνανται τοὐλάχιστον νὰ διεκδικήσωσιν ἐν τῇ Ἱστορίᾳ μίαν μικρὰν ἐκδούλευσιν τὴν ὁποίαν ἔκαμαν εἰς τὴν Πατρίδα των καὶ εἰς τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ προτάξωμεν παντὸς ἄλλου, καὶ αὐτῆς ἀκόμη, ὡς εἶπον, τῆς συζητήσεως τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ νὰ τροποποιήσωμεν αὐτὸν εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐφαρμοσθῇ, εἰ δυνατόν, ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, ἐντὸς ἐλαχιστοτάτου χρόνου, εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος. Νὰ μὴ ἀναμένωμεν μὲ τὰς προφάσεις τῶν συνεργείων καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο, τὰ ὁποῖα δεσμεύουν τοὺς ἁρμοδίους, ἀλλὰ νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος οὕτω πως, ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθοῦν ἀμέσως καὶ ἐν εἰλικρινείᾳ αἱ δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θέλει τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς ἀντιλέγει· ἀρκεῖ νὰ λάβωμεν μίαν βάσιν. Δηλαδὴ νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία ὅση θέλετε, ἀλλ’ ἡ φορολογία αὕτη νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῶν περιουσιῶν τῶν ἄνω τοῦ ἑκατομμυρίου, ἢ τοὐλάχιστον τῶν ἄνω τῶν 500.000. Οἱ χωρικοὶ νὰ μὴ πληρώσουν τίποτε, διότι εἶναι ἀστεῖον, εἶναι ἐμπαιγμὸς δι’ ἕνα πρόσφυγα νὰ ὑφίσταται ὅσα ὑπέστη χθές, ἢ δι’ ἕνα ἐντόπιον ἄστεγον νὰ τῷ λέγωμεν «σοὶ δίδω 10 στρέμματα γῆς, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἔμπῃς μέσα εἶσαι χρεωμένος». Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅπως εἶπον ὁμιλῶν καὶ εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ κατεργαζώμεθα νέους προλεταρίους. Εἰς τὴν Ἰταλίαν, ὅταν ἔγινεν ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν κτημάτων, ὄχι μόνον τοὺς τὰ ἔδωσαν δωρεάν, ἀλλὰ τοὺς ἔδωσαν καὶ χρήματα διὰ σποράν, ἐνῷ οἱ Μακεδόνες ἦλθον ἐδῶ καὶ ἐζήτουν σπόρον καὶ σπόρος δὲν ἐδίδετο. Δὲν ἠξεύρω τὸ ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ σπόρου ἐδῶ. Τοὺς κάμνομεν καὶ ὀφειλέτας. Τὰ κτήματα πρέπει νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἀκτήμονας ἀγρότας καὶ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως. Νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις εἰς τοὺς κτηματίας, διότι, νὰ σᾶς εἰπῶ, παρ’ ὅλας τὰς ῥιζοσπαστικὰς ἀρχάς μου, εὑρίσκω ἀδικώτατον νὰ πληρώσουν τὰ σπασμένα μόνον ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀγροτικὴν περιουσίαν καὶ ὄχι καὶ οἱ ὅμοιοι αὐτῶν κεφαλαιοκράται τῶν πόλεων. Βεβαίως, ἐὰν ἀλλάξῃ τὸ κοινωνικὸν καθεστώς, ἐπὶ ἄλλης βάσεως θὰ συζητήσωμεν, ἀλλ’ ἐφόσον ὑπάρχει τὸ σημερινὸν καθεστὼς ἀσφαλῶς πρέπει νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἀλλὰ νὰ ἀποζημιωθοῦν μὲ φορολογίαν ὅσην θέλετε τῶν περιουσιῶν τῶν ἄνω τῶν 500.000 δραχμῶν. Οὕτω πως δὲν θὰ ὑπάρξῃ, ὑποθέτω, οὐδ’ ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως καμμία διαφωνία, καὶ ἀδελφωμένοι καὶ ζητωκραυγάζοντες θὰ φύγωμεν ὅλοι ἀπ’ ἐδῶ μέσα, διότι, ὅπως εἶπον εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, πάντες οἱ πολιτευόμενοι λέγουσιν ὅτι παραδέχονται τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ γῆ ἀνήκει εἰς τὸν ἀγρότην ὁ ὁποῖος τὴν ποτίζει μὲ τὸν ἱδρῶτά του· ἀλλ’ ἂς εἴμεθα εἰλικρινεῖς· κανεὶς ποτὲ δὲν τὸ ἐπίστευσε, διότι, ἂν τὰ ἐπίστευον αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγουν εἰς ὅλας τὰς ἐκλογικὰς περιοδείας, τότε δὲν θὰ συνεζητοῦμεν σήμερον περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Θὰ εἶχε πρὸ πολλοῦ λυθῆ τοῦτο. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν της τοῦτο, διότι, ὅπως τότε εἶπον ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἐξεγέρσεως, σᾶς λέγω καὶ τώρα ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ πολὺ μεγαλυτέρων ἐξεγέρσεων λίαν ταχέως ἐν συνδυασμῷ ἀγροτῶν, ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἀδελφωμένων. Δὲν θὰ κατορθώσουν οἱ καταχθόνιοι νὰ τοὺς διαιρέσωσιν. Ὄχι. Θὰ εὑρεθῶσιν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ τοὺς ἀνοίξουν τὰ μάτια καὶ θὰ τοὺς εἴπουν ποῖον εἶναι τὸ σατανικὸν σχέδιον, καὶ τότε ἐκεῖνοι θὰ σαρώσωσιν ὄχι μόνον τοὺς δυνάστας καὶ ἐκμεταλλευτάς των, ἀλλὰ καὶ πάντας ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι διακωμῳδοῦμεν ἐδῶ τὰς ἀρχὰς τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ ῥιζοσπαστισμοῦ. Ἐπίσης νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ Ἐπιτροπὴ ἐκ πληρεξουσίων, ἡ ὁποία νὰ περιέλθῃ τὴν Ἑλλάδα καὶ νὰ ὑποδείξῃ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα πρέπει ἄνευ ἐξαιρέσεως νὰ καταληφθοῦν. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ μὴ εἰσέλθουν τσιφλικοῦχοι· νὰ καταρτισθῇ αὕτη ἀπὸ πρόσφυγας μόνον ἢ ἄλλους γνωστῶν ῥιζοσπαστικῶν ἀρχῶν πληρεξουσίους. Καὶ τότε θὰ ἴδητε πόσα στρέμματα γῆς θὰ εὑρεθῶσιν εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, πολὺ περισσότερα, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ ὅσα σεῖς ἀνελάβετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσητε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἐπίσης νὰ σχηματισθοῦν κατὰ τόπους Ἐπιτροπαὶ τοῦ αὐτοῦ εἴδους, ὄχι βεβαίως ἀπὸ βουλευτάς, διότι ποῦ νὰ τοὺς εὕρωμεν, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τῶν κατὰ τόπους Νομαρχῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ φροντίσουν διὰ τὴν στέγασιν τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν. Διότι ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν πληθυσμῶν τῶν ἀγροτικῶν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν καὶ τοὺς δυστυχεῖς ἐργάτας τῶν πόλεων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ἀγρόται καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ἄστεγοι, καὶ ὄχι μόνον ἐπῆλθον, ἀλλὰ καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπέρχωνται θάνατοι μεταξὺ αὐτῶν. Καὶ ἀκριβῶς λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ φίλος μου κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, διὰ νὰ τοῦ ὑπενθυμίσω ὅτι προχθὲς ἐλθὼν ἐκ Κερκύρας τοῦ εἶπον ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν προσφύγων τῆς Κερκύρας καὶ πῶς μέσα εἰς τὰ μπουδρούμια εἰς τὸ φρούριον ἀποθνήσκουν καθημέραν. Καὶ αὐτά, κύριοι, ἐπληροφορήθημεν ἀπὸ τὰς Ἀρχάς· ὄχι ἀπὸ πρόσωπα τυχαῖα. Ἐπίσης πρέπει ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἡ ὁποία θὰ περιοδεύῃ διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνευρέσεως τῶν κτημάτων, ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ νὰ προέλθῃ εἰς συνεννοήσεις μὲ τὰς Ἑνώσεις τῶν Συνεταιρισμῶν εἰς ὅλας τὰς πόλεις ὅπου ὑπάρχουν τοιοῦτοι, ἵνα γίνουν πρατήρια τῶν Συνεταιρισμῶν διὰ νὰ πολεμηθῇ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου καὶ ἡ αἰσχροκέρδεια καὶ ὄχι μὲ τὰ σπασμωδικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐδῶ τὸ Κέντρον λαμβάνει ἀντιθέτως μὲ ὅλους τοὺς ὅρους τῆς παραγωγῆς καὶ πρὸς βλάβην αὐτῆς. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, πεισθῆτε ὅτι ὑπάρχει μεγάλη ἐξέγερσις εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἀλλαχοῦ εἶναι ἐν ἐξεγέρσει οἱ πρόσφυγες, ἀλλαχοῦ οἱ ἀγροτικοί, ἀλλαχοῦ οἱ ἐργατικοί. Κατωρθώσαμεν ὅλοι μαζὶ νὰ ἐξεγείρωμεν τὸν κόσμον ὅλον, διότι οὐδὲν ἐξ ὅσων ἐπηγγέλθημεν ἐκάμαμεν. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ταῦτα λέγωνται, οἱ Ὑπουργοὶ καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἀδιαφοροῦν.

§56Δ. ΚΑΛΚΑΝΔΗΣ. Ἀφήσατε νὰ γίνουν;

§57Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πότε νὰ γίνουν; Ὅταν θὰ σᾶς κρεμάσουν σᾶς; Ἀλλ’ ἂν κρεμάσουν σᾶς, θὰ πᾶτε δικαίως, μολονότι θὰ σᾶς λυπηθῶ ὡς ἄτομον, διότι πάντοτε ὑπεστηρίξατε τὴν μούχλαν καὶ τὴν στασιμότητα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γρηγοριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§59Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἕν’ ἀπὸ τὰ αἴτια ποὺ βλάπτουν κάθε ζήτημα ἐδῶ, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι καὶ ἡ πολυλογία μας (ἐπιδοκιμασίαι). Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος μὲ ὠφέλεια τοῦ ζητήματος καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ μὴ ἐπιδείξω ἀπὸ τὸ βῇμ’ αὐτὸ ῥητορία, ὅπως ἔκαμα ἕως τώρα, ἔστω καὶ ἂν ἤθελαν μοῦ ἀποδώσει κάποια ῥητορικὰ προσόντα τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω. Ἀλλὰ γιὰ μένα τοὐλάχιστο δὲν χρειάζονται ῥητορικὰ προσόντα στὴ συζήτησι τῶν θεμάτων, ἀλλὰ ἐπιχειρηματολογία· γι’ αὐτὸ θὰ ἐξετάσω ποιὰ εἶναι τὰ αἴτια ποὺ δὲν ἐλύθηκε ἀκόμη τὸ προσφυγικὸ ζήτημα καὶ κατόπιν, ἂν εἶναι δυνατό, θὰ προτείνω καὶ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἴσως ἐπιλύσουν τὸ ζήτημα. Τὰ μέτρ’ αὐτὰ δὲν εἶναι δικά μου. Γι’ αὐτὰ σκεφθήκαμε καὶ μὲ ἄλλους, ποὺ ἀνήκουν στὸ δικό μας κόμμα, τὸ Ἐθνικὸ Δημοκρατικό. Ξεύρουμε ὅλοι πῶς ἔγιναν οἱ συμπλοκές. Ἐκεῖνο ποὺ δὲν γνωρίζουμε εἶναι ὅτι προετοιμάζουνται, ἐγκυμονοῦνται αὐτὴ τὴ στιγμὴ πολὺ φοβερώτερα πράγματα ἀπ’ ὅσα ἔχουμε ἀκούσει. Τὰ αἴτια τῆς γενικῆς δυσφορίας εἶναι γνωστά. Δὲν φταίει τόσο ὁ Ἐποικισμός, οὔτε ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ὅσο φταίει κάτι τι μοιραῖο· φταίει τὸ ὅτι ἦλθαν ἐδωπέρα πάρα πολλοὶ πρόσφυγες, πιὸ πολλοὶ ἀπὸ ἑκατομμύριο, καὶ ὅτι ἦλθαν ὅλοι σύγχρονα. Κανένα Κράτος τοῦ κόσμου, οὔτε αὐτὴ ἡ Ἀγγλία, θὰ μποροῦσε νὰ ἐγκαταστήσῃ μέσα σ’ ἕνα, δύο ἢ καὶ τρία καὶ πέντε χρόνια τὸ τέταρτο τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ. Λοιπὸν πρέπει νὰ εἴμεθα καὶ εἰς τὰ παράπονά μας μετριώτεροι καί, ἂν εἶναι δυνατό, νὰ συγκρατοῦμε καὶ τὴν ψυχική μας ὀδύνη καὶ νὰ κυττάζουμε πῶς νὰ κλείνουμε σιγὰ–σιγὰ τὶς πληγές.

§60ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἐν τῷ μεταξὺ νὰ πεθαίνουν οἱ πρόσφυγες.

§61Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶπα νὰ πεθαίνουν οἱ πρόσφυγες. Μὴν κυνηγοῦμε ὅλο καὶ τὰ ἄκρα. Πρέπει νἄμαστε καὶ δικαιότεροι. Πολὺ βέβαια φταίει καὶ τὸ ἀκατάρτιστο τῶν Ὑπηρεσιῶν. Δὲν ἔχει τὸ Κράτος καταλλήλους Ὑπηρεσίας γιὰ νὰ κάμῃ μιὰ τέτοια κολοσσιαία ἐγκατάστασι. Μὰ οὔτε κανενὸς Κράτους οἱ Ὑπηρεσίες μποροῦσαν νὰ ἐγκαταστήσουν σὲ τόσο χρόνο τὸ τέταρτο τοῦ πληθυσμοῦ του. Ὅλες οἱ Κυβερνήσεις, ἀπὸ τὴν Ἐπανάστασι ἕως τὴ σημερινὴ Κυβέρνησι, ἐπροσπάθησαν νὰ κάμουν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν γιὰ τοὺς πρόσφυγας. Ὅλες οἱ Κυβερνήσεις ἔκαμαν καὶ παραλείψεις, ὅλες οἱ Κυβερνήσεις ἔκαμαν καὶ σφάλματα· δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἀλλὰ ὅλες εἶχαν τὴν πρόθεσι νὰ ὠφελήσουν τὸν προσφυγικὸ κόσμο, ὅλες εἶχαν τὴν ὄρεξι νὰ κάνουν πολλὰ καὶ ὅλες ἐπροσπάθησαν νὰ ἐφαρμόσουν τὰ μέτρα τους. Ἔχουμε ὅμως καὶ ἄλλα σφάλματα ἔξω ἀπ’ τὰ κυβερνητικά· ἔχουμε καὶ τὰ δικά μας, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναγνωρίζουμε, τὰ σφάλματα τῶν πληρεξουσίων καὶ ἐμοῦ καὶ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι πηγαίνουμε σὲ διάφορες περιφέρειες, ἀπὸ τὴ μιὰ ἕως τὴν ἄλλη ἄκρη τῆς Χώρας, νὰ διορθώσουμε ὅλα τὰ κακῶς κείμενα παντοῦ, ’σὰν νὰ ἦσαν στὴ δική μας περιφέρεια ὅλα μέλι–γάλα. Οἱ πληρεξούσιοι αὐτοί, ποὺ ἀταίριαστα ἐπεμβαίνουν σὲ ξένες περιφέρειες, βλέπουν ἕνα στραβό, κατὰ τὴ στιγμιαία τους ἀντίληψι, παίρνουν μερικὰ παράπονα, τὰ παρουσιάζουν ἀλλοῦ, ἡ Ὑπηρεσία ἀναθεωρεῖ καὶ ἀνακαλεῖ τὰς προηγουμένας ἀποφάσεις της, γιατὶ δὲν ἄρεσε ἡ λύσις ποὺ ἔδωκε στὴν ἀρχὴ σὲ μερικούς, κι’ ἔτσι διαιωνίζουνται τὰ παράπονα καὶ ἀναβάλλεται κάθε φορὰ ἡ ὁριστικὴ λύσις, γιατὶ παραπονούμενοι πάντα θὰ ὑπάρχουν καὶ κάποιος πληρεξούσιος τῶν προσφύγων θὰ βρεθῇ νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς παραπονουμένους, κι’ ἂς ἔχουν ἄδικο φῶς φανερά. Γιὰ νὰ κάνουμε τὴ δουλειά μας καλὰ πρέπει νὰ συνηθίσουμε νἄμαστε καὶ ἀντιδημοτικοί. Ἐγὼ τοὐλάχιστο τὸ κάνω αὐτό. Ὅταν ἔρχουνται καὶ μοῦ ζητοῦν κάτι ἄδικο, καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ ντόπιοι, τοὺς λέγω καθαρὰ πὼς δὲν γίνεται αὐτό. Μέσα δὲ στὶς αἰτίες ποὺ μαλώνουν καὶ τσακώνουνται πρόσφυγες καὶ ἐντόπιοι, πρέπει νὰ βάλουμε καὶ τὴ γνώμη κάποιας Ἐπιτροπῆς γιὰ μονομερῆ λύσι ἑνὸς προσφυγικοῦ ζητήματος. Εἶχε δώσει ἀπόφασι, ποὺ μπῆκε στὸ σχετικὸ νόμο, ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ ὅτι ἡ περιουσία τῶν Τούρκων θὰ μοιρασθῇ σ’ ἐντοπίους καὶ πρόσφυγας «ἐν ἴσῃ μοίρᾳ». Τέτοιο μοίρασμα εἶναι ἄδικο, ἀσύμφορο καὶ σ’ ἐντοπίους καὶ σὲ πρόσφυγας, ἀφορμὴ γρίνιας καὶ ἀδικίας. Δὲν μπορεῖ νὰ δοθοῦν «ἐν ἴσῃ μοίρᾳ» καὶ σὲ ἐντοπίους κτήματα μουσουλμανικὰ ὅπου ἦσαν ἐγκατεστημένοι Τοῦρκοι καὶ τὰ δούλευαν οἱ ἴδιοι τὰ κτήματά τους αὐτά. Πρέπει χωρὶς καμμιὰ ἐξαίρεσι τοῦτα νὰ δοθοῦν στοὺς πρόσφυγας. Ὅπου ἦσαν ἐγκατεστημένοι Χριστιανοί, πρὸ πάντων εἰς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα, — ἂς ἦσαν μουσουλμανικὰ τσιφλίκια αὐτά, — πρέπει νὰ προσέξουμε· πρέπει νὰ θεωρήσουμε ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνουν νέοι πρόσφυγες οἱ ἐντόπιοι. Σωστὸ εἶναι νὰ μὴ στραγγαλισθῇ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν τὸ δίκῃο· ν’ ἀφήσουμε σὲ κάθε ἀγροτικὴ οἰκογένεια ἐντοπίων ἀρκετὴ γῆ γιὰ νὰ μπορῇ ἀπ’ αὐτὴ νὰ ζῇ, καὶ μόνο νὰ πάρουμε γιὰ τοὺς πρόσφυγας ὅ,τι πλεονάζει. Δὲν ὑπάρχει δικαιότερο πρᾶγμα ἀπ’ αὐτό. Αὐτὸ νομίζω κανόνα καὶ πρέπει νὰ προσπαθήσουμε νὰ τὸ ἐφαρμόσουμε ὅλοι. Τώρα κάνουμε φοβερὰ λάθη. Ἐπειδὴ πολλὰ πράγματα ἔρχουνται ἀμελέτητα ἐμπρός μας, ἔχουνε πέσει σὲ λάθη καὶ οἱ Ὑπηρεσίες καὶ οἱ Κυβερνήσεις. Γιὰ νὰ εἶμαι δίκαιος, ὀφείλω νὰ πῶ καὶ ὅτι δὲν θὰ γινόντανε τόσα λάθη τῆς Ὑπηρεσίας, ἂν δὲν εἴχαμε στείλει πολὺ πληθυσμὸ προσφύγων στὶς Σέρρες, Δράμα, Καρατζόβα, ἐνῷ ἀφήσαμε ἄλλες περιφέρειες, ὅπως τὴ Φλώρινα, ὅπου δὲν ἔστειλαν πρόσφυγας οὔτε τὸ ⅓ ἀπὸ τοὺς Τούρκους ποὺ ἔφυγαν.

§62ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό. Ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς εἰς τὴν Φλώριναν εἶναι διπλάσιος τοῦ τουρκικοῦ.

§63Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Ἀμφιβάλλω. Γιὰ τὴ Φλώρινα κάτι γνωρίζω κ’ ἐγώ. Οὔτε στὴν περιφέρεια Κοζάνης ἐπῆγαν ἀρκετοί. Μὰ ἔτρεξαν πάρα πολλοὶ μόνοι τους κ’ ἐμαζεύθηκαν σὲ ὡρισμένες περιφέρειες χωρὶς ἄδεια τῆς Ὑπηρεσίας, γιατὶ μερικοὶ στὰ διάφορα Σωματεῖα, γιὰ νὰ ἔχουν ἐπιρροή, ἐπροσπάθησαν καὶ μὲ κάθε τρόπο ἔφεραν ἐκεῖ νέους πρόσφυγας πατριῶτες καὶ συγγενεῖς των, ἐνῷ δὲν χωροῦσε ὁ τόπος οὔτε τοὺς πρώτους. Τὸ Ὑπουργεῖο εἶχεν ἐκδώσει πολλὲς διαταγὲς γιὰ νὰ μὴν πάγουν στὰ πυκνωμένα μέρη νέοι πρόσφυγες, ἀλλὰ δὲν μποροῦσε νὰ γίνῃ ἐπὶ τέλους καὶ ζώνη ἀπὸ φρουροὺς νὰ τοὺς ἐμποδίζῃ νὰ πηγαίνουν ἐκεῖ. Ἂν εἴχαμε λάβει τὸ μέτρο ἀπὸ τὴν ἀρχὴ νὰ στέλλουνται πρόσφυγες σὲ κάθε μέρος ἀνάλογοι μὲ τοὺς Τούρκους ποὺ ἔφυγαν ἀπὸ κάθε περιφέρεια, θὰ εἶχαν περιορισθῇ κατὰ πολὺ τὰ παράπονα· γιατὶ οἱ Τοῦρκοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι ὅλο σὲ κεφαλοχώρια. Δὲν ὑπάρχει σχεδὸν κανένα παράδειγμα Τούρκων κολλήγων, ἐκτὸς μερικῶν Τουρκογύφτων, οἱ ὁποῖοι μπορεῖ νὰ ἦσαν καὶ κολλῆγοι. Τὰ τουρκικὰ χωριὰ ὄχι μόνο ἦσαν κεφαλοχώρια, μὰ ἦσαν καὶ εὐφορώτερα, γιὰ τοὺς γνωστοὺς λόγους· τὰ διάλεξαν καὶ τ’ ἅρπαξαν ἀπ’ τοὺς Χριστιανοὺς μόνοι τους. Λοιπόν, ἂν ἐφαρμόζαμε τὴν ἀρχὴ αὐτή, ἐν ἀναλογίᾳ τῶν Τούρκων ποὺ ἔφυγαν νὰ στέλλαμε πρόσφυγας σὲ κάθε μέρος, θὰ εἴχαμε κάποια σταθερὴ βάσι ἐξ ἀρχῆς. Τὸ «ἐν ἴσῃ μοίρᾳ» ἀδικεῖ πάρα πολὺ τοὺς πρόσφυγας, γιατὶ ἔτσι ἔχουμε ἀπαιτήσεις πολλές, νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐντόπιοι μὲ τοὺς πρόσφυγας στὴ Χίο, Μυτιλήνη, Κρήτη καὶ στὰ νησιά, χωρὶς νἄχουν κανένα δίκῃο, καὶ νὰ γυρεύουν τὶς πιὸ παράλογες ἀπαιτήσεις. Ὅλοι οἱ παλαιοὶ τάχα πολεμισταί, ἀκτήμονες ἢ παιδιὰ πλουσίων κτηματιῶν, ζητοῦν ἐν «ἴσῃ μοίρᾳ» νὰ πάρουν ὅλα τὰ τουρκικὰ κτήματα στὰ νησιά, κ’ ἔχοντας ἐκεῖ πλειονοψηφία διώχνουν παραπάνω ἀπὸ 100,000 πρόσφυγες, ποὺ συμπυκνώνουνται στὴ Μακεδονία καὶ φέρουν προστριβὲς γενικὲς καὶ περισσεύουν τὴ στενοχώρια καὶ τὰ παράπονα. Ἔξω κι’ ἀπ’ τὶς Ὑπηρεσίας ὅμως τὰ σφάλματα καὶ τῶν ὀργάνων της ἔχουμε καὶ ἄλλα. Κάποιος Ὑπουργὸς ἔχει ἐκδώσει ἐγκύκλιο χωριστή, χωρὶς νὰ εἶναι Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὑπ’ ἀριθ. 532 καὶ ἡμερομηνία 26 Μαΐου 1924, περὶ ἐπιτάξεως καὶ ἐγκαταστάσεως προσφύγων εἰς φανατικοὺς βουλγαροφώνους καὶ ρουμανίζοντας πληθυσμούς.

§64ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§65Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἔχω καμμιὰ ὄρεξι νὰ πῶ ὀνόματα. Ἀκυρώθηκε ἡ ἀψυχολόγητη διαταγὴ αὐτή. Πῆγα στὸν Ἐποικισμὸ ὁ ἴδιος καὶ ἄκουσα τὸ Διευθυντὴ τῆς Ὑπηρεσίας νὰ λέγῃ, αὐτὸς ποὺ δὲν παραδεχότανε ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας στὰ ζητήματα ἐποικισμοῦ, λέγοντας πὼς μόνο τὴν Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θεωρεῖ ἁρμόδια, τὸν ἄκουσα νὰ λέγῃ πὼς θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὸς τὴν ἄκυρη ἐκείνη ἐγκύκλιο, γιατί, λέει, θὰ ἐφαρμόσῃ ἐθνικὴ πολιτική. Καὶ μὲ κριτὴ γιὰ τὰ ἐθνικὰ φρονήματα τῶν χωρικῶν τέτοιων ἀνίδεων, μὲ τὰ γνωστὰ κατώτερα ὄργανα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως στὴ Μακεδονία, μὲ τέτοιους ἀνθρώπους ἐφαρμόζονται αὐτὲς οἱ ἀρχὲς στὴν ἐποίκησι. Τί περιμένετε ἀπ’ αὐτὰ τὰ ὄργανα, ποὺ προσπαθοῦν μὲ τὸ ἔμφυτό τους συναίσθημα τῆς κακῆς ἑρμηνείας, ἅμα εὕρουν ἀποκούμπι σὲ κανένα, νὰ γίνουν σατράπαι καὶ Χαμίτ; Αὐτὸ τὸ γνωρίζω ἀπὸ τὴν ὑπηρεσία μου καὶ στὸ στρατό. Μόλις τρέμοντας τὴ θητεία καὶ τὸ ἄγνωστο ἐρχόντανε νὰ καταταγοῦν οἱ κληρωτοί, εὐθὺς ἀμέσως ποὺ φοροῦσαν τὸ σπαθάκι, οἱ περισσότεροι τρέχανε νὰ δείρουν κάποιον πολίτη, τὴν ἴδια βραδυὰ τῆς πρώτης ἐξόδου ἀπ’ τὸν στρατῶνα. Ἡ ἴδια ψυχολογία τοῦ ἀγράμματου φαίνεται πὼς ἐπιδρᾷ στὰ ὄργανα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐπήγαμε σ’ αὐτοὺς καὶ τοὺς εἴπαμε ὅτι εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν ἔχετε δίκηο, δὲν μπορεῖτε σεῖς ἀνεύθυνα νὰ κανονίζετε τὴν πολιτικὴ τοῦ Κράτους, καὶ μᾶς ἀπάντησαν ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν οὐδεμίαν διαταγὴν παρὰ τὴν διαταγὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Τὸ ἀτυχὲς γεγονὸς τοῦ Κιούπκιοϊ πρέπει νὰ γίνῃ ἀφορμὴ νὰ συνετίσῃ ὅλους ἐμᾶς. Οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐννοοῦν νὰ ἐφαρμόζουν ἄλλες διαταγές. Κάποιος προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης, ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς καὶ ὁ Γραμματεύς, εἰς ἐμὲ εἶπαν, ὅτι ἐννοοῦν νὰ ἐφαρμόσουν ἰδικήν των πολιτικήν. Καὶ δυστυχῶς εἶδα προχθὲς μιὰ διαταγὴ στὴ Μοιραρχία Πέλλης νὰ προστατεύῃ αὐτὴ καὶ οἱ στρατιωτικὲς ἀρχὲς μίαν Ἐπιτροπὴν ποὺ ἦλθε νὰ περιηγηθῇ τὴν Κεντρικὴ Μακεδονία γιὰ νὰ ἐξετάσῃ τὴν κατάστασι, μιᾶς νέας, μὲ ἐννοεῖτε καλά, μιᾶς νέας ἐθνικῆς μειονότητος, καὶ νὰ παρέχῃ εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπὴν ὅλα τὰ μέσα. Δὲν ἀπαιτεῖται, κύριοι, καὶ ὑπηκοότης ὡρισμένου Ἔθνους γιὰ νὰ δημιουργήσῃ ἐθνικὴν μειονότητα μὲ τὶς Συνθῆκες, τὶς ὁποῖες ἔχουμε ὑπογράψει. Δὲν ἀπαιτεῖται μὲ τὶς Συνθῆκες τὶς ὁποῖες ἔχουμε ὑπογράψει ζήτημα ὑπηκοότητος γιὰ νὰ ἔχῃ ἕνα κράτος δικαίωμα νὰ ἀναμιγνύεται στὰ ἐσωτερικά μας γιὰ τὴν προστασία τῆς μειονότητος τῆς συγγενοῦς του. Μόνο ἡ ὁμολογία, ὅτι ἔχει τέτοια συνείδησι, φθάνει νὰ δημιουργήσῃ νέα ἐθνικὴ μειονότητα. Προσέξτε μὴν τοὺς δοῦμε τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, ποὺ τόσο ἄσπλαχνα καὶ ἀψυχολόγητα καταδιώκει ἡ στενοκεφαλιὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ, προσέξτε μὴν τοὺς κάνουμε στὴν ἀπελπισία τους νὰ ζητήσουν προστασία ὅπου δὲν πρέπει. Γιατὶ τότε θὰ χάσῃ καὶ τὸ Κράτος μὰ καὶ οἱ πρόσφυγες. Τὴν ἀληθινὴ αὐτὴ καμπάνα τοῦ ἐθνικοῦ κινδύνου εἶναι καιρὸς ν’ ἀκούσουμε καὶ νὰ μὴ δημιουργήσουμε προστριβὲς μὲ γειτόνους μὲ τὴν ἄδικη κι’ ἐπιπόλαιη διαγωγή μας. Καὶ σᾶς θυμίζω πὼς ὅταν δημιουργηθοῦν ἐθνικὰ ζητήματα γιὰ ἕνα Κράτος, καὶ νὰ θέλῃ ἡ Κυβέρνησίς του δὲν μπορεῖ νὰ μὴ δίνῃ προσοχὴ σ’ αὐτά, γιατὶ τὴν παρασύρουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ οἱ δημοκόποι. Ὅλοι ξέρουμε πόσο μάταια προσπάθησε κάποιο βόρειο βαλκανικὸ Κράτος ν’ ἀφήσῃ ἔξω ἀπὸ τὴν πρόνοια καὶ τὸν προϋπολογισμό του τοὺς λίγους ρουμανίζοντας τῆς Μακεδονίας. Ὅσο γιὰ τὰ μέτρα ποὺ ἔχω πεῖ, γενικὰ εἶναι αὐτά. Πρέπει νὰ χωρέσῃ τὸ μυαλὸ ὅλων μας ὅτι ὅσα εἶπεν ἐδῶ ὁ προλαλήσας δὲν εἶναι ἀστεῖα. Τὰ τσιφλίκια εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀπαλλοτριωθοῦν ὅσο εἶναι δυνατὸν τὸ ταχύτερον. Ν’ ἀρχίσουν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐκ Καρδίτσης, ν’ ἀπαλλοτριώνωνται καὶ ἀλλοῦ, καὶ ὄχι νὰ λέμε πὼς «ἐπεξετάθη ἡ ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἐν Ἀττικῇ καὶ ὅμως ἀρχὴ νὰ μὴ γίνῃ ἀκόμη. Καὶ ὄχι μόνο αὐτό, ἀλλὰ καὶ νὰ βάνουμε ἐκεῖ καὶ πρόσφυγας. Δὲν μποροῦμε νὰ τὰ γλυτώσουμε. Ἀνήκουν τὰ τσιφλίκια στοὺς γηγενεῖς καὶ τοὺς πρόσφυγας καλλιεργητάς, στοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητάς. Ἡ δὲ κατανομὴ τῶν προσφύγων πρέπει ν’ ἀρχίσῃ νὰ γίνεται, τοὐλάχιστον διὰ τοὺς νέους πρόσφυγας, σύμφωνα μὲ τὸν τουρκικὸ πληθυσμὸ ποὺ ἔφυγεν ἀπ’ ἐδῶ, ἐν ἀναλογίᾳ, καὶ ὄχι ἕνα πρὸς πέντε σ’ ἕνα μέρος καὶ σ’ ἄλλο πέντε πρὸς ἕνα. Ἂν ἐδῶ ἕνας Τοῦρκος ἔφυγε καὶ στείλαμε τώρα δύο πρόσφυγες ἀγρότες ἢ ἀστούς, καὶ ἐκεῖ νὰ στείλουμε δύο πρόσφυγες, βλέποντας πὼς ἔφυγε ἕνας Τοῦρκος· ὄχι δέκα, ὅπως γίνεται τώρα, γιὰ νὰ γίνῃ καὶ ἐργασία σωστή. Κι’ ἀκόμη γι’ αὐτὴ τὴν κατανομὴ πρέπει, κύριοι, νὰ θέσουμε εἰς ἐφαρμογὴν τὸν καταρτισμὸ κτηματολογίου, μὲ ὀλιγομελῆ ὑπαλληλικὴ σὲ κάθε μέρος Ἐπιτροπή. Τὸ κτηματολόγιο μπορεῖ νὰ γίνῃ ἀμέσως. Δύο, τρεῖς ἑβδομάδες γιὰ κάθε ἐπαρχία, ἕξι μῆνες γιὰ τὸ Κράτος ὅλο, φθάνουν νὰ γνωρίζουμε ποιὰ εἶναι τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων καὶ ποιὰ τῶν Τούρκων. Καὶ μάλιστα μὲ ἀλφαβητικὰ εὑρετήρια. Ὅταν ὑποχρεωθοῦν ὅλοι νὰ συμπληρώσουν δελτίον κτηματικὸν ἔντυπον, εἰς ὡρισμένην ἡμέραν, εἶναι τὸ μόνον εὔκολον. Καὶ τότε μὲ τοὺς γείτονας καθενὸς θ’ ἀνακαλύπτουνται οἱ κλοπὲς τῶν κτημάτων τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τοὺς γείτονας ποὺ θἆναι ὑποχρεωμένος νὰ γράψῃ στὸ δελτίο του ὁ κάθε κτηματίας καὶ τὴν παραβολὴ τῶν δελτίων. Θἄχῃ ὁ καθένας ἕξι τοὐλάχιστον γείτονας συνορεύοντας μὲ τὸ κτῆμά του. Ἕνας νὰ πῇ ἀπ’ ὅλους πὼς ἔχει γείτονα Δημόσιον ἢ Μουσουλμάνο, θὰ βγάλῃ στὴ μέση τὸ σφετερισθὲν κτῆμα τοῦ Δημοσίου. Ἐννοῶ δὲ πρόχειρο καὶ ὄχι χαρτογραφικὸ κτηματολόγιο. Ἔκτασις, ὅρια, θέσις, κάτοχος τοῦ κτήματος καὶ εἶδος φθάνουν νὰ φαίνουνται καὶ νὰ τὰ ξέρῃ τὸ Κράτος. Ὅταν ἀποκτήσουμε καὶ χαρτογραφικὴ ἀπεικόνισι τῶν κτημάτων — ὁ Θεὸς ξέρει ἂν μετὰ 100 χρόνια — τότε βάνετε καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ κτήματος στὸ κτηματολόγιο. Ἐπὶ τέλους εἶναι ντροπὴ μόνο τὸ Βυζαντινὸ Κράτος νὰ ἔχῃ κτηματολόγιο, εἶναι ντροπὴ νὰ τὸ πάρουν καὶ νὰ τὸ διατηρήσουν αὐτὸ οἱ Τοῦρκοι καὶ μεῖς νὰ μὴν ἔχουμε ἀκόμη, ἀπὸ ἁπλῆ «ὀκνηρία σκέψεως». Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Τράπεζα προσφυγικῆς πίστεως, ποὺ βάσις της θὰ εἶναι τὸ κτηματολόγιο, θυμᾶμαι πὼς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοῦ εἶπεν ὅτι σκέπτεται νὰ τροποποιήσῃ ἐπὶ τὸ καλύτερον τὰ τῆς Τραπέζης τῆς προσφυγικῆς πίστεως. Δυστυχῶς δὲν μπορῶ νὰ πῶ τίποτα γιὰ τὸ καλύτερο, γιατὶ κ’ ἐγὼ δὲν τὸ ξέρω. Θὰ παρακαλοῦσα ὅμως νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι γιὰ τοὺς ἀστοὺς πρόσφυγας, ποὺ ἔφθασαν πιὰ στὸ ὅριον τῆς ἀντοχῆς, ἡ καλύτερη λύσις εἶναι νὰ γίνῃ τὸ χειρότερον, μὰ νὰ γίνῃ ἀμέσως. Ὄχι ἀναβολές.

§66Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν, διότι λαμβάνω πανταχόθεν ἐρωτήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡ Κυβέρνησις εὗρεν ἓν Νομοθετικὸν Διάταγμα περὶ ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης Προσφυγικῆς Πίστεως, εὗρε δὲ μίαν συμφωνίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μετὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν συμφωνίαν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδέχθη νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Τραπέζης Προσφυγικῆς Πίστεως 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐπὶ ὑποθήκῃ τῶν κτημάτων τῆς ὁλότητος τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἔμειναν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὰ δὲ ἑκατὸν ἑκατομμύρια αὐτὰ θὰ διετίθεντο ὅπως δοθῇ ἓν μικρὸν ἢ μεγαλύτερον ποσοστὸν εἰς τοὺς ἐγκαταλιπόντας περιουσίαν ἐν Μ. Ἀσίᾳ καὶ Θράκῃ ἀστούς. Τὸ Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως τῆς Τραπέζης τῆς Προσφυγικῆς Πίστεως ἀνεγνώσατε, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Ἦτο ἓν ἵδρυμα κρατικόν, διωρίζετο τὸ Συμβούλιον καὶ ὁ Διοικητὴς τῆς Τραπέζης παρὰ τοῦ Κράτους· κεφάλαιον μετοχικὸν δὲν προσδιωρίζετο, μετεβιβάζετο εἰς τὴν Τράπεζαν Προσφυγικῆς Πίστεως ἡ ὁλότης τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἡ Τράπεζα θὰ ὤφειλε, μεταχειριζομένη ἐν ἀνάγκῃ καὶ τὰ Ὑποκαταστήματα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ καταλάβῃ, νὰ καταγράψῃ, νὰ ἐνοικιάσῃ καὶ ἐν καιρῷ νὰ ἐκποιήσῃ τὰ κτήματα. Θὰ ἠδύνατο δὲ νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κτημάτων τούτων. Τὸ σχέδιον ἦτο παλαιότερον. Ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου εἶχον ἀμφιβολίας τινάς, τὰς ὁποίας καὶ ἐξέφρασα, ὅταν ὡμίλησα ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν. Προκειμένου ὅμως ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις νὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τὸ σχέδιον τοῦτο, ἠθέλησα νὰ μὴ ἀρκεσθῶ εἰς τὰς ἰδικάς μου γνώσεις ἢ ἀντιλήψεις, ἀλλὰ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην, τὴν ἐκτίμησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον εἶναι περὶ τὰ τραπεζικὰ εἰδικώτεροι ἀπὸ ἐμέ, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως θὰ ἐκαλοῦντο μίαν ἡμέραν, ὅταν θὰ ἐφηρμόζετο ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν, θὰ ἐκαλοῦντο, λέγω, νὰ ὠθήσουν τὸ κοινὸν διὰ νὰ ἀγοράσῃ ὁμολογίας. Εἰς ὅλον τὸν κόσμον, κύριοι, ἐφόσον ἔχομεν τὸ καθεστὼς τὸ σημερινὸν κατὰ τοῦ ὁποίου τοιούτους μύδρους πρὸ ὀλίγου ἐξέπεμψεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας πολιτευτής, τὰ ζητήματα αὐτὰ λύονται διὰ τῶν τραπεζιτῶν. Ὅπου αἱ Κυβερνήσεις θέλουν νὰ τοποθετήσουν ἓν δάνειον, νὰ ἐκδώσουν μὲ ἐλπίδας ἐπιτυχίας ἓν δάνειον, ἐπικαλοῦνται τραπεζίτας. Ὅπου θέλουν νὰ ἐκδώσουν ὁμολογίας διὰ νὰ πιάσουν τόπον αἱ ὁμολογίαι, νὰ ἑλκύσουν δηλαδὴ τὰ χρήματα τοῦ πολλοῦ λαοῦ, ἐπικαλοῦνται τοὺς τραπεζίτας. Ὅπως δὲ ἀνεπτύχθη καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ τραπεζικὴ κίνησις εὐτυχῶς, δι’ ὅσους δὲν νομίζουν ὅτι τὸ καθεστὼς αὐτὸ πρέπει νὰ κρημνισθῇ, ἡ αὐτὴ μέθοδος πρέπει νὰ ἀκολουθηθῇ καὶ ἠκολουθήθη καὶ παρ’ ἡμῖν. Παράδειγμα ἀναφέρω τὰ ἔντοκα γραμμάτια τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τὰ ὁποῖα οἱ τραπεζῖται φροντίζουν καὶ ἀγοράζουν καὶ τὰ δίδουν εἰς τοὺς πελάτας των. Ἔγινε λοιπὸν μία σύσκεψις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, παρισταμένων ὄχι μόνον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου. Εἶπον εἰς αὐτούς: «Ἰδού, κύριοι, τὸ Διάταγμα τῆς ἱδρύσεως Τραπέζης τῆς Προσφυγικῆς Πίστεως. Ἡ Τράπεζα ἡ Ἐθνικὴ ὑπεσχέθη νὰ μᾶς δώσῃ 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν, λαμβάνουσα βεβαίως ὡς ἀσφάλειαν τὰ κτήματα, τὸ σύνολον τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα περιέρχονται εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Τραπέζης τῆς Προσφυγικῆς Πίστεως. Μετὰ τὰ 100 αὐτὰ ἑκατομμύρια θὰ ἐκδώσωμεν νέας ὁμολογίας καὶ θέλω νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ εἰπῆτε ἂν σεῖς οἱ τραπεζικοὶ θὰ ἀγοράσετε τὰς ὁμολογίας αὐτὰς καὶ ἂν θὰ συστήσετε εἰς τοὺς πελάτας σας νὰ τὰς ἀγοράσουν, ἔστω καὶ μὲ 7 ἢ 8% ἐκδιδομένας». Ἤρχισαν νὰ προσβλέπουν ἀλλήλους, νὰ μὲ κυττάζουν καὶ νὰ μὴ δίδουν ἀπάντησιν. Ἐννοήσας ὅτι ἔπρεπε νὰ τοὺς ἐνθαρρύνω νὰ μοῦ εἴπουν τὴν ἀληθῆ αὐτῶν ἄποψιν, τοὺς εἶπα: «Καταλαμβάνω ὅτι, ἐὰν δὲν ἐννοῆτε τὸ συμφέρον σας καὶ τὸ συμφέρον τοῦ κόσμου οὐδὲ σεῖς οἱ ἴδιοι θ’ ἀγοράσετε ὁμολογίας οὔτε θὰ συστήσετε εἰς τοὺς πελάτας σας ν’ ἀγοράσουν. Λοιπὸν πρέπει νὰ συζητήσωμεν, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου καὶ συνεργάζονται αἱ Κυβερνήσεις μὲ τοὺς τραπεζίτας, νὰ μοῦ εἴπετε καθαρά, ἵνα μὴ προβῶμεν εἰς πραγματοποίησιν μιᾶς Τραπέζης, ἡ ὁποία θὰ προξενήσῃ δαπάνας εἰς βάρος τῆς προσφυγικῆς περιουσίας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὅμως ἀποτελέσματα. Ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα θὰ ἠδύνατο νὰ τὰ δώσῃ καὶ ἄνευ ἐνεχύρου, ἵνα τὰ δώσωμεν προσωρινῶς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἐπηκολούθησαν μακραὶ συζητήσεις. Δὲν εἴχομεν βεβαίως στενογράφους διὰ νὰ τὰς ἀποδώσωμεν πλήρως, ἀλλὰ κατελήξαμεν εἰς τοῦτο, ὅτι εἶναι λίαν ἀμφίβολος ἡ ἐπιτυχία τῆς ἐκδόσεως τοιούτων ὁμολογιῶν. Τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ εὕρωμεν νέα ἑκατομμύρια, ἵνα δώσωμεν καταθελὰς νέας εἰς τοὺς ἀστοὺς πρόσφυγας μετὰ τὰ πρῶτα 100 ἑκατομμύρια. Καὶ κατελήξαμεν εἰς τὸ ἑξῆς: Πρῶτον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν ἀπὸ 100 ἑκατομμύρια εἰς 150, θὰ περιέλθουν δὲ κατόπιν εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία, ὡς γνωρίζετε, κατὰ νόμον ψηφισθέντα ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Μυλωνᾶ, τίθεται εἰς ἐνέργειαν μετὰ πάροδον ὀλίγου χρόνου. Δεύτερον θὰ ἐψηφίζομεν —ἡμεῖς— ἐν τῷ μεταξὺ κατηρτίσθη τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον— ἕνα νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου αἱ Ἐπιτροπαὶ ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἤδη ἡ Κυβέρνησις τοῦ ἐκ Μαντινείας πληρεξουσίου εἶχεν ἱδρύσει διὰ Διατάγματος εἰς τὰς Γενικὰς Διευθύνσεις τῆς Ἀνταλλαγῆς, θὰ ἐμονιμοποιοῦντο διὰ τοῦ νόμου καὶ θὰ καθίσταντο οἱονεὶ Ἐπιτροπαὶ μὲ χαρακτῆρα δικαστικὸν καὶ θὰ εὕρουν ὁποία εἶναι ἡ περιουσία ἡ ἀφεθεῖσα ἀπὸ ἕκαστον πρόσφυγα εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ Θράκην. Θὰ ἐγίνοντο Ἐπιτροπαὶ τοπικοῦ χαρακτῆρος μὲ δικαιοδοσίαν εὐρυτάτην, ὡσανεὶ οἱ κάτοικοι εὑρίσκοντο ἐκεῖ καὶ θὰ ἐδίδετο ἕνα ποσὸν ἀπὸ τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων. Ἡ δὲ Κτηματικὴ Τράπεζα θὰ ἀνελάμβανε νὰ διαχειρισθῇ τὰ κτήματα, οὐχὶ νὰ τὰ συγχωνεύσῃ, ἀλλὰ νὰ τὰ διαχειρισθῇ διὰ λογαριασμὸν τῶν προσφύγων. Καὶ περαιτέρω νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων. Προσθέτω δὲ ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ διαφέρουν ποσῶς ἀπὸ τὰς κοινὰς κτηματικὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐξέδιδεν αὐτὴ δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Θὰ ἐκρατεῖτο διὰ τὰ ποσὰ αὐτὰ ἰδιαίτερος λογαριασμὸς εἰς τὰ βιβλία της. Ἀλλὰ διὰ τὸ κοινόν, διὰ τὸν κόσμον, ὁ ὁποῖος θὰ ἤθελε νὰ δώσῃ τὰ χρήματά του, δὲν θὰ διέφερεν ἡ ὁμολογία ἡ προσφυγικὴ ἀπὸ τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐξέδιδεν ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα δι’ ἴδιον λογαριασμόν. Κατὰ τοῦτον τὸν τρόπον τί ἐπετύχομεν; Ἐπιτυγχάνομεν τὰ ἑξῆς: Πρῶτον αὐξάνομεν τὸ πρῶτον ποσὸν προκαταβολῆς ἀπὸ 100 εἰς 150 ἑκατομμύρια. Δεύτερον αἱ ὁμολογίαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδοθῶσιν, ἐκδίδονται ἀπὸ μίαν Τράπεζαν ἡ ὁποία, ὡς γέννημα καὶ θρέμμα καὶ ὡς προστατευομένη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ παρουσιάζεται μὲ ὅλην τὴν οἰκονομικήν της δυναμικότητα εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ θὰ προσδίδῃ τὸ κῦρός της τὸ ἠθικὸν εἰς τὸ οἰκονομικὸν βάρος τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη ἡ προσφυγικὴ περιουσία, ὥστε νὰ διευκολύνῃ κατὰ μείζονα λόγον τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ πρὸς τὰς ὁμολογίας αὐτάς. Μακρὰν τοῦ νὰ ἐξασθενήσῃ ἡ προσφυγικὴ περιουσία κατὰ τοιοῦτον τρόπον, προσεδίδομεν ἕνα μεγάλο ἠθικὸν κῦρος εἰς αὐτήν. Τρίτον ἀποφεύγομεν δαπάνας. Τέταρτον διευκολύνομεν ἀναμφισβητήτως τὴν περισυλλογὴν τῶν κτημάτων, τὴν διαχείρισιν αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν διάθεσιν αὐτῶν. Τὴν διευκολύνομεν κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπον: Βεβαίως εἰς τὴν Τράπεζαν Προσφυγικῆς Πίστεως, ἤδη ὠργανωμένην, ὑπάρχει διάταξις ὅτι ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἠμπορεῖ νὰ κάμῃ χρῆσιν τῶν Ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι εἰς τὸ μέλλον καὶ Ὑποκαταστήματα τῆς Κτηματικῆς. Ἀλλά, κύριοι, ἂν ἤθελον νὰ παρακαλέσω τοὺς ὑπάρξαντας Ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας ἐπὶ παραδείγματι καὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τοὺς ἐλθόντας εἰς συνάφειαν εἴτε ὡς ὑπάλληλοι εἴτε ὡς ἰδιῶται ἢ πληρεξούσιοι μὲ τὰ δύο αὐτὰ ἱδρύματα, θὰ ἐλάμβανον, ὑποθέτω, τὴν πιστοποίησιν ὅτι οἱ Οἰκονομικοὶ Ἔφοροι, ἐπὶ παραδείγματι, μὴ ὄντες ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, δὲν προσέχουν πολὺ εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπως καὶ οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας δὲν προσέχουν εἰς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Μαργέτης γελᾷ, διότι ἔκαμεν ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ γνωρίζει ὅτι ἐκεῖ ἐνομίζετο ὅτι αἱ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι ὑπόθεσις ἀφορῶσα τοὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Τὸ ἴδιον θὰ συνέβαινε καὶ μὲ τὴν Τράπεζαν τῆς Προσφυγικῆς Πίστεως, ἐὰν ἦτο αὐτοτελὴς καὶ ἀνεξάρτητος. Θὰ ἐδίδοντο διαταγαὶ εἰς τοὺς Διευθυντὰς τῶν Ὑποκαταστημάτων τῆς Ἐθνικῆς, ἀλλ’ αὐτοὶ θὰ ἐθεώρουν αὐτὰς ὡς βάρος. Ἀναλαμβανούτης τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης τὴν διαχείρισιν τοῦ ὅλου ζητήματος, ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ ἐξακρίβωσις καὶ ἡ διάθεσις τῶν κτημάτων θὰ εἶναι καλυτέρα. Αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἤγαγον, ὡς ὑπεύθυνον Κυβερνήτην, νὰ σκεφθῶ οὕτως, ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι προάγονται τὰ ζητήματα τῶν προσφύγων περισσότερον. Τίποτε ἄλλο δὲν μὲ ὤθησεν. Ἴσως–ἴσως ὡς Κυβερνήτης, ἐὰν ἐφήρμοζα τὴν προσφυγικήν, θὰ εὑρισκόμην εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ διορίσω ἕνα Διευθυντὴν καὶ μερικοὺς Συμβούλους.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἴπετε ὅτι χρειάζεται νομοθετικὸν μέτρον διὰ τὴν κατεύθυνσιν αὐτήν, μὲ τὴν ὁποίαν ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος, καὶ ὅτι ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ Ἐπιτροπαί, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, ἔχουν νομικὸν κῦρος.

