1924.07.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 83Η

Τετάρτη 16 Ἰουλίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.45′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ὁ καπνεμπορικὸς κόσμος Μακεδονίας καὶ Θράκης παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προστασίας τοῦ καπνοῦ. — Αἱ Ἰσραηλιτικαὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται κατὰ τοῦ νόμου περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως. — Ἡ Ἕνωσις Συνεταιρισμῶν Ἠλείας παρακαλεῖ ὅπως πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐξαγωγῆς καὶ προστασίας τῆς σταφίδος. — Οἱ κάτοικοι Τανίας αἰτοῦνται κατασκευὴν δημοσίας ὁδοῦ Τριπόλεως–Καστρίου–Κυνουρίας. — Ἡ Παμπροσφυγικὴ Ἕνωσις Σερρῶν διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἔξωσιν τοῦ πρόσφυγος Γ. Χατζηουμένου. — Ἡ Κτηματικὴ Ἕνωσις Τρικάλων ὑποβάλλει ψήφισμα καὶ παρακαλεῖ ὅπως προστατευθῇ δεόντως ὁ θεσμὸς τῆς ἰδιοκτησίας. — Ὁ Ἰατρικὸς Σύλλογος Θεσσαλονίκης αἰτεῖται ὅμως μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ ἵδρυσις καὶ δευτέρας Ἰατρικῆς Σχολῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ. — Οἱ ἀγωνισταὶ τῶν Κρητικῶν Ἐπαναστάσεων ζητοῦσιν ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ πρὸς ἀπονομὴν συντάξεων θυμάτων πολέμου διάταξις τῶν κειμένων νόμων. — Ἡ Πανελλήνιος Ὁμοσπονδία φορτοεκφορτωτικῶν ἐργατικῶν Σωματείων ζητεῖ ὅπως κατὰ τὰς γενησομένας τροποποιήσεις τοῦ Συντάγματος καὶ δὴ τῆς ἐργατικῆς νομοθεσίας τεθῶσι καὶ τὰ προτεινόμενα ὑπ’ αὐτῶν ἄρθρα. — Ἡ Ἕνωσις Προσφύγων Παγκρατίου αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τῆς ἀποφάσεως τῆς Ε.Α.Π. — Οἱ ἰδιοκτῆται Φθιώτιδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἐπέκτασιν ἀπαλλοτριώσεως εἰς ἅπαντα τὰ κτήματα. — Ἡ Ἕνωσις Συνεταιρισμῶν Ἄρτης αἰτεῖται τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ βοσκησίμους ἐκτάσεις. — Οἱ Ἄγγελος Μπακοῦρος, Δ. Μπούρας κ. ἄ. κάτοικοι Δελφῶν ζητοῦσιν ὅπως ἀκυρωθῇ ἡ ἔγκρισις Γεωργικοῦ Συνεταιρισμοῦ πρὸς μίσθωσιν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ Δελφῶν μοναστηριακῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων. —Οἱ κάτοικοι Χαρβατίου αἰτοῦνται ὅπως κανονισθῇ τὸ πληρωτέον ποσὸν εἰς τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Ταμεῖον. —Τὰ Σωματεῖα καὶ αἱ Συντεχνίαι τῆς πόλεως Βερροίας αἰτοῦνται ὅπως μὴ ἀποβληθῶσιν οἱ κατέχοντες κτήματα ἀνήκοντα εἰς Μουσουλμάνους. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Κρεσταίνης παρακαλοῦσιν ὅπως ἀπαλλαγῶσι διὰ νομοθετικοῦ μέτρου ἀπὸ τοὺς ἀφεντάδες τσιφλικιούχους. —Τὸ Ἐπαγγελματικὸν καὶ Βιομηχανικὸν Ἐπιμελητήριον Βόλου παρακαλεῖ ὅπως ἡ ἐπαγγελματικὴ καὶ βιομηχανικὴ τάξις ἀντιπροσωπευθῇ εἰς τὴν Γερουσίαν. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ χορηγίας ἐτησίας συνδρομῆς ἐξ 25.000 δρ. εἰς τὸ Ἀδελφάτον Λευκάδος». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Καλκανδῆς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας 3% ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων ἐγχωρίων προϊόντων δι’ ἐνίσχυσιν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου κλπ.». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Λ. Κούτρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 2922 καὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Φεβρουαρίου 1923 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κλπ.». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου ὑποβάλλει τροπολογίαν καὶ ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Καβαλιεράτος. —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Καλλιοντζῆς, Ν. Καλέλλης, Ν. Παπαγιαννόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ΤΤΤ». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου ὑποβάλλουν τροπολογίαν καὶ οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Μ. Βολουδάκης κλπ. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 1ης Νοεμβρίου 1922 Ν. Δ. περὶ συστάσεως συνεταιρισμῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ἀνέγερσιν εὐθηνῶν οἰκιῶν κλπ.». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Γεωργίτσης, Π. Μπέμπης, Λ. Τραχήλης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1922 Ν. Δ. περὶ ἐνοικιοστασίου δισκῶν κλπ.». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Καλαντζόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Φικιώρης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τελωνειακῶν καὶ οἰκονομικῶν νόμων». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Καλέλλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορῶν τὴν ὑπηρεσίαν ΤΤΤ». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ρ. Λιβαθηνόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπολογισμοῦ δικηγορικῆς ὑπηρεσίας ὡς συνταξίμου κλπ.». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Πετρίτης καὶ Ἀθ. Κολιαλέξης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 2922 καὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Φεβρουαρίου 1923 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν κλπ.». Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ σχεδίου νόμου ὑποβάλλουσι τροπολογίας καὶ οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Καραναστάσης, Ν. Ἀνδρεαδάκης, Μ. Τσαρλαμπᾶς, Π. Πετρίδης, Α. Ἀναγνωστόπουλος, Ι. Τσιριμῶκος, Θ. Χαβίνης, Ν. Ξηρός, Γ. Σεχιώτης, Λ. Μάρκου, Δ. Σπίγγος κλπ. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Χαλόφτης, Σκ. Ζερβὸς κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως συνεταιρισμῶν δημοσίων ὑπαλλήλων πρὸς ἀνέγερσιν εὐθηνῶν οἰκιῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Φίλανδρος, Κ. Καλούδης κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν ψηφίσματος «περὶ χορηγήσεως ἠλεκτρικοῦ ρεύματος εἰς τοὺς πληρεξουσίους». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Γ. Ἠσαΐας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κατασκευῆς διακλαδώσεως σιδηροδρόμων ἀπὸ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ Φλωρίνης μέχρι τῆς πόλεως Φλωρίνης». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς, Προνοίας καὶ Ἀντιλήψεως κ. Δ. Πάζης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ἐνεργείας ἐράνων καὶ λαχειοφόρων ἀγορῶν». 2) «Περὶ συστάσεως ταμείου θυμάτων πολέμου» καὶ 3) «Περὶ λιανικῆς πωλήσεως καπνοῦ παρ’ ἀναπήρων καὶ θυμάτων πολέμου».

§3Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ὑγιεινῆς). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ κηρυχθοῦν κατεπείγοντα. (Κηρύσσονται κατεπείγοντα). — Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας καὶ Γεωργίας κ. κ. Γ. Δουζίνας καὶ Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς», ὅπερ παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν νὰ κηρύξῃ τοῦτο κατεπεῖγον καὶ ψηφίσῃ κατ’ ἀρχήν. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν...

§5Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§7Γ. ΣΕΧΙΩΤΗΣ. Εἰς τὰς ἀπογευματινὰς ἐφημερίδας ἀναγράφεται, ἴσως κάπως ἐξογκωμένον, τὸ κατὰ τὰς πρωινὰς ὥρας τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως δημιουργηθὲν ἐπεισόδιον μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καί τινων κ. κ. Ὑπουργῶν. Εἶναι πλέον ἢ βέβαιον, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως δὲν διεξάγονται μὲ τὸν ἀπαραίτητον εἰς τὸ Κοινοβούλιον σεβασμόν. Ψηφίζεται σωρεία ὁλόκληρος νομοσχεδίων καὶ ἀπειρία τροπολογιῶν μεγάλης σπουδαιότητος κατὰ τὰς πρωινὰς ὥρας ἐπὶ ποδός, παρισταμένων ἐλαχίστων πληρεξουσίων καταπεπονημένων, ἄνευ οὐδεμιᾶς σχεδὸν προσοχῆς, ἄνευ οὐδεμιᾶς σχεδὸν συζητήσεως. Ἡ μέθοδος αὕτη τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἔσχε σοβαρὸν ἀντίκτυπον εἰς τὴν λαϊκὴν συνείδησιν, ἐκλόνισε σοβαρῶς τὴν εἰς αὐτὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τὴν εἰς τὸν κοινοβουλευτισμὸν πίστιν αὐτοῦ. Εἶμαι βέβαιος, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι δὲν σᾶς διαφεύγει ἡ παρὰ τῷ λαῷ κρατοῦσα σχετικὴ δυσφορία. Ἡ ἐξακολούθησις τῶν μεθόδων τούτων θὰ φέρῃ ἀσφαλῶς εἰς τὴν πλήρη ἀνυποληψίαν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως παρὰ τῇ λαϊκῇ συνειδήσει καὶ θὰ καταρρακώσῃ τὴν εἰς τὸν κοινοβουλευτισμὸν πίστιν αὐτῆς. Τοὺς μεγάλους κινδύνους ἐκ τῆς οὑτωσὶ διαμορφωθησομένης λαϊκῆς συνειδήσεως πάντες καλῶς κατανοοῦμεν.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἀπορῶ διὰ τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Νομίζω ὅτι ὁ τρόπος αὐτὸς τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ἀποδεικνύει ἓν πρᾶγμα· τὸν ζῆλον τῶν κυρίων πληρεξουσίων καὶ τὴν ἀφοσίωσιν αὐτῶν εἰς τὸ καθῆκον· αὐτὸ ἀποδεικνύει.

§9Ν. ΑΝΔΡΕΑΔΑΚΗΣ. Ὄχι ὅλων τῶν πληρεξουσίων· ἀπεραντολογοῦν καὶ κατόπιν κάμνουν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§10Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§12Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παρ’ ὅλον τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον τρέφω καὶ τὴν ἐκτίμησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναμαι παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον σκέπτονται σχετικῶς μὲ τὴν σοβαρότητα μιᾶς ἐπιθυμίας, ἂς εἴπω οὕτω, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει ἡ Συνέλευσις ἢ ἀριθμὸς πληρεξουσίων, αἰτούντων, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως, τὴν πρόταξιν ἑνὸς νομοσχεδίου. Χθές, πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὑπεβλήθη πρότασις, ὑπογεγραμμένη ὄχι μόνον ὑπὸ δέκα πληρεξουσίων, ὡς λέγει ὁ Κανονισμός, ἀλλὰ ὑπὸ εἴκοσι καὶ πλέον τριάκοντα σχεδὸν συναδέλφων, περὶ προτάξεως τοῦ ψηφίσματος τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα τῆς Κερκύρας. Τὸ ψήφισμα αὐτό, συναφές, καθὼς γνωρίζετε, μὲ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, ἐτροποποιήθη ἐν συνεργασίᾳ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, λαβόντος ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἰδιαιτέρους ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους τελεῖ ἡ Κέρκυρα καὶ τῶν ἐξαιρετικῶν συνθηκῶν αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν ἐκεῖ. Παρ’ ὅλα ὅμως ταῦτα, τὸ ζήτημα παρορᾶται....

§13Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Γίνεται μνεία εἰς τὰ πρακτικά. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως μάλιστα εἶπεν ὅτι ὑπεβλήθη ἡ πρότασις, ἀλλὰ δὲν εἶχεν αὕτη διατυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ καὶ δι’ αὐτὸ δὲν συνεζητήθη.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἦτο δὲ καὶ ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§15Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ὑπῆρχεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔφερα ἐγὼ εἶναι τροποποίησις. Λοιπὸν νομίζω, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς τῆς Κερκύρας εἶναι ἄξιος περισσοτέρας προσοχῆς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπιμένω ὅπως τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν τῆς Κερκύρας συζητηθῇ κατὰ τὸν Κανονισμόν. Διότι βλέπω ὅτι σήμερον ἀποφασίζεται ἀριστίνδην ποῖα νομοσχέδια θὰ προταχθῶσι, χωρὶς ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, μερικὰ πρόσωπα διαφόρων ὁμάδων τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ εἴμεθα ἀρχηγοὶ κομμάτων, νὰ λαμβάνωμεν γνῶσιν. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ζητῶμεν τὴν ἄδειαν εἴτε τοῦ κ. Μιχαλακοπούλου εἴτε τοῦ κ. Γονατᾶ εἴτε τοῦ Α εἴτε τοῦ Β διὰ νὰ περνᾶμε τὰ νομοσχέδιά μας.

§16Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι δὲν ἔχει τυπωθῇ ἡ τροπολογία σας.

§17Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ· ἰδού, κ. Πρόεδρε, ἔχει τυπωθῇ.

§18Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁπωσδήποτε, κ. Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. συναδέλφου, ἤ, ἂν ἔχῃ τυπωθῇ, νὰ διανεμηθῇ διὰ νὰ συζητηθῇ.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας ἀποστελλομένων λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας πολυταξίων διδασκαλείων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως».

§20Α. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ· κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, ὁπότε συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον, ἐγένετο δεκτὴ τροπολογία μου ἐπὶ τῆς παραγράφου 2, ἐδαφίου 3 τοῦ ἄρθρου 5, ἥτις, σημειωτέον, εἶχε τυπωθῆ μετὰ σχετικῆς ἐκθέσεως καὶ διανεμηθῆ εἰς τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους. Μετὰ τὴν γενομένην συζήτησιν καὶ τὴν ἀποδοχὴν αὐτῆς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἐμονογραφήθη ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἐδόθη εἰς τὸ Προεδρεῖον διὰ νὰ περιληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Γραμματέως, ὅστις τὴν κατεχώρισε. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ Σαββάτου ὅμως, ἀναγνώσας τὰ πρακτικά, παρετήρησα ὅτι δὲν περιελαμβάνετο. Διεμαρτυρήθην, καὶ ὁ κ. Σολδᾶτος μὲ καθησύχασεν εἰπὼν ὅτι, καίτοι δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὰ πρακτικά, θὰ περιληφθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Παραδόξως ὅμως εἶδον ὅτι παρελείφθη καὶ ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ.

§21Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἄν εἶναι μονογραφημένη ἀπὸ ἐμέ, νὰ προστεθῇ.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα καὶ θὰ διορθωθῇ. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν Λεωνιδίου καὶ Φιλιππιάδος, κατανομῆς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐφοριακοῦ κλάδου καὶ προαγωγῆς τοῦ Τελωνείου Κοπραίνης». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων».

§23Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶχον δεχθῆ τροπολογίας αἱ ὁποῖαι ἐκ παραδρομῆς προφανῶς δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ σύνολον. Ὡς καὶ ἐκ τοῦ πίνακος φαίνεται ἄλλως τε, εἶπον ὅτι εἰς τὸ κατώτερον βοηθητικὸν προσωπικὸν παρέχεται καὶ τὸ 20%, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς τοὺς ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ Πρωτοδίκου καὶ κάτω δικαστικοὺς ὑπαλλήλους. Δι’ αὐτὸ εἰς τὸν πίνακα περιλαμβάνεται 130%. Εἶχον κάμει τὴν διόρθωσιν αὐτὴν κατὰ τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ δὲν ἐτυπώθη. Ἐπίσης εἶχον ἀποδεχθῆ τροπολογίαν, σύμφωνον ἄλλως τε καὶ πρὸς τὸν κείμενον νόμον, καθ’ ἣν ὁ Γραμματεὺς τοῦ Ἀρείου Πάγου ἔχει βαθμὸν καὶ ἀποδοχὰς Πρωτοδίκου. Φρονῶ τέλος ὅτι ὁ πίναξ ὁ ὑπάρχων κάτωθι τοῦ νομοσχεδίου, ὁ ὁποῖος ἐτέθη πρὸς διευκόλυνσιν τῶν κυρίων πληρεξουσίων, δὲν ἀποτελεῖ μέρος τοῦ νόμου καὶ δὲν πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον διορθοῦται σύμφωνα μὲ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 23 Ἀπριλίου 1924 περὶ ἀμνηστίας, ἀναστολῆς ποινῶν, παραγραφῆς ἀδικημάτων κλπ.».

§26Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Διατί τὰ διαπραχθέντα ἐν Κρήτῃ ἀδικήματα πρὸ ἑξαετίας ἀμνηστεύονται καὶ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα ὄχι; Διατί αὐτὴ ἡ διάκρισις;

§27Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μίαν ἄλλην τροπολογίαν εἶχον ἀποδεχθῆ, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ πληρεξούσιοι Λέσβου καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ περιληφθῇ, παραλειφθεῖσα, προφανῶς κατὰ λάθος, ἀπὸ τὸ σύνολον.

§28Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ διὰ τῆς ὁποίας ἐδίδετο σαφὴς ἔννοια εἰς τὸ ἄρθρον 8.

§29Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μάλιστα, νὰ περιληφθῇ.

§30Ν. ΑΒΡΑΑΜ. Ὅταν, κύριε Πρόεδρε, συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον, διετύπωσα ἀντιρρήσεις καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας. Κυρίως διετύπωσα τὴν ἀντίρρησιν ὅτι εἰσήγετο πρωτότυπος θεσμὸς ἀναβολῆς διώξεως ἀδικημάτων μὴ ἰσχύων εἰς κανὲν Κράτος. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἐδήλωσεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ παρεπέμπετο εἰς Ἐπιτροπήν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπήντησεν εἰς τὰς ἀντιρρήσεις μου αὐτὰς μὲ τὴν ἀσθενῆ δικαιολογίαν τῆς ἐκκρεμότητος τῶν ὑποθέσεων εἰς τὰ δικαστικὰ γραφεῖα, ἡ ὁποία ἐπέβαλε τὴν λῆψιν τοῦ μέτρου αὐτοῦ. Δυστυχῶς ἐψηφίσθη καὶ εἰς αʹ καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐγκρίνω τὴν καθιέρωσιν ἀναβολῆς διώξεως κακουργημάτων.

§31Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Μία λέξις «αὐτοδικαίως» παρελείφθη ἀπὸ τὸ ἄρθρον 8· παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ. (Ψηφίζεται καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν πάσης κατηγορίας ὑπαλλήλων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας».

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρελείφθη τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθημεν διὰ τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, ὥστε νὰ προσαρμοσθοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς τὰς ἀποδοχὰς τοῦ στρατοῦ.

§34Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Λείπει μία φράσις «ἤ, προκειμένου περὶ χωροφυλάκων, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων».

§36Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Νὰ γίνῃ αὔξησις τῶν συντάξεων κατὰ 20%.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦν νὰ γίνουν τροπολογίαι εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου.

§38Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι. (Ψηφίζεται τὸ σύνολον).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βελτιώσεως συντάξεων ἀποταχθέντων ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ψήφισις συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὸ Μετοχικὸν Ταμεῖον τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται τὸ σύνολον). Ὑπάρχει πρότασις περὶ προτάξεως...

§40Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι ὅλαι αἱ προτάσεις περὶ προτάξεως νομοσχεδίων νὰ συζητηθοῦν μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἡ Κυβέρνησις τὸ μόνον τὸ ὁποῖον θὰ ἠμποροῦσε νὰ δεχθῇ, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, εἶναι νὰ προταχθῇ τὸ ψήφισμα περὶ Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν, ἐπειδὴ ἔχει παρεξηγηθῆ ἡ Κυβέρνησις ὅτι θέλει νὰ ματαιώσῃ τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τώρα, καίτοι θὰ ἔπρεπε νὰ τὸ ψηφίσωμεν μὲ τὴν σειράν του διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐν ἀνέσει νὰ ἐπιφέρωμεν ὅλας τὰς δυνατὰς τροποποιήσεις.

§41ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τώρα, τώρα.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 24 Μαΐου ἐ.ἔ. ψηφίσματος περὶ καταρτισμοῦ Ἐπιτροπῆς Οἰκονομιῶν».

§43Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§44Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι τὸ σχέδιον ψηφίσματος περὶ Οἰκονομιῶν δὲν θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἔλθῃ μετὰ τὸ ἀγροτικόν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ νὰ συζητηθῇ μετὰ τὸ ἀγροτικόν. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου 2922 καὶ τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Φεβρουαρίου 1923 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ὡς τοῦτο ἐτροποποιήθη διὰ μεταγενεστέρων Νομοθ. Διαταγμάτων».

§46Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δηλώσῃ ἂν ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ ὑπ’ αὐτῆς ὑποβληθέντος σχεδίου ἢ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τοῦ καταρτισθέντος ὑπὸ τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς.

§47Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν κατήρτισεν ἴδιον σχέδιον, ἀλλ’ ὑποδεικνύει ὡρισμένας τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς.

§48Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχει καταρτίσει ὁλόκληρον σχέδιον.

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τότε θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Καταφυγιώτης ἔχει πρῶτος τὸν λόγον.

§51Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Συναισθανόμενοι τὴν χρησιμότητα τοῦ χρόνου διὰ τὴν ὑψηλὴν ἀποστολὴν τῆς Συνελεύσεως, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοὶ μέχρι τοῦδε δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἀπασχολήσωμεν διὰ μακρῶν τὴν Συνέλευσιν. Προκειμένου ὅμως διὰ τὰ ἀγροτικὰ ζητήματα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παρακαλέσωμεν ὅπως μᾶς ἀκούσητε, διότι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἔχει τὴν ἑστίαν του εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ ἀπὸ τῆς Θεσσαλίας προῆλθον αἱ μακραὶ συζητήσεις κατὰ τὸ παρελθὸν ἐν ταῖς Βουλαῖς. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἐγεννήθη μὲ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, διότι τότε παρεδόθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα 400 περίπου τσιφλίκια, τῶν ὁποίων οἱ κάτοικοι, ἐνῷ ἀπέκτησαν τὴν πολιτικὴν ἐλευθερίαν, ἐν τούτοις δὲν ἀπέκτησαν καὶ τὴν ἀνθρωπίνην. Οἱ ἀγρόται τῆς Θεσσαλίας, ἅμα τῇ ἀπελευθερώσει των, ἐπεζήτησαν τὴν ἀποκατάστασίν των, ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ τότε Κυβερνήσεις τοὐναντίον τοὺς ἐπέταξαν καὶ τοὺς ἠνάγκασαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ μείνουν σκυφτοὶ καὶ ταπεινοὶ πρὸ τῶν κυρίων. Μόνον, κύριοι, κατὰ τὸ 1896 ἐφάνη κυβερνητική τις προσπάθεια περὶ λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ καὶ τότε δυστυχῶς ἡ ὅλη ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ σχηματισθῇ Ἐπιτροπή τις, ἡ ὁποία περιῆλθε τὴν Εὔβοιαν καὶ ἐμελέτησε καὶ ὑπέβαλε μελέτας καὶ αἱ μελέται αὐταὶ μένουν εἰς τὰ χρονοδούλαπα μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1897 καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν τσιφλικίων παρεδόθη πλέον εἰς ἐνοικιαστὰς τὸ πλεῖστον χριστιανούς. Καὶ τότε, κύριοι, ἐπεδεινώθη ἡ θέσις τοῦ ἀγρότου, διότι οἱ ἐνοικιασταὶ μετέβαλον τὰς πολιτικὰς σχέσεις ἐπὶ τὰ χείρω διὰ τοὺς κολλήγους, ἐπὶ τὸ συμφερώτερον δι’ ἑαυτούς. Καὶ βλέπετε τότε ἰδιοκτήτας χριστιανοὺς νὰ μετατρέπωσιν ὁλόκληρον τὸ κτῆμα εἰς λιβάδιον, ἀποπέμποντας ὅλους τοὺς κολλήγους καὶ καταρρίπτοντας καὶ τὰς οἰκίας των ἀκόμη. Καὶ βλέπετε κατ’ Αὔγουστον τοὺς ἀτυχεῖς αὐτοὺς ἀγρότας νὰ μεταφέρωνται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς χωρίου εἰς τὸ ἄλλο, διότι οἱ ἰδιοκτῆται εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἐξώνουν. Οἱ ἀτυχεῖς δὲ αὐτοὶ ἀγρόται δὲν εὕρισκον οὐδαμοῦ συνδρομήν, πολὺ δὲ περισσότερον δὲν εὕρισκον τὴν συνδρομὴν τῶν δικαστικῶν Ἀρχῶν, διότι οἱ δικασταί μας, ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως περὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, πάντοτε ἀπεφαίνοντο ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἐγόγγυζον οἱ ἀγρόται καὶ ὁσάκις τοῖς ἐδίδετο περίστασις ἀμέσως ἐξεδήλουν τὸν πόνον των. Καὶ ἡ πρώτη ἐμφάνισις τῆς ἐξεγέρσεως τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου ἐφάνη κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1905, ὁπότε οἱ ἀγρόται κατέρριψαν ὅλους τοὺς παλαιοὺς πολιτικοὺς καὶ ἐξέλεξαν ἰδικούς των ἀνθρώπους διὰ νὰ τοὺς στείλουν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὑπερασπισθῶσι τὰ δικαιώματά των. Εἶχον τὸ εὐτύχημα τότε νὰ ἐκλεγῶ ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ καὶ ἀπετάθην ἐπανειλημμένως εἰς τοὺς τότε κυβερνήτας, ἀλλ’ εἰς μάτην. Ἐπηκολούθησεν ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1909 καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ἡμεῖς οἱ Θεσσαλοὶ εὐγνωμοσύνην εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῶν Φιλελευθέρων, διότι ὄντως ὁ μέγας ἐκεῖνος ἀνὴρ ἀμέσως ἐχάραξεν ἀγροτικὴν πολιτικὴν εἰς τὴν Θεσσαλίαν. Αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐπέφερε τὰς μεταρρυθμίσεις τοῦ Συντάγματος, αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐχάρισε τὰ Ζάππεια κτήματα εἰς τοὺς ἀγρότας, αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἠγόρασε τὰ κτήματα αὐτὰ καὶ αὐτὸς εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δι’ ἑνὸς νομοθετήματος κατήργησε τὰς ἐξώσεις καὶ ἐπαγίωσε τὰς κολληγικὰς σχέσεις ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἀπὸ τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος προῆλθεν ὁ νόμος 1917 καὶ ἀπὸ τοῦ Φιλελευθέρου Κόμματος μετὰ μακρὰν συζήτησιν προῆλθεν ὁ νόμος 2052 τοῦ ὁποίου ἤρξατο καὶ ἡ ἐφαρμογὴ καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπῆλθεν ἀπαλλοτρίωσις καὶ ἤρξατο ὁ θεσσαλικὸς λαὸς νὰ ἀνακτᾷ τὴν ἐλευθερίαν του. Διότι ἐντὸς ἑξαμήνου, κύριοι, ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἠλευθερώθησαν πολλὰ μέρη καὶ πολλοὶ δουλοπάροικοι ἐγένοντο ἰδιοκτῆται καὶ ἀπέκτησαν τὴν ἐλευθερίαν των. Ἐπηκολούθησεν ἡ 1 Νοεμβρίου, ἡ ἐπικατάρατος ἐκείνη ἡμέρα, καὶ εἶναι μᾶλλον ἐπικατάρατος διὰ τὴν Θεσσαλίαν, διότι ἐπὶ δύο ἔτη ἐσταμάτησεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἐπῆλθεν ἡ Ἐπανάστασις καὶ χάρις εἰς τὸν Πλαστήραν καὶ εἰς τὴν ἀξιέπαινον ἐργασίαν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας κ. Σίδερη ἦλθεν εἰς φῶς τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς 15 Φεβρουαρίου, τὸ ὁποῖον καὶ ἤρξατο ἀμέσως νὰ ἐφαρμόζεται. Καὶ εἶχε ριζοσπαστικὴν πολιτικὴν τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο κατὰ τοῦτο, διότι ἀμέσως παρεχωροῦντο τὰ τσιφλίκια εἰς τοὺς ἀγρότας. Καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1923 οἱ ἀγρόται μένουν πλέον κάτοχοι καὶ νομεῖς τῶν τσιφλικίων, καὶ θέλομεν νὰ προσθέσωμεν ἀκόμη ὅτι μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος σήμερον ἐν τῷ νομῷ Τρικκάλων ὀλίγα μικροκτήματα εἶναι νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν, καθόσον τὰ ἄλλα ἀπηλλοτριώθησαν καὶ περιῆλθον εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Τοιοῦτος νόμος, κύριοι, πάντως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ προσκόπτει, διότι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ποικίλλει ὄχι μόνον κατὰ ἐπαρχίας καὶ νομούς, ἀλλὰ καὶ κατὰ Χώρας, εὐχῆς δὲ ἔργον εἶναι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ μὴ ἐπέρχωνται τακτικαὶ τροποποιήσεις, διότι καὶ ἡ τροποποίησις προάγει μὲν τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἐπιφέρει καὶ ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν συνέπειαν τὴν δυσανασχέτησιν τῶν ἀγροτῶν. Ἐν τούτοις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ καὶ τὸ Νομοθετικὸν Διάταγμα νὰ τροποποιηθῇ καὶ εἰ δυνατὸν αἱ τροποποιήσεις νὰ περιορίζωνται εἰς γενικὰ σημεῖα, διότι, ἂν ἔλθωμεν εἰς λεπτομερείας, κ. Ὑπουργέ, ἀσφαλῶς θὰ δημιουργήσωμεν ζητήματα ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ. Δύο εἶναι τὰ σημεῖα τοῦ Ν. Διατάγματος τὰ ὁποῖα ἐφάνησαν ἐλαττωματικά, τὸ σημεῖον τῆς ἐκτιμήσεως καὶ τὸ σημεῖον τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Αὐταὶ αἱ γενικαὶ γραμμαὶ χρήζουν τροποποιήσεως, διότι, ὡς καὶ ὁ κ. Σίδερης ὡμολόγησε, πατὴρ τοῦ Ν. Διατάγματος, ἡ ἐκτίμησις δὲν εἶναι δυνατόν, μολονότι ἐπὶ δικαιοτέρας βάσεως στηριζομένη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περατωθῇ ὡς διὰ τοῦ Διατάγματος καθορίζεται. Ἐπίσης τὸ ζήτημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπηκολούθησαν τόσα καὶ τόσα διασαφηστικὰ Διατάγματα, πάλιν ἔμεινεν ἀκαθόριστον καὶ πολὺ δύσκολον διὰ τοὺς ἀγρότας κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Διατάγματος. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου καὶ τὰς τροποποιήσεις τὰς ὁποίας ἐπιφέρει ἡ Ἐπιτροπή, διότι φρονῶ ὅτι καὶ πάλιν δὲν διασαφηνίζονται τὰ ζητήματα. Διὰ νὰ λύσῃ τις, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰς διατάξεις τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Φεβρουαρίου καὶ τῶν μεταγενεστέρων Διαταγμάτων, καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὰς διατάξεις τὰς ὁποίας καθορίζει ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἰδίως τὸν κ. Σίδερην, ἂν διαλευκαίνεται τὸ ἑξῆς ζήτημα, περὶ αὐτοκαλλιεργείας τῶν ἐπιστημονικῶν καὶ ὑποδειγματικῶν τῶν ὑπὸ τῶν ἰδίων ἰδιοκτητῶν ἐπιβλεπομένων αὐτοκαλλιεργειῶν· θὰ θίγωνται ἢ ὄχι; Διότι, ὡς διατυποῦται ἡ γενικὴ διάταξις, ἀφίνεται νὰ πιστευθῇ ὅτι αἱ τέλειαι αὐτοκαλλιέργειαι δύνανται νὰ θιχθῶσιν, ἐφόσον εἶναι πυκνὸς πληθυσμός, καὶ ἤθελον νὰ γνωρίσω τὸ πνεῦμα καὶ τοῦ κ. Προέδρου καὶ τοῦ κ. Σίδερη, ἂν τοῦτο ἤθελεν ἐφαρμοσθῇ.

§52Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔθεσεν ὡς κανόνα ποιάν τινα προστασίαν τῶν αὐτοκαλλιεργητῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη διακρίσεις τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν εἰς ἐπιστημονικὰς ἢ μή· τὰς ἐξίσωσεν ὅλας. Συνεπῶς ἡ διάκρισις τοῦ Διατάγματος, διὰ τῆς ὁποίας διακρίνονται αὗται εἰς ἐπιστημονικὰς ἢ μή, αἴρεται διὰ τοῦ σχεδίου νόμου.

§53Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ προσθέσω εἶναι τὸ ἑξῆς: Τὸ μὲν σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς παραδέχεται ἀναλογικὴν θίξιν τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν μὲ ἐλάχιστον ὅριον ἐπαφέσεως εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἐκτάσεως ἀπὸ 5 κλήρων μέχρι 15, ἐνῷ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον νόμου ἐξαιρεῖ ἀπὸ ἑκάστην αὐτοκαλλιέργειαν τὸ ⅓ τῆς ὅλης ἐκτάσεως, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν δύναται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ὑπερβῇ τὰς 2.000 στρέμματα. Ὅταν ὅμως εἰς τὴν περιφέρειαν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ αὐτοκαλλιέργεια, ὑπάρχῃ ἐποικιστικὴ ἀνάγκη ἀδήριτος, ἡ δὲ ἐξεύρεσις γειτονικῆς γῆς ἐποικιστέας ἀδύνατος, τότε ἀναγκαζόμεθα νὰ θυσιάσωμεν, σύμφωνα μὲ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον νόμου, ὁλόκληρον τὴν αὐτοκαλλιέργειαν. Αὐταὶ αἱ δύο ἀπόψεις Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς.

§54Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι τὸ ζήτημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας πρέπει νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦ Ἐποικισμοῦ, διότι κατὰ τὴν σημείωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἀφίνεται διὰ γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ κανονίσῃ κατὰ πόσον θὰ ἐπεκταθῇ ἡ αὐτοκαλλιέργεια. Καὶ πρέπει νὰ ὁμολογήσω ὅτι εἶμαι τρομαγμένος ἀπὸ τὰ Ἐποικιστικὰ Συμβούλια· ἔχομεν παραδείγματα ὅτι τὸ Ἐποικιστικὸν Συμβούλιον ἕνα κτῆμα 9000 στρεμμάτων ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀναφερόμενον εἰς τὴν αὐτοκαλλιέργειαν, ἐνῷ εἶναι ἐντελῶς ἀκαλλιέργητον, ἁπλῶς λειβάδιον ἐνοικιαζόμενον ἀντὶ 70.000 δραχμῶν ἐτησίως πρὸς βοσκήν. Τοῦτο εἶναι τὸ κτῆμα Ἁρματάρ. Κυριολεκτικῶς ἔχω τρομάξει ἀπὸ τὰ Ἐποικιστικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐχαντάκωσαν τὸν ἀγροτικὸν νόμον. Ὡς ἐκ τούτου ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διάταξις αὕτη καὶ νὰ δοθῇ ἀπερίφραστος ἡ ἔννοια πότε θὰ θιχθῇ καὶ πότε ὄχι, διότι τὰ Ἐποικιστικὰ Συμβούλια ἐχαντάκωσαν τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου. Τοῦτο συνέβη καὶ κατὰ τὸ 1917, τοῦτο συνέβη καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 15ης Φεβρουαρίου. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις ἠθέλησα νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν τῶν ἀορίστων καὶ ἀείποτε ἐξαρτωμένων ἀπὸ τὸν μὲν καὶ τὸν δέ. Μίαν προσθήκην ἐπεθύμουν ἀκόμη ἐν συντόμῳ νὰ ἐπιφέρω: Τὰ στοιχεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηρίζεται ἡ ἐκτίμησις τῶν κτημάτων νὰ εἶναι σαφῆ καὶ ὡρισμένα, διότι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐνεφανίσθησαν ἀνωμαλίαι. Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ μία ὡρισμένη βάσις καὶ εἰ δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς προπολεμικὴ ἀξία ἡ τιμὴ τῶν τότε πωληθέντων τσιφλικίων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὸν λόγον, κ. Ὑπουργέ, εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ ἀφήσῃ ἀπαρατήρητον, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων, περὶ τοῦ ὁποίου οὔτε τὸ σχέδιον τοῦ Ὑπουργοῦ οὔτε τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς προβλέπει. Γνωρίζετε, κύριοι, ὅτι ἔχομεν μερίδα κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι λέγονται βλαχοποιμένες σκηνῖται. Αὐτοὶ εἶναι ἄστεγοι περιπλανώμενοι ἀνὰ τὰς πεδιάδας τῆς Θεσσαλίας καὶ ἀνὰ τὰ βουνὰ τῶν Ἀγράφων καὶ τῆς Ἠπείρου. Περὶ αὐτῶν οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη μέχρι σήμερον, ὡς δὲν ἐλήφθη πρόνοια καὶ περὶ τῆς κτηνοτροφίας, τὴν ὁποίαν ἐν Ἑλλάδι ἀποτελοῦσιν οἱ νομάδες αὐτοὶ κτηνοτρόφοι.

§55Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτοὺς τοὺς προστατεύει τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος. Διὰ τὸ μέλλον ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ρυθμίσωμεν τὸ ζήτημα δι’ ἰδιαιτέρου νομοσχεδίου.

§56Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ τὸ ἐνοικιοστάσιον, ὅταν τοὺς ἔχωμεν φερεοίκους, ἄνευ σχολείων καὶ ἄνευ ἱερέων. Θὰ εἶναι λυπηρὸν καὶ ἀντεθνικὸν νὰ ἀφήσωμεν μίαν τάξιν ἡ ὁποία τοσαῦτα ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς μας ἀποκαταστάσεως ἐπετέλεσε, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ τάξις ἡ ὁποία διὰ τῶν σχολείων τῶν κλεφτῶν συνετήρησε τὴν ἐθνικὴν Ἰδέαν. Ἔχομεν τοιούτων νομάδων βλαχοποιμένων ἐν Θεσσαλίᾳ 2000, ἐν Ἠπείρῳ περὶ τὰς 2500 καὶ περὶ τὰς 3000 ἐν Μακεδονίᾳ. Αὐταὶ ὅλαι αἱ οἰκογένειαι κατὰ μὲν τὸν χειμῶνα περιπλανῶνται εἰς τὰ πεδινὰ λιβάδια τῆς Θεσσαλίας, τὸ δὲ καλοκαῖρι ἀνέρχονται καὶ κατασκηνοῦσιν εἰς τὰ βουνά. Ἐν τούτοις διὰ νὰ περιπλανῶνται οὗτοι δὲν ἔχουσιν ἕνα στάβλον διὰ τὰ κτήνη των, δὲν ἔχουσι μίαν ἀποθήκην νὰ ἀποθηκεύσωσιν ὀλίγον κρασί, δὲν δύνανται πουθενὰ νὰ συνοικισθῶσι καὶ δι’ αὐτὸ αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι παραμένουσιν ἐστερημένοι παντὸς μέσου διαπαιδαγωγήσεώς των. Πλὴν αὐτῶν δὲ ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην τάξιν κτηνοτρόφων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τελευταίως ἐπεδόθησαν εἰς τὴν κτηνοτροφίαν. Ἤδη μετὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν τσιφλικίων δὲν εὑρίσκουσιν οὔτε αὐτοὶ λιβάδια πρὸς βοσκὴν καὶ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ παραιτηθῶσι τῆς κτηνοτροφίας, ἀλλὰ παραιτούμενοι τῆς κτηνοτροφίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσωσι δι’ ἄλλου μέσου. Ἤθελον προτείνει λοιπόν, κ. Ὑπουργέ, ἐπειδὴ εἰς τὴν Θεσσαλίαν ὑπάρχουν λιβάδια τὰ ὁποῖα χρησιμοποιοῦνται μόνον ὡς κτηνοτροφικὰ κτήματα, οὐδαμῶς δὲ πρὸς καλλιέργειαν, ἑπομένως διὰ τοὺς ἀγρότας εἶναι ταῦτα ἀκατάλληλα, ἤθελον προτείνει, λέγω, τὰ κτηνοτροφικὰ ταῦτα κτήματα νὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν ὑπὲρ τῶν κτηνοτρόφων. Δὲν βλέπω τὸν λόγον νὰ ἀπαλλοτριοῦμεν καθ’ ἑκάστην τοσαῦτα κτήματα πρὸς ἀποκατάστασιν προσφύγων καὶ νὰ μὴ ἀπαλλοτριοῦμεν κανὲν ἐκ τῶν κτηνοτροφικῶν αὐτῶν κτημάτων πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων, οἱ ὁποῖοι εἶναι φερέοικοι καὶ ἄκληροι. Ἴσως δὲν εἶναι μελετημένον τὸ ζήτημα, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι οἱ βλαχοποιμένες σκηνῖται ἀποτελοῦν συνεταιρισμοὺς φυσικούς. Καὶ ἔχουν τοιαύτην σύστασιν μὲ ὅλην τὴν ἀγραμματωσύνην, ὥστε, ἂν θελήσῃ ἡ Πολιτεία νὰ ἐπεμβῇ πρὸς δημιουργίαν συνεταιρισμῶν, θὰ τοὺς καταστρέψῃ. Ἤθελον λοιπόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἂν δὲν εἶναι ὥριμον τὸ ζήτημα νὰ τὸ λύσῃ ὁριστικῶς, ἤθελον διὰ μιᾶς διατάξεως τοῦ νόμου νὰ καθορισθῇ ὅτι τὰ κτηνοτροφικὰ κτήματα ἀπαλλοτριοῦνται ὑπὲρ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων κτηνοτρόφων, νὰ παραχωρηθοῦν δὲ εἰς κτηνοτρόφους πρὸς ἐκμετάλλευσιν ἐπὶ πληρωμῇ ἐνοικίου, συμφώνως πρὸς τὸ ἐνοικιοστάσιον, καὶ δι’ εἰδικωτέρου νόμου νὰ καθορισθῇ ὁ τρόπος τῆς διανομῆς καὶ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων τούτων. Ἤθελον ἀκόμη, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, καὶ εἰδικὴ διάταξις νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὀρεινοὶ κτηνοτρόφοι νὰ δικαιοῦνται εἰς κτήματα τὰ ὁποῖα εἶναι γεωργοκτηνοτροφικὰ καὶ ὅπου, μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν γεωργῶν, περισσεύουν γαῖαι, νὰ λαμβάνουν καὶ αὐτοὶ κλῆρον γεωργικόν. Διότι ἔχομεν παραδείγματα ἐν Θεσσαλίᾳ, κύριοι, κατὰ τὰ ὁποῖα ὀρεινοὶ κτηνοτρόφοι ἐγκατασταθέντες εἰς ὡρισμένα τσιφλίκια ἔγιναν οἱ καλύτεροι γεωργοὶ καὶ οἱ καλύτεροι κτηνοτρόφοι συγχρόνως. Μὴ ἀφίνωμεν, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς κτηνοτροφίας ἀπαρατήρητον, διότι ἡ κτηνοτροφία μας φθίνει. Ἀλλ’ ἐγὼ γνωρίζων καλῶς τὰς κτηνοτροφικὰς συνθήκας ὑπομιμνήσκω καὶ ἕτερόν τι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πολλοὶ τῶν κτηνοτρόφων τούτων σήμερον εὑρίσκονται εἰς τὴν Βουλγαρίαν καὶ τὴν Σερβίαν καὶ ἀποκαθίστανται ἐκεῖ, φεύγοντες ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα, ἐνῷ ἐπὶ τουρκοκρατίας καὶ μέχρι πρό τινων ἐτῶν οἱ κτηνοτρόφοι τῆς Σερβίας καὶ Βουλγαρίας κατήρχοντο εἰς τὰ λιβάδια τῆς Μακεδονίας. Καὶ τώρα ἔχομεν ἀκόμη κτηνοτρόφους, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο, ἀποκαθιστάμενοι ἰδίως εἰς τὰ διαμερίσματα τῆς Μακεδονίας, περὶ τὰ σύνορα, νὰ ἐξελληνίσουν τὰ μέρη αὐτά, διότι οἱ κτηνοτρόφοι αὐτοὶ εἶναι ἀληθεῖς πατριῶται μετασχόντες εἰς ὅλους τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἐθνικὴν σημασίαν καὶ ἠδύνατο καὶ ἔδει νὰ ἀποτελέσῃ, κύριοι, κύριον σημεῖον τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως. Διότι, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα πρὸς τοὺς ἀκτήμονας ἀγρότας εὐεργετικοί, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν καὶ δι’ αὐτοὺς μέριμναν, διότι εἶναι μία τάξις πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι παρέχουν μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ ἐν τούτοις οὐδέποτε μέχρι σήμερον ἔτυχον προστασίας τινὸς παρ’ αὐτῆς, ἐκτὸς τῆς λεγομένης προστασίας τοῦ ἐνοικιοστασίου. Ἀλλὰ προστασίας πολιτικῆς δὲν ἔτυχεν αὐτὴ ἡ τάξις τῶν κτηνοτρόφων, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ τὰ γνησιώτερα τέκνα τοῦ Ἑλληνισμοῦ.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§58Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι συνάδελφοι, διὰ νὰ διερμηνεύσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ τὸν πόνον καὶ τὴν ἀγανάκτησιν μιᾶς τάξεως πολιτῶν, ἡ ὁποία πλανᾶται πρὸ ἀμνημονεύτων ἐτῶν εἰς τὰ βουνὰ τῆς Ἑλλάδος, χωρὶς ποτε νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ τῆς τάξεως τῶν κτηνοτρόφων, τοὺς ὁποίους αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ἐνθυμοῦνται μόνον ὁσάκις πρόκειται νὰ τοὺς στρατεύσουν ἢ νὰ τοὺς φορολογήσουν. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1917, ὁπότε εὑρίσκετο ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἐσκέφθη τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁμάδων τῶν κτηνοτρόφων. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς εἰς μίαν κλασσικήν. δύναταί τις νὰ εἴπῃ, μελέτην αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ μας ζητήματος ἀναφέρει ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων, ἂν δὲν ἔλαβε μέτρα διὰ τὴν ἐπίλυσιν τοῦ κτηνοτροφικοῦ ζητήματος, δὲν ἔλαβε ταῦτα διὰ τὸν λόγον ὅτι δὲν ὑπῆρχε τεχνικὸν προσωπικὸν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας καὶ ἀκόμη διὰ τὸν λόγον ὅτι ἐκράτει ἡ πεποίθησις ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια αὐτὴ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺν ἀκόμη χρόνον. Ὁ κ. Μυλωνᾶς εἶναι παρών. Ἀλλ’ ἂν ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων δὲν κατώρθωσε τότε νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ὁμάδων τῶν κτηνοτρόφων, ἐμερίμνησεν ὅμως περὶ αὐτῶν διὰ τῆς καθιερώσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπὶ τῶν βοσκῶν, τοῦ ἀρχικοῦ ἐνοικιοστασίου, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη κατὰ τὰ μέσα τοῦ ἔτους 1918. Διὰ τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐκείνου ἐπὶ τῶν βοσκῶν εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐξυπηρετήθη ἡ κτηνοτροφία. Εἶναι δὲ ἐπίσης ἀναμφισβήτητον ὅτι ὑπῆρξε τὸ πρῶτον, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ τὸ μόνον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη χάριν τῆς κτηνοτροφίας. Ἀληθῶς, διὰ νὰ ἀποδώσωμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὰ τοῦ Καίσαρος τῷ Καίσαρι, ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις τοῦ Γούναρη ἐπεχείρησε νὰ λάβῃ μέτρα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁμάδων τῶν κτηνοτρόφων. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Τερτίπης, ὑποβάλλων εἰς τὴν Γʹ Συνέλευσιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, περιέλαβεν εἰς αὐτὸ καὶ διάταξιν ἀφορῶσαν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁμάδων κτηνοτρόφων. Καὶ ὅμως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη πιεζομένη ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ Γʹ Συνελεύσει τῶν Ἑλλήνων παρακαθημένους Μουσουλμάνους πληρεξουσίους ἐξηναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι τὸ ἐνοικιοστάσιον αὐτὸ ἔθιγε πρὸ παντὸς τὰ συμφέροντα τῶν Μουσουλμάνων πληρεξουσίων. Τί ἐπηκολούθησε, κύριοι συνάδελφοι, ἀπὸ τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου; Ὅλοι ἐνθυμεῖσθε ὅτι τὰ ἐνοίκια τῶν λιβαδίων ἔφθασαν ὄχι μόνον εἰς τὸ 20πλάσιον, ἀλλ’ εἰς τὸ 100πλάσιον, καὶ θὰ ἐπήρχετο τὸ μοιραῖον διὰ τὴν κτηνοτροφίαν τέλος, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ Ἐπανάστασις.

