1924.06.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 67η

Παρασκευὴ 27 Ἰουνίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.50′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης ἀναγράφεται ὡς εἰπὼν «ὄχι» κατὰ τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν, ἐνῷ ἀπουσίαζεν, ὡς καὶ ὁ κ. Κυπριανός.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ γίνῃ παραβολὴ μὲ τὸ πρωτόκολλον ψηφοφορίας καὶ θὰ διορθωθοῦν συμφώνως πρὸς αὐτό. (Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: —Οἱ Διδασκαλικοὶ Σύνδεσμοι Ἐδέσσης–Καβάλλας παρακαλοῦσιν ὅπως υἱοθετηθῇ τὸ ὑπόμνημα τῆς Εʹ Διδασκαλικῆς Συνελεύσεως. —Οἱ ὑπάλληλοι ΤΤΤ Ἡρακλείου ζητοῦσιν ὅπως γίνωσιν ἀποδεκτὰ τὰ αἰτήματα τοῦ κεντρικοῦ Συλλόγου των διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. —Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Λεωνιδίου παρακαλεῖ ὅπως συσταθῇ ἐκεῖ Οἰκονομικὴ Ἐφορία. —Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Προσωτσιάνης παρακαλεῖ ὅπως τὰ χωρία Καρλίκοβα, Ροσείλοβον, Γκόρνιτσα, Γραμμενίτσα κλπ. ὑπαχθῶσιν εἰς τὸν Νομὸν Δράμας. —Ἔμποροι περιοχῆς Ἰσκρᾶ Θεσσαλονίκης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τούτου διὰ Τραπεζιτικὸν Κέντρον. —Ὁ Σύνδεσμος Σπουδαστῶν Ἄργους αἰτεῖται τὴν ἐπισκευὴν τοῦ σχολείου. —Οἱ κάτοικοι τῆς Κοινότητος Νενέδων Σάμου ζητοῦσιν ὅπως τοῖς καταβληθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν ἐπιταχθέντων κτηνῶν κατὰ τὸ 1922. —Διάφοροι κάτοικοι Ἀμαρουσίου ζητοῦσι τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. —Ἡ θυγάτηρ τοῦ Ζαφειρίου Βάλβη Κόριννα παρακαλεῖ νὰ αὐξηθῇ ἡ χορηγουμένη αὐτῇ σύνταξις ὑπὸ τοῦ Κράτους. —Ὁ πληρεξούσιος Καρυστίας κ. Κόλιας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων νομοθεσίας». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Καλαντζόπουλος, Κ. Ἀλαβάνος, Σ. Βακράτσας καὶ Ι. Μανέτας ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τῆς περὶ Δήμων καὶ Κοινοτήτων νομοθεσίας». —Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Μανέτας καὶ Τ. Δημητρακόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῆς γεωργικῆς, φυτοπαθολογικῆς καὶ ἐποικιστικῆς νομοθεσίας». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Γαρουφαλιᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας πολυταξίων διδασκαλείων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Γοῦσκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Λιμενικοῦ Σώματος». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Γ. Δουζίνας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς ἀπὸ 21 Ἰουνίου 1924 συμβάσεως περὶ ἀγορᾶς σταφιδοκάρπου διὰ λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Γκότσης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ μειώσεως τοῦ φόρου καταναλώσεως λεπτῶν σιγαρέττων». — Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας κ. Γ. Ἠσαΐας ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ μονίμων ὁδοστρωμάτων Ἀθηνῶν κειμένων διατάξεων». Συμφώνως πρὸς τὴν ληφθεῖσαν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Ἰασονίδης.

§5Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, οἱ πρόσφυγες Μακεδονίας καὶ Θράκης συνελθόντες τὴν 18 Μαΐου ἐ. ἔ. ἐν Θεσσαλονίκῃ εἰς ἔκτακτον παμπροσφυγικὸν συνέδριον ἐψήφισαν: 1) Ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην των πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν διὰ τὰ αἰσθήματα συμπαθείας διὰ τῶν ὁποίων μέχρι τοῦδε τοὺς περιέβαλεν. 2) Διαδηλοῦσι τὸν ἀναλλοίωτον αὐτῶν πόθον νὰ ζήσωσιν ἐν ἀπολύτῳ συμπνοίᾳ καὶ ἀδελφικῇ ἀγάπῃ πρὸς τοὺς γηγενεῖς τῶν ἐπαρχιῶν τούτων κατοίκους, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀμοιβαίου σεβασμοῦ τῶν δικαιωμάτων ἑκατέρων. 3) Ἀπευθύνουν ἔντονον διαμαρτυρίαν κατὰ τῶν ἀνιέρων ἐκμεταλλευτῶν τοῦ πόνου καὶ τῆς δυστυχίας των, κατὰ τῶν ἐπιχειρούντων νὰ ἐνσπείρωσι τὴν διχόνοιαν μεταξὺ ὁμαιμόνων πληθυσμῶν, καὶ ἐπικαλοῦνται τὴν ἀρωγὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς ταχυτέραν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοὺς ἀνιέρους αὐτοὺς ἐκμεταλλευτάς. Ὁ κόσμος ὁ προσφυγικός, ὁ τοιαῦτα ψηφίσας καὶ ἀποφασίσας, εἶναι ἐντελῶς ἱκανοποιημένος, διότι διαπιστώνει ὅτι ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Συντακτικὴ Συνέλευσις ἀνήγαγεν εἰς περιωπὴν ἐθνικοῦ ζητήματος τὴν ὑπόθεσιν τῶν προσφύγων. Οἱ περισσότεροι ἀπὸ σᾶς εἴδατε τὰς φλόγας τῆς Σμύρνης καὶ ἠκούσατε τοὺς θρήνους καὶ τοὺς κοπετοὺς τῆς Θράκης, ἀλλά, ὡς ἐκ τῶν ἀποστάσεων, δὲν εἴδατε τὰς σφαγὰς τοῦ Πόντου καὶ δὲν ἠδυνήθητε ἐκ τοῦ σύνεγγυς νὰ παρακολουθῆτε τὸ ἀπὸ δεκαετίας συνεχιζόμενον τραγικὸν μαρτύριον αὐτοῦ. Ὀλίγον πρὸ τοῦ πολέμου ὁ ἐν Πόντῳ Ἑλληνισμὸς ἀνήρχετο εἰς 650.000, ὁ δὲ ἐκ Πόντου κατὰ διαφόρους ἐποχὰς εἰς Ρωσίαν καταφυγὼν Ἑλληνισμὸς ἀνήρχετο εἰς 515,000, συνεπῶς ἐν ἔτει 1914 ὁ ἐν Πόντῳ καὶ Ρωσίᾳ Ποντικὸς Ἑλληνισμὸς ἀνήρχετο εἰς 1.150.000 ψυχῶν. Ὁ Ἑλληνισμὸς αὐτὸς εἶχε προαγάγει εἰς βαθμὸν ἀφάνταστον τήν τε οἰκονομίαν, τὴν ἐπιστήμην, τὰ γράμματα καὶ τὰς τέχνας καὶ κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ τοιαύτην ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὥστε Τοῦρκος τῆς Καβάλλας, ἀναχωρήσας καὶ ἐποικισθεὶς εἰς Ἀμισσόν, ἄλλοτε χρηματίσας βουλευτὴς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ, γράφει ἐξ Ἀμισσοῦ πρὸς ἕνα Ἕλληνα ἐν Καβάλλᾳ τὰ ἑξῆς (Ἀναγινώσκει): «Ἀδελφὲ ἀγαπητέ, ἐδῶ εἰς τὸν Πόντον ἡ Χώρα εἶναι τόσον ἐξαιρετικὰ προωδευμένη καὶ τοιούτου εἴδους νεωτερισμοὶ μανιφατούρας καὶ ἄλλων εἰδῶν καταστημάτων ὑπάρχουν, ὥστε ἐφάμιλλα πρὸς αὐτὰ οὔτε ἐν Θεσσαλονίκῃ νὰ μὴ συναντῶνται. Ἐν γένει εἰς τὴν Χώραν αὐτὴν τὰ πράγματα δὲν βγῆκαν ὅπως τὰ ἐφοβούμεθα, ὅτε ἀνεχωροῦμεν ἐκ Καβάλλας. Ἐδῶ ὑπάρχει ἀμύθητος πλοῦτος· τὰ πάντα εἶναι τέλεια». Τοιοῦτος λοιπόν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ πλοῦτος καὶ τοιαύτη ἡ κληρονομία τὴν ὁποίαν ἐγκατελείψαμεν ἐν Πόντῳ. Ἐγὼ κατάγομαι ἀπὸ ἕνα μικρὸ χωριό, ἀπὸ 700 σπίτια. Τὸ χωριό μου εἶχεν ἕνα μέγαρον ἀρρεναγωγείου καὶ ἕνα παράρτημα, ἕνα μέγαρον παρθεναγωγείου, ἕνα μέγαρον Μητροπολιτικόν, δύο ἐκκλησίας μὲ πλοῦτον θαμβωτικόν, πεντακοσίους μαθητὰς καὶ μαθητρίας, 12 διδασκάλους καὶ προϋπολογισμὸν 1200 λιρῶν χρυσῶν. Καὶ τοιαύτας Κοινότητας ὁ Πόντος εἶχε κατὰ ἑκατοντάδας. Εἶναι ἄλλως τε γνωστὸν ὅτι, κατὰ μίαν στατιστικὴν τοῦ 1908, ὁ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμὸς ἐδαπάνα ἐτησίως 12.000.000 λιρῶν χρυσῶν διὰ τὰ σχολεῖά του. Δι’ ἀντίστοιχον δὲ ἐκπαίδευσιν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐδαπάνα τὸ ποσὸν αὐτό. Ὁ λαὸς ὁ ἡμέτερος, ὁ ὁποῖος ἰδίως μετὰ τὴν ἅλωσιν ἐσημείωσε πολλοὺς θρύλους καὶ ἡρωισμούς, κατὰ τὴν τελευταίαν ἑκατονταετηρίδα ἔζη φιλειρηνικῶς. Ὅταν ἐξερράγη ὁ παγκόσμιος πόλεμος, ἡ Τουρκία, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, δι’ ἐπιτάξεων καὶ δημεύσεων ἐλήστευσεν ὅλην τὴν κινητὴν περιουσίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Αἱ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ ἐπέτασσον καὶ αὐτὲς τὶς μεταξωτὲς γυναικεῖες κάλτσες διὰ τὰς....ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ. Ἀφοῦ δὲ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος κατώρθωσαν νὰ δημεύσουν ὅλην τὴν κινητὴν περιουσίαν τῶν Ἑλλήνων, κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος ἀπεφάσισαν νὰ ἐξορίσουν ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμὸν τῶν παραλίων εἰς τὰ Μεσόγεια. Καὶ ἕνας Ἑλληνισμὸς ἐκ 300.000 γυναικοπαίδων ἐστάλη εἰς τὰ Μεσόγεια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, οἱ δὲ ἄνδρες ἐστάλησαν εἰς τὰ διαβόητα ἐργατικὰ τάγματα τῆς πείνης καὶ τοῦ θανάτου. Αὐτὴ ἦτο ἡ πρώτη λευκὴ σφαγὴ τοῦ Πόντου, σφαγὴ ἡ ὁποία μᾶς ἐκόστισεν 150.000 ψυχῶν. Καὶ ὅταν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἐξώρισε καὶ ἐξετόπισε τὰς 300.000 ταύτας τῶν Ἑλλήνων ἐκ τῶν παραλίων, τότε ἀκριβῶς ἐδημιουργήθησαν τὰ ἀνταρτικὰ σώματα τῆς Ἀμισσοῦ διὰ νὰ ὑπερασπίσουν τὴν τιμὴν καὶ τὴν ζωὴν τῶν γυναικοπαίδων αὐτῶν. Ὅταν ἡ Ρωσία ἐγκατέλειψε τὴν Τραπεζοῦντα, ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Ρωσοκρατουμένης περιφερείας κατέφυγεν εἰς Ρωσίαν καὶ οὕτω μέρος μὲν τοῦ Ἑλληνισμοῦ τοῦ Πόντου εὑρίσκετο ἐξόριστον εἰς τὰ Μεσόγεια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, μέρος δὲ εὑρίσκετο ὡς πρόσφυγες εἰς τὴν Ρωσίαν. Μετὰ τὴν ἀνακωχὴν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἐπανῆλθον εἰς τὰς ἑστίας των. Τότε εἰς τὸν Τουρκικὸν Τύπον τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἤρχισε νὰ συζητῆται ἐπισήμως ποίαν ἐντολὴν ἐκ τῶν τριῶν Μ. Δυνάμεων θὰ ἐδέχετο ἡ Τουρκία, τὴν τῶν Γάλλων, τῶν Ἄγγλων ἢ τῶν Ἀμερικανῶν. Ὅταν δὲ ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀφήσαμεν 150.000 νεκροὺς εἰς τὰ βάθη τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, εἴδομεν ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ Τοῦρκοι συζητοῦσι, δεχόμενοι ἐκ τῶν προτέρων μίαν ξενικὴν ἐντολήν, ἐθεωρήσαμεν καὶ ἡμεῖς καθῆκον καὶ δικαίωμα πολὺ φυσικὸν νὰ ζητήσωμεν βελτίωσιν τῆς τύχης ἡμῶν. Καὶ τότε ἐζητήσαμεν, ὅπως ὁ Πόντος αὐτονομηθῇ ἢ καταστῇ μία δημοκρατία. Ὁ Ἑλληνισμὸς τοῦ Πόντου εἶχε συγκροτήσει τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν αὐτοῦ ἐν Βατούμ, ἀποτελουμένην ἐξ 120 ἀντιπροσώπων· Ἐθνοσυνέλευσιν τῆς ὁποίας εἶχα τὴν τραγικὴν τιμὴν νὰ εἶμαι Πρόεδρος ἐγώ, καὶ ἄλλοι σημερινοὶ πληρεξούσιοι εἶχον τὴν τραγικὴν τιμὴν νὰ ἦσαν μέλη. Ἡ 1η ὅμως Νοεμβρίου ἀνέτρεψε τὸ πᾶν, ὁ δὲ Μουσταφᾶ Κεμὰλ μὲ τὸν Ὀσμὰν Ἀγὰν ἀπέκλεισαν τὸν Πόντον ὁλόκληρον. Καὶ τότε ἀρχίζει ἕνα ἄλλο μαρτύριον, παρόμοιον πρὸς τὸ ὁποῖον σπανίως εἶδεν ἡ ἱστορία. Ἔσφαξαν ἡμᾶς καὶ ἔκαυσαν μέσα στὰ σπίτια μας ζωντανοὺς 250.000 Ἕλληνας. Καὶ τοιουτοτρόπως ἐκ τῶν 650.000 ὑπελείφθησαν μόνον 300.000. Ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ ἡμέρᾳ 168 ἀγχόναι ἐστήθησαν ἐν Ἀμασείᾳ καὶ ἀπηγχονίσθησαν ἰσάριθμοι ἰατροί, δικηγόροι, κληρικοί. Μεταξὺ αὐτῶν καὶ ὁ Ἕλλην βουλευτὴς Τραπεζοῦντος ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Βουλῇ Ματθαῖος Κωφίδης καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς ἐφημερίδος «Ἐποχὴ» Νῖκος Καπετανίδης, διὰ τὰς οἰκογενείας τῶν ὁποίων, βέβαια, θὰ μεριμνήσῃ τὸ Κράτος. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, κύριοι συνάδελφοι, ὁ «Ἀβέρωφ» καὶ τὸ «Κιλκὶς» ἦσαν ἐσφηνωμένα μεταξὺ τῆς Πριγκήπου καὶ τῆς Χάλκης, ὁ δὲ στόλαρχος Ἡπίτης ἐξέδραμεν εἰς κυνηγέσιον εἰς Παντείχιον. Καὶ μία μικρὰ κανονιοφόρος τεσσάρων μέτρων ἦτο κυρίαρχος τῆς Μαύρης Θαλάσσης, καὶ αὐτὴ ἡ κανονιοφόρος συνέλαβε πλεῖστα ὅσα ἑλληνικὰ πλοῖα, ἓν ἐκ τῶν ὁποίων σᾶς ἀνέφερα, τὴν «Ἕνωσιν», πολλῶν χιλιάδων τόννων πλοῖον μὲ ἑκατὸν πεντήκοντα ἐπιβάτας, ἐπιστρέφοντας εἰς Νοβορρωσίσκην. Ἀφοῦ ἐσύλησαν τὰ ἐμπορεύματα αὐτοῦ, ἐξετούρκισαν τὸ πλοῖον, τοὺς δὲ ἑκατὸν πεντήκοντα ἐπιβάτας τοὺς ἐθανάτωσαν εἰς τὰ Μεσόγεια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, καθ’ ἣν στιγμήν, ὡς εἶπον, ὁ «Ἀβέρωφ» καὶ τὸ «Κιλκὶς» ἀνεπαύοντο εἰς τὰ γαλανὰ νερὰ τῆς Χάλκης καὶ τῆς Πριγκήπου.