§68Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται νὰ τροποποιηθῶσι κατά τι διὰ μετοχῆς δικαστικῶν προσώπων.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἄλλο τὸ ζήτημα ἂν πρόκειται νὰ συμπληρωθῶσιν αἱ Ἐπιτροπαί. Εἶναι ζήτημα λεπτομερειακόν. Ἐπίσης διὰ τὴν ἀνάθεσιν εἰς τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν τῆς διαχειρίσεως τῶν κτημάτων καὶ τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν ὑπάρχει ἤδη πρόνοια, ὅπως γνωρίζετε, εἰς τὸ Καταστατικὸν τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης.

§70Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔγινε δεκτὴ τότε ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μυλωνᾶ.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν χρειάζεται ἰδιαιτέρα νομοθετικὴ πρόνοια ἐκτὸς τῶν λεπτομερειῶν. Θέλω νὰ εἴπω ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν κατεύθυνσιν εἴχομεν στρέψει καὶ ἡμεῖς τὴν προσοχήν μας τότε.

§72Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὅπως πρὸ ὀλίγου ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶχον προτείνει μίαν διάταξιν, ἥτις καὶ ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν Παπαναστασίου, διὰ τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν, διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐπετρέπετο δυνάμει Συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῆς νέας Κτηματικῆς Τραπέζης ἡ ὑπ’ αὐτῆς διαχείρισις τῆς προσφυγικῆς ταύτης περιουσίας καὶ ἡ ἔκδοσις ἀπέναντι τῶν κτημάτων τούτων κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Ἐγὼ πρῶτος, ὅτε κατόπιν ἐγενόμην Ὑπουργός, ἐζήτησα ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς ἀκριβῶς διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δηλαδὴ ἐφρόνουν ὅτι ἓν τμῆμα ὁπωσδήποτε κεχωρισμένον τῆς νέας Κτηματικῆς Τραπέζης ἐκδίδον τὰς ὁμολογίας θὰ προσέδιδεν εἰς αὐτὰς πολὺ μεγαλυτέραν πίστιν, λόγῳ τοῦ ὄγκου τῆς Τραπέζης, ἀπὸ τὴν πίστιν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχον αἱ ὁμολογίαι αἱ ἐκδιδόμεναι ἀπὸ ἕνα ἄλλον ἰδιωτικὸν Ὀργανισμόν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τότε ἠρνήθη κατηγορηματικῶς νὰ συνάψῃ τοιαύτην σύμβασιν εἰποῦσα ὅτι μόλις μετ’ ὀλίγους μῆνας, εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ προσεχοῦς ἔτους, πρόκειται νὰ γίνῃ ὁ ἀποχωρισμὸς τῆς κτηματικῆς πίστεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὅτι θὰ εἶναι εἰς τὰ πρῶτά της βήματα ἡ νέα Κτηματικὴ Τράπεζα, εἰς τρόπον ὥστε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δυνάμεθα νὰ τὴν ἐπιβαρύνωμεν μὲ ὄγκον ἐργασίας ἴσως ὑπερβαίνοντα τὰς δυνάμεις της. Τοῦτο μοὶ εἶπε καὶ ὁ κ. Δροσόπουλος καὶ ὁ κ. Διομήδης. Ὁμολογῶ ὅτι ἐκάμφθην πρὸ τῶν ἐπιχειρημάτων, διότι, ἂν πράγματι ὁλόκληρον τὴν ἐργασίαν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κτηματικὴ Τράπεζα, ὁ ὄγκος τῆς ἐργασίας θὰ εἶναι τεράστιος. Καὶ εἰς τοῦτο ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, μὴ τυχὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐννοεῖ νὰ τερματισθῇ ἡ ὅλη ἐργασία τῆς διαχειρίσεως τῶν κτημάτων, τῆς καταγραφῆς αὐτῶν καὶ τῆς προετοιμασίας ἐν γένει, διὰ τὴν ἐγγραφὴν τῶν ὑποθηκῶν ὑπ’ ἄλλου Ὀργανισμοῦ, εἴτε ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς εἴτε ὑπὸ οἱασδήποτε ἄλλης Ὑπηρεσίας. Φοβοῦμαι ὅτι τοῦτο ἐπιδιώκεται. Δηλαδὴ τὸν μέγαν ὄγκον τῆς ἐργασίας τῆς διαφυλάξεως, διαχειρίσεως καὶ ἐκποιήσεως νὰ μὴ τὸν ἔχῃ, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ καθαρὰ τὰ κτήματα, ἐφ’ ὧν νὰ ἐγγράψῃ τὰς ὑποθήκας, καὶ ἀπέναντι τῶν ὑποθηκῶν αὐτῶν νὰ ἐκδίδῃ τὰς κτηματικὰς ὁμολογίας, ὁπότε βεβαίως διαφέρει τὸ πρᾶγμα· εἶναι μία καθαρὰ ἐργασία κτηματικῆς πίστεως, οἵαν ἐργασίαν θὰ ἔπραττε καὶ ἀπέναντι οἱουδήποτε ἄλλου κτήματος ἰδιώτου.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶναι δύο διακεκριμέναι Ὑπηρεσίαι. Εἶναι ἡ ἐξακρίβωσις τῶν κτημάτων, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ζήτημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἔπειτα ἡ διαχείρισις, ἡ ὁποία εἶναι ζήτημα τῆς Κτηματικῆς Τραπέζης. Θέλω νὰ προσθέσω ὅτι ἴσως εἶναι ὑπερβολικοὶ οἱ φόβοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἄλλων χρημάτων τῶν 100 ἑκατομμυρίων μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ πρώτου ποσοῦ τῶν 100 ἑκατομμυρίων. Διότι σὺν τῇ ἐκδόσει τῶν ὁμολογιῶν θὰ ἐχώρει καὶ ἡ πώλησις τῶν κτημάτων τούτων.

§74Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ λησμονῆτε ὅτι ἐλέχθη ἐντὸς τῆς Βουλῆς ὁμοθύμως, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ῥίψωμεν ἀθρόως ὅλας τὰς ὁμολογίας εἰς τὴν Ἀγοράν.

§75Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν εἶπον διὰ μιᾶς, ἀλλὰ σιγὰ–σιγά.

§76Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κατόπιν αὐτῶν συνεφώνησα μὲ τὸν συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν κ. Τσουδερὸν καὶ ἀπεφασίσθη ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ἡ σύνταξις τοῦ Νομοθετικοῦ ἐκείνου Διατάγματος. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἐλησμόνησα νὰ τὸ τονίσω, ὑπεσχέθη — καὶ εἰς τοῦτο ἤθελον νὰ διαφωνήσω πρὸς ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως — νὰ δώσῃ εἰς μίαν δόσιν 100 ἑκατομμύρια καὶ εὐθὺς κατόπιν ἄλλα 100 ἑκατομμύρια, μὴ ζητοῦσα ὡς ἐνέχυρον ἢ ὑποθήκην τὸ σύνολον τῶν κτημάτων, ὁπότε βεβαίως τὸ ἐπιχείρημά σας θὰ εἶχεν ἀξίαν· οὐδαμῶς ἐζητήθη ἡ τοιαύτη ἀσφάλεια. Ἐζητήθη ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους διὰ τὰ 100 ἑκατομμύρια καὶ ὁ καθορισμὸς ἀριθμοῦ κτημάτων ἱκανῆς ἀξίας διὰ νὰ καλύψῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Καὶ εἶχον εἴπει ἐγὼ τότε ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δύσκολον νὰ γίνῃ, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ τόσα μουσουλμανικὰ ἀνταλλάξιμα κτήματα τῆς Θεσσαλονίκης ἢ ἄλλης οἱασδήποτε πόλεως, τῆς ὁποίας τὰ ἀκίνητα ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῶσι πρὸς ἀσφάλειαν, ὄχι δὲ ὅλα τὰ κτήματα τὰ προσφυγικά. Ἑπομένως ἀδίκως σᾶς ἐξένισε τοῦτο, ὅτι εἶχον ἐνεχυριασθῆ διὰ 100,000,000 τὸ σύνολον τῶν κτημάτων καὶ ἑπομένως ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκδοθοῦν ὁμολογίαι ἐπὶ τῆς περιουσίας αὐτῆς. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἀπεναντίας, ὅτε ἐγὼ τῆς ἐπρότεινα ὡρισμένης ἐκτάσεως καὶ πόλεως κτήματα, ἐδέχθη τοῦτο εὐχαρίστως· ὥστε ἀπορῶ διὰ τὴν παρεξήγησιν. Κατόπιν λοιπὸν τούτου ἦτο εὐκολωτάτη ἡ ἔκδοσις τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀκινήτων. Σημειώσατε ὅτι ἀπολύτως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, κεφαλαίων διὰ τὴν Τράπεζαν ταύτην, ἥτις ὀνομάζεται μὲν Τράπεζα, ἀλλὰ κυρίως εἶναι ἓν Ἰνστιτοῦτον, ἓν ἵδρυμα ἐκκαθαριστικόν· δὲν ἔχει τὸν τύπον τῶν Τραπεζῶν, τὸ δὲ κεφάλαιον τῆς Προσφυγικῆς ταύτης Τραπέζης εἶναι ὀγκῶδες, ἀλλ’ εἶναι ἀκινητοποιημένον, εἶναι αὐτὰ ταῦτα τὰ ἀκίνητα τὰ ὁποῖα καλεῖται ἡ Τράπεζα νὰ ρευστοποιήσῃ διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν καὶ τῆς βαθμιαίας ἐκποιήσεως, ἡ δὲ ἔκδοσις τῶν ὁμολογιῶν δὲν θὰ εἶναι ἄλλο παρὰ προεξόφλησις τῆς βαθμιαίας ἐκποιήσεως. Εἰς τοῦτο ἐστηρίζετο ὁ Ὀργανισμὸς αὐτός. Τὸ κεφάλαιον τῆς κυκλοφορίας (capital de roulement) θὰ ἐλαμβάνετο ἀπὸ τὰ 100 αὐτὰ ἑκατομμύρια· ἄρα καὶ τοῦτο τὸ ἐπιχείρημα τῶν τραπεζιτῶν, ὅτι τοὺς ἐξένισεν ὅτι θὰ ὑπάρχῃ μία Τράπεζα ἄνευ κεφαλαίων, ὁμολογῶ ὅτι πρὸ παντὸς ξενίζει ἐμέ.

§77Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ὅτι τοὺς ἐξένισεν· εἶπον ὅτι τοὺς ἠρώτησα ἂν ἠμποροῦν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ τοῦ Ὀργανισμοῦ νὰ μοὶ προεξοφλήσουν τὰς ὁμολογίας.

§78Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν ὁμολογιῶν, νομίζω ὅτι αὕτη θὰ ἦτο ἐξησφαλισμένη, διότι κατὰ τὸν Ὀργανισμὸν τῆς Τραπέζης ταύτης θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ διπλασία ἀξία κτημάτων διὰ τὴν ἔκδοσιν τῶν ὁμολογιῶν, ὡς πρώτη δὲ δόσις θὰ ἐξεδίδοντο τὰ πεντακόσια ἑκατομμύρια καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξοφλῶνται ἐν τῷ μεταξὺ αἱ ὁμολογίαι διὰ τῆς ἐκποιήσεως. Ἐφόσον λοιπὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα — καὶ ἐπιμένω εἰς τοῦτο — παρὰ τὰς κατηγορηματικὰς δηλώσεις, δὲν ἤθελε νὰ ἀναλάβῃ τὸ ὅλον τοῦ ἔργου, ἡ μόνη λύσις ἦτο ἡ Προσφυγικὴ Τράπεζα.

§79Ν. ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ. Τὸ πλέον ἀποτελεσματικὸ τὸ ὁποῖον ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ εἶναι νὰ σταλῇ μία κοινὴ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἐντοπίους καὶ πρόσφυγας πληρεξουσίους γιὰ νὰ λύσῃ αὐτὰ τὰ πράγματα· γιατὶ ἂν σταλῇ ἕνας Ὑπουργὸς νὰ λύσῃ μόνος του τὰ ζητήματα· δὲν θὰ μπορέσῃ, καὶ θὰ κατηγορηθῇ γρήγορα πὼς μεροληπτεῖ. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ σταλῇ ἐκεῖ πρέπει νὰ συγκροτηθῇ τὸ πολὺ ἀπὸ 10–12 μέλη, ἀπὸ ἴσον ἀριθμὸν ἐντοπίων καὶ προσφύγων πληρεξουσίων καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ καταρτισθῇ ὅπως ἔγιναν αἱ Ἐπιτροπαὶ τῶν διακοπῶν κατὰ τὸ θέρος, ὄχι ἀπὸ ἕνα ἄτομον, ἀλλὰ νὰ προτείνουν τὰ κόμματα καὶ τὰ κόμματα νὰ διαλέξουν ὄχι βέβαια τοὺς Γρηγοριάδηδες, ἀλλὰ τοὺς ὀλιγώτερον εὐεπιφόρους εἰς συζητήσεις. Μὰ πρῶτα, κύριοι, τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς καλὸν θὰ εἶναι νὰ συμφωνήσουν νὰ δοθῇ κλῆρος εἰς τοὺς τυχὸν ἐντοπίους τῶν μουσουλμανικῶν τσιφλικιῶν ἐπαρκὴς διὰ νὰ ζήσουν, καὶ τότε νὰ διαιρεθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ὑποεπιτροπὰς καὶ νὰ πᾶνε τελεσιδίκως μὲ ἐξουσιοδότησιν ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσι νὰ λύσουν ἐπιτοπίως τὶς διαφορὲς ὅλες. Ἀλλὰ θὰ προτείνω καὶ κάτι ἄλλο· αὐτὴ ἡ ἰδία ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ εἶναι συγκάθεδρος τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἕως ὅτου γίνῃ ἡ ἑνοποίησις τῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν, τὴν ὁποίαν σκέπτεται νὰ κάμῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ἐξομαλύνῃ σὰν ἀνώτατο διοικητικὸ δικαστήριο ὅλα τὰ παρουσιαζόμενα ζητήματα τὰ ὀξείας φύσεως. Μὰ καὶ κάτι ἄλλο ἀκόμη μποροῦσε νὰ γίνῃ, συντελεστικό. Ἀφοῦ τόσο μελένια, τόσο μελισταγῶς ἔχουν μιλήσει καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὅλοι οἱ Ἀρχηγοὶ κομμάτων διὰ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὅλοι τὸ ἔχουν βάνει ἔξω ἀπ’ τὴν κομματικὴ πάλη. Γιατί τότε νὰ μὴ γίνῃ μία σοφὴ συμβουλὴ ἑνὸς φίλου μου, τοῦ ὁποίου παραλείπω νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, γιὰ νὰ λείψουν οἱ παρεξηγήσεις, γιατὶ νὰ μὴ γίνῃ ἐκεῖνο ποὺ προτείνει; Γιατί νὰ μὴ θέλωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ παραμένῃ ἀνεπηρέαστο ἀπὸ πολιτικὲς μεταβολὲς καὶ νὰ παραμένῃ ὁ ἴδιος Ὑπουργός, ἔστω καὶ ὅταν ἀλλάζῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔτσι νὰ γλυτώσουμε ἀπ’ τὶς μεταβολές, οἱ ὁποῖες τέλος πάντων τόσον ριζικὰ μᾶς κλονίζουν καὶ κοστίζουν εἰς τοὺς πρόσφυγας; Μπορεῖ ἡ λύσις αὐτὴ νὰ γίνῃ δεκτή· μπορεῖ ἀπὸ 4–5 πρόσωπα, ποῦ ξέρουν βαθιὰ νὰ διαχειρισθοῦν τὸ ζήτημα — γιατὶ τὸ Ὑπουργεῖο τῆς Γεωργίας δὲν εἶναι γιὰ τὸν καθένα — ν’ ἀφήσωμε μὲ ἕναν Ὑπουργὸ Γεωργίας μὲ κοινὴ συγκατάθεσι. Αὐτὸ θὰ εἶναι ἕνα πρακτικὸ μέσο γιὰ τὴν τόσο ἀπαραίτητη συνέχεια τῆς ἐνέργειας καὶ τὴν λύσιν ὅλων αὐτῶν τῶν δυσκολοξεδιάλυτων ζητημάτων, ποὺ κάθε τόσο προβάλλουν.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δοξιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§81Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτε πρὸ δύο ἐτῶν ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ὁ τότε Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως κ. Πλαστήρας μοὶ εἶπεν «οἱ πρόσφυγες ἐξακολουθοῦν, κύριε Ὑπουργέ, νὰ παραπονοῦνται», τῷ ἀπήντησα: «Κύριε Ἀρχηγέ, εἶναι εὐχάριστον ὅτι τὰ παράπονα δὲν εἶναι πολὺ περισσότερα, διότι καὶ μετὰ ἓν ἔτος τὰ ἴδια παράπονα θὰ ἀκούωμεν ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας». Καὶ ὅτε πρὸ δεκαμήνου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶν ἠναγκάσθην ν’ ἀπαντήσω καὶ ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, εἶπον: «Ὑπάρχουν τὰ παράπονα καὶ σήμερον καὶ αὔριον καὶ θὰ ἐξακολουθοῦν ἀκόμη καὶ μετὰ ἓν καὶ μετὰ δύο ἔτη». Ἡ πληγὴ εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε εἶναι ἀδύνατον ἐντὸς ὀλιγίστου χρονικοῦ διαστήματος νὰ ἐπουλωθῇ. Καὶ ἂν ἀκόμη ἐπουλωθῇ ἡ πληγή, θὰ εἶναι τόσον εὐαίσθητος ἡ οὐλή, ὥστε θὰ ἐξακολουθῇ ἀκόμη νὰ πονῇ. Καὶ θὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπὶ ἔτη νὰ ἔχωμεν τὰ δίκαια παράπονα τῶν προσφύγων. Καὶ ἐγὼ ἀνελθὼν ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου, δὲν ἦλθον οὔτε νὰ ἐπικρίνω οὔτε νὰ μεμφθῶ οὐδένα, ἀλλὰ νὰ κρίνω καὶ νὰ διαφωτίσω καὶ νὰ διαφωτισθῶ, διότι ὁσάκις ὁμιλοῦμεν περὶ προσφυγικοῦ ζητήματος δὲν ὑπάρχει Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις οὔτε κόμμα οὔτε ὁμὰς οὔτε ἔξω καὶ ἔσω κοινοβουλευτισμός, ἀλλὰ μία ἑνιαία ἑλληνικὴ ψυχὴ πονοῦσα, ἡ ὁποία προσήνεγκεν ὅ,τι ἠμποροῦσε πρὸς προστασίαν ὅλων αὐτῶν τῶν δυστυχῶν θυμάτων. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ λυπηρὸν ἐπεισόδιον τοῦ Κιούπκιοϊ ἔφερε σήμερον εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν καὶ ἔδωκε τοιαύτην ἔκτασιν, ὥστε νὰ ἀναγκασθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπεμβῇ. Ἐγὼ κοινοβουλευτικὴν πεῖραν δὲν ἔχω καὶ δὲν γνωρίζω μέχρι ποίου σημείου φθάνουν τὰ ὅρια τῆς συζητήσεως, θὰ περιορισθῶ ὅμως εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐκ πείρας, ὡς χρηματίσας ἐπί τινα χρόνον Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ἔχω καὶ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα σήμερον ἀκούω παρὰ συναδέλφων, διότι, δυστυχῶς, ἀπουσιάσας ἐπί τινας μῆνας, δὲν ἤμην εἰς θέσιν αὐτοπροσώπως νὰ παρακολουθήσω τὰ ζητήματα. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Κιούπκιοϊ βλέπομεν τὸ φαινόμενον τοῦ ἀγῶνος περὶ ὑπάρξεως, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν ὅλοι ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ καὶ ὡς ἄτομα καὶ ὡς ὁμάδες. Ὑπάρχει μία ὁμὰς ἐντοπίων ἀγροτῶν οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦντες ὡρισμένον ἔδαφος προσεπάθουν νὰ προσπορίσουν τὸν ἄρτον καὶ εἰς ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὰ τέκνα των, καὶ ἔναντι αὐτῶν ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη ὁμὰς προσφύγων, οἱ ὁποῖοι σήμερον ὑποφέρουν ποτίζοντες τὸ ἔδαφος διὰ τοῦ ἱδρῶτός των διὰ νὰ κερδίσουν τιμίως τὸν ἄρτον τῶν τέκνων των καὶ νὰ μὴ ἐπιβαρύνουν τὸ ταμεῖον τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Κράτους. Καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἔχουν δίκαιον, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δικαίων τούτων ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο δίκαιον ἀκόμη, τὸ δικαίωμα ἐκεῖνο ὅπερ ἕκαστος πολίτης ἔχει ὅπως ζητήσῃ παρὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Πολιτείας ἵνα τῷ παράσχῃ τὰ μέσα πρὸς ἐργασίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τοῦ δικαιώματος ἔχουν οἱ πρόσφυγες καὶ τοῦτο, ὅτι σήμερον ἐλθόντες ἐνταῦθα δὲν ἦλθον νὰ κάμουν ταξείδιον ἀναψυχῆς, ἀλλ’ ἦλθον ὑπαιτιότητι τῆς πολιτικῆς τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ἀλλὰ καὶ διότι εἶχον δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσουν ἀπέναντι τῶν περιουσιῶν των τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψαν ἐν Τουρκίᾳ νὰ λάβωσι καὶ ἐκεῖνοι τὸ ἀνάλογον τμῆμα ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐγκαταλειπομένων περιουσιῶν τῶν ἀνταλλαξίμων Τούρκων, οἵτινες θὰ καταλάβουν τὰς περιουσίας τῶν ἐκ Τουρκίας ἐκπατρισθέντων Ἑλλήνων. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς πάλης αὐτῆς βλέπομεν αὐτὰς τὰς δύο ὁμάδας δικαίως ἀμυνομένας τοῦ ἐδάφους αὐτῶν νὰ φθάνωσι μέχρις ἐσχάτων, καὶ βλέπομεν τὴν πρώτην ὁμάδα δολοφονικῶς ἐπιτιθεμένην ἐναντίον τῆς ἄλλης καὶ θέλουσαν διὰ τῆς μαχαίρας καὶ τοῦ πυρὸς νὰ ἐξαναγκάσῃ αὐτοὺς νὰ ὑποχωρήσουν ἀπὸ τὰ δικαιώματά των. Καὶ ἐρωτῶ: Πταίουσιν ἆρά γε αὐτοὶ οἱ ἀφελεῖς οἱ ὁποῖοι ἀμύνονται ἢ οἱ ὄπισθεν τῶν ἀθώων αὐτῶν ἀνθρώπων ὑπάρχοντες παράγοντες οἱ ὁποῖοι θέλουσι διὰ τοῦ αἵματος ἐκείνων νὰ χρωματίσωσι τὴν ἐρυθρὰν σημαίαν των, ἢ θέλουν νὰ χρωματίσουν διὰ τοῦ χρώματος τῶν πτωμάτων τὴν κιτρίνην σημαίαν τῆς ἀνατροπῆς; Καὶ ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν: Εἶναι ὑπαίτιοι οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπετέθησαν ἢ οἱ ὄπισθεν αὐτῶν ὑπάρχοντες παράγοντες οἱ ἐλλοχεύοντες διὰ νὰ ἀνατρέψωσιν ὄχι Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ κοινωνίαν καὶ Κράτος; Καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ τιμωρήσῃ ὄχι μόνον παραδειγματικῶς τοὺς ἀγρότας ἐκείνους, ἀλλ’ αὐστηρότερον τοὺς ὑπάρχοντας ὄπισθεν τῶν ἀγροτῶν ὑποκινητὰς κατὰ τὸν πλέον παραδειγματικὸν τρόπον. Διὰ τοῦτο ἡ ἀνεξάρτητος ὁμάς, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν ὄχι μόνον διὰ τὴν τιμωρίαν τῶν σωματικῶν ἐνόχων, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἵστανται ὄπισθεν αὐτῶν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοί. Καὶ τώρα ἐρωτῶ: Διατί εἰς τὸν ἀγῶνα περὶ ὑπάρξεως, τὸν ὁποῖον διεξάγομεν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, δὲν φθάνομεν μέχρις αἱματοχυσίας, διατί μεταχειριζόμεθα μέσα ἠθικώτερα ἐκείνων; Καὶ ἀπαντῶ: Διότι ἡμεῖς μὲν βιοπαλαίοντες πρὸς πορισμὸν τοῦ ἄρτου δὲν ἔχομεν καὶ τρίτον ὁ ὁποῖος ἐπεμβαίνει εἰς τὰς ἐνεργείας ἡμῶν, ἐνῷ ἐκεῖ ὑπάρχει εἷς τρίτος, ὁ ὁποῖος εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία. Εἶναι λοιπὸν βέβαιον ὅτι, ἐνόσῳ ἀγωνιζόμεθα πρὸς πορισμὸν τοῦ ἄρτου μόνοι μας, δὲν φθάνομεν εἰς τὰ ἔσχατα αὐτὰ μέσα, ἀλλ’ ὅταν ἐπεμβαίνῃ τὸ Κράτος φθάνομεν εἰς τὴν αἱματοχυσίαν αὐτήν. Τὸ Κράτος δὲ ἀντιπροσωπεύεται ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους καὶ δεύτερον ἀπὸ τὴν κεντρικὴν Ἀρχήν. Καὶ ἐρωτῶ: Οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπταισαν ἔπραξαν τοῦτο ἐξ ἀνεπαρκοῦς ἀντιλήψεως τῶν καθηκόντων των ἢ διέπραξαν ὅ,τι διέπραξαν ἕνεκα διαφόρων συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν προσωπικῶν καὶ ὁμαδικῶν, ἢ διότι ἀνήκοντες εἰς ἄλλας πολιτικὰς ὁμάδας δὲν εἶναι συνεπεῖς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τὴν ὁποίαν δίδει ἡ Κυβέρνησις; Καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως διευκρινήσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, καί, ἂν ἐξ ἀνεπαρκείας ὑπέπεσαν εἰς τὰ παραπτώματα ἐκεῖνα καὶ ἐγένοντο πρόξενοι τῶν λυπηρῶν γεγονότων, νὰ τιμωρηθῶσιν ὀλιγώτερον. Ἂν ὅμως οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ ἕνεκα προσωπικῶν συμπαθειῶν ἢ ἀντιπαθειῶν ἢ ἕνεκα πολιτικῶν προκαταλήψεων συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ μὴ προληφθῇ τὸ κακὸν ἐκεῖνο, νὰ τιμωρηθοῦν παραδειγματικῶς, διὰ νὰ ἀντιληφθοῦν καὶ ἐκεῖνοι ὅτι σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ καταρρακώνεται τὸ κῦρός της οὔτε ὅπως τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὑπὲρ τῶν προσφύγων καταπατῶνται ὑπό τινων ὁμάδων, ὑπαλληλικῶν καὶ μή. Καὶ φθάνομεν εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα. Τί ἔκαμεν ἡ κεντρικὴ Ἀρχὴ διὰ νὰ προλάβῃ αὐτὰ τὰ γεγονότα; Ὑπάρχουσι πληροφορίαι ὅτι τόσον ἡ ὁμὰς τῶν προσφύγων ὅσον καὶ τῶν αὐτοχθόνων καλλιεργητῶν ἐπανειλημμένως ἀπετάθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ζητοῦσαι ὅπως ἐκείνη κανονίσῃ τὸ ζήτημα αὐτό, ἵνα μὴ φθάσουν ἑκατέρωθεν εἰς τὰ ἔσχατα. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχουν αἱ πληροφορίαι αὐταὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Νομίζω ὅμως, ἂν πραγματικῶς ὑπάρχουν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν τὰς εὐθύνας ἀπὸ ὡρισμένους ἀνωτάτους ὑπαλλήλους καὶ Ὑπουργούς, ἐφόσον δὲν ἐλήφθησαν μέτρα πρὸς πρόληψιν αὐτῶν τῶν ἀτόπων. Καὶ προχωρῶ περαιτέρω. Σήμερον οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐκεῖ εἰς ποῖον ἀνήκουν καὶ εἰς ποῖον ὑπακούουν; Ὑπάρχουν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, καὶ αὐτοὶ εἶναι ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι διωρίσθησαν τελευταίως ἀπὸ τοὺς διαφόρους μεγιστᾶνας τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης. Ποία εἶναι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων; Δυστυχῶς ὁ ὁμιλῶν εἶναι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὸ πρωτόκολλον ἐκεῖνο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἱδρύθη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ ὁποῖος ὡς Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας εἰσήγαγε τὸ Διάταγμα τοῦ Δεκεμβρίου 1923, τὸ ὁποῖον ἔδωκε τοιαύτην δύναμιν καὶ κῦρος εἰς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς συνετάχθη τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα; Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναφέρω μερικὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας ὀλίγοι ἐξ ὑμῶν γνωρίζετε. Πρῶτον μὲν ὡς ἔφθασεν ἐνταῦθα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία ἀπετελεῖτο ἐκ δύο μελῶν ξένων καὶ ἑτέρων δύο Ἑλλήνων, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως δύναται νὰ μαρτυρήσῃ ὁ ἀξιότιμος τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νῦν πληρεξούσιος κ. Γονατᾶς, ἐνόμισεν ὅτι δὲν ἐπετρέπετο πλέον μετὰ τὴν ἄφιξιν τῶν δύο ξένων νὰ δώσῃ χρήματα χάριν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ἀγροτικῆς τε καὶ ἀστικῆς. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο εἰς δύσκολον θέσιν ἢ νὰ ἀνακόψῃ πᾶσαν χορήγησιν καὶ περαιτέρω βοήθειαν πρὸς τοὺς πρόσφυγας ἢ νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν κυρίων ἐκείνων ὅπως λάβῃ τὰ χρήματα ἐκ τῆς προκαταβολῆς ἔναντι τοῦ δανείου. Εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑπῆρξαν διαφωνίαι μεταξὺ τῶν ἑλληνικῶν μελῶν καὶ τῶν ξένων. Ἐνῷ δὲ τὰ ἑλληνικὰ μέλη μὲ παρεκάλεσαν ὅπως μὴ ὁμιλήσω περὶ χρημάτων εἰς τοὺς ξένους, ἠναγκάσθην μίαν πρωΐαν νὰ σκηνοθετήσω μίαν συνέντευξιν μὲ τὸν κ. Μοργκεντάου καὶ τὸν κ. Κάμπελ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας καὶ ἀφ’ ἑτέρου μετὰ τῶν δύο ἄλλων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ κατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὥστε νὰ δυνηθῶ μετὰ τῶν δύο ξένων νὰ συνεννοηθῶ κατ’ ἰδίαν. Καὶ ἐκεῖ μετὰ συνεννόησιν διαρκέσασαν ὑπὲρ τὴν ὥραν, ἐπείσθησαν ὁ κ. Μοργκεντάου καὶ ὁ κ. Κάμπελ, εἰς τοὺς ὁποίους καὶ σήμερον ἀκόμη ἐκφράζω μεγάλην εὐγνωμοσύνην ὡς πρώην Ὑπουργὸς καὶ νῦν πληρεξούσιος, ὅπως δώσουν τὰς 160 χιλιάδας λίρας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ οὔτε ἓν ἄρθρον οὔτε ἓν γράμμα συμβάσεως εἶχεν ἐκπληρωθῆ. Καὶ ἀπ’ αὐτῆς τῆς στιγμῆς, ὅπως γνωρίζει ὁ ἀξιότιμος τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Γονατᾶς, μετέβην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παρὰ τῷ κ. Διοικητῇ καὶ ἐκεῖ πρὸς ἔκπληξιν τῶν ἑλληνικῶν μελῶν εἶπον ὅτι οἱ κ.κ. Μοργκεντάου καὶ Κάμπελ συνεφώνησαν ὅπως παραχωρηθῶσιν αἱ 160 χιλιάδες λίραι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ συγχαρῇ διότι ἤγαγον μίαν μεγάλην διπλωματικὴν νίκην χωρὶς νὰ εἶμαι διπλωμάτης. Δὲν κατηγορῶ οὔτε μέμφομαι κανένα· ἕκαστος ἔχει τὰς ἀντιλήψεις του. Κατόπιν τούτων ἐτέθησαν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως αἱ 160.000 λιρῶν. Ὅταν ὅμως τὴν ἰδίαν ἑσπέραν συνετρώγαμεν μετὰ τῶν ξένων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸ Ξενοδοχεῖον τῆς «Μεγάλης Βρεττανίας», ὁ κ. Μοργκεντάου, ἀναμνησθεὶς ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἦτό τι τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο σύμφωνον πρὸς τὸ Πρωτόκολλον, μὲ ἠρώτησε μήπως ἔκαμε τίποτε ἄτοπον, μήπως ἐκείνη ἡ παραχώρησις τὴν ὁποίαν ἔκαμε δὲν εἶναι ἐν συμφωνίᾳ πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Δὲν γνωρίζω ἂν μόνος του προῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν σκέψιν ἢ ἂν ἄλλος τῷ ὑπέβαλεν αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν. Κατόπιν τῆς σκηνῆς αὐτῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πολὺ ὀρθῶς ἐξηκολούθει νὰ μὴ χορηγῇ πλέον χρήματα, ἐνῷ καθημέραν ἤρχοντο αἱ ἐπικλήσεις ἐκ τῶν ἐν Μακεδονίᾳ προσφύγων ἵνα τοῖς ἀποστείλωμεν χρήματα καὶ ἐπανακάμψῃ ἐκεῖ τὸ ταχύτερον ὁ κ. Καραμάνος, Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας. Ἀποταθεὶς ἐκ νέου πρὸς τὸν πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μοργκεντάου ἔλαβον ὡς ἀπάντησιν ὅτι, πρὶν ἢ διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος κανονισθῇ ὁ τρόπος τῆς προσλήψεως καὶ ἀποσπάσεως ὑπαλλήλων ὡς καὶ τὰ διάφορα δικαιώματα αὐτῶν τὰ ἀπορρέοντα ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου, δὲν ἐννοεῖ νὰ δώσῃ οὔτε ὀβολόν. Κατόπιν τούτου ὡρίσθη μία Ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν κυρίων Καραμάνου, Μαλούχου καὶ Τρακάκη, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον ὅπως ἐρχόμενοι εἰς ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς συντάξωσι τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ νὰ κανονισθῶσιν αἱ διάφοροι λεπτομέρειαι. Μὴ ἐπιθυμῶν νὰ ἔχω εὐθύνην τότε μόνος καὶ γνωρίζων ὅτι ἀνελάμβανον πολὺ σπουδαίαν τοιαύτην, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν ἠννόουν πολλὰ πράγματα ὑπαλληλικά, παρεκάλεσα τὸν κ. Καραμάνον ὅπως ἐν Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ ὁ ἴδιος εἰσηγηθῇ τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα, ἵνα ἐγκρινόμενον ἐν ὁλομελείᾳ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δοθῇ εἰς τὸν κ. Μοργκεντάου, ἵνα εὐδοκήσῃ καὶ δώσῃ νέα χρήματα εἰς τὸν κ. Καραμάνον. Κατόπιν τούτων τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, εὑρισκόμενον πρὸ τῆς ἀνάγκης αὐτῆς καὶ τῶν ἐπανειλημμένων ἐκκλήσεων τῶν προσφύγων ἐκ Μακεδονίας, ὑπέγραψε τὸ Νομοθετικὸν αὐτὸ Διάταγμα μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι οἱ μέλλοντες Ὑπουργοὶ ἐρχόμενοι εἰς στενὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων θὰ ἦσαν εἰς θέσιν ἑκάστοτε νὰ διαρρυθμίζωσι τὰ πράγματα συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων. Καὶ τότε, ὑπογραφέντος τοῦ Διατάγματος, ὁ κ. Καραμάνος παραλαβὼν ἐντεῦθεν 30 χιλιάδας ἀγγλικὰς λίρας καὶ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν μετέβη εἰς τὴν Θεσσαλονίκην ὅπως ἐπουλώσῃ τὰς χαινούσας μεγάλας πληγάς. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος.

§82Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς εἴχομεν τὴν γνώμην αὐτήν. Σᾶς ὑπενθυμίζω τοῦτο. Ὅταν ἐγὼ εἶχον παραιτηθῆ ἀπὸ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Γονατᾶς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καλέσῃ καὶ ἐμὲ εἰς μίαν σύσκεψιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει μέρος οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοί, ὁ κ. Δέλτας καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος. Εἶχον μείνει σύμφωνοι ὅλοι τότε οἱ ὑπευθύνως κυβερνῶντες, καὶ μαζὶ μὲ αὐτοὺς καὶ ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔκαμα τὴν εἰσήγησιν, νὰ προσπαθήσῃ ἡ Κυβέρνησις παντὶ σθένει νὰ μὴ μεταβιβάσῃ δικαιοδοσίαν τοιαύτην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ὥστε αὕτη νὰ καταστῇ Κράτος ἐν Κράτει. Οἱ μόνοι διαφωνήσαντες εἰς τὴν σύσκεψιν ἐκείνην, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ἦσαν ὁ κ. Δέλτας καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, οἱ ὁποῖοι ἐπέμενον ὅτι πρέπει νὰ δοθοῦν δικαιώματα αὐτονόμου Ὀργανώσεως καὶ αὐτονόμου δράσεως.

§83ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν εἶναι τὸ Πρωτόκολλον;

§84Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ Πρωτόκολλον εἶναι... Φοβοῦμαι μήπως αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Μοργκεντάου καὶ τοῦ κ. Κάμπελ δὲν ἦταν ἡ ἀπήχησις τῶν γνωμῶν τῶν πρώτων ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως.

§85Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Εἰς συμπλήρωσιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου ἔχω νὰ προσθέσω τὰ ἑξῆς: Ὅτε ὁ κ. Μοργκεντάου ἔφθασε τὸ πρῶτον εἰς Ἀθήνας, μὲ παρεκάλεσεν ὅπως θέτω εἰς τὴν διάθεσίν του τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας τῶν δύο Ὑπουργείων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ διευθύνω, ἵνα πεισθῇ κατὰ πόσον αἱ διάφοροι ὑπηρεσίαι ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκριθῶσι πρὸς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπῄτει ἡ Ἐπιτροπή. Κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης τῶν ὑπηρεσιῶν, ὁ κ. Μοργκεντάου εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι συγχαίρει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος διὰ τὸ ὑπαλληλικὸν ἐπιτελεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει, καὶ ὅτι ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἀφήσῃ τὰς ὑπηρεσίας ὅπως ἔχουσιν εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, θὰ προσλάβῃ δὲ μόνον ἕνα ἢ δύο διερμηνεῖς καὶ μίαν ἢ δύο δακτυλογράφους, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν του ἐδῶ.

§86Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη του ἡ πρώτη.

§87Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Πῶς κατόπιν ὁ κ. Μοργκεντάου καὶ ὁ κ. Κάμπελ μετέβαλον γνώμην, εἶναι ἀπὸ τὰ μυστικὰ ἐκεῖνα τῶν ψυχῶν, τὰ ὁποῖα, ὡς μὴ κατέχων τὰ μυστήρια τῶν ψυχικῶν ἐπιστημῶν, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω.

§88Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δίδετε εἰς τὴν Συνέλευσιν, εἶναι πολὺ διαφωτιστικαί. Θὰ ἀναφέρω καὶ ἐγὼ μίαν πληροφορίαν. Ὡς γνωρίζετε, ὅταν ἦλθε τὸ πρῶτον ὁ κ. Μοργκεντάου, ἐδήλωσεν ὅτι ἔρχεται νὰ ὀργανώσῃ ἓν μικρὸν προσφυγικὸν γραφεῖον καὶ ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων θὰ γίνῃ διὰ τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον εἶχε καθορίσει τὸ Κράτος, καὶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς διαθέσεως τοῦ δανείου, διὰ τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἐκηδεμονεύθη παρὰ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἑτέραν ὑπηρεσίαν ἐποικιστικὴν δὲν θὰ ἀναλάμβανεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ταῦτα εἶχον νὰ σᾶς πληροφορήσω.

§89Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα. Κατὰ πόσον οἱ ξένοι ἤθελον νὰ δώσουν καὶ ἄλλα χρήματα ἐκτὸς τῶν δοθέντων τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας δόσεως, ἐφόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐξεπλήρου τὴν ὑποχρέωσίν της ὅπως θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως τὰ 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων γαιῶν, ὧν ἡ διάθεσις δὲν ἦτο εὔκολος. Καὶ τότε ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ τοῦ στόματος τῶν Ἑλληνικῶν μελῶν αὐτῆς τὸ ἔθεσεν ἐνώπιόν μου ὡς ζήτημα ἐν γένει ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν της. Εὑρεθεὶς πρὸ τῆς μεγάλης αὐτῆς ἀνάγκης ἠναγκάσθην νὰ ἔλθω εἰς συμβιβασμὸν καὶ νὰ ἀρχίσω ἐμπορικὰς συναλλαγάς, αἱ ὁποῖαι συνίσταντο εἰς τοῦτο, ὅτι ἐπρότεινα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἀντὶ νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων, νὰ χορηγήσωμεν τοὺς συνοικισμοὺς τοὺς ἀνεγερθέντας περὶ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς, οἱ ὁποῖοι ἀντεπροσώπευον τότε τοὐλάχιστον τὸ ποσὸν τῆς προκαταβολῆς τῶν 2 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἡ εὐγένεια καὶ ἡ καλωσύνη τοῦ κ. Μοργκεντάου καὶ τοῦ κ. Κάμπελ ἦτο τόσον μεγάλη, ὥστε ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεώς μου ἐγένετο ἀσμένως δεκτή, ὅπως, λαμβάνοντες οὗτοι ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοὺς τέσσαρας αὐτοὺς συνοικισμοὺς καὶ ἀργότερον τοὺς συνοικισμοὺς Ἐλευσῖνος, Ἐδέσσης καὶ Βόλου, ἐξακολουθήσωσι νὰ δίδωσι χρήματα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ περίφημος ἱστορία τῆς μεταβιβάσεως τῶν συνοικισμῶν, διὰ τοὺς ὁποίους σήμερον εἶμαι ὑπερήφανος ὅτι συνετέλεσα καὶ ἐγὼ ἵνα ἀνεγερθῶσι καὶ ἄνευ τῆς ὑπάρξεως τῶν ὁποίων δὲν γνωρίζω ποίαν τροπὴν καὶ ποῖον δρόμον θὰ ἐλάμβανεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. (Ὁ προεδρεύων ὁμιλεῖ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν ῥήτορα).

§90Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι ὑπὸ ἐχεμυθίαν, κ. Πρόεδρε.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι τίποτε μυστικόν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι πρόκειται νὰ παρατεθῇ κάποιον γεῦμα ἐπίσημον. Θὰ παρεκάλουν τὴν Συνέλευσιν νὰ διακόψωμεν ἐν καιρῷ καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10 καὶ ½.

§92ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὔριον, κ. Πρόεδρε.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἑπτὰ ἀκόμη πληρεξούσιοι ἐγγεγραμμένοι νὰ ὁμιλήσουν. Δὲν εἶναι ὀρθόν, κ. συνάδελφε, νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν.

§94ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε, διὰ τὴν 11ην.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10 καὶ 45′ μ. μ. (Ὥρα 8 μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 11 μ.μ.). (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ πρῶτος Ἀντιπρόεδρος κ. Κ. Ἀλαβάνος).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Τὸν λόγον συνεχίζει ὁ πληρεξούσιος κ. Δοξιάδης.

§97Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐν συνεχείᾳ, κύριοι πληρεξούσιοι, τῶν ὅσων πρότερον εἶπον ὅσον ἀφορᾷ τὴν δρᾶσιν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἔχω νὰ τονίσω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ Πρωτόκολλον τὸ σχετικὸν τὸ παρηρμήνευσεν, ἐξηγήσασα ὅτι ἡ ἀποκατάστασις ἀφορᾷ μόνον τοὺς ἀγρότας καὶ ὄχι τοὺς ἀστούς. Καὶ ὅταν εἰς σχετικὴν παρατήρησιν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ ἐλέχθη ὅτι, ἐφόσον ὑπάρχει σήμερον ἡ φράσις «καὶ πᾶσα παραγωγικὴ ἐργασία», δὲν δύναται νὰ χωρισθῇ ἡ ἀγροτικὴ ἀπὸ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν, ἔλαβε τὴν ἀπάντησιν ὅτι δυστυχῶς τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα διαθέτει, εἶναι πρὸς ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν. Κατόπιν νέων διαβημάτων ἐπείσθη ἡ Ἐπιτροπὴ ὅπως ἀναλάβῃ τὴν ἀποτελείωσιν τῶν μερικῶν συνοικισμῶν εἰς Πειραιᾶ καὶ Ἀθήνας, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀρχίσει, ὡς καὶ τοιούτων ἐν Βόλῳ, Ἐδέσσῃ, Ἐλευσῖνι καὶ ἀργότερον ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις βλέπουσα τὰς δυσχερείας ταύτας προσεπάθησε δι’ ἐπεμβάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς ἄμεσον συνεννόησιν μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κάμπελ, οἱ ὁποῖοι συνεφώνησαν, ὅπως ἑκάστη ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀνακοινοῦται πρῶτον εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅστις συνεννοούμενος μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, προβαίνει εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος καὶ ἔγκρισιν τῆς ἀποφάσεως. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Προνοίας ἐπετεύχθη νὰ ὑπάρχῃ στενὴ συνεργασία μεταξὺ Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ Ταμείου Περιθάλψεως, ὡρίσθη δὲ ὡς Ταμίας, τῇ προτάσει τοῦ κ. Μοργκεντάου, ὁ κ. Μ. Νεγροπόντης.

§98ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα;

§99Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Εἶχε παρακληθῆ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ὅπως ἐθελοντικῶς ὑποβοηθήσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ἐδέχθη πολὺ εὐχαρίστως τὸν κ. Νεγροπόντην, ὁ ὁποῖος ἐστάλη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Προσφύγων. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐξηκολούθησεν ἡ ἐργασία μέχρις οὗ, ἐπὶ Κυβερνήσεως Καφαντάρη, ἐγένετο σκέψις ὅπως τεθῶσιν αἱ βάσεις τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀστῶν. Ὅπως δὲ ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. Καφαντάρης μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ κ. Μυλωνᾶ ἔθεσαν τὰς βάσεις χορηγίας ἑνὸς δανείου πρὸς ἀνακούφισιν τῶν ἀστικῶν τάξεων. Ἡ σκέψις αὕτη εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας ἑδράζεται σήμερον τὸ σχέδιον τῆς Τραπέζης Προσφυγικῆς Πίστεως. Ἐν τῷ μεταξὺ παρῃτήθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Καφαντάρη καὶ ἀνέλαβεν ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις τοῦ κ. Παπαναστασίου. Ὅταν ἀνέλαβεν ἡ πρώτη δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐγένετο ἀμέσως πολὺς θόρυβος εἰς τὸν Τύπον περὶ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς Ὑπουργείου Ἐποικισμοῦ. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μπακάλμπασης ἐκάλεσε τοὺς πρόσφυγας πληρεξουσίους εἰς κοινὴν συνεδρίασιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα, συμφώνως μὲ τὴν πρόσκλησιν, ἀνταλλαγοῦν σκέψεις ἀφ’ ἑνὸς μὲν περὶ ἱδρύσεως Ὑπουργείου Ἐποικισμοῦ καὶ ἀφ’ ἑτέρου περὶ ἱδρύσεως ὑπηρεσίας ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκπονήσει ὁ μέχρι τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Μυλωνᾶς. Τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ παρουσιασθῶμεν παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῆς Γεωργίας, εἶχα τὴν τιμὴν νὰ συμφάγω μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως κ. Μοργκεντάου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσα τὸ σχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ ὁ ὁποῖος μοῦ εἶπε τὰ ἑξῆς: Ὅτι καὶ ἁπλῆ συζήτησις περὶ ἱδρύσεως Ὑπουργείου Ἐποικισμοῦ προϋποθέτει προεξόφλησιν ἀποτυχίας τοῦ δανείου ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐζήτησα τὴν ἄδειαν ὅπως ἀνακοινώσω ταῦτα εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, τὴν ὁποίαν καὶ ἔλαβον. Ὅταν ὁ κ. Μπακάλμπασης προέτεινε τὸ σχέδιον τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου Ἐποικισμοῦ, ἠρώτησα ἄν, πρὶν προσέλθῃ, ἠρώτησε τὸν κ. Μοργκεντάου, καὶ ἀνέπτυξα ὅτι κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἓν Ὑπουργεῖον Προνοίας μεθ’ ἑνὸς Ταμείου Στεγάσεως διὰ τοὺς ἀστούς, ἑτέρα Ἐπιτροπὴ αὐτόνομος διὰ τοὺς ἀγρότας καὶ ἕτερον Ὑπουργεῖον Ἐποικισμοῦ διὰ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἕτερον Ὑπουργεῖον Γεωργίας, διότι θὰ ἦσαν τέσσαρες ὀργανισμοὶ ἀλληλοσυγκρουόμενοι εἰς τὰς ἁρμοδιότητάς των. Οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι παρεκάλεσαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως πρὸ πάσης συσκέψεως μεταβῇ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἀφοῦ συνεννοηθῇ μετ’ ἐκείνου συγκαλέσῃ ἐκ νέου τοὺς πρόσφυγας πληρεξουσίους πρὸς περαιτέρω συνεννόησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μετέβη τὴν ἑπομένην παρὰ τῷ κ. Μοργκεντάου καὶ εἰς τοὺς συναδέλφους πληρεξουσίους εἶπεν ὅτι ἔμεινε σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Μοργκεντάου, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως περιορισθῇ εἰς ἔλεγχον διαθέσεως χρημάτων, τὴν δὲ ὑπηρεσίαν ἀποκαταστάσεως ἀγροτῶν ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον Ἐποικισμοῦ. Ἡ σκέψις αὐτὴ ἡ πολὺ ὀρθή, τὴν ὁποίαν ὅλοι σήμερον πρεσβεύομεν, ὑπῆρχεν εἰς τὴν σκέψιν τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1922. Καὶ τότε μία μεγάλη Ἐπιτροπὴ συγκληθεῖσα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Προνοίας, ὅπως μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπεφάνθη, κατόπιν ἀντιδράσεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας ἀτυχῶς, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνταυτισθῇ καὶ συντονισθῇ ἡ ἀστικὴ μὲ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν. Ὁ καθηγητὴς κ. Πετμεζᾶς, ὁ καὶ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπέβαλεν εἰς ἐμὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διελάμβανεν ὅτι εἶναι οὐχὶ σκόπιμος συγχρόνως ἡ ἀγροτικὴ καὶ ἀστικὴ ἀποκατάστασις καὶ ἡ συνένωσις αὐτῶν εἰς ἕνα ὀργανισμόν. Διὰ τοῦτο ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει καλὸν νὰ χωρισθῇ ἡ μία ἀπὸ τῆς ἄλλης· ἡ μὲν ἀγροτικὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἡ δὲ ἀστικὴ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας. Ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθη τότε ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἐπαναστατικὴ νὰ χωρίσῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστικῶν καὶ ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, παρὰ τὴν γνώμην τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Προνοίας. Συνέπεια τοῦ πορίσματος τούτου ἦτο ἡ ἵδρυσις τοῦ αὐτονόμου ἡμικρατικοῦ ὀργανισμοῦ, τοῦ «Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων». Μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν μικρὰν αὐτὴν παρέκβασιν. Ὁ κ. Μπακάλμπασης ἦλθεν εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν κ. Μοργκεντάου καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ὅτι ὁ κ. Μοργκεντάου εἶναι σύμφωνος, ἐγὼ δὲ βλέπων μίαν ἀσυμφωνίαν μεταξὺ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Μοργκεντάου ἠρώτησα τὴν ἑπομένην τὸν κ. Μοργκεντάου διὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἀφοῦ μίαν ἡμέραν πρωτύτερα μοῦ εἶπε διαφορετικά. Μοῦ ἀπήντησε δὲ ὅτι «ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ μὲ παρεξήγησεν ἢ δὲν μετέδωκεν ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα». Αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία διὰ τὴν ὁποίαν ἐναυάγησε τὸ σχέδιον τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐποικισμοῦ, διότι ἐγένετο ἄνευ συνεννοήσεως μὲ τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§100Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Σᾶς εἶπεν ὁ κ. Μοργκεντάου τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἐναυάγει τὸ δάνειον καθ’ ἣν στιγμὴν ἱδρύετο τὸ Ὑπουργεῖον Ἐποικισμοῦ;

§101Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Τότε ὁ κ. Μοργκεντάου μοῦ εἶπε τὰ ἑξῆς: «Ἐγὼ ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ τροποποιήσω τὸν κανονισμόν. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος ὅπως γίνῃ αὐτὴ ἡ τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ δὲν γίνεται πρὸ τῆς 1ης Σεπτεμβρίου, πρὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν θὰ συνέλθῃ ἡ ὁλομέλεια τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Δι’ αὐτὸ μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου νὰ συνεννοούμεθα μαζὶ πρὸς κοινὴν συνεργασίαν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ὑποβάλετε τὰς τροποποιήσεις σας καὶ ἐγὼ θὰ ἐργασθῶ ὅπως γίνουν δεκταὶ αἱ τροποποιήσεις αὗται καὶ συγχρόνως καὶ τὸ δάνειον, πρᾶγμα ἄλλως τε τὸ ὁποῖον ποτὲ δὲν θὰ ἐγίνετο πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου». Τότε δὲ εἶπον ἀκριβῶς εἰς τοὺς συναδέλφους πληρεξουσίους καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι, ἐφόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τροποποίησις τοῦ κανονισμοῦ πρὸ τοῦ Σεπτεμβρίου, καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅπως, ἐφόσον ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις καὶ ἡ γνώμη ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ μέλη, τὰ ὁποῖα εἶναι κύριοι ἄξιοι πάσης τιμῆς καὶ ὑπολήψεως, δὲν εἶναι ὅμως ἴσως τὰ κατάλληλα πρόσωπα ὅπως βοηθήσουν εἰς τὸ βαρὺ ἔργον, προσπαθήσῃ προτείνουσα παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν ν’ ἀλλάξῃ τὰ δύο αὐτὰ μέλη καὶ δεύτερον προσπαθήσουν οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ καὶ δυνηθῶσι νὰ συντονίσουν τὰς ὑπηρεσίας ἀφ’ ἑνὸς μὲν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῶν δύο Ὑπουργείων καὶ τρίτον μία Ἐπιτροπὴ ἐκ πληρεξουσίων, προσφύγων καὶ μή, νὰ παρακολουθῇ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Αὐτὴ ἦτο ἡ πρότασις ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπ’ ἐμοῦ. Κατόπιν αὐτῶν ἀνεχώρησα εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καὶ φθάνομεν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν. Τί ἐγένετο ἀπὸ τότε ἕως τώρα; Δὲν δύναμαι ἐνταῦθα νὰ ἀντιπαρέλθω τὸ γεγονὸς ὅτι ἦτο δυνατὸν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς καταστροφῆς ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἐπαναστατικὴ νὰ μὴ ἦτο εἰς θέσιν νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸν μεγάλον ἀριθμὸν τῶν προσφύγων χορηγοῦσα ἐπαρκῆ στέγην, ἀλλ’ ἐφόσον αἱ μετέπειτα Κυβερνήσεις πολὺ καλὰ ἐγνώριζον ὅτι ἀπὸ τῆς 1ης Μαΐου μέχρι τῆς 1ης Ὀκτωβρίου ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχθῶμεν ἄνω τῶν 100,000 προσφύγων, ἀπορῶ πῶς αἱ Κυβερνήσεις αὗται δὲν ἔλαβον οὐδὲν μέτρον ὅπως προετοιμάσουν τὴν στέγην ἐκείνην ἡ ὁποία ἦτο ἀπολύτως ἀναγκαία διὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην καὶ ἀπορῶ πῶς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς πρόσφυγας, ἀντὶ νὰ τοὺς στεγάζωμεν εἰς σπίτια, προχειρολογοῦντες στεγάζομεν αὐτοὺς ὑπὸ σκηνὰς ἀγοράζοντες δεκάδας χιλιάδων τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι ἐν καιρῷ χειμῶνος ἐν Ἠπείρῳ καὶ Μακεδονίᾳ εἰς οὐδὲν ἄλλο δύνανται νὰ χρησιμεύσουν παρὰ νὰ ἐπιταχύνωσι τὸν θάνατον τῶν δυστυχῶν προσφύγων. Ἄν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι σήμερον 50,000 σκηναὶ στοιχίζουν ἄνω τῶν 100,000 λιρῶν, ὀφείλει τις νὰ ὁμολογήσῃ ὅτι εἶναι σπατάλη τοῦ δημοσίου πλούτου, ἡ ὁποία δὲν γνωρίζω πῶς πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ. Ἐνῷ ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ Μαρτίου μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923 ἤγειρεν ἄνω τῶν 25,000 οἰκίσκων καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Μαρτίου μέχρι σήμερον δὲν ἠγέρθη καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα οὐδὲ εἷς οἰκίσκος ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀγροτικὴν αὐτῶν ἀποκατάστασιν, διέπραξε τὰ ἑξῆς μεγάλα καὶ βασικὰ σφάλματα: Ἐνόμισεν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς συνήθους ἐποικισμοῦ μονομεροῦς ὑπὸ ὁμαλὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ὑπῆρχε καιρὸς συγκροτήσεως συμβουλίων ἵνα λάβωσιν ἀποφάσεις, καὶ δεύτερον ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία ἐγνώριζε πολὺ καλῶς ὅτι ἡ σωτηρία τῶν προσφύγων ἔγκειται εἰς τὴν ταχεῖαν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἐπὶ τόσον καιρὸν ἠργοπόρησεν ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασιν καὶ ἐκτέλεσιν. Ἀφ’ ἑτέρου, ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως εἶχεν ὅλον τὸν καιρόν, ὅλα τὰ ὑλικὰ μέσα καὶ ὅλην τὴν ἄνεσιν, διότι δὲν εἶχε τὰς περιπτώσεις τῶν προσφύγων, ἐν τούτοις οὔτε ἐσκέφθη νὰ ἐπιταχύνῃ τὸ ἔργον τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως.

