1924.06.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59Η

Τετάρτη 18 Ἰουνίου 1924.

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6.30′ μ.μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς ἑξῆς ἀναφοράς: — Ὁ Δημοδιδασκαλικὸς Σύνδεσμος Κονίτσης παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τῆς γενικῆς συνελεύσεως τῶν δημοδιδασκάλων. — Ὁ Συνεταιρισμὸς τῆς Ἐπαρχίας Τρικκάλων διαμαρτύρεται διὰ τὴν ἐκδοθεῖσαν ἀπόφασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας σχετικῶς μὲ τοὺς ἀγρότας Παπαράντζης. — Χαλαζόπληκτοι Λειψίστης παρακαλοῦσιν ὅπως ἀποζημιωθῶσιν. — Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Ζερνόβου αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν οἰκοτροφείου. — Ὁ Κτηματικὸς Σύλλογος Ἱστιαίας παραπονεῖται διὰ τὴν μὴ ἀποστολὴν φαρμάκων πρὸς διαβροχὴν τῶν ἐλαιοδένδρων. — Ὁ Κτηματικοκτηνοτροφικὸς Σύλλογος Δρακείας παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπόμνημα τοῦ Κτηματικοῦ Συλλόγου Μηλεῶν ὡς ἀνταποκρινόμενον πλήρως εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. — Ὁ Γεώργιος Μπαλάφας, ἀπόστρατος ἀνθυπολοχαγός, αἰτεῖται τὴν πληρωμὴν καθυστερουμένων ὁδοιπορικῶν ἐξόδων. — Αἱ Φιλελεύθεροι Δημοκρατικαὶ Ὀργανώσεις Ἀθηνῶν παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ μέτρα αὐστηρὰ διὰ τὴν ἀδικαιολόγητον ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος. — Ἡ Ἕνωσις τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων Λαρίσης παρακαλεῖ ὅπως βελτιωθῇ ἡ οἰκονομική των κατάστασις. Ὁμοίως ἡ Ἕνωσις τῶν Ὑπαλλήλων Χαλκίδος. — Ὁ δήμαρχος Ναυπλίου καταγγέλλει τοὺς ἐπόπτας ἀγροφυλακῆς καὶ ἀγρονόμους ὡς ἐξυβρίσαντας τὸ Δ. Συμβούλιον. — Ὁ Σύλλογος Ἁλιέων Ἰερισσοῦ διαμαρτύρεται διὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ μετοχίου Κουτσουμουσίου εἰς τοὺς πρόσφυγας. — Ὁ Ἱερατικὸς Σύνδεσμος Θεσσαλιώτιδος παρακαλεῖ ὅπως ἐνισχυθῇ οἰκονομικῶς ὁ Κλῆρος. — Οἱ ἀγρόται Ἰερισσοῦ παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἄρσις τῆς παραχωρήσεως τοῦ μετοχίου Κουτσουμουσίου εἰς τοὺς πρόσφυγας. — Ὁ Βασίλειος Κλάδης, κάτοικος Θεσσαλονίκης, αἰτεῖται ὅπως τοῦ ἀποδοθῇ ἡ ἐγκριθεῖσα παρὰ τῆς Διευθύνσεως τοῦ Καπνεργοστασίου ἀποζημίωσις. — Οἱ ἰδιοκτῆται ἀκινήτων Τριπόλεως αἰτοῦνται τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου. — Ὁ Νικόλαος Διαμαντόπουλος κλπ. ζητοῦσιν ὅπως διὰ νομοθετικοῦ μέτρου ἐπιστρέφωνται ὑπὸ τῶν ταμιευτηρίων αἱ εἰς χρυσὸν καταθέσεις. — Οἱ πρόσφυγες Δράμας διαμαρτύρονται διὰ τὴν μετάθεσιν τοῦ προϊσταμένου τοῦ Ἐποικισμοῦ Ἰωάν. Γκίρκα. — Οἱ ἀγρόται Κατερίνης διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐποικιστικῆς ὑπηρεσίας Θεσσαλονίκης περὶ γεωργικῆς ἐγκαταστάσεως νέων προσφύγων εἰς τὴν περιφέρειάν των. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Δράμας ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐν σχέσει μὲ τὴν ἔξωσιν τῶν ἐντοπίων ἐκ τῶν Ὀθωμανικῶν κτημάτων διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. — Αἱ διάφοροι ὀργανώσεις Ἡρακλείου ἀποδοκιμάζουν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Συνδέσμου Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Κυβερνήσεως περὶ συμψηφισμοῦ τοῦ σταφιδικοῦ συναλλάγματος. — Διάφοροι μισθωταὶ ἀνταλλαξίμων Ὀθωμανικῶν μαγαζείων παρακαλοῦσιν ὅπως ἀνασταλῇ ἡ διαταγὴ τῆς ἐξώσεώς των. — Ἡ Πανελλήνιος Συνομοσπονδία τῶν γεωργικῶν Συνεταιρισμῶν ὑποβάλλει ψηφίσματα καὶ παρακαλεῖ ὅπως ληφθοῦν ὑπ’ ὄψιν. — Ὁ Μικρασιατικὸς Σύνδεσμος Βόλου παρακαλεῖ διὰ τὴν αὐστηρὰν ἐφαρμογὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ὡς πρὸς τὰς ἀνταλλακτέας Τουρκικὰς περιουσίας. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Συνδέσμου Μοναστηριωτῶν παρακαλεῖ ὅπως διὰ τροποποιήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποζημιώσεων τῶν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου παθόντων ἐπιτραπῇ ἡ ὑποβολὴ δηλώσεων εἰς τοὺς μὴ ὑποβαλόντας. — Οἱ ἁλιεῖς Βονίτσης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀνασύστασιν τοῦ καταργηθέντος ἰχθυοτροφείου. — Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Τρικκάλων παρακαλεῖ ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἀνασυστάσεως ἀρχείων ἀποτεφρωθέντος Πρωτοδικείου παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν, ἥτις νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει της καὶ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ συνταχθὲν σχέδιον νόμου. — Ὁ Κτηματικὸς Σύνδεσμος Ἠλείας παρακαλεῖ ὅπως ὑποβληθῇ σύμβασις ἐξαγορᾶς δέκα ἑκατομμυρίων σταφιδοκάρπου. — Ὁ Ἰωάννης Κυριαζίδης, πρόσφυξ Ἡρακλείου, ἀναφέρει τὴν κατάστασιν τῶν ἐκεῖ προσφύγων. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν Ἡρακλείου διαμαρτύρεται διὰ τὴν διάθεσιν δεκάδων ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου εἰς ὄφελος ὡρισμένων σταφιδεμπόρων. — Οἱ ἀσκηταὶ Ἁγίου Ὄρους παρακαλοῦσιν ὅπως συζήτησις καὶ ἐπικύρωσις τοῦ νέου Κανονισμοῦ τοῦ Ἁγίου Ὄρους γίνῃ μετὰ τὴν ὑποβολὴν σχετικοῦ ὑπομνήματος. — Οἱ κάτοικοι συνοικίας Παναγίας Καβάλλας παρακαλοῦσιν ὅπως ἐπιτραπῇ ἡ παραμονή των ἐν ταῖς οἰκίαις ἐν αἷς διαμένουσιν. — Ἡ Ὁμοσπονδία τῶν Δημοσίων Ὑπαλλήλων Μακεδονίας καὶ Θράκης αἰτεῖται τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τοῦ μισθοῦ των. — Οἱ ἐξ Εὐρυτανίας φοιτηταὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ἀποπερατωθῇ ἡ ὁδὸς Ἀγρινίου Καρπενισίου. — Ὁ Σύλλογος τῶν ἐν Καλάμαις Πελλανιτῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Τριπόλεως–Σπάρτης. — Ὁ τέως τηλεγραφητὴς Χρῖστος Τσουκαλᾶς αἰτεῖται τὴν ἐπαναφορὰν καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν ἀποδοχῶν του. — Οἱ ἀπορριφθέντες ἔφεδροι τελειόφοιτοι Νομικῆς Σχολῆς ζητοῦσι τὴν ἐπανεξέτασίν των εἰς τὰ μαθήματα εἰς ἃ ἀπέτυχον καὶ τὴν μὴ καταβολὴν ἄλλων ἐξετάστρων. — Ἡ ἐφοροεπιτροπὴ Κληροδοτημάτων Μετσόβου παρακαλεῖ ὅπως ἀκυρωθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ κτήματος «Τερίψ». — Οἱ ἐν Βόλῳ ἐνοικιασταὶ καταστημάτων Ὀθωμανῶν διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀπειλουμένην ἔξωσιν ἐκ τῶν ὡς ἄνω καταστημάτων. — Τὸ Δημ. Συμβούλιον Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἡ Κυβέρνησις προβῇ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ἀξίας τῶν κτηματογράφων τοῦ τρίτου τομέως τῆς καείσης ζώνης Θεσσαλονίκης. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Τ. Ἀναστασίου καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπομακρυνθέντων ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Καλέλλης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διδασκαλείων τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Μαλαχίας καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ἐν Σάμῳ, Χίῳ καὶ Θάσῳ ἰσχυούσης φορολογίας τοῦ ἐλαίου διὰ τῆς ἐν τοῖς τελωνείοις καταβαλλομένης τοιαύτης καὶ περὶ καταργήσεως ἀμέσων τινῶν φόρων κλπ.». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ἀθ. Μιαούλης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κωδικοποιήσεως τῶν περὶ ὀργανισμοῦ ὑπηρεσίας τῶν Δημοσίων Ἔργων κειμένων διατάξεων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Σπ. Ἀντωνιάδης καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Θράκης». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ν. Ξηρὸς καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως τῆς μελέτης κατασκευῆς ἢ συντηρήσεως τῶν δημοσίων ὁδῶν διὰ συντηρήσεων». — Ὁ αὐτὸς πληρεξούσιος καταθέτει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀφομοιώσεως τῶν συντάξεων». — Ἡ ἐπὶ τῆς Παιδείας Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν κάτωθι σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1332 περὶ διδακτικῶν βιβλίων». 2) «Περὶ προσωπικοῦ τῶν Σχολείων Θράκης». 3) «Περὶ προσαρμογῆς καὶ ὡς πρὸς τὰ ἐπιδόματα τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως πρὸς τοὺς λοιποὺς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους κλπ.». — Ὁ πληρεξούσιος Ἀθηνῶν–Πειραιῶς κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος αἰτεῖται τρίμηνον ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὴν ἀλλοδαπήν. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου μοὶ ἀπηύθυνε τὸ κάτωθι ἔγγραφον. (Ἀναγινώσκει). Κύριε Πρόεδρε· Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσω Ὑμῖν καὶ δι’ Ὑμῶν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἡ παραίτησις τοῦ κ. Ἀρ. Μητσοτάκη Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ὅτι δὲ διωρίσθησαν Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κ. Κ. Ρέντης, πληρεξούσιος Κορινθίας, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. Κ. Γκότσης πληρεξούσιος Πατρῶν, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὁ κ. Γ. Δουζίνας, πληρεξούσιος Τροιζηνίας καὶ ἐπὶ τῆς Ἐννόμου Τάξεως ὁ κ. Ι. Κούνδουρος, πληρεξούσιος Λασηθίου. Ἐν Ἀθήναις 18 Ἰουνίου 1924.

Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου

Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τρόπου διαθέσεως ἀστικῶν κτημάτων ἀνηκόντων εἰς ἀνταλλασσομένους Μουσουλμάνους πόλεως Θεσσαλονίκης».

§3Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ σχέδιον ἢ τὸ ἀντισχέδιον;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι τῆς Κυβερνήσεως.

§5Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Αὐτὸ ποὺ ἔχετε εἶναι τὸ ἀντισχέδιον· δὲν εἶναι τῆς Κυβερνήσεως.

§6Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ ψηφισθῇ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως καὶ συγχρόνως νὰ ὑποστηριχθοῦν αἱ τροπολογίαι καὶ ἀφοῦ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν νὰ ψηφισθοῦν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§7Δ. ΜΕΛΦΟΣ. Νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀπόψε.