§6Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠδύνατο ἢ δὲν ἤθελε νὰ τρέξῃ εἰς βοήθειαν;

§7Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἠδύνατο, ἀλλὰ δὲν ἤθελεν. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας, κύριοι, ἐσφάγημεν. Τέλος ὑπεγράφη ἡ συνθήκη τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ ἔκτοτε ἤρχισαν νὰ ἔρχωνται εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ ἀνθρώπινα αὐτὰ συντρίμματα. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χύνω δάκρυ θαλερὸν ἐπὶ τοῦ χαίνοντος τάφου τοῦ Πόντου, ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν Θράκην θὰ ἀποτελέσῃ δι’ ἡμᾶς ἐνταῦθα μίαν νέαν Ἰερουσαλήμ, ὄχι τόσον διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν, ὅσον διὰ νὰ μεταβῶμεν ἅπαξ τοὐλάχιστον εἰς προσκύνημα καὶ νὰ ἀνακτήσωμεν νέας δυνάμεις πρὸς ἀνασυγκρότησιν μιᾶς ὡραιοτέρας καὶ γενναιοτέρας Ἑλλάδος. Ἀνεχωρήσαμεν ἀπὸ τὸν Πόντον καὶ ἀπὸ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν τὸ πᾶν ἐκεῖ ἐγκαταλείψαντες ἐκτὸς τῆς πίστεως τοῦ πατριωτισμοῦ, ἐκτὸς ἑνὸς πολιτισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὡς ἄλλοι Αἰνεῖαι ἐφέραμεν ἐπὶ τῶν ὤμων ἡμῶν καὶ ἀπεθέσαμεν καὶ μετεφυτεύσαμεν πρὸ παντὸς εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὰς λοιπὰς Νέας Χώρας καὶ σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι μὲ αὐτὸ τὸ κεφάλαιον θὰ ἀναδείξωμεν τὴν Μακεδονίαν ἀνταξίαν τῆς ἱστορίας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς προελεύσεως αὐτῆς. Καὶ ἤρχισε μετὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Ἀνταλλαγῆς ἡ μεταφορὰ τοῦ πληθυσμοῦ. Ἡ μεταφορὰ αὕτη δὲν ἐγίνετο βεβαίως ὑπὸ συνθήκας αἱ ὁποῖαι νὰ προκαλοῦν τὴν ἱκανοποίησιν ἡμῶν. Ἀνεγνώσατε μίαν ἐπιστολὴν τῆς δεσποινίδος Μιχαλακοπούλου ἐξ Ἀμισσοῦ, ἡ ὁποία παρουσιάζει ὅτι ἡ μεταφορὰ τῶν προσφύγων ἐλάμβανε χώραν κατὰ τρόπον χειρότερον τῆς μεταφορᾶς τῶν ζώων. Ἐσχάτως παρετήρησα ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ τὰ Ὑπουργεῖα Γεωργίας καὶ Προνοίας λαμβάνουν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα, ἵνα ἡ μεταφορὰ αὕτη ἀποβῇ ἀνθρωπινωτέρα. Καὶ ἐφιστῶ καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Προνοίας Ὑπουργοῦ πρὸ παντός, ὅπως ἐφοδιάσῃ τὰ ἀτμόπλοια μὲ ὅλα τὰ εἴδη τῆς περιθάλψεως καὶ νὰ ἀποστείλῃ τοιούτους ἀντιπροσώπους οἱ ὁποῖοι θὰ εἶχον τὴν συναίσθησιν ὅτι μεταφέρουν ἀνθρώπους καὶ ὄχι δούλους ἢ ζῷα. Εὑρέθη διαχειριστὴς τοῦ πλοίου «Καβάλλα» ὁ ὁποῖος διεκόρευσε μίαν 12ετῆ προσφυγοπούλαν ὀρφανήν. Εὐτυχῶς ὁ στρατηγὸς Πάγκαλος, εὑρισκόμενος τότε ἐν Θεσσαλονίκῃ, συνέλαβεν αὐτὸν καὶ τὸν ἐφυλάκισεν. Ἡ μεταφορὰ αὕτη πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ καὶ νὰ μὴ περιοριζώμεθα εἰς τὰς προθεσμίας τὰς ὁποίας ὁρίζει ἡ Μικτὴ Ἐπιτροπή. Ἔχομεν καὶ συμφέρον, ἵνα ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου μεταφέρῃ εἰς Ἑλλάδα ἅπαντας τοὺς ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ Πόντῳ Ἕλληνας. Ἂν ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου δὲν κατορθώσῃ νὰ μεταφέρῃ τοὺς πρόσφυγας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Πόντου εἰς Ἑλλάδα, θὰ ἔχῃ διαπράξῃ τὸ μέγιστον τῶν ἐγκλημάτων.

§8ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Σχετικῶς μὲ αὐτὸ εἰς τὸν Πειραιᾶ ὑπάρχουν μερικὰ ἀτμόπλοια πληρωνόμενα διὰ νὰ μεταφέρουν πρόσφυγας καὶ ἐν τούτοις, ἀφ’ ὅτου κατηργήθη ἡ Διεύθυνσις Μεταφορῶν, δὲν ἔχουν ἄνθρακας, ἂν καὶ πληρώνομεν 7000 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Καὶ αὐτὰ μὲν ἀδρανοῦν, ἡμεῖς δὲ πληρώνομεν 7000 δραχ. τὴν ἡμέραν.

§9Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Σήμερον μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ἐκανόνισα τὸ ζήτημα διὰ νὰ μὴ πληρώνωμεν οὔτε τὰ χρήματα αὐτὰ οὔτε τίποτε. Παρέδωσα τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ διέταξεν ἀμέσως τὴν μεταφορὰν δι’ ἀνδρῶν τοῦ Πολ. Ναυτικοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γαιάνθρακας, τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει γαιανθρακαποθήκας καὶ ἡ ἀνθράκευσις θὰ γίνεται πολὺ ταχύτερον καὶ εὐθηνότερον.

§10Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Περὶ τὰ τέλη Ἰανουαρίου εἶχεν ἀποσταλῇ εἰς Πόντον τὸ ἀτμόπλοιον «Ἀρχιπέλαγος». Αὐτὸ ἐπὶ 22 ἡμέρας ἔμενεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην διὰ νὰ ἀνθρακεύσῃ. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ οἱ πρόσφυγες οἱ ἰδικοί μας, εἰς τοὺς ὁποίους ἐτηλεγραφήσαμεν ὅτι ἔρχεται ἀτμόπλοιον μὲ 200 χιλ. δραχ., ἀπέθνησκον ἀπὸ τὴν πεῖναν, διότι τὸ ἀτμόπλοιον ἐπὶ 22 ἡμέρας ἔμενεν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην. Καὶ τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἔκαμε τόσην κατάπληξιν καὶ μεταξὺ αὐτῶν τῶν Τούρκων ἐν Ἀμισσῷ, ὥστε ἕτερος Τοῦρκος ἐκ τῶν ἀνταλλαγέντων ἔγραψεν ἐξ Ἀμισσοῦ ὅτι ἀπὸ ἑνὸς μηνὸς περιμένουν ἐδῶ Ἕλληνες τὸ πλοῖον, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἐνεφανίσθη. Ἀτμόπλοιον δὲν ἦλθε. Χρήματα δὲν ἦλθον. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνομαι πρὸς πάντας τοὺς ἁρμοδίους καὶ τοὺς συνιστῶ: Μίαν ὥραν τὸ ταχύτερον νὰ δώσουν πέρας εἰς τὸ σοβαρὸν ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς καὶ εἰς τὴν ταλαιπωρίαν τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων (στερουμένων τῶν πάντων, γράφει ὁ αὐτὸς Τοῦρκος, ὁ ἄλλοτε βουλευτὴς ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ). Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ μεταφορὰ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων καὶ οἱ ἐλευσόμενοι πρέπει νὰ διοχετευθοῦν εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας, ὅπου ἤδη ἔχουν ἐγκατασταθῆ οἱ γείτονες καὶ συγγενεῖς αὐτῶν, διὰ νὰ ἀναθαρρήσουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον καὶ νὰ ἔχωμεν ὁμοιογενεῖς συνοικισμούς, διότι φέροντες συγγενεῖς καὶ γνωστοὺς πλησίον ἀλλήλων θὰ συντελέσωμεν εἰς τὸ νὰ δυνηθοῦν οἱ πρότερον ἐγκατασταθέντες νὰ βοηθήσουν τοὺς ἐλευσομένους ἀδελφοὺς καὶ γνωστοὺς αὐτῶν. Διὰ τοῦτο δὲν θὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἕνα ὑπάλληλον τῆς Ἐπιτροπῆς Μοργκεντάου, κάποιον Ἀναγνωστόπουλον, σατραπίσκον, νὰ λέγῃ αὐθαιρέτως ὅτι οἱ δεῖνα θὰ πᾶνε εἰς τὸ τάδε μέρος καὶ οἱ ἄλλοι εἰς τὴν ἄλλην περιφέρειαν. Τοιαύτας αὐθαιρέτους ἀποφάσεις δὲν ἐπιτρέπομεν, ὄχι εἰς τὸν Ἀναγνωστόπουλον, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ οὔτε καὶ εἰς οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία θὰ διαχειρίζεται τὸ ἰδικόν μας ζήτημα, τὸ προσφυγικόν.

§11Δ. ΠΑΖΗΣ. Ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα στέλλονται, συνοδεύωνται ἀπὸ εἰδικοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τοῦ ἀτμοπλοίου θὰ κάμουν τὴν διαλογὴν τῆς προελεύσεως καὶ τοῦ εἴδους τῆς ἐργασίας διὰ νὰ στέλλωνται ἐκεῖ ὅπου ἔχουν συγγενεῖς.

§12Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀπαλλάσσω τῆς δυσκολίας. Ὅλοι θὰ πᾶνε εἰς τὴν Μακεδονίαν, ἐφόσον τέλος πάντων εἰς τὰ τέλματα ἐκεῖνα ἐδώσαμεν τόσα θύματα. Ἂς εἴμεθα ὅλοι εἰς ἓν μέρος. Καὶ ἐπειδὴ ἀναμένωμεν 200.000 εἰσέτι πρόσφυγας, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας λαμβάνει, βέβαια, ὅλα τὰ μέτρα, ἵνα τοὐλάχιστον αὐτοὶ γίνουν δεκτοὶ εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς μητρὸς Ἑλλάδος κατὰ τρόπον διαφορετικὸν ἀπὸ ἐκεῖνον μὲ τὸν ὁποῖον ἔγιναν δεκτοὶ οἱ προηγουμένως ἐλθόντες ἀδελφοὶ ἡμῶν. Ζητοῦμεν ὅπως οἱ ἐλευσόμενοι πρόσφυγες, τοὐλάχιστον αὐτοί, ἐπωφεληθοῦν ἀπὸ τὴν πεῖραν τῶν δύο ἐτῶν, πεῖραν τὴν ὁποίαν ἐπληρώσαμεν ἡμεῖς πάρα πολὺ ἀκριβά. Ἂν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, τοῦ ὁποίου γνωρίζω τὰς τελευταίας ἐνεργείας, δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ὑποδοχὴν τῶν 200.000, ἂς γίνῃ ἐκ νέου ἔκκλησις πρὸς τὰς ξένας φιλανθρωπικὰς ὀργανώσεις, ἵνα ἔλθουν νὰ συμπληρώσουν τὸ ἔργον αὐτό, διότι αὐτὴν τὴν φορὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ αἱ οἱαιδήποτε Κυβερνήσεις δίδουν ἐξετάσεις. Μέχρι σήμερον ἐλέγομεν ὅτι ἦλθεν ἕνας κόσμος ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ δὲν ἦτο βεβαίως δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἠμπορέσῃ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰ καθήκοντα αὐτῆς. Σήμερον ὅμως ἡ Κυβέρνησις ἔχει καὶ μίαν σχετικὴν ἄνεσιν καὶ μίαν πεῖραν. Ἀπὸ τοὺς ἐλευσομένους 200.000 δὲν πρέπει κανεὶς νὰ ἀποθάνῃ. Δὲν πρέπει κανεὶς ἐξ αὐτῶν νὰ πεινᾷ, ἀλλὰ πρέπει ὅλοι νὰ τύχουν ἀμέσου στεγάσεως καὶ περιθάλψεως καὶ θερμῶν ἐνδυμάτων καὶ θερμῆς τροφῆς καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀκούσωμεν ὅτι ἀπέθανον καὶ πάλιν πρόσφυγες ἐκ πείνης. Συνεπῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐφιστῶ ὅλως ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ 200.000 ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Πόντου πρέπει νὰ ἔλθουν πλέον ὡς ἄνθρωποι εἰς τὴν Ἑλλάδα. Μετὰ τὴν μεταφορὰν ἔρχομαι εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων, διότι ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις, ἡ γῆ, ἡ ὕπαιθρος Χώρα, εἶναι ἡ πρώτη καὶ κυριώδης διέξοδος τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Σήμερον εἰς τὴν Μακεδονίαν, εἰς τὴν Θράκην, εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν, εἰς τὰ Ἰωάννινα καὶ παντοῦ ὑπάρχουν προσφυγικοὶ ἀγροτικοὶ συνοικισμοὶ ὑπὸ σκηνάς. Τὸ παράπονόν μου εἶναι τοῦτο: Ἐνῷ ὑπάρχουν νοήματα καὶ ἐνῷ ὑπάρχει καὶ γῆ, ἐν τούτοις λείπει κάτι τι. Ἐγὼ δὲν θὰ εἴπω ὅτι λείπει σύστημα, διότι πολλοὶ ἀνέφεραν τὴν λέξιν αὐτήν. Ἐγὼ θ’ ἀναφέρω ὡρισμένως ὅτι ἔλειψε: 1) ἡ ταχύτης, 2) ἡ καλὴ θέλησις πολλῶν ἐκ τῶν ὑπαλλήλων καὶ 3) τὸ πνεῦμα τὸ νοικοκυρίστικο παρὰ τοῖς ὑπαλλήλοις. Ἂν τοὺς ὑπαλλήλους διέκρινον ὅλα αὐτά, σᾶς βεβαιῶ ὅτι σήμερον ὑπὸ σκηνὰς δὲν θὰ ὑπῆρχον προσφυγικοὶ συνοικισμοί. Διότι, ὅπως σᾶς εἶπον, χρήματα καὶ γῆν ἔχομεν, ἀλλὰ τί συνέβη; Ἔδωσαν εἰς τοὺς πρόσφυγας κεραμίδια καὶ δὲν ἔδωσαν λεπτά, ἔδωσαν λεπτὰ καὶ δὲν ἔδωσαν ξυλείαν, ἔδωσαν ξυλείαν καὶ δὲν ἔδωσαν καρφιά, ἔδωσαν ὑλικὰ καὶ δὲν ἔδωσαν κεραμίδια καὶ ἔτσι ἀπὸ τὴν μιὰ μεριὰ ἐφτιάνετο τὸ σπίτι καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλην κατέρρεεν ἀπὸ τὴν βροχήν! Καὶ ἔτσι λοιπὸν ἀπὸ δύο ἐτῶν παρατείνεται τὸ μαρτύριον τῶν ἀγροτικῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν. Ἂν ὑπῆρχεν ἡ καλὴ θέλησις, σᾶς βεβαιοῦμεν ὅτι οὐδεμία προστριβὴ μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων θὰ παρουσιάζετο. Τῶν ὑπαλλήλων τῶν περισσοτέρων ἡ ἔλλειψις τῆς καλῆς θελήσεως εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐδημιούργησε τὰς προστριβάς. Καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς κακοδαιμονίας ἀπέθανον χιλιάδες προσφύγων. Πάντοτε ἐπαναλαμβάνουν ὅτι ὁ στρατηγὸς Πάγκαλος ἐκρέμασε μερικούς, οἱ ὁποῖοι ἔκλεψαν ἢ ἔκοψαν σύρματα τηλεφωνικὰ τοῦ Στρατοῦ. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐτιμωρήθη κανείς, δὲν ἐτυφεκίσθη κανεὶς ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔκοψαν τὰ νήματα τῆς ζωῆς χιλιάδων ἀνθρώπων. (Χειροκροτήματα).

