1924.07.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 72Α

Πέμπτη 3 Ἰουλίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.50′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§2Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δίδω σημείωσιν πρὸς διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Αἱ ἰσραηλιτικαὶ ὀργανώσεις Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυριακῆς ἀργίας ἐν Θεσσαλονίκῃ». — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία τῆς κατεδαφίσεως τοῦ Γʹ τομέως. — Ὁ προσφυγικὸς κόσμος Θεσσαλονίκης μετ’ ἀγωνίας ἀναμένει τὴν ἱκανοποιητικὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. — Ὁ Σύλλογος Καστανοχωριτῶν αἰτεῖται τὴν κατασκευὴν ἔργων συγκοινωνίας ἐν τῇ περιφερείᾳ των. — Ἡ Λέσχη τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων Καρύστου αἰτεῖται τὴν οἰκονομικήν των βελτίωσιν. — Ἡ Συνεργατικὴ Ἕνωσις ἐργατῶν λιμένος Πειραιῶς παρακαλεῖ ὅπως ἀπονεμηθῇ τὸ δίκαιον διὰ τὰς σκηνὰς τῆς 25ης Ἰουνίου. — Ἐπιτροπὴ πολιτῶν Λεβαδείας ἀναφέρει τὰς πράξεις τῶν κομμουνιστῶν καὶ τοῦ Σωματείου Παλαιῶν Πολεμιστῶν, παρακαλεῖ δὲ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ αὐστηρὰ μέτρα προκειμένου καὶ πάλιν νὰ διασαλευθῇ ἡ τάξις. — Τὸ Ὑπουργεῖον Δικαιοσύνης ὑποβάλλει αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἀθηνῶν «περὶ παροχῆς ἀδείας πρὸς καταδίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Νάξου κ. Δ. Προμπονᾶ». (Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν.) — Ἡ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, Βιομηχανίας κλπ. Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1914 συμβάσεως περὶ ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Λουπινᾶς ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ προσθέτου φορολογίας ὑπὲρ τῆς κοινότητος Φιλιατρῶν πρὸς ἀνέγερσιν διδακτηρίου διὰ τὸ Γυμνάσιον Φιλιατρῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ν. Συριόπουλος, Τ. Ἀναστασίου καὶ Γ. Βλάχος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ Ν. Δ. τῆς 23 Ἀπριλίου 1924 «περὶ ἀμνηστίας, ἀναστολῆς ποινῶν, παραγραφῆς ἀδικημάτων κλπ.». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Γρηγορίου ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1108 κλπ. περὶ χρηματιστηρίων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Μ. Τσαρλαμπᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ταμείου προνοίας ἐλαιοπαραγωγῆς Κρήτης κλπ.». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Α. Χατζηκυριάκος ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως σώματος ἠλεκτρολόγων μηχανικῶν ἐν τῷ Π. Ναυτικῷ». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ Ν. Δ. τῆς 23 Ἀπριλίου 1923 περὶ ἐξαγωγικῶν τελῶν πληρωτέων εἰς συνάλλαγμα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ἐνεργείας πράξεων ἐπὶ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ι. Λυμπερόπουλος ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ πλεονεκτημάτων παρεχομένων εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν Μακεδονίᾳ καὶ Θράκῃ». 2) «Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῶν νόμων 1325 καὶ 1385 τοῦ 1918 καὶ 2442 τοῦ ἔτους 1920 καὶ ἀποδόσεως τῶν ἐξ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπράξεων εἰς τὸ ταμεῖον ἐκπαιδευτικῶν τελῶν». 3) «Περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν τῶν παραιτουμένων ἢ ἀπολυομένων δι’ αὐτόβουλον ἐγκατάλειψιν τῆς θέσεως κλπ. διαρκούντων τῶν μαθημάτων».

§4Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ὅπως ἐρωτηθῇ ἡ Συνέλευσις ἂν ἐγκρίνει νὰ ἐνισχύσητε τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Κοινοβουλευτικὴν Ἐπιτροπὴν ἥτις θὰ ἐπεξεργασθῇ τὰ νομοσχέδια περὶ αὐτοδιοικήσεως κλπ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη.

§6Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὴν 24ην Ἰουνίου ἐγένετο συζήτησις ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, ἐλύθη δὲ ἡ συνεδρίασις μὲ τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι τὴν πρώτην Πέμπτην θὰ ἐσυνεχίζετο ἡ συζήτησις· παρῆλθον δύο Πέμπται καὶ ἡ συζήτησις δὲν ἐσυνεχίσθη.

§7Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρενέπεσε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἔχομεν δὲ καὶ πολλὰ νομοσχέδια, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἐγένετο συζήτησις. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν, ἐὰν θέλῃ ἡ Συνέλευσις, νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις.

§8Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν νὰ διασύρηται οὕτω πως ἡ ὑπόληψις ἀξιωματικῶν, νὰ ὑβρίζωνται οὗτοι διὰ τῶν χειροτέρων ὕβρεων, νὰ δυσφημῆται ὁ στρατὸς καὶ ἡμεῖς νὰ μένωμεν μουγκοί. Ὅταν δυσφημῆται ὁ στρατὸς νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἐποικοδομητικόν.

§9Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑβρίσθη.

§10Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Ὑβρίσθη, κ. Πρόεδρε.

§11Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συνεχίσωμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Νομίζω δὲ ὅτι θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων, ὁπότε ἴσως θὰ ἐλύετο καὶ τὸ ζήτημα.

§12Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐλπίζομεν νὰ τελειώσωμεν ταχέως τὸ ζήτημα αὐτό.

§13Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ διαφωτισθῶμεν ἐπὶ ὅλων τῶν σημείων τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ συζήτησις ἑνὸς ζητήματος τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ πολλὰ τεράστια προβλήματα. Ἡ λεπτομερὴς δὲ ἐξέτασις δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ ν’ ἀπασχολήσῃ χρόνον τινά. Δὲν πρέπει ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων ν’ ἀπαιτῶμεν μίαν ταχύτητα ἐντελῶς ἀστραπιαίαν διὰ τὸν τερματισμὸν τῆς συζητήσεως. Ἂς ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προσφυγικοῦ, διὰ νὰ δυνηθοῦν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι νὰ ἀναπτύξουν ὅλας τὰς ἀπόψεις των καὶ νὰ καταλήξωμεν εἰς πορίσματα ὡρισμένα, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐπανερχώμεθα ἑκάστοτε ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον χάνομεν χρόνον πολὺ περισσότερον.

§14Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀλίγας λέξεις πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§16Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου, κ. Πρόεδρε, ἔχει ὑποβληθῆ ἐπερώτησις, ὑπὸ 12 πληρεξουσίων ὑπογεγραμμένη καὶ ἀφορῶσα τὴν τύχην τῶν 14 ἐπιδίκων χωρίων τῆς Βορείου Ἠπείρου.....

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά της.

§18Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρά της θὰ ἔχῃ παρέλθῃ ἡ σειρὰ τῶν χωρίων.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον μεταβάλλεται ἡ σειρὰ τῶν ἐπερωτήσεων. Ἀπαιτεῖται πρότασις 10 πληρεξουσίων.

§20Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Τὸ Βορειοηπειρωτικὸν ζήτημα εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε ἡ πρόταξις αὐτοῦ νὰ μὴ ρυθμίζηται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ συζήτησις τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος δὲν θὰ τείνῃ εἰς τίποτε ἄλλο παρὰ εἰς τὴν ἠθικὴν ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν προσπαθειῶν τὰς ὁποίας καταβάλλει διὰ τὴν ἐπίλυσιν ἑνὸς ἐθνικοῦ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον προφανῶς ἠδικήθη ἡ Χώρα μας. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ὅτι εἶναι πρόωρος ἡ συζήτησις, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους ὑμῶν ἀντίρρησις, ὅπως γίνῃ ἡ συζήτησις βραδύτερον.

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως εἶναι ζήτημα κυβερνητικόν. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐπέλθῃ ὠφέλεια. Ἐκ τῆς συζητήσεως αὐτῆς ἠμπορεῖ ἴσως νὰ ἐπέλθῃ καὶ ζημία. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εὐχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ μὴ γίνῃ σήμερον ἡ συζήτησις, διότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις. Ἄν θέλετε, νὰ ὁρίσωμεν ἡμέραν συζητήσεως τὴν προσεχῆ Δευτέραν.

§22Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως συνεννοούμεθα μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἤθελα ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὸ πλαίσιον τῆς συζητήσεως θὰ διέπηται ὑπὸ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας πρὸς τὴν κρίσιν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων· ἀλλ’ ἀναμφιβόλως δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἀπαθὴς ἡ Συνέλευσις. Τὸ κυρίαρχον Σῶμα μέλλει νὰ κυρώσῃ προκαταβολικῶς οὐχὶ ὑπὸ τύπον ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον δὲν ἠμπορεῖ νὰ φέρῃ ἐκ τῶν ὑστέρων.

§23Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων;

§24Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι παρὰ ἐντελῶς ἀλλοῖον ἀπὸ ὅ,τι φαίνεται εἰς τὸν Τύπον, ὅστις δίδει καθησυχαστικὰς πληροφορίας. Ἄν ὅμως συγκρίνῃ τις τὰς πληροφορίας ταύτας, θὰ ἴδῃ τόσον συγκρουομένας τὰς διαθέσεις τῶν Μ. Δυνάμεων, ὥστε νὰ καταλήξῃ εἰς τὰ ἀνησυχητικώτερα τῶν συμπερασμάτων. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω — διότι διεχειρίσθην καὶ ὑπευθύνως καὶ ἐκτεταμένως τὸ ζήτημα — ὅτι ὁσονδήποτε καὶ ἂν ἐγκύρως ἡ Κυβέρνησις ἐνδιατρίψῃ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀναμφισβητήτως δὲν δύναται ἀπὸ μακροῦ νὰ κρίνῃ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς ἀξίας τοῦ ζητήματος τούτου. Διότι ὁ ἐγγύθεν παρατηρῶν βλέπει τὰς λεπτομερείας, ἐνῷ ὁ μακρόθεν βλέπει μόνον τὸ σύνολον. Δι’ αὐτὸ δὲ πρέπει ν’ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία μαρτυρεῖ τὴν μόνιμον θέλησιν τοῦ ἔθνους, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις εἶναι προσωρινή, καίτοι ἐγὼ εὔχομαι νὰ εἶναι μακρόβιος. Ἀλλὰ ἤθελα νὰ εἴπω, κ. Πρόεδρε, ὅτι διὰ τῆς εὐχῆς ταύτης τῆς Συνελεύσεως θὰ ἐχαράσσετο καὶ τὸ πλαίσιον τῆς ἀδείας, τὴν ὁποίαν αὕτη πρόκειται νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ ζητήματος, γνωστοῦ ὄντος ὅτι ἀπαιτεῖται ὕπαρξις νόμου διὰ νὰ ἀποσπασθῇ ἔδαφος Ἑλληνικὸν καὶ νὰ περιέλθῃ εἰς Ἔθνος φιλικόν, φιλικώτατον.

§25Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἡ ἡμέρα κατάλληλος.

§26Δ. ΜΠΟΤΣΑΡΗΣ. Ἂς ὁρισθῇ ἀπὸ τοῦδε ἡ προσεχὴς Τετάρτη.

§27Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Νὰ συζητηθῇ ἄλλην ἡμέραν· ὑπάρχουν 45 ἐπερωτήσεις.

§28Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Ὁ κ. Μαρματάκης ἔχει τὸν λόγον.

§30Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἀνέρχομαι τὸ βῆμα διὰ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος σοβαρωτάτου καὶ πολὺ συμπαθοῦς πρός με, ὡς τὸ προσφυγικόν. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ ἐπ’ αὐτοῦ διὰ τὰ μέχρι σήμερον, διότι φρονῶ ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως ἱστορικῆς τῆς καταστροφῆς θὰ ὁμιλήσῃ ἡ ἱστορία, ἀρκετὰ δὲ ἀνέπτυξαν τὸ ζήτημα οἱ πρὸ ἐμοῦ ἐπ’ αὐτοῦ λαβόντες τὸν λόγον καὶ φρονῶ ὅτι τὸ ἔργον θὰ εἶναι ἄχαρι νὰ ἐπανέλθω καὶ ἐγὼ εἰς τὰ ἴδια· ἄλλως τε καὶ οὐδεὶς πρόσφυξ μέχρι σήμερον εἶναι εὐχαριστημένος. Τὸ ζήτημα διὰ τὸ ὁποῖον ἐνδιαφερόμεθα ὅλοι εἶναι νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖον θὰ φανῶμεν χρήσιμοι εἰς τοὺς πρόσφυγας· διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποκαταστήσωμεν αὐτούς, διὰ νὰ παύσουν τὰ παράπονα τὰ δίκαια, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμέ, ἔχουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὸ ὁποῖον ἐπείγει εἶναι πῶς οἱ πρόσφυγες θὰ ἀποκατασταθῶσιν ἀνέτως, ποῦ θὰ εὕρουν τὴν ἡσυχίαν των διὰ νὰ ἀποδώσουν καὶ αὐτοὶ καρπὸν καὶ νὰ παύσουν τὰ παράπονά των. Ἐγὼ φρονῶ, κύριοι, ὅτι πρωτίστη ἐργασία, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ, εἶναι νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν περισυλλογὴν τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς Μικρὰν Ἀσίαν εἴτε ὡς ὅμηροι πολιτικοὶ εἴτε ὡς αἰχμάλωτοι εἴτε καὶ ὡς στρατιωτικοὶ καὶ νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἀνευρέσεως αὐτῶν καὶ τῆς μεταφορᾶς των εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Ὑπάρχει τρόπος κατάλληλος, τὸν ὁποῖον νὰ μεταχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις, εἴτε διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀνταλλαγῆς, ἡ ὁποία ἔχει σταλῆ εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν εἴτε διὰ χρήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι δελεαστικόν, ν’ ἀνεύρῃ τέλος πάντων, ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται, τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς Ἕλληνας καὶ νὰ τοὺς μεταφέρῃ ἐνταῦθα. Δεύτερον ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῇ μεγίστη μέριμνα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τόπος εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἀποκατασταθοῦν αἱ 150.000 πρόσφυγες, τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως θὰ στείλῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου. Παραλλήλως πρὸς αὐτὰ τὰ δύο μεγάλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ παρακολουθήσῃ, εἶναι ἡ ἐγκατάστασις τῶν προσφύγων, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ ἀστικῶς καὶ ἀγροτικῶς. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα εἶναι μία μεγάλη πληγὴ ἡ ὁποία προσωρινῶς ἔχει ἐπουλωθῆ μὲ τὰ διάφορα ἐμπειρικὰ φάρμακα τὰ ὁποῖα ἔχομεν δώσει εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἂν τὴν πληγὴν αὐτὴν δὲν θελήσωμεν, κύριοι, νὰ θεραπεύσωμεν ριζικῶς, νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ μεταβληθῇ εἰς μίαν γάγγραιναν, ἡ ὁποία θὰ καταστρέψῃ καὶ τοὺς πρόσφυγας καὶ ἡμᾶς ὅλους μαζί. Εἶναι ἀνάγκη μέτρων ριζικῶν, μέτρων πολὺ σοβαρῶν διὰ νὰ προλάβωμεν τὴν καταστροφήν. Τὰ μέτρα αὐτὰ εἶναι πολλὰ καὶ διάφορα. Τὰ εἶπον ἀρκετοὶ συνάδελφοι καὶ δὲν τὰ ἐπαναλαμβάνω. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων πρῶτον ἀγροτικῶς, δηλαδὴ νὰ μάθῃ ἡ Κυβέρνησις πόσους ἀγρότας ἔχει καὶ τοὺς ὁποίους νὰ ἀποκαταστήσῃ εἰς τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τῶν Ὀθωμανῶν τῶν ἀνταλλαξίμων εἴτε εἰς ἄλλα κτήματα καὶ διάφορα μετόχια, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαλλοτριωθῶσιν. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της ἐπὶ τῶν οἰκιῶν εἰς τὰς ὁποίας ἀποκαθιστᾷ τοὺς πρόσφυγας, διότι γίνονται παράπονα ὅτι αἱ οἰκίαι αὗται θὰ καταστραφῶσιν ἐντὸς ἔτους καὶ τότε πάλιν θὰ φροντίζωμεν διὰ νέας οἰκίας. Φρονῶ ὅτι ἡ λύσις τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος θὰ δώσῃ καὶ μίαν λύσιν εἰς τὸ προσφυγικόν, διότι ἕκαστος πρόσφυξ θὰ λάβῃ τὴν μερίδα του, καὶ ὅταν ἡ Κυβέρνησις τὸν βοηθήσῃ καὶ τῷ παραχωρήσῃ τὰ ἐργαλεῖα καὶ τὰ ζῷα καὶ τῷ δώσῃ σπόρους καὶ χρῆμα, ἀφθόνους θὰ ἀποδώσῃ καρπούς· καὶ νὰ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι οὕτω λύεται τὸ ἀγροτικὸν προσφυγικὸν ζήτημα. Ἡ Συνέλευσις λοιπὸν θὰ κάμῃ πολὺ καλὰ νὰ ψηφίσῃ τὸν ἀγροτικὸν νόμον, διότι μαζὶ μὲ τοὺς ἀκτήμονας γεωργοὺς θὰ ἀποκατασταθοῦν καὶ οἱ πρόσφυγες. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν ν’ ἀποκαταστήσῃ τοὺς πρόσφυγας ἀστούς. Οἱ πρόσφυγες δὲν πιστεύω νὰ εἶναι εὐχαριστημένοι μὲ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν ἀστικῶς. Ἂν οἱονδήποτε πρόσφυγα ἐρωτήσετε πῶς περνᾷ, θὰ σᾶς εἴπῃ ὅτι δὲν εἶναι καλὰ ἀποκαταστημένος. Καλύτερον εἶναι ἐκεῖ ποὺ ἀποκαθίστανται 50 οἰκογένειαι νὰ ἀποκαθίστανται 20 καὶ νὰ μὴ τοὺς λείπῃ οὔτε τὸ νερὸ οὔτε τίποτε.

§31Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Εἰς τὰς Ἀθήνας εἶναι πάντοτε δύσκολος ἡ ἀποκατάστασις.

§32Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καθίσουν εἰς τὰς Ἀθήνας οἱ πρόσφυγες καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην· ἂς πᾶνε καὶ εἰς ἄλλας πόλεις νὰ ἐργασθοῦν καὶ νὰ δώσουν καὶ εἰς αὐτὰς ζωὴν καὶ νὰ μὴ τοὺς λείπῃ οὔτε νερὸ οὔτε τίποτε. Οἱ πρόσφυγες, ὅπως γνωρίζετε ὅλοι, εἶναι ἄνθρωποι εὐφυέστατοι καὶ ἐπιδίδονται εἰς ὅλας τὰς ἐργασίας τὰς ἀγροτικὰς κατὰ πολὺ καλύτερον τρόπον ἀπὸ τοὺς γηγενεῖς· αὐτὸ τοὐλάχιστον τὸ ἀπέδειξαν καὶ εἶναι πολὺ ἐνθαρρυντικὸν διὰ τὸ Κράτος. Διότι, καὶ εἰς τὴν ἀμπελουργίαν καὶ εἰς τὴν μελισσοκομίαν καὶ εἰς τὴν τυροκομίαν καὶ εἰς τὴν καπνοφυτείαν καὶ εἰς τὴν μεταξουργίαν ἂν τοὺς μεταχειρισθῆτε, θὰ τοὺς εὕρητε κατὰ πολὺ καλυτέρους ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους ἀγρότας. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ μὲ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, ὅπου ἀνέλαβον ταῦτα οἱ πρόσφυγες. Ἀλλ’ ἵνα γίνωσιν ὅλα αὐτὰ χρειάζεται χρῆμα. Ἡ Κυβέρνησις, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ συστήσῃ εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ νὰ ἐγγυηθῇ μάλιστα εἰς αὐτάς, νὰ αὐξηθῶσιν αἱ πιστώσεις τῶν προσφύγων ἐπιχειρηματιῶν, εἰς τρόπον ὥστε εἷς πρόσφυξ, ἀναλαμβάνων μίαν ἐπιχείρησιν ἢ μίαν ὑπηρεσίαν, νὰ δύναται νὰ δανεισθῇ ἕνα ποσὸν ὁπωσδήποτε σοβαρὸν διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἐργασθῇ καὶ ζήσῃ καὶ ὄχι νὰ τῷ παρέχηται δάνειον 100 καὶ 200 δραχμῶν. Εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ πρόσφυξ, βοηθούμενος μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν, εἶναι καταλληλότατος διὰ ν’ ἀποδώσῃ ὕλην καὶ διὰ τὸν ἑαυτόν του ὠφέλιμον καὶ διὰ τὸ Κράτος καὶ διὰ τὸν ἐπιχειρηματίαν, ὁ ὁποῖος θὰ τὸν βοηθήσῃ. Ὁ πρόσφυξ ὅμως διὰ νὰ μετακινηθῇ χρειάζεται χρήματα διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τῶν οἰκιῶν, εἰς τὰς ὁποίας θὰ καθίσῃ· διὰ τὰ ζῷα τὰ ὁποῖα θὰ τῷ δοθοῦν πάλιν χρειάζεται χρήματα· τέλος διὰ πᾶν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ αὐτόν, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, ἔχει ἀνάγκην πολλῶν χρημάτων. Ἐγείρεται τώρα τὸ ζήτημα ποῦ θὰ ἐξευρεθοῦν τὰ χρήματα αὐτά. Βεβαίως τὸ δάνειον τῶν 6 ἑκατομμυρίων λιρῶν, τὸ ὁποῖον συνήψαμεν, δὲν εἶναι ἀρκετόν, διότι, ἂν ἕνας κάμῃ ἕνα πρόχειρον λογαριασμόν, θὰ ἴδῃ ὅτι ἓν ἑκατομμύριον περίπου θὰ δαπανηθῇ διὰ τὴν προμήθειαν, καὶ τοὺς μισθοὺς τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἄλλα μικροζητήματα. Ἀπομένουσι 5 ἑκατομμύρια λιρῶν, ποσὸν τὸ ὁποῖον, διανεμόμενον ἀτομικῶς πρὸς τοὺς πρόσφυγας, ἀντιστοιχεῖ εἰς ἕκαστον 800 ἢ 900 δραχμαί. Τόσον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀναμένῃ κάθε πρόσφυξ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι διὰ νὰ ἀποκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες ἔχουσιν ἀνάγκην δανείου 20 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Ἀλλὰ ποῦ θὰ εὑρεθῇ τὸ χρῆμα αὐτὸ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν νὰ μὴ συνάψωμεν ἄλλο δάνειον ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῆς; Εἶναι ἀνάγκη νὰ στραφῶμεν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ πάλιν, νὰ ἐξαντλήσῃ δὲ ἡ Κυβέρνησις ὅλην τὴν ἐπιρροήν της νὰ συνάψῃ καὶ ἄλλο δάνειον, διότι, ὅταν ἐξαντληθῇ τὸ δάνειον τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν, θὰ ἴδωμεν τὰ πράγματα εἰς σημεῖον πολὺ χειρότερον ἀπὸ σήμερον· οἱ πρόσφυγες θὰ ἀρχίσωσι νὰ φωνάζωσι, δικαίως, καὶ πάλιν καὶ δὲν θὰ ἠμπορῇ κανεὶς νὰ τοὺς βοηθήσῃ. Ἂν καταφύγωμεν εἰς τὸ ἐσωτερικόν, θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ φρονῶ ὅτι ὑπάρχουσι πολλὰ χρήματα, ἀλλ’ ὁ κόσμος ἀρνεῖται νὰ δώσῃ, καὶ μάλιστα τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν εἷς κύριος εἰς ἓν κέντρον διασκεδάσεως πληρώνει ἓν ποσὸν 25 δραχμὰς καὶ ἐξοδεύει χιλιάδας δι’ ὀλίγας ὥρας. Εἶναι καλὸν νὰ συσταθῇ εἰς τοὺς πλουσίους αὐτοὺς νὰ ἀφήσουν τὴν σπατάλην καὶ νὰ διαθέτουν μέρος τῶν χρημάτων αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἀναξιοπαθούντων προσφύγων ἀδελφῶν μας. Κύριοι, εἶναι γεγονὸς ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἐξοδεύουσι μηνιαίως 2–3 χιλ. δραχμὰς δι’ ἕνα σκύλον των, τὸν ὁποῖον μάλιστα ἐπ’ αὐτοκινήτου μεταφέρουν διὰ νὰ κάμῃ τὰ λουτρά του, ἵνα μὴ κουρασθῇ, ἐνῷ δὲν δαπανοῦν οὔτε 5 δραχμὰς διὰ τοὺς πρόσφυγας. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι ἀξίζει περισσότερον ἡ ζωὴ 5–6 οἰκογενειῶν προσφύγων, ποὺ μποροῦν νὰ ζήσουν μὲ αὐτὸ τὸ ποσόν, ἀπὸ ἕνα σκύλον. Ἐπίσης, κύριοι, νομίζω ὅτι, ὅταν καὶ οἱ φόροι εἰσπραχθῶσιν, ὅπως χρειάζεται, θὰ δώσωσιν ἀρκετὸν ἀποθεματικὸν ποσόν, τὸ ὁποῖον νὰ διατεθῇ διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ἐρωτῶ μάλιστα τοὺς κυρίους πληρεξουσίους καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν κανεὶς εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπλήρωσε διὰ φόρον καθαρᾶς προσόδου ἢ ἀκινήτου περιουσίας ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου; Καὶ ὅμως ὑπάρχουν ἄνθρωποι ἔχοντες περιουσίαν 100, 200 καὶ 300 ἑκατομμυρίων. Βλέπετε λοιπόν, κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν χρήματα καὶ πρέπει νὰ ἐξευρεθῶσι διὰ τοὺς πρόσφυγας, διότι, ἂν δὲν ἐξευρεθῶσι, τότε θὰ τὰ ἐξεύρωσι μόνοι των μίαν ἡμέραν οἱ πρόσφυγες, ὁπόταν οἱ πλούσιοι δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὰς πιέσεις των. Ἔχω νὰ κάμω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μίαν σύστασιν ἀκόμη: Νὰ περικόψῃ τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου Περιθάλψεως καὶ αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως· εἶναι πάμπολλοι, κατ’ ἐμέ, καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ οἰκονομήσῃ νὰ κάμῃ ἓν μικρὸν δάνειον καὶ νὰ τὸ διαθέσῃ διὰ τοὺς πρόσφυγας. Δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Περιθάλψεως καὶ ὁ τῆς Γεωργίας ἔχουσιν ἀκριβῆ κατάλογον τῶν ὑπαλλήλων τοὺς ὁποίους χρησιμοποιοῦσι δι’ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐμέ, δὲν εἶναι χρήσιμοι καὶ πολύ. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι ἡ περικοπὴ αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων, τοὺς ὁποίους χρησιμοποιοῦμεν διὰ τοὺς πρόσφυγας, ἠμπορεῖ νὰ περιορισθῇ ἀρκετὰ καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ διατεθῇ διὰ τοὺς πρόσφυγας. Ἕνα πρᾶγμα πολὺ ἀκατανόητον παρουσιάζεται εἰς τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν. Εἷς πρόσφυξ διὰ νὰ κάμῃ μίαν ἐργασίαν πρέπει νὰ περιέλθῃ πέντε διάφορα Ὑπουργεῖα καὶ ὑπηρεσίας· νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι πολὺ κουραστικὸν δι’ ἕνα πρόσφυγα, ὁ ὁποῖος δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ μάθῃ ποῦ θὰ εὕρῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ. Φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι πρέπει νὰ ἀποτελέσουν μίαν, καὶ ὅταν θέλῃ εἷς πρόσφυξ νὰ ἐκτελέσῃ μίαν ἐργασίαν ν’ ἀπευθύνεται εἰς ἓν γραφεῖον καὶ οὐχὶ εἰς πέντε. Ἡ σύμπτυξις αὕτη εἶναι ἐξυπηρετικὴ διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Πολλοὶ συνάδελφοι ἀνελθόντες τὸ βῆμα καὶ κατερχόμενοι συνέστησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν σχηματισμὸν Ἐπιτροπῆς Κοινοβουλευτικῆς πρὸς ἐξέτασιν τῶν προσφυγικῶν ζητημάτων. Καὶ ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ διαιρεθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ εἰς τρία τμήματα. Τὸ πρῶτον νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν περισυλλογὴν τῶν προσφύγων καὶ τὴν ἐξεύρεσιν ἐργασίας, τὸ δεύτερον νὰ φροντίσῃ διὰ τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν καὶ τὸ τρίτον διὰ τὴν ἀστικὴν τοιαύτην. Ἐκτὸς τούτου φρονῶ ὅτι εἰς ἑκάστην Γενικὴν Διοίκησιν εἰδικοὶ ἄνθρωποι δύνανται νὰ ἀποτελέσωσι μίαν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάζῃ τοπικῶς τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων καὶ ἡ ὁποία νὰ συνεργάζεται μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ κέντρου καὶ μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως διὰ τὴν ἐπίλυσιν τῶν διαφόρων ζητημάτων. Ἐπίσης εἶναι ἀνάγκη ὅλοι οἱ νόμοι οἱ προσφυγικοὶ νὰ κωδικοποιηθοῦν καὶ διανεμηθοῦν δωρεὰν εἰς τοὺς πρόσφυγας, ὥστε ἕκαστος, θέλων μίαν πληροφορίαν, νὰ τὴν ἔχῃ πρόχειρον καὶ νὰ μὴ καταφεύγῃ εἰς νομομαθεῖς καὶ χάνῃ τὸν καιρόν του, δαπανῶν συνάμα καὶ χρήματα. Εἶναι ἀνάγκη ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι νὰ ἐργασθοῦν ὑπὲρ τῶν προσφύγων, μάλιστα οἱ συνάδελφοι πρόσφυγες πρέπει νὰ διαθέτουν μίαν, δύο καὶ τρεῖς ὥρας ἡμερησίως ὑπὲρ αὐτῶν. Μόνον ὅταν ἐργασθῶμεν τοιουτοτρόπως θὰ ἐξευρεθῇ τὸ ἀπαιτούμενον χρῆμα καὶ νὰ εἶσθε βέβαιοι ὅτι θὰ λυθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, δὲν εἶναι οὔτε κομματικὸν οὔτε κυβερνητικόν, ἀλλ’ ἐθνικὸν καὶ τὸ ὁποῖον εἴμεθα ὅλοι ὑποχρεωμένοι νὰ συνδράμωμεν ὅσον δυνάμεθα.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζώρτζης ἔχει τὸν λόγον.

