1924.07.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 81Η

Δευτέρα 14 Ἰουλίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.20′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2Σ. ΞΥΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§4Σ. ΞΥΔΗΣ. Κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. διατάξεων» φέρω τὴν παρατήρησιν ὅτι δὲν περιελήφθη ἡ τροπολογία ἡ ἀφορῶσα τὸν σχηματισμὸν τῶν Ἐπιτροπῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ μέλη ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα διορίζονται κατ’ ἀπόλυτον ἐκλογὴν ἀπὸ τὸν Νομάρχην. Ἡ μεταρρύθμισις ἐκείνη ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως καὶ φαίνεται καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι ἔγινεν ἀποδεκτή· ἀλλ’ ἡ ἔντυπος τροπολογία, ἡ ὁποία ἦτο κατατεθειμένη εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ ἀνεγνώσθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου, δὲν ἀναφέρεται.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐξετασθῶσι καὶ θὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§6Σ. ΞΥΔΗΣ. Ἤθελον νὰ κάμω ἄλλην μίαν παρατήρησιν προκειμένου περὶ τῆς ἀπαγορεύσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς διορισθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως περὶ ἀγορᾶς καὶ πωλήσεως διαφόρων εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης. Ἔχει σημασίαν ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ ἐζήτησα ἐξηγήσεις ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῆς. Ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις αὐτὴ ἀφορᾷ τὰ ἐγχώρια προϊόντα· ὅταν πρόκειται περὶ ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν, τότε μόνον ἀκυροῦνται αἱ ἀγοροπωλησίαι. Καὶ ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἀποδέχεται τὴν τοιαύτην ἔννοιαν.

§7Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐπίσης διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ γίνεται τροποποίησις ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρόσληψιν καὶ μελῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Ἀπεφασίσθη δηλ. νὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ οἱ παραγωγοί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε τὴν τροπολογίαν, μοὶ τὴν ἔδωσε καὶ ἐγὼ τὴν ἔδωσα εἰς τὸ Προεδρεῖον· παραδόξως ὅμως δὲν βλέπω νὰ περιελήφθη. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ζήτημα σπουδαιότατον, διότι πρόκειται νὰ ἀντιπροσωπευθοῦν οἱ ἀγροτικοὶ συνεταιρισμοί.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὴ ἡ τροπολογία;

§9Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε. Κύριε Ὑπουργέ, ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ἐδώσατε διὰ τῆς χειρός μου δὲν περιελήφθη εἰς τὰ πρακτικά.

§10Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Σᾶς εἶπον ὅτι τὴν τροπολογίαν σας αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀντιπροσωπευθῶσι καὶ οἱ γεωργικοὶ πληθυσμοί, τὴν δέχομαι ἀπολύτως, ἀλλὰ τὴν θεωρῶ ἀποτελοῦσαν λεπτομέρειαν ἐμπεριεχομένην εἰς τὸν γενικὸν κανόνα καὶ εἶπα νὰ προστεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ἑρμηνεία ὅτι δύνανται ἢ πρέπει νὰ ἐκλέγωνται δύο καὶ τρία πρόσωπα κατὰ προτίμησιν ἀπὸ τοὺς Νομάρχας. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐδαφίου προαγορῶν καὶ προπωλήσεων τροφίμων, ἔχει αὕτη ὡς ἀναφέρεται παρὰ τοῦ κ. Ξύδη.

§11Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἴχομεν γράψει εἴπετε νὰ τὸ δώσωμεν εἰς τὸ Προεδρεῖον, διότι ἐγένετο δεκτόν. Ἐπρόκειτο ἀκριβῶς διὰ τὸ ζήτημα τῶν ἀντιπροσώπων.

§12Σ. ΞΥΔΗΣ. Ὑπῆρχε μία τροπολογία, ἡ ὁποία, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἐγένετο δεκτή. Ἡ τροπολογία δὲ αὕτη ἀναφέρεται εἰς τὸ ὅτι ὁ Νομάρχης δὲν ἔχει τὴν ἀπόλυτον ἐκλογὴν τῶν 4 μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς.

§13Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὴν τροπολογίαν καὶ σᾶς προσέθεσα ὅτι ὑπάρχει διάταξις, ἡ ὁποία συμπληροῖ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. συναδέλφου ἐκ Κερκύρας καὶ καλύπτει καὶ τὰς ἀξιώσεις τὰς ἰδικάς σας. Δὲν ἠμπορῶ νὰ χαλάσω τὸ ὅλον σύστημα τῶν Ἐπιτροπῶν. Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ προσλαμβάνῃ καὶ ἄλλα πρόσωπα, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς εἶναι ἀκαθόριστος. Προσλαμβάνονται δὲ κατὰ προτίμησιν ἐκ τῶν συλλόγων καὶ συνεταιρισμῶν.

§14Σ. ΞΥΔΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον αἱ ἐπαρχιακαὶ Ἐπιτροπαὶ ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὸν Νομάρχην, ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν ἢ τὸν ἀρχαιότερον δικαστήν, ἀπὸ τὸν καθηγητὴν τῶν μαθηματικῶν, ἀπὸ τὸν γεωπόνον καὶ τὸν Ἔφορον. Τώρα προστίθενται ἀκόμη 4 μέλη ἐκ τοῦ συνεταιρικοῦ καὶ τοῦ ἐμπορικοῦ κόσμου.

§15Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Σεῖς θέλετε νὰ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ Νομάρχου· δὲν καταργεῖται.

§16Σ. ΞΥΔΗΣ. Τότε, εἴπατέ το καθαρά, λαμβάνετε τὰ μέλη ἐκ τῶν καταναλωτῶν, οἱ ὁποῖοι καταπιέζουν τοὺς παραγωγούς.

§17Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἡ ἰδική μου τροπολογία ὅμως ἐγένετο δεκτή.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις αὐτὴ ἔληξεν. Ἄλλη παρατήρησις ὑπάρχει;

§19Ν. ΞΗΡΟΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κ. Πρόεδρε, ὅτι εἰς τὸ ψηφισθὲν ἄρθρον 90 τοῦ Συντάγματος ὑπάρχει μία ἀσάφεια κατὰ τὴν διατύπωσίν του. Ἐκεῖ ποὺ λέγει «ἐπὶ τῇ βάσει συμφώνου γνώμης τοῦ Δικαστικοῦ Συμβουλίου» τί ἐννοεῖται; Συμφώνου πρὸς τὸν Ὑπουργόν;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναί, συμφώνου πρὸς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται μετὰ τῶν γενομένων διορθώσεων).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Τὸ Ἐργατικὸν Συνδικάτον «Πρόοδος» ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. —Αἱ ἀπορριφθεῖσαι μαθήτριαι τῆς γʹ τάξεως τοῦ Βʹ ἐν Ἀθήναις Γυμνασίου ζητοῦσιν ὅπως ἐπανεξετασθῶσι τὸν προσεχῆ Σεπτέμβριον. —Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Καλυβιόνας διαμαρτύρονται κατὰ τῆς Ἀλβανικῆς ὁροθετικῆς Ἐπιτροπῆς. —Ὁ ἔφεδρος ἀρχίατρος Νικόλαος Βασιλειάδης παρακαλεῖ ὅπως τοῦ ἀπονεμηθῇ σύνταξις. —Ἐπιτροπὴ κατοίκων Ναούσης αἰτεῖται τὴν ἐκκένωσιν τοῦ διδακτηρίου. —Οἱ Α. Μοσχόπουλος, Ζ. Μόρδονης κλπ. ζητοῦσι τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας τῶν τεσσαράκοντα χιλιάδων ζυγίων καυσοξύλων Τσαπρανίου. —Ἐπιτροπὴ πολιτικῶν Τούρκων προσφύγων παρακαλεῖ ὅπως ματαιωθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως περὶ μετακινήσεώς των. —Τὸ συνέδριον διδασκάλων Σουφλίου ζητεῖ ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. —Ἡ «Δημοκρατικὴ Ἕνωσις» Μακεδονίας αἰτεῖται τὴν πλήρη ἐφαρμογὴν τοῦ δημοκρατικοῦ προγράμματος. —Ἡ κοινότης Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως διαγραφῇ ἡ διάταξις ἡ ὁρίζουσα τὴν κανονικὴν περιουσίαν καὶ τοὺς πόρους τοῦ ἱδρυομένου ἐκεῖσε Πανεπιστημίου. —Διάφοροι Σύλλογοι Ρεθύμνης παρακαλοῦσιν ὅπως συμπληρωθῇ ἡ ἐγκατάστασις τοῦ τηλεφωνικοῦ κέντρου. —Οἱ κάτοικοι Καρυᾶς παρακαλοῦσιν ὅπως τὸ Κράτος ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς τοὺς ἐκ τῆς χαλάζης παθόντας. —Οἱ διδάσκαλοι τῆς περιφερείας Ἐδέσσης ζητοῦσιν ὅπως τὸ παρεχόμενον ἐπίδομα 50% εἰς τοὺς διδασκάλους τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος δοθῇ καὶ εἰς αὐτούς. —Οἱ Νικόλαος Σιώπης κλπ. παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐξορισθῶσιν, ἀλλὰ διατεθῶσι πρὸς ἐξόντωσιν τοῦ ἀρχιληστοῦ Γιαγκούλα. —Οἱ ἐμφυτευταὶ Μακρονίων διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς καθορίσεως τοῦ τιμήματος τῆς ἐξαγορᾶς ἐμφυτευτικῶν κτημάτων. —Ὁ ἐμποροϋπαλληλικὸς κόσμος Θεσσαλονίκης ἐκφράζει τὰς εὐχαριστίας του διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ περὶ κυριακῆς ἀναπαύσεως νομοσχεδίου. —Οἱ κληρικοὶ Κρήτης παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ μέριμνα πρὸς οἰκονομικὴν βελτίωσιν τοῦ κλάδου των. —Ὁ Σύνδεσμος τῶν Δημοδιδασκάλων Ρεθύμνου παρακαλεῖ ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. —Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὰς ἐκθέσεις της περὶ τῆς αἰτουμένης ἀδείας πρὸς δίωξιν τῶν πληρεξουσίων 1) Νάξου Δ. Προμπονᾶ, 2) Σερρῶν Ἰακώβου Τριανταφύλλου, 3) Χανίων Ν. Ζουδιανοῦ, 4) Λακωνίας Πιερράκου Μαυρομιχάλη, 5) Βερροίας Ἀβραὰμ Γρηγοριάδου, 6) Παρνασσίδος Θ. Παπαϊωάννου, 7) Κοζάνης Σ. Θεολογίτου, 8) Βόλου Γ. Παπαγεωργίου, 9) Ἡρακλείου Στ. Γρηγορίου, 10) Ζακύνθου Καίσαρος Ζέζα καὶ 11) Σάμου Ἰω. Μαλαχία. —Ἡ ἐπὶ τῶν ΤΤΤ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Ἑταιρείας «Wirless Marconi». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Γ. Ροδόπουλος καὶ Ν. Ξηρὸς ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος νόμου 971 τοῦ 1917». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Ἠλιόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐνισχύσεως τοῦ ὀρφανοτροφείου Κορίνθου. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Βυζᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν εἰς τὸ σχέδιον νόμου «περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν κλπ.», Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ξύδης ὑποβάλλει προτάσεις νόμων 1) «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ ἐφαρμογῆς διατάξεως τοῦ ἀπὸ 17 Αὐγούστου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἀνυποτάκτων κλπ.» καὶ 2) «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 94 τοῦ ἀπὸ 17)30 Δεκεμβρίου Ν. Διατάγματος περὶ ἱερῶν ναῶν καὶ ἐφημερίων». —Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Πολυχρονίδης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν ἀρχιρραβίνων». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Σ. Τσακμάνης, Γ. Ἀλεκτορίδης κλπ. ὑποβάλλουν πρότασιν νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὑδραυλικῶν ἔργων Λαγκαδᾶ». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Σ. Θεοδωρόπουλος καὶ Σ. Γεωργιλαδάκης ὑποβάλλουν πρότασιν ψηφίσματος «περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ φονευθέντων μετὰ τὴν παραίτησίν των ἀξιωματικῶν». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ ἱδρύσεως γραφείου προστασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ καπνοῦ». 2) «Περὶ ἐκπαιδεύσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ λιμενικοῦ Σώματος». 3) «Περὶ προσθήκης διατάξεως εἰς τὸν περὶ μηχανικῶν Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων νόμον». 4) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 17 Ὀκτωβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ ναυτικῆς ἐργασίας καὶ ναυτικῶν Σωματείων». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας κ. Α. Μπακάλμπασης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 4 Ἰουνίου 1923 Ν. Δ. περὶ παραχωρήσεως δημοσίων γηπέδων ἐξ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τοιούτων πρὸς ἀστικὴν ἐγκατάστασιν προσφύγων». —Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Λυμπερόπουλος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τῆς ἐν Χίῳ βιβλιοθήκης «ὁ Κοραῆς». —Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1641 περὶ φορολογίας τῶν κληρονομιῶν, δωρεῶν, προικῶν καὶ κερδῶν λαχείου», τὸ ὁποῖον παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν....

§23Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε· τὸν λόγον πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§25Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον ἐπέδωκα ἐπερώτησιν διὰ τὴν σκανδαλωδῶς ἀντιαγροτικὴν πολιτικὴν τῆς Ἐπιμελητείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Σχολιαζόμεθα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς δυσμενέστατα παρ’ ὅλων τῶν παραγωγῶν τῆς Κερκύρας καὶ τῶν συνεταιρισμῶν οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν τὰς συνεπείας τῆς σκανδαλώδους, τὸ ἐπαναλέγω, ἀντιαγροτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ ἔλθουν ἐπὶ τέλους αὐταὶ αἱ ἐπερωτήσεις διὰ νὰ διαλευκανθῇ τὸ ζήτημα;

§26Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Καὶ ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει μίαν ἐπερώτησιν, ἡ ὁποία ἀξίζει νὰ προτιμηθῇ. Εἶναι ἓν σκανδαλῶδες ζήτημα, τὸ ὁποῖον κρατεῖ εἰς ἀναστάτωσιν τὴν Κοινὴν Γνώμην. Εἶναι ἡ σκανδαλωδεστέρα ὑπόθεσις, ἡ ὁποία ἔγινεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Θὰ ὑποβάλω παραίτησιν, κ. Ὑπουργέ, ἂν δὲν συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Σοφούλης ἔχει τὸν λόγον.

§28Θ. ΣΟΦΟΥΛΗΣ. Μετὰ τὴν γενομένην λεπτομερῆ ἐξονύχισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐγὼ δὲν θὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ πολύ, διότι οἱ ὁμιλήσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐνεφάνισαν πάσας τὰς δυνατὰς ἀπόψεις τοῦ ζητήματος τούτου, εἴτε κακίζοντες τὰ πλημμελῶς ἔχοντα ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ προσφυγικοῦ, εἴτε καὶ ὑποδεικνύοντες μέτρα, ὅσα αὐτοὶ ἐνόμιζον πρόσφορα πρὸς ὁριστικὴν διευθέτησιν τοῦ ζητήματος. Ἐλέχθησαν ἴσως πλεῖστα περιττά, ἐλέχθησαν πολλὰ ἀμφιβόλου χρησιμότητος, ἐλέχθησαν καί τινα πολὺ ὀρθά. Τὸ ὀρθότερον ὅμως, τὸ συντελεστικώτερον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐλέχθη ἀκόμη, εἶναι ὅτι ὀφείλει ἐπὶ τέλους ἡ συζήτησις νὰ τερματισθῇ πρὶν ἤ, ὑπείκουσα εἰς ἕνα νόμον φυσικόν, κινδυνεύσῃ νὰ ἐκφυλισθῇ εἰς μίαν ματαίαν ἀπεραντολογίαν. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν πρὸς τοὺς ἐγγεγραμμένους νὰ ὁμιλήσωσι, χάριν αὐτοῦ τοῦ προσφυγικοῦ συμφέροντος, νὰ δεχθῶσι νὰ παραιτηθῶσι τοῦ λόγου καὶ νὰ συγκατανεύσωσιν, ὅπως ἡ ἐν λόγῳ ὑπόθεσις προχωρήσῃ ἐπὶ τέλους εἰς μίαν ἐνεργὸν δρᾶσιν σύντονον καὶ πρακτικήν. Ὡς πρῶτον δὲ βῆμα μιᾶς πρακτικῆς ἐνεργείας θεωρῶ καὶ ἐγὼ τὸν ἄμεσον καταρτισμὸν μιᾶς μονίμου Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐξ ὅλων τῶν πολιτικῶν Ὁμάδων τῆς Συνελεύσεως. Δὲν εἶναι δὲ ἄσκοπος βεβαίως ἡ ἐνίσχυσις τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ διὰ μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου πολιτικῆς παρατάξεως, εἰς τρόπον ὥστε ὁλόκληρος ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος νὰ συμμερισθῇ ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τοιουτοτρόπως δὲ θὰ καταστῇ ἴσως δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ὄχι μόνον ἑνιαία διεύθυνσις, ἀλλὰ καὶ μία ἑνιαία συνεχὴς κατεύθυνσις τῆς ἐποικιστικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Εἶναι δ’ αὐτονόητον ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν πρέπει νὰ περιβληθῇ μὲ τὸν χαρακτῆρα ἑνὸς γνωμοδοτικοῦ μόνον Συμβουλίου, ἀλλὰ ν’ ἀποτελῇ οἱονεὶ τὸν Ἄρειον Πάγον ἐπὶ παντὸς προσφυγικοῦ ζητήματος. Τολμῶ νὰ ὑποβάλω τὴν παράκλησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅπως, ἀφοῦ ἀκούσῃ πρῶτον τὰς ἀντιλήψεις καὶ σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, θεωρήσῃ λήξασαν τὴν συζήτησιν καὶ προβῇ εἰς τὸν σχηματισμὸν τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ διευθέτησις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος μετὰ τὴν πολιτειακὴν ἀποκατάστασιν τῆς Χώρας, ἀποτελεῖ τὴν μᾶλλον ἐπείγουσαν, τὴν μᾶλλον προέχουσαν ἐθνικὴν ἀνάγκην καὶ ὀφείλει αὕτη νὰ ἐπιδιωχθῇ εἰς μίαν ὑπερτάτην ἔντασιν τῶν δυνάμεων καὶ θυσιῶν ὄχι μόνον ἐκ καθήκοντος ἀνθρωπιστικοῦ, ὄχι μόνον ἐξ αἰσθήματος ἀλληλεγγύης, ὄχι μόνον ἐξ ἐπιτακτικῆς ὑποχρεώσεως πρὸς τὰ θύματα τῆς κρατικῆς ἡμῶν πολιτικῆς καὶ τῆς λαϊκῆς ἡμῶν πλάνης, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους σημασίας, διὰ τὰς μεγάλας συνεπείας, διὰ τὴν βαθεῖαν ἐπίδρασιν τὴν ὁποίαν μέλλει νὰ ἀσκήσῃ ἡ προσφυγικὴ αὐτὴ κίνησις ἐπὶ τῆς τύχης καὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἔθνους. Ἡ ὑποχώρησις τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ ἡ σύμπτυξις αὐτοῦ ἐντὸς στενωτάτων ὁρίων τῆς Ἑλληνικῆς Πατρίδος προκαλεῖ σήμερον μίαν νέαν ἐθνικὴν ζύμωσιν μὲ κέντρον ἰδίως τὴν Μακεδονίαν, ἀνάλογον πρὸς τὴν ζύμωσιν ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ φίλτατος ἐξ Ἀθηνῶν πληρεξούσιος κ. Ζερβός, τὴν ζύμωσιν τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἡ Ἑλλὰς κατὰ τὴν ἀρχαιότητα μετὰ τὸν ἐκπατρισμὸν τοῦ Μικρασιατικοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑπὸ τῶν Περσῶν. Διὰ τῆς συγχωνεύσεως ἐν Μακεδονίᾳ δύο γηγενῶν στοιχείων συντελεῖται μία κρᾶσις ἀπαμβλύνουσα τὰς ἀντιθέσεις καὶ ὁλοκληρώνουσα τὰς ἀρετὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος. Ὅσοι δὲ κατανοοῦσι τὴν σημασίαν τῆς προσφυγικῆς ταύτης κινήσεως, αἰσθάνονται ὅτι τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν κέντρον καὶ ἀπὸ πολιτικῆς καὶ ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως μετατοπίζεται πρὸς βορρᾶν καὶ ὅτι ἄρχεται μία νέα περίοδος τῆς ἱστορίας ἡμῶν ὑπὸ μορφὴν εἰρηνευτικήν. Ἡ συγκέντρωσις τόσων ἱκανῶν κεφαλαίων ἐν Μακεδονίᾳ καὶ τόσων ἠθικῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους, δεξιῶς κατευθυνομένη ἐπὶ προσφορωτέρου ἐδάφους καὶ καλῶς ρυθμιζομένη, ἀποτελεῖ ἀσφαλῶς τὴν ἐθνικὴν βάσιν τῆς ἀνακαινίσεως, τῆς ἐξυγιάσεως τῆς Χώρας καὶ θὰ προπαρασκευάσῃ τὰ θεμέλια μιᾶς νέας ἐθνικῆς πολιτικῆς, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν βαθυτέραν ἔννοιαν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν τὸν μέγαν ἀποβλέποντες ὀφείλομεν ἐν πάσῃ σκέψει νὰ κανονίζωμεν τὰς ἐνεργείας ἡμῶν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος· μὲ αὐτὴν τὴν εὐρυτέραν ἀντίληψιν ὀφείλουσι καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ὑπὲρ πάντα δ’ ἄλλον ὀφείλουσιν αὐτοὶ οἱ πληρεξούσιοι, οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου, ὑπέρτεροι παντὸς μικροπολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ, νὰ καταστήσωσι τὴν ψῆφόν των ἀπροσπέλαστον ὄχι μόνον πρὸς τὴν κομματικὴν ἐγωπάθειαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν ἐνθουσιασμὸν τὸν κομματικόν, τὸν νοσηρὸν ἐνθουσιασμόν. Ἀφοσιωμένοι δὲ εἰς μόνην τὴν ἰδέαν τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύουσι, δύνανται νὰ προσφέρωσιν ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας ὄχι μόνον εἰς τὰ προσφυγικά, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἐθνικὰ καθόλου συμφέροντα ὡς παράγοντες καὶ συντελεσταὶ ἐκ τῶν κυριωτέρων μιᾶς νέας ἐθνικῆς ἀκμῆς. (Χειροκροτήματα).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι ἐγγεγραμμένοι συμφωνοῦν; Ὁ κ. Παυλίδης εἶναι πρῶτος.

§30Ε. ΠΑΥΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν ἡ Συνέλευσις κρίνῃ σκόπιμον νὰ τερματισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ἂν οἱ κύριοι συνάδελφοι θεωροῦν ὅτι περιττεύει ἡ περαιτέρω διαφώτισις τῆς Συνελεύσεως, μολονότι εἶχον νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ μερικῶν σημείων, τὰ ὁποῖα εἶναι πολὺ οὐσιώδη καὶ μολονότι ἐνόμιζον ὅτι ἠμπορεῖ ἡ διαφώτισις ἐπὶ τῶν στοιχείων τούτων νὰ προαγάγῃ τὸ ζήτημα, συμμερίζομαι τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος καὶ ἐπιφυλάσσομαι τὰς παρατηρήσεις μου καὶ τὰ τυχὸν μὴ λεχθέντα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν εἰδικὴν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος Ἐπιτροπήν.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καφαντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§32Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ μακραί, κύριοι, συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν μέχρι τοῦδε, ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ τις ὅτι ἔφεραν εἰς φῶς ὅλας τὰς πτυχὰς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει πλέον ὑπ’ ὄψιν της ὅλα τὰ δεδομένα ἐκεῖνα ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζομένη θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ διαχαράξῃ μίαν ἐνεργοτέραν πολιτικὴν εἰς τὸ μέλλον, θ’ ἀκούσωμεν μετ’ ὀλίγον τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν συμπληροῦντα τὴν μέχρι τοῦδε πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῶν ἀνακοινώσεων αὐτοῦ. Εἶναι, κύριοι, κοινὸς ὁ πόθος, ὁ ὁποῖος μᾶς κατέχει ὅλους νὰ ἴδωμεν ἐπερχομένην ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὁμογενῶν ἐκείνων πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι, ἂν καὶ δὲν ἔπταισαν εἰς τίποτε, ὑπέστησαν βαρύτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἄλλους τὰς συνεπείας τῆς ἐθνικῆς συμφορᾶς. Εἶναι ἐξ ἄλλου προφανεῖς αἱ δυσκολίαι εἰς τὰς ὁποίας προσκόπτει τὸ πρᾶγμα. Δυστυχῶς οὔτε οἱ πόθοι ἡμῶν οἱ ἐνδόμυχοι, τοὺς ὁποίους ἔχομεν, ἀρκοῦν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν προσφύγων ἢ καὶ αἱ δυσκολίαι αἱ ὁποῖαι ἐπιπροσθοῦν, ἀπαλλάσσουν τῶν ὑποχρεώσεων τὰς ὁποίας ἔχομεν νὰ θέσωμεν ἓν τέρμα εἰς τὰ δεινοπαθήματα αὐτά. Θὰ ἦτο εὐχάριστον τὰ Κράτη νὰ ἀσχολοῦνται μόνον μὲ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ λύσις εἶναι εὔκολος. Θὰ ἦτο κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὸ ἔργον τῶν κυβερνώντων τὸ ἀκοπώτερον ἐξ ὅλων καὶ ἴσως δὲν θὰ εἶχον λόγον καὶ ὅλαι αἱ ταλαιπωρίαι, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ἑκάστοτε ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς ὁ κλῆρος, ὁ ὁποῖος βαρύνει τὰς σημερινὰς Κυβερνήσεις εἰς ὅλον τὸν κόσμον, εἶναι σκληρὸς, καὶ ἀκόμη χαλεπώτερος εἶναι ὁ κλῆρος τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων. Ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις εἴτε ἔχει δυσκολίας, εἴτε δὲν ἔχει δυσκολίας τὸ προσφυγικὸν τοῦτο πρόβλημα ὀφείλομεν νὰ τὸ λύσωμεν ἢ τοὐλάχιστον καθὼς ἔλεγον οἱ παλαιοί μας διπλωμάται, νὰ τὸ προαγάγωμεν ἐπαισθητῶς. Καὶ δι’ αὐτὸ ἄλλως τε συνεζητήσαμεν ἐπὶ τόσας ἤδη ἡμέρας, ἐπὶ τόσας ἤδη ἑβδομάδας εἰς τὴν Συνέλευσιν, συζητοῦντες τί ἔγινε μέχρι τοῦδε πρὸς λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τοῦ ἀκανθώδους αὐτοῦ προβλήματος καὶ τί δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον. Ἡ συζήτησις, κύριοι πληρεξούσιοι, ὡς ἦτο ἑπόμενον, κατ’ ἀνάγκην δηλ. ἀπόλυτον ἐπεξετάθη καὶ εἰς ἔλεγχον τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων. Ἡ ἀναδρομὴ ὅμως αὕτη εἰς τὸ παρελθὸν οὔτε εἶχε οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ σκοπὸν πολιτικόν. Ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀποτελεῖ ἓν στοιχεῖον διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς καθ’ ὅλου πολιτείας, ὄχι ὅμως ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτήν. Κύριοι, εἰσηκούσαμεν μέχρι τοῦδε τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον πολιτικῆς διαμάχης. Ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πρὸ πέντε ὅλων μηνῶν ἐξέφρασα καὶ δὲν ἔχω κανένα λόγον ν’ ἀπομακρυνθῶ ἐξ αὐτῆς σήμερον. Ὅταν λέγωμεν ὅμως ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν δύναται ν’ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον διαφορᾶς πολιτικῆς, δὲν πρέπει νὰ ἐννοοῦμεν ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ διαχειρίζονται μεταβάλλονται εἰς ἀνευθύνους. Τοὐναντίον ἡ ἐξαιρετικὴ σημασία, ἡ ἰδιάζουσα σημασία τοῦ ζητήματος ἐξαίρει καὶ τὰς εὐθύνας αὐτῶν εἰς εὐθύνας αὐτόχρημα ἐθνικάς. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν: ὅτι ὅταν ἐξετάζηται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα αὐτοτελὴς πρέπει ἡ ἔρευνα, τὴν ὁποίαν κάμνομεν, νὰ γίνεται μεθ’ ὅλης τῆς δυνατῆς ἀντικειμενικότητος, νὰ γίνεται ἀπηλλαγμένη ἀπὸ κάθε πολιτικὴν ἐπήρειαν, ἀπὸ κάθε ὑστεροβουλίαν καὶ ν’ ἀποβλέπῃ πρὸς ἕνα σκοπόν: εἰς τὸ νὰ ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ διευκολύνωμεν τὴν λύσιν τῶν ζητημάτων, εἰς τὸ νὰ ἐξευρεθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα, τῶν ὁποίων ἡ συνδρομὴ εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ εἶναι ὄχι ὀλίγα. Διότι τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν εἶναι πολυμερές, εἶναι, καθὼς εἶπον καὶ ἄλλοτε, ἡ σύνθεσις πολλῶν ἄλλων μερικωτέρων προβλημάτων καὶ μεταξὺ τῶν προβλημάτων τούτων προέχει ἀναμφισβητήτως τὸ οἰκονομικόν, διότι εἶναι φανερὸν ὅτι ἄνευ μεγάλων δαπανῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἐπίσης μεγάλας προσφυγικὰς ἀνάγκας. Καὶ ἐρωτᾶται: ἀπὸ ποῦ ἠντλήσαμεν μέχρι τοῦδε τὰ μέσα διὰ νὰ ἀνταποκριθῶμεν συντόμως εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας; Καὶ ἀκόμη περισσότερον ἀπὸ ποῦ δυνάμεθα νὰ τὰ ἀντλήσωμεν εἰς τὸ μέλλον; Κατὰ ἓν σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, τὸ ὁποῖον ὅμως δὲν εἶναι ἀπολύτου ἐπισήμου πηγῆς, αἱ δαπάναι εἰς τὰς ὁποίας προέβη μέχρι τοῦδε τὸ Κράτος ἀπὸ τοὺς ἰδίους του πόρους, ἀνεξαρτήτως δηλ. πρὸς τὴν καταβολὴν τοῦ δανείου, ὑπερβαίνουν τὸ ποσὸν τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου δραχμῶν. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ μαρτυρεῖ πόσον γενναία ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε ἡ προσπάθεια τοῦ Κράτους ὑπὸ τὴν ἔννοιαν αὐτήν. Δυστυχῶς ὅμως δὲν μᾶς δίδει κανὲν ἐνδόσιμον νὰ πιστεύωμεν ὅτι θὰ δυνηθῶμεν ἐπὶ τῆς αὐτῆς βάσεως νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ εἰς τὸ μέλλον. Τοὐναντίον, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν παροῦσαν διαμόρφωσιν τῶν δημοσίων ἡμῶν οἰκονομικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐξ αὐτῶν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀρυσθῶμεν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ποσὰ ἢ καὶ σημαντικὸν μέρος αὐτῶν, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθοῦν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν ὅλων τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Τί μᾶς μένει λοιπόν; Μᾶς μένει ἐπὶ τοῦ παρόντος τὸ δάνειον τὸ προσφυγικόν! Μᾶς μένουν καὶ ἄλλοι τινὲς συνδυασμοί, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἔλθω κατόπιν, διότι ὀφείλω ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπω ὅτι οἱ συνδυασμοὶ αὐτοὶ δὲν μοῦ ἀρκοῦν ἀπολύτως. Θὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπ’ αὐτῶν. Κύριος πόρος ἐπὶ τοῦ παρόντος μᾶς ὑπολείπεται τὸ προσφυγικὸν δάνειον. Ἀφοῦ τὸ δάνειον τοῦτο ἔχει τοιαύτην σημασίαν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ὑπὸ ποίους ὅρους πρόκειται νὰ τὸ κάμωμεν. Περὶ τούτου ἐγένετο ἤδη πολὺς λόγος εἰς τὸν Τύπον. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἄσκοπον νὰ κάμωμεν μίαν μνείαν αὐτοῦ μίαν ἀκόμη φορὰν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀνέλθῃ τὸ συναφθησόμενον δάνειον κυμαίνεται μεταξὺ 3.000.000 καὶ 6.000.000 λιρῶν καὶ θὰ ἀπαιτήσῃ διὰ τὴν ἐτησίαν του τοκοχρεολυτικὴν ὑπηρεσίαν, ὑποθέτω, ἂν ὑπολογίσωμεν τὸν τόκον πρὸς 8% περίπου — τὸ ἐμπορικὸν δάνειον τελευταίως ἔγινε μὲ 8 καὶ 10% — ἂν ὑπολογίσωμεν μὲ 8%, οἱ ὑπολογισμοί μας θὰ εἶναι μικροί, θὰ χρειασθοῦν διὰ τόκους, καὶ μέχρι σήμερον ἂν ὑπολογίσωμεν, πρὸς 8% 480.000 λιρῶν, ἂν δὲ προσθέσωμεν καὶ τὸ τοκοχρεολύσιον, ἡ ὅλη ὑπηρεσία τοῦ δανείου αὐτοῦ θέλει ἀνέλθει εἰς 550–580.000 λιρῶν καὶ μὲ μέσην τιμὴν λίρας 250 δραχ. θὰ φθάσωμεν εἰς μίαν καταβολὴν ἐτησίαν ἑνὸς ποσοῦ περίπου 140–150.000.000 δραχ. Ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι θέλομεν λάβει ὅλον τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, δηλ. καὶ τὰ ἓξ ἑκατομμύρια λιρῶν, ἂς ἴδωμεν ἡμεῖς ἀπέναντι τῆς ἐτησίας αὐτῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ποῖα βάρη μᾶς ἐπεβλήθησαν διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, τὸ ὁποῖον καθώρισε περίπου τοὺς ὅρους τοῦ δανείου. Ἡ γενικὴ πίστις τοῦ Κράτους πρὸ πολλοῦ δὲν ἀρκεῖ διὰ τὴν σύναψιν τῶν ἐξωτερικῶν μεγάλων δανείων· δὲν γνωρίζω ἂν ἄλλοτε συνέβαινε τοῦτο. Ἐν πάσῃ ὅμως περιπτώσει σήμερον δὲν εἶναι ἀρκετὴ καὶ ἑπομένως ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸ ἄλλο ἐκεῖνο μέσον, δηλ. τὴν παραχώρησιν εἰδικῶν ἐγγυήσεων, εἰδικῶν ἀσφαλειῶν, ἐμπραγμάτων ἀσφαλειῶν διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δανειστῶν. Ποῖαι εἶναι αἱ ἀσφάλειαι αὗται; Παραμένουσιν ἐν πρώτοις εἰς τοὺς δανειστὰς ὡς ἐγγύησις διαρκής τινὲς πρόσοδοι τοῦ Κράτους, ὑποθέτω ὅτι εἶναι τὰ μονοπώλια τῶν Ν. Χωρῶν καὶ αἱ εἰσπράξεις ἀπὸ ἓξ τελωνεῖα τοῦ Κράτους. Αἱ πρόσοδοι αὗται τίθενται καὶ αὐταὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὴν τακτικήν των εἴσπραξιν καὶ ἀνελλιπῆ καταβολήν. Δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον ποσὸν δύνανται νὰ ἀνέλθωσιν αἱ εἰσπράξεις αὗται ἐκ τῶν ὑπεγγύων αὐτῶν προσόδων, ἂν κρίνω ὅμως ἀπὸ μίαν σημείωσιν ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὸν Γραμματέα τῆς Εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὑπολογίζοντο τότε εἰς ἓν ποσὸν 150.000.000 ἐτησίως. Ἂν ἡ πληροφορία εἶναι ἀκριβής, αἱ εἰσπράξεις αὗται ἴσως θὰ ἀνέρχωνται εἰς μεγαλύτερον ποσόν. Ἑπομένως διὰ τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν τῶν ὑπεγγύων προσόδων δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν ἐτησίαν τοῦ δανείου τοκοχρεολυτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐγγύησιν αὐτὴν καὶ μόνην· ἤθελε μεγαλύτερον περιθώριον. Καὶ αὐτὸ ἦτο ἀπολύτως εὔλογον. Καὶ παρέχεται δευτέρα ἐγγύησις ὁμοίας φύσεως. Ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις αὕτη; Ὅτι καὶ ὅλαι αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι μᾶς ἀπομένουν ἐλεύθεραι, ἀποτελοῦσιν ἐφεδρικὴν ἐγγύησιν τῆς αὐτῆς φύσεως καὶ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ἐπίσης τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δανειστῶν. Ὁ ὅρος οὗτος διατυποῦται πάντοτε εἰς ὅλας τὰς συμβάσεις. Εἶναι ὅμως ἀναντίρρητον ὅτι καὶ αὐτὸς ἀποτελεῖ μίαν πρόσθετον ἀσφάλειαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι καλύπτει ἀπολύτως τοὺς δανειστὰς τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Αἱ ἀσφάλειαι ἔπρεπε νὰ εἶναι ἀκόμη πληρέστεραι. Καὶ ἐδόθη καὶ τρίτη εἰδικὴ ἐγγύησις ἐμπράγματος, ἡ ἐγγύησις τουτέστιν ὅτι ὅλαι αἱ εἰσπράξεις ἐκ τῶν μισθωμάτων ἀπὸ τὰς οἰκίας, ἐκ τοῦ τιμήματος τῶν ἐκποιουμένων οἰκιῶν, ἀπὸ τὰς καταβαλλομένας ἐτησίας δόσεις ἐκ μέρους τῶν ἐγκαθισταμένων προσφύγων ἢ ἄλλων προσώπων—διότι ὑπάρχει καὶ ἡ εὐκολία τῆς ἐγκαταστάσεως ἄλλων προσώπων—ὅλαι αὐταὶ αἱ εἰσπράξεις θὰ περιέρχωνται ὡς ἐνέχυρον εἰς τοὺς δανειστὰς μέσῳ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἀλλὰ καὶ ἐπέκεινα τούτων ὑπάρχει καὶ τετάρτη ἐγγύησις διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῶν δανειστῶν. Καὶ εἶναι αὕτη ἡ παραχώρησις κατὰ κυριότητα 5.000.000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον στρεμμάτων, 500.000 ἑκταρίων, ὡς ἐνεχύρου εἰς τοὺς δανειστάς, δηλ. πάλιν διὰ μέσου τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἔχομεν λοιπὸν τὰς τέσσαρας αὐτὰς ἐγγυήσεις διὰ μίαν ἐτησίαν ὑπηρεσίαν δανείου ἀνερχομένην εἰς 150.000 δραχ. καί τι πλέον, ἂν ὑπολογίσωμεν ὅτι οἱ ὅροι θὰ εἶναι βαρύτεροι κατὰ τὴν ὁριστικὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ. Ἐν τούτοις, κύριοι, εἰς ἐπίμετρον ὅλων αὐτῶν τῶν ἀσφαλειῶν, διὰ τῶν ὁποίων οἱ πιστωταὶ ἡμῶν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἀσφαλίζονται πλήρως, εἰς ἐπίμετρον ὅλων αὐτῶν ὑπάρχει καὶ πέμπτος ὅρος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ἡ ἵδρυσις ἑνὸς αὐτονόμου διεθνοῦς ὀργανισμοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπολαύῃ πλήρους αὐτοτελείας καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἐνεργῇ ἐν πλήρει ἀνεξαρτησίᾳ ἀπὸ πάσης ἄλλης Ἀρχῆς. Αὐτὰ εἶναι τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν εἰς ἡμᾶς διὰ τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συνάψεως τοῦ δανείου ἡμῶν καὶ πρὸς ἀπόλυτον ἐξασφάλισιν τῶν δανειστῶν. Τίνες εἶναι οἱ ὅροι αὐτοί; Ὅροι βαρεῖς ἢ ὅροι εὐμενεῖς; Δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἀναλύσεως πολλῆς. Θὰ ἤρκει, ὑποθέτω, καὶ αὐτὴ ἡ μνεία τῶν ὅρων διὰ νὰ δεχθῶμεν ὅλοι ἀνενδοιάστως ὅτι οἱ ὅροι τοῦ δανείου αὐτοὶ καθ’ ἑαυτοὺς εἶναι ὅροι βαρεῖς, ὅροι ἐπαχθεῖς, δυσανάλογοι ἀπολύτως καὶ πρὸς τὰς ἐτησίας ἡμῶν ὑποχρεώσεις καὶ πρὸς τὴν φερεγγυότητα τοῦ Κράτους αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ἡ ἔκφρασις αὕτη ἀποτελεῖ ψόγον τινὰ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς τὴν Ἀρχὴν κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ἢ κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ὁπωσδήποτε ἀνεμίχθησαν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις διὰ τὴν κατάρτισιν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης· διότι γνωρίζω καὶ ἐγώ, ὅπως γνωρίζουν ἴσως ὅλοι, ὅτι ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἡμῶν, κατὰ τὸ παρελθὸν τοὐλάχιστον ἔτος, εἶχε περιέλθει εἰς θέσιν δεινοτάτην, ὅτι αἱ ἀξίαι αἱ Ἑλληνικαί, αἱ ὁμολογίαι τῶν δανείων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶχον ὑποστῆ ἐκπεσμόν, ὅταν τις σκέπτεται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὴν ἐλευθέραν ἀγορὰν πρὸς ἐξεύρεσιν χρημάτων, καὶ ὅτι ἐπίσης αἱ διεθνεῖς ἀγοραί, αἱ συνθῆκαι τῆς διεθνοῦς χρηματαγορᾶς ἦσαν τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν δάνειον ὑπὸ ὅρους εὐνοϊκούς. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀληθῆ καὶ ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ ὅροι, οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν εἰς ἡμᾶς, εἶναι ὅροι ἐπιβληθέντες ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης, τοὺς ὁποίους ἀπεδέχθημεν, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως. Μεθ’ ὅλα ταῦτα, κύριοι, ὑπάρχουν δύο σημεῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἤθελον νὰ ἔχῃ ἡ Συνέλευσις ὅσον τὸ δυνατὸν πληρεστέρας ἐξηγήσεις. Καὶ τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα εἶναι ταῦτα: Εἶναι ἡ ἵδρυσις τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, εἶναι ἐπίσης κατὰ δεύτερον λόγον ἡ ἐκχώρησις τῶν 500.000 ἑκταρίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, τὴν ἵδρυσιν δηλ. αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, ἐγείρεται ἀπορία τις, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι χρήζει ἐπεξηγήσεως. Δηλαδὴ ἐρωτᾶται: Πόθεν προῆλθεν ἡ ἰδέα τοῦ αὐτονόμου αὐτοῦ ὀργανισμοῦ; Ἐπεβλήθη εἰς ἡμᾶς ὡς ἀξίωσις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὑπὸ τῶν ξένων ἢ προῆλθεν ἐξ ἰδίας ἡμῶν πρωτοβουλίας, ἐκ προτάσεων καθαρῶς Ἑλληνικῶν; Καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τελευταῖον, δηλαδὴ ἐκ τῶν ἐγγράφων τὰ ὁποῖα περιέχονται εἰς τὸν φάκελον τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, ὅστις κατετέθη εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἐκ τῶν ἐγγράφων αὐτῶν ἐγείρονται, ἐπαναλαμβάνω, ἐρωτήματά τινα, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Ἐξ ἑνὸς σημειώματος φαίνεται ὅτι ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἀνατρέχει μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1922. Κατὰ τὸν Ἰανουάριον ἀρχίζει νὰ γίνεται λόγος, ὡς λέγει τὸ σημείωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν, περὶ τῆς ἱδρύσεως ἑνὸς αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Εἰς τὸν φάκελον ὅμως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου ἡ ἰδέα αὕτη τῆς ἱδρύσεως τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ ἐμφανίζεται κατὰ πρῶτον τὴν 18 Φεβρουαρίου 1923 διὰ τοῦ ὑπομνήματος τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Εἰς τὸ ὑπόμνημα τοῦτο ἀναγράφονται πρῶτον ποῖαι θὰ εἶναι αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας παρέχει ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἀναφέρει τὴν πρώτην, δηλ. τὴν ὑπαγωγὴν τοῦ δανείου, ὑποθέτω, εἰς τὴν Διεθνῆ Οἰκονομικὴν Ἐπιτροπήν. Ἔπειτα ἀκολουθεῖ τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν προστασίαν τῶν προσφύγων τοῦ διεθνοῦς αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Ὁ ὅρος αὐτὸς φαίνεται ὅτι ἔγινεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀποδεκτός, μολονότι εἶναι περίεργον ὅτι ὁ ἁρμοδιώτερος ἐξ ὅλων τῶν προσώπων, δηλαδὴ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, βραδύτερον ὄχι μόνον δὲν ἀποδέχεται τὴν ἰδέαν τῆς ἱδρύσεως τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ ἐντόνως διεμαρτύρετο καὶ αὐτός. Καὶ ὅμως ὁ Ὑπουργὸς ὁ ὁποῖος διεμαρτύρετο κατ’ ἀρχάς, εὑρεθεὶς δὲν γνωρίζω ἐνώπιον τίνος τετελεσμένου γεγονότος ἀναγκάζεται βραδύτερον νὰ ὑπογράψῃ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὑπηγορεύθη εἰς αὐτὸν κατὰ λέξιν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀποδέχεται τὴν ἵδρυσιν τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ. Ἐν τούτοις μετὰ τὴν διευθέτησιν τῶν ἐξωτερικῶν μας ζητημάτων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πάλιν....