§13ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ ἐξελεγχθοῦν τὰ βιβλία ὅλων τῶν διαχειρίσεων.

§14Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Συμφωνῶ. Τὸ παράπονον λοιπὸν ἡμῶν δὲν περιστρέφεται ἐναντίον τοῦ Κράτους. Τὸ Κράτος διέθεσε καὶ χρήματα καὶ γῆν καὶ τὸ Κράτος ὑπῆρξε κολοσσὸς καλῆς θελήσεως καὶ στοργῆς ἀπέναντι τῶν προσφύγων. Τὸ παράπονον ἡμῶν μόνον εἶναι ὅτι δὲν ἐτιμωρήθησαν οἱ ὑπεύθυνοι. Ἡ Γενικὴ Διεύθυνσις Ἐποικισμοῦ Μακεδονίας, ἐγκρίνοντος, μοὶ φαίνεται, τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ἐζήτησεν ὅπως, διὰ νὰ πέσουν αἱ κεφαλαὶ τῶν καταχραστῶν, ἡ τιμωρία αὐτῶν ἐνεργηθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐννόμου Τάξεως, διὰ νὰ ἴδουν καὶ οἱ πρόσφυγες ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει καὶ μία προσφυγικὴ Δικαιοσύνη!

§15Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὑπάρχουν καταχρασταί, ἀλλὰ πρέπει, κύριοι πληρεξούσιοι, ρητῶς νὰ ἀναφέρωνται καὶ τὰ ὀνόματα, ἵνα λαμβάνωνται τὰ προσήκοντα μέτρα.

§16Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Συνάδελφος πρόσφυξ, ὁμιλῶν πρὸ ἡμερῶν, ἀνέφερεν εἰδικῶς περὶ τῶν συνοικισμῶν Ἀθηνῶν ὅτι δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ ὅτι μετεβλήθησαν εἰς καταβόθραν, ἡ ὁποία χρησιμεύει πρὸς πλουτισμὸν ὡρισμένων προσώπων. Ἐπίσης ἕτερος συνάδελφος ὡμίλησε περὶ καταχρήσεων ἐκ μέρους ὑπαλλήλων τῶν ὑπηρεσιῶν Ἐποικισμοῦ καὶ Περιθάλψεως. Θὰ παρακαλέσω ὅλους τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι θὰ ὁμιλήσουν περὶ καταχρήσεων, νὰ ἀναφέρωσι ρητῶς καὶ τὰ ὀνόματα τῶν καταχραστῶν διὰ νὰ πεισθῇ ἡ Συνέλευσις ποῖα εἶναι τὰ πρόσωπα αὐτὰ καὶ διὰ τίνας λόγους δὲν ἐλήφθησαν τὰ ἐνδεδειγμένα ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων μέτρα, διότι ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει δημιουργεῖται μία ἀδέσποτος φήμη καὶ ὅλος ὁ κόσμος νομίζει ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες μετεβλήθησαν εἰς καταχραστὰς καὶ κλέπτας.

§17Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ὀνόματα καταχραστῶν, ὀνόματα ἀναμιξάντων εἰς βρώμην καὶ σῖτον πλίνθους καὶ ἄμμον καὶ κεράμους, ὀνόματα δειράντων πρόσφυγας, ὀνόματα ἐκμεταλλευθέντων τὴν τιμήν των, ὀνόματα σκαιῶν καὶ ὑβριστῶν ἐδώσαμεν πολλά. Τιμωρίαν δὲν εἴδομεν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν ὅτι ἀφορμὴ τῶν προστριβῶν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων εἶναι οἱ ὑπάλληλοι, διότι, ὅπως ἔθεσαν τὰ πράγματα οἱ πρόσφυγες καὶ ὅπως ἀντεμετώπισαν τὸ ζήτημα τὸ ἀγροτικόν, δὲν ἦτο δυνατὸν αὐτομάτως καὶ αὐτεπαγγέλτως μεταξὺ τῶν γηγενῶν καὶ τῶν προσφύγων νὰ δημιουργηθῇ ρῆγμα καὶ προστριβή, διότι οἱ πρόσφυγες ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς καὶ ἐν ἐπισήμῳ ἐσχάτως συνεδρίῳ τῆς Θεσσαλονίκης ἐκήρυξαν ὅτι ἅπαντα τὰ ὑπὸ τῶν Τούρκων ἐγκαταλειπόμενα ἀγροτικὰ κτήματα παραχωροῦνται εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς ἐντοπίους ἀκτήμονας καὶ τοὺς κολλίγους κατ’ ἴσον κλῆρον, κατ’ ἴσην ποιότητα καὶ κατ’ ἴσην ποσότητα. Πρόσφυξ μοῦ γράφει ἐκ Μακεδονίας ὅτι «φαίνεται ὅτι ὁ Ἐποικισμὸς συστηματικῶς τοὺς ὑπαλλήλους του τοὺς στρατολογεῖ μεταξὺ τῶν νευροπαθῶν ἀνθρώπων τῆς κοινωνίας». Ἡ νευροπάθεια καὶ ἡ σκαιότης πολλῶν ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, οὐχὶ ἅπαξ ἀλλὰ πολλάκις μᾶς φέρει εἰς τὴν τραγικὴν θέσιν νὰ εἴμεθα θεαταὶ καὶ κακώσεων καὶ χειροδικίας. Καὶ ἀναφέρω ἓν μόνον παράδειγμα: Ὑπάλληλοι τοῦ Ἐποικισμοῦ, οἱ Τρουλινὸς καὶ Πανταζίδης, ἐν Θεσσαλονίκῃ, ἔδειραν ἀνηλεῶς τὸν πρόσφυγα Μιλτιάδην Παπαδόπουλον καὶ τὸν ἐκατρακύλησαν ἀπὸ τὶς σκάλες μέχρι τοῦ κάτω πατώματος τοῦ γραφείου τοῦ Ἐποικισμοῦ. Τὸ γεγονὸς κατηγγέλθη εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἀλλὰ τίποτε δὲν ἔγινεν. Ἐλπίζω ὅτι ὁ συμπαθής μοι ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργὸς θέλει προβῆ εἰς τὴν ἄμεσον τιμωρίαν καὶ ἀπομάκρυνσιν τῶν ἐν λόγῳ ὑπαλλήλων καὶ ὅλων ἐκείνων οἵτινες θὰ συνεκάλυπτον τὰς εὐθύνας αὐτῶν. Δὲν καταγγέλλω, ἵνα ἐπιτεθῶ οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἐξ ἐκείνων αἱ ὁποῖαι ἐχειρίσθησαν τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικόν, διότι παρ’ οὐδεμιᾶς ἐκ τῶν Κυβερνήσεων τούτων ἔλειψαν δείγματα καλῆς θελήσεως καὶ στοργῆς πρὸς τοὺς πρόσφυγας. Συνεπῶς καταγγέλλω τὰ πράγματα ἀδιαφόρως πρὸς τὰ πρόσωπα καὶ ζητοῦμεν μόνον τὴν τιμωρίαν, ὅταν δὲ ἐπέλθῃ ἡ τιμωρία, αὐτὸ ἔσται ἡ μεγαλυτέρα δι’ ἡμᾶς ἱκανοποίησις. Οἱ συνοικισμοὶ οἱ προσφυγικοὶ ἔχουσιν ἀνάγκας πολλάς, ἐκ τῶν ὁποίων ἐλάχισται ἱκανοποιήθησαν, καὶ δὲν ἱκανοποιήθησαν, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχε χρῆμα. Χρῆμα ὑπῆρχε καὶ ὑπάρχει, ἀλλά, δυστυχῶς, καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔσφαλεν ἐνταῦθα, ἡ ὁποία τὸν δεύτερον μῆνα τῆς ἱδρύσεώς της μᾶς εἶπεν ὅτι πλέον χρήματα δὲν ἔχει. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν καὶ ἄλλων συναδέλφων ὅτι ἀπὸ τοῦ δευτέρου μηνὸς ὁ Ἀργυρόπουλος μᾶς ἔλεγεν ὅτι χρήματα δὲν ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὅτι ὅλα τὰ διέθεσεν, ἐνῷ, συμφώνως πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν τῆς δευτέρας τριμηνίας, βλέπομεν ὅτι ἔχει εἰσέτι περισσεύματα 250.000 λιρῶν στερλινῶν. Καὶ τί παρετηρήθη; Παρετηρήθη ὅτι, ἐνῷ συνοικισμὸς ἀπὸ 80 σπίτια ἔχει μόνον 4 ζῷα, ἄλλος συνοικισμὸς ἀπὸ 110 σπίτια ἔχει 27 ζῷα. Αὐτὰ τὰ 110 σπίτια εἶναι εἰς τὸ χωρίον τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Μαχαλάδες. Εἶναι ἐπάνω εἰς τὰ σύνορα τὰ Ἑλληνοβουλγαρικά, πρὸς τὰ Πορρόϊα. Εἶναι τόσον ἐπάνω στὰ σύνορα, ὥστε αἱ ὄρνιθες τῶν χωρικῶν βόσκουν εἰς τὰ χωράφια τῶν Βουλγάρων. Αὐτοὶ πρὸ παντὸς εἶναι Πόντιοι. Ἀπὸ τῆς Ἠπείρου μέχρι τοῦ Ἕβρου, δι’ ὅλης τῆς γραμμῆς τῶν συνόρων, δι’ ὅλου τοῦ Μετώπου, ἔχουσιν ἐποικισθῆ Πόντιοι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Ἀμισσὸν ἐξηνάγκασαν τὸν Φετχῆ μπέην καὶ 25.000 Κεμαλικοῦ στρατοῦ νὰ συνθηκολογήσουν. Σήμερον αὐτοὶ φυλάττουσι τὰ σύνορα καὶ σεμνύνονται διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ ὁ κόσμος αὐτὸς ὁ προσφυγικὸς διὰ νὰ ἐφοδιασθῇ μὲ ζωάρκειαν κατεβαίνει εἰς ὀκτάωρον ἀπόστασιν καὶ φορτώνεται τὴν ζωάρκειάν του καὶ τὴν κουβαλᾷ εἰς τὸ χωριό του. Ἰδοὺ λοιπὸν πῶς ἡ Κυβέρνησις ταλαιπωρεῖ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ὅλην τὴν νύκτα φυλάττουν εἰς τὰ φυλάκια! Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν στρατιωτικῶν συναδέλφων, ὅτι πράγματι οἱ ὁπλαρχηγοὶ αὐτοί, εἰς πολλὰς συμποσούμενοι χιλιάδας, δὲν ἔχουν τύχει, παρὰ τὰς πολλὰς καὶ παχυλὰς ἐπαγγελίας, οὐδεμιᾶς ἰδιαιτέρας μερίμνης. Χθὲς ἀκόμη εἴχομεν ἓν τηλεγράφημα ἀπὸ τὰ σύνορα, τὸ ὁποῖον λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἡμεῖς, Πόντιοι ἀντιπρόσωποι συνοικισμῶν τῆς μεθορίου, πιστοὶ τῶν συνόρων τῆς μητρὸς Ἑλλάδος φρουροί, ἀπέχοντες κέντρων ἐφοδιασμοῦ ἀπὸ δωδεκαώρου μέχρι δεκαοκταώρου ἀποστάσεως, ἐλλείψει μεταφορικῶν, ἵππων καὶ ἡμιόνων, διατελοῦμεν αὐτόχρημα ἐν ἀποκλεισμῷ. Ἐκλιπαροῦμεν σύντονον εἰδικὴν μέριμναν». Καὶ ὁ κόσμος αὐτὸς ὁ προσφυγικός, σεμνυνόμενος διότι ἡ Πατρὶς τοῦ ἀνέθεσε τοιαύτην τιμήν, κρούει τὰς θύρας τῆς Ἐπιτροπῆς Ἀποκαταστάσεως καὶ λαμβάνει διαρκῶς τὴν ἀπάντησιν, ὅτι χρήματα δὲν ὑπάρχουν. Καὶ μολαταῦτα, οἱ προσφυγικοὶ συνοικισμοί, καὶ ὡρισμένως οἱ τῆς Θεσσαλονίκης, καίτοι δὲν ἔχουν ζῷα ἐπαρκῆ καὶ ἄροτρα, ἐν τούτοις μένουν εἰς τὴν περιφέρειαν Θεσσαλονίκης, ἐνῷ 60.000 στρέμματα γῆς ἐκαλλιέργουν οἱ Τοῦρκοι, αὐτοὶ σήμερον ἐκαλλιέργησαν 180.000 στρέμματα, δηλαδὴ τὸ τριπλάσιον! Ἄν ὅλος αὐτὸς ὁ προσφυγικὸς κόσμος ἐφωδιάζετο μὲ τὰ ἀπαιτούμενα κεφάλαια καὶ τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, σᾶς βεβαιῶ ὅτι σήμερον ἀκόμη ἡ Μακεδονία θὰ ἀπέβαινεν ὁ σιτοβολὼν τῆς Ἑλλάδος, καὶ οἱ πρόσφυγες θὰ ἦσαν πλέον εἰς θέσιν νὰ δεχθοῦν καὶ νὰ ἀνακουφίσουν τὰς ἀναμενομένας 200.000, χωρὶς νὰ βαρυνθῇ ὁ ἐθνικὸς Προϋπολογισμός. Παρεγνωρίσθη, δυστυχῶς, ἡ ἀξία, ἡ φιλοπονία, ἡ φιλοπαραγωγικότης τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου! Πέρυσι μερὶς Ποντίων καπνοκαλλιεργητῶν ἐπρόκειτο νὰ μεταφερθῇ ἀπὸ τὴν Κέρκυραν εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ ἦτο ἡ ἐποχὴ ποὺ ἔπρεπεν ὁ σπόρος τοῦ καπνοῦ νὰ φυτευθῇ. Ἠγόρασαν σακκιά, ἔβαλαν χῶμα μέσα, ἔρριψαν σπόρον εἰς τὸ χῶμα καὶ ἤρδευον καθ’ ὅλην τὴν διαδρομὴν ἀπὸ Κερκύρας εἰς Θεσσαλονίκην τοὺς σάκκους αὐτούς. Καὶ μόλις μετέβησαν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον ἀφῆκαν τὰς ἀποσκευάς των ἔξω καὶ αὐτοὶ ὥρμησαν πρὸς τὴν γῆν, διότι ἀγαποῦν τὴν γῆν, διότι χθὲς ἀκόμη ἤμην εἰς Κόρινθον καὶ πολλοὶ πρόσφυγες μοὶ ἔλεγον ὅτι «παίρνομεν 30 καὶ 50 δραχ. τὴν ἡμέραν στὴ σταφίδα, ἀλλὰ τὶ τὶς θέλουμε τὶς δραχμές; Ἐμεῖς θέλουμε γῆ δική μας». Τὴν τοιαύτην ἀντίληψιν τοῦ κόσμου ἡμεῖς πρέπει νὰ τὴν τονώσωμεν, νὰ τὴν ἐνισχύσωμεν, διότι, ἂν ὑποστηρίξωμεν αὐτὸν τὸν λαόν, θὰ δημιουργήσωμεν μίαν τόσον παγίαν, τόσον ἰσχυράν, τόσον κραταιὰν καὶ ζηλότυπον συνείδησιν τῆς ἰδιοκτησίας, ποὺ σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἔχῃ ποτὲ νὰ φοβηθῇ οἱονδήποτε κοινωνικὸν κλονισμόν. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δημιουργήσῃ αὐτὴν τὴν παγίαν ἀγροτικὴν συνείδησιν καὶ νὰ ἔχῃ ἀμερίμνως, ὅσον ἀφορᾶ τοὺς κοινωνικοὺς κλονισμούς. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου βλέπομεν, ὄχι μόνον νὰ λείπουν αἱ ζωάρκειαι καὶ τὰ ζῷα, ἀλλὰ πολλάκις καὶ αὐτὸ τὸ νερό. Εἰς τὸ χωρίον Τοσύλαδον, ἐνῷ εἶναι τὸ ποτάμι δίπλα, ὁ συνοικισμὸς δὲν ἔχει νερό! Μποροῦσε μὲ ἕνα σωλῆνα νὰ μεταφερθῇ τὸ νερό, ἀλλὰ δὲν μετεφέρθη. Καὶ οὕτως, ὄχι μόνον ἐδῶ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην δὲν ὑπάρχει νερό, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ ἐκεῖ ὅπου τρέχει δίπλα ὁ ποταμός! Ἐπιβάλλονται ἐπίσης μικρὰ ἀντιπλημμυρικὰ ἔργα. Πρὸ ἑνὸς μηνὸς μερικὰ χωριὰ εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Λαγκαδᾶ εἶχαν καταπλημμυρισθῆ καὶ τὰ νερὰ κατέστρεψαν τὰ γεννήματα αὐτῶν τῶν δυστυχῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐβαρύνθησαν τὴν κρατικὴν περίθαλψιν, χωρικῶν οἱ ὁποῖοι ἀπεστρέφοντο τὰς λέξεις «ζωάρκεια» καὶ «ἐπίδομα», χωρικῶν οἱ ὁποῖοι εὔχονται ἕνα πρᾶγμα: Τὸ ταχύτερον νὰ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὴν κρατικὴν τροφοδοσίαν καὶ κηδεμονίαν. Αὐτοὺς τοὺς χωρικοὺς ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ κρατικῶς καὶ οἰκονομικῶς νὰ ἐνισχύσωμεν. Ἀλλὰ τὸν κόσμον τὸν προσφυγικὸν ποὺ φονεύει καὶ ἡ ἑλονοσία; Ἂν ἐδώσαμεν ἕνα Σαγγάριον αἱματηρὸν εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν, ἐδῶ εἰς τὴν Μακεδονίαν δίδομεν κάθε χρόνον ἀπὸ ἕνα ἀναίμακτον, εἰρηνικὸν Σαγγάριον καὶ ὁ Μινώταυρος τῶν τελμάτων καὶ θανάτων καταπίνει τὸ ὑπολειφθὲν ἄνθος τῆς προσφυγικῆς κοινωνίας. Δι’ αὐτὸ μετ’ εὐχαριστήσεως εἶδα ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὠργάνωσεν 120 συνεργεῖα ἀντιελονοσιακά, τὰ ὁποῖα, διασπειρόμενα καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν καὶ Θράκην, πρόκειται νὰ προβοῦν εἰς μέτρα θεραπείας ἀντιελονοσιακῆς καὶ ἀποξηραντικῆς τῶν μικρῶν ἑλῶν. Εὔχομαι ὅπως τὸ σύστημα αὐτὸ τῶν συνεργείων τάχιστα ἀρχίσῃ νὰ λειτουργῇ.