§102Δ. ΠΑΖΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. συνάδελφον νὰ μοὶ εἴπῃ πόσοι οἰκίσκοι εἶχον ἀνεγερθῆ μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου, πόσους συνεπλήρωσε κατόπιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως καὶ πόσοι πραγματικῶς ἀπὸ τοῦ Μαΐου ἀνῳκοδομήθησαν, ὡς ἐπίσης ἂν καὶ πῶς ἡ ἔναρξις ἔγινεν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἰουλίου, ἂν ἐνθυμῆσθε.

§103Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου 1923 εἶχον ἀνεγερθῆ 12,000 οἰκίσκοι εἰς τὴν περιφέρειαν Ἀθηνῶν, εὑρίσκοντο δὲ ὑπὸ ἐκτέλεσιν 4,500 καὶ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν οἰκίσκων αὐτῶν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ἀλλ’ ἂν ἐρωτήσητε τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, θὰ πληροφορηθῆτε ὅτι ἀπὸ τοῦ Μαρτίου καὶ ἐντεῦθεν μέχρις Αὐγούστου οὐδεμία μειοδοσία ἐδόθη πρὸς ἀνέγερσιν ἀστικῶν οἰκίσκων, ἐκτὸς ἐκείνων αἱ ὁποῖαι εἶχον προκηρυχθῆ πρὸ τοῦ Ἀπριλίου 1924 καὶ αἱ ὁποῖαι μόνον ἐν μέρει ἐπραγματοποιήθησαν. Εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου εἶχον εἰδικὰ μέσα ἐπὶ τῇ βάσει προγράμματος γενομένου πολὺ πρωτύτερα, ἠγέρθησαν οἱ οἰκίσκοι αὐτοί.

§104Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Πόσοι οἰκίσκοι εἶναι εἰς τὴν Μακεδονίαν;

§105Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Οἱ συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο εἶναι ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§106Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀστικοί;

§107Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἀστικοὶ ἐγένοντο τότε ἐν Θεσσαλονίκῃ, Κομοτηνῇ, Ξάνθῃ, Δεδεαγάτς, Καβάλλᾳ, Κοζάνῃ, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς ποίας ἄλλας πόλεις ἐγένοντο, ἰδίως ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως.

§108Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἀπὸ τὴν Θεσσαλονίκην μέχρι τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων πόσοι εἶναι; Ἂν ἐπηγαίνατε, θὰ ἐβλέπατε ὅτι εἶναι πλήρεις οἰκίσκων. Ἐγὼ ἐπῆγα καὶ τοὺς εἶδα.

§109Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἀλλ’ εἶναι πολλοὶ Μακεδόνες οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ δώσωσι πληροφορίας περισσοτέρας. Αὐτοὶ οἱ συνοικισμοὶ εἶναι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὅσοι ἠγέρθησαν ἐν Μακεδονίᾳ ἠγέρθησαν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, οἱ δὲ ἄλλοι συνοικισμοὶ ἀπὸ τὰ ταμεῖα στεγάσεως.

§110Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ὥστε διαιρεῖτε τὸ ἔργον;

§111Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Διαιρῶ τὸ ἔργον.

§112Δ. ΠΑΖΗΣ. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου του ἐδήλωσεν ὅτι κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τοῦ κ. Μοργκεντάου ὥρισεν ἀστικοὺς συνοικισμοὺς πρὸς διευκόλυνσιν καὶ τὰ 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων ἔβαλαν ὑπέγγυα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔπαυσε πλέον οὐσιαστικῶς τὸ ἔργον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας, ὄχι μόνον νὰ ἀναμιγνύεται, ἀλλὰ καὶ νὰ κτίζῃ. Μετεβίβασεν ὅλην τὴν δικαιοδοσίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου ὥστε ἀργότερον νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν, διότι δὲν ὑπῆρχε πλέον ὁ προορισμὸς τῆς ὑποστάσεως παρὰ μόνον εἰς τὸ νὰ παραλαμβάνῃ κουβέρτες, γάλατα κτλ. διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ἑπομένως ἀπὸ τοῦ Μαΐου καὶ ἐντεῦθεν ἤρξατο ἡ ἐργασία τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως διὰ τὴν ἀνέγερσιν νέων συνοικισμῶν, ἐκτὸς τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Πειραιεῖ, τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑπολογίσει ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις. Πᾶν ὅ,τι ἐγίνετο εἰς τὴν Μακεδονίαν, Μυτιλήνην, Λέσβον, ἐγένετο ἀπὸ τὰς κατόπιν Κυβερνήσεις διὰ τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως.

§113Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ ἐμέμφθητε ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ὅτι δὲν ἐπρονόησαν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν 100.000 προσφύγων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται, εὑρίσκεσθε ἐδῶ τότε ὅτε εἶχε ἀνακινηθῆ τὸ ζήτημα καὶ ὁ Ὑπουργὸς κ. Μπακάλμπασης ἐβεβαίωσεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Παπαναστασίου εἶχεν ἐξασφαλίσει 50.000 στέγας καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Τὸ γνωρίζετε;

§114Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Τὸ γνωρίζω, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶναι ἄστεγοι οἱ πρόσφυγες.

§115Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ὅταν ἦσθε Ὑπουργός, εἶχεν ἀποθάνει τὸ ἥμισυ.

§116Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, δὲν ἀρνοῦμαι. Μόνον εἰς τὸν ἀριθμὸν διαφωνῶ.

§117Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ προσπαθῶμεν νὰ γίνῃ τι παραπάνω, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐξευτελίζωμεν τὰ γενόμενα, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου δὲν θὰ γίνῃ τίποτε.

§118Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡμεῖς δὲν φρονοῦμεν ὅτι ἐξευτελίζεται τὸ θέμα. Ἀπεναντίας εἶναι ἀνάγκη νὰ διαφωτισθῶμεν ἐπὶ τῶν σφαλμάτων τὰ ὁποῖα ἐγένοντο καὶ τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὴν σημερινὴν συζήτησιν. Θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ λεχθῇ ἀκριβῶς ὅτι ἐδόθη ὑπόσχεσις ὅπως ἀνεγερθοῦν συνοικισμοί, διότι ἐγὼ δύναμαι νὰ εἴπω ὑπευθύνως ὅτι εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν, μολονότι ἐδόθησαν ὑποσχέσεις ἀπὸ τοῦ Μαΐου, οἱ συνοικισμοὶ ἤρχισαν νὰ γίνωνται μόλις τὸν Ὀκτώβριον. Ἀπὸ τὴν ἡμέραν δὲ τῶν βροχῶν τὰ θεμέλια εἶχον καταστραφῆ. Συνεπῶς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὁμιλῶμεν περὶ ὑποσχέσεων μελλουσῶν. Ἄν ἠγέρθη ἡ συζήτησις αὐτή, εἶναι ἀκριβῶς διὰ νὰ διαπιστωθῇ ὅτι οἱ πρόσφυγες, μολονότι ὑπῆρχε καιρός, δὲν ἔχουν στεγασθῆ.

§119Δ. ΠΑΖΗΣ. Θὰ ἐνθυμῆται ἡ Συνέλευσις ὅτι ὁ κ. Μπακάλμπασης εἶχε δηλώσει ὅτι προῆλθεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ γερμανικῶν Οἴκων πρὸς ἀνέγερσιν 10 χιλιάδων οἰκίσκων τῶν ὁποίων ἡ ἐγκατάστασις ἤθελεν ἀρχίσει ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, διότι δὲν ἦσαν χάρτινα σπίτια ὥστε νὰ τὰ πάρῃ καὶ νὰ τὰ στήσῃ ἀμέσως, ὅπως νομίζει ὁ κ. συνάδελφος. Ὑποθέτω λοιπὸν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ τῶν ὑποσχέσεων πρὸς τὰ γενόμενα.

§120Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι δὲν μὲ ἠννοήσατε καὶ ἀνελάβετε τὴν ὑπεράσπισιν ἀγαπητοῦ μου συναδέλφου, τοῦ κ. Μπακάλμπαση. Δὲν ὑπάρχει σκοπὸς μομφῆς, ἀλλ’ ὑπάρχουν τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦν ἀφ’ ἑαυτῶν.

§121Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Τὰ δύο βασικὰ σφάλματα, ὅπως εἶπον, τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὅτι ἐνόμιζεν ὅτι πρόκειται περὶ ἐποικισμοῦ ἐν ὁμαλῇ καταστάσει, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐποικισμοῦ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι κατοικοῦντες ἀλλαχοῦ εἶχον τὸν καιρὸν νὰ περιμένωσιν· ἐνῷ ἔπρεπε νὰ σκεφθῇ ὅτι πρόκειται περὶ ἐποικισμοῦ, ὁ ὁποῖος ὅσον ταχύτερον συνετελεῖτο τόσον ἡ σωτηρία τῶν προσφύγων θὰ ἦτο ἀσφαλεστέρα. Καὶ τὸ δυσάρεστον εἶναι ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἡ ὁποία εἶχεν ὅλην τὴν ἄνεσιν καὶ τὸν καιρὸν καὶ ἦτο ἀπηλλαγμένη τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία ἀφῄρει πολὺν καιρὸν ἀπὸ τὰς μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις, δὲν ἐσκέφθη νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ἔργον ὀλίγον εὐρύτερον, ἀλλὰ περιωρίσθη ὅπως συνεχίσῃ τὸ ἔργον τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τότε ὑπαρχόντων γεωργικῶν νόμων. Δὲν θέλω νὰ ψέξω κανένα ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως· ἦτο αὐτὴ ἡ ἀντίληψις τῶν κυρίων, ὅπως ἡ ἰδική μου εἶναι διαφορετική. Οἱ μὲν ξένοι ἐρχόμενοι ἐνταῦθα δὲν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς ἐλαχίστου διαστήματος νὰ κατατοπισθοῦν εἰς τὰ φλέγοντα ζητήματα· ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι παρευρίσκοντο τόσον ὡς μέλη ὅσον καὶ ὡς ἀνώτατοι ὑπάλληλοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ προσπαθήσουν πάσῃ θυσίᾳ νὰ κατατοπίσουν τὰ ξένα μέλη ὅτι ἡ σωτηρία τῶν προσφύγων ἔγκειται εἰς τὴν ταχυτέραν ἀνέγερσιν στέγης ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὴν ἐν γένει ἀποκατάστασιν ἀφ’ ἑτέρου. Ἐκτὸς τούτου, ἐνῷ τὸ Συμβόλαιον τῆς Γενεύης ὁμιλεῖ περὶ παραγωγικῶν ἐργασιῶν, εἶναι λυπηρὸν ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν προέβη εἰς καμμίαν ὀργάνωσιν βιομηχανικῆς ἢ ἄλλης τινὸς ἐργασίας, ἡ ὁποία ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἔδιδε τὰ μέσα συντηρήσεως εἰς τὴν ἀστικὴν προσφυγικὴν τάξιν, τὰ μέσα τῆς ἐργασίας εἰς τὴν ἐργατικὴν προσφυγικὴν τάξιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θὰ ἠμπόδιζεν ὅπως μέγα μέρος τοῦ χρήματος τοῦ εἰσερχομένου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐξέρχηται καὶ πάλιν πρὸς παραγγελίαν διαφόρων εἰδῶν, τὰ ὁποῖα θαυμάσια θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσιν ἐδῶ.

§122Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἠμπορεῖτε νὰ μὲ πληροφορήσητε ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι ἠδύνατο νὰ κάμῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὴν μέμφεσθε διότι δὲν τὰ ἔκαμε, ἂν εἶχε τὰ μέσα νὰ τὰ κάμῃ;

§123Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐφόσον ἠδύνατο νὰ παραγγέλλῃ διάφορα εἴδη εἰς τὸ ἐξωτερικόν, βεβαίως θὰ εἶχε νὰ στέλλῃ καὶ τὰς σχετικὰς λίρας.

§124Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω, ἂν δηλαδὴ εἶχε τὰ μέσα, διὰ νὰ μὴ φαινώμεθα ὅτι ἀδίκως μεμφόμεθα τὴν Ἐπιτροπήν.

§125Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀπάντησίς μου εἶναι ἀρκετή.

§126Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔφαγα ὅλο τὸ καλοκαῖρι εἰς τὴν Μακεδονίαν προπαρασκευάζων τὴν ἀνέγερσιν δύο χιλιάδων οἰκίσκων, διὰ τοὺς ὁποίους ἐδαπάνα ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως 26 ἕως 30 ἑκατομμύρια. Ἔστειλα Ἐπιτροπήν, ἀπηλλοτρίωσα, ἡτοίμασα ὅλην τὴν σχετικὴν ἐργασίαν, ὁπότε ἔρχεται ἡ εἴδησις ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας θὰ δαπανήσῃ 70 ἑκατομμύρια. Αὐτὸ ἐχρησίμευσεν ὡς πρόφασις διὰ νὰ μᾶς εἴπουν ὅτι, ἀφοῦ θὰ δαπανήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως δὲν κτίζει. Δυστυχῶς δὲ ἡ μεταβολὴ τῆς ἀποφάσεως συνέπεσε μὲ τὴν σιτοδείαν ἡ ὁποία ἔφερε μίαν κατάστασιν τραγικὴν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἡ ὁποία ἔβλεπεν ὅτι ὄχι μόνον ἔπρεπε νὰ δώσῃ σπόρον εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς ἐντοπίους, ἀλλ’ ὅτι εἶχε νὰ ἀντιμετωπίσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως τῶν προσφύγων. Ὥστε βλέπετε ὅτι μερικὰ πράγματα εἶναι μοιραῖα.

§127Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. 150 χιλιάδες πρόσφυγες ἀπέθανον μοιραίως, καθ’ ὑμᾶς.

§128Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἠξεύρω ἂν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι οὔτε διὰ τὴν ζωάρκειαν δὲν εἶχε τὰ μέσα, καὶ ἠναγκάσθη τὸ Κράτος νὰ τὴν συνδράμῃ. Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετάσητε τὸ ζήτημα αὐτό, ἂν δηλαδὴ ἔχουσα τὰ χρηματικὰ μέσα νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πολυσχιδεῖς ἀνάγκας παρημέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν πλήρωσιν αὐτῶν.

§129Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἀπήντων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἂν δὲν εἶχε τὰ μέσα ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ πρόγραμμά της καθ’ ὁλοκληρίαν, θὰ ἔπρεπε νὰ κάμῃ ὅ,τι ἔκαμε διὰ τοὺς ἀστικοὺς συνοικισμούς, ὁπότε κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1923 ὁ κ. πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς δι’ ἐγγράφου του ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας ὅτι δὲν ἔχει χρήματα διὰ τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν καὶ ὅτι ἐπαφίνει ὁλοκληρωτικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἔργον αὐτό.

§130Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅπερ καὶ ἐγένετο.

§131Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐγένετο, ἀλλ’ ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὰ χρηματικὰ μέσα ὅπως τὰ χρήματα αὐτὰ διατίθενται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι ζήτημα ἀντιλήψεως, κύριε Ὑπουργέ, κατὰ πόσον ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος Ὀργανισμὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματα αὐτά.

§132Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑμεῖς δὲν εἶσθε ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἔχετε τὴν ἀντίθετον ἀντίληψιν ἐπὶ τοῦ ποῖος Ὀργανισμὸς θὰ ἦτο ὁ ἁρμοδιώτερος.

§133Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὸν Ὀργανισμόν, τοῦ ὁποίου ἡ σχετικὴ αὐτονομία, βεβαίως ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους, μόνον καλοῦ πρόξενος ἠδύνατο νὰ εἶναι.

§134Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὕστερα ἀπὸ αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἴπετε περὶ τοῦ γνωστοῦ νομοθετήματος, δὲν δύνασθε νὰ μεμφθῆτε τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐμπιστοσύνην τινὰ μόνον ἐπὶ τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§135Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος ὅτι εἷς Ὀργανισμός, ὀλίγον πλέον ἀνεξάρτητος ἀπὸ τὸν κρατικόν, ἴσως θὰ εἶχεν ἐλευθερωτέραν τὴν χρῆσιν τῶν χρημάτων, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὸν Ὀργανισμὸν αὐτόν.

§136Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε ὅμως τὸ ἀνεξέλεγκτον θὰ τὸν κάμῃ νὰ παρεκτρέπεται.

§137Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἐξακολουθῶ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως· ὀφείλω, διὰ νὰ ἄρω πᾶσαν παρεξήγησιν, νὰ εἴπω ὅτι τὰ μέλη τὰ ὁποῖα ἐστάλησαν ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶναι κύριοι οἱ ὁποῖοι ἀντελήφθησαν ἐν σχετικῶς βραχεῖ διαστήματι ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ διορθωθοῦν, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπεισέλθουν μέχρι καὶ τῶν τελευταίων λεπτομερειῶν τῶν ἀναγκῶν τῶν προσφύγων, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἦτο ἀποκλειστικὸν ἔργον τῶν ἀνωτάτων ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς, οἱ ὁποῖοι καὶ εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὑστέρησαν. Καὶ ἂν ἐν τῷ Κράτει ἐγένοντο πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ὡραῖα, ὀφείλεται τοῦτο ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς ἀνωτάτους ὑπαλλήλους τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τοὺς Ἕλληνας. Καταλήγων, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως, λέγω ὅτι ἡ ἀνεξάρτητος ὁμάς, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέλος, ἴσως δὲ καὶ πάντες οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, θὰ εἶχον νὰ ὑποβάλουν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν παράκλησιν ὅπως τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι εὑρίσκεται ἐν στενῇ ἐπαφῇ μετὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἀπομάκρυνσιν ὡρισμένων ἀνωτάτων ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς, οἱ ὁποῖοι καλῶς ἢ κακῶς ἐξετέθησαν μέχρι τοιούτου σημείου εἰς τὴν συνείδησιν τῶν προσφύγων, ὥστε ἡ παραμονὴ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατή, ἐφόσον μόνον δυσπιστίαν ἐμπνέουν πρὸς τοὺς ἀδελφούς μας. Ἐκτὸς δὲ τούτου γεγονὸς ἐπίσης εἶναι ὅτι ἀνώτατοι ὑπάλληλοι τοῦ αὐτονόμου αὐτοῦ Ὀργανισμοῦ, — ὑπὲρ τῆς αὐτονομίας καὶ ἐγὼ εἶμαι, ἀλλ’ ὄχι μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ θεωροῦν τὸν ἑαυτόν των τελείως ἀνεξάρτητον, — ἐθεώρησαν ἑαυτοὺς ἀνεξελέγκτους διαχειριστὰς τῶν χρημάτων διὰ τὰ ὁποῖα ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἐγγυᾶται, καὶ εἶναι δυστύχημα ὅτι αὐτὴ ἡ συνείδησις καὶ ἡ συναίσθησις τοῦ ἀνεξαρτήτου ἔφθασε καὶ μέχρι τῶν κατωτάτων ὑπαλλήλων, ὥστε τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν μία Κυβέρνησις ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως μόνον οἱ ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως δρῶντες ὡς ξένοι μεταξὺ ξένων ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου, καταρρακώνοντες τὸ γόητρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀρνοῦνται πᾶσαν ἐπέμβασιν καὶ πάντα ἔλεγχον ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων. Φρονῶ ὅτι τοιοῦτοι ὑπάλληλοι δὲν ἔχουσι θέσιν ὅπως φροντίζωσι καὶ μεριμνῶσιν ὑπὲρ Ἑλλήνων προσφύγων (χειροκροτήματα). Διὰ τοῦτο ὑποβάλλομεν τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὅπως ἅμα τῇ πρώτῃ ἐπαφῇ μετὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ζητήσῃ τὴν ἄμεσον ἀπομάκρυνσιν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον εἶναι ἐκτεθειμένοι ἐνώπιον τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως κατερράκωσαν καὶ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκθέτουν. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω σχετικῶς μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Οἱ μισθοὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀνέρχονται εἰς ἥμισυ ἑκατομμύριον δραχμῶν μηνιαίως. Ἐνῷ δὲ ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι ἐτελοῦντο μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῶν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ὑπαρχόντων ὑπαλλήλων, φρονῶ ὅτι τὰ 18 αὐτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα προστίθενται εἰς τὸν ἐτήσιον Προϋπολογισμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, εἶναι χρήματα τὰ ὁποῖα καλύτερον θὰ ἐδαπανῶντο πρὸς κάλυψιν διαφόρων δαπανῶν τῆς Χώρας. Καὶ τώρα προχωρῶ εἰς ἄλλο ζήτημα. Ἐρχόμεθα νὰ ἐρευνήσωμεν τὸ αἴτιον τὸ ὁποῖον ἐπροκάλεσε τὴν συζήτησιν αὐτήν, δηλαδὴ κατὰ πόσον ἡ σύρραξις ὀφείλεται εἰς τὸν Α ἢ Β λόγον. Καὶ λέγοντες ὅτι διεξάγεται ἀγὼν περὶ ὑπάρξεως ὀφείλομεν νὰ ἐννοήσωμεν ὅτι, ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν ἐπαρκεῖς γαῖαι ὅπως δοθῶσι πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ τῶν παλαιῶν καλλιεργητῶν, θὰ ἐξακολουθῶσιν αἱ συρράξεις. Διὰ τοῦτο καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅπως παντὶ τρόπῳ ἐξεύρῃ ὅλας τὰς γαίας ἐκείνας αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς ἀποκατάστασιν καὶ ἐγκατάστασιν ὄχι μόνον τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐντοπίων καλλιεργητῶν. Φρονῶ δὲ ὅτι αἱ γαῖαι αὐταὶ θὰ ἐξευρεθῶσι πρῶτον διὰ τῆς παραχωρήσεως ὅλων τῶν τουρκικῶν γαιῶν. Δὲν γνωρίζω μέχρι ποίου σημείου εὑρίσκονται αἱ ἐργασίαι, ἀλλὰ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ἐργασία αὐτή. Δεύτερον πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ὅλα τὰ μεγάλα ἀγροκτήματα, ἰδίως τῶν Νέων Χωρῶν, ὡς καὶ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Διότι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπάρχουν μεγάλα ἀγροκτήματα τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόσφυγες καὶ ἐντόπιοι ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ ζητοῦσιν ὅπως διὰ τοῦ ἱδρῶτός των κερδίζουν τὸν ἄρτον τῶν τέκνων των. Τρίτον πρέπει ὅλα τὰ μοναστηριακὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται κατεσπαρμένα τῇδε κἀκεῖσε καὶ τὰ ὁποῖα νέμονται ἀφ’ ἑνὸς μὲν διάφοροι μοναχοὶ βιοῦντες ἐν εὐμαρείᾳ εἰς τὰ μοναστήρια, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διάφοροι ἄλλοι συγγενεῖς καὶ παραπλήσιοι τῶν μοναχῶν, ὅπως καὶ τὰ κτήματα αὐτὰ ἀπαλλοτριωθοῦν καὶ δοθοῦν τὸ ταχύτερον εἰς τοὺς πρόσφυγας πρὸς καλλιέργειαν.

§138Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς διατί δὲν ἐπετάξατε τὰ κτήματα τοῦ Τοψίν; Δὲν ἐχρειάζοντο αὐτὴν τὴν ἐποχήν;

§139Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐχρειάζοντο ἀκόμη. Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ γαῖαι αὐταὶ δι’ ἀπαλλοτριώσεως νὰ ἀποδοθοῦν εἰς τοὺς καλλιεργητάς, ἐν ἀνάγκῃ ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ προβῇ εἰς ἐπίταξιν ὅλων τῶν ἀγροκτημάτων τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν, ὅπως διευκολύνωμεν καὶ ὑποβοηθήσωμεν τὴν φιλοπονίαν τῶν ἀγροτῶν. Πρὸς τούτοις δὲ διὰ τῆς ἀποξηράνσεως πρέπει νὰ καταστοῦν καλλιεργήσιμα, καίτοι μέχρι τοῦδε ἐν ἀχρηστίᾳ εὑρισκόμενα. Πρέπει νὰ δοθῶσιν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα γεωργικὰ ἐργαλεῖα διὰ σπορὰν καὶ ὅ,τι ἄλλο ἀναγκαῖον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ ταχύτερον νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν οἰκημάτων τῶν προσφύγων, διότι φρονῶ ὅτι προτιμότερον εἶναι ἡ στέγασις νὰ διενεργηθῇ κατὰ τρόπον ὄχι πολὺ τεχνικόν, κατὰ τρόπον ὄχι πολὺ οἰκονομικόν, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ταχύν, διότι ἡ κατὰ ἓν ἔτος ταχυτέρα στέγασις θὰ σώσῃ χιλιάδας ὑπάρξεων ἀπὸ τὸν θάνατον, ὥστε ἡ ζωὴ τῶν θυμάτων αὐτῶν νὰ στοιχίζῃ πολὺ περισσότερον ἀπὸ τὰ ὀλίγα ἑκατομμύρια περιπλέον τὰ ὁποῖα θὰ δαπανηθοῦν.

§140Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς στεγάσεως εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ὑποδεικνύει τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἐγερθῶσιν οἱ συνοικισμοί.

§141Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ὄχι· ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἐπιτροπή.

§142Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἐντοπίων καλλιεργητῶν, δικαίωμα τὸ ὁποῖον τῆς ἐδώσατε διὰ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, καὶ ὅλα τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα καμμία ποτὲ Ἐξουσία ἐν Ἑλλάδι δὲν συνεκέντρωσεν.

§143Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὅτε διώκουν τὴν Μακεδονίαν εἶχον μεταβῆ πρὸς ἐπιθεώρησιν εἰς Γενιτσά. Ἐπιστρέφων ἐσταμάτησα πλησίον τῆς Πέλλης καὶ συνήντησα τοὺς ἐκ Θράκης ἐλθόντας πρόσφυγας τοῦ Τσιφλί– κιοϊ. Τοῖς ὡμίλησα καὶ τοὺς ἠρώτησα διάφορα. Αὐτοὶ μοὶ εἶπον ὅτι θέλουν νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ διότι τὸ μέρος εἶναι ὑψηλόν, ἀλλ’ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θέλει νὰ τοὺς ἐγκαταστήσῃ 2½ χιλιόμετρα εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Τοῖς εἶπον: «Πολὺ καλά, ἀλλὰ τὰ νερὰ τὰ ὁποῖα τρέχουν σχηματίζουν ἕλη. Θὰ χρειασθῇ ὀλίγη καλὴ θέλησις διὰ νὰ κάμητε ἕνα αὐλάκι μέχρι τῆς λίμνης καὶ νὰ δύνασθε νὰ καλλιεργήσητε». Αὐτοὶ μοὶ ἀπήντησαν ὅτι δέχονται ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μείνουν τὰ χωράφια δι’ αὐτούς. Τοὺς ἐβεβαίωσα ὅτι τὰ χωράφια θὰ εἶναι δι’ αὐτοὺς καὶ τοῖς ἐδήλωσα ὅτι ἤμην ὁ Γενικὸς Διοικητὴς καὶ ὅτι εἶχον τὸν λόγον μου δι’ αὐτό. Πράγματι μοὶ τὸ ὑπεσχέθησαν. Ὅταν ἐπέστρεψα εἰς Θεσσαλονίκην ἐκάλεσα τὸν κ. Καραμάνον καὶ τῷ εἶπον ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες εἰς αὐτὸ τὸ μέρος. Μοὶ ὑπεσχέθη νὰ τὸ κάμῃ καὶ ἐπραγματοποιήθη τοῦτο, μολονότι συνήντησεν ἀντιρρήσεις ἀπὸ τοὺς ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἐκεῖ καὶ τὰς ὁποίας ἀντιρρήσεις ἐγὼ δὲν ἠμπόρεσα νὰ ἐξηγήσω, ἀλλὰ μοὶ τὰς ἐξήγησεν ὁ κ. Μάγγος. Ὅπως βλέπετε, δὲν εἶναι καὶ τόσον δύσκολον νὰ εὑρίσκῃ κανεὶς τὸν τρόπον νὰ φέρῃ συνεννοήσεις. Δυστυχῶς ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν τὸ ἐλάττωμα νὰ θέλῃ ὁ καθεὶς νὰ διοικῇ καὶ νὰ διοικῇ ἀνεξαρτήτως ἄλλης θελήσεως καὶ ἐπεμβάσεως. Ὅταν θελήσωμεν νὰ φανῶμεν συμβιβαστικοὶ καὶ νὰ συντονίσωμεν τὴν ἐργασίαν μας θὰ ἔχωμεν ἀλλοῖα ἀποτελέσματα. Θὰ σᾶς παρακαλέσω λοιπὸν χάριν τῶν προσφύγων νὰ εἶσθε ὀλίγον ψυχραιμότεροι καὶ νὰ συνεννοούμεθα μεταξύ μας. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων ἀνήκει βεβαίως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Νομίζω ὅμως ὅτι καὶ οὕτω, δηλαδὴ μὲ τὸ σημερινὸν νόμιμον καθεστώς, ἂν ἡ Κυβέρνησις καταστρώσῃ ἓν πρόγραμμα περὶ τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες, θὰ εἶναι τελείως εὔκολον νὰ συμμορφωθῇ πρὸς αὐτὸ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως νὰ ἀρνηθῇ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίσωμεν τὸν τόπον τῆς ἐγκαταστάσεως, ἐφόσον μάλιστα ἡ ἐγκατάστασις αὕτη εἰς τὰ βόρεια ἐκεῖνα μέρη δύναται, ἐκτὸς τοῦ συμφέροντος τοῦ ἐποικισμοῦ, νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλην ἔννοιαν, ἔννοιαν ἐθνικήν.

§144Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, λυποῦμαι πολὺ ὅτι δὲν ἦσθε ἐδῶ ὅταν διετύπωσα μερικὰς αἰτήσεις ἐκ μέρους τῶν προσφύγων.

§145Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ φροντίσω, κύριε Δοξιάδη, νὰ ζητήσω τὴν ἀγόρευσίν σας, ἵνα λάβω γνῶσιν.

§146Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ κληρωθῶσιν αἱ γαῖαι καὶ νὰ δοθῶσιν ὅλα τὰ ἐφόδια εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἵνα προχωρήσωσιν εἰς τὴν ἐργασίαν, φοβοῦμαι δὲ πολύ, μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν πρόθεσιν τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς κρίκος συνεννοήσεως μεταξὺ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ τὸν ὑλικὸν χρόνον νὰ κατέλθῃ μέχρι λεπτομερειῶν, αἵτινες εἶναι πολλάκις σπουδαιότεραι τῶν γενικοτήτων. Δὲν ἀρνοῦμαι δέ, ὅπως καὶ ἄλλοτε παρὰ τῷ κ. Μπακάλμπαση Ὑπουργῷ ἐτόνισα, ὅτι μία συνεννόησις Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς πολλὰ τὰ ἄτοπα ἠμπορεῖ νὰ ἄρῃ. Διὰ τοῦτο καὶ μετὰ μεγάλης ἱκανοποιήσεως ἠκούσαμεν τὰς σχετικὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεις. Ἐφόσον ὅμως οἱ ὑπάλληλοι εἶναι οἱ αὐτοί, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι οἱ αὐτοί, διότι δὲν εὑρίσκονται οἱ δυνάμενοι νὰ τοὺς ἀντικαταστήσουν, νομίζω ὅτι μία Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή, ὅπως ὑπάρχει τοιαύτη, δύναται νὰ παρακολουθῇ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ συσταθῶσιν ἐντόπιαι ἐφορευτικαὶ Ἐπιτροπαὶ κατὰ νομοὺς καὶ ὑποδιοικήσεις, εἰς τὰς ὁποίας νὰ μετέχωσι καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν προσφύγων καὶ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν τῆς περιφερείας, καὶ εἰς τὰς ὁποίας νὰ δύνανται νὰ λαμβάνωσι μέρος οἱ πληρεξούσιοι τῆς περιφερείας ἐκείνης μεταβαίνοντες ἐπὶ τόπου. Αἱ Ἐπιτροπαὶ αὗται θὰ ἔχουν ὄχι μόνον συμβουλευτικὴν ψῆφον, ἀλλὰ καὶ κάτι περισσότερον, διότι θὰ δύνανται νὰ ὑποδείξωσιν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας των. Δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι θὰ ἐξακολουθῶμεν ν’ ἀκούωμεν παράπονα, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς ὁμιλίας μου, ἡ πληγὴ εἶναι μεγάλη καὶ ἡ οὐλὴ ἡ ὁποία θ’ ἀπομείνῃ θὰ εἶναι εὐαίσθητος ἐπὶ πολὺ εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὰς κακουχίας, πάντως ὅμως θὰ ἐπέλθῃ κάποια βελτίωσις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ τείνωμεν καὶ εἰς κάτι ἄλλο, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἐκλείψῃ αὐτὴ ἡ διαίρεσις μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα ἡ συνεργασία τῶν πληρεξουσίων, ἀφ’ ἑνὸς τῶν προσφύγων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῶν ἐντοπίων, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἄρῃ τὰς ἀφορμὰς τῶν παρατηρουμένων διενέξεων. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν εἶναι δυνατόν, νὰ ὑποδείξῃ τὸν σχηματισμὸν τοιούτων Ἐπιτροπῶν, εἰς τὰς ὁποίας νὰ μετάσχωσιν οἱ πληρεξούσιοι τῶν δύο μερίδων, οἱ ὁποῖοι θὰ καταλήξωσιν εἰς ἀποτελέσματα πολὺ πλέον εὐχάριστα ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα βλέπομεν σήμερον. Διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ διορθώσεως τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Κέντρου, ἀλλὰ καὶ τῶν περιφερειακῶν ὀργάνων. Νομίζω ὅμως προσέτι ὅτι μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν καὶ εἰς τοῦτο τὸ ζήτημα τὰς ὀρθὰς σκέψεις τοῦ συναδέλφου κ. Ἐλευθεριάδου. Δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα διὰ τῶν ὁποίων θὰ προστατευθῇ ἡ ὑγεία ἡ σωματικὴ καὶ ἡ πνευματικὴ ὅλων τῶν κατοίκων τῆς Χώρας. Σήμερον, ὅτε γίνεται πολὺς λόγος περὶ τοῦ πῶς θὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τοῦ πληθυσμοῦ, θὰ ἦτο πολὺ λυπηρὸν ν’ ἀφήσωμεν τὸν ἰδικόν μας πληθυσμὸν νὰ καταστραφῇ ἀπὸ τὸ ψῦχος καὶ τὰς κακουχίας. Δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι συγχρόνως μὲ τὰς ἄλλας ἐνεργείας εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα τὰ ἀναγκαῖα ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας τῆς Προνοίας καὶ Ὑγείας, νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θέλει προστατευθῆ καὶ ἐνισχυθῇ ἡ ὑγεία τῶν κατοίκων, εἰς ἐκείνους δὲ οἱ ὁποῖοι σκέπτονται νὰ γίνωσιν οἱ γονεῖς τῆς μελλούσης γενεᾶς νὰ δοθῶσι τὰ μέσα τὰ ὑλικὰ καὶ ἠθικά, ὥστε θαρρούντως νὰ προβῶσιν εἰς τὸν πολλαπλασιασμὸν τῆς φυλῆς μας. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι σήμερον ἡ δύναμις ἑκάστου Ἔθνους καὶ ἑκάστου Κράτους ἐξαρτᾶται πρῶτον ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων καὶ δεύτερον ἀπὸ τὸ ποιοτικὸν τῶν κατοίκων. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ δύναμις τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Ἀμερικῆς, τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Ἰαπωνίας ὀφείλεται εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων καὶ ὑπηκόων των, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐξασθένησις τῆς Γαλλίας ἐν συγκρίσει μὲ τοὺς γείτονάς της εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει ὁ φόβος ὅτι ἐντὸς 25 ἐτῶν θὰ ὑπάρχῃ μία Ἰταλία πολὺ ἰσχυροτέρα εἰς πληθυσμὸν καὶ μία Γερμανία ὑπερδιπλασία, σκέπτονται δὲ ἀπὸ τοῦδε πῶς θὰ ἀντιμετωπίσωσι τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ἡμεῖς σήμερον, εὑρισκόμενοι εἰς μέρος τῆς Χερσονήσου, ὅπου φυλαὶ διάφοροι πλούσιαι εἰς τεκνογονίαν ἀπειλοῦσι ν’ αὐξηθῶσι σημαντικῶς, πρέπει νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θέλει ἐπιδιωχθῆ ἡ αὔξησις τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Χώρας ἡμῶν. Μέχρι τῆς σήμερον ἡ πολιτικὴ κατεύθυνσις ἑνὸς Κράτους ὡδηγεῖτο ἀπὸ τὰς ἐθνικὰς καὶ οἰκονομικὰς συνθήκας καὶ ἀνάγκας, ἐνῷ ἀπὸ τοῦδε ἀρχίζει νὰ κατακτᾷ ἔδαφος ἡ βιολογικὴ πολιτική, ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἡ ὁποία βασίζει ὅλον τὸ μεγαλεῖον ἑνὸς Ἔθνους ἐπὶ τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ ποιοῦ τοῦ πληθυσμοῦ τούτου. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη λαμβάνονται σήμερον μέτρα προστατευτικὰ τῆς ὑγείας καὶ τῆς εὐρωστίας τῶν κατοίκων αὐτῶν. Δὲν πρέπει νὰ ὑστερήσωμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι δὲν πρόκειται νὰ διαπλάσωμεν μόνον νέαν γενεάν, ἀλλ’ ἔχομεν εἰς τοὺς κόλπους ἡμῶν ὑπὲρ τὸ 1.000.000 νέων ἀδελφῶν φιλοπόνων καὶ ἐπιμελῶν, τῶν ὁποίων τὴν ὑγείαν ὀφείλομεν νὰ προστατεύσωμεν, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία — ἂν καὶ θὰ θεωρηθῶ ἴσως πολὺ αἰσιόδοξος — ὅτι μίαν ἡμέραν ἡ γενεὰ ἡ ὁποία θὰ προκύψῃ ἀπὸ τὴν διασταύρωσιν τῶν διαφόρων ἑλληνικῶν φυλῶν αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται σήμερον ἐν Ἑλλάδι θὰ εἶναι ὡρισμένως ἀλκιμωτέρα καὶ εὐρωστοτέρα τῆς σημερινῆς. Σήμερον ἡ βιολογία μᾶς ἀποδεικνύει ὅτι ἡ διασταύρωσις φυλῶν διαφόρων τοῦ αὐτοῦ γένους φέρει ὡς ἀποτέλεσμα μίαν γενεὰν ἀλκιμωτέραν. Ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει Ἑλληνικὸν Ἔθνος καὶ Ἑλληνικὸν Κράτος διὰ πρώτην φορὰν ἡ Καυκασία, ἡ Ποντιακή, ἡ Μικρασιατική, ἡ Θρακική, ἡ Μακεδονική, ἡ Νησιωτικὴ καὶ ἡ τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος φυλὴ ἔρχεται εἰς ἄμεσον ἐπιμιξίαν, καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐπιμιξία αὕτη θὰ φέρῃ μίαν γενεάν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἀνωτέρα τῆς σημερινῆς. Ὁ εἷς λόγος εἶναι αὐτός. Ἀλλὰ καὶ ἕτερος λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς: Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι εἰς ἑκάστην φυλὴν ὑπάρχουν αἱ ἀσθενεῖς φύσεις καὶ αἱ ἄλκιμοι φύσεις. Καὶ ἐρωτῶ: Ἡ σημερινὴ γενεὰ εἰς τὴν Ἑλλάδα ποία εἶναι; Ὅπως εἶπε προχθὲς ὁ κ. Ἐλευθεριάδης, κατόπιν ἑνὸς πολέμου δεκαετοῦς καὶ κατόπιν μιᾶς καταστροφῆς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ διεσώθησαν ἀπὸ τὰς ἀσθενείας, ἀπὸ τὰς κακουχίας, ἀπὸ τὴν πεῖναν καὶ ἀπὸ τὸ ψῦχος οἱ πλέον εὔρωστοι τῶν κατοίκων αὐτῆς, ἐκ δὲ τῶν στρατιωτῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἐπανῆλθον ἐκ τῶν αἰχμαλώτων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἦταν πλέον εὔρωστοι καὶ πλέον ἄλκιμοι ὥστε νὰ ἀνθέξουν εἰς τὰ δεινὰ τῆς αἰχμαλωσίας. Καὶ ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος, οἱ ὁποῖοι συνεπείᾳ τῶν πολυετῶν πολέμων ὑπέστησαν στερήσεις καὶ πεῖναν, οἱ διασωθέντες εἶναι ὡρισμένως οἱ ἀλκιμώτεροι καὶ εὐρωστότεροι. Ἀφοῦ λοιπὸν σήμερον ἐπῆλθε μία ἐπιμιξία ἀφ’ ἑνὸς μεταξὺ τῶν διαφόρων ἑλληνικῶν φυλῶν καὶ ἀφ’ ἑτέρου μεταξὺ τῶν εὐρωστοτέρων τέκνων τῆς ἑλληνικῆς γῆς, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία — ἂν καὶ κινδυνεύω νὰ χαρακτηρισθῶ πάλιν ὡς πολὺ αἰσιόδοξος — ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀτενίσωμεν εἰς μέλλον πλέον λαμπρόν, καὶ τὴν μεγάλην αὐτὴν καταστροφὴν ἡ ὁποία κακῇ τῇ μοίρᾳ μᾶς ἐπῆλθε δυνάμεθα νὰ τὴν θεωρήσωμεν ὡς ἓν βάθρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀνορθωθῇ ἡ μεγάλη Ἑλλὰς τῆς αὔριον.

§147Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἀπομακρυνόμεθα ἀπὸ τὸ κύριον θέμα.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως. Τὸ εἶπον.

§149Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Διότι κύριον θέμα εἶναι πῶς συγκεκριμένως ἔγιναν αἱ συγκρούσεις καὶ ποῖα μέτρα θὰ ληφθοῦν πρὸς κατάπαυσιν αὐτῶν. Δὲν ἀποκλείεται κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν νὰ θίγωνται πότε καὶ πότε ἀπόψεις τινὲς τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις κυρίως πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὸ συγκεκριμένον θέμα τῶν συγκρούσεων καὶ τῶν μέτρων τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς πρόληψιν αὐτῶν· διότι ἡμεῖς οἱ μὴ τόσον ἐνήμεροι περιμένομεν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τοὺς ἐνημερωτέρους πληρεξουσίους νὰ μάθωμεν πῶς ἔγιναν αἱ συγκρούσεις καὶ τίνα μέτρα προτείνονται πρὸς κατάπαυσιν· διότι ἐπὶ τέλους εἴμεθα διατεθειμένοι, ὅταν ἴδωμεν ὅτι αἱ συγκρούσεις τείνουν νὰ ἐπεκταθοῦν, νὰ προτείνωμεν καὶ νὰ ἐπιμείνωμεν νὰ ὑπαχθοῦν ὅλα τὰ κατὰ τῶν προσφύγων ἀδικήματα εἰς τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια διὰ τὴν αὐστηρὰν αὐτῶν τιμωρίαν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§151Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Σεβόμενος καὶ τὴν πολυτιμότητα τοῦ χρόνου τῆς Συνελεύσεως καὶ λόγῳ τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ συντομευθῇ τὸ μαρτύριον, ὡς ἀπεκάλεσε τὴν συζήτησιν ταύτην ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργός, θὰ φροντίσω νὰ εἶμαι ὀλιγόλογος. Εἶναι ὁμολογουμένως, κύριοι συνάδελφοι, θλιβερὸν καὶ ἀπείρως ὀδυνηρὸν καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ προσοχὴ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους στρέφεται ἐναγωνίως πρὸς τὸ μαρτύριον τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀδελφῶν ἡμῶν τὰ βουνὰ καὶ τὰ λαγκάδια τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος νὰ βάφωνται ἀπὸ αἷμα ἀδελφοκτόνου σπαραγμοῦ. Τὰ θύματα μιᾶς ἐθνικῆς τραγωδίας, τὰ ὁποῖα κατώρθωσαν, ὅσα κατώρθωσαν, νὰ διαφύγουν τὸ φάσγανον τοῦ Κεμάλ, δὲν κατορθώνουν, φαίνεται, νὰ διαφύγουν εἰς τὴν γῆν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος τὴν μάχαιραν τοῦ δολοφόνου, τὸν δαυλὸν τοῦ ἐμπρηστοῦ, τὴν σκαπάνην τοῦ τυμβωρύχου. Καὶ ἐνῷ οἱ προσφυγικοὶ πληθυσμοὶ δεκατίζονται ἀπὸ τὰς νόσους, ἀπὸ τὰς στερήσεις, ἀπὸ τὰς κακουχίας ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δολοφονοῦνται οἱ ἀδελφοὶ αὐτῶν καὶ ἐκσκάπτονται ἐκ θεμελίων οἱ νέοι βωμοὶ τῶν νέων αὐτῶν ἑστιῶν. Ταῦτα πάντα λαμβάνουσι χώραν οὐχὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, οὐχὶ εἰς τὰ ἀπρόσιτα ἐνδότερα τῆς μαύρης Ἐπικρατείας τοῦ δικτάτωρος τῆς Ἀγκύρας, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, εἰς Χώραν πολιτισμένην καὶ εὐνομουμένην, εἰς Τόπον εἰς τὸν ὁποῖον πρὸ μηνῶν ἤδη ἔχει ἐγκαθιδρυθῇ τὸ νέον πολίτευμα τὸ δημοκρατικόν, καθ’ ὃν χρόνον λειτουργεῖ μία Ἐθνοσυνέλευσις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἶναι ὀδυνηρὰ πάντα ταῦτα, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν μερικὰς ἀληθείας, ὅσον πικραὶ καὶ ἂν εἶναι, διὰ νὰ κατορθωθῇ νὰ περιορισθῇ τὸ κακὸν τὸ ὁποῖον φαίνεται ὅτι ἀρχίζει νὰ λαμβάνῃ διαστάσεις. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, ἀξιότιμοι κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν συναδέλφων τῆς αἰθούσης ταύτης ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνέπτυξαν καὶ διεξετραγώδησαν τὴν προσφυγικὴν ἀθλιότητα, δι’ ὑπομνημάτων καὶ δι’ ἐκθέσεων πρὸς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ Τύπου καὶ προφορικῶς εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἐτόνισαν ὅτι, ὡς ἔβαινον τὰ πράγματα, θὰ ἐφθάνομεν εἰς ὃ σημεῖον ἀκριβῶς ἔχομεν φθάσει, καὶ θὰ ηὐχόμην ὅπως ἕως ἐδῶ περιορισθῇ τὸ κακόν. Κύριοι συνάδελφοι, κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ κατὰ τὴν Γʹ τῶν Ἑλλήνων Συνέλευσιν, ὅτε μέρος τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ εἶχε καταφύγει εἰς τὴν φιλόξενον ἐλευθέραν γῆν, καὶ κατὰ τὴν Δʹ ταύτην Συνέλευσιν, κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἐξέφρασαν μὲ ὅλην τὴν θέρμην τῆς ψυχῆς των τὴν ἄπειρον εὐγνωμοσύνην τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου διὰ τὴν φιλοξενίαν ἡ ὁποία παρέχεται πρὸς αὐτόν.