§33ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ἴδιος;

§34Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ ἴδιος· ἐξεγείρεται καὶ δι’ ἑνὸς ἐντόνου, ἐντονωτάτου ἐγγράφου προσπαθεῖ νὰ ἀποτρέψῃ ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος τὴν ἐγκατάστασιν μιᾶς ἐπεμβάσεως διεθνοῦς δευτέρας, πλὴν τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Αἱ διαμαρτυρίαι μας ὅμως ἀπέβησαν μάταιαι καὶ τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης ὑπεγράφη. Ἐξ ὅλων αὐτῶν, κύριοι, ἐκ πρώτης ὄψεως τείνει τις νὰ πιστεύσῃ ὅτι ἡ πρότασις περὶ ἱδρύσεως αὐτονόμου ὀργανισμοῦ προῆλθεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸ παραδοξότερον δὲ ὄχι κἂν πρὸς προστασίαν τῶν δανειστῶν, ἀλλὰ πρὸς προστασίαν τῶν προσφύγων ἐναντίον ἐνδεχομένων πολιτικῶν καταχρήσεων ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ διὰ νὰ μὴ διατεθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς ἄλλους σκοποὺς ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν πολιτικῶν πιέσεων ἢ διὰ πολιτικοὺς ἄλλους γενικωτέρους σκοπούς. Διὰ νὰ μὴ σφετερισθῇ ἡ Κυβέρνησις τὸ χρῆμα τῶν προσφύγων, ἡ ἰδία ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προέτεινεν ὅπως ἔλθῃ μία ξένη Ἐπιτροπὴ ἐνταῦθα καὶ διαχειρισθῇ τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς ἀσφάλειαν τῶν ὁμογενῶν ἡμῶν πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν θύματα τοῦ πολέμου. Λέγων ταῦτα, κύριοι, ὀφείλω μίαν ἀνακοίνωσιν. Ὑποθέτω δηλαδὴ ὅτι τὰ ἔγγραφα ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἤγετο κανεὶς εἰς τὰς ὑποψίας, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησα, τὰ ἔγγραφα ταῦτα θὰ ἀποτελέσωσι τὴν τελευταίαν λέξιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς προσαγωγῆς στοιχείων πληρεστέρων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν, ἢ διὰ τῆς πλήρους ἀφηγήσεως τῶν γεγονότων, ὡς ταῦτα ἐξειλίχθησαν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ ὅτι παρὰ τὰ ἀνωτέρω ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ πραγματικότης ἔχουν ἄλλως καὶ ὅτι δὲν προῆλθεν ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ πρότασις τῆς ἱδρύσεως τοῦ αὐτονόμου ὀργανισμοῦ, ἀλλ’ ὀφείλεται καὶ αὐτή, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ὅροι, εἰς ἐπιβολὴν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν χάριν τῆς ἀσφαλίσεως τῶν χρημάτων τοῦ δανείου. Τὸ δεύτερον ζήτημα, κύριοι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, τὸ ὁποῖον ἐπίσης χρῄζει διευκρινήσεως, εἶναι ἡ ἐκχώρησις τῶν 500.000 ἑκταρίων. Ἐννοῶ πληρέστατα τὸν συλλογισμόν, ὁ ὁποῖος ἤγαγε τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν εἰς τὸ νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν ἔκτασιν ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἐσκέφθη δηλαδὴ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὅτι ἔχομεν, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἕνα ἀριθμὸν 25.000 οἰκογενειῶν πρὸς ἐγκατάστασιν, θὰ χρειασθοῦν δι’ ἑκάστην ἐξ αὐτῶν κατ’ ἐλάχιστον 40 στρέμματα. Ἑπομένως διὰ τὴν ὅλην ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν θὰ ἀπαιτηθῇ μία ἔκτασις γαιῶν καλλιεργησίμων 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων ἢ 500 χιλ. ἑκταρίων. Ἑπομένως τῆς ἐκτάσεως ταύτης ἐζήτησαν τὴν κατὰ κυριότητα ἐκχώρησιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον δὲν δύναται εὐκόλως νὰ κατανοηθῇ εἶναι ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ ἀσφαλισθῇ ἐπὶ συλλογισμῶν ἀναγομένων εἰς τὴν θεωρίαν καὶ ὅτι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν δεδομένα καὶ ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ποῖος ὁ ἀριθμὸς τῶν διαθεσίμων γαιῶν, τὰς ὁποίας εἶχεν εἰς χείρας της. Ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸν ἀναγινώσκοντα ἐδῶ ἐκθέσεις ἐπισήμους, ἐκ τῶν ὁποίων συνάγεται ὅτι καὶ ἂν ἤθελον περιέλθει εἰς τὸ Κράτος ὅλαι αἱ γαῖαι αἱ μὴ ἀποτελοῦσαι μικρὰς ἰδιοκτησίας, δὲν εἶναι ἔτσι;

§35Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τσιφλίκια.

§36Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅλαι αἱ γαῖαι αἱ μὴ ἀποτελοῦσαι μικρὰς ἰδιοκτησίας.

§37Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τῆς Μακεδονίας, μόνον τῆς Μακεδονίας.

§38Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἐγνώριζα, διότι αὐτὴ ἡ διασάφησις γίνεται σήμερον· εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὴν πληροφορίαν τὴν ὁποίαν ἐδώσατε ἄλλοτε, ἡ ὁποία ἦτο γενικῆς φύσεως. Ἂν ἤθελον περιέλθει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὅλα τὰ ἀγροκτήματα τῆς Μακεδονίας, καὶ πάλιν δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του....

§39Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ τῆς Ἑλλάδος τῆς ἄλλης.

§40Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Καὶ τῆς Ἑλλάδος τῆς ἄλλης. Ἂν ἤθελον περιέλθει εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὅλοι αἱ μεγάλαι ἰδιοκτησίαι τῆς Ἑλλάδος, αἱ μὴ κατανεμηθεῖσαι εἰς μικρὰς τοιαύτας, καὶ πάλιν δὲν θὰ εἶχε τὸ Κράτος εἰς τὴν διάθεσίν του ὑπὲρ τῶν δανειστῶν ποσὸν στρεμμάτων 3–4 ἑκατομμυρίων. Δὲν γνωρίζω ποίαν χρονολογίαν ἔχουσιν αἱ ἐκθέσεις αὐταί.

§41Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αἱ ἐκθέσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν αἱ πληροφορίαι ἀνάγονται εἰς τὸ 1917 καὶ 1918 καὶ αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκθέσεων τούτων αἱ καλλιεργήσιμοι, ἀλλὰ μὴ καλλιεργούμεναι ὑπὸ μικροκαλλιεργητῶν γαῖαι ἀνέρχονται εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην εἰς 3 ἑκατομμύρια στρεμμάτων, εἰς δε τὴν ὑπόλοιπον Ἑλλάδα εἰς 1 ἑκατομμύριον· ἑπομένως 4 ἑκατομμύρια στρεμμάτων.

§42Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Προχθὲς εἴπετε 3–4 ἑκατομμύρια· σήμερον λέγετε 4 ἑκατομμύρια. Δὲν γνωρίζω ἀπὸ πότε χρονολογεῖται ἡ ἔκθεσις αὐτή· ἂν τὴν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τότε ἡ Κυβέρνησις, διότι, ἂν τὴν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της, θὰ ἦτο ἐν γνώσει.....

§43Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὴν εἶχε μάλιστα.

§44Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. ... Ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέσῃ ποσὸν πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων· βεβαίως εἰς ταύτας θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν ἴσως καὶ τὰς γαίας ἐκείνας αἵτινες ἀνήκουν εἰς ἀνταλλακτέους Μουσουλμάνους καὶ αἵτινες ἀπετέλεσαν μικρὰς ἰδιοκτησίας, ἀλλὰ πρέπει ἐπίσης νὰ ἀφαιρέσωμεν μέγαν ἀριθμὸν ἐκτάσεων μεγάλων ἀγροκτημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσέτι δὲν κατετμήθησαν εἰς μικρὰς ἰδιοκτησίας. Φθάνομεν εἰς ἓν ποσὸν 300 χιλιάδων ἕως 400 ἑκταρίων κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ εἶναι ἀπολύτως βέβαιον ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ ποσὸν πλέον τούτου. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἢ ἡ τότε Κυβέρνησις, μάλιστα μετὰ τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς εἰς τὸν ὅρον τοῦτον, τεθέντα ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματος προσεπάθει νὰ τροποποιήσῃ τὸν ὅρον αὐτόν, δι’ ἑνὸς τηλεγραφήματος ἐπείγοντος, ἰσχυριζομένη ὅτι δὲν ἔχει εἰς χεῖράς της ποσὰ διαθέσιμα πλέον τῶν 500 χιλ. στρεμμάτων.

§45Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμβάσεως.

§46Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Βεβαίως· ὥστε ἐν ἐλαχίστῳ χρονικῷ διαστήματι βλέπομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεται εἰς μίαν διεθνῆ Σύμβασιν τὴν παραχώρησιν 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καὶ μετά τινα χρόνον διαμαρτύρεται ὅτι δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ πλέον τῶν 500 χιλ. στρεμμάτων. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ὅρος αὐτὸς εὔχομαι νὰ μὴ γεννήσῃ πράγματα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ μέλλον· δυστυχῶς ἐγέννησε τοιαῦτα εἰς τὸ παρελθόν. Ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἠξίωσε τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅρου τούτου, δηλαδὴ τὴν ἐκ μέρους τοῦ Κράτους παραχώρησιν τῶν 5 ἑκατομμυρίων στρεμμάτων καὶ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ ὑποσχεθῇ ὅτι αἱ γαῖαι τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων θέλουσι διατεθῆ ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν καιρῷ ὑπὲρ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅρου τούτου. Καὶ ἐδέχθη τὴν προσφορὰν ταύτην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας καὶ τὸ ζήτημα ἐλύθη προσωρινῶς. Πρέπει ὅμως νὰ σημειώσητε ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας δὲν εἶχε κανένα λόγον νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅρου αὐτοῦ. Πιστεύσατε δὲ ὅτι, ἂν ἠθέλομεν εὑρεθῆ πρὸ ἀδυναμίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὅρου τούτου, δὲν θὰ ἐδίσταζε νὰ μὴ παράσχῃ τὴν προκαταβολήν. Ἂν ἐπέμενεν, ἐπέμενε κυρίως διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς τοποθετήσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, διότι δὲν ἤθελε νὰ φανῇ ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀθετεῖ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς καὶ ἰσχυρίζεται ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἀδυναμίαν πρὸς ἐκπλήρωσιν αὐτῶν. Θὰ ἐνεποίει λοιπὸν μίαν κακίστην ἐντύπωσιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπιμένουσα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ὅρου αὐτοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη παρ’ ἡμῶν, δὲν ἤθελε νὰ ἀποδείξῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της καὶ λέγω ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα δὲν θὰ εἶχε κανένα λόγον νὰ ἐπιμένῃ ἀνενδότως εἰς τὴν ἀκεραίαν ἐκπλήρωσιν τοῦ ὅρου τούτου. Διότι ἐκτὸς ὅλων τῶν ἄλλων ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας περιεῖχε τὸ Πρωτόκολλον τῆς Γενεύης καὶ τὸ ὁποῖον ἴσχυε καὶ διὰ τὴν προκαταβολήν, ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα ἔχει πρόσθετον ἐνέχυρον εἰς χεῖράς της τὸ ὁποῖον τὴν ἐξασφαλίζει, αὐτὸ καὶ μόνον, ἀπολύτως διὰ τὴν προκαταβολὴν τὴν ὁποίαν παρέσχεν εἰς ἡμᾶς. Ἔχει 300.000 μετοχὰς τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου τῶν 500.000.000, τῶν ὁποίων ἡ ὀνομαστικὴ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 6.000.000 λίρας.

§47Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἔχει καὶ τοὺς συνοικισμούς.

§48Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θὰ τὸ προσθέσω καὶ τοῦτο. Δὲν ἤρκει καὶ αὐτὸς ὁ ὅρος διὰ τὴν ἀσφάλειαν τῆς Ἀγγλικῆς Τραπέζης καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀγοραία ἀξία σήμερον ἡ τρέχουσα ἀνέρχεται εἰς 3½ ἑκατομ. λιρῶν. Ἑπομένως ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα δι’ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ ἐνεχύρου εἶναι ἀσφαλὴς χωρὶς νὰ προσθέσωμεν καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος, δηλαδὴ τὴν ἐγγύησιν καὶ τῆς κυριότητος τῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν, οἱ ὁποῖοι περιῆλθον εἰς αὐτὴν κατόπιν τῆς συμφωνίας τῆς γενομένης μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἀλλὰ ἡ προθυμία, τὴν ὁποίαν ἔδειξε δι’ ὃν λόγον ἀνέφερον ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα, δὲν εἶναι βέβαιον ὅτι θέλει ἐπιδειχθῆ καὶ ἐκ μέρους τῶν ὁμολογιούχων, μετὰ τῶν ὁποίων θέλομεν διαπραγματευθῆ τὴν ὁλικὴν τοῦ δανείου συμπλήρωσιν. Εἶναι πολὺ πιθανόν, εἶναι ἐνδεχόμενον, ἀλλὰ δὲν εἶναι βέβαιον. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅ,τι εἶναι ἀναπόφευκτον εἶναι ὅτι ἐπιβάλλεται νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς μέτρα, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἤδη τὸ ἔπραξεν, εἰς μέτρα συντονώτατα, ὅπως ἐπιτευχθῇ μεταβολὴ τοῦ ὅρου τούτου, παρεχομένων ὅλων τῶν ἐξηγήσεων εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσι τὴν καλὴν ἡμῶν πίστιν καὶ αἱ ὁποῖαι, ἂν ἐξ ἀρχῆς ἐπροβάλλοντο, δὲν ὑποθέτω ὅτι ἠθέλομεν εὑρεθῆ διὰ τοῦ ὅρου τούτου ἐνώπιον ἀνενδότου ἐπιμονῆς. Δηλαδή, ἂν ἠθέλομεν δώσει τὴν διαβεβαίωσιν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὅτι ὅσαι γαῖαι καὶ ἂν διατεθῶσιν, εἶναι 5 ἑκατομμύρια, εἶναι 6 ἑκατομμύρια, εἶναι 4 ἑκατομμύρια....

§49Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ αὐτὸ μεταξὺ τῶν προτάσεών μας, ὄχι ὅμως ὅπως τὸ εἴπατε.

§50Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἂν ἠθέλομεν εἴπει τοῦτο, θὰ ἀπεδεικνύομεν τὴν καλήν μας πίστιν καὶ δὲν θὰ εἶχον λόγον νὰ θέσουν ἕνα ρητὸν ὅρον, διότι ὑποθέτω ὅτι ἡ ἀσφάλεια θὰ ἦτο πλήρης.

§51Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασίς μας εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν εἶναι νὰ γίνῃ ἀποδεκτόν, ὅπως βαθμιαίως γίνεται ἡ παραχώρησις αὐτή.

§52Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Θέλετε νὰ προσθέσω καὶ τὴν γνώμην μου πλήρη ἐλευθέρως; Δὲν ἔχω ἀπολύτως καμμίαν πιθανότητα ὅτι θὰ ἔχωμεν εἰς τὴν διάθεσίν μας καὶ τὸ ποσὸν τῶν 5.000.000 στρεμμάτων.

§53Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν τὰ κτήματα τῆς ἀνταλλαγῆς· ἔχομεν καὶ πάρα πάνω.

§54Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος, ἂν τὰ ἔχωμεν, οὐδεμιᾶς ἀνησυχίας, καὶ τότε ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ζήτημα διεξάγεται ὁμαλῶς. Ἀλλ’ ἂν εἶναι ἀνακριβεῖς αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας παρέχομεν καὶ τῶν ὁποίων ἠναγκάσθημεν νὰ ζητήσωμεν τὴν τροποποίησιν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι, ὅλαι αἱ ἀνακρίβειαι αὐταὶ ἀφίνουσι βέβαια ἴχνη καὶ εἰς τὴν φήμην καὶ εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους.

§55Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπετε νὰ συμπληρώσω κάτι; Προκειμένου περὶ τῶν γαιῶν, ἔχομεν πολὺ περισσότερα ἀπὸ 5.000.000 στρέμματα, διότι ἡ στατιστικὴ ἡ ὁποία ὑπεβλήθη εἶναι τὰ τσιφλίκια τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος. Προκειμένου περὶ τῶν ἀνταλλαξίμων Τούρκων, τὰ τσιφλίκια τὰ περισσότερα δὲν εἶναι μέσα. Ἀλλὰ τὸ μέγα πρόβλημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι μέσα εἰς τὸ Πρωτόκολλον, μέσα εἰς τὴν Σύμβασιν, ὑπάρχει τὸ ζήτημα τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐδαφῶν κατ’ ἀπόλυτον ἐπιλογὴν ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχωμεν στρέμματα ἀνάλογα, πρέπει νὰ ἔχωμεν στρέμματα καλλιεργήσιμα καὶ πρέπει νὰ καθορισθῇ ὅτι εἰς τὰ στρέμματα αὐτὰ ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός.

§56Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ἂν τὰ ἔχωμεν· διότι, ἂν ἔχωμεν ἐκτάσεις ἀχρήστους, δὲν δυνάμεθα νὰ λέγωμεν ὅτι τὰς ἔχομεν. Ὁμιλῶ περὶ ἐκτάσεων διὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὸν ὅρον τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, ὡς διετυπώθη. Ἐφόσον δὲν ἔχομεν τόσην ἔκτασιν, σημαίνει ὅτι δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ εἴτε ἔχομεν εἴτε δὲν ἔχομεν, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδεικνύωμεν τόσην ἀμέλειαν εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, εἰς τὰς ὁποίας προερχόμεθα μετὰ ξένων ὀργανισμῶν τῆς σημασίας τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, καὶ προκειμένου περὶ διαπραγματεύσεων Συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι συμφέροντα χρηματικά. Διότι, ὅπως εἶπον πρίν, ἂν ἐπηνωρθοῦντο αἱ ἀτέλειαι τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἐδέχθημεν, καὶ ἂν ἐπηνωρθοῦντο διὰ μεταγενεστέρων διαπραγματεύσεων, καὶ πάλιν ἡ ἀνακρίβεια ἡμῶν ἀφίνει βαθύτατα ἴχνη καὶ ἐπὶ τῆς πίστεως καὶ ἐπὶ τῆς φήμης τοῦ Κράτους, καὶ αὐτὸ ἀποβαίνει πάντοτε ἐπὶ ζημίᾳ. Ἂν ἠθέλετε ρίψει ἓν βλέμμα πρὸς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν ὁ σταλεὶς ἐνταῦθα πρὸς μελέτην τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Χώρας, ἠθέλετε πεισθῆ ὅτι ἡ ἀπόχρωσις ἡ δυσμενὴς ἡ ὁποία διήκει δι’ ὅλης αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας παρέσχομεν περὶ τῶν δημοσίων ἡμῶν προσόδων. Εὑρέθησαν ριζικαὶ ἀντιφάσεις μεταξὺ τῶν πληροφοριῶν αἱ ὁποῖαι παρείχοντο σήμερον καὶ τῶν πληροφοριῶν αἱ ὁποῖαι παρείχοντο αὔριον. Ἐπάγεται ὁ ἐμπειρογνώμων ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ στηριχθῶμεν ἐπὶ τοιούτων βάσεων, διὰ νὰ καθορίσωμεν τὴν ἐπάρκειαν τῶν παρεχομένων ἐγγυήσεων. Ἰδοὺ λοιπὸν ὅτι αἱ ἀνακρίβειαι αὗται δὲν εἶναι ἄνευ βαρυτάτων συνεπειῶν διὰ τὴν Χώραν ἡμῶν. Αὐτοί, κύριοι, εἶναι οἱ ὅροι τοῦ προσφυγικοῦ δανείου καὶ αὐταὶ αἱ ὀλίγαι ἀπορίαι αἱ ὁποῖαι ἐγείρονται καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐζήτησα ἐξηγήσεις. Ἂν ἠθέλετε μὲ ἐρωτήσει ποία εἶναι ἡ γνώμη μου συμφέρει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν πραγματοποίησιν τοῦ προσφυγικοῦ δανείου ἢ δυνάμεθα νὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς ἄλλας κατευθύνσεις καὶ νὰ ἀναζητήσωμεν ἀλλαχοῦ πόρους ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους; Θὰ σᾶς ἔλεγον τὴν γνώμην μου ἀπροκαλύπτως. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι δὲν πρέπει, ἀγόμενοι ἐκ τῆς σκέψεως ὅτι τὸ δάνειον τὸ προσφυγικὸν μᾶς εἶναι ἀπαραίτητον, νὰ φθάσωμεν μέχρι τοῦ νὰ διακηρύξωμεν ὅτι καὶ οἱ ὅροι αὐτοῦ δὲν εἶναι ἐπαισθητοὶ εἰς ἡμᾶς, δὲν εἶναι βαρεῖς εἰς τὴν Χώραν μας, ἀλλὰ δὲν πρέπει, πολὺ ὀλιγώτερον, ἀγόμενοι ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι οἱ ὅροι εἶναι ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπαχθεῖς, νὰ φθάσωμεν ἔστω καὶ μέχρι τῆς σκέψεως ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἰδέαν τῆς συνομολογήσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου καὶ νὰ ἀναζητήσωμεν πόρους δι’ ἄλλων συνδυασμῶν. Διότι, κύριοι, ἡ ἀντικατάστασις τοῦ προσφυγικοῦ δανείου δι’ οἱουδήποτε ἄλλου συνδυασμοῦ δὲν θὰ ἀπέληγε διὰ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ὁδοῦ εἰμὴ εἰς τὴν ἔκδοσιν νέου χαρτονομίσματος. Τὸ χαρτονόμισμα αὐτὸ θὰ ἦτο δυνατόν, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι διαθέτει σήμερον τὸ Κράτος περιουσίας ἀξίας παμμεγίστης, δηλ. ὅλας τὰς ἐκτάσεις τῶν γαιῶν τῶν ὑπὸ ἀνταλλαγὴν Μουσουλμάνων καὶ ὅλας τὰς ἀστικὰς περιουσίας αὐτῶν, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ προσφυγικὴ ὁλότης καὶ ἐν ὀνόματι αὐτῆς τὸ Κράτος διαθέτει τόσον κολοσσιαίας περιουσίας, τὸ χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκδώσωμεν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν παραμελήσει τὴν ἰδέαν τῆς συνομολογήσεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἔχει κάλυμμα ἐπαρκές, ὥστε νὰ μὴ φοβούμεθα μίαν ραγδαίαν ὑποτίμησιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν νομίσματος. Ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν παρῆλθεν ἡ ὀξεῖα φάσις ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐδοκιμάσθημεν, διανύομεν ἀκόμη μίαν περίοδον ἀναρρώσεως καὶ ὁ ἐθνικός μας ὀργανισμὸς παρουσιάζει ἀκόμη εὐπάθειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλεται πᾶσα περίσκεψις. Δὲν γνωρίζομεν ποίαν θὰ εἶχεν ἀπήχησιν ἡ ἀθρόα αὕτη πληθωρικότης τοῦ νομίσματος, ὁ κατακλυσμὸς τῆς Χώρας ἡμῶν δι’ ἑνὸς χαρτονομίσματος, ἔστω καὶ κεκαλυμμένου, ἀνερχομένου εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν οἰκονομίας, ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ βίου. Δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη ποία θὰ ἦτο ἡ ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀποδώσει ἡ Κοινωνία ὅσον ἀφορᾶ τὸ περιθώριον τῆς ἀσφαλείας, ὅσον ἀφορᾶ τὸ περιθώριον τοῦ καλύμματος, τὸ ὁποῖον παρέχεται ἀπέναντι τοῦ ἐκδιδομένου χαρτονομίσματος. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν πολλῆς περισκέψεως καὶ ἐφόσον ἔχομεν ἀνοικτὴν τὴν ὁδὸν τῆς συνάψεως τοῦ προσφυγικοῦ δανείου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἠδύναντο νὰ θεωρηθοῦν ἐπισφαλεῖς ὑπὸ τὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας σήμερον διατελοῦμεν. Ἄλλως, κύριοι, εἶναι φανερὸν ὅτι δὲν πρόκειται διὰ τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὰς ὁποίας θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὸ προσφυγικὸν δάνειον, νὰ φέρωμεν εἰς πέρας ὅλον τὸ ἔργον τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Θὰ χρειασθῇ ἡ συμπλήρωσις· κατὰ πόσον καὶ τὴν συμπλήρωσιν αὐτὴν θὰ εἶναι δυνατὸν ἀναμφιβόλως νὰ τὴν ἐπιδιώξωμεν ἢ καὶ νὰ τὴν ἐπιτύχωμεν δι’ ἑνὸς προσθέτου ἐξωτερικοῦ δανείου. Εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν ἐπιδιώξωμεν ἐπίσης διὰ τῆς καταβολῆς εἰς ἡμᾶς τῶν συμμαχικῶν πιστώσεων, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπεν ἐπίσης νὰ διατηρῶμεν καὶ μίαν ἐφεδρείαν, καὶ τὴν ἐφεδρείαν ταύτην θὰ τὴν ἀνεύρωμεν ἀκριβῶς εἰς τὸν συνδυασμὸν τὸν ὁποῖον ἐμνημόνευσα, δηλαδὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ ἀστικὰ κτήματα τῶν ἀνταλλακτέων Μουσουλμάνων εἶναι σήμερον ἐλεύθερα παντὸς βάρους κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν ταῦτα, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἀνωτέρω ἀνέφερα, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς προσφυγικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀφοῦ πρότερον προβῶμεν εἰς τὴν πλήρωσιν ὅλων τῶν προχείρων ἀναγκῶν, τῶν ἀναγκῶν δηλ. τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς στεγάσεως διὰ τοῦ προσφυγικοῦ δανείου. Δὲν εἶναι ἀνάγκη ἑπομένως νὰ ἐξοφλήσωμεν ἀπὸ τοῦδε συνδυασμὸν δυνάμενον νὰ ἀποβῇ ἀπολύτως ἀναγκαῖος καὶ χρήσιμος διὰ τὸ μέλλον. Εἰς τοῦτο θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν μόνον ἂν ἀπεκλείετο πᾶσα ἰδέα πρὸς σύναψιν προσφυγικοῦ δανείου καὶ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶναι γνωσταὶ αἱ περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διέτρεξε τὸ βραχὺ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον παρέμεινεν εἰς τὴν Ἀρχήν. Ἐν τούτοις καὶ ἐν μέσῳ ὅλων τῶν περισπασμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν κατέτρυχον, ἠδυνήθη κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τοῦ κυβερνητικοῦ της βίου νὰ ἐπιληφθῇ καὶ τῆς ἐρεύνης τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ ὄχι μόνον νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐρεύνης ταύτης, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀπολήξῃ εἰς ἀποφάσεις συγκεκριμένας ἐπὶ σημείων ἐκ τῶν κυριωτέρων τοῦ προβλήματος τούτου. Κατήρτισεν, ὡς εἶναι γνωστόν, νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως Ὑφυπουργείου παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας, Ὑφυπουργείου Ἀνταλλαγῆς Πληθυσμῶν. Ὁ προορισμὸς τοῦ Ὑφυπουργείου τούτου ἔχει ἤδη ἐκτεθῆ ἐνώπιον ὑμῶν καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅταν ἦλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν, ἐξήγγειλε κατ’ ἀρχὰς ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐσκόπει νὰ προβιβάσῃ εἰς ἴδιον καὶ αὐτοτελὲς Ὑπουργεῖον. Μετ’ ὀλίγον ἡ Κυβέρνησις κατέληξεν εἰς δευτέραν ἀπόφασιν, κατόπιν νεωτέρων σκέψεων, δηλαδὴ ἀπεφάσισε νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην εἰς ἁπλῆν Γενικὴν Διεύθυνσιν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας. Ἔχω ἐπιφυλάξεις ἰσχυρὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀρθότητα τῶν νεωτέρων τούτων σκέψεων, διότι γνωρίζω κάλλιστα ποίας ἔχει ἀσχολίας ἢ ποίας πρέπει νὰ ἔχῃ ἀσχολίας ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὸ βάρος τόσων περισπασμῶν νὰ διαθέσῃ ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον καὶ νὰ ἀναπτύξῃ ὅλην τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὴν διάθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀπαραίτητος, ὅπως δίδῃ εἰς τὰ ἀναφυόμενα ζητήματα τὴν ἄμεσον ἐκείνην καὶ σκόπιμον λύσιν, τῆς ὁποίας ταῦτα ἔχουν ἀνάγκην. Δὲν νομίζω μάλιστα ἄσκοπον νὰ προσθέσω ὅτι συμμερίζομαι ἔν τινι μέτρῳ τὴν ἰδέαν τὴν ἐκφρασθεῖσαν, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ προσφυγικαὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπαχθοῦν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι μόνον ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος διαθέτει ὅλον τὸ ἀναγκαῖον κῦρος διὰ τὴν ἐναρμόνισιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν διαφόρων κλάδων πρὸς μίαν ἑνιαίαν κατεύθυνσιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν λύσιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ὁ συγχρονισμὸς αὐτὸς θὰ καθίσταται ἐπιτακτικώτερος προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐφόσον προβαίνομεν ἀπὸ τὴν μελέτην τῶν μέτρων εἰς τὴν λῆψιν ὁριστικῶν τοιούτων. Δεύτερον σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπέστησε τὴν προσοχήν της ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἦτο ἡ παροχὴ ἀρωγῆς ἢ χρηματικῆς ἐνισχύσεως τῶν ἐπαγγελματικῶν τάξεων, αἱ ὁποῖαι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οὐδεμιᾶς ἔτυχον βοηθείας. Καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον προέβη εἰς διαπραγματεύσεις ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ αἱ διαπραγματεύσεις ἐκεῖναι ἀπέληξαν εἰς συμφωνίαν, καθ’ ἣν ἡ Τράπεζα ἤθελε διαθέσει ποσὸν 60.000.000 διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν τῶν προσφύγων ἐνίσχυσιν καὶ ἕτερον ποσὸν 60 ἑκατομμυρίων ἐν ἀρχῇ μὲν διὰ τὴν ζωάρκειαν τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν, ἐφόσον ἤθελε παραστῆ ἀνάγκη ἤ, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε παραστῆ ἀνάγκη, πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἑτέρου ποσοῦ διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐνίσχυσιν. Αἱ σκέψεις αὗται δὲν ἦσαν παρὰ ἁπλῶς ἀπαρχή, δὲν ἦτο παρὰ ὁ πυρὴν ἑνὸς σχεδίου εὐρυτέρου, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἵδρυσιν μιᾶς Τραπέζης προωρισμένης κυρίως διὰ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀνέφερα, δηλ. διὰ τὴν οἰκονομικὴν ἐνθάρρυνσιν τῶν στοιχείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔμενον μέχρι τοῦδε σηπόμενα ἐν ἀπραξίᾳ, καὶ τῶν ὁποίων αἱ δυνάμεις ἐχρησιμοποιήθησαν ἄλλοτε κατὰ τοιοῦτον θαυματουργὸν ἀληθῶς τρόπον εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, τὴν Τουρκίαν, θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποβοῦν καὶ παρ’ ἡμῖν πηγὴ ἀνεκτιμήτου ἐνισχύσεως οἰκονομικῆς καὶ ἐθνικῆς. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν ἡ Τράπεζα αὕτη θὰ ἔπρεπε νὰ προικοδοτηθῇ ἀφ’ ἑνὸς ἐκ μέρους τοῦ Κράτους καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῶν ἐσόδων τὰ ὁποῖα θὰ εἶχε διὰ τῆς εἰσπράξεως τοῦ τιμήματος τῶν ἐκποιουμένων οἰκημάτων καὶ τῶν μισθωμάτων τῶν κτημάτων τῶν ἀπερχομένων Μουσουλμάνων καὶ ἐν τέλει διὰ τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν ἐξασφαλιζομένων διὰ τῆς ἐγκαταλειπομένης περιουσίας τῶν Μουσουλμάνων. Τὸ σχέδιον αὐτὸ συνήντησεν ἀντιρρήσεις καὶ ἀντιρρήσεις τοιαύτας ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ συνάδελφος κ. Μυλωνᾶς· ἰσχυρίσθη δηλαδὴ ὅτι τὸ μέτρον δὲν φαίνεται τόσον πρακτικόν, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τις ὅτι ἡ ἀγορὰ ἡμῶν ἔχει τόσην ἀπορροφητικὴν δύναμιν, ὥστε νὰ καλύψῃ ἕνα ἀριθμὸν ὁμολογιῶν κτηματικῶν τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ εἰς ἑκατοντάδας ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ὅτι αἱ ὁμολογίαι αὗται, ριπτόμεναι ἀθρόως εἰς τὴν ἀγοράν, ἤθελον ἐκπέσει εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε ἡ ἀξία αὐτῶν ἤθελεν ἐκμηδενισθῇ ἐπὶ βλάβῃ τῆς Προσφυγικῆς Τραπέζης. Ἀναντιρρήτως αἱ ἀντιρρήσεις αὗται εἶναι ὀρθαὶ κατ’ ἀρχήν· οὐδόλως ἀμφισβητεῖται ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ῥίψωμεν διὰ μιᾶς εἰς τὴν ἀγορὰν 100.000.000 δραχμῶν ὁμολογίας, μολονότι εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινωνίαν ὑπάρχει χρῆμα στάσιμον ὄχι εὐκαταφρονήτου ποσοῦ. Καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει ἡ τοποθέτησις χρημάτων εἰς ἔντοκα γραμμάτια καὶ ἡ προϊοῦσα αὔξησις τῶν καταθέσεων τῶν Τραπεζῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀσφαλὲς ὅτι αἱ καταθέσεις αὗται εἶναι ἐντελῶς προσωριναὶ καὶ ὅτι τὸ χρῆμα τοῦτο, λιμνάζον, καραδοκεῖ τοποθετήσεις πολὺ περισσότερον ἐπικερδεστέρας ἢ ἐκείνων τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Ἀλλὰ τὸ σχέδιον αὐτὸ δὲν θὰ ἐπρόκειτο νὰ πραγματοποιηθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Δύο τρόποι ὑπάρχουν, κατὰ τοὺς ὁποίους θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἐξασφάλισιν τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου. Ὁ πρῶτος τρόπος θὰ ἦτο αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι νὰ μὴ ἀφεθῶσι διὰ μιᾶς εἰς τὴν ἀγοράν, ἀλλὰ κατὰ δόσεις αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιτρέπουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παρακολουθῇ τὴν κίνησιν αὐτῶν εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ κανονίζῃ τὴν προσφορά... Ἐπίσης θὰ δύνανται αὗται νὰ ἐνισχυθοῦν διὰ διαφόρων ἄλλων προνομιῶν. Θὰ δύνανται εἰς τὰς ἐκποιήσεις τῶν ἀστικῶν κτημάτων τῶν ἀπερχομένων Μουσουλμάνων νὰ μὴ γίνωνται δεκτοὶ ὡς πλειοδόται, νὰ μὴ δύναται δηλ. νὰ καταβληθῇ τὸ τίμημα παρὰ εἰς κτηματικὰς ὁμολογίας. Αὐτὸς θὰ ἦτο ὁ ἕνας τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἄνευ κλονισμῶν τὴν βαθμιαίαν διοχέτευσιν τῶν ὁμολογιῶν εἰς τὴν Κοινωνίαν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ δεύτερος τρόπος ἁπλούστερος. Ὁ τρόπος τουτέστι νὰ παραχωρήσωμεν τὰς κτηματικὰς ὁμολογίας εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὡς ἐνέχυρον διὰ τὴν ἔκδοσιν νέου χαρτονομίσματος, ἀλλὰ μὲ περιθώριον τοιοῦτον, ὥστε νὰ δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ κάλυμμα αὐτὸ ἀπολύτως ἀσφαλές. Διὰ τῶν δύο αὐτῶν τρόπων θὰ δυνηθῶμεν νὰ προμηθευθῶμεν ὅλον τὸ ἀναγκαῖον ἐκεῖνο χρῆμα, ὄχι μόνον διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἐνίσχυσιν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἀπόδοσιν ἑνὸς ποσοστοῦ τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἔχουν λαμβάνειν οἱ πρόσφυγες ἀπέναντι τῶν περιουσιῶν, τὰς ὁποίας ἐγκατέλειψαν εἰς τὴν Τουρκίαν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὴν ἐκτίμησιν τῶν περιουσιῶν τούτων, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκέντρωσιν ὅλων τῶν στοιχείων τῶν ἀπαιτουμένων, ὥστε νὰ πιστοποιηθῇ ἡ ἀξία τῶν ἐγκαταλειπομένων περιουσιῶν, ἡμεῖς ἐσκέφθημεν ὅτι θὰ ἔπρεπεν ἐκ τῶν πρώτων μελημάτων ἡμῶν νὰ εἶναι ἡ ἀντιγραφὴ τῶν κτηματικῶν βιβλίων τῆς Τουρκίας. Εἰς μίαν συνάντησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὡς Πρόεδρος τότε τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ μιᾶς Ἐπιτροπῆς συναδέλφων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἀντεπροσώπευον τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν», ἔθιξα καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Εὑρέθην ὅμως ἐνώπιον ῥιζικῆς διαφωνίας. Οἱ συνάδελφοι τότε, μετὰ τῶν ὁποίων συνεζήτησα, ἐθεώρησαν ὅτι τὸ μέτρον δὲν θὰ εἶχε πρακτικὴν χρησιμότητα. Ἐπέμεινα ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου...

§57Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δηλώσω κάτι, ὅτι προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς ἐν γένει καὶ τῶν λοιπῶν, εἶμαι ὑποχρεωμένος κατόπιν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ δηλώσω τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐπιτροπὴ προσφύγων πληρεξουσίων μεταβᾶσα τότε, διότι ἐθεώρησεν ὑποχρέωσιν νὰ συνεργασθῇ μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἀφ’ ἑτέρου, εὑρέθη πρὸ ἑνὸς σχεδίου ἀφορῶντος τὸ Ὑφυπουργεῖον ἀκριβῶς τῆς ἀνταλλαγῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι εἶχον κάποιας ἀντιρρήσεις. Ἐρωτηθεὶς δ’ ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐδήλωσεν ὅτι διαφωνεῖ πλήρως μὲ τὸ σχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ἐκ μέρους τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Ὅσον ἀφορᾶ δὲ τὴν ἀνταλλαγήν, τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀνταλλαγῆς ἐν τῷ συνόλῳ, ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συνεργασίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ὄχι μόνον τῆς Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως...

§58Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ σύσκεψις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, νομίζω ὅτι ἦτο ἡ δευτέρα.

§59Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λοιπὸν εἰς τὴν σύσκεψιν ἡ ὁποία ἐγένετο εἶχε ληφθῆ ἐντολὴ νὰ πᾶνε ἀντιπρόσωποι ὁλοκλήρου τῆς προσφυγικῆς Ὁμάδος, τὴν τελευταίαν δὲ στιγμὴν δὲν ἦλθον παρὰ τρεῖς ἢ τέσσαρες, δὲν ἐνθυμοῦμαι. Ἐκεῖνο λοιπὸν τὸ ὁποῖον διεπιστώθη ἦτο τὸ ἑξῆς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς ἐν τῷ συνόλῳ, δὲν εἶχεν ἀκόμη ἀποκρυσταλλώσει οὐδεμίαν σκέψιν, οὐδεμίαν ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Αὐτὰ εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δηλώσω. Τότε λοιπὸν ἤρχισε νὰ γίνεται κάποια σχετικὴ ἐργασία, διότι ἐν τῷ μεταξὺ οἱ πρόσφυγες εἶχον δημοσιογραφήσει, εἶχον ἐργασθῆ σχετικῶς.

§60Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ πρῶτον μέρος, εἰς τὴν δήλωσίν μου ὅτι διεφώνουν πρὸς τὸ σχέδιον τὸ καταρτισθὲν ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὑποθέτω ὅτι εὑρίσκεται εἰς πλάνην τινὰ ὁ νῦν ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς δι’ ἕνα ἁπλούστατον λόγον, διότι εἶπεν ἁπλῶς ὅτι παρεκάλεσα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν, τὸν συνάδελφόν μας ἐξ Ἀττικῆς, νὰ καταρτίσῃ ἓν σχέδιον Ὑφυπουργείου. Ἔλαβα τὸ σχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν ἐγὼ τοῦτο νὰ γίνῃ πληρέστερον, νὰ γίνῃ μία συμπλήρωσις τοῦ σχεδίου τούτου, ὥστε ὁ Ὀργανισμὸς αὐτοῦ νὰ ἀποβῇ καλύτερος· ὄχι ὅτι ἀπεδοκίμασα κατὰ βάσιν τὸν θεσμὸν τοῦ Ὑφυπουργείου.

§61Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν σᾶς εἶπον τοιοῦτόν τι.

§62Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὥστε δὲν ὑπῆρξεν οὐδεμία διαφωνία μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ τότε κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας.

§63Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἴχετε τότε ἀποκρυσταλλώσει γνώμην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς.

§64Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εὐθὺς ὡς εἶδον τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον κατέστρωσεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, εἶπον ὅτι ἐγὼ συμφωνῶ μέν, ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν τὴν συμπλήρωσιν αὐτοῦ. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἄποψίς μου. Δεύτερον ὅτι ὅσον ἀφορᾶ τὴν μελέτην τῶν ζητημάτων ἐπελήφθην κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας. Γνωρίζετε ὅμως ὅτι κατὰ τὴν συνάντησίν μας τὸ ζήτημα τῆς ἀντιγραφῆς τῶν κτηματικῶν βιβλίων ἐθίχθη διὰ μακρῶν, ὅτι τότε ὁ κ. Ἀρτεμιάδης ἀντέταξε σειρὰν ὁλόκληρον ἐπιχειρημάτων ἐναντίον αὐτῶν, ἀντέταξα καὶ ἐγὼ ἐπίσης ἄλλην σειρὰν ἐπὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου.

§65Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾶ τὸ ζήτημα τοῦ Κτηματολογίου, καὶ τότε εἶχον ἐπιφυλάξεις.

§66Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. συνάδελφος καὶ τώρα ἔχει ἀντιρρήσεις.

§67Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὅτε ἐγὼ συνηντήθην μὲ τὴν Ἐπιτροπήν, ὡς ἓν τῶν πρωτίστων μέτρων ἐθεώρησα τὴν ἀντιγραφὴν τῶν κτηματικῶν βιβλίων. Ὑπεστήριξα δὲ τότε ἐγὼ ὅτι τὸ μέτρον αὐτὸ δὲν θὰ μᾶς διηκόλυνε μόνον εἰς τὴν συγκέντρωσιν στοιχείων διὰ τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀξίας τῶν περιουσιῶν, ἀλλὰ θὰ μᾶς διηυκόλυνε καὶ εἰς τὴν ὑποβολὴν τῶν αἰτήσεων, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κτηματικῶν βιβλίων θὰ δυνάμεθα νὰ διευκολύνωμεν τὴν ὑποβολὴν αἰτήσεων περιουσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς ὀρφανὰ ἢ περιουσιῶν αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς ἐκλιπόντας Χριστιανοὺς ἢ περιουσιῶν αἱ ὁποῖαι ἀνῆκον εἰς νομικὰ πρόσωπα. Καὶ ἡ ἀξία τῶν περιουσιῶν, ἂν δώσω πίστιν εἰς τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα μοὶ παρεσχέθησαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀνέρχεται σχεδὸν εἰς τὸ ἥμισυ τῆς περιουσίας τῆς ἐγκαταλειφθείσης παρὰ τῶν Ἑλλήνων εἰς τὴν Τουρκίαν. Ἑπομένως ἡ ἀντιγραφὴ τῶν τουρκικῶν βιβλίων εἶχεν ἀξίαν πρωτεύουσαν.

§68Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐξηγγέλλετε ὁλόκληρον ἔργον προκειμένου περὶ τῆς ἀνταλλαγῆς ἐκ μέρους τῆς τέως Κυβερνήσεως τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἴχετε τὴν πεποίθησιν, ὄχι λόγῳ βεβαίως ἐλλείψεως ἐνδιαφέροντος ἢ λόγῳ ἐλλείψεως σημασίας τὴν ὁποίαν ἀπέδιδεν ἡ τέως Κυβέρνησις εἰς τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἀλλὰ λόγῳ πρὸ παντὸς τῆς ὀλιγοχρονίου παραμονῆς της δὲν κατώρθωσεν ἡ τότε Κυβέρνησις νὰ θίξῃ παρὰ ἀκροθιγῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς, διότι εἰς αὐτὸ ἀκριβῶς συνετέλεσαν ἐξ ὁλοκλήρου αἱ συσκέψεις τῆς προσφυγικῆς ὁμάδος. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ· ἐγένετο σκέψις περὶ ἱδρύσεως Τραπέζης;

§69Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναντιρρήτως ἐγένετο σκέψις.

§70Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Φοβοῦμαι ὅτι πρόκειται περὶ ἐνδιαθέτου σκέψεως.

§71Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὄχι. Ἔγινε σκέψις περὶ Τραπέζης, ὅπως καὶ περὶ ἀνταλλαγῆς κτηματικῶν βιβλίων, καὶ σκέψεις σᾶς ἀνήγγειλα, διότι μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τὴν συνάντησίν μας ἡ Κυβέρνησις ἀπήρχετο τῆς Ἀρχῆς. Δὲν ἦτο δυνατὸν συνεπῶς αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐξηγγείλαμεν, νὰ μεταβληθοῦν εἰς πράγματα. Ἐγὼ μάλιστα σήμερον εἶμαι εὐτυχής, διότι βλέπω τὰς ἀπόψεις αὐτὰς ἐπικρατούσας σήμερον.