§18Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἤρχισεν ἤδη.

§19Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Εἴθε νὰ φέρῃ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Διότι, ὅπως ὁ συνάδελφος κ. Εὐθυμιάδης θὰ σᾶς ἀναγνώσῃ ὀνόματα χωρίων καὶ στατιστικάς, θὰ ἴδητε ὅτι ὑπάρχουν χωρία τῶν ὁποίων οἱ ἡμίσεις κάτοικοι ἐντὸς δύο ἐτῶν ἔχουν ἀποθάνει καὶ εἰς τὰ ὁποῖα χωρία οὔτε μία γέννησις δὲν ἐσημειώθη. Παραπονοῦνται πολλοὶ ὅτι περὶ τὴν Θεσσαλονίκην ὑπάρχουν πολλοὶ οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ θὰ ἠδύναντο νὰ μεταβοῦν δι’ αὐτὸν εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν διὰ νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς ἐργασίας ἀγροτικάς, δὲν θέλουν νὰ πᾶνε. Γνωρίζετε ποῖος εἶναι ὁ λόγος; Συνηντήθην μὲ πολλοὺς ἐξ αὐτῶν καὶ ὅταν τοὺς συνεβούλευσα νὰ μεταβοῦν καὶ αὐτοὶ εἰς Μακεδονίαν, διότι τοὺς εἶπα καὶ τοὺς λέγω ὅτι μόνον διὰ τῶν χωρίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιστρέψωμεν ἄλκιμοι καὶ ἀκμαῖοι εἰς τὰς πόλεις, μοῦ λέγουν: Ποῦ νὰ πᾶμε; Τί νὰ κάμωμεν τὰ παιδιά μας; Καὶ προτιμοῦν νὰ μείνουν εἰς μίαν γωνίαν τῆς ἐκκλησίας, εἰς τοὺς θαλάμους, εἰς μίαν τρώγλην. Τί θὰ κάμωμεν τὰ παιδιά μας; Σχολεῖα δὲν ὑπάρχουν. Ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι εἶχον στὰ χωριά τους τοὐλάχιστον ἡμιγυμνάσιον ἦλθαν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ δὲν ἔχουν οὔτε μονοτάξιον μικτὸν δημοτικὸν σχολεῖον. Εἶναι περιπέτεια, κύριοι, διὰ νὰ δυνηθῆτε νὰ ἱδρύσετε ἓν μικτὸν μονοτάξιον δημοτικὸν σχολεῖον. Ἔπρεπε νὰ ἐκδοθῇ Ν. Διάταγμα καὶ ἐπέρασαν 15 καὶ 16 μῆνες καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ συνοικισμὸς μένει χωρὶς σχολεῖον. Δὲν ὑπῆρχον σχολεῖα, ὄχι μόνον κτίρια, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον καὶ διδάσκαλοι. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν κτιρίων, ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι μέχρι σήμερον δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἀνακαλύψωμεν τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, τὸ ὁποῖον ἐπιλαμβάνεται τῆς κατασκευῆς σχολικῶν κτιρίων. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας μᾶς παραπέμπει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας, τὸ Ὑπουργεῖον Προνοίας εἰς τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως, τὸ Ταμεῖον Περιθάλψεως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν Ἀποκαταστάσεως καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ Ἀποκαταστάσεως μᾶς παραπέμπει ἐκ νέου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας καὶ οὕτως ἐπαναλαμβάνεται αὐτὸς ὁ φαῦλος κύκλος καὶ μέχρι σήμερον δὲν κατωρθώσαμεν νὰ μάθωμεν ποῦ ἀρά γε εἶναι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τὸ ἁρμόδιον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς φτιάσῃ χωρὶς παζαρλίκια σχολικὰ κτίρια μιᾶς καὶ δύο τάξεων.

§20ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχει οὔτε τὸ Κράτος σχολεῖα.

§21Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Διαμαρτύρομαι ἐντονώτατα, κύριοι, διὰ τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. συναδέλφου, λέγοντος ὅτι καὶ τὸ Κράτος δὲν ἔχει· ἡμεῖς δὲν εἴμεθα τὸ Κράτος; Διαμαρτύρομαι λοιπὸν καὶ πρέπει νὰ ὑψώσωμεν ὁμοῦ τὴν φωνὴν ὑπὲρ ὅλης τῆς Ἑλλάδος διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν σχολεῖα. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν καὶ διδασκάλους οὔτε τῆς δημοτικῆς οὔτε καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐν Κιλκὶς ἑνὸς ἡμιγυμνασίου ὁ μὲν καθηγητὴς ἐξελέγη πληρεξούσιος, ὁ δ’ ἕτερος ἠσθένησε καὶ τὸ ἡμιγυμνάσιον αἰσίως καὶ εὐτυχῶς ἔκλεισε! Πρέπει διὰ τὴν Μακεδονίαν καὶ διὰ τὰς Νέας ἐν γένει Χώρας καὶ οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι καὶ οἱ διδάσκαλοι νὰ πληρωθῶσι δι’ ἴσου ἀντιμισθίου διὰ νὰ δύνανται νὰ μεταβῶσιν εἰς Μακεδονίαν. Πρὸ ἡμερῶν ὡμίλουν μὲ ἕνα διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος μοῦ ἔλεγε: Πῶς θὰ ὑπάγω εἰς τὴν Μακεδονίαν μὲ 1100 δραχμὰς μηνιαίως, ἀφοῦ θὰ πληρώνω τὰ μισὰ δι’ ἀγορὰν κινίνης; Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ἄνοδον εἰς Μακεδονίαν τῶν διδασκάλων, νὰ ψηφίσωμεν δὲ ἰδιαίτερον ἐπιμίσθιον τῶν Νέων Χωρῶν, διότι μόνον οὕτως οἱ καλοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ καλοὶ διδάσκαλοι θέλουσι μεταβῆ εἰς Μακεδονίαν καὶ εἰς ὅλα τα ἄλλα ἀπωρφανισμένα χωρία. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὰ σχολεῖα ποὺ λείπουν. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκκλησιῶν, διότι, παρ’ ὅλον τὸν κλονισμὸν τὸν ὁποῖον ὑπέστημεν πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰς θρησκευτικὰς πεποιθήσεις, ὁ προσφυγικὸς κόσμος διατηρεῖ τὰ αἰσθήματά του τὰ θρησκευτικὰ καὶ ἔχομεν πᾶν συμφέρον, ἐφόσον εἶναι ἠθικοποιητά, νὰ τὰ τονώσωμεν καὶ νὰ τὰ ἐνισχύσωμεν. Ὁ πρόσφυξ αὐτὸς ὁ νοσταλγὸς μιᾶς Σχολῆς, μιᾶς Ἐκκλησίας, ἑνὸς Μητροπολίτου, μιᾶς Κοινότητος, μιᾶς Δημογεροντίας, μιᾶς Ἐφορείας, ὅταν ἀποκτήσῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς θεσμούς, τότε μόνον θὰ ἀφοσιωθῇ εἰς τὴν γῆν καὶ τότε μόνον θὰ κατορθώσῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἑαυτόν. Καὶ διὰ τοῦτο θέλομεν ὑποστηρίξει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις θὰ βελτιώσῃ τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῶν ἱερέων. Ἐφόσον ὁ λόγος περὶ ἱερέων, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ διὰ τοὺς ἄλλους κληρικούς, οἱ ὁποῖοι κατέφυγον πρόσφυγες εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὑπάρχουσι γέροντες, ἡγούμενοι μονῶν, οἱ ὁποῖοι προσήνεγκον πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὸν Ἑλληνισμόν, περισσότερον ἐθνικὰς παρὰ χριστιανικάς. Αὐτοὶ οἱ γέροντες δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ διορισθῶσιν ὡς ἐφημέριοι, πρέπει λοιπὸν νὰ ὁρισθῇ ἓν ἐπίδομα καὶ δι’ αὐτούς. Δεύτερον, ὑπάρχουσι πολλοὶ Μητροπολῖται οἱ ὁποῖοι περιφέρονται ἄεργοι, μερικοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν ὑπέβαλον ὑπόμνημα, ἀντίτυπον τοῦ ὁποίου ἔχω. Μὴ μειδιᾶτε, κύριοι, ἂν εἷς πρόσφυξ θεωρεῖ καθῆκον νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς τύχης τῶν ἱερέων καὶ ἀρχιερέων, διότι ἡ ζωὴ ἡμῶν εἶναι συνυφασμένη μὲ αὐτούς. Λέγουν οἱ ἐν λόγῳ ἀρχιερεῖς: «Διατί νὰ εἴμεθα ἀργόμισθοι; Διατί νὰ σηπώμεθα ἐν τῇ ἀργίᾳ καὶ τῇ ἀδρανείᾳ; Διατί νὰ μὴ τοποθετώμεθα καιρικῶς ἐκεῖ ὅπου ἔχουν ἐγκατασταθῆ τὰ ποίμνιά μας διὰ νὰ ἐπιδένωμεν τὰς πληγὰς τῶν προβάτων μας καὶ διὰ νὰ παρακολουθῶμεν ἐκ τοῦ πλησίον τὸν λαόν μας;» Ἐξ ἄλλου παρατηρεῖται μία διαφορὰ μεταξὺ Ἐπισκόπων καὶ Μητροπολιτῶν. Ἡ Κυβέρνησις, δὲν γνωρίζω εἰσηγήσει τίνος, ἔκαμεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς Ἐπισκόπους καὶ Μητροπολίτας· εἰς μὲν τοὺς Μητροπολίτας δίδει 2.500 δραχ., εἰς δὲ τοὺς Ἐπισκόπους μόνον 1.500 δραχμάς. Ἐφόσον καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ εἶναι πρόσφυγες, ἐφόσον καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ εἶναι ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ ἔχουν βάρη οἰκογενειακά, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ δὲν ἠμποροῦν νὰ μετέλθουν ἄλλο βιοποριστικὸν ἐπάγγελμα, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξισώσῃ τοὺς μισθοὺς τῶν Ἐπισκόπων καὶ τῶν Μητροπολιτῶν.

§22Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι ὁ ἀριθμός των εἶναι μέγας, σᾶς πληροφορῶ ὅτι δὲν ὑπερβαίνουν τοὺς τρεῖς.

§23Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Μάλιστα· πηγαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ βλέπω αὐτοὺς τοὺς ἀρχιερεῖς νὰ περιφέρονται ἀσκόπως, ἀξιολύπητοι.

§24Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραχθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι συνηγοροῦμεν ὑπὲρ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι δὲν προσφέρουν τίποτε. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐννοηθῇ ὅτι μαζὶ μὲ τὰ ποίμνια τῶν ποιμένων αὐτῶν ὀφείλει τὸ Κράτος, φροντίζον περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ποιμνίων, νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ποιμένων παρὰ τοῖς ποιμνίοις.

§25Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Τὸ ἴδιον μέτρον πρέπει νὰ ληφθῇ καὶ διὰ τοὺς ἱερεῖς, τῶν ὁποίων ἡ θέσις εἶναι χειροτέρα, διότι πολλοὶ ἱερεῖς πρόσφυγες δὲν εἶναι τοποθετημένοι, ἐνῷ ὅλον τὸ πλῆθος τῶν προσφύγων πηγαίνει εἰς τὰς ἐκκλησίας.

§26ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐξαιρετικῆς σοβαρότητος. Διὰ νὰ συζητηθῇ, εἶναι ἀνάγκη νὰ παρίσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Δι’ αὐτὸ λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ συνεχίσετε τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ νὰ ἀφεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ἰδιαιτέρως.

§27Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπερβέβαιος ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας, ὅπως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας θέλουν λάβει ὅλα τὰ μέτρα τὰ ἐνδεικνυόμενα, καὶ θέλω νὰ εἴπω μὲ τοῦτο ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐζητήσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἔχομεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ δὲν θέλομεν νὰ μᾶς εἴπουν οἱ Ὑπουργοί: «Κάμετε ἕνα ψήφισμα», ὅπως μᾶς τὸ εἶπεν ὁ κ. Ἡσαΐας. Ὄχι, ἡμεῖς δὲν θὰ φέρωμεν ψήφισμα. Ὄχι, δὲν θὰ φέρωμεν ψήφισμα ἡμεῖς, ἡμεῖς θὰ ζητῶμεν καὶ σεῖς θὰ υἱοθετῆτε καὶ θὰ κάμετε ὅ,τι σᾶς ἐπιβάλλεται. Αὐτὰ λέγομεν ἡμεῖς καὶ οὐαὶ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν τὰ ἀκούουν!

§28Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των καὶ τὴν ἐξίσωσιν μὲ τὴν μισθοδοσίαν τῶν Μητροπολιτῶν καὶ ὅτι πρόκειται περὶ τριῶν μόνον προσώπων.

§29Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος τὸ ἔθεσε γενικώτερον τὸ ζήτημα.

§30Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὄχι πολὺ καλὰ τὸ ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. Ὑπουργός.

§31Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσωμεν καὶ θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι δυνατόν, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τριῶν μόνον προσώπων. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἱερεῖς, σᾶς παρακαλοῦμεν συγκεκριμένως νὰ μᾶς εἴπητε τί συμβαίνει. Ὑπάρχουν ἱερεῖς πρόσφυγες ἐκτὸς θέσεων;

§32Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Πρῶτον ὑπάρχουν ἱερεῖς εἰς τὰς ὑπηρεσίας. Δεύτερον ὑπάρχουν ἱερεῖς οἱ ὁποῖοι εἶναι γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως. Ἐκεῖ εἰς τοὺς συνοικισμοὺς δὲν ὑπάρχει τίποτε, οὔτε σταυρὸς οὔτε καλυμμαῦχι οὔτε τίποτε.