§59ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ζημιοῦνται!

§60Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ζημιοῦνται πολλά. Ἀπορῶ ὅμως πῶς μετὰ τόσης προχειρότητος τοὺς κρίνετε. Εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ φέρωσι τὰ βάρη τῶν διαφόρων παντοπωλῶν, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν ἀπεκόμισαν τίποτε. Δὲν ὑπάρχει παράδειγμα κτηνοτρόφου, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀγοράσει ἓν στρέμμα χωραφίου ἢ 50 πρόβατα. Ἡ ἀκρίβεια τῶν τροφίμων ὀφείλεται εἰς τοὺς ἐμπόρους καὶ μεσίτας, οἱ ὁποῖοι κατορθώνουν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κτηνοτροφικῆς παραγωγῆς νὰ ἐπιβάλλουν διατιμήσεις καὶ ἔπειτα νὰ τὰς αἴρουν καὶ μετὰ ἓξ μῆνας νὰ δίδουν τὰ τρόφιμα μὲ τὸ σταγονόμετρον. Ἐπῆλθεν ἡ Ἐπανάστασις, κύριοι, καὶ ὡς πρῶτον μέλημα αὐτῆς, καὶ τοῦτο δὲ τιμή της, εὐθὺς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, θεωρήσασα ὡς ἔγκλημα ἐθνικὸν τὴν κατάργησιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἐπανέφερεν αὐτό, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐσκέφθη καὶ περαιτέρω νὰ προχωρήσῃ, νὰ προβῇ εἰς ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων εἰς τὰ λιβάδια, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν αὐτοὶ καὶ οἱ πρόγονοί των καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἀνετράφησαν οἱ πατέρες των. Ὁ τότε ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς κ. Σίδερης συνέστησε, λίαν ἀξιεπαίνως, μίαν μεγάλην Ἐπιτροπὴν κτηνοτροφικὴν ὑπὸ ἀνωτέρων δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ἰδιοκτητῶν λιβαδίων, ἡ ὁποία Ἐπιτροπὴ ἠσχολήθη ἐπὶ τρίμηνον καὶ κατέληξεν εἰς ἀποτέλεσμα. Εἶναι τιμητικὸν καὶ διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν λιβαδίων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην· πλὴν ἑνὸς οἱ λοιποὶ τρεῖς λιβαδιοῦχοι ἀνεγνώρισαν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων εἰς τὰ λιβάδια. Ἀτυχῶς, κύριοι συνάδελφοι, τὸ πόρισμα τοῦτο τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης δὲν κατώρθωσε νὰ θεσμοθετοποιηθῇ, καὶ δὲν ἐπετεύχθη αὐτό, διότι ἕνας ἀόριστος φόβος συνεῖχε τότε ὅλους ἐκ τοῦ μεγάλου προσφυγικοῦ ζητήματος· ὅλοι ἐδίσταζον μήπως ἡ τοιαύτη τοῦ κτηνοτροφικοῦ ζητήματος λύσις δυσχεράνῃ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ ὁ φόβος αὐτὸς ἦτο κυρίως ἐκεῖνος ὅστις συνεκράτησε καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὴν Ἐπαναστατικὴν εἰς τὸ νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Παραπλεύρως ὅμως πρὸς τὸν φόβον αὐτὸν ὑπῆρχον καὶ ἄλλα αἴτια, τὰ ὁποῖα ἀναφέρω εἰς μίαν μου μελέτην περὶ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν καὶ περὶ τοῦ κτηνοτροφικοῦ ζητήματος, τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσα κατὰ τὸ παρελθὸν φθινόπωρον. Ὑπὸ τὰς συνθήκας, λέγω, αὐτὰς δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιτύχωμεν τίποτε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἠλπίζαμεν ὅτι ἡ μέλλουσα νὰ συνέλθῃ Συνέλευσις θὰ ἐλάμβανε μέτρα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κτηνοτρόφων, μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν ὅμως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου λαμβάνεται πρόνοια ὄχι μόνον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τὴν γεωργικὴν τῶν ἀγροκτημάτων ὅλων τῶν ἀκτημόνων Ἑλλήνων, ἐντοπίων, προσφύγων καὶ Ἀρμενίων, διότι καὶ Ἀρμένιοι ἐγκατεστάθησαν ἀκόμη ἐν Μακεδονίᾳ, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ ἀποτελέσῃ ἔγκλημα ἡ παραμέλησις τῶν κτηνοτρόφων.

§61Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ ὅλων αὐτῶν.

§62Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ τάξεις ἀναφέρονται εἰς τὸν νόμον.

§63Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑποθέτω ὅτι προτοῦ ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς ἀναλόγους δηλώσεις, προκειμένου περὶ κτηνοτροφίας, δὲν πιστεύω νὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ μᾶς γνωρίσητε τὰ σημεῖα ἐφ’ ὧν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας θὰ συγκεντρώσῃ τὴν προσοχήν του. Προκαταβολικῶς σᾶς γνωρίζω ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπησχόλησεν, εἶναι τίνι τρόπῳ θὰ ἀντιμετωπίσωμεν μελλοντικῶς ῥιζικῶς τὴν κατάστασιν. Καὶ γνωρίζετε ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένετο ἐπιστημονικὴ μελέτη δυναμένη νὰ διαφωτίσῃ πάντα ὅστις ἤθελε νὰ λάβῃ σαφῆ ἰδέαν τοῦ κτηνοτροφικοῦ πλούτου καὶ τῶν κτηνοτροφικῶν ἀναγκῶν τῆς Ἑλλάδος. Δυστυχῶς ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ὅλου ζητήματος δὲν εἶναι τοῦ παρόντος, οὔτε δὲ καὶ ἡ θεραπεία τοῦ ζητήματος δύναται νὰ γίνῃ διὰ προσθήκης μιᾶς παραγράφου εἰς τὸν ἀγροτικὸν νόμον.

§64Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων γεωργῶν συντρέχει λόγος τις βελτιώσεως καὶ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἀποδημίας εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τῆς ἐμμέσου ὠφελείας τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου καὶ τοῦ Κράτους ἀκόμη, οἱ λόγοι αὐτοὶ καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἀκόμη, τοὺς ὁποίους λεπτομερέστερον ἀναφέρω εἰς τὴν μελέτην μου, συντρέχουσιν εἰς τὴν ἄμεσον ἀποκατάστασιν καὶ τῶν νομάδων κτηνοτρόφων, τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν πλασμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν παρημελημένα ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ κάθε τάξιν ὠργανωμένην πολιτῶν εἶναι. Διὰ τὴν ἀποκατάστασιν δὲ αὐτῶν ἤθελον νὰ προσθέσω, κ. Ὑπουργέ, καὶ ἄλλο τι νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι δηλαδὴ συντρέχει ἀκόμη καὶ τοῦτο, ὅτι αἱ πρόοδοι τῆς γεωργικῆς ἐπιστήμης ἔφεραν εἰς φῶς ὅτι τὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα εἶναι ὄχι μόνον ὠφελιμώτερα καὶ χρησιμώτερα, ἀλλὰ καὶ μεγαλυτέρας ἀξίας. Ἡ μεγάλη δὲ αὐτὴ ἀλήθεια, ὅπως ἀνέγνωσα πρὸ ἡμερῶν μίαν ἀνταπόκρισιν εἰς τὸ «Ἐλεύθερον Βῆμα», κατενοήθη τόσον πολὺ εἰς τὴν Σουηδίαν, ὥστε νὰ γράψῃ ὁ ἐκεῖ ἀνταποκριτὴς τῆς ἐφημερίδος, ἣν ἐμνημόνευσα, ὅτι ἤρχισε πλέον ἡ γεωργία νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, διότι κατενοήθη πλέον ὅτι τὰ προϊόντα αὐτὰ εἶναι χρησιμώτερα καὶ σπουδαιότερα καὶ μεγαλυτέρας ἀξίας. Ἀλλὰ μήπως τὴν ἀλήθειαν ταύτην δὲν βλέπομεν καὶ εἰς τὰ γειτονικά μας Κράτη; Οἱ γείτονές μας, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἔχουσιν οὔτε σῦκα οὔτε σταφίδα οὔτε λάδι οὔτε καπνόν· ἔχουσι κτηνοτροφίαν καὶ τοὺς ἀρκεῖ αὐτὸ διὰ νὰ εἰσάγωσι μόνον παρ’ ἡμῶν 280.000.000 δραχ. ἐτησίως διὰ κτηνοτροφικὰ προϊόντα, δηλαδὴ ἡ Ἑλλὰς δίδει εἰς τὰ Κράτη αὐτὰ καὶ πρὸ παντὸς εἰς τὴν Σερβίαν 280.000.000 δρ. μὲ μέσην τιμὴν λίρας 102,50, τὴν ὁποίαν δέχεται μία στατιστικὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ἐνῷ ἡ Ἑλλάς, διατελοῦσα ὑπὸ τὰς αὐτὰς κλιματολογικὰς συνθήκας ὄχι μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ προμηθεύηται ἔξωθεν τὰ κτηνοτροφικά της προϊόντα, ἀλλὰ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ περίσσειαν, ἂν μὴ ἐξαγωγήν, κτηνοτροφικῶν προϊόντων. Λόγοι λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὄχι ἁπλῶς αἰσθηματικοί, ὄχι ἁπλῶς λόγοι δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ λόγοι οὐσιαστικώτεροι ἐπιβάλλουν τὴν ἄμεσον ἐνίσχυσιν τῆς κτηνοτροφίας, τοῦ κλάδου, λέγω, αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον τόσον πολὺ ἠγνόησαν μέχρι τοῦδε οἱ πολιτικοί μας. Ἐκπροσωπῶν, κύριοι, διαφόρους κτηνοτροφικοὺς συνεταιρισμοὺς καὶ ἔχων ὑπ’ ὄψιν τὰ πορίσματα εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξαν τὰ συμβούλια αὐτῶν διὰ τὴν ἀποκατάστασίν των προέβην εἰς τὴν σύνταξιν τῆς τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου, τροποποίησιν ἀποτελουμένην ἐξ ἓξ ἄρθρων, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν. Μεταξὺ τῶν ἄρθρων, κ. Ὑπουργέ, 36 καὶ 37, τῶν δύο τελευταίων ἄρθρων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, παρενέβαλον 6 ἄρθρα ἀφορῶντα τὴν ἀποκατάστασιν τῶν νομάδων κτηνοτρόφων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὸ πόρισμα μελέτης, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν ὅλοι οἱ Κτηνοτροφικοὶ Σύλλογοι τῆς Ἑλλάδος καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ Σύλλογοι καὶ ἔχουσι καταλήξει εἰς ὡρισμένα πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν μου εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ σχεδίου νόμου.

§65ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πόσα ποίμνια συντηρεῖ ἡ Ἑλλάς;

§66Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ μὲν τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ποίμνια 12.600.000. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν δηλώνονται καὶ ὅλα ὅσα ὑπάρχουν ἐκ μέρους τῶν κτηνοτρόφων. Λοιπὸν θὰ ἔχωμεν ἕνα 20% ἐπὶ πλέον τῶν δηλωθέντων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Συνεπῶς θὰ ἔχωμεν περὶ τὰ 15 ἑκατομμύρια ποιμνίων, τὰ ὁποῖα μὲ φόρον 10 δραχμῶν κατὰ κεφαλὴν θὰ δίδουν 150 ἑκατομμύρια τὸν χρόνον, τόσα ὅσα δὲν ἀποδίδει κανεὶς ἄλλος φόρος εἰς τὸ Κράτος.

§67Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς πόσας ἐκτάσεις;

§68Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε συνάδελφε, νὰ ὑπολογισθοῦν αἱ ἐκτάσεις, ἀλλὰ πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων εἰς τὰς ὁποίας ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων διαιτῶνται.

§69Ι. ΤΣΙΓΚΟΛΗΣ. Κύριε συνάδελφε, μήπως γνωρίζετε ὅτι διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου καταργεῖται τὸ νομοθετικὸν Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ ἐγκατάστασις κτηνοτρόφων εἰς λιβάδια ἐκκλησιαστικὰ ἢ ἄλλα;

§70Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καταργεῖται.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§72Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ νομοσχεδίου, ἔπραξα τοῦτο διότι ἐπεθύμουν, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τοῦτο καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄρθρον, νὰ ἀκούσω τὰς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπευθύνους τῆς Κυβερνήσεως γνώμας διὰ νὰ εἶναι δυνατὴ ἡ συζήτησις. Διότι εἰς ὡρισμένα ἄρθρα καὶ εἰς ὡρισμένας ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς εὑρίσκομεν ῥιζικὴν πρὸς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως διαφοράν. Ἄν εἴχομεν τὴν δήλωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι υἱοθετεῖ ὁλόκληρον τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, διάφορος ἤθελεν εἶσθαι ἡ συζήτησις ἀπὸ τὴν συζήτησιν τοῦ νὰ ἀντικρούσωμεν ὡρισμένας διατάξεις τοῦ σχεδίου νόμου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡρισμένας διατάξεις τοῦ σχεδίου νόμου τῆς Ἐπιτροπῆς. Θὰ ἦτο καλυτέρα ἡ συζήτησις, συστηματικωτέρα καὶ θὰ ἀπηλλάσσετο καὶ ἡ Συνέλευσις μακρηγοριῶν καὶ ἀπωλείας πολυτίμου χρόνου. Διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἐγὼ ἀπησχόλουν τὴν Συνέλευσιν ἀποκρούων ὡρισμένας διατάξεις τοῦ σχεδίου νόμου τῆς Κυβερνήσεως καὶ μετὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἔλθῃ ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ εἴπῃ ὅτι ἐγκαταλείπει τὸ σχέδιον αὐτό, δὲν θὰ εἶναι ματαία ἡ συζήτησις, δὲν θὰ εἶναι ματαία ἡ ἀπώλεια τοῦ χρόνου; Θὰ ἤθελα λοιπὸν νὰ ἔχω μίαν δήλωσιν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἂν θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς.

§73Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς ἐδήλωσε, κύριε συνάδελφε, ὅτι ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ῥιζικῶς δὲν ἀντιτίθεται πρὸς τὸ σχέδιον νόμου τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦτο διότι δι’ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ τρόπου ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ὅτι δὲν θέλομεν ἔλθει εἰς ἀπώλειαν χρόνου. Ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς ἔχει ὡρισμένας ἐπιφυλάξεις καὶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν θὰ ἀκούσητε ταύτας. Ἤρχισεν ἤδη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐὰν ἐξαιρετικῶς θέλητε νὰ ἔχητε τὰς ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, δὲν ἔχετε παρὰ νὰ περιμείνετε ὀλίγον χρονικὸν διάστημα. Ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναπτύξῃ ἀκριβῶς τὰς γνώμας της, διότι ἡ διαφορὰ μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ Ἐπιτροπῆς ἔγκειται εἰς τὸ ζήτημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ δοθῇ ἕνας ὁρισμὸς τῆς αὐτοκαλλιεργείας, διότι εἶναι πιθανὸν ὅτι ἄνευ αὐτῆς δὲν θὰ εἶναι εὔκολος ἡ ἐφαρμογὴ τῶν σχετικῶν διατάξεων.

§74ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν πάγιον νόμον ὁ καθορισμὸς τῆς αὐτοκαλλιεργείας;

§75Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, κύριε συνάδελφε.

§76Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὥστε ἐπὶ τοῦ ἄρθρου πρώτου ἡ μόνη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς διαφωνία εἶναι ἡ ἑξῆς:...

§77Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι ἡ μόνη, κύριε συνάδελφε.

§78Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δι’ αὐτὸ σᾶς ἐρωτῶ, διὰ νὰ μὴ ματαιοπονῶμεν. Θὰ ἤθελα νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις ποίας τροπολογίας θὰ κάμῃ δεκτὰς καὶ ποίας δὲν θὰ κάμῃ. Διότι ἐκείνας τὰς ὁποίας δὲν θὰ κάμῃ ἀποδεκτὰς ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἡγουμένη βεβαίως τῆς πλειοψηφίας, θὰ ἐπιμείνῃ μέχρι τέλους καὶ οὕτω θὰ ματαιοπονῶμεν εἰς συζητήσεις.

§79Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ, ὡς νὰ ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Α ἢ Β κόμμα. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ῥιζικῶν τροποποιήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν ἀναγκαῖαι νὰ γίνωσι, διότι μετὰ τὴν γένεσιν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος τὸ ἀγροτικὸν πρόβλημα εἰσῆλθεν εἰς νέαν ἐντελῶς μορφήν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ὡρισμένον σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον καὶ παρέπεμψεν εἰς Ἐπιτροπήν. Αὕτη ἀποδεχθεῖσα τὸ σύνολον προέβη εἰς τροποποιήσεις μὴ ῥιζικάς, δηλαδὴ μὴ θιγούσας ποσῶς τὴν γραμμὴν τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐχάραξεν. Ἑπομένως ὁ ἐκπροσωπῶν αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν Κυβέρνησιν Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θὰ ἀποδεχθῇ πολλὰς τῶν τροπολογιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἄλλας θὰ ἀπορρίψῃ. Ἀποδεχόμενος τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὡς τοῦτο διετυπώθη παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, δηλῶ ὅτι εὑρίσκω τοῦτο ἀσαφές, ἐὰν δὲν περιλάβῃ συγκεκριμένον καὶ εὔληπτον ὁρισμὸν τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Νομίζω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος διεφωτίσθη.

§80Α. ΜΑΡΚΟΥ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας θὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ τὴν ἐξέτασιν συνολικῶς τοῦ σχεδίου νόμου. Καὶ εἶναι μὲν δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῇ ὅτι σήμερον προβαίνομεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἀλλ’ ὁ τρόπος καθ’ ὃν θὰ ἐγίνετο ἡ συζήτησις, τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἀντιτάξωσιν οἱ τυχὸν ἀντιτιθέμενοι κατὰ τοῦ σχεδίου νόμου, θὰ κανονισθῶσιν ἀπὸ τὴν κρίσιν αὐτῶν τῶν ἰδίων, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου.

§81Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἂς ὁμιλούσατε ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§82Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν σᾶς εἶπε κανεὶς νὰ μὴ ὁμιλήσητε.

§83Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν ἠθελήσατε νὰ ὁμιλήσω. Κύριοι, εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ δὲν δύναταί τις νὰ τὸ ἀρνηθῇ ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταί· περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ καλλιεργοῦντες ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν τὰ κτήματα προῆλθον εἰς ἄμεσον μὲ τὰ κτήματα δεσμόν, ἀπέκτησαν δεσμοὺς καὶ συμπαθείας πρὸς αὐτὰ καὶ εἶναι δίκαιον νὰ ἀποκατασταθῶσι γεωργικῶς. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ τις ἀντιτιθέμενος. Ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλου σημείου εἶναι δυνατόν τις νὰ διαφωνήσῃ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου, ἐπὶ τοῦ σημείου ὅτι, ἐνῷ πάντες ἀποδέχονται ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, τῶν ὁμοεθνῶν, τοὺς ὁποίους μία λαῖλαψ ἔφερεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν γῆν, ἐνῷ παραδέχονται πάντες τοῦτο, γεννᾶται ἐξ ἄλλου τὸ ζήτημα: Τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁμοεθνῶν θὰ τὴν πληρώσωσι μόνον οἱ ἰδιοκτήμονες τῶν γαιῶν, τὴν κοινωνικὴν αὐτὴν ἀνάγκην θὰ τὴν ὑποστῶσιν ὡρισμέναι τάξεις, κατὰ παράβασιν τῆς καθοριζομένης ἰσότητος ἐν ἑκάστῃ Πολιτείᾳ, ἢ θὰ τὴν ὑποστῇ ὡρισμένη τάξις ἀνθρώπων ἡ ὁποία ἔτυχε νὰ ἔχῃ ὡρισμένους μὲ τὴν γῆν δεσμούς; Κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δίκαιον· δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δίκαιον ὡρισμένη τάξις ἀνθρώπων νὰ ὑποστῇ τὴν θυσίαν, νὰ ὑποστῇ τὰ ἔξοδα τῆς ἐφαρμογῆς μιᾶς πολιτικῆς, νὰ ὑποστῇ τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς γνώμης ὀρθῆς κατὰ βάσιν, ἀλλὰ ἀδίκου ἀπέναντι ὡρισμένης τάξεως.

§84Π. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἦτο καὶ αὐτὴ ἄδικος κατὰ τὸ παρελθόν.

§85Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, καὶ ἀπὸ ἀπόψεως δικαιοσύνης καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἰσότητος τῶν πολιτῶν ἐνώπιον τῶν νόμων καὶ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀντίθετον καὶ ὡς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Καταστατικοῦ ἡμῶν Χάρτου. Ὁ Καταστατικὸς ἡμῶν Χάρτης ἐπιτρέπει τὴν διὰ δημοσίαν ἀνάγκην ἢ ὠφέλειαν ἀπαλλοτρίωσιν ξένης περιουσίας, ἀλλ’ ἔχει ῥητὸν καὶ ἀπαράβατον ὅρον, ὅτι ἡ ἀπαλλοτρίωσις αὐτὴ ἢ ἡ στέρησις περιουσίας θὰ γίνῃ κατόπιν ἀποζημιώσεως. Ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦ Καταστατικοῦ ἡμῶν Χάρτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξῃ τις βασίμως ὅτι διὰ τῆς λέξεως ἀποζημίωσις ὑπονοεῖται ἡ τμηματικὴ ἀποζημίωσις τοῦ στερηθέντος τῆς περιουσίας του. Διότι αὐτὴ αὕτη ἡ λέξις ἀποζημίωσις σημαίνει τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ζημίας τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῇ ὁ ἰδιοκτήμων στερούμενος τῆς ἰδιοκτησίας του, σημαίνει δηλαδὴ ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις ἐκείνου, ἀπὸ τὸν ὁποῖον θὰ ἀφαιρεθῇ τὸ κτῆμα, θὰ εἶναι ἡ αὐτὴ κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀφαιρεθῇ καὶ θὰ πληρωθῇ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ Συντάγματος περιέχεται καὶ ἡ ἔννοια τῆς μερικῆς ἀποζημιώσεως. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας τῶν παραστάντων κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 17ου ἄρθρου μελῶν τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς. Θὰ ἠδύνατο λοιπὸν κατὰ τῆς πολιτικῆς ταύτης νὰ ἀντιταχθοῦν τὰ δύο κεφαλαιώδη, τὸ ἄδικον διότι ἐν τῇ Πολιτείᾳ κατατάσσονται δύο τάξεις ἄνισοι, ἡ τάξις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, οἵτινες ἀποκαθίστανται καὶ ἡ τάξις τῶν ἰδιοκτημόνων οἱ ὁποῖοι στεροῦνται τῆς ἰδιοκτησίας των χωρὶς νὰ τύχωσι δικαίας ἀποζημιώσεως. Δὲν θὰ ἐξετάσω ὁλόκληρον τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν, διότι ἐπὶ τὸ βῆμα θὰ μὲ διαδεχθῶσι συνάδελφοι ἐμπειρότεροι ἐμοῦ καὶ γνῶσται τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἐκεῖ ὅπου τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθη, ἐκεῖ ὅπου τὸ πρῶτον ἐγεννήθη, ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐγὼ θὰ ἐξετάσω τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου σχετικῶς μὲ τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγει ἐν Πελοποννήσῳ, ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι τοῦτο δίκαιον, διότι τοῦτο εἰδικῶς μὲ ἐνδιαφέρει καὶ τοῦτο δύναμαι νὰ συζητήσω. Ὑπάρχει ἐν ἄρθρῳ 1, ἐδ. 5 ἡ διάταξις καθ’ ἣν ἀγροτικὰ κτήματα ἐκτάσεως μικροτέρας τῶν 300 στρεμμάτων, κείμενα ἐν Πελοποννήσῳ, ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἡ δ’ ἔκτασις αὕτη, προκειμένου περὶ κτημάτων καλλιεργουμένων δι’ ἀμπέλους κλπ., ἐλαττοῦται εἰς 150 στρέμματα. Νομίζω, ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἔκτασιν τῶν στρεμμάτων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἀρκοῦσα, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν περιορισμόν, προκειμένου περὶ ἀμπέλων κλπ., ὅτι εἶναι ἀντεπιστημονικός. Κύριοι, ὅτε ἐφηρμόσθη τὸ Σοβιετικὸν καθεστὼς ἐν Ρωσίᾳ, ἐψηφίσθησαν διάφοροι νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐκανόνιζαν τὸν τρόπον τῆς διανομῆς τῆς γῆς μεταξὺ τῶν χωρικῶν, κατέστη δὲ ὁ κῶδιξ ὁ ἀγροτικὸς τῆς Ρωσίας, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπηγορεύθη ῥητῶς καὶ ἀπαρεγκλίτως καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἀμπέλων, τῶν σταφιδώνων, ἐφ’ ὅλων τῶν ἐκτάσεων αἱ ὁποῖαι ἐφυτεύθησαν ἢ ἐκαλλιεργήθησαν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§86Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ ἔχομεν.

§87Α. ΜΑΡΚΟΥ. Δὲν τὸ ἔχομεν, διότι ὑπάρχει ἀντινομία μεταξὺ τῆς § 5 καὶ τοῦ ἐδαφίου βʹ.

§88Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ εἴπωμεν συγκεκριμένως ἐπὶ ἑνὸς κτήματος διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ὑπάρχει ἀντινομία, διότι νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει.

§89Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὑποθέσατε ὅτι ἀποστέλλετε ἕνα νομογεωπόνον εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἂς εἴπωμεν τὸν κ. Γεωργακόπουλον, ὁ ὁποῖος λαμβάνει τὴν ἐντολὴν νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ὡρισμένων κτημάτων. Φθάνει εἰς τὸν Νομὸν Μεσσηνίας καὶ εὑρίσκει ἓν κτῆμα 180 στρεμμάτων. Φρονῶ ὅτι μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1, ἐδ. εʹ, θὰ δυσκολευθῇ ὁ κ. Γεωργακόπουλος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπίταξιν τοῦ κτήματος.

§90Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Διὰ νὰ σᾶς διευκολύνω, τὸ κτῆμα αὐτὸ τί θέλετε νὰ ἔχῃ;

§91Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἔχει 60 στρέμματα σταφίδος, 40 ἀμπέλια καὶ 20 ἁλώνια.

§92Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἰς τὰ 60 στρέμματα σταφίδος εἶναι ἡ διάταξις ὅτι πρόκειται περὶ συνεχοῦς ἀμπελοειδοῦς φυτείας. Αἱ ἀμπελοφυτεῖαι καὶ αἱ δενδρώδεις ἐκτάσεις ἐξαιροῦνται. Ὑπολείπονται τὰ 20 στρέμματα ἁλώνια. Ἐὰν ὁ κ. Γεωργόπουλος ἀποφανθῇ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ 20 αὐτὰ στρέμματα, τότε ἐχρεοκόπησεν ὁ νόμος.

§93Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἂν τὸ σύστημα τὸ ἀγροτικὸν ἔχει χρεοκοπήσει, ἔχει χρεοκοπήσει διότι δὲν ὑπάρχουν τὰ κατάλληλα πρόσωπα. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἐξήγησιν διὰ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἐν Πελοποννήσῳ ζήτημα μὴ ὑπάρχον, διὰ νὰ μὴ κινηθοῦν ὀρέξεις ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφαντάσθησαν ποτὲ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ζητήσουν τὴν διανομὴν ὡρισμένων γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπεκτήθησαν διὰ κόπων καὶ μόχθων τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν, προκειμένου περὶ σταφίδος, ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἦτο σαφεστέρα· δηλαδὴ θὰ ἐπεθύμουν νὰ καθορισθῇ, διότι λέγει «ἔκτασις μικροτέρα τῶν 300 στρεμμάτων». Ἂν ἓν ἀγροτικὸν κτῆμα εἶναι ἐκτάσεως μείζονος τῶν 300 στρεμμάτων;

§94Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Σταφίδα; Ἡ σταφὶς δὲν καλλιεργεῖται κολληγικῶς.

§95Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ποία ἡ ἔννοια ὅμως τῆς διατάξεως τοῦ ἐδαφίου 5, ὅτι ἡ ἔκτασις ἐλαττοῦται εἰς 150 στρέμματα προκειμένου περὶ ἀμπέλων;

§96Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἔχετε δίκαιον εἰς αὐτό· αὐτὸ νὰ λείψῃ.

§97Α. ΜΑΡΚΟΥ. Τότε εἶμαι σύμφωνος.

§98Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Νὰ σημειώσετε ὅμως ὅτι ἀποδίδετε τὴν ἔννοιαν ὅτι αἱ ἐμφυτεύσεις ἔχουν γίνει ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ καλλιεργοῦνται ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§99Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἀναντιρρήτως. Καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα γεννᾶται ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ἄρθρου 1. Τὸ ἐδάφιον 5 ὁμιλεῖ περὶ ἀγροτικῶν κτημάτων ἐκτάσεως μικροτέρας τῶν 300 στρεμμάτων. Καὶ ἐρωτᾶται· ἂν τὸ ἀγροτικὸν τοῦτο κτῆμα ἐν Πελοποννήσῳ εἶναι 400 στρεμμάτων, θὰ ἀπαλλοτριωθῇ ὁλόκληρον ἢ θὰ ἀφεθῇ ἡ διαφορὰ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην;

§100Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πληροφορίαν πάλιν σᾶς δίδω ἐν σχέσει μὲ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς. Αὐτὸ τὸ ζήτημα θίγετε εἰς τὸ γʹ ἐδάφιον, ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως τοῦ ὁποίου ἐξάγεται ὅτι μένουν τὰ 300 στρέμματα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην· τὸ ὑπερβάλλον ἀπαλλοτριοῦται.

§101Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ἔχει καλῶς. Ἤδη ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 26....

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἦτο καλύτερον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ 1ου;

§103Α. ΜΑΡΚΟΥ. Πολὺ καλά.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούτρας ἔχει τὸν λόγον.

§105Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Τὸ πρὸς γεωργικὴν ἐγκατάστασιν δικαίωμα τῶν προσφύγων, κύριοι, δὲν δύναται παρ’ οὐδενὸς βασίμως ν’ ἀμφισβητηθῇ. Οἱ ὁμαίμονες ἡμῶν οὗτοι ἐν τῇ κοινῇ συμφορᾷ ὑπέστησαν καταστροφὴν πράγματι ἀφάνταστον καὶ δυστυχῶς ἀνεπανόρθωτον, τῆς ὁποίας δὲν ἦσαν ἄξιοι, οὔτε αὐτοὶ οἱ ὑπαίτιοι. Ἑπομένως δικαιοῦνται ἀμερίστων τῶν συμπαθειῶν πάντων ἡμῶν καὶ πάσης δυνατῆς ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας περιθάλψεως. Δὲν δύναταί τις ἐπίσης εὐλόγως ν’ ἀρνηθῇ τὸ πρὸς ἀποκατάστασιν δικαίωμα τῶν ἐντοπίων ἀκτημόνων καλλιεργητῶν. Παρ’ ὅλων ἀναγνωρίζεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ βάσις, ἥτις εἶναι ὅτι γενικῶς τὸ ἀτομικὸν δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, μὴ ἔχον ἤδη τὴν σημασίαν ἣν εἶχεν εἰς πολὺ παρῳχημένους χρόνους, ὁπότε, ὡς λ.χ. ἐν Γαλλίᾳ τῷ 1793 διὰ τῆς περιφήμου «Διακηρύξεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοῦ πολίτου», ἐκηρύσσετο ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, ὀφείλει ἐν μέρει νὰ ὑποχωρήσῃ πρὸ τοῦ ὑπερτάτου κοινωνικοῦ δικαιώματος. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα ἐξαιρέσεών τινων τοπικῆς φύσεως, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δύνανται νὰ ὑπάρξουν, ὡς καὶ τοῦ ποσοστοῦ τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, καὶ τῆς ἀποζημιώσεως αὐτοῦ. Πάντα τὰ ζητήματα ταῦτα ἀποτελοῦσι μόνον λεπτομερείας, ἃς ὀφείλομεν νὰ προσέξωμεν καὶ κανονίσωμεν κατὰ τὸν δικαιότερον δυνατὸν τρόπον, ὥστε οὐδεὶς νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀδικούμενος καὶ παραπονούμενος εὐλόγως. Οὐχ ἧττον δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ λησμονῶμεν ὅτι πλὴν τῶν προαναφερθεισῶν δύο τάξεων, τῶν δικαιουμένων ἀποκαταστάσεως προσώπων, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη τάξις ἀγροτῶν ἐπίσης, εἰς τὴν ὁποίαν εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ τέλους νὰ στραφῇ ἡ ἡμετέρα προσοχή. Αὕτη εἶναι ἡ τάξις τῶν ἀσκούντων τὴν νομαδικὴν κτηνοτροφίαν. Οἱ κτηνοτρόφοι οὗτοι, ὄντες κατὰ κοινὴν ἀναγνώρισιν ἐκ τῶν γνησιωτέρων ἐκπροσώπων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, εἶναι Ἕλληνες ἀνέκαθεν, ὁμιλοῦντες μόνον τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, ζῶντες διαρκῶς ἐν Ἑλλάδι, στρατευόμενοι καὶ συνεισφέροντες εἰς ὅλα τὰ δημόσια βάρη. Ἡ τάξις των κατὰ τοὺς χαλεποὺς χρόνους τῆς δουλείας τοῦ Ἔθνους, ἀποσυρομένης συνήθως εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη, οὐδέποτε σχεδὸν ὑπετάγη εἰς τὸν Τοῦρκον. Προσέφερε δὲ καὶ κατὰ τὸν ἐθνικὸν περὶ ἀνεξαρτησίας ἀγῶνα, κυρίως διὰ τῶν ἐξ αὐτῆς προελθόντων κατὰ μέγα μέρος ἀρματολῶν καὶ κλεφτῶν καὶ κατὰ τὴν πρὸ τῶν Βαλκανικῶν πολέμων ἐποχὴν τῶν Μακεδονικῶν, ἐνισχύουσα παντοιοτρόπως τοὺς Μακεδονομάχους μας, καὶ κατὰ τοὺς ἐπακολουθήσαντας πολέμους τούτους, ὧν τὰ στρατευόμενα μέλη της μετέσχον ὑπηρετοῦντα, ἰδίως εἰς τὰ Εὐζωνικὰ τάγματα, καὶ μετὰ ταῦτα τὰς ὑπηρεσίας της εἰς τὴν κοινὴν Πατρίδα. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρξαν οἱ κτηνοτρόφοι οὗτοι καὶ χρησιμώτεροι, ἐνῷ ἠδύναντο πράγματι νὰ εἶναι, καὶ ἂν προσέτι μεταξὺ αὐτῶν παρετηρήθησαν ἄλλοτε ἢ παρατηροῦνται ἀκόμη καὶ τώρα τὰ ἄτακτα στοιχεῖα, τούτου ὑπεύθυνοι δὲν εἶναι κυρίως οἱ ἴδιοι, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην φέρει ἰδίως ἡ ἀείποτε ἀστοργήσασα πρὸς αὐτοὺς Πολιτεία, ἡ ὁποία οὐδέποτε ἐφρόντισε καὶ περὶ τῆς μορφώσεώς των, ἀλλὰ τοὺς ἀφῆκε νὰ εἶναι τέκνα τῆς φύσεως, ἐκτὸς ἂν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας καὶ δι’ ἰδίων μέσων καὶ ἀγώνων μορφωθῶσιν, ὁπότε, ὡς ἀπεδείχθη, κατ’ ἀναλογίαν τοὐλάχιστον οὐδαμῶς ὑστεροῦσι τῶν πολλῶν. Τὸ πρὸς ἀποκατάστασιν δικαίωμά των ἀνεγνωρίσθη πάντοτε χωρὶς δυστυχῶς καὶ νὰ ἱκανοποιηθῇ ποτέ. Οὕτως, ἐν ὑποβληθέντι ἄλλοτε σχεδίῳ νόμου ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας κ. Τερτίπη, ἐξαίρονται τὰ πρὸς ἀποκατάστασιν δικαιώματα αὐτῶν, ἡ φιλοπονία καὶ ἡ χρησιμότης των, ἡ ἄστοργος ἐγκατάλειψίς των ὑπὸ τῆς Πολιτείας καὶ ἡ ὑπερήφανος μεθ’ ὅλα ταῦτα καρτερία των. Ἐν τῷ δημοσιευθέντι διὰ τοῦ Τύπου πολιτικῷ προγράμματι τοῦ κ. Μεταξᾶ περιέχεται ἐπαγγελία καὶ περὶ ἀποκαταστάσεως αὐτῶν. Ὁ τέως Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς, ἐν σχετικῇ μελέτῃ του, κηρύσσεται ὡσαύτως ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεώς των. Ὁ ἐκ τῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας κ. Χασιώτης, γνωρίζων καλῶς, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του, τὰ κατ’ αὐτούς, ἐν τῷ περιοδικῷ «Νέα Γεωπονικὰ» ἐξαίρει τὴν Ἑλληνικότητα, τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ἐπὶ Τουρκοκρατίας καὶ ἐφεξῆς ὑπηρεσίας, τὰ πλεονεκτήματα καὶ τὴν χρησιμότητα ἐν γένει αὐτῶν. Περὶ τούτων πρόκειται. Ἡ ἐγκατάστασίς των κατὰ τοῦτο ἀποτελεῖ ἀνάγκην διὰ τὴν ἀπόδοσιν στοιχειώδους δικαιοσύνης εἰς μίαν τάξιν πολιτῶν ἐχόντων οὕτω πλῆρες τὸ δικαίωμα ὅπως τύχωσι μερίμνης ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, καὶ μὴ δυναμένων ἄλλως μετὰ τὴν διανομὴν τῶν λιβαδίων εἰς τοὺς καλλιεργητὰς νὰ συντηρηθῶσιν, ἀλλ’ οὔτε ν’ ἀλλάξωσι δυστυχῶς ἐπάγγελμα ὡς ἐκ τοῦ βίου ὃν ἕως τώρα ἔζησαν. Ἀλλ’ ἀκόμη ἀποτελεῖ ἀνάγκην καὶ διὰ τὴν ἐθνικὴν καθ’ ὅλου οἰκονομίαν, διότι ἡ τάξις αὕτη εἶναι ἡ μόνη σχεδὸν τάξις παρ’ ἡμῖν ἥτις συστηματικῶς ἀσχολεῖται εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, ἧς ἡ ἰδιότης, ὡς κατ’ ἐξοχὴν πλουτοπαραγωγικῆς δυνάμεως, εἶναι γνωστὴ καὶ δὲν χρήζει ἀναπτύξεως. Παράδειγμα ἐπωφελοῦς χρησιμοποιήσεως τοιούτων στοιχείων ὑπό τε τὴν ἔποψιν ταύτην τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἔστω ἡ γείτων ἡμῶν Ἐπικράτεια Ἰταλία, ἐν ᾗ εἰς τὸ ἄλλοτε βασίλειον τῆς Νεαπόλεως ὑπῆρχον τοιοῦτοι νομάδες καὶ ἤκμαζε συγχρόνως ἡ ληστεία. Ἤρκεσε δὲ ὅπως διανεμηθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἐκτεταμένη πεδιὰς τῆς Ἀπουλίας πρὸς ἐγκατάστασίν των, ὅπως καὶ ἡ ληστεία ἐκλείψῃ καὶ ἡ ὄψις τῆς τέως ἀχρησιμοποιήτου ἐπαρκῶς πεδιάδος ταύτης ἀλλοιωθῇ ἐξ ὁλοκλήρου, μεταβληθείσης εἰς ἀπέραντον ἐλαιῶνα καὶ καλλιεργουμένης ἔκτοτε ἐπιμελέστατα. Ἀλλὰ καὶ ἡ πλησιεστέρα ἡμῶν γείτων Σερβία παρεχώρησε δωρεὰν λιβάδια καὶ ἐγκατέστησεν, ἐγκαθιστᾷ δὲ καὶ ἤδη τοιούτους κτηνοτρόφους, οὐ μόνον ἐντοπίους, ἀλλὰ καὶ Ἕλληνας ἀκόμη ἐκπατριζομένους οὕτως. Οἱ κτηνοτρόφοι οὗτοι συνδέονται ἐν πολλοῖς μετὰ τοῦ ἐδάφους οὐχὶ ὀλιγώτερον τῶν ἀποκαθισταμένων γεωργῶν. Καθόσον, ἐνῷ τοὺς γεωργοὺς ἐγκαθιστῶμεν ἤδη οὐ μόνον εἰς τὰ ἐδάφη ἐν οἷς εἰργάσθησαν καὶ ἐκαλλιέργησαν, ἀλλὰ καὶ εἰς τέως ἄγνωστα τοιαῦτα, ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐκ τῶν κτηνοτρόφων τούτων μισθωταὶ τοῦ αὐτοῦ λιβαδίου ἐν συνεχείᾳ κατὰ παράδοσιν ἐκ τῶν προγόνων των ἀπὸ ἑκατονταετίας καὶ πλέον. Ἑπομένως καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης δὲν ὑστεροῦσιν. Ὑπάρχει ἐπίσης καὶ ἄλλη τάξις κτηνοτρόφων καταγομένων ἐξ ὀρεινῶν χωρίων, ἔνθα ἔχουσι τὴν κατοικίαν των, ἄνευ ἐπαρκοῦς ἄλλης περιουσίας, παρακολουθούντων κατὰ χειμῶνα τὰ ποίμνιά των εἰς τὰ πεδινὰ μέρη, ἔνθα ἐνοικιάζουσι λιβάδια, καὶ ἀσχολουμένων κυρίως εἰς τὴν κτηνοτροφίαν. Δίκαιον εἶναι ὅπως καὶ περὶ τούτων ληφθῇ ἀνάλογος πρόνοια. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου οὐδαμῶς μεταβάλλεται ἡ θέσις τῶν περὶ ὧν πρόκειται κτηνοτρόφων ἐπὶ τὰ βελτίω, ὡς ἐκ πρώτης ὄψεως ἴσως φαίνεται, ἀλλ’ ἐπὶ τὰ χείρω ἀσφαλῶς τρέπεται αὕτη, ἄγουσα μάλιστα εἰς καταστροφήν. Καθόσον, ἐνῷ δὲν λαμβάνεται πραγματικὴ πρόνοια περὶ ἐγκαταστάσεως αὐτῶν, ἀλλὰ μόνον ἐπαγγελία παρέχεται περὶ μελλοντικῆς τοιαύτης δι’ εἰδικοῦ νόμου, ἡ ἐπαγγελία αὕτη εἶναι δυστυχῶς ἀνεκπλήρωτος καὶ ἀποβαίνει οὕτω δῶρον ἄδωρον, διότι αἱ γαῖαι πᾶσαι διανέμονται εἰς τοὺς καλλιεργητάς, αἱ δὲ προοριζόμεναι δι’ αὐτοὺς «βουνώδεις ἐκτάσεις μετὰ τῶν κρασπέδων των», ὑπὸ τὸν περιορισμὸν μάλιστα καὶ αὗται τῆς μὴ ἀναγκαιότητός των διὰ τὰ ζῷα τῶν χωρικῶν, δὲν εἶναι, ὡς γνωστόν, κατάλληλοι πρὸς συντήρησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς κτηνοτροφίας τῶν προβάτων ἰδίως, ἐφ’ ὧν κυρίως στηρίζονται οἱ τοιοῦτοι κτηνοτρόφοι. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἀναγκαῖον, ἂν σκοπῆται νὰ ληφθῇ ἀληθῶς καὶ περὶ αὐτῶν πραγματικὴ καὶ ἀποτελεσματικὴ μέριμνα, καὶ οὕτω μὴ ἐκλείψῃ μετὰ τούτων καὶ ἡ συστηματικὴ κτηνοτροφία, ἀπεναντίας δὲ βελτιωθῇ αὕτη διὰ μονίμων καὶ ἀσφαλῶν ἐγκαταστάσεων ποιμνιοστασίων καὶ τυροκομείων, προαγωγῆς τῶν κτηνοτροφικῶν προϊόντων κλπ. — ἀγαθῶν δηλαδὴ τὰ ὁποῖα παρέχει ἡ μόνιμος ἐγκατάστασις — νὰ τοῖς παραχωρηθῶσι καὶ πεδιναὶ ἐκτάσεις, οἷαι ὑπάρχουσι καὶ δύνανται νὰ διατεθῶσι, χωρὶς ἐντεῦθεν ν’ ἀναιρεθῇ καὶ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, οὐδὲ νὰ μειωθῇ καὶ δὴ ἐπαισθητῶς τὸ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἀπομένον κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τμῆμα τοῦ κτήματος.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§107ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν κ. Πρόεδρε.