§8Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἀναπτυχθοῦν διὰ βραχέων αἱ τροπολογίαι καὶ νὰ ἀναβληθοῦν διὰ τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἔχει δύο βάσεις. Ἡ μία βάσις εἶναι τυπικὴ ἐντελῶς. Τὸ πρῶτον ἄρθρον ἀφορᾷ ἐντελῶς ἓν μέτρον διοικητικὸν καὶ θὰ παρεῖλκε τελείως, ἐὰν δὲν εἶχε σχέσιν μὲ τὰ ἑπόμενα ἄρθρα· διότι εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἀπὸ καιροῦ περιήλθομεν εἰς μίαν σύγχυσιν κατὰ τὴν νομοθετικήν μας ἐργασίαν. Ζητοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως διὰ διοικητικὰ μέτρα, καὶ διὰ τὰ οὐσιώδη νομοθετικὰ ἀφίνομεν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τὴν χειρίζηται ἡ Διοικητικὴ Ἀρχή. Ἐπειδὴ δὲ παρατηρεῖται εἰς ὅλας τὰς Κυβερνήσεις ἡ τάσις, ὅπως ὁ Κοινοβουλευτισμὸς παραγκωνίζηται καὶ τὸ νομοθετικόν του ἔργον ἀφαιρῆται ἀπ’ αὐτοῦ καὶ μεταφέρηται εἰς τὰς χεῖρας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐπιλαμβάνομαι τῆς ἀφορμῆς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως καὶ γενικώτερον, καὶ εἰδικῶς ἐπ’ αὐτοῦ, θίξω τὸ ζήτημα τοῦτο. Λοιπὸν τὸ μὲν πρῶτον ἄρθρον ὁρίζει ὅτι θὰ συσταθῇ μία Ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία θὰ ἐξακριβώσῃ τὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων, τοὺς ἐνοίκους αὐτῶν κλπ. Τί ἀφορᾷ ἡμᾶς αὐτό; Τίποτε. Αὐτὸ εἶναι ἓν μέτρον διοικητικόν, τὸ ὁποῖον δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν θέλει νὰ λάβῃ, δηλ. νὰ καταρτίσῃ Ἐπιτροπὴν ἥτις θὰ ἐξακριβώσῃ τὰ κτήματα κλπ. καὶ ὤφειλε μάλιστα νὰ τὴν εἶχε συστήσει ἕως τώρα τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ εἶχεν ἐπιτελέσει αὕτη τὸ ἔργον τῆς καὶ νὰ ἦσαν καταγεγραμμένα τὰ κτήματα. Ἀλλ’ ὁ σκοπὸς ἐδῶ εἶναι, ὡς ἐκ τῶν κατωτέρω συνάγεται, ὅπως εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν δοθῇ νομοθετικὴ ἐξουσία, δηλ. μεταβιβάζομεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νομοθετικὰ δικαιώματα ἐπὶ ἀπαλλοτριώσεως ἢ μεταβολῆς ἰδιωτικῶν δικαίων. Ἡ σκάλα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἥτις πάσχει ἀπὸ τοιοῦτο τρομερὸν ἀνεβοκατέβασμα, ἕνεκα τῶν τόσων ἐξουσιῶν ἐπὶ ἰδιωτικῶν δικαίων ἃς ἐξασκεῖ, θὰ ὑποστῇ ἀκόμη χειρότερον ἀπὸ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχει πάθει ἕως τώρα. Αὐτὴν τὴν κλίμακα ἀνεβαίνουν καὶ κατεβαίνουν χιλιάδες ἀνθρώπων ἀδικοῦντες καὶ ἀδικούμενοι, ἀπαλλοτριοῦντες καὶ ἀπαλλοτριούμενοι καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκῃ τόσος κόσμος ἀκρόασιν καὶ προσοχὴν εἰς τὰς ἀξιώσεις του καὶ πέρας εἰς τὰς ὑποθέσεις του. Τὸ νομοσχέδιον, ἔχον πάλιν βάσιν τὴν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ ἀνάθεσιν διαχειρίσεως καὶ ἀποφάσεως ἐπὶ οὐσιωδῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων, πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ· διότι δὲν εἶναι μόνον αἱ χεῖρες τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἡ διανοητικότης αὐτοῦ ἡ ὁποία θὰ λύσῃ ἕκαστον ζήτημα. Εἶναι κλιμακωτὴ σειρὰ διευθυντῶν, τμηματαρχῶν, γραμματέων, ὑπογραμματέων καὶ λοιπῶν οἱ ὁποῖοι θὰ ἀνεμοστροβιλίζουν τὰ ζητήματα, καὶ θὰ ἀνεβοκατεβαίνουν οἱ κακόμοιροι οἱ ἐνοικιασταὶ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα ἵνα σωθῶσιν ἀπὸ τὴν λαίλαπα τῆς ἐξώσεως. Ἀντιτίθεμαι ἄκρως κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀντιτίθεμαι εἰς τὰς γενικὰς γραμμάς, ἀντιτίθεμαι καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας. Ἐνόμιζα ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τόσα ἄλλα νομοσχέδια, θὰ ἔκρινεν ὑπὸ τὴν ἀνήκουσαν σημασίαν του διὰ τὴν συνταρασσομένην συνείδησιν τόσων ἐνοικιαστῶν ἐκ τῆς δημιουργουμένης ἐκκρεμότητος καὶ θὰ ἀπέσυρε τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον.

§11Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδῶ πρόκειται περὶ τρόπου διαθέσεως ἀστικῶν κτημάτων ἀνηκόντων εἰς ἀνταλλασσομένους Μουσουλμάνους πόλεως Θεσσαλονίκης.

§12Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3 τί λέγει;

§13Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ἐπιτρέπεται ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τῶν διατάξεων περὶ ἐνοικιοστασίου ἀστικῶν ἐν γένει κτημάτων ἀνηκόντων εἰς ἀνταλλασσομένους Μουσουλμάνους καὶ μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν ἰδιοκτητῶν αὐτῶν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο δύναται νὰ μεταβιβασθῇ εἰς τοὺς κατὰ τόπους Γενικοὺς Διοικητάς». Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι δυνητικόν.

§14Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις, κ. Ὑπουργέ, σᾶς ἠρώτησα ἰδιαιτέρως ἂν ἀφορᾷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 καὶ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα πλὴν τῆς Μακεδονίας καὶ μοῦ εἴπετε ναί. Ὥστε καὶ διὰ τὴν Θεσσαλίαν δύναται ἀκόμη νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα ὁ Ὑπουργὸς καὶ νὰ καταργήσῃ τὰς ἐνοικιάσεις. Δεύτερον αὐτὴν τὴν δυνατότητα τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου χίλιοι περίπου παλαιοὶ καὶ νόμιμοι μισθωταὶ Τουρκικῶν κτημάτων ὑπάρχουν, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν αὐθαίρετον κρίσιν τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας. Ἔχομεν τηλεγραφήματα καὶ ἐκ Λαρίσης καὶ ἐκ Βόλου καὶ ἐξ Ἁγυιᾶς καὶ ἐκ Τρικκάλων καὶ ἐξ ὅλης τῆς Θεσσαλίας ὅτι ὅλοι οἱ ἐνοικιασταὶ Τουρκικῶν ἀστικῶν κτημάτων εὑρίσκονται ἐν ἐξεγέρσει καὶ φωνάζουν: Πῶς θὰ μᾶς πετάξουν εἰς τοὺς δρόμους; Καὶ θὰ γίνωμεν καὶ ἡμεῖς πρόσφυγες, μένοντες ἄνευ μαγαζείου καὶ ἄνευ ἐργασίας; Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου, ἄλλως ἡ Συνέλευσις ὀφείλει νὰ τὸ ἀποκρούσῃ, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ τὸ νὰ παραχωρήσῃ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ λύῃ μισθώματα κατ’ οἰκείαν βούλησιν καὶ νὰ ἐξαιρῇ τοῦ ἐνοικιοστασίου ὡρισμένας περιφερείας ἢ ὡρισμένους μισθωτὰς Μουσουλμανικῶν κτημάτων. Αὐτὸ θὰ δημιουργήσῃ χάος, προστριβὰς καὶ κοινωνικὴν ἀνωμαλίαν.

§15Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ μιᾶς σοβαρωτάτης ἀνάγκης, τῆς ἀνάγκης τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων, διότι τὰ ὑπὸ ἀνταλλαγὴν κτήματα κατέχονται σήμερον ἀπὸ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι εἶναι εὔποροι καὶ οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ εὕρωσιν ἀλλοῦ στέγην. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι πολὺ συνεπτυγμένον καὶ δὲν δύναται σαφῶς νὰ ἐννοηθῇ ὁ σκοπός του, ἀλλ’ ὁ σκοπός του εἶναι νὰ διευκολυνθῇ ἡ στέγασις τῶν προσφύγων. Δὲν πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς ἢ περὶ τῶν κτημάτων τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων. Ἐὰν ἔχητε νὰ κάμητε παρατηρήσεις, δύνασθε νὰ κάμητε ταύτας καὶ ἡμεῖς θὰ τὰς ἀκούσωμεν καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ φέρωμεν, ἐὰν κάμωμεν δεκτάς τινας ἐξ αὐτῶν, τὸ νομοσχέδιον τροποποιημένον.

§16Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Πρὸ παντὸς μᾶς ἐνδιαφέρει πῶς θὰ ἐξασφαλισθοῦν τὰ συμφέροντα. Θὰ ἐξασφαλισθοῦν δι’ Ἐπιτροπῆς ἢ ἄλλως πως.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀναγνώσατε τὸ νομοσχέδιον.

§18Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ τρίτον ἄρθρον θὰ τὸ ἀποσύρητε; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι περιττὸν νὰ συνεχίσω.

§19Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τὸ τρίτον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀρθῇ ἀπολύτως· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ δικαίωμα ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου. Τώρα ἄλλο τὸ ζήτημα ἂν πρέπει νὰ τὸ αἴρῃ ὁ Ὑπουργὸς ἢ εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ πλησίον τοῦ Νομάρχου ἢ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐπείσθην ἐκ τῆς ἐπιτοπίου ἐξετάσεως ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ.

§20Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκτὸς τῆς Μακεδονίας;

§21Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§22Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπιμείνωμεν ὅπως τεθῇ μία περιοριστικὴ διάταξις ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ ἐπιτρέπεται νὰ γίνηται εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§23Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ὅπου ὑπάρχουν παλαιαὶ μισθώσεις Ὀθωμανικῶν ἀστικῶν κτημάτων, ἀνέκαθεν ὑφιστάμεναι καὶ προσηκόντως ἀποδεδειγμέναι. Δὲν θεωρῶ δίκαιον νὰ βγάλωμεν τοὺς ἐντοπίους ἀπὸ τὰ μαγαζεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐξασκοῦν ἀπὸ ἐτῶν τὸ ἐπάγγελμά των καὶ νὰ τοὺς καταστήσωμεν ἀέργους.

§24Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ σκέψις, ἡ ὁποία ὑπάρχει δὲν εἶναι νὰ ἐξωσθοῦν, οὔτε ἐζητήθη αὐτὸ ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, οἱ ἐντόπιοι ἀπὸ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα ἔχοντες μεγάλο εἰσόδημα, πληρώνουν εὐτελέστατα ἐνοίκια ἤ, κατοικοῦν, ἀλλὰ πρόκειται νὰ ἐξωσθοῦν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι, ἔχοντες ἄλλας κατοικίας, κάθηνται εἰς αὐτάς. Ἂς γίνῃ ἡ συζήτησις ἐν τάξει διὰ νὰ δυνηθῶμεν ὅλοι νὰ πεισθῶμεν περὶ τοῦ ποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ πρακτικωτέρα λύσις, διότι ἡ ἐπιθυμία ὅλων μας εἶναι νὰ μὴ δοθῇ καμμίαν ἀφορμὴ προστριβῆς μεταξὺ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ ἐντοπίου κόσμου.

§25Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Νὰ δώσω μίαν πληροφορίαν: Κατόπιν συνεννοήσεως μεταξὺ προσφύγων πληρεξουσίων καὶ γηγενῶν τοιούτων ἀπεφασίσθη ὁ καταρτισμὸς μικτῆς Ἐπιτροπῆς. Συνεφωνήσαμεν, τόσον οἱ ἐκλεγέντες ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῶν προσφύγων, ὅσον καὶ οἱ ἐκλεγέντες ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῶν γηγενῶν ἐκ Μακεδονίας πληρεξουσίων, περὶ μιᾶς τροπολογίας ἡ ὁποία θὰ ἱκανοποιήσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν ὅλους, διότι ἐθεωρήσαμεν καὶ ἡμεῖς ὡς καθῆκόν μας τὸ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τοὺς νέους ἰδιοκτήτας, εἰς τοὺς ὁποίους θὰ καταβάλωμεν τὰ ἐνοίκια καὶ νὰ παράσχωμεν πᾶσαν εὐκολίαν. Κατηρτίσθη μία τροπολογία τοιαύτη, τὴν τελευταίαν ὅμως στιγμὴν τὴν ἐτορπίλλισαν οἱ συνάδελφοι πρόσφυγες καὶ δὲν δέχονται συζήτησιν ἐπ’ αὐτῆς. Ὅπως ἀντιλαμβάνομαι, δὲν εἶναι διατεθειμένοι οὐδὲ εἰς τὸν καταρτισμὸν μιᾶς μικτῆς Ἐπιτροπῆς νὰ συγκατανεύσουν, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἠθέλατε νὰ δώσητε μίαν δικτατορικὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ ρίψητε εἰς τὸν δικαστικὸν σάλον ὁλόκληρον τὴν Μακεδονίαν.

§26Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις. Ὑπάρχουν τροπολογίαι πολλαὶ καὶ συνεννοήσεις, ἀλλὰ καὶ ἀντιθέσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἄγνωστοι ἡμῖν. Θὰ ἦτο πρακτικώτερον, τὸ νομοσχέδιον μετὰ τῶν τροπολογιῶν καὶ λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει καὶ τῶν ἀντιρρήσεων ἡμῶν νὰ παραπεμφθῇ εἰς μίαν εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ τὸ ἐπεξεργασθῇ καὶ νὰ φέρῃ τάχιστα τὸ πόρισμά της, διότι ἄλλως ἡμεῖς, ἐφόσον πρόκειται τοιαύτη τρομερὰ καὶ καταστρεπτικὴ ἀδικία νὰ ἐπέλθῃ κατὰ τῶν συμπολιτῶν μας, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀντιδράσωμεν συστηματικῶς, φθάνοντες μέχρι κωλυσιεργίας.

§27Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ κωλυσιεργήσητε.

§28Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ δὲν ἠμποροῦμεν, ἂν ἐπιμείνητε εἰς τοιαῦτα μέτρα. Ἂν ἐπιμείνητε νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα νὰ αἴρῃ ὅταν θέλῃ καὶ ὅπου ἂν θέλῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον, καὶ νὰ βγάζῃ τοὺς ἐντοπίους μισθωτὰς καὶ τὰς οἰκογενείας των ἀπὸ τὰ σπίτια εἰς τὰ ὁποῖα μένουν καὶ ἀπὸ τὰ μαγαζεῖα εἰς ἃ ἀπὸ ἐτῶν ἐξασκοῦν τὸ ἐπάγγελμά των, αὐτὸ βέβαια ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ τὸ δεχθῶμεν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ.

§29Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ὁλόκληρον τὸ στάδιον τῆς κωλυσιεργίας εἰς τὴν δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναπτύξητε ἐν συντομίᾳ τὰς ἀπόψεις σας, καθὼς καὶ οἱ ἄλλοι διαφωνοῦντες, καὶ κατόπιν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ μία μικτὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ τὰς διαφόρους ἀντιλήψεις καὶ τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ διατυπώσῃ τὰς ὁριστικὰς τροπολογίας.