§152Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Φιλοστοργίαν· ὄχι φιλοξενίαν. Καθῆκον.

§153Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω ἀκριβῶς μὲ μίαν λέξιν. Τὸ φιλάδελφον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἔχει ἐκδηλωθῆ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς στοργικῆς αὐτοῦ ψυχῆς. Καὶ ἂν ὑπάρχουν ἀντιπρόσωποι οἱ ὁποῖοι ἔχουν αἰσθανθῆ βαθύτατα τὸ αἴσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης, οὗτοι εἶναι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, καὶ τὸ ἐτόνισαν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ ἐπισημοτέρου βήματος τοῦ Ἔθνους. Ἡ εὐγνωμοσύνη ἡμῶν θὰ παραμείνῃ ἀτέρμων. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅλοι ὅτι ἔχει στενοχωρηθῆ καὶ ἔχει ὑποβληθῆ εἰς θυσίας καὶ αἵματος καὶ χρήματος χάριν ἡμῶν.

§154ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Χάριν ἑαυτοῦ· ὄχι μόνον χάριν ὑμῶν.

§155Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἡ ἔκφρασις τῆς εὐγνωμοσύνης, κύριοι συνάδελφοι, ἔχει τὰ ὅρια τῆς λεπτότητος καὶ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς λεπτότητος ὀφείλω νὰ δηλώσω τὸ συναίσθημα τῆς εὐγνωμοσύνης ἡμῶν· ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξύ, ἐφόσον ἡ συμφορὰ εἶναι τεραστία, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ παρουσιασθῶσι καὶ μικροσυρράξεις. Καὶ εἰς τὸν ἀδελφόν σου τὸν πτωχὸν ἂν ὑπάγῃς καὶ σὲ φιλοξενήσῃ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, θὰ σὲ βαρεθῇ· θὰ σοῦ εἰπῇ: «Ἀδελφέ μου, μοῦ εἶσαι προσφιλὴς καὶ ἀγαπητός, ἀλλὰ ἓν εἰκοσιπεντάρικον παίρνω τὴν ἡμέραν καὶ ἔχω ὁλόκληρον οἰκογένειαν νὰ διαθρέψω· σὲ παρακαλῶ, ἀπάλλαξέ με τοῦ βάρους σου». Τοῦτο ἀντιλαμβανόμεθα ὅτι αἰσθάνονται καὶ οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ποῦ ἠδυνάμεθα ἀλλοῦ νὰ προστρέξωμεν; Εἰς ποίαν ἄλλην Χώραν, παρὰ εἰς τὴν γῆν αὐτήν; Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς οὐδέποτε μᾶς εἶπε, παρ’ ὅλον τὸ βάρος τὸ ὁποῖον τοῦ ἐδώκαμεν, φύγετε, διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀντελαμβανόμεθα ὅτι καὶ κατὰ διάνοιαν ἐσκέπτετο τοῦτο ὁ Ἑλληνικὸς Λαός, ἂν συνελαμβάνομεν τοιαύτην ἰδέαν, δυοῖν θἄτερον ἤθελε συμβῆ· ἢ νὰ πέσωμεν καὶ νὰ πνιγῶμεν ἀπὸ τοὺς βράχους τῆς Καστέλλας ἢ νὰ ὑπάγωμεν κολυμβῶντες εἰς τὰς ἑστίας τῶν πατέρων μας καὶ νὰ σφαγιασθῶμεν ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ ἐξαντλεῖται καὶ ἡ αὐτοθυσία ἡμῶν, ἂν τοιοῦτόν τι ἠθέλομεν διαβλέψει. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ μὴ προλαμβάνωνται γεγονότα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προκαλέσωσιν ἀδελφοκτόνον σπαραγμὸν τὸ πρᾶγμα διαφέρει. Ἕν τόσῳ τεράστιον κοινωνικὸν καὶ ἐθνικὸν πρόβλημα, κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνταφιασθῇ ἀπὸ μίαν Ἑλλάδα κατεστραμμένην, πολεμοῦσαν ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα χάριν τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν ἀδελφῶν μας, καὶ δὲν ἦτο συγχρόνως δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπισθῇ μὲ προχείρους νόμους, μὲ βεβιασμένα νομοθετήματα, μὲ ἀμελέτητα καὶ ἀσυστηματοποίητα προγράμματα. Βεβαίως ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 ἔχει πράξει ὑπὲρ τῶν προσφύγων τόσα ὅσα ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ ὅτι δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ πράξῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὑφ’ ἣν οἰκονομικὴν κατάστασιν εὑρίσκεται. Καὶ συναισθάνομαι ὅτι ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως εἰς τὴν ὁποίαν διατελεῖ ἡ Ἑλλὰς ἔχει διαπράξει πολὺ περισσότερα τῶν δυνάμεων αὐτῆς. Ἀλλὰ τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη καὶ ὁ χρόνος ὁ ὁποῖος ἐπέρασε καὶ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διετέθησαν δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν καθ’ ὃν τρόπον ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῶσι. Καὶ ἐδαπανήθησαν χρήματα ἐκεῖ ὅπου δὲν ἔπρεπε, καὶ ἐγένοντο πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ γίνουν, ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου λέγουσιν ὅτι ἐγένοντο διότι τὸ Κράτος εὑρίσκετο εἰς ἀνώμαλον κατάστασιν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔπαυσε νὰ συντηρῇ ἕνα Στρατὸν τοῦ Ἕβρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίξαμεν τόσας ζωηρὰς ἐλπίδας, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἀφ’ ἧς ἔπαυσε τὸ Κράτος νὰ διατελῇ ὑπὸ ἐπανάστασιν καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἐνήργησεν ἐκλογὰς καὶ ἐδημιουργήθη νέον πολίτευμα δημοκρατικόν, ἠδύναντο νὰ ληφθῶσι μέτρα πλέον σύντομα καὶ πλέον συστηματοποιημένα, καὶ χωρὶς νὰ ἐλέγξω μίαν ἑκάστην ἐκ τῶν Κυβερνήσεων καὶ χωρὶς νὰ προσάψω μομφὴν κατ’ αὐτῶν, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφέρω τὸ παράπονον τὸ πικρὸν ὅτι ἠδύναντο νὰ γίνωσι περισσότερα πράγματα, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἐγένοντο. Διότι πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ προσφυγικὸς κόσμος νὰ μὴ ἀσχάλλῃ καὶ νὰ μὴ θλίβεται καὶ νὰ μὴ ἀγανακτῇ, ἔστω καὶ προσωρινῶς, ὅταν βλέπῃ ὅτι ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀρχήν, ὅτε μετεφέροντο εἰς τὰς Ἀθήνας καραβάνια προσφύγων, ἀλλὰ καὶ κατόπιν δὲν ἐγένετο ἡ ἐγκατάστασις αὐτῶν ὡς ἔπρεπεν; Εἰς τὴν ἀρχὴν τὸ ἀντελαμβανόμεθα ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐκλογὴ μεταξὺ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἀπὸ ἀπόψεως ἐπαγγελματικῆς, ἀλλὰ κατόπιν ἔπρεπε νὰ ληφθῇ πρόνοια ὅπως γεωργοὶ μὴ ἀποσταλῶσιν εἰς νήσους διὰ νὰ ἁλιεύωσι. Καὶ ἐγένοντο τοιαῦται μετακομίσεις προσφύγων, ἀλλὰ μικραί. Ἐπίσης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ φθάσωσι τὰ πράγματα εἰς τὸ σημεῖον ἐκτραχύνσεως εἰς τὸ ὁποῖον ἔχουν φθάσει ὅταν ὁ τρόπος καθ’ ὃν ἐρρίπτοντο οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἦτο ὁ κατάλληλος. Διότι ἐξέλαβον αὐτοὺς ὡς κτήνη καὶ τοὺς ἔρριπτον φύρδην μίγδην, ἀριστερὰ καὶ δεξιά, ἂν δὲ διεμαρτύρετο κανείς, ὁ ὑπάλληλος ἐπεκαλεῖτο τὴν ἐπέμβασιν τοῦ χωροφύλακος καὶ ἐξυλίζετο ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν προσφύγων διότι διεμαρτύρετο ποὺ ἐρρίπτετο ὁ κόσμος ἀπανθρώπως. Εἰς τί πταίει ὁ Λαὸς ὁ φορολογούμενος καὶ ταλαιπωρούμενος χάριν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀσχάλλῃ ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἀφοῦ δὲν κατέλαβε σπιθαμὴν γῆς αὐτοβούλως, ἀλλ’ ὡδηγεῖτο εἰς μίαν περιφέρειαν, τῆς ὁποίας ἡ γῆ δὲν ἦτο ἀρκετὴ οὔτε διὰ τὸ ἓν τεσσαρακοστόν του; «Καθίσατε ἐδῶ, τοῖς ἔλεγον, καὶ σᾶς ἱκανοποιοῦμεν». Διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ δὲν ἐλήφθη ἐξ ἀρχῆς ἡ πρόνοια ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ληφθῇ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ἓν χωρίον εἰς τὸ ὁποῖον τρεῖς μητέρες ὠλοφύροντο, διότι δὲν ἔδιδον εἰς αὐτὰς κλῆρον γῆς οὔτε ἐπίδομα ἐπειδὴ δὲν εἶχον ἀγόρια, καίτοι τὰ ἀγόρια των εἶχον ἀπολεσθῆ εἰς τὸν Σαγγάριον. Ἀντιμετωπίσατε, κύριοι συνάδελφοι, αὐτὴν τὴν εἰκόνα τὴν τρομεράν, καὶ μὴ συγκινηθῆτε. Καὶ ἀνέμενον αἱ γεωργικαὶ οἰκογένειαι νὰ ἀποσταλῇ ὁ ὑπάλληλος διὰ νὰ εὑρύνουν τὸ ἔδαφος τῆς γῆς τὸ ὁποῖον δὲν τοῖς ἐπήρκει. Ἡ γῆ ἦτο, φυσικά, μικρά, δὲν ἐχώρει τοὺς περιοίκους, πολλῷ δὲ μᾶλλον τοὺς πρόσφυγας. Διεμαρτύροντο οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι, διότι τοὺς ἐπῆγαν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα.

§156Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Διατί αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις δὲν ἔστειλαν πρόσφυγας νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὸ Τατόϊον;

§157Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν καθ’ ἣν ἀπεφασίσθη ἐπὶ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ὅπως διακοπῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως καὶ τραπῶμεν ὅλοι εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ τὸ δημοψήφισμα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, κάποιον ψήφισμα ἐπέρασεν ἀπ’ ἐδῶ, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι τῶν Βασιλέων καὶ λοιπῶν πριγκίπων τὰ διάφορα κτήματα θὰ διανεμηθῶσιν εἰς τὰς Κοινότητας. Διεμαρτυρήθην τότε καὶ εἶπον ὅτι, ἐφόσον οἱ Βασιλεῖς εἶναι ὑπαίτιοι αὐτῶν τῶν θυμάτων, εἰς αὐτὰ τὰ θύματα ἀνήκουσι τὰ κτήματά των. Ἀλλ’ ἦτο τόσος ὁ ἐνθουσιασμός, ὥστε ἐπνίγετο ἡ φωνή μου. Διατί λοιπὸν τώρα ἀπευθύνετε τὴν ἐρώτησιν ταύτην εἰς ἐμὲ καθ’ ἣν στιγμήν, ἐπαναλαμβάνω, οὔτε πτωχὴ καλύβη δὲν ὑπάρχει δι’ ἡμᾶς; Βεβαίως καὶ τὰ Ἀνάκτορα καὶ πλεῖστα ἄλλα κτίρια ἔπρεπε νὰ εἶχον δοθῆ εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἀλλ’ ἡμεῖς ἐξ ἀρχῆς διὰ προχείρων μέσων προσπαθοῦμεν νὰ ἐξοικονομήσωμεν τὰ πράγματα. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, διότι τὸ κακὸν ἦτο μέγα, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶμεν τὴν θυμόσοφον ἐκείνην παροιμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ εἶναι «καὶ τὸ σκυλλὶ χορτάτο καὶ τὸ ψωμὶ ὁλόκληρο». Ἔπρεπε πολλὰ πράγματα νὰ γίνουν καὶ αὐτὸ ἀκριβῶς τονίζομεν καὶ ἡμεῖς, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ διότι μοῦ ὑπεμνήσατε τὰ Ἀνάκτορα. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἀγανακτῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὅταν ἡ γῆ ἡ ὁποία διανέμεται εἰς αὐτὸν εἶναι τόσον μικρά, ἐνῷ ὑπάρχουν πέριξ αὐτῆς καὶ ἐπαύλεις καὶ ἐκτάσεις ἄλλαι γαιῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπαλλοτριοῦνται ἀλλ’ οὔτε ἐπιτάσσονται κἄν; Καὶ ὁμιλῶν χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐτόνισε τὸ Στρογγυλόν. Ἐστὶ δὲ Στρογγυλὸν μία περιφέρεια ὄπισθεν τοῦ Λαγκαδᾶ. Ἐκεῖ, κύριοι συνάδελφοι, ὑπάρχει τὸ Μετόχιον τοῦ Ἐσφιγμένου καὶ ἐκεῖ μετεφέρθησαν τὰ θύματα τῆς Μαδύτου καὶ τὰ θύματα τῆς Κερκύρας. Τὰς ἡμέρας ἐκείνας μετέβημεν μετὰ τοῦ κ. Μπακάλμπαση νὰ τὰ μεταφέρωμεν καὶ ἐκινδυνεύσαμεν νὰ φονευθῶμεν. Οἱ κάτοικοι τῆς Μαδύτου, πόλεως 8.000 κατοίκων, ἡ ὁποία, ἂν καὶ ἦτο ἐντὸς τῆς ζώνης τοῦ φρουρίου, δὲν εἶχεν οὐδὲ ἕνα Τοῦρκον, μετεφέρθησαν ἀκριβῶς καὶ ἐρρίφθησαν εἰς τὸ Στρογγυλόν. Οἱ χωρικοὶ διεμαρτυρήθησαν, ἀλλὰ τὸ Κράτος ἐπέταξε τὰ χωράφια. Τὰ χωράφια ὅμως δὲν ἦσαν ἐπαρκῆ. «Καθίστε, τοῖς εἶπαν, νὰ σᾶς κάμωμε σπίτια καὶ θὰ σᾶς δώσωμε καὶ κάτι παραπάνω». Τὸ κάτι παραπάνω ἦτο ἕνα κτῆμα τοῦ Σταθάτου, τὸ λεγόμενον Μόδι, καὶ τὸ ὁποῖον ἀριθμεῖ χιλιάδας στρεμμάτων. Πληροφοροῦμαι δὲ ὅτι ἐκ τῶν χιλιάδων αὐτῶν στρεμμάτων ἓν μέρος ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ὅμως μέρος κατώρθωσε, δὲν γνωρίζω διὰ ποίων μέσων, νὰ καταλάβῃ ὁ κ. Σταθάτος ἀπὸ τὸ 1912 καὶ ἐντεῦθεν. Εἶναι τόσος καιρὸς καὶ δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ δοθῇ οὔτε σπιθαμὴ γῆς ἀπὸ τὸ περίφημον αὐτὸ κτῆμα καὶ παραμένουν ἐκεῖ οἱ πρόσφυγες ἀλληλοσυγκρουόμενοι μὲ τοὺς φύλακας τοῦ Σταθάτου καὶ μὲ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Δημοσίου, οἱ ὁποῖοι, δὲν γνωρίζω πῶς, εἶναι ὑπὲρ τοῦ κ. Σταθάτου.

§158Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τί λέγει;

§159Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐνθυμοῦμαι ὅλα τὰ κτήματα ἀπ’ ἔξω. Ἂν θέλῃ τις νὰ μάθῃ, ὑπάρχει ὁ τρόπος διὰ τοῦ Κανονισμοῦ.

§160Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ Σταθάτου καὶ ἄλλων μερικῶν δὲν θὰ τὰ πάρωμε.

§161Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ τὰ πάρωμε διαφορετικά. Ἐγὼ ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ κτήματος Σταθάτου οὔτε ἐλέγχω οὔτε μομφὴν κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐξέφρασα, διότι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν δὲν ἀνέφερα οὔτε προφορικῶς τοῦτο, διότι ἡ ἁρμοδία Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης μὲ ἐβεβαίωνε μέχρις ἐσχάτων ὅτι θὰ διανεμηθῇ ἓν μέρος τοῦ κτήματος. Ἂς εἴμεθα δίκαιοι. Δὲν ἀνεφέρθην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἡ Ὑπηρεσία αὕτη μὲ ἐνέπαιζε, παίζουσα μὲ τὴν καλήν μου θέλησιν. Πῶς εἶναι δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ μὴ ἐπέλθουν τοιαῦται συγκρούσεις ἀφοῦ ἡ ἁρμοδία Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ δὲν κατορθώνει νὰ θέση τὰ ὅρια μεταξὺ τῶν ἐντοπίων πληθυσμῶν καὶ τῶν προσφύγων; Σοβαρὸς ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ἐποικισμοῦ ἀπὸ τοῦ αὐτοκινήτου ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐφέρετο διὰ τοῦ δακτύλου ἐχώρισε μίαν περιφέρειαν λέγων «ἀπὸ ἐδῶ γραμμὴ ἴσια οἱ πρόσφυγες καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος οἱ ἐντόπιοι». Καὶ ὅταν τὸν ἠρώτησα ἂν ἠμπορεῖ ἡ γῆ αὐτὴ νὰ εἶναι ὅλη ὁμοία καὶ ἂν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ βοσκήσιμον συγχρόνως καὶ καλλιεργήσιμον γῆν ἢ μήπως διὰ τοῦ χωρισμοῦ αὐτοῦ ἡ καλλιεργήσιμος γῆ μένει εἰς τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ἡ βοσκήσιμος εἰς τὴν ἄλλην, δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ πρᾶγμα, καὶ μετ’ ὀλίγον ἐπῆλθον αἱ συγκρούσεις.

§162ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος;

§163Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόζαρ, ὑπάλληλος τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ, καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα λαμπρὸς ὑπάλληλος, προσηνὴς καὶ παρασχὼν ὁμολογουμένως πολλὰς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ κάμνει καὶ αὐτὲς τὶς δουλειές. Ἐπίσης διεπιστώσαμεν καὶ τὸ ἑξῆς, κύριοι συνάδελφοι. Ἕν τρὰστ μεταξὺ τῶν γεωπόνων. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θίξητε ἕνα γεωπόνον. Πιστεύω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας μετ’ εὐλαβείας θὰ προσατενίζῃ εἰς τὸ Σῶμα αὐτό. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὸ ἐγὼ πιστεύω, καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ μόλις ἀκούσουν ἕν παράπονον κατά τινος γεωπόνου ἐξεγείρονται ἀμέσως ὡσὰν βολταϊκὴ στήλη ἐξεχύθη εἰς τὸ σῶμά των. Καὶ ἤκουσα ἀνώτερον ὑπάλληλον τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ λέγῃ ὅτι, ἂν θιγῇ αὐτὸς ὁ ὑπάλληλος, ἐκεῖνος θὰ παραιτηθῇ καὶ τότε θὰ χαθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Μὲ τοιαύτας Ὑπηρεσίας, κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προαχθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχουν παράπονα καὶ νὰ μὴ ἐξεγείρηται ἡ προσφυγικὴ ψυχή. Δὲν ἔχουν δὲ καὶ οἱ πρόσφυγες οἱ δυστυχεῖς μαντζουράναν. Ἔχουν καὶ καρδίαν καὶ ψυχὴν καὶ νεῦρα, ὅπως ἔχουν τοιαῦτα καὶ οἱ ἐκκλησιαστικοὶ καὶ οἱ ἐκπαιδευτικοὶ αὐτῶν λειτουργοί. Καὶ πρόσφατον παράδειγμα ἔχομεν τὰς νέας ἐκλογὰς ἀρχιερέων, κατὰ τὰς ὁποίας ἐξελέγησαν νεαροὶ θεολόγοι, μὲ μεγάλην ἴσως θεολογικὴν μόρφωσιν, καὶ παρηγκωνίσθησαν ἀρχιερεῖς τοῦ ἀλυτρώτου Ἑλληνισμοῦ, περιφέροντες τὸ ἐσχισμένον αὐτῶν ράσον, ἀρχιερεῖς τῶν ὁποίων ἐλευκάνθησαν αἱ τρίχες εἰς ἀγῶνας ἐθνικοὺς καὶ τῶν ὁποίων τὰ στέρνα εἶναι πλήρη πληγῶν καὶ ἐθνικῶν παρασήμων ἀπὸ τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους διεξήγαγον κατὰ τῶν Τούρκων. Καὶ διεμαρτυρήθημεν διὰ τοῦτο, καὶ ἐγένετο νέος κατάλογος, καὶ ἐπενέβη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ ἐξοικονομήθησαν τὰ πράγματα ἐκ τῶν ὑστέρων, ἐφ’ ᾧ καὶ συγχαίρω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας μόνον κατὰ τὸ ἥμισυ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, τὸ ὁποῖον θὰ θιχθῇ ὅταν θὰ φέρωμεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν ἐπερώτησιν διὰ τῆς ὁποίας ἐπεχειρήθη ὅπως διακοπῇ ἀπόψε ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τότε θὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ ἡμεῖς. Πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ διδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ ἠγωνίσθησαν διὰ τὸ Ἔθνος, νὰ θεωρῶνται οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν ὡς προσωρινοί; Μολονότι δὲ ἀνετέθη εἰς αὐτοὺς ἡ διδασκαλία εἰς ἡμιγυμνάσια, εἶναι διαβαθμισμένοι ὡς τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ τοῖς ἀνατίθεται διδασκαλία εἰς ἡμιγυμνάσια καὶ νὰ διαβαθμίζωνται ὡς τριτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι; Δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω τὸ πρᾶγμα. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀσχάλλῃ ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὅταν μία Σχολὴ μᾶς ἀπομένει μόνον εἰς τὸ Πατριαρχεῖον, ἡ Μεγάλη τοῦ Γένους Σχολή, τὴν ὁποίαν κρατεῖ διὰ τῶν ὀδόντων του τὸ Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον, καὶ ἐν τούτοις οἱ ἀπόφοιτοι τῆς Σχολῆς αὐτῆς ὑφίστανται τὰ πάνδεινα διὰ νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὅπως ὑπέστησαν μαρτύρια καὶ ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα ἔλυσεν ἡ Κυβέρνησις τότε, μολονότι ὁ Πρόεδρος τῆς τότε Κυβερνήσεως ὀλίγον ἔλειψε νὰ παραπεισθῇ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἀξιότιμον συνάδελφον καὶ ἀγαπητόν μου φίλον, ὁ ὁποῖος, καίπερ Ἐπαναστατικὸς Ὑπουργός, ἐννοοῦσε νὰ εἶναι καὶ κοινοβουλευτικός, καὶ ἔλεγεν: «Ἂν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων νόμων δύναται νὰ γίνῃ τι, ἔχει καλῶς· ἄλλως Διάταγμα δὲν κάμνω». Ἐπὶ τέλους ἐπείσθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοὺς ἕνδεκα τελειοφοίτους τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς, οἱ ὁποῖοι ἐτελείωσαν τὰς τέσσαρας γυμνασιακὰς τάξεις, εἰσήγαγε καὶ ἐφοίτησαν οὗτοι ἐπὶ τρίμηνον εἰς τὴν ἀνωτάτην ἀκαδημαϊκὴν τάξιν. Τὸ Πανεπιστήμιον τοὺς ἐδέχθη καὶ τοὺς ἐνέγραψεν ὡς φοιτητάς, διεμαρτυρήθη ὅμως ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας διότι ἐπετράπη νὰ εἰσαχθοῦν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἕνδεκα τελειόφοιτοι τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς χωρὶς νὰ εἶναι τοιοῦτοι, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο νὰ ἐκδιωχθῶσι τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ τοῖς κοπῇ καὶ τὸ ἐπίδομα τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον διὰ νὰ τρώγουν. Ἀπεφασίσθη ἐπὶ τέλους νὰ ἐξετασθῶσιν ἐκ νέου εἰς τι Γυμνάσιον καὶ ἐδέησε μετὰ μακρὸν χρόνον νὰ ἐκδοθῇ αὐτὸ τὸ Διάταγμα. Βεβαίως οἱ πληρεξούσιοι οἱ ἔχοντες τὸ εὐτύχημα νὰ ἀντιπροσωπεύωσιν ἐπαρχίας αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπέστησαν ποτὲ τοιαῦτα μαρτύρια δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσι τοιαύτας λεπτομερείας. Ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι τὰ ὑφιστάμεθα, ἡμεῖς τῶν ὁποίων καθ’ ἑκάστην κρούουσι τὴν θύραν γυναῖκες ταλαίπωροι καὶ ἀδελφαὶ καὶ γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐρωτῶσι «τί μαρτύριον εἶναι αὐτό; Οὔτε εἰς τὴν Τουρκίαν δὲν τὸ ὑπέστημεν», δὲν πονοῦμεν μόνον ὅσον πονεῖ μία μάννα, ἀλλὰ καὶ περισσότερον ἀπὸ αὐτήν. Καὶ αὐτοὶ εἶναι οἱ λόγοι διὰ τοὺς ὁποίους περισσότερον ἀσχάλλομεν, κύριοι συνάδελφοι. Μή, πρὸς Θεοῦ! κύριοι κυβερνῆται, μὴ διὰ πράγματα μικρά, μὴ διὰ μικροδιατάξεις θελήσητε νὰ μαράνητε τὴν φλογερότητα τῆς ἐθνικῆς ψυχῆς καὶ νὰ ρίψητε δηλητήριον εἰς τὴν δηλητηριασμένην ἤδη ἀπὸ τὰς συμφορὰς ψυχήν. Λάβετε μόνον μέτρα ὥστε αἱ Ὑπηρεσίαι νὰ ὑπακούωσιν εἰς τὰς ἐντολὰς τῶν Ὑπουργῶν τῶν καὶ ἀμέσως ὑπευθύνων καὶ ὑπολόγων, ἐφόσον μάλιστα ἀπέναντι τῆς μεγάλης καταστροφῆς αὐτὰ εἶναι μικρὰ ζητήματα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, τερματίζων τὸν λόγον μου — διότι καὶ ἂν ἀκόμη, ὄχι μόνον μέχρι πρωίας ἐκαθήμεθα, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἑκατὸν νύκτας, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξιστορηθῶσι τὰ μαρτύρια τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου — ἐπαναλαμβάνω, χωρὶς νὰ μεμφθῶ τινα, ὅτι ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ Κράτος ἔχει πολλὰ ὑπὲρ ἡμῶν κάμει, παρακαλῶ ὅμως νὰ ληφθῶσι μέτρα τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχωνται αὐταὶ αἱ συρράξεις καὶ αἱ συγκρούσεις, διότι, ὡς κατ’ ἐπανάληψιν ἐτόνισα, δὲν θὰ ἔχωμεν καλὰ ἀποτελέσματα. Τὸ νὰ παραμελοῦνται πράγματα τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γίνουν καὶ νὰ μᾶς ἐκμεταλλεύωνται οἱ ἐλλοχεύοντες ἐχθροί μας καὶ νὰ ὁπλίζουν τὰς χεῖρας ἀδελφῶν ὁμαιμόνων μὲ φάσγανα καὶ μὲ σκαπάνας δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ φέρῃ τὰ πράγματα εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἔχωμεν θλιβερώτερα ἐπακολουθήματα. Κύριοι συνάδελφοι, ἐπεκαλέσθην διάφορα ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ ἀποδείξω ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτως, ἀλλ’ ἀλλέως. Ὁπωσδήποτε τοῦτο τονίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὰ διορθώσωμεν. Ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ἐκλεκτὸς φίλος, ἐκδραμὼν ἐκ Θεσσαλονίκης εἰς παραλίους προσφυγικούς συνοικισμούς, οἱ ὁποῖοι ἀνηγέρθησαν δαπάναις τοῦ Κράτους, γεωργικοὺς δέ, ἐνῷ τοὺς ἐξέλαβεν ὡς ἀστικούς, ἀλλὰ καὶ δαπάναις αὐτῶν τῶν ἰδίων προσφύγων — διότι ὑπῆρξαν καὶ περιφέρειαι αἱ ὁποῖαι διέσωσαν ἀρκετά, — ἐθαύμασε τὴν ζωτικότητα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ἐζήλευσε τὴν τύχην τῶν προσφύγων καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως κατεφέρετο κατὰ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ὡς μεμψιμοίρων. Ὁ κ. συνάδελφος, ὁ ὁποῖος τρέφει τόσον φιλοπροσφυγικὰ αἰσθήματα καὶ μοὶ εἶναι γνωστὸς καὶ ὡς φίλος καὶ ὡς συνάδελφος καλός, δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ προχωρήσῃ εἰς τὸ βάθος, οὐδ’ ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐξετάσῃ ἂν εἰς τὸν συνοικισμὸν Μιχαλάκη ὑπάρχει ἓν μόνον φρέαρ ἀπὸ τὸ ὁποῖον συμποτίζονται καὶ ἄνθρωποι καὶ ἄλογα καὶ διάφορα ζῷα. Μολυνθέντος δ’ οὕτω τοῦ ὕδατος ἔπαθον οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ νόσημα τὸ ὁποῖον ἐπιπολάζει εἰς τὰ ζῷα καὶ ἐδέησε νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὸν περίφημον Ἐποικισμὸν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τί συμβαίνει καὶ νὰ ξεκαθαρίσωμεν τὸ φρέαρ τοῦτο ρίπτοντες ἄσβεστον καὶ ἄλλα σχετικά. Συγχρόνως ἐνεργήσαμεν ὅπως τοῖς δοθῶσιν ἀπὸ τὴν Ἐπανωμὴν μερικὰ στρέμματα γῆς, διότι εἶχον ἀπὸ ἑπτὰ στρέμματα ὁ καθεὶς. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι μερικοὶ πρόσφυγες οἱ ὁποῖοι εἶχον μερικὰ χρήματα καὶ ἐπιδιώρθωσαν τὸν οἰκίσκον των καὶ ἔκαμαν ἕνα περιβολάκι, νοικοκυρευμένοι ἄνθρωποι, νὰ θεωροῦνται εὐτυχεῖς, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἦσαν συνηθισμένοι νὰ ὀργώνωσιν ἐκτάσεις γαιῶν καὶ νὰ σπείρωσι σῖτον καὶ νὰ ἀνήκωσιν εἰς αὐτοὺς ἐκτάσεις, τὰς ὁποίας διὰ νὰ διασχίσῃ κανεὶς θὰ ἐχρειάζετο ὥρας ὁλοκλήρους. Μὲ εἴκοσι καὶ τριάκοντα καὶ ἑκατὸν στρέμματα δὲν συντηροῦνται πληθυσμοί. Ἐπίσης, κύριοι συνάδελφοι, ὁ προσφυγικὸς κόσμος δὲν ἠμπορεῖ νὰ μὴ εἶναι δυσηρεστημένος ἀπὸ τὴν ἀθρόαν ἀπόλυσιν τῶν προσφύγων ὑπαλλήλων. Ἐδημοσιεύθη νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπελύοντο οἱ ὑπάλληλοι πρόσφυγες, διότι ἔλεγεν ὅτι οἱ ἀπὸ τοῦ ἔτους δεῖνα ἔκτακτοι ἢ ἡμερομίσθιοι ὑπάλληλοι ἀπολύονται· ἀλλ’ αὐτοὶ ἀκριβῶς ἦσαν οἱ περισσότεροι πρόσφυγες. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος πρέπει νὰ εἶναι ὁ παράσιτος τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχει ἓν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἀποκαλῶ Ὑπουργεῖον τῶν κλαυθμῶν καὶ ὀδυρμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον καταφεύγει ἡ δυστυχία ὄχι μόνον τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐντοπίων, διότι ὁ πόλεμος ἤνοιξε πολλὰς πληγὰς ἐν τῇ Χώρᾳ, καὶ τὸ ὁποῖον ἂν ἔλειπε, θὰ ὑπῆρχεν ἀναστάτωσις, διότι ὑπάρχουν συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι θεωροῦν ὅτι ἠμπορεῖ νὰ διαλυθῇ, ἀλλ’ ὅσοι παρηκολούθησαν ἐκ τοῦ σύνεγγυς καὶ εἶδον πῶς ἐξοικονομεῖ τὴν δυστυχίαν, τὴν συμφοράν, τὴν ἀσθένειαν, ἀντιλαμβάνεται ὅτι ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα ἠμποροῦν νὰ διαλυθοῦν πλὴν αὐτοῦ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχουν πρόσφυγες ὑπάλληλοι; Ὑπάρχουν βεβαίως καὶ τώρα, ἀλλὰ οἱ περισσότεροι ἀπολύονται ἀθρόως, ἄλλοι διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν καὶ ὁλόκληροι οἰκογένειαι ἐστερήθησαν τοῦ μικροῦ μισθοῦ, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἔζων, καὶ ἀντιλαμβάνεσθε τί βομβαρδισμοὺς ὑφιστάμεθα καθ’ ἑκάστην ἀπὸ τὰς οἰκογενείας αὐτάς, ὅταν καταφεύγουν ὀλοφυρόμεναι ὅτι τοὺς ἔπαυσαν, «ἐμένα ηὗραν νὰ παύσουν»—«τὸ παιδί μου ηὗραν νὰ παύσουν»—«τώρα τί θὰ κάμωμεν», διότι δὲν καταλαβαίνει ἡ μάννα, ὁ πατέρας, ἡ πάσχουσα ἀδελφὴ ὅτι ὑπάρχουν νόμοι ὑπεράνω τῆς δυστυχίας των καὶ τῆς τεραστίας συμφορᾶς. Διὰ ταῦτα πάντα, κύριοι συνάδελφοι, χωρὶς νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πλέον, καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Συνελεύσεως μικρὸν σημείωμα, εἰς τὸ ὁποῖον περιλαμβάνονται διάφοροι ὑποδείξεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι περίληψις ἀκριβῶς τῶν ὑποδείξεων τὰς ὁποίας ἔκαμαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἐφόσον...

§164ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ τὰ ἀκούσωμεν.

§165Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. (ἀναγινώσκει). «αʹ) Ἡ ἄμεσος τιμωρία τῶν ἐνόχων, ὑπευθύνων καὶ ὑπαιτίων τῶν προσφάτων αἱματηρῶν συρράξεων μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων».

§166Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Καὶ ἐν βαρείᾳ ἀμελείᾳ ἂν εἶναι;

§167Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν εἶμαι θεμιστοπόλος διὰ νὰ κάμω αὐτὰς τὰς διακρίσεις τῆς ἀμελείας. Ὅταν εἶναι εἷς ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος παίρνει τὸν σπόρον, ὁ ὁποῖος θὰ διενέμετο εἰς τοὺς πρόσφυγας, καὶ τὸν πωλεῖ καὶ τοῖς δίδει ἄλλον βεβλαμμένον, αὐτοῦ πρέπει νὰ κοπῇ ἡ κεφαλὴ ἀπὸ τοῦ τραχήλου διὰ τοῦ πρίονος (χειροκροτήματα). Ἡ ἀπήχησις τῶν χειροκροτημάτων θὰ σβύσῃ καὶ θὰ ἐξέλθωμεν τῆς αἰθούσης χωρὶς τίποτε νὰ γίνῃ, ἐκτὸς ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θελήσῃ νὰ ἀφήσῃ εἰς τὰ χρονικὰ τῆς πρωθυπουργίας του ἓν σημεῖον πολὺ φαεινὸν καὶ πολὺ σωτήριον διὰ τὸν Τόπον. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «βʹ) Ἡ ἀπόλυσις τοῦ νομάρχου καὶ ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ διοικητοῦ τῆς χωροφυλακῆς Σερρῶν»· «γʹ) ἡ περίθαλψις τῶν θυμάτων καὶ ἡ ἀποζημίωσις τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν». Ἐννοῶ ὅμως νὰ γίνῃ κάτι τὸ σοβαρόν. Νὰ μὴ πηγαίνῃ ἡ μάννα τοῦ παιδιοῦ ποὺ ἐφονεύθη εἰς τὸν ὑπάλληλον τείνουσα τὴν χεῖρα καὶ νὰ δέχεται ραπίσματα.

§168Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ ἐστάλη ὁ ἴδιος ὁ Ὑπουργός.

§169Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς θὰ διατάξῃ καὶ θὰ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς θὰ φύγῃ καὶ πρέπει νὰ γίνουν νομοθετήματα, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι νὰ σέβωνται τὴν δυστυχίαν καὶ τὴν συμφορὰν τοῦ κόσμου. Σεῖς, κ. Πρόεδρε, λόγῳ τῆς θέσεώς σας δὲν κατέρχεσθε μέχρι τῶν τελευταίων γραφείων· ἂν ἐπηγαίνετε μετημφιεσμένος, ὅπως ἐπήγαινεν ὁ Σουλτάνος, θὰ ἐπαίρνετε τὸ φραγγέλιον, ἡμεῖς ὅμως οἱ ταπεινοὶ καὶ ἐλάχιστοι ἀντιπρόσωποι στροβιλιζόμεθα μὲ τὸν κόσμον τὸν ὑπαλληλικόν. (Ἐξακολουθεῖ): «δʹ) Ἡ ἐξέλεγξις τοῦ ἔργου τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐποικισμοῦ Σερρῶν καὶ τῶν προμηθειῶν Θεσσαλονίκης». Ἕν παράδειγμα ὅτι περιεφρονήθησαν ὄχι μόνον οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ καὶ τὰ προϊόντα τὰ ὁποῖα παράγει ὁ προσφυγικὸς κόσμος ὁ μικροεπαγγελματικός. Ἐπὶ παραδείγματι, ἀντὶ νὰ πάρουν κάρρα ἀπὸ τὸ Σουφλί, ὅπου εἶναι γνωστὸν ὅτι κατασκευάζονται καλά, προετίμησαν νὰ κάμουν παραγγελίαν εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν καὶ ἐστάλη ὑπάλληλος, ὁ ἐπὶ τῶν προμηθειῶν κ. Σπυρίδωνος, νὰ φέρῃ κάρρα διὰ νὰ εἶναι πλέον κομψά. Κριθὴ προσφερθεῖσα ἀπὸ πρόσφυγας, δυναμένους νὰ ἔχουν κάτι νὰ προσφέρουν, δὲν ἠγοράσθη ὡς μὴ οὖσα κατάλληλος· ἡ ἰδία κριθὴ ἠγοράσθη μέσον μεσίτου Ἑβραίου, διότι τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἔγινε κατάλληλος. (Ἐξακολουθεῖ): «εʹ) Ἡ δαπάναις τοῦ Κράτους ταχεῖα ἀνέγερσις τῶν καταστραφέντων οἰκίσκων». Τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔφερε θαυμάσια ἀποτελέσματα. Δηλ. διῄρεσε τὸ Κράτος εἰς τομεῖς καὶ ἀπέστειλεν εἰς κάθε τομέα 2–3 ἐκ τῶν τέως πληρεξουσίων Θράκης τότε, ἀλλὰ τοῖς εἶχε δώσει καὶ κάποιαν ἐξουσίαν καὶ δικαιοδοσίαν εὐρυτέραν. Ἐτηλεγράφουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐλάμβανον τὴν ἄμεσον ἀπόλυσιν τοῦ ὑπαλλήλου. Εἷς Τελώνης, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτασσε μαοῦνες νὰ μεταφέρουν τοὺς πρόσφυγας ἐκ τῶν πλοίων καὶ ἐπλήρωνε τὸ Κράτος 20.000 δραχ. τὴν ἡμέραν διὰ κάρβουνα, ἀπελύθη. Ἂν τοιαύτην δικαιοδοσίαν ἔχουν, ἔχει καλῶς, ἄλλως θὰ εἶναι περιττοί. (Ἐξακολουθεῖ): «Ϛʹ) Ἡ στέγασις τῶν ἐν ὑπαίθρῳ προσφύγων». Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς θίγομεν τὸ πλέον εὔθικτον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μὲ ὅλην τὴν λεπτότητα ἡ ὁποία τὸν χαρακτηρίζει, νὰ ἐξεγερθῇ — καὶ εἶχε δίκαιον. Ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνεχθῇ εἰς τὴν ψυχήν του ὅπως μεμφώμεθα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, μέλη τὰ ὁποῖα ἐπεκύρωσε καὶ αὐτὴ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν. Ἀλλά, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς νὰ θέλω νὰ θίξω τὴν εὐθιξίαν σας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψετε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι μέσα εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου τὰ μέλη τὰ Ἑλληνικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ τὰ ἀνώτερα μέλη τὰ Ἑλληνικὰ δὲν κατέχουν ἐν τῇ ψυχῇ τῶν προσφύγων οὐδεμίαν θέσιν. Καὶ ὑπάρχει ἀπόδειξις ὅτι ὄχι μόνον προσφυγικῶς δὲν ἔχουν ἐργασθῆ, κ. Πρόεδρε, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω ὅτι καὶ ἐθνικῶς δὲν ἔχουν ἐργασθῆ ὡς ἔδει. Καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ἀναγκάζομαι νὰ καταγγείλω τὰ πρόσωπα ταῦτα ὡς ἐπιζήμια εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον καὶ ὡς ὀλέθρια εἰς τὸ Κράτος. (Ἐξακολουθεῖ): «ηʹ) Ἡ ψήφισις αὐστηρῶν νομοθετικῶν μέτρων πρὸς πρόληψιν ἐν τῷ μέλλοντι αὐτοδικιῶν καὶ ἐκτρόπων· θʹ) Ἡ ἄνευ ἀναβολῆς ἐφαρμογὴ ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου· ιʹ) Ὁ καταρτισμὸς μικτῶν Κοινοβουλευτικῶν Ἐπιτροπῶν ἐξ ἐντοπίων καὶ προσφύγων πληρεξουσίων πρὸς ἐπιτόπιον ἐπίλυσιν τῶν ἑκασταχοῦ παρουσιαζομένων προσφυγικῶν διαφορῶν. ιαʹ) Ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ ἡ ὀργάνωσις ἐπὶ τὸ γενικώτερον καὶ ὁριστικώτερον τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐγκαταλειψάντων περιουσίας προσφύγων· ιβʹ) Ἡ ἄμεσος ἐπίταξις ἐκτάσεων γαιῶν πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων· καὶ ιγʹ) Ἡ ἀποκέντρωσις καὶ αὐτοδιοίκησις». Τερματίζων τὴν ὁμιλίαν μου, κ. Πρόεδρε, ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἂν ταῦτα πάντα ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν συντόμως καὶ συντόνως καὶ ἐφαρμοσθῶσιν ὅσα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσι, γρήγορα θὰ προληφθῶσι πολλὰ κακὰ λίαν δυσάρεστα διὰ τὸν Τόπον αὐτὸν καὶ θὰ διευθετηθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρελᾶς ἔχει τὸν λόγον. (Ἀπών). Ὁ κ. Μαργέτης.

§171Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τῶν θλιβερῶν γεγονότων τοῦ Κιούπκιοϊ καὶ τῆς ὅλης προσφυγικῆς κακοδαιμονίας οἱ αἴτιοι εἶναι δύο· ἀφ’ ἑνὸς ἡ Μικρασιατικὴ καταστροφὴ ἡ ὁποία μᾶς ἔδωσεν ἓν βάρος τεράστιον, βάρος τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἠμποροῦσε νὰ ὑποφέρῃ οὔτε τὸ μεγαλύτερον Κράτος τῆς Εὐρώπης καὶ ὄχι ἡ μικρά, ἡ μικροτάτη Ἑλλάς. Αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχωμεν κυρίως ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ μὴ ζητῶμεν ἀπόλυτον ἐπιτυχίαν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ πάντοτε εἰς τὴν σχετικὴν ἐπιτυχίαν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν. Δεύτερος αἴτιος εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἤτοι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις. Καὶ εἶναι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος αἴτιον, διότι δὲν ἐγνώρισε νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Δοξιάδης μὲ ἐπρόλαβεν εἰς πολλά. Εἰς αὐτὸν τὸν σχηματισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε ἔδειξε μίαν στάσιν ἀνεξήγητον. Ἐζητήθη ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν νὰ ὁρίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ τὰ μέλη τὰ δύο τὰ Ἑλληνικά. Καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὁ τότε τῶν Ἐξωτερικῶν χωρὶς κἂν νὰ ἐρωτήσῃ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς τῆς Προνοίας καὶ Γεωργίας ἐπρότεινε δύο ἄτομα χωρὶς κἂν νὰ τὰ ἐρωτήσῃ ἂν δέχονται ἢ ὄχι. Καὶ ἓν ἀπὸ τὰ μέλη αὐτὰ ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας ἔμαθεν ὅτι ἐπροτάθη ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ διωρίσθη μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Καὶ ὅταν εἰς ἕνα χορὸν συνήντησε τὸ μέλος τοῦτο τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸν ἠρώτησεν ἂν ἐδιάβασεν εἰς τὴν «Ἑστίαν ὅτι διωρίσθη μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ δὲν εἶχε καμμίαν ἰδέαν, ὁ Ὑπουργὸς τοῦ ἀπήντησε «ναί, ἐγὼ σᾶς ἐπρότεινα, ὅπως ἐπρότεινα καὶ τὸν ἄλλον». Ἀσφαλῶς νομίζω ὅτι ὁ κ. Δοξιάδης δὲν ἠρωτήθη.

§172Α. ΔΟΞΙΑΔΗΣ. Ἀνέγνωσα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν Θεσσαλονίκην τὸν διορισμὸν τῶν μελῶν.

§173Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Ἐνῷ τί ἔπρεπε νὰ κάμῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν; Ὄχι μόνον νὰ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ συμβουλευθῇ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργούς, ἀλλὰ κυρίως νὰ συμβουλευθῇ τὸν κόσμον, τὸν προσφυγικόν. Διότι ἀντιπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἔπρεπε νὰ εἶναι εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι κυρίως....

§174Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Μίαν φορὰν ἐζήτησε τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀλυτρώτων δύο πρόσωπα, ἡ Ἐπιτροπὴ δὲ καθώρισε τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἦσαν πολὺ καλά. Τὰ πρόσωπα αὐτὰ περιέμενον τὸν διορισμόν των, ὁπότε ἔμαθαν τὸν διορισμὸν δύο ἄλλων προσώπων ἀρεστῶν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὰ ἀποτελέσματα δὲ τὰ εἴδομεν.

§175Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προσκληθῶ ἀπὸ τὸν κ. Μοργκεντάου διὰ νὰ τοῦ δώσω ὡρισμένας πληροφορίας περὶ τῆς συνεταιριστικῆς ὀργανώσεως τῆς Ἑλληνικῆς γεωργίας καὶ περὶ τῶν δυνάμεων τῶν γεωργικῶν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ κατὰ τὴν συνδιάλεξιν αὐτήν, τὴν ὁποίαν μαζὶ εἴχομεν εἰς τὸ «Ξενοδοχεῖον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας», τί νομίζετε ὅτι διεπιστώθη; Ὅτι τὰ μέλη τὰ Ἑλληνικὰ εἶχον δώσει ἐντελῶς ἀντιθέτους πληροφορίας ἀπὸ τὴν πραγματικότητα. Καὶ ἔβλεπον τὸν κ. Μοργκεντάου εἰς κάθε πληροφορίαν ποὺ ἐζήτει καὶ τοῦ ἔδιδον νὰ μένῃ κατάπληκτος καὶ νὰ μοῦ λέγῃ ὅτι ἄλλας πληροφορίας τοῦ εἶχον δώσει τὰ μέλη τὰ Ἑλληνικὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὰ μέλη αὐτὰ εἶναι ἡ αἰτία ὅλης τῆς κακοδαιμονίας τῆς προσφυγικῆς. Κακῇ τῇ πίστει δὲν φαντάζομαι ποτὲ νὰ ἐνήργουν, ἀλλὰ ἀπὸ ἄγνοιαν ἀσφαλῶς τῶν πραγμάτων. Ἐπρότειναν δύο ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν εἶχον ἰδέαν οὔτε προσφυγικοῦ ζητήματος οὔτε ἀποκαταστάσεως προσφύγων. Πρῶτα ἀπ’ ὅλα εἶχον τὴν ἔλλειψιν τῆς πρακτικότητος. Εἰς αὐτὰ δὲ τὰ ζητήματα κυρίως ἀπαιτοῦνται πρακτικαὶ λύσεις καὶ τὰς πρακτικὰς λύσεις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δίδουν οἱ κατὰ τὰ ἄλλα ἀξιότιμοι οὗτοι κύριοι. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε, ὅτε ἐπήγαινα τακτικὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ὡς μέλος κάποιου Συμβουλίου, συνέβαινε νὰ ἀκούω κραυγὰς μέσα εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ γενικοῦ γραμματέως. Τοῦτο δὲ ὄχι μίαν φοράν, ἀλλὰ τακτικῶς. Καὶ ἤκουον τὰς κραυγὰς καὶ φωνὰς αὐτὰς κάτω καὶ ἀπὸ τὶς σκάλες ἀκόμη. Καὶ ἐρωτῶν ἐμάνθανον ὅτι μερικοὶ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι, ὡς ὁ κ. Καραμάνος καὶ δύο–τρεῖς ἄλλοι, ἠγωνίζοντο διὰ νὰ πείσουν τὰ Ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μὴ ἐμποδίζουν τὰ ξένα μέλη ἀπὸ τοῦ νὰ λαμβάνουν ἀπόψεις εὐνοϊκὰς διὰ τὴν Ἑλλάδα ὅσον ἀφορᾷ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Αὐτὰ συνέβαινον καὶ βέβαια δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ προτεινόμενα νὰ εἶναι διαφορετικά. Ἀφοῦ δὲ ἔγινε τὸ πρῶτον αὐτὸ σφάλμα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, νὰ προτείνῃ τὰ πρόσωπα αὐτά, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἰδίως νὰ βάλῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν πρόσωπα ἀπὸ ἐνδιαφερομένους ἢ τοὐλάχιστον ἀσχοληθέντας εἰς τὰ προσφυγικὰ τοῦ εἴδους αὐτοῦ ζητήματα, ἔκαμε τὸ Κράτος καὶ ἄλλο λάθος, τὸ λάθος νὰ δεχθῇ νὰ λάβῃ τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Βεβαίως ἦτο δίκαιον ὅπως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος μόνον ἔχῃ τὴν διαχείρισιν, ὅπως εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος κ. Δοξιάδης. Ἀλλὰ τὰ Ἑλληνικὰ μέλη ἔπεισαν τὰ ξένα μέλη νὰ ζητήσουν καὶ λάβουν τὴν ὅλην διαχείρισιν καὶ νὰ μὴ μείνῃ, ὅπως ἔπρεπεν, ἡ Ἐπιτροπὴ ὡς ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως, ὅπως λειτουργεῖ καὶ ὁ Διεθνὴς Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος. Καὶ ἀφοῦ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔκαμε τὸ σφάλμα αὐτό, νὰ ἀφήσῃ δηλαδὴ τὴν ὅλην διαχείρισιν τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἔκαμε καὶ τὸ σφάλμα νὰ μὴ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὴν καὶ ἔργα ἐντελῶς ἀλληλένδετα πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, ὅπως τὸ ἔργον τῆς ἀνταλλαγῆς. Καὶ οὕτως ἔχομεν «δύο κεφάλια εἰς ἕνα σκοῦφον», ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἦτο γνωστὴ καὶ καθωρισμένη ἑκατέρωθεν ἡ ἁρμοδιότης. Ἔκαμνε μίαν ἐνέργειαν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἀντίθετον ἐνέργειαν ἔκαμναν τὰ Ὑπουργεῖα Γεωργίας καὶ Προνοίας. Καὶ ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ κανεὶς παραδείγματα. Ἔχω πρόχειρον ἓν παράδειγμα εἰς Μαραθῶνα, ὅπου ἔγιναν ἐπίσης μερικαὶ συγκρούσεις ὄχι βέβαια τόσον τραγικαὶ ὅπως αἱ τοῦ Κιούπκιοϊ, ἀλλὰ πολὺ μικρότεραι. Καὶ αἱ συγκρούσεις αὗται ὀφείλονται ἀκριβῶς εἰς τὰς ἀλληλοσυγκρουομένας διαταγὰς ποὺ ἐδόθησαν ἀφ’ ἑνὸς ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἐστάλη λοιπὸν εἰς τὸν Μαραθῶνα ἕνας γεωπόνος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε μίαν μελέτην μέσα εἰς τὸ γραφεῖον ἑνὸς ἐπιστάτου εἰς κτῆμα κάποιου Βενετσάνου, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Καὶ ὁ κύριος αὐτὸς γεωπόνος, ἕνας ἐπιμελητὴς γεωπόνος ἔκαμε μίαν ἔκθεσιν ποὺ νὰ προφυλάσσῃ τὸ κτῆμα τοῦ Βενετσάνου ἀπὸ τὰς ἐπιτάξεις καὶ προτείνει ὅπως παραχωρηθοῦν τὰ ⅘ τοῦ ἀγροκτήματος «Ξυλοκέριζα» διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ πρόσφυγες, νὰ μείνῃ δὲ ⅕ εἰς τὸν Μαραθῶνα. Στέλλεται ἡ ἔκθεσις, τὸ ἐπίσημον τοῦτο σημείωμα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας χωρὶς νὰ ἐξετασθῇ πῶς ἐνήργησεν ὁ γεωπόνος αὐτὸς καὶ χωρὶς νὰ ἐξακριβωθοῦν αἱ πληροφορίαι. Καὶ ὁ Ὑπουργὸς προσυπογράφει. Καὶ διατάσσεται ἡ μεταφορὰ 60–70 οἰκογενειῶν προσφύγων, ριπτομένων ὑπὸ σκηνὰς μέσα στὴν καρδιὰ τοῦ χειμῶνος. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως Ἀποκαταστάσεως στέλλει ἰδικόν της ὑπάλληλον διὰ τὸ ζήτημα αὐτό, ὁ ὁποῖος ἀποφαίνεται ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πάρωμεν τὰ ⅘ ἀπὸ τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ Μαραθῶνος, διότι ἔχει πολλοὺς ἀκτήμονας ὁ Μαραθών. Ἐπῆγα καὶ ἐγὼ μαζὶ μὲ τὸν ὑπάλληλον αὐτόν, τὸν κ. Μαλοῦχον, διὰ νὰ συμβιβάσωμεν τὰ πράγματα. Καὶ πραγματικῶς κατωρθώσαμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὰ πράγματα μὲ τὸ νὰ διαιρέσωμεν στὴ μέση τὸ κτῆμα. Μὲ αὐτὴν τὴν διαίρεσιν ἔμειναν εὐχαριστημένοι καὶ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι οἱ πρόσφυγες. Ἔδωσαν χεῖρα συμφιλιώσεως καὶ ἐδήλωσαν μάλιστα ὅτι καὶ θὰ συμπεθερέψουν ἀκόμη. Ὁ κ. Μαλοῦχος ἔρχεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, εἰσηγεῖται τὸν συμβιβασμὸν αὐτὸν τῶν δύο μερῶν καὶ βγάζει σχετικὴν ἀπόφασιν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἔρχεται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ βγάζει νέαν ἀπόφασιν διάφορον ἐκείνης τὴν ὁποίαν εἶχον δεχθῆ καὶ τὰ δύο μέρη. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐξετάσασα τὸ ζήτημα στέλλει νέον ὑπάλληλον τῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων. Οὗτος ἀρχίζει μελέτην ριζικῶς διάφορον τῆς ἄλλης. Παρελκύεται τὸ ζήτημα. Βγάζει ἐν τέλει ἡ Ἐπιτροπὴ μίαν ἀπόφασιν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἄλλην καὶ κατέληξε πρὸ ἡμερῶν νὰ ἔχωμεν καὶ ἐδῶ θλιβερὰς σκηνὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἐνῷ εἶχε διευθετηθῆ τὸ ζήτημα, ὅπως σᾶς ἐξέθεσα, καὶ εἶχον μείνει εὐχαριστημένοι ὅλοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι τὴν δημιουργίαν τοῦ ζητήματος ὅλου τῶν σκηνῶν τῆς Ξυλοκέριζας, προεκάλεσαν αἱ ἐν λόγῳ ἀλληλοσυγκρουόμεναι διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀφ’ ἑτέρου. Ἡ πρέπει λοιπὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ πείσῃ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὅτι εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναλάβῃ ὑπευθύνως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὴν ὅλην διαχείρισιν καὶ ν’ ἀπομείνῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Ἀποκαταστάσεως ὁ ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως, ὅπως γίνεται ὁ ἔλεγχος τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἤ, ἂν δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, πρέπει τότε νὰ μείνῃ κατὰ μέρος καὶ νὰ ἀφήσῃ ὅλα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως. Θὰ ὑπάρχῃ τουλάχιστον μία Ἀρχή, ἡ ὁποία θὰ κανονίζῃ τὸ ζήτημα.