§33Κ. ΡΕΝΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ αὐτά, ἀπὸ ἀπόψεως θέσεων, εἶναι κανονισμένα. Ἔχουν ἀνάγκην μόνον μιᾶς ἐνισχύσεως. Ἐὰν ὅμως ὑπάρχουν καί τινες ἐκτὸς θέσεως, θὰ τὸ ἐξετάσωμεν καὶ αὐτό.

§34ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως ἔδιδεν ἓν ἐπίδομα εἰς τοὺς ἱερεῖς, τὸ ὁποῖον ὅμως ἀποτόμως ἐκόπη, ἐπίδομα 4 δραχμῶν ἡμερησίως. Ἀπεκόπη δὲ διότι ἐθεωρήθη ὅτι παρέλαβον οἱ ἱερεῖς αὐτοὶ ἐνορίας χωρίων, εἰς τὰς ὁποίας ὅμως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ οὐδεμία ἱεροτελεστία.

§35Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Ὑπάρχουν, κύριοι, ἱερεῖς οἱ ὁποῖοι τὰς κουβέρτας τὰς ὁποίας τοὺς ἔδωσεν ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς τὰς ἔκαμαν ράσα.

§36ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Εἶναι βεβαιωμένον ὅτι ὑπάρχουν κεναὶ Ἀρχιεπισκοπικαὶ ἕδραι, εἰς τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ τοποθετήσῃ τοὺς παραμένοντας ἐκτὸς θέσεως καὶ πληρωνομένους ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀρχιερεῖς πρόσφυγας.

§37Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Οἱ ἐν λόγῳ Ἐπίσκοποι καὶ Μητροπολῖται, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν Ἑλλάδι, δὲν σκέπτονται μόνον διὰ τὸν ἑαυτόν των. Ἰδοὺ τί γράφουν: «Ποιούμεθα ἔκκλησιν ὑπὲρ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἀρχιερέων Σμύρνης, Κυδωνιῶν, Μοσχονησίων, Ἰκονίου καὶ Ζήλων, αἱ ὁποῖαι μόνους αὐτοὺς ἔχουσαι προστάτας τοὺς εἶδον μαρτυρικῶς ἀποδεχομένους τὸν θάνατον». Ὑπὲρ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις βεβαίως θὰ ψηφίσῃ ἓν ἐπίδομα.

§38ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὑποβάλατε ψήφισμα.

§39Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Λοιπὸν περὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν τῶν μαρτύρων, πρὸς τὴν μνήμην τῶν ὁποίων βεβαίως ὅλη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀπευθύνει τὴν εὐγνώμονα αὐτῆς σκέψιν, χαίρω ὅτι θὰ γίνῃ κάτι τι. Καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, τῆς ὑπομνήσεως τῶν ὀνομάτων τῶν ἀρχιερέων τούτων, δὲν ἀποφεύγω νὰ εἴπω ὅτι ἡ Δʹ τῶν Ἑλλήνων Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἤδη ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας καθ’ ἣν ἤρξατο τῶν ἐργασιῶν της ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς κάποιαν πανηγυρικὴν καὶ ἠθικὴν χειρονομίαν ὑπὲρ πάντων τῶν σφαγιασθέντων λαϊκῶν καὶ κληρικῶν. Ἀλλά, δυστυχῶς, ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν τὸ ἔπραξε. Δηλαδὴ συγκεκριμένως, ἐπειδὴ τὸ ἔχω παράπονον, θέλω νὰ τὸ εἴπω. Ἐνόμιζον ὅτι τὴν πρώτην στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν συνήλθομεν ἐπρόκειτο νὰ ἐγερθῇ ὅλη ἡ Συνέλευσις καὶ νὰ δεηθῇ εἰς μνήμην, ὄχι μόνον βεβαίως τῶν μαρτυρικῶν Μητροπολιτῶν ἀλλὰ καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐσφάγησαν ἢ ἐκάησαν ζωντανοί, ὡς συνέβη ἀπὸ Τριπόλεως μέχρι Πατρῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ τὴν αἴθουσαν αὐτήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν τόσα ἠκούσθησαν διὰ τοὺς στρατηγοὺς καὶ λοιπούς, δὲν ἔλαβε χώραν αὐτὴ ἡ εὐγενὴς χειρονομία, τὴν ὁποίαν ἀνέμενον καὶ θὰ ἀναμείνω. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν ἀστικὴν ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων, δὲν θὰ ἐνδιατρίψω πολύ, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν συναδέλφων μου ἔχουν ἤδη διαπραγματευθῆ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν θὰ τὸ ἐγκαταλείψω ἀμέσως, πρὶν λάβω τὴν δήλωσιν ὅτι γίνεται ἀποδεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κωνσταντιλιέρη περὶ μιᾶς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ ἐξελέγξῃ τὰς καταχρήσεις τῶν ἀστικῶν προσφυγικῶν συνοικισμῶν.

§40ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τῶν γεωργικῶν.

§41Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Καὶ τῶν γεωργικῶν. Μόλις, κύριοι, ἀρχομένου τοῦ Ἰανουαρίου, κατήλθομεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας εὐχαριστήριον τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου Κοκκινιᾶς: «Εὐχαριστοῦμεν τὸν κ. Νεγροπόντην, διότι μᾶς ὑπεσχέθη ὅτι ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος θὰ μᾶς προμηθεύσῃ πισσόχαρτον πρὸς στέγασιν τῶν σπιτιῶν μας, τῶν ὁποίων τὴν στέγην διεπέρασαν αἱ τελευταῖαι βροχαί». Τότε, ἐπειδὴ εἴχομεν τὰς διαπραγματεύσεις περὶ συμφιλιώσεως κλπ. καὶ συνεπῶς ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἦτο κλεισμένη, ἀπηύθυνα μίαν ἀνοικτὴν ἐπιστολὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, διὰ τῆς ὁποίας κατήγγελλον τὸ πρᾶγμα, καὶ ἠρώτων ἂν ἀληθεύει καὶ ἐζήτουν τὴν ἄμεσον ἐξέλεγξιν καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν καταχραστῶν καὶ τῶν συνενόχων αὐτῶν. Δυστυχῶς, κύριοι, οὐδεμία μοὶ ἐδόθη ἀπάντησις μέχρι σήμερον. Ἀσπάζομαι λοιπὸν τὴν γνώμην τοῦ κ. Κωνσταντιλιέρη καὶ ἐξαιτοῦμαι παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ συστήσῃ μίαν Ἐπιτροπὴν Κοινοβουλευτικήν, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰς καταχρήσεις, ὄχι τόσον διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὸ Δημόσιον τὰ ἑκατομμύρια τῶν δραχμῶν τὰ ὁποῖα ἐσπαταλήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησαν αὐτοκίνητα καὶ ἀπαρτμάν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον διὰ νὰ τιμωρηθοῦν ὅλοι οἱ ἔνοχοι καὶ συνένοχοι, ὄχι μόνον τῆς κλοπῆς τῶν χρημάτων, ἀλλὰ τῆς ἀπωλείας τόσων ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων.

§42Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε συνάδελφε, θὰ ἤθελα νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ πληροφορήσετε ἂν γνωρίζετε τί χρηματικὸν ἐπίδομα, πλὴν τῶν τακτικῶν ἀποδοχῶν, ἐδόθη εἰς τὸν τεχνικὸν ὑπάλληλον ὁ ὁποῖος παρακολουθεῖ τὴν ἀνέγερσιν αὐτοῦ τοῦ συνοικισμοῦ τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε· ἠξεύρετε τὸν ἀριθμόν;

§43Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Μοῦ διαφεύγει.

§44Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Ὑπὲρ τὰς 500.000 δραχμῶν!

§45Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός, κ. συνάδελφε, καὶ ποῖος ἐξέδωκε τὸ ἔνταλμα;

§46Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Θὰ δώσω σημείωμα.

§47Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Λέγοντες, κύριοι, ἀστικὴν ἀποκατάστασιν ἐννοοῦμεν βεβαίως πρῶτον τὴν στέγασιν, τῆς ὁποίας τὰς τραγικὰς περιπετείας πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ ἡ συσταθησομένη Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀναφέρω τὴν ἀντίληψιν τοῦ κόσμου τοῦ προσφυγικοῦ, λέγοντος ὅτι πανταχοῦ ὅπου οἱ ἀναχωροῦντες Τοῦρκοι ἀφίνουν σπίτια, τὰ σπίτια αὐτὰ νὰ δοθοῦν εἰς τοὺς ἀστέγους πρόσφυγας καὶ εἰς τοὺς ἐντοπίους βιοπαλαιστάς, τοὺς κατωτέρους ὑπαλλήλους καὶ τοὺς ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ ἀξιωματικούς. Δηλαδὴ οἱ πρόσφυγες προσφέρονται ὅπως αἱ στέγαι κατανεμηθοῦν μεταξὺ ἁπάντων τῶν ἀστέγων ἑκάστης περιφερείας, ἄνευ διακρίσεως ἐντοπίων καὶ προσφύγων. Ἐφ’ ὅσον δὲ τοιαύτη τίθεται ἡ βάσις, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω καὶ πάλιν, νὰ γεννηθοῦν προστριβαί, ἂν ὑπάρξῃ ὁ κατάλληλος χειριστὴς τοῦ ζητήματος τῆς στεγάσεως. Ἄν, κύριοι, μᾶς βλέπετε νὰ δυσανασχετῶμεν, αὐτὸ δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι πρόκειται νὰ στεγασθοῦν καὶ οἱ ἐντόπιοι ἀκτήμονες καὶ ἄστεγοι μεθ’ ἡμῶν. Ἡμεῖς, κύριοι, πατάσσομεν τὴν κακοήθειαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἔχουν ἤδη ἰδικά των σπίτια, καταχρῶνται τὴν περιουσίαν τῶν προσφύγων καὶ τὴν δυστυχίαν τῶν ἀκτημόνων ἐντοπίων καὶ νέμονται τὰ σπίτια τὰ ἰδικά μας. Δὲν θέλομεν, κύριοι, νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς ἕνα νὰ ἔχῃ δεκατρία δωμάτια σὲ Τουρκικὸ σπίτι, ποὺ εἶναι πλέον ἰδικόν μας, εἰς τὴν λεωφόρον Ὄλγας εἰς Θεσσαλονίκην, καὶ ἀπέναντι νὰ ὑπάρχουν 22 σκηναί, εἰς τὰς ὁποίας συντρίβονται καὶ ἀποθνήσκουν ἀπὸ διετίας οἱ δικαιοῦχοι πρόσφυγες! Καὶ διὰ τοῦτο ἐπαύσαμεν νὰ λέγωμεν «ἐντόπιοι» καὶ «πρόσφυγες», ἀλλὰ «πληβεῖοι» καὶ «πατρίκιοι». Πληβεῖοι εἶναι ὅλοι οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ ἄποροι ἐντόπιοι, πατρίκιοι δὲ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι καταχρῶνται καὶ ἐκμεταλλεύονται τὴν περιουσίαν τῶν προσφύγων καὶ δυσκολεύουν τὴν στέγασιν ἢ ἀποκατάστασιν τῶν ἐντοπίων. Συνεπῶς ὁ ἀγὼν δὲν εἶναι μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, ἀλλὰ μεταξὺ πληβείων καὶ πατρικίων. Εἶναι ἀγὼν τάξεων, ἀγὼν εἰς τὸν ὁποῖον πάντες οἱ πληβεῖοι θὰ καταστήσουν σεβαστὰ τὰ δικαιώματά των! Ἐφόσον λοιπὸν αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, προστριβαὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν, ἀρκεῖ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ εὑρεθῇ ὁ κατάλληλος χειριστὴς καὶ ρυθμιστὴς τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Δεύτερον στοιχεῖον τῆς ἀστικῆς ἀποκαταστάσεως εἶναι, καθὼς καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἔχουν τονίσει, ἡ χορήγησις μέρους τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ἐλπίζομεν ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ ληφθῶσι τὰ πρὸς τοῦτο μέτρα. Δὲν πρέπει νὰ σᾶς τρομάξῃ ὁ προσφυγικὸς πληθυσμός, ὥστε νὰ φαντάζεσθε ὅτι τὸ Κράτος δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ. Πρόκειται περὶ ἐκείνων τῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι τήκονται εἰς τὰς πόλεις καὶ αἱ ὁποῖαι ἀφῆκαν μεγάλας περιουσίας καὶ αἱ ὁποῖαι ἐξήντλησαν τὰς τελευταίας οἰκονομίας των, δὲν ἔλαβον δὲ ἀγροτικὴν ἐγκατάστασιν εἰς τὴν ὕπαιθρον Χώραν. Πρόκειται αὐτοὺς νὰ στεγάσωμεν καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν οἰκονομικῶς. Ἐπίσης ζητοῦμεν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας σπεύσῃ νὰ ἀφομοιώσῃ τὴν Σχολὴν τῶν Ὡραίων Τεχνῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως πρὸς τὸ Μετσόβειον Πολυτεχνεῖον τοῦ Κράτους, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔπραξε τοῦτο διὰ τὴν Σχολὴν τοῦ Χαρακλῆ. Οἱ ἀρχιτέκτονες Κωνσταντινουπολῖται τὸ ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν κ. Ἡσαΐαν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔκαμε τίποτε καὶ μοῦ εἶπε νὰ κάμω ἐγὼ ψήφισμα. Διατί νὰ κάμω ἐγὼ τὸ ψήφισμα καὶ ὄχι ὁ κ. Ὑπουργός; Ἄν εἶναι θεμιτόν, διατί νὰ μὴ τὸ ζητῇ ὁ Ὑπουργὸς καὶ θέλει ἐγὼ νὰ τὸ ζητῶ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν; Λέγω τοῦτο, κύριοι, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, πρὸς τοὺς προϊσταμένους τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἐκφράζωμεν τὴν συμπάθειάν μας, τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας μέχρι σήμερον δὲν ἔκαμε καμμίαν σοβαρὰν χειρονομίαν προσφυγικήν. Ζητῶ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς φροντίσῃ δι’ αὐτοὺς τοὺς ἀρχιτέκτονας, οἱ ὁποῖοι εἶναι 3–5 εἰς Θεσσαλονίκην, καὶ τοὺς ὁποίους ὁ νόμος περὶ τεχνικῶν ἐπιμελητηρίων δὲν τοὺς ἐπιτρέπει νὰ ἐγγραφῶσι μέλη, διότι δὲν εἶναι τελειόφοιτοι Σχολῆς ἀνεγνωρισμένης. Εἶσθε ὑποχρεωμένος, κ. Ὑπουργέ, σεῖς, καὶ ὄχι ἐγώ, νὰ κάμετε τὸ ψήφισμα καὶ νὰ τοὺς ἐξομοιώσητε πρὸς τοὺς τοῦ Πολυτεχνείου. Ἐπίσης ζητῶ, ὅπως προβῆτε εἰς τὴν ἄμεσον μονιμοποίησιν τῶν σιδηροδρομικῶν, ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν προσφύγων.

§48Γ. ΗΣΑΪΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἔχω ὑποβάλει μεγάλην σειρὰν νομοσχεδίων καὶ δὲν ἔχει ψηφισθῆ κανένα, ἔχω δὲ ἤδη ἕτοιμα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγει ὁ συνάδελφος, ἀλλὰ δὲν τὰ καταθέτω, διότι, ὡς βλέπετε, ἡ Ἡμερησία Διάταξις ἔχει λάβει τοιαύτας διαστάσεις, ὥστε φοβοῦμαι μήπως τρομάξωμεν ὅλοι ἀπὸ τὸν ὄγκον. Ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγουν οἱ κύριοι συνάδελφοι, τὰ εὑρίσκω λογικὰ καὶ θὰ τὰ υἱοθετήσω, ἂν δὲ πρὸς στιγμὴν εἶπον εἰς τὸν κ. συνάδελφον νὰ καταθέσῃ αὐτὸς τὸ ψήφισμα, τὸ εἶπον ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος, διότι τὰ ψηφίσματα, κατατιθέμενα ἀπὸ τοὺς πληρεξουσίους, ψηφίζονται εὐκολώτερον, ὥστε ἡ διάθεσίς μου ἦτο διὰ τὸ καλόν· πρὸς διευκόλυνσιν.