§30Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη καὶ ἡ ἰδική μου καὶ ὅλων ἐδῶ μέσα εἶναι ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν πάσῃ δυνάμει καὶ μὲ πᾶσαν θυσίαν πρὸς ἀποκατάστασιν τῶν προσφύγων καὶ οὐδεὶς εἶναι διατεθειμένος νὰ ἀντιδράσῃ εἰς τοῦτο. Εἴμεθα διατεθειμένοι καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ συμπολῖταί μας νὰ παράσχωμεν πᾶσαν εὐκολίαν καὶ πᾶσαν θυσίαν, ἀλλ’ ἐφόσον εἰσάγονται διατάξεις νομοθετικαὶ διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ θιγῶσι τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα τῶν παλαιῶν κατοίκων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ νὰ τεθῇ ἐν κινδύνῳ ἡ οἰκονομική των ὕπαρξις, δὲν ἠμποροῦμεν παρὰ νὰ ἀντιταχθῶμεν εἰς τοιαύτας ἀδικαιολογήτους διαθέσεις. Καὶ ἀπὸ γενικῆς ἀρχῆς πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ θέσωμεν ἀρχὴν ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται πλέον ἡ Συνέλευσις νὰ μεταβιβάζῃ τὰ κυριαρχικὰ καὶ νομοθετικὰ αὑτῆς δικαιώματα εἰς Ἐπιτροπὰς καὶ εἰς Ὑπουργούς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παύσῃ τὸ νομοθετεῖν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παύσῃ νὰ ἀνατίθενται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τοιαῦτα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα προσβάλλουν τὰ ἰδιωτικὰ δίκαια καὶ θίγουν τὰς περιουσίας τοῦ κόσμου. Εἴδομεν μὲ τὰ Διατάγματα τῆς Ἐπαναστάσεως περὶ ἀπαλλοτριώσεως ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ἐδόθησαν τοιαῦτα δικαιώματα ὥστε νὰ μὴ ἠξεύρῃ κανεὶς ἂν ἔχει ἢ δὲν ἔχει περιουσίαν, ἂν ἔχει ἢ δὲν ἔχει ἰδιοκτησίαν καὶ ἂν κάθε πολίτης κατακλινόμενος μὲ περιουσιακὰ δικαιώματα θὰ εἶναι βέβαιος ὅτι θὰ ἐξυπνήσῃ μὲ αὐτὰ ἢ θὰ ἐγερθῇ τῆς κλίνης πτωχός, χάρις εἰς τὴν αὐθαίρετον ἀπόφασιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ. Ὁ πολίτης πρέπει νὰ εἶναι βέβαιος περὶ τοῦ δικαίου του. Ἡ βεβαιότης αὕτη εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἐξασφαλίζει τὴν δημοσίαν τάξιν, ἀλλὰ καὶ τὸν οἰκονομικὸν βίον τῶν Κρατῶν. Ὅταν ὁ πολίτης οὐδεμίαν ἔχῃ βεβαιότητα καὶ ἀσφάλειαν περὶ τῶν δικαίων του, περὶ τῶν συμβάσεών του καὶ τῶν ἰδιωτικῶν του σχέσεων, ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην διάθεσιν τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας, καὶ ὅτι, ἐνῷ ἔχει κτῆμα καὶ μαγαζεῖ, κινδυνεύει αἰφνιδίως νὰ εὑρεθῇ χωρὶς κτῆμα καὶ χωρὶς μαγαζεῖ, δημιουργεῖται μία κατάστασις ἀπολύτως ἀνώμαλος καὶ ἀνατρεπτικὴ τῶν βάσεων τῆς Κοινωνίας. Διὰ τοῦτο ἀντιτίθεμαι κατ’ ἀρχὴν καὶ εἰς τὸ παρὸν καὶ εἰς ὅλα τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων μεταβιβάζεται νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὰς Κυβερνήσεις καὶ διακριτικὴ ἐξουσία ἐπὶ ἰδιωτικῶν δικαίων. Εἶναι τρομερὸν νὰ δώσωμεν εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἄρσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ νὰ ξεσπιτώνῃ τὸν κόσμον. Προτείνω λοιπὸν τὴν ἀπόρριψιν τοῦ νομοσχεδίου ἢ ἄλλως τὴν παραπομπὴν αὐτοῦ εἰς Ἐπιτροπὴν πρὸς μεταρρύθμισιν κατὰ τὰ ὡς ἄνω ὑπ’ ἐμοῦ προταθέντα.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀσκούτσης ἔχει τὸν λόγον.

§32Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοῦ διεσαφήνιζεν ἂν θὰ συζητηθοῦν σήμερον ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ τροπολογίαι.

§33Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι πρακτικώτερον εἶναι νὰ ψηφισθῇ τὸ σχέδιον ὡς ἔχει, ἀλλὰ νὰ ἀναπτυχθῶσι καὶ αἱ τροπολογίαι, χωρὶς νὰ ὑποβληθοῦν εἰς ψήφισιν, ὥστε εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν νὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ προβῶμεν εἰς ὁριστικὴν διατύπωσιν.

§34Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Αἱ τροπολογίαι εἶναι πολλαὶ καὶ δὲν ἔχομεν γνῶσιν. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατεθοῦν.

§35Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθοῦν ἀπόψε, θὰ τὰς ἀκούσητε.

§36Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς, ἀλλὰ τοὺς πληρεξουσίους Θεσσαλονίκης. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὑπάρχει κάποιο ἄλλο ἔκτροπον, τοῦ ὁποίου διατελεῖτε ἐν ἀγνοίᾳ.

§37Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Γνωρίζετε ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐν τῷ συνόλῳ ἔχει κανονισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει δύο ἐγκυκλίων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Γεωργίας, ἡ μία ἀφορᾷ τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τῶν ἀνταλλαξίμων Μουσουλμάνων, ἡ ἄλλη τὰ ἀστικὰ τοιαῦτα. Ἑπομένως διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας ἦλθε πραγματικῶς νὰ ρυθμίσῃ τὰ πράγματα, ἀφοῦ προηγουμένως ἤκουσε τὴν γνώμην καὶ τῶν ἐντοπίων ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῶν προσφύγων ἀφ’ ἑτέρου. Τὸ ψήφισμα αὐτὸ ἀφορᾷ σήμερον ἰδίᾳ τὴν Θεσσαλονίκην, ὅπου πραγματικῶς τὸ ζήτημα παρουσιάζεται ὑπὸ τὸν τύπον κοινωνικοῦ ζητήματος. Ἐφόσον ἑπομένως πραγματικῶς πρόκειται μόνον διὰ τὴν Θεσσαλονίκην ἡ συζήτησις τῆς ἐγκυκλίου παρέλκει.

§38Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἡ ἐγκύκλιος ἰσχύει σήμερον καὶ ἤρχισεν ἐφαρμοζομένη καὶ εἰς ἄλλα μέρη, προστριβαὶ δὲ γίνονται μεταξὺ ἐντοπίων καὶ ξένων.

§39Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἔρχεσθε νὰ πολεμήσητε τὴν ἐγκύκλιον;

§40Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Βεβαίως.

§41Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Τότε νὰ ὑποβάλητε μίαν ἐπερώτησιν, διότι σήμερον πρόκειται περὶ νομοθετικῆς ἐργασίας.

§42Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεως. Ἡ ἐγκύκλιος αὐτὴ εἶναι σχετικὴ μὲ τὸ συζητούμενον ψήφισμα. Διὰ τῆς ἐγκυκλίου αὐτῆς ὁρίζονται προθεσμίαι ἐκκενώσεως καταστημάτων, διαιροῦνται δὲ εἰς δύο κατηγορίας τὰ ἀστικὰ κτήματα, εἰς τὰ καταστήματα καὶ τὰς οἰκίας. Διὰ τὰ καταστήματα τὰ κατεχόμενα εἴτε ὑπὸ ἐντοπίων εἴτε ὑπὸ ξένων τάσσεται προθεσμία ἐκκενώσεως, ἐὰν μὲν ἡ σύμβασις τῆς μισθώσεως ἐγένετο πρὸ τοῦ 1923, μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1925, ἐὰν δὲ μετὰ τὴν χρονολογίαν αὐτήν, μέχρι τέλους τρέχοντος ἔτους. Μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν προθεσμιῶν αὐτῶν θὰ ἐκποιηθῶσιν ἀναγκαστικῶς ταῦτα. Ἀντιλαμβάνεσθε βεβαίως ὅτι εἰς μέρη, ὅπως ἡ Κρήτη, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ Μουσουλμάνοι εἶχον ἂν ὄχι πλέον τοῦ ἡμίσεος, πάντως ὅμως τὸ ἥμισυ τῶν ἀστικῶν κτημάτων, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας αὐτῆς, ποῖα ζητήματα θὰ γεννηθοῦν. Νέοι ἄστεγοι καὶ νέοι ἀκτήμονες καὶ ἐπαγγελματίαι, οἱ ὁποῖοι πετῶνται εἰς τοὺς δρόμους. Εἰς μέρη ὅπως τὰ ἰδικά μας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἐντὸς ἕξ μηνῶν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ λυθῆ τὸ ζήτημα τῆς ἐξευρέσεως νέων καταστημάτων δι’ ἐπαγγέλματα τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν, ἀνεπτύχθησαν καὶ ἐλειτούργησαν ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ πλέον εἰς τὰ καταστήματα ταῦτα. Καὶ γεννᾶται τὸ ζήτημα, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν προθεσμιῶν αὐτῶν τί θὰ γίνουν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί; Τὸ γεγονὸς τοῦτο, κύριοι, ἤρχισε δυστυχῶς νὰ γεννᾷ προστριβὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, αἱ ὁποῖαι νομίζω ὅτι εἶναι αἱ πλέον ἐπικίνδυνοι διὰ τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν προσφύγων. Καὶ ἂν μὲν πρόκειται περὶ τοῦ κανονισμοῦ μισθωμάτων λογικῶν, ὅπως ἐνισχυθῇ τὸ Ταμεῖον Προσφύγων, δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀντίρρησις ἐκ μέρους οὐδενός. Ὅλοι εἶναι διατεθειμένοι, ἀναγνωρίζοντες τὸ γλίσχρον τῶν μισθωμάτων, νὰ δεχθοῦν τὸν καθορισμὸν μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία νὰ κανονίσῃ ἐνοίκια λογικὰ διὰ τὴν ἐνίσχυσιν τῶν προσφύγων. Νομίζω ὅμως ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὰ καταστήματα αὐτά, ἐκκενούμενα, θὰ εἶναι δύσκολον νὰ διατεθῶσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐκ μέρους τῶν προσφύγων, ἀλλὰ θὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις τῶν καταστημάτων αὐτῶν ἐν συνδυασμῷ μὲ ἐντοπίους.

§43Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐδῶ ἔχομεν δύο ζητήματα, προκειμένου περὶ τῶν ἀστικῶν ἐν γένει κτημάτων τῶν Μουσουλμάνων, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας: Πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα τῶν μαγαζείων καὶ ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν κέντρων καὶ δεύτερον τὸ ζήτημα τῶν οἰκιῶν. Ἐκεῖνο πραγματικῶς τὸ ὁποῖον εἶναι δυσχερέστερον ἀπὸ ὅλα εἶναι τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν οἰκονομικῶν κέντρων, διότι δὲν ἠμπορεῖ κανείς, λόγῳ τῆς κατακυρώσεως αὐτῶν εἰς τὴν προσφυγικὴν ὁλότητα διὰ τῆς Συμβάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς καὶ ἐκκενώσεως αὐτῶν ἐκ μέρους τῶν ἀνταλλαγέντων Μουσουλμάνων, νὰ καταστρέψῃ τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν ἑνὸς τόπου, πετῶν εἰς τοὺς δρόμους τοὺς ἐνοικιαστάς, εἴτε ἐντοπίους εἴτε πρόσφυγας. Ὅταν λοιπὸν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ αὐτό, ἔγινε μελέτη τῶν συνθηκῶν ἑνὸς ἑκάστου μέρους, ὅπου ὑπῆρχον ἀνταλλάξιμοι, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν κώλυμα ἢ ἀκουσίαν ἀνατροπὴν εἰς τὴν οἰκονομικὴν ζωὴν τοῦ τόπου. Βλέπετε ἀμέσως ὅτι δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν ἔξωσιν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐνοικιάσει τὰ μαγαζεῖα πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως περὶ Ἀνταλλαγῆς. Δίδομεν εἰς τοὺς ἐνοικιαστὰς τούτους 14 μῆνας καιρὸν νὰ σκεφθοῦν τίνι τρόπῳ θὰ εὕρουν νέον μαγαζεῖ. Εἰς ἐκείνους δὲ οἱ ὁποῖοι, καίτοι ἐγνώριζον τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμβάσεως ἐκείνης, προέβησαν εἰς μισθώσεις, δίδομεν ἓξ μῆνας παράτασιν παραμονῆς διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ οἰκονομηθοῦν. Εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου περιέρχεται τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν κτημάτων εἰς τὸ Κράτος. Μελετᾶται ἡ δημιουργία ὁλοκλήρου ὀργανισμοῦ ὁ ὁποῖος θὰ ρυθμίζῃ τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως ὅλων τῶν κτημάτων. Ἑπομένως, ἂν πρόκειται περὶ ἐγκαταστάσεως προσφύγων, δυνάμεθα, λύοντες τὰς μισθώσεις, νὰ ἐγκαταστήσωμεν αὐτούς, θὰ τὸ πράξωμεν. Ὑποχρεούμεθα δὲ νὰ τὸ πράξωμεν, διότι ἡ ἄποψίς μας δὲν εἶναι μόνον πῶς θὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ μίσθιον, ἀλλὰ τίνι τρόπῳ θὰ ἐγκαταστήσωμεν οἰκονομικῶς καὶ τοὺς πρόσφυγας. Ἐφόσον δυνάμεθα ἄνευ κλονισμοῦ τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς νὰ τὸ κάμωμεν, θὰ τὸ κάμωμεν. Αὐταὶ εἶναι αἱ βάσεις τῆς συζητήσεως. Τώρα δὲν δύναμαι νὰ καταλάβω πῶς συζητεῖται μία ἐγκύκλιος τὴν στιγμὴν ποὺ ὑπὸ τὴν κρίσιν ὑμῶν τίθεται νομοσχέδιον ἀφορῶν τὸ ζήτημα αὐτὸ ἐν Θεσσαλονίκῃ. Ἐὰν ὁ νόμος ψηφισθῇ, πρόκειται πραγματικῶς νὰ ρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῆς Θεσσαλονίκης.