§108Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἄς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς 10½.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν δεκάτην καὶ ἡμίσειαν. (Ὥρᾳ 9.30′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.50′ μ.μ.).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον, ἀλλ’ ἀπουσιάζει. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς.

§111Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀσχοληθῶ ἐπὶ τῶν γενικῶν γραμμῶν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ὅσον ὁμόφωνος ἐξεδηλώθη ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως καὶ ὁμόφωνος ἡ ἐπιθυμία τοῦ ἀγροτικοῦ κόσμου πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων. Εἶμαι μάλιστα εὐτυχής, διότι διαπιστοῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰδικὴ μέριμνα καὶ λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν αἱ συνθῆκαι αἱ τοπικαὶ αἱ ὁποῖαι εἰς ὡρισμένας περιφερείας τῆς Π. Ἑλλάδος καθορίζουν τὰς σχέσεις τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ τοὺς ἀκτήμονας καὶ προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον δι’ εἰδικῶν διατάξεων, ὡς ἔξαφνα ἐν ταῖς παραγράφοις γʹ, δʹ, εʹ διὰ τὸν εὔρυθμον διακανονισμὸν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν ταῖς περιφερείαις ταύταις. Θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὑστερεῖ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑπτάνησον. Εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ εἰδικαὶ συνθῆκαι ἐντελῶς ἐξαιρετικαὶ καθιερώθησαν ἐκ λόγων ἱστορικῶν, ἐκ τῆς μακροχρονίου ὑπὸ τὸ Ἑνετικὸν καθεστὼς καὶ τὸ Ἀγγλικὸν καθεστὼς διαβιώσεως, καθιερώθησαν συνθῆκαι πολὺ διαφορετικαὶ ἀπὸ ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἰσχύουν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν Μακεδονίᾳ, ἐν Θράκῃ κλπ. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο πολὺ περισσότερον ἀκόμη τὸ νομοσχέδιον ἄρτιον, ἂν διελάμβανεν εἰδικὴν διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ καθώριζε καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν σχέσεων τῶν ἰδιοκτητῶν πρὸς τοὺς ἀκτήμονας καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ. Ἐν Ἑπτανήσῳ, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ὑπάρχει ζήτημα ἀκτημόνων. Ὑπάρχουν ζητήματα σχέσεων ἐδαφονομίου, ἐμφυτεύσεως καὶ ἄλλα συναφῆ. Τὰ ζητήματα ταῦτα δι’ εἰδικῶν νόμων καὶ ἄλλοτε ἔχουν ρυθμισθῆ. Εἰσηγητὴς μάλιστα τοῦ σοβαρωτέρου ἐκ τῶν νόμων τούτων ἦτο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας κ. Ζαβιτσάνος. Ὁ νόμος οὗτος ἐτροποποιήθη δι’ ἑτέρου. Καὶ ὡς εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἀντιληφθῶ, καὶ ὁ κ. Δενδρινὸς ὑπέβαλε σχετικὸν νομοσχέδιον. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τροπολογίαν σχετικὴν περὶ διακανονισμοῦ τοῦ ζητήματος ἐν Ἑπτανήσῳ, διὰ τῆς ὁποίας ρυθμίζεται ἡσύχως τὸ πρᾶγμα, διότι ἄλλως θὰ δημιουργηθοῦν ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ὑφίστανται, καὶ τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσωσιν ἀσφαλῶς διατάραξιν τῆς τάξεως, ὅσον ἀφορᾷ τὸν θεσμὸν γεωργίας, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καταθέτω τροπολογίαν καὶ παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ τὴν λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, δεδομένου μάλιστα ὅτι ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Ὑπουργός. Ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ νόμοι ἐν Ἑπτανήσῳ, οἱ ὁποῖοι ρυθμίζουσι, κύριοι, τὸ ζήτημα τῆς ἐμφυτεύσεως, ἀγροληψίας κλπ. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία. Ἐπίσης ἔχω νὰ κάμω ἄλλην μίαν παρατήρησιν: Τὸ ἐδάφιον 8 τοῦ συζητουμένου ἄρθρου ἀνατρέπει τὸ 2ον ἐδάφιον, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἰσχύουσιν αἱ περὶ ἐμφυτεύσεως διατάξεις ὅσον ἀφορᾷ τὰς δενδρώδεις καὶ ἀμπελώδεις ἐκτάσεις.

§112Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ παραμείνουν ἀναπαλλοτρίωτοι. Ἑπομένως ἡ διατύπωσις θέλει κάποιαν μικρὰν διόρθωσιν.

§113Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὥστε θὰ γίνῃ ἄλλη διατύπωσις τοῦ ἐδαφίου.

§114Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ εἶναι ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως.

§115Ν. ΞΗΡΟΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος οὐσιώδους;

§116Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι εἶναι ζήτημα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ ὑποβάλῃ σχετικὴν τροπολογίαν εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§117Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑπτάνησον ἤθελα νὰ εἴπω τοῦτο, ὅτι διὰ τὴν Κέρκυραν ἰσχύει εἰδικὴ νομοθεσία ἀπὸ τὸ 1912. Εἰς τὴν λοιπὴν Ἑπτάνησον ἡ εἰδικὴ αὕτη νομοθεσία δὲν ὑφίσταται ἀκόμη. Διὰ τὴν Ζάκυνθον γίνεται ἤδη μία μελέτη καὶ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία, ἀλλὰ δὲν κατέληξεν αὕτη ἀκόμη εἰς συμπεράσματα. Καὶ βεβαίως θὰ πρέπῃ νὰ ληφθῇ εἰδικὴ μέριμνα καὶ νὰ δοθῇ ἐμφυτευτικὸν δικαίωμα ἀνάλογον πρὸς τὸ τῆς Π. Ἑλλάδος. Ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας τὸ ἔχει, ἐλπίζω, ὑπ’ ὄψιν του. Ἡ ἐξαίρεσις αὕτη τοῦ νόμου τοῦ ἀγροτικοῦ διὰ τὴν Ἑπτάνησον δὲν ἔχει ἄλλην ἔννοιαν παρ’ ὅτι εἶναι ἐντελῶς προσωρινὴ διάταξις.

§118Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος γνωρίζει ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Κερκύρας μελετᾶται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἔχω τώρα 2–3 μῆνας ἀκριβῶς ποὺ ἀσχολοῦμαι μὲ τὸ ζήτημα αὐτό.

§119Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὰ κτήματα τὰ μοναστηριακὰ τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὴν Ἑπτάνησον δὲν ὑπάρχει κανεὶς λόγος νὰ τὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς κοινῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας. Ἂν πρόκειται περὶ ἀγροτικῶν σχέσεων, θὰ τὰ περιλάβωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον· ἂν ὅμως δὲν πρόκειται οὔτε περὶ ἐμφυτευτικῶν οὔτε περὶ ἀγροληπτικῶν ἢ ἄλλων δικαιωμάτων; Θὰ παρεκάλουν ἑπομένως, ἂν ἦτο σύμφωνος ὁ κ. συνάδελφος, ἡ τροπολογία του νὰ διατυπωθῇ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξηρὸς ἔχει τὸν λόγον.

§121Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ μὲ ἀπασχολήσουν εἰδικῶς, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, αἱ περικοπαὶ αἱ ἀφορῶσαι τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, τὴν ὁποίαν ἐκπροσωπῶ. Θὰ προσπαθήσω νὰ εἶμαι σύντομος καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν σαφής, ὥστε νὰ μὴ γεννηθῶσι παρεξηγήσεις. Πολὺ δὲ περισσότερον προκειμένου ὁ ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλῇ πρὸς ὑμᾶς νὰ μὴ εἶναι, παρ’ ὅλας τὰς διαδόσεις τὰς ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, τσιφλικιοῦχος, δυστυχῶς, διότι δὲν ηὐδόκησεν ἡ τύχη νὰ τοῦ ἀπονείμῃ αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικὴν τιμήν. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα παρακολουθῶ ἀπὸ τοῦ 1910, ὅτε τὸ πρῶτον ἐνεφανίσθη κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Συντάγματος. Τὰς σχετικὰς ἀντιλήψεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐξέθηκα τότε ἐν πλάτει, συνοψίζονται δὲ εἰς δύο λέξεις, εἰς τὸ ὅτι ἐπεθύμουν καὶ ἐνόμιζον καὶ νομίζω ὅτι διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν θὰ ἦτο ἐπωφελέστερον ἂν κατωρθοῦμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὴν μικρὰν καλλιέργειαν πρὸς τὴν μεγάλην μερικῶς, διότι νομίζω ὅτι ἡ συμπόρευσις τῶν δύο τούτων ἀρχῶν θὰ ἠδύνατο νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς ἀποτελέσματα θετικά. Αἱ ἀντιλήψεις μου αὗται φρονῶ ὅτι ἐξυπηρετοῦν τὰς ἰδέας αἱ ὁποῖαι κρατοῦσι καὶ εἶμαι ἐκ τῶν ἐμμενόντων εἰς αὐτάς.

§122ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ἀντιλήψεις τοῦ 1910 ἢ σημεριναί; Μετεβλήθησαν τὰ πράγματα, κ. συνάδελφε.

§123Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν μετεβλήθησαν δυστυχῶς αἱ περιστάσεις καὶ οἱ πολιτικοὶ δὲν ἐφροντίσαμεν ἀπὸ τότε μέχρι σήμερον νὰ ριζώσῃ μεταβολὴ αἰσθημάτων. Πιθανὸν νὰ μὴ ἔχω τὴν ὀξύτητα τῆς ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἔχουν ἄλλοι συνάδελφοι, ἀλλὰ δυστυχῶς οὕτως ἔχουσι τὰ ζητήματα. Ἐξαίρεσιν βεβαίως ἀποτελεῖ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα· δύναται καὶ ἠδύνατο καλύτερον, καὶ θὰ δυνηθῇ ἀσφαλῶς καὶ καλύτερον νὰ λυθῇ ἀπὸ τὴν γεωργίαν, χωρὶς νὰ παραβλαφθῶσι παντάπασιν αἱ ἰδέαι τὰς ὁποίας ἐγὼ ὑποστηρίζω. Εἰδικῶς δὲ ἀναφέρομαι εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο εἰς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, ὅπου δὲν ὑπάρχουν κἂν πρόσφυγες παρὰ ἐλάχιστοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι κἂν γεωργοί.

§124ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ζητήσητε πρόσφυγας.

§125Ν. ΞΗΡΟΣ. Παρεκάλεσα, κ. συνάδελφε, καὶ θὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι παρεκάλεσα νὰ μᾶς σταλοῦν πρόσφυγες καὶ ὑπέδειξα τὰ σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ μᾶς ἀποσταλοῦν πρόσφυγες. Ὥστε ἡ σύστασις τὴν ὁποίαν μοῦ κάμνετε δὲν ἔχει τὴν θέσιν της. Ἄν, κύριοι πληρεξούσιοι, δύναταί τις νὰ εἴπῃ δύο λέξεις γενικῶς ἐπὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπή, θὰ εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπῃ ὅτι αὕτη, ἐπιζητοῦσα κατὰ τὸ δυνατὸν μέτρον τῶν ἀντιλήψεών της νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας τινάς, κατέβαλεν ὄντως προσπαθείας τινάς, ἀλλ’ ἴσως κάποιον μικρόβιον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν αὐτῇ, τῆς κατέστησε τὰς προσπαθείας σχεδὸν ἀνυπάρκτους, διότι, ἐν τῇ προσπαθείᾳ αὐτῆς νὰ φανῇ εὐνοϊκὴ εἰς ὡρισμένας ἀπόψεις λογικὰς καὶ ὀρθάς, αἱ ἀντιλήψεις αἱ γενικώτεραι αἱ κρατοῦσαι παρ’ ἡμῖν τὴν ἐπηρέασαν μέχρι τοῦ σημείου ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἀσφαλῶς ὅτι προσπαθεῖ νὰ τὴν ἀναιρέσῃ διὰ παντὸς τρόπου, καταβάλλουσα δύο προσπαθείας, μίαν νὰ προσαρμοσθῇ πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ μίαν νὰ τὴν ἀναιρέσῃ. Καὶ ἀμέσως θὰ ἔλθω εἰς τὰς παρατηρήσεις. Πρωτίστως εἰς τὸ ἄρθρον 1ον γίνεται μία διάκρισις εἰς τὰς παραγράφους γʹ καὶ δʹ μεταξὺ τῶν νομῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, Πελοποννήσου καὶ Φθιώτιδος καὶ εἶναι καταφανὴς μία προσπάθεια τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐζήτησεν εἰς μὲν τὰ δύο πρῶτα μέρη αἱ γαῖαι αἱ ὁποῖαι ἀφίενται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ εἶναι ἀπεριόριστοι, ἄνευ οὐδενὸς φόβου ἀπαλλοτριώσεως· τοὐναντίον εἰς τὴν Φθιώτιδα, ἐνῷ ἐφάνη κάπως γενναιοτέρα εἰς τὸ ποσὸν τὸ μὴ ἀπαλλοτριούμενον, περιέλαβε διατάξεις ἀναιρούσας τὸ ἀναπαλλοτρίωτον, ἐφόσον κατὰ τὴν διάταξιν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἐγκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς ἐν ὅλῃ τῇ ἀγροτικῇ περιφερείᾳ. Ἐννοεῖτε τὴν εὐρύτητα τῆς διατάξεως αὐτῆς καὶ θὰ ἐξηγήσω τὴν σημασίαν της, διότι ἔχω ἑτοίμην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ καταθέσω, ὅπως ἡ παράγραφος αὕτη ἀπαλειφθῇ, διότι ἄλλως εἶναι ἐντελῶς περιττή ἡ προηγουμένη καὶ δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ κανένα σκοπόν. Ἐν Φθιώτιδι, κύριοι, δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι γεωργικὸν ζήτημα δὲν ὑφίσταται καὶ αἱ ἐκδηλώσεις αἱ ὁποῖαι σποράδην ἔρχονται ἐκεῖθεν δὲν εἶναι ἐκδηλώσεις προερχόμεναι ἀπὸ τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν. Διότι, κύριοι, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἡ μικροϊδιοκτησία, πλὴν μιᾶς ἢ δύο ἐξαιρέσεων μεγάλης ἰδιοκτησίας, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσω, εἶναι ἰδιοκτησία κτηθεῖσα ἀπὸ ἀγρότας καὶ καταγινομένους εἰς γεωργικὰς ἐργασίας, τῶν ὁποίων αἱ χεῖρες δὲν ἐξερρίζωσαν ἀκόμη ἀπὸ τὸ ἀλέτρι. Εἰς τὴν Φθιώτιδα, κύριοι, ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε περὶ τὰ 40 τσιφλίκια. Ἐξ αὐτῶν τὰ μισὰ ἐτακτοποιήθησαν, διότι οἱ ἰδιοκτῆται τὰ ἐπώλησαν καὶ ἔγιναν μικροϊδιοκτησίαι, εἰς τὰ περισσότερα δὲ κεφαλοχώρια συναντᾷ κανεὶς γεωργικὰς οἰκογενείας ἀπὸ πάππον καὶ ἀπὸ πατέρα γεωργούς, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν γεωργικὰ κτήματα 400, 500 καὶ 600 στρεμμάτων. Ἔχω νὰ σᾶς φέρω τὸ ἑξῆς γεγονός: Εἰς τὸ χωρίον Χαραμασακλῆ, τὸ ὁποῖον εἶναι τσιφλίκι καὶ κεφαλοχώρι, διότι ὑπάρχουν μικραὶ καὶ μεγάλαι ἰδιοκτησίαι αἱ ὁποῖαι δίδονται ἐπὶ μορτῇ, ἐπειδὴ ὁ πατέρας μου ἦτο γεωργὸς καὶ ἠκολούθησα καὶ ἐγὼ τὴν γεωργίαν, εἴχομεν τὴν τύχην νὰ ἔχωμεν κολλῆγον ἕνα Μακρῆν, ὁ ὁποῖος εἶχεν οἰκογένειαν ἀπὸ ἕξ νέους γεροὺς καὶ κατώρθωσε νὰ ἀποκτήσῃ περιουσίαν καὶ νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ χωρίον Χαραμουσακλῆ καὶ νὰ ἔχῃ σήμερον ἐν συνόλῳ κτήματα 2000 στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπέκτησαν καλλιεργοῦντες τὴν γῆν προσωπικῶς. Αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων τὴν περιουσίαν τὴν παίρνετε.

§126ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα στρέμματα ἠμπορεῖ νὰ καλλιεργήσῃ εἷς γεωργός;

§127Ν. ΞΗΡΟΣ. Προσωπικῶς μὲ τὸ ἀλέτρι του σήμερον 50– 60 κοιλὰ σπόρου σίτου, ἀνάλογον κριθαρόσπορον, ἀνάλογον σπόρον ἀραβοσίτου καὶ ἀνάλογον καπνόν. Ἕνα ἀλέτρι μὲ δύο βώδια.

§128Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Δὲν τὰ πιστεύετε αὐτὰ ποὺ λέγετε.

§129Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἑπομένως θίγετε τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, τῶν μικροϊδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ καλλιεργοῦν καὶ τὰ παιδιά των εἶναι καλλιεργηταὶ καὶ ἔχουν καὶ δύο καὶ τρεῖς ὑπηρέτας ὡς βοηθούς. Ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα, ἐφόσον πρόκειται περὶ αὐτοπροσώπου καλλιεργείας, πῶς θέλετε νὰ περιορίσετε τὸν γεωργὸν εἰς ὡρισμένα στρέμματα τὴν στιγμὴν ποὺ ἕνας ἔχει τὴν ἱκανότητα νὰ καλλιεργήσῃ περισσότερα στρέμματα; Τοιαύτην δὲ ἐγὼ ἐννοῶ, ὅταν αὐτὸς μετέχῃ τῆς γεωργικῆς ἐπιχειρήσεως προσωπικῶς.

§130Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Αὐτοκαλλιέργεια.

§131Ν. ΞΗΡΟΣ. Αὐτοκαλλιέργεια θὰ εἰπῇ μεγάλη καλλιέργεια, ὁπότε ὁ αὐτοκαλλιεργῶν δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ πιάσῃ ἀλέτρι, ἀλλὰ διευθύνει τὴν ἐπιχείρησιν ἐκ τοῦ γραφείου του, ἐνῷ ἡ προσωπικὴ καλλιέργεια εἶναι ἡ μέση καλλιέργεια καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ διακρίνωνται τρεῖς καταστάσεις πραγμάτων εἰς τὴν μικρὰν καλλιέργειαν, τὴν κάτω τῶν 190 στρεμμάτων.

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιστημονικῆς;

§133Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἀπὸ ἀπόψεως τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, ἂν θέλετε νὰ ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰ πράγματα, πρέπει νὰ τὸ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν. Θίγετε ἑπομένως τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτὴν τὴν γεωργικὴν τῆς μέσης καταστάσεως. Σημειώσατε καὶ τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν Φθιώτιδα, ἂν ἐξαιρέσητε 5–6 τσιφλίκια, εἰς ὅλα τὰ ἄλλα οἱ καλλιεργηταὶ εἶναι καὶ ἰδιοκτῆται. Ἑπομένως ἐπανέρχομαι καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν παράκλησίν μου ὅπως ἄρῃ ἐκ τοῦ μέσου τὴν ἀναίρεσιν τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῆς, διότι παρετηρήθη, λόγῳ τῆς εὐθηνῆς τιμῆς εἰς τὴν ὁποίαν δίδονται σήμερον τὰ κτήματα εἰς τοὺς ἐπιμόρτους καλλιεργητάς, ὅτι παρουσιάζονται διάφοροι ποιμένες, μπακάληδες, ραφτάδες ἀπὸ τὰ διάφορα ὀρεινὰ μέρη, οἱ ὁποῖοι σπεύδουν, ἀπὸ πνεύματος ἐπιχειρήσεως πλέον, νὰ ζητῶσι νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ τσιφλίκια τὰ ἀπαλλοτριούμενα, ἵνα ἀποκτήσωσι κλῆρον εὐθηνόν, ἐλπίζοντες νὰ μεταβάλλωσι τὸ ἐπάγγελμα τὸ ὁποῖον, ἀσκοῦσι μέχρι σήμερον. Αὐτὸ θὰ εἶχε τὸν λόγον νὰ πυκνώσωμεν τοὺς χώρους, ἀλλ’ ἐφόσον ἔχομεν τὴν ἀμφιβολίαν, ἂν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν πλήρως τοὺς ὑπάρχοντας, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν διάταξιν αὐτὴν καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν γεωργίαν, τοὺς ὁποίους ἑλκύει τὸ εὔκολον κέρδος. Ἐπίσης εἰς τὴν ὑπὸ στοιχεῖον εʹ παράγραφον παρατηρεῖται ἐπίσης τὸ ἴδιον ἐλάττωμα, διότι, ἐνῷ λέγει κτήματα ἀγροτικὰ ἐκτάσεως μικροτέρας τῶν 600 στρεμμάτων κείμενα κλπ. ἐξαιροῦνται τῆς ἀπαλλοτριώσεως, παρέχεται καὶ ἐδῶ ἡ ἰδία ἀναίρεσις τῆς ἐξαιρέσεως. Κύριοι, ἐσχάτως ἐδημιουργήθη ἡ ἑξῆς κατάστασις ὄχι μόνο εἰς Φθιώτιδα, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ. Ἀπὸ τὸν πόλεμον πολλοὶ ἰδιοκτῆται γεωργοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὰ τέκνα αὐτῶν εἰς τὸν πόλεμον ἠναγκάσθησαν νὰ περιορίσωσι τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν, διότι τὰ τέκνα των ἐπεστρατεύθησαν. Τί ἐγένετο; Ἐπειδὴ ὑπῆρχον διάφοροι παρακεντέδες, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ καλλιεργήσωσι μέρος τῶν κτημάτων τῶν ἐγκαταλειφθέντων ὑπὸ τῶν ἐπιστράτων, τὰ ἔλαβον ἐπὶ μορτῇ καὶ τὰ ἐκαλλιέργησαν. Ἐψηφίσθη ὁ νόμος, καθ’ ὃν δὲν ἐπιτρέπεται μεταβολὴ τῆς καταστάσεως· καὶ ἐπανῆλθον οἱ ἰδιοκτῆται καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πάρωσι τὰ κτήματά των. Ἑπομένως τί συμβαίνει; Ἀρνεῖσθε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ τὸ καλλιεργήσῃ, ἐνῷ εἶναι καλλιεργητής, διότι εὑρέθη μέσα ἐπίμορτος καλλιεργητής, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ἔβαλε ὅταν ἐπῆγε νὰ πολεμήσῃ. Τί συμβαίνει λοιπόν; Τὸν ἰδιοκτήτην τὸν κάμνετε ἀκτήμονα καὶ εἰς τὸν ἀκτήμονα δίδεται τὸ κτῆμά του.

§134Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν διαβάζετε τὴν ὅλην παράγραφον;

§135Ν. ΞΗΡΟΣ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκει). Ἂν καὶ ἐξ αὐτῆς διαγράψητε τὸ «ἐκτὸς ἐάν», τὸ κείμενον τοῦ ἐδαφίου 5 θὰ ἔχῃ πλήρως καὶ θὰ ἀνταποκρίνεται εἰς μίαν κατάστασιν πραγματικήν.

§136Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ θέλετε διὰ τὰ κτήματα ἐκεῖνα τῶν ὁποίων οἱ καλλιεργηταὶ ὑπηρέτησαν εἰς τὸν στρατὸν καὶ ἐπανελθόντες εὑρῆκαν τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἢ τὸ θέλετε δι’ ὅλα τὰ κτήματα;

§137Ν. ΞΗΡΟΣ. Δι’ ὅλα. Ἔχω καὶ ἕνα ἄλλο παράδειγμα: Ἦσαν καλλιεργηταὶ οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν, λόγῳ τῆς λῃστείας τῆς μεγάλης, νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὰ χωρία των καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ κεντρικώτερα μέρη προσωρινῶς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζήσωσιν ὑπὸ τὴν λῃστείαν. Καὶ συγκεκριμένως γνωρίζω γεωργοὺς ἐκ τῆς ἐπαρχίας Δομοκοῦ, οἱ ὁποῖοι, διότι ἐλῃστεύθησαν δίς, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐγκαταλείψουν τὰ κτήματά των καὶ νὰ ἔλθουν εἰς Λαμίαν καὶ τὰ ἐνοικίασαν ἐπὶ ἀντιπόρῳ. Αὐτοὶ θέλουν νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ χωρίον των, διότι ἔλειψαν οἱ διάφοροι λήσταρχοι καὶ ἔπαυσαν αἱ τόσαι λῃστεῖαι. Σήμερον ὅμως δὲν ἠμποροῦν νὰ ἐπανέλθουν ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Δὲν ἠμπορεῖ ὁ ἐκ τοῦ δήμου Σπερχειάδος, ἢ ὁ ἐκ τοῦ δήμου Μακρακώμης, διότι ἔφυγεν ἐκ τοῦ χωρίου του λόγῳ τῶν λῃστειῶν καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Λαμίαν, δὲν ἠμπορεῖ, λέγω, νὰ ἐπανέλθῃ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλη περίπτωσις: Ἂν ὑποτεθῇ ὅτι προσκαίρως δι’ ἕνα οἱονδήποτε λόγον ἔκαμε μίαν προσωρινὴν μίσθωσιν, δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ὑπάρχει κολληγικὴ σχέσις, ὥστε νὰ τὸν ἀποκλείῃ αὐτόν, γεωργὸν ὄντα, νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν γεωργικήν του σχέσιν; Δὲν εἶναι λοιπὸν ὀρθὸν νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω διὰ τοὺς λόγους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκ τοῦ φυσικοῦ, νὰ ἀπαλειφθῇ. Ἀπαλειφομένης δὲ αὐτῆς θὰ ἴδητε ὅτι ἡ παράγραφος εἶναι πλήρης καὶ πράγματι ἐξυπηρετεῖ τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τῶν γεωργῶν. Ἑτέρα ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἐπιθυμῶ νὰ ζητήσω, εἶναι διὰ τὰς δενδρώδεις ἐκτάσεις. Τοιαῦται θεωροῦνται καὶ οἱ ἐλαιῶνες;

§138Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Βεβαίως συνεχεῖς ὅμως.

§139Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐννοεῖται συνεχεῖς, διότι ἂν εἶναι εἰς ἕνα κτῆμα δέκα ἐληὲς δὲν εἶναι ἐλαιών.

§140Π. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ εἶναι καὶ 5000 στρέμματα καὶ νὰ εἶναι 500 ἐληές. Πάλιν δὲν εἶναι ἐλαιών.

§141Ν. ΞΗΡΟΣ. Φυσικά. Πρόκειται περὶ τῶν ἀνεγνωρισμένων ἐλαιώνων. Ἡμεῖς ἔχομεν ἕνα ἐλαιῶνα εἰς τὸν δῆμον Φαλάρων.

§142Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Διατί ἐκάματε μίαν διάκρισιν ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε σκάνδαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν; Εἰς τὴν Θεσσαλίαν νὰ μὴ ἀφίνετε οὐδενὸς τὴν ἰδιοκτησίαν, εἰς δὲ τὴν Λαμίαν 500 στρέμματα; Νὰ μοῦ ἀπαντήσετε. Ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ σᾶς ἀκούσω· διατί αὐτὴ ἡ διάκρισις;

§143Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει ῥητῶς ὅτι εἰς τὸν νομὸν Φθιώτιδος ἀφίνονται 500 στρέμματα ἂν καὶ καθόσον δὲν καταστῇ δυνατὴ ἡ ἐγκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἐν τῇ οἰκείᾳ ἐπαρχιακῇ περιφερείᾳ. Ἐκτὸς τῆς Θεσσαλίας, τῆς Μακεδονίας, τῆς Ἠπείρου, τῆς Εὐβοίας καὶ τῆς Ἀττικοβοιωτίας εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους δὲν ὑπάρχει τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ὀξεῖαν μορφὴν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπάρχει εἰς τὰ μέρη αὐτά.

§144Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ποῖος σᾶς τὸ εἶπεν αὐτό; Εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν δὲν ὑπάρχει;

§145Ν. ΞΗΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἀνακοινώσω ὅτι χθὲς ἔλαβον δύο τηλεγραφήματα ἐκ Φθιώτιδος, τὸ πρῶτον μὲ 400 ὑπογραφάς, τὸ ὁποῖον καταθέτω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ τὸ ἄλλο μὲ 200, διὰ τῶν ὁποίων τηλεγραφημάτων οἱ κτηματίαι Φθιώτιδος διαμαρτύρονται διὰ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, διότι θεωροῦν ὅτι εἶναι μπολσεβικικόν. Τόσον μεγάλο γεωργικὸν ζήτημα ὑπάρχει ἐκεῖ ἀνεπτυγμένον, ὥστε τοιαῦτα τηλεγραφήματα στέλλονται, χωρὶς νὰ στέλλεται οὔτε ἕνα ἐκ τῆς ἀντιθέτου πλευρᾶς. Ἐγὼ δὲν θίγω τὰ ζητήματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων· ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω διὰ τὸν Τόπον μου, τὰ ἄλλα ὑποστηρίξατε ὅπως νομίζετε σεῖς.

§146Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ φέρετε ἓν τηλεγράφημα συνεταιρισμῶν, ἔστω καὶ ἕν;

§147Ν. ΞΗΡΟΣ. Δὲν ἔχω κανέν.

§148Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διότι ἐγὼ ἔχω τηλεγραφήματα τῆς ἐπαρχίας σας τῶν συνεταιρισμῶν ἀντίθετα.

§149Ν. ΞΗΡΟΣ. Προχωρῶ· θὰ ἐπεθύμουν, κ. Ὑπουργέ, ὅταν θὰ ὁμιλήσητε, νὰ δώσητε μίαν διασάφησιν ἐπὶ τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2 περὶ δασῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ ὕπαρξις ἀμφοτέρων τῶν ὅρων διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἐξαίρεσις. Ὑποθέτω ὅτι ὁ σύνδεσμος καὶ τῆς πρώτης περιπτώσεως εἶναι σύνδεσμος συνδετικός, ὅστις ἐννοεῖ ὅτι διὰ νὰ ἐξαιρεθῇ ἕνα δάσος ἀπὸ τὴν ἐξαίρεσιν τῆς ἀπαλλοτριώσεως πρέπει νὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ δύο ὅροι, δηλαδὴ νὰ παρεμβάλλεται καὶ νὰ εἶναι ἀπαραίτητον διὰ τὰς κτηνοτροφικὰς ἀνάγκας. Καὶ ἔρχομαι, κύριοι, εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀριθμοῦ 8. Διὰ τοῦ ἀριθμοῦ 8 ἐπιτρέπεται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου Ἐποικισμοῦ ἡ ἀπαλλοτρίωσις τῶν ἐν τοῖς ἐδαφίοις 2 καὶ 4 τοῦ παρόντος ἐξαιρέσεων. Αἱ παράγραφοι 2 καὶ 4 ἀφοροῦν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, τὴν καλλιέργειαν καὶ ἑπομένως ὅ,τι ἐθεσπίσθη ὡς ἐξαίρεσις ἀναιρεῖται διὰ τοῦ ἄρθρου 8. Εἶναι ἡ δευτέρα ἐξαίρεσις τῆς ἐξαιρέσεως.

§150Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπὸ ὡρισμένας προϋποθέσεις.

§151Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὑπὸ οὐδεμίαν προϋπόθεσιν, διότι λέγει ὅτι ἀπαιτεῖται μία ἀπόφασις μόνον τοῦ ἁρμοδίου ὑπαλλήλου ἐποικισμοῦ, ἐφόσον πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ προσφύγων.

§152Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μὴ δυνάμενοι νὰ ἀποκατασταθῶσιν εἰς ἄλλα κτήματα τῆς περιφερείας.

§153Ν. ΞΗΡΟΣ. Εἶναι δηλαδὴ ἐπανάληψις ἄλλη μιὰ φορὰ τῆς ἐξαιρέσεως. Διότι ἄν, κύριοι, θέλετε νὰ δώσητε μίαν μικρὰν καλλιέργειαν, μίαν μέσην ἰδιοκτησίαν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἢ ἀφήσατέ την ἢ μὴ τὴν ἔχετε μὲ τὴν ψυχὴν εἰς τὰ δόντια. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑπάρξῃ.

§154Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Πρόκειται περὶ αὐτοκαλλιεργείας.

§155Ν. ΞΗΡΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας δὲν τὸ ἔθιξα ἀκόμη, κ. συνάδελφε. Πρόκειται περὶ δασῶν καὶ περὶ βοσκῶν. Καὶ ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω διὰ τὴν Φθιώτιδα: Ποῖα δάση εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἱκανὰ νὰ δεχθοῦν ἐγκατάστασιν προσφύγων, ἔστω δι’ ἐκμετάλλευσιν δασικήν, δι’ ἐκμετάλλευσιν γεωργικήν; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐγκατάστασις, διότι εἰς τὰ δάση γεωργικοὶ κλῆροι δὲν εἶναι δυνατοί, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσουν λόγῳ τῶν χιόνων καὶ διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ καλλιέργεια διὰ δασικὴν ἐγκατάστασιν. Ἀλλὰ διὰ μερικὰ δάση ἤκουσα ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις διὰ Καυκασίων διὰ δασικὴν ἐγκατάστασιν. Βεβαίως δὲν ἐφαντάσθην ὅτι εἶναι δυνατόν ποτε νὰ ἐσκέφθησαν ὑπηρεσίαι σοβαραὶ νὰ ἐγκαταστήσουν εἰς τὰ δάση τὰ Ἑλληνικὰ ἀνθρώπους τοὺς ὁποίους θὰ ἐγκαταστήσουν ἐκεῖ μόνον διὰ νὰ ἀποθάνουν. Ἑπομένως ἡ ἐξαίρεσις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν 2, πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι δὲν ἐξυπηρετεῖ κανένα σκοπὸν καὶ μόνον ὡς σκάνδαλον δύναται νὰ προκύψῃ.

§156Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι πρόκειται περὶ λάθους. Ἡ σκέψις ἦτο ἡ ἑξῆς: Τὰς αὐτοκαλλιεργείας καὶ τὰ ἐξυπηρετοῦντα αὐτὰς βιομηχανικὰ κτίρια ἐπρόκειτο νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον θὰ ἔπρεπε νὰ θίξωμεν. Διὰ τὰ δάση δὲν ἐγένετο λόγος.

§157Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μαζί σας.

§158Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν δασῶν δὲν ἔγινε λόγος, διότι εἴπομεν ὅτι αὐτὰ εἶναι μεγάλα ζητήματα δασικῆς πολιτικῆς, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ τὰ ἀναμίξωμεν καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὰ ἀνεμίξαμεν καθόλου. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ ἑξῆς· αὐτὸ ἔχει διατυπωθῆ ἐσφαλμένως καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ διορθωθῇ.

§159Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἂς ἐξετάσωμεν τώρα, κύριοι, τὸ ζήτημα τῶν αὐτοκαλλιεργουμένων. Εἰς τὴν Φθιώτιδα αὐτοκαλλιεργούμενον ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν πραγματικὴν ὑπάρχει ἓν καὶ μόνον, ἡ Μεγάλη Βρύση. Ἰδιοκτήτης τοῦ χωριοῦ αὐτοῦ ἐγένετο καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του — εἷς γεωργὸς ὁ ὁποῖος ἤρχισεν ἀπὸ κολλῆγος. Μία ἐξαιρετικὴ ἰδιοφυΐα, δραστηριότητος καὶ τιμιότητος, ἕνας ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος κατώρθωσεν ἀπὸ κολλῆγος νὰ ἐξελιχθῇ εἰς μεγαλοϊδιοκτήτην. Εἶναι ὁ κ. Στεργιόπουλος· αὐτὸς κατώρθωσε νὰ ἀγοράσῃ τὸ κτῆμα τοῦ Μέρμηγκα, τὸ ὁποῖον σήμερον καλλιεργεῖται ἐπιστημονικώτατα, καὶ ὁ ὁποῖος ἐδαπάνησεν ἐφέτος 200,000 δραχμὰς διὰ νὰ ἀνοίξῃ μίαν χαράδραν διὰ νὰ φέρῃ τὰ τέλματα εἰς τὴν θάλασσαν· ἡ θάλασσα δὲ ἀπέχει ἀπὸ τὸ κτῆμά του τέσσαρας ὥρας. Τὸ καλλιεργεῖ τὸ κτῆμα αὐτὸς μὲ τὰ τέσσαρα παιδιά του. Εἶναι καλλιεργήσιμα στρέμματα 7–8,000, τὸ δὲ ἄλλο εἶναι βουνώδεις ἐκτάσεις καὶ τὸ ἄλλο βάλτος. Ἂν ἐνθυμῆσθε, εἶναι τὸ ἕλος αὐτὸ τὸ μεγάλο ποὺ ἐπρόκειτο νὰ ἀποξηράνῃ ὁ Θεοτόκης. Λοιπὸν πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς· νὰ μὴ τοῦ πάρωμεν τὰ κτήματα αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου. Ἐγὼ θὰ ἔφθανα μέχρι τῆς προτάσεως ὥστε δι’ εἰδικῆς διατάξεως νὰ ἐξαιρεθῇ τοῦ νόμου· δὲν τὸ ζητῶ νὰ γίνῃ, ἀλλὰ παρὰ πολὺ κατέχομαι ὑπὸ τῆς ἰδέας ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα αὐτά. Ἐν τούτοις ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως, ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτων κτημάτων, ὀφείλει νὰ εἶναι ἀπολύτως σταθερὰ εἰς τὰς ἀποφάσεις αὑτῆς. Καταλήγων, κύριε Ὑπουργέ, καταθέτω σχετικὴν τροπολογίαν ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τὰς ὁποίας ἔκαμα ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐπιφυλάσσομαι, ἐφόσον προχωρεῖ ἡ συζήτησις, νὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναγνωστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§161ΑΡ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῆς εὐρυτάτης ἀναπτύξεως τοῦ ζητήματος ὑπὸ τοῦ συναδέλφου μου κ. Ξηροῦ, δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε ἄλλο, κύριε Πρόεδρε, εἰμὴ ὅτι συνηγορῶ ἐκθύμως ὑπὲρ τῶν ἀπόψεων ἃς ὑπεστήριξεν οὗτος.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§163Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω, κύριοι συνάδελφοι, πολὺ ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι αἱ ἐκτάσεις αἱ χρησιμοποιούμεναι διὰ τὴν ὁμαδικὴν κτηνοτροφίαν εἶναι καλλιεργήσιμοι γαῖαι πρώτης τάξεως, διότι αὗται προέρχονται ἀπὸ Ἑλληνικὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγκατελείφθησαν κατὰ τὸ 1897 καὶ τὰ ὁποῖα οἱ Τοῦρκοι ἔκαμαν λιβάδια. Μέχρι σήμερον ἀπὸ τὸ 1907 οὐδὲν σχεδὸν ἐκ τῶν κτημάτων αὐτῶν ἀπηλλοτριώθη, καὶ τοῦτο διότι εἶναι παμμέγισται αἱ ἐπιρροαὶ τῶν κτηνοτρόφων. Ἐν Ἠπείρῳ οὐδὲν κτῆμα ἀπηλλοτριώθη καὶ παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς περίεργον φαινόμενον, ὅτι ἔξωθεν τῶν οἰκιῶν τῶν χωρικῶν βόσκουν τὰ ποίμνια, καθ’ ἣν στιγμὴν οἱ κάτοικοι δὲν ἔχουν οὔτε πέντε στρέμματα νὰ καλλιεργήσουν. Καὶ σᾶς ἀναφέρω εἰδικῶς τὴν κωμόπολιν Λέρτα, ἔξωθεν τῆς ὁποίας ὑπάρχουν λιβάδια τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα διὰ μιᾶς καὶ μόνης διαταγῆς ἠδύναντο νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι, καὶ ἐν τούτοις δὲν κατωρθώθη, οἱ δὲ κάτοικοι δὲν ἔχουν οὔτε ἓν στρέμμα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἔθιξα τὴν παράγραφον 4 τοῦ ἄρθρου 1 καὶ νομίζω ὅτι δὲν δύναμαι, κύριοι πληρεξούσιοι, παρὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διότι ἐπὶ ἑπτὰ χρόνια τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν ἔχει λυθῆ ἐν Ἠπείρῳ, καίτοι εἶναι ἁπλούστατον, διότι ἐκεῖ ἰσχύει τὸ σύστημα τῆς Μπάσταινας, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ χωρικοὶ καλλιεργοῦσι τὸ κτῆμά των καὶ ἔχουσι τὴν κατοχὴν αὐτοῦ, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης δὲν λέγεται ἰδιοκτήτης ἀλλ’ ἐξουσιαστής. Μοῦ ἔκαμε μάλιστα ἐντύπωσιν ὅταν ἤκουσα τὴν φράσιν «ἐξουσιαστής».