§72Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι ἀπόψεις τῆς τέως Κυβερνήσεως, κύριε Πρόεδρε· εἶναι ἀπόψεις τῆς προσφυγικῆς Ὁμάδος.

§73Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀκόμη καλύτερον. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ συστήσω εἶναι ὅτι πρέπει νὰ τεθοῦν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ ταχύτερον, διὰ νὰ μὴ ἀπολεσθῇ περισσότερος χρόνος.

§74Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως Ὑφυπουργείου Ἀνταλλαγῆς ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι τὸ σχέδιον τὸ καταρτισθὲν περιελάμβανεν ὄντως τὴν περιουσίαν τῆς ἀνταλλαγῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε εἶχεν ὀρθῶς τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ εὐρυτέρα διὰ νὰ περιλάβῃ, εἰ δυνατόν, καὶ ἄλλας ὑπηρεσίας σχετικὰς πρὸς τὸ θέμα. Εἰς τοῦτο ἀντέταξα ὅτι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἰδέα ἀμέσως, διότι τὴν ἐγκατάστασιν τὴν εἶχεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τοῦτο δὲ ἦτο τὸ κυριώτερον τῶν θεμάτων τῶν συνδεομένων μὲ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ ἑπομένως ἐτέθη, συμφώνως ἄλλως τε καὶ πρὸς τὰς ἀπόψεις τοῦ κ. Προέδρου, διάταξις καθ’ ἣν θὰ ἐπετρέπετο διὰ Β. Διατάγματος ἡ ἁρμοδιότης αὐτὴ τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ περιοριζομένη εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι νὰ προστεθοῦν καὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι. Τοιαύτην διατύπωσιν εἶχε τὸ σχέδιον. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Τραπέζης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι ὑπῆρχεν ἁπλῶς ἐνδιάθετος σκέψις. Ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅτι λεπτομερέστατον σχέδιον κατηρτίσθη, τὸ ὁποῖον δύναμαι ὁποτεδήποτε νὰ προσαγάγω.

§75Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας διαψεύδεται εὐκόλως.

§76Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἀνέφερεν ὅτι, ὁσάκις ἐγίνετο καμμία ἐργασία, ἤμην πάντοτε παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἐγίνετο κάτι, θὰ τὸ ἐγνώριζον.

§77Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς συνάδελφος ὑπῆρξαν ἀπολύτως ἀκριβεῖς, ἐπῆλθον ὅμως εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπρόκειτο εἰμὴ νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ τερματίσω τὸν λόγον μου. Κύριοι πληρεξούσιοι, αὐτὰ εἶναι τὰ μέτρα εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέβλεψεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατὰ τὰς δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας κατὰ τὰς ὁποίας ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος· ἀναντιρρήτως θὰ ἀπετέλουν πρόγραμμα εὐρὺ καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις λαβοῦσα ἤδη ὅλην τὴν χρονικὴν πίστωσιν τῆς ὁποίας εἶχεν ἀνάγκην, ὅπως ἀναπτύξῃ πλῆρες σύστημα προσφυγικῶν μέτρων, θὰ τὸ ἐξαγγείλῃ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως. Ὑπεβλήθη πρότασις παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἐνισχυθεῖσα σήμερον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐκ Σάμου, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται ὅπως συσταθῇ μεγάλη Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ περιλαμβάνουσα εἰς τοὺς κόλπους αὐτῆς καὶ ὅλους τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν διαφόρων ἐν τῇ Συνελεύσει ἀποχρώσεων, ἀλλ’ ἀκόμη εὐρύτερον καὶ ὅλους τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως πολιτικὸν κόσμον πρὸς κατάστρωσιν τοῦ σταθεροῦ προσφυγικοῦ προγράμματος καὶ παρακολούθησιν τοῦ ἔργου τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ εἶχον κανένα δισταγμὸν νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν αὐτήν, ἔχω ὅμως πρὸ ὀφθαλμῶν λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνήγγειλε ξένος πολιτικὸς ἀνὴρ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν προγραμμάτων. Εἶπεν ἐκεῖνος «εἶναι εὔκολον νὰ καθίσουν εἷς ἢ περισσότεροι ἄνθρωποι εἰς μίαν τράπεζαν καὶ νὰ καταστρώσουν σχέδια διὰ τῶν ὁποίων νὰ λύωνται ὅλα σχεδὸν τὰ προβλήματα τῆς ἀνθρωπότητος, εἶναι εὔκολος ἡ κατάστρωσις γενικῶν γραμμῶν εἴτε διὰ μέσου δανείων καθολοκληρίαν εἴτε διὰ μέσου δανείων ἐν μέρει· τὰ δάνεια τὰ πνευματικὰ σήμερον εἰς τὸν κόσμον εἶναι τὸ εὐκολώτερον τῶν πραγμάτων· ἂν ἦσαν εὐκολώτερα τὰ ἄλλα δάνεια, δὲν θὰ ἠσχολούμεθα ἐπὶ πολύ, ἀλλὰ τὰ πράγματα ταῦτα εὑρίσκονται δυστυχῶς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἔξω ἀπὸ τὸ πλαίσιον τῆς ζωῆς». Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χρειάζεται καὶ σήμερον καὶ πάντοτε σχεδὸν εἶναι ἡ γόνιμος τῆς Κυβερνήσεως πνοή. Ἄνευ αὐτῆς τὰ πράγματα μεταβάλλονται μετ’ ὀλίγον εἰς σωρὸν χάρτου ἀψύχου, ὑπὸ τὴν ὤθησιν αὐτῆς τὰ ἐμπόδια τίθενται κατὰ μέρος, αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι βαδίζουν νωθρῶς θὰ τὰς κάμωμεν νὰ προχωροῦν μὲ γοργότητα καὶ εὐρυθμίαν πρὸς τὰ ἐμπρός, ἡ πίστις ἡ δημοσία, ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους ἡ ὁποία δίδει μαρασμὸν σήμερον θὰ τὴν ἴδητε ἐπανακτῶσαν τὴν παλαιὰν αὐτῆς ἀνθηρότητα, τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν ὑπὸ τὴν πνοὴν ταύτην τὴν κυβερνητικὴν θὰ εὕρῃ τὸν δρόμον αὑτοῦ πρὸς τὴν γενικὴν λύσιν, θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ ὅσον εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατὸν καὶ εὔκολον καὶ πληρέστερον. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ποίαν σημασίαν ἔχει δι’ ἡμᾶς ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀπὸ πάσης ἀπόψεως· ποίαν σημασίαν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως οἰκονομικῆς, ποίαν σημασίαν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως δημογραφικῆς, ποίαν σημασίαν ἔχει ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῶν δυνάμεων. Ἂν θέλωμεν συνοψίσει πάντα ταῦτα, θέλομεν εἴπει ὅτι ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος παρ’ ἡμῶν θὰ σημειώσῃ, κύριοι πληρεξούσιοι, αὐτὴν ταύτην τὴν λύσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν προβλήματος. (Χειροκροτήματα).

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, εἶναι δυνατὸν νὰ διακόψωμεν ἐπὶ 10 λεπτά;

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 10 λεπτά. (Μετὰ τὴν διακοπήν).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§81Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδή, κ. Πρόεδρε, ἐζητήθη ἐν πληθούσῃ συνεδριάσει νὰ δώσω πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, θὰ ἦτο καλὸν νὰ παράσχω αὐτὰς παρόντων καὶ τῶν ἐκ τῶν ἀπουσιαζόντων κυρίων συναδέλφων.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὥστε νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὰς 10 μ. μ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 10.15′ μ. μ. (Ὥρᾳ 9.10′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.30′ μ.μ.).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§85Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, μᾶς ἀπησχόλησεν ἀληθῶς ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ θὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἀκόμη ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας. Πρέπει νὰ εἴμεθα ὡπλισμένοι πάντες μὲ καρτερίαν καὶ μὲ ἐπιμονὴν νὰ ἀντιμετωπίζωμεν ἀνδρικῶς τὴν στυγνὴν οἰκονομικὴν ἀλήθειαν, διότι τοιαῦτα ζητήματα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λύωνται μὲ οἱασδήποτε ἀγαθὰς προθέσεις καὶ ἂν ἀκόμη ὑπάρχωσιν ἄφθονα τὰ οἰκονομικὰ μέσα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει διὰ τὴν Ἑλλάδα, δὲν δύνανται νὰ λύωνται ἐντὸς βραχέος σχετικῶς χρονικοῦ διαστήματος. Ἡ Ἑλλὰς ἔχει πεῖραν ἀτυχῶς δύο συμφορῶν εἰς κλίμακα πολὺ μικροτέραν καὶ ἐτονίσθη καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι διὰ πολὺ μικρότερον ἀριθμὸν προσφύγων καὶ εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δὲν ἦτο ἐξηντλημένον ψυχικῶς, μετὰ μακροετεῖς πολέμους, ἐστάθη ἀδύνατον νὰ λυθῶσι προβλήματα ὅμοια δὶς ἐντὸς διαστήματος μηνῶν, ἔτους ἢ ὀλίγων ἐτῶν. Ἂν δὲν εἴμεθα κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὡπλισμένοι, θὰ ἀντιμετωπίσωμεν ψευδῶς τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Δὲν ὑπάρχει χειρότερον μέσον πρὸς ἐπίλυσιν τοιούτων ζητημάτων ἀπὸ τὸ νὰ θέλῃ τις νὰ ἀπατήσῃ καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς ἄλλους. Ἀνεδράμομεν καὶ εἰς τὸ παρελθὸν πάντες ἡμεῖς ὅσοι ὡμιλήσαμεν ἐνταῦθα· εἴπομεν πάντες ἡμεῖς, διότι καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁμιλῶν εἰς προκεχωρημένην κάπως ὥραν ἔδωσα πληροφορίας περὶ τῆς ἱστορίας τοῦ προσφυγικοῦ δανείου καὶ περὶ τῶν ὅρων ὑπὸ τοὺς ὁποίους τότε ἐγένοντο αἱ σχετικαὶ διαπραγματεύσεις, πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐγὼ μὲν τότε ἐθεώρησα ἐπαρκεῖς, καίτοι παρεμπιπτόντως ἐδόθησαν, εἶδον ὅμως ἀπόψε ὅτι δὲν εἶχον τὴν εὐτυχίαν ἢ νὰ κατασταθῶ σαφὴς ἢ νὰ ἔχω τὴν δύναμιν, ὥστε πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἔδωσα νὰ ἐντυπωθῶσιν εἰς τὴν μνήμην τῶν ἐντίμων ἀκροατῶν. Ἀνεδράμομεν εἰς τὸ παρελθόν, ἀλλὰ ἐλησμονήσαμεν ὅτι κατὰ τὰς ἀποφράδας ἐκείνας ἡμέρας τοῦ 1922 συρροὴ ρακῶν ἀνθρωπίνων, ἄνευ προστασίας, ἄνευ περιουσίας, ὑπερβαινόντων τὸ ⅕ τοῦ ὑπάρχοντος πληθυσμοῦ ἤρχετο ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν καὶ ἀπὸ ὥρας εἰς ὥραν εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος ζητοῦσα νὰ σώσῃ τὴν ζωὴν τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων ὁμογενῶν μας. Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις αἱ δύο, ἡ πρώτη ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον πολιτευτὴν κ. Κροκιδᾶν, ἡ δευτέρα ὑπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, τὸν κ. Γονατᾶν, ἀντιμετώπισαν τὸ δυσχερέστερον, τὸ τραγικώτερον τῶν προβλημάτων, τὸ ὁποῖον ἦτο δυνατὸν νὰ ἀντιμετωπίσῃ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ἐλευθέρου τούτου τμήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ἂν δὲ κατωρθώθη, κύριοι, νὰ μὴ ἔχωμεν θύματα πολὺ περισσότερα ἀπὸ τὰ ἄφθονα θύματα, τὰ ὁποῖα εἴχομεν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ νομίζω ὅτι τοῦτο ὀφείλεται, ἐκτὸς ἄλλων, εἰς τὸν ὑπέρμετρον ἀληθῶς ζῆλον καὶ τῶν Κυβερνήσεων καὶ τῆς Κοινωνίας τῆς Ἑλληνικῆς, ζῆλον τείνοντα νὰ ἐξασφαλίσῃ ἐκ τῶν ἐνόντων τὴν προφύλαξιν τῆς ζωῆς, τὴν στέγην καὶ τὴν πενιχρὰν διατροφὴν εἰς τοὺς συρρέοντας ἐκείνους ἀτυχεῖς, ζῆλον τοῦτο ἐπιδιώκοντα καὶ ἀδιαφοροῦντα διὰ τὴν συστηματοποίησιν τῆς ἐργασίας. Φαντασθῆτε, κύριοι, ἂν ἤμεθα ἕνας λαὸς ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τὸν ἑαυτόν του νὰ κάμῃ τίποτε καὶ εἰς τὰς πλέον ἐπειγούσας περιπτώσεις, ἂν προηγουμένως δὲν ἐσυστηματοποίει τὸ ἔργον του. Ἔφθανον τὰ ἀτμόπλοια εἰς τὰς ἀκτὰς τῆς Ἑλλάδος· ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὁπουδήποτε: Εἰς τὰ σχολεῖα, εἰς τὰς ἐκκλησίας, εἰς τὰς ἰδιωτικὰς κατοικίας, ὑπὸ τὰς σκηνὰς εἰς τὸ ὕπαιθρον καὶ κατώρθωσαν νὰ τοὺς δώσουν τὰς πρώτας βοηθείας. Φαντασθῆτε, ἂν αἱ Κυβερνήσεις αἱ τότε ἔλεγον: Ἀφήσατε νὰ χαράξωμεν ἓν σχέδιον, ἀφήσατε νὰ συστηματοποιήσωμεν τὴν ἐργασίαν μας καὶ τότε θὰ ἴδωμεν τί θὰ κάμωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους! Ἀναμφισβητήτως θὰ ἀπέθνησκον μέχρις ὅτου συστηματοποιηθῇ τὸ σχέδιον. Εἰς τὰ μεγάλα πάθη ὁ ζῆλος ἐκεῖνος ὁ θυσιάζων τὴν τάξιν εἰς τὸν σκοπὸν ὑπῆρξε ζῆλος κατὰ πάντα ἀξιέπαινος. Ὅταν, κύριοι, πυρπολῆται ὁ οἶκος ἡμῶν, δὲν καταρτίζομεν, ὑποθέτω, σύστημα διὰ νὰ ἀποκομίσωμεν τὰ ἔπιπλα πρὸς σωτηρίαν. Καὶ ὅταν ἐπυρπολήθη ὁ οἶκος ὁ Ἑλληνικὸς ἐν τῇ Μ. Ἀσίᾳ, θὰ ἦτο ὑπερμέτρως σχολαστικὸν τὸ πρᾶγμα ἂν ἠθέλομεν νὰ συστηματοποιήσωμεν τὴν πομπὴν τῶν λειψάνων ἐκείνων τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ ἀκμάζοντος, νὰ τὴν κατατάξωμεν κατὰ μεθόδους καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σωτηρίαν τὴν προσωρινήν. Ὀφείλομεν δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ διατρανώσωμεν τὴν εὐγνωμοσύνην ἡμῶν διαπρυσίως πρὸς πάντας ἐκείνους, οἵτινες κατὰ τὰς κρισίμους στιγμὰς παρέσχον χεῖρα βοηθείας εἰς τὴν ταλαιπωρουμένην Ἑλλάδα, πρὸς τὰς ὀργανώσεις τῶν ξένων λαῶν, οἱ ὁποῖοι, φιλάνθρωποι καὶ περιφρονοῦντες τοὺς κινδύνους τῶν ἀσθενειῶν καὶ τῶν κακουχιῶν, ἔσπευσαν εἰς τὴν δυστυχίαν ἡμῶν νὰ ἀλείψωσι μὲ ἔλαιον τὰς πληγὰς τοῦ Ἑλληνισμοῦ· πρὸς τὸν μέγαν φιλάνθρωπον δόκτωρα Νάνσεν, ὅστις μετ’ αὐταπαρνήσεως πρωτοφανοῦς ἔσπευσεν ὄχι μόνον νὰ ἐκτεθῇ εἰς τοὺς κινδύνους ὑγείας, τοὺς ὁποίους ἠπείλουν οἱ πληθυσμοὶ οἱ ἐκεῖθεν ἐρχόμενοι, ἀλλὰ καὶ νὰ γίνῃ ὁ εἰσηγητὴς ὁ ἔνθερμος εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ἵνα προκληθῇ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν μέχρι τότε ἀδιαφόρων Ἰσχυρῶν τῆς γῆς εἰς τοὺς πληθυσμοὺς τοὺς Ἑλληνικούς· εἰς τοὺς οἰκονομολογικοὺς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἐνδιαφέροντος ἀληθοῦς ἠθέλησαν κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰ σχέδια ἡμῶν, ὁπότε ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο Κράτος οὐδὲ κἂν πολιτικῶς ἐμπνέον ἐμπιστοσύνην, διπλωματικῶς ἀπομεμονωμένον, οἰκονομικῶς συντετριμμένον καὶ ἐμπνέον τὴν ἰδέαν τῆς χρεοκοπίας τῆς προσεχοῦς καὶ οὐδὲν πλέον· καὶ πρὸς τὰ μέλη τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ περιβάλωσι διὰ τῆς ὑψηλῆς αὑτῶν κηδεμονίας ὑπόθεσιν ἡ ὁποία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴ δὲν ἀνῆκεν εἰς τὴν ἁρμοδιότητα αὐτῶν. Ἐθεώρησα καθῆκόν μου, νομίζω, ἂν διερμηνεύσω τὰ αἰσθήματα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ ἐκφράσω διαπρυσίως τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῶν προσφύγων. Ἔχει γίνει, κύριοι, μία παρεξήγησις περὶ τῆς ἀποστολῆς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν εἶναι χρηματιστηριακὸς ὀργανισμός. Ἡ παρεξήγησις δὲν ἀπαντᾷ ἐκ μέρους τῆς Κοινῆς Γνώμης, ἔχει πρὸς στιγμὴν ἐπικρατήσει καὶ εἰς τὸ πνεῦμα ἑνὸς ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ἐνώπιον ἡμῶν ὁ ἔντιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, ἑνὸς ἐγγράφου τὸ ὁποῖον οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον ἔλεγεν ὅτι ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν νὰ ἐγγυηθῇ ἓν δάνειον, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων ἡμῶν, πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ ἄλλων παραγωγικῶν ἔργων καὶ πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἂν ἀναγνώσητε ὁλόκληρον τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τότε....

§86Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν τὸ ἀνέγνωσα.

§87Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεγνώσατε ἓν τμῆμα τοῦ ἐγγράφου.

§88Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχω κἂν εἰς τὴν μνήμην μου ὁλόκληρον τὸ ἔγγραφον.

§89Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ἐγὼ τὸ ὑπόλοιπον. Ἀπήντησα τότε, κύριοι, εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν παίζει, ἐξ ὅσων γνωρίζω, ρόλον διεθνοῦς χρηματιστηρίου. Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶχεν ἅπαξ μόνον ἀναμιχθῇ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἰς ὑπόθεσιν παροχῆς δανείου πρὸς τὴν Αὐστρίαν ἐκ λόγων, ὅπως ἀνέπτυξα ἐν τῷ ἐγγράφῳ μου τῷ ἀπαντητικῷ, ἐκ λόγων, λέγω, τῶν ὁποίων τὸ ἐλατήριον ἦτο, κατὰ τὸ φαινόμενον τοὐλάχιστον, φιλανθρωπικόν, κατ’ οὐσίαν ὅμως πολιτικώτατον. Ἡ Αὐστρία ἐκινδύνευε νὰ περιέλθῃ εἰς ἀναρχίαν κοινωνικὴν καὶ οἰκονομικήν. Ἤδη ἡ προπαγάνδα ἡ μπολσεβικικὴ ἔχει ἀρχίσει νὰ ἐργάζεται ἐκεῖ. Τὸ συμφέρον τῆς Εὐρώπης ἦτο νὰ διατηρηθῇ τὸ καθεστὼς τὸ Αὐστριακόν, συμφέρον τὰ μάλιστα πολιτικόν. Ὁ κληρικὸς ὁ ὁποῖος ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1922 τοσοῦτον δεξιῶς διευθύνει τὰς τύχας τῆς Αὐστριακῆς Δημοκρατίας μετέβη εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ παρέδωκεν οἱονεὶ εἰς αὐτὴν τὰς τύχας τῆς Δημοκρατίας καὶ ἐζήτησε τὴν προστασίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἔχουσα λοιπὸν ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν ὑπ’ ὄψιν πρῶτον ὅτι ἄνευ αὐτῆς ὑπῆρχε κίνδυνος κοινωνικῶν ἀνατροπῶν καὶ καταστροφῶν, δεύτερον ὑπῆρχε μέγιστον πολιτικὸν συμφέρον, διότι ἦτο ἐνδεχόμενον ἐν Αὐστρίᾳ νὰ λάβῃ σάρκα καὶ ὀστᾶ μία κίνησις ἡ ὁποία ἐγίνετο πρὸς ἕνωσιν τῆς Αὐστρίας μετὰ τῆς Γερμανίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῄτει ἴσως ἐκστρατείας πρὸς παρεμπόδισιν τῆς ἑνώσεως ταύτης ἢ τοὐλάχιστον στρατιωτικὴν κατοχὴν συνεπαγομένην δαπάνας, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἄνευ τῆς ἐγγυήσεως τινῶν Κρατῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ σωθῇ ἡ Αὐστρία, ἀπεφάσισε νὰ μελετήσῃ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Αὐστρίας, νὰ χαράξῃ πρόγραμμα ἐξυγιάνσεως αὐτῶν καὶ ἐπὶ πλέον νὰ θέσῃ ἐπὶ τοῦ τραχήλου τῆς Αὐστρίας ἕνα κηδεμόνα καὶ ἐλεγκτὴν οὐχὶ διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου, ἀλλὰ κυρίαρχον καὶ δικτάτωρα ἐπὶ ὅλων τῶν οἰκονομικῶν, ὑπαγορεύοντα καὶ αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν τὴν ἐσωτερικὴν τοῦ Κράτους. Ἦτο ἡ μόνη ἀνάμιξις τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία συνέστησεν εἰς τὰς Κυβερνήσεις καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἀνέλαβον νὰ ἐκδώσωσιν ἢ μᾶλλον νὰ ὑποστηρίξωσι δάνειον τὸ ὁποῖον θὰ ἐξέδιδεν ἡ Αὐστρία, νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ διὰ τῶν τραπεζιτικῶν ὀργανώσεων, ὥστε νὰ συγκεντρωθῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν διάσωσιν τῆς Αὐστρίας. Μετὰ τὸ προηγούμενον τοῦτο ἤρχετο ἡ πρότασις τοῦ δόκτωρος Νάνσεν, πρότασις ἀποβλέπουσα εἰς τὸ νὰ ἐνισχυθῇ ἡ Ἑλλὰς οἰκονομικῶς, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὸ μέγα πρόβλημα, ὅπως ὁ Νάνσεν ἔλεγεν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπίσῃ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς πόρων. Ἡ πρότασις αὐτὴ ὑπεβλήθη, κύριοι. Εἰς τὸν ὑποφαινόμενον ἔλαχε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς μὲν τὴν Γαλλικὴν Κοινὴν Γνώμην καὶ εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν ἦτο καταφανὴς ἡ ἀντιπάθεια πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν πληθυσμόν, εἰς ἄλλους δὲ τέως συμμάχους δὲν ἐφαίνετο οὐδεμία ζωηρὰ συγκίνησις εἰς τὰ παθήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ἐπαναλαμβάνω, ἔλαχεν εἰς τὸν ὑποφαινόμενον ἡ πικρὰ παράκλησις τῆς τότε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ προσπαθήσω νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Νάνσεν περὶ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τῆς Ἑλλάδος. Ὑπάρχουσι δύο φάκελοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ὁ εἷς εἶναι ὁ φάκελος ὁ κατατεθείς, ὁ ἄλλος εἶναι ὁ φάκελος τὸν ὁποῖον πᾶς τις γνωρίζει ὅτι ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις ἡμῶν πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ὑπάρχει δηλαδὴ ὁ φάκελος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ ὑπάρχει καὶ εἰδικὸς εἰσηγητὴς διὰ πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ἐλήφθη τὸ τηλεγράφημα διὰ τοῦ ὁποίου ἐξουσιοδοτούμην, παρεκαλεῖτο δὲ συγχρόνως καὶ ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἀποστολῆς, ὁ κ. Βενιζέλος, νὰ βοηθήσῃ καὶ αὐτὸς διὰ τοῦ μεγάλου του κύρους εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τὴν οἰκονομικὴν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ἐτηλεγράφησα τότε ἢ μᾶλλον ἐτηλεγράφησεν ὁ κ. Βενιζέλος μὲ τὴν ὑπογραφήν του τὴν πρώτην ἀπάντησιν τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, ὅταν ἀπετάθημεν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Μᾶς ἐδηλώθη λοιπὸν σαφῶς ὅτι ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἀντιμετωπισθῇ ἡ πρόθεσις παραχωρήσεως ἐνισχύσεως ὁμοίας πρὸς ἐκείνην τῆς Αὐστρίας. Πρῶτον, διότι δὲν συντρέχουν οἱ αὐτοὶ πολιτικοὶ λόγοι καὶ αἱ αὐταὶ πολιτικαὶ συμπάθειαι, καὶ δεύτερον, διότι ἦτο ἤδη ἐν τῇ ἐνάρξει τῆς ἐφαρμογῆς του τὸ σχέδιον τῆς οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως τῆς Αὐστρίας. Παρουσιάζοντο πολλὰ προσκόμματα, μολονότι ἡ Αὐστρία διετέλει ἐν οἰκονομικῇ καὶ πολιτικῇ ὁμαλότητι καὶ κανονικότητι ἀπὸ μακροῦ χρόνου. Ἐφοβεῖτο δὲ ἡ ὑπηρεσία τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ὅτι ἐξέθετε κάπως τὸ ἠθικὸν αὐτῆς κῦρος ἐν τῷ σχεδίῳ τὸ ὁποῖον εἶχε χαράξει διὰ τὴν Αὐστρίαν, ἂν θὰ ἤθελεν ἐπιτύχει μέχρι τέλους. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἤμεθα κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ τέλους τοῦ 1922 καὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ 1923. Ὑπῆρχον ἐκεῖ εὐτυχῶς καὶ κύκλοι φιλικῶς πρὸς ἡμᾶς διατεθειμένοι, ἐκεῖνοι δὲ μᾶς εἰδοποίησαν περὶ δύο πραγμάτων: Πρῶτον περὶ τοῦ ὅτι, ἂν ἠθέλομεν ἐπιμείνει ζητοῦντες τὴν ἐνίσχυσιν κατὰ τὸν τρόπον τῆς Αὐστρίας, θέλομεν ναυαγήσει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, καὶ δεύτερον ὅτι ὑπῆρχεν ἐντεταμένη ἡ φήμη παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν καὶ ἡ ὑπόνοια ὅτι ἐζητοῦμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὴν οἰκονομικὴν ἐνίσχυσιν ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ νὰ ἀντεπεξέλθωμεν εἰς τὰς δυσκολίας τῆς περιθάλψεως τῶν προσφύγων, ἀλλὰ μὲ οὐσιαστικὴν πρόθεσιν ὅπως ἑτοιμασθῶμεν πολεμικῶς καὶ ἐπιχειρήσωμεν ἐκ νέου τὸν πόλεμον. Εὑρεθέντες πρὸ τῶν δύο τούτων δυσκολιῶν ἢ ἔπρεπε νὰ ἀπέλθωμεν καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ὑπεστηρίξαμεν μὲν τὴν αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν ἔγινε δεκτή, ὅπως θὰ ἔπραττε πᾶς μὴ ἐνδιαφερόμενος ἐντολοδόχος, ἢ ἔπρεπε νὰ μηχανευθῶμεν μέσα διὰ τῶν ὁποίων νὰ κατορθωθῇ νὰ μεταβληθῇ ἡ ἀδιαφορία τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἰς ἐνδιαφέρον. Ποῖα ἦσαν τὰ μέσα ταῦτα; Πρῶτον ὠφείλομεν νὰ ἀποκρούσωμεν καὶ ἀποκλείσωμεν τὴν ὑπόνοιαν ὅτι ἠθέλομεν μεταχειρισθῆ—ἐνομίζετο τότε ὅτι ἐντὸς 2–3 μηνῶν ἦτο δυνατὸν τὸ δάνειον νὰ ἐπιτευχθῇ—τὸ δάνειον διὰ νὰ παρασκευασθῶμεν πολεμικῶς. Ἔχω, κύριοι, ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ δείξω ἰδιαιτέρως εἰς ὅσους ἐξ ὑμῶν ἔχουν τὴν περιέργειαν νὰ μάθουν, ἀρίστου φίλου ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, ὅστις μὲ εἰδοποίει περὶ τῶν κινδύνων τούτων καὶ διὰ τὰ ἐν λόγῳ ἄλλα δύο τμήματα. Ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς πληροφορίας ταύτας, ἀλλὰ καὶ προτοῦ λάβω ἐπισήμως τὰς πληροφορίας ταύτας δι’ ἐγγράφου, εἶχον ἤδη προσωπικῶς καὶ προφορικῶς ἀναλάβει καὶ ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς τὸν ἀρχηγὸν τῆς ἀποστολῆς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὕπαρξιν ὑπονοιῶν ὅτι ἐπρόκειτο τὸ δάνειον νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ πολεμικὰς παρασκευάς μας. Ἐσκέφθημεν λοιπὸν τότε, καθ’ ὑπόδειξιν ἄλλου καλοῦ φίλου τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡμεῖς ἐζητοῦμεν διὰ νὰ ἀντιμετωπίσωμεν μόνον τὰς ἀνάγκας τῶν προσφύγων τὰ χρήματα τοῦ δανείου. Ἤδη ὑπῆρχον τότε χρήματα τὰ ὁποῖα προσέφερον διάφοροι φιλανθρωπικαὶ Ἑνώσεις. Ἡ Ἀμερικὴ ἔδιδε χρήματα, ἡ Ἀγγλία ἔδιδε χρήματα καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἶχε δηλώσει ὅτι θὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν 50 χιλιάδων λιρῶν, ἂν ἕκαστον τῶν ἄλλων Κρατῶν θὰ συνεισέφερε μέχρι τοῦ ποσοῦ τούτου μαζὶ μὲ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα συνεισέφερεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Καὶ ἐκ τῆς ὑπάρξεως ὅλων τούτων θὰ ἀποτελέσωμεν ἕνα κεφάλαιον. Καὶ ἐπειδὴ διάφοροι διεθνεῖς ὀργανισμοὶ θὰ ἐνδιεφέροντο, νὰ δεχθῶμεν εἷς διεθνὴς ὀργανισμὸς νὰ διευθύνῃ τὸ κεφάλαιον τοῦτο. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἓν κεφάλαιον, ὅπως ἐπέτυχον τὰ Κράτη τὰ ὁποῖα δὲν διετέλουν ὑπὸ ἧτταν στρατιωτικὴν καὶ ὑπὸ ἀπομόνωσιν πολιτικὴν καὶ ὑπὸ μέλλον πολιτικὸν τελείως ἀβέβαιον, θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ προτείνωμεν διεθνῆ ἐποπτείαν διὰ τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ δανείου. Διότι, ἂν μᾶς ἤρεσκε νὰ κάμωμεν ἕνα αὐτόνομον ὀργανισμόν, θὰ ἠδυνάμεθα δι’ ἐσωτερικοῦ δικαίου νὰ κάμωμεν τοιοῦτον ὀργανισμὸν αὐτόνομον. Δὲν ἦτο ὅμως τοῦτο, κύριοι· ἐδιάβασα καὶ πρὸ ἡμερῶν τί ἦτο ἡ ἀπάντησις εἰς τηλεγράφημα τῆς τότε Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς διαφόρους πρεσβευτάς μας, τοὺς ὁποίους παρεκάλει νὰ τὴν ἐνισχύσουν πλησίον τῶν Κυβερνήσεων, ὅπως αἱ ξέναι Κυβερνήσεις προστατεύσωσι τὴν πρότασιν τοῦ δόκτωρος Νάνσεν. Εἶδον τηλεγράφημα τοῦ κ. Ρωμάνου τῆς 23 Ἰανουαρίου 1923 ἐκ Παρισίων. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο τηλεγράφημα τοῦ κ. Ρωμάνου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ὁποῖον ἀνεκοινώθη καὶ εἰς τὴν ἀντιπροσωπείαν τῆς Λωζάννης. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ὁ κ. Ρωμάνος—τὸ ἀνέγνωσα καὶ πρὸ ἡμερῶν—εἰδοποίει ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, καθ’ ἃ τοῦ ἀνεκοίνωσεν ὁ Γάλλος ἀντιπρόσωπος, θὰ ἐλάμβανε γνῶσιν τῆς προτάσεως τοῦ δόκτωρος Νάνσεν, θὰ περιορισθῇ νὰ ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν πρὸς τὸν κ. Νάνσεν καὶ θὰ θέσῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ ἀρχεῖον. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο τὸ ἀνέγνωσα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἐπίσης ἔχω τηλεγράφημα τοῦ κ. Ἀλεξανδρῆ, ὁ ὁποῖος τοὺς εἶπεν «ἐγγυηθῆτε εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Ἑλλὰς νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς περιστάσεις». Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὅτι νὰ τοὺς εὐχαριστήσωμεν. Δὲν ἐδέχετο τὴν ἀρχὴν ὅτι ὁ κ. Νάνσεν δὲν ἠδύνατο νὰ χαράξῃ ἓν σχέδιον ὁλόκληρον. Ἂν ἐδέχετο κατ’ ἀρχὴν νὰ βοηθήσῃ τὴν Ἑλλάδα, τὸ σχέδιον θὰ ἐχαράσσετο ἀπὸ τοὺς οἰκονομολόγους. Αὐτὴ ἦτο ἡ κατάστασις, ὅταν ἐπελήφθημεν τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος. Εἶναι γνωστὸν ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς διαχειρίσεως διπλωματικῶν ζητημάτων, αἱ Κυβερνήσεις στέλλουν ὁδηγίας εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, οἱ δὲ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ὁδηγιῶν αὐτῶν ἐνεργοῦντες εἶναι ἀπηλλαγμένοι τῆς εὐθύνης. Δὲν θὰ δικαιολογήσω τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὁρίων τούτων τῶν διπλωματικῶν. Ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν εὐθύνην ἀκεραίαν διὰ τὸ συναφθὲν δάνειον, διότι, ἂν ἐβλέπομεν ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ τι καλύτερον, θὰ ἐτηλεγράφουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὴν Ἑλλάδα διὰ δάνειον τὸ ὁποῖον ἐθεώρουν καταστρεπτικὸν διὰ τὸν Τόπον. Παράδειγμα δὲ εἶναι ὅτι ἤκουσα, ἐν τῷ Τύπῳ ἰδίᾳ, ἐνταῦθα ὀλιγώτερον, μομφὰς κατὰ τοῦ δανείου καὶ τῶν ὅρων αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη, ὁπότε ἡ Ἑλλὰς δὲν διατελεῖ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1922 καὶ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1923, ὁπότε ἔφυγεν ἡ ἐντύπωσις μιᾶς καταστροφῆς στρατιωτικῆς, μιᾶς ἐπικειμένης καταστροφῆς οἰκονομικῆς, ἔφυγεν ἡ ἀπομόνωσις ἡ διπλωματική, ἔφυγε τὸ κυριώτερον πάντων, ὅ,τι ὁ Διευθυντὴς τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν εἶπε πρὸς τὸν κ. Ρωμάνον, ἔφυγεν ἡ ἀκαταστασία, ἡ ἀνωμαλότης ἡ πολιτική, καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν εἶδον κανένα ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ: Ἂς ἐπιστρέψωμεν τὰς δοθείσας προκαταβολάς, 500 ἑκατομμύρια εἶναι ὅπου εὑρίσκομεν 2 δισεκατομμύρια εἰς ἔντοκα γραμμάτια θὰ εὕρωμεν ἄλλα 500 ἑκατομμύρια. Πρὸ ὀλίγων ἑβδομάδων ἦσαν 250.000.000 δραχ., 1.000.000 λιρῶν. Ἂς ἐπιστρέψωμεν τὸ 1.000.000 λιρῶν, εἶναι 350.000.000 δραχμῶν καὶ ἂς συμπληρώσωμεν ἓν ἄλλο δάνειον ἢ ἂς εὕρωμεν τὰ χρήματα ἐκ τοῦ Τόπου. Τί σημαίνει τοῦτο, ὅτι ὄχι τότε, ὁπότε ἐζῶμεν ἐν ἀνωμάλῳ καταστάσει, ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη δὲν δύναταί τις μετ’ εὐλόγου ἐλπίδος νὰ ὑποστηρίξῃ—νομίζω ὅτι ἂν τὸ ἐναντίον φρονῇ τις πρέπει νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ — ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ ἀποκρούσωμεν τὸ δάνειον τοῦτο καὶ ἢ νὰ ἐπιδιώξωμεν ἄλλο δάνειον ἐξωτερικὸν ὑπὸ κρείττονας ὅρους ἢ νὰ ἀνεύρωμεν ἐκ τῶν οἰκείων δυνάμεων τὰ χρήματα τὰ ὁποῖα μᾶς χρειάζονται. Ἐγράφη τοιοῦτον, κύριοι, διὰ μακρῶν ἐγγράφων εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ μᾶλλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ ὁποῖον ἀνακοινοῖ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἀπάντησιν τοῦ τμήματος ἀκριβῶς ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος, τοῦ τμήματος τοῦ ἐγγράφου τοῦ λέγοντος ὅτι δυνάμεθα προσφέροντες τόσας μεγάλας ἐγγυήσεις νὰ προσελκύσωμεν εἰς ἡμᾶς τὸ ξένον κεφάλαιον· ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦτο γράφει ἡ περίοδος ἐκείνη τὴν ὁποίαν λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Εὐρυτανίας. Ἔγραφεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ὅτι εἶναι εἰς κραταιὰν θέσιν νὰ γνωρίζῃ καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀκμὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν γοητείαν τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ ἀσκήσῃ ἡ οἰκονομικὴ αὕτη θέσις πρὸς εἰσροὴν τῶν ξένων κεφαλαίων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤθελον παρατηρήσει εἶναι τοῦτο, ὅτι, ἂν ἐνομίζομεν ὅτι ἔχομεν τὰ μέσα νὰ συνάψωμεν δάνειον γενικόν, ὅπως θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἀποκαλέσῃ τοῦτο, δάνειον μὴ ἔχον τοὺς περιορισμοὺς τοὺς ὁποίους τότε ἀπέστεργεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν ἐνόμιζε τοῦτο, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν εἶνε ἀκατάλληλον ἔδαφος, ὅταν ἀποταθῶμεν καὶ ζητήσωμεν τοιοῦτον δάνειον. Ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ λόγος, τὸ ἐλατήριον τῆς φιλανθρωπίας, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν θὰ ἀνεμιγνύετο ποσῶς προκειμένου περὶ δανείου, περὶ δανείου ὅπου τὸ κεφάλαιον ἑλκύεται ἀπὸ τοὺς ὅρους τοὺς προτεινομένους. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰ ἑξῆς περιστατικά: Πρῶτον ὅτι ὁ δῆμος Βελιγραδίου ἤθελε προσφάτως νὰ συνάψῃ ἓν δάνειον 350.000 λιρῶν διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν ὄχι μόνον ὅλων τῶν προσόδων τοῦ δήμου Βελιγραδίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ Σερβικοῦ Κράτους. Καὶ τὸ δάνειον ἐκεῖνο συνήφθη ἐν τῇ Ἀγγλικῇ ἀγορᾷ πρὸς 9½% εἰς τὰ 72 ἐκδοθέν. Ὅτε ἡ Πολωνία καὶ ἡ Σερβία καὶ ἡ Ρουμανία ἐπιζήτουν νὰ συνάψουν δάνειον ἐν τῇ Ἀγγλικῇ ἀγορᾷ, νὰ συνάψουν δάνειον ἐν τῇ Γαλλικῇ ἀγορᾷ, τὸ πρᾶγμα κατέστη ἐντελῶς ἀδύνατον καὶ ὅτε ἠναγκάσθησαν νὰ ἐκλιπαροῦν ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν δάνειον καὶ ἀπὸ Κράτος πρὸς Κράτος οἱονδήποτε δάνειον, τοῖς ἐδόθη ὡς πρώτη μὲν δόσις 400 ἑκατομ. φράγκων Γαλλικῶν, ὡς δευτέρα 300 ἑκατομ. καὶ ὡς τρίτη μικρότερον ποσὸν ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι τὸ ἥμισυ ἐξ αὐτοῦ θὰ ἐλάμβανον εἰς εἴδη πολεμικῆς παρασκευῆς καὶ ὑπὸ ἄλλους πολιτικοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζετε. Ταῦτα, εἶπον, γνωρίζω ἐγώ· ἀλλὰ γνωρίζω καὶ ἄλλο τι ἀκόμη, ὅτι, ἂν ἠθέλομεν νὰ ἐπιτύχωμεν δάνειον μὲ τόκον 8% μόνον, παρέχοντες ὅρους καὶ ἐγγυήσεις μείζονας τῶν συνήθων, εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, διότι, ὅπως εἶπον ἤδη, τὸ δάνειον τὸ Βελιγραδικὸν ἀνήρχετο εἰς πολὺ περισσότερον τῶν 10 καὶ 11. Εἶπον πρὸς τούτοις εἰς τὴν Κυβέρνησιν λόγους τοὺς ὁποίους δημοσίᾳ εἶχεν ἐξαγγείλει ἓν διακεκριμένον μέλος τῆς τότε Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὁ λόρδος τοῦ Ναυαρχείου Ἔλμεν, εἰς κύκλον τραπεζιτικὸν εἰς ἐπίσημον γεῦμα δοθὲν εἰς αὐτὸν καὶ ὁ ὁποῖος παρώτρυνε τοὺς Ἄγγλους τραπεζίτας νὰ δανείζουν τὰ χρήματά των εἰς τὰς ἀποικίας τὰς Ἀγγλικάς, διότι ἡ Εὐρώπη ἦτο ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ παράσχῃ ἔδαφος πολιτικῶς καὶ οἰκονομικῶς ἰσχυρὸν διὰ νὰ ἐμπνέηται ἡ πεποίθησις περὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν δανειζομένων κεφαλαίων καὶ διότι, κατὰ τὰς φράσεις του, ἡ ἀνάμιξις τῆς Ἀγγλίας πρὸς καθησύχασιν τῶν διενέξεων καὶ τῶν ταραχῶν αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν ἐν Εὐρώπῃ θὰ ὡμοίαζε πρὸς ἀνάμιξιν μιᾶς γηραιᾶς συνεσταλμένης λαίδης εἰς φάγωμα μεταξὺ ἀγρίων σκύλλων. Ἀνέφερα τὰς ἐφημερίδας αἱ ὁποῖαι ἔγραφον ταῦτα καὶ ἔλεγον: «Ἂν παρ’ ὅλα ταῦτα ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὴν αἰσιοδοξίαν ὅτι δύναται νὰ ἐπιτύχῃ ἓν δάνειον ὑπὸ κρείττονας ὅρους, δὲν ἔχει παρὰ νὰ ἀποταθῇ εἰς τοὺς πρεσβευτὰς αὐτῆς καὶ εἶμαι πρόθυμος καὶ ἐγὼ νὰ συνεισφέρω τὰς ἀσθενεῖς μου δυνάμεις, ἔστω καὶ ἂν φρονῶ ἐκ τῶν προτέρων ὅτι αἱ προσπάθειαι θὰ εἶναι προσπάθειαι ἀποτυχίας». Αὐτή, κύριοι, ἦτο ἡ κατάστασις κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἂν ἠθέλομεν νὰ κάμωμεν ναυτοδάνειον, θαλασσοδάνειον, αὐτὰ γίνονται πάντοτε. Ἐκάμομεν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ ἀγῶνος τῆς ἀπελευθερώσεως ἡμῶν δάνειον, γνωρίζετε ὑπὸ ποίους ὅρους. Ἔκαμε καὶ ἡ Ἰταλία κατὰ τοὺς ἀπελευθερωτικοὺς ἀγῶνας δάνεια ἐκδιδόμενα εἰς τὰ 57. Δύναταί τις, ἂν πρόκειται νὰ ἐκδώσῃ ἓν δάνειον εἰς τὰ 57, νὰ τὸ ἐπιτύχῃ εἰς τὰ 6% μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι τὸ πρᾶγμα ἰσοδυναμεῖ μὲ 12%. Εὐκολώτατα εἶναι τοιαῦτα δάνεια, ἀλλ’ ἂν ἠθέλομεν νὰ ἔχωμεν τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὥστε νὰ ἐνδιαφερθοῦν αἱ Ἀγγλικαὶ Τράπεζαι καὶ νὰ ἐκδοθῇ τὸ δάνειον εἰς ἔκδοσιν εὐθηνήν, ἔπρεπεν αἱ ἐγγυήσεις νὰ εἶναι διτταί, ἐγγυήσεις περὶ τῆς ἀσφαλείας τοῦ δανείου καὶ ἐγγυήσεις ὅτι δὲν πρόκειται νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν δι’ ἄλλας ἡμῶν ἀνάγκας. Ἐτιθέμεθα εἰς τὸ δίλημμα εἰς τὸ ὁποῖον τίθενται καὶ οἱ ἰδιῶται, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ δανεισθοῦν. Ὅσον μεγαλύτεραι εἶναι αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας προσφέρουν, τόσον ὁ τόκος ὑπὸ τὸν ὁποῖον συνάπτεται τὸ δάνειον εἶναι εὐνοϊκώτερος. Ὅτε οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τοὺς πρόσφυγας, μὲ ἠρώτησαν περὶ τοῦ δανείου καὶ μοὶ εἶπον ὅτι τὸ δάνειον ἔχει ὅρους βαρεῖς, ἀπήντησα: «Ποῖον δάνειον;» «Τὸ δάνειον τὸ συνομολογηθὲν ἐν Γενεύῃ». «Δὲν συνωμολογήθη, εἶπον, ἐν Γενεύῃ δάνειον· ἐν Γενεύῃ ἔγιναν οἱ ὅροι τῆς διαχειρίσεως τοῦ μέλλοντος νὰ ἐκδοθῇ δανείου· δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ δανείου ἐκδοθέντος, ὅταν τὸ δάνειον δὲν ἐξεδόθη καὶ δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε περὶ τῶν ὅρων αὐτοῦ προτοῦ ἴδητε τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἐκδοθῇ. Σᾶς ἐρωτῶ: Ἂν ὁ παγκόσμιος τόκος διὰ Κράτη ὅμοια πρὸς ἡμᾶς εἶναι 10 καὶ 12% καὶ δίδοντες μεγαλυτέρας ἐγγυήσεις ἐπιτύχετε τὸ δάνειον μὲ 8%, θεωρεῖτε τὸν ὅρον καταθλιπτικόν; Τὰ πράγματα εἶναι σχετικά. Ἂν ἐπιτύχετε τόκον τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐπετυγχάνετε ἄνευ τῶν ἐγγυήσεων θὰ ἠδύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι τὸ δάνειον εἶναι καταθλιπτικόν; Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ ὅρων δανείου καταθλιπτικῶν· διὰ νὰ εἴμεθα ἐπακριβεῖς, πρόκειται περὶ ὅρων τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου. Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις εἶχε διορίσει κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀντιπρόσωπόν της, διότι ἐπρόκειτο τὸ Συμβούλιον νὰ συνέλθῃ εἰς Παρισίους, ἦτο δὲ ἄδηλον ἂν ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἤμην συγχρόνως ἀπησχολημένος εἰς τὴν Λωζάννην μὲ τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα τῆς Συνθήκης, ἂν θὰ ἠδυνάμην νὰ μεταβῶ ἀπὸ τῆς Γενεύης εἰς Παρισίους, εἶχε διορίσει τὸν κ. Πολίτην — κατόπιν ἐστάθη δυνατὸν νὰ μεταβῶ καὶ ἐγὼ δι’ ὀλίγας ἡμέρας, — ὁ ὁποῖος μοὶ ἔγραφεν ὑπὸ χρονολογίαν 26 Ἰανουαρίου (ἀναγινώσκει) «Τὸ σχέδιόν σας εἶναι πρακτικώτερον καὶ παρουσιάζεται ἄριστον. Καὶ ἐγὼ ἐλαχίστας τρέφω ἐλπίδας ἐπιτυχίας. Τὸ κύριον μέλημα ἡμῶν εἶναι νὰ κατορθώσωμεν νὰ γίνῃ ἡ πρότασις κατ’ ἀρχὴν δεκτὴ καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς μελέτην». Βλέπετε λοιπὸν ὅτι καὶ ἄλλος δυνάμενος νὰ κρίνῃ πολὺ τελειότερον ἀπὸ ἡμᾶς ὅλους ἐδῶ τὴν κατάστασιν τὴν τότε εἶχε τελείως ἀπελπισθῆ. Ἐπρότεινα δὲ τὸ σχέδιον τότε νὰ εἴπωμεν ἁπλῶς εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν: «Κύριοι, ὅτι τὸ δάνειον δὲν θὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν διὰ πολεμικὰς ἀνάγκας ἐγγύησις εἶναι ὅτι θὰ τὸ διαχειρισθῇ εἷς Ὀργανισμὸς αὐτόνομος· ὅτι τὸ δάνειον θὰ εἶναι ἀσφαλές, τοῦτο σᾶς ζητοῦμεν σεῖς νὰ εἴπητε μόνον. Εἶσθε ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν· προσέρχεται ἓν Κράτος καὶ σᾶς λέγει «ἀποστείλατε τοὺς εἰδικοὺς ἐμπειρογνώμονας νὰ ἐξετάσουν τὰ οἰκονομικά μας καὶ νὰ ἴδητε ἂν εἴμεθα ἢ ὄχι φερέγγυοι». Θὰ ἀρνηθῆτε καὶ τοῦτο; Δὲν ἠδύναντο νὰ τὸ ἀρνηθῶσιν. Ἦσαν διατεθειμένοι νὰ παραπέμψουν τὴν αἴτησιν εἰς τὸ Ἀρχεῖον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀρνηθῶσι τὴν αἴτησιν ἡμῶν νὰ στείλουν νὰ ἐξετάσουν τὰ οἰκονομικά μας. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν εἶδον εἰς τὸ Παρίσι ὅτι ἐδέχθησαν κατ’ ἀρχὴν τὴν αἴτησιν ταύτην εἶπον: Ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν θὰ ἐνδιαφερθῇ διὰ τὸ δάνειον καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ μας· καὶ οὕτως ἔγινεν. Ἀπεστάλη ἐδῶ ὁ οἰκονομολόγος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἀνέγνωσεν εἰς τὴν ἔκθεσίν του φόβους τινὰς ἐξ ἀντιφατικῶν πληροφοριῶν τὰς ὁποίας αἱ ὑπηρεσίαι τῷ εἶχον παράσχει. Ἀλλὰ τί θὰ ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ πᾶς τις ἐξ ὑμῶν ἂν ἠθέλετε νὰ σᾶς διαβάσω —χωρὶς νὰ κατηγορῶ τοὺς προϊσταμένους τῶν ὑπηρεσιῶν, ἀλλὰ τὸ ἀνοργάνωτον τὸ ὁποῖον μαστίζει τὸν Τόπον μας— ἔγγραφα διάφορα διὰ νὰ ἴδητε ὅτι μοῦ ἔστελλον πληροφορίας περὶ τῶν ποσῶν τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προτείνω ὡς ἀσφαλίζοντα ἐκ τῶν δημοσίων εἰσπράξεων τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου· καὶ μοῦ ἔλεγον: Τόσα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸ δεῖνα μέρος, τόσα ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸ δεῖνα μέρος, τόσα ἀπὸ τὸ δεῖνα, ἐν ὅλῳ πεντακόσια τόσα ἑκατομμύρια καὶ ἔκαμνα τὴν ἄθροισιν καὶ εὕρισκα ὅτι αὐτὰ τὰ τόσα καὶ τόσα ἦσαν 200 ἑκατομμύρια καὶ ἐτηλεγράφουν ὅτι τόσα καὶ τόσα κάμνουν μόνον 200· πῶς μοῦ λέγετε 500; Ἐδέησε δὲ νὰ περάσουν πολλαὶ ἡμέραι ἀπὸ τότε, ἵνα ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος ἀνεύρῃ τὸ λάθος. Τί θὰ ἐλέγετε ἂν σᾶς ἀνεγίγνωσκον ἄλλο ἔγγραφον, εἰς τὸ ὁποῖον, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, ἀνευρίσκουσα τὸ ὀρθὸν τὸ οὐκ ἦν ἄλλως γενέσθαι τῆς ὑπὸ τοιούτους ὅρους διαπραγματεύσεως, ἔγραφε, κατ’ ἀντίφασιν πρὸς τὴν προηγουμένην συναίνεσιν αὑτῆς, ἀντίφασιν τὴν ὁποίαν ἐσημείωσε καὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἔγραφεν ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην γενικοῦ δανείου τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ὑπόκειται εἰς τὸν ἔλεγχον; «Ἔχομεν τὸν Διεθνῆ Οἰκονομικὸν Ἔλεγχον», ὁ ὁποῖος εἶναι ἕνα βάσανο, μὴ μᾶς βάζεις ἄλλο βάσανο, δὲν δεχόμεθα τέτοια δουλειά· θέλομεν ἓν δάνειον γενικὸν τὸ ὁποῖον νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων, διὰ τοῦτο καὶ ἐκεῖνο». Στέλλεται δὲ αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν διακεκριμένον διπλωματικὸν ὑπάλληλον, τὸν ὁποῖον εἴχομεν ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν ἐν Γενεύῃ, τὸν κ. Νικόλαον Πολίτην, καὶ εὐτυχῶς οὗτος δὲν ἀνήγγειλε τὸ τηλεγράφημα, ἐνῷ ἐστέλλετο ὡς ἀπάντησις διὰ νὰ ἀνακοινωθῇ, καὶ τὸ ἀνακοινώνει εἰς ἐμὲ ἐν Παρισίοις, ὁ ὁποῖος σπεύδω νὰ εἰδοποιήσω τὴν Κυβέρνησιν: «Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ, ἡμεῖς εἴπομεν ὅτι δεχόμεθα αὐτοὺς τοὺς ὅρους, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν καὶ νὰ εἴπωμεν «εἶπα, ξεῖπα» καὶ σήμερον ζητοῦμεν νὰ μᾶς δώσετε ἓν δάνειον ἐλεύθερον πάσης δουλείας 10 ἑκατομ. λιρῶν, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰς ἀνάγκας τὰς ὁποίας ἔχομεν καὶ διὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων;». Ἑπομένως, κύριοι, πληρώνομεν τὸ ἀνοργάνωτον τῶν ὑπηρεσιῶν ἡμῶν καὶ τὸ πληρώνομεν ὄχι μόνον μὲ ἀπώλειαν χρόνου καὶ ἀπώλειαν προσπαθειῶν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸν κίνδυνον νὰ φανῶμεν ὑποτιμώμενοι διὰ τὴν ἀκρίβειαν καί, ἂς τὸ εἴπω, διὰ τὴν καλὴν πίστιν τῶν πληροφοριῶν ἡμῶν, διότι, ἂν δὲν εὑρίσκετο ὑπάλληλος τόσον διακεκριμένος ὁ ὁποῖος νὰ προλάβῃ τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀπαντήσεως ταύτης εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, βεβαιότατα θὰ ἐτίθετο ἐν ἀμφιβόλῳ ἡ καλὴ πίστις ἡμῶν, ὅταν πρὸ δύο μηνῶν τοὺς λέγομεν Α καὶ μετὰ δύο μῆνας τοὺς λέγομεν πλὴν Α. Ὁ κ. Περμαντιὲ ἐλθὼν ἐδῶ ἐγνωμάτευσεν ὅτι δύναται τὸ δάνειον νὰ γίνῃ ὄχι διὰ 10 ἑκατομμύρια λιρῶν. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι δύναται νὰ γίνῃ διὰ πολὺ περισσότερον ποσόν· ὄχι λοιπὸν διὰ 10.000.000 λιρῶν, ἀλλὰ διὰ 3–6.000.000, προσέθεσαν οἱ κύριοι καὶ τὰ ἑξῆς, ἐνθυμοῦμαι τὸ περιεχόμενον: Αἱ εἰσπράξεις τὰς ὁποίας ἔχει σήμερον ἡ Ἑλλὰς—ἐπρόκειτο περὶ ἐποχῆς καθ’ ἣν δὲν εἴχομεν κλείσει εἰρήνην—αἱ εἰσπράξεις τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἑλλὰς φαίνονται ἐπαρκεῖς διὰ τὴν πραγματοποίησιν ἑνὸς τοιούτου δανείου, ἀλλὰ οὐδεὶς δύναται νὰ γνωρίζῃ τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα· δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἂν θὰ γίνῃ εἰρήνη ἢ δὲν θὰ γίνῃ. Ποῖον θὰ εἶναι τὸ χρέος τὸ ὁποῖον θὰ βαρύνῃ τὴν Ἑλλάδα μετὰ τὴν συνθήκην τῆς εἰρήνης; Θὰ εἶναι μία συμμετοχὴ εἰς τὸ Τουρκικὸν χρέος, θὰ εἶναι καὶ ἀποζημίωσις, ἢ δὲν θὰ εἶναι; Ὅλα αὐτὰ παρέχουσι στάδιον ἥκιστα ἐπαρκὲς μιᾶς ἐντυπώσεως ἀκριβοῦς, ὥστε νὰ ἐκθέσῃ τὸ ἠθικὸν κῦρος τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ ὁποία συνέστησε τὸ δάνειον τοῦτο πρὸς τοὺς μέλλοντας νὰ δανείσουν, πρὸς τὸν κοσμάκην ὁ ὁποῖος θὰ ἀγοράσῃ τοιαύτας ὁμολογίας. Ὅταν δὲ κατόπιν συνῆλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Οἰκονομολόγων τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὸ δάνειον, εὑρέθημεν πρὸ τῶν ἑξῆς: αʹ) Δάνειον 3–6.000.000 λιρῶν, βʹ) ὑπέγγυοι πρόσοδοι, γʹ) ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας πληρεξούσιος διὰ τὴν περίσσειαν τῶν λοιπῶν προσόδων, τῶν ὁποίων εἶναι ὅρος τιθέμενος εἰς πᾶν δάνειον, διότι ἐννοεῖται οἴκοθεν ὅτι ὅλαι αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους εἶναι ὑπέγγυοι. Ἔπειτα 5 ἑκατομμύρια στρέμματα πρέπει νὰ δοθοῦν. Αὐτὸς ἦτο ὅρος ὁ ὁποῖος ἐξ ἀρχῆς ἐτέθη. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἀρτεμιάδης σᾶς ἀνέγνωσε τὰ τηλεγραφήματα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, τὰ ὁποῖα ἤδη ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου ὡμίλησαν περὶ 500.000 ἑκταρίων.