§44Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ τονίσω εἶναι ὅτι ἐφαρμοζομένης ἐντὸς τοῦ ἔτους τῆς ἐγκυκλίου ταύτης, εἰς τὸν Νομόν μου τοὐλάχιστον, θὰ ἐγκατασταθῶσιν ἀτελέστατα ἢ μᾶλλον θὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς ὡρισμένους πρόσφυγας νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα, καὶ θὰ δημιουργηθῇ νέα κρίσις ἀστέγων ἐπαγγελματιῶν. Ὁμιλῶ, κύριοι, μὲ ἀριθμούς· εἰς τὸ μέρος τοὐλάχιστον τὸ ἰδικόν μας ἔχομεν 150 ἐπαγγελματίας, οἱ ὁποῖοι θὰ μείνωσιν ἄστεγοι.

§45Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Τὰ κτήματα εἶναι ἰδικά μας· πότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ γίνωμεν κύριοι αὐτῶν τῶν κτημάτων;

§46ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἶσθε κύριοι.

§47Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Διὰ τὴν δευτέραν περίπτωσιν τῆς μισθώσεως τῶν οἰκιῶν, κατὰ βάσιν ἀντίρρησιν δὲν ἔχομεν· ἀναγνωρίζομεν ὅτι προέχει τὸ ζήτημα τῆς στεγάσεως τῶν προσφύγων· ἐφόσον δὲ λαμβάνεται πρόνοια καὶ ὑπὲρ τῶν ἀπόρων τῶν ἐντοπίων, δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ σοβαρὰ ἀντίρρησις ὑπὲρ τοῦ μέτρου τούτου, παρὰ μόνον ἂν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία θὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τῆς συμπτύξεως τῶν προσφύγων, συμπεριληφθοῦν καὶ ἐντόπιοι.

§48Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Συνιστᾶται· εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις ὑμῶν.

§49Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι δύνασθε ἀπὸ τώρα, πρὸ τῆς συζητήσεως, νὰ καταρτισθῇ μικτὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν.....

§50Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν· ἐγὼ εἶμαι σύμφωνος νὰ γίνῃ μικτὴ Ἐπιτροπή. Τὴν θέλω διὰ νὰ φαίνεται τὸ πνεῦμα ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως καὶ τότε θὰ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τοὺς μὲν καὶ εἰς τοὺς δέ. Μόνον φοβοῦμαι μήπως ἐπέλθουν σοβαραὶ διαφωνίαι καὶ δὲν καταλήξωμεν εἰς ἀποτέλεσμα. Θὰ φαίνεται ὅμως τὸ πνεῦμα τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιβάλλεται εἰς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἢ ἡ μικτὴ Ἐπιτροπὴ θὰ καταρτίσῃ νέον σχέδιον ἢ ἡ Κυβέρνησις θὰ διατυπώσῃ τὰς τροπολογίας καὶ θὰ προσπαθήσῃ νὰ γίνουν δεκταί. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἄσκοπος ἡ σημερινὴ συζήτησις.

§51Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐκεῖ ὅπου εἶναι κυρίως ἡ διαφωνία ἡμῶν τῶν Κρητῶν πρὸς τοὺς πρόσφυγας, εἶναι εἰς τὸ ζήτημα τῆς λύσεως τῆς μισθώσεως καὶ διότι τάσσεται μικρὰ προθεσμία καὶ διότι εἶναι ἄμεσος ἡ ἔξωσις αὐτῶν. Καὶ ναὶ μὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποδοχῆς τῶν προσφυγικῶν αἰτημάτων, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀντιλαμβανόμεθα, νομίζω, πάντες ὅτι οἱ πρόσφυγες ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι εἰς θέσιν οἰκονομικὴν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰ καταστήματα αὐτά, ὁσάκις δὲ γίνεται ἐκμετάλλευσις προσφύγων, γίνεται ἐν συνδυασμῷ μὲ κεφαλαιούχους ἐντοπίους. Δὲν ἐπείγει ἑπομένως τὸ ζήτημα τῆς λύσεως τῆς μισθώσεως τῶν καταστημάτων, ἐφόσον, κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, δὲν ἔχει λυθῆ τὸ ὅλον ζήτημα τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν προσφύγων, κινδυνεύουν δὲ νὰ ἐξωσθῶσι καὶ ἄνθρωποι καταστηματάρχαι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν προσφέρει πολλὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, καὶ τὰ καταστήματα νὰ μείνουν κενά.

§52Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρόθεσις ἡμῶν εἶναι νὰ βγοῦν εἰς δημοπρασίαν.

§53Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Νὰ καταρτισθῇ ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ κανονίσῃ λογικὰ καὶ σύγχρονα ἐνοίκια, καταβαλλόμενα ἐκ μέρους τῶν ἐντοπίων διὰ τὸ Προσφυγικὸν Ταμεῖον, νὰ μείνῃ δὲ τὸ ζήτημα τῆς μισθώσεως τῶν καταστημάτων ἐκκρεμὲς μέχρι τῆς λύσεως τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος, ἡ λύσις τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς τοὺς πρόσφυγας νὰ ἐκμεταλλευθῶσι τὰ καταστήματα αὐτὰ προσωπικῶς διὰ τῆς προηγουμένης οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως αὐτῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κόρακας ἔχει τὸν λόγον.

§55Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὀφείλω εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ τονίσω τὸ ἑξῆς: Ἡ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ ἀντιμετωπίσῃ τὸ ζήτημα τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων καθ’ ἣν ἐποχὴν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως κατεβλήθησαν θεμιτὰ καὶ ἀθέμιτα μέσα, ἵνα διάφορα ἀστικὰ κτήματα καταληφθοῦν αὐθαιρέτως ἢ μὲ οἱονδήποτε νομιμοφανῆ τρόπον. Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἔχουν δίκαιον οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ ἐπεθύμουν τὸ ζήτημα τῆς διαθέσεως τῶν ἀστικῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων νὰ χωρισθῇ εἰς δύο κεφάλαια. Διότι δύο εἶναι αἱ βάσεις ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα. Πρῶτον κεφάλαιον, τὰ ἀκίνητα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέκαθεν ἐξεμισθοῦντο εἰς γηγενεῖς· ταῦτα βεβαίως δὲν δύνανται νὰ μείνουν οὔτε κἂν τοῦ ἐνοικιοστασίου νὰ ἐξαιρεθῶσι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδεὶς ἐκ τῶν πληρεξουσίων προσφύγων νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ στέγασις καὶ ἡ ἄσκησις τῶν ἐπαγγελμάτων τῶν προσφύγων εἰς βάρος τῶν Νέων Χωρῶν. Ἡ στέγασις τῶν προσφύγων βαρύνει πάντας καὶ ὄχι μόνον τοὺς κατοίκους τῶν Νέων Χωρῶν. Θὰ ἠδυνάμεθα μόνον νὰ ἰσχυρισθῶμεν ὅτι χάριν τῆς ἐνισχύσεως τοῦ Προσφυγικοῦ Ταμείου εἰς τὰ ἑκάστοτε ἐκδιδόμενα Διατάγματα ἐνοικιοστασίου νὰ ὁρίζηται ἓν ποσοστὸν ἀνώτερον τοῦ συνήθους, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εὐχαρίστως θὰ ἐδέχοντο οἱ κάτοικοι τῶν Ν. Χωρῶν.

§56Δ. ΠΟΛΥΚΡΑΤΗΣ. Ὑπὸ τύπον ἐλεημοσύνης, κύριε συνάδελφε;

§57Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Οὐδέποτε ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαιρῶνται τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀστικὰ ἀκίνητα, ἀνήκοντα εἰς Μουσουλμάνους, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἴσχυεν ἐν τῇ αὐτῇ κωμοπόλει ἐνοικιοστάσιον. Διότι γεννᾶται τὸ ἐρώτημα: Τί θὰ γίνωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ μετάσχωσιν εἰς δημοπρασίας; Τί θὰ ἐγίνοντο οἱ πτωχοὶ ἐπαγγελματίαι πρὸ παντὸς εἰς τὰς μικρὰς κωμοπόλεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπάρχουν πολλὰ καταστήματα; Θὰ ἐπεθύμουν μάλιστα τοῦτο: Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου νὰ εἶναι κάπως σαφέστερον, νὰ ὁρίζῃ ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐφαρμόζεται ἐπὶ πόλεων ἐχουσῶν κατοίκους ἄνω τῶν 50.000, διότι ἄλλως θὰ ἰσχύῃ καὶ εἰς τὰς κωμοπόλεις τὰς ἐχούσας 2.000 κατοίκους.

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ ἐνοικιοστάσιον.

§59Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ὑπάρχει εἰς πολλὰς μικρὰς κωμοπόλεις, ὑπάρχει εἰς τὰ Σέρβια, εἰς τὴν Ἀνασελίτσαν. Τί θὰ γίνωσιν ἐκεῖνοι οἱ ἐνοικιασταί, δεδομένου ὅτι κατὰ τὰ ¾ τὰ ἐκεῖ κτήματα εἶναι Τουρκικά; Γνωρίζω ὅτι ὑπὸ διαφόρους προφάσεις διετέθησαν ἀκίνητα διὰ μισθώσεων ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκυκλίου, τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. Μυλωνᾶ, αἱ τοιαῦται μισθώσεις ἐγένοντο ὁμολογουμένως εἰς βάρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου καὶ πρέπει νὰ ἀκυρωθῶσι καὶ νὰ διατεθῶσι τὰ ἀκίνητα ταῦτα, καὶ μόνον ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχουσι πλεονάσματα νὰ διατίθενται αὐτὰ διὰ δημοπρασίας, διότι, ἐφόσον ἀπεχώρησαν οἱ Τοῦρκοι, τὰ κτήματα αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶχον δι’ ἀποκλειστικήν των χρῆσιν, δύνανται νὰ φέρωσι μέγα ποσὸν πλεονασμάτων.

§60Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἶπε νὰ ἀκυρωθῶσιν αἱ μισθώσεις ἐκεῖναι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας.

§61Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Ἐγὼ προβαίνω περαιτέρω καὶ ζητῶ νὰ ἀκυρωθῶσιν αἱ μισθώσεις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς καθ’ ἣν ἐκοινοποιήθη ἡ ἐγκύκλιος τοῦ κ. Μυλωνᾶ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης οἱ ἰδιοκτῆται Τοῦρκοι ἐστερήθησαν τοῦ δικαιώματος τῆς διαθέσεως, τοῦτο δὲ ἐγένετο γνωστὸν καὶ εἰς τοὺς πολίτας Ἕλληνας, οἱ ὁποῖοι κακῶς προέβησαν εἰς τὰς ἐν λόγῳ μισθώσεις. Αὐτὰ ἤθελον νὰ παρακαλέσω νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νὰ χωρίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ δύο βάσεων.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπιράκης ἔχει τὸν λόγον.

§63Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κύριοι πληρεξούσιοι, παρεπέμφθη εἰς Κονοβουλευτικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἀντὶ τροποποιήσεως ὑπέβαλε νέον νομοσχέδιον δι’ ἐκθέσεώς της ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Σήμερον ἡ συζήτησις γίνεται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ μόνον τὴν πόλιν τῆς Θεσσαλονίκης, καὶ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ Μουσουλμανικὰ κτήματα ὅλης τῆς Ἑλλάδος, ἰδίᾳ δὲ τῶν Νέων Χωρῶν. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο τούτων σχεδίων κυρίως ἔγκειται εἰς τοῦτο: ὅτι ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ νὰ ἐξουσιοδοτηθῇ νὰ αἴρῃ τὸ ἐνοικιοστάσιον εἰς ὡρισμένας περιπτώσεις, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἐνοικιοστάσιον αἴρεται ἐφ’ ὅλων τῶν κτημάτων τῶν Μουσουλμανικῶν. Ἡ τελευταία αὐτὴ διάταξις κυρίως ἀνησύχησε τὸν γηγενῆ πληθυσμόν, ἰδίᾳ δὲ τῶν Νέων Χωρῶν καὶ εὐλόγως.

§64Α. ΚΟΡΑΚΑΣ. Δὲν τὸν ἀνησύχησε, τὸν ἀνεστάτωσε κ. συνάδελφε.

§65Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Διότι εἰς μὲν τὴν Καβάλλαν ὑπολογίζεται ὅτι ἡ ἀστικὴ ἰδιοκτησία κατὰ 75% ἀνήκει εἰς Μουσουλμάνους, εἰς τὴν Δράμαν κατὰ 85% καὶ εἰς τὰς Σέρρας ἐπίσης. Ἐὰν λοιπὸν δεχθῶμεν τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου εἰς ὅλους τοὺς μισθωτάς, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ ἑνὸς σάλου κοινωνικοῦ. Ὁ κόσμος ἀνησύχησε καὶ ἔστειλεν Ἐπιτροπὰς ἐδῶ καὶ ἀνησυχήσαμεν καὶ ἡμεῖς καὶ διὰ τοῦτο ἠθελήσαμεν νὰ ἔλθωμεν εἰς ἐπαφὴν καὶ συνεννόησιν μὲ τοὺς ἀξιοτίμους ἐκ τῶν προσφύγων συναδέλφους διὰ νὰ διαπιστωθῇ ποῖαι εἶναι αἱ ἑκατέρωθεν ὑπάρχουσαι ἀντιλήψεις. Καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι παρὰ τοῖς ἀξιοτίμοις συναδέλφοις πρόσφυξιν ἐπικρατεῖ πνεῦμα καλῆς πίστεως καὶ ἀπολύτου διαλλακτικότητος, διότι εἶπον ὅτι «καίτοι ἐθέσαμεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τὴν διάταξιν ὅτι αἴρεται τὸ ἐνοικιοστάσιον γενικῶς, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ζητήσωμεν τὴν ἔξωσιν οὐδενὸς ἐπαγγελματίου, οὐδενὸς προσώπου, τὸ ὁποῖον θὰ εὑρίσκεται εἰς δυσχερῆ θέσιν καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἠναγκάζετο νὰ μείνῃ ἄστεγον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλομεν εἶναι τοῦτο: Νὰ ἐξαιρέσωμεν τῶν εὐεργετημάτων τοῦ ἐνοικιοστασίου κυρίως τοὺς εὐπόρους, οἱ ὁποῖοι δύνανται κάλλιστα νὰ στερηθῶσι τοῦ εὐεργετήματος τούτου, χωρὶς νὰ εὑρεθῶσιν εἰς δυσχερῆ θέσιν, καὶ κυρίως ἐννοοῦμεν ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο μισθωταὶ ἐξ ὑπολογισμοῦ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὁπότε ἦτο γνωστὸν ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι ἀπεξενοῦντο τῶν ἰδιοκτησιῶν των καὶ οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ δημιουργήσουν κατάστασιν τὴν ὁποίαν νὰ ἐπωφεληθοῦν καὶ ἐκμεταλλευθοῦν». Πρὸς τούτους εἴπομεν ὅτι εἶναι μὲν αἱ ἄνω ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι ἐπεκράτησαν, καλαί, πλὴν ἡ ἐξουσία μεταβιβάζεται εἰς πρόσωπα τὰ ὁποῖα δὲν εἴμεθα βέβαιοι ἂν θὰ διαπνέωνται ἀπὸ τὰς ἰδίας ἀρχὰς καὶ ἂν θὰ ἔχωσι τὰς ἰδίας ἀπόψεις τὰς ὁποίας ἔχουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἔπρεπε νὰ εὕρωμεν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ χορηγοῦμεν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτὰς τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς χρειάζονται διὰ νὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα θέλομεν, χωρὶς νὰ γίνῃ καὶ κατάχρησις τῶν ἐξουσιῶν τούτων. Καὶ κατ’ ἀρχὴν εἴπομεν ὅτι, διὰ λόγους ἐμφανίσεως καὶ πλήρους συμπράξεως τῶν δύο στοιχείων καὶ διὰ νὰ μὴ φαίνεται ὅτι ἡμεῖς θέλομεν διακρίσεις μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων, θὰ ἔπρεπεν αἱ Ἐπιτροπαὶ αὐταὶ νὰ εἶναι μικταὶ ἐξ ἰσαρίθμων μελῶν. Τοῦτο ἐδέχθησαν καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Δεύτερον εἴπομεν ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ μὴ δεχθῶμεν ὅπως νομοθετηθῇ κατ’ ἀρχὴν ἡ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου ἀπὸ ὅλους τοὺς μισθωτάς· νὰ δεχθῶμεν μόνον ὅτι ἐξαιροῦνται τοῦ εὐεργετήματος τοῦ ἐνοικιοστασίου οἱ μισθωταὶ οἱ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, ὅσον δὲ ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους, τοὺς γενομένους μισθωτὰς πρὸ τῆς Συνθήκης, δι’ αὐτοὺς νὰ ἰσχύῃ ἐνοικιοστάσιον.