§176Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζετε ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι τόσον καλὰ ὠργανωμένον, ὥστε νὰ δύναται ν’ ἀποφύγῃ καὶ τὰ κακὰ τὰ ὁποῖα σήμερον παρέχει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως; Πῶς δὲν ἠμπόρεσεν εἰς τὴν Μακεδονίαν κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἦλθον ἐδῶ οἱ πρόσφυγες, ἐπὶ Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὰ ἀποφύγῃ; Νομίζετε ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἐλύετο καλῶς ἐν Μακεδονίᾳ, παρ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν τῶν Ὑπουργῶν τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως;

§177ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πολὺ καλύτερον παρὰ σήμερον, κύριε συνάδελφε.

§178Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ νομίζω.

§179Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι, ἂν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων δοθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὰ κατάλληλα πρόσωπα, ἀσφαλῶς ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ μὲ τὰ κατάλληλα ἑλληνικὰ μέλη θὰ εἶναι εἰς θέσιν καλύτερον ἀπὸ κάθε Ἑλληνικὴν Ἀρχὴν νὰ κάμῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων.

§180Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Δικτατορίαν.

§181Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Σημειώσατε ὅτι ὑπῆρχεν ὅλη ἡ καλὴ διάθεσις ἐκ μέρους τῶν ξένων μελῶν. Σᾶς εἶπον ὅτι ἔτυχε νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ ὁλόκληρον ὥραν μὲ τὸν κ. Μοργκεντάου καὶ εἶδον ὅτι ἔχουν ὅλην τὴν διάθεσιν τὰ ξένα μέλη νὰ ἀποδεχθοῦν οἱανδήποτε πρότασιν. Ἀλλ’ ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἔχομεν, ὄχι μόνον τὰ ἑλληνικὰ μέλη δὲν ἐφρόντισαν ἐν ἀνάγκῃ νὰ παρασύρουν τὰ μέλη τὰ ξένα πρὸς τὰς ἀπόψεις τὰς ἑλληνικάς, ἀλλὰ τοὐναντίον εἴχομεν τοῦτο τὸ πρωτάκουστον: Ἐνδιεφέροντο περισσότερον τὰ ἑλληνικὰ μέλη ἀπὸ τὰ ξένα διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν κεφαλαίων τῶν ξένων. Τοῦτο βέβαια ἀπὸ ἄγνοιαν. Καὶ βλέπομεν οὕτως ὅτι δὲν πταίουν οὔτε οἱ ξένοι οὔτε οἱ ὑπάλληλοι ἐναντίον τῶν ὁποίων πολλοὶ κατεφέρθησαν, ἀλλὰ πταίει ἀφ’ ἑνὸς ἡ μικρασιατικὴ καταστροφὴ καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶ ἐναντίον τῆς ἐπιθέσεως ἡ ὁποία ἔγινε καθ’ ἑνὸς ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος τιμᾷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐννοῶ τὸν κ. Καραμάνον. Δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν στιγμὴν εὑρέθη τότε, ἐπειδὴ ὅμως γνωρίζω καλὰ τὴν δρᾶσίν του — τὴν γνωρίζω δὲ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ ὅτε ἦτο νομογεωπόνος εἰς Μεσσηνίαν, ὅπου ὀμνύουν εἰς τὸ ὄνομά του ὅλοι οἱ γεωργοί, καὶ ὅτε μετέβη εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὡς προϊστάμενος γραφείου ἐποικισμοῦ, ὅπου καὶ ἤκουσα μόνος μου, ὅταν ἐπῆγε ἐκεῖ διὰ μίαν ἐπιθεώρησιν, νὰ τὸν ἀποκαλοῦν οἱ ἀγρόται «ὁ εἴδωλός μας» — δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσω νὰ παραμείνῃ ἡ ἐντύπωσις εἰς κανένα ὅτι εἶναι δυνατὸν ἕνας τοιοῦτος ὑπάλληλος νὰ εἶναι, ὅπως ἀπεκλήθη ἀπὸ κάποιον συνάδελφον, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, «λωποδύτης». Κύριοι, εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον, διὰ νὰ μὴ εἴπω τὰ δύο τρίτα, τῶν ὑπαλλήλων ἔχουν διαφθαρῆ. Ἔχομεν ὀλίγους καλούς, ἐλαχίστους ἀρίστους· ἂς μὴ τοὺς χαλάσωμεν καὶ αὐτούς, ἂς μὴ τοὺς χάσωμεν. Ἕνας τῶν ἀρίστων αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ κ. Καραμάνος.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα ὑπάλληλον νὰ εἴπῃ πρὸς πληρεξούσιον ὅτι καταρρυπαίνει τὴν Συνέλευσιν;

§183Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ πρᾶγμα. Ἠρώτησα πῶς συνέβη καὶ μοὶ ἐδόθη ἡ ἑξῆς πληροφορία ἀπόψε, ὅτι ἴσως χωρὶς νὰ καταλαμβάνῃ τί λέγει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος εἶπεν ἐνώπιον τῶν ὑφισταμένων τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ τοῦ ἀνωτάτου — διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ὑπαλλήλου κοινοῦ, ἀλλὰ περὶ ὑπαλλήλου ἔχοντος τὸν ἀνώτατον βαθμὸν μετὰ τὸν Ὑπουργὸν ἐν Ἑλλάδι....

§184Σ. ΞΥΔΗΣ. Ποίαν θέσιν εἶχε προηγουμένως;

§185Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου.

§186Σ. ΞΥΔΗΣ. Νομογεωπόνος.

§187Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τμηματάρχης πρώτης τάξεως. Λοιπὸν ἐπληροφορήθην ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Σερρῶν συνάδελφος μέσα εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ κ. Καραμάνου τῷ εἶπε, παρουσίᾳ καὶ πολλῶν ἄλλων ὑφισταμένων του: «Εἶσαι καὶ σὺ λωποδύτης». Καὶ ὅταν λάβωμεν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, θὰ δικαιολογήσωμεν τὸν ἐκνευρισμὸν τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν βέβαια κανεὶς νὰ δεχθῇ νὰ ὀνομασθῇ λωποδύτης.

§188Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω — διότι προέρχομαι ἀπὸ τὸν αὐτὸν Νομὸν — ὅτι τὸ γεγονὸς ἔχει ὡς ἑξῆς: Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος μετέβη εἰς τὸ Γραφεῖον τοῦ κ. Καραμάνου καὶ παρέμενεν ἐκεῖ ἐπὶ 15 λεπτὰ τῆς ὥρας ὄρθιος. Ὁ κ. Καραμάνος προσεποιεῖτο ὅτι δὲν τὸν ἔβλεπεν. Ἐπὶ τέλους ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἠναγκάσθη νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Καραμάνον ἂν ἦτο διατεθειμένος νὰ τὸν ἀκούσῃ. Καὶ ἀμέσως ἤρχισε νὰ ἐκθέτῃ τὰ παράπονα τῶν προσφύγων ἐναντίον τοῦ προϊσταμένου τοῦ ἐποικιστικοῦ γραφείου Σερρῶν, τὰ ὁποῖα ἀφεώρων ὄχι μόνον τὴν διοίκησιν ἐν γένει τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐκ μέρους τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ διαχείρισιν. Συγκεκριμένως δὲ ἐπὶ τοῦ τελευταίου τούτου σημείου ὁ κ. Κωνσταντόπουλος εἶπε τὴν φράσιν: «ἂν ἀνασύρωμεν τὸ νῆμα τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς, δὲν γνωρίζομεν ποῦ θὰ φθάσωμεν». Αὐτὴ εἶναι ἡ φράσις τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ἡ προκαλέσασα τὴν ὀργὴν τοῦ κ. Καραμάνου.

§189Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔτσι μὲ ἐπληροφόρησαν ἀπόψε.

§190Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν εἰς τὸ ζήτημα αὐτό· εἶναι ζήτημα ἐξακριβώσεως καὶ ἀνακρίσεως. Ἐγὼ εἶπον νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ ἢ ὅτι ὁ ὑπάλληλος ἐξετράπη κατὰ τρόπον ὑποπίπτοντα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἤ, ἂν τοῦτο δὲν προκύψῃ ἐκ τῆς ἀνακρίσεως, ὅτι πάντως ὁ ὑπάλληλος ἠσέβησε πρὸς τὸ καθῆκόν του, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πάλιν ἡ Κυβέρνησις σᾶς βεβαιῶ ὅτι θὰ στείλῃ τὰ χαρτιὰ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ θὰ τῆς ζητήσῃ νὰ κάμῃ ὅ,τι πρέπει. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε: Θὰ ἠμπορέσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτύχῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει; Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῶν διαπραγματεύσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ γίνουν μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐλπίζω ὅτι ἡ κατάστασις θὰ βελτιωθῇ σημαντικῶς ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων αὐτῶν. Ἂς μὴ κάμωμεν ἐδῶ ἀνακρίσεις, διότι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ τὰς κάμωμεν· ἂς προχωρήσωμεν εἰς τὴν οὐσίαν.

§191Ν. ΜΑΝΟΥΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ παρέμβασίς μου ἀπέβλεπεν εἰς τοῦτο καὶ μόνον, εἰς τὸ νὰ ἀναιρέσω τὸ λεχθὲν ὅτι ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἀπεκάλεσε τὸν κ. Καραμάνον λωποδύτην ἐντὸς τοῦ γραφείου του. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐλέχθη. Δι’ αὐτὸ καὶ μόνον παρενέβην εἰς τὴν συζήτησιν.

§192Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐπειδὴ ἤκουσα καὶ τὸν ἴδιον κ. συνάδελφον νὰ τὸν ἀποκαλέσῃ «λωποδύτην» καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει ἀπόψε, ἐπίστευσα εἰς τὴν πληροφορίαν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει αὐτὰ τὰ εἶπον μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ καταλήξω εἰς τὸ ὅτι δὲν πταίουν τόσον οἱ ὑπάλληλοι. Τοὐναντίον μάλιστα, διότι ἀκριβῶς εὑρέθησαν μέσα εἰς τὴν δύσκολον αὐτὴν ὑπόθεσιν ἕνας Καραμάνος καὶ 2–3 ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι συγκαταριθμοῦνται μεταξὺ τῶν ἀρίστων ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, αὐτὸ ἀκριβῶς κάμνει ὥστε νὰ ἐμποδισθοῦν τὰ δύο μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπὸ τὸ νὰ χειροτερεύσουν πολὺ περισσότερον τὴν κατάστασιν. Θέλω νὰ καταλήξω εἰς τοῦτο, ὅτι ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ στραφῇ εἰς τὸ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀντικατάστασιν — εἶναι αὐτὸ τὸ μόνον φάρμακον — τῶν δύο ἑλληνικῶν μελῶν ἀπὸ δύο ἄλλα μέλη καταλληλότερα διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς αὐτό· ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ — καὶ διὰ τοῦτο πταίει ἐπίσης τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος — ὀφείλει νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὴν ἄμεσον λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν θὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἀποφύγῃ αὐτὰς τὰς σκηνὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Διότι συμβαίνει τὸ ἑξῆς, κύριοι, πανταχοῦ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν ἔξαφνα βλέπει ὁ ἐντόπιος καλλιεργητὴς ὅτι ὁ πρόσφυξ δι’ ἐπιτάξεως γίνεται κύριος ἑνὸς τεμαχίου γῆς, ἤτοι ἀποκαθίσταται, χωρὶς τὸ ἴδιον νὰ συμβῇ καὶ δι’ ἐκεῖνον. Ἀπ’ ἐκεῖ ἔχομεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀντιζηλίας μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα ταυτοχρόνως, ν’ ἀποκαταστήσῃ ταυτοχρόνως καὶ τὸν ἐντόπιον καὶ τὸν προσφυγικὸν πληθυσμόν. Καὶ τότε ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντιζηλία καὶ θὰ ἴδητε ὅτι καὶ ἡ γῆ θὰ εἶναι ἀρκετή. Σήμερον ἐπληροφορήθην ὅτι διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ξένων κτημάτων ἐν Εὐβοίᾳ προεβλήθη ἀπὸ τὰς ξένας πρεσβείας ὅτι δὲν πρέπει νὰ θίξωμεν τὰ κτήματα τῶν ξένων ὑπηκόων, ἐφόσον δὲν θίγονται καὶ τὰ κτήματα τοῦ Κοφινᾶ, τοῦ Ἀβέρωφ καὶ ἄλλων (χειροκροτήματα).

§193Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἰς τὴν φυλακὴν εἶναι οἱ Μενιδιᾶται οἱ ὁποῖοι ἔχουν δύο στρέμματα καὶ ἀφίνονται τοῦ Καμπᾶ καὶ τὰ ἄλλα.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ εἴπετε.

§195Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἄνευ ἀμέσου λύσεως οὐχὶ τοῦ ὅλου ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ τῆς νομῆς — αὐτὸ εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον καὶ αὐτὸ εἶναι εὔκολον — δὲν θὰ γίνῃ τίποτε. Ἤκουσα πολλοὺς ἄλλους νὰ λέγουν καὶ νὰ προτείνουν ὡς μέτρον νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως ὁ ἀγροτικὸς νόμος. Νομίζουν ὅτι θὰ φέρῃ καρπούς; Κατ’ ἐμέ, εἴτε ἐφαρμοσθῇ εἴτε δὲν ἐφαρμοσθῇ, δὲν θὰ φέρῃ καρπούς. Διότι μὲ τὴν διαδικασίαν τοῦ νόμου θὰ περάσουν πολλὰ χρόνια. Ἐγὼ διὰ τὴν λύσιν τοῦ ὅλου ζητήματος, μὲ τὴν διαδικασίαν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, δὲν ὑπολογίζω ὀλιγώτερον τῆς εἰκοσαετίας. Διότι οὔτε τὸ ὑπαλληλικὸν γεωπονικὸν προσωπικὸν ἔχομεν οὔτε τὸ μηχανικόν. Ἡ Ρουμανία ἀντεμετώπισε τὸ ζήτημα αὐτὸ μὲ 900 γεωπόνους καὶ μὲ ἄλλους τόσους μηχανικούς. Καὶ ἐχρειάσθη πολλὰ χρόνια.

§196ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν φρονεῖτε ὅτι πρακτικοὶ ἄνθρωποι δύνανται νὰ κάμωσιν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν;

§197Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν εἶναι τόσον εὔκολον. Χρειάζονται λοιπὸν πολλὰ χρόνια. Δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἀμέσως τὸ ζήτημα παρὰ μόνον μὲ τὴν ἄμεσον παραχώρησιν τῆς νομῆς. Αὐτὸ δύναται νὰ γίνῃ ἀμέσως, ἐνῷ ἡ διαδικασία τῆς ὁριστικῆς παραχωρήσεως θὰ χρειασθῇ πολλὰ χρόνια, διότι ἡ διαδικασία παρέχει μέγα ἔδαφος εἰς τὰς ἐνστάσεις. Ἡ παραχώρησις τῆς νομῆς κυρίως ἀποτελεῖ τὴν οὐσιαστικὴν λύσιν. Νὰ εἶσθε δὲ βέβαιοι ὅτι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται θὰ σπεύσουν νὰ συντελέσουν καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ νὰ γίνῃ ταχυτέρα ἡ διαδικασία, ἀφοῦ θὰ γνωρίζουν ὅτι θὰ τὸ χάσουν τὸ ζήτημα, ὅτι ἔχασαν τὴν νομήν.

§198ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δι’ Ἐπαναστατικοῦ Διατάγματος, εὐθὺς ὡς ἐκηρύχθη ἓν κτῆμα ἀπαλλοτριωτέον, δὲν παραχωρεῖται ἡ νομή;

§199Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι. Μόνον αἱ κολληγικαὶ ἐκτάσεις καὶ τοιαύτας ἔχομεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ὅπου ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἔχει τελειώσει τὸ ζήτημα. Ἀλλαχοῦ δὲν ἔχομεν τοιαύτας. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Εἰς τὰ μοναστηριακὰ αἴφνης δὲν ἔχομεν μορτιτικὰς σχέσεις.

§200Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ ἐπίταξις, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ.

§201Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Δὲν γίνεται ὅμως.

§202Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ γίνῃ.

§203Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Δι’ ἑνὸς εἰδικοῦ ψηφίσματος.

§204Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἔχει γίνει ἤδη πρότασις τοιούτου ψηφίσματος. Ἐγὼ ἀπορῶ καὶ ἐκπλήσσομαι ὅταν ἀκούω νὰ λέγῃ οἱοσδήποτε ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ τοῦτο, ἐνῷ διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς δυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν ἀμέσως τὴν νομήν. Ἀφοῦ τοῦτο ἔχει κάμει ἤδη καὶ ὁ νόμος ὁ σημερινὸς καὶ ὁ πρώην τοιοῦτος. Διατί τὸ ἔκαμε διὰ τὰ μοναστηριακὰ κτήματα; Διατί τὰ παίρνει τὰ μοναστηριακά, χωρὶς μελέτην; Τὰ παίρνει ἀμέσως μὲ τὰ σύνορά των καὶ τὰ δίδει εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Νὰ ψηφίσωμεν λοιπὸν ψήφισμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὑποχρεοῦται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εὐθὺς ὡς παρουσιασθῇ αἴτησις τοῦ ἐνδιαφερομένου συνεταιρισμοῦ καλλιεργητῶν, εἴτε ἐντοπίων εἴτε προσφύγων, ἐντὸς μηνὸς τὸ πολὺ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς νὰ παραχωρήσῃ ὑπὸ τύπον μισθώσεως τὸ κτῆμα μέχρις οὗ ἡ διαδικασία τὸ καθαρίσῃ τελειωτικῶς, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δίδεται ἓν ἐνοίκιον, οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ὁρισθῇ προχείρως διὰ νὰ μὴ παραπονεθοῦν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τὸ πῶς θὰ ζήσουν, ὅταν παύσουν νὰ παίρνουν γεώμορα, νὰ παίρνουν ἐνοίκιον. Ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως νὰ συμψηφισθῇ τὸ ἐνοίκιον εἰς τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον θὰ ὁρίσῃ ἡ διαδικασία. Καὶ πρέπει νὰ συμψηφίζωνται τὰ ἐνοίκια ὑπὸ τὸν ὅρον μόνον νὰ καταβληθῇ ἕνας νόμιμος τόκος διὰ νὰ μὴ μᾶς νομίζουν Μπολσεβίκους, ὅπως πολλοὶ ἔχουν αὐτὴν τὴν ἰδέαν.

§205ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι πολὺ πρακτικὸν μέτρον, ἀλλὰ τὰ ἐνοίκια θὰ τὰ παίρνωμεν ἡμεῖς.

§206Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Αὐτά, κύριε συνάδελφε, θὰ τὰ ἀναπτύξωμεν καλύτερον ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τῆς ἐπικυρώσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὁπότε θὰ ὑποβάλωμεν καὶ πρότασιν σχετικοῦ ψηφίσματος. Καὶ ἐλπίζομεν ὅτι θὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν ἕνα τέτοιο ψήφισμα ἀμέσου παραχωρήσεως τῆς νομῆς. Καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν ἀποτελεσματικῶς νὰ ἀντιμετωπίσωμεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἄνευ ἀμέσου λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, ἄνευ σκηνῶν, ἄνευ συμπλοκῶν, μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων (χειροκροτήματα).

§207Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης, ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ἀνέφερεν ὅτι ἐγὼ ὠνόμασα τὸν κ. Καραμάνον ἐντὸς τοῦ καταστήματος τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης «λωποδύτην». Νὰ μᾶς εἴπῃ πόθεν ἠρύσθη τὴν πληροφορίαν ταύτην, διότι αὐτὸ μὲ προσβάλλει προσωπικῶς καὶ ἀναιρεῖ ὅσα ἐγὼ εἶπον.

§208Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὁ κ. Μέλφος καὶ δύο ἢ τρεῖς ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι παρευρίσκοντο.

§209Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Νομίζω ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὸν ὠνομάσατε οὕτω.

§210Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης μάλιστα, τὸν ὠνόμασα. Ἀλλ’ εἶσθε, νομίζω, μεταξὺ τῶν τριῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὸ λιβελλογράφημα, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ «Φῶς» τῆς Θεσσαλονίκης.

§211Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Διότι ἤμην παρών.

§212Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὁ Νομάρχης Σερρῶν, ὁ Διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ Σερρῶν κ. Χριστόπουλος καὶ ὁ κ. συνάδελφος συνέταξαν τὸ λιβελλογράφημα ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ «Φῶς» τῆς Θεσσαλονίκης καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἀφήνουν ἐπίτηδες τὴν φράσιν κολοβὴν διὰ νὰ ὑποθέσῃ ἕνας ἀπρόσεκτος ἀναγνώστης ὅτι ὁ ἀποπειραθεὶς δῆθεν νὰ ἐκβιάσῃ τὸν Ἐποικισμὸν καὶ νὰ καταχρασθῇ τὰς 200,000 δραχμῶν εἶμαι ἐγώ. Εἶσθε σεῖς ἢ ὄχι;

§213Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Ἐσυνηθίσατε εἰς τὰς ἀνακριβείας. Καὶ ἐπαναλαμβάνω ὄχι, ἐφόσον ἐπιμένετε, ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε καὶ σεῖς τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐντὸς τοῦ νομαρχιακοῦ καταστήματος ἐτέθητε ἐπὶ κεφαλῆς τῶν προσφύγων;

§214Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὁμολογῶ· οὐδέποτε ἠρνήθην τὰς πράξεις μου.

§215Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατηγγείλατε ὑπάλληλον, διὰ τὴν ἐντιμότητα τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἀμφιβάλλει;

§216Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε νὰ ἔχητε οἱανδήποτε ἰδέαν θέλετε περὶ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ.

§217Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι κατὰ τὴν ἐπάνοδόν σας ἐκ Σερρῶν μετὰ τοῦ κ. Μανούση ἐντὸς τοῦ αὐτοκινήτου τοῦ κ. Σοφούλη ἐπῃνέσατε τὸν χαρακτῆρα τοῦ κ. Χριστοπούλου ὡς ἀδαμάντινον καὶ εἴπετε ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος τοιοῦτος χαρακτὴρ εἰς τὴν Ἑλλάδα;

§218Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύδεσθε ἀναισχύντως.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοιαῦται φράσεις δὲν λέγονται. Θὰ σᾶς ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν.

§220ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ, νὰ τὴν ἀνακαλέσῃ.

§221Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον ὁ κ. συνάδελφος μὲ κατήγγειλεν....

§222Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐν ὀνόματι τῆς εὐπρεπείας τοῦ Σώματος, νὰ ἀποσύρητε τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν εἴπετε.

§223Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἀποσύρω εὐχαρίστως.

§224Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς συγχαίρω.

§225Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Ἀποκαλῶ ἐγὼ ψεύστην τὸν κύριον συνάδελφον.

§226Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τὴν ἀποσύρητε καὶ σεῖς. Ὁ κ. συνάδελφος ἀμέσως ἀπέσυρε τὴν φράσιν αὐτήν. Νὰ τὴν ἀποσύρητε καὶ σεῖς. Εἶναι δυνατὸν μεταξὺ συναδέλφων νὰ ὑπάρχουν πεπλανημέναι ἀντιλήψεις, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται ὁ εἷς νὰ ὑβρίζῃ τὸν ἄλλον.

§227Ο. ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ. Τὴν ἀνακαλῶ.

§228Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς συγχαίρω. Τὸ ἐπεισόδιον ἔληξε.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἐπεισόδιον ἔληξε.

§230Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν οἱ τρεῖς αὐτοὶ συνέταξαν τὸ λιβελλογράφημα τοῦτο. Ὅταν ἐπέστρεφα ἐκ Σερρῶν μετὰ τοῦ κ. Σοφούλη ἐπὶ τοῦ ἰδίου αὐτοκινήτου, ὁ κ. Ζαφειρίου σχεδὸν μοὶ ἀπεστήθισε τὸ μετὰ δύο ἡμέρας δημοσιευθὲν λιβελλογράφημα, χωρίς, ἐννοεῖται, νὰ περιέχῃ καὶ τὴν φράσιν ἐκείνην τὴν ἀνήθικον, ἡ ὁποία ἄφηνε νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἐγὼ ἠθέλησα νὰ ἐκβιάσω τὸν Ἐποικισμόν. Μάρτυς ὁ κ. Μανούσης (θόρυβος).

§231Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑπαλλήλου διατελοῦντος εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν, οὔτε καὶ ἀπεσπασμένου, ὥστε νὰ δύναμαι νὰ διεκδικήσω — καὶ θὰ διεξεδίκουν τότε τὸ δικαίωμα τοῦ Κράτους — νὰ τιμωρήσω πειθαρχικῶς τὸν ὑπάλληλον. Κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ ἔχομεν πλῆρες τὸ δικαίωμα τῆς ποινικῆς καταδιώξεως. Ἐπανέλαβον προχθὲς νὰ ἀποσταλοῦν τὰ ἔγγραφα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα. Ἂν προκύψουν ἐκ τῆς ἀνακρίσεως περιστατικὰ ὥστε νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως νὰ τὸν τιμωρήσῃ, θὰ τὸ πράξωμεν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ ὅτι προσπαθῶ διὰ τῶν συνεντεύξεων τὰς ὁποίας θὰ λάβω τὰς ἡμέρας αὐτὰς καὶ διὰ τοὺς ὑπαλλήλους ἀκόμη οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπεσπασμένοι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, νὰ διατηρήσῃ τὸ Κράτος πλῆρες τὸ δικαίωμα ὄχι μόνον τῆς ποινικῆς διώξεως — διότι περὶ αὐτοῦ δὲν δέχομαι καμμίαν συζήτησιν — ἀλλὰ καὶ τῆς πειθαρχικῆς τοιαύτης. Μέχρι τοῦδε, νομίζω, τὰ πράγματα ἐτέθησαν σαφῶς. Ἂν ἦτο ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναμφισβητήτως καὶ ἐγὼ θὰ ἔσπευδον νὰ λάβω τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐνδείκνυνται. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν δύναμαι.

§232Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται εἰς συνάδελφον νὰ φέρῃ τοιαύτας πληροφορίας;

§233Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σῖμος ἔχει τὸν λόγον.

§235Σ. ΣΙΜΟΣ. Εἰς τοιαύτην ὥραν ἀγορεύσεις περιττεύουν. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, ὡς χρηματίσας ἐπὶ 4½ ἔτη Ὑπουργὸς τῶν προσφύγων, νὰ ἐκφέρω καὶ ἐγὼ γνώμην ἐπὶ τοῦ ὅλου ζητήματος εἰς γενικωτέρας γραμμάς. Τὸ θλιβερὸν ἐπεισόδιον τοῦ Κιούπκιοϊ, τὸ τραγικὸν τοῦτο ἐπεισόδιον, δὲν εἶναι αἴτιον, ἀλλ’ αἰτιατόν. Τὰ αἴτια εἶναι ἀλλαχοῦ. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τοῦ 1915 μέχρι τοῦ 1920 ἐστέγασε τὸ Κράτος, κατ’ ἀρχὰς ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ κατόπιν ἐνταῦθα, 400,000 πρόσφυγας καὶ ἐδαπανήθησαν 800 ἑκατομμύρια δραχμῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§236Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν προήρχοντο αὐτοὶ οἱ πρόσφυγες;

§237Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Μήπως ἐγένετο κανὲν λάθος; Εἶναι μέγας ὁ ἀριθμός.

§238Σ. ΣΙΜΟΣ. Ἐδημοσιεύθη στατιστικὴ καὶ ἐστάλη εἰς τὸ Παρίσι. Ἦσαν ἀπὸ τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, τὴν Δυτικὴν Θράκην, τὸν Πόντον, τὸν Καύκασον, τὰ Δωδεκάνησα, καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων προελεύσεων.

§239Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ δὲν ὑπερβαίνουν τὰς 150,000 μετὰ τῶν ἐκ τῆς Μακεδονίας ὑπὸ τῶν Βουλγάρων καὶ τῶν Σέρβων ἐκδιωχθέντων.

§240Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἦσαν καὶ οἱ πρόσφυγες τῶν παραλίων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

§241Σ. ΣΙΜΟΣ. Ἂν ἔχετε ἀμφιβολίαν περὶ τούτου, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς φέρω στατιστικὴν ἡ ὁποία ἐστάλη εἰς τὸν κ. Βενιζέλον ὅταν διεπραγματεύετο τὸ ζήτημα. Ηὐτυχήσαμεν, χάρις εἰς τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, νὰ τοὺς στείλωμεν ὅλους εἰς τὰ σπίτια των, διὰ νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ μία ἐθνικὴ συμφορά. Κύριοι, ὅταν ἤρχισεν ἡ νέα συρροὴ προσφύγων, ἠσθάνθην τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀποταθῶ εἰς τὴν τότε Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα διανοίγεται πρόβλημα μέγα. Ὡς γνωστόν, μία Μεγάλη Βρεττανία, ἔχουσα ἓν ἑκατομμύριον ἀέργους, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀλλάξῃ ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν πολιτικὴν διὰ νὰ δώσῃ ἐργασίαν εἰς ἓν ἑκατομμύριον ἀνθρώπων. Φαντασθῆτε 1½ ἑκατομμύριον προσφύγων εἰς τὴν Ἑλλάδα, εἰς τὴν μικρὰν Ἑλλάδα, εἰς τὴν ἀναιμικὴν οἰκονομικῶς, εἰς τὴν πολεμικῶς συντετριμμένην, ὑποχρεωμένην νὰ στεγάσῃ, νὰ διαθρέψῃ καὶ ἀποκαταστήσῃ αὐτούς. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε διαδοθῆ ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Ζαΐμης· μετέβην καὶ τῷ εἶπον ὅτι μία μεγάλη ἐθνικὴ συμφορὰ ἐνέσκηψεν εἰς τὴν Χώραν μας, ἀλλὰ πρέπει τοὐλάχιστον νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ τὸ ἐνὸν τὸ κακόν, ἀφιεροῦντες ὅλας τὰς δυνάμεις μας ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸ μέγα αὐτὸ καὶ δυσεπίλυτον πρόβλημα. Μὲ ἤκουσε μετὰ προσοχῆς. Ἐνόμιζα ὅτι θὰ ἤθελε νὰ ἀναλάβῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὡς γνωστὸν δὲν τὴν ἀνέλαβεν. Ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις ἀνέθηκε τὴν φροντίδα περὶ τῶν προσφύγων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον διηύθυνε πράγματι λίαν δραστήριος ἀνὴρ καὶ περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ ὁποίου εἶχον προσωπικὴν πεῖραν, διότι εἶχον συνεργασθῆ μετ’ αὐτοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως ὅτε τὸ διηύθυνον ἐγώ. Ἀλλὰ πῶς θέλετε, κύριοι, ἓν Ὑπουργεῖον μὲ τόσας ἄλλας ὑποχρεώσεις νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸ σύνολον μιᾶς τοιαύτης ὀργανώσεως; Πράγματι ὁ κ. Δοξιάδης ἦτο ἱκανός, ἀλλ’ ὅπως σᾶς εἶπον, τὸ λάθος εἶναι βασικόν. Ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἓν Πανυπουργεῖον καὶ ὄχι Ὑφυπουργεῖον. Εἰς τὴν Γαλλίαν, ὅπως γνωρίζετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, συνειργάσθησαν ὅλα τὰ ἐξέχοντα πρόσωπα αὐτῆς διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας μιᾶς καθόδου προσφύγων Γάλλων ἐκ τῶν μερῶν τῆς Βορείου Γαλλίας. Κύριοι, ἀπ’ ἀρχῆς ἐτέθησαν βάσεις πλημμελεῖς. Δὲν ἐγένετο μεθοδικὴ ἐργασία. Ἀνετέθησαν σπουδαιόταται Ὑπηρεσίαι τῶν προσφύγων εἰς ἰδιώτας. Ἀνέλαβεν ἓν πρόσωπον νὰ κτίσῃ σπίτια, ἄλλο πρόσωπον ἀνέλαβε νὰ συντηρήσῃ αὐτοὺς καὶ γενικῶς μία μεγάλη ἀκαταστασία ἐπεκράτησεν, ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε πολλὰς ἀνωμαλίας καὶ δυσχερείας ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων, ὧν ἔσχον πικρὰν πεῖραν ἐκ τῆς μεταπολεμικῆς ἐποικίσεως τῆς Δυτικῆς Θράκης. Τὸ ἔτος 1919 τηλεγράφημα ἐκ Παρισίων τοῦ κ. Βενιζέλου παρήγγειλεν ὅπως μεταφέρωμεν εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην ὅλους τοὺς Θρᾷκας πρόσφυγας, κατόπιν τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1913 βουλγαρικῆς κατοχῆς διεσκορπισμένους ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα, καθόσον ὁ Οὐΐλσων εἶχεν ἀντιταχθῆ κατὰ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θράκης εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἱκανὸς ἀριθμὸς Ἑλλήνων. Καὶ πράγματι κατὰ τὴν εἴσοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν Ξάνθην παρουσιάσθησαν 16 Ἕλληνες μόνον! Τότε παρετηρήθη ὅτι, ἐφόσον δὲν θὰ κατωρθοῦτο συντονισμὸς τῶν Ὑπηρεσιῶν ὅλων τῶν Ὑπουργείων, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Αἱ Ὑπηρεσίαι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ζηλοτύπως ἔχουσαι πρὸς τὰ ἴδια αὐτῶν δικαιώματα, ἐπεβράδυνον τὴν ἐργασίαν εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸ τότε Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν συγκέντρωσιν ὅλων τῶν σχετικῶν Ὑπηρεσιῶν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον, διὰ νὰ γίνεται ταυτόχρονος ἡ ἐργασία. Τώρα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσκέφθη πολὺ ὀρθῶς νὰ ὑπαγάγῃ τὰς Ὑπηρεσίας εἰς ἓν Ὑφυπουργεῖον. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ τὸν παρακαλέσω ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὰς ἀποφάσεις του καὶ θελήσῃ αὐτὸς νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑφυπουργεῖον αὐτό. Κύριοι, ἓν τοιοῦτον πρόβλημα δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἀπὸ τὰς ἀλληλοσυγκρουομένας Ὑπηρεσίας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Ἂν δὲν ἐπιτάξωμεν ὅ,τι κεφάλαια πολύτιμα ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐξ ὅλων τῶν εἰδικοτήτων καὶ ἂν δὲν ἀγαπήσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἂν δὲν ἐννοήσωμεν ὅτι πρόκειται νὰ αὐξηθῶμεν κατὰ 1½ ἑκατομμύριον, ὅτι πρόκειται νὰ ἀποκαταστήσωμεν πράγματι τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἵνα ζήσωμεν μαζὶ ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς, βεβαίως δὲν θὰ λύσωμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ποτέ. Θὰ εἴπητε ἴσως ὅτι ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα τόσας ἁρμοδιότητας, τόσα πρόσωπα. Ἀπὸ ἐκεῖνα ὅμως τὰ ὁποῖα ἔχομεν, μέχρι σήμερον ποῖον κατέγινεν εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα; Κατέγιναν αἱ Ὑπηρεσίαι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, αἱ ὁποῖαι, οὖσαι ἀπησχολημέναι περὶ ἄλλα ἴδια αὐτῶν ζητήματα, ἐλάχιστα ἠδύναντο νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Προσετέθησαν καὶ οἱ ξένοι, εἰς οὓς ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην. Ἀφ’ ἑτέρου, καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ὁ Ὀργανισμὸς αὐτός, ἐπέφερε χαλάρωσιν καὶ τῶν ὑπαρχουσῶν προσφυγικῶν Ὑπηρεσιῶν. Οἱ ξένοι ἦλθον ἐδῶ μὲ τὰς ἀγαθωτέρας τῶν προθέσεων, ἀλλ’ ὡς ἀγνοοῦντες τὰ παρ’ ἡμῖν πρόσωπα φυσικὸν ἦτο νὰ προσλάβουν ὡς ὑπαλλήλους πρόσωπα μὴ ἴσως δόκιμα. Ἂν δὲν ἐναρμονισθοῦν αἱ Ὑπηρεσίαι τῆς ἀποκαταστάσεως προσφύγων μὲ τὰς ἄλλας κυβερνητικὰς Ὑπηρεσίας, θὰ ἔχωμεν πάντοτε τὰ αὐτὰ ἐπεισόδια καὶ δὲν θὰ ἠμπορέσωμεν ποτὲ νὰ καταλήξωμεν εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα. Θὰ συστήσω ἐπίσης εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διαιρέσῃ τὸ ζήτημα εἰς δύο, εἰς ζήτημα ἐποικισμοῦ Μακεδονίας καὶ εἰς ζήτημα ἀποκαταστάσεως προσφύγων τῆς ἄλλης Ἑλλάδος. Προσέξατε εἰς τὸ ζήτημα τῆς Μακεδονίας, διότι εἶναι συναφὲς πρὸς ἄλλους κινδύνους. Μάλιστα αἰσθάνομαι βαθυτέραν λύπην, διότι τὸ ἐπεισόδιον, περὶ οὗ πρόκειται, ἔλαβε χώραν εἰς τὸ διαμέρισμα ἐκεῖνο τῆς Μακεδονίας, ὅπου δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονηθῇ ὅτι 47.000 Ἕλληνες τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἐξηνδραποδίσθησαν εἰς τὴν Βουλγαρίαν παρ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐξαπέστειλεν εἰς τὸν τόπον των τοὺς νέους πρόσφυγας. Ἐφόσον εἰς τὴν Μακεδονίαν προσέρχονται ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ νέοι, φυσικὰ ἐνισχύεται καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀσφάλεια τῶν γηγενῶν πληθυσμῶν. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, προσέξατε εἰς τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν Μακεδονίαν συνεργάζονται δύο ἐχθρικὰ καθ’ ἡμῶν στοιχεῖα, τὸ σλαυικὸν καὶ τὸ κομμουνιστικόν, καὶ ὅτι ἡ ἐγκατάστασις ἑλληνικῶν πληθυσμῶν εἰς Μακεδονίαν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς αὐτονομιστὰς τὸ κυριώτερον ὅπλον. Τὰ δύο ταῦτα στοιχεῖα εἶναι οἱ μεγαλύτεροι κίνδυνοι· κατὰ συνέπειαν τὸ ζήτημα τοῦ ἐποικισμοῦ τῆς Μακεδονίας δέον νὰ ἀποτελέσῃ ἴδιον κεφάλαιον εἰδικῆς μερίμνης. Δὲν ἐπιβάλλεται νὰ γίνῃ διὰ τὴν Μακεδονίαν τὸ ἴδιον τὸ ὁποῖον θὰ γίνῃ διὰ τὴν ἄλλην Ἑλλάδα. Ἡ ὅλη κατάστασις τῆς Μακεδονίας — καὶ τὴν εἶδον ἐκ τοῦ σύνεγγυς — δὲν εἶναι τόσον εὐχάριστος. Δὲν γνωρίζω τί θὰ γίνῃ μὲ τὸν νέον Γενικὸν Διοικητήν, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ δοθῇ καὶ ἐξουσία εὐρυτέρα. Διὰ τὴν Μακεδονίαν πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ Κάλαϋ τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὸ ὄμμα ἐντεταμένον πρὸς τὴν Χώραν ἐκείνην, διότι ἐκεῖ εἶναι ὁ κίνδυνος καὶ ἐκεῖ θὰ παρουσιασθοῦν αἱ μεγαλείτεραι δυσχέρειαι. Διὰ τὴν Μακεδονίαν, ἐπαναλαμβάνω, πρέπει νὰ ληφθῇ ἐντελῶς ἰδιαιτέρα μέριμνα. Ἂν περιορισθῶμεν καὶ ἐφεξῆς νὰ λύωμεν μόνον τὰ μικροεπεισόδια τὰ ὁποῖα ἠκούσαμεν, ἀπολύτως τίποτε δὲν θὰ γίνῃ.

§242ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Φαντάζεσθε ὅτι, ἂν ἐπεμβῇ ἡ Κυβέρνησις, θὰ λύσῃ καλύτερα τὸ ζήτημα;

§243Σ. ΣΙΜΟΣ. Μάλιστα.

§244Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων εἶναι ζήτημα τεχνικῆς Ὑπηρεσίας.

§245Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπή, ἀνέλαβε διότι δὲν ἠδυνάμεθα ἄλλως νὰ κάμωμεν τὸ δάνειον. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἓν δάνειον 10 ἑκατομμυρίων λιρῶν καὶ νὰ διαχειρισθῶμεν ἡμεῖς τὸ ζήτημα, θὰ ἠδυνάμεθα, ἂν ἠθέλομεν, νὰ κάμωμεν ἕνα αὐτόνομον Ὀργανισμόν, ἀλλ’ Ὀργανισμὸν ἐσωτερικοῦ δικαίου, ὃν αὔριον θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν· ἀλλὰ χρήματα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μᾶς δώσουν κατ’ ἄλλον τρόπον, αὐτὸ δὲ τὸ ἀνέπτυξε κατὰ τρόπον μὴ ἀφήνοντα καμμίαν ἀμφιβολίαν.

§246Σ. ΣΙΜΟΣ. Κύριοι, ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν Μακεδονίαν ὀφείλομεν νὰ τὴν προσέξωμεν πολύ, παρὰ πολύ. Ἀκριβῶς ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν συμφορὰν τῆς Μ. Ἀσίας καὶ τῆς Θράκης νὰ προσπαθήσωμεν νὰ τὴν ἐλαττώσωμεν τονώνοντες τὴν κρατικὴν ὑπόστασιν τῆς Ἑλλάδος. Αὐτὸ ὅμως θέλει εἰδικὴν μελέτην καὶ ἐργασίαν καὶ δὲν δύναται νὰ γίνῃ διὰ προχείρων σχεδίων. Κύριοι, ὀφείλομεν νὰ θεωρήσωμεν τὸ ζήτημα ὡς εὐρυτέρας σπουδαιότητος καὶ σημασίας. Ὁ Ἑλληνισμὸς διέρχεται μίαν ἱστορικὴν περίοδον μεγάλην. Κύματα Ἑλλήνων ἐξεκίνησαν πολλάκις ἐντεῦθεν πρὸς τὴν Ἰωνίαν καὶ ἀπόπειραι ἐγένοντο πολλαί, ὡς γνωρίζομεν ἐκ τῆς Ἑσπερίας. Σήμερον μία δυσμενὴς πνοὴ ἀνέμου φέρει πρὸς ἡμᾶς τὴν ἀμπώτιδα. Ἡ Ἑλλὰς λόγῳ τοῦ χώρου τὸν ὁποῖον διαθέτει δύναται νὰ περιλάβῃ 20 ἑκατομμύρια πληθυσμοῦ. Δὲν βλέπω διατί ἐφθάσαμεν εἰς στενόχωρον θέσιν ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐξοικονομήσωμεν 1½ ἑκατομμύριον λόγῳ χώρου. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἐλείφθη ἡ κατάλληλος ἐργασία. Θὰ δώσω μίαν ἄλλην πληροφορίαν, ὅτι ἐκ τῆς κακῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος εἰς τὴν Μακεδονίαν ἤρχισαν νὰ φεύγουν οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοί. Εἶναι εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὄχι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ κ. Μαρῆ, μία ἐπιστολή, ὅτι ἤρχισαν νὰ γίνωνται ψευδεῖς δηλώσεις, διότι ἔρχονται γεωργοὶ καὶ τοὺς λέγουν «μὴν πᾶτε εἰς τὴν Μακεδονίαν· εἶσθε χαμένοι» καὶ δηλώνουν τότε ὅτι εἶναι ἐπαγγελματίαι ἀστοί. Ἄν ὅμως δὲν στείλωμεν γεωργικὸν πληθυσμὸν εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἀδίκως κοπιάζομεν. Πρὸ παντὸς πρέπει νὰ γίνῃ μία σχετικὴ διδασκαλία, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐπηλύδων, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ στοιχείων τὰ ὁποῖα ἔρχονται νὰ καταπατήσουν τὰ δίκαια τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσουν καὶ ἀναγεννήσουν οἰκονομικῶς τὴν Ἑλλάδα. Διότι, κύριοι, δὲν θὰ λησμονήσῃ βεβαίως ἡ μέλλουσα γενεὰ ὅτι εἰς τὰ ἐδάφη ἐξ ὧν προσφεύγουν ἐνταῦθα οἱ ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ κεῖνται τὰ ὀστᾶ ἑκατὸν χιλιάδων παλληκαριῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ ἑκατοντάδων ἄλλων Ἑλλήνων γηγενῶν καὶ ὅτι ἐκ τοῦ ἀφθόνως ρεύσαντος αἵματος τούτων δὲν θὰ βραδύνῃ νὰ ἀναβλαστήσῃ τὸ δένδρον τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας. Μίαν ἡμέραν, ἂν ἀγαπήσωμεν ἀλλήλους, ἂν συνεργασθῶμεν, θὰ βαδίσωμεν ὅλοι μαζὶ οἱ Ἕλληνες πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀπὸ τὰ ὁποῖα μία κακὴ τύχη, ἕνα κακὸ ὄνειρο, μᾶς ἐξεδίωξεν. Αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμός μας καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐργασθῇ πρὸς τὴν τοιαύτην ἐθνικὴν κατεύθυνσιν (χειροκροτήματα).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§248Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἡ συζήτησις πρὸ κενῶν ἑδωλίων, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος.

§249Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐν τῷ συμφέροντι τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος πρέπει νὰ τελειώνωμεν ἀπόψε. Νομίζω ὅτι ἐφωτίσθημεν ἀρκετά, παρακαλοῦνται δὲ οἱ κ.κ. συνάδελφοι νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου καὶ οἱ κ.κ. Ἀρχηγοὶ νὰ εἴπουν τὴν γνώμην των.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης.

§251Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κανείς, κύριοι, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἠσθάνθη πραγματικὴν συγκίνησιν διὰ τὰς ἐκτρόπους σκηνὰς τοῦ Κιούπκιοϊ. Τὰ αἰσθήματα δὲ ταῦτα συμμερίζεται ὁλόκληρος ὁ μακεδονικὸς λαός. Δι’ ἡμᾶς δὲν ὑπάρχει διάκρισις Μακεδόνων καὶ προσφύγων. Εἶναι Μακεδόνες καὶ ὅλοι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἔρριψεν εἰς τὴν πατρίδα μας μία ἐθνικὴ καταστροφὴ ἄνευ προηγουμένου, τῆς ὁποίας εἶναι ἁπλᾶ θύματα καὶ οὐδαμῶς ὑπεύθυνοι. Καὶ ἔχομεν πάντα λόγον νὰ ἐξαλείψωμεν οἱανδήποτε διαφορὰν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Βεβαίως ὁ ἐντόπιος μακεδονικὸς λαὸς φέρει τὴν μερίδα τοῦ λέοντος ἐκ τῶν προσφυγικῶν βαρῶν, ἀλλ’ ἐλπίζομεν καὶ πιστεύομεν ὅτι θ’ ἀποζημιωθῇ λίαν πλουσιοπαρόχως διὰ τὰς θυσίας τὰς ὁποίας ὑφίσταται. Καὶ πράγματι. Ἡ ἐγκατάστασις τόσων ὁμογενῶν ἀποτελεῖ ἤδη ἀγαθὸν ἀνυπολογίστου σημασίας. Τὰ γεγονότα τοῦ Κιούπκιοϊ εἶναι λυπηρά, λυπηρότατα. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελοῦν παρὰ ἓν ἁπλοῦν συμπτωματικὸν ἐπεισόδιον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἡ σημασία ἡ ὁποία τοῦ ἐδόθη, διότι τοιαῦται σκηναὶ καὶ συγκρούσεις ἐσημειώθησαν περισσότεραι μεταξὺ προσφύγων διαφόρου προελεύσεως. Τουλάχιστον εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν συγκρούσεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων δὲν συνέβησαν, ἐνῷ μεταξὺ προσφύγων συνέβησαν ἐπανειλημμέναι καὶ αἱματηραί.