§90Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα εἶναι τῆς 17ης Ἀπριλίου.

§91Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καὶ τηλεγράφημα προγενέστερον, ἤδη ὅμως ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου εἴχομεν δηλώσει ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ δώσωμεν 500.000 ἑκτάρια. Τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ δανείου ἐγὼ ἀνεχώρησα ἐκ Γενεύης. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν τῆς ὑπογραφῆς ἐστάλη εἰς τὴν Γραμματείαν εἰς τὴν Γενεύην ἓν τηλεγράφημα, ἐπιτρέψατε νὰ εἴπω, ὀλίγον ἀνόητον, διότι τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἔλεγεν ὅτι τὰ ⅔ τῶν προσφύγων τὰ ἔχομεν ἤδη ἐγκαταστήσει. Ἐδόθησαν δηλ. πληροφορίαι ἀνόητοι. Δὲν πταίει ὁ ἀποστείλας τὸ τηλεγράφημα, διότι, καθὼς γνωρίζουν οἱ καθήμενοι εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, συνήθως αἱ πληροφορίαι αἱ ὁποῖαι λαμβάνονται ἀπὸ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ἐξαποστέλλονται τιθεμένης τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Ὑπουργοῦ χωρὶς ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐξελέγχῃ καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτῶν. Οὕτω μᾶς τὰ εἶπε, λέγουν, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἢ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, οὕτω θὰ τὰ στείλωμεν. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ὀρθόν. Ὑποθέτω ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ θέτῃ ὑπὸ ἔλεγχον τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας τοῦ δίδουν τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα· ὁ ἁρμόδιος δηλ. τμηματάρχης, διότι ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξελέγχῃ ὅλα τὰ ἔγγραφα καὶ δι’ αὐτὸ τὰ σφάλματα δὲν ἀποδίδονται εἰς τοὺς ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὑπηρεσιῶν, τοὺς Ὑπουργοὺς δηλαδή. Τὰ δύο τρίτα τῶν προσφύγων ἐγκατεστάθησαν, κατὰ συνέπειαν διὰ τὸ ὑπόλοιπον ἔχομεν 500.000 στρέμματα, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν. Φαίνεται δὲ τὸ ἀνόητον τῆς δοθείσης πληροφορίας, διότι, ἂν διὰ τὸ σύνολον τῶν προσφύγων ἀπαιτοῦνται 5.000.000 στρέμματα, διὰ τὸ τρίτον θὰ ἐχρειάζοντο 1.600.000 στρέμματα. Τὸ τηλεγράφημα λοιπὸν ἐκεῖνο ὅτι διὰ τὸ τρίτον ἀρκοῦν 500.000 στρέμματα δὲν εἶχε καμμίαν ἀκολουθίαν, καμμίαν συνακολουθίαν πρὸς τὸν ἰσχυρισμὸν ὅτι τὰ δύο τρίτα εἶχον ἐγκατασταθῆ. Ἐπρόκειτο περὶ μετατροπῆς τῶν 500.000 ἑκταρίων εἰς 500.000 στρέμματα, τὸ ὁποῖον νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ χαρακτηρίσω τοὐλάχιστον ἀνόητον.

§92Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Αἱ 500.000 ἑκτάρια ὑπελογίσθησαν ὡς διαθέσιμα διὰ νὰ δοθοῦν εἰς πρόσφυγας, ὄχι ὡς ἀνήκοντα εἰς πρόσφυγας. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορά. Εἰς τόσον ἐξετίμησεν ἡ ἁρμοδία Ἐπιτροπὴ τὴν ἔκτασιν, ἡ ὁποία χρειάζεται διὰ νὰ ἀποκατασταθῶσιν οἱ πρόσφυγες, ὥστε τὸ τηλεγράφημα τῶν 500 χιλιάδων ἑκταρίων δὲν ὑπονοεῖ ὅτι δύναται τὸ Δημόσιον νὰ τὰ δώσῃ ὡς ἐγγύησιν, διότι δὲν τὰ εἶχεν.

§93Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν τοὐλάχιστον καλλιεργήσιμα;

§94Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Ἦσαν καθ’ ὑπολογισμόν, διότι οὐδεμίαν στατιστικὴν τῶν γαιῶν ἔχομεν.

§95Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σπουδαῖον θὰ ἦτο τοῦτο, αἱ γαῖαι νὰ μὴ ἦσαν καὶ καλλιεργήσιμοι. Τότε τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο αὐτόχρημα τερατῶδες. Ὑποθέτω ὅμως ὅτι μεθ’ ὅσα ἐξέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας οὕτως εἶχον τὰ πράγματα τότε· κατόπιν τῆς ἐρεύνης καὶ τῶν δυνατῶν πληροφοριῶν, ἐνομίσθη, ἐκρίθη ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν ἦτο 5.000.000 στρέμματα περίπου. Νομίζετε ὅτι ἤρκεσαν αἱ ἐγγυήσεις αὐταί; Ἄν τις ἀναγνώσῃ ὁλόκληρον τὸν φάκελον τὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, θὰ εὕρισκε καὶ μίαν ἄλλην ρήτραν, τὴν ὁποίαν ἐπρότειναν οἱ οἰκονομολόγοι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐγγυηθοῦν καὶ αἱ Τράπεζαι τῆς Ἑλλάδος διὰ τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ. Τῳόντι ἔλεγον οἱ οἰκονομολόγοι, μὲ ἕνα ἁπλούστατον συλλογισμόν, ἂν αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας μᾶς δίδουν διὰ τὸ δάνειον εἶναι ἐπαρκεῖς, αὐτὸ ἠμπορεῖ νὰ τὸ κρίνουν καλύτερον οἱ τραπεζῖται τῆς Ἑλλάδος καὶ δὲν ἔχουν νὰ χάσουν τίποτε, ἂν δώσουν τὰς ἐγγυήσεις ταύτας· ἂν δὲ αὐτοὶ νομίζουν ὅτι αἱ ἐγγυήσεις αὐταὶ δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, πῶς θέλετε νὰ δανείσῃ τὰ χρήματά του ὁ ξένος καὶ νὰ τὰς εὕρῃ ἐπαρκεῖς; Εὑρέθημεν λοιπὸν πρὸ τοῦ ὅρου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἀναγράφεται εἰς τὴν ἔκθεσιν καὶ ὅστις ἐτηλεγραφήθη καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησε κατὰ τρόπον ἀρκετὰ ἱκανοποιητικόν. Ἄν ἤθελέ τις νὰ ἀπαιτήσῃ καί τι περισσότερον, θὰ ἦσαν λεπτομερέστεραί τινες ὁδηγίαι πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῆς παρέχουσαι, ὄχι βέβαια ἀπὸ τὸν προϊστάμενον τότε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ παρέχουσαι ἀπὸ εἰδικοὺς τραπεζιτικοὺς τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ἀντιτάξῃ ἡ ἀντιπροσωπεία τῆς Ἑλλάδος διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς ἐγγυήσεως τῶν Τραπεζῶν. Διότι ἄλλοι ἔλεγον ὅτι δὲν θὰ ἔχουν νὰ χάσουν τίποτε αἱ Τράπεζαι, ἂν ἦσαν αἱ ἄλλαι ἐγγυήσεις ἐπαρκεῖς. Κύριοι, ἐκλήθην ἐπειγόντως εἰς Γενεύην, ὅταν δὲ εὑρέθην πρὸ τοῦ ὅρου αὐτοῦ, κατελήφθην ὑπὸ ἀπελπισίας, διότι ὁλόκληρων μηνῶν προσπάθειαι, τὰς ὁποίας διὰ νὰ σᾶς ἐκθέσω θὰ ἔπρεπε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ὥρας μακράς, διότι ὑπάρχει ὁλόκληρος φάκελος πῶς ἐπεζήτησα τὴν συνδρομὴν Οἴκων Βελγικῶν, Γαλλικῶν, ὅπως δι’ ἑνὸς εἴδους ἀνωνύμου ἑταιρείας ἀναλάβουν αὐτοὶ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, μὲ ἑνὸς εἴδους Τράπεζαν κατανεμητικὴν ἀγροτικῆς ἰδιοκτησίας, ὅπως λειτουργοῦν εἰς διάφορα μέρη τοῦ κόσμου, καὶ πῶς εὗρον πανταχόθεν τὴν ἄρνησιν, πανταχόθεν τὴν ἀπελπισίαν. Καὶ ὅταν ἔφθασα εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἐνῷ ἐνόμιζον ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν θὰ μᾶς προστατεύσῃ, ἀπηλπίσθην ὁριστικῶς. Ἔφθασα ἐκεῖ καὶ μετὰ τοῦ κ. Κακλαμάνου ἀπεφασίσθη νὰ ἐπισκεφθῶμεν τὸν λόρδον Ρῶμπελ Σέσιλ, ὁ ὁποῖος ἀντεπροσώπευε τὴν Ἀγγλίαν εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Τὸν ἐπεσκέφθημεν καὶ τοῦ εἶπον ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον ἡ Ἑλλὰς νὰ δεχθῇ τὸν ὅρον τῆς ἐγγυήσεως τῶν Τραπεζῶν. Μοὶ λέγει καὶ αὐτὸς ὅτι: «οἱ οἰκονομολόγοι σας λέγουν ὀρθότατα ὅτι, ἂν αἱ λοιπαὶ ἐγγυήσεις εἶναι ὀρθαί, δὲν ἔχουν νὰ χάσουν τίποτε οἱ τραπεζῖταί σας». Τοῦ ἀνέπτυξα, κύριοι, τὰ ἑξῆς ἐπιχειρήματα: Πρῶτον τοῦ εἶπον ὅτι νομικῶς τὸ πρᾶγμα εἶναι δυσχερέστατον. Θὰ πρέπῃ νὰ ἐξαναγκάσωμεν διὰ νόμων τοὺς ἐμπόρους νὰ ἀναλάβουν τὴν ἐγγύησιν ἑνὸς δανείου 6.000.000 λιρῶν, ἑνὸς δανείου τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐκυμαίνετο μεταξὺ 1.200.000.000 ἢ 2.000.000.000 δραχμῶν, μὲ τὰς μεγάλας διακυμάνσεις τὰς ὁποίας εἶχε τότε ἡ λίρα. Θὰ ἔπρεπε λοιπὸν διὰ νόμου νὰ καταστήσωμεν τοὺς κατόχους ἐγγυητὰς εἰς ἓν δάνειον τόσον μέγα. Δεύτερον οὐσιαστικῶς δὲν σᾶς προσφέρει τίποτε ἡ ἐγγύησις αὐτή. Τί εἶναι, τοῦ λέγω, τὸ κεφάλαιον τῶν Τραπεζῶν; Ὁμιλῶ περὶ κεφαλαίου· νὰ μὴ γίνεται σύγχυσις μεταξὺ κεφαλαίων καὶ καταθέσεων, διότι αἱ καταθέσεις δὲν ἀνήκουν εἰς τὴν Τράπεζαν. Αἱ Τράπεζαι, τοῦ λέγω, δὲν θὰ ἔχουν παρὰ 20.000.000 δραχμῶν. Πῶς θέλετε αἱ δραχμαὶ αὐταὶ νὰ τεθῶσιν ἐγγυηταὶ δι’ ἓν δάνειον 2 δισεκατομμυρίων δραχμῶν; Δὲν σᾶς παρέχουν τίποτε. Ἐνῷ δὲ δὲν σᾶς παρέχουν τίποτε καὶ εἶναι γνωστὸν ὅτι τὰ κεφάλαια εἰς αὐτὰς τὰς Τραπέζας χρησιμεύουσιν ὡς ἐγγύησις διὰ τὰς ζημίας τὰς ὁποίας δυνατὸν νὰ ὑποστῶσιν αἱ Τράπεζαι, ἐργαζόμεναι μὲ τὰς καταθέσεις, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τῶν Τραπεζῶν, ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ πλέον ἡ ἐγγύησις αὐτή, ὅταν εἶναι ὑποθηκευμένη εἰς τοὺς μέλλοντας δανειστὰς τοῦ προσφυγικοῦ δανείου ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἤγουν μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τούτου; Οὐδεὶς θὰ καταθέσῃ πλέον εἰς τὰς Τραπέζας μετ’ ἀσφαλείας. Καὶ ἂν δὲν λειτουργοῦν πλέον τὰ τραπεζιτικὰ ἱδρύματα, θὰ καταστραφῇ καὶ τὸ ἐμπόριον. Ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως φαίνεται ὅτι μᾶς παρέχετε τὴν βοήθειάν σας διὰ νὰ βοηθήσωμεν τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μου νὰ σᾶς εἴπω, τοῦ εἶπον, ὅτι ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος θὰ πλήξητε βαρύτατα τὴν ὑπάρχουσαν ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικὴν κίνησιν. Ἐζητήθη τότε νὰ ἔλθῃ ἐσπευσμένως ἐκεῖ ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κ. Διομήδης καὶ ἐτηλεγραφήθη ἀπὸ τὸν κ. Κακλαμάνον ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀμέσως ὁ κ. Διομήδης, ὅτι ὁ λόρδος Σέσιλ ἐπείσθη ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων καὶ ἐτάχθη ἀντιμέτωπος, ὀφείλομεν δὲ εὐγνωμοσύνην εἰς τὸν ἄνθρωπον, διότι ἐτάχθη ἀντιμέτωπος τῶν ἀντιλήψεων τῶν πραγματογνωμόνων καὶ κατώρθωσεν, ἐνστερνισθεὶς τὰ ἐπιχειρήματα αὐτά, νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του καὶ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὅρου τῶν Τραπεζῶν. Δὲν μᾶς ἐζήτησαν λοιπὸν μόνον τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας εἴδετε, μᾶς ἐζήτησαν καὶ ἐγγυήσεις πολὺ καταθλιπτικωτέρας, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι εἰς τοὺς ἡττημένους πολιτικῶς, στρατιωτικῶς, οἰκονομικῶς κανεὶς δὲν δανείζει. Ἄν εἶσαι ἰσχυρός, καὶ φίλους ἔχεις καὶ χρῆμα ἔχεις. Ἄν δὲν εἶσαι ἰσχυρός, οὔτε φίλους ἔχεις οὔτε χρῆμα ἔχεις. Ὀφείλω μάλιστα νὰ παρατηρήσω ὅτι ἠμπορεῖ νὰ εἶσαι καὶ στρατιωτικῶς ἰσχυρὸς καὶ τακτοποιημένος πολιτικῶς καὶ οἰκονομικῶς καὶ ὅμως νὰ εὑρίσκῃς χρήματα μετὰ δυσκολίας πολλάκις ἢ χρήματα ἀκριβά. Πρὸ ἡμερῶν ἐδείκνυον εἰς τὸν Διοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἓν περιοδικὸν Ἀγγλικὸν τοῦ τελευταίου μηνός, τὸ ὁποῖον ἔλεγεν ὅτι ἡ Τσεχοσλοβακία διὰ νὰ συνάψῃ δάνειον 1.800.000 λιρῶν ἐδέησε νὰ δεχθῇ τόκον 8%. Ἡ Τσεχοσλοβακία, ἡ ὁποία ἀπό τινων ἐτῶν ἔχει σταθερὰ οἰκονομικά, ἀρίστην πολιτικὴν θέσιν, ἀρίστην οἰκονομικὴν θέσιν, συμμαχίαν μὲ τὴν Γαλλίαν καὶ ἐπὶ πλέον ἔχει τὸ εὐεργέτημα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουν αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, ὅτι ἐπὶ ἕξ συναπτὰ ἔτη ἔχει Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὸν δόκτωρα Μπένες, κατ’ οὐσίαν Πρωθυπουργόν της. Ἐγένετο λόγος, κύριοι, περὶ τῶν ἑκταρίων· τὰ ἑκτάρια ἐπρόκειτο νὰ προσφερθῶσι διὰ νὰ ἐγκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες. Ἐγένετο ὁ ὑπολογισμὸς ὅτι δι’ 120.000 οἰκογενείας ἐχρειάζοντο 5.000.000 στρέμματα ἢ 500.000 ἑκτάρια, ἐτέθη δὲ εἰς τὸ σχέδιον τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀναμφισβητήτως καὶ τὸ ὁποῖον ἔχω ἐδῶ. Μεταβιβάζεται ἡ κυριότης τῶν κτημάτων τούτων εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἥτις δύναται νὰ ἐκποιήσῃ ταῦτα εἰς ἰδιώτας. Παρετήρησα τότε ὅτι «αἱ ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας ἐδίδομεν ἦσαν ἐπαρκεῖς, διατί ζητεῖτε καὶ τὴν μεταβίβασιν τῆς κυριότητος αὐτῶν;» Μοῦ ἀντετάχθησαν δύο ἐπιχειρήματα, τὸ πρῶτον ὅτι «διατελεῖτε ὑπὸ Ἐπανάστασιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει ἡ Κυβέρνησίς σας εἶναι ἁπλῶς ἡ ὑλικὴ ἐπικράτησις, ἡ ὑλικὴ κατίσχυσις· δὲν γνωρίζομεν αὔριον ποῖον θὰ εἶναι τὸ καθεστὼς εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν γνωρίζομεν ἂν τὸ νόμιμον καθεστὼς θὰ ἀναγνωρίσῃ τὰ δάνεια τὰ ὁποῖα θὰ συνάψῃ τὸ Ἐπαναστατικὸν καθεστώς. Γνωρίζομεν ὅτι κατὰ τὸ Διεθνὲς Δίκαιον τὰ δάνεια τὰ συναφθέντα ὑπὸ Ἐπαναστατικὸν καθεστὼς βαρύνουν τὸ νόμιμον καθεστώς, ἀλλὰ γνωρίζομεν ὅτι ἀντετάχθησαν καὶ ἐξαιρέσεις ὅτι τὸ Ἐπαναστατικὸν καθεστὼς μετεχειρίσθη τὰ δάνεια τὰ ληφθέντα οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Καὶ τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ἂν ἐπικρατήσῃ τὸ κόμμα τὸ ἀντίθετον ὑμῶν εἰς τὰς προσεχεῖς ἐκλογάς, ὅτι δὲν θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι ἡ διάθεσις τῶν χρημάτων διὰ τοὺς πρόσφυγας ἦτο διάθεσις οὐχὶ συμφώνως πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους —εἰς τοιοῦτον σημεῖον εἴχομεν περιέλθει λόγῳ τῶν ἐσωτερικῶν μας διχασμῶν. Ζητοῦμεν δὲ ὡς ἐγγύησιν τὴν κυριότητα τῶν κτημάτων διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι ἡ μεταβίβασις τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαιώματος τῆς κυριότητος δὲν δύναται νὰ προσβληθῇ ἀπὸ τὸ μετεπαναστατικὸν καθεστώς, ἀπὸ τὸ καθεστὼς τῆς νομιμότητος». Ἐκτὸς τούτου εἶπον: Διατί φοβεῖσθε; Ἡμεῖς σᾶς λέγομεν ὅτι τὰ ἑκτάρια ταῦτα, τὰς γαίας αὐτὰς θὰ μεταχειρισθῶμεν διὰ νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς πρόσφυγας, δὲν πρόκειται νὰ τὰς ἐκποιήσωμεν. Λέγομεν ὅτι ἔχετε τὴν διάταξιν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δύνασθε νὰ τὰς ἐκποιήσητε. Ἐδέχθημεν τότε καὶ προσέθεσα: Ποῖος μοῦ ἐγγυᾶται ἂν αὔριον δὲν θὰ θελήσουν νὰ κάμουν ἕνα ἀποικισμὸν Κράτη τὰ ὁποῖα δὲν διάκεινται ποσῶς φιλικῶς πρὸς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι βλέψεις ἀποικιστικὰς γεωργικὰς ἐπὶ τῆς Μακεδονίας; Μετὰ τὴν ἐπιμονήν μου ἀπηλείφθη ὁ ὅρος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐλευθέρως θὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἡ ἐκποίησις πρὸς τοὺς ἀλλοδαποὺς καὶ ἐτέθη ὁ ὅρος ὅτι, ἂν δὲν πληρώνῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, τότε μόνον δύναται νὰ γίνῃ ἐκποίησις πρὸς ἀλλοδαπούς. Καὶ δικαίως τοῦτο, διότι ἐλέχθη ὅτι πρὸς ὑπόκαυσιν τοῦ ἐνδιαφέροντος ἐνδεχομένως τοῦ Ἀμερικανικοῦ δανειστικοῦ κοινοῦ ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ μικρὰ ἐγκατάστασις, ὄχι μικρὰ ἀκριβῶς, μέση ἐγκατάστασις ὑποδειγματικὴ Ἀμερικανῶν ἐκμεταλλευτῶν τῶν γαιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐχρησίμευον ὄχι μόνον, ὅπως εἶπον, διὰ τὴν διέγερσιν τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ δανειστικοῦ κοινοῦ τῆς Ἀμερικῆς, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ ὡς διδακτικὸν πρότυπον διὰ τοὺς μέλλοντας νὰ ἐγκατασταθοῦν ἐκεῖ γεωργούς. Ὁμολογῶ λοιπὸν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε τὴν συγκατάθεσίν της καὶ τοιουτοτρόπως διερρυθμίσθη τὸ ἄρθρον τὸ παρέχον τὰς ἑξῆς ἐγγυήσεις: Λαμβάνομεν ἡμεῖς τὰς γαίας τὰς γεωργικάς, θὰ τὰς χρησιμοποιήσωμεν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, ἂν δὲ σεῖς, τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπειδὴ ἔχετε περιέλθει εἰς τοσαύτας ἀταξίας καὶ ἀτασθαλίας, δὲν δυνηθῆτε ἐκ τῶν δημοσίων εἰσπράξεων ὑμῶν νὰ μᾶς πληρώσητε τὸ τοκοχρεολύσιον, τότε θὰ δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐκποιήσεως τῶν γαιῶν. Ἀλλὰ παρετηρήθη συγχρόνως τὸ αὐτονόητον—αὐτονόητον διότι δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὸ Πρωτόκολλον, ὑπάρχει δὲ ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ ἔγγραφα τὰ διαμειφθέντα ἐν τῷ μεταξὺ καὶ τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν ὡς ἑρμηνεία τοῦ Πρωτοκόλλου—ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν κατὰ πρῶτον λόγον νὰ εἶναι ὑπέγγυοι αἱ πρόσοδοι αἱ ὁποῖαι θὰ προήρχοντο ἀπὸ τὰ εἰσοδήματα τῶν ἐγκατεστημένων προσφύγων. Ἐξηγοῦμαι: Προσέρχεται εἷς πρόσφυξ καὶ θέλει νὰ ἀποκατασταθῇ. Θὰ λάβῃ 30, 40 στρέμματα. Θὰ μεταβιβασθοῦν τὰ στρέμματα αὐτὰ κατὰ κυριότητα. Ὁ πρόσφυξ θὰ ἀναλάβῃ νὰ πληρώνῃ ἓν ὡρισμένον τίμημα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τόσα ἔτη. Ἄν ἡ Ἐπιτροπὴ πληρωθῇ ἀπὸ τὰς δημοσίας προσόδους, δὲν ἔχει ἀνάγκην, θὰ ἀφήσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ κανονίσῃ τοὺς λογαριασμούς της, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν πληρωθῇ ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, θὰ διατηρῇ ἓν δικαίωμα νὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸν πρόσφυγα· ἐδάνεισε νὰ ἔχῃ καὶ αὐτὴν τὴν ἐγγύησιν. Βέβαια θὰ ἦτο πολὺ προτιμότερον νὰ μὴ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἐγγύησις, ἀλλὰ σᾶς εἶπον ὅτι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος τότε ἀπὸ πάσης ἀπόψεως ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν ἄλλον ὅρον. Ὁ δὲ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εὑρισκόμενος εἰς Λωζάννην, ἐτηλεγράφει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὑπάρχει τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, ἂν δὲν γίνῃ ἡ σύναψις τοῦ δανείου ὑπὸ τοιούτους ὅρους, αὐτὸ θὰ ἀπορριφθῇ. Τὸ αὐτὸ ἐτηλεγράφει καὶ ὁ κ. Πολίτης κατόπιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοὺς ἔλεγε «σπεύσατε, ἂν θέλετε, νὰ δεχθῆτε τοὺς ὅρους, διότι διαφορετικὰ τὸ δάνειον θὰ ἀπορριφθῇ καὶ συνεπῶς ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποστῇ κλονισμὸν ἐξ αὐτοῦ». Ἐστάλησαν ὅλοι οἱ ὅροι τοὺς ὁποίας ἐπροτείναμεν καὶ οἱ ὅροι αὐτοὶ συνεζητήθησαν ἐπανειλημμένως.

§96Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅτι θὰ προτιμᾶται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις;

§97Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ Ἑλλὰς δὲν ζητεῖ τὸ δάνειον αὐτὸ διὰ τὰς ἰδίας ἀνάγκας της, ἀλλὰ ἡ Ἑλλὰς ζητεῖ τὸ δάνειον διὰ μίαν συμφορὰν φοβεράν, τῆς ὁποίας πρωταιτία ὑπῆρξε πρὸ παντὸς ἡ Εὐρωπαϊκὴ διπλωματία. Καὶ φρονῶ ὅτι ὑπὸ τοιαύτας προϋποθέσεις ἔπρεπε νὰ διαπραγματευθῶμεν τὸ δάνειον. Ἦτο μία συμφορὰ τὴν ὁποίαν ὤφειλεν ἡ Εὐρώπη νὰ προλάβῃ.

§98Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἄδεια τῆς Κυβερνήσεως.

§99Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μᾶς ἐξητήθη κατ’ ἀρχάς. Θὰ ηὐχόμην, κύριοι, νὰ μὴ ἔχω καμμίαν διακοπήν. Εἶπον προηγουμένως ὅτι εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὸ πρῶτον Πρωτόκολλον ἡ ἄνευ ὅρων ἐκποίησις· τὸν ὅρον τοῦτον δὲν τὸν ἐδέχθημεν, διότι εἶπον ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ποῖος μᾶς ἐγγυᾶται ὅτι οἱ Βούλγαροι δὲν θὰ φροντίσουν νὰ ἀγοράσουν κτήματα εἰς τὴν Μακεδονίαν; Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὸν ὅρον τοῦτον καὶ τότε ἐτέθη ὁ ὅρος ὅτι θὰ ζητήσουν τὴν ἄδειαν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ μία Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις καὶ ἐτέθη ὁ ὅρος οὗτος.

§100Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ὑπεδείχθη καὶ ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως.

§101Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ διαστολὴ τῆς καλῇ τῇ πίστει ἐργασίας καὶ τῆς κακῇ τῇ πίστει ἐργασίας. Ὅταν ἐφθάσαμεν, κύριοι, εἰς τὸ τέλος σᾶς εἶπον περὶ τῆς ἐγγυήσεως περὶ τῶν 500.000 ἑκταρίων ὅτι τοιαύτην τινὰ τύχην ἔπρεπε νὰ ἔχῃ. Εἰς τοὺς πρόσφυγας ἐπὶ ἑκάστου τμήματος γῆς ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἐδάνειζε διὰ νὰ κτισθῇ ὁ οἰκίσκος, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὰ ζῶα, διὰ τὰ ἐργαλεῖα καὶ διὰ τὸν σπόρον. Θὰ εἶχον δὲ ὑπεύθυνον τὴν ἐργασίαν ὡς πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὸ κτῆμα ὑπέγγυον. Τοῦτο θὰ συνέβαινεν ἂν ἐγὼ ἠρχόμην πρὸς ἕνα ἐξ ὑμῶν καὶ σᾶς ἔλεγον ὅτι ἔχω 40 στρέμματα κτῆμα καὶ ζητῶ νὰ μὲ βοηθήσετε νὰ ἀποκατασταθῶ ὡς γεωργός. Ἄν σᾶς ἔλεγον ὅτι θέλω νὰ κάμω ἓν δάνειον καὶ νὰ μοῦ δώσητε χρήματα νὰ κτίσω ἕνα σπιτάκι, νὰ ἀγοράσω γεωργικὰ ἐργαλεῖα, σπόρον κλπ., ὑποθέτω ὅτι τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον θὰ μοῦ ἐζητεῖτο θὰ ἦτο ἡ ἐγγύησις ἐπὶ τῆς γῆς, καθόσον ἐκ τῆς ἀρχῆς ὅτι «τὰ ἐπικείμενα εἴκει τοῖς ὑποκειμένοις», πάντως ὁ κατεσκευασμένος οἰκίσκος θὰ παρηκολούθει τὴν ἐγγύησιν τῆς γῆς. Ἀλλ’ ἐκεῖ ζητοῦν τὸν τύπον τῆς κυριότητος, δηλαδὴ τὴν μεταβίβασιν, διότι ἐπεκράτησεν ἡ Ἀγγλικὴ ἄποψις. Διότι κατὰ τὸ Ἀγγλικὸν δίκαιον θὰ γνωρίζετε ὅτι τὸ ἐνέχυρον συνιστᾶται κατὰ τὸν τύπον τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ δικαίου, κατὰ τὸν τύπον τῆς πωλήσεως ἐπὶ ἐξωνήσει. Λοιπὸν ἐπεκράτησεν αὐτὴ ἡ ἀντίληψις. Κατ’ οὐσίαν τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν. Κατ’ οὐσίαν, κύριοι, ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι, ἂν τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν εἶναι ἱκανὸν νὰ διαρρυθμίσῃ τὰ οἰκονομικά του, ὥστε νὰ πληρώνῃ τόκον καὶ τοκοχρεολύσιον τοῦ δανείου, ὁ ὅρος τῆς παραχωρήσεως τῶν κτημάτων δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν σημασίαν, διότι τὰ κτήματα θὰ δοθοῦν διὰ μέσου τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ νὰ πληρώσουν, τότε ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν τοὺς ὅρους αὐτούς, ἀλλὰ δὲν πιστεύω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ χωρὶς νὰ καταστραφῇ καὶ ἡ δημοσία οἰκονομία τῆς Ἑλλάδος, ὥστε νὰ φθάσωμεν εἰς ἐκπλειστηριασμὸν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐκπλειστηριασθῆ, ὥστε δὲν πρέπει νὰ μᾶς φοβίζῃ ὁ ὅρος αὐτός. Ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ὑπηρεσιῶν, ὥστε νὰ φροντίσωσι νὰ τακτοποιήσωσι τὸ ζήτημα, νὰ φροντίσωσι νὰ συστήσωσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ νὰ μεταβιβάζωνται ἐπὶ κυριότητι τεμάχια γῆς, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λάβωσιν οἱ πρόσφυγες, ἔστω καὶ ὑπὸ κυριότητα μετακλητήν. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κάμω αὐτὴν τὴν σύστασιν, διότι μὲ ἐδίδαξεν ἡ συμφορὰ ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τοῦ Πρωτοκόλλου δι’ ἑνὸς Διατάγματος καταχωρισθέντος εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ πλανᾶσθαι εἶναι ἀνθρώπινον· δὲν δύναμαι νὰ ἀποδώσω μομφὴν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους ὑπογράψαντας. Τὸ πρᾶγμα ἦτο τοσοῦτον σοβαρόν. Ἀλλὰ θὰ κάμω ἓν παράπονον, ὅτι ἐμὲ εἰς τὸν ὁποῖον ἐνεπιστεύθησαν ἐπὶ 9μηνον νὰ διεξαγάγω ἀγῶνα ἀνιαρὸν δὲν μὲ ἠρώτησαν κατὰ ποῖον τρόπον νὰ ἐκτελέσουν αὐτὸ τὸ Πρωτόκολλον. Καὶ ἐγένετο ἓν Διάταγμα τοῦ ὁποίου οἱ ὅροι δὲν ὑπῆρχον εἰς τὴν διάνοιαν, οὔτε κατὰ τὴν σύνταξιν, οὐδὲ τῶν μελῶν τοῦ συμβουλίου τῆς ὑποεπιτροπῆς οὐδὲ τῶν μελῶν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Εἶδον ὅταν ἐπανῆλθον εἰς τὴν Ἑλλάδα ὅτι ἐδημοσιεύθη ἓν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Πρωτοκόλλου τῆς Γενεύης ὁρίζει πράγματά τινα. Ἰδού, κύριοι, πῶς ἐφαντάσθημεν ἡμεῖς τὴν Ἐπιτροπήν. Ἔγινε μία διεθνὴς Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία εἶχε τρία μέλη τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ δύο μέλη ὁριζόμενα ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ παυθῶσιν εἰμὴ τῇ συγκαταθέσει τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Θεσσαλονίκης ἐχαρακτήρισεν αὐτὰ ὡς ὑπαλλήλους τῆς Κυβερνήσεως.