§66ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν θὰ εὕρητε τοιούτους μισθωτάς, διότι λόγῳ τοῦ ἐνοικιοστασίου παραμένουσιν ὅλοι ὡς παλαιοὶ μισθωταί, ἀνανεοῦντες τὴν μίσθωσιν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἐνοικιοστασίου.

§67Α. ΜΠΙΡΑΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐνοικιαστὰς τοὺς πρὸ τῆς Συνθήκης, θὰ ἦτο δυνατὸν ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας καὶ καθ’ ὡρισμένας περιπτώσεις νὰ γίνεται ἐξαίρεσις καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ νὰ μὴ ἀποκλείωνται τῶν εὐεργετημάτων τοῦ ἐνοικιοστασίου. Εἰς τὴν περίπτωσιν αἴφνης κατὰ τὴν ὁποίαν εἷς ἔνοικος οἰκίας Μουσουλμανικῆς οἰκοδομεῖ οἰκίαν. Θὰ ἦτο δίκαιον βεβαίως εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ φεύγῃ ἀπὸ τὴν οἰκίαν τὴν Μουσουλμανικήν, τὴν ὁποίαν κατέχει, καὶ νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ὁποίαν οἰκοδομεῖ, ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μένῃ εἰς τὸ οἴκημα τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων καὶ νὰ ἐνοικιάζῃ τὸ ἰδικόν του οἴκημα· ἢ εἰς τὴν ἄλλην περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ μισθωτὴς θὰ ἦτο ἀποδεδειγμένως εὔπορος καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ κατοικίαν, διὰ νὰ στεγασθοῦν εἰς τὸ μίσθιον ἄλλοι οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται ἀποδεδειγμένως πάλιν νὰ εὕρωσι στέγην, ἢ διὰ τὸν μισθωτὴν ὁ ὁποῖος κατέχει μίσθια περισσότερα τῶν ὅσα ἔχει ἀνάγκην. Εἷς αἴφνης κατέχει μίαν οἰκίαν ἐκ 15 δωματίων καὶ τοῦ εἶναι ἀρκετὰ μόνον τὰ 5. Διατί νὰ κατέχῃ τὰ 10; Ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἀρχῶν ἐμείναμε σύμφωνοι, ἀλλὰ θεωρητικῶς μόνον εἴχομεν διαφωνίας καὶ διὰ τοῦτο δὲν κατελήξαμεν εἰς τὴν σύνταξιν ἀπὸ κοινοῦ τῆς τροπολογίας· διότι ἡμεῖς μὲν ἐφρονοῦμεν ὅτι αἱ μικταὶ αὐταὶ Ἐπιτροπαὶ πρέπει νὰ ἔχωσι τὴν δικαιοδοσίαν νὰ βεβαιῶσι τὰς περιπτώσεις αὐτὰς καὶ κατόπιν ἡ διοικητικὴ Ἀρχὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψει της τὰς βεβαιώσεις αὐτὰς τῶν Ἐπιτροπῶν νὰ ἐξαιρῇ δι’ ἀποφάσεώς της τῶν εὐεργετημάτων τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐκεῖνον διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἦτο τοιαύτη ἢ τοιαύτη. Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐδέχθησαν αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἐπιτροπῶν νὰ εἶναι αὐτοδικαίως ἐκτελεσταὶ καὶ νὰ μὴ ὑπόκεινται καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς. Τὸ τοιοῦτον θὰ ἦτο ἄτοπον, διότι θὰ ἀνεγνωρίζετο διοικητική, δικαστικὴ καὶ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτάς. Διὰ τοῦτο φρονοῦμεν ὅτι, ἐὰν εἰς τὸ ἀντισχέδιον διατυπωθῶσιν αἱ ἀρχαὶ ὅτι οἱ μισθωταὶ καὶ κάτοχοι Μουσουλμανικῶν κτημάτων, γενόμενοι τοιοῦτοι ἀπὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ ἐντεῦθεν, δὲν προστατεύονται ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου, ὅτι καταρτίζονται μικταὶ Ἐπιτροπαὶ ἐξ ἰσαρίθμων μελῶν ἐντοπίων καὶ προσφύγων διὰ νὰ ἀποφαίνωνται εἰς ποίας περιπτώσεις δύνανται νὰ στερηθῶσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ ἐνοικιοστασίου ἐν τοῖς μισθίοις τῶν ἀνταλλασσομένων Μουσουλμάνων μισθωταὶ καὶ αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν νὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν κύρωσιν τρόπον τινὰ τῆς διοικητικῆς Ἀρχῆς, θὰ κατελήγομεν εἰς ἓν συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἦσαν σύμφωνοι καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι. Ὑπ’ αὐτὸ τὸ πνεῦμα ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐκ τῶν ἐντοπίων κατήρτισε τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ καταθέσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τσακμάνης καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀποκρυσταλλοῦνται αἱ ἀπόψεις ἡμῶν, καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐκ τῶν προσφύγων θὰ ἀναπτύξωσι τὰς ἀπόψεις αὐτῶν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονίδης ἔχει τὸν λόγον.

§69Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκούωμεν τοὺς ἀντιλέγοντας ἐναλλάξ;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Τότε ὁ κ. Κωνσταντόπουλος.

§71Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀπορῶ πῶς περιπλέκεται ἓν ζήτημα τόσον σαφὲς καὶ τόσον ἁπλοῦν. Ἐδῶ ἔχομεν ἐνώπιόν μας μίαν Σύμβασιν ἡ ὁποία ἀνεγνωρίσθη διεθνῶς. Ἐξ ἄλλου ἔχομεν τὴν καταλειφθεῖσαν περιουσίαν τῶν Μουσουλμάνων, ἡ ὁποία κατὰ ρητὸν ἄρθρον τῆς Συμβάσεως αὐτῆς περιέρχεται εἰς τὴν κυριότητα τῶν προσφύγων, τὸ δὲ Κράτος μεσολαβεῖ μεταξὺ προσφύγων καὶ περιουσίας ὡς διαχειριστὴς μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς χεῖρας τῶν προσφύγων ἡ περιουσία αὕτη. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἡ βάσις τῆς συζητήσεώς μας δὲν εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶναι, διότι τὸ πνεῦμα ὅλων τῶν ὁμιλησάντων ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων, διὰ νὰ θέσωμεν τὰ ζητήματα οὕτω καθαρώτερον, εἶναι τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει πρὸς ἐξοικονόμησιν μιᾶς ἀνάγκης νὰ δημιουργήσωμεν μίαν ἄλλην ἀνάγκην.

§72Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, δὲν ὁμιλεῖ κανεὶς ὑπὲρ τῶν ἐντοπίων καὶ κατὰ τῶν προσφύγων. Ὑπάγονται εἰς τὸ Κατοχυρωτικόν.

§73Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μᾶς εἴπητε κατηγορηματικῶς ὅτι πρέπει οἱ πρόσφυγες νὰ μείνουν εἰς τοὺς δρόμους διὰ νὰ μὴ φέρωμεν εἰς δύσκολον θέσιν τοὺς ἐντοπίους, τὸ πνεῦμα ὅμως τῶν ἀγορεύσεών σας καὶ τῶν διακοπῶν σας εἶναι αὐτό.

§74Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Τῶν διακοπῶν;

§75Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐρωτῶ ἐγώ: Κατὰ ποίαν δικαιοσύνην ἢ κατὰ ποίαν λογικὴν πρέπει οἱ πρόσφυγες νὰ μείνουν καὶ τρίτον χειμῶνα μέσα εἰς τοὺς δρόμους;

§76Δ. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Δὲν τὸ εἶπε κανεὶς αὐτό.

§77Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω πολὺ διότι δὲν τὸ εἶπε κανεὶς καὶ εἶμαι ἰδιαιτέρως εὐτυχής. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν: Νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου; Θεὸς φυλάξοι! Θὰ ἐπέλθῃ μία ἀναστάτωσις ἐπὶ ζημίᾳ, δηλ. ἐπὶ θυσίᾳ τῆς ἡσυχίας τῶν ἐντοπίων. Πῶς ἑρμηνεύετε αὐτό, κ. συνάδελφε, σεῖς ὁ ὁποῖος μὲ διεκόψατε;

§78Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπιτρέπονται αἱ διακοπαί, κ. συνάδελφε.

§79Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Συνθήκη εἶναι κατηγορηματική· λέγει ὅτι ἡ περιουσία τῶν Μουσουλμάνων περιέρχεται εἰς χεῖρας τῶν προσφύγων. Κάμνω μίαν ἐρώτησιν: Ἀφ’ ἧς στιγμῆς συνήφθη ἡ Σύμβασις αὐτὴ ἦτο γνωστὸν ὅτι ἡ περιουσία αὐτὴ θὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας τῶν προσφύγων; Ἔσπευσεν ἆρά γε κανεὶς ἐκ φιλοτιμίας ἢ ἐκ συμπαθείας πρὸς τοὺς πρόσφυγας, συμπαθείας τὴν ὁποίαν διαλαλοῦν ἐνταῦθα διὰ λόγων ὅλοι οἱ συνάδελφοι ἐκ τῶν ἐντοπίων...... (Θόρυβος).

§80Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ ἀμφισβητῆτε ὄχι μόνον τῶν πληρεξουσίων ἀλλὰ καὶ τοῦ τελευταίου Ἕλληνος τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἐγκατασταθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον καὶ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον οἱ πρόσφυγες.

§81Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐπιθυμίαν πάντοτε.

§82Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ τὴν ἐθελοθυσίαν. Ἐπῆγα, κύριε, εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ εἶδον τὴν ἐθελοθυσίαν ὅλου τοῦ κόσμου. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι προάγετε τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐὰν θέλητε νὰ ἀμφισβητήσητε ἀδίκως τὴν ἐθελοθυσίαν καὶ τὴν προθυμίαν τῶν ἐντοπίων ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἀνακαλέσητε ὅ,τι εἴπετε.

§83Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί νὰ ἀνακαλέσω;

§84Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγήσητε ὅτι δι’ ὅσων εἴπετε δὲν ἠθέλετε νὰ ἀμφισβητήσητε τὸ ἐνδιαφέρον ὄχι μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ τῶν πληρεξουσίων πάσης ἀποχρώσεως καὶ ὅλου τοῦ λαοῦ ὑπὲρ τῶν προσφύγων. Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ ἀμφισβητήσητε αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον, δὲν ἔχετε νὰ δώσητε καμμίαν ἐξήγησιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ λόγοι σας εἶναι ἐπιδεκτικοὶ παρεξηγήσεως, σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε τὴν δέουσαν ἐξήγησιν.

§85Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ ἔγκειται ἡ παρεξήγησις; Ἠρώτησα ποῖος ἐκ τῶν ἐντοπίων ἔσπευσε μετὰ τὴν Σύμβασιν αὐτὴν νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὸ οἴκημα ἢ τὸ κατάστημα τοῦ Μουσουλμάνου, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι αὐτὸ ἀνήκει εἰς τοὺς πρόσφυγας. Νὰ ἀνακαλέσω τί; Δείξατέ μου, κύριοι, ἓν παράδειγμα ἑνὸς καὶ μόνου ἐντοπίου ὁ ὁποῖος μετὰ τὴν σύναψιν τῆς Συνθήκης ἔσπευσε νὰ ἐκκενώσῃ τὸ Τουρκικὸν οἴκημα. Ἂν μοῦ δείξετε ἓν καὶ μόνον παράδειγμα, τὰ ἀνακαλῶ ὅλα. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἀμφισβητήσῃ τις τὴν ἐπιθυμίαν τῶν ἐντοπίων πληρεξουσίων καὶ τῶν ἐκλογέων τῶν ἐντοπίων καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν ἀπέναντι τῶν προσφύγων καὶ τὴν καλὴν διάθεσιν, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐμφοροῦνται. Ἀλλὰ μήπως ἠρνήθη κανεὶς τὴν ἐπιθυμίαν των ταύτην καὶ τὸν πόθον των αὐτὸν τὸν εἰλικρινῆ; Ἀλλὰ ἕως πότε θὰ μένωμεν μὲ τοὺς πόθους; Ἀλλὰ μᾶς διαβεβαιοῦν καὶ οἱ κυβερνῶντες καὶ ὅλοι οἱ συνάδελφοι ὅτι δὲν πρέπει νὰ δημιουργῶμεν προστριβὰς μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁμόνοια. Καὶ ἐρωτῶ: Ἡ ὁμόνοια θὰ ὑπάρχῃ διὰ τῆς πολιτείας αὐτῆς ἀπέναντι τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου ἢ δημιουργεῖται τὸ ἀντίθετον; Κύριοι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ὁμόνοια πραγματικὴ καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπορρέουσα, ὅταν ὁ μὲν ἐντόπιος, παρὰ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Κράτους, ἐξακολουθεῖ νὰ νέμεται τὴν Μουσουλμανικὴν περιουσίαν, ὁ δὲ πρόσφυξ νὰ ἀποθνήσκῃ ἐκ τῆς πείνης καὶ ἄστεγος; Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δημιουργεῖ ἀνισότητα, καὶ ὁμόνοια ἡ ὁποία ὑπάρχει μόνον εἰς τὰς λέξεις καὶ ὄχι εἰς τὰ πράγματα δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καμμίαν σημασίαν.