§164Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν ἔτσι εἶναι.

§165Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τί προτείνετε διὰ τὸ 4ον;

§166Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ «ἀνέκαθεν» νὰ σβυσθῇ.

§167Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐὰν σβυσθῇ τὸ «ἀνέκαθεν» εἶναι ἐναντίον τῶν προθέσεών σας, διότι θὰ τὸ περιορίσωμεν.

§168Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Νὰ διαρρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ πρᾶγμα, ὥστε ἡ μὴ ἀπαλλοτρίωσις τῶν γαιῶν νὰ μὴ δίδῃ τὸ δικαίωμα νὰ λέγουν ὅτι δὲν εἶναι καλλιεργήσιμοι. Ἑτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω, εἶναι ἐπὶ τοῦ 8ου ἄρθρου. Ἡ ἀποκατάστασις τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ τῶν προσφύγων ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον, ὡς εἶναι γνωστόν, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ μίαν ἰδιοκτησίαν τὸ ἄτομον καὶ νὰ ἔχῃ μίαν μεγαλυτέραν ἐλευθερίαν σκέψεως, διὰ τῆς ὁποίας θὰ βαδίσῃ πρὸς τὴν πρόοδον, ἀλλὰ καὶ διότι τοῦτο συντείνει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐθνικῆς οἰκονομίας, διότι εἶναι βεβαιωμένον ὅτι καὶ ἐν Ρουμανίᾳ καὶ εἰς ἄλλας Χώρας, ὅταν οἱ καλλιεργηταὶ ἔγιναν μικροὶ ἰδιοκτῆται, ἡ ἀπόδοσις εἶναι μεγαλυτέρα. Ἐγώ, κύριοι συνάδελφοι, καὶ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει μέρος ἐκηρύχθην ἐναντίον τῆς ἐν παραγράφῳ 8 διατάξεως, προβαλὼν τὴν ἑξῆς σκέψιν: Ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ μετὰ τῶν προσφύγων εἶναι τόσον πολλοὶ ὥστε νὰ μὴ ἐπαρκοῦν αἱ γαῖαι πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν, ἐρωτῶ· Θὰ ἀφίνωμεν εἰς τὸν Α δεκαπλάσια, τουτέστι περὶ τὰ 2.000 στρέμματα νὰ τὰ νέμεται, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπάρχουν 200 ἢ 300 οἰκογένειαι ἀκτημόνων προσφύγων; Αὐτὸ δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπεται, νὰ ὑπάρχουν δηλαδὴ δοῦλοι εἰς τὸν 20ὸν αἰῶνα.

§169Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶσθε κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῶν αὐτοκαλλιεργητῶν;

§170Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Τὸ παρὸν νομοσχέδιον δὲν ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν αὐτοκαλλιέργειαν· ἔχει ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν καὶ ἐφόσον ὑπάρχουν ἀκτήμονες καλλιεργηταί, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει ἂν ὑπάρχει αὐτοκαλλιέργεια ἢ ὄχι.

§171Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρόκειται νὰ ἐπιφέρητε τροποποιήσεις καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Εἶσθε κεκηρυγμένος κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς αὐτοκαλλιεργείας ἢ ὄχι;

§172Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων. Ἐὰν τὰ τσιφλίκια καὶ ὅλα τὰ ἄλλα κτήματα ἐπαρκέσουν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ τῶν προσφύγων, βεβαίως θὰ μείνῃ ἡ αὐτοκαλλιέργεια, ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἐπαρκέσουν, σᾶς ἐρωτῶ· θὰ ἀφήσωμεν ἀκτήμονας καλλιεργητὰς ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν στρέμματα;

§173Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ λέγει ὁ νόμος.

§174Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὁ νόμος δὲν λέγει αὐτό. Ἂν δὲ εἶναι αὐτὸ τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ εἴπητε, πρέπει ἡ Ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας νὰ γνωρίζῃ πόσα κτήματα εἶναι, ποίαν ἔκτασιν ἔχουν καὶ κατὰ ποῖον τρόπον καλλιεργοῦνται, διότι μόνον τοιουτοτρόπως εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ καὶ οἱ πρόσφυγες. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τὴν γνώμην ὅπως τὸ τέλος τῆς παραγράφου 8 τοῦ ἄρθρου 9 διαρρυθμισθῇ ἀναλόγως.

§175Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Νὰ βγάλετε τοὺς ἀνθρώπους ἔξω καὶ νὰ μπῆτε σεῖς; Αὐτὰ δὲν εἶναι πράγματα σωστά· εἶναι κομμουνιστικά.

§176Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε· φαίνεται ὅμως ὅτι, καίτοι εἶσθε ἐκ τῶν ἀγροτικῶν τάξεων, ἔχετε προπολεμικὴν ἰδέαν τῆς ἰδιοκτησίας. Σήμερον δὲν δύνασθε νὰ λέγητε «ὁ ἀγρός μου», ἀλλὰ «ὁ ἀγρός μας». Εἶναι ἡ γνώμη διασήμων οἰκονομολόγων Γάλλων, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ὁ διαχειριστὴς ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, διότι εἶναι ἱστορικῶς ἀποδεδειγμένον ὅτι ὅλαι αἱ μεγάλαι ἰδιοκτησίαι προῆλθον ἐκ τῶν πολέμων.

§177Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι κομμουνιστής, εἶμαι ἐργάτης, ἐργάται εἶναι ὅλοι ἐδῶ μέσα, ἡ περιουσία δὲ ἀνήκει εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος δύναται νὰ τὴν δημιουργήσῃ.

§178Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν πιστεύω, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι ἡ Δʹ Συντακτικὴ Συνέλευσις θὰ ψηφίσῃ ὅπως παραμείνωσιν ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ μὴ ἀποκαθιστάμενοι, ὅπως οἱ πρόσφυγες γίνωσι δοῦλοι τῶν διαφόρων γαιοκτημόνων. Ἐλπίζω ὅτι ἡ μόνη προσπάθεια τῆς Συνελεύσεως θὰ εἶναι πῶς θὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ τοὺς πρόσφυγας.

§179Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Πῶς ἀφίνετε τὰ κτήματα τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς σεῖς ὁ ὁποῖος κόπτεσθε ὑπὲρ τῶν προσφύγων καὶ τῶν ἀκτημόνων;

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σακελλαρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§181Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν προλαλησάντων, ὀλίγας παρατηρήσεις ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἔχει ληφθῆ μία ἀπόφασις σταθερά. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἰς τοὺς ἀγρότας ἔχει σχηματισθῆ ἡ πεποίθησις ὅτι τὸ ζήτημά των οὐδέποτε θὰ λάβῃ πέρας. Ἔχει ἐμφιλοχωρήσει μία ἀμφιβολία, ὅτι οὐδέποτε θὰ γίνῃ τακτοποίησις τοῦ ζητήματος τοῦ ἀγροτικοῦ, ἡ δὲ πεποίθησις ἡ ὁποία ἐσχηματίσθη εἰς τοὺς ἀγρότας δὲν εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι τὸ ζήτημά των χρονίζει ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτάτων, δὲν νομίζω δέ, ὡς οἱ πολλοὶ νομίζουν, ὅτι τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1910 ἢ ἀπὸ τοῦ 1911. Τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα ἀνεφάνη ἀπὸ τοῦ 1884, μετὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας. Ἔκτοτε ὅλοι οἱ πολιτικοὶ τῆς Ἑλλάδος ὑπέβαλον διάφορα νομοσχέδια εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀπερρίφθησαν ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς κεφαλαιοκρατίας, τέλος δὲ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα κατέληξεν εἰς τὸ αἷμα καὶ μετὰ τὸ αἷμα ἐτέθησαν αἱ βάσεις τῆς πρώτης νομοθεσίας. Πρώτη ἡ Κυβέρνησις τῶν Φιλελευθέρων ἔκαμε προστατευτικὸν νόμον, καὶ δὴ ἐπροστάτευσε τοὺς ἀγρότας ἀπὸ τὰς ἐξώσεις, ἐπροστάτευσε τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, τέλος δ’ ἀπεκρυσταλλώθησαν ὅλαι αἱ ἀποφάσεις εἰς τὸν νόμον 2052. Ἔχω τὴν γνώμην, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος 2052 σταθερῶς, ὅτι τὸ ζήτημα θὰ ἀποβάλῃ τὴν ὀξύτητα τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον, δὲν ἐφαρμόζεται ὅμως διὰ λόγους καθαρῶς κομματικούς, διότι κάθε Κυβέρνησις ἡ ὁποία ἤρχετο δὲν ἔκαμνε τίποτε ἄλλο εἰμὴ μόνον νὰ θίγῃ τὴν ἀγροτικὴν νομοθεσίαν εἰς τὰς κυρίας αὐτῆς βάσεις καὶ διὰ τοῦτο ἐσχηματίσθη, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου, ἡ πεποίθησις εἰς τοὺς ἀγρότας, ὅτι οὐδέποτε θὰ λυθῇ τὸ ζήτημά των. Πρὸς τιμὴν τῆς πρώτης Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ἔχω νὰ εἴπω ὅτι ἠθέλησε τὴν ἀγροτικὴν νομοθεσίαν νὰ τὴν παρουσιάσῃ ὄχι ὑπὸ μορφὴν κομματικήν, ἀλλ’ ὡς ἀπόρροιαν ὅλων τῶν ἀποχρώσεων τῆς Συνελεύσεως. Θὰ ἤθελον ὅμως νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν ἔκδοσιν ἑνὸς νόμου, ἀλλὰ νὰ θελήσῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, διότι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς λείπει δὲν εἶναι ἡ νομοθετικὴ πρόνοια ἀλλ’ ἡ σταθερὰ ἀπόφασις πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Τί ἐκάμνομεν μέχρι τοῦδε; Ὁ πρῶτος νόμος ἔθεσε τὰς βάσεις τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας, τὰς βάσεις ἐκείνας μετέβαλεν ὁ νόμος 2052, ἦλθε δ’ ἔπειτα τὸ Ν. Διάταγμα τοῦ 1922 καὶ ἐπέφερε νέον ῥῆγμα εἰς τὸν νόμον 2052 καὶ εἰς τὰς βάσεις τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας. Μετὰ τὰ λεχθέντα, κύριοι, γενικῶς περὶ τῆς ἀγροτικῆς νομοθεσίας, ἐρχόμεθα εἰς τὸ σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2052 καὶ τοῦ Διατάγματος τῆς 15 Φεβρουαρίου 1922. Καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ ὅτι γενικῶς ἅπαντα τὰ ἀγροκτήματα κηρύσσονται ἀπαλλοτριωτέα καὶ τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα καὶ τὰ μή. Ἐνῷ δὲ ἀναγνωρίζεται ἡ τοιαύτη ἀρχή, δυστυχῶς διὰ τῶν ἐξαιρέσεων ἔχομεν θαλασσοποιήσει τὸ ζήτημα αὐτό. Τὸ σχέδιον τὸ ὑπουργικὸν εἶναι δικαιότερον τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἂν ἐξετάσῃ τις τὰ ἐδάφια τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ σχεδίου νόμου καὶ τὰς διαφόρους τροποποιήσεις, θὰ ἴδῃ ὅτι εἰς τὴν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις ἀνέθεσεν ἵνα μᾶς παρουσιάσῃ ἀρτιώτερον τὸ σχέδιον νόμου, ἕκαστος ἐφρόντισε διὰ τὰ ἑαυτοῦ. Πρὸς πίστωσιν τούτου θὰ εἴπω τὰ ἑξῆς: Γενικῶς εἰς τὴν Μακεδονίαν, τὴν Θεσσαλίαν καὶ τὴν Ἤπειρον ἀναγνωρίζεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν μὴ αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων, εἰς δὲ τοὺς ἰδιοκτήτας δὲν ἀφίνεται τίποτε, ἐνῷ κατὰ τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον ἀφίνεται μέρος τι ὡς ἱκανοποίησις διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ κτήματος. Εἰς τὰς ἄλλας περιφερείας ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε διαφόρους ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν τιμῶσιν αὐτήν. Καὶ βλέπομεν εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον νὰ γίνωνται διάφοροι ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἔρχονται εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν ἀρχὴν τῆς παραγράφου 1 καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν κατωρθώθη νὰ ὑπαχθοῦν ὑπὸ μίαν ὡρισμένην γενικὴν διάταξιν περὶ προστασίας τῶν ἰδιοκτητῶν. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν τὰς διαφόρους ἀντιφάσεις αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται εἰς τὴν διατύπωσιν τῶν διαφόρων τούτων παραγράφων. Ἡ χορήγησις ὡρισμένης ἐκτάσεως εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὡς εἶπον προηγουμένως, ὀφείλεται εἰς ἕνα κύριον λόγον, εἰς τὴν προστασίαν αὐτοῦ, εἰς τὴν ἱκανοποίησιν αὐτοῦ, διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ κτήματος, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς αὐτὸς καταστρέφεται ἀπολύτως διὰ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἂν εἰς ἓν ἀγρόκτημα ὑπάρχουν 6,000 στρέμματα, ἀναλογῇ δὲ εἰς ἕκαστον ἐκ τῶν 10 ἰδιοκτητῶν λόγου χάριν τοῦ κτήματος τούτου ἴση μερίς, ποία θὰ εἶναι ἡ μερὶς ἑκάστου ἰδιοκτήτου; Θὰ εἶναι ἀπολύτως ἐλαχίστη, θὰ εἶναι ἀστεία. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι προστασία.

§182Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ ἄφεσις τοῦ ἑνὸς κλήρου εἰς τὸν ἰδιοκτήτην δὲν εἶχε λόγον νὰ ἱκανοποιήσῃ τὸν ἰδιοκτήτην ὑλικῶς· ἐγὼ μετέσχον τῆς συντάξεως ὅλων τῶν ἀγροτικῶν νομοθετημάτων, ποτὲ δὲ δὲν ὑπεστηρίχθη ὅτι θὰ ἀφήσωμεν εἰς ἕνα ἰδιοκτήτην, ἀπὸ τὸν ὁποῖον ἀφαιροῦμεν μεγάλων ἐκτάσεων κτῆμα, ὅτι θὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὸν 50 στρέμματα διὰ νὰ τὸν ἀποζημιώσωμεν διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν λοιπῶν. Ἡ σκέψις ἡμῶν ἦτο ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐκεῖ τὸ κονάκι του καὶ ἐπήγαινε καὶ ἔμενεν εἰς αὐτό, εἶχε κάποιον δεσμὸν πρὸς τὸ κτῆμα καὶ ἔπρεπε νὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὸν καὶ ἕνα κομμάτι γῆς διὰ νὰ κάμῃ ἕνα περιβόλι. Ποτὲ δὲν ἐπεζητήθη ὅπως ὡς ἀποζημίωσις χορηγηθῇ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας μικρὰ ἔκτασις τοῦ κτήματος.

§183Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Εὐχῆς ἔργον ἦτο ἡ ἐξήγησις ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ βλέπομεν εἰς τοὺς προηγουμένους νόμους ὅτι ἀφίνεται μέγα μέρος τοῦ κτήματος εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας. Ἐκτὸς δὲ τῆς ὡρισμένης ἐκτάσεως, ἡ ὁποία ἐδίδετο εἰς ὅλους τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐδίδετο προσθέτως καὶ ἄλλη ἔκτασις εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ὡς ἔφεδροι.

§184Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀπατᾶσθε· οἱ προγενέστεροι νόμοι ἄφιναν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ ὡρισμένον ἐκεῖνο τμῆμα διὰ τὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἀνέφερα.

§185ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅμως, κύριε συνάδελφε, αὐτὴ ἡ μικρὰ ἔκτασις, ἡ ὁποία ἀφίνετο εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἐχρησίμευσε πολλάκις πρὸς πλήρη ἱκανοποίησίν του διὰ τὸ ἀπαλλοτριωθὲν κτῆμά του, διότι ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τοῦ εἰς αὐτὸν ἀφεθέντος ἑνὸς κλήρου συνέβη νὰ εἰσπράξῃ ὑπερδιπλάσια ἐκείνων τὰ ὁποῖα τῷ κατεβλήθησαν δι’ ὅλους τοὺς ἄλλους κλήρους τοῦ ἀπαλλοτριωθέντος.

§186Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως αὐτῶν, κύριοι, ὁ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐκαινοτόμησε.

§187Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἐκαινοτόμησε· παρέμεινεν εἰς τὸ Ν. Διάταγμα.

§188Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἐπροστάτευσε τοὺς κυρίους τῆς ἰδιοκτησίας, ἰδίως δὲ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ νομοῦ Τρικκάλων. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγω δὲν τὸ λέγω ὡς ἰδέαν ἰδιόρρυθμον ἰδικήν μου, ἀλλὰ στηρίζεται ἐπὶ κάποιας πραγματικότητος. Ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔξω τῆς αἰθούσης ταύτης ὑπάρχει μία χήρα ἑνὸς Ἀνδρεάδου ἐκ Τρικκάλων, ἡ ὁποία ἔχει 3–4 κορίτσια ἀνύπανδρα καὶ εἶχεν ἓν κτῆμα ἐκ 300 στρεμμάτων. Ἡ χήρα αὐτὴ εἶχε προστατευθῆ εἰς τὸν νόμον 2052, εἰς τὸν νόμον 2922 ἀπὸ τὸ βασικὸν Νομοθετικὸν Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως.

§189Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Σᾶς ἀπαντῶ, ὄχι. Ἔκαμα ἰδιαιτέραν προστασίαν εἰς τὴν χήραν διὰ τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, ἀλλὰ τὴν προστασίαν αὐτὴν δὲν τὴν ἀναγράφει τὸ Διάταγμα.

§190Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς εἰς αὐτὸ θέλω νὰ καταλήξω, ὅτι, ἐνῷ τίθεται μία ἐξαίρεσις ὑπὸ τύπον γενικὸν ὁπωσδήποτε ὡρισμένον, σαφῆ καὶ διακεκριμένον, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προστατεύσωμεν τὰ θύματα τὰ ὁποῖα ἐπέρχονται διὰ τοῦ σχεδίου νόμου. Διότι, ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὴν 2αν παράγραφον τοῦ ἐδαφ. 1 τοῦ σχεδίου νόμου ὅπως ἔχει, ἀναμφισβητήτως θὰ δημιουργήσωμεν θύματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς πρῶτοι θὰ λυπηθῶμεν μετὰ ταῦτα. Καὶ ἐφιστῶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Μετὰ ὅμως τὴν παράγραφον αὐτήν, ἐὰν ἀναγνώσῃ τις τὰς ἄλλας παραγράφους τοῦ ἐδαφίου 1ου, ἀνευρίσκει ὅτι πράγματι ὑπῆρχεν ἀκαταστασία τις εἰς τὴν διευθέτησιν τῶν παραγράφων τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ σχεδίου νόμου. Διότι ἄλλη βάσις τίθεται εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν, ἄλλη βάσις εἰς τὴν Πελοπόννησον.

§191ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ πρέπει νὰ τίθεται.

§192Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Καὶ εἰς ὡρισμένα τμήματα τῆς Ἐπικρατείας οἱ ἰδιοκτῆται προστατεύονται εἰδικῶς καὶ παρέχεται εἰς αὐτοὺς ἀρκετὴ ἔκτασις γαιῶν, εἰς δὲ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα δὲν παρέχεται.

§193Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλαι συνθῆκαι ὑπάρχουν.

§194Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, κύριε συνάδελφε, ὅτι, ἐὰν χορηγήσωμεν καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν 400 στρέμματα, νὰ εἶσθε βέβαιος ὅτι ἡ πλειονότης τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν δὲν ἔχουν νὰ χάσουν τίποτε. Ἡ πλήρης ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν δὲν ἔγκειται εἰς τοῦτο, κύριε συνάδελφε· ἡ πλήρης ἀποκατάστασις τῶν ἀγροτῶν ἔγκειται εἰς ἄλλα σημεῖα, διότι ὁσονδήποτε ἱκανὰς γαίας καὶ ἂν κάμωμεν εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκαταστήσωμεν τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς ἐλλείψει γαιῶν. Θὰ ἤθελα, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ διατύπωσις ὅλων τῶν παραγράφων τοῦ ἐδαφίου 1ου νὰ εἶχε κάποιον τύπον γενικώτερον καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας. Ἑτέραν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ σχεδίου νόμου, εἶναι ἡ ἑξῆς: Ἡ αʹ παράγραφος ἐννοεῖ βεβαίως ὅτι εἰς μὴ αὐτοκαλλιεργούμενα κτήματα ὑπάρχουν ἐκτάσεις πεφυτευμέναι δι’ ἀμπελοφυτειῶν εἴτε δι’ ἄλλων δενδροφυτειῶν. Ἤθελα νὰ μάθω ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα τὰ ὑφιστάμενα ἐπὶ τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν ἐπὶ τῶν φυτειῶν τούτων.

§195Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω;

§196Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ὁρίστε.

§197Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐὰν ἔχωμεν ἕνα ἐλαιῶνα ποὺ ἔχει κάθε 100 μέτρα ἐληά, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι πραγματικὸς ἐλαιὼν καὶ δὲν καλλιεργεῖται ἡ γῆ. Ἐὰν λοιπὸν τὴν γῆν αὐτὴν τὴν καλλιεργῇ εἷς κολλῆγος, δὲν πρέπει νὰ εἶναι σεβαστὸς ὁ ἐλαιὼν ἢ ἂν εἶναι καὶ ὀπωρεὼν ὁ ὁποῖος ἔχει ὀπωροφόρα δένδρα εἰς κάθε 60 μέτρα.

§198Ν. ΞΗΡΟΣ. Οἱ ἐληὲς καλλιεργοῦνται ὅταν εἶναι φυτευμέναι καὶ εἰς δύο μέτρα.

§199Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι δά!

§200Ν. ΞΗΡΟΣ. Ὁ πυκνότερος ἐλαιὼν εἶναι τῆς Ἀμφίσσης καὶ καλλιεργεῖται.

§201Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἂν πρόκειται, κύριε συνάδελφε, περὶ φυτειῶν καθαρῶς ἐπὶ χέρσων ἐδαφῶν, βεβαίως ἡ περικοπὴ αὐτὴ τῆς παραγράφου αʹ τοῦ ἐδαφ. 2 ἔχει τὴν θέσιν της· ἂν ὅμως πρόκειται περὶ φυτειῶν, τῶν ὁποίων τὸ ἔδαφος καλλιεργεῖται ὑπὸ ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὅτι τὰ ἐπικείμενα εἴκει τοῖς ὑποκειμένοις. Ἐὰν ἔχωμεν κολλήγους εἰς τὴν ἔκτασιν αὐτήν, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν τὰς φυτείας αὐτάς, βεβαίως αἱ φυτεῖαι πρέπει νὰ ὑποχωρήσουν εἰς τὸ ἔδαφος. Ἐγὼ θέλω νὰ κάμω τὴν διάκρισιν αὐτήν, διότι δὲν συμβαίνει τοιοῦτό τι εἰς ἀγροκτήματα.

§202Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὸ λέγει τὸ σχέδιον· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ δικαίωμα ἀκτήμονος καλλιεργητοῦ ἐπάνω εἰς τὴν ἐλαίαν τὴν ὁποίαν ἐφύτευσεν ὁ ἰδιοκτήτης καὶ καλλιεργεῖ ὁ ἰδιοκτήτης.

§203Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω ἐγὼ τὴν διασάφησιν. Εἰς πολλὰ κτήματα τοῦ Δήμου Ὀλύμπου αἱ ἄμπελοι ἀνήκουν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἔχουν κανὲν δικαίωμα. Οἱ ἀγρόκηποι ἐπίσης, τὰ σπίτια ἐπίσης, εἶναι ἀνέκαθεν ἰδικά των, διότι αὐτὰ τὰ κατέλαβεν ὁ Ἀλῆ πασᾶς, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε τὴν ἀνοησίαν νὰ πηγαίνῃ νὰ διορθώνῃ τὰ σπίτια ἢ νὰ ἀντικαθιστᾷ τὰ ἀμπέλια. Ἔπαιρνε τὸ ⅓ ἀπὸ τὰς ἀσκεπεῖς γαίας. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ σπίτια τὰ παλαιά, τὰ μαγαζειὰ εἶναι δικά τους, τὰ πωλοῦν, τὰ μοιράζουν. Λοιπὸν ἡ διάκρισις τοῦ νόμου στηρίζεται ἐπὶ παρατηρήσεως ὑφισταμένης καταστάσεως, καθ’ ἣν εἰς τὰς ἀσκεπεῖς γαίας οἱ καλλιεργηταὶ δίδοντες τὸ ἓν τρίτον τοῦ εἰσοδήματός των, καὶ εἰς τὰς πεφυτευμένας γαίας καὶ εἰς τὰς οἰκίας οἱ καλλιεργηταί, εἶναι τέλειοι ἰδιοκτῆται. Τώρα συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον: Πηγαίνει εἰς τὸν Πυργετὸν νὰ κάμῃ τὴν διανομὴν καὶ θέλει νὰ τοὺς μοιράσῃ τὰ σπίτια καὶ αὐτοὺς τοὺς κήπους τοὺς ὁποίους ἔχουν αὐτοὶ πρὸ 200 ἐτῶν.

§204Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Αὐτὸ ποὺ λέγετε εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 32.

§205Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔψαξα τὸν νόμον, διότι ἔφτιασαν μιὰ σκούφια δι’ ὅλα τὰ κεφάλια, ἐνῷ δὲν πάει μιὰ σκούφια δι’ ὅλα τὰ κεφάλια. Αἱ γεωργικαὶ συνθῆκαι ποικίλλουν ἀπὸ βῆμα εἰς βῆμα, ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, ἀπὸ ἡλιακὸν εἰς ἡλιακόν, ἀπὸ ζευγάρι εἰς ζευγάρι. Καὶ διὰ νὰ γνωρίζῃ τις τὸ γεωργικὸν ζήτημα πρέπει νὰ ζήσῃ ἐπὶ μακρὰ ἔτη εἰς τὴν Θεσσαλίαν καὶ νὰ μελετήσῃ ὅλας τὰς συνθήκας τὰς τοπικάς. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ καυχῶμαι ὅτι γνωρίζω ὅλας τὰς συνθήκας τοῦ Τόπου. Δυστυχῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲν μὲ περιέλαβεν ὁ κ. Πρόεδρος ἵνα συνεισφέρω καὶ ἐγὼ τὸν ὀβολὸν τῆς χήρας.

§206Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Τὸ ἐδάφιον 4, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ σχεδίου νόμου εἶναι παρηγορητικὸν ἀπὸ πάσης ἀπόψεως δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι καταγόμεθα ἀπὸ περιφερείας κτηνοτροφικάς. Διότι μέχρι σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἔδιδε τὴν ἐπαγγελίαν ὅτι δι’ εἰδικοῦ νόμου θὰ προστατεύσῃ τοὺς κτηνοτρόφους, ἀλλ’ ἡ ἐπαγγελία αὐτὴ βεβαίως δὲν εἶναι ἀρκετὴ δι’ ἡμᾶς. Τουναντίον μάλιστα ἡμεῖς ἔχομεν τὴν γνώμην ὅτι τὸ κτηνοτροφικὸν ζήτημα ἔπρεπε νὰ συνδυασθῇ ὁπωσδήποτε μὲ τὸ ἀγροτικόν, διότι εἶναι ἓν μέρος τῆς γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν ἔγινε τοιαύτη ἐργασία μέχρι τοῦδε, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ὅπως συντόμως, εἰς τὸ λίαν προσεχὲς μέλλον, μᾶς παρουσιάσῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, δυνάμει τοῦ ὁποίου θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀπασχοληθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Ἡ κτηνοτροφία, κύριοι, εἶναι εἷς ἀπὸ τοὺς μεγαλυτέρους πλούτους τῆς Ἑλλάδος καὶ κάποιος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ὡμίλησε προηγουμένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, ἔπαθε κάποιαν παρεξήγησιν· ἐνόμισεν ὅτι ὑπάρχουσι κτηνοτρόφοι νομαδικῶς βιοῦντες. Ἡ κτηνοτροφία ἔχει δύο μορφάς. Ἡ πρώτη εἶναι ὑπὸ ὁμαδικὴν ὑπόστασιν, δηλαδὴ ὑπάρχουσιν ὁμάδες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι κατοικίαν οὔτε εἶναι ἐγγεγραμμέναι εἰς κοινότητας. Τώρα ἐσχάτως ἔχει ληφθῇ πρόνοια καὶ ὑπάρχουσι καὶ μεγάλοι κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μόνον κατοικίαν καὶ κατὰ τοῦτο ὁμοιάζουσι μὲ τοὺς ὁμαδικῶς βιοῦντας, ὅτι κατέρχονται εἰς τὰς χειμερινὰς διαμονάς.

§207Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσι δύο τάξεις· μία τάξις ὑπάρχει. Ἐξ αὐτῶν οἱ μὲν στεροῦνται μονίμου κατοικίας, οἱ δὲ ἄλλοι ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν. Ἀλλ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μόνιμον κτηνοτροφικὴν ὁμάδα, ἡ κατοικία εἶναι θερινή, δηλαδὴ εἰς ὅλα τὰ χωρία τῆς περιφερείας τῆς Κοζάνης, τῶν Γρεβενῶν καὶ τῆς Ἠπείρου ὑπάρχουσι κτηνοτρόφοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κατοικίαν. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; Εἰς τὰ μέρη αὐτά, λόγῳ τοῦ κλίματος, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραμείνωσι καὶ τὸν χειμῶνα. Δι’ αὐτὸ κατέρχονται πρὸς τὰ κάτω. Δι’ ὃν λοιπὸν λόγον ὑπάρχει ἀνάγκη ἐγκαταστάσεως τῶν ἀστέγων, δι’ ὅμοιον λόγον ὑπάρχει τοιαύτη ἀνάγκη καὶ δι’ αὐτούς. Τὰ μέρη αὐτὰ εἶναι ἐκεῖνα εἰς τὰ ὁποῖα καταβαίνουν ὅλα τὰ ζευγάρια καὶ τὰ ὁποῖα φυλάσσονται ἀπὸ τοὺς ἀγροφύλακας τῶν χωρίων. Τὸ καλοκαῖρι ὅμως αὐτὰ εἶναι καλλιεργήσιμα.

§208Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Τὸ ἴδιον συμβαίνει καὶ εἰς τὴν Καλαμπάκαν.

§209Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μία κωμόπολις, τὸ Μπλάτσι, ἡ ὁποία ἔχει 3000 κατοίκους. Τὸν χειμῶνα ἠξεύρετε πόσοι μένουν; Μόνον πέντε.

§210Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἰδικήν μου.

§211Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ ἔχουσιν ἀνάγκην μιᾶς μονίμου ἐγκαταστάσεως διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὰ ζῷά των καὶ τὰ παιδιά των.

§212Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, κ. συνάδελφε, ὅτι χρῄζουν ἀποκαταστάσεως ὄχι μόνον οἱ κτηνοτρόφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν, ἀλλὰ καὶ οἱ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τοιαύτην. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὅτι κύριον χαρακτηριστικὸν τῆς ὁμαδικῆς κτηνοτροφίας εἶναι ἡ μετάβασις τῶν κτηνοτρόφων αὐτῶν τὸν χειμῶνα, ἀνεξαρτήτως ἂν ἔχουσιν οἰκίας ἢ ὄχι, διότι εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου συμβαίνει αὐτὸ τὸ ἐξαιρετικὸν καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ μεταβαίνωσι τὸ καλοκαῖρι εἰς τὸ χωρίον, ἀλλὰ νὰ ἐνοικιάζουν λιβάδι.

§213Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Δι’ ἐκείνους τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ληφθῇ μέριμνα εἶναι οἱ νομάδες, διότι, ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Καλαντζόπουλος, αὐτοὶ εἶναι ἐντελῶς ἐστερημένοι στέγης, δὲν ἔχουσι δὲ τίποτε ἄλλο παρὰ τὰ πρόβατά των. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἂν δὲν θελήσωμεν νὰ καταδικάσωμεν εἰς θάνατον τὴν κτηνοτροφίαν χάριν τῆς καλλιεργείας, πρέπει, λαμβάνοντες μέριμναν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, νὰ λάβωμεν μέριμναν καὶ διὰ τοὺς κτηνοτρόφους.

§214Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Κατὰ τοῦτο διαφωνοῦμεν, κ. συνάδελφε, ὅτι σεῖς νομίζετε ὅτι οἱ νομάδες κτηνοτρόφοι εἶναι ἄστεγοι καὶ δὲν ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν, ἐνῷ ἐγὼ μὲ τὸν κ. Καλαντζόπουλον φρονοῦμεν ὅτι ἔχουσι μόνιμον κατοικίαν, ὅπως εἰς τὴν Καλαμπάκαν, ὅπου ὑπάρχει μεγάλη κτηνοτροφία ἀπὸ νομάδας.

§215Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι μὲ τὴν συρροὴν τῶν προσφύγων δὲν δύνανται νὰ συνυπάρξωσι καλλιέργεια καὶ κτηνοτροφία ἐν ἀκμῇ, ὡς συμβαίνει εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπου ὅμως αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας ἀκμάζει ἡ κτηνοτροφία εἶναι ἄλλαι. Ἐκεῖ ἡ κτηνοτροφία ἔχει συγκροτηθῆ ἀπὸ ζῷα σχεδὸν κατοικίδια καὶ εἶναι συνδυασμένη μὲ τὴν ζωοτεχνίαν. Ἡ Ἑλλὰς ὅμως δὲν εἶναι Τόπος κατάλληλος, ὥστε νὰ συνυπάρξωσι καὶ τὰ δύο. Τὸ μέρος πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ εἰς τὸ ὅλον.

§216Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη ὅτι ἐν Εὐρώπῃ ἔχει εὐδοκιμήσει τεραστίως ἡ κτηνοτροφία. Ἐν Εὐρώπῃ ὅμως ὑπάρχουν αἱ ἀγελάδες αἱ ὁποῖαι δὲν ἀπασχολοῦν μεγάλας ἐκτάσεις, ὅπως συμβαίνει ἐδῶ μὲ τὴν κτηνοτροφίαν τῶν προβάτων, τὰ ὁποῖα συντελοῦσιν εἰς τὴν καταστροφὴν τῶν ἀγρῶν.

§217Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγω εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι, ἂν εἰσέλθωμεν εἰς λεπτομερείας, δὲν θὰ προχωρήσωμεν. Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν σχετικὰ μέτρα. Οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἀμέσως συνάδελφοι, λόγῳ πρὸ παντὸς τοῦ χαρακτῆρος τῶν ἐπαρχιῶν των, γνωρίζουν ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχει γίνει ὅλη ἡ σχετικὴ ἐργασία καὶ ἑπομένως ὁ σχετικὸς νόμος θὰ ἀφεθῇ διὰ τὸν Σεπτέμβριον, τώρα δὲ θὰ σκεφθῶμεν ποῖαι τροπολογίαι πρέπει νὰ γίνωσι δεκταί. Ἡ Κυβέρνησις θέλει ν’ ἀπασχοληθῇ εἰδικῶς πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ μὴ ἐπεκταθῶσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου διὰ νὰ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις.

§218Π. ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, αἱ ἐξιδιασμέναι βοσκαὶ πρέπει νὰ διατεθοῦν διὰ τὴν κτηνοτροφίαν.

§219Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Σᾶς εἶπα, κ. συνάδελφε· δὲν συζητοῦμεν τὸ ζήτημα τῶν βοσκῶν.

§220Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελα νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Κουρτίδην εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡμεῖς οἱ δύο εἴμεθα ἀπολύτως σύμφωνοι· δυστυχῶς ὅμως εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ Πολιτεία πρέπει νὰ κάμῃ τὰ νομοθετήματά της ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματικῶν σχέσεων, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος περὶ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν. Ὑπάρχουσιν ὡρισμένα τμήματα λιβαδίων, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαιρεθῶσι ταῦτα τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, διότι τότε ἡ ἀπαλλοτρίωσις καθίσταται ματαία. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν τελευταίαν παρατήρησίν μου ἐπὶ τοῦ ἐδαφίου 8. Ἡ διατύπωσις τοῦ ἐδαφίου τούτου εἶναι καὶ ὀλίγον παράξενος, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅπως διατυποῦται, αἴρεται ἡ ἔννοια τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ συνεβάδιζεν ἡ αὐτοκαλλιέργεια μὲ τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ δυστυχῶς εἰς τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς καταφέρεται ἓν κτύπημα τρομερόν, τὸ ὁποῖον δὲν παρατηρεῖται εἰς τὸ σχέδιον τὸ κυβερνητικόν. Διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν ἑξῆς βάσιν· ὅτι διὰ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν πρέπει νὰ φροντίσωμεν νὰ δοθῇ τόση ἔκτασις, ὥστε νὰ καλύπτεται ἡ δαπάνη τῆς καλλιεργείας.

§221Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ εἴμεθα καὶ δίκαιοι. Ὡμιλήσατε περὶ τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως καὶ περὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς. Σᾶς λέγω ὅτι, ἀπὸ ἀπόψεως ἐκτάσεως ἀναλόγως τῶν περιφερειῶν, τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς προστατεύει περισσότερον τὴν αὐτοκαλλιέργειαν, παρὰ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Διότι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως λέγει ὅτι ἡ αὐτοκαλλιέργεια φθάνει μέχρι 2000 στρεμμάτων κατ’ ἀνώτατον ὅριον, ἐνῷ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει ὅτι ἀρχίζει ἀπὸ τὸ πενταπλάσιον καὶ φθάνει μέχρι τοῦ δεκαπενταπλασίου τοῦ κλήρου. Ἑπομένως, ἂν στηριχθῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν τί γίνεται εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας, τί βλέπομεν; Εἰς τὰ Τρίκκαλα ὁ κλῆρος εἶναι 60 στρέμματα κατὰ μέσον ὅρον καὶ ἑπομένως τὸ πενταπλάσιον εἶναι 300, τὸ δεκαπενταπλάσιον εἶναι 900 κ.ο.κ. Ἂς λάβωμεν τὴν Λάρισαν: Ἐκεῖ ὁ κλῆρος εἶναι 150–160. Πάρετε λοιπὸν τὸ πενταπλάσιον καὶ θὰ ἔχητε 800 καὶ τὸ δεκαπενταπλάσιον θὰ εἶναι 2400 κ.ο.κ. Ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπει κανεὶς εἶναι ὅτι ὑπάρχει μία ἀναλογία, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, εἶναι πραγματικῶς ἀρκετὰ λογικὴ καὶ ἐξαρτᾶται πρὸ παντὸς ἀπὸ τὴν φύσιν τοῦ ἐδάφους τῆς περιφερείας εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἐφαρμοσθῇ.

§222Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Λάρισαν εἶναι ἀληθὴς ἡ ἄποψις τὴν ὁποίαν ὑπεστηρίξατε, ὄχι ὅμως καὶ διὰ τὰ Τρίκκαλα, διότι ἐκεῖ μόνον εἰς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα ἀνέρχεται ὁ κλῆρος εἰς 50 στρέμματα. Συνεπῶς δὲν εἶναι δικαιοτέρα ἡ βάσις αὐτή· καλυτέρα εἶναι ἡ βάσις τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως.

§223Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ σχέδιον τὸ κυβερνητικὸν δὲν λέγει πόσος θὰ εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς ἀφιεμένης εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἐκτάσεως, ἐνῷ ἀντιθέτως τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς ἔχει ἕνα μίνιμουμ, τὸ πενταπλάσιον, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν νομόν Τρικκάλων π. χ., τὸν ὁποῖον σεῖς ἔχετε ὡς βάσιν, δὲν δύναται νὰ εἶναι κατώτερον ἀπὸ 200 στρέμματα.

§224Χ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν θὰ πάρῃ 200 στρέμματα εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων· ὑπάρχει ἡ αὐτοκαλλιέργεια. Ἡμεῖς τώρα ὁμιλοῦμεν γενικώτερον. Ὁπωσδήποτε, κ. Ὑπουργέ, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπ’ αὐτῶν, ὅπως λάβετε ταῦτα ὑπ’ ὄψιν καὶ διορθωθῇ τὸ σχέδιον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ ῥιζοσπαστικὸν καὶ θὰ ἔχωμεν πολλὰ θύματα.