§102Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὑποδεικνυόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀναγνωριζόμενα ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν.

§103Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν διαμαρτυριῶν τινων ἄλλων συναδέλφων, τοὺς ὁποίους ἐχαρακτήρισαν ὡς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ ἐπιβάλωσι τὰς ἀντιλήψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§104Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἐκ τοῦ πνεύματος τοῦ πρωτοκόλλου συνάγεται τὸ ἑξῆς: ὅτι ἡ δύναμις ἔγκειται εἰς τοὺς ξένους καὶ κατ’ οὐσίαν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχει ψῆφον, διότι διὰ νὰ ἔχῃ ἀξίαν ἡ γνώμη τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ προσελκύσωσι πρὸς ἑαυτοὺς τουλάχιστον τὸν ἕνα ἐκ τῶν ξένων. Ἔλεγον λοιπὸν ὅτι μίαν ἔχουν ἀποστολὴν οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι, νὰ προσπαθῶσι νὰ μεταβάλλωνται εἰς ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς αἱ ἀντιλήψεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§105Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω καὶ μίαν ἐνοχὴν τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ καὶ τὴν ὁποίαν εἰσηγήθην εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Τὸ σχέδιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἔλεγεν ὅτι τὰ δύο αὐτὰ μέλη θὰ ἠδύναντο νὰ παυθῶσιν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μὴ δύνανται νὰ παυθῶσιν ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν: τοῦτο δὲ διότι ἠθέλησα νὰ ἐξασφαλίσω τοὺς πρόσφυγας, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν τὰ μέλη τὰ ὁποῖα θὰ παρίσταντο ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἶναι ἕρμαια τῶν διαφόρων Κυβερνήσεων ἐν Ἑλλάδι.

§106Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἴπετε ὅτι, ἐνῷ δὲν ἠξιώθη ἀπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν νὰ διορίζωνται ἀπὸ αὐτὴν οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι, ἐζητήσατε σεῖς τοῦτο διὰ νὰ μὴ εἶναι ἕρμαια οἱ Ἕλληνες ἀντιπρόσωποι τῶν ἑκάστοτε Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων. Ποίαν σημασίαν θὰ εἶχε τοῦτο, ἐφόσον δὲν ἠδύναντο νὰ προσελκύσωσι τουλάχιστον ἕνα τῶν ξένων ἀντιπροσώπων;

§107Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι οἱ ξένοι ὡρίσθησαν ὡς πρόσωπα ἐμπιστοσύνης τῶν δανειστῶν καί, ἐφόσον τὰ συμφέροντα τῶν δανειστῶν δὲν ἐκινδύνευον, θὰ ἦτο καθαρῶς μάταιον νὰ συνάψωσιν ἀγῶνας πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐφοβούμην λοιπόν, ὅτε ἀκόμη δὲν εἶχε κατασιγάσει ὁ σάλος τῶν παθῶν καὶ ὅτε εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου παρελθούσας ἱστορίας, καθ’ ἃς πρόσφυγες εὑρισκόμενοι εἰς τὸν λιμένα Πειραιῶς ἀπεπέμποντο καὶ ἐξυβρίζοντο καὶ ἀφίνοντο ἕρμαια εἰς τὴν πεῖναν καὶ τὴν δυστυχίαν, ἐφοβούμην ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ ὁμοία τραγικὴ ἐποχὴ — εὐτυχῶς δὲν φαίνεται πιθανόν, — τῆς ὁποίας τὰς ἁμαρτίας νὰ πληρώσωσι πάλιν οἱ ἀτυχεῖς πρόσφυγες. Δικαίως δὲ τὸ ἐφοβούμην, διότι ἦσαν ἔναυλοι ἀκόμη εἰς τὰ ὦτά μου οἱ λόγοι οἱ ἀντηχήσαντες ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, τοὺς ὁποίους σεῖς εἴχετε τὴν σκληρὰν δοκιμασίαν νὰ ἀκούσητε, πολλοὶ ἐξ ὑμῶν, λόγοι διὰ τῶν ὁποίων ἐξεδιώκοντο ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης οἱ πληρεξούσιοι τῆς Θράκης, ὡσεὶ ἦσαν ξένοι ἢ ὡσεὶ ἦσαν ἐχθροὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Εἶχον πάντα λόγον νὰ φοβοῦμαι. Εὐτυχῶς τὰ φαινόμενα τοὐλάχιστον σήμερον μᾶς δεικνύουν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ τοιαύτη τραγικὴ ἐποχή.

§108Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐπιτρέπετε, διὰ νὰ φωτισθῶ;

§109Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκετά. Δὲν σᾶς ἐπείραξα. Ποία λοιπόν, κύριοι, ἦτο ἡ ἀντίληψις τότε περὶ τῆς λειτουργίας τοῦ διεθνοῦς τούτου Ὀργανισμοῦ; Ὑπῆρχε προηγουμένως εἷς διεθνὴς Ὀργανισμὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα διαχειρισθεὶς πολὺ μεγαλύτερον ποσόν. Εἶχεν ἐκλέξει τοὺς ὑπαλλήλους του, οἱ ὁποῖοι ἐξήσκουν ἐποπτείαν ἐπὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν. Ὅπως γνωρίζετε, τὰς ὑπεγγύους προσόδους δὲν τὰς εἰσπράττουν ὑπάλληλοι διοριζόμενοι ἀπὸ τὸν Ἔλεγχον. Ὑπάρχουν μόνον μερικὰ μέτρα διὰ τὸν διορισμὸν καὶ διὰ τὴν παῦσιν αὐτῶν. Ὁ διεθνὴς οὗτος Ὀργανισμὸς ἐπρόκειτο νὰ διαχειρισθῇ χρήματα τὰ ὁποῖα θὰ ἔδιδον Ἄγγλοι κεφαλαιοῦχοι. Αἱ Ἀγγλικαὶ Τράπεζαι, αἱ ὁποῖαι ἐφαίνοντο ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης πρόθυμοι νὰ ἀναλάβωσι τὴν προστασίαν τοῦ δανείου διὰ νὰ εὐοδωθῇ ἡ ἐπιθυμία τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ὑπέδειξαν τὸν κ. Κάμπελ. Καὶ ὀφείλω νὰ δώσω μερικὰς πληροφορίας. Ἐτηλεγράφησα τότε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅτι ὁ κ. Μοργκεντάου ἐπροτείνετο διὰ τοὺς λόγους τοὺς ὁποίους γνωρίζετε. Μέγας φιλάνθρωπος καὶ μέγας φιλέλλην. Τὸ ὄνομά του ἀπηχεῖ εἰς τὴν Εὐρώπην καὶ εἰς μέγα μέρος τῆς Ἀμερικῆς καὶ ἦτο τετιμημένον. Ἐπρότεινα καὶ τὸν κ. Κάμπελ καὶ ἐπρόσθεσα τοῦτο, ὅτι ἀπήλαυε τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν Ἀγγλικῶν Τραπεζῶν αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκηδεμόνευον τὸ δάνειον. Δεύτερον ὑπῆρξεν Ὑφυπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰς Ἰνδίας, εἶναι δὲ καὶ διακεκριμένος οἰκονομολόγος. Τρίτον ἔπαθον αἱ Ἰνδίαι ἀπὸ λιμὸν καὶ λοιμὸν εἰς μεγάλην ἐπαρχίαν 40 ἢ 50 ἑκατομμυρίων καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀπέστειλε τὸν κ. Κάμπελ ἵνα ἐπιστατήσῃ εἰς τὴν καταπολέμησιν τῶν συμφορῶν τοῦ πληθυσμοῦ ἐκείνου, ἡ δὲ δραστηριότης καὶ ἡ ἱκανότης του ὑπῆρξαν παραδειγματικαί. Σᾶς συνιστῶμεν λοιπόν, ἔλεγον, ἄνθρωπον τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν δεδοκιμασμένον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐμπιστοσύνης καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἱκανότητος. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι θὰ διεχειρίζοντο κατὰ πλειοψηφίαν τὸ δάνειον. Ποία ἡ φυσικωτέρα συνέπεια παρὰ νὰ ζητήσωμεν ἀπὸ αὐτοὺς νὰ συντάξωσιν ἕνα Ὀργανισμὸν ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν θὰ διεχειρίζοντο ἡ Ἐπιτροπὴ ἢ ἡ Κυβέρνησις τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θὰ ἐπροτίμων νὰ ἐτέλει ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἀντὶ τούτου τί ἔγινεν; Ἔγινε τὸ γνωστὸν Διάταγμα. Κύριοι, ὅτε εἶδα τὸ Διάταγμα τοῦτο, ὁμολογῶ ὅτι ἔμεινα κατάπληκτος. Πῶς ἦτο δυνατὸν δικαιοδοσίαι δημοσίου δικαίου νὰ μεταβιβάζωνται telles quelles εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ἐπὶ τέλους δύναται νὰ θεωρηθῇ μία Τράπεζα; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μεταβιβάζωνται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν αἱ λειτουργίαι αἱ κρατικαί; Τὸ κανονικώτερον θὰ ἦτο, καὶ ἂν ἠρωτώμην θὰ ἔλεγον τοῦτο, ὅτι ἔπρεπεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ συντάξῃ τὸν Ὀργανισμόν της, νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἐνόμιζεν ὅτι ὑπάλληλοί τινες τοῦ Κράτους πρέπει νὰ μεταβιβασθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων νὰ ἀποσπασθῶσιν οὗτοι. Ὅταν ἦλθεν ὁ Οἰκονομικὸς Ἔλεγχος, ὑπάλληλοί τινες τῶν Ὑπουργείων ἔγιναν ὑπάλληλοι τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου, χωρισθέντος τοῦ ἔργου τοῦ Ἐλέγχου ἀπὸ τοῦ ἔργου τῆς διαχειρίσεως.

§110ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει τὸ Διάταγμα τοῦτο;

§111Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 17 Σεπτεμβρίου 1923.

§112Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὴν ἑπομένην τῶν ἐκλογῶν.

§113Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τῆς Ἐπαναστάσεως.

§114Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς Ἐπαναστάσεως. Ὅτε τὸ εἶδον δημοσιευόμενον, εἶπον ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον, ἀφοῦ εὑρισκόμην μάλιστα εἰς τὴν Ἑλλάδα, νὰ ἐζητεῖτο, τέλος πάντων, ἡ γνώμη μου, ἐφόσον εἶχον τὸ βάρος τῆς διαχειρίσεως τοῦ ζητήματος ἐπὶ μῆνας. Κύριοι, νομίζω ὅτι ἡ καλὴ πίστις εἶναι ἱκανὴ νὰ διορθώσῃ πράγματά τινα. Οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἶναι ἄνθρωποι ἀναμφισβητήτως ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὸ ἔργον αὐτῶν, ἀλλὰ μὴ ἐνδιαφερόμενοι νὰ εἶναι ἐφωδιασμένοι μὲ περιορισμοὺς περισσοτέρους ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τοῖς εἶναι χρήσιμοι διὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὸ ἔργον των καὶ τὰ συμφέροντα τῶν δανειστῶν. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς μίαν συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν διὰ νὰ μετατραπῶσι κάπως ἐπὶ τὸ κανονικώτερον τὰ τῆς διαχειρίσεως, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ δυσκολία. Ὑποδεικνύω τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μολονότι εἶδον εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤρχισεν ἤδη διαπραγματεύσεις πρὸς διόρθωσίν τινα καὶ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται εὗρον ἀπήχησιν εὐμενῆ καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν. Ὅτε ἔγινε τὸ δάνειον, δὲν ἦτο ἡ αὐτὴ κατάστασις. Σήμερον ἔχομεν σχετικὴν σταθερότητα τοῦ νομίσματος, σήμερον ζῶμεν εἰς ὁμαλὸν πολιτικὸν βίον. Τότε ἦτο ἓν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἀπετέλει τὸ δίκαιον τῆς Ἐπαναστάσεως. Γνωρίζετε δὲ ὅτι τὸ δίκαιον τῶν Ἐπαναστάσεων εἶναι σεβαστὸν ὡς σῷζον τὰ Ἔθνη, ἀλλὰ δὲν ἐμπνέει τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς δανειστάς. Εἶναι τὸ μεγαλύτερον ἐλάττωμα τὸ ὁποῖον ἔχουν τὰ ἐπαναστατικὰ καθεστῶτα. Σήμερον ἡ κατάστασις εἶναι πολὺ βελτιωμένη καὶ εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς εὐθείας—πρόκειται περὶ εὐθύτητος καὶ καλῆς πίστεως—διὰ μιᾶς εὐθείας συζητήσεως νὰ προβῶμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον εἰς μεταρρύθμισιν ὅρων τινῶν, ἂν νομίζωμεν ὅτι τινὲς τούτων εἶναι σκληροί. Κύριοι, γνωρίζετε μετὰ ταῦτα τὰ τῶν προκαταβολῶν. Ὀφείλω μόνον τοῦτο νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν προσεπαθοῦμεν ἡμεῖς νὰ συνάψωμεν τὸ δάνειον, εἴχομεν δὲ οὐχὶ βεβαίως ἐπισήμους, ἀλλὰ φιλικὰς διαβεβαιώσεις ὅτι διὰ τῶν ἐγγυήσεων τὰς ὁποίας θὰ ἐδίδομεν διὰ τὸ δάνειον θὰ τὸ συνήπτομεν μὲ τόκον ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ὑπερέβαινε τὰ 8–8½%, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ἤρχισε τὸ πρῶτον ἡ διαπραγμάτευσις περὶ δανείου, τὰ Ἑλληνικὰ χρεόγραφα εἰς τὸ Χρηματιστήριον τοῦ Λονδίνου ἀπέδιδον τόκον 18%, καὶ τὸ δάνειον τῶν 500.000.000 ἐπίσης. Καταλαμβάνετε λοιπὸν ὅτι ὁ Ἄγγλος κεφαλαιοῦχος, ὁ ὁποῖος ἤθελε δανείσει κατὰ τὸν Μάρτιον ἢ Ἀπρίλιον τοῦ 1923, ὅτε ἔγιναν αἱ πρῶται συζητήσεις περὶ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἤρχετο κατὰ σειρὰν ἐξασφαλίσεως μετὰ τὸ δάνειον τοῦ 1914, προκειμένου νὰ ἔχῃ τόκον 8 ἢ 8½%, θὰ ἐπροτίμα νὰ πάρῃ δάνειον, τὸ ὁποῖον τοῦ ἀπέδιδε κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ τοῦ Λονδίνου 18%, βραδύτερον 15%, καὶ σήμερον ἔχει φθάσει περὶ τὰ 9 καὶ 10%. Νομίζω, κύριοι, ὅτι σᾶς ἐκούρασα μὲ τὴν μακρὰν αὐτὴν ἀναδρομὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλ’ ἦτο ἀπαραίτητον, διότι ἐλησμονήσαμεν τὰς περιστάσεις ὑπὸ τὰς ὁποίας διετελοῦμεν τότε καὶ εἴτε ἑκουσίως εἴτε ἀκουσίως ἐψέξαμεν τοὺς ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους κατεκυρώθη ἡ σύναψις τοῦ πρωτοκόλλου, ἐκ τοῦ ὁποίου προσεδοκῶμεν τὸ δάνειον, τὰ δὲ ἀποτελέσματα τὰ εἴδομεν ἐρχόμενα, διότι εὐθὺς μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ πρωτοκόλλου ἐδέχθη ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας νὰ δανείσῃ πρὸς 5%. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ Τράπεζα τῆς Ἀγγλίας ἔλαβεν ἐγγύησιν, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐδεικνύετο κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἡ ἀνάληψις μιᾶς κηδεμονίας ἐκ μέρους τοῦ ἀγγλικοῦ χρηματιστικοῦ κόσμου, ὠθουμένου ἀπὸ τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, μιᾶς κηδεμονίας ἐπὶ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου, κηδεμονίας ἡ ὁποία, ἂν δὲν διαπράξωμεν μωρίαν τινά, θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν σύναψιν δανείου καὶ ὑπὸ εὐνοϊκωτέρους ὅρους. Κύριοι, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἡ Ὁλλανδία καὶ ἡ Ἑλβετία ἠθέλησαν νὰ συνάψωσι δάνειον μικρὸν 50,000,000 φράγκων· μὴ δυνάμενα δὲ τὰ Κράτη αὐτὰ νὰ εὕρωσι καλυτέρους ὅρους ἐτράπησαν εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἡ Ἑλβετία καὶ ἡ Ὁλλανδία ἐν μέσῳ παγκοσμίου σάλου εἶχον τὴν τύχην νὰ ἴδωσι τὰ νομίσματά των καταπίπτοντα καὶ ἐδανείσθησαν πρὸς 6½% εἰς τὴν ἀμερικανικὴν ἀγοράν. Ἂν ἡ Ἑλλὰς συντετριμμένη, ἂν ἡ Ἑλλάς, τῆς ὁποίας ἡ πολιτικὴ θέσις δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀνώμαλος — διὰ τοῦτο προχθές, ὁμιλῶν περὶ τῆς παραιτήσεως τῶν ἀξιωματικῶν, εἶπον ὅτι ὅλα αὐτὰ ἔχουσι τὰς ἐπιδράσεις των εἰς τὴν λίαν εὔθικτον χρηματιστηριακὴν ψυχήν —, ἂν ἡ Ἑλλάς, ἐπαναλαμβάνω, κατώρθωνε μὲ τοὺς ὅρους τούτους νὰ κάμῃ δάνειον, ὅπως εἶχεν ἐλπίδας ὁ Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, μὲ 8%, πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι τὸ ἔργον, ἂν ἐπιτευχθῇ, δὲν εἶναι ἔργον κατακρίσεως. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῇ κανεὶς συνάδελφος νὰ ἐπιτύχῃ ὅρους καλυτέρους, ἀλλ’ ἴσως–ἴσως θὰ ἀπεκαρδιοῦτο καὶ θὰ ἀπεγοητεύετο πρὸ τῶν διπλωματικῶν δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε συναντήσει ἡ διαπραγμάτευσις τοῦ δανείου... Ἂς μὴ ὁμιλήσωμεν διὰ τὸ παρελθόν· οὐδεὶς εἶπεν ὅτι τὸ δάνειον θὰ τὸ ἀποκρούσωμεν, διότι ἀμφιβάλλω ἂν μὲ τὴν ἀξίαν τῆς δραχμῆς 1,500,000 λίραι θὰ ἐπαρκέσουν διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Δὲν γνωρίζω ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ἐπαρκέσῃ· ἂν ἐπαρκέσῃ, θὰ εἴμεθα πάντες εὐτυχεῖς. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παροραθῇ ἀστικὴ ἀποκατάστασις τῶν προσφύγων, ἥτις θὰ ἀπαιτήσῃ χρῆμα· εἶναι δὲ ζήτημα ἂν θὰ συνάψωμεν ἄλλο δάνειον. Εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐξεύρῃ κεφάλαια εἰς τὴν Ἑλλάδα. Θὰ ἔχωμεν νὰ εὕρωμεν ἀλλοῦ χρῆμα καὶ τὸ δάνειον δὲν θὰ τὸ ἀποκρούσωμεν καὶ ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν δὲν εἶναι ἔργον ἀχαριστίας, ἀλλὰ ἔλλειψις σκοπιμότητος, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποκρούσωμεν καὶ νὰ τὸ κατακρίνωμεν ἐφόσον δὲν δυνάμεθα νὰ προκρίνωμεν ἕτερόν τι. Κύριοι, ἐγεννήθη ζήτημα τὸ ὁποῖον, ὅπως ἔμαθα ἀπὸ ἀξιοτίμους συναδέλφους πληρεξουσίους τῶν προσφύγων, εἶχον ἀνακινήσει οἱ ἴδιοι πρὸ μηνῶν, μακρὸν ζήτημα χρησιμοποιήσεως τῶν ἀνταλλαξίμων περιουσιῶν καὶ ρευστοποιήσεως, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τὴν ἀστικὴν τῶν προσφύγων. Εἶδα κατόπιν εἰς τὰς ἐφημερίδας καὶ ἓν ἄρθρον τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Ρεθύμνης πληρεξουσίου καὶ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ὡμίλει κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον, καὶ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας πολιτευτὴς τὸν ἴδιον τρόπον περίπου εἶπε πρὸ ὀλίγου καταβὰς τοῦ βήματος.

§115Ε. ΤΣΟΥΔΕΡΟΣ. Περὶ αὐτοῦ δὲν ὡμίλησα· ὡμίλησα περὶ χρησιμοποιήσεως τῶν κτημάτων διὰ τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς εἴδους Κτηματικῆς Τραπέζης.

§116Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ρευστόν.

§117Ε. ΤΣΟΥΔΕΡΟΣ. Ἠνόουν ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν κτημάτων.

§118Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον ἐκκαθάρισιν· ρευστοποίησιν εἶπον· τὸ ἀκίνητον γίνεται κινητόν· αὐτὸ συνηθίζουν νὰ τὸ λέγουν ρευστοποίησιν, ἐνῷ δὲν ἀποδίδεται μὲ τὴν λέξιν «ἐκκαθάρισιν». Λοιπὸν δὲν θέλω νὰ ἀναμιχθῶ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι κάποιος τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ἐπρότεινε τὸ σχέδιον τοῦτο.

§119Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἦτο μία ἀνταπόκρισις τὴν ὁποίαν εἴχετε στείλει.

§120Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε ἔκαμα τὴν ἀνταπόκρισιν, δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ ἀνταλλαγῆς περιουσιῶν· τὸ κατόπιν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς συμπλήρωσις, ὡς ἀνακαίνισις τῆς ἐμῆς ἰδέας. Θέλω νὰ ἐξετάσω τακτικώτερον τὰ πράγματα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἰδέα αὐτή, ποῖαι αἱ σχέσεις τῶν κτημάτων τούτων πρὸς τὰ κτήματα τὰ ἐγκαταλειφθέντα, ποία ἡ σχέσις αὐτῶν πρὸς τὸ Κράτος καὶ ποία ἡ σχέσις αὐτῶν πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ ἄρθρα τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, νομίζω ὅτι τοῦτο δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν· ὅτι ὑπῆρχε τὸ πνεῦμα οἱ ἐγκαταλείποντες περιουσίας ἐν ταῖς Χώραις αἱ ὁποῖαι ἐπανήρχοντο ὑπὸ τὴν Τουρκικὴν κυριαρχίαν νὰ εὕρωσιν ὁμοίας περιουσίας.

§121Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τῆς συμβάσεως ἢ τῆς ἀνταλλαγῆς;

§122Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι παράρτημα τῆς συνθήκης, ἀποτελεῖ συμπληρωματικὸν μέρος. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ σᾶς εἴπω τοῦτο, ὅτι καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀνεγνωρισμένη εἰς τὴν Σύμβασιν περὶ Ἀνταλλαγῆς, θὰ ἦτο καθῆκον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὄχι καθῆκον, θὰ ἦτο ὑποχρέωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὑποχρέωσις κατὰ τὴν νεωτέραν ἀντίληψιν τῆς νομικῆς ἀκόμη ἀλληλεγγύης, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ὁμοεθνῶν, ὑποχρέωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἀποζημιώσεων τῶν ἐξ αἰτίας του παθόντων προσφύγων. Γνωρίζετε ὅτι εἷς ἐκ τῶν πρώτων νόμων, ὅτε ἡττᾶτο ἡ Γαλλία, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη ἦτο ὁ νόμος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ζημιῶν εἰς τοὺς παθόντας εἰς τὰ σύνορα ἀδελφοὺς αὐτῶν. Καὶ ὁ νόμος αὐτὸς ἀνεγνώρισεν εἰς τὸ πρῶτόν του ἄρθρον μὲ γράμματα ἔντονα τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ Γαλλία ἀναγνωρίζει εἰς ἑαυτὴν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰς ζημίας εἰς τοὺς ζημιωθέντας ἐκ τῆς ἐπιδρομῆς τοῦ ἐχθροῦ. Θὰ ἦτο καὶ ἡμῶν ὑποχρέωσις νὰ ἀναγνωρίσωμεν κατ’ ἀρχὴν ὅτι ὑποχρεούμεθα ἀπέναντι τῶν προσφύγων νὰ ἀποκαταστήσωμεν, ἐφόσον αἱ δυνάμεις μας αἱ οἰκονομικαὶ τὸ ἐπιτρέπουν, νὰ ἀποκαταστήσωμεν, ἂν εἶναι δυνατόν, ὅλην τὴν ζημίαν ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς αὐτοὺς ἕνεκα τοῦ πολέμου, τὸν ὁποῖον ἐπεχειρήσαμεν. Θὰ ἔλεγα μάλιστα περισσότερον, μετὰ πόλεμον τὸν ὁποῖον ἐπεχειρήσαμεν εἰδικώτερον ἡμεῖς καὶ οὐχὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς τότε, διότι ἐκεῖνος ἦτο ὑπόδουλος καὶ δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὰ ἑαυτοῦ, ἄλλως δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ παρηκολούθει καὶ αὐτός. Συνεπείᾳ τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐγγεγραμμένης ἐν τῷ Πρωτοκόλλῳ, ὅτι ἐν τῇ οὐσίᾳ, ἐν τῇ ἀξίᾳ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἐγκατελείφθησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τοὺς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους, ἐν τῇ ἀξίᾳ αὐτῶν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς περιουσίαι ἀνήκουσαι ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῶν εἰς τοὺς πρόσφυγας, προωρισμένους νὰ ἀντιμετωπίσωσιν ἐν μέρει τουλάχιστον τὰς ζημίας τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οὗτοι καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τὸ περιθώριον τὸ ὁποῖον τυχὸν θὰ ἀπέμενε, νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πληρώσῃ καὶ ἐκεῖνο ἀκόμη. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἡ συζήτησις περὶ τοῦ ἂν τὰ κτήματα ταῦτα κατὰ κυριότητα ἀνήκουν εἰς τοὺς πρόσφυγας ἢ ἂν κατὰ κυριότητα ἀνήκουν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει κανὲν ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον. Ἄλλως τε εἶναι ζήτημα, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἔγιναν οἱ πρόσφυγες πολῖται Ἕλληνες αὐτοδικαίως, ὅπως γνωρίζετε, διὰ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης καὶ τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἐσωτερικοῦ δικαίου, διότι καὶ τὰ κτήματα κεῖνται ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ οἱ πρόσφυγες εἶναι Ἕλληνες πολῖται, ἡ δὲ διεθνὴς Συνθήκη, ἐφόσον δὲν πλήττει συμφέροντα ξένα, ἀλλὰ συμφέροντα Ἑλλήνων ὑπηκόων, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀντιταχθῶσιν ἀπὸ κανένα κατὰ τῶν Ἑλλήνων. Κατὰ τίνα τρόπον τώρα τὰ κτήματα ταῦτα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι; Πρῶτον ἀνήκουν τὰ κτήματα αὐτὰ μόνον τὰ ἀστικὰ εἰς τοὺς πρόσφυγας τοὺς ζημιωθέντας ἐκεῖ ἢ καὶ τὰ ἀγροτικά; Λέγω τοὺς ζημιωθέντας ἐκεῖ, διότι θὰ μοὶ ἀναγνωρίσητε ὅτι, ἂν ὑπῆρχον ἐκεῖ ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες οἰκίαν, μὴ ἔχοντες κινητὴν περιουσίαν, ἀγρόται αὐτοχειροβίωτοι, δὲν θὰ ἐζήτουν ἐν Ἑλλάδι ἐρχόμενοι ἀπόκτησιν περιουσίας· περὶ αὐτοῦ ὑποθέτω ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι. Θὰ ἐζήτουν τὴν ἠθικὴν προστασίαν τοῦ Κράτους διὰ νὰ ἀνεύρουν ἐργασίαν, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐζήτουν νὰ βελτιώσωσι τὴν τύχην των, ἀφοῦ ὑπάρχουν καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἄνθρωποι αὐτοχειροβίωτοι. Λέγων τοὺς ζημιωθέντας ἐννοῶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλειψαν ὡρισμένην περιουσίαν ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως εἶναι ἀγροτική. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε τὰ ἀγροτικὰ κτήματα εἶναι δυνατὸν νὰ περιέλθουν εἰς γεωργοὺς οἱ ὁποῖοι ἀποκαθίστανται ἐδῶ, χωρὶς ὅμως ἐκεῖ νὰ εἶχον περιουσίαν, τοὺς ὁποίους δὲν συμφέρει ἐδῶ νὰ ἀφήσωμεν γεωργοὺς ἡμερομισθίους διὰ λόγους καθαρῶς οἰκονομικούς. Μάλιστα· ἀπ’ αὐτοὺς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῇ τοκοχρεωλυτικῶς τὸ ποσὸν τῆς ἀποκαταστάσεως. Κατὰ συνέπειαν τὰ κτήματα τὰ ἀγροτικὰ καὶ τὰ κτήματα τὰ ἀστικὰ πρέπει νὰ διατεθοῦν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἂν τὰ κτήματα ταῦτα ἀνήκουν ἤδη εἰς πρόσφυγας μένοντας ἐν Ἑλλάδι, δὲν θὰ ἠδύνατο τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἀναμφισβητήτως νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ταῦτα καθ’ ὃν τρόπον ἀπηλλοτρίωσε τὰ κτήματα τῶν Θεσσαλῶν ἰδιοκτητῶν; Βεβαίως ναί. Τί θὰ ὤφειλε νὰ δώσῃ; Νὰ δώσῃ μίαν ἀποζημίωσιν, ἡ ἀποζημίωσις δὲ συμπίπτει νὰ εἶναι καὶ μία ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους, διότι, ὅπως γνωρίζετε, ἀπὸ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης ὑποχρεούμεθα τὰ χρήματα ταῦτα νὰ μὴ τὰ πληρώσωμεν κατὰ τὸν κοινὸν ἡμῶν ἀγροτικὸν νόμον, ἀλλὰ νὰ τὰ πληρώσωμεν κατὰ τὴν ἀληθῆ αὐτῶν ἀξίαν. Ἀπομένουν καὶ τὰ κτήματα τὰ ἀστικὰ. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ ἀγροτικὸς νόμος ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτοῦ προβλέπει δι’ ὅσα Ἑλληνικὰ κτήματα ὑπάρχουν.

§123Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνονται ὅλα, πλὴν τῶν Τουρκικῶν ὑπὸ ἀνταλλαγήν.

§124Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς εἰς χρυσὸν πληρωμῆς ἢ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου, τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς αὐτῆς μὲ μίαν δικαίαν ἀποζημίωσιν ἐκ μέρους τῆς Ἑλλάδος, προκειμένου περὶ τῶν κτημάτων τῶν ἀνταλλαξίμων, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν καὶ δὲν εἶναι ὁ ἀγροτικὸς νόμος ὁ ὁποῖος ἠμπορεῖ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται περὶ ἑνὸς ζητήματος εἰς τὸ ὁποῖον ἰσχύει πρὸ παντὸς τὸ δόγμα τῆς ἀμοιβαιότητος. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι τὸ ἑξῆς· συμψηφισμὸς καὶ ἐν τῷ μεταξὺ καθορισμὸς πρὸ παντὸς τοῦ χρέους τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ τὸ Α Κράτος πρὸς τὸ Β.

§125Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ἡ διαφορὰ πρὸς τοὺς δικαιούχους πῶς θὰ πληρωθῇ;

§126Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ διαφορὰ θὰ πληρωθῇ ἀπὸ τὸ Κράτος.

§127Β. ΑΡΤΕΜΙΑΔΗΣ. Ὡς βάσις θὰ ληφθῇ ἡ χρονολογία ἡ προπολεμική, ὄχι ἡ σημερινή, διότι ἡ σημερινὴ ἀξία τῶν κτημάτων εἶναι μεγάλη.

§128Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν πρόκειται αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα αὐτό, ἠξεύρομεν ὅτι μᾶς χρησιμεύει ἡ ἀξία τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ μᾶς χρησιμεύει αὐτὴ ὡς ἡ βάσις, τὸ οἰκονομικὸν θεμέλιον, μαζὶ μὲ τὰ ἀστικὰ κτήματα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ θεμελιώσωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ αὕτη; Ἐπ’ αὐτοῦ ἀπέστειλα ἀνταπόκρισιν ἔκτοτε, ἡ ὁποία ἀνταπόκρισις ἔτυχε καὶ τῆς ἐπιδοκιμασίας διαφόρων προσώπων, ἔτυχε καὶ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῶν εἰδικοτήτων. Εἶπον τότε, καὶ συνεχάρην πρὸ ἡμερῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅτι ἔθετε τὸ σχέδιον τοῦτο εἰς ἐφαρμογήν, ὅτι διὰ τὴν ἐπαγγελματικὴν ἀποκατάστασιν μᾶς εἶναι ἀπαραίτητον νὰ κάμωμεν, ἂν δὲν θέλωμεν πλέον νὰ λύωμεν τὰ ζητήματα κατὰ τὰς ἰδίας ἡμῶν ἐμπνεύσεις, ὅτι ἡ οἰκονομολογικὴ πεῖρα ὅλων τῶν Κρατῶν καὶ ἡ Ἑλληνικὴ κατόπιν μετὰ μακρὰς ἀντιρρήσεις ἔχει ἀποδείξει ὡς ὑγιές, ἤγουν τὴν διὰ συνεταιρισμῶν ἀποκατάστασιν τῶν ἐπαγγελματιῶν. Εἶπον, κύριοι, ὅτι καὶ ἄλλοτε, ὅτε ὡμίλουν περὶ συνεταιρισμῶν, μυκτηρισμοὶ ἐπηκολούθησαν ἐκ μέρους διαφόρων πολιτικῶν καὶ οἰκονομολόγων τότε, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχουν αὐτοὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐδῶ εἶναι δύο ἀδελφοὶ καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ παραμείνουν συνεταῖροι ἐπὶ πολὺν καιρόν. Εὑρέθη δὲ καὶ ἕνας τραπεζίτης, ὅστις μοὶ εἶπε κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν ἑπτὰ γεωργοὶ ἀδύνατοι οἰκονομικῶς καθιστάμενοι συνεταῖροι, νὰ γίνουν ἰσχυροὶ καὶ τοῦ εἶπον ὅτι αὐτὸ δὲν καταλαμβάνεται. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἀποδεδειγμένον καὶ εἶναι πλέον οἰκονομικὸν φαινόμενον. Οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι, κύριοι, εἶναι συνηγμένοι ὅπως οἱ φυσικοὶ νόμοι. Πῶς συνάγονται οἱ φυσικοὶ νόμοι; Παρατηροῦνται διάφορα φαινόμενα, τὰ φαινόμενα αὐτὰ τὰ ἀντιγράφουν. Ὅταν βλέπουν τὴν ὁμοιότητα τῶν φαινομένων καὶ ἀποτελεσμάτων συνάγουν τὸν φυσικὸν νόμον. Καθ’ ὅμοιον τρόπον συνάγουσι καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς νόμους, ὅτε ἔχομεν οἰκονομικὰ φαινόμενα καὶ συνάγομεν νόμους. Εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη, εἰς ὅλας τὰς ἰδιοσυγκρασίας, εἰς ὅλους τοὺς λαοὺς ἐπιτυγχάνονται. Ἐπιτυγχάνονται εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐπιτυγχάνονται εἰς τὴν Γαλλίαν, ἐπιτυγχάνονται εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἐπιτυγχάνονται εἰς τὴν Βουλγαρίαν, ἐπιτυγχάνονται εἰς τοὺς Φελλάχους τῆς Αἰγύπτου. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν ὅτι δὲν θὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο εἰς τὴν Ἑλλάδα; Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ βάσις. Ἡ βάσις εἶναι ἡ ὀργάνωσις διὰ συνεταιρισμῶν τῶν ἐπαγγελματιῶν προσφύγων. Δι’ αὐτῶν καὶ μόνον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἑδραιώσωμεν τὰ θεμέλια τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς διακλαδώσεως διὰ τῆς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ διοχετεύσωμεν τὸ χρῆμα, ὅταν τὸ εὕρωμεν. Ἀλλὰ πῶς θὰ τὸ εὕρωμεν; Εἶπον ὅτι δάνειον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ συνάψωμεν νέον· θὰ ἔχωμεν τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπαρκέσῃ ἴσως διὰ τοὺς πρόσφυγας τοὺς ἀγροτικῶς ἐγκατεστημένους. Ἐλέχθησαν, κύριοι, καὶ ἐν τῷ Τύπῳ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ διάφοροι μέθοδοι. Ἡ πρώτη μέθοδος εἶναι νὰ ἱδρύσωμεν μίαν Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτὴν θὰ δώσῃ ἓν κεφάλαιον ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἢ τὸ Κράτος. Θὰ διετίθετο δὲ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, ἡ πεῖρα δὲ μᾶς ἔχει πείσει ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον ἡ Τράπεζα νὰ συσσωρεύσῃ καὶ συγκεντρώσῃ περισσότερα κεφάλαια. Ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην ἀγροτικὴν Τράπεζαν, τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ ἐζήτησα νὰ ἴδω τοὺς ἰσολογισμούς της· μοῦ φαίνεται δὲ ὅτι ἔχει 300 χιλ. δραχμῶν καταθέσεις ὅλας–ὅλας. Αἱ Τράπεζαι δέ, ἂν θὰ λειτουργήσουν ὡς τραπεζικοὶ ὀργανισμοί, θὰ λειτουργήσουν διὰ ξένων κεφαλαίων, διὰ τῶν καταθέσεων, ἀλλέως, ἂν πρόκειται διὰ τῶν κεφαλαίων των, πάρετέ τα, δῶστέ τα, χωρὶς νὰ ἔχητε Τράπεζαν μὲ ὑπαλλήλους.

§129Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Δὲν ἐλειτούργησεν ἡ Μακεδονικὴ Τράπεζα. Τὸ Κράτος δὲν τῆς ἔχει δώσει οὐδ’ ὀβολόν.

§130Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Κράτος τῆς καθυστέρησε —δίδει αὐτὸ τὸ παράδειγμα τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων— τῆς καθυστέρησεν ἐπὶ μίαν δεκαετίαν τὸν φόρον τὸν ὁποῖον πληρώνουν οἱ δυστυχεῖς ἄνθρωποι διὰ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Τὰ εἰσπράττει τὸ Κράτος καὶ δὲν τοὺς ἀποδίδει τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ὑπάρχει. Πόσον θέλετε, 1.000.000; Δύναμαι νὰ σᾶς μνημονεύσω Τραπέζας αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν μὲ 1.000.000 καὶ συνεκέντρωσαν 100.000.000 καταθέσεις. Ἡ Τράπεζα δὲ ἐκείνη, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, ἐγένετο μὲ τὸν σκοπὸν ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ πάρῃ τὰ πιστώματα τὰ ὁποῖα εἶχον τὰ Τουρκικὰ ταμεῖα.

§131Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Ἐπὶ τουρκοκρατίας καλῶς ἐξεπλήρου τὰς ὑποχρεώσεις της εἰς ὅλον τὸ Κράτος τὸ Ὀθωμανικόν. Ἡ κακὴ διαρρύθμισις ἐκ μέρους τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ ὡδήγησεν εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν.