§86Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν ἔχετε νοήσει τὸ πρᾶγμα, διότι ὁ κανὼν εἰς τὴν Ἑλλάδα, προκειμένου περὶ ἐνοικιοστασίου, εἶναι ὅτι ὁ κάτοχος δὲν προστατεύεται. Τούτου τοῦ κανόνος ἔγινεν ἐξαίρεσις χάριν τῶν προσφύγων καὶ εἴδετε ὅτι καὶ ἐκ μέρους τῶν ἐντοπίων γίνεται παραχώρησις καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ κάμῃ παραχωρήσεις. Βλέπετε ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις εἶναι ἓν πρᾶγμα κανονικόν, ἀλλὰ δὲν θέλομεν νὰ ἀδικήσωμεν καὶ ἄλλους πτωχοὺς βιοπαλαιστάς, ὅτε ὅλη ἡ ἐπιχειρηματολογία τοῦ κ. συναδέλφου εἶναι ἀβάσιμος καὶ νομίζω ὅτι δὲν λύει τὸ ζήτημα διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων.

§87Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ συνεννοηθῶμεν ποτέ, ἐφόσον ὁμιλεῖτε περὶ παραχωρήσεων.

§88Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω τὸ ἑξῆς: Ὅτι ὁ κύριος ἑνὸς κτήματος, ἐφόσον ὑπάρχει ἐνοικιοστάσιον, δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ κτῆμά του. Σεῖς λέγετε ὅτι εἶναι ἐκτὸς τοῦ νόμου τὸ νὰ ὑπάρχῃ ἰδιοκτήτης πρόσφυξ ἔξω τῶν οἰκιῶν καὶ ἐν τούτοις τὰ κτήματα νὰ νέμωνται ἀπὸ μὴ πρόσφυγας. Βλέπετε ὅτι δὲν ἔχετε καταλάβει τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα ἄλλως τε εἶναι νὰ μὴ δημιουργηθοῦν συγκρούσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶναι κακαὶ εἰς τὸν Τόπον.

§89Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐναντίον τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι λέγουν ὅτι διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς πρέπει νὰ φύγουν οἱ ἐντόπιοι. Ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον τὸ εἰλικρινὲς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῶν προσφύγων περὶ ἀποκαταστάσεώς των καλὸν θὰ ἦτο νὰ μεταγγισθῇ ἐν μέρει καὶ πρὸς τοὺς ἐντοπίους. Δηλαδὴ τὸ μέρος ἐκεῖνο τῶν ἐντοπίων τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάγκην θὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς περιουσίας τῶν Μουσουλμάνων, εἰς τὰς ὁποίας θὰ εἰσχωρήσουν οἱ πρόσφυγες, τὸ μέρος αὐτὸ νὰ τύχῃ καὶ αὐτὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος τῆς Κυβερνήσεως. Διατί αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ τόσον εἰλικρινές, νὰ στρέφεται μόνον πρὸς τοὺς πρόσφυγας καὶ ὄχι καὶ πρὸς τοὺς ἐντοπίους; Δι’ αὐτὸ ἀνέκαθεν ὑπῆρξα ὑπὲρ τῆς ἑξῆς λύσεως: Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ κάμῃ ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος νὰ λέγῃ ὅτι· «κύριοι ἐντόπιοι, σᾶς ἐδόθη μία ὡρισμένη προθεσμία νὰ ἐκκενώσητε τὰ οἰκήματα, διότι δυνάμει διεθνοῦς συμβάσεως αὐτὰ ἀνήκουν εἰς τοὺς πρόσφυγας. Οἱ πρόσφυγες εἶναι οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἔχασαν τὰ σπίτια των, τὴν ζωήν των, καὶ ἀπέναντι αὐτῆς τῆς καταστροφῆς παίρνουν ἕνα πολλοστημόριον· πρέπει νὰ κάμητε μίαν ὑποχώρησιν». Καὶ τότε ὅλη ἡ μέριμνα νὰ στραφῇ πρὸς τοὺς ἐντοπίους, νὰ συναφθοῦν δάνεια, ἵνα ὅσοι θὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῶν μουσουλμανικῶν κτημάτων ἐγκατασταθοῦν πάραυτα εἰς τὰ καινουργῆ. Ἐδῶ εἶναι ἡ βάσις. Λοιπὸν νομίζω ὅτι μόνον δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, κύριε Πρόεδρε, θὰ κατελήγομεν εἰς ἓν θετικὸν ἀποτέλεσμα· ἄλλως ἀδύνατον νὰ λυθῇ τὸ προσφυγικὸν ζήτημα. Δὲν θὰ λυθῇ ποτὲ καὶ θὰ ἔχωμεν ὡς ἀποτέλεσμα ἀνισότητας καὶ προστριβάς, αἱ ὁποῖαι μοιραίως θὰ δημιουργῶνται ἐξ αὐτοῦ. Λοιπὸν τὰ πράγματα καθορίζονται σαφῶς, ἀπέναντι δὲ τῆς ἀναστατώσεως τῶν 500.000 τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ τῆς Μαεκδονίας καὶ τῆς ἀναστατώσεως ἢ ἐξεγέρσεως τοῦ ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου τῶν προσφύγων, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐβοήθησαν καὶ ὀλίγον διὰ νὰ παρουσιασθῶμεν ἐνταῦθα, νομίζω ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν εἶναι πολὺ δύσκολος.

§90ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε ὅτι ἐντὸς τῆς πόλεως Σερρῶν ἔχουν ἐγκατασταθῆ 20.000 πρόσφυγες;

§91Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ἔπαινον τῶν Σερραίων. Εἶναι κατὰ μέγα μέρος ἀληθὲς αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε, κ. συνάδελφε, καὶ λυποῦμαι πολύ, διότι τὸ ἔργον τῆς δημιουργίας καὶ νέων οἰκίσκων πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων ἀνεκόπη· ἀλλ’ αὐτὸ ἀποτελεῖ μικρὸν πολλοστημόριον ἀπέναντι τοῦ ὅλου προσφυγικοῦ ζητήματος. Κατ’ οὐσίαν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δὲν εἰσῆλθεν οὔτε εἰς τὸ ἄλφα τῆς λύσεώς του. Ὁ Ὀκτώβριος θὰ ἔλθῃ γρήγορα καὶ τὸ μεγαλύτερον μέρος τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου θὰ εἶναι καὶ πάλιν εἰς τοὺς δρόμους.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιοριζόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§93Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφόσον διαφωνοῦμεν εἰς τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ συζήτησις. Ἐγὼ νομίζω ὅτι διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν δὲν λύεται τὸ προσφυγικὸν ζήτημα.

§94Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ λύσεως· ἀλλὰ τέλος πάντων τί θέλετε;

§95Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητοῦμεν νὰ δοθῇ τὸ δίκαιόν των.

§96Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν 10 οἰκήματα π. χ. εἰς τὰ Χανιά. Αὐτὰ τὰ 10 οἰκήματα ἀνήκουν εἰς τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων. Θέλετε αὐτὰ τὰ 10 οἰκήματα νὰ τὰ δώσωμεν εἰς 10 οἰκογενείας προσφύγων; Λοιπὸν σᾶς λέγω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄδικον. Διότι τότε οἱ εὑρισκόμενοι ἐκεῖ τυχαίως θὰ ἐκμεταλλευθοῦν τὰ ἐμπορικὰ καταστήματα, ἐνῷ ἡ προσφυγικὴ ὁμὰς θὰ ζημιωθῇ. Θέλετε αἱ περιουσίαι, ἡ συνολικὴ περιουσία τῶν προσφύγων νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ὁλότητα τῶν προσφύγων ἢ θέλετε νὰ χρησιμοποιηθῇ ὑπὲρ ὡρισμένων ἀτόμων; Ἄν δὲν καθορίσητε αὐτὰς τὰς σκέψεις, δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταλήξητε εἰς σαφῆ συμπεράσματα. Διότι, ὅταν λέγετε νὰ δοθῇ εἰς τοὺς πρόσφυγας, σημαίνει ὅτι θέλετε τὰ οἰκήματα τὰ ἀνήκοντα εἰς τοὺς πρόσφυγας νὰ γίνουν ἀντικείμενα ἐκμεταλλεύσεως ὡρισμένων ἀτόμων ἐκ τῶν προσφύγων ἐπὶ βλάβῃ τοῦ συνόλου τῶν προσφύγων.

§97Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατί ἐπὶ βλάβῃ;

§98Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ βλάβῃ ὅταν ἐξοικονομηθῶσι δέκα μόνον οἰκογένειαι. Διότι, ὅταν ἠμποροῦν νὰ ἀποδώσουν 100.000 δραχμῶν καὶ τὰς δώσωμεν εἰς τοὺς πρόσφυγας καὶ δὲν ἀποδώσουν τίποτε, δὲν εἶναι ἐπὶ βλάβῃ τῶν προσφύγων;

§99Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι πολύ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, διότι τὸ ζήτημα τῶν προσφύγων τὸ ὑπεβιβάσατε εἰς ζήτημα μισθωμάτων.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονίδης ὡς ἀντιλέγων.

§101Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, κύριοι, ὅτι δὲν κατέβαλεν ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν πρόνοιαν διὰ τὴν ταχεῖαν καὶ ὁπωσδήποτε ἄνετον ἐγκατάστασιν τῶν προσφύγων. Μὴ γνωρίζων, κύριοι, τὰς συνθήκας αἱ ὁποῖαι κρατοῦν εἰς τὰ διάφορα σημεῖα τῆς Ἑλλάδος ὅπου εἶναι ἐγκατεστημένοι πρόσφυγες θὰ περιορισθῶ εἰς τὸν νομὸν Χανίων, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύω καὶ τοῦ ὁποίου ὁπωσδήποτε γνωρίζω τὰς ἀνάγκας. Εἰς τὴν πόλιν τῶν Χανίων πλέον τοῦ ἡμίσεος τῶν ἀστικῶν κτημάτων ἀνήκουν εἰς τοὺς Μουσουλμάνους· εἰς τὰ ἀστικὰ ταῦτα κτήματα εἶναι ἐγκατεστημέναι οἰκογένειαι πολλαί, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μισθώσει ταῦτα πρὸ 15ετίας καὶ 20ετίας, καὶ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν καὶ ἐξυπηρετικὸν τῶν συμφερόντων τῶν προσφύγων νὰ κενωθῶσι τὰ κτήματα ταῦτα ἀθρόως καὶ νὰ δημιουργήσωμεν νέους ἀστέγους. Πρὸς τὴν ἀντίληψιν ταύτην ἀσφαλῶς, ὑποθέτω, θὰ συμφωνῇ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν γένει. Ὑπάρχουσιν ὅμως πλὴν τῶν κτημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐνοικιασθῆ πρὸ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης, καὶ ἄλλα κτήματα τὰ ὁποῖα ἐνοικιάσθησαν κατόπιν. Διὰ τὰ κτήματα αὐτὰ βεβαίως δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ ἰσχύωσιν αἱ προστατευτικαὶ διατάξεις τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀλλὰ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀκυρωθῶσι, τασσομένης μιᾶς προθεσμίας καὶ λαμβανομένης προνοίας διὰ τὴν ἀποζημίωσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὰ ἐνοικίασαν, διότι δυνατὸν νὰ ἔχωσι προβῆ εἰς δαπάνας διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν, καὶ τὰς ὁποίας δαπάνας θὰ εἶναι δίκαιον νὰ λάβουν ὀπίσω, ἐφόσον οἱ πρόσφυγες θὰ ἐκαρποῦντο αὐτά. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ διάταξις τὴν ὁποίαν θέτει ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ νὰ δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας νὰ προβαίνῃ εἰς ἐξαιρέσεις, διότι ὑπάρχουν καὶ ἄλλαι περιπτώσεις. Ὅταν λ. χ. ἀποδειχθῇ τις εὔπορος, θὰ ἦτο δίκαιον νὰ μὴ ἰσχύσῃ δι’ αὐτοὺς τὸ ἐνοικιοστάσιον, νὰ ἀναγκασθῇ νὰ ἐκκενώσῃ ἢ νὰ παραμείνῃ, ὑποχρεούμενος νὰ πληρώσῃ μίσθωμα σημαντικόν, τὸ ὁποῖον θὰ δύναται καὶ νὰ τὸ αὐξήσῃ. Εἰς τὴν Κρήτην δὲν ὑπάρχουν παρὰ ἐγκατεστημένοι 3,000 πρόσφυγες, νομίζω δὲ ὅτι εἶναι δύσκολον ἡ νῆσος νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐγκατάστασιν καὶ ἄλλων προσφύγων. Μέχρι τινὸς ἦσαν ἐγκατεστημένοι ὁμαδικῶς εἰς Τζαμιὰ καὶ μεγάλα κτίρια, ἀπό τινος ὅμως ἤρχισεν ἡ ἐγκατάστασις εἰς ἰδιαίτερα οἰκήματα. Πρέπει νὰ γνωσθῇ ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν προσφύγων δὲν θέλουσι νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰ οἰκήματα αὐτά· ὅλοι θέλουσι νὰ ἐγκατασταθῶσιν εἰς μεγάλα οἰκήματα. Ὑπάρχουσι μικρὰ οἰκήματα εἰς τὰ Χανία ἐκ δύο καὶ τριῶν δωματίων τὰ ὁποῖα μέχρι πρὸ δύο μηνῶν, ὁπότε ἀνεχώρησα ἐκ Χανίων, ἔμενον ἀκατοίκητα, διότι δὲν εὑρίσκοντο εἰς καλὴν συνοικίαν. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, νομίζω ὅτι πρέπει τὸ ἐνοικιοστάσιον νὰ ἐξακολουθήσῃ παραμένον δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἔχουσι παλαιὰς μισθώσεις, διότι δὲν ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι νὰ μὴ θέλωσι νὰ ἐξισωθῶσι μὲ τοὺς πρόσφυγας. Λοιπὸν πρόκειται περὶ ἀνθρώπων βιοπαλαιστῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι μισθώσει οἰκήματα.