§252Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπέχει παρὰ πολὺ ὁ καιρὸς κατὰ τὸν ὁποῖον καὶ μεταξὺ ὁμόρων ἐπαρχιῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος παρετηροῦντο τοιαῦται συγκρούσεις.

§253ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Δράμαν ἔγιναν συγκρούσεις μεταξὺ προσφύγων, κατὰ τὰς ὁποίας ἐσημειώθησαν δύο νεκροὶ καὶ 18 τραυματίαι.

§254Γ. ΜΟΔΗΣ. Διὰ τὴν πρόληψιν τῶν σκηνῶν νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς μόνον αἱ ἐνέργειαι αἱ κυβερνητικαί. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐπιτύχῃ πάσῃ θυσίᾳ τὸν συντονισμὸν καὶ τὴν ἐναρμόνισιν τῶν διαφόρων Ὑπηρεσιῶν, ἀρχίζουσα ἀπὸ αὐτῆς τῆς ἰδίας καὶ παύουσα νὰ ἐκδίδῃ διαταγὰς καὶ ἐγκυκλίους ἀλληλοσυγκρουομένας καὶ νὰ ἀνέχεται ὅπως Ὑπηρεσίαι τοῦ αὐτοῦ πολλάκις Ὑπουργείου, ὡς ἂν συνεμορφοῦντο πρὸς τὸ ρητὸν τοῦ Εὐαγγελίου, μὴ γνωρίζῃ ἡ μία τί πράττει ἡ ἄλλη. Νὰ φροντίσῃ δὲ νὰ ἄρῃ πᾶσαν πέτραν τοῦ σκανδάλου ἡ ὁποία δίδει λαβὴν εἰς τὰς συγκρούσεις αὐτάς. Μεταξὺ τῶν ἀφορμῶν αἱ ὁποῖαι συντελοῦν εἰς τὸ νὰ ἀνοίγεται χάσμα μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων εἶναι καὶ τὸ ἐκκρεμοῦν ζήτημα τῶν ἀτάκτων ἀγοροπωλησιῶν, ἐφ’ οὗ ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Συμφωνῶ μὲ τοὺς προλαλήσαντας ὅτι ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως ἔχομεν καθῆκον πάντες, καὶ πρὸ παντὸς οἱ πληρεξούσιοι, τόσον οἱ θεωρούμενοι ἐντόπιοι ὅσον καὶ οἱ πρόσφυγες, νὰ συντελέσωμεν πάσῃ δυνάμει εἰς τὸν κατευνασμὸν τῶν παθῶν καὶ εἰς τὴν ἐπίτευξιν συνεννοήσεως καὶ συνεργασίας μεταξὺ τῶν διαφόρων στοιχείων, τὰ εἶναι προωρισμένα νὰ συζήσουν καὶ νὰ συνεργασθοῦν. Ὀφείλουν οἱ θεωροῦντες ἑαυτοὺς ὡς ἀντιπροσώπους τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἀξιότιμοι συνάδελφοι νὰ ἐξηγήσουν εἰς τὰς προσφυγικὰς Ὀργανώσεις καὶ εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων ἀποτελεῖ πραγματικῶς ἆθλον ἡράκλειον, ἆθλον δυσβάστακτον διὰ τοὺς ἰσχνοὺς καὶ κουρασμένους ἐκ τῶν μακρῶν πολέμων ὤμους τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅσοι ἔχουν πεῖραν προσφυγικῶν ἐγκαταστάσεων γενομένων κατὰ τὸ 1913, 1914 καὶ 1915, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔφθασαν μέχρι τῆς κλίμακος τὴν ὁποίαν μᾶς ἐφανέρωσεν ὁ πρὸ ὀλίγου κατελθὼν τοῦ βήματος κ. συνάδελφος, δύνανται νὰ ἀποκομίσωσι τὴν εὐάρεστον ἐντύπωσιν ὅτι τὸ σήμερον ἐκτελεσθὲν ἔργον εἶναι ἀπείρως σπουδαιότερον ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπετελέσθη τότε. Ὀφείλουν οἱ αὐτοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι νὰ ὑποδείξουν εἰς τὰς προσφυγικὰς Ὀργανώσεις ὅτι ἡ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἔγινεν ὁμαδικῶς ἀπετέλεσεν ἀληθῆ ἀναστάτωσιν, ἀληθῆ ἐπανάστασιν τοῦ ὑφισταμένου οἰκονομικοῦ, γεωργικοῦ, πολλάκις δὲ καὶ κοινωνικοῦ καθεστῶτος, ὅτι ἐθίγησαν συμφέροντα μεγάλα, ὅτι ἐδημιουργήθησαν παράπονα μεγάλα καὶ ὅτι αἱ διατυπούμεναι πολλάκις διαμαρτυρίαι καὶ τὰ παράπονα τῶν ἐντοπίων πληθυσμῶν δὲν εἶναι πάντοτε ἄδικα οὔτε πάντοτε ἐκπηγάζουν ἀπὸ πνεύματος ἀπληστίας καὶ πλεονεξίας. Διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ τὴν πρόληψιν νέων συγκρούσεων βεβαίως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ διατεθῶσιν ἅπασαι αἱ διαθέσιμοι γαῖαι, εἴτε αὗται ἀνήκουν εἰς τσιφλίκια εἴτε εἰς μοναστήρια, μηδὲ τῶν περιφήμων μετοχίων τῆς περιφερείας τῆς Χαλκιδικῆς ἐξαιρουμένων. Ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα δὲν θὰ λυθῇ. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Ἀνατολικήν, στενότης γῆς, ὅτι ἔχομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν πρόβλημα ἴσον τοῦ τετραγωνισμοῦ τοῦ κύκλου, πρόβλημα τοῦ ἀδιαχωρήτου. Νὰ λάβωμεν δὲ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν συνάπτονται ὁμηρικαὶ μάχαι δι’ ἓν πλέθρον γῆς, ἐκτείνονται εἰς τὴν Κεντρικὴν καὶ Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν ὁλόκληροι ἐκτάσεις πλουσιώταται καὶ εὐφορώταται, αἱ ὁποῖαι δὲν παράγουν παρὰ μόνον ἀνωφελεῖς κώνωπας καὶ χόρτον ἐξ ἴσου ἀνωφελὲς καὶ ἐπωφελὲς μόνον εἰς τοὺς προμηθευτὰς τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ἐποικισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐκτάσεις πάσῃ θυσίᾳ πρέπει νὰ ἀποστραγγισθοῦν καὶ νὰ ἐξυγιασθοῦν καὶ θὰ ἀρχίσωμεν τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἐγκατάστασιν. Ἀκούομεν ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον ἀπὸ ὅλας τὰς ἀλληλοδιαδόχους Κυβερνήσεις ὅτι θὰ διατεθῶσι πότε 50,000,000, πότε 100.000.000 δραχμῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ὑδραυλικῶν ἔργων, ἀλλὰ δὲν εἴδομεν μέχρι σήμερον διατιθέμενα εἰμὴ μόνον 5 ἑκατομμύρια διὰ τὰ ἔργα τοῦ Λαγκαδᾶ, τῶν ὁποίων οὔτε ἀρχὴ ἐκτελέσεως ἔγινεν. Ὅταν ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν ὑπαλληλικῆς ἀπεργίας εὑρίσκομεν ἀμέσως 500 ἑκατομμύρια, δυνάμεθα καὶ ὀφείλομεν νὰ ἐξοικονομῶμεν κατ’ ἔτος 100 τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων παραγωγικωτάτων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ λυθῇ καὶ τὸ προσφυγικὸν καὶ τὸ ὅλον ἑλληνικὸν ζήτημα. Δὲν πρόκειται ἐπὶ τέλους περὶ τῶν μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν μεγάλα κεφάλαια, ἀλλὰ περὶ τῶν μικροτέρων, τὰ ὁποῖα ὅμως ἔχουν μεγάλην ἀπόδοσιν καὶ τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς εἴμεθα ἱκανοὶ μόνοι μας νὰ ἐκτελέσωμεν.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πάζης ἔχει τὸν λόγον.

§256Δ. ΠΑΖΗΣ. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κύριοι συνάδελφοι, καὶ πρὸ πέντε μηνῶν ἀπησχόλησεν ἀρκετὰ ἡμᾶς καὶ εὐρυτάτη συζήτησις ἐγένετο εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἡ τότε Κυβέρνησις εἰς διαφόρους αἰτιάσεις ἀπήντησε καὶ νομίζω ὅτι δὲν ἔτυχε μομφῆς. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ἀπουσιάζων εἰς Εὐρώπην, δὲν ἔλαβε γνῶσιν τῶν τότε συζητήσεων καὶ ἐπανέφερεν ἐπὶ τάπητος ζητήματα στεγάσεως παρὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως. Τὸ ἔργον δὲ τῆς θερινῆς ὑπὸ σκηνὰς στεγάσεως εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως τῶν θερινῶν διακοπῶν. Δὲν θὰ θελήσω, σεβόμενος τὸν κάματον τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας, νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς αἰτιάσεις τοῦ πρώην κ. συναδέλφου, τοῦ ἐπὶ πλειότερον χρόνον παντὸς ἄλλου διοικήσαντος τὸ Ὑπουργεῖον Ὑγιεινῆς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, διὰ νὰ μὴ κατατρίβωμεν τὸν χρόνον, θὰ περιορισθῶ εἰς μίαν ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ θλιβεροῦ ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον προεκάλεσε τὴν σημερινὴν συζήτησιν. Ποίαν ὀδύνην καὶ θλῖψιν ἐπροκάλεσαν τὰ θλιβερὰ γεγονότα συρράξεων μεταξὺ ὁμογενῶν καὶ ἐντοπίων εἰς Κιούπκιοϊ καὶ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος κατεδείχθη διὰ τῆς συμμετοχῆς ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως. Δυστυχῶς ἡ μονοπωλιακὴ ἐπιχείρησις, ἐκπροσωπουμένη ὑπὸ τῆς ἀρτισυστάτου ὁμάδος τῶν ἀνεξαρτήτων πληρεξουσίων, προεκάλεσε τὰς ἀντιρρήσεις ὄχι μόνον τῶν πληρεξουσίων προσφύγων συναδέλφων, ἀλλὰ καὶ ἀρκετῶν ἄλλων μελῶν τῆς Συνελεύσεως ταύτης. Καὶ δὲν θὰ ἀνηρχόμην τὸ βῆμα, ἂν μὴ ὁ ἐκ Θεσσαλονίκης ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει ταύτην τὴν στιγμήν, ὁ πράγματι τόσον ἀγαθὸς καὶ εὐθαρσὴς πολιτευτής, συμπληρῶν τὸ προμελετημένον τοῦ προκατόχου του ἐξ Ἕβρου πληρεξουσίου, ὀνομάζει τὸ μοιραῖον τοῦτο γεγονὸς ὡς ἐπιδρομὴν βαρβάρων καὶ συνεχιστῶν τοῦ Κεμάλ. Ἐξιστορῶν δὲ τὴν ὅλην ἐν γένει ἐθνικὴν σταδιοδρομίαν τῶν νέων ἐποίκων ὁμοεθνῶν τῆς Πάφρας ἐχαρακτήρισε τοὺς ἐντοπίους ὡς πρωτογόνους. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διακηρύξω ὅτι τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς Μακεδονίας, τὸ Πάγγαιον, διετήρησεν ἀμιγῆ ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν καὶ γλῶσσαν. Δὲν θὰ ἀναφέρω οὔτε τοὺς παλαιοὺς ἀγῶνας οὔτε τὰς θυσίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1923, πρὸ τῆς κηρύξεως τοῦ Ἑλληνοβουλγαρικοῦ πολέμου, οὔτε τὰς συμφορὰς τὰς ὁποίας ὑπέστη κατὰ τὸ 1916, ὅταν ὅμηροι ἀπήχθησαν εἰς παλαιὰν Βουλγαρίαν. Ἐξαιρετικῶς διὰ τὸ Κιούπκιοϊ ἐκ 500 οἰκογενειῶν, οἱ 245, προστάται οἰκογενειῶν, ἀπέθανον καὶ ἐξεδιώχθησαν ὑπὸ τῶν Βουλγάρων, διότι ἦσαν οἱ καθαρῶς Ἑλληνικοὶ πληθυσμοί.

§257Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἀλλὰ καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Πάφρας γνωρίζετε ὅτι ἦσαν οἱ πρόμαχοι τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§258Δ. ΠΑΖΗΣ. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι κοινὴ εἶναι ἡ ἐθνικὴ ἱστορία τῶν Ἑλλήνων· ἄλλοι ὀλιγώτερον, ἄλλοι περισσότερον, ὅλοι συνετελέσαμεν καὶ ἐχύσαμεν τὸ αἷμα ἡμῶν εἰς τὸν ἐθνικὸν ἀγῶνα, διὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τὴν ἱστορίαν καὶ ἂς ἔλθωμεν νὰ ἐξιστορήσωμεν τὸ γεγονὸς μὲ ὀλίγα λόγια. Εἰς τὸ χωρίον Κιούπκιοϊ ὑπῆρχον πρὸ πολλοῦ ἐγκατεστημέναι προσφυγικαὶ οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι, ὅπως ἐδήλωσαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἀπὸ δεκαμήνου περιεφέροντο ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον καὶ ἀπὸ τόπου εἰς τόπον πρὸς ἐγκατάστασιν. Δυστυχῶς, ὅπως γνωρίζετε, ὑπάρχουν δύο Ὑπηρεσίαι· Ὑπηρεσία Ἐποικισμοῦ, τοῦ Ὑπουργείου, καὶ Ὑπηρεσία Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Τὸ μεγαλύτερον δυστύχημα εἶναι ὅτι ὑπάρχει ὁ συντονισμὸς τῶν δύο αὐτῶν Ὑπηρεσιῶν.

§259Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐν Μακεδονίᾳ ὑπάρχει μία, δὲν ὑπάρχουσι δύο, ὅπως λέγετε. Ἐξεχωρήθη ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων.

§260Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Ὑπουργέ, κατὰ καιροὺς οἱ κάτοικοι Μακεδονίας ἀποτείνονται εἰς τὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου σας καὶ ζητοῦσιν ἀπὸ ἐδῶ τὴν συνδρομήν. Καὶ εἶναι γεγονὸς ὅτι ἀπὸ ἐδῶ δίδονται ἀρκετὰ καλαὶ συστάσεις, ἀλλ’ ὅπως εἴπετε, ἐπειδὴ αἱ ὑπηρεσίαι ὅλαι ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι συγκεντρωμέναι εἰς μίαν, τὴν Ὑπηρεσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, αὐτὴ ἀποφασίζει, αὐτὴ κρίνει αὐτοβούλως, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς διαταγὰς καὶ συστάσεις τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν θέλω νὰ παρακολουθήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἐξιστόρησε πῶς συνεστήθησαν αὐταὶ αἱ Ὑπηρεσίαι κατὰ τὰ συμπόσια μεταξὺ φρούτου καὶ τυροῦ καὶ πῶς ἐδημιούργησε διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1923 αὐτὸν τὸν θεσμόν. Τὸ ζήτημα εἶναι ὅτι τὸ γεννηθὲν τέρας, παρὰ τὴν ἀντίληψιν καὶ θεωρίαν περὶ ἐπιλογῆς καὶ διασταυρώσεως, τὸ ἀπεκήρυξε καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος, ἀλλὰ δὲν ἔπαυσε νὰ ἔχῃ τὴν στοργὴν τοῦ γεννήτορος, διότι εἶναι ἔργον αὐτοῦ, καὶ προσεπάθησε νὰ κολάσῃ τὸ ἔργον του. Διὰ νὰ εἶμαι συντομώτατος, θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὴν ὁποίαν οὔτε τὴν σημερινὴν οὔτε καὶ τὴν προκάτοχον θὰ ἦτο δίκαιον νὰ ἀποδώσω ὁλοκληρωτικῶς εὐθύνην, διότι πάντα ταῦτα εἶναι συνέπειαι συρροῆς πολλῶν γεγονότων καὶ αἰτίων, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ροδόπης συνάδελφος ἀνέπτυξε, τὰ ὁποῖα ἦτο φυσικὸν νὰ φέρωσιν αὐτὰς τὰς μοιραίας συρράξεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, θὰ παρεκάλουν, λέγω, τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς ἐπαναλάβῃ τὰς βεβαιώσεις τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωσεν, ὅτι δὲν θὰ ἀνεχθῇ ὥστε ἡ Ὑπηρεσία τῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ εἶναι κράτος ἐν κράτει ἢ τάξις προνομιοῦχος εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν κατηργήθησαν τὰ τοιαῦτα προνόμια καὶ ἐν Τουρκίᾳ, ὡς ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος. Ἂν τοῦτο κατορθώσῃ, νὰ εἶναι βεβαία ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων θὰ λυθῇ ὁμαλώτατα καὶ κανονικώτατα. Δὲν θέλω νὰ θίξω κανένα, λέγω ὅμως ὅτι ἡ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων συμβίωσις ὑπάρχει εἰρηνικωτάτη. Ἂν παρουσιάζωνται μερικὰ τοιαῦτα ἐπεισόδια, ἐξ ὧν εἴχομεν καὶ ἓν εἰς τὸ Τζίντζο, ταῦτα καταστέλλονται, ἀφοῦ ἀπὸ ἐκεῖ ἐξεδιώχθησαν οἱ δύο πρωταίτιοι. Εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸ ἐπεισόδιον τοῦ χωρίου Κιούπκιοϊ, τοῦτο ἔχει μίαν ἔκτασιν 400 στρεμμάτων εἰς τὴν τοποθεσίαν Σανανί. Ὀλίγον ἀπώτερον τῆς τοποθεσίας αὐτῆς εὑρίσκεται ἡ τοποθεσία ἡ λεγομένη Κιοῦγκι. Ἡ τοποθεσία αὐτὴ ἀπέχει ἀπὸ τὸ βακούφι τὸ ἑλῶδες περὶ τὰ 3½ χιλιόμετρα. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅσοι εἶναι ἰατροὶ καὶ ὅλοι οἱ συνάδελφοι, θὰ γνωρίζουν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κινδυνεύῃ ἀπὸ ἑλομίανσιν πληθυσμὸς εὑρισκόμενος εἰς ἀπόστασιν πλέον τῶν 3 χιλιομέτρων, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ ἵδρυσις κεραμοποιείων καὶ ἄλλων ὁμοίας φύσεως ἐγκαταστάσεων. Ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας, σύμφωνος μὲ τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ Σερρῶν, ἀπεφάσισε νὰ γίνῃ ὁ συνοικισμὸς εἰς τὴν τοποθεσίαν αὐτὴν τοῦ Κιοῦγκι. Ἡ Ὑπηρεσία ἀντιθέτως τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης, κάποιος Ὀσταμπασίδης, τοῦ ὁποίου δὲν ἠξεύρω οὐδὲ τὴν προέλευσιν οὐδὲ τὸ εἶδος τῆς ὑπηρεσίας, ἐπέμεινεν ὅπως ὁ συνοικισμὸς αὐτὸς ἱδρυθῇ εἰς τὴν θέσιν Σανανί, ἰδιοκτησίαν τῶν χωρικῶν, καὶ ὅπως εἴδετε καὶ ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. Νομάρχου, ὑποθέτω ὅτι εἶναι μία ἐπίσημος πληροφορία τὴν ὁποίαν δίδει κατόπιν ἐπιτοπίου μεταβάσεως τοῦ ἰδίου μετὰ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ τῶν ἀστυνομικῶν Ἀρχῶν, ἀναφέρει ὅτι οἱ κάτοικοι, ἔνοπλοι, ἠθέλησαν νὰ μεταβοῦν νὰ ἐργασθῶσιν εἰς τὰ ἐπιτεταγμένα κτήματά των. Ἄρα ἀναγνωρίζει καὶ ὁ ἴδιος ὅτι τὰ χωράφια αὐτὰ εἶναι ἰδιόκτητα καὶ οἱ ἰδιοκτῆταί των ἐξεδιώχθησαν παρὰ τῶν προσφύγων καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ συναγείρουν καὶ ἄλλους καὶ νὰ ἐπανέλθουν καὶ ἐπῆλθε τὸ μοιραῖον αὐτὸ γεγονός. Ἂν λοιπόν, λέγω, ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ τῆς Θεσσαλονίκης ἀπεδέχετο τὴν γνώμην τῆς Ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ τὴν γνώμην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἔστειλεν ἐπὶ τόπου τὸν γεωπόνον καὶ ἀνώτερον ὑπάλληλον κ. Μητρομελέτην, καὶ ἀπεφασίζετο νὰ ἱδρυθῇ ὁ συνοικισμὸς εἰς τὸ μέρος τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποδειχθῆ ἑκατέρωθεν, αἱ μοιραῖαι αὐταὶ συγκρούσεις θὰ ἀπεσοβοῦντο. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι καὶ πάλιν εἰς τὸ ζήτημα ὅτι, ἂν κατορθωθῇ δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ τεθοῦν αἱ Ὑπηρεσίαι αὐταὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν καθοδηγίαν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα τόσον μᾶς ἀπησχόλησαν αὐτὴν τὴν φορὰν καὶ τόσην θλῖψιν καὶ ὀδύνην μᾶς ἐπροξένησαν δὲν θὰ ἐπαναληφθῶσιν εἰς τὸ ἑξῆς. Ἂν ἀντιθέτως δὲν εὐτυχήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι θὰ εἶναι αὐτὴ ἡ τελευταία σύρραξις. Ἀλλὰ πολὺ δικαίως ὁ προλαλήσας ἀνέφερεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ μόνον εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ ὅτι θὰ σεβασθῇ τὰς μικροϊδιοκτησίας καὶ θὰ ἐξεύρῃ καὶ ἄλλας γαίας. Πραγματικῶς ἐκτάσεις καλλιεργήσιμοι ὑπάρχουν εἰς τὴν Μακεδονίαν ἀρκεταί, ἀρκεῖ νὰ γίνωσιν ἐγκαίρως τὰ ἀντιπλημμυρικὰ καὶ ἀποστραγγιστικὰ ἔργα. Τότε μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ σημερινοῦ ἀδιαχωρήτου, διότι μὲ μίαν πρόχειρον ἐργασίαν ἀντιπλημμυρικήν, κ. Πρόεδρε, εἰς τὸν Στρυμόνα καὶ Ἀγγίστην θὰ ἀποκτήσωμεν εἰς τὴν περιφέρειαν αὐτὴν 30.000 στρέμματα. Φαντάζεσθε 30.000 στρέμματα πόσην ἀνακούφισιν θὰ δώσουν. Ὅταν δὲ τὰ ἔργα συμπληρωθῶσι, θὰ ὑπερβοῦν τὰς 600.000 καὶ τὰς 700 000 στρέμματα. Εἰς 600.000 στρέμματα, μὲ τὴν εὐφορίαν τῆς Μακεδονικῆς γῆς, σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκατασταθῶσιν ὅλοι, δηλαδὴ οἱ σήμερον εὑρισκόμενοι ἐν θνησιγενεῖ καταστάσει συνοικισμοὶ θὰ δυνηθῶσι νὰ προαχθῶσιν, ὥστε καὶ οἰκονομικῶς καὶ κοινωνικῶς νὰ εἶναι πλέον τὰ ἐρείσματα τῆς Πολιτείας καὶ τὰ στηρίγματα τῆς προόδου τῆς ὅλης Πατρίδος. Ἄλλο σημεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπεθύμουν ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν της, εἶναι καὶ ἡ οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις ἡ ἔγκαιρος τῶν διαφόρων γεωργικῶν προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Ἐφόσον δυστυχῶς τώρα θὰ εἶναι πολὺ δύσκολος ἡ προμήθεια σίτου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ πρὸς σποράν, νὰ παραχωρηθοῦν χρήματα, ἵνα ἐξεύρῃ σπόρον ὁ κόσμος αὐτὸς ἐπὶ τόπου, ὅπου ἂν εὕρῃ. Ἄλλως τὰ αὐτὰ φαινόμενα θὰ παρουσιασθῶσι κατὰ τὸν Ἰούνιον ἢ καὶ Μάϊον, κύριοι πληρεξούσιοι. Τότε θὰ γίνουν ὁμοίας φύσεως συρράξεις χωρὶς νὰ παρασυρθοῦν οἱ ἄνθρωποι ἀπὸ κανένα. Διὰ ποῖον λόγον; Δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ πεινᾷ. Ἔβγαιναν πολλάκις τὴν νύκτα καὶ ἔκοπτον τοὺς στάχυς ἀπὸ τὰ χωράφια καὶ τοὺς ἔκαμναν ψωμὶ εἰς τὰ σπίτια. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ τοὺς κατοίκους νὰ πεθάνουν χάριν τῆς ἰδέας μόνον τῆς Πατρίδος. Εἶναι ἠναγκασμένοι χάριν τῆς ζωῆς των νὰ προβῶσιν εἰς ἀνωμάλους πράξεις, ἔστω καὶ παρανόμους. Λοιπὸν πρέπει νὰ γίνῃ ἐγκαίρως ἡ προμήθεια τοῦ σίτου πρὸς σποράν, ὁ δὲ καιρὸς δὲν εἶναι πλέον μενετός· μετὰ 15 ἡμέρας παύει ἡ ἐποχὴ τῆς σπορᾶς τοῦ σίτου.

§261ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οὐδέποτε οἱ σπόροι διενεμήθησαν ἐγκαίρως. Αὐτὸ γίνεται συστηματικῶς.

§262Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἀκριβῶς, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ εἴμεθα ἐν τῇ πραγματικότητι δὲν πρέπει νὰ ζητοῦμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν. Τὰ ἀναγκαῖα ἐφόδια διὰ τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθοῦν οὐδὲ εἰς ἓν οὐδὲ εἰς δύο ἔτη. Διὰ νὰ προμηθευθῶμεν 100.000 ἀροτριῶντα κτήνη θέλομεν τοὐλάχιστον 10 ἔτη. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πᾶμε νὰ εὕρωμεν ἀμέσως 100,000 βώδια, θὰ χρειασθῇ πολὺς χρόνος. Καὶ ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν, πρέπει νὰ δώσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἐγκαίρως, καὶ ἀφοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ ἐγκαίρως σπόρος, ἂς δοθῇ ἓν ποσὸν χρηματικὸν νὰ προμηθευθοῦν οἱ ἴδιοι οἱ καλλιεργηταὶ ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους, ἀπὸ οἱονδήποτε μέρος εὕρουν, τὸν σπόρον. Αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν ἔχω, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐνεργήσῃ ἐγκαίρως, θὰ ἀποφύγωμεν τὰς πιθανότητας συρράξεων εἰς τὸ μέλλον, ἀρκεῖ νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὸ διηνεκὲς ἔναυσμα τῆς ἐπιτάξεως μικροϊδιοκτησιῶν. Διὰ τοὺς γεωργοὺς ἡ μικρὰ καλλιεργουμένη ἔκτασις γῆς ἐνσαρκώνει τὴν ἰδέαν τῆς Πατρίδος καὶ θυσιάζεται ὑπὲρ ταύτης, ὅπως καὶ διὰ τὴν ὑπεράσπισιν τῆς ἀκεραιότητος τῆς Πατρίδος.

§263ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μέλφος ἔχει τὸν λόγον.

§264Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι ἵνα ἀρκεσθῶ εἰς τὴν ἐξιστόρησιν τῶν πραγματικῶν γεγονότων καὶ ἐπὶ τούτων θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ὅπως μὲ ἀκούσωσι μετ’ ἐνδιαφέροντος, διότι οἱ προλαλήσαντες συνάδελφοι, ἐκτὸς τοῦ κ. Πάζη, ἐλάχιστα πράγματα εἶπον περὶ τῶν αἰτίων καὶ περὶ τοῦ ἱστορικοῦ ἐν γένει τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Καὶ πρῶτον αἰσθάνομαι καὶ ἐγὼ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω ὅτι ἐθλίβημεν βαθύτατα διὰ τὰ θλιβερὰ γεγονότα τοῦ Κιούπκιοϊ. Ἡ θλῖψίς μας δέ, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον βαθυτέρα καθόσον τὰ θλιβερὰ αὐτὰ γεγονότα συνέβησαν εἰς τὸν Νομὸν τὸν ὁποῖον ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύωμεν καὶ ἰδιαίτατα εἰς τόπον κατ’ ἐξοχὴν φιλοπροσφυγικόν. Λέγω δὲ καὶ τονίζω τὴν λέξιν ταύτην διότι, ὅταν αἱ πρῶται ὁμάδες τῶν προσφύγων ἤρχοντο εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, αἱ πρῶται ὁμάδες αἱ ὁποῖαι ἐγκατεστάθησαν εἰς τὸ ἱστορικὸν Πάγγαιον ἔτυχον παρὰ τῶν κατοίκων πραγματικῶς ἀδελφικῆς ὑποστηρίξεως καὶ ἀγάπης.

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ μείνωμεν πολὺ ἀκόμη, κύριε Πρόεδρε;

§266Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ μείνωμεν ἕως τὸ πρωΐ. Ἀλλὰ θὰ ἐπρότεινα τὸ ἑξῆς: Ἂν θέλετε, νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγορητῶν ἐκ μέρους τῶν προσφύγων καὶ ὁ χρόνος ἑκάστης ἀγορεύσεως εἰς ἓν τέταρτον, νὰ περιορισθῇ δὲ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀγορητῶν ἐκ μέρους τῶν Μακεδόνων πληρεξουσίων, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἠμπορέσωμεν νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε.

§267Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ἐκτὸς ἐμοῦ μόνον ὁ κ. Ἀνδρεάδης ὑπολείπεται νὰ ὁμιλήσῃ ἐκ μέρους τῶν Μακεδόνων πληρεξουσίων.

§268Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀκούσητε δὲ καὶ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Γνωρίζετε ὅτι εἶναι συμφέρον τῆς ὑποθέσεως νὰ ξεμπερδεύωμεν γρήγορα.

§269Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι τόσον τραγικὰ τὰ πράγματα, ὥστε νὰ καθίσωμεν ἕως τὸ πρωΐ.

§270Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται νὰ καθίσωμεν ἕως τὸ πρωΐ. Ἂν οἱ κύριοι συνάδελφοι θελήσουν νὰ εἶναι σύντομοι, θὰ τελειώσωμεν ἐντὸς ἡμισείας ὥρας.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, οὐσιαστικῶς δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσουν παρὰ 4 ἢ 5. Ἠμπορεῖ νὰ τελειώσῃ εἰς ὀλίγην ὥραν ἡ συζήτησις.

§272Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁρίστε, κύριε συνάδελφε.

§273Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Λέγω καὶ τονίζω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αἱ θυσίαι εἰς τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν οἱ κάτοικοι τοῦ Παγγαίου χάριν τῶν προσφύγων ἦσαν μεγάλαι, διότι διέθρεψαν αὐτοὺς ἐπὶ μῆνας ἐξ ἰδίων, παρεχώρησαν κλινοσκεπάσματα καὶ ἄλλα οἰκιακὰ εἴδη καὶ ἐνέγραψαν αὐτοὺς εἰς τοὺς γεωργικοὺς συνεταιρισμούς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν οἱ πρῶτοι ἐγκατασταθέντες εἰς τὸ Πάγγαιον καὶ τὸ Κιούπκιοϊ κατώρθωσαν διὰ δανείων παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ἀλλαχόθεν νὰ πραγματοποιήσουν τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασίν των ἐν μέρει. Πάντα ταῦτα εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλους. Ἐκτὸς τούτου, οἱ κάτοικοι τοῦ Παγγαίου καὶ τοῦ Κιούπκιοϊ μετ’ εὐχαριστήσεως πληρώνουσιν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους 3% ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῶν καπνῶν, ἀνέρχεται δὲ τὸ ποσὸν εἰς 3,500,000 δραχμῶν τουλάχιστον, διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς Στέγης τῶν προσφύγων. Ἐκτὸς τούτου, οἱ κάτοικοι τοῦ Παγγαίου καὶ τοῦ Κιούπκιοϊ εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπρωτοστάτησαν εἰς τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας καὶ μετέβαλον τὰ σπίτια των εἰς κρησφύγετα καὶ ὁρμητήρια τῶν ἀνταρτικῶν ἑλληνικῶν Σωμάτων κατὰ τὸν Μακεδονικὸν Ἀγῶνα. Ὅταν ὑπάρχῃ τοιοῦτος λαὸς πεπολιτισμένος, φιλόπατρις καὶ ἀλτρουιστὴς καὶ ἔχῃ τὴν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος ἀλληλεγγύης διὰ τοὺς ἀτυχήσαντας ἀδελφούς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ προμελετημένην ἐπίθεσιν ἐναντίον τῶν ἀδελφῶν του, ὡς ἐτόνισεν ἀτυχῶς εἷς προλαλήσας συνάδελφος. Καὶ θὰ ἔλθω κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸ θέμα. Πρὸ ἕξ μηνῶν εἶχε λεχθῆ καὶ προταθῆ, ὅπως οἱ κάτοικοι τῆς Νέας Πάφρας ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὴν θέσιν Κιοῦγκι, ἡ ὁποία ἀπέχει ἀπὸ τὸν τόπον τῆς συμπλοκῆς 20 λεπτὰ τῆς ὥρας. Ἡ θέσις Κιοῦγκι εἶναι καλή, ἐνῷ ἡ θέσις Σανανί, ὅπου ἐγένετο ἡ συμπλοκή, ἀποτελεῖ μικροϊδιοκτησίας, μέσα δὲ εἰς τὰς μικροϊδιοκτησίας αὐτὰς ὑπάρχουν καὶ τοιαῦται ἀπὸ δύο ἢ τρία στρέμματα ἀνήκουσαι εἰς διαφόρους χήρας, αἱ πλεῖσται τῶν ὁποίων ἀπώλεσαν τοὺς συζύγους καὶ τὰ τέκνα των κατὰ τοὺς πολέμους καὶ κατὰ τὰς εἰς Βουλγαρίαν ἐξορίας. Εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν ἐγένετο ἡ δευτέρα ἀπόφασις τῆς ἱδρύσεως τοῦ συνοικισμοῦ καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω πῶς, ἐνῷ ἡ πρώτη ἀπόφασις τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ἦτο νὰ γίνῃ εἰς τὴν θέσιν Κιοῦγκι, ὅλως παραδόξως μετεβλήθη τὸ σχέδιον καὶ ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ εἰς τὴν θέσιν Σανανί, ὅπου εἶναι ἰδιοκτῆται μικροὶ ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων.

§274ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ στρέμματα τίνα ἀξίαν ἔχουσι;

§275Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὡς τηλεγραφεῖ ὁ κ. Κανναβός, ἔχουσιν ἀξίαν 80,000 δραχμῶν τὸ στρέμμα. Οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ, μόλις εἶδον ὅτι ἡ πρώτη ἀπόφασις μεταστρέφεται καὶ ὅτι ὁ συνοικισμὸς πρόκειται νὰ γίνῃ εἰς τὸ Σανανί, ἔλαβον τὴν νόμιμον ὁδόν, μετέβησαν εἰς τὰς Ἀρχὰς τῶν Σερρῶν καὶ τῆς Δράμας καὶ διεμαρτυρήθησαν ἐντόνως· ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο, κατόπιν δὲ κατήρτισαν ἑξαμελῆ Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἔφθασεν εἰς Θεσσαλονίκην καὶ τὴν 16ην Σεπτεμβρίου ὑπέβαλον εἰς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον γράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐξοχώτατε. Οἱ ὑποσημειούμενοι ἀντιπρόσωποι Παγγαίου καὶ Ζίχνης λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλωμεν ὑμῖν τὸ παρὸν ὑπόμνημα μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐπειγόντως ἐκδώσει τὰς ἀναγκαίας διαταγὰς πρὸς θεραπείαν τῶν κακῶς ἐχόντων. Παρὰ πάντων, Πρωθυπουργῶν, Ὑπουργῶν καὶ πληρεξουσίων, μᾶς ἐδίδοντο μέχρι σήμερον ὑποσχέσεις ὅτι οἱ ἐντόπιοι ἀκτήμονες μετὰ τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν προσφύγων θὰ διανεμηθῶσιν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ τὰς γαίας. Πειθόμενοι εἰς τοὺς ἐπισήμους τούτους λόγους ἐδείξαμεν ὑπομονὴν καὶ προθυμίαν παραδειγματικὴν καὶ πρωτοφανῆ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῶν Ὑπηρεσιῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Περιεθάλψαμεν αὐτοὺς εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὸ Κράτος εὑρίσκετο ἐν ἀδυναμίᾳ ὅπως λάβῃ οἱονδήποτε μέτρον ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐν ἑνὶ δὲ λόγῳ ἐδώσαμεν δείγματα ἀδελφικῆς ἀγάπης πρὸς τοὺς πρόσφυγας, δυστυχῶς μὴ ἐπιδειχθέντα παρὰ κατοίκων ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἤδη, κύριε Ὑπουργέ, χάρις εἰς ἀμελετήτους καὶ ὀλεθρίας εἰσηγήσεις ἐνίων ἐνδιαφερομένων παραπλανησάντων ἀτυχῶς καὶ τὰς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας, ἐδημιουργήθη εἰς τὰς περιφερείας μας Παγγαίου καὶ Ζίχνης κατάστασις ἐγκυμονοῦσα κινδύνους συρράξεων ὁμαδικῶν καὶ αἱματηρῶν, κινδύνους τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα ἐν ἀδυναμίᾳ ὅπως προλάβωμεν, ἐνῷ ἐξ ἄλλου σπαταλῶνται χρήματα ἀφειδῶς πρὸς ἀνέγερσιν συνοικισμῶν ἀτυχῶς θνησιγενῶν λόγῳ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν γαιῶν, τοὺς ὁποίους συνοικισμοὺς μοιραίως οἱ πρόσφυγες θὰ κληθοῦν νὰ ἐγκαταλείψωσιν ἐντὸς μικροῦ καὶ νὰ στραφῶσι πρὸς ἄλλα βιοποριστικὰ ἐπαγγέλματα. Ἡμεῖς, κύριε Ὑπουργέ, πρὸ τῆς καταστάσεως ταύτης, ἥτις καὶ ἡμᾶς θὰ φέρῃ εἰς ἀπόγνωσιν καὶ ἐκπατρισμὸν ἀλλὰ καὶ τοὺς πρόσφυγας θ’ ἀναγκάσῃ νὰ ἐξεύρωσιν ἄλλους πόρους διὰ νὰ ζήσωσι, παρακαλοῦμεν ὅπως ληφθῶσι τὰ κατωτέρω μέτρα. 1ον. Νὰ ἀπαγορευθῇ ἡ διάθεσις ὑπὲρ τῶν προσφύγων γαιῶν μικρῶν γαιοκτημόνων μέχρις ἰδιοκτησίας τριάκοντα Β. στρεμμάτων. 2ον. Γνωστοῦ ὄντος ὅτι αἱ ἐπαρχίαι μας ἐδῃώθησαν δὶς ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν καὶ ἑπομένως οὐδεὶς ἰδιοκτήτης ἔχει τοὺς τίτλους του, νὰ ληφθῇ μέριμνα ὅπως οἱ ἀπὸ δεκαετίας νομεῖς, ἀποδεικνύοντες τὴν ἰδιοκτησίαν των διὰ πιστοποιητικοῦ τοῦ προέδρου τῆς Κοινότητος καὶ δύο ἀξιοπίστων μαρτύρων, θεωρηθῶσιν ὡς πραγματικοὶ ἰδιοκτῆται. 3ον. Ν’ ἀποσταλῇ συνεργεῖον πρὸς καταμέτρησιν τῶν τουρκικῶν γαιῶν, ὅπερ ἐν συνεργασίᾳ μὲ τοὺς ἐπιτοπίους παράγοντας ἤθελε προβῆ εἰς τὴν καταμέτρησιν τῶν γαιῶν καὶ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν ἐν ἰσότητι καὶ δικαιοσύνῃ μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων ἀκτημόνων, συμφώνως πρὸς τὰς ἐπισήμους ὑποσχέσεις καὶ τὸν σχετικὸν νόμον. 4ον. Ν’ ἀποσταλῇ Ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων, ἥτις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταμετρήσεως τῶν γαιῶν, τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐντοπίων ἀκτημόνων καὶ τῶν ἤδη κακῶς ἐγκατασταθέντων προσφύγων νὰ ζητήσῃ τὴν ἀραίωσιν τῶν προσφύγων εἰς τρόπον ὥστε ὁ καθαρισθησόμενος κλῆρος νὰ ἐπαρκῇ ἵνα καταστήσῃ ἀμφοτέρους αὐτάρκεις. Μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἀνωτέρω μέτρων παρίσταται ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ὅπως διατάξητε τὴν ἀναστολὴν τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ συνοικισμοῦ Νέα Πάφρα εἰς θέσιν Σανανί, ἔνθα, παρὰ τὰς διαταγὰς τῆς ἁρμοδίας Ὑπηρεσίας, ἤδη ἀνεγείρεται. Ἐπίσης παρακαλοῦμεν ὅπως ἐπειγόντως διευθετηθῇ ὁ συνοικισμὸς Σταθμοῦ Ἀγγίστης, ὅστις δημιουργεῖ εἰς ὁλόκληρον τὴν περιφέρειαν γενικὴν ἀγανάκτησιν λόγῳ ἀνεπαρκείας τῶν τουρκικῶν γαιῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου λόγῳ καταλήψεως ἰδιοκτήτων γαιῶν ἀνηκόντων εἰς ὅλα τὰ πέριξ χωρία, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι δὲν κέκτηνται οἱ ἰδιοκτῆται τίτλους ἰδιοκτησίας. Εἶναι δὲ γνωστὸν ὅτι ὁ συνοικισμὸς οὗτος ἱδρύθη ἀρχικῶς ἵνα περιλάβῃ μικρὸν ἀριθμὸν ἀστῶν προσφύγων καὶ οὐχὶ γεωργῶν, ἐξ οὗ προῆλθον αἱ προστριβαὶ ἀφ’ ἑνὸς μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων καὶ ἀφ’ ἑτέρου μεταξὺ προσφύγων ἐγκατασταθέντων εἰς τὸ χωρίον Ἀγγίστης καὶ τοιούτων ἐγκατασταθέντων εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν Ἀγγίστης. Μὲ τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀνωτέρω ὑπομνήματος ἡμῶν θέλετε ἐκδώσει τὰς καταλλήλους διαταγὰς εἰς τὰς ὑφ’ ὑμᾶς Ὑπηρεσίας πρὸς ἀποτροπὴν λυπηρῶν γεγονότων, τὴν ἔκτασιν τῶν ὁποίων οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ, διατελοῦμεν εὐπειθέστατοι. Θεσσαλονίκῃ, τῇ 15 Σεπτεμβρίου 1924. Οἱ ἐκλεγέντες ἀντιπρόσωποι Παγγαίου καὶ Ζίχνης Λ. Ζαχαράκης, Λ. Μαλαμίδης, Γ. Ἀβτζῆς, Α. Σέμκος, Θ. Μουμτζῆς, Β. Σαμαρᾶς, Δ. Τζιμούρτας, Ε. Παπάζογλου, Γ. Εὐθυμίου.» Ἰδόντες ὅτι εἰς Θεσσαλονίκην δὲν ἠδύναντο νὰ εὕρωσι τὸ δίκαιόν των συνεπτύχθησαν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τέσσαρα καὶ ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ προέδρου τῆς Κοινότητος Κιούπκιοϊ κ. Ἀριστείδου Σέμκου ἔφθασαν εἰς Ἀθήνας.

§276Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμεθα καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν Θεσσαλονίκην.

§277Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὅταν ἔφθασαν εἰς τὰς Ἀθήνας, εἶσθε εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Ἡ Ἐπιτροπὴ παρουσιάσθη εἰς τὸν τέως Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας κ. Μυλωνᾶν καὶ ἀνέπτυξε τὰ δίκαια παράπονά της. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ στείλῃ ἀνώτερον ὑπάλληλον ἐπὶ τόπου, καὶ πράγματι ἀπέστειλε τὸν διευθυντὴν κ. Μητρομελέτην, ὅστις μεταβὰς ἐπὶ τόπου συνέταξεν ἔκθεσιν σύμφωνα μὲ τὰς ἀπόψεις τῶν ἐντοπίων, ἀναγνωρίσας τὸ δίκαιον αὐτῶν.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας.

§279Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κ.κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν», νὰ ἀποσύρωσιν αὐτήν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐννοεῖ νὰ προβάλῃ οὐδὲν πρόσκομμα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως παρακαλῶ νὰ τελειώσῃ ἡ ἀγόρευσις.

§280Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Θὰ τελειώσῃ ταχέως καὶ ὀφείλετε νὰ ἀκούσητε τὴν πραγματικότητα διὰ νὰ φωτισθῆτε. Ἐν τῷ μεταξὺ, κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ κάτοικοι τοῦ Κιούπκιοϊ, βλέποντες ὅτι πλησιάζει ἡ ὥρα τῆς συρράξεως, ἐξαπέστειλαν τηλεγράφημα, ὅπερ εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τοῦ ὁποίου ἡ σειρά, λόγῳ τῆς βραδύτητος τῶν ἐργασιῶν, δὲν ἦλθε διὰ νὰ συζητηθῇ. Καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Σήμερον διεβιβάσαμεν Πρόεδρον Ἐθνοσυνελεύσεως, Πρόεδρον Κυβερνήσεως, Ὑπουργοὺς Δικαιοσύνης καὶ Γεωργίας μακροσκελὲς τηλεγράφημά μας, διὰ τοῦ ὁποίου διαμαρτυρόμεθα διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀγρῶν μας παρὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας πρὸς ἐγκατάστασιν προσφύγων. Παρακαλοῦμεν ὅπως ἐνισχύσητε δικαίας διαμαρτυρίας μας, αἵτινες ἐπὶ πλέον συντελοῦν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς κρατικῆς ὑποστάσεως, τὴν ὁποίαν Ἐποικισμὸς κατερράκωσε διὰ πράξεων αὐτοῦ ὅλως παρανόμων καὶ μπολσεβικικῶν. Ἐπιτροπὴ μικροϊδιοκτητῶν ἀγροτῶν Κιούπκιοϊ τοῦ Παγγαίου Σέμκος, Χ. Φάκας, Φ. Γιορζόγλου, Α. Δόλγενας, Γ. Σάρκινος, Μ. Ἀποστολίδης.»

§281ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε ἐστάλη;

§282Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Τὴν 21 Ὀκτωβρίου, καὶ εἶναι κατατεθειμένον εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὡς ἀνωτέρω ἀνέφερα.

§283Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχε ληφθῆ ἀπόφασις περὶ ἀπαλλοτριώσεως;

§284Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ὄχι. Ἐκτὸς τούτου, ὁ συνάδελφος κ. Ζαφειρίου εὑρισκόμενος ἐν Σέρραις καὶ ἀντιλαμβανόμενος τὸν κίνδυνον τῆς συρράξεως μοὶ ἀπέστειλε τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα ἐκ Σερρῶν (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα).

§285Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Πότε ἐγένετο αὐτό;

§286Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Τὴν 30 Ὀκτωβρίου, δηλαδὴ τέσσαρας ἡμέρας πρὸ τῶν αἱματηρῶν γεγονότων.

§287ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Προεβλέποντο.

§288Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Ναί, προεβλέποντο πρὸ πολλοῦ. Κατόπιν τοῦ τηλεγραφήματος τούτου μετέβην παρὰ τῷ ἀσθενοῦντι κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶχε τὴν εὐγενῆ καλωσύνην νὰ μὲ δεχθῇ πλησίον τῆς κλίνης του καὶ τοῦ ἀνέγνωσα τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἀφοῦ πρότερον διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα τὴν κατάστασιν. Ἀνέγνωσε τὸ τηλεγράφημα τοῦτο καὶ ὁ ἴδιος, καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέδειξεν ἀμέσως ἔκτακτον ἐνδιαφέρον καλέσας τάχιστα τὸν ἐνταῦθα παρεπιδημοῦντα Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ κ. Καραμάνον, ὡς καὶ τὸν ἐκ τῶν προσφύγων ἀξιότιμον πληρεξούσιον Θεσσαλονίκης κ. Ἀλεκτορίδην καὶ ἐμέ. Ἐνώπιον ἡμῶν ἔδωσε τὰς δεούσας διαταγὰς εἰς τὸν κ. Καραμάνον καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι ὅπως μεταβῶμεν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν μετὰ τοῦ κ. Καραμάνου καὶ ἐπὶ τόπου λύσωμεν τὴν διαφοράν. Μετέβην κατόπιν πρὸς συνάντησιν τοῦ κ. Καραμάνου, διότι δὲν ἐτόλμων νὰ γίνω ἐνοχλητικὸς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα ὅπως μέχρι τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ φθάσωμεν ἐπὶ τόπου διατάξῃ νὰ σταματήσῃ ἡ ἀνέγερσις τῶν συνοικισμῶν. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Καραμάνου ἦτο ἡ ἑξῆς: «Δὲν δύναμαι νὰ διατάξω πρᾶξιν ἀντιβαίνουσαν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων, ὑπὲρ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν ὁποίων ἐτάχθην». Ἐπανέλαβον τὴν παράκλησίν μου καὶ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ πείσω τὸν κ. Καραμάνου καὶ ἀπορῶ πῶς ἐκ μέρους ἀξιοτίμων προσφύγων πληρεξουσίων ὑπάρχουν παράπονα ἐναντίον τοῦ κ. Καραμάνου. Τὴν ἐπαύριον τὸν συνήντησα καὶ πάλιν εἰς τὸ γραφεῖόν του, ὅπου τὸν ἐπερίμενα 2½ ὥρας, καὶ τὸν παρεκάλεσα καὶ πάλιν. Μοῦ λέγει: «Γνωρίζετε καὶ ἀπὸ ἄλλοτε, ὅτι ὅταν πρόκειται περὶ διαφορᾶς μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων εἶμαι ὑποχρεωμένος διὰ πολλοὺς λόγους νὰ ὑποστηρίξω τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἀδύνατον νὰ διατάξω».