§49ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων, σᾶς λέγω ὅτι ὑπάρχουν συνταξιοῦχοι ἐπανελθόντες ἀπὸ τὴν Τουρκίαν καί τινες ἀπόμαχοι, δὲν δύνανται δὲ νὰ ἐργασθῶσιν. Ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης δὲν λέγει ἂν ὑποχρεοῦται τὸ Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον ἔρχονται, εἰς τὴν παροχὴν συντάξεως, διὰ νὰ ληφθῇ μέριμνα, καθότι δὲν δύνανται νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν.

§50Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐπίσης μετ’ εὐχαριστήσεως λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, εἰπόντος χθὲς ὅτι οἱ ἐν τῷ συνοικισμῷ Παγκρατίου δὲν θὰ πληρώσωσιν ἐνοίκιον. Ἀνηγγείλαμεν ἤδη ἀπὸ τῆς πρωίας ὅτι καταργεῖται τὸ ἐνοίκιον.

§51Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Εἴχατε εἰπεῖ ὅτι ἀνηγγείλατε αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβα προκειμένου περὶ τῶν ἐνοικίων, τὰ ὁποῖα πληρώνουν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰς τὴν ἀναγγελίαν θὰ ἐκάματε διάκρισιν μεταξὺ ἀπόρων καὶ εὐπόρων, διότι μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι κάθηνται εἶναι καὶ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ πληρώσωσι 50 δραχμάς.

§52Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Σᾶς ὁμολογῶ ὅτι αὐτὴν τὴν διάκρισιν δὲν τὴν ἔκαμα, διότι, ἐφόσον ἡμεῖς ἔχομεν νὰ ἀποζημιωθῶμεν ἀπὸ τὸ Κράτος καὶ ἐφόσον τὸ Κράτος ἐξοδεύει δι’ ἡμᾶς 600,000,000 δραχ., εἶναι ἀνάξιον κατόπιν διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μᾶς παίρνῃ 150 δραχμάς. Ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς, ὅτι ἂν εἴμεθα χρεῶσται ἀπέναντι τῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ τοῦ Κράτους, χρεώσατέ μας εἰς τὰ εἰδικὰ βιβλιάρια, ὅπως χρεώνετε καὶ τοὺς ἀγροτικοὺς πληθυσμούς.

§53Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρακαλῶ δύο λέξεις: Μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν πρὸ παντὸς τὰ μικρὰ ἐπιδόματα τῶν 15 καὶ 20 δραχμῶν εἶσθε καὶ σεῖς μεταξὺ τῶν ἄλλων· ἑπομένως ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κάμουν τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται τὸ Κράτος νὰ ὑποβοηθήσῃ κατὰ τρόπον ἀρκετὰ ἱκανοποιητικὸν εἶναι μία δωρεὰ ἀπὸ 50–100 δραχμῶν, πρὸς ἀνθρώπους ὅμως δυναμένους νὰ πληρώσωσιν ὑποθέτω ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν ἀνακουφίζει τὴν θέσιν αὐτῶν, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν ὡς βάσις ἐτέθη ἡ τελεία ἐξαίρεσις τῶν ἀπόρων.

§54Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Τὸ κάμνω ζήτημα ὄχι τόσον διὰ τὸ ποσόν, ὅσον διότι μὲ πειράζει νὰ βλέπω τὸν κ. Δέλταν νὰ κάμνῃ συμβόλαιον μὲ ἕνα πρόσφυγα καὶ νὰ τοῦ λέγῃ: «Ἂν δὲν πληρώσῃς, θὰ σὲ ρίψωμεν ἔξω εἰς τοὺς δρόμους». Ἔχομεν νὰ πάρωμεν ἀπὸ τὸ Κράτος μεγάλα ποσά. Ὅταν τυχαίνῃ καὶ ἡμεῖς νὰ χρωστοῦμε, τὸ Κράτος δὲν ἔχει παρὰ νὰ μᾶς ἀνοίγῃ ἕνα λογαριασμὸν καὶ νὰ μᾶς χρεώνῃ. Ἡμεῖς κάμνομεν κολοσσιαίαν πώλησιν εἰς τὸ Κράτος, καὶ αὐτὸ πῶς θὰ ἠρνεῖτο νὰ μᾶς ἀνοίξῃ ἀσημάντους πωλήσεις ἐπὶ συμψηφισμῷ μετὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς ἀνταλλαγῆς; Ἐπίσης, κύριοι, εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως εἰσέρχεται καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπολύσεως τῶν προσφύγων ὑπαλλήλων ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Προνοίας, διότι ἐκ μέρους ὑπαλλήλων ἀπολυθέντων ἀπὸ τὰ Παλαιὰ Ἀνάκτορα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁμάδα τῶν πληρεξουσίων ἔγγραφα παράπονα ὅτι ἀπελύθησαν ἀπὸ δύο ἐτῶν καὶ πλέον ὑπηρετοῦντες, διὰ λόγους οἰκονομίας, ἀλλ’ ἐν τούτοις ἀντικατεστάθησαν μερικοὶ ἐξ αὐτῶν δι’ ἄλλων εὐνοουμένων. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι ὅπως συζητήσω ἰδιαιτέρως μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ ζήτημα αὐτό. Εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς ἀστικῆς ἐγκαταστάσεως θέλω νὰ σημειώσω ὅλως ἰδιαιτέρως τὴν τύχην τῶν προσφύγων φοιτητῶν ἀνωτέρω Σχολῶν. Οἱ πρόσφυγες φοιτηταὶ ἀνωτέρω Σχολῶν ἔχουν ἑνώσεις κατὰ περιφερείας, ἔχουν δὲ καὶ Ὁμοσπονδίαν. Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν προσφύγων φοιτητῶν πρόκειται λίαν προσεχῶς νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἓν ὑπόμνημα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ παρουσιάσῃ τὴν θλιβερὰν κατάστασιν τῶν προσφύγων φοιτητῶν, θὰ ζητήσῃ τὴν οἰκονομικὴν ἐπικουρίαν τοῦ Κράτους, τὴν ἵδρυσιν ἑνὸς σπιτιοῦ φοιτητῶν καὶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ θεσμοῦ τῶν ὑποτροφιῶν πρὸς ἀνωτέρας σπουδὰς ἐν Εὐρώπῃ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν συμπάθειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως, ὅπως μὴ ἀντιπαρέλθωσι τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῶν προσφύγων φοιτητῶν τῶν ἀνωτέρων Σχολῶν. Ἐνῷ εἰς τὸν εὐημεροῦντα κόσμον ἀναλογοῦν οἱ φοιτηταὶ εἰς πρὸς 300 ἢ 400, μεταξὺ ἡμῶν ἀναλογοῦν εἰς πρὸς τρεῖς μέχρι πέντε χιλιάδων! Προκειμένου λοιπὸν περὶ μιᾶς τοιαύτης τάξεως στρατιωτῶν τοῦ πνεύματος εὐελπιστῶ ὅτι καὶ ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ πράξωσι τὸ καθῆκον αὑτῶν ἀπέναντι τῆς τάξεως αὐτῆς τῶν διανοουμένων. Ἐκτὸς τούτου θέλω μεθ’ ὅλης τῆς Συνελεύσεως νὰ στρέψω τὴν προσοχήν μου καὶ τὴν εὐγνώμονα σκέψιν μου πρὸς τοὺς πρόσφυγας δημοσιογράφους, οἱ ὁποῖοι ἠγωνίσθησαν τὸν ἀγῶνα τὸν καλὸν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐλθόντες ἐδῶ μέχρι σήμερον δὲν ἔτυχον ὑλικῆς κρατικῆς μερίμνης καὶ προστασίας. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν, κύριοι συνάδελφοι, αὐτοὺς τοὺς ἀγωνιστάς, αὐτοὺς τοὺς ἐπιτελεῖς τῆς μεγάλης ἰδέας, τῶν ὁποίων πολλοὶ ἀπηγχονίσθησαν καὶ ἀφῆκαν τὰ τέκνα των, χήρας καὶ μητέρας, ἔχομεν ὑποχρέωσιν, ἐπαναλαμβάνω, ὄχι μόνον νὰ τοὺς προστατεύσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ τοὺς ἀμείψωμεν. Καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐφελκύω καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Πρὸς τοὺς πρόσφυγας δημοσιογράφους ὀφείλεται εὐγνωμοσύνη ἐθνικὴ ἀφ’ ἑνός, καὶ ἀμοιβὴ ἀφ’ ἑτέρου. Καὶ ἔρχομαι εἰς τὰ ὀρφανά: Πλέον τῶν ἑκατὸν χιλιάδων περιφέρονται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐκ τῶν ὁποίων ἔχουν συλλεγῆ μόνον 30.000. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τὴν πρωτεύουσαν αὐτὴν τῆς μεγάλης προσφυγικῆς Ἑλλάδος, κρατικὰ ὀρφανοτροφεῖα δὲν ὑπάρχουν! Ὑπάρχουν ὀρφανοτροφεῖα ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας, τὰ ὁποῖα συντρέχει τὸ Κράτος δι’ ἐπιδομάτων. Γνωρίζω τὰς ἐνεργείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας πρὸς μεταβολὴν τῆς ἐπαύλεως Ἀλατίνι εἰς ἐθνικὸν ὀρφανοτροφεῖον καὶ ὅτι συνήντησεν ἐμπόδια ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν Ἀρχῶν. Ἀποτείνομαι λοιπὸν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ μεταφερθοῦν εἰς ἄλλα σπίτια ποὺ ἔχει ἡ Θεσσαλονίκη καὶ μᾶς δοθῇ ἡ ἔπαυλις Ἀλατίνι διὰ τὴν μεταβολὴν αὐτῆς εἰς ὀρφανοτροφεῖον.

§55Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ἂν μᾶς παραχωρηθῇ, κ. συνάδελφε, ἡ ἔπαυλις Ἀλατίνι δι’ ἐγκατάστασιν ἐν αὐτῇ ὀρφανοτροφείου, θὰ στεγασθοῦν 400 ὀρφανά.

§56Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλ’ ἔχω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἡ ἐπίλυσις τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἐπείγει. Θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν συγχρόνως, τὸ ἐπίδομα τῆς Μελίσσης ἀπὸ 2.50 νὰ τὸ κάμετε 4. Ἔχω τὰς πληροφορίας καὶ ἐξ ἄλλων ὀργανώσεων ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ τὸ ἐπίδομα αὐτὸ διὰ νὰ θρέψῃ τὰ παιδιά.

§57Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Ὑπολογίζομεν, κ. συνάδελφε, τὸ δι’ ἕκαστον ὀρφανὸν χορηγούμενον ἐπίδομα εἰς 7 δραχμάς.

§58Λ. ΙΑΣΟΝΙΔΗΣ. Ἐπίσης ὑποδεικνύομεν ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἵδρυσιν καὶ ἐπαγγελματικῶν σχολῶν, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὴν κατάστασιν, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρέπει, ἐφόσον ὑπάρχουν πολλὰ προσφυγόπαιδα, τὰ ὁποῖα δουλεύουν τὴν ἡμέραν, νὰ ἱδρύσῃ νυκτερινὰς σχολάς. Ἐπανερχόμενος εἰς τὰ ὀρφανοτροφεῖα θέλω νὰ τονίσω ὅτι εἰς τὴν Νιάουσαν ὑπάρχει τὸ μεγάλο κτῆμα τοῦ πρώην Βασιλέως Κωνσταντίνου ἐξ 60.000 στρεμμάτων καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ὁ πρώην Βασιλεὺς ἔχει ἕνα ὡραῖον περίπτερον ἀκριβῶς εἰς τὰς γραφικὰς πηγὰς ποταμοῦ, ὁ ὁποῖος κινεῖ 12 ἐργοστάσια τῆς Νιαούσης. Θέσις θαυμασία καὶ κατάλληλος δι’ ἀναρρωτήριον. Προτείνω λοιπὸν ὅπως ἡ βίλλα αὐτὴ μεταβληθῇ εἰς ἀναρρωτήριον ὀρφανῶν, προσφύγων τε καὶ μή. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ὅτι ὁ κ. Μαυρολέων, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ταμείου Περιθάλψεως, μοῦ εἶπεν ὅτι εὐχαρίστως θὰ ἐπιπλώσῃ τὸ ἀναρρωτήριον.

§59ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἤθελον νὰ μάθω ἂν τὰ 13 ἑκατομμύρια τὰ εἰσπραχθησόμενα ἐφέτος ἀπὸ τὰ καπνὰ θὰ διατεθοῦν διὰ τὰ ὀρφανοτροφεῖα, διότι τὸ ὀρφανοτροφεῖον Δράμας διέρχεται κρίσιν φοβεράν.

§60Δ. ΠΑΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Προνοίας). Βεβαίως θὰ διατεθοῦν. Πέρυσι δὲν εἰσεπράξαμεν τίποτε ἀπὸ τὰ καπνὰ, διότι καπνὰ δὲν ἐξήχθησαν. Ἤδη δὲ ἀπὸ τῆς 16ης Ἀπριλίου ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλε διὰ τὰ ὀρφανοτροφεῖα τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης 2½ ἑκατομμύρια ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ ἐκ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ τοῦ καπνοῦ.

§61Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Συναφὲς μὲ τὴν ἀστικὴν ἐγκατάστασιν θεωρῶ καὶ τὴν ἐγκαθίδρυσιν τῆς κυριακῆς ἀργίας ἐν Θεσσαλονίκῃ. Διότι ὁ πρόσφυξ ὁ ἐργαζόμενος, ὁ πλανόδιος πωλητὴς πρέπει τὴν Κυριακὴν νὰ δύναται νὰ ἀναπαύεται, ἀλλὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἀναπαύεται, ἐφόσον ὁ Ἑβραῖος ἔχει τὴν παράγκαν του ἀνοικτὴν καὶ ἐργάζεται. Διὰ τοῦτο, κύριοι, ὁ κόσμος ἀπαιτεῖ, μηδὲ τῶν Ἰσραηλιτῶν ἐξαιρουμένων, καὶ ἀπὸ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ὅπως ἐγκαθιδρύσῃ τὴν κυριακὴν ἀργίαν. (Χειροκροτήματα). Αἱ ἐπαγγελματικαὶ ὀργανώσεις, αἱ ὀργανώσεις αἱ ἀγροτικαί, αἱ ὀργανώσεις αἱ προσφυγικαὶ ἀπέστειλαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Τύπου χιλιάδας τηλεγραφημάτων, ἀλλὰ μέχρι σήμερον δὲν εἰσηκούσθησαν, μέχρι σήμερον δὲν ἀπήντησεν ἡ Κυβέρνησις. Αὐτὸ τὸ θεωροῦμεν τόσον σοβαρόν, ὥστε ὀφείλει χωρὶς παζαρεύματα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ τὸ λύσῃ. Λοιπόν, κύριοι, ζητοῦμεν: Στέγην καὶ γῆν διὰ τοὺς ἀγρότας, ἐργασίαν καὶ στέγην διὰ τοὺς ἀστούς, ὑγείαν καὶ σχολεῖον δι’ ὅλον ἐν γένει τὸν κόσμον τὸν προσφυγικὸν καὶ συγκοινωνίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα. Μόνον οὕτω θὰ ἔχετε καὶ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος. Περαίνων προτείνω, ὅπως ἐντὸς τοῦ ὑπολειπομένου δεκαημέρου ἡ Συνέλευσις ψηφίσῃ ὅλα τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὰ ἀγροτικά, τὰ προνοιακὰ καὶ τὰ προσφυγικὰ ζητήματα. Ἐπίσης προτείνω, ὅπως ἡ Συνέλευσις, ἅμα ὡς τερματισθοῦν αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος, πρὸς διαπίστωσιν τῆς ἱστορικότητος καὶ τῆς σημασίας τῶν συζητήσεων καὶ συνεδριῶν αὐτῶν ἀπευθύνῃ ἓν διάγγελμα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ διακηρύξῃ: Πρῶτον ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τὸ ζήτημα τὸ προσφυγικὸν τὸ ἐθεώρησεν ὡς ζήτημα ἐθνικόν.

§62ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα.