§102Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νὰ δοθῇ προθεσμία μακροτέρα.

§103Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ποῦ νὰ τὰ εὕρουν τὰ σπίτια; Εἰς τὴν πόλιν τῶν Χανίων ἦσαν 600 σπίτια, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ ἐντόπιοι. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκαμνεν εὐσυνειδήτως τὸ ἔργον της, τὸ νομοσχέδιον θὰ παρουσίαζε καλὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι θὰ γίνωσι παρεκτροπαί. Θὰ ἦτο ὀρθὸν ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ μὴ ἀποτελῆται ἀπὸ πρόσφυγας, ἀλλὰ τὰ ⅖ νὰ εἶναι ἐντόπιοι καὶ τὰ ⅗ πρόσφυγες. Ἐπὶ τούτου ἐπεθύμουν νὰ ἔχω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας.

§104Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὑπάρχουσι καὶ ἐντόπιοι, ἀλλὰ ἐκτὸς τῶν σπιτιῶν ἔχετε θίξει τὸ ζήτημα τῶν μαγαζείων καὶ τῶν ἀγροκτημάτων, ἐνῷ πρόκειται περὶ τῶν εὑρισκομένων ἐν Θεσσαλονίκῃ· ἑπομένως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὅλην διαρρύθμισιν, αὐτὴ ἐγένετο διοικητικῶς, ἐὰν δὲ ἔχετε ἄλλας παρατηρήσεις, νὰ τὰς κάμετε.

§105Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ κάμουν νέους ἀστέγους.

§106Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶναι αὐτὸς ὁ πόθος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται δύνανται νὰ ἀποβλέψωσιν εἰς αὐτό. Ἡμεῖς δὲν κάμνομεν οὐδεμίαν διάκρισιν μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων.

§107Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἐὰν ἰσχύσῃ ὁ νόμος αὐτός, ζητῶ ὅπως ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ, μὴ ἀποτελῆται ἀπὸ πρόσφυγας, ἀλλὰ νὰ μετάσχωσι κατὰ ⅖ ἐντόπιοι, τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ὁποῖον θὰ διέπῃ τὰς Ἐπιτροπὰς νὰ εἶναι τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ προβαίνωσιν εἰς παρεκτροπὰς καὶ νὰ μὴ φθάνωσιν εἰς τὰ ἄκρα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποσκοπῇ εἰς τὸ νὰ δημιουργήσῃ νέους ἀστέγους.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βοραζάνης.

§109Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Φρονῶ, κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἔχει τεθῆ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ ἐπιπέδου. Διότι δὲν ζητοῦμεν πρόσφυγες, μετὰ τὴν ἄρσιν τοῦ ἐνοικιοστασίου, νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸν δρόμον καὶ νὰ καταστήσωμεν πρόσφυγας τοὺς παλαιοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων τὰ ὁποῖα, μετὰ τὴν Μικρασιατικὴν καταστροφήν, τοὺς ἐφιλοξένησαν. Ἁπλῶς ζητοῦμεν ὅπως προβῶμεν εἰς συμπτύξεις, δηλονότι νὰ περιορισθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον οὕτως ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν σύμπτυξιν εἰς τὰ κατεχόμενα ὑπὸ τῶν ἐντοπίων Τουρκικὰ οἰκήματα διὰ νὰ καταστῇ κατὰ τὸ ἐνὸν δυνατὴ ἡ στέγασις τῶν προσφύγων. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι, ἐκτὸς τῶν ὑπαρχόντων προσφύγων, ἀναμένονται ἐκ Μικρᾶς Ἀσίας καὶ ἕτεραι 150–200 χιλιάδες, οἱ ὁποῖοι ἀναμφισβητήτως θὰ διέλθωσι τὸν χειμῶνα εἰς τὸ ὕπαιθρον. Ἐκτὸς τούτου ἔχομεν ἐπίσης πλέον τῶν 70 ἴσως χιλιάδων τῆς Θεσσαλονίκης, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὸ ὕπαιθρον ἢ κακῶς ἐστεγασμένοι. Δὲν φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ δεχθῇ, ὅπως οἱ πρόσφυγες διέλθωσι καὶ τρίτον χειμῶνα ἐκτεθειμένοι εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὰς βροχάς. Ἐλέχθη ὅτι ἐγένετο Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἐντοπίους καὶ πρόσφυγας, ἵνα ἐξεύρῃ μέσην τινὰ λύσιν καὶ καταστῇ δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσιν αἱ δύο ἀπόψεις. Πράγματι ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἔμεινε κατ’ ἀρχὴν σύμφωνος ὅτι τὰ κτήματα ἐκεῖνα τῶν ἀνταλλασσομένων Τούρκων, τὰ ὁποῖα κατελήφθησαν εἴτε αὐθαιρέτως εἴτε ἐξεμισθώσθησαν μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς Συμβάσεως Ἀνταλλαγῆς, θὰ περιέλθουν γενικῶς καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ κτήματα τὰ ὁποῖα κατέχονται ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους πρὸ τῆς ὑπογραφῆς τῆς Συμβάσεως τῆς Ἀνταλλαγῆς καὶ τὰ ὁποῖα προστατεύονται ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου, ἀπεφασίσθη ὅπως περιορισθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον διὰ νὰ καταστῇ δυνατόν, ὅπως εἰς τὰς οἰκίας ἐκείνας εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἐστεγασμένα ἓν καὶ δύο πρόσωπα εἶναι δυνατὸν νὰ στεγασθῶσι καὶ πρόσφυγες. Ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ πρόσφυγες καὶ ἐντόπιοι πληρεξούσιοι εὑρέθημεν σύμφωνοι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀλλὰ διεφωνήσαμεν διὰ τὴν νομικὴν διατύπωσιν τῶν ἀποφάσεων τούτων καὶ φρονῶ ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν νὰ ἔλθωμεν καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου εἰς κάποιαν συμφωνίαν. Πρέπει, κύριοι, νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ ἐνοικιοστάσιον εἶναι μέτρον ἐξαιρετικόν. Ἀποτελεῖ ἐξαιρετικὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψε πρὸ παντὸς εἰς τὴν προστασίαν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι, λόγῳ τοῦ μεγάλου πολέμου καὶ τῆς κρίσεως τῆς στέγης, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰ μεγάλα ἐνοίκια. Τοῦτο λαβόντες ὑπ’ ὄψιν οἱ πρόσφυγες πληρεξούσιοι ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἔκαμαν τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν εὐπόρων καὶ τῶν ἀπόρων καὶ οὐδόλως ἠθέλησαν νὰ θίξωσι τὰς ἀπόρους τάξεις, ἀλλὰ δὲν φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ ἐνοικιοστάσιον νὰ προστατεύῃ καὶ ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς λόγῳ τοῦ μεγάλου πολέμου ἐπλούτησαν, καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν αὐτὴν ἀκριβῶς ἠθελήσαμεν νὰ ἄρωμεν τὸ ἐνοικιοστάσιον.

§110ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς αὐτὸ εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι.

§111Γ. ΒΟΡΑΖΑΝΗΣ. Ἐλέχθη ὅτι μέχρι σήμερον οἱ ἰδιοκτῆται τῶν οἰκιῶν αὐτῶν καὶ τῶν καταστημάτων ἦσαν οἱ Τοῦρκοι, τοῦ λοιποῦ νὰ εἶναι οἱ πρόσφυγες καὶ τὸ ἐνοίκιον μὲ μίαν μικρὰν προσαύξησιν νὰ δίδηται εἰς τὸ Ταμεῖον Προσφύγων. Πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της ἡ Συνέλευσις ὅτι μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων οὔτε κἂν αὐτὸ τὸ εὐτελὲς ἐνοίκιον πληρώνεται, διότι τὸ Ταμεῖον Προσφυγικῆς Πίστεως δὲν ἐλειτούργησεν ἀκόμη καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις νὰ δεχθῇ, ὅπως προστατεύωνται ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον — τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἐξαιρετικὸν μέτρον—ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς ἐπλούτησαν ἀπὸ τὸν πόλεμον, ἐνῷ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν καὶ κατέφυγον εἰς Ἑλλάδα, κατόπιν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, θὰ μένωσιν ἀκόμη εἰς τὸ ὕπαιθρον. Ὅσον ἀφορᾷ, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐλέχθη ὅτι τὸ τοιοῦτον θὰ εἶναι καινοτομία πρωτοφανής: Τὸ νὰ ἀναθέσωμεν εἰς μίαν Ἐπιτροπὴν δικαιώματα διοικητικά, δικαιώματα τέλος πάντων τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἐσυνηθίσαμεν νὰ ἔχωσι κρατικὰ ὄργανα ὑπεύθυνα. Ἐν τούτοις ὅμως δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς ἡ Ἐπανάστασις, λόγῳ τοῦ μεγέθους ἀκριβῶς τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος καὶ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν τότε ὠργανωμένων κρατικῶν ὑπηρεσιῶν, ἠναγκάσθη νὰ καταφύγῃ εἰς τὸν σχηματισμὸν τοιούτων Ἐπιτροπῶν καὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ αὐταὶ ἀποτελούμεναι ἀπὸ πρόσφυγας ἐλειτούργησαν ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς καὶ οἱ γνωρίζοντες τὴν ὅλην ἐξέλιξιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος φρονῶ ὅτι θὰ συμφωνήσουν μετ’ ἐμοῦ ὅτι προσέφεραν μεγίστας ὑπηρεσίας εἰς τὴν θεραπείαν τῶν προσφυγικῶν ἀναγκῶν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ μᾶς τρομάζῃ τὸ ὅτι ἀνατίθενται δικαιώματα διοικητικὰ εἰς Ἐπιτροπὰς ἀποτελουμένας ἀπὸ πρόσφυγας. Καταλήγων ἔχω νὰ ζητήσω, ὅπως ἡ ἐπέκτασις τοῦ νόμου αὐτοῦ γίνῃ καὶ εἰς τὰς ἄλλας πόλεις τῆς Μακεδονίας.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τζώρτζης ἔχει τὸν λόγον.

§113Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, κύριοι, ποῦ ὀφείλονται τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ζητοῦμεν σήμερον νὰ διορθώσωμεν. Διὰ τοῦτο δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐξηγήσω τὴν νευρικότητα μὲ τὴν ὁποίαν διεξάγεται ἡ συζήτησις ὁσάκις ἔρχονται ὑπὸ συζήτησιν τοιαύτης φύσεως ζητήματα. Γνωρίζετε ὅλοι ὅτι πρὸ τῆς καταστροφῆς ὑπῆρχε κρίσις στέγης εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὄχι μόνον εἰς Ἀθήνας καὶ τὴν Θεσσαλονίκην, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις. Ἀπὸ τοῦ πολέμου τοῦ 1912 καὶ ἐντεῦθεν ᾐσθάνθησαν μεγαλυτέραν ὄρεξιν, ὅπως ἐγκατασταθῶσιν εἰς τὰς πόλεις· ἐπηκολούθησεν ὁ φιλοπολιτισμός. Διὰ τοῦτο ὑπῆρξεν ἡ κρίσις τῆς στέγης καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον εὑρέθη τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐγκαταστήσῃ τὸ δίκαιον τοῦ ἐνοικιοστασίου. Εὑρισκόμεθα ἑπομένως πρὸ ἑνὸς τρομεροῦ κοινωνικοῦ προβλήματος, τὸ ὁποῖον γνωρίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀδυνατεῖ νὰ θίξῃ καὶ ρυθμίσῃ λόγῳ τῆς συγκρούσεως τῶν συμφερόντων μεταξὺ ἐνοικιαστῶν καὶ ἰδιοκτητῶν. Γνωρίζομεν ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις ἀποφεύγει νὰ θίξῃ τὸ ζήτημα αὐτό.

§114Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται εἰς ἀδυναμίαν, ἀφοῦ ὑποβάλλει νομοσχέδιον.

§115Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Λόγῳ τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος δὲν ὑπάρχει τρόπος συμβιβασμοῦ, δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ ρυθμισθῇ ὁμαλῶς τὸ ζήτημα αὐτό, οὔτε δύναται νὰ τὸ ἀναστείλῃ οὔτε δύναται νὰ τὸ ἀφήσῃ ὅπως ἔχει. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσηγήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, ἔχει κάποιαν σκοπιμότητα, ἡ ὁποία δὲν ἔγκειται, κατ’ ἐμέ, εἰς τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως τῆς χρήσεως τῶν κατοικιῶν αὐτῶν, ἀλλὰ πρόκειται κυρίως εἰς τὸ νὰ ἐξεύρῃ καὶ διασφαλίσῃ τὰ ἀστικὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα....

§116Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ αὐτὰ ἀκόμη.