§289ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τῆς μεταφορᾶς τοῦ συνοικισμοῦ δὲν ἐξυπηρετοῦντο τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων;

§290Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Δὲν γνωρίζω· ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι ἐξετίμησα τὸν κ. Καραμάνον διότι εἶδον τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ ἐθαύμασα τὴν ἱερὰν αὐταπάρνησιν καὶ τὸν ἄοκνον ζῆλον μετὰ τῶν ὁποίων εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται ὑπὲρ τῶν προσφύγων, κατορθώσας νὰ ἐπουλώσῃ χιλίας πληγὰς, νὰ διαρρυθμίσῃ τὸ χάος καὶ νὰ ἀναπλάσῃ πολλὰ βιώσιμα ἐξ ἐρειπίων. Ἀνεξαρτήτως τοῦ λυπηροῦ ἐπεισοδίου τὸ ὁποῖον ἔγινε μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐν Θεσσαλονίκῃ, ταῦτα ὀφείλω νὰ τὰ ὁμολογήσω χάριν τῆς ἀληθείας καὶ ἵνα μὴ καταπατῆται τὸ δίκαιον. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις καὶ κατερχόμενος τοῦ βήματος αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπω ὅτι ἡ κυρία αἰτία, ἐκ τῆς ὁποίας προῆλθον τὰ λυπηρὰ γεγονότα, εἶναι ἡ ἔλλειψις δύο βενζιναρότρων. Ἴσως τοῦτο θὰ σᾶς φανῇ καὶ ὀλίγον παράξενον. Τὸ γεγονὸς ὅμως εἶναι ὅτι, ἂν ὑπῆρχον δύο βενζινάροτρα τὰ ὁποῖα νὰ ἐκαλλιέργουν ἀπὸ τὸν Αὔγουστον τὰς χέρσους γαίας, οὐδὲν ἐπεισόδιον θὰ ἐπήρχετο. Διότι ἡ τοποθεσία Κιοῦγκι, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες, ἀποτελεῖται ἀπὸ γῆν χέρσον κατὰ τὸ πλεῖστον. Οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουν τὰ μέσα νὰ τὴν καλλιεργήσουν καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἐποφθαλμιοῦν τὰ ἕτοιμα χωράφια, τὰ καλλιεργούμενα ὑπὸ τῶν χωρικῶν, καὶ ἰδιόκτητα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν θλιβερῶν γεγονότων, ἐπειδὴ ἔγινε λόγος περὶ τῆς προοδευτικωτάτης ταύτης Κοινότητος τοῦ Κιούπκιοϊ θὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ γεγονότα. Πρῶτον, ἡ Κοινότης τοῦ Κιούπκιοϊ ἐψήφισεν ἐφέτος 1.500.000 δρ. διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἡμιγυμνασίου ἰδίαις δαπάναις. Δεύτερον, διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς πέτρας τοῦ ἀνεγερθησομένου σχολείου ἐξώδευσε 250.000 δραχ. Τρίτον, 800.000 δραχ. ἐξώδευσε διὰ τὴν ἐπιχωμάτωσιν τοῦ δρόμου μεταξὺ Κιούπκιοϊ καὶ σταθμοῦ Ἀγγίστης. Τέταρτον, ἔχει ἀποθεματικὸν κεφάλαιον περὶ τὰ 2.000.000 δραχ., τὰ ὁποῖα εἶναι προωρισμένα δι’ ἀνέγερσιν ναοῦ ἐν προσεχεῖ μέλλοντι καὶ δι’ ἄλλα ἐκπολιτιστικὰ ἔργα. Δηλαδὴ ἐν μικρογραφίᾳ ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζῃ τὴν αὐτοδιοίκησιν μόνη της. Αὐτὸς εἶναι ὁ πολιτισμὸς καὶ ἡ φιλοπατρία εἰς τὴν κωμόπολιν ἐκείνην τοῦ Παγγαίου, ὅπου δυστυχῶς συνέβησαν τὰ γνωστὰ γεγονότα. Κατέρχομαι τὸ βῆμα, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἐπ’ ἀρκετὸν σᾶς ἀπησχόλησα, καὶ εὔχομαι ἵνα ἐπέλθῃ πλήρης συνεννόησις καὶ συνεργασία μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων πληρεξουσίων πρὸς δικαίαν ἐπίλυσιν τῶν ἀναφυομένων διαφορῶν. Μᾶς ἔλαχεν ὁ κλῆρος βαρὺς ἵνα ἡμεῖς συντελέσωμεν εἰς τὴν ἁρμονικὴν διαβίωσιν προσφύγων καὶ ἐντοπίων. Ἡ θέσις μας εἶναι λεπτή. Ὀφείλομεν νὰ διαχειρισθῶμεν τὰ ζητήματα ἄνευ ὑστεροβουλίας καὶ μετὰ πατριωτισμοῦ, ἀποβλέποντες ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Ἔθνους (παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑποβαλόντες τὴν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας τὴν ἀποσύρουν;

§292Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μάλιστα.

§293ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανουηλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§294Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μοῦ συστήσετε νὰ εἶμαι βραχύς. Αἰσθάνομαι ὅτι ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει πολὺ καὶ δὲν θὰ διαψεύσω ἐμαυτὸν ὅταν ὑποσχεθῶ ὅτι θὰ εἴπω πολὺ ὀλίγα πράγματα. Πολλοὶ ἐκ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων ἔχουν δώσει ἀφορμὰς εἰς μερικὰς παρεξηγήσεις καὶ δέον νὰ δοθοῦν μερικαὶ ἀπαντήσεις. Ἐθεωρήθη μαρτύριον ἡ συζήτησις ἡ ἀποψινή, ἐθεωρήθη δὲ ὑπὸ Ὑπουργοῦ, ὅστις διὰ νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὸ μαρτύριον εὐτυχῶς ἔχει ἀποχωρήσει διὰ νὰ ἀναπαυθῇ. Ἀλλὰ ἂς μοῦ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω ὅτι ἡ συζήτησις βεβαίως ἦτο μαρτυρική, διότι καὶ τὸ γεγονὸς ἀπὸ τὸ ὁποῖον προεκλήθη ἦτο μαρτυρικόν. Ἐχύθη αἷμα ἀθῷον καὶ ἀδελφικὸν καὶ νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνησυχήσωμεν καὶ νὰ ἀπασχοληθῶμεν. Ἀπηυθύνθη ἐξ ἄλλου μία μομφή, ὡς ἔχω ἀντιληφθῆ, ἀπὸ μέρους προλαλησάντων ἀγαπητῶν συναδέλφων τῆς Μακεδονίας ὅσον ἀφορᾷ μίαν φράσιν περὶ τοῦ προμελετημένου τοῦ λυπηροῦ γεγονότος. Θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ ἀποσύρω τὴν φράσιν, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἐπίσημον ἔγγραφον, ἐπίσημος ἔκθεσις τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Μακεδονίας κ. Κανναβοῦ, τηλεγραφηθεῖσα, ἡ ὁποία ἀνέφερεν ἀκριβῶς τὴν φράσιν τοῦ προμελετημένου. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποσύρῃ τὴν τοιαύτην ἔκθεσιν τοῦ κ. Γενικοῦ Διοικητοῦ, δηλῶ ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ ἀποσύρω τὴν ὅσον ἀτυχῆ τόσον καὶ ἀληθῆ φράσιν, ἥτις ἐξένισε τόσον πολὺ τοὺς προλαλήσαντας ἀγαπητοὺς συναδέλφους.

§295Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἔχομεν τὸ ἐπίσημον τηλεγράφημα τοῦ τότε Νομάρχου.

§296Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐφόσον θέτω ξηρῶς ἐρώτημα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρέλκει πᾶσα συζήτησις ἀπὸ μέρους ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπισήμως πληροφορημένοι, ὡς εἶναι ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας. Παρ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἠθέλησα διὰ τῆς λέξεως αὐτῆς νὰ προσθέσω τι εἰς τὴν ὑπολανθάνουσαν, ὡς εἶπον, ἔχθραν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἀπεναντίας εἴμεθα καὶ ἡμεῖς μεταξὺ ἐκείνων, οἵτινες θὰ συμβάλλωσιν, ὅσῃ ἡμῖν δύναμις, ὥστε τοιαῦται προστριβαὶ ἀτυχέσταται ἀπὸ πάσης ἀπόψεως νὰ τερματισθῶσι καὶ μὴ ἐπαναληφθῶσιν εἰς τὸ μέλλον. Ἡ συζήτησις δὲ ἡ σημερινὴ δὲν γίνεται μόνον ἵνα καυτηριασθῇ τὸ γεγονός, διότι τὸ γεγονὸς ἔχει πλέον συντελεσθῆ, ἀλλὰ ἵνα διαφωτισθῶμεν καὶ συζητήσωμεν ὅλοι μὲ τὴν καλὴν πίστιν ἥτις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ διακρίνῃ ἀδελφούς, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ ἐπαναληφθῶσιν ὅμοιαι σκηναί, διότι, ὡς ἐτόνισαν οἱ περισσότεροι τῶν συναδέλφων, οὐχὶ μόνον δὲν εἴμεθα ἥσυχοι περὶ ἐπαναλήψεως παρομοίων σκηνῶν, ἀλλὰ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔχομεν παρακολουθήσει αὐτοπροσώπως, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκθέσεων δημοσιευθεισῶν καὶ καθημερινῶς ἐκπεμπομένων μᾶς πείθουσιν ὅτι αἱ σκηναὶ αὐταὶ θὰ πολλαπλασιασθῶσιν, ἂν δὲν ληφθῶσιν ἄμεσα μέτρα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι μὲ ἐξαιρετικὴν προθυμίαν ἐδέχθη τὴν συζήτησιν αὐτήν, εἶχε στιγμὰς δυσφορίας ὅταν ἡ συζήτησις εἶχε γενικευθῆ. Θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ τοῦ παρατηρήσωμεν ὅτι καὶ ἡμεῖς δὲν συνηγοροῦμεν ὑπὲρ παρατάσεως ἀτέρμονος τῆς συζητήσεως. Θὰ ἠθέλομεν ὅμως νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἔχομεν πάντοτε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ζήτημα ὡς τὸ τῶν σκηνῶν τοῦ Κιούπκιοϊ δὲν ἦτο δυνατὸν περιοριζόμενον νὰ μὴ ἐπεκταθῇ εἰς τὸ γενικὸν προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε προσέλαβε κομματικὴν χροιὰν καὶ οὐδέποτε, καθ’ ἡμᾶς, πρέπει νὰ προσλάβῃ κομματικὸν χαρακτῆρα. Συνεπῶς αἱ νευρικότητες αἱ ὁποῖαι ἴσως ἐξεδηλώθησαν καὶ ἐκ μέρους ἡμῶν ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐκτρόπων γεγονότων τὰ ὁποῖα μᾶς κατέθλιψαν βαθέως ἠδύναντο νὰ ἀφεθῶσι κατὰ μέρος, ὅσον καὶ ἂν εἶναι δεδικαιολογημέναι. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει ἐκ τῆς γενικότητος τῆς συζητήσεως ἴσως προέλθῃ τὸ καλὸν ἀποτέλεσμα τοῦ νὰ καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμά τι θετικόν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ συμμερισθῶ ἐν τῇ ἀναζητήσει τῶν αἰτίων τὰ ὁποῖα ἤγαγον εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν, νὰ συμμερισθῶ τὰ πορίσματα τῶν περισσοτέρων ἐκ τῶν προλαλησάντων. Τὰ πορίσματα αὐτὰ εἶναι κατηγορηματικά. Ὁμιλοῦν περὶ τῆς περιφήμου Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἔχω, κύριοι, πολλοὺς λόγους συμπαθείας πρὸς τὸ ἁμαρτωλὸν συγκρότημα, ὅπως κατ’ ἐπανάληψιν τὸ ἀπεκάλεσα, τῆς λεωφόρου Κηφισιᾶς. Δὲν ἤθελον νὰ εἶμαι μάντις, ἀλλ’ ἀτυχῶς εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὅλαι αἱ σκέψεις καὶ προβλέψεις αἵτινες καὶ δημοσιογραφικῶς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μὲ δριμύτητα ἀσυνήθη εἰς τὸν χαρακτῆρά μου, καὶ ἥτις ἴσως ἐκακίσθη τότε, ἀνεπτύχθησαν, ὅλαι, λέγω, αἱ σκέψεις καὶ προβλέψεις ἐκεῖναι ἔχουσιν ἀτυχῶς ἐπαληθεύσει. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν προσωπικὴν διαφορὰν μὲ τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους οἵτινες ἀπετέλεσαν τὸ συγκρότημα τοῦτο, ἀλλὰ κατόπιν τῶν πανταχόθεν καταγγελλομένων, κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν καὶ ἀπόψε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τῶν ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, χρειάζεται πολὺ θάρρος διὰ νὰ νομίζωμεν ὅτι δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον τὸ ἁμαρτωλὸν τοῦτο συγκρότημα καὶ ὅτι ἐκ τῆς πλημμελοῦς καὶ καταδικασμένης ὑπάρξεώς του δυνάμεθα ἡμεῖς τοὐλάχιστον νὰ ἔχωμεν τὴν ἀφέλειαν νὰ περιμένωμεν ὅτι θὰ λυθῇ τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα. Ἐγὼ ἔχω ἐξοφλήσει ἀπὸ τῆς ἀπόψεως αὐτῆς. Τὸ ἱστορικὸν τῆς δημιουργίας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἔχει κατὰ κόρον ἀναπτυχθῆ. Τὰ σημεῖα τὰ κεντρικὰ εἶναι τὰ ἑξῆς: Ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ τότε Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, κατὰ μεροληπτικὴν προτίμησιν καὶ ἐκλογὴν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐνεργείᾳ ἴσως καὶ αὐτῶν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχουσιν ἐκλεγῆ τὰ δύο αὐτὰ μέλη. Δὲν εἶναι τόσον παράξενον διὰ τὸν τόπον μας, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχουσιν ἐκλεγῆ τὰ μέλη αὐτά, ἀλλ’ εἶναι περισσότερον παράξενον ὅτι τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχουσιν ἀπ’ ἀρχῆς καταδικάσει καὶ ἔχουσι θεωρήσει ἀτυχεστάτην τὴν ἐκλογὴν τῶν ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἠθελήσαμεν ἀπὸ ἓν εὔλογον καὶ ἐπιβεβλημένον ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἐνομίζομεν ὅτι ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν περισσότερον ἀπὸ τὰ πρόσωπα αὐτά, νὰ καταδείξωμεν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τὴν ἀκαταλληλίαν, τὴν ἀνικανότητα τὴν κλασσικὴν ὑπὸ τῆς ὁποίας τὰ πρόσωπα αὐτὰ ἐνεφοροῦντο δι’ ἓν ζήτημα τόσον κολοσσιαῖον ὅσον τὸ προσφυγικόν. Μᾶς ἀντετάχθη πάντοτε ἡ ὑψηλὴ κοινωνικὴ θέσις, τὰ μεγάλα μέσα καὶ ἡ ἐντιμότης, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν ἢ ἠρνήθη. Καὶ ὅταν ἡμεῖς κατηγγέλλομεν ὡρισμένα γεγονότα, ὅταν ἀνεγνώσαμεν περικοπὰς τῶν περιφήμων ἐκθέσεων τῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ ὁποῖαι διείποντο ἀπὸ ἀσυναρτησίας ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, ὅταν ἀπεκαλύψαμεν τὰ ἔκτροπα τῶν διαφόρων προμηθειῶν, αἵτινες σκανδαλωδῶς ἀπήχουν εἰς ἐφημερίδας ξένας καὶ ἐντοπίας — εἶναι ἀργὰ καὶ δὲν θὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν περιγραφῶν, — ὅταν εἴχομεν ὁμιλήσει διὰ τὸ ἡγεμονικῶς σπάταλον μισθολόγιον, ὅταν ἐπαρουσιάσαμεν πληθώραν πραγμάτων τὰ ὁποῖα κατεδείκνυον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ παραπαίει καὶ εἶναι ὀλεθρία διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, οὐχὶ μόνον δὲν ἐλήφθησαν μέτρα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων, ἀλλὰ μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, παρὰ τὴν διαφωνίαν τῆς ὁλότητος τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, γραπτῶς διατυπωθεῖσαν τῇ Κυβερνήσει, ἀπεστάλη εἰς Γενεύην ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ ὑπὲρ τῶν προσφύγων ἀτυχὲς καὶ ἐπιζήμιον ἐνδιαφέρον του. Καὶ διὰ νὰ ἀπομακρυνθῇ τὸ μέλος αὐτὸ ἐγένοντο ὁλόκληροι ἀγῶνες, καὶ ὅταν ἀπεμακρύνθη διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους τῆς ἀνικανότητος καὶ ἴσως τῆς δυσφορίας ἣν ἐπροκάλεσεν ἡ δρᾶσίς του, τῷ ἐδόθη ἀνωτέρα θέσις, ἵνα ἐξακολουθῇ παρέχων τὰ φῶτά του.

§297Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Ἠξεύρετε πόσον σεβασμὸν ἔχω πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε, ὅτι ἐγένοντο ἀγῶνες ἵνα ἀπομακρυνθῇ, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἐδόθη εἰς τὸν κ. Ἀργυρόπουλον ἄλλη θέσις, διότι πρὶν ἀπομακρυνθῇ εἶχε τὴν θέσιν του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸν ἠρώτησε ποίαν θέσιν προτιμᾷ. Δὲν τοῦ ἐδόθη λοιπὸν θέσις.

§298Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ σεβασμὸς τὸν ὁποῖον τρέφει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω ὅτι εἶναι πλέον ἢ ἀμοιβαῖος, ὅταν δὲ καὶ πρὸ τετραμήνου ἔθεσα τὰ αὐτὰ ζητήματα, τὰ ἔθεσα μετὰ τοῦ αὐτοῦ σεβασμοῦ. Αὐτὸ ὅμως δὲν θὰ μὲ ἐμποδίσῃ νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν ὅσων λέγω καὶ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ὄχι μόνον δὲν λέγω ἀνακριβείας, ἀλλ’ ὅτι μετὰ τὸ τετράμηνον διάστημα τὸ ὁποῖον διέρρευσεν ἔχω νὰ προσθέσω καὶ ἄλλα ἐπιχειρήματα ἀκαταγώνιστα, εἰς ἐνίσχυσιν τῶν τότε λαβόντων χώραν γεγονότων. Ἔλεγον καὶ τότε ὅτι δὲν ἐθεώρουν καὶ δὲν ἐπεζήτουν ὑπευθύνους, καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν δὲν εἶναι κομματικόν, ἀλλὰ τὰ γεγονότα εἶναι τόσον ξηρὰ καὶ τὰ καταγγελλόμενα τόσον φανερά, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κρυβοῦν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι, μολονότι ἐπεδόθη ἔγγραφον ἀποδοκιμασίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ μέρους τῆς ὁλότητος τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, τὸ ἕτερον τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχεν ἀναχωρήσει διὰ Γενεύην τότε, καὶ τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ. Καὶ εἶναι ἀκόμη γεγονὸς ὅτι, ὅταν τὸ αὐτὸ μέλος ἀπεδοκιμάσθη καὶ κατόπιν πιέσεως ἀπεμακρύνθη ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν, ἀνέλαβε....

§299Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Εἶχεν ἀναλάβει.

§300Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἀμφισβητῶ, ἀλλ’ ἀνέλαβεν ἀνωτάτην θέσιν, ἴσως καὶ ἀνωτέραν ἀπὸ τὴν θέσιν τὴν ὁποίαν κατεῖχε καὶ εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀποδοκιμασθῆ, καὶ ἐξηκολούθησε νὰ ἔχῃ καὶ πάλιν σχέσιν μὲ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα λόγῳ τοῦ ὅτι ἔρχονται ξένοι διὰ τὰ προσφυγικά, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς στενωτάτην ἐπαφὴν μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Συνεπῶς δὲν πρόκειται περὶ ἀνακριβειῶν, ἂν δὲ ἔχω ἓν μικρὸν προτέρημα, εἶναι ὅτι μοῦ ἀρέσει νὰ μὴ λέγω ποτὲ ἀνακριβείας. Ἀπεχώρησε λοιπὸν τὸ ἓν ἐκ τῶν μελῶν κατόπιν ἀγῶνος ὁλοκλήρου τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ τῆς ὁλομελείας τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, καὶ διὰ νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ προσώπου ὑποδειχθέντος ὑπὸ τῶν προσφύγων, προσώπου ἐντιμοτάτου παρουσιάζοντος ἴσα ἂν ὄχι ἀσυγκρίτως ἀνώτερα προσόντα ἀπὸ ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον δὲν ἤθελον νὰ ἀπομακρύνουν, ἐγένετο ἐπίσης ἀγών, ἀγὼν κρατερός, ὁ ὁποῖος, ἂν ἀναγνώσῃ τις τὰ πρακτικὰ τῆς περιφήμου Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, θὰ ἴδῃ ὅτι ἐπαρουσίασε τὸ οἰκτρὸν θέαμα νὰ θεωρῆται πανταχόθεν ὁ ἐκλεκτὸς τῶν προσφύγων ὡς ἀποδιοπομπαῖος τράγος.

§301Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο ἀριστοκράτης, ὅπως ἦτο ὁ κ. Δέλτας.

§302Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Αὐτὰ εἶναι μεταγενέστερα· δὲν τὰ ἠξεύρω.

§303Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τὰ πράγματα δὲν περιορίζονται ἕως ἐδῶ. Τὰ ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπικαθίσαντα ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῆς προσφυγικῆς δυστυχίας, ὄχι μόνον δὲν ἠννόουν νὰ ἀπομακρυνθοῦν — διότι ἐγὼ θεωρῶ ὅτι ἔπρεπε μόνα των νὰ ἀπομακρυνθοῦν πρὸ τῆς γενικῆς κατακραυγῆς ἥτις ὑφίσταται, διότι πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἵστανται τόσον ὑψηλὰ ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὅταν αἰσθάνωνται τόσην ἀντιπάθειαν καὶ κατακραυγὴν καὶ ἀντιλαμβάνωνται ὅτι καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως ἡ θέσις εἶναι δυσχερής, προβαίνουσιν εἰς γενναίας χειρονομίας (τοὐλάχιστον ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες οὕτως ἐσυνηθίσαμεν νὰ πολιτευώμεθα) — ἀλλ’ ἐδημιούργησαν πέριξ αὐτῶν καὶ κλίκαν εὐνοουμένων, κλίκαν ἀριστοκρατῶν μεγιστάνων, κλίκαν σατραπίσκων, οἵτινες μισθοδοτούμενοι ἀφειδῶς ἀπὸ τὸ πτωχὸν προσφυγικὸν ταμεῖον κατὰ τρόπον πρωτοφανῆ διὰ τὴν κλίμακα τοῦ μισθολογίου τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, συντελοῦσι νὰ μὴ γίνεται δεκτὸν κανὲν παράπονον τῶν προσφύγων, συντελοῦσι καὶ ἀπεργάζονται τὸ γενικὸν ξεχαρβάλωμα, αὐτὸ τὸ ὁποῖον κατὰ 90% συνέβαλεν εἰς τὴν συζήτησιν τὴν σημερινήν. Ἔχω ἰδιαιτέρως νὰ σᾶς ἀναφέρω μερικὰ γεγονότα τοῦ Νομοῦ Ἕβρου, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, διότι πολλοὶ τῶν συναδέλφων, καὶ πολὺ δικαίως, λέγουσιν ὅτι ἀοριστολογοῦμεν καὶ ἀβασίμως δῆθεν καθαπτόμεθα τῆς ὑπολήψεως ἐντιμοτάτων ὑπαλλήλων, καὶ κινδυνεύομεν ἀπὸ κατηγόρων νὰ μεταβληθῶμεν εἰς κατηγορουμένους, ἂν δὲν σᾶς ἀπασχολήσωμεν ἀναφέροντες μερικὰ πράγματα ὄχι πλέον διὰ τὸ Κέντρον, διότι ἐγὼ θεωρῶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ Κέντρου ἔχει χρεοκοπήσει τελείως. Εἰς τὸν Νομὸν Ἕβρου ὑπάρχει καὶ ἐκεῖ ἡ περίφημος ἀντιπροσωπεία τῆς ἔτι περιφήμου Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ὁ προϊστάμενος εἶναι νομογεωπόνος τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας. Ἐπεκράτησεν ἡ συνήθεια ὅτι πρέπει παντοῦ νὰ εἶναι νομογεωπόνοι οἱ προϊστάμενοι, διότι φαίνεται ὅτι αὐτοί, ὅταν ἐσπούδαζον τὴν ἐπιστήμην τοῦ νομογεωπόνου, ἐσπούδαζον μαζὶ καὶ τὸ ἐπάγγελμα τῆς θεραπείας τῆς προβλεφθείσης προσφυγικῆς δυστυχίας, καὶ οὕτω θεωροῦνται ὅτι εἶναι οἱ μόνοι ἁρμόδιοι καὶ κατάλληλοι εἰς τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Ἔχω πληροφορίας ἀπὸ προσφυγικὰ Σωματεῖα καὶ ἀπὸ πρόσωπα ἀξιόπιστα — ὀφείλω δὲ νὰ προσθέσω ὅτι ἐκεῖ τὰ προσφυγικὰ Σωματεῖα εὑρίσκονται εἰς τὸ ὕψος των, διότι δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω ὅτι ὑπῆρξαν μερικὰ τὰ ὁποῖα ἐξετράπησαν ἀπὸ τὴν εὐθύτητα τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ παρακολουθήσουν — αἱ ὁποῖαι μοῦ καταγγέλλουν ὅτι ὁ προϊστάμενος τοῦ Νομοῦ Ἕβρου καὶ συνεπῶς ὁ ἀνώτατος ἄρχων καὶ κύριος διὰ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, ὅστις δὲν ηὐδόκησε ποτὲ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν μὲ τοὺς πληρεξουσίους τοῦ Νομοῦ, οἵτινες δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι πάντοτε ἀνιδιοτελῶς παρηκολούθησαν τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν, ὄχι μόνον δὲν προήγαγε τὰ προσφυγικὰ ζητήματα, ἀλλ’ ἐδημιούργησε καὶ ἄλλα Σωματεῖα, διότι, ὡς εἶπεν, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπερασπιστὰς κατὰ τῶν ὑπαρχόντων παλαιῶν Σωματείων, ἅτινα κατ’ ἐπανάληψιν κατήγγειλαν τὰ τῆς δράσεώς του. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐδημιούργησεν ἀντὶ ἑνὸς τρία ἢ τέσσαρα Σωματεῖα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον τὸ χρῖσμα ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. προϊσταμένου τοῦ Ἐποικισμοῦ τοῦ Νομοῦ Ἕβρου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἠμποροῦσε νὰ τὸ παραβλέψῃ τις, διὰ νὰ μὴ θεωρηθῇ ὅτι ἀποκρούομεν τὴν σύστασιν τῶν Σωματείων ἵνα μὴ ὑφιστάμεθα ἔλεγχον ἐκ μέρους αὐτῶν, πρόκειται ὅμως περὶ τοῦ ὅτι τινὲς τῶν μετεχόντων εἰς τὰ Σωματεῖα αὐτὰ εἶναι συνεταῖροι τοῦ κ. προϊσταμένου εἰς καλλιέργειαν ἀγρῶν, εἰς ἀγέλας χοίρων καὶ εἰς πλείστας ἄλλας ἐπιχειρήσεις. Παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον τότε Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας καὶ φίλον κ. Μπακάλμπασην, ὁ ὁποῖος ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι ἐπείσθη εἰς τὰ καταγγελλόμενα καὶ ἔδωκεν ἓν τηλεγράφημα κρυπτογραφικὸν πρὸς τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ Δυτικῆς Θράκης, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ κ. προϊσταμένου τοῦ Νομοῦ Ἕβρου. Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ τηλεγράφημα ἦτο ἀρνητικὴ καὶ ἔλεγεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν ὑπάλληλον καὶ ὅτι θέτει εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὴν ἰδικήν του παραίτησιν. Εἶναι ἡ ἀλληλεγγύη ἥτις ὑπάρχει παντοῦ καὶ ἡ ὁποία δὲν ἀφήνει νὰ γίνῃ τίποτε τὸ σοβαρὸν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἐκκαθαρίσεως. Βεβαίως δὲν ἐπανελήφθη τὸ πείραμα καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ τόσον ὁ προϊστάμενος ὅσον καὶ ὁ ὑφιστάμενος καὶ οἱ λοιποὶ ἐπιστάται καὶ προστατευόμενοι. Εὐτυχῶς εἰς τὸν Νομὸν Ἕβρου ἔγινε κάποια ἐργασία διάφορος ἀπὸ ἐκείνην ἡ ὁποία γίνεται εἰς ἄλλα μέρη. Ὁ δραστήριος καὶ ρέκτης Νομάρχης Ἕβρου ἐκάλεσε περὶ τοὺς 50 πολίτας, οἱ ὁποῖοι κατέθεσαν ἐνόρκως καὶ διοικητικῶς τόσον διὰ τὸν προϊστάμενον τοῦ Νομοῦ Ἕβρου ὅσον καὶ δι’ ἄλλους ὑπαλλήλους τῆς περιφερείας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπισήμως συνεταῖροι τοῦ κ. προϊσταμένου πλεῖστα αἴσχη καὶ ἀπειρίαν ἐνοχοποιητικῶν γεγονότων βαρυτάτης μορφῆς. Ἔχω τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἡ ἁρμοδία Ὑπηρεσία ἔχει παραπέμψει πρὸς τὸν κ. Νομάρχην. Ἂν θέλητε νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε, θὰ ἀναγνώσω μερικὰ μέρη· ἂν δὲν θέλητε, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοῦ φαίνεται ὅτι ἔχετε εἰσέλθει εἰς πολλὰς λεπτομερείας.

§305Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἂν θέλετε νὰ παύσω, ἐγὼ εἶμαι πειθαρχικώτατος.

§306ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ὄχι.

§307Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ἐν θυμῷ). Διατί αὐτὴ ἡ παρατήρησις; Δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα νὰ ἐμποδίζητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπούμπουλη, δὲν σᾶς ἐπιτρέπω. (Ὁ κ. Μπούμπουλης ὁμιλεῖ, ἐνῷ συγχρόνως κρούει τὸν κώδωνα ὁ κ. Πρόεδρος).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπούμπουλη, σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§310Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα.

§311ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν.

§312Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ ἀνακαλέσητε τὸν ἑαυτόν σας εἰς τὴν τάξιν.

§313Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, διακόψατε διὰ πέντε λεπτά.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ πέντε λεπτά. (Ὥρα 3 π.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρα 3.10′ π.μ.).

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μανουηλίδης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§316Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Παρακαλῶ, τὸν λόγον ἐπὶ προσωπικοῦ ἐπεισοδίου.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε. Παρακαλῶ, νὰ προσέλθῃ ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Μανουηλίδης. (Κατέρχεται τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου ὁ κ. Ι. Μανέτας καὶ καταλαμβάνει αὐτὴν ὁ τρίτος Ἀντιπρόεδρος κ. Φ. Μανουηλίδης).

§318Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κύριοι πληρεξούσιοι, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρόεδρος δημιουργεῖ ἐπεισόδιον μετὰ πληρεξουσίου διὰ τῆς συμπεριφορᾶς του. Καὶ εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν ἐδημιούργησεν ὅμοιον ἐπεισόδιον διὰ παρατηρήσεων ἀκαίρων πρὸς ἀγορεύοντα πληρεξούσιον. Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ ταύτην τὴν ἑσπέραν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν ν’ ἀποφανθῇ ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συμπεριφέρηται κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους.

§319Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐξογκώνει τὰ πράγματα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἦτο ἐν τῷ δικαιώματί του νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ διακοπάς. Ὁ Κανονισμὸς εἶναι ρητός· ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Σπετσῶν ἐν τῷ ζήλῳ του νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς ἐζήτησε νὰ λάβῃ τὸν λόγον· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως τῷ εἶπεν ὅτι δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν νὰ πιστεύσῃ ὅτι δὲν ἐνέκειτο εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Προέδρου νὰ ἐμποδίσῃ τὸν λόγον εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον.

§320Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι βέβαιος ὅτι διὰ τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος εἰς τὸν ἀγορεύοντα δὲν ἀπεσκόπει νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου καὶ νὰ δεσμεύσῃ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ἐξ Ἕβρου ὅπως ἀναπτύξῃ πλήρως τὰς ἀπόψεις του. Καὶ ἐγὼ ὑποθέτω ὅτι κάποια παρεξήγησις ἐν τῷ μεταξὺ ὑπάρχει, ἡ ὁποία συνετέλεσεν ὥστε ὁ κ. Πρόεδρος ν’ ἀνακαλέσῃ ἐπανειλημμένως εἰς τὴν τάξιν τὸν ἀξιότιμον ἐκ Σπετσῶν πληρεξούσιον, ὁ ὁποῖος διεμαρτύρετο διὰ τὴν γενομένην παρατήρησιν.

§321ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἔληξε τὸ ἐπεισόδιον.

§322Ι. ΜΑΝΕΤΑΣ. Παρακαλῶ· ἠγόρευεν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Ἕβρου, ὅτε νομίσας ὅτι εἰσῆλθεν εἰς λεπτομερείας αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ἠθέλησα νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ θέμα τῆς συζητήσεως. Τότε ὁ κ. ἐκ Σπετσῶν συνάδελφος ἤρχισε ν’ ἀγορεύῃ· δὲν ἐγνώριζον ἐπὶ τίνος ἐπρόκειτο νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἠναγκάσθην νὰ τὸν ἀνακαλέσω εἰς τὴν τάξιν. Λυποῦμαι διότι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάκλησιν αὐτὴν καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ νὰ μὴ ἀναγραφῇ αὕτη εἰς τὰ πρακτικά.

§323ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§324Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸ ἐπεισόδιον δὲν ἔληξε. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θ’ ἀμφισβητήσω τὴν καλὴν θέλησιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ὑπέστην τὸ ἴδιον πάθημα μὲ τὸν κ. Μπούμπουλην. Ὀφείλουσι νὰ μάθωσι πάντες ὅτι ὁ λόγος δὲν πρέπει νὰ περιορίζεται· ἂς μὴ νομίσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ θάρρος εἰς τοὺς Προέδρους τῆς Συνελεύσεως, ὄχι εἰς ὅλους, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εἶναι νευρικοί, νὰ κάμνουν αὐτὰ τὰ ὁποῖα κάμνουν, ὅτι ἐπιτρέπεται ὁ περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Βεβαίως κατὰ τὴν κρίσιν μου πρέπει νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον, ἀλλὰ πρέπει τοῦ λοιποῦ νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι οὐδὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ περιορίζωσι τὸν λόγον.

§325Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ παρατήρησίς μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ἐγένετο διότι διέκοψε τὸν ἀγορεύοντα, καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ καθ’ ἣν ἐγένετο τοῦτο. Εἰς παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ὁ κ. Ἀντιπρόεδρος, προεδρεύων καὶ τότε, καίτοι ἀπεσύρθη μία προβληθεῖσα ἔνστασις περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας, ἐπέμεινεν ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ παρατείνῃ τὴν συνεδρίασιν καὶ τὴν διέλυσε. Τοῦτο δὲν τὸ ἔπραξε σήμερον.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θεωρῶ ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἔληξεν. Ὁ κ. Μανέτας παρακαλεῖται νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου. (Ἀνέρχεται καὶ καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ δεύτερος Ἀντιπρόεδρος κ. Ι. Μανέτας).

§327ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μανουηλίδης παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§328Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Μολονότι ἐγὼ δὲν ἔδωσα ἀφορμὴν εἰς τὸ ἐπεισόδιον, θὰ φροντίσω νὰ συντομεύσω τὴν ὁμιλίαν μου. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον φέρει χρονολογίαν 28 Σεπτεμβρίου καὶ ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Νομάρχην Ἕβρου ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας (ἀναγινώσκει). «Περιληπτικὴ ἔκθεσις τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Νομαρχίας Ἕβρου πρὸς τὸν κ. Νομάρχην διὰ τὰς ἐνόρκους καταθέσεις ὑπερτεσσαράκοντα εὐυπολήπτων πολιτῶν, ἐξ ἧς ἀποδεικνύονται κατάφωροι καταχρήσεις, κλοπαὶ καὶ πλῆθος ἐκτρόπων βαρυνόντων τοὺς ἀνωτέρους ὑπαλλήλους τοῦ Ἐποικισμοῦ Ἕβρου».

§329ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τί ἐνηργήθη ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς;

§330Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς τελευταίους ἐπῆγα καὶ ἐπὶ τόπου, διότι ἐνόμιζα ὅτι τὰ πράγματα παρίσταντο ὑπερβολικά. Ἐξήτασα τοὺς χωρικοὺς καὶ εἶδον ὅτι ἦτο κοινὸν μυστικὸν ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀληθῆ καὶ ὅτι ὁ μόνος ὁ ὁποῖος δὲν τὰ ἐγνώριζεν ἢ δὲν ἤθελε νὰ τὰ μάθῃ ἦτο ὁ προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ τοῦ Νομοῦ Ἕβρου. Προσεκάλεσα τὸν ἴδιον τὸν ἐπιστάτην Φερῶν, ὁ ὁποῖος παρουσιάσθη μὲ ὕφος ἀνθρώπου εὑρισκομένου ὑπὸ καταδίκην. Τὸν ἠρώτησα διατί δὲν διένειμε τὰ χωράφια — διότι περὶ αὐτοῦ κυρίως ἤθελον νὰ τὸν ἐρωτήσω, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν ἐκλογῶν ἐπρόκειτο νὰ μοιρασθοῦν τὰ χωράφια εἰς τοὺς πρόσφυγας — καὶ μοὶ εἶπεν ὅτι δὲν κατώρθωσε νὰ τὰ διανείμῃ, ἀλλ’ ὅτι θὰ τὸ κάμῃ εἰς μίαν ἑβδομάδα. Τῷ λέγω: «Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἔκαμες εἰς 5 μῆνας, πῶς θὰ τὸ κάμῃς εἰς μίαν ἑβδομάδα;» Μοὶ ἀπαντᾷ ὅτι εἶχε πολλὲς δουλειές. Ἀντελήφθην ὅτι τὰ πράγματα ἦσαν ὅπως μοὶ τὰ ἔλεγον καὶ ἴσως καὶ χειρότερα. Ἐπέστρεψα εἰς τὴν Ἀλεξανδρούπολιν, ὅπου κατὰ τύχην συνέπεσε νὰ ἔλθουν καὶ ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς Θράκης καὶ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ Δυτικῆς Θράκης.

§331ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πότε, παρακαλῶ;

§332Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Πρὸ δύο μηνῶν περίπου. Τότε παρουσίᾳ καὶ τοῦ κ. Νομάρχου καὶ τριῶν πληρεξουσίων Ἕβρου ἀρχίζει μία συζήτησις κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἐπιτίθεται ζωηρῶς καὶ λέγει ὅτι αὐτὴ ἡ κατάστασις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ γίνωνται καταχρήσεις ἀναφανδόν. Καὶ ὁ κ. Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ τῆς περιφερείας ἐκείνης οὔτε ὀλίγον οὔτε πολὺ μᾶς ἀπαντᾷ ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ πιστεύσῃ τίποτε ἀπὸ τὰ καταγγελλόμενα καὶ ὅτι κακῶς ἔκαμεν ὁ κ. Νομάρχης νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας ἀνακρίσεις. Τῷ παρετήρησα μὲ ὅλον τὸ τὰκτ καὶ μὲ ὅλην τὴν ψυχραιμίαν ἥτις ἐπεβάλλετο διὰ νὰ μὴ ἐπαναληφθοῦν τὰ ἐν τῇ Διευθύνσει τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης εἰς βάρος συναδέλφου συμβάντα, ὅτι ἔπρεπε καὶ ὤφειλε νὰ μᾶς εὐχαριστήσῃ διότι κατορθώναμεν νὰ ἀνακαλύπτωμεν κλέπτας διὰ τοὺς ὁποίους ὅλος ὁ κόσμος διαμαρτύρεται καὶ δυσφορεῖ καὶ ὅτι εἶναι ἀκατανόητον νὰ καλύπτῃ καὶ νὰ ὑπερασπίζῃ ἀναξίους ὑπαλλήλους.

§333ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος τὰ ἔκαμεν αὐτά;

§334Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. Δεμέστιχας. Εἶναι ὁ Δερβέναγας τῆς περιφερείας ἐκείνης. Ἐθεώρησα καλὸν νὰ μὴ ἀπασχοληθῶ πλειότερον μὲ αὐτὰς τὰς πρωτοφανεῖς ἀκαταστασίας, ἀλλ’ ἔσπευσα νὰ ἀποστείλω πρὸς τὸν τότε Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος τηλεγράφημα, τοῦ ὁποίου ἔχω ἀντίγραφον. Εἶναι σύντομον τηλεγράφημα καί, ἂν ἐπιτρέπετε, θὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Ἐπαναλαμβάνω ἐπιστήσω σοβαρῶς ὑμετέραν προσοχὴν ἐπὶ ἐκρύθμου καὶ ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως δημιουργηθείσης συνεπείᾳ ἀνικανότητος, κακοηθείας καὶ καταχρήσεων ὑπαλλήλων Ἐποικισμοῦ. Ὡς ἐμφαίνεται ἀπὸ ἀπειρίαν ἐνόρκων διοικητικῶν καταθέσεων, Διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ Ἀλεξανδρουπόλεως κατηγορεῖται διὰ συγκεκριμένας καταχρήσεις, διὰ πολιτικὴν ἀντιπροσφυγικὴν καὶ διὰ δημιουργίαν διενέξεων καὶ ἔχθρας μεταξὺ προσφύγων. Παραμονὴ εἰρημένου ὑπαλλήλου, καθὼς καὶ συνεταίρων καὶ συνενόχων του ἐπιστατῶν Φερῶν καὶ Λουτροῦ ἐξεγείρει συνειδήσεις, καταρρίπτει κυβερνητικὸν γόητρον καὶ ἐμπιστοσύνην προσφυγικῶν πληθυσμῶν. Κυβέρνησις Παπαναστασίου ἐν γνώσει καταγγελλομένων διέταξε τηλεγραφικῶς δι’ Ὑπουργοῦ Μπακάλμπαση πρὸ τριμήνου ἀπομάκρυνσιν προϊσταμένου Ἀλεξανδρουπόλεως, ἀλλὰ Γενικὸς Διευθυντὴς Ἐποικισμοῦ Δυτικῆς Θράκης ἀντετάχθη κηρύξας χαρακτηριστικὴν ἀλληλεγγύην καὶ ἀπειλήσας παραίτησιν. Ἂν ἐποικιστικὴ αὕτη σπεῖρα ὑπὸ ὄμματα Κυβερνήσεως, ὀχυρουμένη ὄπισθεν ἀνεξελέγκτου καὶ αὐτονόμου, ἐξακολουθήσῃ νὰ λυμαίνηται πρόσφυγας ἀντὶ ἐγκαίρως νὰ παραπεμφθῇ ἐνώπιον ποινικῆς Δικαιοσύνης, δηλῶ ὅτι θὰ ἀναγκασθῶ ἐγκαταλείπων μέχρι τοῦδε τηρηθεῖσαν παθητικὴν στάσιν καταγγείλω συμβαίνοντα διὰ τοῦ Τύπου καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος Ἐθνοσυνελεύσεως πρὸς περιφρούρησιν δικαιωμάτων προσφύγων καὶ λαϊκοῦ χρήματος, ληστευομένου ἀναφανδὸν, ἀπεκδυόμενος οὕτω πάσης εὐθύνης». Τὴν ὑπόσχεσιν αὐτὴν τηρῶ, διότι καμμίαν ἀπάντησιν, ὡς εἶναι εὐνόητον, εἰς τὸ τηλεγράφημά μου δὲν ἔλαβον.

§335Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε, κύριε συνάδελφε; Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ διατάξῃ νὰ σταλῇ ἓν ἀντίγραφον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. συναδέλφου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, διότι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα καταγγέλλει ὀφείλουν νὰ κινήσουν τὴν χεῖρα τῆς Δικαιοσύνης, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δὲν ἠμπορεῖ κανεὶς νὰ σταθῇ, οὐδὲ αὐτόνομος οὐδὲ μὴ αὐτόνομος.

§336Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ θεωρήσω ἐμαυτὸν οὐδόλως ἱκανοποιημένον διὰ τὸν κόπον τὸν ὁποῖον ἔκαμα νὰ ἀναπτύξω τὰ πράγματα αὐτὰ ἐν τῇ Συνελεύσει, διότι δὲν ἐφρόνουν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ λάβω τὴν ἰδίαν ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν μᾶς δίδουν συνήθως καὶ οἱ ἴδιοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι... Ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἔβρου, ἄλλη πληγή, κύριοι, σᾶς ἀπησχόλησεν ἄλλοτε καὶ αὐτός. Εἶναι ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος κάθηται ἀνενόχλητος ἐκεῖ εἰς τὴν θέσιν του, ἐνῷ κατεδίωξε πληρεξούσιον ἄνευ ἀδείας τῆς Συνελεύσεως. Ἐθεώρησε καλόν, ὅτε τοῦ παρεπέμφθη ὁ φάκελος, νὰ τὸν χανδακώσῃ εἰς τὸ χρονοντούλαπον. Συνεπῶς δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἐνοχληθῇ ὁ κ. Εἰσαγγελεύς. Ἀλλὰ θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Εἶναι ἀνάγκη διὰ τῶν δικαστηρίων μόνον νὰ καταδιώκωνται οἱ λησταὶ οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται μέσα εἰς τὰς πόλεις καὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τοιοῦτον ἀσύστολον τρόπον ἐκμεταλλεύονται τὴν προσφυγικὴν δυστυχίαν, ὅταν τύχῃ νὰ εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους; Ἂν ὁ Ὀργανισμὸς ὁ αὐτόνομος δὲν εἶναι εὔκολον νὰ συγκινῆται, τότε διατί ὁ ἴδιος δὲν ἐπιλαμβάνεσθε αὐτῶν τῶν πραγμάτων διὰ νὰ καθαρίσητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Μετέβη τελευταίως εἰς Ἀλεξανδρούπολιν ὡς Ἐπιθεωρητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς ὁ κ. Γερακάρης καὶ εὑρῆκε τὸν Νομάρχην Ἔβρου καὶ ἐπείσθη περὶ τῶν καταγγελλομένων, ὅταν ὅμως ἐξῆλθεν ἀπὸ τὸν Νομάρχην, τὸν εὑρῆκαν οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ἐπέστρεψεν εἰς τὸν Νομάρχην καὶ εἶπεν ὅτι φαίνεται ὅτι πρόκειται περὶ συκοφαντιῶν! Εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους αὐτοῦ ἢ δὲν εἶναι; Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, πῶς τοὺς ἀνέχεσθε; Ἢ καὶ ἂν δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἶναι ὑπάλληλοι τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, πῶς ἀνέχεται ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ γίνωνται τὰ αἴσχη καὶ τὰ σκάνδαλα αὐτὰ χωρὶς νὰ λαμβάνῃ τὰ κατάλληλα μέτρα; Κύριοι, δὲν ἔμεινε γωνία τῆς ἑλληνικῆς γῆς, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ ὑπάρχουν πρόσφυγες, καὶ νὰ μὴ ἐξανέστησαν καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ αἱ Ἀρχαὶ καὶ οἱ πληρεξούσιοι κατὰ τῶν ὀργάνων αὐτῶν τοῦ Ἐποικισμοῦ. Δεῖξατέ μου ἓν παράδειγμα τιμωρίας ἔστω καὶ ἑνὸς ὑπαλλήλου ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς. Δὲν ὑπῆρξε τέλος πάντων εἷς ἔνοχος; Ὅλα αὐτὰ ἡμεῖς τὰ ἐδημιουργήσαμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν δεδομένα; Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι τὸ ζήτημα. Διότι βεβαίως ἡ ποινικὴ Δικαιοσύνη φαντάζομαι ὅτι ἀργὰ ἢ γρήγορα θὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν της· ἀλλ’ οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐξακολουθοῦν νὰ εἶναι εἰς τὴν θέσιν των. Καὶ δὲν φαντάζομαι, κύριοι, ὅτι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι αὐτοὶ οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, οἱ ἐργαζόμενοι διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν εὑρίσκονται καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ ὅτι τὸ τελευταῖον τοῦτο ἀπέβαλε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προβαίνῃ εἰς τὴν ἄμεσον τιμωρίαν τῶν ἐνόχων. Ἐγὼ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§337Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Θὰ σᾶς συστήσω μετὰ τὰ λεχθέντα νὰ μὴ ὑπάγητε εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, διότι θὰ χαρακτηρισθῆτε ὡς κομμουνιστής.

§338Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εὐχαριστῶ διὰ τὴν σύστασιν τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐγὼ ἔχω δηλώσει εἰς τὸν Νομὸν τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ πατάξῃ τὰς καταγγελλομένας ἀτασθαλίας, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὸ ἀναγνωσθὲν τηλεγράφημα ἔδωσα μίαν ὑπόσχεσιν νὰ τὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀπεκδυθῶ πάσης εὐθύνης. Ἐξ ἄλλου ἐκδίδονται ἐφημερίδες εἰς τὰ νέα μέρη. Τελευταίως εἰς μίαν ἐφημερίδα τῆς Ἀλεξανδρουπόλεως ἐδημοσίευσε κάποιος ἐκ Π. Ἑλλάδος ἄρθρον περὶ τῆς καταστάσεως τῶν προσφύγων, καὶ ἔγραφε μὲ τὴν πρόθεσιν κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ ἐξεγέρσεως τῶν ἀδικουμένων. Τὸ συμπέρασμα εἶναι νὰ πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀδικίας τὴν ὁποίαν ὑφίστανται τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται περὶ δεδικαιολογημένης ἡμῶν ἀμύνης ἡ ὁποία ἔχει ἐξιχθῇ εἰς τὸ ἀκρότατον σημεῖον τῆς ὑπομονῆς. Ἡ κατάστασις αὐτὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ, ἂν ὑπάρχῃ Κράτος καὶ ἂν αἱ Κυβερνήσεις του νομίζουν ὅτι πρέπει νὰ περιφρουρήσωσι τὸ κῦρος αὐτῶν. Ἤθελον συγκεφαλαιώνων νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Ἀπὸ τὴν συζήσιν τοῦ ἐπεισοδίου Κιούπκιοϊ θὰ ἐζητούσαμεν νὰ ἐξεύρωμεν τὰ αἴτια καὶ νὰ ζητήσωμεν κάποιαν θεραπείαν. Θὰ ἤθελον συνεπῶς νὰ μάθω καὶ νὰ λάβω μίαν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὄχι μόνον διὰ τὴν παραδειγματικὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων, ὄχι μόνον διὰ τὴν περισυλλογὴν καὶ ἀποζημίωσιν τῶν θυμάτων, ἀλλὰ καὶ βεβαίωσιν οὐσιαστικὴν ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπανοικοδόμησιν τοῦ συνοικισμοῦ εἰς τὸ μέρος ἀκριβῶς εἰς τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἡ ἐγκληματικὴ ἀπόπειρα. Τὸ πρᾶγμα εἶναι σοβαρόν, διότι ἐπέδραμον ἔνοπλοι καὶ ἐφονεύθησαν πρόσφυγες· ἄλλως, αὐτὸ θὰ δώσῃ λαβὴν ὥστε νὰ πιστευθῇ ὅτι πανταχοῦ διὰ τοῦ αὐτοῦ μέσου τῆς ἐνόπλου βίας δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν αἱ ἀποφάσεις τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐγκατάστασιν.

§339Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω τίποτε. Δὲν δίδω ποτὲ ὑποσχέσεις πρὸ τοῦ νὰ λάβω τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν τὰς ὁποίας διέταξα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ ἀποτελέσματα, θὰ μελετήσῃ αὐτὰ καὶ ἔπειτα θὰ δώσῃ ὑποσχέσεις, διότι ἄλλως θὰ εἶναι ἐπιπόλαιαι.

§340Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ εἰλικρίνεια τιμᾷ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Εἶμαι ὅμως ὑποχρεωμένος καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης ὅτι αἱ εὐθῦναι τῶν συμβησομένων, ἂν ἀλλάξῃ τὸ τοπικὸν σχέδιον τοῦ συνοικισμοῦ, θὰ βαρύνῃ ἐκείνους οἵτινες ἀκριβῶς διὰ χιλίους ἄλλους λόγους ἔχουσι μεταβάλει τὰς ἀποφάσεις κατόπιν τῆς ἐνόπλου συρράξεως. Καὶ ἤδη ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ, ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος καὶ περὶ Τραπέζης Προσφυγικῆς Πίστεως, νὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἐκ τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν μεταξὺ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἀπεδείχθη ὅτι ὑπῆρχον διαφωνίαι καὶ διὰ τὸν τύπον τῆς ἱδρυθησομένης Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ παρασκηνιακαί, ὡς συνήθως συμβαίνει, ἀντιζηλίαι περὶ καταλήψεως ἀνωτέρων θέσεων. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν — ἐπειδὴ ἄλλως τε δὲν καταγίνομαι πολὺ καὶ μὲ οἰκονομολογικὰς ἐπιστημονικὰς μελέτας — ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην Τραπέζης. Οἱ πρόσφυγες ἔχουσι μίαν περιουσίαν κτηματικὴν ἥτις ἀνέρχεται εἰς 50,000,000 περίπου λιρῶν ἀγγλικῶν.

§341ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ τὰ 50,000,000 θὰ τηλεγραφηθοῦν ἀπ’ ἐδῶ αὔριον. Δὲν εἶναι 50,000,000, ἀλλ’ 20– 25,000,000 λιρῶν.