§225Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, τὴν μέριμναν περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν εἰς μικροὺς ἰδιοκτήτας, μέριμναν ἡ ὁποία ἀπησχόλησεν ὀξύτατα τὰς Βουλὰς κατὰ τὰ τελευταῖα, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, εἴκοσιν ἔτη, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἔδειξε σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συστάσεως τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου. Διέθεσε κτήματα τοῦ Δημοσίου εἰς ἀκτήμονας, οὓς ἀποκατέστησεν εἰς μικροϊδιοκτήτας, μὲ δόσεις τοκοχρεολυτικῶς καταβλητέας. Ἕνεκα τῆς ἀκαταστασίας τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν καὶ τῆς ἐλλείψεως κτηματολογίου ἐν Ἑλλάδι παρεχωρήθησαν τὰ κτήματα κατὰ τρόπον ὅστις δὲν ἐπέτρεψε τὴν εἴσπραξιν τῶν μικρῶν ἄλλως δόσεων, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον εἶχεν ἐπιφυλάξει εἰς ἑαυτὸ νὰ εἰσπράξῃ ὡς ἀντίτιμον τῶν κτημάτων. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς ὁ κοινωνικός, ἂν θέλετε, καὶ ὁ οἰκονομικὸς τοῦ νομοθέτου ἐπετεύχθη, διότι εἰς πολλὰ μέρη τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος ἐδημιουργήθη τοιουτοτρόπως ἰδιοκτησία μικρὰ ἀκμάζουσα καὶ ἀποτελοῦσα τὴν δύναμιν τῆς μέσης ἀγροτικῆς τάξεως, τῆς συντηρητικῆς τάξεως ἐκείνης, ἡ ὁποία ὄχι μόνον συνεισέφερεν εἰς βελτίωσιν ἰδιωτικήν, κοινωνικὴν καὶ δημοσίαν, ἀλλὰ καὶ παρέσχε τὰ τέκνα αὐτῆς στρατιώτας προθύμους εἰς τὰς διαφόρους πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις τοῦ Κράτους μας πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν ἰδανικῶν. Ἔκτοτε ἔγιναν, ὅπως εἶναι γνωστόν, διάφοροι ἀπόπειραι καὶ διάφοροι ἐφαρμογαὶ πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος ἐν Θεσσαλίᾳ. Δὲν θὰ θελήσω νὰ σᾶς κουράσω διὰ νὰ τὰς διεξέλθω ἱστορικῶς. Ἡ βάσις αὐτῶν ἦτο ἐξαγορὰ τῶν κτημάτων δι’ ἰδιωτικῶν συμφωνιῶν, κατανομὴ καὶ καταμέτρησις κλήρων καὶ ἀπονομὴ τῶν κλήρων εἰς τοὺς ἀποκαθισταμένους. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἡ Προσωρινὴ Κυβέρνησις τῆς Θεσσαλονίκης μοῦ ἀνέθηκε τὸ βάρος καὶ τὴν τιμὴν νὰ μελετήσω ἐκεῖ τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν, προσόμοιον τελείως πρὸς ἐκεῖνο τῆς Θεσσαλίας, καὶ νὰ προσπαθήσω νὰ εὕρω μίαν λύσιν ταχεῖαν. Εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχω συνεργάτας τοὺς ἀξιοτίμους νῦν συναδέλφους ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κ. Μυλωνᾶν καὶ ἐκ Καρδίτσης κ. Σίδερην. Ἡ πεῖρα ἐκ τῶν προηγουμένων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐνεργειῶν ἐδείκνυε τὰ ἑξῆς: Οἱ ἀποκατασταθέντες μικροὶ ἰδιοκτῆται εἶχον ἐν τῇ Παλαιᾷ Ἑλλάδι καταχρεωθῆ. Πολλάκις συνέβαινεν ἡ καταχρέωσις νὰ φέρῃ εἰς ἐκπλειστηριασμὸν τῶν κτημάτων των καὶ εἰς συγκρότησιν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν, ἀπὸ τῶν μικρῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα κεφαλαιοῦχοι ἠγόραζον ἐπὶ πλειστηριασμοῦ. Ἄλλοτε πάλιν κατήντησαν αὐτοὶ νὰ γίνουν χειρότεροι ἀπὸ τοὺς κολλήγους, νὰ εἶναι εἵλωτες ἀληθεῖς, ἐργαζόμενοι ὁλόκληρον τὸ ἔτος διὰ νὰ μὴ δύνανται νὰ πληρώνωσιν οὔτε τοὺς τόκους εἰς τοὺς αἰωνίως ἀνεξοφλήτους ἐνυποθήκους δανειστάς. Ἡ πεῖρα ἐπίσης εἶχεν ἀποδείξει ἀληθῶς ὅτι ἰδιοκτησία, θεωρηθεῖσα ὑπερεπαρκὴς διὰ τὸν λαμβάνοντα τότε τεμάχιον γῆς, κατόπιν κατετεμαχίζετο διὰ τῆς κληρονομίας, καὶ μὲ τὰ μικρὰ τεμάχια ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ὑπάρξουν γεωργικαὶ οἰκογένειαι αὐτάρκεις. Τὰ μικρὰ ἐκεῖνα τεμάχια ἦτο εὐκολώτερον νὰ ὑποπέσωσι καὶ πάλιν εἰς τὰς ἀγκάλας τοῦ ἐλλοχεύοντος τοκιστοῦ. Γνωρίζετε ἄλλως τε ὅτι ὁ κατατεμαχισμὸς τῆς ἰδιοκτησίας παρετηρήθη ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἰσχύει ἡ ἰδία κληρονομικὴ διάταξις, τῆς διανομῆς μεταξὺ τῶν κατιόντων, μέχρι τοιούτου δὲ σημείου ἔχει ἐκεῖ κατακριθῆ, ὥστε νὰ νομίζεται ὅτι καὶ ἡ ἐλάττωσις ἀκόμη τοῦ πληθυσμοῦ, ἡ ἐλάττωσις τῶν γεννήσεων ἐν Γαλλίᾳ ἀφορμὴν εἶχε τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Ναπολεοντείου Κώδικος, προσομοίαν πρὸς τὴν τοῦ καθ’ ἡμᾶς δικαίου. Ταῦτα εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ τότε μέλλων νὰ συντάξῃ τὸ ἀγροτικὸν νομοθέτημα. Ἡ πεῖρα τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ ἐφαρμογῆς εἶχε δείξει ὅτι χρειάζεται χρόνος μακρὸς διὰ νὰ γίνῃ ἡ καταμέτρησις ἡ ἀκριβὴς τοῦ κτήματος, διὰ νὰ προσδιορισθοῦν οἱ κληροῦχοι καὶ νὰ γίνῃ κατόπιν ἡ καταμέτρησις, ὁ κατατεμαχισμὸς τῶν μικροτέρων κλήρων καὶ ἡ ἀπονομὴ αὐτῶν. Ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὰ τρωτὰ τὰ ἐκ τῆς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πείρας κατέγινα νὰ ἐξεύρω μίαν λύσιν, δυναμένην νὰ δώσῃ ταχεῖαν τὴν ἐκπεραίωσιν τοῦ ζητήματος καὶ συγχρόνως νὰ ἀποτρέψῃ, κατὰ τὸ δυνατόν, τὰ τρωτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα. Ἐνόμισα ὅτι ἡ λύσις ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς μεθόδου τοῦ συνεταιρισμοῦ. Παρείχετο ἀληθῶς ἡ εὐχέρεια τῆς ἀμέσου μεταβιβάσεως τοῦ κτήματος εἰς τὸν συνεταιρισμόν. Ὁ συνεταιρισμὸς δὲ παρέχει εἰς τοὺς μικροὺς ἰδιοκτήτας, τοὺς διαδόχους τοῦ ἀρχικοῦ μεγάλου ἰδιοκτήτου, δύναμιν οἰκονομικὴν ἐπιτρέπουσαν νὰ ἀντικαταστήσωσι τὸν ἰδιοκτήτην καὶ τὰ βοηθήματα, ὅσα αὐτὸς ἔδιδε προηγουμένως εἰς τοὺς κολλήγους, συγχρόνως δὲ ὁ συνεταιρισμὸς ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος τοῦ κτήματος εἰς δόσεις. Συνετάχθη οὕτω τὸ Διάταγμα τῆς Προσωρινῆς Κυβερνήσεως. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἴχομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀποκαταστάσεως προσφύγων, ἡ δὲ γῆ ἦτο ἐπαρκής, ἐνῷ ἀπὸ ἀπόψεως γεωργικῆς οἰκονομικῆς θὰ συνεβάδιζεν ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία ἐν συνεταιρισμῷ μετὰ τῆς μέσης καὶ τῆς μεγαλυτέρας ἰδιοκτησίας. Ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἡ μεγάλη ἰδιοκτησία θὰ ἠδύνατο νὰ εἶναι ὁ διδάσκαλος τῆς μέσης καὶ τῆς μικρᾶς ἰδιοκτησίας, ἔχοντες ἄλλως τε ὑπ’ ὄψιν ὅτι θὰ ἦτο καθῆκον τῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν νὰ ἐκμεταλλεύωνται τὰ κτήματα κατὰ τρόπον ἐπωφελῆ κοινωνικῶς, ἔχοντες δηλαδὴ ὑπ’ ὄψιν ἵνα διὰ φορολογιῶν καὶ ἄλλων μέτρων πλήξωμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἐξεμεταλλεύοντο τὰ κτήματα κατὰ τὸν προσήκοντα γεωργικῶς τρόπον, ἐπωφελῶς τόσον διὰ τὴν κοινωνίαν ὅσον καὶ διὰ τὸν ἰδιοκτήτην. Αἱ γνῶμαι ἐκεῖναι, ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε Βουλή, διετυπώθησαν εἰς ἀνακοινώσεις εἰς τὸν Τύπον καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διότι ἀπεχώρησα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἐδημοσιεύθησαν καὶ εἰς φυλλάδια. Τότε ἐγεννήθη τὸ ζήτημα ἂν ἦτο δυνατόν — καὶ ὀφείλω νὰ τὸ μνημονεύσω διότι διετυπώθησαν ἐνταῦθα ἀντιρρήσεις, ἂν ἦτο δυνατόν, ἀντὶ μετρητῶν χρημάτων, νὰ δοθῶσιν ὁμολογίαι εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, καὶ ἔπειτα ἂν ἦτο δυνατὸν αἱ ὁμολογίαι νὰ πληρώνωνται κατὰ δόσεις. Μολονότι δὲ ἡ Κυβέρνησις ἦτο καθαρῶς Ἐπαναστατικὴ καὶ εἶχε τὸ δικαίωμα καὶ τὸ Σύνταγμα νὰ καταργήσῃ, μὴ πιεζομένη ἐν τούτοις ἀπὸ τὴν συρροήν, ὅπως σήμερον, προσφύγων, ἐπροσπάθησε νὰ εὕρῃ λύσιν ἡ ὁποία νὰ μὴ ἀφίσταται κατὰ πολὺ τῆς συνταγματικῆς ἐγγυήσεως. Καὶ ὅτι μὲν ἐπετρέπετο ἡ ἀποζημίωσις νὰ μὴ συνίσταται εἰς χρῆμα μετρητόν, ἀλλ’ εἰς ὁμολογίας, μᾶς ἔπεισαν τὰ ἑξῆς ἐπιχειρήματα: Τὸ Σύνταγμα, ὁμιλοῦν περὶ ἀποζημιώσεως, ἐννοεῖ βεβαίως τὴν ἀντικατάστασιν τῆς ἀφαιρουμένης οἰκονομικῆς ἀξίας δι’ ἄλλης ἴσης οἰκονομικῆς ἀξίας. Τοῦτο εἶναι νομικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἡ ἔννοια τῆς ἀποζημιώσεως. Δὲν ὁμιλεῖ τὸ Σύνταγμα τὸ Ἑλληνικὸν περὶ χρηματικῆς ἀποζημιώσεως, ὅπως συμβαίνει εἰς ἓν ἢ δύο ἄλλα Συντάγματα τοῦ κόσμου. Εἴχομεν δὲ καὶ προηγούμενα ἐν τῇ νομοθεσίᾳ μας κατὰ τὰ ὁποῖα ἐπὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως ἦτο δυνατὸν νὰ δοθῇ ἕτερόν τι ἢ χρῆμα. Εἴχομεν προηγούμενα δύο νόμων, τοὺς ὁποίους μνημονεύει ἡ εἰσήγησίς μου ἐκείνη, νόμων ἰσχυσάντων ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, χωρὶς νὰ ἀμφισβητηθῇ ποσῶς ἡ συνταγματικότης αὐτῶν. Ἐπετρέπετο, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν νόμων ἐκείνων, ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ὁποίου ἀφῃρεῖτο τὸ οἰκόπεδον νὰ λάβῃ ὡς ἀντάλλαγμα ἄλλο οἰκόπεδον καὶ ὄχι χρήματα. Ἂν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὡς ἀντάλλαγμα οἰκόπεδον, διατί, ἐσκέφθημεν, νὰ μὴ δύναται νὰ λάβῃ ὁμολογίας, ἂν αἱ ὁμολογίαι εἶχον ἴσην οἰκονομικὴν ἀξίαν; Καὶ ναὶ μὲν αἱ ὁμολογίαι εἶναι πληρωτέαι τμηματικῶς, ἀλλ’ ἂν τὰς περιβάλωμεν μὲ διαφόρους ἐγγυήσεις, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι καὶ ἄμεσον ἀξίαν οἰκονομικήν, τὸ ζήτημα ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκῶς λελυμένον. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς νομικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐρεύνης ὑπῆρχε μία ἄποψις οὐσιαστικωτέρα. Ὑποθέσατε ὅτι θὰ ἐδίδομεν χρήματα μετρητά. Τί θὰ ἦσαν τὰ χρήματα; Θὰ ἦσαν χαρτονομίσματα. Τίνα βάσιν θὰ εἶχον τὰ χαρτονομίσματα; Τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Καὶ τίνα βάσιν θὰ εἶχον αἱ ὁμολογίαι; Τὴν πίστιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§226Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Καὶ κάτι τι παραπάνω.

§227Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν τόκον. Εἰς τὸ πλεονέκτημα ὅμως τοῦτο, διὰ νὰ εἴμεθα ἀκριβοδίκαιοι, ὑπάρχει τὸ μειονέκτημα, εἰς ἀντιστάθμισμα, ὅτι τὸ μὲν χρῆμα δύναται ἀμέσως νὰ τὸ μεταχειρισθῇς, ἐνῷ τὰς ὁμολογίας δὲν δύνασαι. Ἀλλ’ ἐφροντίσαμεν νὰ περιβάλωμεν τὰς ὁμολογίας διὰ τοιούτων καὶ τοσούτων ἐγγυήσεων καὶ προνομίων, ὥστε, ὅσον ἦτο δυνατόν, νὰ χρησιμοποιῶνται πολλάκις καὶ ἀντὶ μετρητῶν.

§228Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντως ἦσθε ἐκτὸς τοῦ Συντάγματος.

§229Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, ἐπροσπαθήσαμεν νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ὅσον ἦτο δυνατὸν ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸ Σύνταγμα. Ἄλλως τε τοιοῦτόν τι προηγούμενον, τῆς δι’ ὁμολογιῶν ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων, ὑπῆρχεν ἤδη εἰς Κράτος πολὺ φιλελεύθερον, ἀλλὰ καὶ πολὺ σεβόμενον τὴν ἰδιοκτησίαν, εἰς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν. Ἂν δὲ ἐκεῖ εἶχον δεχθῆ ὅτι ἠμποροῦσαν νὰ ἀπαλλοτριώσουν κτήματα τῆς Ἰρλανδίας μὲ ὁμολογίας τοῦ Κράτους, ὑποθέτω ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ ἀρκεσθῇ εἰς ὁμοίας ἐγγυήσεις.

§230Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Ἀλλ’ ὁμολογίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἂν ἐξέλθουν εἰς τὸ Χρηματιστήριον, θὰ ἔχωσιν ἔκπτωσιν 30%, ἐνῷ τοῦ Βρεττανικοῦ Κράτος δὲν θὰ εἶχον.

§231Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν ἐξεδόθησαν ὁμολογίαι, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ εἶχον ὑποτίμησιν. Ἐπροσπαθήσαμεν παντὶ σθένει νὰ τὰς περιβάλωμεν μὲ ἀπείρους ἐγγυήσεις. Τότε ἐπετρέπετο λ. χ. εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὁμολογιῶν νὰ τὰς χρησιμοποιήσωσιν ἀπέναντι τοῦ Κράτους, ἀντὶ μετρητῶν, δι’ ἀγορὰν ἀκινήτων· εἴχομεν ὑπὸ μεσεγγύησιν τότε κτήματα Τουρκικὰ καὶ ἐπρόκειτο νὰ τὰ ἐκποιήσωμεν.

§232Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Αἱ προϋποθέσεις αὗται δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι τώρα.

§233Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ γίνεται καὶ ἄλλο νομοσχέδιον τώρα. Δὲν γνωρίζω κανένα νόμον εἰς κανένα μέρος τοῦ κόσμου, ὁ ὁποῖος νὰ μένῃ ἀναλλοίωτος καὶ ἀμετάβλητος. Λέγω τί ἴσχυε τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ὅταν ἐπανήλθομεν εἰς Ἀθήνας, ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐγένετο νόμος, ὀφείλω μάλιστα νὰ εἴπω ὅτι ἦλθον εἰς ἐπανειλημμένας συνεννοήσεις μὲ Ἑνώσεις ἰδιοκτητῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως ἠσθάνοντο ἑαυτοὺς τιτρωσκομένους, διότι τοῖς ἀφῃρεῖτο ἡ ἰδιοκτησία, ἀλλ’ ἀνεγνώριζον οἱ πλεῖστοι ὅτι τὸ ζήτημα τὸ λεγόμενον Θεσσαλικὸν εἶχε λάβει τοιαύτην ὀξύτητα, ὥστε καὶ οἱ ἴδιοι ἔπρεπε νὰ στέρξωσιν εἰς τοιαύτην λύσιν. Τὸ ἰδανικὸν βέβαια θὰ ἦτο νὰ εἴχομεν χρυσόν, νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ κτῆμα καὶ νὰ δώσωμεν εἰς μετρητὰ χρυσόν. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ ἰδεώδης αὕτη λύσις. Λοιπὸν ἢ ἔπρεπε νὰ ἀπόσχωμεν τῆς λύσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀντιπολιτικόν, ἢ ἔπρεπε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα μὲ ὅσῳ τὸ δυνατὸν μικροτέραν ἀπομάκρυνσιν ἀπὸ τὸ ἰδεῶδες. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἄλλον κίνδυνον, τοῦ κατατεμαχισμοῦ δηλαδὴ καὶ τῆς ὑποχρεώσεως, ἐθεωρήσαμεν τότε, οἱ ἐργασθέντες ἐν Θεσσαλονίκῃ, μετὰ μακρὰν μελέτην ὅτι ἔπρεπε διὰ πρώτην φορὰν νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἐπεκτείνωμεν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, τὸ σύστημα τοῦ ἀναπαλλοτριώτου καὶ ἀδιανεμήτου. Κατόπιν κατηργήθη ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος. Εὔχομαι νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πρὸ τῶν ἰδίων οἰκονομικῶν φαινομένων, τὰ ὁποῖα ἐπαρουσίασαν οἱ πρῶτοι νόμοι διανομῆς τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, δηλ. τοῦ κατατεμαχισμοῦ κλπ. Τότε, κύριοι, ἐθεωρήσαμεν ὅτι τὸ κτῆμα πρέπει νὰ πληρωθῇ εἰς τὴν προσήκουσαν τιμὴν καὶ ἐθεωρήσαμεν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ τηρήσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ἡ ἀποζημίωσις, ὅπως εἶχε γίνει πάντοτε δεκτὸν ἀπὸ ἑρμηνευτὰς καὶ συνταγματολόγους καὶ δικαστικούς, ἔπρεπε νὰ εἶναι πλήρης. Φυσικὰ εἴπομεν ὅτι δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ προσωρινὴ ὅλως καὶ παροδικὴ ὑπερτίμησις. Διὰ τίνα λόγον ἀνεφέραμεν τὴν προσωρινὴν καὶ παροδικὴν ὑπερτίμησιν εἶναι κατάδηλον. Συνετάσσοντο τὰ σχέδια ἐν ἔτει 1916 καὶ ἀρχαῖς τοῦ 1917, ὁπότε, ἕνεκα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀποκλεισμοῦ, ἕνεκα τοῦ παγκοσμίου πολέμου καὶ ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει τὰ προϊόντα τῆς Θεσσαλίας—πολλὰ τῶν ὁποίων διωχετεύοντο δι’ ἡμιόνων μέχρις Ἀλβανίας, ὅπου εὑρίσκετο ὁ Αὐστριακὸς στρατός, ἀκριβοπληρώνων αὐτά—εἶχεν ἐπέλθει, ἐκτὸς τῆς γενικῆς, τῆς παγκοσμίου ὑπερτιμήσεως, καὶ μία εἰδικωτέρα ὑπερτίμησις ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία προφανῶς ἦτο προσωρινή. Ἡ βάσις ὅμως καὶ ὁ σκοπὸς ἡμῶν ἦτο ἡ ἀποζημίωσις νὰ εἶναι πλήρης. Ἔκτοτε ἡ ἀγροτικὴ νομοθεσία ὑπέστη τὰς ἐναλλαγὰς τὰς ὁποίας γνωρίζετε. Καὶ σήμερον παρουσιάζεται τὸ τελευταῖον σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ὀλίγας παρατηρήσεις. Καὶ δὴ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνηθίζουν νὰ φρουροῦν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας διὰ τῶν πομπωδῶν λέξεων «ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον». Τὰ δικαιώματα τὰ δίδει ἡ ὠργανωμένη κοινωνία καί, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω καὶ εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον εἶναι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ζωῆς καὶ ἐλευθερίας τοῦ προσώπου, καὶ ὅμως καὶ ἐκεῖνα δύνανται, χάριν γενικοῦ συμφέροντος, νὰ ὑποστοῦν μείωσιν ἢ ἐξαφάνισιν. Τὸ γενικὸν συμφέρον εἶναι τὸ μέτρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου κρίνονται τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα καὶ τὰ ἰδιωτικὰ δικαιώματα. Δὲν σημαίνει τοῦτο ποσῶς ἀνατροπὴν τοῦ ὑπάρχοντος οἰκονομικοῦ καὶ κοινωνικοῦ καθεστῶτος. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης εἰς τὸ καθεστὼς ὑπὸ τὸ ὁποῖον ζῶμεν. Νομίζω ὅτι καὶ αἱ δύο αὐταὶ ἀρχαὶ παρωράθησαν ἀπό τινων ἐτῶν. Ἡ ἀρχὴ τῆς ἰσότητος, ἀναμφισβητήτως καὶ καταφανῶς, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν δὲν ὑφίστανται τὴν ἀφαίρεσιν τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ ἔχοντες ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν. Εἶναι ὅμως, κύριοι, καὶ μία ἄλλη ἐξαιρετικὴ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Εἶναι ἀληθὲς καὶ ἐγράφη κάπου ὅτι οἱ Σέρβοι, οἱ Τσεχοσλοβάκοι, οἱ Ρουμάνοι διετήρησαν μὲν τὴν ἰδιοκτησίαν—δὲν δύναμαι νὰ ὁμιλήσω περὶ Ρωσίας, ὅπου ἔγινεν ἀνατροπὴ τοῦ οἰκονομικοῦ καθεστῶτος, ἀλλ’ ἐκεῖ ὑπάρχει πλήρης ἰσότης—καὶ ἐπρονόησαν κατὰ τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ ἡμετέρου Συντάγματος, νὰ καθιερώσουν τὸ ἀλώβητον τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς ἀκέραιον, ἀλλ’ ὅμως ἐπρονόησαν συγχρόνως δι’ εἰδικῶν διατάξεων, ὥστε μεγάλαι ἀγροτικαὶ ἰδιοκτησίαι νὰ δύνανται νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι καὶ νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις, ὡς ὁ νόμος ἤθελεν ὁρίσει. Κατὰ συνέπειαν δύνανται ἐκεῖ νὰ κατανείμουν τὰς μεγάλας ἀγροτικὰς ἰδιοκτησίας εἰς τοὺς ἀκτήμονας καλλιεργητὰς καὶ νὰ πληρώσουν οὐχὶ 100%, ἀλλὰ 10, 20, 30, 40%.

§234Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Ὄχι διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, διὰ νόμου.

§235Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος ὁρίζει, πῶς καὶ πόσον ὁρίζεται τίμημα. Οἱ ἀρχαῖοι Ρωμαῖοι ἔλεγαν ὅτι τὸ γνωρίζειν τοὺς νόμους, δὲν εἶναι νὰ γνωρίζῃ τις τὰ γράμματα τῶν νόμων, ἀλλὰ τὴν ἔννοιαν αὐτῶν. Ἠμποροῦμεν καὶ ἡμεῖς οἱ μεταγενέστεροι νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ γνωρίζειν τὰς ἀλλοδαπὰς νομοθεσίας δὲν εἶναι νὰ γνωρίζῃ τις τὰ γράμματα αὐτῶν, ἀλλὰ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας οἱ νόμοι ἐκεῖνοι ἐδημιουργήθησαν καὶ ἰδίᾳ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε δὲ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν ἔκαμαν τὸν νόμον ἐκεῖνον διὰ νὰ τὸν ἐφαρμόσουν κυριώτατα ἐναντίον τῶν Γερμανῶν μεγάλων ἰδιοκτητῶν καὶ δωρεοδόχων τινων ἡγεμονικῶν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν οἱ Τσέχοι εἶχον ὑποταχθῆ εἰς τὸν Οἶκον τῶν Ἁψβούργων, οἱ δὲ Αὐτοκράτορες, παραχωροῦντες εἰς ἕνα ἐκ τῶν πιστῶν των ὑπηκόων ἢ στρατιωτικὸν ἢ ἄνθρωπον τῆς καμαρίλλας των ἕνα τίτλον εὐγενείας, ἐθεώρουν ἐπιβεβλημένον νὰ δώσουν εἰς αὐτὸν καὶ μίαν παμμεγίστην ἔκτασιν γῆς διὰ νὰ δύναται νὰ φέρῃ τὰς τιμὰς τοῦ τίτλου τούτου καὶ τὰς δαπάνας τὰς ἐξ αὐτοῦ. Καὶ ἐπὶ παραδείγματι ἀνέγνωσα κάπου ὅτι ὁ πολὺς Λιχτενστάϊν, ὁ πρίγκιψ, εἶχε λάβει δῶρον ἀπὸ κάποιον Αὐτοκράτορα τῆς Αὐστρίας, ἐκτὸς τοῦ τίτλου τοῦ πρίγκιπος, καὶ μεγίστην ἔκτασιν γῆς, τὴν ὁποίαν διὰ νὰ διατρέξῃ τις ἔπρεπε νὰ διανύσῃ, οὔτε ὀλίγον οὔτε πολύ, περὶ τὰ 800 χιλιόμετρα, δηλαδὴ τρεῖς φορὰς ἐντεῦθεν μέχρι Πατρῶν. Ἦτο λοιπὸν φυσικὸν νὰ σκεφθοῦν οἱ Τσέχοι ὅτι ἀρκετοὺς αἰῶνας αὐτοὶ καὶ οἱ προπάτορές των, χωρὶς νὰ δίδουν οὔτε μίαν πεντάραν, ἐκαρπώθησαν τὰ κτήματα ἐκεῖνα καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ ἐργάζωνται οἱ Τσέχοι δι’ αὐτούς. Ἐπειδὴ ὅμως, ἕνεκα τῶν θεσμῶν περὶ διεθνοῦς προστασίας τῶν μειονοτήτων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμουν ἕνα εἰδικὸν νόμον κατὰ Γερμανῶν μόνον, ἔκαμαν γνωστὸν νόμον, τὸν ἐφαρμόζουν ὅμως, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην, κατ’ ἀλλοεθνῶν. Τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐν Ρουμανίᾳ, ὅπου, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔλαβον, ἀπαλλοτριώνουν κυρίως τὰ κτήματα τῶν ξένων καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν διὰ κολλήγων καὶ μένουν εἰς τὸ ἐξωτερικόν.

§236ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὰ ὁλοκληρωτικῶς, ἀπηλλοτρίωσαν ὅμως καὶ τὰ ἄλλα.

§237Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχω εἶναι ὅτι, διὰ νὰ προστατευθοῦν ἐναντίον τῶν διεθνῶν διατάξεων ὑπὲρ τῶν μειονοτήτων, ἀπηλλοτρίωσαν καί τινα κτήματα Ρουμάνων, ἀλλ’ ἐν συγκρίσει ἐλάχιστα ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτησιῶν τῶν ξένων.

§238Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Εἴπετε ὅτι εἰς τὴν Τσεχοσλοβακίαν ὑπῆρχον εἰδικοὶ λόγοι ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ξένους. Εἰς τὴν Ἑρζεγοβίνην ἐπίσης ἔγινε τὸ ἴδιον, ἀλλὰ δι’ αὐτοὺς τοὺς εἰδικοὺς λόγους ἐκεῖ, εἰς τὰ κτήματα αὐτά, δὲν ἔδωσαν καμμίαν ἀκόμη ἀποζημίωσιν.

§239Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Σύνταγμα ἐκεῖ εἶπεν ὅτι ὁ νόμος θὰ ὁρίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν. Εἰς τὸν Λιχτενστάϊν δὲν ἔδωσαν ἴσως μίαν πεντάραν, ἐν τούτοις εἰς ἄλλους ἔδωσαν. Τὸν νόμον ἐφήρμοσαν κυρίως κατὰ τῶν ξένων καὶ ἐλάχιστα κατὰ τῶν ὁμογενῶν, ὄχι διόλου κατὰ τῶν ὁμογενῶν, διότι, ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἠννοεῖτο ἡ μομφὴ ἡ διεθνής, ὅτι καταδολιεύεται ἡ προστασία τῶν μειονοτήτων. Αὐταὶ εἶναι αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔχω. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἂν ἐπῆραν 100 κτήματα τῶν ξένων καὶ πόσα ἐν ἀναλογίᾳ τῶν ὁμογενῶν. Ἀλλὰ δύνασθε νὰ ζητήσητε πληροφορίας καὶ ἀπὸ Ἕλληνας ζῶντας ἐν Ρουμανίᾳ, ὅτι οἱ νόμοι ἔπληξαν κυριώτατα τοὺς ἀλλοεθνεῖς. Εἰς τὴν Βοσνίαν εἶναι γνωστὸν ὅτι ὑπῆρχε τὸ ζήτημα τοῦ κμέτ. Αὐτοὶ ἦσαν σκλάβοι, οἱ ὁποῖοι ἐκαλλιέργουν τὰ κτήματα τῶν μπέηδων. Γνωρίζετε δὲ ὅτι ἡ Αὐστριακὴ πολιτικὴ ἐπεριποιεῖτο τοὺς μπέηδες διὰ νὰ ἔχῃ πολιτικὴν πίεσιν ἐναντίον τῶν σκλάβων καλλιεργητῶν. Ἡ Γιουγκοσλαβία ἀπηλλοτρίωσε τὰ κτήματα τῶν Τούρκων μπέηδων χωρὶς νὰ πληρώσῃ ἀποζημίωσιν σοβαράν. Κατὰ κανόνα πανταχοῦ ἡ γενικὴ κατεύθυνσις ἦτο ἡ ἐλάσσων ἀποζημίωσις εἰς τοὺς ξένους.

§240Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας ἔχω, τελείως ἐξηκριβωμένας—καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀναφέρω καὶ τὰς πηγάς—εἰς τὰ ὀκτὼ Κράτη τῆς Εὐρώπης—δὲν ἀναφέρω τὰ σοσιαλιστικά, ἀλλὰ τὰ καθαρῶς ἀστικὰ Κράτη, δηλ. τὴν Γερμανίαν, Γαλλίαν, Ρουμανίαν, Τσεχοσλοβακίαν, Σερβίαν, Βουλγαρίαν—ἐλήφθη συνταγματικὴ πρόνοια περὶ τῆς ἐλάσσονος ἀποζημιώσεως καὶ οἱ νόμοι οἱ ὁποῖοι ἐπρονόησαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συνταγματικῆς αὐτῆς διατάξεως εἶναι νόμοι γενικοὶ δὲν ἀφοροῦν μόνον τοὺς ξένους.

§241Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ὅτι οἱ νόμοι ἀφοροῦν μόνον τοὺς ξένους. Τουναντίον ὅτι ἐφηρμόσθησαν κυρίως κατὰ τῶν ξένων.

§242Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐφηρμόσθησαν δὲ καὶ γενικῶς.

§243Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ τὸ τελευταῖον ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε πῶς τὸ ἠξεύρετε; Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ εὕρω εἰς βιβλία. Ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ Ἕλληνας ζῶντας ἐν τῇ ξένῃ καὶ ἰδίᾳ ἐν Ρουμανίᾳ. Τοὺς ἠρώτησα καὶ μοῦ εἶπον ὅτι τὰ κτήματα τῶν ξένων τὰ ἀπηλλοτρίωσαν ὅλα, τῶν ἐντοπίων ἐλάχιστα.

§244Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τῶν Ρουμάνων ὑπάρχει εἰδικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν τῶν ξένων ἀπαλλοτριοῦνται ὁλοκληρωτικῶς, ἐνῷ τῶν λοιπῶν ἀπαλλοτριοῦνται μέ τινας ἐξαιρέσεις.

§245Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε ἂν εἰς τὴν Ρουμανίαν ἔγινεν εἷς νόμος ἢ περισσότεροι καὶ δὴ διάφοροι δι’ ἑκάστην περιφέρειαν;

§246Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως οὐδεμία διάκρισις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν ξένων. Ἡ διάκρισις ὑπάρχει μόνον ὡς πρὸς τὸ ὁλοκληρωτικὸν τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Αὐτὸ ἤθελον νὰ τονίσω.

§247Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς εἶπον, ἐπαναλαμβάνω, περὶ τοῦ νόμου. Σᾶς ἐτόνισα τουναντίον ὅτι ὁ νόμος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ διακρίσεις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποζημίωσιν, ἄλλως θὰ ἠγείρετο ἡ κραυγὴ καὶ ἡ μέμφις τῆς προσβολῆς τῶν μειονοτήτων. Σᾶς εἶπον ὅτι αὐτὰ δὲν εὑρίσκονται εἰς τὰ βιβλία, ἀλλὰ δύνασθε νὰ τὰ μάθετε μόνον ἐκ πληροφοριῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ἔγινε κυρίως κατὰ τῶν ξένων καὶ ὄχι τῶν Ρουμάνων, πλὴν εἰς ἐλάχιστον βαθμόν.

§248Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κατὰ θετικὰς πληροφορίας, ἐν Ρουμανίᾳ ἀπαλλοτριοῦνται κατὰ πλειονότητα τὰ κτήματα τῶν Ρώσων καὶ Ἀρμενίων.

§249Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ταύτας τὰς πληροφορίας ἔχω λάβει καὶ ἐγώ. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει ἡμᾶς εἶναι ὅτι κατὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Λωζάννης τὰ κτήματα τῶν Τούρκων εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν εἰς ἀκέραιον καὶ εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτῶν ἀξίαν.

§250Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τῶν ὑπὸ ἀνταλλαγὴν μόνον.

§251Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§252Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπειδὴ εἴχετε λάβει μέρος εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τῆς Ἑλλάδος, θὰ λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς διαφωτίσητε ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐγώ, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω μερικὰς σκέψεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ὑπεστήριξα ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἐκδοχὴ ὅτι ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὰ κτήματα τὰ Τουρκικὰ τῶν Τούρκων ὑπηκόων καὶ τὰ Μουσουλμανικὰ τῶν ἀνταλλαξίμων πρέπει νὰ ἀποζημιωθοῦν εἰς χρυσόν.

§253Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις δὲν ὁμιλεῖ περὶ χρυσοῦ· λέγει ὅτι θὰ δοθῇ ἀποζημίωσις μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν ἀγροτικῶν νόμων.

§254Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν τὸ λέγω αὐτό. Αὐτὸ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Μιχαλακόπουλον.

§255Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον δὲν γεννᾶται ἀμφιβολία, ἀλλ’ ἂν ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία, θὰ σᾶς ἔλεγα ὅτι οἱ Τοῦρκοι θὰ ἐπέσειον ὁμοίαν ἀπειλὴν διὰ τὰ κτήματα τῶν ὁμογενῶν μας, τὰ ἀφεθέντα ἐν Τουρκίᾳ.

§256Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Δὲν ἔχουν κάμει ἀγροτικὸν νόμον ἐκεῖ.

§257Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἶναι δύσκολον, φρονεῖτε, νὰ κάμῃ ἀμέσως ἀγροτικὸν νόμον ἡ Ἄγκυρα;

§258Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, εἰς τὸ ἄρθρον 65 λέγει ὅτι αἴρονται ὅλα τὰ μέτρα τὰ ἔχοντα σχέσιν πρὸς τὸν πόλεμον. Ἡ δὲ σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία φυσικὰ εἶναι ἓν παράρτημα τῆς ὅλης Συνθήκης, ὁμιλοῦσα καὶ περὶ ἀπαλλοτριώσεως, ἀναφέρει τὰ διάφορα μέτρα καὶ καταλήγει εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Λέγει περὶ παντὸς μέτρου οἱουδήποτε καὶ κατόπιν ἔρχεται εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἐὰν τὸ παράρτημα τοῦτο τῆς Συμβάσεως ἑρμηνευθῇ ἐν εἱρμῷ πρὸς τὸ ὅλον σῶμα τῆς Συνθήκης, νομίζω ὅτι θὰ δώσῃ τὸ συμπέρασμα ὅτι ἀφορᾷ ὄχι γενικοὺς νόμους στρεφομένους τόσον κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ὅσον καὶ κατὰ τῶν ξένων, καὶ συνεπῶς τῶν Τούρκων, ὡς εἶναι ὁ ἀγροτικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος κυρίως στρέφεται κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὰ ἐξαιρετικὰ μέτρα οἱασδήποτε φύσεως, ὅπως εἶναι αἱ μεσεγγυήσεις, αἱ διαχειρίσεις τῶν ἐγκαταλελειμμένων περιουσιῶν, αἱ τυχὸν ἐπιτάξεις καὶ αἱ ἀπαλλοτριώσεις κτημάτων. Αὐτὰς τὰς κατηγορίας εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της καὶ ἡ Σύμβασις τῆς Ἀνταλλαγῆς. Δὲν ἠξεύρω τί λέγουν τὰ πρακτικά, ἀλλὰ τὸ γράμμα της αὐτὸ θὰ ἔπρεπε νὰ λέγῃ.

§259Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν μελετηθῇ ἐπισταμένως ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης καὶ τὰ παραρτήματα αὐτῆς, καθὼς καὶ τὰ πρακτικά, θὰ καταδειχθῇ ὅτι τρία ζητήματα ἐγεννήθησαν. Πρῶτον· τῶν μέτρων τῶν ληφθέντων κατὰ τὸν πόλεμον· εἶναι γνωστὸν ὅτι κατὰ τὸν πόλεμον ἐπεκράτησεν ἡ ἀρχὴ τῆς μεσεγγυήσεως τῶν ἐχθρικῶν περιουσιῶν, ἥτις κατηργήθη ἐν Λωζάννῃ. Τὸ μέτρον ἀφεώρα ὅλα τὰ Κράτη. Δεύτερον ζήτημα ἦτο τὸ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν καὶ τῶν περιουσιῶν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἐτέθη ἡ ἀρχὴ ὅτι καὶ αἱ περιουσίαι ἐν Τουρκίᾳ καὶ αἱ ἐν Ἑλλάδι θὰ ἐκτιμηθῶσι κατὰ τὴν ἀληθῆ ἀξίαν τὴν ὁποίαν ἔχουν καὶ ὄχι κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου. Ἡ τρίτη περίπτωσις εἶναι ἡ ἑξῆς, διατυπωθεῖσα διὰ μιᾶς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Βενιζέλου πρὸς τὴν Τουρκικὴν ἀντιπροσωπείαν...

§260ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ δηλώσεως.

§261Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ... δηλώσεως ἡ ὁποία εἶπεν ὅτι καὶ διὰ τοὺς μὴ ἀνταλλαξίμους ἀκόμη Τούρκους, ἐὰν ἐλήφθη μέτρον τι «à titre enceptionnel», αὐτοὶ θὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγουν εἰς τὴν Διεθνῆ Ἐπιτροπὴν Ἀνταλλαγῆς, μολονότι δὲν εἶναι ἀνταλλάξιμοι, καὶ ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν ἐξαιρετικῶν μέτρων «à titre enceptionnel» τὰ ὁποῖα ἔλαβε τοὺς ἐζημίωσε, τοῖς ἔδωκεν ἀποζημίωσιν μικροτέραν τῆς ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσῃ, νὰ παρακαλέσουν τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κρίνῃ περὶ τοῦ δικαίου...

§262Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀνέλαβεν ἡ Ἑλλὰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν διαχείρισιν τῶν ἰδιοκτητῶν τὰ κτήματα, ἐκτὸς δὲ τούτου ἀνέλαβε καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποδώσῃ καὶ τὰ εἰσοδήματα τὰ ὁποῖα ἔλαβε, ἐγεννήθη ὅμως τὸ ζήτημα κατὰ πόσον ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδοθῶσι ταῦτα.

§263Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, σεῖς ὡς διπλωμάτης ὑποθέτω ὅτι θὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει ἓν μέτρον τὸ ὁποῖον δὲν γράφει μὲν ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης, ἀλλ’ εἶναι αὐτονόητον. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ κάμωμεν οἱανδήποτε τροποποίησιν, ἡ ὁποία νὰ μὴ θεωρηθῇ κατὰ κοινὴν ἀντίληψιν ὡς δικαία, εἶναι δυνατὸν οἱ Τοῦρκοι νὰ μεταχειρισθοῦν ὅμοια μέτρα διὰ τὰ κτήματα τῆς Κωνσταντινουπόλεως...

§264Κ. ΡΕΝΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μᾶς τὸ ἐδήλωσαν, κύριε συνάδελφε.

§265Γ. ΜΟΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, πληροφορήσατέ με ἂν αἱ εὐεργετικαὶ διατάξεις αἱ ὁποῖαι ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῶν ἀνταλλαξίμων Τούρκων ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν τσιφλικίων ξένων ὑπηκόων, διότι παρουσιάσθησαν πολλοὶ ἐν Ἑλλάδι.

§266Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§267Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ κτήματα τῶν Ἑλλήνων ἐν Μακεδονίᾳ πόσα νομίζετε ὅτι εἶναι; Ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας πληροφορίας, ἐζήτησε δὲ καὶ αὐτὸ διὰ τηλεγραφημάτων, τὴν ἀπάντησιν δὲ μοὶ ἀνεκοίνωσε. Τὰ κτήματα ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς 482, ἐξ ὧν 242 Τούρκων. Ἔχετε λοιπὸν 242 Τουρκικὰ καὶ αὐτὰ εἶναι ἀνταλλάξιμα...

§268Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περισσότερα, διότι ὑπάρχουν καὶ κτήματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς Τούρκους ὑπηκόους ἐν Μακεδονίᾳ.

§269Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Συγκεκριμένως ἠμποροῦμε νὰ εἴπωμεν τὸ ἑξῆς· τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα ἐγκατέλειψαν τὸ ἔδαφος πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1912, αὐτὰ δὲν ἀνήκουν εἰς ἀνταλλαξίμους. Δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι πολλὰ ἢ ὄχι, δὲν ἠξεύρομεν πόσα ἀνεγνώρισαν, διότι θὰ εἶχεν ἀξίαν τὸ πρᾶγμα διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα.

§270Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζομεν ἐπακριβῶς πόσα εἶναι τὰ κτήματα ἐν Θεσσαλίᾳ τῶν Ἑλλήνων. Οἱ Τοῦρκοι ἔχουν περὶ τὰ 20. Τῶν δὲ Ἑλλήνων, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, τὰ μέλη τῆς Κτηματικῆς Ἑνώσεως Θεσσαλίας εἶναι 170 ἢ 180.

§271Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπὲρ τὰ 400.

§272Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Θεσσαλίᾳ μόνον; Ἀδύνατον. Διὰ τὴν Μακεδονίαν ἀγνοοῦμεν πόσοι Τοῦρκοι εἶναι οἱ χαρακτηριζόμενοι ὡς Ἀλβανοί, διὰ τοὺς ὁποίους ἔκτοτε ἔχομεν διπλωματικὰ ζητήματα, ἂν δυνάμεθα νὰ τοὺς μεταχειρισθῶμεν ὅπως τοὺς Τούρκους, καὶ νομίζω ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον αἱ τοιαῦται περιπτώσεις ἐπολλαπλασιάσθησαν μᾶλλον ἢ ἠλαττώθησαν, ἐὰν τέλος, κύριοι, κάμωμεν ἕνα πρόχειρον ὑπολογισμόν, θὰ ἴδητε ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μεγάλου ἀριθμοῦ Ἑλλήνων, τοὺς ὁποίους σχεδὸν μόνους αὐτοὺς πλήττει τὸ νομοσχέδιον διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ἀποζημιώσεως. Ζήτημα εἶναι ἂν θὰ εἶναι 300–400. Τί δίδομεν ὡς ἀποζημίωσιν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους; Οὔτε δέκα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῆς ἀξίας. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ κάμωμεν μίαν μεγάλην πλατεῖαν, θὰ συνεισέφερον ἀναλόγως ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως. Ἂν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ σιδηρόδρομος, θὰ συνεισέφερεν ὁλόκληρος ὁ Προϋπολογισμός. Καὶ νῦν, προκειμένου περὶ μιᾶς πρωτίστης καὶ ἀναμφισβητήτου κοινωνικῆς ἀνάγκης, ἐνῷ ὅλοι ἀναγνωρίζουν ὅτι εἶναι κοινωνικὴ ἀνάγκη, δημοσία ἀνάγκη, δημοσία ὠφέλεια, ἵνα οἱ ἀκτήμονες καλλιεργηταὶ ἀποκατασταθῶσιν εἰς ἰδιοκτήτας, ἐπιθυμοῦμεν νὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα διὰ μόνης τῆς θυσίας τῶν 300 ἢ 400 ἰδιοκτητῶν; Ἐγὼ ὁμιλῶν ἄλλοτε, τῷ 1917, ἐν τῇ Βουλῇ ἀπεκάλεσα τὸ μέτρον συντηρητικόν. Κακῶς τὸ λέγουν σοσιαλιστικόν. Ἡ δημιουργία μιᾶς τάξεως μικρῶν ἀγροτικῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι δημιουργία συντηρητικῶν πολιτῶν. Τὸ συντηρητικὸν πνεῦμα τῆς Γαλλίας ὀφείλεται εἰς τὴν ὕπαρξιν μικρῶν ἀγροτικῶν ἰδιοκτησιῶν. Καὶ ἐάν, διὰ τὰ καθ’ ἡμᾶς, δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις ὅτι ἦτο κοινωνικὴ ἀνάγκη, ἡ ἀποκατάστασις τῶν κολλήγων, δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις ὅτι εἶναι ἐθνικὴ ὑποχρέωσις, ὄχι μόνον ἠθικὴ ἀλλὰ καὶ νομική, ἀναβιβασθεῖσα εἰς ἀρχὴν δημοσίου δικαίου — ὅπως εἶπον πρό τινων ἡμερῶν — ἐν Γαλλίᾳ, ἡ ἀποκατάστασις ἡ οἰκονομικὴ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ πολέμου ὁμοεθνῶν ἡμῶν, τῶν προσφύγων. Καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι ἴσον, εἶναι δίκαιον, εἶναι ἐπιεικὲς νὰ πληρωθῇ ἡ ἀνάγκη αὐτὴ μόνον ἀπὸ μίαν κατηγορίαν, ἀπὸ μίαν δράκα Ἑλλήνων; Ὁμολογῶ ὅτι ἡ προοδευτικότης μου δὲν φθάνει μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου. Θεωρῶ ἀδίκημα ὅτι μόνον ὡρισμένα ἄτομα καλοῦνται νὰ συνεισφέρουν διὰ μίαν μεγάλην καὶ ἀποδεδειγμένην ἐθνικὴν ἀνάγκην. Ἐφόσον διατηροῦμεν τὸ καθεστὼς τὸ κοινωνικὸν καὶ οἰκονομικὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν, πρέπει νὰ εἴμεθα δίκαιοι καὶ ἴσοι πρὸς ὅλους. Δὲν εἶμαι ἰδιοκτήτης ἀγροτικῶν κτημάτων, δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου τοιοῦτο ζήτημα, ἀλλ’ ἀντικειμενικῶς ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συνεισφέρωμεν ὅλοι οἱ πολῖται καὶ ὄχι νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς ἀνθρώπους, ὧν ἀφαιροῦμεν τὴν ἰδιοκτησίαν, περίπου 15% ἐκ τῆς σημερινῆς των ἀξίας.