§34Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Διὰ νὰ μὴ τηρήσω καὶ ἐγὼ τὴν τακτικὴν τῶν διακοπῶν, κύριοι συνάδελφοι, ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ φέρω μερικὰς παρατηρήσεις καὶ νὰ κάμω μερικὰς ὑποδείξεις ἐν σχέσει μὲ τὸ συζητούμενον θέμα. Συνεμερίσθημεν πάντοτε καὶ θὰ συμμερισθῶμεν τὸν πόνον τῶν προσφύγων, δὲν πρόκειται ὅμως νὰ καθήμεθα νὰ ἀσχολούμεθα περὶ τοῦ πόνου τούτου καὶ νὰ κλαίωμεν ἐπὶ τῶν ἐρειπίων τῆς καταστροφῆς, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ βοηθήσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων, διότι ἔχει κατανοηθῆ παρ’ ὅλων ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, ὄχι μόνον ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι τὸ ἐλεύθερον Κράτος ἐγένετο ὑπέρτερον τῆς συμφορᾶς, ὄχι μόνον ἐκ φυλετικῆς ἀλληλεγγύης, ὄχι μόνον ἐξ αἰσθήματος φιλανθρωπίας, ἀλλὰ διότι ἡ ζωὴ τῶν προσφύγων εἶναι ζωὴ ὅλων μας, διὰ νὰ φθάσωμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, καὶ λέγοντες ἀποκατάστασιν ἐννοοῦμεν τὸ τέρμα ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ πρόσφυγες θὰ καταστῶσιν αὐτοσυντήρητοι, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἔχωσι πλέον ἀνάγκην τῆς ἀρωγῆς τοῦ Κράτους. Διὰ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ μάλιστα ὑφ’ ὅλων ἀναγνωρίζεται ὅτι χρειάζονται πολλὰ μέσα, πολλοὶ συντελεσταί, πολλοὶ παράγοντες. Ἀπαραίτητον ὅλων εἶναι ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ διαθέσῃ διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ ἐκείνην ἀκόμη, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐξοικονομήσῃ διὰ μέσων ἐπιστημονικῶν, δι’ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν. Ἐπίσης συμφωνῶ μεθ’ ὅλων τῶν συναδέλφων ἐπὶ τοῦ ζητήματος ὅτι δεῖ, δεῖ χρημάτων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ χρημάτων. Ἀλλ’ ἂν ἤκουσα ὅλους ἐν μιᾷ φωνῇ νὰ ἀναφωνοῦν τὸ «δεῖ, δεῖ χρημάτων», ἐλαχίστους ἤκουσα νὰ ὑποδείξουν τὴν πηγὴν ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρυσθῶμεν τὸ χρῆμα αὐτὸ τὸ ἀπαιτούμενον. Ποῦ θὰ εὑρεθῇ αὐτὴ ἡ χρυσορρόας πηγὴ ἡ ὁποία θὰ μᾶς δώσῃ αὐτὸ τὸ τεράστιον ποσὸν χρήματος, τὸ ὁποῖον χρειάζεται δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν; Διότι ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ζητήματος, κυρίως ὑπὸ τῶν συναδέλφων πληρεξουσίων, παρεστάθη ὅτι χρειάζονται ἑκατομμύρια ἐπὶ ἑκατομμυρίων καὶ δισεκατομμύρια ἐπὶ δισεκατομμυρίων διὰ νὰ τελειώσῃ αὐτὸς ὁ σκοπός.

§35Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Πόσα, κ. συνάδελφε;

§36Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἤκουσα νὰ ὁμιλοῦν περὶ ἑκατομμυρίων, διότι παρέστησαν τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τόσον ὑπερβολικάς, ὥστε ἤκουσα ἀπὸ συνάδελφον νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου νὰ ζητῇ καὶ ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τοὺς πρόσφυγας ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν. Ὁπωσδήποτε διὰ τὴν χρησιμοποίησιν αὐτὴν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ὁ συνετὸς ἐκεῖνος οἰκονογενειάρχης, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅταν δὲν ἠδύνατο νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς οἰκογενείας του, νὰ καταφεύγῃ εἰς δάνεια, δηλ. θὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ δάνειον, παρ’ ὅλας τὰς δυσκολίας, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζονται διὰ τὴν ἔκδοσιν τοιούτων δανείων, ἰδίως ἐξωτερικῶν. Καὶ τὸ ἄλλο χρῆμα πρέπει νὰ τὸ ἀνεύρωμεν ἐκ τῆς ἐκποιήσεως μέρους τῆς περιουσίας μας, ἡ ὁποία δὲν μᾶς ἀποδίδει, τῆς ὁποίας ἡ πρόσοδος δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ εἶναι ἀπαραίτητος ἡ διατήρησίς της καὶ ἑνὸς μέρους τῆς περιουσίας ἐκείνης ἡ ὁποία ἔχει ὑπερβολικὴν ἀξίαν, οὕτως ὥστε νὰ ἀποτελῇ πολυτέλειαν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ διατηρήσωμεν καθ’ ὃν χρόνον ὑποφέρομεν. Καὶ ἡ ἐκποίησις αὕτη ἔγκειται εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν ἀστικῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα ἐγκατελείφθησαν, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὴν στέγασιν ἢ ἄλλην χρῆσιν τῶν προσφύγων, διότι ἔχουσι μεγάλην ἀξίαν. Τοιαύτη ἀστικὴ περιουσία ὑπάρχει πολὺ μεγάλη, ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ εἰδικῶς εἰς τὴν Μακεδονίαν. Καὶ διὰ νὰ καταστήσω σαφεστέραν τὴν σημασίαν τῆς προτάσεώς μου αὐτῆς θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς φέρω ἓν μόνον παράδειγμα, ἐκ τοῦ ὁποίου δύναται τὸ Κράτος νὰ εἰσπράξῃ μέχρι 50.000.000 δραχμῶν τοὐλάχιστον: Εἰς τὴν Φλώριναν καὶ εἰς τὸν κεντρικώτερον τομέα, τὸν ἐμπορικόν, τῆς πόλεως ὑπάρχουν γήπεδα, μαγαζειὰ πεπαλαιωμένα, οἰκήματα ἑτοιμόρροπα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ἀνταλλαξίμους Μουσουλμάνους κατὰ τὰ ⅔, διότι ἡ ἀστικὴ ἰδιοκτησία εἰς τὴν πόλιν αὐτὴν γενικῶς ἀπὸ τῆς Τουρκοκρατίας ἀκόμη εὑρίσκετο εἰς τὰς χεῖρας τῶν Μουσουλμάνων. Ἕνεκα ἐξαιρετικῶν συνθηκῶν ἐν τῇ πόλει αὐτῇ, διότι ηὐτύχησεν ἡ πόλις αὕτη νὰ ἀποκτήσῃ ἓν σχέδιον ρυμοτομίας καὶ οἰκοδομικῆς, ἕνεκα ρυμοτομιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνηργήθησαν ὑπὸ τοῦ Δήμου, ἕνεκα μιᾶς τάσεως φιλοπροόδου τῶν πολιτῶν, ἕνεκα ἀνάγκης ἀκόμη, διότι οἱ κάτοικοι οἱ ἐντόπιοι δὲν εἶχον ἀστικὴν ἰδιοκτησίαν καὶ ἐστεροῦντο ἰδίως μαγαζείων, ἐγένετο μία ὑπερτίμησις ὑπερβολικὴ τῶν γηπέδων καὶ τῶν μαγαζείων, οὕτως ὥστε, ἂν ἐκποιηθῶσι τὰ γήπεδα τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ κεντρικῷ τμήματι τῆς πόλεως, θὰ ἀποδώσουν μέχρι 50.000.000 δραχμῶν. Τὰ γήπεδα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνοικοδομηθοῦν ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ τὰ ἀνοικοδομήσῃ. Οὔτε οἱ πρόσφυγες ἀφ’ ἑτέρου εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὰ οἰκοδομήσουν, διότι οἱ βιοτέχναι οἱ ἔχοντες ἀνάγκην μαγαζείων οἰκονομοῦνται, δὲν μένουν ἔτσι. Ἐκτὸς δὲ τούτου θὰ ἀνακόψουν καὶ τὴν πρόοδον τῆς πόλεως, διότι θὰ μείνουν μέσα εἰς τὴν πόλιν ἀνοικοδόμητα γήπεδα τοῦ Δημοσίου. Παρόμοιον πρᾶγμα συνέβη καὶ εἰς ὅλας τὰς ἄλλας πόλεις τῆς Μακεδονίας, ὅπου ὑπῆρχον Μουσουλμάνοι ἐγκατεστημένοι. Ἤκουσα ἀπὸ κάποιον συνάδελφον ὅτι καὶ εἰς τὰς Σέρρας συνέβη αὐτό. Θὰ ἀποδώσουν μεγαλυτέραν ποσότητα χρημάτων οἱ πολῖται αὐτοὶ καὶ θὰ ἀποτελέσουν τὴν πρώτην ζύμην, τὰ πρῶτα χρήματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐπισκευὴν καὶ ἄλλων οἰκημάτων, τὰ ὁποῖα ἀσφαλῶς ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου θὰ καταρρεύσουν, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ Μουσουλμάνοι τὰ ἠρείπωσαν διὰ τῆς ἀφαιρέσεως θυρῶν καὶ παραθύρων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ οἱ πρόσφυγες δὲν τὰ περιποιοῦνται ὅσον πρέπει. Μὲ τὸ χρῆμα αὐτὸ δυνάμεθα, ὄχι μόνον αὐτὰ τὰ οἰκήματα νὰ ἐπισκευάσωμεν, ἀλλὰ δυνάμεθα καὶ συνοικισμοὺς νέους νὰ ἀνεγείρωμεν ὑπὸ καλυτέρους ὅρους καὶ ὑπὸ τὰς σημερινὰς οἰκονομικὰς συνθήκας. Ἀλλ’ ἀκόμη δυνάμεθα μὲ τὸ κεφάλαιον αὐτὸ νὰ δώσωμεν καὶ χρῆμα εἰς τοὺς βιοτέχνας διὰ νὰ ἠμπορέσουν νὰ ἀνταποκριθοῦν καὶ εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις αὐτῶν τὰς βιοτεχνικάς. Ἤκουσα πολλοὺς ἐκ τῶν συναδέλφων ἀντιπροσώπων τῶν προσφύγων, ἂν καὶ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται, κατ’ ἐμέ, πρόσφυγες πληρεξούσιοι, διότι εἶναι ἀντιπρόσωποι ὅλων τῶν στοιχείων, ἤκουσα νὰ κάνουν τὴν δήλωσιν τὴν προκαταβολικὴν ὅτι ὁπωσδήποτε εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατέβαλε μέχρι σήμερον τὸ Κράτος διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ἀλλὰ τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ ζητήματος ἐφάνησαν ὀλίγον ὑπερβολικοὶ καὶ ἀφίνετο νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι σχεδὸν τίποτε δὲν ἔχει γίνει ἐκ μέρους τῶν προηγηθεισῶν Κυβερνήσεων καὶ τῆς παρούσης. Μοῦ φαίνεται ὅτι τοῦτο εἶναι ὑπερβολικὸν καὶ ἄδικον καὶ ὅτι δὲν συντελεῖ καὶ πολὺ εἰς τὴν περαιτέρω ἀντιμετώπισιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, κύριοι, καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ κανείς, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεφανίσθη τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς πρώτης Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, τὸ ζήτημα τὸ ἀντιμετώπισαν ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις αἱ προηγηθεῖσαι μετὰ τοῦ αὐτοῦ ζήλου καὶ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐξαιρετικῆς προσπαθείας, διότι διέθεσαν ὅλας τὰς δυνάμεις, ἔθεσαν εἰς κίνησιν ὅλον τὸν κρατικὸν ὀργανισμὸν καὶ ἔθεσαν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ζητήματος ὅλα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτει τὸ Κράτος, καθ’ ὃν χρόνον εἶναι ἀληθὲς ἐπίσης ὅτι διὰ τὸν λόγον τοῦτον, λόγῳ τοῦ ζητήματος τούτου τὸ Κράτος παρημέλησε τόσας ἄλλας ἐπίσης ἐπειγούσας ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἐκ τῶν δεκαετῶν πολέμων.

§37Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν παρηκολουθήσατε, φαίνεται, τὰς ἀγορεύσεις τῶν συναδέλφων, διότι κανεὶς δὲν ἔχει εἴπει ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ἔχουν κάνει τίποτε διὰ τοὺς πρόσφυγας· εἶναι ἐσφαλμένη ἡ ἐντύπωσις αὐτή.

§38Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἔκαμαν τὴν δήλωσιν αὐτὴν προκαταβολικῶς, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ ζητήματος παρεστάθησαν τὰ σφάλματα ὑπερβολικά. Πρέπει νὰ ἔχετε ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ζήτημα τὸ διαπραγματεύομαι μετὰ συμπαθείας, ἀλλ’ ἔχω καὶ μερικὰ πράγματα τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λέγωνται καὶ νὰ μὴ παραλείπωνται. Ἐπειδὴ ὅλοι τὰ παρέλειψαν, ἐγὼ αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ τὰ εἴπω καὶ οἱοσδήποτε ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἂς τὰ εἴπῃ ὅλα. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι τὸ Κράτος ἐφρόντισεν ἐπαρκέστατα διὰ τὸ προσφυγικὸν καὶ ἐθυσίασεν ἄλλας ἀνάγκας ἐπίσης ἐπειγούσας τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν ἐκ τοῦ πολέμου. Ἐθυσίασε τὸν Προϋπολογισμόν του ὁλόκληρον. Μήπως δὲν διέθεσεν ὅλας τὰς γαίας; Μήπως ἐφρόντισε τίποτε περὶ βελτιώσεως ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος; Μήπως ἐφρόντισε περὶ ὀρφανῶν, χηρῶν καὶ θυμάτων πολέμου; Εἰς τί ἐφρόντισε; Δύνανται οἱ κύριοι συνάδελφοι πρόσφυγες νὰ εἴπωσιν ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἐφρόντισε τίποτε; Τὸ ἀληθὲς εἶναι ὅτι αἱ Κυβερνήσεις καὶ τὸ Κράτος ἐφρόντισαν ἐφόσον ἠδύναντο. Ἂν δὲν ἀπέδωσαν αἱ προσπάθειαι ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἀποδώσουν, αὐτὸ δὲν ὀφείλεται, βεβαίως, εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὀφείλεται εἰς ἄλλα αἴτια. Διότι τὸ Κράτος εὑρέθη ἀπαράσκευον νὰ ἀντιμετωπίσῃ μίαν τόσον πρωτοφανῆ καταστροφὴν καὶ ἕνα τόσον ἀριθμὸν ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων, ὁ ὁποῖος προσέτρεξεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἄλλη αἰτία, ἡ ὁποία συνετέλεσεν, ὥστε νὰ μὴ ἀποδώσουν αἱ προσπάθειαι τοῦ Κράτους καὶ τῶν Κυβερνήσεων, ἦτο ἡ συχνὴ ἀλλαγὴ τῶν Κυβερνήσεων. Διότι διὰ τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς ἐξηκολούθουν νὰ γίνωνται οἱ πειραματισμοὶ οἱ ἐμπειρικοὶ ἐπὶ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος. Ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ τὸ χειρότερον σύστημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐτίθετο εἰς ἐφαρμογὴν ἀπὸ τὴν ἀρχήν, ἂν ἐξηκολουθεῖτο τὸ ἴδιον ὑπὸ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων. Θὰ εἶχε κάποιαν μεγαλυτέραν πρόοδον εἰς τὸ ζήτημα. Φρονῶ δὲ ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον ἡ συχνὴ ἀλλαγὴ Κυβερνήσεων θὰ ἐπιφέρῃ τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα. Ἕτερον σφάλμα διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀπέδωσαν αἱ προσπάθειαι τῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦ Κράτους εἶναι ἡ ὀργάνωσις τῶν ὑπηρεσιῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐδημιούργησαν τὸ ζήτημα αὐτό. Ρίπτω καὶ ἐγὼ ἕνα λίθον, κ. Ὑπουργέ, κατὰ τῶν ὀργάνων τῶν κατωτέρων κυρίως, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ τὴν τακτοποίησιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐν ταῖς λεπτομερείαις, διότι τὰ γενικὰ μέτρα ἦσαν μέτρα πραγματικῶς τείνοντα εἰς τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν. Δὲν θέλω ὅμως νὰ φανῶ καὶ ἄδικος πρός τινας προσενεγκόντας ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος· ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν καὶ ἐξαίρεσιν. Ὑπῆρξαν ὑπάλληλοι οἱ ὁποῖοι μετ’ ἀφοσιώσεως πράγματι ἀπέβλεψαν εἰς τὴν τακτοποίησιν τοῦ ζητήματος ἐκείνου. Τὰ κατώτερα ὄργανα οὐδεμίαν σχεδὸν προσέφεραν ὑπηρεσίαν, ἀποδειχθέντα ἐντελῶς ἀνίκανα καὶ ἐντελῶς ἀκατάλληλα διὰ τοιαύτας ὑπηρεσίας. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἔργον διοικητικὸν νὰ καθορίσητε τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς καὶ νὰ τὰς διοργανώσητε τελειότερον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, νομίζω ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ τονίσω ὅτι ἐκτὸς τῶν μέσων τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσα, δηλ. παραχωρήσεως γαιῶν, παροχῆς χρήματος, ὡς καὶ τῆς ὀργανώσεως, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι παράγοντες οἱ ὁποῖοι παίζουν μέγαν ρόλον εἰς τὴν ἐπιτυχῆ λύσιν τοῦ ζητήματος. Ὑπάρχει καὶ εἷς ἀρνητικὸς μᾶλλον συντελεστής, ὁ ὁποῖος ἐπιφέρει ἀρνητικὰ ἀποτελέσματα καὶ ὁ συντελεστὴς οὗτος εἶναι ὅτι ἡ ἁρμονία μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἡ Μοῖρα ἔρριψεν εἰς τὸν αὐτὸν τόπον, ἡ ἁρμονία αὐτῶν ὑπονομεύεται καθημέραν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς δυσαρμονίας αὐτῆς μεταξὺ τῶν δύο στοιχείων θὰ εἶναι φρικωδέστατα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κατονομάσω καὶ τὰ αἴτια ἕνεκα τῶν ὁποίων παρουσιάζεται ἡ δυσαρμονία αὐτή. Αἱ προστριβαὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων ὀφείλονται ἐν πολλοῖς εἰς τὰ ὄργανα τὰ ὁποῖα κατωνόμασα πρὸ ὀλίγου, ἀλλ’ ὀφείλονται καὶ εἰς παραγνώρισιν μερικῶν γενικῶν ἀρχῶν, μερικῶν βάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς πολιτείας τουλάχιστον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ἀποβλέπον πῶς νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα καὶ ἀπορροφηθὲν ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν πῶς νὰ φθάσῃ τὸ ταχύτερον εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραβλέψῃ πᾶσαν ἄλλην ἀνάγκην καὶ βαδίσῃ μετὰ σταθεροῦ βήματος πρὸς τὸ τέρμα, ἀλλ’ ἐν τῇ προσπαθείᾳ αὐτῇ, παραβλέπον αὐτὰ τὰ πράγματα τὰ ὁποῖα ὑπονοῶ, μοὶ φαίνεται ὅτι προσέφερε καὶ προσφέρει οὐχὶ καλὰς ὑπηρεσίας.

§39Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, ἐθίξατε τὴν λεπτοτέραν χορδὴν τοῦ προσφυγικοῦ προβλήματος ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἐπίτασις τῆς δυσαρμονίας μεταξὺ τῶν προσφύγων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν ἐντοπίων ἀφ’ ἑτέρου. Ἡ τακτικὴ τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἦτο ἡ ἑξῆς: Προκειμένου περὶ ἀκτημόνων, οὐδεμία ὤφειλε νὰ ὑπάρξῃ διαφορά. Τὸ Κράτος μίαν καὶ μόνην εἶχεν ἱερὰν ἀποστολήν· τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων, ἀδιαφόρως προελεύσεως. Αἱ προστριβαὶ αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὀφείλονται μεταξὺ ἄλλων καὶ εἰς τὴν μειονεκτικότητα, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται μερικὰ ἐκ τῶν κατωτέρων ὀργάνων τοῦ Ἐποικισμοῦ. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὁ κ. συνάδελφος ἔχει πληρέστατον δίκαιον. Ὀφείλομεν δὲ νὰ δηλώσωμεν ὅτι ἐκτὸς τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκονται εἰς τὸ ὕψος των, ὑπάρχουν καὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι καθίστανται πολλάκις ἐπιλήσμονες τῆς ἱερᾶς αὐτῶν ἀποστολῆς. Ἀλλ’ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν, ἡ γραμμὴ ἡ ὁποία ἠκολουθήθη εἶναι ἡ ἀνωτέρω ἀναπτυχθεῖσα, πῶς θέλετε νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν πραγματοποίησιν ταύτης ἄνευ ἑκατέρωθεν θυσιῶν; Ὅλοι ὁμιλοῦμεν ὅτι ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἀπορροφώμενος ἀπὸ τὸν τόπον εἰς ὃν ἐγκατεστάθη, δέον νὰ συμβάλῃ καὶ θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τῆς περιφερείας εἰς ἣν κατηυθύνθη. Ἡ προσδοκωμένη ὅμως ἀναγέννησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ εἰμὴ κατόπιν ἐγκαταστάσεως μονίμου καὶ ἐναρμονίσεως τῶν σχέσεων μετὰ τῶν γηγενῶν. Ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ Φλωρίνης, τὴν ὁποίαν γνωρίζω καὶ τὴν ὁποίαν ἐξήτασα ἐπιτοπίως. Ἡ κατάστασις ἐν αὐτῇ ἐξελίχθη ὡς ἀκολούθως: Ὑπῆρχον πρὸ τῆς ἀνταλλαγῆς 1500 οἰκογένειαι Τουρκικαί. Μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων μετέβησαν 700 οἰκογένειαι προσφύγων καὶ εὐθὺς ἀμέσως ἤρχισαν αἱ προστριβαὶ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἐντοπίων.

§40Γ. ΜΟΔΗΣ. Εἰς τὴν πόλιν δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία προστριβή. Ἐρωτῶ, ποῦ ὀφείλεται αὐτὴ ἡ προστριβή; Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐναρμονίσεως τῶν σχέσεων, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, ἔχομεν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ὅλοι μας νὰ συμβάλωμεν, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀξιώματος τὸ ὁποῖον κατέχομεν. Τότε δὲ καὶ μόνον θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἐναρμονίσεως δὲν εἶναι ζήτημα μόνον κατευθύνσεως, ἀφοῦ ἡ κατεύθυνσις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα, εἶναι γνωστὴ καὶ ἀποδεκτὴ ἐκ μέρους ὅλων ἡμῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ συμβάλῃ εἰς τὴν ἐναρμόνισιν εἶναι ἡ ὑποβοήθησις τοῦ ἔργου ἐκ μέρους ὅλων τῶν τοπικῶν παραγόντων καὶ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὄντως ἐνδιαφέρονται διὰ τὸ γενικὸν τῆς Χώρας συμφέρον καὶ δὲν ἐλαύνονται ἀπὸ ὑπέρμετρον τοπικισμὸν ἢ ἀπὸ μικροϋπολογισμοὺς ἐκλογικούς.