§132Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λέγετε «κακὴ διαρρύθμισις». Ἡ κατάχρησις τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε. Πρέπει νὰ λέγητε τὰς λέξεις ὠμάς. Πρόκειται περὶ καταχρήσεως χρημάτων ξένων, τὴν ὁποίαν ἅμα τὴν κάμῃ ἰδιώτης τίθεται εἰς τὰς φυλακὰς ἢ ὡς ὑπεξαιρέτης ἢ ὡς καταχραστὴς ἐμπιστοσύνης· ἀλλὰ δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν τοῦτο. Ὄχι μόνον οἰκονομικὰς συμφορὰς φέρομεν, ἀλλὰ διδάσκομεν ἡμεῖς, ὡς Κράτος, τὸ παράδειγμα τῆς ἀνηθικότητος καὶ μᾶς μιμοῦνται καὶ οἱ ἄλλοι. Δὲν εἶχον πολλὰς ἐλπίδας ἀπὸ μίαν τοιαύτην Ἀγροτικὴν Τράπεζαν. Τώρα ἐρρίφθη ἡ ἰδέα τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ἀστικῶν καὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς ἐκδόσεως κτηματογράφων, δηλαδὴ κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Πρόκειται περὶ ρευστοποιήσεως, ὡς εἴπομεν, τῆς ἀκινήτου κτήσεως. Τὸ πρόβλημα δηλαδὴ τὸ οἰκονομικὸν τὸ ὁποῖον τίθεται πρὸ ἡμῶν εἶναι κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ρευστοποιηθῇ ἡ ἀκίνητος κτῆσις. Καὶ εἴπομεν: Ἂς ἐκδώσωμεν κτηματικὰς ὁμολογίας, τὰς ἄλλως λεγομένας κτηματόγραφα. Κύριοι, τὸ πρόβλημα τοῦτο δὲν ἔχει μόνον ἡμᾶς ἀπασχολήσει. Κτηματικαὶ ὁμολογίαι ἐκδίδονται ἁπανταχοῦ τοῦ κόσμου, ἀλλ’ αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι προϋποθέτουσι τὰ ἑξῆς πράγματα: Ἀναμφισβήτητον τὴν κυριότητα τῶν κτημάτων ἀνὰ ἕν, ἀναμφισβήτητον δὲ τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ εἰσοδήματος αὐτῶν, ἀναμφισβήτητον καὶ ἐξηκριβωμένην τὴν ἀξίαν ἑκάστου κτήματος εἰς κτηματικὰς ὁμολογίας ἐκδιδομένας ὡς ἀντιπροσώπευσιν δανείου ἰσοπόσου πρὸς τὰς ἐκδιδομένας κτηματικὰς ὁμολογίας. Αὐταὶ εἶναι αἱ συνθῆκαι ὑπὸ τὰς ὁποίας εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ὅπου ἰσχύουν τὰ συστήματα τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν, αὐταὶ εἶναι αἱ συνθῆκαι, λέγω, ὑπὸ τὰς ὁποίας λειτουργοῦν αἱ Τράπεζαι. Ἐφόσον δὲ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εὐκόλως βλέπει ὅτι δὲν συντρέχουν αἱ συνθῆκαι αὐταὶ διὰ τὰ κτήματα μήτε τὰ ἀστικά, πολὺ ὀλιγώτερον τὰ ἀγροτικά, τὰ ὁποῖα, ἀφοῦ καταλαμβάνονται ἅπαξ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, θὰ πληρωθῶσιν εἰς δόσεις ἐτησίας, ἀφοῦ τὸ Κράτος εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ τὰ πληρώσῃ ὅλα ὁμοῦ. Δὲν συντρέχουν λοιπὸν αἱ συνθῆκαι τῆς ρευστοποιήσεως διὰ κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Φοβοῦμαι ὅτι μαζὶ μὲ τὴν ἐκτὸς τῆς Συνελεύσεως, περισσότερον ἐντὸς αὐτῆς, ἰδέαν τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐκδόσεως κτηματικῶν ὁμολογιῶν ἔχομεν καὶ σύγχυσιν μιᾶς ἄλλης ἰδέας ρευστοποιήσεως ἀκινήτου κτήσεως. Εἶναι ἐπίσης γνωστή, κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ ἰδιοκτησία, ἐπίσης καταμετρημένη, ἐπίσης ἀναμφισβήτητος ἡ κυριότης, διά τινος δὲ διαδικασίας τίθεται ἐκποδὼν πᾶν ἐμπόδιον εἰς τὴν κυριότητα καὶ δίδεται ἕνα χαρτὶ τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ ἀκίνητον. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ χαρτιοῦ ἐκείνου εἶναι δυνατὸν νὰ δανεισθῇ κανεὶς καθ’ ὃν τρόπον δανείζεταί τις ἐπὶ τῇ βάσει κινητοῦ πράγματος. Ἐφηρμόσθη εἰς ἕνα–δύο μέρη τοῦ κόσμου. Θεωρεῖται θεωρητικῶς κατάλληλον, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν πρακτικὴν ἐφαρμογὴν καὶ δὲν εἴμεθα εἰς καιρὸν, ὑποθέτω, νὰ κάμωμεν ἡμεῖς πειράματα τοιαῦτα, ἐνῷ δὲν γνωρίζομεν τὴν κυριότητα καθ’ ἕκαστον τῶν κτημάτων τούτων. Ἀλλά, κύριοι, ἐπιτρέψατε εἰς ἐμὲ νὰ νομίζω ὅτι ἡ ἀνθρωπίνη ἐπιστήμη δὲν εἶναι κατά τι διάφορος πέραν τῶν θαλασσῶν τῶν βρεχουσῶν τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος. Νομίζω ὅτι τὰ οἰκονομικὰ διδάγματα αὐτά, ὑπαγορευόμενα ἀπὸ τὰ ξένα Ἔθνη, δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐφαρμογὴν κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ ἐν Ἑλλάδι. Αἱ κτηματικαὶ ὁμολογίαι προϋποθέτουν μίαν Τράπεζαν μὲ ἓν ὡρισμένον κεφάλαιον, προϋποθέτουν ὅτι ἡ Τράπεζα αὐτὴ ἐξετάζει τὸ κτῆμα, γνωρίζει τὸ εἰσόδημα τοῦ κτήματος, δανείζει εἰς τὸ κοινὸν τὸ ποσὸν ἀκριβῶς τὸ ὁποῖον πρόκειται, ὡς τόκος ἐνυπόθηκος ἐκ τοῦ εἰσοδήματος, νὰ δοθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἡ ὁποία Τράπεζα λαμβάνουσα τὸ ποσὸν πληρώνει τὰς ὁμολογίας. Ὡρισμένως ἔχει νὰ πληρώσῃ ἡ Τράπεζα κατ’ ἔτος εἰς τοὺς δανείζοντας διὰ τῶν ὁμολογιῶν ὡρισμένον ποσὸν καὶ νὰ εἰσπράξῃ κατ’ ἔτος ἀπὸ τοὺς ἐνυποθήκους ὀφειλέτας της. Τὸ κυριώτερον προσὸν τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν, τὸ κυριώτερον προαπαιτούμενον εἶναι ὅτι πρέπει νὰ ἔχωσιν ὡρισμένον ἐπακριβῶς ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράττῃ κατ’ ἔτος καὶ τὸ ὁποῖον κατ’ ἔτος θὰ καταβάλλεται. Ἄνευ αὐτοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ λόγος περὶ λειτουργίας εὐρύθμου τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν. Κύριοι, εἰς ἡμᾶς ἐδῶ ἔχομεν ὡς ἐνέχυρον τῆς ὅλης αὐτῆς ὑποθέσεως τὰ κτήματα, ἀπροσδιόριστα κατ’ ἀξίαν, τὴν ἀξίωσιν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν οἱ πρόσφυγες ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὅπως καταβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἀξίαν τῆς περιουσίας αὐτῶν τῆς ἐγκαταλειφθείσης ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Τοῦτο εἶναι ἀόριστον· ἂν ἦτο ὡρισμένον, θὰ ἠδύνατό τις νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον θὰ χρειασθῇ, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχει χρήματα, ὥστε νὰ τὰ δώσῃ ὅλα ὁμοῦ συγχρόνως ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, ἐντὸς ὀλίγων μηνῶν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Νὰ ἐξακριβώσῃ δηλαδὴ τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν — καὶ πρὸς τοῦτο ὑπέβαλε νομοσχέδιον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας — νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ζημίαν καὶ νὰ καλέσῃ ἕνα ἕκαστον καὶ νὰ τοῦ εἴπῃ «Ἔλα ἐδῶ, τί ποσὸν ἐζημιώθης; Ἔχομεν Πακτωλὸν χρημάτων· λάβε καὶ σύ». Θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξοικονομηθῶσι τὰ χρήματα καὶ ἰδίως διὰ τὰς ἐτησίας δόσεις. Πρὸ τοῦ προβλήματος τούτου εὑρέθη ἡ Γαλλία. Ἡ Γαλλία, ὅταν εἶχε νὰ ἀποκαταστήσῃ τοὺς ἐπανερχομένους εἰς τὰ συντετριμμένα ἐρείπια, ὅπου καὶ τὰ ἴχνη ἀκόμη τῆς ἰδιοκτησίας εἶχον ἐξαλειφθῆ, διότι ὁλόκληρα χωρία εἶχον ἐξαλειφθῆ ἀπὸ τὰς ὀβίδας τὰς Γερμανικὰς — εἶναι ἀπίστευτον, ἀλλὰ τὸ εἶδον ἰδίοις ὄμμασιν — ἡ Γαλλία, ὅταν ἔπρεπε νὰ ἀποκαταστήσῃ, εὑρέθη πρὸ τοῦ προβλήματος τούτου. Ἔπρεπε νὰ ἔχῃ χρήματα διὰ νὰ δώσῃ ἀρκετά, ὥστε οἱ ἄνθρωποι νὰ ἀποκατασταθοῦν. Χρήματα δὲν εἶχον οἱ ἄνθρωποι, ἀλλὰ εἶχον πίστωσιν ἐπὶ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους, πίστωσιν ὅτι τὸ Κράτος θὰ τοὺς ἔδιδεν ὅ,τι ἐζημιώθησαν εἰς τὰς καταστραφείσας Χώρας αὐτῶν, καθ’ ὃν τρόπον οἱ πρόσφυγες ἔχουσι πίστωσιν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ὅτι θὰ τοὺς δώσῃ ὅ,τι ἐζημιώθησαν, ἐγκαταλείψαντες τὰ κτήματά των εἰς τὴν Τουρκίαν. Τί ἔκαμαν, νομίζετε; Ἔκαμαν κάτι τι τὸ ὁποῖον ἐπέτυχε θαυμάσια καὶ τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν μελέτην τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ, ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς μεγάλης Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ἀλλὰ καὶ τραπεζιτικοὶ καὶ τεχνικοὶ καὶ οἰκονομολόγοι καὶ γεωπόνοι πρέπει νὰ συμμετάσχωμεν ὅλοι διὰ νὰ θέσωμεν εὐρείας τὰς βάσεις ἑνὸς μηχανισμοῦ, ὑπὸ τὴν λειτουργίαν τοῦ ὁποίου θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσουν μόνοι οἱ πρόσφυγες τὴν ἀποκατάστασίν των καὶ ἰδίᾳ οἱ ἀστικοὶ πρόσφυγες. Ἔκαμαν τοῦτο: Συνήφθη μία σύμβασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ κ. Κλώτς, μετὰ τραπεζιτῶν καὶ ἱδρύθη μία Τράπεζα ὀνομαζομένη «Ἐθνικὴ Πίστις», καθ’ ὃν τρόπον λέγομεν «Προσφυγικὴ Πίστις», ἀλλὰ Τράπεζα μὲ ἰδιωτικὰ κεφάλαια 100.000.000. Εἰς τὴν Τράπεζαν αὐτὴν ἀνετέθη τοῦτο, νὰ ἐκδίδῃ ὁμολογίας καὶ αἱ ὁμολογίαι αὐταί, διὰ τοῦ μηχανισμοῦ τῆς Τραπέζης ἐκδιδόμεναι, θὰ εἶχον διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τὴν ἐτησίαν τοῦ τόκου αὐτῶν καὶ τῆς πληρωμῆς αὐτῶν τὴν πίστιν τοῦ Creolit National ἐπὶ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον θὰ ὤφειλε νὰ ἀναγράφῃ κατ’ ἔτος ὡρισμένον ποσὸν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ του. Ἐκεῖ δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ εἴπουν «καὶ διησφαλισμένον κατὰ τὸν Α ἢ Β τρόπον». Τώρα θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ: Θὰ ἐπιτύχῃ αὐτό; Τοῦτο μοῦ εἶπον καὶ εἰς τοὺς συνεταιρισμούς. Ἐγὼ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν τὰ ἀποτελέσματα ἦσαν τὰ ἑξῆς: Ἡ ἑταιρεία αὐτὴ ἡ τραπεζιτικὴ μὲ 100.000.000 φρ. συνῆψεν ἓν δάνειον εἰς τὰ 1919 πρὸς 5% 4 δισεκατομμυρίων, εἰς τὸ 1920 ἄλλων 4 δισεκατομμυρίων, εἰς τὸ 1921 ἄλλων 3 δισεκατομμυρίων μὲ 6%, εἰς τὸ 1922 τὸν Φεβρουάριον ἄλλων 4 δισεκατομμυρίων 700 χιλιάδων, βραδύτερον εἰς τὸ 1922 3 δισεκατομ. 200 χιλ., εἰς τὸ 1923 3 δισεκατομμυρίων, ἐν συνόλῳ δάνειον 22 δισεκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον διετέθη ὁλόκληρον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀστικῶν ἐπαγγελμάτων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀγροτικῶν, διότι εἶχον ἀνάγκην καὶ δι’ αὐτούς. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐδῶ, ἂν θὰ ἔχωμεν ἐλπίδας νὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν ἰδιωτικὴν ἀποταμίευσιν χρήματα, διότι εἴπομεν ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ νέον ἐξωτερικὸν δάνειον, ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιζητήσωμεν τοῦτο εἶναι οὗτος. Θὰ ἔχωμεν δὲ φυσικὰ ὡς πρόσθετον ἐγγύησιν διὰ τὸ τοκοχρεολύσιον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγράφεται κατ’ ἔτος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ὡς πρόσθετον ἐγγύησιν ὅ,τι θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν κτημάτων, πωλουμένων βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, διότι, ἂν θελήσητε καὶ τὰ κτήματα νὰ τὰ ρίψητε εἰς τὴν ἀγορὰν καὶ νὰ τὰ ἐκποιήσητε ἀθρόως, τότε τὸ τίμημα τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξητε θὰ εἶναι πολὺ ὀλιγώτερον καὶ κατὰ συνέπειαν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συνδυασμοῦ θὰ εἶναι ὀλιγώτερον. Γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Θὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα αὐτὰ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἀγοράν; Κύριοι, δὲν εἶμαι ἀπαισιόδοξος ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἰδιωτικὴν ἀκμὴν τὴν οἰκονομικήν. Ἐλέχθη ὅτι θὰ εἶναι πολὺ δύσκολον νὰ ρίψωμεν ἀθρόως τὰς κτηματικὰς ὁμολογίας εἰς τὴν ἀγοράν, ἴσως θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ τὸ ἴδιον καὶ διὰ τὰς ἁπλᾶς ὁμολογίας ἀπὸ τοῦ προσφυγικοῦ ταμείου νὰ τὰς ρίψωμεν εἰς τὴν ἀγοράν, διότι θέλουσιν ὑποτιμηθῆ. Ἀλλὰ παρετηρήθη ὀρθότατα ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφον, καὶ λέγω ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῶν κτηματικῶν ὁμολογιῶν, ἀλλὰ περὶ τῶν ἰδιωνύμων ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας εἰς γενικὰς γραμμὰς σᾶς εἶπον, εἶμαι δὲ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὅταν θὰ γίνῃ ἡ μεγάλη αὐτὴ Ἐπιτροπή, νὰ δώσω ὅλα τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα ἔχω, ἐπίσημα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἔκτοτε προμηθευθῆ, ὥστε νὰ χρησιμεύσουν ὡς βάσις τῆς μελέτης ἡμῶν. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην, λέγω, τὰς ἰδιωνύμους ταύτας ὁμολογίας νὰ τὰς ρίψωμεν ἀθρόως εἰς τὴν ἀγοράν, ἀλλὰ καὶ σήμερον, ἂν εἴχομεν ἑκατομμύρια εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν, πάλιν δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς διάστημα ἐλαχίστου χρόνου νὰ ἀποκαταστήσωμεν τὰς ἐπαγγελματικὰς συνεταιρικὰς ὀργανώσεις, διότι θὰ ἀπῃτεῖτο χρόνος νὰ τοὺς εὕρωμεν τὰ μέσα νὰ προμηθευθῶσι τὰ ἐργαλεῖα ἢ τὰ μαγαζειά, ἂν εἶναι ἐπαγγελματίαι. Βαθμηδὸν θὰ ρίπτωνται εἰς τὴν ἀγοράν. Ἐγεννήθη ὅμως καὶ τὸ ζήτημα, ἂν ἡ ἀγορὰ εἶναι ἐπαρκής. Ἀφοῦ ἔδωσεν εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν τόσα ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐντόκων γραμματίων, θὰ δώσῃ καὶ ἄλλα διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων; Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι, ὅταν ὑπὸ τὴν μορφὴν ἐντόκων γραμματίων δανείζονται τὰ Κράτη, δὲν τὰ βάζουν εἰς τὰ θυλάκιά των νὰ τὰ κλειδώσουν, ἀλλ’ αὐτὰ ἐπανέρχονται εἰς τὴν Κοινωνίαν ὑπὸ ἄλλην μορφὴν εἴτε τῆς πληρωμῆς μισθῶν εἴτε ἄλλων δαπανῶν· κυκλοφοροῦν τὰ ἴδια χρήματα καὶ εἰσέρχονται πάλιν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ὅταν ἀκούωμεν ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ οἰκονομία ἔχει δανείσει ἓν δισεκατομμύριον, δὲν σημαίνει ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς αὐτήν, εἰς προμηθευτὰς ἢ εἰς ἄλλους οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι εἰς θέσιν ἓν μέρος ἐξ αὐτοῦ νὰ τὸ δανείσωσι πάλιν. Τοῦτο, κύριοι, ἐγένετο καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν ὅτι θὰ ἀποτελέσωμεν ἐξαίρεσιν ἡμεῖς, ὅταν καὶ κατεστραμμένα Κράτη— ἡμεῖς δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἴμεθα κατεστραμμένον οἰκονομικῶς Κράτος, δὲν ἐπιτρέπονται δέ, ὡς εἶπον, προκειμένου περὶ τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ὑπερβολαὶ οὔτε αἰσιοδοξίας οὔτε ἀπαισιοδοξίας—ὅπως ἡ Αὐστρία, κατώρθωσαν νὰ δανείζωνται δι’ ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐκυκλοφόρουν εἰσερχόμενα εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν, ἐξερχόμενα αὐτοῦ καὶ πάλιν εἰσαγόμενα. Δὲν πρέπει νὰ ἀπελπιζώμεθα περὶ τούτου, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως ὅτι τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ θὰ ἐμπνέουν τὴν πεποίθησιν ὅτι θὰ ἐξυπηρετηθοῦν τὰ τοκοχρεολύσια ὄχι μόνον τῶν ἐντόκων γραμματίων τῶν διὰ τὰς δημοσίας ἀνάγκας λαμβανομένων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰδιωνύμων αὐτῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσουν διὰ τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ δανείου τοῦ προσφυγικοῦ.

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ Κράτος ἔχει ἐγγυηθῆ;

§134Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βέβαια· μάλιστα ἐκδίδονται ὁμολογίαι κατόπιν ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὑπάρχει ἓν μικρὸν ecart μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δανεισθῇ καὶ τοῦ ποσοῦ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ δανείσῃ.

§135Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶναι ἀπέναντι τῶν Ἐπανορθώσεων τῆς Γερμανίας;

§136Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν ἀποβλέπουν εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους· ἂν ἐδίδοντο ὡς ἐγγυήσεις διὰ τὰς μελλούσας νὰ πληρωθοῦν ἀποζημιώσεις, ἀμφιβάλλω ἂν θὰ ἐδάνειζε κανείς.

§137Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μόνον αὐτὰς ὄχι, ἀλλ’ ἔρχονται καὶ αὐταὶ εἰς ἀντίκρυσμα.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐστηρίχθη ὁ ὀργανισμὸς εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους.

§139Α. ΜΙΧΑΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ 100 ἑκατομμύρια εἶναι ἓν capital de roulement· δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἄλλως. Ἴσα–ἴσα, ὅταν ἀνέγνωσα τὸ πρῶτον τὴν σύμβασιν αὐτήν, μοῦ ἐγεννήθη ἡ περιέργεια νὰ μελετήσω τὴν ἐξέλιξιν αὐτῆς, διότι ἐπρόκειτο περὶ οἰκονομικοῦ φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πρωτότυπον. Ἂν ἐπρόκειτο περὶ ὁμολογιῶν, δὲν ἐπετρέπετο, κατὰ τοὺς οἰκονομικοὺς νόμους, νὰ ὑπερβῇ ἡ ἔκδοσις τὸ εἰκοσαπλάσιον, καὶ ἔλεγον τί θὰ κάμουν 2½ δισεκατομμύρια, ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἐδανείσθησαν 22 δισεκατομμύρια, διότι ἐφεῦρον τὸν εὐφυέστατον οἰκονομικὸν ὀργανισμόν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγγυᾶται τὸ Κράτος. Δὲν λέγω ὅτι ἀσφαλῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ ἑδραίαν βάσιν τῆς λύσεως τοῦ προβλήματος, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μελετηθῇ καὶ τοῦτο ἀπὸ μίαν μεγάλην Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ συμμετάσχουν καὶ τραπεζῖται. Κύριοι, εἶναι εὐχάριστον φαινόμενον ὅ,τι ἐτονίσθη ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀγορεύσαντας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ζήτημα κομματικῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὡς πρόγραμμα μιᾶς μόνης μερίδος. Πρέπει νὰ εἶναι κοινὴ μέριμνα καὶ κοινὸν μέλημα ὅλων ἡμῶν, διότι ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀναμφισβητήτως ὑπεύθυνος διὰ τὰς συμφορὰς τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐν Θράκῃ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἐκτὸς τῆς ἠθικῆς ταύτης εὐθύνης ὑπάρχει καὶ ἡ εὐθύνη τὴν ὁποίαν ἀνέφερα προηγουμένως τῆς ἀλληλεγγύης, ἡ εὐθύνη ἡ ἀναγνωρισθεῖσα ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἐξελιχθεῖσα εἰς νομικὴν ἀρχὴν τοῦ νεωτέρου δημοσίου δικαίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῶν εἶναι καὶ ὁ οἰκονομικὸς λόγος, ὁ λόγος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, ὥστε νὰ δυνηθῶσι νὰ καταστῶσιν οἰκονομικοὶ παράγοντες χρήσιμοι ὄχι μόνον διὰ τὸν ἑαυτόν των, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν οἰκονομίαν, διὰ τὸν πλουτισμὸν τοῦ Τόπου· ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι διὰ νὰ ἐπαληθεύσῃ τὸ ρητὸν ὅτι καὶ αἱ δυστυχίαι εἶναι χρήσιμοι κατά τι, ἡ ἀνταλλαγὴ αὐτὴ τῶν πληθυσμῶν ἐχρησίμευσεν ἤδη εἰς κάποιαν μείζονα ὁμοιογένειαν ἐθνικὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Ἀλλὰ πρὸς τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει καὶ ἄλλος τις λόγος ἀκόμη· θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν πάντες διὰ τὴν λύσιν τὴν ταχυτέραν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὀρθοτέραν τοῦ ζητήματος τούτου, διότι, κατ’ ἐμέ, θὰ εἶναι τὸ μόνον μνημόσυνον τὸ ὁποῖον θὰ ὀφείλωμεν εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἡρώων ὅσοι ἔχυσαν τὸ αἷμά των διὰ νὰ ἀρδεύσουν τὴν γῆν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. (Χειροκροτήματα).

§140Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ κατεπονήθη ἡ Συνέλευσις διὰ μακρῶν ἀγορεύσεων, θὰ παρακαλέσω νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις διὰ τὴν Πέμπτην καὶ ἂν δὲν ἔχετε ἀντίρρησιν νὰ ψηφίσωμεν μόνον τὰ στρατιωτικὰ νομοσχέδια.

§141ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, κ. Πρόεδρε· ἐκουράσθημεν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐξακολούθησις συνεπῶς τῆς συζητήσεως διὰ τὸ προσφυγικὸν ἀναβάλλεται. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 2 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§143Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἐφόσον ἐγένοντο δεκταὶ τροπολογίαι εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ σύνολον, διότι δὲν μᾶς ἔχουν διανεμηθῆ καὶ δὲν γνωρίζομεν τὰς ἐπενεχθείσας τροποποιήσεις.

§144Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναβληθοῦν μέχρις ὅτου διανεμηθοῦν ὅλα τὰ πρὸς ψήφισιν εἰς σύνολον νομοσχέδια.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν». Ὁ κ. Ἀκρίδας ἔχει τὸν λόγον.

§146Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Θὰ ἤμην ἀνακόλουθος, κύριοι, ἂν ἀνερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο εἶχον κατ’ ἀρχὴν ἀντιρρήσεις ἐπὶ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν στρατιωτικῶν, ἐφόσον κατ’ ἐπανάληψιν ἀπ’ αὐτοῦ πρότερον ὑπεστήριξα ὅτι ἔδει καὶ δέον οἱ μισθοὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων νὰ προσαυξηθῶσι, διότι οἱ βιωτικαὶ ἀνάγκαι σήμερον εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ μὴ ἐπαρκῇ ὁ γλίσχρος μισθὸς τὸν ὁποῖον λαμβάνουσιν οὗτοι διὰ ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἀπαραιτήτους ἀνάγκας των. Παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας ἐπ’ αὐτοῦ δηλώσεις μου, ἠναγκάσθην ἐν προκειμένῳ νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ νὰ ἐκφράσω ἀτομικὰς ἀντιλήψεις, ἀπολύτως ἀτομικάς, τονίζω δὲ τοῦτο, διότι δὲν θὰ θελήσω νὰ δοθῇ οὐδεμία χροιὰ εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ εἴπω, ὅτι ἀντιπροσωπεύουσι ταῦτα ἰδέας καὶ γνώμας καὶ ἄλλων ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως συναδέλφων ἢ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον δυνατὸν ν’ ἀνήκῃ τις, καθόσον διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου ἐπέρχεται δυσαναλογωτάτη αὔξησις τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἐν συγκρίσει μάλιστα πρὸς τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους, καὶ κολοσσιαία ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ δαπάνης μηδαμόθεν καλυπτομένης. Διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ὡς τοῦτο συνετάχθη, ἐλήφθη ἀρχικῶς ὡς βάσις ὁ μισθὸς τῶν στρατιωτικῶν, ὁ καθορισθείς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μετὰ τὸ 1915, τουτέστιν εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν μετὰ τοὺς νικηφόρους πολέμους τοῦ 1912–1913 εἶχεν ἐπέλθει σημαντικὴ αὔξησις τῶν μισθῶν τῶν ὑπαλλήλων τῆς Χώρας καὶ κατὰ μείζονα λόγον τῶν στρατιωτικῶν, εἰς οὓς ἐδόθησαν αὐξήσεις, οὐχὶ πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν των, ἀλλ’ εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ὑπηρεσιῶν των, ἐνῷ οἱ προπολεμικοὶ μισθοὶ τῶν στρατιωτικῶν ἦσαν πολὺ μικρότεροι τῶν ἐν τῷ πίνακι τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου ὡς βασικῶν μισθῶν ἀναγραφομένων. Τὸ ποσὸν τοῦτο, συμφώνως τῷ ὑπὸ κρίσιν σχεδίῳ νόμου, πολλαπλασιαζόμενον ἐπὶ τὸ ½ τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς, μᾶς δίδει τὸν ὀργανικὸν μισθὸν ὃν θὰ λαμβάνωσιν εἰς τὸ μέλλον οἱ ἀξιωματικοί. Σήμερον τουτέστιν, ὁπότε ὁ τιμάριθμος εἶναι 13 ἢ 14, πολλαπλασιάζοντες τὸν ὡς βάσιν ληφθέντα μισθὸν ἐπὶ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ, ἤτοι ἐπὶ 7, ἔχομεν τὸν βασικὸν ὀργανικὸν μισθὸν ἑκάστου βαθμοῦ τῶν στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ ἐφόσον σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἀποδοχῶν, ὅπως δύνανται οἱ ὑπάλληλοι ν’ ἀντεπεξέρχωνται εἰς τὰς βιωτικὰς ἀνάγκας, θὰ ἦτο προτιμότερον, λογικώτερον καὶ δικαιότερον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὁ προπολεμικὸς μισθὸς καὶ νὰ πολλαπλασιασθῇ οὗτος ἐπὶ τὸν τιμάριθμον, ἤτοι ἐν προκειμένῳ ἐπὶ 13 ἢ 14, δι’ αὐτοῦ δὲ τοῦ τρόπου θὰ ἴδητε ὅτι οἱ ἀριθμοὶ οἵτινες θὰ προέκυπτον ὡς βασικοὶ μισθοὶ θὰ ἦσαν πολὺ μικρότεροι δι’ ἕνα ἕκαστον βαθμὸν τῶν ἐν τῷ πίνακι τοῦ νομοσχεδίου ἀναγραφομένων ὡς τοιούτων. Ἂς λάβωμεν π.χ. ὑπ’ ὄψιν τὸν μισθὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Προπολεμικῶς ὁ ἀνθυπολοχαγὸς ἐλάμβανε μισθὸν δραχμ. 160, ἀφαιρουμένων δὲ τῶν κρατήσεων ἃς κατέβαλλεν, ἐλάμβανε δραχ. 138. Ἐὰν πολλαπλασιάσωμεν τὸ 138 μὲ τὸν τιμάριθμον, ἤτοι ἐπὶ 13, θὰ ἴδητε ὅτι τὸ ποσὸν ὅπερ ἔδει νὰ λαμβάνῃ οὗτος ὡς ἀποδοχὰς ἐν τῷ συνόλῳ ἀνέρχεται εἰς δραχ. 1700–1800, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, προπολεμικῶς οὐδεὶς ἐλάμβανεν ἄλλο τι ἐπίδομα πλὴν τοῦ μισθοῦ.

§147Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ μίαν δραχμὴν τότε ἐτρώγαμεν εἰς τὴν Λέσχην.

§148Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργέ, αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω, ὅτι πρέπει νὰ συγκρίνωμεν τὴν σημερινὴν ζωὴν πρὸς τὴν προπολεμικήν, καὶ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν τὸν τιμάριθμον, ὅστις εἶναι 13 ἢ 14, νὰ πολλαπλασιάσωμεν...

§149Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Πολλαπλασιασμὸς τῶν τιμαρίθμων εἶναι ἕνας λόγος μόνον συγκρίσεως τῶν προπολεμικῶν ἀξιῶν μὲ τὰς σημερινάς, ἀλλὰ δὲν εἶναι πάντοτε ἀκριβὲς αὐτό, διότι εἶναι δυνατὸν ὁ πολλαπλασιασμὸς μὲ τὸν τιμάριθμον νὰ μᾶς δώσῃ ἓν ποσὸν ὑπερβολικὸν ἢ ἀνεπαρκές, ἐφόσον ὁ προπολεμικὸς μισθὸς ἦτο ἀνεπαρκὴς ἢ ἐπαρκής. Ἐὰν ὑποθέσωμεν λ.χ. ὅτι ὁ μισθὸς τῶν κατωτέρων ἀξιωματικῶν ἦτο ἀνεπαρκὴς καὶ τὸν πολλαπλασιάσωμεν μὲ τὸν τιμάριθμον, θὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ποσὸν ἀνεπαρκές. Ἐφόσον λαμβάνεται πρόνοια περὶ βελτιώσεως τῶν ὅρων τῆς ζωῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ πρόνοια νὰ σταματήσῃ μέχρις ἑνὸς σημείου, ὑπαρχόντων τῶν μέσων. Θὰ δοθῇ λοιπὸν τόσος μισθός, ὅσος ἀπαιτεῖται διὰ νὰ ζήσῃ εἷς ἀξιωματικός. Ἐὰν λοιπὸν πολλαπλασιάσωμεν τὸν τιμάριθμον εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἕνα ὑπερβολικὸν μισθόν, ἐφόσον ὁ μισθὸς ὁ προπολεμικὸς ἦτο ὑπερβολικός. Ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν τιμαρίθμων λοιπὸν δὲν εἶναι ἀσφαλής, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν ἂν ὁ προπολεμικὸς μισθὸς ἦτο ἐπαρκὴς ἢ ὄχι. Ἄν τὸ ποσὸν ἦτο ἀνεπαρκές, θὰ τὸ πολλαπλασιάσωμεν μὲ τὸν τιμάριθμον, θὰ τὸ αὐξήσωμεν ὅμως διὰ νὰ ἠμπορέσῃ ὁ ἄνθρωπος νὰ ζήσῃ. Τὸν πολλαπλασιασμὸν δηλ. τῶν τιμαρίθμων μὴ τὸν λαμβάνετε ὡς τεκμήριον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιδέχεται ἀντιρρήσεις.

§150Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἄν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ὑπὸ κρίσιν σχέδιον νόμου, ὡς καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τὴν κρίσιν ἡμῶν περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων, καθὼς καὶ αἱ ἑκάστοτε δοθεῖσαι αὐξήσεις τῶν ἀποδοχῶν, δὲν ἀποσκοποῦσι νὰ βελτιώσωσι τοὺς μισθούς, καθόσον ἄλλως τε τὸ τοιοῦτον οὔτε ἠξιώθη παρὰ τῶν μισθοδοτουμένων οὔτε προεβλήθη ὡς δικαιολογητικὸς λόγος αὐξήσεως ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ βασικοῦ προπολεμικοῦ μισθοῦ, ἀλλὰ διὰ νὰ δύνανται οἱ ὑπάλληλοι ν’ ἀντεπεξέρχωνται εἰς τὰς προσκαίρους βιωτικὰς ἀνάγκας, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει ἑκάστοτε νὰ πολλαπλασιάζωμεν τὸν μισθὸν ἐπὶ τὸν τιμάριθμον, ἐφόσον ὁ τιμάριθμος εἶναι ἀληθὴς καὶ προσαρμόζεται ἐπακριβῶς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν ζωήν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως αὐτοῦ, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον τὸ ὅτι διὰ τῆς ληφθείσης βάσεως αὐξάνουσιν ὑπερβαλλόντως οἱ μισθοὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ κατὰ πολὺ περισσότερον τοῦ ὅσου θὰ ηὔξανον ἂν ἐπολλαπλασιάζετο ὁ προπολεμικὸς μισθὸς δι’ ὁλοκλήρου τοῦ τιμαρίθμου, τὰ ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα προβλέπονται εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτερα, δεδομένου μάλιστα ὅτι εἰς τὴν προπολεμικὴν ἐποχὴν οὐδὲν ἐδίδετο ἐπίδομα. Ἀλλὰ καὶ πρὸς ἄλλο τι πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν, εἰς πόσους τουτέστι πρόκειται νὰ δώσωμεν τοὺς κολοσσιαίους τούτους μισθούς, ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς βαθμοὺς οὓς κατέχουσιν, ἀφοῦ πάντες γνωρίζομεν ὅτι εἰς ἐποχὴν καθ’ ἣν τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα ἐθεωρεῖτο ἱπποτικὸν καὶ ἓν τῶν εὐγενεστέρων ἐπαγγελμάτων, καὶ ἔβλεπέ τις ὅλους τοὺς νέους νὰ τρέπωνται πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦτο, νὰ διαγωνίζωνται ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, νὰ παραμένωσιν ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον εἰς τὰς στρατιωτικὰς σχολάς, ἐξερχόμενοι δὲ τούτων νὰ παραμένωσιν ἐπὶ διετίαν καὶ πλέον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, δὲν εἶναι δὲ ὀλίγοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπὶ 15ετίαν ὁλόκληρον ἐλάμβανον τὸν μισθὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ, κατήντησε κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη εἰς πολὺ μικρότερον τῆς 15ετίας χρονικὸν διάστημα, οἱ πλεῖστοι τῶν ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοῦ ὁπλίτου νὰ φθάσωσιν εἰς βαθμοὺς ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν...

§151ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀμφισβητεῖτε ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει μόρφωσιν ἐπαρκῆ;

§152Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἐννοῶ τί θέλετε νὰ εἴπητε ταύτην τὴν στιγμήν. Ἐγὼ δὲν εἶπον ὅτι ὅλοι ἀναξίως προήχθησαν καὶ μάλιστα ταχύτατα εἰς ἀνωτέρους βαθμούς, ἀλλ’ ἠθέλησα νὰ καταλήξω εἰς τὸ ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν πρέπει νὰ δίδεται μισθὸς ἀναλόγως τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς προσέφεραν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ νὰ δίδεται ὁ κολοσσιαῖος αὐτὸς μισθὸς εἰς ἀξιωματικοὺς ἀνταξίους τοῦ προορισμοῦ των καὶ ἀφοῦ προηγουμένως γίνῃ ἡ δέουσα ἐκκαθάρισις.

§153Δ. ΜΑΡΓΕΤΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ πληρώνωνται.

§154Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν ἔχει κανεὶς ἀντίρρησιν ἐπ’ αὐτοῦ, κ. συνάδελφε, ἀλλὰ νὰ πληρώνωνται ἀναλόγως τῆς ἐργασίας των καὶ τῶν δυνάμεων τοῦ πληρώνοντος τοὺς μισθοὺς Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τοῦ μισθοῦ, κύριοι συνάδελφοι, ὡς ὅλοι σας παρετηρήσατε, εἰς τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνονται διάφοροι διατάξεις, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐπέρχεται αὔξησις τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς διαφόρους κατηγορίας διὰ τῆς παροχῆς παντοίας φύσεως ἐπιδομάτων. Ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, δι’ οὗ, πλὴν τῆς συζύγου καὶ τῶν τέκνων, δίδονται ἐπιδόματα, λόγῳ οἰκογενειακῶν βαρῶν, διὰ τοὺς γονεῖς, τὰς ἀγάμους ἀδελφάς, τοὺς ἀνηλίκους ἀδελφοὺς καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν ἐν τῇ εὐρείᾳ ἑρμηνείᾳ δὲν θὰ λαμβάνωσι καὶ δι’ ἄλλα πρόσωπα ἔχοντα οἱονδήποτε μετ’ αὐτῶν δεσμόν. Καὶ δὲν κατηγορῶ τὸ τοιοῦτον ἀπολύτως, ἀλλὰ τὰ λόγῳ οἰκογενειακῶν βαρῶν ἐπιδόματα πρέπει νὰ δίδωνται ἐν μέτρῳ καὶ ἐν ἴσῃ μοίρᾳ καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους.

§155Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Τὰ ἐπιδόματα δὲν εἶναί τι νέον. Ὑπῆρχον τὰ ἐπιδόματα.

§156Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀπατᾶσθε, κ. συνάδελφε. Προπολεμικῶς οὐδὲν ὑπῆρχεν· ἀργότερον ἐχορηγήθησαν μερικὰ ἐξ αὐτῶν.

§157Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ τὸ τροποποιήσωμεν καὶ θὰ λέγωμεν «ἄπορον χήραν μητέρα καὶ ἀγάμους ὀρφανὰς πατρὸς ἀδελφάς». Ἔτσι εἶναι καὶ ὁ παλαιὸς νόμος.

§158Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὅπως παρετήρησα εἰς τὸ ἄρθρον 2, πλὴν τῆς διατάξεως τοῦ ὅτι ὁ μισθὸς τῶν ἀξιωματικῶν θὰ κανονίζεται κλπ. ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τοῦ τιμαρίθμου, ὑπάρχει καὶ δευτέρα παράγραφος, ἡ ὁποία λέγει (ἀναγινώσκει): «Δύναται δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ αὐξηθῇ μέχρι τοῦ ἀκεραίου». Δηλαδή, ἂν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς φορολογίας, ἢ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑποτιθεμένης νέας τοιαύτης, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν ἀναγκῶν παρουσιασθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν περίσσευμά τι, δὲν ἔχομεν τίποτε ἄλλο νὰ κάμωμεν παρὰ δίδομεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ διπλασιασμοῦ τῶν μισθῶν.

§159Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι διπλασιασμόν, ἀλλὰ τὸν τιμάριθμον ὁλόκληρον.

§160Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. «Δὲν εἶναι Γιάννης, εἶναι Γιαννάκης». Τώρα δίδομεν τὸ ἥμισυ τοῦ τιμαρίθμου· ὅταν θὰ τὸν δίδωμεν ὁλόκληρον, τί ἄλλο θὰ εἶναι παρὰ διπλασιασμός, ἀφοῦ ὁ πολλαπλασιαζόμενος βασικὸς μισθὸς θὰ εἶναι ὁ αὐτός; Κύριοι πληρεξούσιοι, τὰ σημερινὰ βάρη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἶναι μεγάλα καὶ πρέπει νὰ μὴ κυττάζωμεν πῶς θὰ διασπαθῶμεν πᾶν ὅ,τι περισσεύει, ἀλλὰ πῶς θὰ κατορθώσωμεν νὰ τὸν ἐλαφρύνωμεν ἀπὸ τὰ βάρη τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐπιβάλει εἰς αὐτόν. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 ἐπίσης μεταξὺ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ὑπὲρ τῶν στρατιωτικῶν, ἀναγράφεται ὅτι αἱ ἀποδοχαὶ τῶν στρατιωτικῶν καταβάλλονται εἰς ὁλόκληρον, ἄνευ οὐδεμιᾶς κρατήσεως, φόρου, χαρτοσήμου κλπ. Συγχαίρω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι πρῶτος εἰσήγαγε μίαν τοιαύτην διάταξιν, οὕτως ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ γνωρίζουν τί λαμβάνουσι καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν ἐπεξετείνετο τοῦτο εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους διὰ νὰ γνωρίζουν τί ἐπὶ τέλους λαμβάνει ἕκαστος ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν παραλείπω νὰ ἀναφέρω ὅτι διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους, οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ εὑρίσκονται καὶ κατὰ τοῦτο εἰς πλεονεκτικὴν θέσιν καὶ δημιουργεῖται μία ἀνισότης, ἡ ὁποία θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ὑπάρχῃ μεταξὺ τῶν κλάδων τῶν ὑπαλλήλων καὶ ὅτι τὸ Κράτος ὑφίσταται νέαν αὔξησιν δαπανῶν, καθόσον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλῃ αὐτὸ ὅσα θὰ κατέβαλλον οἱ ἀξιωματικοί, δὲν εἶναι δὲ εὐκαταφρόνητα τὰ ποσὰ ταῦτα, ἀλλὰ δεκάδες ἑκατομμυρίων.

§161Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἕνας συνταγματάρχης παίρνει 4.000 καὶ ἕνας Πρόεδρος Ἐφετῶν πόσον;

§162Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὄχι δά· μὲ συγχωρεῖτε. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ σύγκρισις δικαστικῶν καὶ στρατιωτικῶν, ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω ὅτι προπολεμικῶς ὁ μὲν Πρωτοδίκης ἐλάμβανε μισθὸν 300 δραχμάς, ὁ δὲ ἀνθυπολοχαγὸς μὲ ὅλας τὰς κρατήσεις 160 καὶ σήμερον ὁ ἀνθυπολοχαγὸς διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου παίρνει περισσότερα τοῦ Πρωτοδίκου.

§163Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχυσαν τὸ αἷμά των.

§164Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν ἐπερίμενα νὰ ἀκουσθῇ ἓν τοιοῦτον πρᾶμα ἀπὸ ἕνα συνάδελφον, διότι ἕκαστος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του ἐκεῖ ἔνθα τάσσεται. Δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις ὅτι δὲν ἐπολέμησαν οἱ Πρωτοδίκαι καὶ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, γνωστοῦ ὄντος ὅτι πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἔχουσι τὰ στήθη διάτρητα ἐκ σφαιρῶν, πολλοὶ δὲ ὑπηρέτησαν ὑπὸ τὰ ὅπλα περισσότερον χρονικὸν διάστημα ἀπὸ μονίμους ἀξιωματικοὺς κατέχοντας ἀνωτέρους βαθμούς. Ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπολέμησε. Δὲν ἀρνεῖται κανεὶς τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας προσέφεραν οἱ ἀξιωματικοὶ κατὰ τὸν πόλεμον, ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας ὅτι ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσέφερεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα.

§165Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ἐπιτρέπει διακοπάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. συνάδελφε, πρέπει νὰ λέγωμεν τὰς ἀληθείας. Ἀναντιρρήτως ὅλοι συμμετέσχον εἰς τὸν πόλεμον, ὅλα τὰ τέκνα μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς Πατρίδος, δὲν εἶναι δυνατὸν ὅμως νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ κανεὶς ὅτι εἶναι ἰδιάζουσα ἡ σημασία τῶν ἀξιωματικῶν διὰ τὴν ἔκβασιν τῶν πολέμων.

§166Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ προορισμός των.

§167Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Ἀναμφισβητήτως, ἀλλὰ δὲν ἐζήτησαν τίποτε τὸ ἐξαιρετικὸν οἱ ἄνθρωποι· νὰ ζήσουν ζητοῦν.

§168Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν τοῖς ἠρνήθη κανεὶς τοῦτο. Ἀκριβῶς ἐπ’ αὐτοῦ ὁμιλοῦμεν καὶ ἡμεῖς, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ πῶς πρέπει νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ ζήσουν καὶ πῶς θὰ ἠμπορέσουν, διότι πρέπει καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ πληρώσουν νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσουν, διὰ νὰ μὴ τὸ καταντήσωμεν σὰν τὸν ὄνον μὲ τὸν ἵππον, ποὺ κατήντησε στὰ τελευταῖα νὰ βάλουν στὸν ἵππον καὶ τὸ τομάρι τοῦ ὄνου.... Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν μας ὅτι ἐπολέμησαν οἱ ἀξιωματικοί, καθ’ ἣν ἄλλως τε στοιχειώδη ὑποχρέωσιν εἶχον, ἐπολέμησεν ὅμως παρὰ τὸ πλευρόν των καὶ ἔχυσε τὸ αἷμά του καὶ ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Δὲν εἶναι δὲ θεμιτὸν οὔτε δίκαιον νὰ συνεισφέρῃ ὑπὲρ τὸ δέον αὐτὸς εἰς βάρη, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ἐπ’ αὐτοῦ λόγῳ τῶν ἐθνικῶν συμφορῶν ἰδίᾳ, διὰ τὰς ὁποίας ὅλοι εἴμεθα ὑπεύθυνοι ἐν μοίρᾳ τινί, ἐν μείζονι δὲ πάντων οἱ στρατιωτικοί. Εἶμαι γενικῶς τῆς γνώμης ὅτι πρέπει ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι νὰ λαμβάνωσιν ἀποδοχάς, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ζήσωσιν, ἀλλ’ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς δυνάμεις τῶν καταβαλλόντων τοὺς φόρους κλπ. πολιτῶν καὶ νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἀνισότης μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων.

§169ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐξητάσατε τοὺς πίνακας.

§170Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Πολὺ καλὰ τοὺς ἐξήτασα τοὺς πίνακας. Κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ παρακολουθήσητε καὶ θὰ ἴδητε ὅτι, ἐνῷ φαινομενικῶς, συμφώνως τῷ προσηρτημένῳ τῷ νομοσχεδίῳ πίνακι, ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν στρατιωτικῶν εἶναι 48.111.000, οὐσιαστικῶς ὑπερβαίνει αὕτη τὰ 200 ἑκατομμύρια. Ἐκ τοῦ πίνακος φαίνεται ὅτι ἡ δαπάνη τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν μόνον αὐξάνει διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου νόμου κατὰ 48.111.000, δὲν περιλαμβάνονται ὅμως ἐν αὐτοῖς οὔτε τὰ οἰκογενειακὰ καὶ λοιπὰ λόγῳ εἰδικοτήτων ἐπιδόματα, ἅτινα θὰ ὑπερβαίνουν τὰ 30 ἑκατομμύρια, οὔτε ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλλῃ τὸ Κράτος διὰ λογαριασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν (διαφόρους κρατήσεις, διαφορὰς προβιβασμῶν κλπ.) ἅτινα θὰ ὑπερβαίνουν τὰ 30 ἑκατομμύρια, καὶ οὕτω θὰ ἔχωμεν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ 100 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ πλὴν τούτων, ὑπολογιζομένων καὶ τῶν αὐξήσεων τῶν ἀποδοχῶν 1000 καὶ πλέον ἀξιωματικῶν τῆς Χωροφυλακῆς, θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ ποσὸν τῶν προσθέτων δαπανῶν θὰ φθάσῃ αἰσίως τὰ 140 ἑκατομμύρια, μὴ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν τῶν αὐξήσεων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, αἵτινες δὲν γνωρίζω εἰς πόσας δεκάδας ἑκατομμυρίων ἀνέρχονται. Ἂν δέ, ὡς ἀτυχῶς προβλέπω, φθάσωμεν μέχρι τοῦ σημείου νὰ δώσωμεν ὁλόκληρον τὸν τιμάριθμον, θὰ φθάσωμεν αἰσίως εἰς τὰ 280 ἑκατομμύρια καὶ δὲν γνωρίζω πῶς θὰ καλυφθῇ τὸ κολοσσιαῖον τοῦτο ποσόν.

§171Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ κατέλθῃ ὁ τιμάριθμος. Ὅταν ἔλθῃ ὁ τιμάριθμος 4. Δὲν εἶναι σταθερὸς ὁ τιμάριθμος.