§273Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατὰ ποῖον νομοσχέδιον;

§274Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ σημερινόν. Θέτετε ὡς βάσιν τὴν προπολεμικὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, χωρὶς νὰ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς, τὴν σημερινήν, καὶ δίδετε αὔξησιν ἕως 40%. Ὑποθέτω ὅτι θὰ δοθῇ κατὰ μέσον ὅρον 30% αὔξησις. Δηλαδὴ 130% ἐπὶ τῆς προπολεμικῆς ἀξίας, περίπου 15% ἐπὶ τῆς σημερινῆς. Δὲν θέλετε 15%; Εἴπατε 20%. Ἀφοῦ ἡ προπολεμικὴ ἀξία δίδεται εἰς δραχμάς, ἡ δὲ δραχμὴ ἡ σημερινὴ εἶναι τὸ ⅒ τῆς προπολεμικῆς, καὶ ἐὰν δώσητε 100%, ἰσοδυναμεῖ πρὸς 20% τῆς σημερινῆς ἀξίας....

§275Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). 90%.

§276Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Κατὰ μὲν τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον 100%, κατὰ δὲ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς 90%.

§277Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δίδετε τὸ πολὺ 20% τῆς ἀξίας τῆς σημερινῆς. Διότι ὑπάρχει καὶ μία γενικὴ ὑπερτίμησις, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ παρορῶμεν, γενική, παγκοσμία, καὶ εἰς τὰ Κράτη ἀκόμη τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν λάβει τὴν ἀτυχίαν τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ νομίσματός των. Ἡ ὑπερτίμησις αὐτὴ θεωρεῖται σήμερον ἀπὸ Ἄγγλους οἰκονομολόγους ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ περὶ τὰ 50%, ἂν ὄχι περισσότερα.

§278Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. 30%.

§279Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι 30%. Ἐκάματε αὐτὸ τὸ λάθος εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦ 1919. Ἐλάβατε τὴν περίπτωσιν τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων τῆς Ἀγγλίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον ἀγοραστὰς πολλούς, δὲν εἶναι δὲ καὶ κατάλληλα τὰ πλεῖστα διὰ σποράν. Ὑπάρχουν ἐλάχιστα κτήματα εἰς τὴν Ἀγγλίαν, τὰ ὁποῖα σπείρονται· τὰ πλεῖστα χρησιμοποιοῦνται διὰ λιβάδια. Τῷ 1919 δὲν εἶχε καθορισθῆ πόσον θὰ ἔφθανεν ἡ γενική, ἡ παγκόσμιος ὑπερτίμησις. Μετὰ τὸ 1918 ἤρχισαν οἱ Ἄγγλοι νὰ προτιμοῦν πάλιν νὰ φέρουν σῖτον ἀπὸ ξένα μέρη παρὰ νὰ παράγουν αὐτοὶ ἐν Ἀγγλίᾳ....

§280Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κατὰ τὸν πόλεμον ἐνετάθη.

§281Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ἀλλὰ καὶ τότε ἦτο ἐλαχίστη, διότι ἦσαν ἀπησχολημένοι οἱ ἐργάται μὲ τὴν παραγωγὴν πολεμεφοδίων. Ὑπῆρξε μικρά τις ὑπερπαραγωγή.

§282ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔγινεν ἐντατικὴ καλλιέργεια.

§283Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλαχίστη σχετικῶς εἰς τὰ σιτηρά. Κύριοι, ἡ ἐπελθοῦσα γενικὴ ὑπερτίμησις εἰς τὰ τοῦ βίου θεωρεῖται ὅτι σήμερον εἶναι ἄνω τῶν 50%. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ δεχθῶ, πρὸς στιγμήν, τὸν ἀριθμὸν 30%. Καὶ θὰ προσθέσωμεν αὐτὸ τὸ 30% εἰς τὴν ἀξίαν τῶν Ἑλληνικῶν κτημάτων. Ἀφοῦ ὑπερετιμήθησαν αὐτὰ ἐν Ἀγγλίᾳ κατὰ 30%, δέχομαι ὅτι ὑπερετιμήθησαν τόσον μόνον καὶ ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν κτῆμά τι τῷ 1914 εἰς δραχμὰς ἀρτίας ἤξιζεν 100,000 καὶ ὑπερετιμήθη κατὰ 30%, τὸ κτῆμα τοῦτο ἀξίζει 130,000 δραχμὰς σήμερον, 130,000 δραχμὰς ἀρτίας, χρυσᾶς. Ἀντ’ αὐτῶν δίδετε τὴν προπολεμικὴν τιμὴν 100,000 δραχ., ηὐξημένην, λέγετε, κατὰ 90 ἢ 100%, ἔστω· δίδετε τὸ διπλάσιον, δηλαδὴ 200,000 δραχμὰς χαρτίνας, σημερινάς, ἐνῷ ἄρτιαι, χρυσαῖ, θὰ ἦσαν 1,300,000 σημεριναὶ δραχμαί. Βλέπετε λοιπὸν ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς ὁ ἰδικός μου, ὅτι δίδετε περίπου 15% τῆς πραγματικῆς ἀξίας, δὲν εἶναι πολὺ ἀνακριβής, ἂν καὶ δὲν πρόκειται μαθηματικῶς νὰ προσδιορίσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν πόσον ζημιώνετε τὸν ἰδιοκτήτην. Νομίζω δὲ ὅτι δὲν θὰ ἦσαν ὅλοι σύμφωνοι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ ἴδιον σύστημα ἀπαλλοτριώσεως διὰ τὰ ἀστικὰ κτήματα! Ἐξετάζων δὲ τὸ πρᾶγμα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ δικαίου, τοῦ ἴσου, τῆς ἐπιεικείας, ἂν θέλετε, τῆς ἰσότητος τῆς ἐπιβαλλομένης δι’ ὅλα τὰ μέλη τῆς Πολιτείας, λέγω ὅτι ἀναμφισβητήτως πρόκειται περὶ μιᾶς ἀδικίας, περὶ ἐξαιρετικῆς καταναγκαστικῆς συνεισφορᾶς, περὶ θυσίας ἐπιβληθείσης μονομερῶς εἰς ὡρισμένα μόνον ἄτομα, 300–400, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀνεχθῇ εὐνομουμένη καὶ δικαία Πολιτεία πρὸς θεραπείαν γενικῆς ἀνάγκης. Ἐγὼ θεωρῶ τὸ ἀδίκημα μέγα καὶ καταφανές. Θὰ μοῦ εἴπητε ἴσως: Τί θέλετε νὰ γίνῃ. Νὰ μείνῃ τὸ ζήτημα ἄλυτον; — Ὄχι, βέβαια. Τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν ἐγὼ συνέταξα τὸ πρῶτον σχέδιον ἀγροτικοῦ νόμου, ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ νῦν πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ κ. Σίδερης, εἶπεν ὅτι ἔθηκε τὰς βάσεις τῆς ἀγροτικῆς μας πολιτικῆς, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἠδυνάμην νὰ προσθέσω ὅτι ἔτυχεν ἀπομιμήσεως καὶ εἰς ξένας νομοθεσίας, τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἔκαμα τὴν ἑξῆς σκέψιν, καὶ μετ’ ἐμοῦ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ τότε μετ’ ἐμοῦ συνεργασθέντες: Ὑπάρχουν κολλῆγοι οἱ ὁποῖοι πληρώνουν 50% καὶ ἄλλοι οἱ ὁποῖοι πληρώνουν 33% τοῦ ὅλου εἰσοδήματος, ὅταν ἔχουν τὰ μέσα νὰ καλλιεργήσουν οἱ ἴδιοι. Πληρώνοντες 33% εἰς τὸν ἰδιοκτήτην μένουν ἀείποτε κολλῆγοι. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐξαγοράσουν τὸ κτῆμα καὶ ἐπλήρωνον 6% τόκον κεφαλαίου καὶ ἓν μικρὸν χρεολύσιον, συγχρόνως δέ, ὅπως ἐγὼ εἶχα τότε ὑπολογίσει, καὶ ἓν μικρὸν ἐτήσιον ἀσφάλιστρον, ἓν σύνολον 10 ἕως 12% τοῦ εἰσοδήματος, ἐντὸς 20 περίπου ἐτῶν θὰ δύνανται νὰ γίνουν καθαροὶ ἰδιοκτῆται. Πληρώνοντες δηλαδὴ ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅ,τι ἐπλήρωνον ὡς κολλῆγοι θὰ ἐξηγόραζον συνεταιρικῶς τὸ κτῆμα καὶ θὰ ἠδύναντο ἀσφαλῶς, πληρώνοντες αὐτὸ τὸ ποσοστὸν ἐκ τῆς ἐτησίας παραγωγῆς, νὰ γίνουν ἰδιοκτῆται τοῦ κτήματος. Ἀλλά, κύριοι, ὁμολογῶ ὅτι θὰ ἤμην σήμερον ἔξω τῆς πραγματικότητος ἐὰν παρέβλεπα ὅτι, ἀφ’ ἧς ἐκαλλιεργήθη παρὰ τοῖς κολλήγοις ἡ ἰδέα ὅτι πρέπει νὰ πληρώσουν πολὺ ὀλιγώτερον παρ’ ὅσον εἶναι ἡ σημερινὴ ἀξία τῶν κτημάτων, θὰ ἤμην, λέγω, ἔξω τῆς πραγματικότητος ἐὰν παρέβλεπα ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ σκέψις μου ἐκείνη καὶ νὰ πληρώσουν οἱ κολλῆγοι ὁλόκληρον τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων. Ἐξ ἄλλου, εἶναι δύσκολον νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μεταβολάς, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ γεννηθοῦν εἰς τὸ μέλλον ὡς πρός τε τὴν ἀξίαν τοῦ σίτου καὶ τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς. Τὸ ζήτημα παρουσιάζει βεβαίως δυσχερείας. Ἀλλ’ ἰδοὺ πῶς σκέπτομαι διὰ τὴν σημερινήν του λύσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ κολλῆγοι, οἱ ὁποῖοι ἐτράφησαν ἐν τῷ μεταξὺ μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν θὰ πληρώσουν τὸ ὅλον, νὰ πληρώσουν τὴν ὅλην ἀξίαν. Ἐξ ἄλλου, ἐὰν οἱ ἰδιοκτῆται κατὰ τὸ 1917 καὶ 1918 θὰ ἠδύναντο νὰ ζητήσωσι νὰ πληρωθῶσι τὴν τιμὴν τοῦ κτήματος πλήρη, σήμερον θὰ εἶναι δίκαιον νὰ ὑποστοῦν καὶ αὐτοὶ μίαν ζημίαν, κατὰ τὸν νόμον τῆς ἰσότητος, ἐκείνην τὴν ζημίαν δηλαδή, κατὰ προσέγγισιν, ἐκείνην τὴν μείωσιν τὴν ὁποίαν τὰ πλεῖστα στοιχεῖα περιουσίας ἔχουν ὑποστῆ καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐξηγοῦμαι. Οἱ ἔχοντες ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν ὑποχρεοῦνται, ἕνεκα λόγων γενικωτέρων, ἕνεκα λόγων κοινωνικῶν, νὰ ὑφίσταται τὸ ἐνοικιοστάσιον. Αὐτὸ ἀναμφισβητήτως εἶναι μία ζημία, μία μείωσις οἰκονομική. Ἐπίσης οἱ ἔχοντες ἐνυποθήκους ἀπαιτήσεις, οἱ ἔχοντες τοποθετήσει τὰ χρήματά των εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια, πληρωνόμενοι καὶ ἐξοφλούμενοι μὲ τὸ σημερινὸν νόμισμα, ὑφίστανται καὶ αὐτοὶ μίαν μεγάλην ζημίαν. Οἱ ἔχοντες καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας ἐπίσης. Ἄλλοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ ἔχωσι τὰ χρήματά των εἰς δάνεια εἰς χρυσὸν ἢ νὰ τὰ ἔχωσι μεταφέρει εἰς τὸ ἐξωτερικόν, δὲν ὑφίστανται τοιαύτην ζημίαν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ εὐφυέστεροι ἢ οἱ πονηρότεροι. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν καταθέσεων καὶ ἀπαιτήσεων εἰς χρυσόν, διότι ἐπ’ αὐτῶν ἔγινεν ἁπλούστατα καὶ εἰδικώτατα ἡ ἀφαίρεσις τοῦ μεγίστου μέρους τῆς ἀξίας, ἀδίκημα ὅμοιον ἐκείνου ὅπερ ἔγινε καὶ διὰ τὰ τσιφλίκια. Οἱ πλεῖστοι ὑπέστησαν ζημίας ἐκ τῆς γενικῆς οἰκονομικῆς ἀναστατώσεως, αἱ δὲ ζημίαι δὲν ἦσαν ἴσαι δι’ ὅλους. Καὶ δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν ἐπακριβῶς νὰ προσδιορισθῇ ὁ μέσος ὅρος αὐτῆς τῆς ζημίας, ὥστε τὸν μέσον αὐτὸν ὅρον τῆς θυσίας νὰ ἀξιώσωμεν καὶ ἀπὸ τοὺς ἀγροτικοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ αὐτοὺς νὰ ὑποστοῦν μερικήν τινα ζημίαν ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων των. Προκειμένου δὲ περὶ γενικωτέρου συμφέροντος, καὶ κοινωνικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ, δίκαιον εἶναι καὶ ἡ ὁλότης τῶν πολιτῶν, τὸ Κράτος δηλαδή, νὰ ὑποστῇ καὶ αὐτὴ μίαν θυσίαν. Εὑρισκόμενος πρὸ τῶν τριῶν αὐτῶν ἀπόψεων, καὶ προσπαθῶν νὰ ἀνταποκριθῶ εἰς ἓν αἴσθημα ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, μὴ δυνάμενος ὅμως νὰ ἐξεύρω τὴν λύσιν τὴν ἀπολύτως ἀκριβοδικαίαν, ἐσκέφθην καὶ ἐπρότεινα εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴν μίαν σολομώντειον, δύναμαι νὰ εἴπω, λύσιν. Νὰ ὑποστοῦν οἱ ἰδιοκτῆται τὴν ζημίαν τοῦ ⅓ τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων των, νὰ πληρώσουν οἱ κολλῆγοι τὸ ⅓, καὶ τὸ Κράτος, ἀνακουφιζόμενον ἐν ἀνάγκῃ δι’ εἰδικῆς φορολογίας, τὸ ἄλλο ⅓. Ἔκαμα πρόχειρόν τινα ὑπολογισμόν, κύριοι, καὶ νομίζω ὅτι ἡ εἰδικὴ φορολογία, ἡ ὁποία θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ καὶ ἡ ὁποία καὶ εἰς ἄλλας περιστάσεις ὁμοίας ἔχει ἐπιβληθῆ, δὲν θὰ ἀνήρχετο εἰς πλέον τῶν 25.000.000 κατ’ ἔτος. Θὰ ἦτο δὲ δυνατόν, φρονῶ, νὰ ἱδρυθῇ ἓν εἰδικὸν ταμεῖον ἀποζημιώσεως...

§284Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν στηριχθῆτε ἐπὶ τῶν αὐτῶν σκέψεων, κύριε συνάδελφε, ἠδύνασθε, διὰ νὰ ἔχητε δίκαιον, νὰ ἐλαττώσητε τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων. Ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσητε τὸ μέρος τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ τὸν δασμὸν τοῦ σίτου, διότι εἶναι ἓν ὑπερτίμημα.

§285Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀφαιρῶ διὰ τοῦ ἑνὸς τρίτου....

§286Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἀφαιρέσητε τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, ἡ ὁποία προέρχεται ἐκ τοῦ δασμοῦ καὶ κάμητε τότε τὴν τριχοτόμησιν, ἴσως θὰ προσεγγίσητε περισσότερον πρὸς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως.

§287Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ὁ συλλογισμός σας δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γενικὴν ὑπερτίμησιν, καὶ ἐὰν τὴν παραδεχθῶμεν εἰς μόνον 30%, ὅπως θέλει ὁ κ. Μυλωνᾶς, καίτοι εἶναι ἀνωτέρα. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ εἰς τὸν δασμόν, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ σκέψις σας δὲν δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ εἰμὴ μόνον διὰ τὰ κτήματα τὰ ἀγορασθέντα πρὸ τοῦ νόμου τοῦ ἐπιβαλόντος τὸν δασμόν, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν βραδύτερον....

§288Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ καταργηθῇ ὁ δασμός.

§289Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω ὅτι τὸ Κράτος, καὶ μάλιστα τὸ ἰδικόν μας, δὲν δύναται νὰ κάμῃ ὅ,τι θέλει. Βεβαίως ἠμπορεῖ νὰ καταργηθῇ ὁ δασμὸς καὶ μάλιστα ἠμπορεῖ τὸ Κράτος νὰ τὸν καταργήσῃ καὶ μετά τινα χρόνον νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ προκαλέσῃ μίαν τεχνητὴν ὑποτίμησιν....

§290Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ μὲ ἐπεκαλέσθητε ἐν σχέσει μὲ τὴν προσαύξησιν, ἤθελον νὰ ὑπομνήσω μίαν ὡραίαν διακοπήν, τὴν ὁποίαν ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἤκουσα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τοῦ Προέδρου κ. Βενιζέλου πρὸς κάποιον ἀγορεύοντα ἐπὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Εἶπε τότε ὁ κ. Βενιζέλος: Μάλιστα, ὑπάρχει προσαύξησις ἀξίας εἰς τὴν γῆν, ἀλλ’ ἐπίσης ὑπάρχει καὶ ἄλλη ἀρχή, ἡ ἀρχὴ ὅπως ἡ προσαύξησις αὐτὴ καὶ φορολογικῶς δι’ εἰδικῶν νόμων περιέρχηται ἐν μέρει εἰς τὴν κοινωνίαν, ἐφόσον δὲν ὀφείλεται αὕτη εἰς ἐργασίαν τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀλλ’ εἰς ἄλλους ὅρους ἀσχέτους πρὸς τὴν ἐργασίαν, εἰς ὅρους τοῦ κοινωνικοῦ περιβάλλοντος. Τὴν ἀρχὴν αὐτήν, ἡ ὁποία ἐπήγασεν ἀπὸ ἄλλα Κράτη, καὶ μάλιστα τὰ μᾶλλον συντηρητικά, ὅπως ἡ Ἀγγλία, τὴν ἐφηρμόσαμεν διὰ τῆς φορολογίας τοῦ ὑπερτιμήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπόν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μιᾶς τοιαύτης ἀνάγκης ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων καλλιεργητῶν, τὴν ὑπερτίμησιν αὐτὴν νὰ τὴν ἔχουν μόνον οἱ ἰδιοκτῆται καὶ οὐχὶ ὁλόκληρος ἡ κοινωνία, διότι τοῦτο θὰ ἦτο ἄδικον. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁλόκληρος ἡ κοινωνία ὑπέστη μίαν φορολογίαν χάριν τῶν ἰδιοκτητῶν ἐπὶ μακρὰ ἔτη, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ μακαρίτου Ράλλη, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὸν δασμὸν τοῦ σίτου, διότι ἕνεκα τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς ὄφελος τῶν ἰδιοκτητῶν, ἐφορολογήθη ἐμμέσως ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὸ ψωμὶ καὶ ἐφορολογήθη βαρύτερον ὁ ἐργάτης, ὁ ὁποῖος τρώγει περισσότερον ψωμὶ ἀπὸ τὸν πλούσιον. Δὲν βλέπω λοιπὸν διατί εἰς τὴν στιγμὴν τῆς τοιαύτης κοινωνικῆς ἀνάγκης τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων δὲν θὰ ἔπρεπεν ἡ θυσία νὰ βαρύνῃ τοὺς ἰδιοκτήτας. Θὰ ἤθελον νὰ προσθέσω καί τι ἄλλο....

§291Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ σεῖς κάμνετε ὁλόκληρον τὴν ἀγόρευσίν σας, κύριε συνάδελφε.

§292Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπειδὴ μοὶ ἐπετρέψατε.

§293Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διακοπὴ θὰ εἰπῇ αἴτησις πληροφοριῶν ἢ συμπλήρωσις σκέψεων ἢ διασαφήσεις.

§294Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐκτὸς τοῦ δασμοῦ τοῦ σίτου, κύριε συνάδελφε, ὁ ὁποῖος ἐπιβαρύνει ὅλον τὸν Λαόν, ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην ὠφέλειαν ἀρκετὰ σημαντικὴν τῶν ἰδιοκτητῶν, τὴν ἐκ τῶν πολεμικῶν γεγονότων, τὴν ὁποίαν οἱ ἰδιοκτῆται ἀπήλαυσαν εἰς ἐποχὴν ἀποκλεισμοῦ καὶ ὑπερτιμήσεως ὅλων τῶν γεωργικῶν προϊόντων, ὡς μόνη δ’ ἐλάττωσις εἰσοδήματος, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ ἀγροτικοὶ ἰδιοκτῆται, εἶναι ἡ ἐκ τοῦ ἐνοικιοστασίου τῶν βοσκῶν, ἡ ὁποία εἶναι περιωρισμένη καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει δὲν ἀφορᾷ τὰς αὐτοκαλλιεργουμένας γαίας. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω.

§295Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς ἐκκαθαρίσωμεν, κύριοι, τὰ ζητήματα. Ἐγὼ ἐδέχθην πρὸς στιγμὴν ὅτι ἡ ὑπερτίμησις εἶναι 30%, καίτοι εἶναι πολὺ μεγαλυτέρα, ὅπως εἶναι δυνατὸν νὰ μάθῃ τις ἐρωτῶν περὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι μεταξὺ τῶν ἀπαλλοτριωσίμων κτημάτων. Ὁ κ. συνάδελφος λέγει: Λησμονεῖτε ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν ὅτι τὸ ὑπερτίμημα πρέπει νὰ περιέλθῃ εἰς τὴν ὁλότητα, ἐν μέρει. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ στηριχθῇ τις εἰς τὴν αὐθεντίαν τοῦ κ. Βενιζέλου, θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὅτι ἐπὶ Κυβερνήσεως Βενιζέλου ἔγινεν ὁ πρῶτος νόμος ὁ καθιερῶν πλήρη ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ ἣν μᾶς εἴπατε καὶ ἣν εἶπε τότε ὁ κ. Βενιζέλος, ἰσχύει ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς πολλὰ πεπολιτισμένα Κράτη, καὶ κατ’ αὐτὴν φορολογεῖται τὸ ὑπερτίμημα καὶ δὲν περιέρχεται ὁλόκληρον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπολαμβάνουσι τὴν ὑπερτίμησιν χωρὶς κόπους, ἀλλὰ οὐδαμοῦ ἐθεσπίσθη ὅτι πρέπει νὰ περιέρχεται εἰς τὴν ὁλότητα ὁλόκληρον τὸ ὑπερτίμημα.

§296Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Τὸ λέγει τὸ Σύνταγμα τὸ Γερμανικόν.

§297Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγει ὅτι ὁλόκληρον τὸ ὑπερτίμημα δημεύεται. Δὲν τὸ λέγει κανὲν Σύνταγμα εἰς ὅλον τὸν κόσμον. Ἄλλο δέχονται τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν οἱ νόμοι. Ἐὰν ἀγοράσω εἰς τὰς Ἀθήνας ἓν οἰκόπεδον καὶ μετὰ τινα ἔτη, λόγῳ τῆς προόδου τῆς πόλεως, ὑπερτιμηθῇ, τὴν ὥραν ποὺ θὰ τὸ πωλήσω, τὸ Κράτος θὰ λάβῃ ἓν μέρος τοῦ ὑπερτιμήματος, ἀλλαχοῦ δὲ οἱ Δῆμοι. Εἶναι ὁ ἔκπαλαι γνωστὸς ὑπὸ τὸ ὄνομα Zuwachssteuer φόρος. Ἀλλ’ ἐδῶ θέλετε τὸ ἀρνὶ τῆς ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, καὶ μόνον αὐτῆς, νὰ τὸ κουρεύσετε μὲ τρία ψαλίδια. Μὲ τὸ ἓν κουρεύετε τὸ ὑπερτίμημα, διότι ἰσχύει καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ φορολογία τοῦ ὑπερτιμήματος. Μὲ τὸ ἄλλο κουρεύετε τὸν πλουτισμὸν τὸν ἐκ τῶν κερδῶν τοῦ πολέμου. Καὶ τέλος θέλετε τώρα δι’ ἄλλης ὁδοῦ νὰ ἀφαιρέσητε καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς οὐσίας....

§298Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τοὺς συλλογισμούς σας δὲν ἔχετε ἰδέαν ὅτι ἡ ἀξία τῆς ἀκινήτου κτήσεως παρακολουθεῖ κατὰ πόδας τὴν κίνησιν τῆς ἀξίας τῆς δραχμῆς, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ ἀκίνητος κτῆσις παρακολουθεῖ πολὺ βραδύτερον, παρὰ τὰ ἄλλα προϊόντα.

§299Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτό τι.

§300Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε δεκαπλάσιον.

§301Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν ἀγροτικὴν κτῆσιν, τὴν παράγουσαν σῖτον, δὲν δύναται νὰ συμβῇ αὐτό. Ὁ σῖτος εἶναι διεθνὴς ἀξία. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ὑπερτίμησις δὲν εἶναι δεκαπλασία, ὅση δηλαδὴ ἡ ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς, δυνατὸν νὰ εἶναι 9.5, πάρετε, ἂν θέλετε, τὸ ἐννεαπλάσιον, πάρετε τὸ ὀκταπλάσιον, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀφαιροῦμεν ἀπὸ ὅλες τὶς μεριές. Ἀφαιροῦμεν ἀπὸ τὴν γενικὴν ὑπερτίμησιν τοῦ 50%, τὴν κάμνομεν 30%, ἔπειτα πηγαίνετε εἰς τὰ 100 μόνον, φθάνετε κατόπιν εἰς τὰ 80% τῆς προπολεμικῆς ἀξίας. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ 80% ἂν τὸ μοιράσετε εἰς τρία μέρη, πάλιν θὰ ἔπρεπε, μεθ’ ὅλας αὐτὰς τὰς ὑποχωρήσεις, μέχρι τοῦ 80% ἀντὶ τῶν 150, 130 καὶ 100% προπολεμικῶν, θὰ ἔπρεπε νὰ δώσητε πολὺ περισσότερα τῶν ὅσα δίδετε. Ἡ ἄλλη ἀντίρρησις τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Μυλωνᾶς, ὅτι λησμονοῦμεν ὅτι ἐπὶ τόσα ἔτη φορολογεῖται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν εἶναι βάσιμος. Τὸ Σύνταγμα βέβαια προνοεῖ περὶ τῆς σημερινῆς ἀξίας, ἀδιακρίτως πῶς προῆλθεν αὕτη. Ἀλλέως, κατ’ ἐκεῖνον τὸν συλλογισμόν, θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἄνευ ἀποζημιώσεως, νὰ δημεύσῃ τινὰς βιομηχανίας τῆς Ἑλλάδος, λέγων ὅτι λησμονοῦμεν ὅτι ἐπὶ τόσον χρόνον ἐφορολογεῖτο ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ ταμειακοὺς μὲν σκοπούς, ἀλλὰ ὠφελήσαντας τοὺς βιομηχάνους. Δὲν ἠξεύρω ἂν δύναται νὰ ὑπάρξῃ προηγούμενον ὅμοιον εἰς ἄλλην χώραν, ἂν ἀλλοῦ ἠμποροῦν νὰ σκεφθοῦν ὅτι, ἐπειδὴ ἐτέθη φορολογία τις πρὸ ἐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐκανονίσθησαν αἱ οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι, αἱ οἰκονομικαὶ συνθῆκαι, εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ τις εἰς τοὺς ἐμμέσως ὠφεληθέντας: Ἐβάλαμεν ἕνα φόρον πρὸ ἐτῶν, καὶ νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ τώρα νὰ ἀφαιρέσωμεν ὅλην τὴν περιουσίαν, εἴτε ἀγροτικὴν εἴτε ἀστικήν, τῶν ὠφεληθέντων προσώπων. Ὡραία προστασία!

§302Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ βάσις τοῦ συλλογισμοῦ σας εἶναι ἡ ἑξῆς: Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὡς βάσις εἶναι πόσον τοῖς ἑκατὸν παίρνει τὸ Κράτος. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοὺς ὁποίους εἴχετε κάμει κατὰ μέσον ὅρον ἡ κεφαλαίωσις ἦτο 8%.

§303Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ αὐτοῦ εἶχον σκληρὰς ἀμφιβολίας. Ἠξεύρω ὅτι γενικῶς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα μόνον διὰ τοὺς καλλιεργοῦντας αὐτὰ ἦσαν πλουτοφόρα· διὰ τοὺς ἄλλους μικρὸν τόκον ἔδιδον. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ ζητῶ κατ’ ἀρχὴν νὰ δεχθῶμεν ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον μόνον ὡρισμένα ἄτομα νὰ ὑποστῶσιν ὁλόκληρον τὴν ζημίαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων καὶ ὅτι θὰ ἔπρεπε καὶ τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγόν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἀρχῆς θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὑπολογισμὸς ὄχι γενικὸς ἀλλὰ δι’ ἑκάστην περίπτωσιν, καὶ τότε θὰ ἠδύνατο τὸ 20πλάσιον νὰ τεθῇ δι’ ἓν κτῆμα, δι’ ἄλλο ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον, ἂν τὸ κτῆμα δίδῃ 8% ἢ πλέον ἢ ἔλασσον. Ἐγὼ κατέληξα εἰς τὸ συμπέρασμα νὰ ὑποστῶσιν, ὅπως ἐξέθεσα, μίαν ζημίαν οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τὴν ἀναγέννησιν τὴν οἰκονομικήν, νὰ ἔλθῃ καὶ τὸ Κράτος ἀρωγόν, προσφέρον τὸ ⅓, καὶ τὸ ἓν τρίτον νὰ πληρώσωσιν οἱ κολλῆγοι εἰς δόσεις ἐτησίας.

§304Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὸ ⅓ τῶν κολλήγων εἶναι τὸ τριπλάσιον τῆς σημερινῆς τιμῆς.

§305Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σημερινὴ τιμὴ ὅμως ἡ καταβαλλομένη ἀπὸ τοὺς κολλήγους εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας εἶναι τὸ ⅒ τοῦ πρέποντος. Ἐὰν μοῦ χρεωστῇ ἕνας 10 δραχμὰς καὶ μοῦ δώσῃ μίαν μόνον....

§306Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἡ πρότασίς σας καταλήγει εἰς τὸ τριπλάσιον τῆς τιμῆς.

§307Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀπαντῶ· ἂν μοῦ χρεωστῆτε δέκα καὶ μοῦ δώσητε ἕν, δὲν δύνασθε νὰ διαμαρτυρηθῆτε ὅταν σᾶς ὑποχρεώνουν νὰ μοῦ δώσητε τρία. Τὰ ζητήματα αὐτά, νομικά, οἰκονομικά, κοινωνικά, δὲν λύονται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Θὰ τεθῶσιν ἀρχαὶ δικαίου καὶ ἐπιεικείας. Θέλω νὰ ὑποστῶσι τὴν μεγαλυτέραν ζημίαν οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ νὰ πληρωθοῦν τὰ ⅔ τῆς περιουσίας των. Σεῖς λέγετε ὄχι, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ πλειονοψηφία λέγει ὄχι, ἡ γνώμη μου θὰ εἶναι μεμονωμένη. Ἀφήσατε νὰ τὴν ἐκθέσω, τοὐλάχιστον διὰ τὴν ἱστορίαν. Τὸ ζήτημα θεωρῶ ἤδη ἐξηντλημένον. Δὲν ὑποβάλλω πρότασιν ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ γίνῃ δεκτή. Ἀλλ’ ἔχω νὰ εἴπω καὶ ἄλλα τινά. Ἔχει τις, ὑποθέσατε, κτῆμα, καὶ ἡ πραγματική του ἀξία, ἂν ἐπωλεῖτο σήμερον ἐν τῇ ἀγορᾷ, ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι 1,000,000 δραχμῶν. Ὁ ἰδιοκτήτης τὸ ἔχει ὑποθηκευμένον μὲ χρέος 500.000 δραχμῶν. Τὸ ἀπαλλοτριώνει τὸ Κράτος ἢ οἱ Συνεταιρισμοὶ ἀντὶ 200.000 δραχμῶν μόνον, τὰς ὁποίας λαμβάνει, φυσικά, ὁ ἐνυπόθηκος δανειστής. Ἀλλ’ ὁ δυστυχὴς ἰδιοκτήτης θὰ μείνῃ ἀκόμη χρεώστης εἰς τὸν δανειστὴν ἑνὸς μεγάλου ποσοῦ, 300 χιλιάδων δραχμῶν· δηλαδὴ θὰ καταδιώκεται ἐπ’ ἄπειρον, καὶ αὐτὰ τὰ παιδιά του, ἀπὸ τὸν δανειστήν! Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῇ μία πρόνοια; Δὲν θὰ ὑποστῇ ὁ ἐνυπόθηκος δανειστὴς καμμίαν θυσίαν; Κάτι πρέπει νὰ γίνῃ, νομίζω. Καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ δώσῃ μίαν δικαίαν λύσιν. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω νὰ μελετήσῃ τὴν ὑποβληθεῖσαν τροπολογίαν περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν κτηνοτρόφων. Εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα ὄχι δι’ ἰδιαιτέρου νόμου, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τροπολογιῶν τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κοζάνης συνάδελφος. Δύναται διὰ τοῦ ἰδίου νόμου νὰ λυθῇ, διότι εἶναι ἡ ἰδία ἀρχὴ τοῦ δικαίου καὶ τῆς σκοπιμότητος καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις. Ἐπίσης διετυπώθησαν παράπονα διατί, ἐνῷ ἐλήφθη ἀνώτατος ὅρος ἐξαιρουμένων στρεμμάτων διά τινας Νομούς, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ Ἀττικὴ καὶ Βοιωτία. Δύνασθε νὰ δεχθῆτε καὶ νὰ ἀκούσητε τοὺς βλαπτομένους, νὰ σᾶς ἐξηγήσουν τὰς ἀπόψεις των, καὶ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν δύνασθε νὰ φέρητε σχετικὴν τροπολογίαν. Ἄλλην δικαίαν παρατήρησιν ἤκουσα συναδέλφου τινός, εἰπόντος ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον, ἐνῷ ἐξαιροῦνται 300 στρέμματα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, ἐὰν ὑπάρχουν τρεῖς ἢ πλείονες ἀδελφοὶ συγκύριοι, νὰ μὴ ἐξαιροῦνται 300 στρέμματα διὰ κάθε ἕνα ἐξ αὐτῶν, ἀφοῦ πᾶσα ἐξαίρεσις τελεῖ ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ παύσῃ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἴδωμεν ὅτι εἶναι ἀνάγκη καὶ τὰ ἐξαιρεθέντα ν’ ἀφαιρέσωμεν διὰ νὰ ἀποκαταστήσωμεν πρόσφυγας ἢ πραγματικοὺς καλλιεργητάς. Περὶ δὲ τῆς αὐτοκαλλιεργείας ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπεν ὅτι ἐξαιρεῖ τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα, τοιαῦτα δὲ δὲν εἶναι πολλὰ κτήματα ἐν Ἑλλάδι. Ἂν ὅμως ἔχῃ τις 30 χιλ. στρέμματα ἐπὶ παραδείγματι αὐτοκαλλιεργούμενα καὶ τοῦ ἀφαιρεθῇ ἓν μέρος, ἡ ὑπολειπομένη εἰς αὐτὸν ἔκτασις πρέπει νὰ εἶναι τοσαύτη, ὥστε αἱ ἐγκαταστάσεις του νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιῶνται. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ κουράσω τὴν Συνέλευσιν, ἀλλ’ ἐνόμισα ὅτι μοῦ ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰδικώτερον διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως νὰ ζητήσω τὴν ἐκ νέου μελέτην τοῦ ζητήματος ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ σήμερον ἐπικρατοῦσα ῥοπὴ εἶναι ἡ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν κτημάτων ἀντὶ μικρᾶς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτητῶν. Θεωροῦνται αὐτοὶ κάτι τὸ περιφρονήσιμον. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε, πρὸ αἰῶνος καὶ πλέον, συνέβη προσομοία ἀφαίρεσις εἰς ἄλλην Χώραν ἐν ὥρᾳ ἐπαναστατικῇ, μετὰ πάροδον δὲ ἐτῶν, ἐπειδὴ ἀποζημίωσις δὲν εἶχε δοθῇ ἐπαρκής, καίτοι τότε τὰ δισεκατομμύρια ἤξιζαν πολὺ περισσότερον ἀπὸ ὅ,τι ἀξίζουν τώρα, ἐν τούτοις, μετὰ δέκα πέντε καὶ πλέον ἔτη ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα τῆς δικαιοσύνης, ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ ἐπανορθωθῇ τὸ γενόμενον ἄδικον καὶ νὰ ἀποζημιωθοῦν οἱ πρότερον ἀδικηθέντες. Ἡ ἰδέα τῆς ἰσότητος καὶ τῆς δικαιοσύνης εἶναι ἀείζωος. Εἶναι δυνατὸν δι’ ὡρισμένον καιρὸν νὰ τὴν παρίδητε, ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατον εἰς τὸ μέλλον νὰ μὴ ἐπικρατήσῃ. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἐπιθυμητὸν νὰ μελετήσῃ ἐκ νέου ἡ Κυβέρνησις τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν στατιστικὰς πληροφορίας, δεικνυούσας ὅτι δὲν πρόκειται περὶ μεγάλων ποσῶν καὶ νὰ δώσῃ μίαν λύσιν ἡ ὁποία θὰ ἐδείκνυεν ὅτι, ἐφόσον σεβόμεθα τὸ σημερινὸν οἰκονομικὸν καθεστώς, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἀσεβῶμεν πρὸς ὡρισμένας αὐτοῦ ἀρχάς, οὐδὲ νὰ ἐπιβάλωμεν ζημίαν, διὰ γενικωτέραν ἀνάγκην, εἰς ὡρισμένα μόνον ἄτομα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐννοοῦμεν νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ πρόθεσίς μας εἶναι νὰ ἐξασφαλίζωμεν τὰ ἀτομικὰ δίκαια καὶ νὰ ἐνεργῶμεν ὄχι μόνον κατὰ τὸν εὐκολώτερον, τὸν προχειρότερον καὶ τὸν σκοπιμώτερον τρόπον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος τῆς Πολιτείας ἀπέναντι ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν πολιτῶν.

§308Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε κύριε συνάδελφε, πόσον ἠγωνίσθην καὶ ἐγὼ παλαιότερον διὰ τὴν ἀναγκαστικὴν ἀπαλλοτρίωσιν καὶ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν κολλήγων. Οἱ ἰδιοκτῆται δὲν περιέμενον βέβαια ἀπὸ ἐμὲ νὰ βελτιώσω τὴν θέσιν των. Ἐν τούτοις ἐγὼ πρῶτος συμμερίζομαι τὰς σκέψεις αὐτὰς καὶ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἀγροτικοῦ συνεδρίου, πρὶν κληθῶ ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας, εἶπον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ βαρύνῃ μίαν τάξιν μικράν, τοὺς ἰδιοκτήτας, ἡ ἀποκατάστασις τῶν κολλήγων καὶ τῶν προσφύγων. Συνεννοήθην δὲ μετ’ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ εἶναι δυνατὸν ἐπὶ δικαιοτέρας βάσεως νὰ κανονίσωμεν τὴν ἐκτίμησιν. Ἔπειτα εἰργάσθημεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ κατελήξαμεν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ 110% πέρα τῆς προπολεμικῆς ἀξίας. Αὐτὸ ἔγινε κατόπιν μακρῶν ὑπολογισμῶν ἐπὶ τῶν βαρῶν τὰ ὁποῖα ἐνδεχομένως θὰ ὑφίστατο τὸ Δημόσιον, ὑπολογισθείσης καὶ τῆς κοινωνικῆς ἀνάγκης ἡ ὁποία ὑπάρχει κατόπιν τῆς ἐφαρμοσθείσης πολιτικῆς. Ἂν ἐπρόκειτο, κύριοι, σήμερον νὰ κάμωμεν ἀπαλλοτριώσεις ἐπὶ ἄλλης βάσεως, θὰ ἐκάμνομεν ὅλα ἐκεῖνα μετὰ τὴν γενομένην πρόοδον τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος. Τὰς σκέψεις αὐτὰς τὰς ἀνεκοινώσαμεν καὶ εἰς ἀντιπροσώπους τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, κατόπιν τῆς βεβαιώσεως τὴν ὁποίαν τοὺς ἔκαμα περὶ τῆς ἀνάγκης εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἀνεγνώρισαν καὶ αὐτοὶ ὅτι ὅσα δίδομεν εἶναι ἱκανοποιητικά. Μόνον εἰς ἓν σημεῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ πρόοδος, ἡ εἰς μετρητὰ πληρωμή, ἂν ὄχι ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ, τοὐλάχιστον ἑνὸς μεγάλου μέρους καὶ αὐτὸ σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις πῶς θὰ πραγματοποιηθῇ. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ συνδυάσωμεν τὴν εἰς μετρητὰ πληρωμὴν μεγάλου μέρους τοῦ τιμήματος, οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἦσαν ἐνθουσιασμένοι.

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοδωρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§310Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 3 διατάξεως. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία, ἀξιοῦσα νὰ ἔχῃ γίνει ἡ ἐγκατάστασις πρὸ δεκαετίας, δὲν σκοπεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος εἰς τὴν Ἀττικήν. Ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα αὐτό, διότι ἀποστερεῖ τοὺς καλλιεργητὰς τῆς Ἀττικῆς τοῦ δικαιώματος τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους καλλιεργητὰς τῆς Ἑλλάδος.

§311Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα συμπέρασμα, θὰ παρακαλέσω αἱ τροπολογίαι νὰ κατατεθοῦν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§312Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μὴ ἐφαρμοσθῇ ἐν Κερκύρᾳ. (Διάλογοι).

§313Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς ἐξοικονόμησις: Οἱ λοιποὶ ἀγορηταὶ νὰ καταθέσουν τὰς τροπολογίας των, νὰ τὰς ἴδῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον, οὕτως ὥστε νὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἔλθῃ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὴν Παρασκευὴν καὶ ψηφισθῇ τὸ Σάββατον.

§314Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ παρουσιάσῃ πρὸ τῆς βʹ κατ’ ἄρθρον συζητήσεως;

§315Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. Θὰ σᾶς παρακαλέσω καὶ δι’ ἓν ἄλλο ἀκόμη: Ὅσοι ἔχουν ὑποβάλει τροπολογίας, νὰ συγκεντρωθοῦν καὶ νὰ κάμουν μίαν ἰδιαιτέραν συζήτησιν μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν. (Διάλογοι).

§316Ι. ΤΣΙΡΙΜΩΚΟΣ. Πρὸς ἀποφυγὴν χρονοτριβῆς, κ. Πρόεδρε, θὰ προέτεινον ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπόψε εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, καὶ συζητηθῇ εὐρύτατα μόνον κατὰ τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον ψήφισιν. Νὰ συζητῶμεν σήμερον καὶ νὰ ἐπανερχώμεθα ἐπὶ τῶν αὐτῶν σχεδὸν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν νομίζω ὅτι εἶναι ματαιοπονία.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σπίγγος ἔχει τὸν λόγον.

§318Δ. ΣΠΙΓΓΟΣ. Εἰς τὴν Κέρκυραν τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα δὲν παρίσταται ὑπὸ τὴν μορφὴν ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐμφανίζεται εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους. Ἐκεῖ ὑφίσταται τὸ σύστημα τῶν ἀγροληψιῶν. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ σχέσεων αἱ ὁποῖαι ἔχουν συμφωνηθῆ ὑπὸ τὸ κράτος τῶν Ἑνετικῶν νόμων καὶ τῶν ὁποίων ἔχει ἤδη ἐπιληφθῆ ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀπὸ τοῦ 1867, καθιερωθεισῶν ἀπὸ τότε τῶν διαφόρων σχέσεων μεταξὺ ἀγροληπτῶν καὶ ἀγροδοτῶν. Εἴχομεν τὸ ζήτημα τῶν τιμαρίων ἐν Κερκύρᾳ, τὸ ὁποῖον ἐλύθη κατὰ τὸ 1872. Τώρα εἰς τὴν Κέρκυραν ἔχομεν τὰς ἀγροληψίας καὶ ἀγρονομίας, περὶ τῶν ὁποίων ἰσχύουν εἰδικοὶ νόμοι, οἵτινες μᾶς ἐπέτρεψαν νὰ ἔχωμεν οὐκ ὀλίγα κτήματα. Παραμένουν ὅμως τινὰ διὰ τὰ ὁποῖα ἰσχύει εἰσέτι ὁ σχετικὸς νόμος καὶ τὰ ὁποῖα, ὑφισταμένου ἑνὸς ταμείου, ἐξακολουθοῦν νὰ ἐξαγοράζωνται. Ὥστε ζήτημα ἀγροτικὸν ἐκ Κερκύρᾳ δὲν ὑφίσταται. Ὁμολογουμένως ἔχουν ἀνάγκην κάποιας τροποποιήσεως οἱ νόμοι, ἀλλ’ ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐν καιρῷ. Διὰ τοὺς λόγους αὐτοὺς φρονῶ καὶ ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν, ὅπως τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον μὴ ἐφαρμοσθῇ ἐν Κερκύρᾳ.