§41Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Θὰ παρεκάλουν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ νὰ μοὶ δώσητε τὴν πληροφορίαν κατὰ πόσον αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου ἐτακτοποίησαν τὸ ζήτημα τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ἐφέδρων καὶ προσφύγων κατόπιν τῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ἀνεκλήθη τὴν πρώτην φοράν, ἐπεκυρώθη τὴν ἄλλην, ἤγαγε δὲ τοὺς ἐφέδρους εἰς προστριβάς, ὥστε νὰ παραπεμφθοῦν εἰς τὸ Στρατοδικεῖον καὶ νὰ φυλακισθῶσιν ἀδικαιολογήτως. Πληροφορίας ζητῶ.

§42Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αἱ πληροφορίαι εἶναι αἱ ἑξῆς: Μὴ ἐκλαμβάνων τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα ὡς ὑπόθεσιν ἀποκλειστικῶς τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ὁσάκις ἐπρόκειτο νὰ ἐπιληφθῶ αὐτοῦ, προσεκάλουν τοὺς ἀντιπροσώπους ἐντοπίων καὶ προσφύγων καὶ κατόπιν ἐξευρέσεως κοινῆς βάσεως ἐπιλύσεως ἐξέδιδον τὰς ἀναλόγους διαταγάς. Τοῦτ’ αὐτὸ ἔπραξα καὶ διὰ τὸ ζήτημα περὶ οὗ ἡ ἐρώτησις τοῦ συναδέλφου. Κατόπιν συνεννοήσεως κατέληξα εἰς καταρτισμὸν σχετικῆς ἐγκυκλίου ρυθμιζούσης τὸ ζήτημα. Ὑποθέτω δὲ ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἦτο μεταξὺ τῶν συμβαλόντων εἰς τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ρύθμισιν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπληροφορήθην τὴν μὴ ταχεῖαν ἐφαρμογὴν τῶν ἀποφασισθέντων, ἔστειλα ἐπιθεωρητὴν μὲ ρητὴν διαταγὴν τὴν τήρησιν τῶν διὰ τῆς ἐγκυκλίου ρυθμισθέντων. Μὲ αὐτὴν τὴν διαταγὴν ἔφυγεν ὁ ἐπιθεωρητής, κ. συνάδελφε.

§43Δ. ΣΑΛΤΑΣ. Εἰς τὴν σύσκεψιν ἣν ἐκάμαμεν παρίστατο καὶ ὁ κ. συνάδελφος.

§44Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ. Αὐτὴν τὴν πληροφορίαν ἤθελον.

§45Δ. ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν τῶν πληρεξουσίων καὶ τῶν παραγόντων τῶν τοπικῶν. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ἡ συνδρομὴ αὐτὴ ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει. Ἂν τὸ ἔργον αὐτὸ δὲν καρποφορεῖ, δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν συνδρομῆς, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς τὴν δικτατωρικὴν ἐξουσίαν, μὲ τὴν ὁποίαν περιεβλήθησαν οἱ ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ ὁποῖοι, ὄχι μόνον ἐπέφερον τέλειον χάσμα μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων, ἀλλὰ θὰ διαιωνίσουν τὸ χάσμα αὐτό. Προσέξατε εἰς τὰς εἰσηγήσεις τῶν πληρεξουσίων, εἴτε προσφύγων εἴτε Μακεδόνων, καὶ τότε θὰ ἴδητε ὅτι πολὺ εὐκόλως θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα καὶ αἱ προστριβαὶ θὰ παύσουν ἀμέσως. Σύστασιν κάμνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Κατηγορίαν δὲν πρόκειται νὰ διατυπώσω, κ. Ὑπουργέ.

§46Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ὅπως ἔχουσι ληφθῆ μέχρι σήμερον, αἱ ἐγκύκλιοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, νομοσχέδια ἀκόμη κατατεθειμένα, διαπνέονται ὑπὸ τοιούτου πνεύματος, τὸ ὁποῖον, εἴτε δικαίως εἴτε ἀδίκως, ὑπὸ τοῦ ἐντοπίου στοιχείου ἑρμηνεύεται δυσμενῶς, ὅτι στρέφεται ἐναντίον του. Ὁ πληθυσμὸς ὁ ἰθαγενὴς διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν ὅτι διώκεται, ὅτι πιέζεται. Ὑπάρχουν δὲ καὶ ἐκδηλώσεις τοιαύτης ψυχολογικῆς καταστάσεως καὶ νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ ἔχῃ γνῶσιν μιᾶς τοιαύτης ἐκδηλώσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἡ πρώτη ἐκδήλωσις, ἡ ὁποία ἀσφαλῶς θὰ ἔχῃ ἐν συνεχείᾳ πολλὰς τοιαύτας. Εἶναι πρᾶγμα ὀλέθριον αὐτό, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργός.

§47Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μένει παρὰ νὰ νομίζετε ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας θεωρεῖ ὅτι εἶναι ἀντιπρόσωπος μόνον τῶν προσφύγων.

§48Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Διὰ νὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, τὸ ἐντόπιον στοιχεῖον αὐτὸ φρονεῖ.

§49Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ φρονεῖ; Λυποῦμαι δηλῶν ὅτι διὰ τῆς στάσεως καὶ τῆς τακτικῆς σας αὐτὸ δυστυχῶς, τὸ ἐπετύχατε.

§50Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἀφοῦ εἶσθε ἀντιπρόσωπος προσφύγων, κ. Τζώρτζη, καὶ ἀγορεύετε δι’ αὐτούς, δὲν λέγετε ὅτι τὸ ἀντίθετον λέγουν οἱ πρόσφυγες; Αὐτὴ ἦτο ὑποχρέωσίς σας, κ. συνάδελφε.

§51Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Θὰ φθάσω ἐκεῖ, ὅτι οἱ πρόσφυγες διαμαρτύρονται. Καὶ αὐτοὶ δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Δὲν μὲ ἀφίνετε νὰ τελειώσω.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, διότι καὶ βραδύνομεν καὶ γίνεται σύγχυσις.

§53Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Λοιπὸν ἄνθρωποι μὲ ἱστορίαν Ἑλληνικὴν ζητοῦν νὰ ἐκπατρισθοῦν ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους πρὸς ὅμορα Κράτη. Εἶναι σύμπτωμα ὀλέθριον. (Θόρυβος).

§54Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. Πρόεδρε; Θὰ εἴπω δύο ἀριθμούς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, σᾶς παρακαλῶ. Δημιουργεῖται θόρυβος.

§56Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ὡμίλησεν ὁ ἀγορεύων περὶ ἀδιαχωρήτου, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθίσατε, κ. Ἰασονίδη. Κύριε Ἀνδρεάδη, δὲν σᾶς δίδω τὸν λόγον.

§58Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος, ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν προσφύγων, θέλει νὰ δώσῃ μίαν πληροφορίαν.

§59Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Διαμαρτυρόμεθα, κ. Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Ἀνδρεάδη....

§61Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποτὲ ἄλλοτε δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον. Θέλω ὅμως τώρα νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν καὶ δὲν μὲ ἀφίνετε.

§62Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ Φλωρίνης.

§63Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Διατί φοβεῖσθε τοὺς ἀριθμούς; Δὲν ἐχάθηκε ὁ κόσμος, ἂν θὰ εἰπῇ δύο ἀριθμούς.

§64Θ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Προάγεται ἡ συζήτησις, κ. Πρόεδρε. Κύριοι, εἰς τὴν πόλιν τῆς Φλωρίνης, εἰς οἰκίας ἀνταλλασσομένων Μουσουλμάνων ἐπῆγαν 422 οἰκογένειαι προσφύγων. Εἰς ὅλον δὲ τὸν νομὸν Φλωρίνης ἐπὶ 3.252 οἰκογενειῶν Τουρκικῶν ἀνταλλασσομένων, ἐπῆγαν μέχρι πρὸ 10 ἡμερῶν, ποὺ ἤμην εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, 1585 οἰκογένειαι προσφύγων. Αὐτὴ εἶναι ἐπίσημος στατιστικὴ τοῦ Κεντρικοῦ Γραφείου τῆς Μακεδονίας. Ὥστε τὸ ἀδιαχώρητον, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, δὲν τὸ βλέπω ἐγώ.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ πρὸ παντὸς νὰ καθίσουν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι. Κύριε Τζώρτζη, συνεχίσατε.

§66Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κατόπιν τῆς διακοπῆς τοῦ κ. συναδέλφου, νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπῆρα τοὺς ἀριθμοὺς ἀπὸ τὰ χαρτιά. Εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν εἶναι 6000 Μωαμεθανοὶ καὶ 4000 Χριστιανοί, θὰ ἔλθωσι δὲ καὶ 2000 ἀπὸ τὸ Μοναστήριον.

§67ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μὴ ἀνακατεύετε τοὺς ἐν Ρουμανίᾳ.

§68Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Σᾶς πληροφορῶ ὅτι θὰ μεταφερθῶσι καὶ ἄλλοι πρόσφυγες. Τὸ ζήτημα δὲν ἔχει λυθῆ. Τὸ ζήτημα εἶναι περὶ τῆς κρίσεως τῆς κατοικίας τῶν Μουσουλμάνων, οἱ ὁποῖοι ἔφυγον καὶ ἀπέζων ἀπὸ ἀγροτικὴν περιουσίαν· ἀλλ’ ἂν εἰς τὰ χωρία ἐπῆγαν ἀγροτικαὶ οἰκογένειαι, πῶς θὰ συντηρηθῶσιν ὅμως εἰς τὰς πόλεις; Θέλω νὰ εἴπω διὰ τὰ μέτρα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας. Λησμονοῦν ὅτι εἰς τὴν Χώραν προηγήθη μία συμβίωσις πέντε αἰώνων μεταξὺ Ἑλληνικοῦ καὶ Μουσουλμανικοῦ στοιχείου. Ἐκ τῆς συμβιώσεως αὐτῆς ἔχουν προκύψει ἐνοχικὰ καὶ ἐμπράγματα δίκαια καὶ δίκαια πάσης ἄλλης κατηγορίας, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ σβεσθῶσι διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς· εἶναι κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ Ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι θὰ ἐπιδράσωσι πολὺ εἰς τὴν καλὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων.

§69Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀδικεῖτε τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὑποθέτω ὅτι οὐδεμία Κυβέρνησις θὰ εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ δυνηθῇ ν’ ἀρνηθῇ κεκτημένα δικαιώματα τοῦ ἐντοπίου κόσμου.

§70Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον ὁμιλεῖ περὶ διαθέσεως κτημάτων.

§71ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω ἐπιστολὴν διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω ὅτι αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε δὲν εἶναι ἀληθῆ.

§72Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως κτημάτων ὁμιλεῖ διὰ τοὺς πρόσφυγας.

§73Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι τῆς Κυβερνήσεως αὐτό;

§74Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Μάλιστα· τὸ περὶ διαθέσεως κτημάτων.

§75Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προχωρεῖτε.

§76Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐπιδιώκεται ἡ μεταβολὴ τῶν κολλήγων εἰς μισθωτὰς καὶ ἀφίνεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα νὰ λύῃ μονομερῶς τὴν μίσθωσιν, ὁπόταν θέλῃ.

§77Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἀντελήφθην τίποτε.

§78Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Ἐγὼ κρούω τὸν κώδωνα τοῦ κινδύνου.

§79Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἄν θέλετε νὰ ὑποστηρίξετε τοὺς τσιφλικιούχους, μὴ διαστρέφητε τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁμιλεῖ περὶ τῶν ἐπὶ μορτῇ καλλιεργητῶν καὶ λέγει ὅτι οἱ ἐπὶ μορτῇ καλλιεργηταὶ θὰ παραμείνωσιν ἐκεῖ ὅπου εἶναι τὸ κεκτημένον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνεγνωρισμένον ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§80Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Θὰ πετάξητε αὐτοὺς ὁπόταν θελήσητε. Αὐτοὺς τοὺς μορτίτας θὰ τοὺς πετάξητε ἔξω εἰς τὴν πρώτην εὐκαιρίαν. Διατί, κ. Ὑπουργέ, δὲν ἐφαρμόζητε τὸ Ν. Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως; Διατί δὲν προβαίνετε εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Ν. Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ πέτραν σκανδάλου εἰς τὰς προστριβὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων; Ὑπάρχει νόμος· διατί δὲν τὸν ἐφαρμόζετε; Καταργήσατέ τον. Καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν, ἦτο ἀνάγκη νὰ τὸν κάμετε σεῖς. Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν τίποτε. Ἀκολουθήσατε τὸν δρόμον τὸν τακτικόν. Ἀλλὰ δὲν ἀναλαμβάνετε τὴν εὐθύνην σεῖς καὶ τὸ Κράτος καὶ αἱ συνέπειαι θὰ εἶναι καὶ κατὰ τοῦ Κράτους καὶ κατὰ τοῦ Ἔθνους. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ἂν ἐπῆλθεν ἕν ἀγαθὸν ἐκ τῆς καταστροφῆς, τοῦτο εἶναι ὅτι ἐπῆλθεν ἡ ἐνίσχυσις τοῦ στοιχείου τοῦ Ἑλληνικοῦ εἰς τὰς βορείους ἐπαρχίας. (Χειροκροτήματα).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλογερᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§82Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡ Συνέλευσις παρηκολούθησε μετὰ προσηκούσης προσοχῆς καὶ ἐνδιαφέροντος τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους πάντας, καὶ ἰδιαιτέρως τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι ἀνέπτυξαν ἐντεῦθεν τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τοὺς πρόσφυγας. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, κύριοι, ὑπῆρχε καὶ εἶναι ἀκόμη κολοσσιαῖον πρόβλημα, δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω δὲ ἐπὶ πολύ, ἀλλὰ δι’ ὀλίγων θὰ προσπαθήσω νὰ παρουσιάσω εἰς ὑμᾶς ὅτι τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ πρόβλημα μέχρι τῆς στιγμῆς ἐπεδιώξαμεν κατὰ τὸν ἐμπειρικώτερον τρόπον νὰ τὸ λύσωμεν. Καὶ ἐρωτῶ: Διατί; Μὴ ἄρά γε δὲν ὑπάρχει ἡ θέλησις ἡ παρὰ πάντων ὁμολογουμένη, καθόσον καὶ αἱ Κυβερνήσεις καὶ πάντες ὅλοι τὴν θέλησιν καὶ τὸ ἐνδιαφέρον εἶχον νὰ τὸ λύσωσιν; Ἀλλὰ διατί τότε; Φρονῶ ἀδιστάκτως, ἐξ ἀγνοίας, καὶ μοιραίως μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ἀκολουθοῦμεν τὸν μᾶλλον ἐμπειρικὸν τρόπον. Βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν ἡ προπαρασκευή. Ἐγεννήθη αἰφνιδίως τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τὸ κολοσσιαῖον αὐτὸ πρόβλημα. Δὲν πρόκειται ἄλλως τε οὔτε νὰ ἐπιρρίψω εὐθύνας οὔτε νὰ κατηγορήσω κανένα. Ἀλλὰ προϊόντος τοῦ χρόνου δὲν ἦτο ἆρά γε δυνατὸν νὰ προκύψωσι στοιχεῖα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ποῖος ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος τρόπος, τὸν ὁποῖον ὤφειλον οἱ διαχειριζόμενοι τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἀκολουθήσωσιν; Κύριοι, ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἔβλεπε κανεὶς ἐνδιαφερόμενον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἀποκαταστάσεως, τὸ Ὑπουργεῖον Περιθάλψεως διὰ τὴν περίθαλψιν τῶν ἀπόρων ἀστῶν. Καὶ ἂν ἤθελέ τις μεταβῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, θὰ ἤθελε παρατηρήσει ὅτι εἰς αὐτὸν τὸν μέγαν κολοσσὸν τῆς ἐργασίας, τὸν ἔχοντα τόσα ζητήματα νὰ ἐπιλύσῃ, ἴσως παρήλαυνε καὶ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Καὶ ὅταν μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας παρατηρεῖ τὸ αὐτὸ ζήτημα, καὶ ἂν τυχὸν μετέβαινεν εἰς τὰς Γενικὰς Διοικήσεις, ὅπως μοὶ συνέπεσε νὰ μεταβῶ ἐν Θρᾴκῃ καὶ Μακεδονίᾳ, θὰ ἔλεγε: «Παρετήρησα εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν δεῖνα ἕνα σωρὸν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι ἔμενον νήστεις, ὑπὸ βροχήν, κακὴν κακῶς καὶ οὐδεὶς ἐφαίνετο ἐνδιαφερόμενος περὶ αὐτῶν». Σᾶς λέγει ὁ Γενικὸς Διοικητής: «Καλέσατε τὸν δεῖνα τμηματάρχην, ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰδικός· τότε νὰ κληθῇ ὁ τῆς Περιθάλψεως· ὄχι, εἶναι ὁ τοῦ Ἐποικισμοῦ». Δὲν γνωρίζει κανείς! Συνέπεσε νὰ εὑρεθῶ διοικητὴς Μεραρχίας ἐν Βερροίᾳ. Μεταξὺ τῶν πολλῶν οἱ ὁποῖοι ἦλθον νὰ μὲ ἐπισκεφθῶσιν ἦλθον καὶ πρόσφυγες καὶ μοῦ κατήγγειλαν φρικώδη πράγματα. Ἐξεπλάγην, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εἶναι ἀληθῆ αὐτά. Δι’ αὐτὸ ἐκάλεσα τὸν Ὑποδιοικητήν, νομίζων ὅτι αὐτὸς θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ. Καὶ πραγματικῶς μοῦ εἶπεν ὅτι εἶναι ἀληθῆ, καὶ ὄχι μόνον ἀληθῆ, ἀλλ’ ὅτι τὰ πράγματα τὰ ἀνέφερε καὶ τὰ κατήγγειλεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ποῖα πράγματα δηλαδή; Αἴφνης ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἄλλως τε οὔτε ἐγνώριζον οὔτε γνωρίζω, εἰς τὰ χωράφια τὰ ὁποῖα ἦσαν πολὺ κατάλληλα ἔβαζεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐκαλλιέργουν, ἵνα δύναται καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος νὰ μετέχῃ τῆς καλλιεργείας καὶ οἱ πρόσφυγες δὲν ἐλάμβανον μέρος. Εἷς διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον παρεδίδοντο ἐκ μέρους τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας κτήνη διὰ νὰ τὰ διανείμῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας, ἐκράτει ἵππους δι’ ἑαυτὸν καὶ τοὺς συγγενεῖς του. Ἐξεπλάγην, ἂν αὐτὸ ἦτο ἀληθές. Εὐτυχῶς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἔτυχε νὰ ταξιδεύωσιν οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας καὶ τῆς Προνοίας. Ἦλθον καὶ εἰς τὴν Βέρροιαν. Ἀνέπτυξα εἰς αὐτοὺς τὰ πράγματα, ἐξήτασαν μετὰ ταχύτητος καὶ ἐπέφερον διορθώσεις. Καὶ ἤρχισε τὸ ζήτημα νὰ ἐξετάζηται οὐσιαστικώτερον καὶ διέθεσα τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπιτελεῖς μου νὰ ἐργασθῶσι τοὐλάχιστον διὰ μερικὰ ζητήματα διὰ τὰ ὁποῖα εἶχον τὴν εὐχέρειαν νὰ ἀσχοληθῶσιν, ὥστε νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀνθρώπους. Μὲ ἄλλας λέξεις, κύριοι, ἐξετάζω καὶ ἐγὼ μὲ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ καθεὶς πῶς ἦτο δυνατὸν τὰ ζητήματα αὐτὰ νὰ ἔλθωσιν εἰς οὐσιαστικωτέραν καὶ καλυτέραν ὁδόν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ μία ὀργάνωσις, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δύναται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα μὲ ἐκεῖνα τὰ μέσα τὰ ὁποῖα διαθέτομεν. Καὶ ἰδοὺ πῶς ἐγὼ τὸ ἐφαντάσθην καὶ δὲν ἔπαυσα ἀκόμη νὰ τὸ φαντάζωμαι τὸ ζήτημα αὐτό. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ εἷς ἄνθρωπος μὲ κῦρος, μὲ ἐνεργητικότητα καὶ μὲ νοῦν διαυγῆ, ὁ ὁποῖος ἀποκλειστικῶς νὰ ἐνδιαφέρεται δι’ ἕνα ὀργανισμόν, δὲν γνωρίζω ἂν θὰ ὀνομασθῇ Ὑπουργεῖον Προσφύγων, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τὸ ὄνομα, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὸ πρωὶ ἕως τὸ βράδυ νὰ ἐνδιαφέρεται περὶ τῶν προσφύγων. Φαντάζομαι δὲ πέριξ τοῦ προσώπου αὐτοῦ διευθυντὰς ἀσχολουμένους, τὸν μὲν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, τὸν δὲ διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ἀστῶν, ἄλλους διὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν κτημάτων, διὰ προμηθείας, διὰ δάνεια κλπ. Φαντάζομαι ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦτο, καλοῦν καθ’ ἑκάστην τοὺς διευθυντὰς καὶ λαμβάνον γνῶσιν τῆς προόδου τῶν ἔργων καὶ τῶν παρουσιαζομένων ἀναγκῶν καθ’ ὅλην τὴν Χώραν, συζητεῖ μετ’ αὐτῶν, ἀποφασίζει καὶ λύει ὅλα τὰ παρουσιαζόμενα ζητήματα, προνοοῦν, προβλέπον καὶ προλαμβάνον ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα, ἀναποφεύκτως, κατὰ τὴν ἐξέλιξιν θὰ παρουσιάζοντο. Δὲν εἶναι ἀνθρωπίνως δυνατόν, κύριοι συνάδελφοι, εἷς διευθυντής, εἷς Ὑπουργὸς νὰ ἀπορροφᾶται δι’ ὅλα τὰ γενικὰ ζητήματα καὶ νὰ ἐξετάζῃ καὶ τὰ κολοσσιαῖα προσφυγικὰ προβλήματα. Τὸ αὐτὸ πρόσωπον θὰ εἶχε καὶ τὴν φροντίδα τῆς ἐναρμονίσεως τῆς ὑπηρεσίας μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ὥστε νὰ μὴ δημιουργοῦνται προστριβαὶ καὶ συγκρούσεις καὶ νὰ μὴ παρουσιάζεται εἷς ὀργανισμὸς δημιουργῶν κράτος ἐν κράτει. Μὲ ὅσα εἶπον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἤθελον νὰ τονίσω ὅτι δὲν ὑπῆρξε δεξιὰ ἡ διαχείρισις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος· ἦτο ἐμπειρική. Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω οὐδένα καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ χρονοτριβήσω, ἤθελον προτείνει τοῦτο: Νὰ σχηματισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τῶν ἐμπειροτέρων καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φαίνονται ὅτι κατέχουσι καλὰ τὸ ζήτημα αὐτό, εὐτυχῶς δὲ δὲν ἔχει ἀποδοθῇ οὐδεμία κομματικὴ χροιὰ εἰς τὸ ζήτημα, διότι ἐνδιαφέρονται ὅλοι δι’ αὐτό. Ἐπιβάλλεται νὰ δημιουργηθῇ εἷς ὀργανισμός, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἀνατεθῇ ἡ συγκέντρωσις ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρουσι τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Π. χ. τώρα ὑφίσταται μία διεύθυνσις ἡ ὁποία ἐργάζεται μόνον διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς κλπ.

§83Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὴ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρει ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι παρατήρησις τὴν ὁποίαν ἐπέφερεν ὁλόκληρος ὁ προσφυγικὸς κόσμος. Τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἀποκαταστάσεως ἦτο ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐσκότισεν. Ἦλθεν εἷς ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος προσετέθη εἰς τοὺς ἤδη ὑπάρχοντας, καὶ προσπαθοῦμεν τίνι τρόπῳ νὰ περισυλλέξωμεν ὅλα αὐτά.

§84Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Ἔστω καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν πρέπει νὰ γίνῃ εἷς ὀργανισμός, ἡ διεύθυνσις τοῦ ὁποίου νὰ ἀνατεθῇ εἰς ἓν πρόσωπον μὲ κῦρος καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνιδιοτελές. Νὰ μὴ ἔχῃ πολιτικὴν χροιὰν αὐτὸ τὸ ζήτημα. Νὰ ἐργασθῶμεν, ἵνα αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δυνηθῶσιν ἐπὶ τέλους νὰ εὕρουν μίαν στέγην. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ὁ κ. Μοργκεντάου καὶ ὅλαι αἱ ὀργανώσεις αὐταὶ εἶναι δυνατὸν νὰ θέλουν τὴν χειροτέρευσιν τοῦ ζητήματος. Ὅταν ὅμως ὑπάρχῃ εἷς ὀργανισμός, ὁ ὁποῖος νὰ ἐργασθῇ πραγματικῶς, ἀσφαλῶς δὲν θὰ ὑπάρξῃ κανὲν πρόσκομμα. Ἂς εἶναι τοὐλάχιστον αὐτὸ μόνον τὸ πρόσκομμα τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἂς λύσωμεν ὅλα τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὴν ὑλικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος. Πρέπει νὰ ληφθῶσιν αἱ λογικώτεραι τῶν ἀποφάσεων, ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸ πρόβλημα θὰ εἶναι δύσκολον, ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς δυσκολώτερον, ὅπως τὸ πρόβλημα ἔχει τεθῇ σήμερον. (Χειροκροτήματα).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐστ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§86Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Συνέλευσιν, καθόσον ὅλα σχεδὸν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἔχουν ἐξαντληθῆ παρὰ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων. Θὰ περιορισθῶ μόνον εἰς τὸ νὰ τονίσω μερικὰς λεπτομερείας ἀφορώσας τὸ ὅλον ζήτημα, ἰδιαιτέρως δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Μακεδονίαν, ὅπου ὑπάρχει τὸ περισσότερον μέρος τῶν προσφύγων. Ἄρχομαι ἐν πρώτοις ἀπὸ τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον μοῦ δίδει ἀφορμὴν νὰ θίξω τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα αὐτὴν τὴν στιγμὴν συνάδελφος ἐκ Φλωρίνης, ὁ κ. Τζώρτζης, ἠθέλησε νὰ πολεμήσῃ, προχθὲς δὲ ἕτεροι συνάδελφοι καὶ συγκεκριμένως ὁ συνάδελφος Τυρνάβου ἐπετέθη δριμύτατα ἐναντίον αὐτῶν, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των ποῖαι εἶναι αἱ συνθῆκαι τῆς Μακεδονίας καὶ αἱ συνθῆκαι Τυρνάβου καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας. Ἐπειδὴ δὲ πρὸ παντὸς τελευταῖος ὁ συνάδελφος Φλωρίνης ἐπετέθη ἐναντίον αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων, θὰ δώσω μίαν ἰδέαν τῆς καταστάσεως ἐν Μακεδονίᾳ, πῶς εἶναι τὰ κτήματα καὶ πῶς κατέχονται σήμερον, διὰ νὰ ἀντιληφθῇ ἡ Συνέλευσις κατὰ πόσον οἱ προλαλήσαντες καὶ ἐπιτεθέντες ἐναντίον τῶν νομοσχεδίων ἔχουν δίκαιον. Τὰ ἀστικὰ κτήματα μέχρι σήμερον ἔχουν ἁρπαγῆ ἀπὸ διαφόρους ἐπιτηδείους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν ἕνα ἢ κατὰ τὸν ἄλλον τρόπον τὰ νέμονται. Σήμερον ἔρχονται οἱ κύριοι αὐτοὶ καὶ ζητοῦν ὅπως αὐτὴ ἡ κατάστασις ἡ ὁποία ἔχει παραταθῆ πέρα τοῦ δέοντος, ἐξακολουθήσῃ νὰ ὑφίσταται. Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, εἶναι ἀδύνατον. Θὰ σᾶς φέρω ἀμέσως παράδειγμα. Εἶπε προηγουμένως ὁ προλαλήσας συνάδελφος Φλωρίνης ὅτι ἓν κτῆμα τὸ ὁποῖον κατέχει εἷς ἐντόπιος πρὸ 30ετίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ πάρῃ τὸ Κράτος καὶ νὰ τὸ δώσῃ εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἀλλὰ δὲν σημαίνει τοῦτο τίποτε. Πληρώνουν εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἐνοίκια μεγάλα διὰ τὰ κτήματα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς θέσιν νὰ στεγάσουν, ὄχι μόνον ἐκείνους, ἀλλὰ καὶ περισσοτέρους. Ὑπάρχουν πολλὰ κτήματα μὲ πολλὰ διαμερίσματα. Πληρώνουν δὲ 300 δραχμὰς μηνιαίως, ἐνῷ ὑπενοικιάζοντες ταῦτα εἰσπράττουν 1000 καὶ 3000 δραχμάς. Αὐτὸ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀνεχθῇ ὁ προσφυγικὸς κόσμος.