§63Λ. ΙΑΣΩΝΙΔΗΣ. Δεύτερον νὰ διακηρύξῃ τὴν συμπάθειαν αὐτῆς πρὸς τὸν κόσμον τὸν προσφυγικὸν καὶ τὴν ἐντολὴν αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μὴ ὑποχωρήσῃ πρὸ οὐδεμιᾶς θυσίας προκειμένου περὶ τῶν προσφύγων. Τρίτον νὰ διακηρύξῃ ὅτι αἱ ἐγκαταλειπόμεναι Τουρκικαὶ περιουσίαι ἀνήκουν κατὰ κυριότητα εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων. Τέταρτον νὰ διατάξῃ, ὡς Σῶμα κυρίαρχον, ὅλους τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους νὰ σέβωνται καὶ νὰ εὐλαβοῦνται τὸν κόσμον τὸν προσφυγικόν. Καὶ πέμπτον καταλήγουσα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐν τῷ διαγγέλματι νὰ διακηρύξῃ ὅτι ἐκ τῆς συγχωνεύσεως τοῦ νέου τούτου πολυτίμου ὑλικοῦ πρὸς τὸ παλαιὸν ἐλπίζει καὶ πιστεύει ὅτι θὰ ἐξέλθῃ ἕνας νέος Ἑλληνισμός, ἀκμαῖος καὶ παραγωγικὸς εἰρηνευτὴς ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, καὶ νοσταλγὸς τῶν μεγάλων αὐτοῦ πεπρωμένων, διότι, κύριοι, οἱ Λαοὶ δὲν σταματοῦν! (Χειροκροτήματα).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐθυμιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§65Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον.

§67Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Πρόκειται περὶ ἐξυβρίσεως τοῦ Σώματος πρωτοφανοῦς. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐνθυμεῖσθε ὅτι χθὲς τὸ βράδυ ἔγινε μία διακοπή· ἠγέρθησαν διαμαρτυρίαι διὰ τὴν διακοπὴν ἐκ παρεξηγήσεως. Μετὰ τὴν διακοπὴν αἱ διαμαρτυρίαι δὲν ἐπανελήφθησαν. Ὁπωσδήποτε ἐπρόκειτο ἁπλῶς περὶ διαμαρτυριῶν, ἔστω καὶ ἐντόνων. Ἐν τούτοις μία τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων θὰ ἴδητε πῶς παραποιεῖ κατὰ τρόπον ἐξευτελιστικὸν τὰ συμβάντα διὰ νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν Συνέλευσιν. (Ἀναγινώσκει): «Κονδύλης. Κάτω ἄτιμοι! Καλογερᾶς. Ἀέρα, ἄτιμοι! Νὰ αὐτοδιαλυθοῦμε».

§68Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Διαμαρτύρομαι διὰ τὸ ἀναγραφόμενον. Εἶναι κακοήθεια.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ λαμβάνωμεν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν.

§70Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Δὲν ἀκούσατε, κ. Πρόεδρε, περὶ τίνος ὁμιλῶ. Πρόκειται περὶ ἐξυβρίσεως τοῦ Σώματος. Ἂν δὲ δὲν λάβητε ὑπ’ ὄψιν μίαν ἐξύβρισιν κατὰ τοῦ Σώματος ὁλοκλήρου, δὲν ἠξεύρω τότε τί θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν. Κύριε Πρόεδρε καὶ κύριοι πληρεξούσιοι, νομίζω ὅτι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ὑποχρεωμένον, ἐντολῇ τῆς Συνελεύσεως, πρῶτον νὰ διαψεύσῃ τὴν παραποίησιν αὐτήν, δεύτερον ἡ παραποίησις εἶναι τοσοῦτον ἀντίθετος πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τοσοῦτον τὸν διασυρμὸν τῆς Συνελεύσεως, ὥστε ἐξ αὐτῆς τῆς παραποιήσεως προκύπτει ἡ πρόθεσις τῆς ἐξυβρίσεως. Νομίζω ἑπομένως ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ μηνυθῇ ἡ ἐφημερὶς διὰ τὴν ἐξύβρισιν τοῦ Σώματος. Πολλάκις, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγένοντο παραποιήσεις τῆς ἀληθείας εἰς βάρος πληρεξουσίων καὶ εἰς βάρος τοῦ Σώματος καὶ ἡ ὑποβολὴ μηνύσεως ἦτο ἐνδεδειγμένη, σήμερον ὅμως εἶναι πλέον ἢ ἐπιβεβλημένη, διότι οὐδέποτε ἔγινε τοιαύτη ἀπόπειρα διασυρμοῦ, ὅσον σήμερον.

§71ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποία εἶναι ἡ ἐφημερίς;

§72Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἡ «Βραδυνή».

§73Κ. ΣΤΑΜΟΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἐγὼ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως ἵνα διαβιβάσῃ, εὐαρεστούμενος, ἓν ἔγγραφον πρὸς ἐμέ, ἵνα διατάξω τὰς δικαστικὰς Ἀρχὰς νὰ ἐπιληφθῶσι τῆς διώξεως κατ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἄλλο πράττουσιν ἢ νὰ διασύρωσι τὸ Σῶμα καὶ νὰ ἀξιώσω τὴν σύντονον δίωξιν ἐπὶ τῇ βάσει πράξεων καὶ διαθέσεων τὰς ὁποίας ἐκφράζουσι, διαθέσεων ἀντικειμένων εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει καλῶς. Συνεχίζεται τώρα ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. Ὁ κ. Εὐθυμιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§75Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Τὰς ἀπόψεις τῆς Σοσιαλιστικῆς Ὁμάδος ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος θὰ ἐκθέσῃ ὁ συνάδελφος κ. Πασαλίδης. Ἐγὼ θὰ περιορισθῶ μόνον διὰ τὰ ἐποικιστικὰ ζητήματα. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι μὲ χρεοκοπημένα συστήματα καὶ μεθόδους ἀντιμετωπίζεται σήμερον ἕνα κοινωνικὸν ζήτημα, τὸ προσφυγικόν. Ἔχομεν σκληρὰ παθήματα ἀπὸ τὸ παρελθὸν σχετικῶς μὲ τὴν διευθέτησιν τοῦ προσφυγικοῦ, καὶ νομίζω ὅτι ἐκ τῶν παθημάτων αὐτῶν ἔπρεπε νὰ ἀντληθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα ἀπαραίτητα μαθήματα. Ἀλλὰ μήπως φαίνεται λυπηρὸν νὰ ἐγκαταλείψωμεν πεπατημένην ὁδόν, ἔστω καὶ ἂν αὕτη μᾶς φέρῃ εἰς τὸ ἀδιέξοδον; Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπιβάλλεται νὰ λεχθῶσιν ἀλήθειαί τινες, ἵνα, ὅπως λέγουσιν οἱ μαθηματικοί, διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς ἀποδειχθῇ τὸ ψευδὲς καὶ ἀρνητικὸν τοῦ ἐφαρμοζομένου συστήματος, θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ πρὸς τοῦτο νὰ ἐκθέσω ἐν συντόμῳ τὸν τρόπον μὲ τὸν ὁποῖον διεξήχθη ἡ ἐγκατάστασις τῶν Καυκασίων κατὰ τὰ ἔτη 1919, 1920 καὶ 1921. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινε τότε, γίνεται καὶ σήμερον. Ἐκεῖνα τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα εἴχομεν μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν Καυκασίων προσφύγων, αὐτὰ ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν καὶ τώρα μὲ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν νέων, ἐφόσον ἐπικρατοῦν τὰ ἴδια συστήματα. Δὲν θὰ ἀσχοληθῶ μὲ τὴν ἱστορίαν καὶ τὸν τρόπον καθ’ ὃν εὑρέθησαν ἐδῶ, εἰς τὸ ἔδαφος τῆς μητρὸς Ἑλλάδος, οἱ Καυκάσιοι. Διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ παρὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἰδιαιτέρα ἡμέρα πρὸς συζήτησιν, καὶ ὡς ἐκ τούτου περιορίζομαι νὰ ἐκθέσω τὸ ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως ἐν ὀλίγοις. Τὸ πλεῖστον τῶν Καυκασίων ἀφίχθη εἰς τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰ τέλη τοῦ 1920 καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1921, ὄχι διότι κατεδιώκοντο ὑπὸ τῶν Τούρκων, ἀλλὰ μετεφέρθησαν κατόπιν τῆς Ἑλληνικῆς προπαγάνδας πρὸς ἐγκατάστασιν εἰς Μακεδονίαν. Ἀλλ’ ὅπως ἀπέδειξαν τὰ πράγματα, δὲν ἔγινε καμμία προπαρασκευαστικὴ ἐργασία, διότι ὄχι μόνον δὲν εἶχον ἑτοίμους συνοικισμοὺς πρὸς ἐγκατάστασιν, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Καλαμαριὰν δὲν ὑπάρχουν ὠργανωμέναι σχετικαὶ ὑπηρεσίαι. Καὶ τὰ ἀποτελέσματα: Θάνατοι, θάνατοι, θάνατοι. Ἡ φροντὶς ἡ ὁποία ἐλήφθη διὰ τὴν ἐγκατάστασιν γεωργικῶς τῶν ἐν λόγῳ προσφύγων ἐπῆλθεν εὐθὺς ὡς ἐξεκενώθη ἡ ἀγορὰ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐξεκαθαρίσθη ἐκ τῶν ἀκαταλλήλων τροφίμων, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶνται μόνον ἐν ἀσυνειδήτῳ ἀγορᾷ καὶ μὲ τὴν προσέγγισιν τῆς θερινῆς περιόδου, ὁπότε ὑπῆρχε φόβος μεταδόσεως μολυσματικῶν νόσων ἐν τῇ πόλει τῆς Θεσσαλονίκης, ὁπότε καὶ ἠναγκάσθησαν αἱ ἁρμόδιαι Ἀρχαὶ νὰ ὑπακούσουν εἰς τὴν φωνὴν τῶν προσφύγων, ἐπιθυμούντων ὅπως ἐγκαίρως ἐποικισθοῦν. Τὸ ζήτημα τῶν Καυκασίων δὲν ἦτο ζήτημα περιθάλψεως, ἀλλὰ ἐποικισμοῦ, καὶ διὰ νὰ ἐποικισθοῦν ἐχρειάζοντο τρία τινά: αʹ) Ἐξεύρεσις γαιῶν πρὸς ἐγκατάστασιν, βʹ) Παραχώρησις στέγης καὶ γʹ) Ἐφοδιασμὸς διὰ ζώων καὶ γεωργικῶν ἐργαλείων. Τὸ τελευταῖον δὲν ἦτο καὶ τόσον ἀπαραίτητον εἰδικῶς διὰ τοὺς Καυκασίους, ἐφόσον οὗτοι ἔφερον μαζί των περὶ τὰ 7.000 ζῷα. Ὅπως ἀνεφέραμεν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ δὲν εἶχε καμμίαν σχετικὴν προπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, οὔτε ἐγνώριζεν εἰς ποίους συνοικισμοὺς θὰ ἔστελλε τοὺς πρόσφυγας. Κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1921, ἤρχισεν ἡ ἀθρόα ἀποστολὴ αὐτῶν εἰς τὴν περιφέρειαν Κιλκίς, ἀκατάλληλον ἀπὸ κλιματολογικῆς ἀπόψεως διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν Καυκασίων. Καὶ ἐνῷ οὗτοι ἐζήτουν νὰ ἐγκατασταθοῦν εἰς τὴν παραμεθόριον, ἀπέτυχον τὸ τοιοῦτον. Ἂν καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐπείσθη ἐκ τῶν πολυαρίθμων θανάτων τὸ ἀδύνατον τῆς ἐγκαταστάσεως αὐτῶν εἰς βαλτώδη μέρη, ἐν τούτοις ἐξηκολούθει τὸ ὀλέθριον ἔργον της, παρὰ τὰς ἐντόνους διαμαρτυρίας τῶν Καυκασίων. Καὶ εἰς τοὺς συνοικισμοὺς δὲ ἐκείνους ὅπου ἐσημειοῦντο σημαντικοὶ ἀριθμοὶ θανάτων ἀπεστέλλοντο ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας νέοι Καυκάσιοι, διὰ νὰ συμπληρωθῇ ὁ ἀρχικὸς ἀριθμὸς τῶν ἀποσταλέντων, ὡς εἰς τὸν συνοικισμὸν Ἀποστολάρ, Ἀβρὰτ– Χισὰρ κλπ. Εἰς ἐλαχίστους συνοικισμοὺς τῆς περιφερείας Ἐδέσσης ἐπέτυχον ὁπωσδήποτε οἱ πρόσφυγες τὴν ἐγκατάστασίν των. Ἀλλά, κατόπιν τῶν διαμαρτυριῶν τῶν Τούρκων πληρεξουσίων καὶ δηλώσεων αὐτῶν «ὅτι θὰ καταψηφίσουν πᾶσαν Κυβέρνησιν ἥτις δὲν θὰ ἔστεργεν εἰς τὴν ἀπομάκρυνσιν τῶν Καυκασίων ἐκεῖθεν», ἐπηκολούθησαν αὐστηραὶ διαταγαὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως περὶ μετακινήσεως τῶν πέντε ἐκείνων συνοικισμῶν ἐξ ὅλης τῆς περιφερείας Ἐδέσσης (Ἀρσέν, Ἐπισκοπή, Προφήτης Ἠλίας, Νέα Ζωή, Μπάνια). Οἱ πρόσφυγες, ὡς ἐκ τῆς κρισίμου αὐτῶν θέσεως, ἠρνήθησαν νὰ συμμορφωθοῦν πρὸς μίαν τοιαύτην ἄδικον, παράνομον καὶ αὐθαίρετον διαταγήν, ἥτις θὰ ἔθετεν εἰς κίνδυνον τὴν ὕπαρξίν των. Διὰ τὴν μὴ συμμόρφωσιν αὐτῶν καὶ πρὸς τιμωρίαν των ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ ἄγριον μέτρον τοῦ ἀποκλεισμοῦ: Ἀπαγόρευσις καλλιεργείας, χορήγησις ζωαρκείας καὶ ζώων, ἐνίοτε καὶ βία. Οὕτως ἐξετοπίσθη βιαίως ἐκ τούτων ἡ «Νέα Ζωή» Ἐδέσσης. Ἑξήκοντα οἰκογένειαι ἐν καιρῷ παγεροῦ χειμῶνος, κατὰ μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1921, ὑπὸ βροχὰς ἐρρίφθησαν εἰς τὸν σιδηροδρομικὸν σταθμὸν Βερτεκὸπ καὶ ἐγκατελείφθησαν ἐκεῖ τελείως.

§76Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Εἰς συνέντευξίν μου μετὰ τοῦ ἐμπορικοῦ ἀκολούθου τῶν Σοβιὲτ μοὶ ἐδηλώθη ὅτι ἡ Σοβιετικὴ Κυβέρνησις προθύμως θὰ συγκατένευεν εἰς τὴν ἐπαναφορὰν τῶν Καυκασίων εἰς τὰς ἑστίας των, ὡς στοιχείων ζωτικῶν. Φαντασθῆτε πόσον ἐκτιμοῦν τὴν φιλοπονίαν τῶν Καυκασίων, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἐγκαταλείψαμεν.

§77Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Μόνον ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 μετὰ ἓν ἀπὸ τῆς ἐκδιώξεώς των ἔτος διέταξε τὴν ἐπάνοδόν των εἰς τὸν συνοικισμόν. Οὕτως ἡ ὕπαρξις μιᾶς Κυβερνήσεως, χάριν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν Τούρκων πληρεξουσίων τῆς Ἑλληνικῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, χάριν τῆς ψήφου αὐτῶν, ἐστηρίζετο ἐπὶ τῶν πτωμάτων τῶν προσφύγων. Τοιαῦτα ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ, περικλείουσα στοιχεῖα βενιζελικά, διὰ διαφόρων μέσων ἔσφιξε τὰ τσιφλίκια τοῦ ἀντιπάλου κόμματος (βενιζελικοῦ). Εἰς τὸ Τσιφλίκι τοῦ Παπαγεωργίου, ἐξ 84.000 στρεμμάτων, δὲν ἀπεστάλησαν μέχρι σήμερον πρόσφυγες.