§319Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς Κερκύρας, ἀλλὰ περὶ ὁλοκλήρου τῆς Ἑπτανήσου.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§321Π. ΚΑΡΑΛΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι λυπηρὸν διότι καὶ ἡ Δʹ Ἐθνικὴ Συνέλευσις εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἀπασχοληθῇ μὲ τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τόσου χρόνου ἀπασχολεῖ τὴν Ἑλλάδα. Μέχρι σήμερον ἐγένοντο ἀπὸ τὰς παρελθούσας Κυβερνήσεις πλεῖσται ὅσαι προσπάθειαι διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα· ἐν τούτοις ὅμως δὲν κατωρθώθη νὰ δοθῇ ἡ ὁριστικὴ λύσις καὶ νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ ἀγρόται, οἱ ὁποῖοι ἐχαρακτηρίσθησαν ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὡς λευκοὶ δοῦλοι. Τὸ Κράτος κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐνεφανίσθη ὡς μὴ ἐκδηλῶσαν τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν τάξιν τῶν ἀγροτῶν, ἡ ὁποία ἐπὶ τόσα ἔτη ἐπολέμησε διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος.

§322ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅλοι ἐπολέμησαν.

§323Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἰδίως οἱ ἀγρόται.

§324Π. ΚΑΡΑΛΗΣ. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον εἰσάγει πρὸς ἐπιψήφισιν, δεχομένη μάλιστα τὰς τροποποιήσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, φαίνεται ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ λύσῃ ὁριστικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο. Θὰ ἤθελον δὲ νὰ παρακαλέσω ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν διάφορον πρὸς τὴν ἰδικήν μου γνώμην, νὰ παραιτηθῶσι κάθε προσπαθείας, διότι ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει πνέει ἄνεμος ὑπὲρ τῆς ἀγροτικῆς πολιτικῆς. Ὅσον ἀφορᾷ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ εἶπον ὅτι παρατηρεῖται ἀδικία καὶ ἀνισότης, θὰ ἤθελον νὰ τοὺς ἐρωτήσω, πῶς ἐπὶ τόσα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἀγρόται ἦσαν δοῦλοι ὀλίγων ἀνθρώπων, δὲν παρετήρουν τὴν ἀδικίαν ταύτην καὶ πῶς δὲν ἐξηγέρθησαν δι’ αὐτὴν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ὁπότε οἱ ἀγρόται ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, ἐνῷ ἀπὸ τὰς τάξεις τῶν ἰδιοκτητῶν παρουσιάσθησαν οἱ λεγεῶνες τῶν «κουραμπιέδων»; Πῶς τέλος δὲν παρατηροῦν καὶ τὴν σημερινὴν ἀνισότητα, καθ’ ἥν, ἐνῷ οἱ ἀγρόται διατρέφονται μὲ ξερὸ ψωμί, μὲ ξεῖδι καὶ μὲ σκόρδο, οἱ ἰδιοκτῆται διασπαθοῦν τὰ χρήματά των εἰς τὰ διάφορα ντάσιγκ; (Χειροκροτήματα). Ἐπειδή, κύριοι, εἶναι γενικὴ ἐπιθυμία νὰ συντομεύσωμεν τὰ λεγόμενά μας πρὸς εὐχερῆ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἐπεκτείνομαι περισσότερον.

§325ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναστασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§326Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἔκαμον τὰς παρατηρήσεις μου, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐγένοντο δεκταὶ ὑπ’ αὐτῆς. Μένουν ἑπομένως ὀλίγα τινὰ τὰ ὁποῖα ἔχω νὰ προσθέσω σήμερον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 εἶχον κάμει ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς μερικὰς παρατηρήσεις, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ἐκ παραδρομῆς δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ σχέδιον τὸ ὁποῖον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Εἶχον παρατηρήσει ὅτι τὸ ἄρθρον 1 ὁμιλεῖ περὶ καλλιεργητῶν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν δημοσίευσιν τῆς ὑπουργικῆς ἀποφάσεως περὶ ἀπαλλοτριώσεως ἦσαν καλλιεργηταὶ ἢ τοὐλάχιστον εἶχον τὰ προσόντα τῆς ἐπὶ μορτῇ ἢ σπορᾷ καλλιεργείας....

§327Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Εἶχον εἴπει νὰ τὸ τροποποιήσωμεν, ἀλλ’ ἐκ λάθους παρελείφθη. Ὑποβάλετε μίαν τροπολογίαν.

§328Σ. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ. Θὰ ὑποβάλω. Ἐκτὸς τούτου μία βασικὴ παράλειψις ἐγένετο. Ὅπως γνωρίζετε, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν αὐτοκαλλιεργειῶν, ἐλέχθη ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσωμεν ἕνα προσδιορισμὸν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἐπιστημονικὸν περὶ τῆς αὐτοκαλλιεργείας. Ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ὁ κ. Πρόεδρος ἔφερε τὸ ἐπιχείρημα ὅτι δὲν παρίσταται ἀνάγκη τοῦ ὁρισμοῦ τῆς αὐτοκαλλιεργείας, ἐφόσον ὅλαι αἱ αὐτοκαλλιεργούμεναι γαῖαι ἀπαλλοτριοῦνται. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει, κύριοι, διάταξις ὁρίζουσα τὴν αὐτοκαλλιέργειαν. Ἐγὼ θὰ ὥριζον ὅτι αἱ γαῖαι αἱ καλλιεργούμεναι δι’ ἰδίων μέσων καὶ δαπανῶν τοῦ ἰδιοκτήτου θεωροῦνται ὡς αὐτοκαλλιεργούμεναι. Διότι, κύριοι, συμπίπτει εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Λαρίσης νὰ εἶναι συσσωρευμέναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον αἱ περισσότεραι αὐτοκαλλιεργούμεναι γαῖαι καὶ ὡς ἐκ τούτου νὰ μὴ ἀποκαθίστανται οἱ ἀγρόται λόγῳ τῆς μὴ ἀπαλλοτριώσεως. Ἂν δὲν δώσωμεν τὸν ὁρισμὸν αὐτόν, τότε θὰ συμβῇ τὸ ἑξῆς: Πολλοὶ τῶν ἰδιοκτητῶν διὰ νὰ κηρύξουν τὰ κτήματά των αὐτοκαλλιεργούμενα προσφεύγουν εἰς τὰ μέσα τῆς αὐτοκαλλιεργείας τῶν κτημάτων των δι’ ἄλλων συνεργείων. Ὑπάρχουν ὡρισμέναι ὁμάδες ἢ κεφαλαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουν τὴν καλλιέργειαν κτημάτων. Πᾶς ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ κτῆμά του ὡς αὐτοκαλλιεργούμενον δὲν ἔχει παρὰ νὰ προσφύγῃ εἰς μίαν ὁμάδα ἢ εἰς ἓν συνεργεῖον καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κηρύσσεται ἀναπαλλοτρίωτον.

§329Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἀφήσατε νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν.

§330Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Κτήματα κατώτερα τῶν 300 στρεμμάτων εἶναι πολλά. Ἂν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον ἔχῃ διάφορα τεμάχια κάτω τῶν 300 στρεμμάτων εἰς διαφόρους περιφερείας, ἐν ὅλῳ ὅμως ἔχῃ 1000 ἢ 2000 στρέμματα, τί γίνεται;

§331Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂν εἶναι εἰς τὴν περιοχὴν ποὺ ἐφαρμόζεται ὁ νόμος, ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν.

§332Β. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Ὑπουργέ, θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον μίαν ἐξήγησιν ἐκ μέρους σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ναυπακτίας συνάδελφος, διότι γεννᾶται εὐλόγως ἡ ἀπορία τί θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§333Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ ἄρθρον ἐδῶ, κ. συνάδελφε, ἀφορᾷ τοὺς ἰδιοκτήτας τοὺς ἔχοντας μικρὰς ἰδιοκτησίας κάτω τῶν 300 στρεμμάτων. Ἐφόσον αἱ μικροϊδιοκτησίαι ἐν τῷ συνόλῳ δὲν ὑπερβαίνουν τὰ 300 στρέμματα, αὗται μένουν ἀναπαλλοτρίωτοι. Ὅταν ὅμως ὑπερβοῦν τὸν ἀριθμὸν τῶν 300 στρεμμάτων, ἀπαλλοτριοῦνται συνῳδὰ τῷ νόμῳ καὶ παραμένει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἀνάλογος κλῆρος.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντολέων ἔχει τὸν λόγον.

§335Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Μίαν τροπολογίαν θὰ ἤθελον νὰ ἐπιφέρω ἐπὶ τῆς παραγράφου 9 τοῦ ἄρθρου 1....

§336Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἀφίνετε νὰ τὴν μελετήσω καὶ νὰ τὴν συζητήσωμεν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν; Καταθέσατέ την εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ θὰ ζητήσω νὰ λάβω γνῶσιν.

§337Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Πολὺ καλά.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§339Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον ὅτι ὁ ἀγροτικὸς νόμος διέπεται καὶ εἰσηγήθη καὶ ἐψηφίσθη μὲ τὴν ἀρχὴν νὰ πάρῃ τὸ Κράτος τὰ μεγάλα κτήματα τῶν τσιφλικιούχων καὶ νὰ τὰ δώσῃ εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ παρεβιάσθη, διότι ἀπαλλοτριοῦνται μικροκτήματα ἀστῶν μεσαίας τάξεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὰ συντηρητικὰ στοιχεῖα τῆς κοινωνίας καὶ οἱ ὁποῖοι, ἔχοντες ἀγροκτήματα μικρᾶς ἐκτάσεως ἐν τῇ περιφερείᾳ πόλεων ἢ κωμοπόλεων, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν διὰ μακρᾶς ἐργασίας, ρίπτονται εἰς τοὺς δρόμους καὶ μένουν πένητες. Ἂν ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι νὰ ἀποκαταστήσῃ πάντα ἐμφανιζόμενον ὡς ἀκτήμονα καὶ νὰ ἀπογυμνώσῃ τοὺς μικροκτηματίας, οἵτινες θὰ περιπέσουν εἰς πενίαν, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρά. Ἐγὼ κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς τῆς 19 Σεπτεμβρίου 1900, ὅτε ἤμην βουλευτής, ἐπρότεινα διὰ τὴν λύσιν τοῦ ἐκκρεμοῦς τότε ἀγροτικοῦ ζητήματος νὰ ἱδρυθῇ μία Τράπεζα, ἡ ὁποία νὰ ἀγοράσῃ τὰ τσιφλίκια καὶ νὰ τὰ διανείμῃ εἰς τοὺς κολλήγους καὶ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ἐν γένει, ἀπαλλοτριουμένων ἐν ἀνάγκῃ ὅσων δὲν θὰ συνήνουν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ τὰ πωλήσουν. Ἀπὸ τοῦ 1900, ὅτε εἶχεν ἐγερθῆ τὸ ζήτημα, βλέπω ὅτι ἡ ἀρχὴ ἐκείνη τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν μεγάλων ἀγροκτημάτων παραβιάζεται, διότι ἀφαιροῦνται αἱ μικραὶ ἰδιοκτησίαι. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ἐξεφυλίσθη καὶ γίνεται κατάχρησις τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου, διότι κτήματα πτωχῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἔχουν 400 καὶ 500 στρέμματα ἐκηρύχθησαν ἀπαλλοτριωτέα, ἐνῷ ἄλλα, ὡς ἡ Μπάκραινα, δεκάδων χιλιάδων στρεμμάτων δὲν ἀπαλλοτριοῦνται, διότι διαθέτουν ἰσχυρὰ μέσα πολιτικὰ καὶ ὑλικὰ διαφθορᾶς συνειδήσεων οἱ μεγαλοκτηματίαι, καὶ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρόκειται νὰ πεταχθοῦν εἰς τοὺς δρόμους. Αὐτὸ ποὺ γίνεται εἶναι ἀκατανόητον. Θέλομεν ὅλοι νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ κολλῆγοι, γενικῶς οἱ ἀκτήμονες γεωργοί, οἱ πρόσφυγες μάλιστα, ἀλλὰ νὰ μὴ γίνεται «μπᾶτε σκύλλοι, ἀλέστε καὶ ἀλεστικὰ μὴ δῶστε». Αὐτὴ ἡ διανομὴ τῶν γαιῶν ποὺ γίνεται, ὡς γίνεται εἶναι ἀλημούρα. Κάθε νομοθεσία φέρει ἀγλαοὺς καρποὺς ὅταν ἐφαρμόζεται εὐσυνειδήτως καὶ πρὸς πραγμάτωσιν τοῦ σκοποῦ διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο. Κατὰ τὴν συντελεσθεῖσαν μέχρι τοῦδε ἀποκατάστασιν ὁ περισσότερον ἀκτήμων κόσμος ἀπεκατεστάθη, ἀλλὰ συγχρόνως κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἀπαλλοτριώσεων ἐγένοντο ἀδικίαι πολλαὶ καὶ μεγάλαι, διότι ἔμειναν ἀναπαλλοτρίωτοι μεγάλαι ἰδιοκτησίαι, ἐκτάσεως 14 χιλ. στρεμμάτων καὶ ἄλλαι 20 χιλ. στρεμμάτων καὶ οὕτω καθεξῆς, δύναμαι δὲ καὶ νὰ κατονομάσω τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ τὰ μεγάλα ἀγροκτήματα, τὰ ὁποῖα ἔμειναν ἀναπαλλοτρίωτα πρὸς κοινὸν σκάνδαλον, ὅταν ἡ ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία μαίνεται νὰ ἀφαιρέσῃ καὶ διανείμῃ μικρὰς ἰδιοκτησίας διὰ λόγους οὓς ἄλλοτε εὐρύτερον θὰ ἐκθέσω. Λοιπὸν θέλω τὴν ἀπαλλοτρίωσιν, ἀλλὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν μεγάλων κτημάτων, θέλω τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἐξ ἀρχῆς ἡμεῖς ἐφαντάσθημεν, ὅταν ἐδημιουργήσαμεν τὴν ἰδέαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν κολλήγων. Θέλω τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν μεγάλων κτημάτων διὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες. Οἱ συνάδελφοι πρόσφυγες, τῶν ὁποίων δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰ ὀνόματα, τῶν ὁποίων ὅμως ἐθαύμασα τὰς ἀγορεύσεις, ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, εἶπον ὅτι ὑπάρχουν 25.000 οἰκογένειαι προσφύγων, αἱ ὁποῖαι διὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν, διατιθεμένων τοὐλάχιστον 100 στρεμμάτων δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν, ἀπαιτοῦνται 2.500.000 στρέμματα. Ποῦ θὰ εὑρεθοῦν αὐτά; Ἀπὸ τὰ 400 καὶ 500 στρέμματα τῶν μικροαστῶν ἢ ἀπὸ τὰ μεγάλα τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς αὐτοκαλλιεργείας ἢ καὶ ἄνευ καὶ τῆς προφάσεως ταύτης ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ προστατεύει νὰ μὴ θιγοῦν καὶ σκανδαλωδῶς ἀποφεύγει τὴν ἀπαλλοτρίωσίν των; Προβάλλουσιν ἐπιχειρήματα περὶ διατηρήσεως τῆς αὐτοκαλλιεργείας καὶ παρατάσσουσι τὰ πλεονεκτήματα αὐτῆς ὑπὲρ τῆς προόδου τῆς γεωργίας. Βεβαίως ἡ αὐτοκαλλιέργεια εἶναι καὶ διδάσκαλος καὶ ὁδηγός, ἀλλὰ καὶ τροφὸς τῆς μικρᾶς καλλιεργείας καὶ ἐγὼ ὑπερ πάντα ἄλλον καὶ γνωρίζω καὶ ἐξαίρω τὴν χρησιμότητά της εἰς ὁμαλὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀδυσωπήτου ἀνάγκης νὰ λυθῇ τὸ ἄλυτον, κατ’ ἐμέ, ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων εἴμεθα δυστυχῶς ὑποχρεωμένοι νὰ παρίδωμεν τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα καὶ ῥητῶς νὰ ἀναγράψωμεν εἰς τὸν νόμον ὅτι ἡ αὐτοκαλλιέργεια καταργεῖται. Σκληρὰ ἀνάγκη ἣν δὲν δυνάμεθα νὰ παρακάμψωμεν. Λέγω δὲ ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ, διότι μὲ 2000 στρέμματα ποὺ τυχὸν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν ἀναπαλλοτρίωτα δὲν εἶναι αὐτοκαλλιέργεια. Ἡ αὐτοκαλλιέργεια εἶναι καθ’ ἑαυτὴν μεγάλη ἐπιχείρησις καὶ δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ μὲ τὰς δαπανηρὰς ἐγκαταστάσεις ἀτμορότρων κλπ. εἰς μικρὰς ἐκτάσεις. Ἐξ ἄλλου δὲ εἰς τὰ μεγάλα τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα κτήματα, ὅταν ταῦτα ἀπαλλοτριωθοῦν, θὰ εὑρεθῇ τὸ κινητὸν κεφάλαιον, ἤτοι μηχανήματα, ἄροτρα, ζῷα κλπ. μέσα ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξα εἶναι ἀρκετὰ διὰ νὰ δείξουν τὰς γνώμας μου καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὸν κ. πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὸν ὁποῖον ὑπέδειξα ταῦτα, ἀλλὰ δὲν ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του.

§340Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὅταν μοῦ τὸ εἴπετε, ἦτο κατόπιν ἑορτῆς.

§341Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν προτείνω εἶναι ἡ ἑξῆς: «Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τυρνάβου ἀγροκτήματα ἐντὸς τῆς περιοχῆς πόλεων καὶ κωμοπόλεων δὲν ἀπαλλοτριοῦνται εἰμὴ ἐφόσον ἡ ἔκτασίς των ὑπερβαίνει τὰ 1000 στρέμματα καὶ ἐφόσον, ἀπαλλοτριουμένων πρότερον ὅλων τῶν μεγάλων ἀγροκτημάτων, δὲν κατέστη δυνατὴ ἡ εἰς αὐτὰ ἀποκατάστασις τῶν ὑπαρχόντων ἐγκατεστημένων εἰς τὰς μικροϊδιοκτησίας κολλήγων, πάντοτε μενόντων 500 στρεμμάτων εἰς τὸν ἰδιοκτήτην». Λύω τὸ ζήτημα, δηλ. λέγω ὅτι τὰ 500 στρέμματα τότε μένουν, ὅταν εἶναι ὑπόλειμμα 1000 στρεμμάτων· ὅταν εἶναι πλέον τῶν 1000, τότε ἀφαιροῦνται τὰ ἐπὶ πλέον καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει μένει ἀναπαλλοτρίωτος κάθε μικροϊδιοκτησία 500 στρεμμάτων. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἂν εὑρίσκει ὅτι εἶναι δικαία ἡ τροποποίησις τὴν ὁποίαν προτείνω.

§342Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε Ροδόπουλε, μοῦ τὸ ἐδηλώσατε ἀπόψε· τώρα ἀναπτύσσετε τὴν τροπολογίαν σας. Δὲν ἐπιτρέπετε 24 ὥρας διὰ νὰ σκεφθῶ;

§343Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἄλλην παράγραφον προτείνω διὰ τὰ δάση, ὅτι ἐκεῖνα δὲν ἀπαλλοτριοῦνται, ἐφόσον χρησιμοποιοῦνται ἀποκλειστικῶς καὶ εἶναι εἰς τὴν χρῆσιν τῶν χωρικῶν, διότι ὑπάρχουν δάση τῶν ὁποίων γίνεται χρῆσις ἀπὸ τοὺς χωρικούς. Ἡ τρίτη περίπτωσις εἶναι γνωστὴ διὰ τὸ κτῆμα Ὀρμὰν τσιφλίκ, τῆς ὁποίας ἐγένετο μία κακὴ ἑρμηνεία. Ὁ νόμος, ἄρθρον 33, λέγει (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἀδιάθετοι κλῆροι, ὡς καὶ οἱ κλῆροι τῶν παραιτηθέντων, ἐφόσον δὲν προέρχονται ἐξ αὐτοκαλλιεργειῶν, διατίθενται ὑπὲρ ἄλλων δικαιουμένων ἀποκαταστάσεως». Ἐνῷ λοιπὸν ὑπάρχει γεωργικὸς συνεταιρισμὸς ὅστις ἔλαβεν ἀτελῆ κλῆρον, δηλαδὴ ἀντὶ 140 ἐπῆρε ἕκαστος κληροῦχος μόνον 75 καὶ ἔδει οἱ κλῆροι τῶν παραιτηθέντων Κουλουριωτῶν ἐκ τοῦ κτήματος Ὀρμὰν τσιφλὶκ νὰ διατεθοῦν εἰς συμπλήρωσιν τῶν κλήρων τῶν λαβόντων ἀνεπαρκῆ ἔκτασιν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας σκανδαλωδῶς καὶ παρὰ τὸν νόμον ἐπῆραν τὰς γαίας αὐτὰς καὶ τὰς ἀπέδωσαν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην Χαροκόπον, ὅστις εὗρε τὴν ὁδὸν τῆς παρανομίας. Δηλαδὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τυρνάβου ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐφαρμόζεται ὄχι ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἀφῄρεσεν ὁ δῆθεν ἀγροτικὸς Ὑπουργὸς κ. Μυλωνᾶς γαίας ἀπὸ τοὺς γεωργούς, εἰς οὓς ἀνῆκον, καὶ τὰς ἔδωσεν εἰς τὸν πρώην ἰδιοκτήτην. Ὁ νόμος ῥητῶς λέγει ὅτι, ἂν μείνῃ κλῆρος ἀδιάθετος, ἐπανέρχεται εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας ἐκ νέου· ἐννοεῖ ὅτι τοῦτο γίνεται ἂν δὲν ὑπάρχουν ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπῆραν κλῆρον ἢ ἔλαβον ἀνεπαρκῆ κλῆρον καὶ αἱ γαῖαι προέρχονται ἐξ αὐτοκαλλιεργείας. Ἐν τῇ προκειμένῃ ὅμως περιπτώσει ὑπάρχουν τρεῖς ἐκθέσεις ἐντίμων γεωπόνων βεβαιούντων ὅτι αἱ γαῖαι αὗται δὲν ἀνῆκον εἰς τὴν αὐτοκαλλιέργειαν, ἀλλ’ ἦσαν ἐκμισθωμέναι εἰς κτηνοτρόφους πρὸς βοσκήν, καὶ ἐπὶ πλέον ὑπῆρχον γεωργοὶ μὴ ἀποκατασταθέντες. Οὐδὲν δυστυχῶς ἠθέλησεν οὔτε θέλει νὰ ἀκούσῃ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ σκανδαλώδης παρανομία ἔμεινε καὶ μένει πρὸς δόξαν τῆς φιλαγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς εἴμεθα ἀληθῶς πρωτότυπον Κράτος. Ἀπὸ τὸ ἓν μέρος παίρνομεν 500 στρέμματα ἀπὸ ἕνα πτωχὸν ἄνθρωπον δῆθεν διὰ τὴν ἀποκατάστασιν δύο ἀκτημόνων καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο ἀφαιροῦμεν 5000 στρέμματα ἀπὸ 27 γεωργούς, λαβόντας ἀτελέστατον κλῆρον, οὗ ἡ καλλιέργεια δὲν ἐπαρκεῖ πρὸς ζωάρκειαν μιᾶς οἰκογενείας, καὶ τὰ δίδομεν εἰς τὸν μεγαλοεκατομμυριοῦχον ἰδιοκτήτην. Ἐγὼ ζητῶ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος συμφώνως μὲ τὴν ἀρχήν του, μὲ τὴν ἀνάγκην ἣν ἐκλήθη νὰ θεραπεύσῃ, μὲ τὸν σκοπὸν δι’ ὃν ἐψηφίσθη καὶ οὐχὶ ἰσοδαϊκῶς διὰ νὰ προστατευθοῦν οἱ μεγαλοτσιφλικιοῦχοι. Καὶ γνωρίζετε τί ἰσχυρίσθη εἷς τμηματάρχης τοῦ ἐποικισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας; Ὅτι ἡ διὰ βοσκῆς, ἤτοι διὰ μισθώσεως τῶν ἀγρῶν εἰς κτηνοτρόφους πρὸς βοσκήν, ἐκμετάλλευσις τοῦ κτήματος ἀποτελεῖ αὐτοκαλλιέργειαν! Ὅταν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας εὑρίσκονται τοιαῦται ἀντιλήψεις εἶναι, μὰ τὸν Θεόν, νὰ καμαρώσῃ κανεὶς τὴν Ἑλλάδα καὶ τοὺς γεωπόνους της. Κύριε Ὑπουργέ, ἀπορῶ πῶς μὲ τοιαύτην ὑπηρεσίαν ἐποικισμοῦ, μὲ τοιαῦτα χάλια μένετε Ὑπουργός. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἐγὼ οὔτε ὥραν δὲν θὰ ἐδεχόμην νὰ εἶμαι Ὑπουργὸς μὲ τοιοῦτον ὑλικὸν προσωπικοῦ διὰ τὴν τόσον λεπτήν, τόσον δυσχερῆ, ἀλλὰ καὶ τόσον σοβαρὰν ὑπηρεσίαν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀκτημόνων.

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰακωβάκης ἔχει τὸν λόγον.

§345Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται ὅτι δυνάμεθα νὰ καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα σοβαρὸν ἂν ἀφήσωμεν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν. Προτιμότερον νὰ τὸ συζητήσωμεν εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν αὐτοῦ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὑποθέτω, ὅτι κατὰ τὴν ἑσπέραν καθ’ ἣν μᾶς εἴχετε καλέσει, σᾶς προέτεινα νὰ δεχθῆτε ὅπως ἀπομείνωσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας δύο κλῆροι καὶ τέσσαρες εἰς τοὺς στρατιωτικούς, ὑπὸ τὸν περιορισμὸν ὅμως ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται θὰ ἀπαλλοτριοῦν κατὰ προτίμησιν ὑπὲρ τῶν Συνεταιρισμῶν. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι πρέπει νὰ δημιουργηθῇ χάριν τῶν Συνεταιρισμῶν τὸ προνόμιον ὅπως ἀπαλλοτριῶνται ὑπὲρ αὐτῶν οἱ κλῆροι τῆς ἰδιοκτησίας καὶ οἱ κλῆροι οἱ στρατιωτικοί. Καὶ ἂν οἱ συνεταιρισμοὶ δὲν δέχωνται, τότε νὰ ἀπαλλοτριῶνται ὑπὲρ τρίτων προσώπων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως, διὰ νὰ μὴ ἀδικήσωμεν τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐγὼ θὰ ἐδεχόμην ἵνα τὸ τίμημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως, τὸ ὁποῖον θὰ κατέθετον οἱ Συνεταιρισμοί, ἰσοδυναμῇ πρὸς τὸ τετραπλάσιον τῆς ἀξίας τὴν ὁποίαν ἤθελε κανονίσει ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀπαλλοτριώσεως. Μόνον οὕτω θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, διότι, ἂν ἀπομείνωσι κλῆροι εἴτε ἰδιοκτησίας εἴτε στρατιωτικοί, θὰ δημιουργήσωμεν προστριβάς.

§346Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀφίνετε νὰ τὸ συζητήσωμεν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν;

§347Β. ΙΑΚΩΒΑΚΗΣ. Ἐὰν ἔχετε αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν, κατέρχομαι.

§348ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαργέτης ἔχει τὸν λόγον.

§349Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ φέρω τροπολογίαν, δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον· ἀλλὰ τὸ ἀγροτικὸν κόμμα διαφωνεῖ κατὰ βάσιν, διότι ἔχει τὴν ἰδέαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα μὲ οἱανδήποτε διαδικασίαν, ἐφόσον οἱαδήποτε διαδικασία θὰ ἀπαιτήσῃ μελέτας γεωπόνων καὶ καταμετρήσεις τῶν κτημάτων. Διὰ τοῦτο ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι μόνον μὲ ῥιζικὴν λύσιν, μὲ τὴν ὁποίαν ὅλα τὰ μεγάλα ζητήματα λύονται, δύναται νὰ λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Διότι ὅλα τὰ μεγάλα ζητήματα εἶναι ἕνας Γόρδιος δεσμὸς καὶ λύονται μὲ τὸ σπαθί. Ἡ ῥιζικὴ λύσις θὰ εἶναι νὰ λεχθῇ ὅτι ὡρισμέναι ἐκτάσεις κτημάτων ἀπαλλοτριοῦνται μὲ τὰ σύνορά τους. Τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄμεσον λύσιν. Κατόπιν τὸ Κράτος θὰ καλέσῃ τοὺς καλλιεργητὰς ἀπὸ τὸ ἓν μέρος, τοὺς ὑπάρχοντας κτηνοτρόφους ἀπὸ τὸ ἄλλο, καὶ θὰ εἴπῃ· σχηματίσατε Συνεταιρισμοὺς καὶ ἔλθετε νὰ σᾶς παραδώσωμεν τὰς καλλιεργησίμους γαίας καὶ τὰς βοσκάς. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δάση, αὐτὰ θὰ παραδοθοῦν εἰς τὴν δασικὴν Ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους.

§350Ι. ΚΑΝΝΑΒΟΣ. Ἐνδιαφέρεσθε καὶ γιὰ τοὺς κτηνοτρόφους καὶ θέλετε νὰ ἀφήσητε καὶ εἰς αὐτούς;

§351Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ λύσις θὰ ἦτο ὀρθὴ ἂν ὅλα τὰ μεγάλα κτήματα κατείχοντο ἀπὸ κολλήγους καὶ ἐκαλλιεργοῦντο ἀπὸ κολλήγους. Ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι κτήματα καὶ ὑπὲρ τῶν προσφύγων.

§352Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τὸ Δημόσιον θὰ ὥριζεν ὅτι οἱ καλλιεργηταὶ ἢ οἱ πρόσφυγες θὰ σχηματίσωσι τοὺς Συνεταιρισμοὺς καὶ ὁ Ὑπουργὸς θὰ εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παραδώσῃ τὰ κτήματα αὐτὰ ἐντὸς 15 ἡμερῶν. Ἀλλ’ ἐφόσον δὲν ὑπάρχουν καλλιεργηταί, δὲν ὑπάρχουν κτηνοτρόφοι, δὲν ὑπάρχουν πρόσφυγες...

§353Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὰ πρῶτα βήματα τὰ ἐκάμαμεν ἀπὸ πέρυσι μὲ αὐτὴν τὴν ἀρχήν, αὐτὸ δὲ τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω προσεπαθήσαμεν νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ἀλλ’ ἔχομεν ἐν τῷ μεταξὺ πεισθῆ ὅτι ἡ πρακτικὴ αὐτοῦ ἐφαρμογὴ εἶναι ἀδύνατος.

§354Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τὸ ἐκάματε διὰ τοὺς πρόσφυγας μὲ ἐπίταξιν.

§355Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι. Προσεπαθήσαμεν νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἔχομεν τώρα δύο ἔτη ποὺ παιδευόμεθα· ἀλλ’ ἔχομεν ἐν τῷ μεταξὺ πεισθῆ ὅτι ἡ πρακτικὴ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ εἶναι ἀδύνατος.

§356Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Τοὐναντίον, ἀδύνατος εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄλλου, κύριε Ὑπουργέ. Πρέπει νὰ μᾶς γίνῃ μάθημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἤδη τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα. Τί ἔκαμε; Συμφώνως μὲ τὸν ἀγροτικὸν νόμον ἔχομεν διάταξιν ἡ ὁποία λέγει ὅτι τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα καὶ τὰ δημόσια λύονται πάσης μισθώσεως καὶ παραδίδονται μὲ τὰ σύνορά των χωρὶς καμμίαν καταμέτρησιν εἰς τοὺς Συνεταιρισμούς, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ ἀντικαταστήσουν τὸν ἐνοικιαστήν.

§357Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχωρηθοῦν εἰς 5 ἢ 10 κολλήγους.

§358Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Θὰ παραχωρηθῇ ἓν μέρος κατὰ ἕνα πρόχειρον ὑπολογισμόν. Τὰ ἄλλα, ἐφόσον αὐτοκαλλιεργοῦνται, θὰ τὰ ἀφήσῃ προσωρινῶς ὑπὸ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν, ἕως ὅτου κάμῃ τὴν διαδικασίαν. Ἀλλὰ νὰ ἀπαλλοτριωθοῦν τὰ κτήματα μὲ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, διότι τότε θὰ τὸ πάρουν ἀπόφασιν καὶ οἱ ἰδιοκτῆται καὶ ὅλοι, ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ χρονίσῃ πλέον τὸ ζήτημα αὐτὸ καὶ ἀντὶ νὰ προσπαθοῦν πῶς νὰ χρονίσῃ τὸ ζήτημα, θὰ ἔχουν συμφέρον οἱ ἴδιοι οἱ ἰδιοκτῆται νὰ ἐπιταχύνουν τὴν μετέπειτα διαδικασίαν διὰ νὰ ξεμπερδεύσουν καὶ νὰ πάρουν ὅ,τι πρέπει νὰ πάρουν.

§359Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μετὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ κτήματος εἰς τοὺς Συνεταιρισμούς, τί ὑπολείπεται;

§360Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὑπολείπεται ἡ ἐκτίμησις τῶν κτημάτων, ἡ καταμέτρησίς των· ἐπίσης ἡ ὁριστικὴ παραχώρησίς των εἰς τοὺς Συνεταιρισμούς, εἰς τοὺς καλλιεργητάς.

§361Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἓν κτῆμα ἔχει ἔκτασιν ἑκατοντάδων στρεμμάτων καλλιεργημένων καὶ ὑπάρχουν μέσα μόνον 40 κολλῆγοι, θὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτοὺς τοὺς 40 κολλήγους;

§362Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Ὄχι, σᾶς εἶπον. Θέλετε ἓν συγκεκριμένον παράδειγμα; Εἰς τὴν Ἀττικὴν ὑπάρχει Μοναστηριακὸν κτῆμα ἐκτάσεως 120,000 στρεμμάτων, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ἀπὸ τοῦ Μαραθῶνος καὶ καταλήγει εἰς τὸν Ἅγιον Ἀνδρέαν τοῦ Εὐβοϊκοῦ κόλπου. Τὸ κτῆμα αὐτὸ ὅλον, τὸ ὁποῖον ἔχει βουνά, δάση καὶ χωράφια καὶ ἀπὸ ὅλα, ἔχει μόνον 15 καλλιεργητὰς πρὸς τὸ μέρος τῆς θαλάσσης τοῦ Εὐβοϊκοῦ. Ἦλθεν ἡ διάταξις τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου ἡ ὁποία ἔλυσε τὴν μίσθωσιν. Τὸ ἐπῆρε ἀπὸ τοὺς ἐνοικιαστὰς καὶ τί ἔκαμε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας. Ἐξεχώρησε χίλια τόσα στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐχρειάζοντο εἰς τοὺς 15 καλλιεργητάς, τὰ παραδίδει εἰς τὸν Συνεταιρισμὸν αὐτῶν τῶν 15, τὴν δὲ ἄλλην ἔκτασιν τῶν 119,000 στρεμμάτων τὴν παρέδωσεν εἰς τὸν Συνεταιρισμὸν τῆς Πεντέλης, ὁ ὁποῖος ἐπῆρεν ὅλας τὰς ἄλλας ἐκτάσεις τὰς μὴ καλλιεργουμένας καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ τὰς βόσκῃ, ὅπως τὰς ἔβοσκε καὶ ὑπὸ τὸν ἐνοικιαστήν. Δὲν εἶναι δύσκολον πρᾶγμα. Μόνον ἔτσι δύναται νὰ λυθῇ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, διότι ἄλλως μὲ οἱανδήποτε διαδικασίαν ἂν κάμετε καταμέτρησιν, εἶναι γνωστὸν ὅτι ἡ καταμέτρησις ἑνὸς κτήματος θὰ ἀπαιτήσῃ τοὐλάχιστον μίαν ἑξαμηνίαν, καὶ ἂν ἔχητε τὰ συνεργεῖα ὅλα τῶν μηχανικῶν, ἐνῷ δὲν τὰ ἔχετε. Πῶς εἶναι δυνατὸν μὲ οἱανδήποτε διακασίαν νὰ γίνῃ ἡ καταμέτρησις; Θὰ χρειασθοῦν 15 καὶ 20 καὶ 30 ἔτη καὶ δὲν θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, ὅπως δὲν ἐλύθη μέχρι τοῦδε. Ἐφόσον βαδίζομεν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ αὐτῆς, δὲν θὰ ἔχωμεν λύσιν. Ἡ μόνη λύσις εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν εἰσηγοῦμαι. Ὅσην θέλησιν καὶ ἂν ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν δύναται μὲ διαδικασίας νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα, διότι ἀνθρωπίνως εἶναι ἀδύνατον νὰ λυθῇ.

§363Χ. ΑΛΑΜΑΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐκεῖ εἰς τὸ μέρος ποὺ εἴπετε ὑπῆρχον ὀλίγαι γαῖαι καλλιεργήσιμοι μὲ 15 καλλιεργητὰς καὶ κατὰ μέγα μέρος δάση. Τὸ παίρνει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον καὶ δίδει τὰς καλλιεργησίμους γαίας εἰς τοὺς 15 καλλιεργητάς. Τί γίνεται τὸ ἄλλο;

§364Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Θὰ τὸ δώσῃ εἰς κτηνοτρόφους. Ἐὰν δὲν ὑπάρχουν οὐδὲ κτηνοτρόφοι, θὰ παραμείνῃ προσωρινῶς εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, εἰς τὴν Μονήν, μέχρις ὅτου μὲ τὴν διαδικασίαν κατόπιν ἴδωμεν τί θὰ γίνῃ, ἂν θὰ βάλωμεν πρόσφυγας ἢ κτηνοτρόφους ἀπὸ ἄλλα μέρη. Λοιπὸν δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀκριβῶς ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐπιταχύνῃ κατά τι τὴν λύσιν, δηλ. θὰ κάμῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον ἀπὸ καρκίνον χελώνην, ἀλλὰ μὴ φαντάζεσθε ὅτι θὰ φέρῃ ταχεῖαν τὴν τελικὴν λύσιν. Εἶναι ἀδύνατον.

§365Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Φέρετε τροπολογίαν.

§366Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διαφωνῶ κατὰ βάσιν. Διὰ τοῦτο εἶμαι πεπεισμένος ὅτι τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικὸν θὰ τὸ φέρῃ εἴτε ἡ παροῦσα εἴτε οἱαδήποτε ἄλλη Κυβέρνησις καὶ τὸν Ὀκτώβριον, ἐκτὸς ἄν, ὅπως εἶπεν ὁ συνάδελφος ἐκ Πρεβέζης, τὸ λύσουν οἱ ἴδιοι οἱ χωρικοί.

§367Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἀσφαλῶς...

§368Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Διότι καὶ αὐτὸ διεπιστώθη εἰς τὸ ἀγροτικὸν συνέδριον. Εἴδομεν μίαν γενικὴν ὁμοφωνίαν τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἀγροτῶν, ὅτι ἐβαρύνθησαν νὰ περιμένουν. Τὸ πολὺ–πολὺ θὰ περιμείνουν μέχρι Νοεμβρίου. Εἰς τὰς παραμονὰς τῆς νέας σπορᾶς θὰ σκεφθοῦν τί πρέπει νὰ κάμουν. Ἄς σκεφθῇ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις καὶ ἂς λύσῃ ταχέως τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν πολὺ ταχυτέραν τὴν λύσιν διὰ τῆς καταλήψεως, ὁπότε θὰ ἐφαρμόσουν οἱ ἀγρόται τὸ «Μακάριοι οἱ κατέχοντες....» καὶ ὅποιος ἠμπορεῖ ἂς τοὺς βγάλῃ ἀπὸ μέσα. (Χειροκροτήματα).

§369ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τηλικίδης ἔχει τὸν λόγον.

§370Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἕως ὅτου δοθῇ μία ὁριστικὴ λύσις πρέπει νὰ ληφθοῦν μέτρα ἐξαιρετικά. Πρόκειται περὶ τοῦ ἄρθρου 5....

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς τὸ ἄρθρον 1.

§372Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν πειράζει, κύριε Πρόεδρε, μιὰ φορὰ ποὺ ἀνέβηκε στὸ βῆμα....

§373Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Προκειμένου, κύριοι συνάδελφοι, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀποζημιώσεως, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ σύγκρισις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰ ἄλλα Βαλκανικὰ Κράτη. Τὸ ἄρθρον περὶ ἀποζημιώσεως πρέπει νὰ διαγραφῇ. Πρέπει δηλαδὴ νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις ἄνευ ἀποζημιώσεως. (Χειροκροτήματα). Οἱ ἰδιοκτῆται πρέπει νὰ δώσουν ἀποζημίωσιν εἰς τὸ Κράτος καὶ ὄχι τὸ Κράτος νὰ ἀποζημιώσῃ αὐτούς.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὡρολογόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§375Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἀπαλλοτριωθοῦν αἱ μικραὶ ἰδιοκτησίαι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἀπὸ δύο ζευγάρια κεφαλοχώρια. Ὁ Α π.χ. ἔχει δύο στρέμματα, ἕνα κεφαλοχώριον, ὁ Β ἄλλα δύο στρέμματα κλπ. Αὐταὶ αἱ ἐπὶ μορτῇ μικροϊδιοκτησίαι, ἐκ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν ἀρκεταὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, τί θὰ γίνουν;

§376Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀνήκουσιν εἰς τοὺς Μουσουλμάνους.

§377Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ἰδιαιτέρα Συνθήκη.

§378Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νὰ περάσητε αὔριον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν, διότι εἶναι ἕνα τσιφλίκι εἰς τὴν Μακεδονίαν...

§379Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνα τσιφλίκι μὲ 30 ζευγάρια. Δὲν ὑπάρχει φαρμακοποιὸς ἢ μπακάλης ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἔχῃ ἕνα ζευγάρι.

§380Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Πέρυσιν ἀπηλλοτριώθησαν δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργείου ἀρκετά, χωρὶς ὅμως νὰ καθορισθοῦν καὶ τὰ ὅρια τῶν ἀπαλλοτριωθέντων. Νομίζω ὅτι, ὅταν θὰ ἀπαλλοτριώσητε, πρέπει νὰ καθορισθοῦν καὶ τὰ ὅρια.

§381Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Βέβαια.

§382Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ληφθῇ λοιπὸν μέριμνα ὥστε νὰ ἀπαλλοτριωθῶσι καθοριζομένων καὶ τῶν ὁρίων των.

§383Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προσπαθοῦμεν αὐτὸ νὰ κάμωμεν.

§384Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ βραδύνῃ ἡ καταμέτρησις;

§385Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προχείρως.

§386Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο τὰ μεμονωμένα τσιφλίκια νὰ τὰ ἐδίδομεν εἰς τὸν Συνεταιρισμὸν καὶ οἱ κολλῆγοι ἂς κάμουν τὴν διανομήν.

§387Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δύνανται νὰ κάμουν μόνοι των τὴν διανομήν;

§388Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διατεθειμένοι νὰ ἔλθωσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς συνεννοήσεις μὲ τὸν ἰδιοκτήτην.

§389Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Περάσατε αὔριον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τὸ συζητήσωμεν.

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος ἐγγεγραμμένος. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§391Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ τελειώσωμεν μὲ τὰ ἐκπαιδευτικά.

§392Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ παρεκάλουν, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ὅσαι ὑπάρχουν τροπολογίαι ἀναπτυχθοῦν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, καθόσον πολλοὶ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐπεφυλάχθησαν νὰ ὁμιλήσουν κατὰ τὴν σημερινὴν συζήτησιν.

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαβαθμίσεως καὶ ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Φίλανδρος ἔχει ζητήσει πρῶτος τὸν λόγον.