§87Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Οὔτε κανεὶς τίμιος πολίτης.

§88Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δείξῃ ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον διὰ τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα κατετέθησαν καὶ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισίν των. Καὶ ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ καὶ νὰ φέρῃ καὶ ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ εἶναι προστατευτικὰ διὰ τὰ προσφυγικὰ συμφέροντα, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπιπλέουν οἱ διάφοροι ἐπιτήδειοι καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ νέμωνται καταχρηστικῶς καὶ μὲ εὐτελέστατα ἐνοίκια καὶ ἀμοιβὰς τὰς περιουσίας τῶν προσφύγων. Ὡς πρόχειρον παράδειγμα θὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ ἑξῆς: Ὅταν κατήλθομεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας διὰ τὸ Δημοψήφισμα καὶ μετὰ τὸ τέλος αὐτοῦ ἠτοιμαζόμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν, ἔρχονται καὶ μοῦ καταγγέλλουν ὅτι ἓν οἰκόπεδον Τουρκικόν, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων, κατεκυρώθη παρὰ τοῦ Κτηματικοῦ Γραφείου εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας Θεσσαλονίκης κ. Ζαρειφόπουλον. Ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας Θεσσαλονίκης ὑπέβαλεν αἴτησιν καὶ ᾐτήσατο τὸ δεῖνα οἰκόπεδον εἰς τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς Θεσσαλονίκης, ἔναντι τοῦ κήπου τοῦ Βασιλέως Γεωργίου κείμενον. Τὸ δὲ Συμβούλιον τῶν Κτημάτων, συνελθὸν εἰς συνεδρίασιν, ἀπεφάσισεν, ὅπως τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἦτο Τουρκικὸν καὶ νῦν προσφυγικόν, δοθῇ εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας διὰ νὰ κτίσῃ.

§89Λ. ΚΑΤΑΦΥΓΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ εἶναι σκάνδαλον.

§90Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐγένοντο, κύριοι συνάδελφοι, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα θέλω ἀναφέρει. Τοῦ ἔδωσαν τὸ οἰκόπεδον ἐπὶ ἐνοικίῳ—συνήθως δίδεται μὲ ἐνοίκιον μιᾶς δεκαετίας— ὅταν δὲ ἅπαξ κτίσῃ καὶ ἔχει πλέον ἐγκατασταθῆ, διότι εἶναι δύσκολον νὰ τοῦ ἀφαιρεθῇ τὸ οἰκόπεδον, φροντίζει ὁ ἐνδιαφερόμενος καὶ τοῦ κανονίζεται εὐτελέστατον τίμημα τοῦ οἰκοπέδου, οὗτινος γίνεται οὕτω κάτοχος. Δὲν παραλείπω νὰ ἀναφέρω ὅτι τὸ οἰκόπεδον αὐτὸ εἶχε ζητηθῆ ἀπὸ πρόσφυγας, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη εἰς αὐτούς, ἀλλ’ εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας Θεσσαλονίκης, ὁ ὁποῖος ἐπέδωκε καὶ σχέδιον μονίμου κατοικίας. Μετέβην εἰς τὸν Γεν. Διοικητὴν καὶ διεμαρτυρήθην ἐντονώτατα.

§91Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Τὸ ἔκαμα καὶ ἐγὼ αὐτό, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ Ὀθωμανοῦ ὑπηκόου.

§92Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐφόσον πρόκειται περὶ Ὀθωμανοῦ ὑπηκόου, διατί ἀναμιγνύετε τὸ Κτηματικὸν Συμβούλιον;

§93Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εὐτυχῶς ὁ Γενικὸς Διοικητὴς δὲν ἐνέκρινε τὴν πρᾶξιν καὶ τὸ κακὸν ἐσταμάτησε. Κατόπιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Φλωρίνης εἶπεν ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν προστριβαὶ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, καθόσον τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα κατέχουσιν οἱ ἐντόπιοι δὲν δύνανται νὰ τὰ λάβωσιν οἱ πρόσφυγες. Καὶ βεβαίως θὰ δημιουργηθοῦν προστριβαί, διότι οἱ ἐντόπιοι κρατοῦν τὰ κτήματα καὶ δὲν ἐδήλωσαν ὅτι εἶναι Τουρκικά, πρᾶγμα ὅπερ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἑτέρου συναδέλφου Φλωρίνης κ. Σαπουντζῆ, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν ὅτι τὴν πρώτην ἡμέραν, καθ’ ἣν ἤρχισεν ὁ Οἰκον. Ἔφορος νὰ κάμνῃ περιοδείαν εἰς τὸν Νομὸν Φλωρίνης, κατόπιν ἐντολῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβε νὰ φροντίσῃ νὰ μάθῃ ποῖα κτήματα Τουρκικὰ κατέχονται παρανόμως καὶ δὲν εἶναι δηλωμένα, εὑρῆκε χωράφια ἀπὸ 140 στρέμματα, τὰ ὁποῖα ἐνέμοντο παρανόμως ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, δὲν ἠξεύρω καλῶς, ἂν μετὰ ἐντοπίων, ἐνῷ αὐτοὶ εἶχον δηλώσει ἄλλο χωράφι. Αὐταὶ αἱ προστριβαὶ ἠμποροῦν νὰ συμβοῦν, ἀλλὰ τί νὰ γίνῃ;

§94Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Προηγουμένως εἴπετε διὰ τὸ οἰκόπεδον Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον κατεκυρώθη ἐπ’ ὀνόματι τοῦ διευθυντοῦ τῆς ἀστυνομίας· τὸ οἰκόπεδον τοῦτο ὑπάγεται εἰς τὴν ἀκτῖνα τῆς ἀποτεφρωθείσης ζώνης;

§95Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὄχι.

§96Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἰς ποῖον ἀνῆκεν;

§97Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἰς Τοῦρκον ἀνταλλακτέον.

§98Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Αὐτὰ τὰ κτήματα διατίθενται ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Κατὰ τίνα τρόπον ἡ ὑπηρεσία παρεχώρησε τὸ κτῆμα, ἔστω καὶ ἐπὶ ἐνοικίῳ, εἰς τὸν διευθυντὴν τῆς ἀστυνομίας;

§99Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὑπέβαλεν ὁ διευθυντὴς μίαν αἴτησιν, ἦτο φίλος τῶν ἀποτελούντων τὸ Συμβούλιον καὶ δι’ αὐτὸ ἔγινε.

§100Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Εἶναι ἡ διαμοίρασις τῶν κολλύβων· δηλώσατέ το καθαρά.

§101ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ διαθέτῃ εἰς ἄλλους κτήματα διατεθειμένα διὰ τοὺς πρόσφυγας;

§102Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Διότι δὲν ἔγινεν ὁ ὀργανισμὸς ἀκόμη. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ψηφισθοῦν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θὰ κανονίζουν τὰ ζητήματα αὐτά· διότι, ἂν βραδύνουν, θὰ καταντήσῃ νὰ μὴ μείνῃ κανὲν κτῆμα διὰ τοὺς πρόσφυγας. Τρίτον παράδειγμα ἐπ’ αὐτῶν τῶν οἰκοπέδων ἔχω τὸ ἑξῆς: Μέσα εἰς τὸν τρίτον τομέα, ὁ ὁποῖος ἐκποιεῖται κατ’ ἀνάγκην καὶ τοῦ ὁποίου τὰ οἰκόπεδα εἶναι τριπλασίας τιμῆς, ὑπάρχουν καὶ Τουρκικὰ ἀνταλλακτέα. Ἔχω πληροφορίας ὅτι ἓν οἰκόπεδον ἀπὸ αὐτὰ ἡ Ἐπιτροπὴ τὸ ἐχάρισεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ νὰ κτίσῃ.

§103Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Αὐτὸ δὲν περιῆλθεν εἰς γνῶσίν μου καὶ θὰ τὸ ἐξετάσω. Πότε ἔγινε;

§104Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μετὰ τὸ Δημοψήφισμα.

§105Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Πᾶσα μεταβίβασις κτήματος ἀνήκοντος εἰς ἀνταλλαξίμους πρέπει νὰ ἀπαγορευθῇ καὶ κηρυχθῇ ἄκυρος.

§106Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη δεικνύει ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἔχει διαφωτισθῆ ἐπὶ ζητήματος πολὺ οὐσιώδους. Ἐδῶ ἐγεννήθη ἓν ζήτημα γηγενῶν καὶ προσφύγων. Τοιοῦτον ζήτημα δὲν ὑπάρχει, οὔτε οἱ πρόσφυγες ἔχουν τὴν γνώμην ὅτι οἱ γηγενεῖς πρέπει νὰ πεταχθοῦν ἔξω διὰ νὰ δημιουργηθοῦν νέοι πρόσφυγες. Ἀλλὰ τὸ παράδειγμα αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνεφέρατε δὲν ἔχει ἀνάγκην νομοθετικῆς ἐργασίας διὰ νὰ διορθωθῇ, ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ἐργασίας ἐκτελεστικῆς, ἡ ὁποία νὰ πατάξῃ τὸν κακοήθη αὐτόν, διότι δὲν πρόκειται περὶ γηγενῶν, ἀλλὰ περὶ ὑπαλλήλων. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ πρέπει, ὄχι μόνον νὰ ἐξωσθοῦν, ἀλλὰ καὶ νὰ τιμωρηθοῦν.

§107Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δυστυχῶς δὲν ὑπῆρχε καμμία ὑπηρεσία, ἡ ὁποία νὰ παρελάμβανε τὰ κτήματα αὐτά. Τώρα τὰ νομοθετικὰ μέτρα προνοοῦν περὶ μιᾶς ὑπηρεσίας· ἑπομένως μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μέτρων αὐτῶν, βεβαίως, οἱ καταλαβόντες ὅλως αὐθαιρέτως τὰ οἰκόπεδα θὰ τιμωρηθοῦν.

§108Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὑπάρχει κάποια ὑπηρεσία, ἡ ὁποία, δυστυχῶς, δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν της· ὑπάρχει τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον τῆς Θεσσαλονίκης. Συγκεκριμένως διὰ τὸ οἰκόπεδον αὐτὸ εἶχον ὑποβάλει πρόσφυγες αἴτησιν, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ ἀπεφασίσθη νὰ τὸ πάρῃ ὁ διευθυντὴς τῆς ἀστυνομίας.

§109Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ἦτο καθ’ ὅλην τὴν γραμμὴν ἁρμόδιον τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον.

§110Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον εἶχε Γνωμοδοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἐν συνεδριάσει, ἐν τῇ ὁποίᾳ συμμετεῖχον καὶ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἀπεφασίσθη ἡ παραχώρησις. Πάντως ὑπεύθυνον εἶναι τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον, διότι δὲν εἶναι μονομερὲς αὐτὸ τὸ παράδειγμα τοῦ Κτηματικοῦ Γραφείου, εἶναι τόσα παραδείγματα πού, ἂν θελήσωμεν νὰ τὰ ἀναφέρωμεν, θὰ ἀπαιτηθῶσι πολλαὶ συνεδριάσεις μιᾶς ὁλοκλήρου Συνελεύσεως. Τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀπησχόλησε καὶ τὴν Ἐπαναστατικὴν Κυβέρνησιν, παρ’ ἧς καὶ ἐλήφθησαν κατάλληλα προφυλακτικὰ μέτρα διὰ νομοθετημάτων, ὅτε τὸ πρῶτον ἔλαβον τὴν εὐγενῆ καλωσύνην δύο ἐκ τῶν τότε Ὑπουργῶν της, ὁ ἐπὶ τῆς Γεωργίας καὶ ὁ ἐπὶ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας νὰ ἔλθουν εἰς Θεσσαλονίκην. Οὕτω δὲ δὲν θὰ εἴχομεν σήμερον οὐδεμίαν ἀπασχόλησιν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ εἴχομεν κερδίσει ἀρκετὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα διηρπάγησαν παρὰ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, ἂν τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν τότε παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν ἐτίθεντο εἰς ἐφαρμογὴν ἔκτοτε. Δυστυχῶς, ὁ τότε Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας ἠρνήθη νὰ τὰ θέσῃ εἰς ἐφαρμογὴν καὶ εἶπεν εἰς τὰ προσφυγικὰ Σωματεῖα, ὅταν ἐπῆγαν ἐν σώματι, ὅτι αὐτὸς δὲν ἐκτελεῖ τοιαύτας ἀποφάσεις καὶ ὅτι «αὐτοὶ ποὺ ἦλθον ἐδῶ καὶ ἔλαβον τὰς ἀποφάσεις αὐτάς, ἂς ἔλθουν νὰ τὰς ἐκτελέσουν». Αὐτὸς ὁ λόγος ἦτο εἷς ἐκ τῶν κυριωτέρων, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐστράφη ἐναντίον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, κατηγορήθημεν δὲ τότε ὅτι διὰ λόγους προσωπικοὺς ἐστράφημεν ἐναντίον του. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργός, δύναται νὰ δοθῇ ὡς προκαταβολὴ εἰς τοὺς πρόσφυγας ἔναντι τῆς ἐγκαταλειφθείσης περιουσίας των καὶ ἐπρότεινεν ὡς ἓν ἐκ τῶν μέτρων τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον Κωνσταντινουπόλεως, τὸ ὁποῖον θέτει κατ’ ἀρχὴν ὡς βάσιν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενος νὰ δώσῃ ἕνα τόσον τοῖς ἑκατόν. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διαφωνήσω μετ’ αὐτοῦ. Προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι θὰ καταφύγῃ εἰς τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον Κωνσταντινουπόλεως μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ πάρῃ μίαν ἰδέαν περίπου ποία εἶναι ἡ περιουσία ἡ ἐγκαταλειφθεῖσα. Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι αὐτὸ δὲν ἐκτελεῖ τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε, καθότι εἰς τὸ Κτηματικὸν Γραφεῖον ἠξεύρετε πῶς ἐδηλοῦντο αἱ χριστιανικαὶ περιουσίαι· εἶναι δηλωμέναι εἰς τὸ ½ ἢ εἰς τὸ ¼ καὶ κάτω τῆς ἀξίας των.

§111Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ πάρω τὴν ἀξίαν τοῦ κτηματολογίου· ἐγὼ ὡμίλησα περὶ ἑνὸς τεκμηρίου καὶ μεταξὺ ἄλλων, τὰ ὁποῖα θὰ κάμωμεν, ἔχομεν ἀνάγκην καὶ τοῦ κτηματολογίου, ἀλλὰ δὲν θὰ στηριχθῶμεν εἰς τὸ κτηματολόγιον. Ἀλλὰ θέλομεν ἐν τῷ μεταξύ, ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τοὺς πραγματικοὺς τίτλους, νὰ ἴδωμεν τί ἠμποροῦμεν νὰ περιμαζεύσωμεν, διότι ὁ κόσμος, ἰδίως ὁ μικροαστικός, ἔφυγε τελείως γυμνός.

§112Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Τὸ κατ’ ἐμέ, κ. Ὑπουργέ, ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, ἡ λύσις ἡ ὁποία εἶναι δυνατὴ εἶναι ἡ ἑξῆς: Εἴπετε διὰ Μητροπολίτας καὶ Δημογέροντας· αἱ Μητροπόλεις εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν παίζουν κανένα ρόλον· ἔπειτα δὲν εἶναι τελεσφόρον τὸ μέτρον τῶν Μητροπολιτῶν, διότι εἰς τοὺς Δεσποτάδες ἔχει γίνει μία τοιαύτη ἀνατροπή, ὥστε δὲν ἠξεύρει κανεὶς οὔτε πρόσωπα οὔτε πράγματα. Ἐπὶ παραδείγματι πάρετε τὸν Σμύρνης. Ὁ Σμύρνης δὲν ὑπάρχει, ἐπίσης ὁ Κυδωνιῶν καὶ λοιποὶ οἵτινες ἀντικατεστάθησαν ἢ θὰ ἀντικατασταθῶσι διὰ νέων. Ἔπειτα λέγετε τοὺς Δημογέροντας, οἵτινες ἔχουν διασκορπισθῆ εἰς διάφορα σημεῖα τῆς Ἑλλάδος. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γίνουν Ἐπιτροπαὶ ἀπὸ προκρίτους, ἀνεξαρτήτως ἂν ἔχουν διατελέσει ἢ μὴ Δημογέροντες, ἀρκεῖ νὰ εἶναι εὐυπόληπτοι καὶ νὰ γνωρίζουν τὰ πράγματα, νὰ μὴ ἀναμιχθῶσι δὲ κληρικοί, οἵτινες, ὡς ἀνέφερα ἀνωτέρω, δὲν γνωρίζουν τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα.

§113Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει αὐτό· πρόκειται περὶ προκρίτων μόνον.

§114Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει ἔχω νὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως ἀπὸ αὔριον ἀρχίσετε καὶ καταρτίζετε τὰς Ἐπιτροπάς.

§115Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γίνεται ἀπὸ δύο ἑβδομάδων καὶ ἠμπορῶ νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ σήμερον ἀρχίζει ἡ ἐργασία αὐτή.

§116Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Διότι, ἂν γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἐντὸς τριῶν μηνῶν θὰ κατορθωθῇ νὰ δοθῇ ἓν ποσοστὸν τῆς περιουσίας καὶ θὰ ἐπέλθῃ ἀνακούφισις εἰς τὴν ἀστικὴν τάξιν, ἥτις ὑποφέρει σήμερον τὰ πάνδεινα. Ἐγὼ αὐτὸ θέλω νὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ τὸ συντομώτερον. Τρίτον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐθνικότητος τῶν ἀνταλλασσομένων, διότι, δυστυχῶς, πρὸ παντὸς ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ζῶμεν ἐν Μακεδονίᾳ, ἔχομεν τόσας καταγγελίας καὶ παραδείγματα, ὅτι αὐτοὶ οἱ κύριοι κατώρθωσαν δι’ ἑνὸς ἢ ἄλλου μέσου ν’ ἀποδεικνύουν ὅτι κατέχουν ὑπηκοότητα Σερβικὴν ἢ Βουλγαρικήν, πρὸ παντὸς δὲ Ἀλβανικήν, ὥστε διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ παραμείνωσιν εἰς τὰς ἰδιοκτησίας των. Ὡρισμένως ἔχω νὰ καταγγείλω ὅτι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὶς καὶ τρὶς ἐψήφισαν, ἐξελέγησαν δὲ καὶ βουλευταί, ἔρχονται σήμερον καὶ διεκδικοῦσιν Ἀλβανικὴν ὑπηκοότητα.

§117Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι ὁ κόσμος ὁ προσφυγικὸς εἶναι ἀνάστατος, διότι τὰ κτήματα τῶν ἐν Μακεδονίᾳ Τούρκων διαφεύγουσι τῆς ἀνταλλαγῆς διὰ τῆς μεθόδου αὐτῆς τῆς ξένης ὑπηκοότητος. Ὡρισμένως δὲ λέγουσιν ὅτι ὁ Τοῦρκος, ὁ ὁποῖος κατέχει εἴκοσι ἑκατομμυρίων ἰδιοκτησίαν, διὰ ψευδῶν μαρτυρικῶν καταθέσεων, κατώρθωσε νὰ ἀναγνωρισθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἑδρεύουσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν εἶναι ἀνταλλάξιμος.

§118Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ σχετικῶς μὲ τὴν καταγγελίαν αὐτὴν τοῦ κ. συναδέλφου θὰ προέτεινα, ὅπως, ὁσάκις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πρόκειται ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν ὑπηκοότητα ἑνὸς Μουσουλμάνου, εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ δημοσιεύῃ τὸ ὄνομα αὐτοῦ καὶ τὰς σχετικὰς ἄλλας πρὸς τὴν ταυτότητά του πληροφορίας εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅλας, ὥστε οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ ἐντείνωσι τὰς ἐνεργείας των πρὸς ἀπόκρουσιν τεκταινομένων τυχὸν πλαστῶν βεβαιώσεων, ἔτι δὲ νὰ ἀναθεωρηθῶσιν ὅλαι αἱ μέχρι τοῦδε ἐκδοθεῖσαι ἀποφάσεις.

§119Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔχω συγκεκριμένως πληροφορίαν σχετικὴν ἐναντίον ἑνὸς πολυεκατομμυριούχου, ὁ ὁποῖος διατείνεται ὅτι εἶναι ξένος ὑπήκοος.

§120Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, δὲν πρόκειται περὶ ξένης ὑπηκοότητος· τὸ ζήτημα προῆλθε, διότι κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς σχετικῆς Συμβάσεως, ὁ πρόεδρος τῆς Μικτῆς Ἐπιτροπῆς κ. Μοντάνια ἠρώτησε τὸν Ἕλληνα ἀντιπρόσωπον κ. Κακλαμάνον, ἂν μεταξὺ τῶν ἀνταλλασσομένων καταλέγονται καὶ οἱ Ἀλβανικῆς καταγωγῆς Μουσουλμάνοι καὶ ὁ κ. Κακλαμάνος ἀπήντησεν ὅτι δὲν καταλέγονται, ὁ δὲ κ. Μοντάνια, εὐχαριστήσας, ἐζήτησε νὰ ἀναγραφῇ ἡ ἀπάντησις αὕτη εἰς τὸ πρακτικόν. Πρόκειται λοιπὸν σήμερον περὶ Μουσουλμάνων, οἱ ὁποῖοι μέχρι πρὸ μικροῦ ἐκαυχῶντο ὅτι ἦσαν Τοῦρκοι καὶ σήμερον παρουσιάζονται ὡς Ἀλβανοί, ὡς Ἀλβανικῆς καταγωγῆς.

§121Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Νομίζω ὅτι σᾶς διαφεύγει ὅτι ζήτημα Μουσουλμάνων Ἀλβανικῆς καταγωγῆς δὲν ὑπάρχει.

§122Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ζητεῖτε ἀλλοῦ τὸ κακόν, ἐνῷ τὸ κέντρον του εἶναι ἐν αὐτῇ τῇ Θεσσαλονίκῃ, ὅπου εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Νομαρχίας ἐργάζεται εἷς ὑπάλληλος, περὶ τοῦ ὁποίου ἀναφέρεται ὅτι κατώρθωσε νὰ ἀπαλλάξῃ Μουσουλμάνους ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τὴν Ἑλληνικήν, ὅπως μὲ ἐβεβαίωσεν ἐμπιστευτικῶς φίλος μου δικηγόρος ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§123Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνακοινοῖ τὰς ἐνεργείας του, ὅταν πρόκειται νὰ ὁρισθῇ ὑπὸ τῆς παρ’ αὐτῷ Ἐπιτροπῆς ἡ ὑπηκοότης Μουσουλμάνων.

§124Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς, οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι, δὲν προδικάζει τὴν ἔννοιαν τοῦ ἂν εἶναι ἀνταλλάξιμος ἢ ὄχι εἷς Τοῦρκος. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι μία ὑπηρεσία παραδέχεται ὅτι εἶναι Τοῦρκος ὑπήκοος, τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι θέλει διατηρήσει τὴν ἰδιοκτησίαν του ἐν Ἑλλάδι, διότι ὑπάρχουν ὡρισμέναι προϋποθέσεις, αἵτινες περιλαμβάνονται εἰς τὴν Σύμβασιν περὶ ἀνταλλαγῆς καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀποφαίνεται ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή.

§125Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, θὰ ἐζήτουν πρῶτον νὰ δημοσιευθῇ κατάλογος ὅλων τῶν Μουσουλμάνων, οἱ ὁποῖοι ἐκρίθησαν ὡς μὴ ἀνταλλάξιμοι, καὶ δεύτερον ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀνταλλάξιμοι.

§126Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ μία καθησυχαστικὴ ἀπάντησις.

§127Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Πρέπει νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ὀνόματα.

§128Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντίρρησιν νὰ δημοσιευθοῦν καὶ ἀποφάσεις ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα, διότι πρόκειται περὶ ἀποφάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι μυστικαί. Εἶναι ἀντικείμενον τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἀλλά, τὸ τονίζω τοῦτο, ἡ ἔννοια τοῦ ἀνταλλαξίμου κανονίζεται κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ συνεπῶς καὶ εἰς ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐνδεχόμενον νὰ ἀναγνωρισθῇ Τουρκικὴ ὑπηκοότης, ἐνδέχεται νὰ μὴ δοθῇ ἡ περιουσία, ἀλλὰ νὰ θεωρηθοῦν ἀνταλλάξιμοι.