§342Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Ἐγὼ καὶ τὴν ἄλλην φορὰν καθ’ ἣν ὡμίλησα ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἶχον περιορισθῆ εἰς 30,000,000 λίρας, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποῦ βασίζει ὁ κ. συνάδελφος τὴν στατιστικήν του. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ εἴπω ὅτι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκ Κρήτης ἀναφέρουν ὅτι εἰς δύο πόλεις μόνον τῆς μεγαλονήσου ἡ περιουσία τῶν προσφύγων ὑπερβαίνει τὰ 600,000,000 δραχμῶν. Τὸ ἴδιον ἀναφέρουν καὶ περὶ Μυτιλήνης. Ἂν εἰς τὰς νήσους ὑπάρχει μία τοιαύτη περιουσία, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε τί ὑπάρχει εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, τὴν Καβάλλαν καὶ εἰς τὰ ἄλλα μέρη τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὰ 30,000,000. Ἀφοῦ ἔχομεν 30,000,000 ἀγγλικῶν λιρῶν, εἶναι τόσον δύσκολον νὰ ἐξεύρωμεν 200,000,000 δραχμῶν χωρὶς νὰ ὑποθηκεύσωμεν, χωρὶς νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμωμεν τόσους δυσκόλους καὶ περιπλόκους συνδυασμούς, οἱ ὁποῖοι δημιουργοῦσιν, ὡς βλέπετε, καί τινας παρεξηγήσεις; Τὸ λεγόμενον ὅτι εἶναι δυσχερὴς ἡ τμηματικὴ ρευστοποίησις τῆς περιουσίας τῆς κτηματικῆς στηρίζεται ἐπὶ σφαλερῶν δεδομένων, διότι εἰς Θεσσαλονίκην ἄνευ τοῦ ἐλαχίστου κλονισμοῦ ἐπωλήθησαν ἐντὸς δεκαημέρου οἰκόπεδα 150 καὶ ἄνω ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Μὲ τοιοῦτον συνεπῶς θετικὸν κεφάλαιον ἀνὰ χεῖρας εἶναι καιρὸς νὰ παύσωμεν τὴν περιφορὰν τοῦ δίσκου τῆς ἐπαιτείας. Μία πληγὴ ἀκόμη τῆς προσφυγικῆς κακοδαιμονίας εἶναι καὶ τὸ ὑπερβολικὸν μισθολόγιον τῶν Ἐπιτροπῶν Ἀποκαταστάσεως καὶ Ἀνταλλαγῆς. Θὰ ἠθέλομεν εἰς τὰς προσφυγικὰς Ὑπηρεσίας νὰ ἐπεκταθῇ ἡ δικαιοδοσία τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Οἰκονομιῶν. Γίνεται μία ἀφάνταστος σπατάλη εἰς βάρος τῶν προσφύγων εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ εἰς τὴν τῆς Ἀνταλλαγῆς. Δὲν γνωρίζω διατί, ἐπειδὴ πληρώνουν οἱ πρόσφυγες, πρέπει νὰ πληρώνουν εἰς τὸ πενταπλάσιον τοῦ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐν ἰσχύϊ εὑρισκομένου ὑπαλληλικοῦ μισθολογίου. Δὲν πταίουσιν οἱ ξένοι, πρὸς οὓς αἰσθανόμεθα καὶ διαδηλοῦμεν τὴν βαθυτέραν εὐγνωμοσύνην, διότι κατόπιν κακῶν εἰσηγήσεων ὥρισαν μισθολόγια δυσανάλογα πρὸς τὰς ἐδῶ συνηθείας, μισθολόγια δημιουργοῦντα δυσφορίαν καὶ ἀναστάτωσιν. Καὶ διὰ νὰ καταλήξωμεν εἰς θετικὸν καὶ ὠφέλιμον συμπέρασμα, χωρὶς ματαιοπονίαν καὶ πολυλογίαν, λέγομεν: Ὀφείλει νὰ γίνῃ ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἀνωτέρω ὑπαλλήλων καὶ τῶν ἑλληνικῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν κατωτέρων, διότι οἱ ἀνώτεροι ἔδωκαν τὸ κακὸν παράδειγμα, διότι αὐτοὶ ἐκήρυξαν τὰς περιέργους θεωρίας περὶ αὐτονόμου καὶ ἀνεξελέγκτου, περὶ Κράτους ἐν Κράτει, περὶ ἀμερικανικοῦ ἐδάφους κλπ. Νὰ μεταβοῦν ἐξ ἄλλου ἐπὶ τόπου Ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ λύσουν πολὺ εὐκόλως τὰς διαφορὰς αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Δὲν πταίει κανείς. Καὶ οἱ μὲν εἶναι ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔδειξαν τὰ καλὰ αἰσθήματά των πρὸς τοὺς πρόσφυγας, καὶ οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι πολὺ φιλήσυχοι καὶ βαρυεστισμένοι ἀπὸ τὴν ταλαιπωρίαν καὶ τὸν κάματον. Ἑπομένως μία Ἐπιτροπὴ σωφρονοῦσα καὶ περιβεβλημένη μὲ δικαιοδοσίαν, ἡ ὁποία θὰ μετέβαινεν ἐπὶ τόπου, ἠμπορεῖ νὰ λύσῃ τὰς διαφοράς. Ἐξ ἄλλου πολὺ ταχέως πρέπει νὰ ὑπάρξῃ σύστημα παρακολουθήσεως ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγει ἀκριβῶς ὅτι τὸ ζήτημα εὑρίσκεται εἰς καλὸν σημεῖον καὶ τοῦ εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ, ἂν καὶ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὰ ἑλληνικὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν νὰ ραδιουργοῦν καὶ μέχρι Γενεύης, δὲν θὰ διευκολύνουν τὸ ἔργον τὸ τόσον εὐγενὲς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησε προγραμματικῶς καὶ περὶ συγκεντρώσεως τῶν Ὑπηρεσιῶν. Τὴν περίφημον αὐτὴν συγκέντρωσιν τῶν Ὑπηρεσιῶν, δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ! ἀπὸ ὅλους τὴν ἠκούσαμεν εἰς τὰς προγραμματικάς των δηλώσεις. Συγκέντρωσιν τῶν Ὑπηρεσιῶν ὑπόσχονται πάντες καὶ κατόπιν εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι γίνεται διασπορὰ τῶν Ὑπηρεσιῶν εἰς μεγαλυτέραν κλίμακα. Ἀπὸ ἐκεῖ ὅπου εἴχαμεν δύο Ὑπηρεσίας, ἐφθάσαμεν αἰσίως εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 6 ἢ 7. Λοιπὸν πραγματικῶς ἂς συγκεντρωθοῦν ἀφοῦ ὅλοι ἀναγνωρίζουν ὅτι πρέπει νὰ συγκεντρωθοῦν· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ τὸν εὐχαριστήσωμεν ἀφοῦ τὰ ἐπιτύχῃ καὶ τὰ ἐφαρμόσῃ ὅλα αὐτά.

§343Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ προσπαθήσω.

§344Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βέβαιοι περὶ τῆς ἐπιτυχίας, διότι ἐχορτάσθημεν ἀπὸ διαβεβαιώσεις καὶ ὑποσχέσεις. Καὶ ἓν τελευταῖον ζήτημα: Ἡ τιμωρία τῶν καταχραστῶν. Δὲν θέλω νὰ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα, ἀλλὰ τὸ θεωρῶ ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ἀλλὰ καὶ δυσχερεστέρων, διότι ἄνευ συστηματικῆς τιμωρίας τῶν ἐνόχων ματαιοπονοῦμεν καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ κανεὶς ὅτι ἠμποροῦμεν νὰ διορθωθῶμεν, ἐφόσον ὑπάρχουν καταχρασταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν τιμωροῦνται. Ἂς μὴ αὐταπατώμεθα, κύριοι· μαζὶ μὲ τὰ ἄλλα συμπεράσματα πρέπει νὰ ὑπογραμμισθῇ ὅτι ἄνευ ἐκκαθαρίσεως καὶ πατάξεως τῶν ἐνόχων καὶ τῶν καταχραστῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κάμωμεν τίποτε καὶ οὐδέποτε θὰ καταλήξωμεν εἰς τὰ ποθητὰ ἀποτελέσματα (χειροκροτήματα).

§345Δ. ΜΑΡΣΕΛΟΣ. Ἡ στατιστικὴ τῶν ἀμπέλων Κρήτης καὶ Μυτιλήνης εἶναι 500,000 στρέμματα, ἡ δὲ τιμή των 15,000,000 λίραι.

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαθανάσης ἔχει τὸν λόγον.

§347Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται παρὰ νὰ κάμω μόνον μερικὰς παρατηρήσεις κατὰ βάθος. Βεβαίως ἡ ἀνεπάρκεια τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐδημιούργησε χάσμα μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἀλλὰ καὶ τὸ ἀλλοπρόσαλλον τῆς τακτικῆς, τὸ ὁποῖον ἠκολουθήσαμεν εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων καὶ τὸ προχειρολόγον πνεῦμα ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς διαφόρους κυρίους νὰ νομίσουν ὅτι δύνανται νὰ κάμουν ὅ,τι θέλουν. Νομίζω ὅτι δὲν ἐτηρήθη πάντοτε μία ἑνιαία τακτικὴ καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς τῶν Κυβερνήσεων. Ἐπὶ πλέον δὲ ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ συγκρούσεις Ὑπηρεσιῶν. Σᾶς δίδω ἓν παράδειγμα: Ἔρχεται ὁ Ἐποικισμὸς καὶ ἀποκαθιστᾷ πρόσφυγας καὶ τοῖς δίδει ὡρισμένα χωράφια. Ἔρχεται ἡ Ὑπηρεσία Ἀνταλλαγῆς, ἡ Διεύθυνσις Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία μοιράζει τὰ ἴδια χωράφια εἰς ἄλλους πρόσφυγας. Ὑπάρχει σωρεία παραδειγμάτων τοιαύτης ἀκαταστασίας πραγμάτων. Ἐπὶ πλέον αἱ ἀλλαγαὶ κατευθύνσεων, τὰς ὁποίας δίδουν οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας καὶ αἱ Κυβερνήσεις, εἶναι συχνόταται. Καὶ παράδειγμα τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἢ μᾶλλον τῆς ἀργοπορίας τῆς ἐφαρμογῆς, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι ἡ μόνη του διαφωνία εἶναι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Θὰ περιμένωμεν νὰ ἀρθῇ ἡ διαφωνία αὐτὴ καὶ κατόπιν νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος;

§348Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα ρητῶς: ὄχι.

§349Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ εἴπῃ τοῦτο: Θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον ὅπως ὁ συνάδελφος κ. Μαργέτης ἐδήλωσε, θὰ δοθῇ ἡ νομή, ἢ θὰ περιμείνωμεν νὰ γίνουν αἱ διάφοροι διατυπώσεις, ὁπότε ἀσφαλῶς δὲν πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀγροτικὸς νόμος;

§350Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὸ σύστημα τῆς ἐπιτάξεως, τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπει ἀμέσως νὰ λάβωμεν τὴν νομήν.

§351Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ναί, ἀλλ’ αὐτὸ πρόκειται νὰ ἰσχύσῃ εἰς εὐρυτάτην κλίμακα;

§352Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§353Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πληροφορίαν αὐτήν. Εἶναι γεγονὸς ὅτι ὁ σχετικὸς νόμος τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων τῆς Χαλκιδικῆς εἶχε δοθῆ διαταγὴ νὰ ἀνασταλῇ. Ἔχω αὐτὴν τὴν πληροφορίαν καὶ θὰ ἤθελον νὰ κατατεθῇ ὁ σχετικὸς φάκελος τοῦ Ὑπουργείου ὑπὸ τῆς Γεωργίας, διότι ἔχω θετικὰς πληροφορίας ὅτι πράγματι μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἐδόθη ἡ διαταγὴ τῆς ἀναστολῆς. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ συμβαίνει κατὰ διαφόρους περιστάσεις διὰ διάφορα κτήματα ξένων ὑπηκόων. Θὰ ἤθελον νὰ γνωρίζω ποία θὰ εἶναι ἡ τακτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ὑπάρχουσι παραδείγματος χάριν δύο κτήματα εἰς Εὔβοιαν, Ἅγιος Ἰωάννης καὶ Ἀχμὲτ ἀγᾶ. Τὸ κτῆμα Ἅγιος Ἰωάννης ἔχει ἀπαλλοτριωθῆ. Ἐπρόκειτο νὰ ἀποσταλοῦν ἐκεῖ 400 οἰκογένειαι προσφύγων. Ἐστάλησαν ἐν τῷ μεταξὺ 50. Ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἀνεστάλη. Αἱ 50 οἰκογένειαι δὲν γνωρίζει κανεὶς τί ἀπέγιναν. Συνεχεῖς ἀναβολαὶ τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τί πρόκειται νὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου καὶ θὰ ἤθελον καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ νὰ ἔχω μίαν πληροφορίαν.

§354Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν διευκολύνεται ἡ συζήτησις κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Πρέπει νὰ ἔλθῃ εἰδικῶς τὸ ζήτημα αὐτὸ πρὸς συζήτησιν διὰ τὸ δεῖνα κτῆμα, ἵνα μελετήσωμεν καὶ σᾶς δώσωμεν πληροφορίας.

§355Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Αὐτὸ τὸ φέρω ὡς παράδειγμα. Δὲν ὁμιλῶ εἰδικῶς διὰ τὸ ζήτημα τοῦ κτήματος τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου. Ἂν μία Κυβέρνησις, προκειμένου νὰ ἐφαρμόσῃ γενικώτατα μέτρα ἐσωτερικῆς φύσεως, θὰ ἀνεχθῇ τὴν ἐπέμβασιν τῶν ξένων προκειμένου ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ ξένα τσιφλίκια. Ναὶ ἢ ὄχι; Ζητῶ μίαν πληροφορίαν γενικωτάτης φύσεως· δὲν ζητῶ δι’ ὡρισμένον κτῆμα.

§356Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν. Νὰ φέρητε εἰδικὴν ἐπερώτησιν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό.

§357Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Παρεμπιπτόντως ἔχω νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς: Χθὲς ὁ συνάδελφος κ. Παυλίδης, ὁμιλῶν διὰ τὴν ἀργοπορίαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, ὅλως τυχαίως ἔφερε τὸ ζήτημα τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου αὐτοῦ εἰς τὴν Δυτικὴν Θράκην. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, εἶχε δηλώσει ὅτι δὲν θὰ ἀνεχθῇ ποτὲ νὰ γίνῃ Κράτος ἐν Κράτει καθ’ ἣν στιγμὴν καὶ αὐτὴ ἡ Τουρκία ἔχει ἀποτινάξει τὰς διομολογήσεις ἐκ τῆς ράχεώς της. Προκειμένου ὅμως διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου εἰς Δυτικὴν Θράκην, ἀδιάφορον ἂν θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ πῶς, νομίζω ὅτι κακῶς ἔκαμε σύγχυσιν τοῦ ζητήματος τῶν Etablis καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Διότι εἴπετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου θὰ μᾶς φέρῃ χιλιάδας προσφύγων ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἰς πᾶσαν ἐφαρμογὴν ἑνὸς γενικοῦ νόμου τοῦ Κράτους ἡ Τουρκία θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς ἐκβιάζῃ διὰ τὸ ζήτημα τῶν Etablis. Ὑποθέτω ὅτι ἀτυχὴς ὑπῆρξεν ἡ φράσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς ἂν ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην καλῶς.

§358Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάμετε ἐπερώτησιν ἵνα σᾶς ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§359Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἰδική σας φράσις θὰ ἤθελα νὰ μοῦ ἀπαντήσητε.

§360Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κάμετε ἐπερώτησιν. Δὲν ἠμπορῶ νὰ ἀπαντῶ διὰ τοιαῦτα ζητήματα. Εἶναι καὶ ἄλλοι λόγοι. Ὑπάρχει, κατὰ διεθνῆ Σύμβασιν ἡ ὁποία ἐγένετο δεκτὴ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, κάποιος δεσμὸς μεταξὺ τῶν συμφερόντων τῶν περιουσιῶν τῶν πληθυσμῶν τῆς Δυτικῆς Θράκης καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει πληθυσμῶν· καταλαμβάνετε; Τὸ ζήτημα εἶναι διεθνῶς τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ λυθῇ ἐντὸς 2 λεπτῶν τῆς ὥρας, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε.

§361Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Δὲν ἐπιμένω. Ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προκαλέσω διασάφησιν.

§362Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν αὐτὴν τὴν στιγμήν.

§363Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὅπως εἶπον, δὲν πρόκειται εἰμὴ νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις, διότι οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν διεξοδικῶς τὸ ζήτημα. Χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασε τὴν ἀπορίαν του πῶς ἔχει δημιουργηθῆ μεταξὺ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ἐποικισμοῦ ἓν περίεργον πνεῦμα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐκφράσῃ αὐτὴν τὴν ἀπορίαν, διότι τοῦτο τὸ περίεργον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἔχει δημιουργηθῆ παρὰ τοῖς κατωτάτοις ὑπαλλήλοις, εἶναι φυσικώτατον νὰ ἔχῃ ἐμφυσηθῆ ἄνωθεν, δηλαδὴ ἀπὸ τὰ ἀνώτατα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲ αὕτη εἶναι γέννημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως....

§364Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἡ Ἐπιτροπή· ὁ Ὀργανισμός.

§365Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. ... ἀλλὰ φαίνεται ὅτι τὸ τέκνον του τὸ ἄφησεν ἔκθετον, διότι δὲν θὰ τὸ παρηκολούθησεν ἐν τῇ ἐξελίξει αὐτοῦ, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἔκαμνε τὴν χθεσινὴν παρατήρησιν. Ἀπαρτίζεται ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἀπὸ δύο μέλη ἐκπροσωποῦντα τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, κατὰ βάθος τοὺς κεφαλαιούχους οἱ ὁποῖοι θὰ μᾶς δώσουν τὰ κεφάλαια, καὶ ἀπὸ δύο Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι, τῇ ἐγκρίσει τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἀντιπροσωπεύουν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Εἶμαι θετικῶς πληροφορημένος ὅτι τὰ ξένα μέλη δὲν ἀναμιγνύονται εἰμὴ εἰς τὰ γενικωτάτης φύσεως ζητήματα. Δὲν ὑπάρχει δὲ παράδειγμα κατὰ τὸ ὁποῖον νὰ εἰσηγήθησαν τὰ Ἑλληνικὰ μέλη κάτι καὶ νὰ μὴ τὸ υἱοθέτησαν οἱ ξένοι. Τὰ ξένα μέλη δὲν ἔχουν οὐδεμίαν γνῶσιν τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας. Ὅ,τι γίνεται, γίνεται παρὰ τῶν Ἑλλήνων μόνον. Ποία δὲ ἡ κατάστασις τῆς περιφήμου αὐτῆς Ἐπιτροπῆς; Δηλαδὴ πῶς ἔχουσι διευθετήσει καὶ ὀργανώσει τὰ πράγματα τῆς Ἐπιτροπῆς οἱ ἰδικοί μας ἀντιπρόσωποι; Δὲν ὑπάρχει ἐπαφὴ μεταξὺ οἰκονομικοῦ μέρους καὶ διοικητικοῦ μέρους. Διευθύνει τὸ οἰκονομικὸν μέρος ὁ εἷς, τὸ διοικητικὸν ὁ ἄλλος. Ἐν τῷ μεταξὺ ὑπῆρχε μία συγκεκροτημένη Ὑπηρεσία ἡ ὁποία κατώρθωνε νὰ μελετᾷ καὶ νὰ συντονίζῃ τὰς δύο αὐτὰς ἐνεργείας. Ἐφρόντισαν νὰ τὴν καταργήσουν καὶ ἐπῆλθε πλήρης παραλυσία. Δὲν θὰ σᾶς φέρω παρὰ ἓν παράδειγμα μεταξὺ χιλίων τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν. Ἐπὶ τῆς πρώτης δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ἀπεφασίσθη καὶ ἐγένετο δεκτὸν ὑπὸ τοῦ διοικητικοῦ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως ἀνεγερθῶσι τὸ ταχύτερον οἰκίσκοι ἐν Θράκῃ, ἔπρεπε δὲ νὰ ἔχωσι τελειώσει αὐτοὶ μέχρι Νοεμβρίου. Καὶ ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Ἐπιτροπὴ μέχρι τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου νὰ τοὺς παραδώσῃ, ἀλλὰ μέχρι σήμερον δὲν ἠγοράσθη οὔτε εἷς σάκκος τσιμέντο ὑπὸ τοῦ οἰκονομικοῦ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ κτίσιμον τῶν θεμελίων τῶν οἰκίσκων. Αὐτὸ εἶναι παράδειγμα, ἵνα ἴδετε τὸ γενικὸν ξεχαρβάλωμα τοῦ κέντρου, τὸ ὁποῖον μεταδίδεται εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ δημιουργεῖ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία διεξετραγῳδήθη ἤδη. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς δώσω καὶ μερικὰ ἄλλα παραδείγματα τῆς στενοκεφαλιᾶς τῶν πράγματι διευθυνόντων τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Γνωρίζετε ὅτι ἐφέτος ἡ ἐσοδεία ἔχει ἀποτύχει καὶ ἀπεφασίσθη προσωρινῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἐσοδεία ἀπέτυχε κάποιο ἐπίδομα, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 40 δραχμὰς μηνιαίως. Πρόκειται δὲ περὶ προσφύγων οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν τίποτε ὡς ἀπόθεμα καὶ οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ ζήσουν μὲ 1.30 δρ. τὴν ἡμέραν ἐργαζόμενοι τὴν γῆν. Ἀλλὰ ἀπεφάσισε τὸ Ἑλληνικὸν τμῆμα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, χάριν οἰκονομίας, νὰ μὴ δώσῃ εἰς ὅλους γενικῶς τοὺς κατοίκους ἑνὸς χωρίου π. χ. τοῦ ὁποίου ἀπέτυχεν ἡ ἐσοδεία, ἀλλὰ εἰς ὅσους ἐκ τῶν κατοίκων θὰ ἔκρινον οἱ ἐπιστάται ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ δοθῇ καὶ μάλιστα ὄχι ὁλόκληρον τὸ ποσόν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰς περιστάσεις μέρος τοῦ ποσοῦ. Φαντασθῆτε δὲ τί ἐκβιασμὸς καὶ τί καταχρήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ γίνουν ἐκ μέρους τῶν ἐπιστατῶν, ὧν τὸ ποιὸν πολλάκις εἶναι ἀθλιώτατον. Εἶναι τόσον στενοκέφαλος ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὥστε δὲν λέγεται. Νομίζω περιττὸν νὰ ἐξακολουθήσω ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ. Ἡ ἀνικανότης καὶ ἀναρμοδιότης των δὲν συζητεῖται. Θεωρῶ, κύριοι, ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς ὅπως τὰ πράγματα αὐτὰ γίνουν γνωστὰ παρὰ τοῖς ξένοις, καὶ ὑποθέτω ὅτι καὶ οἱ ξένοι δὲν θὰ τὰ ἀνεχθῶσιν. Εἶπον προηγουμένως ὅτι συνέβησαν πολλαὶ παρεξηγήσεις, ἀλλ’ αὐταὶ ἦσαν ἀποτελέσματα μιᾶς ἀτασθάλου καὶ προχειρολόγου πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσατε. Θὰ δώσω ἕνα παράδειγμα. Τὸ παράδειγμα τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἠξεύρετε πόσοι καταγίνονται εἰς τὸ κέντρον; Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, τὸ Ταμεῖον Στεγάσεως, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως.

§366Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἐξεχώρησε τὰ δικαιώματά του.

§367Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΗΣ. Ὑπάρχουσιν ὡρισμένοι ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐπεμβαίνει καὶ αὐτό. Μεταξὺ δὲ τῶν Ὑπηρεσιῶν αὐτῶν οὐδεὶς συντονισμὸς ὑπάρχει. Εἰς τὰς ἐπαρχίας ἀκόμη χειρότερα. Εἶναι ὁ Νομάρχης, τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, ὁ Ἐποικισμὸς καὶ ἐπὶ πλέον καὶ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος, ἡ Διεύθυνσις Ἀνταλλαγῆς καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν διὰ τὰ ζητήματα τοῦ Ἐνοικιοστασίου. Ἄλλο ξεχαρβάλωμα, κανεὶς συντονισμός, καμμία συνεννόησις. Ἀλλὰ διερωτῶμαι: Πῶς λαμβάνει ἀπόφασιν τὸ Ταμεῖον Στεγάσεως π. χ. νὰ κτίσῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν σπιτιῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ὄχι ἐν Θεσσαλονίκῃ; Τί γίνεται, κανεὶς δὲν γνωρίζει. Εἶναι γεγονὸς ὅτι μὲ τὸν οἰκοδομικὸν ὀργασμὸν ὁ ὁποῖος ὑπάρχει ἐν Ἀθήναις ἀπασχολοῦνται 50 χιλ. ἐργάται καὶ εὑρίσκουν πόρον ζωῆς. Ἂν παύσῃ αὐτό, τί θὰ γίνῃ; Πῶς θὰ ζήσῃ αὐτὸς ὁ κόσμος; Τί θ’ ἀπογίνουν τὰ σπίτια; Κανεὶς δὲν ἠξεύρει. Κανεὶς δὲν μελετᾷ πόσα σπίτια πρέπει νὰ κτισθοῦν, ποῦ πρέπει νὰ κτισθοῦν, πόσα τουρκικὰ σπίτια ὑπάρχουν. Καμμία σοβαρὰ μελέτη τοῦ ὅλου ζητήματος, καμμία γενικὴ γραμμή, ἀπολύτως καμμία. Ὅλα γίνονται τυχαίως καὶ μοιραίως καὶ ἀσκόπως, ἀλλὰ πολλάκις καὶ σκοπίμως. Πρὶν κατέλθω ἀπὸ τὸ βῆμα εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ἤλπιζον μὲ τὸν καταρτισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὅτι τὰ ὀδυνηρὰ ἐκεῖνα γεγονότα τοῦ Κιούπκιοϊ θὰ προελαμβάνοντο ἀσφαλῶς, διότι δύο τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ἑνὸς ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς εἶχον περιέλθει τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην καὶ ἡ κατάστασις τοῖς ἦτο γνωστή, μοὶ φαίνεται δὲ παράδοξον πῶς δὲν ἐλήφθη κανὲν μέτρον καὶ πῶς ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ προλάβῃ τὰ γεγονότα, προελήφθη ὑπ’ αὐτῶν.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§369Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου ὑπάρχουν γαῖαι ἀληθῶς χρυσοφόροι πωλούμεναι πρὸς 12 καὶ 15 χιλ. δραχμὰς τὸ στρέμμα. Μεταξὺ τῶν ἄλλων προϊόντων καλλιεργεῖται καὶ ὁ καπνός, αὐτὸ δὲ ὀφείλεται εἰς πρόσφυγας καπνοκαλλιεργητὰς οἱ ὁποῖοι ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ καὶ οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀρχὰς ἐν Πάρῳ ἀνήρχοντο εἰς 1800, ἀλλὰ διέρρευσαν καὶ ἔμειναν περὶ τοὺς 800, διότι ὑπάρχει μεγίστη ἔλλειψις στέγης. Συνεσωρεύθησαν οἱ ἄλλοι εἰς τὴν Παροικίαν, τὴν πρωτεύουσαν τῆς Πάρου, καὶ διαιτῶνται εἰς ἄθλια, ὑγρά, ἀνήλια, ἀνθυγιεινὰ ἐρείπια, ἐκκλησίας καὶ οἰκήματα. Μοὶ διεβιβάσθησαν πολλὰ παράπονα, συγχρόνως δὲ καὶ αἴτησις νὰ στείλωμεν περισσοτέρους καπνοκαλλιεργητὰς καὶ 4½ χιλ. ἐν γένει ἀγρότας. Μετέβην εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα καὶ τὰς διαφόρους Ὑπηρεσίας καὶ ἐζήτησα τοῦτο. Ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς στέγης καὶ τοῖς εἶπα ὅτι εἶναι εὐκολώτατον, διότι αἱ κοινότητες προσφέρονται νὰ δώσουν δωρεὰν οἰκόπεδα διὰ 50 καὶ 100 οἰκογενείας, ἠμποροῦν δὲ νὰ στεγασθοῦν ἔστω καὶ εἰς ξύλινα παραπήγματα. Ἔχομεν δύο μεγάλας μονάς, μίαν τῆς Φανερωμένης ἐν Νάξῳ καὶ ἄλλην τῆς Λογγοβάρδης ἐν Πάρῳ. Ἡ δευτέρα διαθέτει στέγην διὰ χιλίας ἕως χιλίας διακοσίας ψυχάς. Ἐνῷ ἔκαμα αὐτὴν τὴν ἐνέργειαν καὶ μοῦ ἐζήτει ἡ Πάρος 4½ χιλ. καὶ ἡ Νάξος περὶ τὰς 2½ χιλ. ἔρχεται μία διαταγὴ νὰ ἐπιταχθοῦν τὰ σπίτια τῆς Παροικίας τῆς Πάρου, διότι ἔρχεται ἀστικὸς πληθυσμὸς ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ μάλιστα ἀπόψε μοὶ εἶπαν ὅτι ἐπῆγε ἕνα βαπόρι μὲ ἑξακοσίους ἀστοὺς πρόσφυγας!! Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἀστικὸν πληθυσμόν, ζητοῦμεν ἀγρότας. Ἔστειλα ἐκτεταμένην ἐπιστολὴν εἰς τὸν κ. Νομάρχην Κυκλάδων καὶ ἐζήτησα νὰ προλάβῃ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ δὲν ἐπρόλαβε δυστυχῶς καὶ ὁ κόσμος θὰ μείνῃ εἰς τὸ ὕπαιθρον καὶ ἐξηγέρθη ὁλόκληρος ἡ Παροικία. Ἀφ’ ἑτέρου ὁ ἁρμόδιος ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Προνοίας κ. Φικιώτης μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ στείλῃ ἕνα κατώτερον ὑπάλληλόν του νὰ ἴδῃ τὰ μοναστήρια. Τῷ εἶπα νὰ συναντηθῇ προηγουμένως ὁ κ. ὑπάλληλος οὗτος μὲ ἐμὲ διὰ νὰ τῷ δώσω τὰς δεούσας ὁδηγίας, ἀλλὰ δὲν ἦλθε καὶ μεθ’ ἡμέρας τινὰς πηγαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ βλέπω ἔκθεσίν του ὅτι ἔχομεν ἐκεῖ ἀνεπάρκειαν γαιῶν!! Αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατόν, διότι αἱ ἰδικαί μου πληροφορίαι εἶναι ἀκριβεῖς. Ὥστε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας νὰ ἐπεμβῶσιν. Ὑπάλληλος ἐπλανήθη προφανῶς. Στέγην δὲν ἔχομεν, γαίας ὅμως μοναστηριακὰς παρὰ πολλὰς καὶ γονιμωτάτας δι’ ἀγρότας πρόσφυγας.

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρεάδης ἔχει τὸν λόγον.

§371Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, συμμερίζομαι τὴν γνώμην τῶν προλαλησάντων κυρίων συναδέλφων ὅσον ἀφορᾷ τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὰς λυπηρὰς αὐτὰς συγκρούσεις καὶ ὡς πρὸς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ληφθῶσι διὰ τὴν πρόληψιν παρομοίων σκηνῶν εἰς τὸ μέλλον. Ἤθελον μόνον νὰ ἐξάρω ἰδιαιτέρως τινὰ ἐκ τῶν αἰτίων τῶν συγκρούσεων αὐτῶν. Εἰς τὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ, τῆς ὁποίας τὴν κακὴν κατάστασιν δικαίως καὶ εὐλόγως ἐκάκισαν ὅλοι οἱ προλαλήσαντες, ἔχουν παρεισφρήσει ἀπό τινος χρόνου ἀρκετὰ κατώτερα ὄργανα, τὰ ὁποῖα, ἀποβλέποντα εἰς ἀπωτέρους πολιτικοὺς σκοπούς, μετέρχονται τακτικὴν ἀνάλογον. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι εἰς τὴν Δράμαν ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς διωρίσθησαν ὑπὸ τῆς Ὑπηρεσίας Ἐποικισμοῦ 18 ἀπότακτοι ἀξιωματικοὶ ὡς ἐπιστάται. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠρνοῦντο εἰς τοὺς δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀναμιχθέντας εἰς καθεστωτικοὺς ἀγῶνας ἀξιωματικοὺς ἕνα ἔντιμον πόρον ζωῆς, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἀπαγορευθῇ αὐτοῖς ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς ὅπως τὴν θέσιν των χρησιμοποιῶσι διὰ σκοποὺς πολιτικοὺς σκοπούς. Δύναμαι νὰ καταθέσω καὶ ὀνομαστικὸν κατάλογον ὅλων τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι προσελήφθησαν ἐσχάτως. Μερικοὶ εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου ἔλαβον ἐνεργὸν μέρος εἰς τὴν Δράμαν, ἔγιναν φρούραρχοι, ἐφυλάκισαν πολίτας καὶ τώρα κατήντησαν νὰ λάβουν θέσιν ἐπιστάτου ἐποικισμοῦ εἰς ἕνα κουτσοχῶρι.

§372Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὰς αὐτὰς πληροφορίας.

§373Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Καὶ φυσικῷ τῷ λόγῳ οἱ κύριοι αὐτοὶ δὲν ἔχουν παρὰ νὰ κάμουν τὴν πολιτικήν των προπαγάνδαν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὁποῖοι ὑποθάλπουν τὰς ἔριδας κατὰ τρόπον σατανικώτατον. Ἐπὶ κεφαλῆς δὲ τῆς κινήσεως ταύτης εἶναι ὁ περίφημος προϊστάμενος τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας, ὁ ὁποῖος, ἀφανέστατα ἀλλ’ ἐπιτηδειότατα, κατευθύνει ὅλα αὐτὰ τὰ κινήματα τῆς προπαγάνδας.

§374ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι;

§375Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ὁ κ. Σπυρόπουλος, ὁ ὁποῖος τὴν συμπεριφοράν του ἀπέναντι τῶν πολιτῶν κανονίζει ἀναλόγως πάντοτε τῶν ὀρέξεών του καὶ τῶν ἰδιαιτέρων του βλέψεων. Ἄλλο σκοτεινὸν σημεῖον τῆς δράσεως τῶν ἐποικιστικῶν ὀργάνων, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ γίνῃ ἀντιληπτὸν μόνον παρ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι γνωρίζουν καλῶς τὰ Μακεδονικὰ πράγματα, εἶναι τὸ ἑξῆς: Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ ἐποικισμοῦ, τὰ κατώτερα ἰδίως ὄργανα, στρατολογούμενα ἐκτὸς τῆς Μακεδονίας, μὴ γνωρίζοντα δὲ καθόλου τὴν ἱστορίαν τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ, τὰς παραδόσεις καὶ τὴν ψυχολογίαν αὐτοῦ, παρερμηνεύοντα ὡρισμένας διαταγὰς τοῦ κέντρου, διαταγὰς αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουν εἰς γενικωτέρους σκοπούς, λαμβάνουν ὡς κριτήριον τῆς ἐθνικότητος τῆς Α ἢ Β ἀποχρώσεως τοῦ Μακεδονικοῦ λαοῦ μόνον τὸ γλωσσικὸν ἰδίωμα καὶ οὐχὶ τὴν ἐθνικήν του συνείδησιν. Μετέρχονται λοιπὸν ἔναντι αὐτῶν ἰδιόρρυθμον ἀντεθνικὴν ἐποικιστικὴν πολιτικήν, μὴ θέλοντες νὰ ἀκούσουν ποτὲ συστάσεις καὶ ὑποδείξεις ἁρμοδίων πολιτῶν. Χαρακτηρίζουσι δὲ ὡς ἀλλοεθνεῖς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι, καίτοι ἀπώλεσαν τὸ Ἑλληνικὸν ἰδίωμα, ἐν τούτοις ἔχουν τὴν συνείδησίν των Ἑλληνικωτέραν καὶ ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς ἰδίους καὶ ἠγωνίσθησαν ἡρωικώτατα πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Μακεδονίας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις διετέλεσε Γενικὸς Διοικητὴς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, εἶναι εἰς θέσιν νὰ πιστοποιήσῃ τὰ γεγονότα ταῦτα ἐγκυρότερον ἐμοῦ. Εἶναι λοιπὸν πολὺ φυσικὸν ἵνα οἱ Ἑλληνικώτατοι οὗτοι σλαυόφωνοι ἢ βλαχόφωνοι, θιγόμενοι εἰς τὴν εὐθικτοτέραν αὐτῶν ἐθνικὴν χορδήν, ἀντιδράσωσι κάπως ἐντονώτερον ἔναντι τῆς ἀνοήτου ταύτης ἐποικιστικῆς πολιτικῆς καὶ ἔρχωνται εἰς αἱματηρὰς ἐνίοτε ῥήξεις μετὰ τῶν ἐκτοπιζόντων αὐτοὺς προσφύγων. Ἀλλά, κύριοι, καὶ ἄλλη αἰτία συντελεῖ εἰς τὸ νὰ ὀξύνῃ τὴν ἀντίθεσιν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων ἐν Μακεδονίᾳ. Ὁ Μακεδονικὸς λαὸς ὑπεδέχθη τοὺς πρόσφυγας ἀδελφικώτατα, ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς εἰσροῆς τῶν προσφύγων ἐθυσίασε τὸ πᾶν, ὑποστὰς μεγίστας ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς θυσίας διὰ νὰ περιθάλψῃ τοὺς ἀδελφούς του. Ἀλλ’ ὑπάρχει, κύριοι, καὶ μία ἐξωτερικὴ προπαγάνδα ἐν Μακεδονίᾳ, ἡ ὁποία ἀσκεῖται κατὰ τρόπον σατανικώτατον. Προπαγάνδα ἡ ὁποία ἔχει στήσει τὸ ἐπιτελεῖόν της εἰς πολλὰ ἐπίκαιρα σημεῖα τῆς Μακεδονίας καὶ συνεργαζομένη μὲ τοὺς δῆθεν κομμουνιστὰς κατορθώνει ἐπιτηδείως νὰ εἰσδύῃ καὶ εἰς τὸν τελευταῖον ἀκόμη συνοικισμὸν τῆς Μακεδονίας καὶ νὰ ἐνσπείρῃ τὴν διαίρεσιν καὶ τὴν διχόνοιαν διὰ νὰ παραστήσῃ τὴν Μακεδονίαν ἀναρχουμένην καὶ πραγματοποιήσῃ γνωστοὺς πολιτικοὺς σκοπούς. Αὐτὰ λοιπόν, κύριοι, εἶναι τὰ κυριώτερα αἴτια τῆς διχονοίας, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ κύριοι συνάδελφοι καὶ δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ἀδικῶμεν ἕνα ὁλόκληρον Μακεδονικὸν λαὸν ἀποδίδοντες αὐτῷ σχεδὸν... ἀνθρωποφαγικὰς διαθέσεις ἔναντι τῶν ὁμαιμόνων του. Εἰς ἡμᾶς ἤδη ἀπόκειται νὰ εὕρωμεν τὰ μέσα τῆς θεραπείας· μέσα ἐπροτάθησαν ἤδη πολλὰ τὰ ὁποῖα καὶ συμμερίζομαι ἐν γενικαῖς γραμμαῖς. Τὸ πρακτικώτερον ὅμως καὶ ἀποτελεσματικώτερον πάντων εἶναι ἡ ταχεῖα ἐκτέλεσις μεγάλων ὑδραυλικῶν καὶ ἀποστραγγιστικῶν ἔργων ἐν Μακεδονίᾳ πρὸς ὁριστικὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον καὶ θὰ εἰσηγούμην εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ὀνόματος καὶ τῶν λοιπῶν ἐκ Μακεδονίας συναδέλφων μου τὴν ἰδέαν ἵνα ὁρίσῃ εἰ δυνατὸν εἰδικὴν ἡμέραν συσκέψεως ἡμῶν μετὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ εὐοδοῦτο ἡ λύσις τοῦ μεγάλου τούτου προβλήματος. Ἁπλῆ ἔναρξις ἐκτελέσεως τοιούτων ἔργων θὰ ἐπιδράσῃ, κ. Πρόεδρε, εὐεργετικώτατα ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ Μακεδονικοῦ γεωργικοῦ κόσμου, τόσον τοῦ ἐντοπίου ὅσον καὶ τοῦ προσφυγικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπασχολούμενος ἀπὸ τοῦδε σοβαρῶς μὲ τὸ πρόβλημα τῆς σημερινῆς ἀνεπαρκείας τῶν γαιῶν ἀντικρύζει ἰδίᾳ περίτρομος τὸ φάσμα τῆς πείνης καὶ τοῦ ἀλληλοσπαραγμοῦ μετὰ πέντε ἢ δέκα ἔτη, ὁπότε ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς θὰ ἔχῃ αὐξηθῆ σημαντικῶς. Αὐτά, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω· δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον καὶ ἐλπίζω ὅτι συναισθανόμενοι τὴν μεγίστην σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Μακεδονία διὰ τὸν ὅλον κρατικὸν καὶ φυλετικόν μας Ὀργανισμὸν θὰ ἐξαντλήσωμεν ὅλην τὴν προσπάθειάν μας διὰ νὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν ὅλων τῶν γεννηθέντων ἐν αὐτῇ κολοσσιαίων ἐθνικῶν προβλημάτων.

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρέντης ἔχει τὸν λόγον.

§377Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ὅτε πρὸ ὀλίγων μηνῶν, μετέχων τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Παπαναστασίου, ἔλαβον γνῶσιν διενέξεων αἱ ὁποῖαι εἶχον προκληθῆ μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, μὲ ἀνησύχησε τότε ἓν σημεῖον, ὅτι ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ ἑνὸς διαμερίσματος παρὰ τὴν Θεσσαλονίκην εἶχον ζητήσει ξένην προστασίαν διὰ νὰ ἀπέλθουν εἰς τὸ σερβικὸν ἔδαφος. Ὑπηρετήσας πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων εἰς τὸ Γενικὸν Προξενεῖον Θεσσαλονίκης γνωρίζω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὅτι εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην δὲν ὑπάρχουν πληθυσμοὶ ἔχοντες συνείδησιν σερβικήν. Ἀντελήφθην συνεπῶς, καὶ τοῦτο μοὶ ἐπεβεβαίωσαν συνάδελφοι τῆς περιφερείας ἐκείνης, ὅτι δὲν προέρχονται ἀπὸ αἴσθημα ἐθνικὸν πρὸς τὴν Σερβίαν, ἀλλ’ ἀπὸ στενοχωρίαν λόγῳ τῆς εἰσροῆς καὶ τῆς κακῆς διευθετήσεως τῶν προσφύγων. Ἐλάβομεν μέτρα τινά, ἐδώσαμεν διαταγὰς ἀπὸ τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Περιθάλψεως πρὸς τὰς Ἀρχὰς Μακεδονίας, ὁρίζοντες κατὰ τίνα τρόπον ἔπρεπε νὰ λυθοῦν συγκρουόμενα ἐνδεχομένως συμφέροντα μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίου πληθυσμοῦ. Κατὰ πρῶτον λόγον διετάξαμεν νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἐντοπίων ἐπὶ μουσουλμανικῶν κτημάτων καὶ μόνον καὶ κατόπιν τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα οἱ πρόσφυγες ἀπέκτων δυνάμει τῆς ἀνταλλαγῆς. Μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἀνησύχησα τελευταίως ἐκ μιᾶς Δηλώσεως τὴν ὁποίαν ὑπέγραψεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὴν Συνέλευσιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, Δηλώσεως εἰς τὴν ὁποίαν ἀποδίδω μεγάλην σπουδαιότητα λόγῳ τῆς καταστάσεως ἥτις ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν σχέσεων τοῦ προσφυγικοῦ στοιχείου πρὸς τὸ ἐντόπιον. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Δήλωσις ἐκείνη θὰ προσαχθῇ πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὁπότε θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ τὴν συζητήσωμεν εὐρύτερον. Ἀλλ’ ἐκ τῆς διεξαχθείσης ἀπόψε συζητήσεως ἀποδεικνύεται ὅτι ὄχι μόνον γεγονότα τυχαῖα πλέον λόγῳ τῆς συρροῆς τῶν προσφύγων προεκάλεσαν διενέξεις, ἀλλ’ ὅτι κατεβλήθη καὶ προσπάθεια ὅπως διεγερθῇ μῖσος μεταξὺ τῶν προσφύγων καὶ τῶν ἐντοπίων. Αὐτὸ δὲ ἀποδεικνύεται ἀπὸ ὅσα ἔγγραφα καὶ ἀπὸ ὅσας ἐνεργείας μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Σερρῶν, διότι ἐφόσον ὑπάρχει περὶ τὸ Κιούπκιοϊ ἄλλη περιφέρεια ἐλευθέρα καὶ δὲν ἐγκατεστάθησαν ἐκεῖ οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ μετεφέρθησαν εἰς τὰ ἰδιόκτητα τμήματα τῶν χωρικῶν τοῦ Κιούπκιοϊ, κτήματα τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι ὑπερβολικὴ ὑπολογιζομένη εἰς πολλὰς δεκάδας χιλιάδων κατὰ στρέμμα....

§378ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὰ κτήματα περὶ ὧν ὁμιλεῖτε δὲν εἶναι ἰδιόκτητα, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω.

§379Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχετε δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ σᾶς παρακαλῶ, ὁπόταν θέλετε, νὰ μεταβῶμεν μαζὶ ἐκεῖ διὰ νὰ πεισθῆτε ὅτι ὅλα εἶναι τῶν ἐντοπίων εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν τοῦ Σανανί, ὅπου ἐγένετο ἡ σύγκρουσις.

§380Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπάρχουν περαιτέρω κτήματα ἄλλα ὥστε ἡ ἐνέργεια τοῦ ὑπαλλήλου Καραμάνου δύναται νὰ πιστευθῇ ὅτι ἔτεινεν εἰς αὐτὸν τὸν σκοπόν, νὰ προκαλέσῃ δηλαδὴ τὸ μῖσος μεταξὺ τῶν προσφύγων καὶ τῶν ἐντοπίων. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ ὅτι ὁ κ. Καραμάνος δὲν εὐθύνεται εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ἂν ὄχι διὰ δόλον, πάντως ὅμως διὰ βαρεῖαν ἀμέλειαν.

§381Γ. ΜΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι εἶναι βαρὺ νὰ ἀποδίδωμεν εἰς τὸν ὑπάλληλον ἀκόμη καὶ δόλον, ἐνῷ δὲν γνωρίζομεν ἂν πράγματι εἶναι σφαλερὰ ἡ ἐκλογὴ τοῦ μέρους εἰς τὸ ὁποῖον ἔγινεν ὁ συνοικισμός. Τὸ γεγονὸς ὅτι συνεπλάκησαν οἱ ἐντόπιοι μετὰ τῶν προσφύγων δὲν ἀποδεικνύει καθ’ ἑαυτὸ ὅτι ἐσφαλμένη ὑπῆρξεν ἡ ἐκλογή. Τὸ λέγω ἐγὼ αὐτό, ὁ ὁποῖος πρὸ ἑνὸς μηνὸς διέταξα ρητῶς καὶ κατηγορηματικῶς νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ καταλλήλου μέρους πρὸς συνοικισμόν. Ἰδοὺ τί ἐτηλεγράφουν (ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπευθύνεται πρὸς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἡ Διεύθυνσις δὲ τοῦ Ἐποικισμοῦ Δράμας εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία προβαίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ τόπου. Ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἐσφαλμένως προέβη ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ τόπου, πολλῷ δὲ μᾶλλον ὅτι ὑπῆρξεν ἐν τῇ ἐνεργείᾳ του δόλος. Ἐξ ἰδιωτικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον σήμερον ἀπὸ ἕνα κύριον ἐλθόντα ἐκεῖθεν, ἐξάγεται ὅτι ὁ Διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ ἐπέμενεν εἰς τὴν ἀνέγερσιν τοῦ συνοικισμοῦ εἰς τὴν θέσιν Σανανί. Ἂν εἶναι ἀκριβῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα κατήγγειλεν ὁ κ. Μέλφος πρὸ μικροῦ, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατί νὰ ἐπιμείνῃ τόσον ὁ συμπολίτης αὐτὸς τοῦ κ. Ἀνδρεάδου.

§382Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Ἔχω ἀκριβῶς τὰς αὐτὰς ἀμφιβολίας, καὶ βασίζομαι εἰς τὰς βεβαιώσεις τοῦ συναδέλφου κ. Μέλφου.

§383Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Δὲν ἀνέγνωσα ὅλα τὰ τηλεγραφήματα.

§384Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατέ τα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὸ ζήτημα ἂν εἶναι ἰδιόκτητα ἢ ἀνταλλάξιμα. Ἀφήσατε νὰ λυθῇ πρῶτον αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§385Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Γνωρίζομεν ἀκόμη ὅτι οἱ ἴδιοι πρόσφυγες, ἐξηγούμενοι εἰς τοὺς ἐντοπίους, ἔλεγον ὅτι δὲν πταίουν αὐτοί, διότι ὁ Διευθυντὴς ἐπιμένει.

§386Κ. ΡΕΝΤΗΣ. Εἴχαμεν ἐπίσης ἀκούσει διὰ πλημμελῆ ἐνέργειαν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ αὐτονόμου Ὀργανισμοῦ τῆς Ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμεθα ποτὲ ὅτι οἱ ὑπάλληλοι θὰ εἶχον πατήσει καὶ ἐπὶ τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ὅπως ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. πληρεξουσίου ἐκ Σερρῶν. Ἐφόσον ὑπάλληλοι παραβαίνουσι τὸν Ποινικὸν Νόμον, δύνανται νὰ διωχθῶσιν ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων, ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἀφηγήθη ὁ πληρεξούσιος Ροδόπης κ. Μανουηλίδης γεννᾶται δυσπιστία πρὸς τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς Μακεδονίας. Φθάνει κανεὶς σχεδὸν εἰς ἀπόγνωσιν πρὸ τῆς θλιβερᾶς αὐτῆς καταστάσεως. Ἂν τὰ σφάλματα ὑπερβαίνωσι τὰ ὅρια καὶ θίγωσι τὸν Ποινικὸν Νόμον καὶ ἂν τὰ δικαστήρια δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ καταδιώξωσι τοὺς ἐγκληματίας, τότε πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν σκέψιν ὅτι τὸ Κράτος ἔχει καταργηθῆ ἐν Μακεδονίᾳ. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται νὰ λάβῃ τὰ αὐστηρότερα μέτρα πρὸς ἀντιμετώπισιν μιᾶς καταστάσεως, ἡ ὁποία πολλαπλῶς μᾶς θίγει.

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ σήμερον δὲν πρόκειται ἕτερος τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ ὁμιλήσῃ. Θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§388Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ Συνέλευσις ἀποδέχεται ὅτι αὔριον θὰ ἀγορεύσουν οἱ κύριοι Ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων καὶ συντομώτατα, ὄχι περισσότερον τῶν 10 λεπτῶν, καὶ θὰ ἐκθέσῃ καὶ ἡ Κυβέρνησις τὰς σκέψεις της.

§389ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ μετὰ ταῦτα τί ἔχομεν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως;

§390Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν, ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν, θὰ συζητήσωμεν τὸν Κανονισμόν, ὁ ὁποῖος μένει εἰς τὸ σύνολον.

§391Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις.

§392Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ· δὲν εἶναι αὔριον ἡμέρα ἐπερωτήσεων. Κατόπιν εἶναι εἰς βʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποκεντρώσεως», τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἀπὸ τὴν προηγουμένην Κυβέρνησιν. Ὅπως ἐνθυμεῖσθε, εἶχεν ἐκδοθῆ ἓν ψήφισμα, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὡς παρετήρησα, ἔχει συντομευθῆ καὶ δίδει τὸ δικαίωμα ὅπως ἡ Κυβέρνησις μεταβιβάζῃ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἔχουν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἰς τοὺς Γενικοὺς Διοικητάς. Δὲν θὰ ὑπάρχῃ λοιπὸν ἀντίρρησις. Καὶ τρίτον τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Καὶ τίποτε ἄλλο.

§393Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶναι καὶ αἱ Συμβάσεις μὲ τὰς Τραπέζας, διὰ τῶν ὁποίων παραιτοῦνται τῶν πλεονασμάτων.

§394Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ἐμείναμεν σύμφωνοι.

§395Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν ἐμείναμεν σύμφωνοι· ἡ Κυβέρνησις εἰσηγεῖται.

§396Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ νέος Κανονισμὸς δὲν ἔχει ψηφισθῆ· κατὰ συνέπειαν πηγαίνομεν μὲ τὸν παλαιὸν Κανονισμόν. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν εἰσηγεῖται εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν πρῶτον ὁ Κανονισμός, δεύτερον τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἀποκεντρώσεως», τρίτον τὸ σταφιδικὸν καὶ ἔπειτα αἱ Συμβάσεις μετὰ τῶν Τραπεζῶν.

§397ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. — Οἱ Ὑπουργοὶ κ.κ. Κ. Σπυρίδης καὶ Ι. Βαλαλᾶς ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος «περὶ ἐπανεξετάσεως ἀπορριφθέντων μαθητῶν κλπ.» — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Β. Ἀρτεμιάδης, Χρ. Πανταζίδης, Φ. Μανουηλίδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἀπὸ 9 Μαρτίου 1923 Ν. Δ. περὶ ἐγγραφῆς φοιτητριῶν εἰς τὸ ὀδοντιατρικὸν σχολεῖον κλπ. καὶ διὰ τὸ πανεπιστημιακὸν ἔτος 1924–1925». Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ τὴν 5ην μ.μ. (Ὥρα 4.30′ π.μ.).