§172Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἀκούω ἔχω καὶ ἐγὼ ἀμυδρὰν ἰδέαν τοῦ τιμαρίθμου. Καὶ ναὶ μὲν ὅταν κατέλθῃ ὁ τιμάριθμος τὸ σύνολον τῶν ἀποδοχῶν, πολλαπλασιαζομένου τοῦ ὡς βασικοῦ λαμβανομένου μισθοῦ ἐπὶ τὸν τιμάριθμον ὁλόκληρον θὰ εἶναι μικρότερον, ὡς ὅταν, ὅπως προηγουμένως εἴπετε, κατέλθῃ ὁ τιμάριθμος εἰς 4, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχετε θεωρητικῶς μόνον δίκαιον, ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ μὴ αἰσιοδοξῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ συμβῇ καὶ μάλιστα πολὺ ταχέως, τί ἄλλο θὰ κάμωμεν παρὰ νὰ διπλασιάσωμεν τὰς ἀποδοχὰς τῶν στρατιωτικῶν, ὅταν θὰ δώσωμεν ὅλον τὸν τιμάριθμον, δεδομένου ὅτι σήμερον δίδομεν εἰς αὐτοὺς μόνον τὸ ἥμισυ τοῦ τιμαρίθμου, κρίνοντες τοῦτο ὑπεραρκετόν, ὅπως ἀντεπεξέρχωνται εἰς τὰς βιωτικὰς ἀνάγκας; Ἄλλως τε μὴ λησμονεῖτε, κ. Ὑπουργέ, ὅτι, ὅταν θὰ ἐλαττωθῇ ὁ τιμάριθμος, καὶ οἱ πόροι τοῦ Κράτους θὰ ἐλαττωθοῦν κατὰ πολύ, δεδομένου ὅτι τόσα καὶ τόσα ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑπερτιμήσεως καὶ διακυμάνσεως τοῦ συναλλάγματος. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω, κύριοι, παρετήρησα ὅτι εἰς τὸ νομοσχέδιον ὑπάρχει εἰς τὸ ἄρθρον 7, ὡς τελευταία παράγραφος, μία διάταξις ἡ ὁποία δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξομοιώσῃ πάντα ἀξιωματικὸν ἢ ἰδιώτην ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται εἰς κατάστασιν ἢ περίπτωσιν ἢ ἰδιότητα μὴ ἀναγραφομένην ἐν τῷ πίνακι Β τοῦ παρόντος σχεδίου νόμου, ἀναλογοῦσαν ὅμως οὐσιαστικῶς πρὸς μίαν τῶν ἐν τῷ πίνακι Α ἀναγραφομένων, καὶ διατάξῃ τὴν πληρωμὴν πρὸς αὐτὸν τῶν ἀντιστοίχων μισθῶν καὶ αὐξήσεων. Δὲν ἠξεύρω ποῖαι εἶναι αἱ περιπτώσεις καὶ αἱ ἰδιότητες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀναγράφονται καὶ διατί δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθοῦν καὶ αὐταὶ ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἐναπόκειται πλέον εἰς τὸν ἑκάστοτε Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κρίνῃ κατ’ ἀπόλυτον κρίσιν του πότε θέλει νὰ δώσῃ εἰς ἕνα ἀξιωματικὸν ἢ ἰδιώτην ὑπάλληλον ὅλας τὰς ἀποδοχὰς τὰς ὁποίας λαμβάνει ἕνας εἰς τὸ ἐξωτερικὸν εὑρισκόμενος ἢ ἕνας ἄλλος ὁ ὁποῖος ἔχει μίαν εἰδικότητα. Φοβοῦμαι μὴ τυχὸν διὰ τῆς διατάξεως ταύτης δημιουργήσωμεν ἐν αὐτῷ τῷ Στρατῷ τάξεις προνομιούχων ἀξιωματικῶν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν ὑπάρχουν τοιαῦται περιπτώσεις καὶ ἰδιότητες, μὴ δυνάμεναι νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον, νὰ δεχθῇ νὰ μὴ ἀφεθῇ ἡ κρίσις τούτου εἰς τὴν ἀπόλυτον ἐξουσίαν μόνου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου διὰ νὰ ὑπάρχουν καὶ συνυπεύθυνοι. Ἐπὶ πλέον, κύριοι, παρετήρησα ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 11 ἀναγράφεται μία διάταξις, ὅτι οἱ μὴ λαμβάνοντες κανονικὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν δικαιοῦται ἕκαστος ὑπάλληλος καὶ ἑπομένως καὶ ὁ ἀξιωματικὸς νὰ λάβῃ καθ’ ἕκαστον ἔτος, λαμβάνουσι, διότι δὲν ἔλαβον ἄδειαν, πλήρεις ἀποδοχὰς ἑνὸς ἐπὶ πλέον μηνός, ἤτοι ἕνα 13ον μισθόν. Εἰς τὸ ἰδικόν μου μυαλὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξηγηθῇ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον θὰ δίδεται ὁ 13ος αὐτὸς μισθός. Καὶ ἐνῷ ἕνας ἀξιωματικὸς διαμένων εἰς μίαν φρουράν, πολλάκις μάλιστα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν του πατρίδα καὶ ἔχων μαζί του τὴν οἰκογένειάν του, ὥστε νὰ μὴ παρίσταται ἀνάγκη νὰ λάβῃ ἄδειαν, θὰ λαμβάνῃ ὡς δῶρον ὅλως ἀδικαιολογήτως ἕνα 13ον μισθόν, ἕνας ἄλλος ὁ ὁποῖος εἶναι ἠναγκασμένος δι’ ἀνάγκας του οἰκογενειακὰς ἢ πρὸς διεξαγωγὴν ὑποθέσεών του νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πατρίδα του καὶ ὑποβληθῇ καὶ εἰς δαπάνας δὲν θὰ λαμβάνῃ αὐτὸ τὸ δῶρον.

§173Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχετε δίκαιον. Τὸ ἄρθρον 11 διαγράφεται.

§174Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Παρακαλῶ δι’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 7....

§175Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι διὰ μερικὰς περιπτώσεις σπανίας. Π. χ. ἑνὸς διοικητοῦ μονίμου φρουρίου. Πρόκειται περὶ ἐπιδομάτων, δὲν πρόκειται περὶ μισθῶν. Π. χ. αὔριον ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ἓν φρούριον μόνιμον εἰς Θεσσαλονίκην. Ὁ διοικητὴς αὐτοῦ θὰ ἔχῃ ἔξοδα παραστάσεως. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, περὶ ἐξόδων παραστάσεως. Θὰ κανονίζωνται λ. χ. ἔξοδα παραστάσεως Μεράρχου, θὰ παραπέμπεται εἰς μίαν κατηγορίαν.

§176Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε δὲν ἐμποδίζει τὰς καταχρήσεις. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι θὰ περιφρουρηθῇ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂν ἡ περὶ τούτου κρίσις ἀνατεθῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον.

§177Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Προκειμένου περὶ μιᾶς θέσεως δὲν ἠμπορεῖ ἕνας Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ κατάχρησιν. Διὰ Διατάγματος θὰ ἐξομοιωθῇ ὁ διοικητὴς φρουρίου Θεσσαλονίκης μὲ Μέραρχον.

§178Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀφοῦ πρόκειται περὶ διοικητῶν φρουρίων, διατί νὰ μὴ περιληφθῇ εἰς τὸν νόμον, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη περίπτωσις; Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κατ’ ἐμέ, θὰ ἦτο καλύτερον ἀντὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐτίθετο τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

§179Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἔχει σπουδαίαν σημασίαν ἡ παράγραφος, δύναται νὰ διαγραφῇ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἔχω ἀντίρρησιν νὰ διαγράψωμεν καὶ αὐτὴν τὴν παράγραφον· θὰ τύχουν μία ἢ δύο περιπτώσεις.

§180Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ταῦτα, κύριοι πληρεξούσιοι, εἶχον εἰδικῶς νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, νῦν δὲ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κ. Ὑπουργέ, νὰ κάμω μίαν παρέκβασιν διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω. Εἶναι ἓν ἄλλο ζήτημα τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιασθῇ παρακάτω εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως εἰς ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον ἐν συνδυασμῷ μὲ τὸ ὑπὸ κρίσιν τεθῶσι μερικαὶ διατάξεις: Νὰ μὴ ἐναπόκειται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐλευθέρως νὰ ἐπαναφέρῃ ἐκ τῶν ἀποτάκτων ἀξιωματικῶν τῶν ἀποταχθέντων ἀπὸ τοῦ 1920 μέχρι σήμερον, ἀλλὰ νὰ ἐπανεξετασθῶσι δι’ ὅλους ἀνεξαιρέτως οἱ λόγοι τῆς ἀπομακρύνσεώς των ἀπὸ τὸ Ἀνώτατον Στρατιωτικὸν Συμβούλιον, κριθῶσι δὲ ταυτοχρόνως καὶ οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες ἀπαξάπαντες.

§181Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§182Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἰδοὺ τί θέλω νὰ εἴπω. Ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰς αὐξήσεις τῶν ἀποδοχῶν τῶν στρατιωτικῶν, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐλάμβανεν ὑπ’ ὄψιν του ὅτι πρέπει νὰ δυνηθῶμεν νὰ παρουσιασθῶμεν εὐπρόσωποι ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἀπέναντι τοῦ ἔξω κόσμου, νὰ λάβωμεν μέτρα ὅπως διαμορφωθῇ μία τάξις ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοὺς ὁποίους θὰ ἔχῃ νὰ περιμένῃ πολλὰ ἡ Πατρὶς καὶ οἵτινες ἐν δεδομένῃ στιγμῇ θὰ ἐπιτελέσωσι τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπετέλεσαν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θέλω νὰ σᾶς προτείνω, ὅπως τῶν μισθῶν αὐτῶν ἀπολαύσωσι καὶ ἐκεῖνοι ἐκ τῶν ἀπομακρυνθέντων οἵτινες ἤθελον κριθῇ ὡς ἀδικαιολογήτως ἀπομακρυνθέντες καὶ οὐχὶ πάντες οἱ εὑρισκόμενοι σήμερον ἐν τῷ στρατεύματι, διότι μεταξὺ αὐτῶν, ὅπως καὶ εἰς ὅλους τοὺς κλάδους, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὅτι καὶ εἰς τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ μείζονα κλίμακα, λόγῳ τῆς παρουσιασθείσης μεγάλης ἀνάγκης ἰδίᾳ μετὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912–1913, εἰσῆλθον ξένα στοιχεῖα πρὸς τὸ στράτευμα, στοιχεῖα τὰ ὁποῖα εἰς προηγουμένας ἐποχὰς δὲν θὰ τὰ ἐδέχοντο κἂν εἰς τὸ στράτευμα, οἱ δὲ τότε ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον κατέχουν ἀνωτάτας βαθμίδας ἐν τῇ στρατιωτικῇ ἱεραρχίᾳ δὲν θὰ ἀπεδέχοντο οὔτε νὰ τοὺς ἀποκαλέσωσι κἂν συναδέλφους των.

§183Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Εἶναι ἀγράμματοι αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοί;

§184Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀγραμμάτων μόνον, κ. συνάδελφε. Δὲν κρίνεται ἕνας ἀξιωματικὸς ἐν τῷ συνόλῳ ἀπὸ τὴν γραμματικήν του μόρφωσιν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἐγκυκλοπαιδικήν του μόρφωσιν, τὴν κοινωνικήν του τοιαύτην, τὴν διοικητικήν του ἱκανότητα καὶ τὰς ὑπηρεσίας ἃς προσφέρει καὶ τὴν ἠθικὴν καὶ ἀτομικήν του ὑπόστασιν, ἧς πολλοὶ στεροῦνται.

§185Γ. ΒΛΑΧΟΣ. Αὐτοὶ ἐπολέμησαν περισσότερον ἀπὸ ἐκείνους ποὺ θέλουν γαλόνια.

§186Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι λόγος διὰ τὸν ὁποῖον νὰ δικαιολογῆται ἡ μὴ ἐκκαθάρισις τοῦ στρατεύματος ἐκ τῶν ξένων καὶ ἀκαταλλήλων δι’ αὐτὸ στοιχείων.

§187ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κωλυσιεργεῖτε.

§188Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ τερματίσω τὸν λόγον διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ κωλυσιεργῶν. Ὑποθέτω ὅμως, κύριοι, ὅτι ὅσοι παρηκολούθησαν τὰς συνεδριάσεις θὰ εἶδον ὅτι, ἂν εἶναι εἷς ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ὁ ὁποῖος δὲν κωλυσιεργεῖ, αὐτὸς εἶμαι ἐγώ.

§189Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οὐδεὶς τὸ εἶπεν.

§190Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἠκούσθη προηγουμένως ὅτι ἐγὼ κωλυσιεργῶ.

§191Α. ΣΚΕΦΕΡΗΣ. Συμπίπτει πάντοτε, ὁσάκις ζητεῖ τις τὸν λόγον νὰ εἴπῃ τι διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, νὰ ἀποδίδεται εἰς αὐτὸν ὅτι θέλει νὰ ὑποστηρίξῃ ἀντιμιλιταριστικὰς ἰδέας.

§192Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ ρήτωρ δὲν εἶπε τίποτε οὔτε κατὰ τοῦ Στρατοῦ οὔτε ἐναντίον ἄλλου τινός. Ὡμίλησε διὰ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἶπε τὰς γνώμας του· δὲν ἔχει ἀνάγκην ὑπερασπίσεως.

§193Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ ὡς κωλυσιεργῶν, θὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ζήτημα περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν, ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Τοῦτο μόνον, τελευτῶν, ἤθελον νὰ συστήσω, ὅπως συγκριτικῶς πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας σήμερον ἐν τῷ στρατεύματι, ληφθῇ πρόνοια καὶ περὶ τῶν συνταξιούχων, διότι θὰ παρουσιάζεται τὸ οἰκτρὸν θέαμα νὰ βλέπωμεν κατωτέρους ἀξιωματικοὺς νὰ παίρνουν τέτοιους μισθούς, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ζῶσιν ἀνέτως καὶ νὰ διασκεδάζουν καὶ νὰ βλέπωμεν καὶ στρατιωτικοὺς ἀποστράτους, ἀνωτάτους βαθμοὺς κατέχοντας, ἀναλώσαντας τὸν βίον των ἐν τῷ στρατεύματι καὶ μεγίστας ὑπηρεσίας παρασχόντας τῇ Πατρίδι νὰ εὑρίσκωνται εἰς τοὺς δρόμους καὶ ἠναγκασμένους νὰ κόψωσιν ὄχι τὰ φροῦτα καὶ τὸ κρασί, ἀλλὰ τὸν καφὲ καὶ τὸ τσιγάρο.

§194Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ λαοὶ οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ζήσουν βλέπουν ἐμπρὸς καὶ ὄχι ὀπίσω. Λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς συνταξιούχους.

§195Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν σας, κ. Ὑπουργέ, ὅτι καὶ τοὺς σήμερον ὑπηρετοῦντας ἀναμένει εἰς τὸ μέλλον ἡ αὐτὴ τύχη, δὲν εἶναι δὲ ἐποικοδομητικὸν τὸ τοιοῦτον, διότι εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἕκαστος ἐφαρμόζει «ἐμοῦ θανόντος γαῖα πυρὶ μιχθήτω». Ταῦτα, κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λυκοτόμαρος ἔχει τὸν λόγον.

§197Χ. ΛΥΚΟΤΟΜΑΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν πρέπει νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἀπὸ ἀπόψεως ἐπαρκείας τοῦ Σώματος, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω μερικὰς συνεπείας τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη αὐστηρὰς οἰκονομίας καὶ ἀνέμενα τὴν ἐφαρμογὴν τοιούτων μέτρων. Τότε ἡ Κυβέρνησις ὑπεσχέθη εὐθηνὸν βίον, ἀλλὰ μετ’ ἀπορίας βλέπω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλιπε τὴν πολιτικὴν τῶν οἰκονομιῶν, διότι, ἐὰν πράγματι ἐμμένῃ εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν οἰκονομιῶν, δὲν θὰ ἐβιάζετο νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν ὑπαλλήλων, διότι θὰ ἦτο δυνατὸν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν οἱ ὑπάλληλοι νὰ κανονισθῶσι περισσότερον τοῦ τιμαρίθμου, ἂν δὲ ἡ ζωὴ καθίστατο εὐθηνοτέρα, ὅπως θέλει ἡ Κυβέρνησις, ἂν ὑπετιμᾶτο ἡ δραχμή, ποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ μὲ πείσῃ ὅτι μετ’ ὀλίγους μῆνας οἱ ὑπάλληλοι δὲν θὰ ἔπαιρνον ἴσως περισσότερον τοῦ τιμαρίθμου; Θὰ μοὶ παρατηρηθῇ ὅτι, ἂν βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, θὰ κατεβάσωμεν καὶ τοὺς μισθούς. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μία προσωρινὴ διευκόλυνσις εἰς ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους καὶ νὰ ἀναμείνωμεν τὸ ἀποτέλεσμα. Διαφέρει τὸ ζήτημα τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων ἀπὸ τὸ ζήτημα τῶν συντάξεων καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐξ ἴσου τῆς αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν καὶ τῶν συντάξεων. Ἡ σύνταξις εἶναι μία πραγματικὴ δήμευσις· ἐνῷ βαίνομεν εἰς τὴν ὑποτίμησιν τῆς δραχμῆς αἱ συντάξεις μειοῦνται. Εἶχον νὰ προσθέσω καὶ ἄλλα, ἀλλ’ ὁ σκοπός μου δὲν εἶναι νὰ ἐξετάσω τὰ τῆς ἐπαρκείας τῶν ἀποδοχῶν τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ νὰ κατακρίνω τὸ σύστημα τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§199Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, κ. Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦ μισθοῦ, ἀλλὰ μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ὅτι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς αὐξήσεις τῶν μισθῶν τῶν ἀξιωματικῶν, διατί δὲν ἐφαρμόζει τὸ μέτρον τοῦτο εἰς γενικωτέραν κλίμακα. Σήμερον εἴδομεν διαφόρους ὑπαλλήλους ἄλλων Ὑπουργείων, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν ὅτι θὰ παραιτηθῶσι. Πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον γενικόν.

§200Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἀπελάμβανον ἑνὸς πλεονεκτήματος, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι, τῆς αὐξήσεως κατὰ τριετίαν τοῦ μισθοῦ των. Ἐν τῷ μεταξὺ οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπελάμβανον τῆς χορηγίας τροφίμων· δι’ αὐτὸ ηὐξήσαμεν τὸν μισθὸν τῶν ἀξιωματικῶν καταργήσαντες τὰ τρόφιμα καὶ διερρυθμίσαμεν κατὰ τρόπον ἐπιστημονικώτερον τὴν κατὰ τριετίαν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§202Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διὰ μιᾶς φράσεως ἡ ὁποία, ἂν δὲν εἶναι ἀσεβής, ὑπῆρξεν ἄστοχος διὰ τοὺς ἀποστράτους ἀξιωματικούς. Εἶπεν ὅτι οἱ λαοὶ βλέπουσι πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ λησμονοῦσι πρὸς τὰ ὀπίσω. Δὲν ἔχει δίκαιον εἰς τοῦτο, διότι οἱ σήμερον ὑπηρετοῦντες εἰς τὸ Στράτευμα ἐπάτησαν ἐπὶ τῶν δαφνῶν καὶ τῶν θριάμβων τῶν συνταξιούχων. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν του.

§203Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακαλέσω τὴν φράσιν μου, διότι τὸ ἥμισυ τῆς φράσεως εἶναι ἰδικόν μου.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§205Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Εἶμαι κεκηρυγμένος ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἶμαι εὐχαριστημένος διότι ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις τὰ δημοκρατικά της φρονήματα πρὸς ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι πένονται καὶ οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ εἶναι ἀξιοπρεπέστεροι. Καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχομεν νὰ τοὺς δώσωμεν πολὺ περισσότερα.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαγρὲς ἔχει τὸν λόγον.

§207Ν. ΔΑΓΡΕΣ. Θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἐκφράσω τὴν μεγάλην μου ἀπορίαν, ἀλλὰ καὶ τὴν λύπην μου συγχρόνως διὰ τὰς γενομένας πολυειδεῖς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἀποδέχεται ἡ Συνέλευσις κατόπιν τῶν συμφορῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ χάους εἰς ὃ εὑρίσκεται τὸ Ἔθνος. Θὰ ἦτο καιρὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ πλήρης οἰκονομικὴ περισυλλογή. Θὰ ἦτο καιρὸς περικοπῆς πάσης περιττῆς δαπάνης. Θὰ ἦτο καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ προαγωγὴ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἡ στρατηγοποίησις. Θὰ ἦτο καιρὸς καταργήσεως ὅλων τῶν θέσεων τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἵτινες δὲν εἶναι ἀπολύτως χρήσιμοι διὰ τὴν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν. Θὰ ἦτο καιρὸς τῆς οἰκονομίας ἀκόμη καὶ μιᾶς δραχμῆς, ἵνα ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ὀλέθρου, εἰς ὃν ἀσφαλῶς βαδίζομεν. Θὰ ἦτο καιρὸς τέλος πάντων νὰ ἐφαρμόσωμεν νοικοκυριστικὴν πολιτικήν, ἵνα σωθῶμεν. Καὶ εἰς τοῦτο, φρονῶ, ἔπρεπε νὰ συμβάλουν πρῶτοι οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ τοῦ Στρατοῦ. Ἀλλ’ οὐ μόνον οὗτοι, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους ἔπρεπε νὰ ὑποβάλουν ἑαυτοὺς εἰς περιορισμὸν ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς ἀνάγκης καὶ νὰ μὴ ζητήσουν οὐδεμίαν αὔξησιν τοῦ μισθοῦ των. Ἔπρεπε νὰ ἐννοήσουν ὅτι ὑποβάλλουν ἑαυτοὺς εἰς φορολογίαν μὴ ζητοῦντες αὔξησιν μισθῶν, ἵνα δυνηθῇ τὸ Ἔθνος καὶ ἀντεπεξέλθῃ οἰκονομικῶς. Οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ πρὸ παντός, ὧν οἱ μισθοὶ αὐξάνουν κατὰ πολύ, διότι παρατηρῶ ἐκ τοῦ πίνακος ὅτι εἷς ἀνθυπολοχαγὸς θὰ λαμβάνῃ σήμερον μηνιαίως 2450 δραχ., θὰ ἔπρεπεν ὑπὲρ πάντας οἱ φρουροὶ τῆς Πατρίδος νὰ ὑποβληθοῦν καὶ εἰς στερήσεις ἀκόμη, ὡς καὶ ἅπαντες οἱ Ἕλληνες. Διότι πῶς θὰ ἀντεπεξέλθωμεν; Ποῦ θὰ ὁδηγηθῶμεν; Ἐγὼ τέλος καὶ ὡς πληρεξούσιος καὶ ὡς πολίτης ἀσχάλλω πρὸ τοιαύτης καταστάσεως καὶ θλίβομαι, διότι καθ’ ἑκάστην λαμβάνω ψηφίσματα καὶ τηλεγραφήματα ἐξ ὅλων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως ἵνα ψηφίσωμεν αὔξησιν μισθῶν. Τὸ μισθολόγιον εἶναι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δὲν ἔμεινεν Ἕλλην χωρὶς νὰ ζητῇ, ἂν εἶναι ἔμμισθος, αὔξησιν μισθοῦ. Εἴθε τὰ πράγματα καὶ ἡ τύχη νὰ μᾶς βοηθήσουν. Ἀλλὰ δὲν ἐλπίζω εἰς τοῦτο.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§209Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἤθελον μίαν διασάφησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα ἡ Συνέλευσις εἶναι ἐν γνώσει καὶ τῶν οἰκονομιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ θὰ ἐπεθύμουν νὰ μάθω πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομία τὴν ὁποίαν ὑπόσχεσθε διὰ τῆς καταργήσεως τῶν ὑπηρετῶν τῶν ἀξιωματικῶν, ἀφοῦ οἱ στρατιῶται οὗτοι δὲν πρόκειται νὰ ἀπολυθοῦν, ἀλλὰ νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὰ Σώματά των, ὅπου θὰ μισθοτροφοδοτῶνται. Οὕτω δὲν ἔχει, κ. Ὑπουργέ; Ἡ πρόκειται νὰ ἐλαττωθῇ ἡ δύναμις τοῦ στρατεύματος κατὰ 7.000;

§210Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ ἐπέλθῃ ἀργότερον ἡ οἰκονομία, μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη. Ὄπως γνωρίζετε, ἡ ἐν εἰρήνῃ δύναμις ἐξυπηρετεῖ ὡρισμένας ἀνάγκας. Τώρα λέγομεν ὅτι μὲ 52.000 ἄνδρας θὰ ἐξυπηρετηθοῦν αἱ ἀνάγκαι· ἂν ἐξοικονομήσωμεν τὰς 7.000 οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπηρέται, θὰ ἔχωμεν 45.000 καὶ 2.000 γραφεῖς, τοὺς ὁποίους θὰ ἐξοικονομήσωμεν, γίνονται 43.000 καὶ δι’ αὐτῶν, ὡς εἶπον, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν 18μηνον θητείαν καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφθάνομεν καὶ εἰς τὴν 9μηνον θητείαν. Διότι εἶναι τεχνικῶς κατορθωτόν, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα, διότι δὲν μᾶς ἀποδίδουν αἱ Ν. Χῶραι ἐκείνους τοὺς ἄνδρας οἱ ὁποῖοι μᾶς χρειάζονται.

§211Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν: Εἴπετε ὅτι αἱ 72.000 μὲ τὴν 18μηνον θητείαν γίνονται 54.000; Ἐδῶ θέλω μίαν διάκρισιν. Αἱ 72.000 εἶναι δύο ἀπογραφαὶ ἢ εἶναι ἡ 18μηνος θητεία καὶ ἡ δύναμις δὲν ἐλαττοῦται;

§212Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι μία καὶ ἡμίσεια ἡλικία.

§213Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄταν λείψουν 18 μῆνες τῶν δύο ἀπογραφῶν, θὰ ἔλθουν αἱ ἄλλαι ἀπογραφαί.

§214Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κατὰ τὸν τέως ὀργανισμὸν καλοῦνται εἰς δύο σειράς, τὸν Μάρτιον καὶ τὸν Σεπτέμβριον. Ἐγὼ τὸ εὑρίσκω ἐλαττωματικὸν καὶ θὰ εἰσηγηθῶ νὰ καλῶνται μὲν ὅλοι μαζί, ἀλλὰ κατὰ περιφερείας. Θὰ ἔχωμεν οὕτως ὑπηρετοῦσαν πάντοτε μίαν καὶ ἡμίσειαν ἡλικίαν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2).

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ξύδης ἔχει τὸν λόγον.

§216Σ. ΞΥΔΗΣ. Παρατηρῶ, κ. Ὑπουργέ, ὅτι εἰσάγεται μία καινοτομία, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀποδοχαὶ τῶν ἀξιωματικῶν ἀπαλλάσσονται τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου. Διατί; Καὶ αὐτὴ ἡ χορηγία ἡ διδομένη εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας δὲν ἀπαλλάσσεται τοῦ χαρτοσήμου. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ γίνῃ σχετικὴ τροπολογία.

§217Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δέχομαι, κ. συνάδελφε, νὰ διαγραφῇ μόνον ἡ λέξις «φόρον». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§219Σ. ΞΥΔΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5, κ. Πρόεδρε, ὁρίζει ὅτι εἰς τοὺς μετακαλουμένους ἀξιωματικοὺς καὶ εἰς τοὺς ἐπὶ κανονικῇ ἀδείᾳ ἀπερχομένους προκαταβάλλεται μισθὸς δύο μηνῶν. Ἑνὸς μόνον μηνὸς πρέπει νὰ προκαταβάλλεται· εἶναι ἀρκετός. Εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους δὲν καταβάλλεται οὔτε ἑνὸς μηνὸς μισθός.

§220Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, κ. συνάδελφε, διὰ λόγους λογιστικούς. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 5, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§222Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν βʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου 7 ἀντὶ τῶν λέξεων «ἀπόρους γονεῖς» νὰ τεθῇ «ἄπορον χήραν μητέρα καὶ ἀγάμους ὀρφανὰς πατρὸς ἀδελφάς».

§223Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ μία δήλωσις, ἂν τοῦ ἐπιδόματος εἰδικότητος, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται, δικαιοῦνται οἱ ἀναφερόμενοι ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀξιωματικοί, ἀδιαφόρως τῆς εἰδικῆς ἐργασίας τὴν ὁποίαν κάμουν. Θὰ τὸ παίρνουν δηλ. ἐφόσον ἐργάζονται ἢ ἀναλόγως τῶν ἡμερῶν τῆς εἰδικῆς ἐργασίας;

§224Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ ἄρθρον λέγει «ἐφόσον ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν».

§225Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Νὰ γραφῇ «καθ’ ἃς ἡμέρας ἐκτελοῦσιν εἰδικὴν ὑπηρεσίαν».

§226Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§227Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας, ἐν ὅσῳ ἐργάζονται ἐδῶ, θὰ τὸ παίρνουν;

§228Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τοὺς χαρτογράφους εἴχομεν γράψει «εἰς τὸ πεδίον».

§229Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Αὔριον θὰ γεννηθοῦν ἀπαιτήσεις ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς μουσικούς, ἀπὸ τοὺς μηχανικούς, ἀπὸ τοὺς χαρτογράφους κλπ. οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχουν ἀπαιτήσεις νὰ τὸ πάρουν ἀδιαφόρως τῆς ἐργασίας τὴν ὁποίαν κάμουν.

§230Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μόνον εἰς τὸ πεδίον.

§231Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Καὶ διὰ τοὺς ἄλλους; Καθ’ ἃς ἡμέρας ἐργάζονται;

§232Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἂς γραφῇ ὡς ἑρμηνεία εἰς τὰ πρακτικά.

§233Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Εἰς τὸ εʹ ἐδάφιον τὸ ἀφορῶν τὸ ἐπίδομα χρόνου ὑπηρεσίας προτείνω νὰ προστεθῇ «μέχρι συμπληρώσεως ἀποδοχῶν τοῦ πίνακος Γʹ τοῦ ἀμέσως ἀνωτέρου βαθμοῦ», ὥστε νὰ μὴ φθάσῃ νὰ παίρνῃ ὁ κατώτερος ἀξιωματικὸς μισθὸν μεγαλύτερον ἀπὸ τὸν ἀνώτερον.

§234Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παντοῦ συμβαίνει αὐτό.

§235Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Θὰ συμβῇ εἷς στάσιμος ἀξιωματικὸς νὰ παίρνῃ μισθὸν πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ ἕνα μὴ στάσιμον.

§236Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν αὐξάνει συνεχῶς ὁ μισθός; ἂν μείνῃ πέρα τῶν 3 ἐτῶν, παίρνει ἕνα 5%· καὶ ἑκατὸν χρόνια νὰ μείνῃ τὸ ἴδιον εἶναι. Ἂν μείνῃ πέρα τῆς τριετίας, θὰ πάρῃ 5% ἐφάπαξ. Δὲν χρειάζεται ἑρμηνεία.

§237Π. ΧΑΛΟΦΤΗΣ. Νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ τοῦτο, κ. Ὑπουργέ· νὰ ἐλαττώσωμεν τὸ ἐπίδομα διὰ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντας. Ἀπὸ 50% νὰ γίνῃ 25% καὶ ἀπὸ 10% νὰ γίνῃ 5%, διότι, ὅπως εἶναι σήμερον, εἷς ἀνθυπολοχαγὸς μὲ οἰκογενειακὰ βάρη θὰ ἔχῃ βασικὸν μισθὸν 600 δραχ., ἕνας δὲ ταγματάρχης χωρὶς βάρη θὰ ἔχῃ πάλιν μισθὸν 600 δρ., διότι τὸ Κράτος ἀμείβει πρωτίστως τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὄχι τὴν οἰκογένειαν.

§238Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ τῶν νεωτέρων καὶ πλέον μορφωμένων ἀξιωματικῶν δὲν γνωρίζει ὅτι εἰς τοὺς ξένους στρατούς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀντιγράφομεν τὰ πάντα, λαμβάνεται πρόνοια διὰ τοὺς ἐγγάμους ἀξιωματικοὺς πολὺ μεγαλυτέρα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνομεν.

§239Π. ΧΑΛΟΦΤΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω καλῶς ὅτι εἷς ἔγγαμος ἀξιωματικὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ προσφέρῃ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ὁποίαν προσφέρει ἕνας ἄγαμος. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου εὐνοεῖτε τὸν γάμον.

§240Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τὴν Γαλλίαν ὅλοι σχεδὸν οἱ ἀξιωματικοὶ εἶναι ἔγγαμοι, ἂν δὲ ἐνίκησεν ἡ Γαλλία, ἐνίκησε χάρις εἰς τὴν ἀξίαν τῶν στελεχῶν. Οἱ ἐργατικώτεροι ἀξιωματικοὶ ἦσαν οἱ ἔγγαμοι. Αὐτοὶ δὲν ἐγνώριζαν τὸ καφενεῖον καὶ ἐμάζευαν καὶ τὴν πεντάραν διὰ νὰ τὴν πᾶνε στὰ σπίτια των.

§241Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν καὶ διὰ τὸν ἀνίκανον πατέρα.

§242Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Θὰ συμβοῦν καταχρήσεις. Δὲν γίνεται πουθενά.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ πληρεξουσίου Κοζάνης κ. Ἀνδρεάδου προτείνοντος ὅπως εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 7 προστεθῇ ὅτι ἐπίδομα οἰκογενείας χορηγεῖται ὁμοίως καὶ εἰς τὰ ὀρφανὰ πατρὸς καὶ μητρός.

§244Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὄχι· δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου περιθάλψεως.

§245Λ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Εἶναι μία ἐξαιρετικὴ περίπτωσις διὰ 20–30 πρόσωπα.

§246Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν ἐξαιρέσεις. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 8–10).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 11 διαγράφεται. (Ἀναγινώσκεται καὶ ψηφίζεται, ὡς ἄρθρον 11, τὸ ἄρθρον 12).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. (Ἀναγινώσκεται).

§249Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ διαγραφῇ τὸ ἐδάφιον τὸ ὁποῖον ὁρίζει ὅτι καταργεῖται ὁ νόμος 2398. (Διάλογοι).

§250Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ. Κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸν πίνακα Β ἔχετε «ἀναρρωτικαὶ ἄδειαι συνεπείᾳ κακουχιῶν ἢ τραυμάτων, συνεπείᾳ πολέμου 25%». Νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ καὶ καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἠλαττοῦτο εἰς 10%. (Ψηφίζεται, ὡς ἄρθρον 12, τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροπολογήθη).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται, λόγῳ τῶν ἐπελθουσῶν τροποποιήσεων. Ὑπεβλήθη πρότασις 10 πληρεξουσίων περὶ προτάξεως τῶν ὑπ’ ἀριθ. 138 καὶ 139 τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§252Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς ἅμα ὡς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου ἐδήλωσεν ὅτι θὰ καταργήσῃ δύο διευθύνσεις ὡς ἀχρήστους. Κατήρτισεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὅμως, καίτοι ὑπεβλήθη πρὸ δέκα ἡμερῶν, δὲν ἐψηφίσθη ἀκόμη. Πρέπει νὰ γίνῃ ἀμέσως νόμος τοῦ Κράτους.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ φθάσωμεν, κ. Βουδούρη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῶν ἀποδοχῶν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ἀρχικελευστῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ».

§254Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. κ. Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ.

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§256Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Ὑπουργέ, νὰ προσέξητε διὰ μίαν τροπολογίαν οὐσιώδη. Πολλοὶ ἀξιωματικοὶ ἀποστρατευθέντες εἰς παλαιὰν ἐποχὴν ἔλαβον πολὺ μικρὰν σύνταξιν. Τὸ νομοθέτημα αὐτὸ φέρει μίαν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ ἡ Κοινὴ Γνώμη, διότι συνταξιοῦχοι χῆραι καὶ ὀρφανὰ πολλῶν ἀξιωματικῶν γυμνητεύουν καὶ ἐπιβάλλεται νὰ τὰς ἀνακουφίσῃ ἡ Συνέλευσις. Ἐν τῇ συναισθήσει ὅτι πράττει ἔργον ὑπερτάτης εὐεργεσίας, πρέπει νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Παρατηρῶ ὅμως μίαν ἀτέλειαν καὶ δι’ αὐτὸ προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. Μερικοὶ ἀξιωματικοὶ ἐκλήθησαν εἰς τὴν ἐνέργειαν κατὰ τὸν πόλεμον, ὑπηρέτησαν εὐδοκίμως καὶ προήχθησαν ἐν ἐνεργείᾳ ἀνακληθέντες· τὸ νομοσχέδιον δὲν προβλέπει νὰ λάβουν τὴν νέαν αὐτὴν σύνταξιν. Δι’ αὐτὸ προτείνω νὰ προστεθῇ ὅτι «οἱ ἀνακληθέντες ἐκ τῆς ἀποστρατείας εἰς τὴν ἐνέργειαν καὶ ἀποστρατευθέντες μὲ ἀνώτερον βαθμὸν λαμβάνουν ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1924 τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ μὲ τὸν ὁποῖον τελευταίως ἀπεστρατεύθησαν».

§257Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι εἰς τὸ σχέδιον.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§259Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, δηλ. αὐτὸ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ροδόπουλος, ὅτι ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον καὶ ἔλαβον ἕνα βαθμὸν δικαιοῦνται τῆς συντάξεως τοῦ βαθμοῦ τὸν ὁποῖον εἶχον. Θὰ ἤθελον νὰ προσέξουν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι εἰς μίαν τροπολογίαν ἀφορῶσαν 6–8 ἀνωτάτους ἀξιωματικοὺς διατελέσαντας ἀρχηγοὺς τοῦ Στρατοῦ.

§260ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§261Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐκπληρῶ ἓν καθῆκον. Εἶναι διάταξις γενικὴ ἥτις ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη. Μετὰ τοὺς πολέμους 1912–1913 ἀπεστρατεύθησαν στρατηγοὶ καὶ ἀντιστράτηγοι, οἱ ὁποῖοι παίρνουν μικρὰν σύνταξιν. Ἐπαφίεται εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἡ ὑποβολὴ τῆς τροπολογίας. Ἐπὶ πλέον θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς: Οἱ ἀποστρατευθέντες διὰ νομοσχεδίου... (Θόρυβος).

§262Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Ἡμεῖς κοπτόμεθα διὰ τοὺς ἀρχιστρατήγους οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν ἐπὶ τόσα ἔτη καὶ προσέφεραν τοσαύτας ὑπηρεσίας, ἐνῷ σεῖς φωνάζετε διὰ τοὺς κλητῆρας τῶν Πρωτοδικείων. (Ἀντεγκλήσεις).

§263Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ παρεκάλουν νὰ μὲ προσέξῃ.

§264Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς ἀκούω.

§265Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς διὰ τοῦ ψηφισθέντος ἤδη σχεδίου νόμου ἐδόθησαν αὐξήσεις, ἀλλ’ αὐτοὶ εἶναι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν σύνταξίν των πρὸ τοῦ 1920 καὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀφωμοιώθησαν πρὸς αὐτούς, δηλαδὴ οἱ ἀποστρατευθέντες μετὰ τὸ 1921. Ὁμολογῶ ὅτι γίνεται ἀδίκημα μέγα εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν μετὰ τὸ 1920.

§266Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πραγματικῶς παρουσιάζεται ἓν ἀδίκημα εἰς μίαν ὡρισμένην κατηγορίαν, τοὺς μετὰ τὸ 1920 ἀποστρατευθέντας καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι μία μικρὰ κατηγορία. Δι’ αὐτὸ προτείνω ὅπως εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν τῶν ἀποστρατευθέντων μετὰ τὸ 1920 δώσωμεν μίαν αὔξησιν 10%. Ἡ δαπάνη δι’ αὐτὴν τὴν αὔξησιν εἶναι πολὺ μικρά, δὲν θὰ ἀνέλθῃ εἰς 1½ ἑκατομμύριον. Ἡ τροπολογία θὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἄρθρου καὶ θὰ περιλαμβάνῃ ὅτι «οἱ δυνάμει τοῦ νόμου 2769 ἀποστρατευθέντες θὰ λαμβάνωσιν ἐπὶ πλέον 10%».

§267Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν γίνεται δεκτή. (Διάλογοι).

§268Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ τῶν Στρατιωτικῶν, θέλω ἀκόμη ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος νὰ προκαλέσω τὴν προσοχήν σας. Κατὰ τὸν νόμον 2769 πρέπει κανεὶς διὰ νὰ ἀποστρατευθῇ νὰ λαμβάνῃ ὡς σύνταξιν τὸν μέσον ὅρον τοῦ τελευταίου ἔτους. Διὰ Ν. Διατάγματος ἡ Ἐπανάστασις ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ὑποστρατήγους καὶ ἀντιστρατήγους νὰ λαμβάνωσι τὴν σύνταξιν τοῦ βαθμοῦ αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶναι ἐνδεχόμενον τινές, οἱ ὁποῖοι πρὸ 4 καὶ 5 μηνῶν ἀπεστρατεύθησαν, νὰ μὴ λάβωσι τὸν μισθὸν τοῦ βαθμοῦ των, ἀλλὰ τὸν μέσον ὅρον. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ποσοῦ, ἀλλὰ περὶ τάξεως.

§269Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν παρατήρησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Καλογερᾶς τὴν σχετίζω μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ροδόπουλος.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§271Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε καὶ κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, κατέθεσα μίαν τροπολογίαν ἀπόψε ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Μετὰ τὸ 1920 εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν ἀπεστρατεύθησαν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπανῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ συλληφθέντες ὑπὸ τῶν Τούρκων κατεκρεουργήθησαν. Διὰ τὰς ἀπορφανισθείσας οἰκογενείας αὐτῶν ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω ὅτι θέλετε εὕρει δικαίαν.

§272Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ τὸ ζήτημα ὑπάγεται εἰς ἄλλον νόμον. (Διάλογοι).

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§274Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐλάχιστα πρόκειται νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μὲ τιμήσῃ ἐπ’ ὀλίγα λεπτὰ διὰ τῆς προσοχῆς του....

§275Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ποὺ ἐλάβετε τὸν λόγον σᾶς ἀκούω μὲ ἐξαιρετικὸν ἐνδιαφέρον. Ἂν θέλετε καὶ νὰ σᾶς βλέπω, εὐχαρίστως.

§276Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, θὰ συνηγορήσω καὶ πάλιν ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπὲρ μιᾶς ριζικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῶν στρατιωτικῶν συντάξεων. Κατὰ τὴν γνώμην μου δὲ ἄλλη λύσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰμὴ μόνον ἂν αἱ συντάξεις κανονισθοῦν ὡς καὶ αἱ ἀποδοχαὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει δηλ. τοῦ τιμαρίθμου τῆς ζωῆς. Εἶναι στοιχειώδης δικαιοσύνη ὁ κανονισμὸς τοῦ ζητήματος οὕτω τῶν συντάξεων. Τὸ ἴδιο στομάχι ἔχουν, κ. Ὑπουργέ, καὶ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὶ καὶ οἱ συνταξιοῦχοι. Ἀπὸ τὴν ἰδίαν ἀγορὰν ψωνίζουν τὰ τρόφιμά των καὶ εἰς τὴν αὐτὴν τιμήν. Διατί νὰ ἔχωμεν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά;

§277Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι ἀδύνατον, κ. συνάδελφε, νὰ γίνῃ αὐτὸ ποὺ προτείνετε.

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαδογιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§279Κ. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξεν ὁ κ. Μαρματάκης δὲν ἀντελήφθητε περὶ τίνος πρόκειται. Μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου ἀξιωματικοὶ πολλοὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ λόγῳ τῆς ζωηρότητός των ἢ διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ἠδύναντο πλέον νὰ παραμείνουν καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποβάλουν τὰς παραιτήσεις των. Τὸ Ὑπουργεῖον ἤργησε νὰ ἀποδεχθῇ τὰς παραιτήσεις των. Ἕως ὅτου ὑπάγῃ εἰς τὸ Σῶμά των ἡ ἀποδοχὴ τῆς παραιτήσεως, αὐτοὶ ἐφονεύθησαν καὶ αἱ οἰκογένειαί των, ἐπειδὴ αὐτοὶ ἐφονεύθησαν μὴ εὑρισκόμενοι ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ, δὲν λαμβάνουν σύνταξιν. Λοιπὸν «οἱ παραιτηθέντες καὶ ἐν τῷ μεταξὺ φονευθέντες». Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ δοθῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἡ τροπολογία. Ἠμπορεῖ ἐγὼ νὰ μὴ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὴν ἀναπτύξω. (Διάλογοι).

§280ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δαργέντας ἔχει τὸν λόγον. Παρακαλῶ νὰ καθήσουν οἱ ἄλλοι.

§281Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν εἶναι μόνον καθῆκον τιμῆς, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἔργον φιλανθρωπίας διὰ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν Ἑλληνικὴν τὸ νὰ ἀπονείμῃ ὄχι μόνον τὸν ἄρτον, ἀλλὰ καὶ ἐξαιρετικὴν ἀμοιβὴν εἰς τρεῖς ἀντιστρατήγους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν δόξαν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ τροπολογία τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πληρεξούσιος κ. Καλογερᾶς....

§282ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀπερρίφθη, ἀπερρίφθη.

§283Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἐτελείωσε τὸ ζήτημα αὐτό.

§284Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Ἀκούσατε, παρακαλῶ. Ἡ τροπολογία αὐτὴ ἀφορᾷ, κύριοι, τρεῖς ἀντιστρατήγους, τὸν Μοσχόπουλον, τὸν Καλλάρην καὶ τὸν Σαπουντζάκην, ἀνθρώπους ὀγδοηκονταετεῖς, οἱ ὁποῖοι πένονται, κύριοι, καὶ τὴν στιγμὴν αὐτὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς ἕνα ἀνθυπολοχαγὸν σύνταξιν μεγαλυτέραν παρὰ εἰς τὸν στρατηγὸν Μοσχόπουλον, ὁ ὁποῖος ὑπηρέτησε 45 ἔτη εἰς τὸν Στρατὸν καὶ ὁ ὁποῖος προσέφερε καὶ διπλωματικὰς ὑπηρεσίας πλὴν τῶν στρατιωτικῶν....

§285Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Προσέφεραν καὶ ἄλλοι καὶ δὲν παίρνουν. (Ψίθυροι).

§286Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Κύριε Πραντούνα, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀφήσετε νὰ ὁμιλήσω. Λάβετε τὸν λόγον κατόπιν.

§287Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Ἀφήσατε τὴν δρᾶσιν τῶν ἀξιωματικῶν καλύτερα.

§288Α. ΔΑΡΓΕΝΤΑΣ. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν οἱ στρατηγοὶ αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ ἀνταποκριθοῦν εἰς τὰς στοιχειώδεις ἀνάγκας τοῦ βίου καὶ εἶναι ὀγδοηκοντούτεις. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν παίρνουν οἱ ἀνθυπολοχαγοὶ μεγαλυτέραν σύνταξιν εἶναι αἶσχος δι’ ἡμᾶς νὰ μὴ θέλωμεν νὰ δώσωμεν τὸν ἄρτον εἰς τοὺς στρατηγοὺς αὐτούς. Οἱ Ἄγγλοι εἰς τὸν λόρδον Κίτσενερ ἔδωκαν λόγῳ τιμῆς ἑκατομμύρια καὶ ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἀρνηθῶμεν τὸν ξηρὸν ἄρτον εἰς αὐτὰς τὰς δόξας τῆς Ἑλλάδος; Εἶναι ἐντροπή σας, κ. Πραντούνα, νὰ ἀρνῆσθε σεῖς τὸν ξηρὸν ἄρτον εἰς τὸν Μοσχόπουλον, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε διδάσκαλός σας καὶ εἰς τὸν Καλλάρην καὶ εἰς τὸν Σαπουντζάκην. Ἐγὼ δὲν εἶμαι στρατιωτικός, ἀλλὰ γνωρίζω τὴν δρᾶσιν αὐτῶν.