§129ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα αὐτό, διότι ὑπάρχει ὑπάλληλος τῆς Γενικῆς Διοικήσεως Θεσσαλονίκης, ὁ ὁποῖος προσκαλεῖ τοὺς Ὀθωμανοὺς ὑπηκόους νὰ μεταβάλλωνται εἰς Ἀλβανοὺς ὑπηκόους.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ κ. Κουρτίδης καὶ τὸ ἔλαβεν ὑπὸ σημείωσιν ὁ κ. Ὑπουργός.

§131Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔχω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου σημείου. Γνωρίζετε ὅτι μετὰ τὸ 1912 εἶχε δοθῆ κἄποιον χρονικὸν διάστημα εἰς τοὺς Τούρκους, ἵνα ἐκλέξωσι μεταξὺ Ἑλληνικῆς καὶ Ὀθωμανικῆς ὑπηκοότητος. Ἐν τῷ μεταξὺ πολλοὶ τῶν Τούρκων εἶχον φύγει εἰς τὴν Τουρκίαν, ἀφῆκαν δὲ τὰ κτήματά των, τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς τὴν μεσεγγύησιν τοῦ Κράτους, ἡ δὲ κατοχὴ τοῦ Κράτους διελύθη ὡς ἐπὶ κτημάτων Ὀθωμανῶν ὑπηκόων. Κατόπιν ὅμως, μετὰ ἓν ἢ δύο χρόνια ἐπέστρεψαν ἐδῶ καὶ διεξεδίκησαν τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα καὶ ἑπομένως ἐπῆραν καὶ τὰ κτήματά των. Σήμερον ἔρχεται ἡ σειρά των διὰ νὰ φύγουν. Παίρνουν τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον γράφει ὅτι ἐγένετο ἡ ἐπίταξις τῶν κτημάτων των ὡς Τούρκων ὑπηκόων καὶ μεταχειρίζονται αὐτὸ πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι εἶναι Τοῦρκοι ὑπήκοοι.

§132Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Φίλτατέ μου κ. συνάδελφε, τοιοῦτον ζήτημα δὲν ἠμπορεῖ νὰ γεννηθῇ, διότι διὰ νὰ ἀναγνωρισθῇ ἡ ὑπηκοότης ἑνὸς ἀνθρώπου, ἐκτὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἔρχεται καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, τὸ ὁποῖον λέγει τὸ ἑξῆς, ὅτι, διὰ νὰ βγάλῃ ἕνας τὰ χαρτιά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, χρειάζεται καὶ ἕνα πιστοποιητικὸν ὅτι ἦτο εἰς τὴν Τουρκίαν, ἕνα πιστοποιητικὸν τοῦ τόπου εἰς τὸν ὁποῖον παραμένει, τοῦ Ὑποδιοικητοῦ Βερροίας π. χ., ἂν παραμένῃ εἰς τὴν Βέρροιαν, τὸ ὁποῖον πιστοποιητικὸν θὰ λέγῃ ὅτι κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἔμενεν εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ περνᾷ ὡς Ὀθωμανὸς ὑπήκοος. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν παρουσιάζει τοιοῦτον ἐπίσημον πιστοποιητικὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς Ὀθωμανὸς ὑπήκοος.

§133Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Διὰ τοῦτο, κ. Ὑπουργέ, ἀκριβῶς ἐφιστῶ τὴν προσοχήν σας, διότι κατορθώνουν διὰ διαφόρων μέσων νὰ παρουσιάζωνται ὡς ξένοι ὑπήκοοι. Καὶ συγκεκριμένως θὰ σᾶς εἴπω κάποιον κύριον Χασὰν Μπέην ἐκ Καστορίας, ὁ ὁποῖος προσπαθεῖ, φαίνεται, νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς Ὀθωμανὸς ὑπήκοος, καὶ τὸν Ναΐν Χότζαν. Καὶ οἱ δύο αὐτοὶ ἔχουν τσιφλίκια καὶ προσπαθοῦν δι’ αὐτῶν τῶν χαρτιῶν νὰ ἀποδείξουν ὅτι εἶναι Ὀθωμανοὶ ὑπήκοοι. Ὁ Χατζῆ Ὀσμὰν περνᾷ γιὰ Ἀλβανὸς ὑπήκοος.

§134ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐξῃρέθη αὐτός;

§135Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὸ ἐβεβαίου εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ὅτι κατώρθωσε νὰ πάρῃ Ἀλβανικὴν ὑπηκοότητα καὶ ὅτι δὲν θὰ φύγῃ. Δὲν θέλω νὰ κατέλθω εἰς προσωπικά. Εἶπον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι θὰ περάσω ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον διὰ νὰ τοῦ δώσω ὀνόματα. Ἂς ἔλθωμεν τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Διάφοροι ὑπηρεσίαι σᾶς ἔδωσαν διαφόρους πληροφορίας ἐπὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως. Ἐγὼ θὰ σᾶς δώσω μερικὰς λεπτομερεῖς πληροφορίας καὶ θὰ σᾶς ἀναφέρω ἀριθμούς, διότι κάποιος τῶν συναδέλφων εἶπε προχθὲς νὰ λέγωμεν πράγματα συγκεκριμένα. Θὰ σᾶς εἴπω ἀριθμούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀμφισβητοῦνται, εὐτυχῶς. Καὶ ἐρχόμεθα πρῶτον εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας. Προτοῦ ἀναλάβῃ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, αὐτὸς ὁ ὀργανισμός, ὅπως ἠξεύρετε, ὑπῆρχεν ἐν Μακεδονίᾳ ὑπὸ τὸ ὄνομα Ἐποικισμὸς Προσφύγων καὶ ἐλειτούργει ἀρκετὰ καλά, ἂν ἐξαιρέσητε μόνον τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἔλθω ἀργότερα· ἐξετέλει ἀρκετὰ καλὰ τὸν προορισμόν του ἐκ μέρους τῶν περισσοτέρων ὑπαλλήλων, ἐξαιρέσει μόνον ὀλίγων μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου. Ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου ὅμως, ὁπότε ἔχει ἀναλάβει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, τὰ πράγματα ἤλλαξαν. Τολμῶ δὲ νὰ εἴπω ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὰ ἔξοδα ηὐξήθησαν, ὅπως θὰ σᾶς ἀναφέρω κατωτέρω, καὶ ἡ ἐργασία ἡ ὁποία γίνεται σήμερον δὲν ἐβελτιώθη.

§136ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἤλλαξαν καὶ τὰ πρόσωπα, κ. συνάδελφε;

§137Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω κατωτέρω. Μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἡ ὑπαλληλία τῆς Γεν. Διευθύνσεως Ἐποικισμοῦ ἐπληρώνετο 50.000 δραχμὰς περίπου μηνιαίως.

§138Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ τὸ Κράτος;

§139Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μάλιστα. Ὁμιλῶ μόνον διὰ τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν, διότι εἶναι καὶ τὸ Γεωργικὸν Γραφεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ σᾶς εἴπω ἰδιαιτέρως. Ὅταν ἦλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἤρχισαν τὰ παχύτατα ἐπιδόματα, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὸ γραφεῖον Ἀθηνῶν, συγχρόνως δὲ ἤρχισε καὶ ὁ ἁθρόος διορισμὸς ὑπαλλήλων ἀνεξαρτήτως ἂν ἐκέκτητο προσόντα ἢ ὄχι. Ἀνῆλθον λοιπὸν τὰ ἐπιδόματα, τὰ ὁποῖα δίδει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων σήμερον, ἐκτὸς τῶν 50 χιλ. δραχμῶν, εἰς 240.000 δραχμῶν κατὰ μῆνα, δηλαδὴ ἀντὶ 50.000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐπλήρωνε τὸ Κράτος διὰ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ, τὸ ὅλον σήμερον πληρώνονται διὰ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ 280.000 δραχ. κατὰ μῆνα, δηλαδὴ ἐπὶ πλέον 230.000 δραχμῶν.

§140Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ τὸ Κράτος;

§141Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μάλιστα, μέχρι τέλους Δεκεμβρίου εἰς τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ, διότι εἶναι καὶ τὸ Γεωργικὸν Γραφεῖον Θεσσαλονίκης καὶ τὰ ἄλλα γραφεῖα. Διὰ τὸ Γεωργικὸν Γραφεῖον θὰ σᾶς εἴπω ἰδιαιτέρως. Ὅταν ἦλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ἤρχισαν τὰ παχύτατα ἐπιδόματα, ὅπως γίνεται καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας. Συγχρόνως δὲ ἤρχισαν οἱ ἁθρόοι διορισμοὶ ὑπαλλήλων ἀνεξαρτήτως ἂν ἐκέκτηντο προσόντα ἢ ὄχι. Ἀνῆλθον λοιπὸν τὰ ἐπιδόματα τὰ ὁποῖα δίδει ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων εἰς 230.000 δρ. κατὰ μῆνα.

§142ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀντὶ 50.000 δραχμῶν δίδονται 230.000;

§143Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὄχι, 50.000 ἀρχικὸς μισθὸς καὶ 230.000 ἐπιδόματα, τὸ ὅλον 280.000 μηνιαίως δηλαδή, ἀντὶ 50.000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπληρώνοντο διὰ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ, σήμερον πληρώνονται 280.000 δραχ. τὸν μῆνα, δηλαδὴ ἐπὶ πλέον κατὰ μῆνα 230.000 δραχ. μόνον διὰ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ.

§144ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τί ἐνοίκια πληρώνονται;

§145Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω ἀργότερα.

§146Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ διευθυντὴς πόσα παίρνει;

§147Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ σᾶς εἴπω γενικῶς καὶ ἔπειτα θὰ σᾶς ἀναλύσω ἕκαστον κονδύλιον. Ἔρχομαι εἰς τὰ γραφεῖα τὰ ἐποικιστικὰ τῆς Μακεδονίας. Μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἐπληρώνοντο 225.000 δραχ. μηνιαίως. Ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μὲ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζει πληρώνει ἐκτὸς τῶν 221.000 δραχ. ἑτέρας 361.200 δραχ. ἐπιδόματα, δηλαδὴ τὸ σύνολον ἀπὸ 221.000 δραχ. γίνονται 582.000 δραχ. Δηλαδὴ τὸ σύνολον ἀντὶ 221.000 γίνεται 580.000 δρ., δηλαδὴ ἐνῷ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἐπληρώνοντο μηνιαίως 270.000 δρ. περίπου σήμερον διὰ τὴν Μακεδονίαν πληρώνονται 860.000. Αὐτὰ μέχρι πρὸ τριῶν μηνῶν· σήμερον πληρώνονται 900.000 δραχ. καὶ περισσότερα, διότι κατὰ μῆνα ἢ καθ’ ἑβδομάδα διορίζονται 10 καὶ 20 ὑπάλληλοι· καθημέραν φυτρώνουν σὰν μανιτάρια. Σᾶς ἀναφέρω ἀναλυτικῶς τί παίρνουν οἱ διάφοροι ὑπάλληλοι: Ἕνας ὑπάλληλος, ὄχι γεν. διευθυντής, ἐλάμβανεν 900 δραχ., σήμερον λαμβάνει 3.000 δραχ., ἄλλος ἐλάμβανε 2.750 μηνιαίως καὶ σήμερον λαμβάνει καὶ ἑτέρας 3.000 ἐπιμίσθιον. Εἶναι καὶ ἄλλοι.

§148ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Οἱ πρῶτοι ὑπάλληλοι πόσα λαμβάνουσιν;

§149Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὁ γενικὸς διευθυντὴς λαμβάνει 6.500 δρ. ἐπιμίσθιον, 3.168 δρ. τακτικὸν μισθόν, 2.000 δρ. ἔξοδα παραστάσεως, τὸ ὅλον δρ. 11.668. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, διὰ νὰ εἴμεθα εἰλικρινεῖς, ὅτι, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὁ κ. Καραμάνος ἐργάζεται.

§150Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Εἶναι καὶ ἐνήμερος τῶν ὑπηρεσιῶν ἢ ἔχει ἱκανότητα;

§151Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Εἶναι δυνατὸν ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἐποικισμοῦ νὰ λαμβάνῃ 13.000 δραχμῶν;

§152Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἠξεύρω, ἂν εἶναι ἐνήμερος. Ὁ κ. Ἰασονίδης μετέβη πρὸ ἑνὸς μηνὸς εἰς τὴν Καβάλλαν καὶ κατήγγειλε πράγματά τινα, εἰς ἀπάντησιν δὲ ἔλεγεν ὁ κ. Καραμάνος πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἔλεγεν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀντεπεξέλθῃ κατὰ τῶν περιστάσεων, διότι δὲν εἶχε χρήματα, ἐνῷ ὁ κ. Μοργκεντάου ἔλεγεν ὅτι ὑπῆρχε περίσσευμα 16.500 λιρῶν. Θέλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι δὲν ἦτο ἐνήμερος καὶ μὴ τὸν ἐπαινεῖτε, δημόσιος ὑπάλληλος δὲ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἐνήμερος δὲν δύναται νὰ τυγχάνῃ ἐδῶ ἐγκωμίων.

§153Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἐπειδὴ ἐρωτᾶτε καὶ προκαλεῖτε ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω τὴν ἀλήθειαν. Ἐπειδὴ μὲ ἐθίξατε καὶ εἴπατε ὅτι ἂν εἶναι ἐνήμερος ὁ κ. Καραμάνος, ἐγὼ θὰ σᾶς εἴπω ἂν εἶναι ἐνήμερος ἢ ὄχι. Ἐγὼ ἔχω ἀντιληφθῆ ἀπὸ τὴν δρᾶσίν του ὅτι εἶναι φίλεργος. Μοὶ ἐδόθη εὐκαιρία νὰ ἐκτιμήσω τὴν ἐργασίαν του καὶ πολλάκις μετέβην εἰς τὰς 8 καὶ 9 μ. μ. τὴν ἑσπέραν εἰς τὸ γραφεῖόν του, ὁπότε τὸν εὗρον ἐργαζόμενον· ἐπὶ τούτῳ προκαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους. Δὲν πρέπει νὰ κατηγορῶμεν ἀνθρώπους εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε· τὸ δίκαιον πρέπει νὰ ἀπονέμηται. Ὁ κ. Καραμάνος ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, προκαλῶ δὲ τὸν συνάδελφον κ. Εὐθυμιάδην καὶ ἄλλους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν τὴν νύκτα εἰς τὸ γραφεῖόν του καὶ τὸν εὗρον ἐργαζόμενον.

§154ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κύριος Ἀδοσίδης πόσα λαμβάνει;

§155Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Εἰς τὸν πίνακα τὸν παρόντα δὲν συμπεριλαμβάνεται, πληρώνεται ἀπ’ ἐδῶ· ἄλλοι λέγουν ὅτι λαμβάνει 100 λίρας τὸν μῆνα, ἄλλοι λέγουν ὅτι λαμβάνει 120 λίρας τὸν μῆνα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω ἰδέαν καὶ τοῦ μισθολογίου τῶν ἐπαρχιῶν. Τακτικὸς μισθὸς 1.600 δραχ. Ἐπόπτης μόνιμος λαμβάνει ἐπιμίσθιον 2.300, ἔκτακτος ἐπόπτης 1.300 καὶ 1.200.

§156Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Τί σημαίνει ἔκτακτος; Δηλαδὴ ὑπάρχει τακτικὸς καὶ μὴ τακτικὸς ἐπόπτης;

§157Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔπειτα ἐρχόμεθα εἰς τοὺς τμηματάρχας.

§158Δ. ΒΑΡΕΛΑΣ. Ποῖος τοὺς διώρισεν;

§159Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοὺς εἶχε διορίσει τὸ Ὑπουργεῖον, κατόπιν τοὺς διώρισεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως. Δι’ αὐτὸ τὰ λέγομεν, διὰ νὰ μὴ νομίζωσιν ὅτι θέλομεν νὰ ἐπιτεθῶμεν κατὰ τῶν μελῶν τῆς ξένης Ἐπιτροπῆς, Δὲν ἔχομεν δεδομένα. Πιθανὸν καὶ αὐτοὶ οἱ κύριοι, οἱ ὁποῖοι διευθύνουσι τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, νὰ μὴ γνωρίζωσι τί γίνεται, διότι, ἂν μάθωσιν ὅτι λαμβάνουν μηνιαίως 280.000 δρ., μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ συγκινηθῶσι.

§160Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Αἱ ξενο–δακτυλό, αἱ ὁποῖαι ἐλάμβανον 4,000 δραχ. μηνιαίως, αὑταὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν Μακεδονίαν;

§161Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ὄχι. Κατόπιν ἔχομεν τὰ ἔξοδα περιοδείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουσι παχυλότατα ἐπιδόματα διὰ χιλιομετρικὰς ἀποζημιώσεις καὶ ὡς εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τῆς ἕδρας των. Συγχρόνως ἠρώτησεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ πόσα ἐνοίκια πληρώνουν. Ὑποθέτω ὅτι ὅλα ὁμοῦ, ἐνοίκια, μισθοὶ καὶ ἐπιδόματα, μόνον εἰς τὴν Μακεδονίαν διὰ τὴν Γεν. Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ, ἀνέρχονται εἰς 1.500.000 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Διότι, ὡς σᾶς εἶπον, οἱ μισθοὶ εἶναι 900.000 δραχμῶν· βάλετε καὶ ὅλα τὰ ἄλλα καὶ θὰ ἴδητε ὅτι τὰ ὑπερβαίνουν.

§162Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Ἡ Διεύθυνσις αὐτὴ ἦτο ἐγκατεστημένη ἐντὸς τοῦ Διοικητηρίου, ἀλλὰ μόλις ὑπήχθη ὑπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, ἐθεώρησε καλὸν νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς πολυτελὲς μέγαρον καὶ ἐμίσθωσε μέγαρον τοιοῦτον ἀντὶ 250.000 δραχμῶν κατ’ ἔτος.

§163Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Συμπεριλαμβάνονται καὶ αὐτὰ εἰς τὰ ἐνοίκια τὰ ὁποῖα εἶπον προηγουμένως.

§164Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Διὰ νὰ εἶναι τὸ ὑποκατάστημα ἀνάλογον πρὸς τὸ κεντρικόν.

§165Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Θὰ μοῦ εἴπητε ἴσως ὅτι ὑπῆρχεν ἀνάγκη περισσοτέρου προσωπικοῦ καὶ δι’ αὐτό, ὅταν ἦλθεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως, ηὔξησε τὸ προσωπικόν.

§166Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς δώσω μερικὰς πληροφορίας, διότι σᾶς ἐνδιαφέρουν μερικὰ πράγματα. Πρῶτον, μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ὅλαι αὐταὶ ἦσαν κρατικαὶ ὑπηρεσίαι. Κατόπιν ἀνέλαβεν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων, ἡ ὁποία, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑπαρχούσης Συμβάσεως, ἀπετέλει αὐτόνομον ὀργανισμὸν καὶ εἶχεν ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ἰδίας ὑπηρεσίας. Ἄλλως τε, προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως τοῦ ἤδη ὀργανισμοῦ Ἀποκαταστάσεως, θὰ σᾶς εἴπω μερικὰ πράγματα, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ σειρά μου. Ἤρχισε τότε ἀγὼν μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως ἀφ’ ἑτέρου, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ὅταν ἦλθεν ἐδῶ, ἐνόμιζον πράγματι ὅτι εὑρίσκονται πρὸ ἑνὸς Κράτους, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ προσφυγικὸν ζήτημα παρουσιάζετο διὰ πρώτην φοράν, ὅτι εἴχομεν 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων γῆς καὶ 1.500.000 ἀνθρώπων καὶ θὰ ἔπαιρναν αὐτὸ τὸ 1.500.000 ἀνθρώπων νὰ τὸ βάλουν εἰς τὰ 5 ἑκατομμύρια στρεμμάτων γῆς. Δὲν εἶχον λάβει ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε φθάσει ὁ κόσμος καὶ εἶχε γίνει κάποια σχετικὴ ἐργασία. Ὅταν ἦλθον ἐδῶ, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως προσεπάθησαν νὰ τονίσουν ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἐποικισμὸς εἰς ἓν ὡρισμένον μέρος καὶ ὅτι πρέπει νὰ συνεχισθῇ ἡ ἐργασία ἡ ὁποία εἶχεν ἀρχίσει ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Κατώρθωσαν νὰ πείσουν τὴν Ἐπιτροπὴν λέγοντες εἰς αὐτήν: «Ἔχομεν ἕνα ὀργανισμόν, πάρε τον καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ἐξακολούθησε τὸ ἔργον ἐπὶ τῇ βάσει ἀκριβῶς τῶν ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι ἔγιναν εἴτε εἰς τὴν Ἤπειρον εἴτε εἰς τὴν Μακεδονίαν». Ἡ δὲ Ἐπιτροπὴ ἐδέχθη νὰ συνεχίσῃ τὸ ἔργον μὲ τὴν ἰδέαν ὅτι θὰ φανῇ συνεπὴς πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ Πρωτοκόλλου. Διότι δὲν δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εὑρέθημεν πρὸ δυσχερειῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν ξένων, διότι διισχυρίζονται ὅτι ἕνα μειονέκτημα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῶν ὑπηρεσιῶν, εἶναι καὶ τὸ μειονέκτημα ὅτι ὁ μισθὸς ὁ διδόμενος ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ προσωπικὸν εἶναι πολὺ κατώτερος τῶν πραγματικῶν ἀναγκῶν τοῦ βίου καὶ ἐπῆγαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ καθώρισαν τὸν μισθὸν ἄλφα. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ ἓν σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου πραγματικῶς ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα ἐπιφυλακτικοὶ εἰς τὰς κρίσεις μας, τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας. Ἐκεῖ δὲ ποὺ ὀφείλομεν νὰ εἴμεθα ἀρκετὰ αὐστηροὶ εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργασίαν. Ἄν, αἴφνης, ἕνας ὑπάλληλος λαμβάνων ἄλφα ἐπιμίσθιον ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ τὸν ὁποῖον λαμβάνει ἀπὸ τὸ Κράτος, κατορθώνῃ νὰ ἀποδίδῃ τὴν ἐργασίαν εἰς διπλάσιον, διότι δύναται νὰ ἀντιμετωπίζῃ τὸ πρόβλημα τῆς ζωῆς, νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι κακόν. Ἀλλὰ εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἐργάζωνται, καὶ ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, γενόμενοι ἐπιλήσμονες τοῦ καθήκοντός των, δὲν ἐργάζονται.

§167Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Μὲ προλαμβάνετε, διότι εἰς αὐτὸ δὲν ἔχω, βεβαίως, ἀντίρρησιν. Ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος ἐργάζεται νὰ ἀμείβεται, ἀλλὰ εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν δὲν συντρέχει τοῦτο. Διότι οἱ ὑπάλληλοι οἱ παλαιοὶ οἱ ὁποῖοι προσέφερον καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των, ἐκεῖνοι σήμερον δὲν πληρώνονται, οἱ νεοδιορισθέντες δὲ δὲν προσφέρουν καμμίαν ὑπηρεσίαν.

§168Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω τὸ ἑξῆς, ὅτι τὴν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ τὴν τέως, ἀπησχόλησε τὸ ζήτημα τοῦ μισθοῦ. Διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι πραγματικῶς ὑποφέρουν εἶναι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἐνῷ, ἂν ἀποσπασθοῦν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, παίρνουν τὸν διπλάσιον μισθόν· ἑπομένως τὸ Κράτος εὑρέθη πρὸ πραγματικῆς δυσκολίας. Ἀπηυθύνθην πολλάκις εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ὑποδείξῃ, ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπῆρχε μία διαβάθμισις, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπήντησεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον προηγουμένως, καὶ κατωρθώσαμεν νὰ δεχθῇ μίαν διαβάθμισιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τραπεζιτικῶν ὀργανισμῶν.

§169Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἔχω ἀκριβῆ πίνακα τοῦ πόσον μισθὸν παίρνουν οἱ παλαιοὶ ὑπάλληλοι καὶ πόσον οἱ νέοι. Τμηματάρχης αʹ τάξεως παλαιὸς ἐν συνόλῳ παίρνει 2700. οἱ δὲ νεοδιοριζόμενοι ὑπάλληλοι, νέοι, ἄνευ προσόντων καὶ ἄνευ προηγουμένης ὑπηρεσίας παίρνουν 3000 καὶ 4000 δραχμῶν. Ὑπάλληλος ὁ ὁποῖος ἔπαιρνεν 600 δραχμὰς καὶ μὲ τὰ ἔξοδά του τῆς παραστάσεως 1200 τὸν βλέπω ἐδῶ πέρα εἰς τὴν κατάστασιν μὲ 4000 δραχμῶν.

§170Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Θέλουσι νὰ τοὺς δώσουν τὴν χλιδὴν τῶν Ἀσιανῶν μεγιστάνων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζει ὅτι ὅσον περισσότερα τοὺς δίνει, τόσον καλύτερον δουλεύουν.

§171Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἰσχυρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι, ἐπειδὴ διαχειρίζονται χρήματα, διὰ νὰ μὴ καταχρασθοῦν, πρέπει νὰ ἀκριβοπληρώνωνται.

§172Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Ἅμα εἶναι κανεὶς κλέπτης καὶ καταχραστὴς ὅσα καὶ ἂν τοῦ δώσῃς θὰ κλέψῃ.