§78Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διατί;

§79Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Εἶναι βενιζελικός. Καὶ συνεχίζεται ἡ ἀποστολὴ αὐτῶν εἰς τὰ βαλτώδη μέρη τοῦ Κιλκίς, Λαγκαδᾶ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ θιχθῇ καμμία ἰδιοκτησία, κανὲν ἀκαλλιέργητον τσιφλίκι. Μετὰ τὴν ὁπωσδήποτε ἀποστολὴν αὐτῶν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ διανομὴν αὐτῶν ὑπὸ σκηνὰς ἐλύθη οὕτως ἢ ἄλλως τὸ πρόβλημα τῆς ἐξευρέσεως γαιῶν. Καίτοι δὲ ὁ τότε Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας κ. Ἀλεξανδρόπουλος εἶχε διαθέσιμα 8.000.000 δρ. πρὸς ἀνέγερσιν συνοικισμῶν ἀπὸ τὸν Μάρτιον τοῦ 1921, μόνον τὸν Ὀκτώβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐδήλωσεν εἰς τοὺς πρόσφυγας ὅτι «οἱ ἴδιοι ὀφείλουν νὰ κτίσουν τοὺς οἰκίσκους αὐτῶν, χορηγοῦν εἰς αὐτοὺς τὸ Κράτος 1000 δρ. ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐνισχύσεως». Οἱ πρόσφυγες, κατὰ τὸν καιρὸν τῆς καλλιεργείας, ἐπροτίμησαν νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὴν γεωργίαν, διότι μόνον εἰς τὴν γεωργίαν διέβλεπον τὴν σωτηρίαν των, καθόσον ἡ ὑπὸ τοῦ Κράτους χορηγουμένη ζωάρκεια ἐκ 13 δραχ. τὸν μῆνα κατ’ ἄτομον πρὸς συντήρησιν ἑαυτῶν καὶ τῶν ζῴων των ἦτο τελείως ἀνεπαρκής. Καὶ ἐνῷ ἀνηγέρθησαν κατὰ τὸ αὐτὸ φθινόπωρον μόλις 150 οἰκίσκοι, αἱ ἐφημερίδες ὅμως τῆς Θεσσαλονίκης διετυμπάνιζον καθησυχαστικὰς δηλώσεις τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τοῦ Ἐποικισμοῦ περὶ ἀνεγέρσεως 1000 οἰκίσκων. Αὐτὰ ἐν ὀλίγοις περὶ στεγάσεως. Καὶ ἐκεῖ ὅπου ἀπεστέλλοντο οἱ πρόσφυγες ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ θεωρεῖ δυνατὴν τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῶν ἄνευ ζώων, καθόσον ἀπηγορεύετο εἰς τοὺς πρόσφυγας ὁ θερισμὸς τοῦ χόρτου, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην.

§80Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ. Γνωρίζετε πόσας χιλιάδας ζώων μετέφεραν εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ πόσαι χιλιάδες ἔμειναν ἐλλείψει χόρτου;

§81Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ὡς προεῖπον, ἔφεραν 7.000 ζῷα, ἐκ τῶν ὁποίων ἔμειναν μόνον 150. Τέλος, ἐκτὸς τοῦ ἐκ 13 δραχμῶν ἐπιδόματος καὶ τῶν 1000 δραχ. διὰ τὴν ἀνέγερσιν οἰκίσκου, τελευταίως τὸ Κράτος ἠθέλησε νὰ φανῇ περισσότερον ἀρωγὸν καὶ ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ εἰς αὐτοὺς καὶ ὑλικὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν οἰκίσκων. Πῶς ἐπρομηθεύοντο τὰ ὑλικὰ δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει καὶ τόσον· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει εἶναι πῶς ἐχρεώνετο ὁ πρόσφυξ. Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐπικρατεῖ ἀταξία. Τὸ ἓν τμῆμα δὲν γνωρίζει τί κάμνει τὸ ἄλλο, ἢ μᾶλλον δὲν θέλει νὰ γνωρίζῃ τί κάμνει τὸ ἄλλο τμῆμα. Γίνεται προμήθεια κεράμων ἐκ Σερβίας πρὸς 1050 δρ. καὶ χρεώνονται εἰς τὸν πρόσφυγα 1500 δραχ. Διὰ ποίους λόγους; Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προμήθειαν ξυλείας, γίνεται τὸ ἑξῆς: Εἰς τὴν σύμβασιν ἀνεγράφετο σαφῶς ὅτι ὁ προμηθευτὴς ὀφείλει νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν Ἐποικισμοῦ, πρὶν καταφθάσουν τὰ βαγόνια ἐκ Σερβίας εἰς τὸν σταθμὸν Γευγελῆς, τὸ περιεχόμενον τῶν βαγονιῶν, ἤτοι τί εἶδος ξυλείας περιέχει, ἵνα ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης διατάξῃ τὴν ἄμεσον ἀποστολήν των εἰς τοὺς πλησιεστέρους σταθμοὺς καὶ διανομὴν τῆς ξυλείας εἰς τοὺς πρόσφυγας, χωρὶς νὰ γίνῃ φόρτωσις καὶ ἐκφόρτωσις, μὲ ὅλας τὰς συνεπείας της, ἐντὸς τῆς Θεσσαλονίκης, ἀλλὰ ἡ ὑπηρεσία παρεβίαζε τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§82Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Παρουσιάζετε τὴν τιμὴν τῆς χρεώσεως διάφορον τῆς τιμῆς τῆς ἀγορᾶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ ἤθελον ἀπὸ τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον εἶναι νὰ μᾶς εἴπῃ ποία εἶναι ἡ παραγγελία εἰς τὴν ὁποίαν παρουσιάζεται μία διαφορὰ μεταξὺ ἀγορᾶς καὶ χρεώσεως τῶν προσφύγων, διότι, ὡς γνωστόν, ζήτημα προμηθειῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον Γεωργίας δὲν ὑπάρχει· ἐπειδὴ δὲ εἶναι ἡ πρώτη φορὰ ποὺ καταγγέλλονται αὐτά, θέλω νὰ ἐξετάσω διὰ νὰ ἴδω ποῦ ἔγκειται αὐτὴ ἡ διαφορά.

§83Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δὲν μὲ ἐνδιαφέρει τί κάμνει τὸ Κράτος. Μὲ ἐνδιαφέρει πῶς χρεώνεται καὶ ἐπιβαρύνεται ὁ πρόσφυξ. Αὐτὰ ὅλα τὰ ὁποῖα παραλαμβάνει ὁ πρόσφυξ χρεώνονται εἰς τὸ προσφυγικὸν βιβλιάριόν του, χωρὶς νὰ γίνεται κανεὶς ἔλεγχος ἐκ μέρους τῶν προσφύγων, καὶ ἀγνοεῖ ὁ πρόσφυξ τί τοῦ γίνεται. Ὁ Ἐποικισμὸς ποτὲ δὲν ἐφοδιάζει μὲ σπόρον τοὺς πρόσφυγας ἐγκαίρως. Ὁ ἐπιστάτης ἔχει εἰς χεῖράς του τὸ βιβλιάριον, ἐκεῖνος χρεώνει ὁπόταν θέλῃ. Καὶ ὁ πρόσφυξ ὅλον τὸν σπόρον τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πάρῃ τὸν Δεκέμβριον καὶ Ἰανουάριον, τὸν λαμβάνει τὸν Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον, καὶ ἀντὶ νὰ τὸν φυλάττῃ διὰ τὸ ἐρχόμενον φθινόπωρον, ἀναγκάζεται νὰ τρώγῃ ἀκριβώτερο ψωμί, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγας ἡμέρας.

§84ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ὑποχρεώνεται καὶ νὰ σπείρῃ τὸ σιτάρι τὸν Μάρτιον καὶ τὸ καλαμπόκι τὸν Ἀπρίλιον. Ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι ἔμαθαν γράμματα εἰς τὸ σχολεῖον....

§85Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Κύριε συνάδελφε, σεῖς ὁ ὁποῖος γνωρίζετε, τὸν Ἀπρίλιον δὲν σπέρνεται καλαμπόκι;

§86Ο ΑΥΤΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι.

§87Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἄν εὑρεθῇ κανεὶς ἔξυπνος πρόσφυξ καὶ διαμαρτύρεται, τότε ἐπακολουθεῖ ἡ διοικητικὴ ἀποβολὴ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνακρίσεως. Αὐτὸ σημαίνει ν’ ἀφαιρῆται τὸ σπίτι ἀπὸ τὸν πρόσφυγα, τὸ ὁποῖον ἔκτισεν ὁ ἴδιος, τὸ ζῷον, τὸ ὁποῖον χρεώνεται, ρίπτεται εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ καὶ καταδιώκεται ὑπὸ τῆς ἀστυνομίας καὶ τελευταῖα κατηγορεῖται καὶ ἐπὶ κομμουνισμῷ.

§88Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Συμπαθῶ τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς παρακολουθῶ. Ὅσον ἀφορᾷ ὑμᾶς, γνωρίζω ὅτι δὲν ἀφίνετε χωριὸ εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ πᾶτε καὶ νὰ παρακολουθήσητε τὴν κατάστασιν· αὐτὸ σᾶς τιμᾷ ἰδιαιτέρως, διότι ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, τὰς περισσοτέρας, ἠμπορῶ νὰ εἴπω, πραγματικῶς τὰς περισσοτέρας, τὰς παίρνω ἀπὸ σᾶς. Ἑπομένως ὑποθέτω ὅτι προκειμένου περὶ τοιούτων παραπόνων, ποῖον εἶναι ἐκεῖνο τὸ παράπονον τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ;

§89Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, κάθε φορὰν νὰ ἀποτεινώμεθα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον; Ἐπροκάλεσα μίαν εἰδικὴν διαταγήν, νὰ γίνῃ ἐξ ἴσου διανομὴ γαιῶν μεταξὺ τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφύγων, καὶ ὁ τότε Ὑπουργὸς ἔδωκε τὴν διαταγήν, ὑπ’ ἀριθ. 21211. Ἡ διαταγὴ αὕτη δὲν παρεπέμφθη εἰς τὸν ἐπόπτην τοῦ Ἐποικισμοῦ.

§90Γ. ΣΙΔΕΡΗΣ. Τὴν διαταγὴν τὴν ἔδωσα εἰς τὰ Γραφεῖα τοῦ Ἐποικισμοῦ.

§91Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἡ διαταγὴ ἐδόθη εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὰ Γραφεῖα, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσθη, διότι δὲν συμφέρει, ἵνα μὴ οἱ πρόσφυγες διεκδικήσουν ὀλίγα χωράφια. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν χρέωσιν, οἱ πρόσφυγες δὲν ἔχουσι γνῶσιν τῆς χρεώσεως. Φέρω ἓν παράδειγμα ἐκ τοῦ συνοικισμοῦ Ἀλιστράτης Σερρῶν: Εἶναι χρεωμένος οὗτος μὲ 6.500 ὀκ. κριθῆς, χωρὶς νὰ πάρῃ τίποτε. Εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, εἰς τὸν συνοικισμὸν Δεμερλῆ, ὑπεβλήθη καταγγελία ἐκ μέρους τῶν προσφύγων κατὰ τῶν ὑπαλλήλων ποὺ χρέωναν τοὺς πρόσφυγας μὲ εἴδη τὰ ὁποῖα δὲν ἔλαβον ποτέ. Πρόσφυξ εἶναι χρεωμένος μὲ ἵππον τὸν ὁποῖον δὲν εἶδε. Τέλος, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐβαρύνθη τοὺς πρόσφυγας καὶ ὅταν κατέπλευσαν ἐλάχισται χιλιάδες τῷ 1922, τοὺς ἀπέστειλεν εἰς τὸ Λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, ὅπως ἐκεῖθεν ἀποσταλοῦν εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ μεταβληθοῦν οἱ ἐπὶ ὁλοκλήρους γενεὰς ἀγροτικοὶ πληθυσμοὶ εἰς ἐργάτας, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ θιγοῦν τὰ τσιφλίκια. Ἡ ἀθλία κατάστασις, ἡ ὁποία ἐπεκράτει εἰς τὸν Ἅγιον Γεώργιον, συνεκίνησε τὴν Ἀγγλικὴν πρεσβείαν καὶ ἐπροκάλεσε τὴν ἐπέμβασιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν τοὺς Ἐγγλέζους μὲ τὴν χαρακτηρίζουσαν αὐτοὺς φιλανθρωπίαν καὶ ἂς ἀναγνώσωμεν ἀπόσπασμα τῆς «Καθημερινῆς» τῆς 23 Ἰουλίου 1923 κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. (Ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ Λοιμοκαθαρτήριον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου συντελεῖται ἡ ἐκτέλεσις ἑνὸς ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον καταισχύνει τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα. Στοιβαγμένοι εἰς τέσσαρα ἀτμόπλοια σήπονται—εἶναι ἡ κυριολεξία— κατακλέπτονται, μένουν βορὰ ὅλων τῶν δεινῶν καὶ ἀποθνήσκουσιν, ὅπως ρίπτονται εἰς τὴν θάλασσαν, διὰ νὰ εὕρουν εἰς τὸν πνιγμὸν τὴν σωτηρίαν, χιλιάδες προσφύγων ἐκ Ρωσίας. Δέκα βήματα ἔξω τοῦ Πειραιῶς ἐκτυλίσσεται ἡ ἀπανθρωποτέρα τραγῳδία μὲ χιλιάδας θυμάτων. Ἡ εἰδεχθὴς αὕτη κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀμαυρώσῃ τὴν φιλάνθρωπον Ἑλληνικὴν δρᾶσιν δεκαετηρίδων ὁλοκλήρων καὶ νὰ σβύσῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὸν κατάλογον τῶν ἐξημερωθεισῶν χωρῶν, πρέπει νὰ τερματισθῇ ἀμέσως. Καὶ δὲν θὰ τερματισθῇ—εἰδοποιοῦμεν τοὺς ὑπευθύνους—μὲ ἀνακοινωθέντα καὶ διαψεύσεις, διότι δὲν χωροῦν διαψεύσεις εἰς παρομοίας περιστάσεις. Ἡ κατάστασις πρέπει νὰ διορθωθῇ πράγματι. Περιμένομεν καὶ θὰ παρακολουθήσωμεν τὴν ἐξέλιξίν της». Αὐτὰς τὰς διαψεύσεις ἔχομεν πάντοτε, ὡς ἔπραξεν ἐσχάτως ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας κ. Λάμπρος, διὰ τὸν ἐκ ψύξεως θάνατον καὶ ἀποδεκατισμὸν τῶν προσφύγων Μακεδονίας. Ἐκ τῶν 80 χιλ. Καυκασίων, συμπεραίνω ὅτι ἀπέθανον 15 χιλ. εἰς Καλαμαριὰν Θεσσαλονίκης, 5 χιλ. εἰς Χαρμάνκιοϊ καὶ 6 χιλ. εἰς Ἅγιον Γεώργιον. Οἱ θάνατοι οὗτοι συνέβησαν πρὶν ἀποσταλοῦν εἰς τοὺς συνοικισμούς. Εἰς δὲ τοὺς συνοικισμοὺς Τουρκοχῶρι ἀπέθανον 32%, Ὀρφάνη 53%, Τσιγκάντζα 29%, κατὰ μέσον ὅρον 25%. Ἄν, ὅπως εἶπον, οἱ Καυκάσιοι ἔφερον κἄτι τι μαζύ των καὶ ἦταν μόνον 80.000, καὶ ἡ ὑπηρεσία δὲν κατώρθωσε νὰ πράξῃ τίποτε διὰ τὴν ἀποκατάστασιν αὐτῶν, δὲν φαντάζομαι νὰ πράξῃ τίποτε, προκειμένου περὶ ἐγκαταστάσεως 800.000 προσφύγων, ἐφόσον ἐπικρατοῦν τὰ ἴδια συστήματα. Ὅταν ἐγένετο τὸ Δημοψήφισμα, εἰς τὴν ἰδικήν μου περιφέρειαν ἐκερδίσαμεν δι’ 97%. Ὑπεσχέθημεν δὲ εἰς τὸν κόσμον ἐκεῖ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θὰ ἐγκαταστήσωμεν πρόσφυγας εἰς βάρος τῶν ἐντοπίων. Σήμερον δέ, ἂν δὲν παραδοθῶσι τὰ ἀγροτικὰ κτήματα, δὲν θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἐκλογικάς μας περιφερείας.

§92ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὴ ἡ στατιστικὴ εἶναι ἐπίσημος τοῦ Κράτους ἢ τὴν ἔκαμεν ἄλλη ὀργάνωσις;

§93Δ. ΕΥΘΥΜΙΑΔΗΣ. Ἡ στατιστικὴ αὕτη εἶναι ἔργον τοῦ προέδρου τοῦ Συλλόγου τῶν Καυκασίων, μεταβάντος ἀπὸ συνοικισμοῦ εἰς συνοικισμόν.

§94ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον εἰς τὰς 6 μ. μ., ὁπότε θὰ συνεχισθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προσφυγικοῦ. (Ὥρᾳ 9 μ.μ.).