§289Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Κύριε Δαργέντα, ἐπιτρέπετε μίαν πληροφορίαν; Αὐτοὶ ἀπεστρατεύθησαν πρὸ τοῦ 1920. Διὰ τοὺς ἀποστρατευθέντας πρὸ τοῦ 1920 αἱ συντάξεις ἦσαν γλισχρόταται. Διὰ τοῦ νόμου τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς αἱ συντάξεις των αὐξάνουν.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινὸς ἔχει τὸν λόγον.

§291Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ὄντως λυπηρόν.... Σᾶς παρακαλῶ, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ δυσανασχετεῖτε, διότι αὐτὴν τὴν στιγμήν....

§292Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν δυσανασχετῶ.

§293Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. ... πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν παρέσχεν εἰς τὸ Στράτευμα ἡ Κυβέρνησις. Εἶναι λυπηρόν, λέγω, νὰ λάβῃ τοιαύτην τροπὴν ἡ συζήτησις, ὥστε ἡμεῖς ἐδῶ νὰ ἐνισχύσωμεν τὸ ρεῦμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἔξω τῆς Κοινῆς Γνώμης ἐναντίον τῶν ἀξιωματικῶν. (Διαμαρτυρίαι). Μάλιστα, κύριοι σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀκούσετε.

§294ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἀκούομεν τίποτε. Δὲν εἶναι ἀληθῆ αὐτά.

§295Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι λυπηρόν, ἐπαναλέγω, τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον τοιούτους τίτλους ἔχει νὰ ἐπιδείξῃ κατὰ τὴν τελευταίαν μάλιστα ἐποχήν, κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτὴν δεκαετίαν ποὺ ἠγωνίσθη ἐναντίον τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐχθροῦ καὶ ἐναντίον τῶν ἐσωτερικῶν ἐχθρῶν, εἶναι, λέγω, λυπηρὸν νὰ καθίσταται ἀντιδημοτικὸν εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον κατέστη.

§296Α. ΚΟΛΙΑΛΕΞΗΣ. Δὲν εἶναι σωστὸν αὐτὸ ποὺ λέγετε!

§297Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Εἶναι σωστὸν καὶ ἀληθές. Καὶ ἂν πᾶτε νὰ κάμετε μίαν περιοδείαν ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς Ἑλλάδος, θὰ ἴδητε τὸ πνεῦμα τὸ ἀντιστρατιωτικὸν τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ.

§298Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Σεῖς οἱ γεωργικοὶ τὸ δημιουργεῖτε.

§299Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Δὲν τὸ δημιουργοῦμεν ἡμεῖς. Ἀπὸ ἡμᾶς καὶ μόνον ἀναμένετε τὴν σωτηρίαν· διότι παίρνει ἄλλον δρόμον τὸ πρᾶγμα. Αἱ ἀκρότητες καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν θὰ φέρουν πολὺ κακὰ ἀποτελέσματα.

§300ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν δυσφορεῖ ὁ κόσμος δι’ αὐτὰ τὰ πράγματα. (Θόρυβος καὶ διάλογοι).

§301Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τώρα, ἐφόσον ἔφθασε τὸ πρᾶγμα εἰς τὸ σημεῖον τὸ ὁποῖον ἔφθασεν, ἐφόσον ἐδόθησαν προνόμια τὰ ὁποῖα δὲν ἐδόθησαν εἰς ἄλλους ὑπαλλήλους, ἐφόσον ἀπηλλάγησαν τοῦ χαρτοσήμου αἱ ἀποδείξεις, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σπουδαῖον πρᾶγμα, ἀλλὰ ποιεῖτε διάκρισιν μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δὲ, πολὺ κακὴν ὑπηρεσίαν προσφέρετε εἰς τὸ Στράτευμα δι’ ἀξιωματικοὺς τοὺς ὁποίους ὀφείλει νὰ σέβεται ὁ κόσμος, διότι παρέσχον μεγάλας ὑπηρεσίας. Καὶ ἐγὼ τὸ ἐτόνισα τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐφόσον ὅμως ἐγένοντο πάντα ταῦτα, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἄδικον διὰ τρεῖς γέροντας, τοὺς ὁποίους εἴπετε πρὸ ὀλίγου, νὰ θέλετε νὰ τοὺς ἐξαιρέσητε καὶ νὰ μὴ ληφθῇ οὐδεμία πρόνοια περὶ αὐτῶν.

§302Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν θέλομεν νὰ τοὺς ἐξαιρέσωμεν.

§303ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διπλασιάζεται ἡ σύνταξίς των.

§304Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑπερδιπλασιάζεται. Δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν δι’ ἐξαιρετικοῦ νόμου. Δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν διὰ τοὺς τρεῖς γέροντας ὅτι δίδομεν τοῦτο, ἀλλὰ λέγομεν ἀπὸ τόσα καὶ τόσα. Ὑπερδιπλασιάζεται ἡ σύνταξίς των. Εἶναι ἀπὸ τοὺς παλαιούς.

§305Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Τουλάχιστον ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται νὰ μὴ γίνεται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι τοὺς διασύρομεν.

§306ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§307Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ καταλήξω. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἐμποδισθοῦν. Ἐγὼ θὰ φθάσω ἐκεῖ ποὺ θέλω νὰ φθάσω. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι μὲ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν καὶ ἐν γένει διαπραγματευόμεθα τὸ ζήτημα προσφέρομεν κακὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Στράτευμα. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ τὸ ψήφισμα, ὥστε ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἀπὸ συνταγματάρχης καὶ ἄνω νὰ μὴ δύναται νὰ προβιβασθῇ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώσῃ ἂν ἀποδέχεται τοῦτο, νὰ υἱοθετήσῃ τὸ ψήφισμα.

§308Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ.

§309Λ. ΚΟΥΤΣΟΠΕΤΑΛΟΣ. Καὶ θὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀναγνωστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§311Α. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν. Εἶναι τὸ πρῶτον ποὺ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Εἰς τὸ βῆμα μὲ ἔφερεν ἡ ὁμιλία τοῦ συναδέλφου κ. Καλογερᾶ. Ἡ Κυβέρνησις πολὺ ὀρθῶς ἐπεδίωξε τὴν ἀφομοίωσιν τῶν συντάξεων, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ γαλήνη μεταξὺ τῶν ἀποστρατευθέντων πρὸ τοῦ 1920 καὶ τῶν ἀποστρατευθέντων μετὰ τὸ 1920. Συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐνεκρίθη, παρεπέμφθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπεφάνθη δι’ ἐκθέσεώς της ποῖα εἶναι τὰ ἄρθρα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ μεταβληθῶσιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ὁ κ. συνάδελφος, καὶ πρόεδρος τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἦλθεν εἰς τὸ βῆμα ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς εἰσηγητὴς νέας συνθέσεως, τουτέστιν εἰς μὲν τοὺς ἀποστρατευθέντας μετὰ τὸ 1920 νὰ δοθοῦν ἐπιδόματα, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ γνωρίζωσιν ὅτι οἱ ἀποστρατευθέντες πρὸ τοῦ 1920 εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβουν μέρος εἰς τοὺς δύο πολέμους. Ὅταν ὡμίλησεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὁ κ. συνάδελφος, ἔπρεπε νὰ μὴ κάμῃ ἐξαίρεσιν ἢ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ ὅλων τῶν ἀποστράτων. Μὲ ἔθλιψε μεγάλως τοῦτο, διότι γνωρίζω ποίας ὑπηρεσίας προσέφεραν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀποστρατευθέντες πρὸ τοῦ 1920, ἀπεστρατεύθησαν δὲ ἐνωρὶς ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι ὑπέστησαν τὰς ταλαιπωρίας τῶν δύο πολέμων καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραμείνωσιν ὡς ἐκ τῆς σωματικῆς ἐξαντλήσεως καὶ τῶν ταλαιπωριῶν. Διατί ἔκτοτε οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ νὰ μὴ ἔχωσι τὴν ἰσοτιμίαν μὲ τοὺς ἄλλους, οἵτινες παρέσχον τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας; Λοιπὸν ἐγὼ εἶμαι ἐναντίον τῆς διαιρέσεως· πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον γενικόν, νὰ δοθῇ ἓν ἐπιμίσθιον εἰς ὅλους.

§312Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον. Δύο λέξεις θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν.

§313ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§314Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὁ ἄρτι, κ. Πρόεδρε, κατελθὼν τοῦ βήματος, ὁ λίαν σεβαστὸς συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι συνεζήτησαν τὸ νομοσχέδιον τότε καὶ ἐπέφεραν τὰς ἐπενεχθείσας τροπολογίας, σήμερον δὲ παρουσιάζομαι ὡς ζητῶν τὴν διαίρεσιν μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἐθεώρουν καὶ θεωρῶ ζήτημα τιμῆς τὸ νὰ ἐξισωθῶσιν αἱ συντάξεις, ἔστω καὶ νὰ ἐλαττωθῶσιν, ἀλλὰ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου παρουσιάσθησαν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ εἰς ἐμὲ προσωπικῶς καὶ μοῦ εἶπον ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρὸ τοῦ 1920 ἐπῆραν αὔξησιν συντάξεως· οἱ ἄλλοι διατί νὰ ὑφίστανται αὐτὴν τὴν ζημίαν; Ὑποβάλλω τὴν γνώμην, ἂν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, ἂς φέρῃ αὔξησιν εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ὁμολογουμένως ἀδικοῦνται. Δὲν ἤθελον τὸ παράπαν νὰ ὑποτιμήσω τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συναδέλφων, τοὺς ὁποίους γνωρίζω πολὺ καλά, τὴν ὁποίαν προσέφεραν εἰς τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913.

§315ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κατσίνας ἔχει τὸν λόγον.

§316Δ. ΚΑΤΣΙΝΑΣ. Καθ’ ὃν τρόπον διεξάγεται τοιαύτη συζήτησις μὲ τοιαύτην σύγχυσιν εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζωμεν ποῖαι τροπολογίαι εἶναι δεκταὶ καὶ ποῖαι δὲν ψηφίζονται. Ὡς ἀντελήφθην, κ. Πρόεδρε, παρὰ τὰς ἀντιρρήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔκαμε δήλωσιν ὅτι δέχεται τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων μετὰ τὸ 1920. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη, ἂν γίνῃ δεκτή, ἀναιρεῖ αὐτὸ τὸ σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον, ὡς ἔχει, ὁμιλεῖ περὶ ἀφομοιώσεως τῶν συντάξεων. Ἂν κάμωμεν πάλιν διακρίσεις μεταξὺ τῶν συνταξιούχων τοῦ 1920 καὶ τῶν πρὸ τοῦ 1920, θὰ ἀναπτυχθῇ, δικαίως, ἡ βουλιμία τῶν συνταξιούχων. Ἡ ἰσότης εἶναι ἡ δικαιοσύνη καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν ἡ Πολιτεία νὰ λαμβάνῃ μέτρα ἐπ’ ὠφελείᾳ μιᾶς μερίδος πρὸς βλάβην τῆς ἄλλης.

§317ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν ἔγινε δεκτή.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σκ. Ζερβὸς ἔχει τὸν λόγον.

§319ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις εἶναι ἤδη σύμφωνος εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Νομίζω ὅμως ὅτι ὑπάρχει κάτι τι τὸ τρωτὸν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Δηλαδὴ αἱ συντάξεις αἱ ὁποῖαι δίδονται εἰς τοὺς ἡγηθέντας ἢ τοὺς μέλλοντας νὰ ἡγηθῶσι τοῦ Στρατοῦ πρέπει νὰ εἶναι αἱ αὐταὶ δι’ ὅλους ἀνεξαιρέτως καὶ αὐτὸ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον νὰ διορθωθῇ. Δὲν πρόκειται νὰ προκαλέσω τὴν διαμαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως μελλοντικῶς, εὐθὺς ὡς εἷς τῶν ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν τοῦ Στρατοῦ δυνηθῇ νὰ προσκομίσῃ ἐθνικὰ ἐδάφη, μετὰ τὸ τέλος τῶν ἐπιχειρήσεων, νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὄχι μόνον νὰ τὸν προάγῃ καὶ νὰ τοῦ δίδῃ ἠθικὰς ἀμοιβὰς, ἀλλὰ νὰ τοῦ δίδῃ καὶ ὑλικὰς ἀμοιβὰς. Καὶ εἶναι ἡ μόνη στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τοῦτο. Ὅλα τὰ μεγάλα Κράτη, ὅταν εὑρεθῶσι πρὸ εὐτυχῶν γεγονότων, λαμβάνουν ἀνάλογα μέτρα.

§320Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Αὐτὸ εἶναι ὀρθότατον ἀναμφισβητήτως καὶ γίνεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ πάρα πολλὰ πράγματα ὀρθότατα ἐπίσης, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι νομοσχέδιον συντάξεων.

§321ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Πρὸ ὀλίγων λεπτῶν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐμάθομεν κατάπληκτοι ὅτι τρεῖς ἀξιωματικοὶ ὁδηγήσαντες ἐνδόξως τὸν Ἑλληνικὸν Στρατὸν πένονται. Ἡ Ἑλληνικὴ Πατρὶς ἔχει καθήκοντα ἀπέναντι τῶν προσώπων αὐτῶν νὰ τὰ ἀμείψῃ δεόντως καὶ δι’ αὐτὸ προτείνω μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας δίδεται τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, εὐθὺς ὡς ἀρχηγὸς Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ὁδηγήσῃ δαφνηφόρως τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα καὶ προσαυξήσῃ τὸ ἐθνικὸν ἔδαφος, νὰ δύναται ἀναλόγως τῶν ὑπηρεσιῶν του νὰ τοῦ παρέχῃ ὄχι μόνον ἠθικάς, ἀλλ’ ὑλικὰς ἰδίᾳ ἀμοιβάς διότι στόμαχος κενὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῇ.

§322ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἂν δὲν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἂν δέχεται ἢ ὄχι τὴν τροπολογίαν.

§323ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§324Α. ΜΑΡΚΟΥ. Κύριοι, ἐγὼ δύο λέξεις θὰ εἴπω, ὑποστηρίζων μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἤκουσα ἐδῶ ἀναπτυσσομένην καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ δικαιοτάτην. Νομίζω δὲ ὅτι ὑπάγεται ὑπὸ τὰς διατάξεις τοῦ σχεδίου νόμου, τὸ ὁποῖον ἤδη ψηφίζομεν καὶ ὑπὸ τὰς διατάξεις ἄλλου νομοσχεδίου. Ὁ ἐκ Κρήτης συνάδελφος κ. Μαρματάκης ὑπεστήριξε τὴν τροπολογίαν καθ’ ἣν ἀπονέμεται σύνταξις καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου καὶ παρῃτήθησαν, ἐξηκολούθουν ὅμως ὑπηρετοῦντες, διότι δὲν εἶχον γίνει ἀποδεκταὶ αἱ παραιτήσεις των. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ παραίτησίς των, καὶ ἐνῷ εἶχον παραιτηθῆ, δὲν ἦσαν δηλαδὴ ὀργανικῶς εἰς τὰς τάξεις τοῦ Στρατοῦ, ἐφονεύθησαν ὑπηρετοῦντες τὴν Πατρίδα. Εἶναι λοιπὸν δίκαιον αἱ οἰκογένειαί των νὰ τύχουν μιᾶς συντάξεως. Ἐγὼ δὲν εἶχον οὐδεμίαν γνῶσιν, τὴν ἤκουσα ἀναπτυσσομένην ἐδῶ καὶ νομίζω ὅτι εἶναι δικαιοτάτη.

§325Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Μεταξὺ τῶν παραιτηθέντων οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν ὑπῆρχον καί τινες οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν οὐχὶ ὑπὸ τοῦ ἐχθροῦ, ἀλλὰ ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ καθεστῶτος ἐκείνου καὶ θὰ ἀναφέρω τὸν Κριεκούκην, τὸν Πατουσάδην καὶ ἄλλους. Λοιπὸν αὐτῶν αἱ οἰκογένειαι δικαιοῦνται συντάξεως.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ἔληξε.

§327Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῶν τροπολογιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς δέχομαι μόνον ὅσας ἔχω μονογραφήσει. Αἱ ἄλλαι δὲν γίνονται δεκταί. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροπολογήθη, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 2).

§328Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3, κ. Ὑπουργέ...

§329Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ μείνῃ ὅπως ἔχει εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§330Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Διὰ νὰ μὴ γεννᾶται παρεξήγησις εἰς τὸν ἀναγινώσκοντα τὸν νόμον προτείνω τὸ ἄρθρον 3 νὰ παραμείνῃ, ἀλλὰ διατυπούμενον ὡς σᾶς εἶχα δώσει μίαν τροπολογίαν. Ὄλοι οἱ Ἕλληνες πολῖται ποὺ ἔχασαν τὰ παιδιά των εἰς τὸν πόλεμον παίρνουν σύνταξιν ἀνάλογον πρὸς τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον ἔφερον τὰ τέκνα των. Παρακαλῶ νὰ μείνῃ ἡ διάταξις αὐτὴ ὅτι δικαιοῦνται πλὴν τῆς ἀνηκούσης εἰς αὐτοὺς συντάξεως τοῦ στρατιωτικοῦ καὶ προσαύξησιν ἴσην πρὸς τὴν σύνταξιν τὴν ὁποίαν θὰ ἐλάμβανε κάθε πολίτης Ἕλλην συνεπεία τοῦ θανάτου τοῦ παιδιοῦ του ἐν πολέμῳ.

§331Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ στρατιωτικῶν οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὴν σύνταξίν των. Ὁ πολίτης παίρνει τὴν σύνταξίν του καὶ τοῦ δίδομεν καὶ τὸ 30%. Ὁ πατέρας ποὺ δίνει τὸ παιδί του ὁ μὴ στρατιωτικὸς πρέπει νὰ παίρνῃ παραπάνω.

§332ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§333Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Θὰ ὁμιλήσω, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφισθῇ ἀπόψε καὶ μὲ τὸ ὁποῖον συμβιβάζονται αἱ δύο συντάξεις.

§334ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πραντούνας ἔχει τὸν λόγον.

§335Α. ΠΡΑΝΤΟΥΝΑΣ. Τὸ ἄρθρον 3, κ. Πρόεδρε, ἀναφέρει ὅτι, ὅταν ἕνας στρατιωτικὸς εἶχεν υἱὸν ὁ ὁποῖος ἐφονεύθη, αὐτὸς μὲν ἐκτὸς τῆς συντάξεως θὰ παίρνῃ καὶ 30% ἐπ’ αὐτῆς. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως, τῇ προτάσει μου, ἔκρινεν ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄδικον ἐν συγκρίσει μὲ τοὺς πολίτας πατέρας, οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὰ παιδιά των. Ὡς πολιτευόμενος γνωρίζω πολλοὺς οἱ ὁποῖοι παίρνουν 225 δραχ. τὸν μῆνα. Μὲ τί θάρρος ἡμεῖς, καὶ ὡς Συνέλευσις καὶ ὡς στρατιωτικοί, θὰ δεχθῶμεν ἕνας συνάδελφος ὁ ὁποῖος ἔχει μαζὶ μὲ τὸ μέρισμά του ἐξ 600 δρ. καὶ Μετοχικὸν Ταμεῖον, νὰ παίρνῃ καὶ 180 δραχ., διότι ἔχασε τὸν υἱόν του; Αὐτὸ τὸ εὑρίσκω ἄδικον. Μάλιστα μοῦ ἐτονίσθη ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχασε τὸν υἱόν του, ἐνῷ αὐτὸς παίρνει σύνταξιν 2000 δραχ. τὸν μῆνα. Θέλω λοιπὸν τὸ ἄρθρον 3 νὰ καταργηθῇ ἐντελῶς, διότι δὲν ἠμποροῦμε νὰ βγοῦμε πέρα.

§336Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἐπὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς συμβαίνει τὸ ἑξῆς: Πραγματικῶς εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀπερρίφθη ἡ διάταξις κατὰ πλειονοψηφίαν. Ὑπῆρχον ὅμως καὶ οἱ μειονοψηφοῦντες, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν ὅτι ὑπῆρχε καὶ ἄλλος νόμος, ὁ ὁποῖος ἀφορᾷ τὴν περίπτωσιν αὐτήν. Σήμερον εἷς στρατιωτικὸς δὲν περιλαμβάνεται εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς, κ. Πρόεδρε καὶ κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶμαι ὑπὲρ τῆς μὴ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου.

§337Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἰς τὸ 3ον ἄρθρον περιλαμβάνεται διάταξις ἡ ὁποία περιέχεται καὶ εἰς τὸν νόμον 2769. Κατ’ αὐτὴν οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἔχοντες υἱὸν φονευθέντα ἐν πολέμῳ παίρνουν τὴν πολεμικὴν σύνταξιν ἀνεξαρτήτως τῆς συντάξεως τὴν ὁποίαν ἐλάμβανον.

§338Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ διαγραφῇ, κ. Πρόεδρε, ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον.

§339Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Ὑπάρχει μία τροπολογία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις προτείνει ὅπως, μετὰ τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 3, ἀντὶ τοῦ «συνταγματάρχαι συμπληρώσαντες 40ετῆ ὑπηρεσίαν κλπ.» προστεθῇ «ἀξιωματικοὶ συμπληρώσαντες 40ετῆ ὑπηρεσίαν κλπ.».

§340Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ διαγραφῇ ἐντελῶς καὶ αὐτό.

§341Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Διατί νὰ διαγραφῇ; Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις.

§342ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διαγραφῇ, νὰ διαγραφῇ. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἄρθρον 3, ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται, ὡς ἄρθρον 4, καὶ τὸ ἄρθρον 5).

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ συνόλου, λόγῳ τῶν τροποποιήσεων, ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν Πυροβολικοῦ εἰς τὸ Σῶμα Δ. Υ. Πολέμου καὶ Μεταγωγικοῦ». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§344Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὡς ἔχει ἡ διάταξις καὶ μάλιστα ἐφόσον θὰ ἰσχύσῃ ὁ νόμος ἐπὶ ἓν ἔτος, θὰ συμβῶσι παρεξηγήσεις. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν ὅπως ὁρισθῇ ὅτι ἡ μετάθεσις θὰ γίνῃ ἐφάπαξ καὶ ὑπὸ Ἐπιτροπῆς.

§345Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁρίζεται εἰς τὸ ἄρθρον 2 ὅτι θὰ γίνῃ «προτάσει τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 2 καὶ 3, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§346ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 3059 περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν».

§347Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Διὰ τῆς ἐπαυξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν ἐθελοντῶν γίνεται μία ἐπαύξησις κολοσσιαία τῶν δαπανῶν χωρὶς λόγον. Ἔχομεν τὸ σύστημα τῆς θητείας καὶ ἐφόσον ἡ θητεία ἐπαρκεῖ, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ δώσωμεν τόσον κολοσσιαίαν ἀμοιβὴν εἰς ἐθελοντάς.

§348Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ νόμος εἶναι παλαιός. Ἡ Ἐπανάστασις εἶχε κάμει ἓν τάγμα ἐθελοντῶν. Εἶχεν ὁρίσει 10 δραχμὰς καὶ ἤδη γίνονται 15. Πῶς λέγετε ὅτι εἶναι κολοσσιαία ἡ δαπάνη, ἐφόσον σεῖς ἐκάματε τὸν θεσμόν;

§349Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἂς διαλυθῇ.

§350Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐγὼ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διαλυθῇ. Νομίζω ὅτι ὀρθῶς ἐκάματε τὸν θεσμόν. Εἴπετε περὶ κολοσσιαίας δαπάνης, ἐνῷ πρόκειται περὶ 150 ἀνδρῶν, τῶν ὁποίων αὐξάνομεν τὸν μισθὸν ἀπὸ 10 δραχ. εἰς 15. Ἀπορῶ ὅμως πῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλεται ἡ σύστασις τοῦ Σώματος τούτου, λέγει αὐτά. Αὐτὸ τὸ τάγμα προσέφερε μεγίστας ὑπηρεσίας καὶ τοιαύτας ὥστε, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ τάγμα αὐτό, οὔτε ὁ κ. Ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως θὰ ὑπῆρχεν ἐδῶ οὔτε ἡμεῖς θὰ συνεδριάζομεν τώρα. Τὰ ἔγγραφα τῶν ἐπαναστατῶν εἰς τὴν Κόρινθον ὁμιλοῦν συνεχῶς δι’ αὐτό. Καὶ ἂν δὲν ἔκαμαν κίνημα εἰς τὰς Ἀθήνας, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἐφοβοῦντο τὸ τάγμα Λέσβου. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§351ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοποθετήσεως καὶ μεταθέσεως ἀξιωματικῶν, ἀνθυπασπιστῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπονομῆς πολεμικῶν συντάξεων εἰς ὁπλίτας καὶ τὰς ἀπορφανισθείσας οἰκογενείας αὐτῶν ὡς καὶ εἰς μὴ ἐστρατευμένους πολίτας παθόντας ἐν τῇ ζώνῃ τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων».

§352Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις θὰ διεξαχθῇ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς.

§353Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂν γίνῃ δεκτὸν τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐγὼ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποχωρήσω τῆς Συνελεύσεως.

§354Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Τὸ σχέδιον νόμου τὸ ἀφορῶν τὴν ἀπονομὴν πολεμικῶν συντάξεων εἰς ἀναπήρους παρεπέμφθη εἰς Ἐπιτροπὴν, ὑπὸ τῆς ὁποίας ὁμολογουμένως ἐγένετο ἐπεξεργασία ἀξία παντὸς ἐπαίνου.

§355Σ. ΞΥΔΗΣ. Πότε διενεμήθη ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς;

§356Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν ἔλαβον πρὸ πέντε ἡμερῶν. Ἐλήφθη μέριμνα ἵνα διευκολυνθῇ ἡ ἀπονομὴ τῆς συντάξεως καὶ ἵνα ἡ ἀπονεμομένη σύνταξις εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὰς οἰκονομικὰς συνθήκας καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν δικαιουμένων εἰς ταύτην προσώπων. Παρετηρήθη ὅτι ὑπάρχει ἀντίρρησις διά τινας τῶν διατάξεων τοῦ σχεδίου ὡς ἐτροποποιήθη τοῦτο ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ κατὰ τὴν γνώμην μου τινὲς τῶν ἀντιρρήσεων τούτων εἶναι λίαν ἄδικοι, διότι ἡ σύστασις Ἐπιτροπῶν παρὰ τῇ ἕδρᾳ ἑκάστου νομοῦ, ὡς καὶ ἐγὼ νομίζω, δὲν διευκολύνει τὸ ἔργον τῆς ἀπονομῆς συντάξεων, ἀλλὰ μᾶλλον δυσχεραίνει αὐτό. Δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποδεχθῇ τροπολογίαν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ Ἐπιτροπαὶ συνιστῶνται παρὰ τῇ ἕδρᾳ ἑκάστου Πρωτοδικείου.

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη, κ. πληρεξούσιε, εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἡ διεξαγομένη συζήτησις ἀφορᾷ ἂν θὰ γίνῃ δεκτὸν τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§358Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε. Δὲν χωρεῖ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος. Ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως ἐπὶ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ θὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει καλῶς. Ν’ ἀναγνωσθῇ συνεπῶς τὸ ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Καλέλλης ἔχει τὸν λόγον.

§360Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Ἐκτὸς τῆς τροπολογίας τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα ἤδη ἤθελα νὰ εἴπω καὶ τὰ ἑξῆς: Κατὰ τὴν σχετικὴν συζήτησιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ διετυπώθη καὶ ἡ γνώμη ὅτι διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἀπονεμομένων συντάξεων συνιστᾶται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ὑγιεινῆς Συμβούλιον Ἐλέγχου Συντάξεων μὲ σύνθεσιν ἀλλοίαν καὶ ὁριζομένην ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 38 τοῦ τροποποιηθέντος παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς....

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Καλέλλη, ἀκόμη εἴμεθα εἰς τὸ ἄρθρον 1. Περιμένετε νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 38 καὶ ἀναπτύσσετε τὴν τροπολογίαν σας.

§362Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὁπωσδήποτε, κ. Πρόεδρε, δέχομαι τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Καλέλλη.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§364Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὸ ἄρθρον 31. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–22).

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23. (Ἀναγινώσκεται).

§366Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ τροπολογία διὰ τοὺς συνεπείᾳ τοῦ ναυαγίου τοῦ «Ἀλεξάνδρου Ζ» δικαιουμένους συντάξεως ἔγινε δεκτή;

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἐσημειώθη. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§368Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μοῦ εἶπεν ὅτι θὰ κάμῃ δεκτὴν τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔκαμα διὰ τοὺς φονευθέντας κατὰ τὸ 1913.

§369Γ. ΚΙΑΓΙΑΣ. Πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν εἰς τὸ Μέτωπον καὶ εἶναι δίκαιον νὰ περιληφθῶσι καὶ αὐτοί.

§370Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Τὸ παρὸν νομοσχέδιον προνοεῖ μόνον διὰ τοὺς ὁπλίτας καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις.

§371ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάρκου ἔχει τὸν λόγον.

§372Α. ΜΑΡΚΟΥ. Ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ συντάξεων, ὑπεβάλλομεν τροπολογίαν τῆς ὁποίας ἡ ἠθικὴ βάσις ἀνεγνωρίσθη καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῇ τοιαύτη διάταξις εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὰς συντάξεις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὅτι αὐτὸ θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον νέας διατάξεως εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον ἤδη συζητεῖται. Ἤδη μᾶς ἀντιτάσσεται ὅτι δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς, δηλ. ἐνῷ ἔχομεν δίκαιον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τὸ δένδρον εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κρεμασθῶμεν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ εὑρεθῇ τὸ δένδρον, διότι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι ἔδωκαν τὴν ζωήν των, αἱ δὲ οἰκογένειαί των πένονται καὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ πάρουν σύνταξιν.

§373Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπιμένετε, κ. συνάδελφε, εἰς τὸ ζήτημα αὐτό, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ ἀντικείμενον ἰδιαιτέρας νομοθετικῆς μερίμνης. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 23).

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§375Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Εἶναι γνωστόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἐγένετο εἷς ἀγὼν εἰς Β. Ἤπειρον εἰς τὸν ὁποῖον μετέσχον τόσοι καὶ τόσοι, ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι ἐφονεύθησαν καὶ ἄλλοι κατέστησαν ἀνάπηροι. Ἡ ἀναπηρία των εἶναι μετὰ τὸ 1912, κατὰ τὸ 1914–1915.

§376Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀγὼν τῆς Β. Ἠπείρου δὲν ἐγένετο τόσον τακτικῶς, ὅπως ἐγένοντο οἱ ἄλλοι πόλεμοι.

§377Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω· διὰ τοὺς περισσοτέρους ὁπλίτας καὶ ἀξιωματικοὺς τοὺς πεσόντας εἰς τὸ Μέτωπον κατὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Μ. Ἀσίας δὲν ἔχομεν βεβαίωσιν τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Στρατοῦ· ἀλλὰ πῶς γίνεται ἡ βεβαίωσις διὰ τοὺς πεσόντας στρατιώτας; Γίνεται μία ἀνάκρισις καὶ παίρνουν ἑκατὸν πιστοποιητικά. Οἱ δὲ παθόντες κατὰ τὸν πόλεμον αὐτὸν δὲν εἶναι παρὰ 100–200· διατί νὰ μὴ πάρουν σύνταξιν; Οἱ ἐθελονταὶ δὲν λαμβάνουν, ὑπάρχουν ὅμως ἐθελονταὶ εἰς τὴν Β. Ἤπειρον στρατιῶται οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν σύνταξιν, ἀλλὰ δὲν λαμβάνουν οἱ ἐθελονταὶ οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι στρατιῶται, εἶναι δὲ ζήτημα ἂν εἶναι περισσότεροι τῶν 100. Δι’ αὐτοὺς παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια. Ὑποβάλλω δὲ πρὸς τοῦτο καὶ σχετικὴν τροπολογίαν.

§378Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις, κ. Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία καὶ ἀπορρίπτεται δι’ ἀναστάσεως).

§379Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἂς προχωρήσωμεν, κ. Πρόεδρε. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 24, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 25–30).

§380ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 31. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Βουδούρης ἔχει τὸν λόγον.

§381Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου τροποποιεῖται ἡ σύνθεσις τῶν Ἐπιτροπῶν, δηλ. καταργοῦνται αἱ Πρωτοδικιακαὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ συνιστῶνται Ἐπιτροπαὶ εἰς τὰς Νομαρχίας. Ὁμολογῶ ὅτι ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς εὑρῆκα σκοπιμωτάτην τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλὰ νομίζω ὅτι συμφέρον τῶν ἀναπήρων ἦτο νὰ συμπτυχθῇ ἔτι περισσότερον. Πρὸς στιγμὴν ἔκαμα τὴν σκέψιν νὰ συστήσω τὰς Ἐπιτροπὰς εἰς τὰς ἕδρας τῶν Ἐφετείων, ἀλλὰ προβλέπων τὴν ἐξέγερσιν τῶν κυρίων πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἐννοήσωσι τοὺς λόγους διὰ τοὺς ὁποίους ὑστέρησαν αἱ Ἐπιτροπαὶ εἰς τὴν παροχὴν συντάξεων, ἀφῆκα τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει.

§382Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Πολλαὶ Ἐπιτροπαὶ ἔχουν περατώσει τὸ ἔργον· συνεπῶς δὲν ὑστεροῦσι καθόλου.

§383Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἐπαρχίας μου τὴν στέλλω εἰς τὰς Καλάμας καὶ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ δὲν ἔχει δώσει καμμίαν σύνταξιν μέχρι σήμερον. Ἐμελέτησα ὅλας τὰς δυσχερείας, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἀπεδόθησαν αἱ συντάξεις ἀκόμη. Δὲν εἶναι ἡ ἔλλειψις τῶν Ἐπιτροπῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολος ἡ σύνθεσις τῶν Ἐπιτροπῶν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας οὔτε παρέχει ἡ σύνθεσις αὕτη τὰς ἀπαραιτήτους ἐγγυήσεις. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς ἕνα γραμματέα Ἐφορίας νὰ ἐμπιστευθῆτε τὴν ἀπονομὴν συντάξεως, ἂν δὲ γίνῃ λεπτομερὴς ἔλεγχος τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων, ἀσφαλῶς τὰ 70% θὰ ἀπορριφθοῦν ὡς παράνομοι. Ἐνδιαφέρομαι καὶ ἐγώ, ὅπως καὶ σεῖς, διὰ τὴν ταχυτέραν ἀπονομὴν τῶν συντάξεων αὐτῶν, ἀλλὰ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα Ἐπιτροπῆς, εἶναι ζήτημα γραφείου, γραφεῖον δὲ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ εἰς ὅλα τὰ Πρωτοδικεῖα καὶ νὰ διευθύνεται ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ συγκεντρώσουν τὰ στοιχεῖα τὰ ἀπαραίτητα. Τὸ μόνον μειονέκτημα θὰ εἶναι ὅτι μερικοὶ τῶν ἐνδιαφερομένων θὰ μεταβοῦν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ ἂς μεταβοῦν προκειμένου νὰ κανονίσουν ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν σύνταξίν των. Ἐν ὀνόματι λοιπὸν τῆς ταχείας ἀπονομῆς τῶν συντάξεων παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐγκρίνῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§384ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαρλαμπᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§385Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἀνέπτυξε θεωρίας, κατὰ τὰς ὁποίας θὰ καταστῇ εὐχερεστέρα ἡ διεξαγωγὴ τοῦ ἔργου τῆς ἀπονομῆς τῶν συντάξεων, χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ τοὺς λόγους. Καὶ ἐν πρώτοις ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἑδρεύῃ εἰς τὴν ἕδραν τῆς Νομαρχίας θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς ὑπαλλήλους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἀποτελεῖται καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Πρωτοδικείου, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ἀντὶ τοῦ Ἐφόρου προστίθεται ὁ διευθυντὴς τῆς Νομαρχίας. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία καὶ νὰ τεθῇ ὡς βάσις τὸ Πρωτοδικεῖον.

§386Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἡ ἰδική μου τροπολογία διὰ τὴν σύνθεσιν τῶν Ἐπιτροπῶν γίνεται δεκτή;

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§388Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καταργοῦνται αἱ νομαρχιακαὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ γίνονται κατὰ Πρωτοδικεῖα;

§389Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 31, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 32–35).

§390ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 36. (Ἀναγινώσκεται).

§391Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἤθελον νὰ παρακαλέσω ὅπως εἰς τὸ ἄρθρον 36 παράγραφον 3 ὁρισθῇ ὅτι αἱ ἀποδείξεις πληρωμῆς νὰ συντάσσωνται ἐφ’ ἁπλοῦ χάρτου.

§392ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σωστόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 36, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου 37–51).

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν ἐπελθουσῶν τροποποιήσεων.

§394Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ἅπαξ ἔτι εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι τὸ ἔργον τῆς ταχείας ἀπονομῆς τῆς συντάξεως δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ, ἂν δὲν ληφθῶσιν ἐκ μέρους τῶν κυρίων Ὑπουργῶν τὰ ἀπαιτούμενα μέτρα, ἂν δὲν ἐγκατασταθῶσι γραφεῖα εἰς τὰς ἕδρας τῶν Νομαρχιῶν, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ διορισθῶσι μόνιμοι ὑπάλληλοι καὶ στρατιωτικοὶ ἰατροί.

§395ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συγκροτήσεως Ἀνωτάτου Στρατιωτικοῦ Συμβουλίου».

§396Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ διεξαχθῇ ἡ αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἠθέλησα νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ μοὶ εἶπον ὅτι δὲν εἶχεν ὑποβληθῆ ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἤδη πρὸ 10 ἡμερῶν ὑπεβλήθη καὶ ἀκόμη δὲν διενεμήθη.

§397Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλεται.

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπομακρυνθέντων ἐκ τοῦ Στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§399Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὑποθέτω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι διὰ τεχνικοὺς λόγους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐντὸς μηνὸς ὅλα ὅσα εἰς τὸ ἄρθρον 1 ἀναφέρονται. Δι’ αὐτὸ προτείνω ὅπως προθεσμία ὁρισθῇ τρίμηνος.

§400Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα, δεκτόν.

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεμεζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§402Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ παρατηρήσω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ὅλα τὰ νομοσχέδια περὶ ἀξιωματικῶν ἀφορῶσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τῶν ἄλλων ὅπλων καὶ εἰς οὐδὲν περιλαμβάνονται οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ προστεθῶσιν ἐνταῦθα καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς Χωροφυλακῆς.

§403Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§404ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχουν τροπολογίαι τινές....

§406Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πλὴν αὐτῶν ποὺ ἐδέχθην, δὲν δέχομαι ἄλλην. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἀπορρίπτονται δι’ ἀναστάσεως).

§407Π. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἰδική μου;

§408ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν γίνεται δεκτή. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1, ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 2–4).

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἐν τῷ ὀργανισμῷ τῶν δημοσίων ναυτικῶν ἔργων κειμένων διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἀπὸ 16 Ἰουνίου 1914 Διάταγμα κυρωθὲν διὰ τοῦ 480 νόμου περὶ ἀνακλήσεως ἐν καιρῷ εἰρήνης εἰς ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν ἐφέδρων μονίμων ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παροχῆς προθεσμίας πρὸς καταβολὴν τῶν χρεῶν τῶν χρήσεων 1919– 1922 ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος νόμου 971 τοῦ 1917». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ ἐκ δρ. 399.985.350 πρώτου τμήματος τοῦ προσωρινοῦ δανείου δραχμῶν ἑνὸς δισεκατομμυρίου καὶ περὶ ἐπεκτάσεως καὶ αὐξήσεως τοῦ τέλους τοῦ δικαστικοῦ ἐνσήμου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐξοφλήσεως ὑπὲρ ἀγραμμάτων δικαιούχων ἀπαιτήσεων διὰ προμηθείας ἐν τῇ παραμεθορίῳ ζώνῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1795 περὶ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ναυτικοῦ φωτισμοῦ λιμένων, ἐπινείων καὶ ἀγκυροβολίων καταφυγῆς καὶ τῶν συναφῶν ὑποχρεώσεων τῶν λιμενικῶν ταμείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ἐπιμελητηρίων κρατικῶν προμηθειῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 390 τοῦ 1914 περὶ ἐλευθέρας ζώνης Θεσσαλονίκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πληρωμῆς τῶν χρεῶν τῆς χρήσεως 1923–1924 ἄνευ προσθέτων τελῶν καὶ τόκων ὑπερημερίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 2949 περὶ λειτουργίας τυχηρῶν παιγνίων καὶ φορολογίας αὐτῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ χορηγήσεως προσωρινοῦ δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου λιρῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας λήξεως τοῦ προσωρινοῦ δανείου 6% 1920 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως καὶ ἐπὶ τῶν κίτρων τῆς παρεχομένης ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΩΓʹ προσωρινῆς ἀτελείας ζακχάρεως εἰς ὡρισμένα εἴδη ἑσπεριδοειδῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 29 Δεκεμβρίου 1922 Ν. Διατάγματος περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων περὶ φορολογίας τῶν κέντρων διασκεδάσεως καὶ δημοσίων θεαμάτων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ἐν Σάμῳ, Χίῳ καὶ Θάσῳ ἰσχυούσης φορολογίας τοῦ ἐλαίου, τῆς καταβαλλομένης ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις διὰ τῆς ἐν τοῖς τελωνείοις καταβαλλομένης τοιαύτης κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ͵ΓΡΠΗʹ περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκχωρήσεως τῶν κερδῶν ἐκ λαχνῶν, προερχομένων ἐξ ὁμολογιῶν τοῦ Ἀναγκαστικοῦ Δανείου 6½% τοῦ 1922». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς κυκλοφορίας τῶν ἐντόκων γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης κατὰ 1000 εἰσέτι ἑκατομμύρια». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως τῶν προθεσμιῶν τοῦ ἐδαφ. 4 τοῦ ἄρθρου μόνου τοῦ ἀπὸ 26 Ὀκτωβρίου 1923 Ν. Δ. περὶ λογιστικῆς διευθετήσεως Γενικῆς Διοικήσεως Θράκης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Ἰουλίου 1923 Ν. Διατάγματος περὶ ἐλέγχου τῶν τελωνειακῶν παραστατικῶν, καὶ προσθήκης διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν Οἰκονομικὴν Ἐπιθεώρησιν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ βελτιώσεως τῆς συντάξεως ἀποταχθέντων ἀξιωματικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων ἐπειγουσῶν τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ Π. Ναυτικοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ζημιωθέντων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον, ἀναβαλλομένης τῆς ψηφίσεως τοῦ συνόλου). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν ἐπιβληθέντων προστίμων εἰς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν Ἁλμυροῦ, Λαρίσης, Τυρνάβου, Φαρσάλων, Βόλου, Ἐλασσόνος, Τρικκάλων, Καλαμπάκας καὶ Καρδίτσης, λόγῳ τοῦ ὅτι δὲν προσήγαγον τὰ κτήνη καὶ ὀχήματά των ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἐπίταξιν τοῦ 1921, ἐὰν ἀποφανθῇ Ἐπιτροπή, κατόπιν αἰτήσεώς των, διοριζομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ Ν. Διατάγματος τῆς 9 Ἰουλίου 1923 περὶ ἀναστολῆς τῆς ἐκτελέσεως τῆς ποινῆς τῶν εἰς τὴν πολεμικὴν ζώνην ὑπηρετούντων στρατιωτῶν καὶ ἐθελοντῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἐν Βαρκελώνῃ γενομένης συμβάσεως περὶ ἀναγνωρίσεως τοῦ δικαιώματος τῆς χρήσεως ναυτικῆς σημαίας τῶν Κρατῶν τῶν στερουμένων θαλασσίας ἐξόδου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1924– 1925 πρὸς κάλυψιν τῶν κατὰ τοὺς νόμους 2476 καὶ 2248 ἀναληφθεισῶν ὑποχρεώσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαλλαγῆς τῶν προσφύγων ἐκ τοῦ τέλους ἀδείας ἀσκήσεως ἐπιτηδεύματος διὰ τὸ οἰκονομικὸν ἔτος 1924–1925». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐγκρίσεως τῶν γενομένων εἰς τοὺς λῃστευθέντας ἐν Δοξαρᾷ πληρωμῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μειώσεως τοῦ φόρου καταναλώσεως τῶν λεπτῶν σιγαρέττων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγορᾶς ἢ ἀνεγέρσεως ἀκινήτου πρὸς χρῆσιν τοῦ Ταμείου Παρακαταθηκῶν καὶ Δανείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς παραγραφὴν τοῦ δικαιώματος τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν ἐπιβολὴν τῆς φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων καὶ τῆς αὐτομάτου ὑπερτιμήσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 1228 τοῦ 1918 περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῆς Ποιν. Δικονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἔνστασις περὶ μὴ ὑπάρξεως ἀπαρτίας. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὸ ἀπόγευμα καὶ ὥραν 6 μ.μ. (Ὥρᾳ 5.40′ π.μ.).