§173Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὸ τοὺς εἶπον καὶ ἐγώ. Ἅμα ὁ ὑπάλληλος εἶναι εὐσυνείδητος, εὐσυνειδήτως θὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν του, ἅμα εἶναι ἀσυνείδητος ὅσα καὶ ἂν τοῦ δώσῃς ἀσυνείδητος θὰ εἶναι. Ἐπίσης εἰς τὴν κατάστασιν βλέπω ἕνα ἄλλον κύριον, ὁ ὁποῖος ἦτο χημικὸς τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, καὶ ἐπειδὴ ἐκτελεῖ δύο–τρεῖς ἀναλύσεις τὸν μῆνα λαμβάνει ἐπιμίσθιον 2700 δραχ. μηνιαίως. Ἔχει δὲ δημιουργηθῆ μία κατάστασις ἀφόρητος, διότι οἱ παλαιοὶ ὑπάλληλοι, λαμβάνοντες 2700 δραχ. καὶ βλέποντες τοὺς ἄλλους νὰ λαμβάνουν 5000 καὶ 6000 δραχ., εὑρίσκονται ἐν ἀναστατώσει. Τὴν ἡμέραν ποὺ μετέβην νὰ πάρω τοὺς καταλόγους μὲ ἔπιασαν δέκα ὑπάλληλοι καὶ μοῦ εἶπον ὅτι δέχονται νὰ ἐκτελοῦν αὐτοὶ τὴν ὑπηρεσίαν μὲ ἕνα μικρὸν ἐπιμίσθιον ἐπὶ τῆς παλαιᾶς των μισθοδοσίας. Ὁ συνάδελφος Ἕβρου κ. Κουρτίδης ἀνέφερεν ὅτι ὑπηρετοῦν εἰς τὸ κέντρον 56 ὑπάλληλοι· ἔχει λάθος ὁ κ. συνάδελφος, 56, οὓς ἀναφέρει, εἶναι περίπου οἱ νεοδιορισθέντες. Πρὸ διμήνου τοὺς ἄφησα 132, σήμερον ἀσφαλῶς θὰ εἶναι 150. Κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς ἄλλο ζήτημα, τοῦ ἐποικισμοῦ καὶ τῶν προμηθειῶν. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν προμηθειῶν δὲν θὰ ὑπεισέλθω εἰς λεπτομερείας, ἵνα συντομεύσω τὴν ἀγόρευσίν μου. Εἶναι τόσον πολλὰ τὰ σκάνδαλα, ποὺ πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσουν ὁλόκληρον συνεδρίασιν. Συγκεκριμένως θὰ ἀναφέρω γεγονότα τινά, τὰ ὁποῖα, πιστεύω, θὰ κινήσουν ἀμέριστον τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Εἰς Αἰκατερίνην πρὸ πολλοῦ ἀνεκαλύφθη βρόμη, ἡ ὁποία διενέμετο εἰς τοὺς πρόσφυγας περιέχουσα 40% ἄμμον. Ἔπειτα εἰς τὴν Βέρροιαν μετεφέρθησαν σιτηρὰ ἀνάμικτα μὲ κεραμίδια. Μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ὀλυμπίας συνάδελφος νὰ εἴπωμεν συγκεκριμένα γεγονότα. Ἔχομεν νὰ ἀναφέρωμεν πάμπολλα, τὰ δύο ἀνωτέρω μοὶ φαίνεται ὅμως ὅτι ἀρκοῦν. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄλλο σύστημα προμηθειῶν καὶ ὄχι τὸ σημερινόν. Καὶ ἀρχίζω πρῶτον ἀπὸ τὸν χορηγητήν, ὁ ὁποῖος τὰ παρέχει μὲ μίαν τιμὴν πολὺ μεγαλυτέραν ἀπὸ τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς. Ἀπὸ τὸν χορηγητὴν ἔχομεν τὸν ἐκφορτωτήν, ὁ ὁποῖος ἔγινεν ἑκατομμυριόχος, ἔπειτα εἰς τὸν πρῶτον ἐπόπτην, τὸν ἄλλον ἐπόπτην τὸν ἰδικόν μας καὶ οὕτως εἰς τὸ τέλος ἡ βρώμη παρουσιάζεται μὲ 40% ἄμμον. Τελευταῖον ζήτημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν Εὐβοίᾳ καὶ τῶν ὁποίων ἡ θέσις εἶναι οἰκτροτέρα παντὸς ἄλλου πρόσφυγος. Πρὸ δύο ἐτῶν μετεφέρθησαν εἰς τὴν Εὔβοιαν, καὶ ἀπελπισθέντες, τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον ἦλθον καὶ μὲ παρεκάλεσαν ἐμένα καὶ τὸν συνάδελφον Καβάλλας κ. Μισυρλόγλου νὰ πᾶμε ἐπὶ τόπου νὰ ἴδωμεν τὴν κατάστασιν. Εἶναι εἰς τρία μέρη, εἰς τὴν Βατώνταν, τὴν Λάμψακον καὶ τὴν Χαλκίδα. Αὐτοὶ εἰς τὴν Χαλκίδα εἶναι εἰς μίαν παραλίαν ὑπὸ σκηνάς, ὅπου ἐπέρασαν δύο χειμῶνας καὶ ἀσφαλῶς καὶ τὸν ἐφετεινὸν τρεῖς ὑπὸ τὰ κρύα καὶ τὰ χιόνια. Ἐρρίφθησαν εἰς τὴν Εὔβοιαν μὲ τὸν σκοπὸν νὰ γίνῃ ἡ ἀπαλλοτρίωσις ὡρισμένων κτημάτων καὶ νὰ ἐγκατασταθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί. Διὰ μὲν τοὺς τῆς Βατώντας πλησίον τῆς Χαλκίδος, ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἀπαλλοτρίωσις δύο κτημάτων τῆς Τριάδος καί τινος ἄλλου. Τῆς Τριάδος κατ’ ἐπανάληψιν ἔγινε καταμέτρησις καὶ ἐκτίμησις, ἀλλὰ τίποτε δὲν ἐγένετο. Ἐστάλη ἕνας γεωπόνος καὶ τὸ ἔβγαλεν 6.000 στρέμματα καλλιεργήσιμα καὶ ἔκαμε τοιαύτην ἔκθεσιν. Ἐστάλη, διότι ὑπῆρχον ἀντίθετοι πληροφορίαι, δεύτερος γεωπόνος, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ ὑπολογίσῃ οὔτε δασύλλιον οὔτε τὸ μεγαλύτερον δάσος, τὸ ἔβγαλεν 82.000 στρέμματα καλλιεργήσιμα. Ὁ ἕνας τὸ ἔβγαλε 6.000, ὁ ἄλλος 82.000 στρέμματα. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι παρὰ τὰ 82.000 στρέμματα οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν ἐγκατεστάθησαν ἀκόμη μέσα.

§174Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, γνωρίζετε σεῖς καλύτερα τὰ πράγματα. Ὅταν ἐπρόκειτο νὰ ἔλθουν, ὑπῆρχε τὸ ζήτημα τῆς τροφοδοσίας τῆς ἰδικῆς των, καθὼς καὶ τὸ ζήτημα τῶν συνοικισμῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐπιάσθησαν μεταξύ των. Ἐξήτασα τὰς ἀπόψεις τοῦ Α, ἐξήτασα τὰς ἀπόψεις τοῦ Β, ἐδῶ παρουσιάζονται ἄλλαι ἀπόψεις τῶν ἀγαπητῶν συναδέλφων. Ἐπῆγα εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, διὰ νὰ κατορθώσω νὰ καθορίσω τὸ ζήτημα τοὐλάχιστον τῆς διατροφῆς των, ἐκεῖ δὲ εὑρέθην πρὸ δύο ἀντιπροσώπων, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἐγύριζε μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, οὐδεμίαν δὲ σχέσιν εἶχε μὲ τὰ ζητήματα αὐτά. Ἑπομένως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας δὲν κατώρθωσε νὰ κάμῃ μελέτην ἐπὶ καθωρισμένων στοιχείων, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἐγκαίρως κατωρθώσαμεν νὰ τοὺς συνενώσωμεν ὅλους καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως ἐφάνη πρόθυμος, συνάμα δὲ καθώρισε καὶ τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον θὰ ἔδιδε διὰ τὸ ζήτημα τῶν οἰκοδομῶν, δηλαδὴ τὰ ὑλικὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐδίδοντο εἰς τοὺς πρόσφυγας, καὶ καθωρίσθη καὶ τὸ ζήτημα τῶν ἐργατῶν. Δηλ. τὸ ζήτημα εἶναι σήμερον τῆς τυπικῆς ἁπλῶς ἐπιτάξεως.

§175Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Αὐτὰ ἐγένοντο τώρα τελευταίως. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ γίνῃ ἡ ἐπίταξις, διότι εἶναι ὁ τρίτος χειμῶνας καὶ θὰ μείνουν πάλιν ἔξω.

§176Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν θὰ λείψῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπίταξιν.

§177Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Συγχρόνως εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν Λαμψακηνῶν, πολλοὶ τῶν ὁποίων εὑρίσκονται μέσα εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ δὲν ἔχει γίνει ἡ ἐπίταξις. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ καὶ δι’ αὐτοὺς ἡ ἐπίταξις.

§178Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, μὴ νομίζετε ὅτι τὰ ζητήματα εἶναι τόσον εὔκολα. Ὑπάρχουν πολλαὶ δυσχέρειαι.

§179Ε. ΓΟΝΑΤΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐφόσον ὑπάρχουν ὅλαι αὐταὶ αἱ δυσχέρειαι, διατί ἐπῆγαν καὶ τοὺς ἔρριψαν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους καὶ κάθηνται ἐκεῖ δύο χρόνια;

§180Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Οἱ Λαμψακηνοὶ εἶναι ἐκεῖ ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡ ἀναχώρησις ἐκ Λαμψάκου.

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὶν διακόψωμεν, θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν νὰ στείλω τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῶν ἐπερωτήσεων εἰς τὰ Ὑπουργεῖα. Αἱ ἐγγεγραμμέναι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἐπερωτήσεις εἶναι περὶ τὰς 180. Ἐξ αὐτῶν αἱ ἡμίσειαι εἶναι ἐρωτήσεις, αἱ ὁποῖαι μετεβλήθησαν εἰς ἐπερωτήσεις, διότι δὲν ἀπήντησαν ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας τὰ Ὑπουργεῖα. Θὰ ζητήσω λοιπὸν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὴν ἄδειαν νὰ τὰς στείλω ἐκ νέου εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, θὰ παρακαλέσω δὲ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ διατάξουν ὅπως δοθοῦν ἀπαντήσεις καὶ οὕτω πως ἐλαφρύνομεν κατὰ πολὺ τὴν ἐργασίαν αὐτήν.

§182ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτομεν διὰ τὴν 11 μ. μ.

(Ὥρᾳ 10 μ. μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11.15′ μ. μ.)

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συμφώνως πρὸς τὴν δοθεῖσάν μοι πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως ἐντολὴν ἐνίσχυσα τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν (Δημ. Ἀσφαλείας, κεντρικῆς καὶ τοπικῆς Διοικήσεως), καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ κατατεθέντα τρία νομοσχέδια περὶ αὐτοδιοικήσεως τῶν νομῶν κλπ. διὰ τῶν κυρίων Δ. Μαργέτη, Θ. Χαβίνη, Ν. Δαγρέ, Δ. Ἀνδρεάδου, Η. Παναγιωτοπούλου, Ν. Καλέλλη καὶ Σπ. Θεοδωροπούλου. Συνεχίζομεν τώρα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἀντωνιάδης.

§185Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ὅταν πρὸ ἡμερῶν ἀνηγγέλθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, ἐνόμισα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπρόκειτο νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔργου τῶν Κυβερνήσεων ἀπὸ τοῦ 1922 καὶ ἐντεῦθεν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς μέχρι σήμερον, καὶ τὸ πρόγραμμα τῆς μελλούσης δράσεώς της ὡς πρὸς τὴν πρακτικὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ. Καὶ μὲ τὴν σκέψιν ταύτην ἐνεγράφην νὰ ὁμιλήσω, καίτοι δὲν εἶμαι πρόσφυξ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν ἀντιλαμβάνονται πλεῖστοι ἐκ τῶν παρακαθημένων συναδέλφων, καὶ εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὅπως, ἀφοῦ ἀκούσω τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν μέλλουσαν δρᾶσίν της, ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τὰς ἀντιλήψεις μου ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν θεμάτων. Δυστυχῶς, ἡ συζήτησις ἔλαβεν ἀρνητικὴν μορφὴν κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου καὶ ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν λεπτομερείας σημαντικὰς καὶ ἀσημάντους, ἠκούσαμεν ἔκτροπα, παράπονα, καταχρήσεις, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἠδύναντο νὰ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον ἐπερωτήσεων, ἐφ’ ὧν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἀπαντήσῃ, ἐκθέτουσα ποῖα μέτρα ἔλαβε καὶ ποῖα σκοπεῖ νὰ λάβῃ πρὸς θεραπείαν τῶν κακῶς γενομένων. Ἀλλ’ αὐτό, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι ἐπουσιῶδες μέρος. Τὸ ὅλον προσφυγικὸν ζήτημα δυνάμεθα νὰ χωρίσωμεν εἰς δύο. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἐκτελεσθέντος ἔργου ζήτημα δηλαδὴ εὐθυνολογίας — καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ μέλλοντος νὰ ἐκτελεσθῇ — ζήτημα προγράμματος. Ἦτο συνεπῶς λογικώτερον καὶ σκοπιμώτερον νὰ σκεφθῶμεν πρὶν ἢ ζητήσωμεν εὐθύνας ἀπὸ τοὺς διαχειρισθέντας μέχρι σήμερον τὰ κοινά, νὰ ἐξετάσωμεν τί πρέπει νὰ γίνῃ, διὰ νὰ τεθῇ τέρμα εἰς κατάστασιν ἡ ὁποία ἐγκυμονεῖ μεγίστους κινδύνους. Ἠκούσαμεν πλείστας ὅσας λεπτομερείας καὶ ἀπωλέσαμεν πολύτιμον χρόνον· διὰ τοῦτο καὶ ἐγώ, καίτοι ἀπεφάσισα νὰ παραιτηθῶ τοῦ λόγου, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ὄχι, βεβαίως, διὰ νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτὰ πράγματα, ἀλλὰ διὰ νὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, τοὺς τυχὸν ἔχοντας νὰ ἐκθέσωσι καὶ ἄλλας λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, νὰ ἀναβάλωσιν αὐτὰς καὶ νὰ σκεφθῶμεν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐμφανίσωμεν ἑνιαῖον πρόγραμμα διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καί, ἐφόσον ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν Α ἢ Β λόγον δὲν ἐξέθεσε τὸ ἰδικόν της πρόγραμμα, νὰ προτείνωμεν τὸ πρόγραμμα τοῦτο, ζητοῦντες τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν ἐφαρμογήν του ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο θὰ ἐστηρίζετο ἐπὶ συστήματος, ὅπερ μοιραίως θὰ ἐπήγαζεν ἀπὸ τὰς ἑξῆς δύο θεμελιώδεις σκέψεις, ἃς θὰ ἐγέννα ἡ ἀρνητικὴ ἢ θετικὴ ἀπάντησις εἰς τὸ ἀμείλικτον ἐρώτημα, ὅπερ ὑποχρεούμεθα νὰ κάμωμεν, τὸ ἐρώτημα δηλονότι, ἂν ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἐπαρκὴς ἐδαφικῶς καὶ πλουτολογικῶς νὰ συντηρήσῃ τὸν πληθυσμὸν ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφὴν ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα. Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, ἂν ἀπαντήσωμεν καταφατικῶς, μοιραίως εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ χαράξωμεν καὶ ἐπὶ τῆς βάσεως αὐτῆς ἓν ὡρισμένον πρόγραμμα· ἂν ἀπαντήσωμεν ἀρνητικῶς, κατ’ ἀνάγκην θὰ χαράξωμεν ἕτερον πρόγραμμα. Ὡς θὰ ἴδητε, κύριοι συνάδελφοι, τὸ Κυβερνητικὸν πρόγραμμα, μολονότι δὲν ἐξετέθη σαφῶς καὶ συγκεκριμένως δι’ ἰδίας ἐκθέσεως ἐνώπιον ἡμῶν, ἐν τούτοις πηγάζει ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων καὶ ἀπὸ τὸ σύνολον τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ἐνήργησε καὶ ἐνεργεῖ ἡ Κυβέρνησις. Τὸ σύνολον τῶν νομοσχεδίων, ποὺ ψηφίζετε, ἀφορᾷ τὸ ἀγροτικὸν ζήτημα, τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, τὸ σύστημα τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ σύστημα τῆς Δικαιοσύνης, τὸ σύστημα τῆς Διοικήσεως, ἀφορᾷ ἐν ἑνὶ λόγῳ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ δημοκρατικοῦ προγράμματος, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ἐξαρτᾶται ἡ λύσις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Διότι, νομίζω, δὲν πρέπει νὰ αὐταπατώμεθα, προσφυγικὸν ζήτημα, κατ’ ἐμέ, ὑπάρχει μόνον εἰς τὴν ἀρχήν, μόνον ὅταν οἱ πρόσφυγες ἔρχωνται καὶ ζητοῦν προσωρινὴν περίθαλψιν καὶ στέγασιν. Τότε μόνον ὑφίσταται προσφυγικὸν ζήτημα. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα μετεβλήθη ἤδη εἰς κοινωνικὸν καὶ ὡς τοιοῦτον δέον, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, νὰ ἀντιμετωπισθῇ. Προχωρῶ ἔτι περαιτέρω: Θεωρῶ σκόπιμον ἀπὸ ἀπόψεως ψυχολογικῆς ἰδίως νὰ μὴ γίνεται κἂν λόγος περὶ προσφυγικοῦ ζητήματος. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι ἀντιπροσωπεύουν μεγαλύτερον ἀριθμὸν προσφύγων, ἂν καὶ ἐγὼ τὴν λέξιν πρόσφυξ δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι ἀντιπρόσωπος προσφύγων — ἄλλως τε ἡ ἰδιαιτέρα μου πατρὶς ἐπροσφυγοποιήθη δὶς κατὰ τὰ τελευταῖα δέκα ἔτη—διότι εἰς τὴν περιφέρειάν μου οἱ περισσότεροι ἐκλογεῖς εἶναι πρόσφυγες καὶ θὰ ἔχω καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑπερασπίσω δικαιώματα προσφύγων. Συνεπῶς ἡ λέξις πρόσφυξ ἔπρεπε νὰ ἐξαλειφθῇ ἐντελῶς καὶ ν’ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ὑπὸ τὴν κυρίως κοινωνικὴν μορφὴν αὐτοῦ, τὴν μορφὴν τῆς παροχῆς ἐργασίας εἰς τοὺς ἀέργους, καὶ τὴν μορφὴν τῆς στεγάσεως τῶν ἀστέγων. Αἱ δύο αὗται ἀπόψεις εἶναι ἐκεῖναι, ὑπὸ τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Συνεπῶς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ μεριμνήσωμεν πρωτίστως διὰ τὰ δύο αὐτὰ ζητήματα. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ζητήσω τὴν μετατροπὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως εἰς Ὑπουργεῖον Ἐργασίας καὶ τὴν συγκρότησιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐμελέτα τὸ πρόβλημα αὐτὸ τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δυστυχῶς, ἐξ ἀρχῆς τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον εἶχον ἀκολουθήσει αἱ Κυβερνήσεις ἦτο κρᾶμα τῶν δύο συστημάτων, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη ἐκ συγχύσεως τῶν δύο ἀπόψεων, πρῶτον ὅτι εἶναι ἡ Ἑλλὰς καὶ δεύτερον ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκής. Κατὰ τὴν πρώτην ἄποψιν, τὸ πρόγραμμα θὰ ἦτο περισσότερον θετικόν, θὰ ἐνέπνεε περισσότερον τὴν πεποίθησιν εἰς τοὺς πρόσφυγας ὅτι θέλουσι μείνει ἐνταῦθα καὶ ὅτι θὰ εἶχον ὅμοια δικαιώματα καὶ ὁμοίας ὑποχρεώσεις μὲ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας. Ἡ ἄλλη ἄποψις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία θὰ ὑπέθαλπε τὸν πατριωτισμόν, θὰ ὑπέθαλπε τὴν ἐλπίδα τῆς ἐπανόδου εἰς τὰς ἑστίας των καὶ θὰ ὑπέθαλπεν ἀκόμη καὶ κάποιαν διχόνοιαν μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων. Ἦτο μοιραῖον λοιπὸν αἱ Κυβερνήσεις νὰ ἄγωνται καὶ νὰ φέρωνται ἀπὸ δύο προγράμματα μὴ δυνάμεναι νὰ σκεφθῶσιν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωσι μίαν σταθερὰν κατεύθυνσιν. Αὐτὴ δὲ ἡ ἔλλειψις πεποιθήσεως ἠνάγκαζε τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἀποβλέπωσι πάντοτε εἰς τὴν προσωρινότητα. Δι’ αὐτὸ εἴδομεν τὰ δωμάτια τῶν συνοικισμῶν ὀτὲ μὲν νὰ καταρρέουν, ὀτὲ δὲ νὰ ἐγκαταλείπωνται ὡς ἀνθυγιεινά, ἰδίως εἰς τὰς ἀγροτικὰς περιφερείας. Ἐκ τῆς ἐλλείψεως συστήματος καὶ σαφοῦς πολιτικῆς κατευθύνσεως ἢ μᾶλλον ἐκ τῆς συγχύσεως τῶν προεκτεθεισῶν δύο πολιτικῶν κατευθύνσεων τὸ Κράτος ὁμοιάζει πρὸς ἅρμα συρόμενον ἀπὸ δύο θυμοειδεῖς ἵππους, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν εἷς βαδίζει πρὸς τὰ δεξιά, ὁ δὲ ἕτερος πρὸς τὰ ἀριστερά. Ὁσηνδήποτε δεξιότητα καὶ ἂν ἔχῃ ὁ κυβερνήτης, τὸ ἅρμα θὰ ἀδρανήσῃ, ἂν δὲν κατατεμαχισθῇ.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ εἶσθε δίκαιος πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι μέχρι τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ἦτο μοιραία αὐτὴ ἡ ἀβεβαιότης. Μετὰ τὴν Συνθήκην τῆς Λωζάννης θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητος ἡ ἀντίληψις αὐτή.