§394Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐξ ἐνδιαφέροντος πρὸς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν ἐδέχθην καὶ ἐγὼ ὅπως ψηφισθοῦν κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν ἀσυζητητὶ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τῆς πρώτης Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν ὅπως ὁμιλήσω κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. Τὸ Σάββατον πρὸς τὴν Κυριακὴν ὑποφωσκούσης τῆς χαραυγῆς ὑπεχώρησα ἵνα καὶ εἰς βʹ ἀνάγνωσιν ψηφισθῶσιν ὡρισμένα νομοσχέδια, ἀφοῦ ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν ἐφ’ ὡρισμένων νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα συζητοῦνται ἀπόψε. Κύριοι, ἐξ ὅσων ἀντελήφθην, ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει τὴν ἐμπρέπουσαν σημασίαν εἰς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, ἐντεῦθεν δὲ καὶ μεταξὺ τῶν πρώτων αὐτῆς νομοσχεδίων ἔθηκε τὰ ἐκπαιδευτικά. Ἐγὼ θὰ ηὐχόμην νὰ ἦσαν ταῦτα τὰ πρῶτα, διότι κατὰ φυσικὸν νόμον προηγουμένως κανεὶς μανθάνει τὰ ἐγκύκλια γράμματα καὶ ἔπειτα γίνεται κάτοχος πάσης ἄλλης ἐπιστήμης. Βεβαίως τὰ ὑπερδεκαπέντε ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα κατέθεσε καὶ ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως δὲν ἀποτελοῦν τὸ ὁλοκληρωτικὸν ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, πάντως ὅμως καὶ ταῦτα συμπληροῦν πολλὰ κενὰ καὶ δίδουν μεγάλην ὤθησιν εἰς τὴν δημοσίαν Ἐκπαίδευσιν. Ἐγὼ ὅμως ἀνέμενον νὰ ἴδω ὁλόκληρον τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἀναπτυσσόμενον ἐν πλάτει ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐμπνεόμενον ἀπὸ περισσότερον παλμόν, ἀπὸ περισσότερον ἐνθουσιασμόν, ἀπὸ πνεῦμα περισσότερον προσηρμοσμένον πρὸς τὴν ἰδεολογίαν τοῦ νέου πολιτεύματος. Θὰ ηὐχόμην νὰ μᾶς ἀναλύσῃ ἡ Κυβέρνησις ὁλόκληρον τὸ πρόγραμμά της διὰ νὰ γνωρίζωμεν τί διδάσκονται τὰ παιδιά μας καὶ τί πρέπει νὰ διδάσκωνται καὶ πρωτίστως ἤθελον νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὸν τρόπον τῆς ταχίστης ἀνεγέρσεως ἐκπαιδευτηρίων καὶ τῆς πληρώσεως αὐτῶν ὑπὸ διδασκάλων. Βεβαίως τὰ κατατεθέντα νομοσχέδια ὁμιλοῦσι καὶ περὶ τοιούτων πραγμάτων....

§395Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κτίρια, ὑπάρχει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Γνωρίζετε ὅτι τὸ Δημόσιον εἰσπράττει 10 περίπου ἑκατομμύρια· διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὰ χρήματα αὐτὰ θὰ πηγαίνουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, τὸ ὁποῖον θὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ δάνειον ἢ νὰ προβῇ μὲ τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ εἰς τὸ κτίσιμον κτιρίων.

§396Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὰ εἶδον καὶ ἐγὼ αὐτά. Ἔχω ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι εἰς τὴν Τουρκίαν αἱ Ἑλληνικαὶ κοινότητες εἶχον σχολεῖα καὶ ἐκπαιδευτήρια ἄρτια καὶ πλήρη καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐπὶ 100 ἔτη χωριὰ ὁλόκληρα χωρὶς σχολεῖα.

§397Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν κακὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν τοῦ παρελθόντος.

§398Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα καὶ δι’ αὐτοῦ νὰ δώσῃ μεταξὺ τῶν κοινοτήτων τὴν ἅμιλλαν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ὅτε εἴχομεν τὰς Χώρας ἡμῶν ἔστω καὶ σκλάβας, ἀλλὰ πάντως ὑπὸ κοινοτικὴν διοίκησιν, οὕτως ὥστε νὰ κτίσουν αἱ κοινότητες μὲ πᾶσαν δυνατὴν ἐπιχορήγησιν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους σχολεῖα καὶ νὰ λείψῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι προσβλητική, διὰ νὰ μὴ εἴπω ὅτι εἶναι αἶσχος.

§399Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Μόνον ἂν λείψῃ ὁ θεσμὸς τῶν νομαρχῶν, θὰ ἀναπτυχθοῦν τὰ σχολεῖα καὶ θὰ μάθουν τὰ παιδιά μας γράμματα.

§400Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἂν εἴχετε τὸ σύστημα αὐτό, αἱ κοινότητες θὰ ἐφιλοτιμοῦντο ἐξοικονομοῦσαι ὅπως–ὅπως τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα νὰ ἀνεγείρουν ἐκπαιδευτήρια.

§401Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ εἴχομεν αὐτὸ τὸ σύστημα καὶ κατηργήθη διὰ βοῆς καὶ ἀνέπνευσεν ὅλος ὁ κόσμος ὅταν κατηργήθη.

§402Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον προτείνω, διότι βλέπω ὅτι, ἐνῷ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα κατήρτισεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς μὲ τὸ διακεκριμένον ὁμολογουμένως ἐπιτελεῖον τὸ ὁποῖον τὸν περιβάλλει εἶναι ἀξιολογώτατα, βλέπω ἀφ’ ἑτέρου ὅτι εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν ἐπικρατεῖ τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα.

§403Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς γενικὰς γραμμὰς τοῦ δημοκρατικοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος καὶ τότε εἶπε πῶς θὰ κανονίσῃ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν, πῶς θὰ γίνῃ τὸ Ἑξατάξιον Σχολεῖον, πῶς θὰ διαιρεθῇ ἡ Μέση Ἐκπαίδευσις ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῇ μὲ ὅλα αὐτὰ τώρα ἡ Συνέλευσις.

§404Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Σᾶς ἐρωτῶ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως: Δύνασθε νὰ μοῦ εἴπητε, ἂν ὄχι οἱ τελειόφοιτοι τῶν ἑξαταξίων πλήρων δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ τῶν Σχολαρχείων καὶ τῶν Γυμνασίων, ἂν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζουν τὴν ὅλην ἐθνικὴν ἡμῶν ἱστορίαν εἰς γενικὰς γραμμάς, τὴν ὅλην ἐκκλησιαστικὴν ἱστορίαν μας, τὴν ὅλην ἱστορίαν τῆς φύσεως ἐντὸς τῆς ὁποίας ζῶσι καὶ ὑπὸ τῆς ὁποίας περιβάλλονται, εἰς γενικὰς βεβαίως γραμμάς; Θὰ ἠδυνάμην νὰ προκαλέσω διαγωνισμὸν μεταξὺ τῶν ἀρίστων ἀποφοίτων τοῦ Γυμνασίου, ἐνῷ οἱ τελειόφοιτοι τῶν Σχολαρχείων τῶν Τουρκικῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν Βουλγαρικῶν γνωρίζουν τὴν ἐθνικήν των ἱστορίαν.

§405Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Διαφωνῶ εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ γνωρίζουν τὴν ἱστορίαν τῆς Πατρίδος των. Ὁ τελειόφοιτος τοῦ Διδασκαλείου εἶναι πολίτης ὁ ὁποῖος θὰ ἐξέλθῃ εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ πρέπει νὰ γνωρίζῃ τὴν ἱστορίαν ὅλου τοῦ κόσμου, διότι τὰ σχολεῖα περιορίζονται ἓξ χρόνια νὰ διδάσκουν τὴν Ἑλληνικὴν ἱστορίαν καὶ τὴν γεωγραφίαν τῆς Ἑλλάδος, ἐνῷ ὁ κόσμος ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν ὑδρόγειον σφαῖραν καὶ πρέπει νὰ ἠξεύρουν ὅλον τὸν κόσμον. Ἠξεύρω ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι ἐξεστράτευσαν νὰ κατακτήσουν τὴν Θράκην καὶ δὲν ἐγνώριζον τὴν Θράκην.

§406Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Σεῖς ὑπερθεματίζετε. Ἐγὼ θὰ ἤμην ἱκανοποιημένος ἂν ἐγνώριζον τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἔθνους ἡμῶν. Ὁπωσδήποτε, χωρὶς νὰ ἐνδιατρίψω αὐτὴν τὴν στιγμὴν διὰ μακρῶν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ὡραῖα, θὰ συνίστων εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν, ὅπως τάχιστα καταρτίσῃ ὁλοκληρωτικὸν πρόγραμμα ἐκπαιδευτικόν, ὅπως σκεφθῇ τίνι τρόπῳ θὰ κάμωμεν κτίρια διὰ σχολεῖα, διότι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἔχομεν δὲν εἶναι κτίρια διὰ σχολεῖα. Ἐπὶ τοῦ παρόντος θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῶν ὀργάνων τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δηλαδὴ ἐπὶ τῶν διδασκάλων, ἐπὶ τοῦ ποιοῦ καὶ τοῦ ἠθικοῦ χαρακτῆρος αὐτῶν. Εἶναι γνωστὸν τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν, ὅτι τὰ Ἔθνη ἀκμάζουν καὶ παρακμάζουν, καὶ ἀκμάζουν μὲν ὅταν εἶναι ἠθικά, ἐνάρετα καὶ εὐσεβῆ, παρακμάζουν δὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ ἀπολέσωσι τὰς μεγάλας αὐτὰς ἀρετάς. Αὐτὰς τὰς ἐμπνέουν εἰς τοὺς πολίτας παιδιόθεν οἱ διδάσκαλοι καὶ διὰ νὰ τὰς ἐμπνεύσουν καὶ τὰς μεταγγίσουν πρέπει αὐτοὶ νὰ εἶναι τίμιοι καὶ εὐσεβεῖς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅπως, διὰ τῶν ὀργάνων τὰ ὁποῖα ἔχει, ἐπιστήσῃ σοβαρῶς τὴν προσοχήν του ἐπὶ τοῦ ποιοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι δὲν μᾶς χρειάζεται μεγάλη σοφία διὰ τὰ παιδιά μας, ἀλλὰ μᾶς χρειάζονται χαρακτῆρες, καὶ ἂν εἴχομεν διδασκάλους καὶ παπάδες ὅπως πρέπει, ἴσως δὲν θὰ εἴχομεν καὶ τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ τὴν πλάνην εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσαν τότε. Αὐτὰ τὰ λέγω ἐκ πείρας, διότι ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προέρχωμαι ἐκ τῶν φαλάγγων τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν καὶ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγω τὰ ἔχω ἐφαρμόσει εἰς πρόγραμμα ἐπὶ ἔτη εἰς τὴν σκλάβαν Ἑλλάδα, τὴν ὁποίαν ἀπωλέσαμεν, ὅπου εἰς ἑξαετὲς χρονικὸν διάστημα ἐδιδάσκομεν καὶ τὴν ἐθνικὴν καὶ τὴν θρησκευτικὴν καὶ τὴν φυσικὴν ἱστορίαν. Ταῦτα πάντα ἤθελον νὰ συστήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ ἐπειδὴ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια εἶχον τὴν ἀτυχίαν μὲ τὴν χαραυγὴν νὰ συζητῶνται, περιορίζομαι εἰς ταῦτα.

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§408Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀγορεύσω, κ. Πρόεδρε. Ἐξηγήσεις μόνον τινὰς θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: Παρέχετε 50% εἰς τοὺς διδασκάλους τοὺς ὁποίους ἀποστέλλετε ἐντεῦθεν εἰς Θράκην καὶ Μακεδονίαν. Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ σᾶς συγχαρῶ. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι αἱ λοιπαὶ διατάξεις δὲν ἐμπνέονται ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ πνεύματος....

§409Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω τὴν ἐξήγησιν ὅτι τὸ παρὸν νομοσχέδιον σκοπὸν ἔχει κυρίως νὰ ἄρῃ ἀκριβῶς τὰς ἀνισότητας καὶ ἀδικίας αἱ ὁποῖαι παρατηροῦνται σήμερον εἰς τὰς ἀποδοχὰς τῶν λειτουργῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τώρα ἂν γίνεται μία διάκρισις εἰς ὡρισμένην κατηγορίαν διδασκάλων, πρέπει νὰ δικαιολογηθῇ ἀπὸ τὴν ἐξαιρετικὴν θέσιν αὐτῶν.

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μισυρλόγλου ἔχει τὸν λόγον.

§411Α. ΜΙΣΥΡΛΟΓΛΟΥ. Εἶναι πολὺ ἀξιέπαινος ἡ προσπάθεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ αὐξήσῃ τὸν μισθὸν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ νὰ ἄρῃ τὰς ὑπαρχούσας ἀνισότητας. Ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην τάξιν δὲν αἴρονται τελείως αἱ ἀνισότητες.

§412Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Διότι σέβομαι τὰ κεκτημένα δικαιώματα.

§413Α. ΜΙΣΥΡΛΟΓΛΟΥ. Εἶναι μία ἀδικία ἡ ὁποία γίνεται εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ἡ ὁποία νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀρθῇ. Καταθέτω σχετικὴν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου. Ἐπίσης διὰ τοὺς ἔχοντας ἄνω τῶν 25 ἐτῶν ὑπηρεσίαν δευτεροβαθμίους καὶ τριτοβαθμίους νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ ὀλίγος ὁ μισθός των καὶ δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν μίαν τριετίαν ἀκόμη. Ἡ ὅλη δαπάνη εἶναι 70.000 δραχ. Μὲ τὰς ἄλλας τροποποιήσεις τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 700.000 δρ.

§414Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἂν εἴχομεν χρήματα, ἐγὼ πρῶτος θὰ ἔδιδα περισσοτέρας τριετίας.

§415Α. ΜΙΣΥΡΛΟΓΛΟΥ. Εἰς τὸ ζήτημα τῶν τριετιῶν δὲν ἐπιμένω, ἀλλ’ εἰς τὸ ἄλλο, διὰ τοὺς πρόσφυγας, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον.

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§417Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ὑπάρχει μία κατηγορία δημοδιδασκαλισσῶν, ἐλαχίστων, 4–5, αἱ ὁποῖαι ἐδίδαξαν εἴτε εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εἴτε εἰς τὴν Σμύρνην. Ἐπειδὴ εἰργάσθησαν καὶ αὐταὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, θὰ παρακαλέσω νὰ ἀναγνωρισθῶσι τὰ ἔτη τῆς διδασκαλίας των.

§418Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὴν δεχθῶ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ ἄρθρα 2–5).

§419ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Σπηλιώτης ἔχει τὸν λόγον.

§420Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἀποδίδει δικαιοσύνην εἰς ὡρισμένους ἀνθρώπους. Πρόκειται περὶ τῆς περιπτώσεως καθ’ ἣν ἡ διεύθυνσις τῶν σχολείων ἀνατίθεται εἰς ἐκείνους μόνον οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσόντα διευθυντοῦ. Ὑπάρχει ὅμως καὶ εἷς ἀριθμὸς ὀλίγων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἤσκησαν καθήκοντα ἐπιθεωρητοῦ κατὰ τρόπον πολὺ εὐδόκιμον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένον εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν ἤδη πεῖραν παιδαγωγικήν, οἱ ὁποῖοι ὑπερέχουν κατὰ τὰ προσόντα τῶν λοιπῶν συναδέλφων των, νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβουν τὴν θέσιν τοῦ διευθυντοῦ σχολείου, δεδομένου μάλιστα ὅτι οἱ κεκτημένοι τὰ προσόντα τοῦ διευθυντοῦ εἶναι ἐλάχιστοι, ἐνῷ ὁ ἀριθμὸς τῶν σχολείων εἶναι παμμέγιστος. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο διὰ λόγους δικαιοσύνης, ἐφόσον δυνάμει ὡρισμένου νόμου ἔχει ἐπιτραπῆ εἰς αὐτοὺς νὰ ἀναδιορισθοῦν καὶ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἐφηρμόσθη.

§421Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν νὰ διευθύνῃ τὰ σχολεῖα.

§422Ν. ΣΠΗΛΙΩΤΗΣ. Μάλιστα· αὐτὴ εἶναι ἡ τροπολογία μου.

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δημητρακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§424Τ. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλα τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ἀντίτυπον μάλιστα τῆς ὁποίας ἔδωκα ἰδιοχείρως καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας...

§425Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὴν ἐμελέτησα καὶ τὴν εὗρον δικαίαν. Δεκτή, κ. Πρόεδρε, ἡ τροπολογία τοῦ κ. Δημητρακοπούλου.

§426ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§427Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ὑποβάλλω μίαν παρατήρησιν. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Σπηλιώτη, περιλαμβανομένη εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον, νὰ προηγηθῇ τῆς φράσεως «δημοδιδάσκαλοι.... διατελέσαντες κλπ.». Οὗτοι δηλαδὴ νὰ τεθοῦν κατὰ δεύτερον λόγον.

§428Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὄχι κατὰ δεύτερον λόγον, ἀλλὰ κατὰ δευτέραν κατηγορίαν. Ἡ πρώτη κατηγορία μὲ τὰ ἐπιδόματα εἶναι 40. Δὲν ἠμπορῶ νὰ τὸ δεχθῶ· εἶναι ζήτημα χρημάτων· δώσατέ μας χρήματα νὰ τὸ δεχθῶμεν.

§429Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Νὰ προτιμῶνται τῶν ἄλλων διδασκάλων.

§430Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἆ! αὐτὸ μάλιστα· τὸ δέχομαι.

§431Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἐπίσης ἐπὶ τῆς 7 παραγράφου ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν: Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ διευθύνοντος τὸ δημοτικὸν σχολεῖον ὑπὸ τῶν συναδέλφων του δημοδιδασκάλων θὰ γεννήσῃ προστριβὰς καὶ δὲν θὰ εἶναι ἡ ἐκλογὴ ἡ ὁποία θὰ ἀναδείξῃ τὸν ἱκανώτερον. Θὰ ἐπεθύμουν λοιπὸν ὅπως, ἀντὶ τῆς διὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς ἀναθέσεως τῆς διευθύνσεως, ἀνατίθεται αὕτη κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου διὰ πράξεως τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ.

§432Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπειδὴ οἱ δημοδιδάσκαλοι διὰ τῆς Ὁμοσπονδίας των καὶ τοῦ Συλλόγου των ἐζήτουν τὴν αὐτοδιοίκησιν, ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ τὸ πρῶτον πείραμα καὶ νὰ τοὺς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκλέγουν τοὺς διευθυντὰς μόνοι των. Ἂν ἐπιτύχουν, θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν αὐτοδιοίκησιν.

§433ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουκουμετζίδης ἔχει τὸν λόγον.

§434Γ. ΔΟΥΚΟΥΜΕΤΖΙΔΗΣ. Πρόκειται, κ. Ὑπουργέ, περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι διὰ νόμου ἀνεγνωρίσθησαν δημοδιδάσκαλοι. Καταθέτω σχετικὴν τροπολογίαν καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ τὴν ἀποδεχθῆτε, διότι ἀφορᾷ μίαν κατηγορίαν ὑποδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ὡς ἀξιωματικοὶ καὶ εἶναι ἄξιοι αὐτῆς τῆς ὑποστηρίξεως.

§435ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζηλίας ἔχει τὸν λόγον.

§436Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Κύριοι, ὀφείλω πρῶτον νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι εἶμαι εἰσηγητὴς εἰς 3 νομοσχέδια καὶ δὲν δύναμαι, ἐφόσον συζητοῦνται τὴν 4 πρωινήν, νὰ ἀναπτύξω τὰς γνώμας μου. Ἑπομένως θὰ περιορισθῶ εἰς μίαν τροπολογίαν, διότι τὰς ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ὑποβληθείσας ἐδέχθη κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ κ. Ὑπουργός. Εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ προσωπικοῦ τῶν σχολείων Θράκης ἐξηρέσαμεν τοὺς προσωρινῶς ὑπηρετήσαντας ὡς ἐπιθεωρητὰς καὶ δὲν τοὺς παίρνομεν ὡς τοιούτους, ἐνῷ πρέπει νὰ τοὺς ἀναγνωρίσωμεν, ὡς ἔχοντας τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωνται· ὡς διευθυνταί. (Διάλογοι).

§437Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἀποδέχομαι, κ. Χατζηλία. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροπολογήθη).

§438Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Πρόεδρε, νὰ τελειώνωμεν, σᾶς παρακαλῶ· οὐδεμίαν ἄλλην τροπολογίαν δέχομαι. (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 7–12 εἰς βʹ ἀνάγνωσιν).

§439ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσαρμογῆς καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐπιδόματα τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως πρὸς τοὺς λοιποὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 403, 2328 περὶ διοικήσεως τῶν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπαγομένων κληροδοτημάτων». (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1–3).

§440Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 4ον.

§441ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§442Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λόγῳ τῆς ὥρας παραιτοῦμαι τοῦ λόγου, καίτοι θὰ εἶχον νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει. Οὐχ ἧττον ὅμως ὑποβάλλω τὴν γνώμην πρὸς ὑμᾶς, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, σχετικοῦ πρὸς τὰ κληροδοτήματα, ὅπως θέσητε διάταξιν καθ’ ἣν θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐπεμβῆτε εἰς τὸ περίφημον κληροδότημα, εἰς τὸ ὁποῖον τρώγονται ὁλόκληροι περιουσίαι. (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς αʹ ἀνάγνωσιν).

§443Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον. Ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον).

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου 1242 περὶ ἀνωτέρων ἐποπτῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§445Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸν λόγον, κ. Πρόεδρε.

§446Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἀντίρρησιν ἐπὶ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου;

§447Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπὶ τῆς ψηφίσεως ὄχι· ἐπὶ τῆς κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν ψηφίσεως.

§448ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§449Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πρέπει νὰ φύγῃ μία πλάνη. Μήπως κανεὶς νομίζει ὅτι σκοπὸς τῶν θελόντων νὰ ὁμιλήσουν εἶναι νὰ παρακωλύσουν τὸ νομοσχέδιον; Δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς αὐτός. Μιὰ φορὰ ποὺ ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ συστήσῃ Πανεπιστήμιον ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ θέλει νὰ τὸ συστήσῃ καὶ τὸ θεωρεῖ σκόπιμον, δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις. Πρόκειται ὅμως περὶ σοβαρωτάτου πράγματος, πρόκειται περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συζητηθῇ ἐν πλάτει καὶ ἐν ἐκτάσει. Ὑποθέτω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως θὰ ἀκούσητε μερικὰ πράγματα, ἐκ τῶν ὁποίων καὶ σεῖς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ πεισθῆτε ὅτι χρῄζουν διορθώσεως, ἂν ἔχωμεν καιρόν—δὲν ἠξεύρω πότε ἀπεφασίσατε νὰ διακόψωμεν τὰς συνεδριάσεις.

§450Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀκούσατε, κ. Γόντικα· δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἀντίρρησιν νὰ συζητήσωμεν καὶ μίαν καὶ δύο ἡμέρας. Τὸ ζήτημα βεβαίως εἶναι σπουδαιότατον καὶ χρῄζει μελέτης. Ἀλλὰ σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἀπαραιτήτως θὰ τελειώσωμεν τὸ Σάββατον ἢ τὴν Κυριακὴν τὰς συνεδριάσεις, διότι ἡ πίεσις τῶν πληρεξουσίων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι μεγίστη. Δὲν ἠμποροῦν νὰ ὑπομείνουν οἱ πληρεξούσιοι πλέον. Ἄν εἴχομεν καιρόν, βεβαίως δὲν θὰ ἐκουράζομεν τόσον πολὺ τὴν Συνέλευσιν, νὰ διανυκτερεύῃ καὶ νὰ ψηφίζῃ νομοσχέδια. Λοιπὸν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἔχομεν τὸν ἀγροτικὸν νόμον, τὰ διοικητικὰ νομοσχέδια, ἔχομεν ἕνα ἢ δύο δικαστικὰ τὰ ὁποῖα ἀπομένουν καὶ μερικὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ψηφισθοῦν. Ἄν δὲν ψηφισθοῦν σήμερον εἰς τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, εἶναι κίνδυνος νὰ μὴ ψηφισθοῦν. Λοιπὸν θὰ ἠθέλομεν, ἐν μέτρῳ τινί, νὰ ἀρχίσῃ ἡ λειτουργία τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κατὰ τὸ ἐπερχόμενον σχολικὸν ἔτος. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι πρέπει νὰ ἀκουσθῇ καὶ ἡ γνώμη τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἔχομεν ἤδη ὑπ’ ὄψιν μερικὰς τροπολογίας ὑποβληθείσας παρ’ αὐτῆς. Ἄν σεῖς θέλετε νὰ ὑποδείξητε μερικὰς ἄλλας, εὐχαρίστως θὰ τὰς συζητήσωμεν καὶ θὰ τὰς λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι μερικοὶ πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦν νὰ ὁμιλήσουν γενικώτερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπεσχέθημεν ὅτι ἡ βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις θὰ γίνῃ τὸ ἀπόγευμα, ὥστε νὰ δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ ἑξῆς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης συμφωνεῖ ἐντελῶς πρὸς τὰς νεωτέρας ἀντιλήψεις. Διαφέρει δὲ ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ὑπάρχοντος ὀργανισμοῦ τοῦ ἐδῶ Πανεπιστημίου, διότι ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὑπάρχει μεγαλυτέρα εἰδίκευσις εἰς τὰς σπουδάς, ὑπάρχει μεγαλυτέρα εὐρύτης τῶν διδασκομένων μαθημάτων, χωρὶς ἐξ αὐτοῦ νὰ ὑπολογίζηται ὅτι ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης θὰ λειτουργήσῃ τοῦτο πλήρως. Εἶναι εἷς ὀργανισμὸς ὁ ὁποῖος θὰ λειτουργήσῃ βαθμιαίως, δὲν θὰ λειτουργήσῃ διὰ μιᾶς. Τὸ εἶπον αὐτά, διότι ὑπάρχουν πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι λέγουν «δὲν θέλομεν τὴν Α ἢ Β Σχολήν». Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν ὅλαι αἱ Σχολαὶ καὶ τὰ τμήματα τῶν Σχολῶν διὰ μιᾶς. Θὰ λειτουργήσουν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν καὶ ἀναλόγως τῶν μέσων. Πρόκειται μόνον σήμερον νὰ ἱδρυθῇ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ σιγὰ–σιγὰ θὰ ἴδωμεν πῶς βαθμιαίως θὰ λειτουργήσῃ. Εἶναι ὅμως ἀνάγκη νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τὸ ἑπόμενον σχολικὸν ἔτος. Διότι τὸ Πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης θὰ συντελέσῃ, ὅπως καὶ τὸ ἐν Ἀθήναις Πανεπιστήμιον, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιστημῶν ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ τὰ μέγιστα καὶ εἰς τὸν ἐξελληνισμὸν τῆς Θράκης, δύναταί τις νὰ εἴπῃ. Λοιπὸν ὁ σκοπὸς εἶναι καὶ γενικώτερον ἐπιστημονικὸς καὶ ἐθνικὸς καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἂν ὑπάρχουν ἐλλείψεις τινές, θὰ διορθωθοῦν.

§451Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέπετε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ δύο λέξεις;

§452ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε ἐγγεγραμμένος. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐγγεγραμμένοι περὶ τοὺς δέκα.

§453Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριοι, θέλετε νὰ συνεννοηθῶμεν ἢ θέλετε νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον;

§454Α. ΩΡΟΛΟΓΟΠΟΥΛΟΣ. Γεννᾶται ἡ ὑπόνοια εἰς τοὺς Μακεδόνας πληρεξουσίους, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀκριβῶς ἡ συζήτησις γίνεται πρὸς κωλυσιεργίαν καὶ διὰ τίποτε ἄλλο. Εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον ἀνάγνωσιν δύναται νὰ γίνεται ἡ συζήτησις.

§455ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν βʹ συζήτησιν, κ. Γόντικα.

§456ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς ἐπεμβαίνετε; Ὁρίστε, κ. Γόντικα.

§457Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἶπον, κύριοι, ὅτι εἶναι μία πλάνη τὸ νὰ νομίζῃ κανεὶς ὅτι σκοπὸς τῶν θελόντων νὰ ὁμιλήσουν εἶναι νὰ παρακωλύσουν τὸ νομοσχέδιον. Καὶ ἀπορῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅταν ἀκούω νὰ λέγηται «ἡμεῖς οἱ Μακεδόνες κλπ.». Δίδομεν δηλ. μίαν τοπικὴν σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα, ὡς νὰ ὑπάρχῃ κανεὶς ὁ ὁποῖος νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἱδρυθῇ τὸ Πανεπιστήμιον εἰς Μακεδονίαν. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ. Σύστασις ἑνὸς Πανεπιστημίου καὶ ὀργανισμὸς Πανεπιστημίου εἶναι ἓν πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν ἐνδιαφέρει μόνον τὸν Τόπον ἔνθα ἱδρύεται τὸ Πανεπιστήμιον’ ἐνδιαφέρει πάντα Ἕλληνα καὶ πάντα ἐπιστήμονα καὶ πάντα καταγινόμενον ὁπωσδήποτε εἰς τὰ γράμματα. Δὲν πρόκειται μόνον τὸ πῶς θὰ λειτουργήσῃ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ εἰς ποῖον Τόπον θὰ λειτουργήσῃ, πρόκειται καὶ ποίαν σχέσιν καὶ ποίαν ἐπίδρασιν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τοῦ ἄλλου τοῦ ὑφισταμένου Πανεπιστημίου. Καὶ ζήτημα τόσον σοβαρὸν καὶ ἐπιστημονικὸν κυρίως ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἐξέρχεται μόνον ἀπὸ τὸ γραφεῖον τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἀπὸ τὸ ἐπιτελεῖόν του ἐν τῷ Ὑπουργείῳ· αὐτὸ εἶναι κτῆμα κοινὸν ὅλων τῶν ἐπιστημόνων. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἄνθρωπος τῆς μορφώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἐπιστήμων ὡς αὐτὸς διακεκριμένος, βεβαίως ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὅτι κυρίως τὰ ζητήματα αὐτὰ συζητοῦνται ἐκ τῶν προτέρων, ἀφοῦ καταρτισθῶσιν ἀποστολαὶ εἰς ὅλον τὸν ἐπιστημονικὸν κόσμον, ἀλλὰ κυρίως εἰς τὸν ἐπιστημονικὸν κόσμον ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν ἕνα ἢ κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον, δυνάμει διορισμοῦ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, κατέχει τὴν θέσιν τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ. Καὶ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Ἔλαβε γνῶσιν ἐπισήμως τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου;

§458Δ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλοίμονον ἂν ἐλάμβανεν. Ἀποτέφρωσιν θέλει τὸ Πανεπιστήμιον τῶν Ἀθηνῶν καὶ τίποτε ἄλλο.

§459Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἦλθεν εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὑπεσχέθη νὰ ὑποδείξῃ ἐλαχίστας τροπολογίας. Αὐταὶ δὲ αἱ τροποποιήσεις θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν.

§460Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἔλαβεν ἐπισήμως γνῶσιν τοῦ σχεδίου ἡ Σύγκλητος;

§461Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ κατηρτίσθη. Εἶδον σήμερον τὴν Σύγκλητον καὶ συνεννοήθημεν.

§462Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ ὅμως πρὸ 4 ἢ 5 ἡμερῶν ὄχι ἀπὸ περιέργειαν, ἀλλ’ ἀπὸ ἐνδιαφέρον ἤθελον νὰ ἴδω κατὰ πόσον ἐξετιμήθη παρ’ ὅλων τῶν εἰδικῶν. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίζομαι ὅτι θὰ ἐλαμβάνετε ἀπολύτως τὰς γνώμας ὡς ἀποφάσεις τῶν εἰδικῶν· δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ ἐννοήσω πῶς μία δημοσία Ἀρχὴ ἐλευθέρου Κράτους κοινοβουλευτικοῦ, ἡ ὁποία ἔχει ἵδρυμα ἐπίσημον, ἓν Πανεπιστήμιον, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλῃ σχέδιον ὀργανισμοῦ Πανεπιστημίου χωρὶς νὰ ζητήσῃ τὰ φῶτα τῶν εἰδικῶν. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ζητοῦμεν τὴν δημοσιότητα καὶ ἀποστέλλομεν τὰ σχέδια τῶν νόμων εἰς ὅλους τοὺς Δικηγορικοὺς Συλλόγους διὰ νὰ λάβωμεν τὰς γνώμας ὅλων τῶν εἰδικοτήτων....

§463Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ σημερινὸς ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ἔργον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν εἶναι ἄξιος θαυμασμοῦ, διότι εἶναι ὀπισθοδρομικὸς καὶ δὲν συντελεῖ εἰς τὴν ἐξύψωσιν τοῦ ἐπιστήμονος.

§464Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὔτε ἐγὼ τὸν θαυμάζω, ἀλλὰ δὲν θαυμάζω καὶ τοῦτον, καὶ ἐπειδὴ ἀπεφάσισα νὰ μὴ ἀγορεύσω, θὰ ἀρκεσθῶ νὰ ὑποδείξω τινὰ σημεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ δώσητε προσοχὴν καὶ νὰ τὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, διότι ἂν εἰς ἄλλην ὥραν ἡ Συνέλευσις ἦτο πλήρης θὰ ἐπεθύμουν διεξοδικώτερον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· δυστυχῶς δὲν δύναμαι εἰς τοιαύτην ὥραν νὰ ὁμιλήσω. Πρῶτον ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, εἶναι γνωστόν, ὅτι πρέπει νὰ ἴδῃ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας· πρὶν ἢ συζητηθῇ, ἤρχισαν νὰ ἀσχολοῦνται περὶ τοῦ Πανεπιστημίου τούτου καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Δὲν εἶναι ἀσήμαντος ἡ συζήτησις προκειμένου περὶ ὀργανισμοῦ ἑνὸς Πανεπιστημίου, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὅλοι οἱ ὀργανισμοὶ καὶ ἰδίως οἱ νεώτεροι τῶν Πανεπιστημίων θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἀπ’ ὅλα τὰ Πανεπιστήμια, θὰ τοὺς κρίνωσιν οἱ εἰδικοὶ καὶ θὰ ἀσχοληθῶσιν ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ νέου Πανεπιστημίου, καὶ δι’ αὐτὸ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλωμεν ἰδιάζουσαν προσοχὴν καὶ εἰς τὴν σύνταξιν καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι εἶναι καὶ ἕνας καθρέπτης κρίσεως ἀπὸ ἡμᾶς καὶ γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πολλὰ περιοδικὰ θὰ δημοσιεύσωσι τὸν ὀργανισμὸν αὐτὸν καὶ θὰ τὸν κρίνωσι. Ταῦτα τὰ λέγω διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν εἶναι ἀσήμαντον πρᾶγμα ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ὀργανισμοῦ ἑνὸς Πανεπιστημίου. Τὸ σύστημα τῆς διαιρέσεως τῶν Σχολῶν τὸ ἀφίνω ὅπως ἔχει εἰς τὸ νομοσχέδιον πρὸς τὸ παρόν.

§465ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ τὸ συζητήσωμεν.

§466Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τὸ θεωρεῖτε ἐπουσιῶδες, ὥστε δὲν χρειάζεται συζήτησις; Εἰς τὴν Θεολογικὴν Σχολὴν δίδετε δύο πτυχία, πτυχίον Χριστιανικῆς Θεολογίας καὶ πτυχίον Ἑβραιολογίας. Τί θέλετε νὰ εἴπητε μὲ τὸ πτυχίον τῆς Ἑβραιολογίας;

§467Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἑβραϊκὴ Θεολογία.

§468Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἱδρύεται Ἑβραϊκὴ Θεολογικὴ Σχολή;

§469Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§470Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς οὐδὲν Πανεπιστήμιον ὑπάρχει.

§471Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς τὸ κάμνομεν, διότι ὑπάρχει λόγος.

§472Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Οὔτε ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ἕδρα Ἑβραιολογίας οὔτε πουθενὰ ἀλλοῦ. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι ἄνευ σημασίας. Εἰς τὴν αὐτὴν Σχολὴν νὰ διδάσκωνται δύο....

§473Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐδῶ, εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καθηγητὴς εἶναι ὁ κ. Παπαγιαννόπουλος.

§474Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἱδρύετε Σχολὴν Ἑβραιολογίας.

§475Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σχολὴν Θεολογικήν.

§476Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἂν θέλετε νὰ εἴπητε ὅτι διὰ τὴν ἕδραν τῆς Ἑβραιολογίας ἀπαιτεῖται εἰδικὸν πτυχίον· δύο πτυχία.

§477Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ναί.

§478Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ βγῇ ραββῖνος;

§479Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ναί. Διαιρεῖται εἰς δύο τμήματα καὶ σᾶς λέγω ὅτι ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ἰδικόν μας Πανεπιστήμιον ἕδρα.

§480Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Πανεπιστήμιον ἡ Ἑβραϊκὴ ἕδρα εἶναι διδασκαλία τῆς Χαλδαϊκῆς Θεολογίας καὶ χρησιμεύει πρὸς συμπλήρωσιν τῶν σπουδῶν τῶν Χριστιανῶν Θεολόγων, ἐνῷ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ποὺ ζητεῖτε σεῖς δημιουργεῖτε ἕδραν Ἑβραιολογίας· θὰ διδαχθῇ ἐκεῖ ἡ Ἑβραϊκὴ θεολογία καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν καὶ θὰ λαμβάνωσι πτυχίον διὰ τὴν Ἑβραϊκήν· θὰ ἐξέρχωνται ραββῖνοι ἀπὸ αὐτὴν τὴν Σχολήν. Ἱδρύεται Σχολὴ Θεολογικὴ ἐν Ἑλληνικῷ Πανεπιστημίῳ καὶ ἐντὸς αὐτοῦ Σχολή, ὁμοία τῆς ὁποίας εἰς οὐδὲν Χριστιανικὸν Πανεπιστήμιον ὑπάρχει μέχρι σήμερον, καίτοι ὑπάρχουν πληθυσμοὶ συμπαγεῖς Ἑβραϊκοὶ εἰς πολλὰ μέρη. Ἐγὼ νομίζω ὅτι θὰ περιορισθῇ εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς Ἑβραιολογίας, ὅπως εἶναι καὶ εἰς τὸ ἐδῶ Πανεπιστήμιον.

§481Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πτυχίον τί θὰ εἴπῃ;

§482Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κάμνομεν ἓν τμῆμα Σχολῆς, ὅπου θὰ σπουδάζουν οἱ Ἑβραῖοι κληρικοί. Μᾶς πειράζει αὐτό; Εἰς τὰ ἄλλα Πανεπιστήμια γίνεται αὐτό, ἀλλ’ ὄχι μὲ τμῆμα, ἀλλὰ μὲ σεμινάρια.

§483Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐπίσης βλέπω ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν Μαθηματικῶν καὶ τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν θὰ δίδῃ πτυχίον κτηνιατρικῆς.

§484Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ γίνεται καὶ εἰς τὰ Πανεπιστήμια τῆς Βιέννης καὶ τῆς Λειψίας.

§485Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔχουν ἰδιαιτέρους καθηγητάς.

§486Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν ἐπιμένω, ἁπλῶς τὸ λέγω. Ἐπίσης ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσάγεται τὸ σύστημα τοῦ διορισμοῦ ἄνευ προσόντων, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ διορίζεται καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου μὴ διδάκτωρ τῆς Σχολῆς, εἰς τὴν ὁποίαν διορίζεται. Τοῦτο εἶναι σύστημα πρωτότυπον· δὲν γνωρίζω ἂν εἶναι γνώμη ἰδική σας, κ. Ὑπουργέ, ἢ ἄλλου τινός, ἐξ ὅσων ὅμως γνωρίζω ἐγὼ καὶ ἐξ ὅσων προσεπάθησα νὰ μάθω ἀπὸ ἄλλους εἰδικωτέρους καὶ γνωρίζοντας περισσοτέρας γλώσσας ἀπὸ ἐμέ, εἰς κανὲν ἐν Εὐρώπῃ Πανεπιστήμιον δὲν ὑπάρχει τὸ σύστημα τοῦτο, τουτέστι νὰ διορίζωνται καθηγηταὶ μὴ διδάκτορες.

§487Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ μὲ τὴν καινοτομίαν αὐτὴν νὰ ἀναγνωρισθῇ ὅτι διὰ τὸν διορισμὸν καθηγητοῦ πρέπει νὰ προσέχῃ τις εἰς τὰ οὐσιαστικὰ προσόντα τοῦ ἐπιστήμονος καὶ βάζομεν ἓν ἄρθρον εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, καθ’ ὃ οἱ ἔχοντες πρωτοτύπους ἐργασίας καὶ ἀποδεδειγμένην διδακτικὴν ἱκανότητα δύνανται νὰ διορισθοῦν καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Εἰς τί θὰ ὠφελήσῃ ἂν εἶναι διδάκτορες ἢ προλύται ἢ δὲν ἔχουσι δίπλωμα; Γνωρίζετε ὅτι ὁ Σβορῶνος ἐπὶ εἰκοσαετίαν δὲν διωρίζετο, διότι δὲν εἶχε δίπλωμα καὶ ὅμως ἦτο ὁ μεγαλύτερος νομισματολόγος τῆς Εὐρώπης;

§488Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὅταν ἔχωμεν Σβορώνους, κάμνομεν εἰδικὸν νόμον.

§489Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὅτι εἰς κανὲν Πανεπιστήμιον τοῦ κόσμου δὲν γίνεται.

§490Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τῆς Εὐρώπης εἶπον. Ὁπωσδήποτε ἐγὼ ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου.

§491Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια δὲν εἶναι ὅρος νὰ ἔχουν δίπλωμα. Σᾶς ἀναφέρω τὸν Obenheim. Ὁ Παλαμᾶς, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἱδρύσωμεν ἕδραν τῆς νεωτέρας φιλολογίας, ἦτο ἐκ τῶν πλέον ἐνδεδειγμένων, καὶ ὅμως δὲν θὰ εἶχε κανὲν δίπλωμα. Πρέπει νὰ ἔχῃ μίαν ἐπίδοσιν, τὴν ὁποίαν νὰ ἔχῃ ἀποδείξει διὰ πρωτοτύπων συγγραφῶν· ὅταν ὁ ὅρος αὐτὸς πληροῦται εἶναι ἀστεῖον νὰ ζητῇ τις δίπλωμα, ὅπως εἶναι ἀστεῖον νὰ γίνωνται καθηγηταὶ μόνον διότι ἔχουν διπλώματα.

§492ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἰς κανὲν Πανεπιστήμιον τοῦ κόσμου δὲν γίνεται αὐτό. Θὰ μᾶς ἐπιτρέψητε νὰ ὑπερασπίσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον, νὰ γίνῃ ἓν Πανεπιστήμιον περιωπῆς διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν μίαν ἀνάπτυξιν καὶ μίαν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην περιωπῆς.

§493Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ζερβός, ὁ γνωστὸς εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην διὰ τὰς γνώσεις του ἐπὶ τῆς ἱστορίας τῆς ἰατρικῆς, εἶναι ἐκτὸς τοῦ Πανεπιστημίου, ἐνῷ θὰ περιεποίει τιμὴν εἰς κάθε Πανεπιστήμιον, καὶ ὅμως θέλει νὰ εἶναι ὑπερασπιστὴς αὐτῶν τῶν χαμάληδων. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§494ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἐγὼ ὑπερασπιστὴς χαμάληδων;

§495Γ. ΒΡΑΧΗΝΟΣ. Κατόπιν τῆς τροπῆς τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ συζήτησις καταθέτω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§496ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν εἶναι φράσεις αὐταί· νὰ ἀνακαλέσῃ. (Ὁ θόρυβος ἐξακολουθεῖ).

§497Κ. ΤΣΙΜΙΝΑΚΗΣ. Ἀνακαλῶ, διότι ἐν νευρικότητι τὸ εἶπον.

§498Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑβρίζεται ἔτσι τὸ Πανεπιστήμιον. Ἐν ὀνόματι τοῦ γοήτρου τοῦ Πανεπιστημίου διαμαρτύρομαι. Ἄν εἶναι χαμάληδες, τότε νὰ τὸ κλείσωμεν.

§499Γ. ΤΣΑΚΑΝΙΚΑΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, κύριε Πρόεδρε.

§500Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐντροπή, κύριε Τσακανίκα.

§501Α. ΜΑΡΚΟΥ. Εἶναι δικαίωμά μας νὰ τὴν ὑποβάλωμεν.

§502ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁπωσδήποτε, τὸ Προεδρεῖον ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Ἑπομένως λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6ην μ.μ. (Ὥρᾳ 6 π.μ.).