§187Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμβάσεως περὶ Ἀνταλλαγῆς καὶ μετὰ τὴν Σύμβασιν τοῦ Δανείου, τὴν ὁποίαν Σύμβασιν, φρονῶ, ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν μᾶς ἐπέβαλε κατ’ εἰσήγησιν παρασκηνιακὴν τῶν Δυνάμεων ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἤθελον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰρήνην εἰς τὰ Βαλκάνια καὶ αἱ ὁποῖαι εἶχον συμφέρον νὰ ἐπιδιώξωσιν, ὅπως μὴ χρησιμοποιηθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς πολεμικοὺς σκοπούς, ἡ ἀμφιταλάντευσις μεταξὺ τῶν δύο πολιτικῶν κατευθύνσεων δὲν εἶχε λόγον ὑπάρξεως. Τοὐναντίον ἐπεβάλλετο ἡ ἐκλογὴ τῆς πρώτης κατευθύνσεως, τῆς στηριζομένης εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἱκανὴ νὰ συντηρήσῃ τὸν νέον πληθυσμόν, ὅστις θὰ παραμείνῃ ἐντὸς τῶν σημερινῶν ὁρίων. Ἀπὸ τῆς αὐτῆς σκέψεως ἄλλως τε ὁρμωμένη καὶ ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν μᾶς ἐπέβαλε τοσούτους περιορισμοὺς εἰς τὴν παροχὴν τοῦ δανείου καὶ ἐδημιούργησε τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως, κατὰ τῆς ὁποίας τόσα δίκαια παράπονα ἠκούσθησαν καὶ ἥτις θὰ καθίστατο περιττή, ἂν ἡ εἰς τὸ παρελθὸν στάσις τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἐνέπνεε δισταγμοὺς εἰς τὰς Μ. Δυνάμεις, ὡς πρὸς τὰς εἰρηνικὰς διαθέσεις μας. Τὴν βασιμότητα τῶν δισταγμῶν τούτων ἔρχεται νὰ ἐπικυρώσῃ καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι καὶ σήμερον γίνεται ἀπόπειρα καλλιεργείας τῆς ἑτέρας τῶν προεκτεθεισῶν ἀντιλήψεων διὰ τρόπου ἐμμέσου, δι’ ἐνισχύσεως τῆς ὑπολανθανούσης φυσικῆς νοσταλγίας τῶν δυστυχούντων προσφύγων πρὸς ἐπάνοδον εἰς τὰς ἑστίας των, διὰ τῆς δημιουργουμένης ἐντυπώσεως ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐδαφικῶς καὶ πλουτολογικῶς. Ὁμολογῶ ὅτι, ὅταν πρὸ δύο μηνῶν ἤκουσα τὰ περὶ δημιουργίας νέου ἐθνικοῦ κόμματος (φασιστικοῦ), ἀμέσως ἐφαντάσθην ὅτι ἐπρόκειτο πράγματι περὶ κόμματος ἔχοντος σαφῆ πολιτικὴν κατεύθυνσιν, ἐκείνην τὴν ὁποίαν θὰ ἐπέβαλλεν ἡ προεκτεθεῖσα ἀντίληψις τῆς ἐδαφικῆς ἀνεπαρκείας τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐν τῇ συνειδήσει μου ἐδικαιολόγουν τὴν ὕπαρξιν τοιούτου κόμματος ἀνεξαρτήτως τῆς διαφωνίας μου πρὸς αὐτό. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα αἱ λέξεις ἔχασαν τὴν σημασίαν των. Εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τὰ ἐθνικὰ κόμματα εἶναι τὰ κατ’ ἐξοχὴν κόμματα τῆς δεξιᾶς, τὰ ἰμπεριαλιστικὰ ἢ φασιστικὰ κόμματα. Τὸ πρόγραμμα τοῦ ἐθνικοῦ κόμματος εἶναι σχεδὸν ὅμοιον πρὸς τὸ τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως», καὶ θὰ ἠγετό τις νὰ πιστεύσῃ ὅτι εἶναι κόμμα προσωπικόν, ἂν δὲν συνέπιπτεν ἡ διὰ τοῦ κεφαλαιοκρατικοῦ Τύπου ἀσκουμένη σφοδρὰ ἀντιπολίτευσις κατὰ τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως, ἀντιπολίτευσις ἥτις ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς εὐπρεπείας. Ὁ κεφαλαιοκρατικὸς κόσμος μαίνεται. Ὀργανώνεται, ὀχυροῦται. Ἀλλὰ ταυτοχρόνως φοβεῖται ν’ ἀντιμετωπίσῃ φανερὰ τὸν ἐργαζόμενον λαόν. Καὶ ἐνῷ ὀργανώνει ἐθνικιστικά, φασιστικὰ κόμματα, ὑπόσχεται μὲ τὸ γλυκύτερον τῶν μειδιαμάτων εἰρήνην καὶ προστασίαν εἰς τοὺς ἐργάτας, δικαιοσύνην εἰς τοὺς φόρους, διανομὴν γαιῶν καὶ ὅλα τὰ ἀγαθὰ τοῦ προγράμματος τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως». Καὶ ἀντὶ νὰ πολεμήσῃ φανερὰ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ὁποίαν κατηγορεῖ ὡς κομμουνιστικήν, ἵνα τὴν συγκρατήσῃ εἰς τὴν πρὸς τὰ ἀριστερὰ κλίσιν της μὲ τὴν πρόφασιν ἄλλοτε στρατιωτικοῦ ζητήματος, ἄλλοτε ναυτικοῦ καὶ ἄλλοτε μὲ ἀορίστους καταγγελίας προσπαθεῖ νὰ κλονίσῃ τὸ κῦρός της καὶ νὰ τὴν ἐξαναγκάσῃ εἴτε εἰς ὑποχώρησιν ἀρχῶν εἴτε εἰς παραίτησιν. Ἐγὼ λυποῦμαι, ὅτι μεθ’ ὅλα ὅσα εἶπον ἐνδομύχως αἰσθάνομαι μίαν πικρίαν ὅτι ἡ κατεύθυνσις τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἀρκετὰ πρὸς τὰ ἀριστερὰ ὅσον ἤλπιζον, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ ἐλαφρυντικὸν ὅτι στηρίζεται ἐπὶ ἑνὸς κόμματος, τὸ ὁποῖον, δυστυχῶς, λόγῳ τῆς καταστάσεως, λόγῳ τῆς μὴ ἐφαρμογῆς τῆς ἀναλογικῆς ἀντιπροσωπείας, εἶναι ὀλιγάριθμον καὶ δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ ἰσχυρὰν Κυβέρνησιν ὁμοιογενῆ· κατ’ ἀνάγκην εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις, διὰ τὸ γενικὸν καλόν, διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον νὰ κάμῃ μερικὰς ὑποχωρήσεις, τὰς ὑποχωρήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι τὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξοικονόμησιν τῶν πραγμάτων, μέχρι σταθεροποιήσεως μιᾶς πολιτικῆς καταστάσεως, ἐπιτρεπούσης τὴν πραγματικὴν ἀντιπροσώπευσιν τοῦ λαοῦ. Ἑπτὰ μῆνες παρῆλθον ἀφ’ ὅτου ἐγένοντο ἐκλογαί, κατὰ τὸ διάστημα δὲ αὐτὸ ἀντιλαμβάνεσθε πάντες ὅτι ἦτο πολὺ εὔκολον νὰ τεθοῦν αἱ βάσεις τῆς ἐπιλύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Αἱ θεμελιώδεις ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀπαραίτητοι διὰ τὸ δημοκρατικὸν πολίτευμα, ἠδύναντο νὰ θεσπισθῶσιν ἐντὸς ὀλίγου χρόνου. Δυστυχῶς μᾶς ἔφαγε μίαν τριμηνίαν ὁ φόβος ἐνίων συναδέλφων, συναδέλφων οἱ ὁποῖοι δὲν ἠθέλησαν καὶ δὲν ἐτόλμησαν νὰ προβῶσιν εἰς ῥιζικὰς λύσεις. Καὶ ἀφοῦ ἀσκόπως ἀπωλέσαμεν τρεῖς μῆνας εἰς ἀκάρπους πολιτειακὰς συζητήσεις, ἦλθεν, ἐπὶ τέλους, ἡ πρώτη Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις. Δυστυχῶς, μερὶς τῶν προσφύγων οἱ ὁποῖοι εἶχον πᾶν συμφέρον ὡς ἀκτήμονες νὰ ὑποστηρίξουν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, διηρέθησαν παρασυρθέντες εἰς κομματικὰς ἔριδας, τὸ δὲ χειρότερον, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου, ἐτάχθησαν μὲ τὸ νεοπαγὲς ἐθνικὸν κόμμα, ὅπερ θὰ γίνῃ, ἂν δὲν ἔγινεν ἤδη, τὸ κόμμα τῶν κεφαλαιούχων καὶ ἰδιοκτητῶν, συντελοῦντες οὕτως, ἂν μή τι ἄλλο, εἰς τὸν τεμαχισμὸν τῶν κομμάτων καὶ εἰς τὴν ἐκ τούτου δημιουργουμένην κυβερνητικὴν ἀστάθειαν. Καὶ δὲν ἀγνοοῦσιν, ὑποθέτω, ὅτι ἡ τύχη τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν σταθερότητα τῆς καταστάσεως, διὰ τῆς ὁποίας σταθερότητος εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιτύχωμεν τὰς συμμαχικὰς πιστώσεις, δυνάμει τῶν ὁποίων θὰ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ δανείου καὶ τῶν ἐπαχθῶν αὐτοῦ ὅρων. Ἀλλὰ εἶναι καὶ ἄλλο τι σπουδαιότερον. Οἱ πρόσφυγες, ἐνισχύοντες τὸ νεοπαγὲς τοῦτο κόμμα, παραγνωρίζουν τὴν σκληρὰν πραγματικότητα, ἥτις ἐπιτάσσει νὰ ἀμβλύνωμεν τὴν ἀντίθεσιν μεταξὺ τῶν δύο ἀντιπάλων κόσμων, διὰ ριζικῶν μέτρων εἰς βάρος τῶν εὐπόρων. Ὁ προσφυγικὸς κόσμος, ἀφιέμενος εἰς τὴν τύχην του ἄνευ σοβαρᾶς καὶ ὁριστικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀναλόγως τῆς ἰδιοσυγκρασίας του, τῆς ψυχοσυνθέσεώς του καὶ ἰδίως τῶν ἀναγκῶν του, θὰ διαιρεθῇ καὶ θὰ ταχθῇ ἀνεπιφυλάκτως εἴτε μὲ τὸ ἐθνικὸν κόμμα, ὠθούμενος ἀπὸ τὴν νοσταλγίαν τῆς παλαιᾶς εὐημερίας του εἴτε εἰς τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, ὅπερ ὑπόσχεται εἰς αὐτὸ ἐργασίαν καὶ δικαιοσύνην εἰς τὴν κατανομὴν τοῦ πλούτου. Τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα θὰ τροφοδοτῆται ὡσαύτως ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς πολεμιστὰς οἱ ὁποῖοι, ἐξαπατηθέντες κατ’ ἐπανάληψιν, ἔπαυσαν πλέον νὰ πιστεύουν εἰς οἱασδήποτε ὑποσχέσεις καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἀντιταχθοῦν εἰς πᾶσαν ἀπόπειραν ἐπιστρατεύσεως. Εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῶν δύο τούτων κομμάτων τῶν ἄκρων, τὰ ὁποῖα, ἐπικρατοῦντα, θὰ ἐταλαιπώρουν τὸν Τόπον διὰ πρωτοφανῶν βιαιοτήτων, συντελεῖ τὰ μέγιστα καὶ ἡ ἄνευ ἐπιστημονικῶν βάσεων ἀποκατάστασις, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τοῦ προσφυγικοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ ἀναλογία μεταξὺ ἀστικοῦ καὶ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ δὲν ὑφίσταται καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ αὐτομάτως ἄνευ κλονισμῶν. Ἡ ἰσορροπία ἀφ’ ἑτέρου μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως διαταραχθεῖσα ἐκ τοῦ πολέμου ἐπηύξησεν ἐπικινδύνως τὴν ὑπερτροφίαν τοῦ ἀστικοῦ ἢ παρασιτικοῦ πληθυσμοῦ, ἐξ ἧς ἡ μαστίζουσα τὴν μεσαίαν ἀστικὴν τάξιν οἰκονομικὴ κρίσις, ἡ ὁποία θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐντεινομένη καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος. Εἶναι φανερὸν ὅτι τὸ ἐθνικὸν κόμμα ἐνισχύει διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς τὸ κομμουνιστικὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον τόσον φοβοῦνται, αὐξάνον τὸ χάσμα μεταξὺ τῶν δύο ἀντιπάλων κόσμων, ἀντιθέτως πρὸς τὴν «Δημοκρατικὴν Ἕνωσιν», ἡ ὁποία ἀμβλύνει τὴν ἀντίθεσιν. Διότι, πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι θεωρεῖται ὁ μεγαλύτερος ἐχθρὸς τοῦ κομμουνισμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πλανῶνται ὅσοι νομίζουν ὅτι μὲ ἐθνικὰ καὶ φασιστικὰ κόμματα θὰ κατορθώσωμεν νὰ σβύσωμεν τὸν κομμουνιστικὸν ὀργασμόν. Ἀντιθέτως, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦν τὸν φασισμόν, ἐκεῖνοι ταχύτερον θὰ μᾶς ὁδηγήσουν εἰς τὸν θρίαμβον τοῦ κομμουνισμοῦ. Αὐτὰ τὰ λέγω δι’ ἐκείνους τῶν κυρίων συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι τυχὸν ἐκ πεποιθήσεως ἢ ἐξ ἄλλων λόγων ἐπίστευσαν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ προσφυγικὰ ζητήματα νὰ λυθοῦν ἀπὸ τὸ κόμμα ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπιδιώκει τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπόσχεται τὴν δίωξιν τοῦ κομμουνισμοῦ.

§188ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι πολὺ λυπηρὸν πρόσφυξ πληρεξούσιος νὰ ἐξαρτᾷ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος ἀπὸ τὴν ἐξέλιξιν τῶν διαφόρων κομμάτων.

§189Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς λυποῦμαι καὶ ἐγώ, καὶ δύναμαι νὰ καυχηθῶ ὅτι περισσότερον ἀπὸ ὑμᾶς λυποῦμαι τὸν προσφυγικὸν κόσμον, ὅστις ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας ταλαιπωρεῖται ἐνταῦθα μὲ διαφόρους ὑποσχέσεις καὶ δὲν ὀφείλετε σεῖς πρὸ παντὸς νὰ παρεμποδίζητε τὴν Κυβέρνησιν μὲ διαφόρους ἐπιθέσεις ἀσκόπους ὑπὸ διάφορα προσχήματα νὰ ἐφαρμόσῃ ἓν οἱονδήποτε πρόγραμμα ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἀπωλέσθη πολύτιμος χρόνος ἐξ ὑπαιτιότητος ἀκριβῶς ἐνίων ἐκ τῶν προσφύγων συναδέλφων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι φαίνεται ὅτι ἐνδιαφέρονται μόνον μὲ λόγους ἐκλογικῆς καταναλώσεως. Ἔχω δικαίωμα, νομίζω, νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας ἠδυνάμεθα νὰ λύσωμεν καὶ τὸ προσφυγικὸν καὶ ὅλα τὰ συναφῆ ζητήματα. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἡ αἴθουσα δὲν παρουσιάζει καμμίαν εἰκόνα Ἐθνικοῦ Συνεδρίου. Ἄς ἀφήσωμεν νὰ ἀκούσωμεν τὸν ρήτορα. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν ἠμποροῦμε νὰ προχωρήσωμεν.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, ἐξακολουθήσατε.

§192Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν τῆς λύσεως δι’ ἐλαχίστων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ προταχθῶσι καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀντιπολίτευσις ἔχει δικαίωμα καὶ ὑποχρέωσιν, ἄν θέλετε, νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἀπόψεις της. Δέκα ἢ δώδεκα νομοσχέδια ἐν ὅλῳ θὰ ἦσαν ἀρκετὰ νὰ θέσωσι τὰς βάσεις τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Καὶ ἀντιλαμβάνεσθε ὅτι τὰ 10–12 νομοσχέδια ταῦτα ἦτο πολὺ δυνατὸν νὰ ψηφισθοῦν, ὄχι ἐντὸς τῶν 7 παρελθόντων μηνῶν, διότι τοὺς 3 μῆνας μοιραίως τοὺς ἐχάσαμεν, ἀλλ’ ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, ἂν δὲν ἐλάμβανον χώραν τὰ τελευταῖα γεγονότα, αἱ κεφαλαιοκρατικαὶ ἐπιθέσεις τοῦ Τύπου, τὰ ἀλλεπάλληλα κυβερνητικὰ ζητήματα ψήφου ἐμπιστοσύνης, αἱ ἀλλεπάλληλοι ἄσκοποι ἐπιθέσεις. Καὶ εἶχεν ὅλον τὸν καιρὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ προπαρασκευάζῃ τὴν πτῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ εἶχον τοὐλάχιστον τεθῆ αἱ βάσεις τῆς λύσεως τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. (Χειροκροτήματα).

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαρδάκας ἔχει τὸν λόγον.

§194ΣΤ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Πρωτίστως, κύριοι, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἀπονείμω τὸν δίκαιον ἔπαινον εἰς τὴν ἔντιμον ὁμάδα τῶν προσφύγων πληρεξουσίων, ἀγωνιζομένων τὸν τραχὺν ἀγῶνα τῆς προσφυγικῆς παλινορθώσεως. Οἱ συνάδελφοι ἐκ Θράκης πληρεξούσιοι τῆς καταλυθείσης Ἐθνοσυνελεύσεως ἠγωνίσθησαν καὶ ἐκεῖνοι, καὶ ἠγωνίσθησαν ἀπεγνωσμένως, ἵνα μὲ τὰς ἀνεπαρκεῖς των δυνάμεις προλάβωσι τὴν προσφυγικὴν κατάρρευσιν. Καὶ ἤδη ἔλαχεν εἰς αὐτοὺς ὁ σκληρός, ἀλλ’ ἱερὸς κλῆρος τοῦ ἀγῶνος τῆς προσφυγικῆς παλινορθώσεως. Ἀλλά, κύριοι, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, τόσον ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς γεωργικῆς τῶν προσφύγων ἀποκαταστάσεως, ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς ἀστικῆς τοιαύτης ἀνεδείχθη, λόγῳ τοῦ μεγάλου προσφυγικοῦ ὄγκου τοῦ διοχετευθέντος μέχρι τοῦδε καὶ ἐξακολουθοῦντος, δυστυχῶς, νὰ διοχετεύεται εἰς Μακεδονίαν, ἀνεδείχθη εἰς ζήτημα πρωτίστως καὶ κυρίως Μακεδονικόν. Τὸ προσφυγικὸν ζήτημα ἀποτελεῖ σήμερον διὰ τὴν Μακεδονίαν ἓν ἀπὸ τὰ μεγάλα Μακεδονικὰ προβλήματα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ δωδεκαετίας ἀναμένουσι τὴν λύσιν των καὶ τὰ ὁποῖα, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ πῶς ὁ πολιτικὸς κόσμος τῆς Μακεδονίας ἐσκέπτετο νὰ ἀντιμετωπίσῃ. Καὶ εἶμαι εὐτυχὴς δυνάμενος σήμερον νὰ ἐπικροτήσω τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν τῶν πληρεξουσίων τῆς Μακεδονίας, οἱ ὁποῖοι ἀπεφάσισαν νὰ συνταυτίσωσι τὴν πολιτικήν των τύχην μὲ τὴν τύχην τῶν προβλημάτων αὐτῶν τῆς Μακεδονίας. Ἡ γεωργική, κύριοι, ἄποψις τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, διὰ τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω δι’ ὀλίγων, παρουσιάζεται εἰς τοὺς ἰδικούς μου ὀφθαλμοὺς ὄχι τόσον δυσμενής, ὅσον ἡ ἄποψις τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Ἡ γεωργικὴ ἐγκατάστασις ἔχει δύο κυρίως σημεῖα, γῆν καὶ στέγην, ἐν ᾧ ἡ ἀστικὴ ἄποψις ἀπαιτεῖ στέγην καὶ ἐπάγγελμά τι, ἐξεύρεσις δὲ ἐπαγγέλματος διὰ πληθυσμὸν 600.000 προσφύγων, ὅσοι τοὐλάχιστον λέγεται ὅτι εἶναι ὁ καταφυγὼν ἀστικὸς πληθυσμὸς μέχρι σήμερον ἐν Ἑλλάδι, ἐξεύρεσις ἐπαγγέλματος οὐχὶ γεωργικοῦ, οὐχὶ κτηνοτροφικοῦ, οὐχὶ προτύπου παραγωγικοῦ, ἀλλ’ ἐπαγγέλματος ἀστικοῦ, δηλ. παρασιτικοῦ, ἀποτελεῖ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον, διὰ τὴν πολιτικὴν οἰκονομίαν τῆς Χώρας, ἔχει τόσας ἄλλας προϋποθέσεις οἰκονομικὰς, ὥστε νὰ μὴ εἶναι τόσον εὔκολος, κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν, ὅσον ἡ ἐξεύρεσις γῆς. Καίτοι ἐν τούτοις τόσον εὐκολωτέρα παρουσιάζεται ἡ ὄψις τῆς γεωργικῆς ἀποκαταστάσεως, καίτοι, ὡς ἐπανειλημμένως ἐβεβαίωσεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργός, ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν ἄποψιν ταύτην, διὰ τὴν ἀστικήν, καίτοι, καθ’ ἃ ἐδηλώθη καὶ διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐντεῦθεν, ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων ἐντὸς ἑξαμήνου ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς της ἔχει ἐγκαταστήσει περὶ τὰς 97.000 οἰκογενείας προσφύγων....

§195Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ποῖος τὸ εἶπεν;

§196Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Ὁ κ. Ζερβός, νομίζω. Ὑπάρχει εἰς τὰ πρακτικά.

§197ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι ἡ ἀνακοίνωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μοργκεντάου εἰς τὸ Λονδῖνον καὶ τὴν Ν. Ὑόρκην ἐπισήμως. Ἐγὼ δὲν ἔπραξα τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἐπαναλάβω τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Μοργκεντάου.

§198Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Εἰς 100.000 ἀνέρχονται αἱ γεωργικαὶ προσφυγικαὶ οἰκογένειαι περίπου. Θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον ἂν ἀποτελεῖ ἐγκατάστασιν αὐτὸ τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ἐν Μακεδονίᾳ. Παρ’ ὅλα ταῦτα ἡ γεωργικὴ ἐγκατάστασις ἡ γενομένη ἐν Μακεδονίᾳ παρουσιάζει εἰς τοὺς ἰδικούς μου ὀφθαλμοὺς μίαν τοιαύτην μορφὴν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, τόσον ἀκατανόητον, ὥστε νὰ διερωτῶμαι μήπως τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἔλλειψιν γῆς ἐν Μακεδονίᾳ. Ἄν, κύριοι, θεωρήσωμεν ἀκριβῆ τὸν ὑπολογισμὸν ὅτι εἰς 100.000 περίπου ἀνέρχονται αἱ γεωργικαὶ προσφυγικαὶ οἰκογένειαι καὶ ὡς ἀληθεῖς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν ὅτι ἐπαρκοῦν δι’ ἑκάστην οἰκογένειαν 50 στρέμματα γῆς περίπου, ἐν τοιαύτη περιπτώσει πρέπει νὰ θεωρῶμεν ὅτι διὰ τὰς οἰκογενείας αὐτὰς εἶναι ἐπαρκὴς ἔκτασις γῆς 5.000.000 περίπου στρεμμάτων. Καὶ φρονῶ ὅτι μία τοιαύτη ἔκτασις εἶναι εὔκολον νὰ ἐξευρεθῇ εἰς τὴν Μακεδονίαν. Ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ καταλογίσωμεν εἰς ἔλλειψιν γῆς ἐν Μακεδονίᾳ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν.

§199Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω μίαν στιγμὴν διὰ νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν; Γῆ εἰς τὴν Μακεδονίαν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἐγκατάστασις εἰς τὴν ὑπάρχουσαν γῆν ἐξασφαλίζουσα πρὸ παντὸς ἀγροτικὸν ἐποικισμὸν ἐπὶ 5,000,000 στρεμμάτων δὲν ὑπάρχει. Ἑπομένως βλέπετε μίαν ἴσως φαινομενικὴν ἀντίφασιν εἰς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγομεν. 5.000.000 στρέμματα γῆς δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐγκαταστήσωμεν τοὺς πρόσφυγας, διατί; Διότι ὀφείλω, κύριοι, νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στατιστικῶν, τὰς ὁποίας ἔχω, τὸ ⅓ περίπου τῆς καλλιεργησίμου γῆς τῆς Μακεδονίας κατακλύζεται ἀπὸ νερά. Ἑπομένως τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πραγματικῶς ὀφείλει τὸ Κράτος, διότι δὲν εἶναι ζήτημα μιᾶς ἡμέρας, νὰ συγκεντρώσῃ τὴν προσοχήν του, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων· διότι ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι ἄνευ αὐτῶν ἡ ἀγροτικὴ προσφυγικὴ ἐγκατάστασις ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι, ἂν μὴ ἀδύνατος, τοὐλάχιστον ὅμως δυσχερεστάτη. Ὀφείλω ὅμως νὰ σᾶς εἴπω ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁμιλεῖτε περὶ Μακεδονίας, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀγροτικὴν προσφυγικὴν ἐγκατάστασιν, τὰ βλέμματα τῆς Κυβερνήσεως στρέφονται καὶ εἰς μέρη, πρὸς τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον δὲν ἐστρέφοντο καὶ αὐτὰ εἶναι ἡ Ἤπειρος. Καὶ ἐκεῖ, βεβαίως, τὸ ζήτημα τῆς ἀγροτικῆς ἐγκαταστάσεως εἶναι συνδεδεμένον μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Τούρκων.

§200Α. ΚΟΥΤΡΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἀνεφέρατε ἕνα λόγον μόνον τὴν κατάκλυσιν τῶν γαιῶν ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Ἄλλος λόγος δὲν ὑπάρχει;

§201Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι μόνον κατάκλυσιν ὑπὸ τῶν ὑδάτων.

§202ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μᾶς ἀνέφερεν ἕνα λόγον τοῦ κατακλυσμοῦ ὑπὸ τῶν ὑδάτων.

§203Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν θέλετε πληρεστέρας πληροφορίας, σᾶς δηλῶ ὅτι οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναμείνω ἐγκατάστασιν μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν. Ἐπιδιώκω ἐγκατάστασιν συμπληρωματικὴν μὲ τὴν ἕναρξιν τῶν ὑδραυλικῶν, διότι οὕτω θὰ ἀπαλλαγοῦν τῆς ἑλονοσίας ἐκτάσεις, αἵτινες γειτνιάζουσαι πρὸς τὰ ἕλη μένουσιν ἀπρόσιτοι.

§204Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ, ἡ Μακεδονία ἔχει ἔλλειψιν γῆς· δὲν πρόκειται περὶ ἐκτάσεως γεωγραφικῆς, ἀλλὰ περὶ ἐκτάσεως πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, πρόκειται περὶ ἐκτάσεων αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τοὺς πρόσφυγας. Καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἂν καταβάλητε τὴν δέουσαν προσοχήν, θὰ εὕρητε τὰ πέντε ἑκατομμύρια στρέμματα. Δὲν δύναμαι νὰ καταλογίσω εἰς ἔλλειψιν γῆς ἐν Μακεδονίᾳ τὰς πληγὰς τὰς ὁποίας βλέπω εἰς τὴν γενομένην γεωργικὴν ἐγκατάστασιν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ σκεπτόμενος ποῦ νὰ ἀποδώσω αὐτὰς συγκεντρώνω εἰς τὰ ἑξῆς αἴτια: Εἰς τὴν μέχρις ἐγκληματικότητος ἀδιαφορίαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐποικισμοῦ, τοιαύτην, ὥστε νὰ νομίζῃ τις ὅτι θεωρεῖ τοὺς πρόσφυγας ὡς βάρος εἰς τοὺς ὤμους της καὶ ζητεῖ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπ’ αὐτούς. Εἰς τὴν ἀσυνειδησίαν μεθ’ ἧς διαχειρίζεται ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ τὰ μέσα τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος θέτει εἰς τὴν διάθεσίν της πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, καὶ τέλος εἰς μίαν γενικὴν γραμμὴν διήκουσαν δι’ ὅλων τῶν πράξεων καὶ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἐποικιστικῆς ὑπηρεσίας, γραμμῆς ἐντελῶς ἀγνοούσης τὴν πραγματικὴν κατάστασιν τῶν συνθηκῶν ἐν Μακεδονίᾳ καὶ τῆς τελείας ἀγνοίας τοῦ λοιποῦ γεωργικοῦ παράγοντος. Δὲν φαντάζομαι, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι θὰ ταραχθῆτε. Ἡ ἄποψις τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ γεωργικοῦ παράγοντος τοῦ τόπου καὶ τοῦ προσφυγικοῦ γεωργικοῦ παράγοντος ὤφειλε νὰ ἐξετασθῇ, διότι δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ μάλιστα τὴν καλὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἔλλειψιν συστήματος, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον δὲν ἔχομεν ἐπαγγελματικὴν στατιστικὴν τῶν προσφύγων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὰς ὑπηρεσίας ταύτας καὶ νὰ ἔχωμεν τοῦτο, νὰ διαπιστοῦται ἡ ταυτότης ἑκάστου πρόσφυγος ἢ ἡ ἰδιότης του, ὥστε νὰ μὴ παρουσιάζηται τὸ θέαμα νὰ χορηγοῦνται κτήνη, γαῖαι καὶ γεωργικὰ εἴδη εἰς ἀνθρώπους μὴ ἔχοντας οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς αὐτά.

§205Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν στατιστικήν, τὴν ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§206ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα.

§207Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τὸ Γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς ὑπάρχει ἀπὸ ἐτῶν ἐν Μακεδονίᾳ· δὲν ἔγινε τώρα. Τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη τελευταίως εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε νὰ μὴ μᾶς διαφεύγῃ ἔστω καὶ 5%. Ὀφείλω νὰ σᾶς ὁμολογήσω καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐξήτασα αὐτοπροσώπως τοῦτο καὶ ἐξηκρίβωσα πραγματικῶς ὅτι ἐγένετο ἐργασία. Ἄν θέλετε, εὐχαρίστως τὴν στατιστικὴν τὴν ἔχω εἰς τὴν διάθεσίν σας.

§208Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Εἶναι πιθανόν, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγετε εἶναι ἀληθῆ. Ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τί γίνεται ἐν Μακεδονίᾳ. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν λαμβάνεται ποσῶς ὑπ’ ὄψιν, ἂν ὁ προσερχόμενος καὶ κάμνων τὴν δήλωσιν εἶναι πράγματι γεωργὸς καὶ ἂν τὰ μέσα τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων δὲν δίδονται εἰς ἄλλους παρὰ εἰς πρόσφυγας γεωργούς.

§209ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὴν Καστορίαν, λόγῳ τοῦ ὅτι ὑπάρχει λίμνη ἐκεῖ, ἐστάλησαν περὶ τὰς ἑκατὸν οἰκογενείας ἁλιέων καὶ ὅλοι ἐδήλωσαν ὅτι εἶναι γεωργοί. Εἰς αὐτοὺς ἐδόθησαν κτήνη καὶ γεωργικὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὅτι τὰ ἐπώλησαν καὶ τὰ ἔφαγαν, καὶ αὐτὸ τὸ ἔκαμαν διὰ νὰ παίρνωσιν ἐπὶ πλέον 15 ὀκάδας κατ’ ἄτομον σίτου.

§210Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐπειδὴ ἐδηλώθη ἀπὸ τὴν ἀρχὴν ὅτι ἡ συζήτησις δὲν ἔχει μορφὴν μονολόγου, δι’ αὐτὸ λαμβάνω τὸν λόγον καὶ λέγω ὅτι, ἂν πραγματικῶς αἱ οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν εἰς τὴν Καστορίαν ἦσαν ψαράδικαι καὶ ὄχι γεωργικαί, αὐτὸ περιποιεῖ τιμὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι θὰ δυνηθῶμεν νὰ τραβήξωμεν τοὺς ψαράδες πρὸς τὴν γεωργίαν. Ἡ τοιαύτη μεταστροφὴ θὰ εἶναι πρὸς ὄφελός μας.

§211Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἀντὶ μία ἀστικὴ οἰκογένεια ἀπὸ διετίας καὶ πλέον νὰ ἔχῃ σαπῇ εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Πειραιῶς ἢ νὰ εἶναι μέσα εἰς τὰ τζαμιά, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἶχε σταλῆ εἰς τὴν Βάχαβαν καὶ νὰ εἶχε πάρει ἀπὸ 15 ὀκάδας καλαμπόκι διὰ νὰ ζήσῃ. Ὥστε εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ ζῆν, ἡ ὁποία ἀνάγκη ὤθησε τὸν κόσμον νὰ ὑπάγῃ εἰς τὰ χωριὰ καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν χωρίων νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς πόλεις.

§212ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καταναλίσκουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουσιν.

§213Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἔχουν κατσίκες καὶ ἄλλα εἴδη γεωργικά.

§214Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Δὲν ὑπάρχει σύστημα, διότι σύστημα σημαίνει ἡ κατανομὴ αὐτῶν τῶν ἔργων. Εἰς τὴν παραλίαν Βρομερῆς ὑπάρχει κάποιος συνοικισμὸς καὶ παρατηρεῖται ὅτι ἐφύτευσαν ἐπὶ τῆς ἀμμουδιᾶς ἀμπελῶνας, ἐνῷ ὁ ἐπιστάτης, ὁ ὁποῖος ἔχει γνώσεις γεωργικάς, ἠδύνατο νὰ τοὺς ὑποδείξῃ ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ φύτευσις. Εἰς τὸ δάσος Βρομερῆς πρόκειται νὰ δώσωσιν εἰς τὰς οἰκογενείας γαίας, ὅταν ἐκχερσωθῶσιν αὗται, ἀπαιτεῖται δὲ ὁλόκληρος τριετία καὶ κατὰ τοὺς γεωπόνους δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ γαῖαι αὗται.

§215Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Καὶ δὲν ἐπικαλεῖσθε καὶ τὴν προσπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ ματαιώσεως ἑνὸς τοιούτου ἔργου;

§216Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Δὲν ἐλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν καὶ ἐφόσον δὲν λάβῃ χώραν ἀδίκημα κατὰ τῶν προσφύγων, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ ἐντείνωμεν ὅλας τὰς δυνάμεις μας. Καὶ πολλὰ παραδείγματα δύναται νὰ ἀναφέρῃ κανείς. Ἀλλά, κύριοι, δὲν εἶναι μόνον αὐτά. Ὅπως καὶ προηγουμένως εἶπον, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐθεώρησε τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν ὡς ὑπόθεσιν ἀτομικῆς ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ὀργιάζει ἐπ’ αὐτῆς κατὰ τὸν πλέον ἀναιδῆ καὶ κυνικὸν τρόπον. Δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀπέδιδε μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι ἐκ τοῦ ἑνὸς δισεκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον πιθανῶς νὰ χρειασθῇ, τὰ ἑκατὸν ἑκατομμύρια θὰ διατίθενται διὰ τὸ κεφάλαιον τῶν μισθῶν· οὐδεμίαν σημασίαν θὰ ἀπέδιδον εἰς αὐτό, διότι νομίζω ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως. Δι’ αὐτὸ καὶ δὲν θίγω τὸ ζήτημα τοῦ μισθολογίου. Ἔχει ὅμως μεγάλην σχέσιν τὸ ζήτημα ἡ ἄποψις ἐκείνη τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι συνέβαινον καὶ θὰ συμβαίνουν, ἡ ἄποψις ἐκείνη τῶν καταχρήσεων, ἡ ὁποία θίγει ἀμέσως καὶ καιρίως τὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν. Δὲν θὰ ἀπέδιδον αἴφνης οὐδεμίαν σημασίαν, κύριοι, εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι χιλιάδες κυβικῶν μέτρων ξυλείας ἔκ τινος δάσους ἐχορηγήθησαν ἄνευ δημοπρασίας εἰς μίαν κλίκαν στριφογυρίζουσαν εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ἐποικισμοῦ Θεσσαλονίκης ἀπέναντι 700 δραχ. κατὰ κυβικὸν καὶ δὴ ἀτελῶς καὶ ὅτι μόλις οἱ ξυλέμποροι τῆς Αἰκατερίνης ἔμαθον τοῦτο διεμαρτυρήθησαν καὶ ἐζήτησαν νὰ παραδώσωσι τὴν αὐτὴν ξυλείαν μὲ 600 δραχ. κατὰ κυβικὸν μέτρον.

§217ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ πολὺ εὐθηνότερον, κ. συνάδελφε.

§218Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Δύνασθε, κ. συνάδελφε, νὰ τοὺς ὀνομάσετε αὐτοὺς τοὺς κυρίους;

§219Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι εἷς πρώην δασάρχης Αἰκατερίνης, ὁ ὁποῖος κατεδικάσθη εἰς ὑπερορίαν.

§220Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Θὰ τὸ εἴπω· ἀφήσατε. Μὲ ἠρώτησεν ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Φλωρίνης ποῖοι εἶναι. Εἶναι μία ἑταιρεία Λάζου, τέως δασάρχου Αἰκατερίνης, ἡ ὁποία γνωρίζει πρόσωπα καὶ πράγματα ἐκμεταλλευομένη τὰ πάντα.

§221Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ὑπάλληλος τώρα, κ. συνάδελφε;

§222Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Ἰδιωτεύει καὶ ἐπιδίδεται εἰς τοιαύτας ἀσχολίας.

§223Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν προεβιβάσθη, κ. συνάδελφε;

§224ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πάντως δὲν κατεδικάσθη.

§225Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Δὲν γνωρίζω, διότι ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν.

§226Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν προάγονται τοιοῦτοι ὑπάλληλοι· αὐτὸς ἀνήκει εἰς τὸ παρελθόν.

§227Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν ὡμίλησα διὰ σᾶς, κ. Ὑπουργέ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει θέλω νὰ μάθω ἂν εἷς ὑπάλληλος ἐγκληματίας κατεδικάσθη ἢ ὄχι.

§228Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἶναι δικαίωμά μου νὰ σᾶς δηλώσω τὸ ἑξῆς, ὅτι ὑπάλληλοι ἐγκληματήσαντες δὲν δύνανται νὰ παραμένωσιν ὑπάλληλοι.

§229Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Εἶναι δυνατὸν τὸ ἔγκλημα νὰ μὴ περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ νὰ εἶναι γνωστὸν εἰς ἄλλους.

§230Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Δὲν θὰ ἀπέδιδον τὴν παραμικρὰν σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς τῆς καταχρήσεως αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἂν συγχρόνως εἰς τὰς δημοπρασίας αὐτὰς δὲν ἐδίδετο παράτασις πρὸς παράδοσιν τῆς ξυλείας ἕξ μηνῶν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἦτο δυνατὸν ἐντὸς τῆς θερινῆς περιόδου νὰ παραδοθῇ ἡ ξυλεία καὶ νὰ κτισθοῦν οἱ συνοικισμοὶ ἐντὸς τοῦ φθινοπώρου. Ἐδόθη μία παράτασις ἕξ μηνῶν καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ δοθῇ καὶ ἄλλη πρὸς διευκόλυνσιν τῶν κυρίων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι πληρώνονται πρὸς 700 δραχ. κατὰ κυβικὸν μέτρον διὰ τὴν ξυλείαν καὶ ἐχορηγήθησαν 150.000 δραχ. διὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§231ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατί δὲν ἐγένετο δημοπρασία;

§232Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θέλω ἐξηγήσει, κ. συνάδελφε. Προκειμένου ἀκριβῶς περὶ τοῦ λόγου διὰ τὸν ὁποῖον δὲν γίνεται δημοπρασία, σᾶς δηλῶ τὸ ἑξῆς, ὅτι, ὅταν ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων παρέλαβε καὶ προτοῦ παραλάβῃ ὅλα τὰ πράγματα, ὁλόκληρος ἡ πολεμικὴ τῶν προσφύγων πληρεξουσίων ἐστράφη εἰς τὸ ζήτημα τίνι τρόπῳ θὰ κατορθώσωμεν νὰ μεταβάλωμεν ἕνα αὐτόνομον ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τὰς χειροπέδας τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Αὐτὸς δὲ εἶναι καὶ ὁ τόνος μὲ τὸν ὁποῖον ἐδημοσιογράφησε καὶ ὁ ἀγαπητὸς κ. Μόδης.

§233Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν εἶναι τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτά. Πολλοὶ ἔχουσι δημοσιογραφήσει κατὰ παρόμοιον τρόπον. Αὐτὰ εἶναι ἰδική σας δουλειά.

§234Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἂν πρόκειται περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὀφείλω νὰ σᾶς δηλώσω ὅτι οὐδεμίαν ἀγορὰν ἢ προμήθειαν ξυλείας δυνάμεθα νὰ κάμωμεν ἄνευ δημοπρασίας.

§235Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Ἐπίσης, κύριοι, δὲν θὰ ἀπέδιδον οὐδεμίαν σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι δι’ 180 χιλ. ὀκάδας βρόμης, προοριζομένας διὰ τὰ κτήνη τῶν προσφύγων τῆς ἐπαρχίας Αἰκατερίνης, δὲν κατωρθώθη ἀκόμη νὰ παρουσιασθοῦν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὰ δικαιολογητικὰ στοιχεῖα τῆς διανομῆς αὐτῆς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Δὲν θὰ ἀπέδιδον σημασίαν εἰς τοῦτο, ἂν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου ὅτι ἐκ τῆς μὴ διανομῆς εἰς τοὺς πρόσφυγας τῆς βρόμης, ἴσως ἐκ τούτου τοῦ γεγονότος ἐψόφησαν τὰ κτήνη αὐτῶν καὶ ἐδυσχεράνθη ἡ γεωργικὴ αὐτῶν ἐγκατάστασις. Ἐπίσης δὲν θὰ ἀπέδιδον σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι διὰ τὸ κεραμοποιεῖον Αἰκατερίνης ἐπετάχθη τὸ δάσος Κουρκὶ καὶ ἐζήτησαν διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κεράμων 6.000 ζύγια, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία Αἰκατερίνης ἐπιβεβαιοῖ ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτὰς χρειάζονται μόνον δύο–τρεῖς χιλ. ζύγια, τὰ δὲ ὑπόλοιπα πρόκειται νὰ πωληθοῦν. Ἀποδίδω ὅμως σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς αὐτό, καθόσον ἕνεκα τούτου δυσχεραίνεται ἡ ξύλευσις τῶν προσφύγων τοῦ συνοικισμοῦ. Δὲν θὰ ἀπέδιδον ἐπίσης μεγάλην σημασίαν εἰς τὸ γεγονὸς ὅτι, προκειμένου νὰ τροφοδοτηθῶσι τὰ κτήνη τοῦ συνοικισμοῦ Λιμπανόβου, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ χόρτον τὸ ὑπάρχον ἐκεῖ, προτιμοῦν νὰ προμηθευθοῦν διὰ δημοπρασίας ἐκ Βερροίας καὶ νὰ τὸ στείλουν ἐκεῖ, καὶ τὸ μεταφερθὲν χόρτον ἦτο τελείως ἄχρηστον διὰ τοὺς πρόσφυγας, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ μετεχειρίσθησαν. Ὅλα αὐτά, κύριοι, τὰ γεγονότα καὶ ἄλλα πολλὰ ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ κύριοι αὐτοὶ ἐθεώρησιν τὴν προσφυγικὴν ὑπόθεσιν ὡς ὑπόθεσιν καθαρῶς ἐμπορικῆς ἐπιχειρήσεως. Τὸ τέταρτον σημεῖον, τὸ ὁποῖον, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον χωλαίνει τὴν γεωργικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, εἶναι ἡ γενικὴ γραμμὴ ἡ διήκουσα δι’ ὅλων τῶν πράξεων τῶν ἐποικιστικῶν ὑπηρεσιῶν, ἡ γραμμὴ τῆς ἀγνοίας τοῦ τοπικοῦ γεωργικοῦ παράγοντος, μακρὰν πάσης σχέσεως πρὸς τὴν πραγματικότητα, μακρὰν πάσης γνώσεως τῶν ὑφισταμένων ἐν Μακεδονίᾳ γεωργικῶν συνθηκῶν. Οἱ κύριοι τοῦ Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας ἐξέλαβον τὴν Μακεδονίαν ὡς εὐρὺ πεδίον πειραματισμῶν καὶ ἐνόμισαν ὅτι διὰ Διαταγμάτων καὶ διαταγῶν δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὴν πραγματικὴν κατάστασιν καὶ τοὺς φυσικοὺς νόμους. Καὶ αἱ πραγματικαὶ συνθῆκαι ἐν Μακεδονίᾳ καὶ οἱ φυσικοὶ νόμοι ἐξηγέρθησαν διὰ νὰ δείξουν ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ παίζῃ ἐν οὐ παικτοῖς καὶ δὲν δύνασθε χωρὶς νὰ ἐξετάζητε πόσαι γεωργικαὶ οἰκογένειαι ἐντοπίων ὑπάρχουν ἐν Μακεδονίᾳ....

§236Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Δὲν θὰ θίξωμεν καμμίαν οἰκογένειαν.

§237Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπισήμως νὰ λεχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῶν παρασκηνίων ἐλέγετο, ὅτι ἔχει σχέσιν μὲ τὴν τοιαύτην κατεύθυνσιν τῆς ὑπηρεσίας ἡ ἀντίληψις ὅτι αἱ γαῖαι τῶν ἀνταλλαξίμων Τούρκων εἶναι γαῖαι ἀνήκουσαι εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἡ τοιαύτη ἀντίληψις θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπισήμως νὰ ὑποστηρίζεται.

§238Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἔννοια εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι κατὰ κυριότητα ἀνήκουσιν ὅλαι αἱ γαῖαι αὐταὶ εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα, ἀλλ’ ἡ ἀνταλλαγὴ δὲν γίνεται εἰς βάρος ἀκτημόνων καλλιεργητῶν.

§239Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐλέχθη ἀπὸ πολλοὺς ῥήτορας ἐνταῦθα καὶ ἀπὸ τὸν τέως Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὅτι εἶναι ἀπαίτησις γεωργικῆς οἰκονομίας ἵνα αἱ γαῖαι αἱ παραχωρούμεναι εἰς τοὺς πρόσφυγας παραχωροῦνται κατὰ πλήρη κυριότητα, ἵνα ἐξασφαλισθοῦν ἐντὸς κατὰ κυριότητα καὶ οὕτως ἐντατικώτερον καλλιεργήσωσι τὰς γαίας. Τὴν διαπίστωσιν τῆς ἀληθείας αὐτῆς ἐπιβεβαιοῦτε καὶ ὑμεῖς. Εἴπετε ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὰ πρακτικὰ ὅτι κατὰ πλήρη κυριότητα παραχωροῦνται αἱ γαῖαι εἰς τοὺς πρόσφυγας. Καὶ ἐρωτῶ: Πῶς εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, νὰ θεωρῆται ὅτι κατὰ πλήρη κυριότητα παραχωροῦνται αἱ γαῖαι, καθ’ ἣν στιγμὴν γνωρίζετε ὅτι τὸ πλεῖστον τῶν συνοικισμῶν ἐν Μακεδονίᾳ ἐγένοντο ἐπὶ γαιῶν τὰς ὁποίας ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας ἐκαλλιέργουν ἐντόπιοι;

§240Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ὅτι παραχωροῦνται κατὰ πλήρη κυριότητα.

§241Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Τὸ ἀνεφέρατε πρότερον.

§242Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι ἡ κυριότης ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, τὴν ὁποίαν μεταβιβάζει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως Προσφύγων. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἔχουσα τὴν κυριότητα τῶν ἀκινήτων ἐμποδίζει τὸν ζῆλον τῶν προσφύγων διὰ τὴν καλλιέργειαν, διότι δὲν θὰ εἶχον τὴν βεβαιότητα περὶ διαρκοῦς κατοχῆς τῶν κτημάτων. Καὶ εἶπον ὅτι οὐδέποτε τὸ Κράτος θὰ ἀνεχθῇ νὰ ἐκδιώξῃ ἐγκατεστημένους πρόσφυγας. Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι εἰς μερικὰ μέρη ἐγένοντο ἀνωμαλίαι, ὅτι οἱ πρόσφυγες κατέλαβον γαίας προωρισμένας διὰ μονίμους καλλιεργητάς, ὅπως καὶ ἀντιστρόφως συνέβη, γαῖαι διὰ τῆς καλλιεργείας κατελήφθησαν ὑπὸ ἐντοπίων. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους οὔτε ἐξ ἀντιθέτου πολιτικὴ ἐπιδιωκομένη ἀπὸ ἀντιπροσώπους τῶν ἐντοπίων· εἶναι ἀνωμαλίαι αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποφευχθῶσι, μάλιστα προκειμένου νὰ λυθῶσι τόσον κολοσσιαῖα ζητήματα.

§243Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Τί σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις πρὸς διόρθωσιν αὐτοῦ τοῦ κακοῦ;

§244Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παντοῦ ὅπου κατηγγέλθησαν αὐτά, διετάξαμεν τὰ δέοντα· καὶ ἐγώ, ὅταν ἤμην εἰς Μακεδονίαν, ἔδωσα αὐστηρὰς διαταγὰς νὰ μὴ καταλαμβάνωνται αἱ γαῖαι.

§245ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχουσι γίνει ὑπερβασίαι.

§246Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ τὸ δέχομαι, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἔχει ὡς ἑξῆς: Ὅπως γίνεται μία πλημμύρα, ὁπόταν δὲν εἶναι δυνατόν τις διὰ μιᾶς νὰ περισυλλέξῃ τὰ ὕδατα τὰ ὁποῖα ἐκχειλίζουν, οὕτω καὶ οἱ πρόσφυγες εἶναι μία ἀνθρωπίνη πλημμύρα, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς νὰ διακανονισθῇ. Χρειάζεται μακρὰ ἐργασία. Ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα ἔχουσι καὶ τὰ ὅριά των, ἀλλὰ δὲν γίνονται ὅλα μαζί.

§247Σ. ΒΑΡΔΑΚΑΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ἀπὸ ποῦ ἀρχίζει καὶ ποῦ τελειώνει ἡ ἁρμοδιότης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας καὶ ἡ ἁρμοδιότης τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως, καὶ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ποῖος φέρει τὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἀκαταστασίαν αὐτήν. Μὴ θελήσητε νὰ ἀπαλλάξητε τοῦ βάρους τοὺς ἰθύνοντας τὰς ἐποικιστικὰς ἐργασίας. Εἶχον εἴπει εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας ὅτι ἐκ τῶν συνοικισμῶν αὐτῶν μόνον οἱ δύο παρουσιάζουσι σημεῖα ζωῆς, ὅλοι οἱ ἄλλοι εἶναι θνησιγενεῖς, διατηρούμενοι τῇ ἀνοχῇ τῆς ἐγκαταστάσεως. Ὅλοι οἱ ἄλλοι οἱ γενόμενοι αὐθαιρέτως εἶναι συνοικισμοὶ οἱ ὁποῖοι δὲν διαρκοῦν, διότι ἔχουσιν ἀνοικοδομηθῆ ἐπὶ γαιῶν τὰς ὁποίας καλλιεργοῦν οἱ ἐντόπιοι. Εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ἐκδιωχθοῦν οἱ ἐντόπιοι. Κατὰ τὴν γνώμην μου, δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς καμμίαν σταθερὰν ἐγκατάστασιν προσφύγων πρὸ τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος Μακεδονίας καὶ πρὸ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. (Χειροκροτήματα).

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ληφθῆ ἀπόφασις νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις εἰς τὰς 12 μ. μ. Εἶναι ἤδη 12 παρὰ τέταρτον.

§249Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐρωτῶ τὴν ἄλλην πτέρυγα ἂν συγκατατίθεται νὰ ἀκούσωμεν ἕνα ἀκόμη ρήτορα.

§250Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μόδης ἔχει τὸν λόγον.

§252Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἐπὶ δύο μόνον θεμάτων, κύριοι πληρεξούσιοι, θὰ ἀπασχολήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Ἤθελον νὰ τονίσω τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα προσπαθοῦν νὰ κρατήσουν διάφοροι Τοῦρκοι ἐπικαλούμενοι ξενικὴν ἰθαγένειαν. Κατὰ τὸ πλεῖστον μεταχειρίζονται μίαν μέθοδον ἐντελῶς πρωτότυπον οἱ Τοῦρκοι αὐτοί. Ἔχουσιν εἰς χωρία ἢ εἰς πόλεις γειτονικὰς τῆς Σερβικῆς Μακεδονίας ἢ τῆς Ἀλβανίας ἀδελφάς, ἀνεψιάς, θείας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν ὑπανδρευθῆ πρὸ 20, 30, 40 καὶ 50 ἐτῶν καὶ αἱ ὁποῖαι ἢ δὲν ἔχουν κανὲν κληρονομικὸν δικαίμα ἐπὶ τῆς κοινῆς περιουσίας ἢ ἔχουν πάρει ὅ,τι ἐδικαιοῦντο ἢ τὸ δικαίωμά των ἔχει παραγραφῆ μέχρι σήμερον. Ἐπειδὴ τώρα ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς, ἐνεφανίσθησαν οἱ συγγενικοὶ δεσμοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπὶ μακρὰ ἔτη καθηῦδον ἢ εἶχαν διαλυθῆ καὶ βλέπετε ὅτι παρουσιάζεται ὁ υἱὸς τῆς δεῖνα χανούμ, ἡ ὁποία ἀπεβίωσε πρὸ πολλοῦ, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε εἶχε διεκδικήσει δικαιώματα καὶ ζητεῖ νὰ πωλήσῃ καί, δυστυχῶς, πολλοὶ ἔχουν ἐπιτύχει νὰ πωλήσουν τοιαῦτα κτήματα. Εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῶν Τούρκων ἰδίως τῆς κεντρικῆς Μακεδονίας, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων ἔχουν ἐπικαλεσθῆ τὴν Τουρκικὴν ἰθαγένειαν, δεδομένου ὅτι κατὰ τὸ 1916, δυνάμει τῆς Συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν, εἶχον ἐπιδώσει δηλώσεις περὶ ἐπιλογῆς τῆς Ὀθωμανικῆς ἰθαγενείας.

§253Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Προκειμένου περὶ αὐτῶν, ἡ δουλειά των διὰ πληρεξουσίου δὲν γίνεται· ἔπειτα, ἂν πρόκειται περὶ κληρονόμων, ὀφείλουν νὰ ἔλθουν οἱ ἴδιοι οἱ κληρονόμοι.

§254Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Δὲν ἔχουν ἀσκήσει δικαιώματα νομῆς ἢ κυριότητος μέχρι τοῦδε.

§255Γ. ΜΟΔΗΣ. Ἀλλὰ τοιαῦτα κτήματα ἐπωλήθησαν κατόπιν ἀδείας τῆς Γενικῆς Διοικήσεως.

§256Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν ἔχει τώρα τοιοῦτον δικαίωμα ἡ Γεν. Διοίκησις.

§257Γ. ΜΟΔΗΣ. Πολλάκις, κύριοι, ἐτονίσθη τὸ ζήτημα τῶν σχέσεων προσφύγων καὶ ἐντοπίων· θὰ τὸ θίξω δι’ ἐλαχίστων. Προτείνω ὡς ἀντιφάρμακον ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει κολοσσιαίαν καὶ ἐθνικὴν σημασίαν—διότι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, τὸ κροῦσμα τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη καὶ τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ ἀντίκτυπον σοβαρόν, προτείνω πρὸς πρόληψιν τοιούτων γεγονότων τὴν σύστασιν κατὰ τόπους Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀποτελῶνται ἢ μόνον ἀπὸ ὑπαλλήλους ἢ ἀπὸ ἀντιπροσώπους προσφύγων καὶ ἐντοπίων, κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν διὰ τὰ ἀστικὰ κτήματα, καὶ οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν τὴν εἰσήγησιν ἐπὶ τῶν κτημάτων, διότι ἕως τώρα ἔχουν ἐπαναλάβει ὅλοι οἱ πρόσφυγες συνάδελφοι τὴν συνταύτισιν τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων μὲ τοὺς ἀκτήμονας γεωργούς, ἀλλ’ αὑτὰ τὰ λέγομεν ἐδῶ καὶ τὴν πραγματοποίησιν τὴν ἔχομεν ἀναθέσει εἰς τὰ ἐποικιστικὰ ὄργανα καὶ πολλάκις τὰ ὄργανα αὐτά, διὰ νὰ ἀποβάλουν μέγιστον μέρος τοῦ βάρους, ἀναθέτουν ἢ ἐξωθοῦν τοὺς πρόσφυγας νὰ προβαίνουν εἰς κατάληψιν κτημάτων, καὶ ἠξεύρω ὅτι πολλαὶ ἐποικιστικαὶ Ἀρχαὶ λέγουν ὅτι εὑρῆκαν μέθοδον πρὸς ἀνακάλυψιν τοιούτων κτημάτων, τὴν μέθοδον τῆς ἰχνηλασίας, διεξαγομένης ὑπὸ τῶν προσφύγων. Φαντάζεσθε, ὅταν δίδετε τοιοῦτον δικαίωμα εἰς διάφορα ἄτομα διαφόρου προελεύσεως, διαφόρου ποιότητος, πόσαι καταχρήσεις ἠμποροῦν νὰ γίνουν, πόσαι ἀφορμαὶ προστριβῶν καὶ συγκρούσεων δύνανται νὰ συμβοῦν ἐντελῶς ἀδικαιολογήτως, διότι, ἂν ἡ Ἐποικιστικὴ ὑπηρεσία ἦτο εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της καὶ ἠσχολεῖτο αὐτὴ αὐτοπροσώπως ἢ ἂν ἦτο Ἐπιτροπὴ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἡ ὁποία εἰς ἑκάστην ἔριδα προσέτρεχε καὶ ἔλυε τὰς διαφορὰς ἀμέσως ἐπὶ τόπου ἢ μία Ἐπιτροπὴ ἐκ προκρίτων προσφύγων καὶ ἐντοπίων, ἡ ὁποία νὰ ἔλυε τὰ ζητήματα à l’ amiable καὶ κατὰ τὸν καλύτερον τρόπον, θὰ εἶχον προληφθῆ τὰ πλεῖστα τῶν ζητημάτων καὶ δὲν θὰ ἐφθάναμεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπέλθῃ, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ προλάβωμεν τὴν ἐκδήλωσιν αὐτῆς.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ἀγορεύσῃ ἄλλος ρήτωρ. Ἑπομένως δυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν. Αὔριον καὶ μεθαύριον θὰ ἔχωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν, τὴν δὲ Δευτέραν θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ.

§259Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). Κύριε Πρόεδρε, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίρρησις, νὰ κηρυχθοῦν κατεπείγοντα τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 1 Αὐγούστου 1923 Ν. Δ. «περὶ διατιμήσεως καὶ διώξεως τῆς αἰσχροκερδείας»· 2) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ αἰσχροκερδείας κλπ. διατάξεων τοῦ ἀπὸ 17 Μαΐου ἐ. ἔ. Ν. Διατάγματος» καὶ 3) «Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου Ἐννόμου Τάξεως».

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐννόμου Τάξεως παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. (Ὥρᾳ 12.30′ π. μ.)