§117Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. ..... τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐκτεθειμένα εἰς πάντα ἅρπαγα. Νομίζω δὲ ὅτι εἰς αὐτὸ κυρίως πρέπει νὰ ἀποβλέψῃ, διότι τὸ ζήτημα τῆς χρήσεως ἀδύνατον νὰ ρυθμισθῇ καλύτερον. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δύναται νὰ προσκρούσῃ εἰς μεγάλας δυσχερείας. Προσκρούει εἰς τὴν ἔννοιαν τῆς ἰδιοκτησίας, διότι εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπου ἔχει πέσει ὁ μέγας ὄγκος ὁ προσφυγικός, ἕνεκα ἱστορικῶν αἰτίων, ἕνεκα παρελθουσῶν καταστάσεων ἔχει ἐπέλθει τοιαύτη σύγχυσις ἰδιοκτησίας, εἴτε ἀγροτικῆς εἴτε ἀστικῆς, ὥστε φοβοῦμαι ὅτι πολὺ γρήγορα θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ συγκρούσεων σοβαρωτάτων, πρὸ συγκρούσεων κοινωνικῶν. Δὲν ἔχω δὲ καμμίαν ἐμπιστοσύνην οὔτε εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς οὔτε εἰς τὰ ὄργανα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ θελήσουν νὰ ἐκτελέσουν τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ψηφισθῇ ὅπως ἔχει, μέχρι τῆς στιγμῆς ὅπου ἤθελεν ἀχθῇ ἓν κρατικὸν ὄργανον ἢ μία Ἐπιτροπὴ πρὸς ρύθμισιν τοιούτων ζητημάτων. Εὑρέθη πρὸ ἐξεγέρσεως καὶ τοῦτο, διότι τὸ αἴσθημα τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι ζωηρόν. Εἰς τὴν Μακεδονίαν, ὅπως γνωρίζετε, κύριοι, ἰσχύει τὸ Τουρκικὸν Ἀστικὸν Δίκαιον. Ἰδιαίτερος τρόπος κανονίζει τὰ τῆς ἰδιοκτησίας. Αἱ περιουσίαι αἱ ἀγροτικαὶ καὶ ἀστικαὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνήκουσιν εἰς Μουσουλμάνους. Οἱ γηγενεῖς Χριστιανοὶ γεωργοὶ καλλιεργοῦν τὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων καὶ κατοικοῦν εἰς οἰκήματα Μουσουλμανικά. Εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς πραγματικῆς καταστάσεως μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων καὶ μετὰ τὴν μεταβίβασιν τῆς ἰδιοκτησίας ἀπὸ τοὺς Μουσουλμάνους εἰς τοὺς πρόσφυγας ἢ εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους. Εἶναι ἑπομένως ζήτημα κρατικῆς ἀντιλήψεως, κατὰ πόσον δύναται τὸ Κράτος νὰ ρυθμίσῃ τὸ κοινωνικὸν αὐτὸ πρόβλημα οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐγκαταστήσῃ μόνον ἀφ’ ἑνὸς πρόσφυγας ἀστικοὺς καὶ δημιουργήσῃ ζητήματα, ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ δὲ ἀστέγους. Ὀφείλει νὰ προσαρμοσθῇ ἡ ἐνέργεια τοῦ Κράτους ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξοικονομήσῃ τὰ πράγματα οὕτως ὥστε καὶ οἱ πρόσφυγες καὶ οἱ γηγενεῖς νὰ ἱκανοποιηθῶσιν. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ σᾶς ὁμολογήσω ὅτι προπαγάνδα ὀφειλομένη εἰς κομμουνιστικοὺς λόγους καὶ προπαγάνδα ὀφειλομένη εἰς ἐξωτερικὰ κομιτάτα γενικῶς ἔχουσι κατορθώσει εἰς μέγαν βαθμὸν νὰ καλλιεργήσωσι τὸ χάος μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων γηγενῶν Μακεδόνων.

§118ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἰς ποῖον μέρος;

§119Σ. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ ἀναφέρῃ ἓν τοὐλάχιστον συγκεκριμένον παράδειγμα εἰς ἕνα ὡρισμένον χωρίον διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος νὰ ὁμιλῇ περὶ ξενικῶν προπαγανδῶν. Ἂν δὲν μᾶς ἀναφέρῃ τοιοῦτον παράδειγμα, θὰ εἰπῇ ὅτι ἐξυπηρετεῖ ἄλλον σκοπὸν παρὰ τὰ συμφέροντα τῶν ἐντοπίων καὶ τῶν προσφύγων.

§120Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ προσφύγων, κ. συνάδελφε· πρόκειται περὶ τῆς προστασίας καὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν· πρόκειται περὶ χάσματος τοιούτου τὸ ὁποῖον θὰ περιαγάγῃ εἰς συγκρούσεις τὸν πληθυσμὸν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν συγκρούσεων τὰ γνωρίζετε ποῖα θὰ εἶναι εἰς τὴν Μακεδονίαν. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ὅτι λόγῳ τῆς προδιαθέσεως αὐτῆς καὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς καὶ κατὰ τὸ δημοψήφισμα ἐγένετο ἡ προπαγάνδα ὅτι, ἂν ψηφίσετε τὴν Δημοκρατίαν, θὰ σᾶς πάρουν τὰ κτήματα οἱ πρόσφυγες. Τοῦτο εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ προκαλῶ οἱονδήποτε ἐκ Μακεδονίας πληρεξούσιον νὰ τὸ διαψεύσῃ. Τὸ γεγονὸς δὲ εἶναι ὅτι μετὰ τὸ Δημοψήφισμα ἐνέργειαί τινες τῶν κρατικῶν ὀργάνων καὶ ὁ τρόπος τῆς διαχειρίσεως τῶν Μουσουλμανικῶν κτημάτων καὶ τῆς διαθέσεως αὐτῶν ἔθιξαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν κατοχὴν τῶν γηγενῶν ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ ἐπὶ τῶν ἀστικῶν, ὥστε νὰ πιστευθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπροπαγανδίζετο, ὅτι «δὲν σᾶς τὰ εἴπαμε; Νά τα τώρα, σᾶς τὰ παίρνουν οἱ πρόσφυγες τὰ σπίτια καὶ τὰ χωράφια». Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, αὐτὸς εἶναι ὁ ἀναβρασμός.

§121Θ. ΚΩΤΟΥΛΑΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω πόσοι Μουσουλμάνοι ἦσαν ἐγκατεστημένοι εἰς τὴν Φλώριναν καὶ πόσοι πρόσφυγες εὑρίσκονται, διότι τὸ Ἐποικιστικὸν Γραφεῖον Θεσσαλονίκης λέγει ὅτι ὑπῆρχον 1200 οἰκογένειαι Μουσουλμάνων καὶ σήμερον εἶναι 118 προσφυγικαὶ καὶ δὲν χωροῦν ἄλλαι.

§122Γ. ΤΖΩΡΤΖΗΣ. Εἰς τὴν Φλώριναν ὑπῆρχον ἐπὶ Τουρκοκρατίας 10 χιλ. Μουσουλμάνων καὶ 4 χιλ. Χριστιανῶν. Μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Φλωρίνης ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ ἡ Φλώρινα ἀπὸ 10 χιλ. ἀπέκτησε πληθυσμὸν 15 χιλ. ἐγκατασταθέντων προσφύγων ἐκ Μοναστηρίου καὶ ἄλλοθεν. Εὑρίσκονται δημόσιοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν ἐκεῖ πρότερον καὶ ἄλλοι: οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκεῖ, οὕτως ὥστε αἱ 4 χιλ. ηὐξήθησαν εἰς 8 χιλ., εὑρίσκοντο δὲ πρόσφυγες ἐγκατεστημένοι 2.500. Δυνάμεθα νὰ ἐγκαταστήσωμεν 2–3.000, ἀλλὰ δὲν δύνανται οὗτοι νὰ συντηρηθῶσι, διότι αἱ 6 χιλ. Μουσουλμάνων ἀπέζων ἀπὸ τὴν ἰδιοκτησίαν τὴν ἀστικὴν καὶ τὴν ἀγροτικήν. Ἀλλὰ εἰς τὴν ἀγροτικὴν ἰδιοκτησίαν ἐγκατεστάθησαν ἤδη οἰκογένειαι προσφύγων καὶ ἂν ἔλθουν αἱ οἰκογένειαι μέσα εἰς τὴν πόλιν εἶναι ἀδύνατον νὰ ζήσουν, διότι ἡ βιοτεχνία ἔχει συμπληρωθῆ. Ὀφείλω δὲ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ νὰ ἐξάρω τὸν πατριωτισμὸν τῶν κατοίκων Φλωρίνης, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ἓν μοναδικὸν παράδειγμα εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὅτι ἐπὶ δύο μῆνας ὅλοι οἱ κάτοικοι Φλωρίνης ἐπὶ ποδὸς ὑπεδέχοντο τοὺς πρόσφυγας καὶ τοὺς μετέφερον διὰ κάρρων καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων εἰς τὴν πόλιν. Διέθεσε δὲ ἡ πόλις Φλωρίνης ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν διὰ τὴν περίθαλψιν εἰς χρῆμα καὶ εἰς εἶδος, ὥστε ἀποκλείεται πᾶσα μομφὴ κατ’ αὐτῆς. Ἤθελον λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι πρὸ παντὸς προέχει τὸ ζήτημα τῆς ἐξακριβώσεως τῆς ἰδιοκτησίας καὶ θὰ ἤθελον, ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ προκύψουν ἐκ τῆς τοιαύτης διαβαθμίσεως νὰ κανονίζωνται ὑπὸ Ἐπιτροπῆς ἀπαρτιζομένης ἀπὸ πρόσωπα δυνάμενα νὰ ἔχωσι γνώσεις καὶ νομικὰς καὶ κοινωνικάς. Διότι, ἀτυχῶς, ἡ Ἐπιτροπή, τὴν ὁποίαν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἔχει οὔτε ἐγγυήσεις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐπιδιώκομεν ὅλοι καὶ ὅτι θὰ δημιουργηθοῦν νέα ζητήματα καὶ παράπονα καὶ θὰ ἔχωμεν τὸ ἴδιον ζήτημα μὲ ἀντίστροφον μορφήν.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντολέων ἔχει τὸν λόγον.

§124Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Δὲν θὰ λάβω, κύριοι συνάδελφοι, ὑπ’ ὄψει τὴν προσφυγικήν μου ἰδιότητα διὰ νὰ ἐξετάσω τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Νομίζω ὅτι εὑρίσκομαι πρὸ τοῦ ὑπερτάτου Σώματος τοῦ ἐκπροσωποῦντος τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνταῦθα ἠθέλομεν μεταβληθῆ εἰς δύο ἀντιμαχόμενα στρατόπεδα δὲν εὑρίσκω τὸν ὑπέρτατον κριτὴν πρὸ τοῦ ὁποίου θέλομεν καταφύγει, διὰ νὰ λύσωμεν τὰ ζητήματα αὐτά. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπήρχετο ὁ σάλος εἰς τὰς Νέας Χώρας καὶ ἀποτέλεσμα τοῦ σάλου αὐτοῦ θὰ ἦτο ὅτι οὔτε ἡμεῖς οὔτε οἱ γηγενεῖς θὰ ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ καθώριζον τὴν τύχην τῶν κτημάτων αὐτῶν. Δὲν ἀμφισβητῶ καθόλου οὔτε τὰς ἀγαθὰς διαθέσεις οὔτε τοὺς κόπους, ὄχι μόνον τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὅλοι μετὰ τὴν καταστροφὴν ἠσθάνθησαν καὶ ὑπέστησαν μεγίστας στενοχωρίας καὶ ἐξεδήλωσαν παντοιοτρόπως τὴν συμπάθειαν αὐτῶν πρὸς ἀνακούφισιν κατὰ τὸ ἐνὸν τῶν ἀδελφῶν αὐτῶν. Δι’ ὡρισμένας μάλιστα περιφερείας ἐξεδηλώθησαν διαθέσεις συγκινήσασαι καὶ συγκινοῦσαι ἀκόμη ἡμᾶς. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἀναγνωρίζονται εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον ἐκ τῆς Συμβάσεως τῆς Λωζάννης, δικαιώματα κυριότητος ἐπὶ τῶν Τουρκικῶν περιουσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγκατελείφθησαν ἐν Ἑλλάδι. Ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν ἐκ τῆς Συμβάσεως ταύτης ἐγὼ δὲν θὰ σκεφθῶ ὡς Σάϋλωκ ζητῶν τὸ δάνειον ἢ τὴν λίτραν κρέατος· θὰ σκεφθῶ ἄλλως. Τὸ προσφυγικὸν πρόβλημα θὰ ἀπαιτήσῃ μεγίστας θυσίας. Αἱ θυσίαι αὗται δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἐπιβαρύνουν τὸ σύνολον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ συνεπῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπωμεν σήμερον ὅτι τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐκ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης ἀξιοῦμεν νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἀμέσως. Θεωρῶ ὡς τὸ κυριώτερον μέσον διὰ τὴν λύσιν τοῦ προσφυγικοῦ ζητήματος τὴν λύσιν τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας ὅπως, ὅσον οἷόν τε τάχιστα, ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ νομοσχέδια διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀκτημόνων ἐντοπίων τε καὶ προσφύγων. Ἐφόσον δὲ ἐν τῇ λύσει τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος θὰ προσβάλωμεν καὶ τὰς ἰδιοκτησίας τὰς μεγάλας γενικῶς, προφανῶς προσβάλλομεν καὶ τὰς ἰδιοκτησίας τῶν γηγενῶν. Ἰδοὺ μία θυσία μεγάλη ἀπέναντι τῆς μικρᾶς θυσίας τὴν ὁποίαν ἐνδεχομένως θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποστῶμεν ἡμεῖς οἱ πρόσφυγες εἰς τὰ ἐκ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης δικαιώματα ἡμῶν. Προσέτι εἰς τὴν Σύμβασιν αὐτὴν ἀντίκειται σήμερον ἄλλος νόμος μεγάλου κοινωνικοῦ συμφέροντος: Ὁ νόμος τοῦ ἐνοικιοστασίου. Εἶναι προφανὲς ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς προβλέπει κυρίως τὴν προστασίαν τῶν ἀπόρων τάξεων, τοὐναντίον δὲ στερεῖ τοὺς ἰδιοκτήτας δικαιωμάτων τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἱερά. Εὐτυχῶς εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην δὲν ἠκούσθη καμμία φωνή, ὅπως καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν Τουρκικῶν ἀκινήτων ἐφαρμοσθῇ αὐστηρὰ ὁ νόμος τοῦ ἐνοικιοστασίου. Οἱ ἀγορεύσαντες ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λέγουν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐνώπιον δύο κοινωνικῶν ζητημάτων μεγάλου συμφέροντος τὰ ὁποῖα ἀλληλοσυγκρούονται. Διὰ τοῦτο θὰ προσπαθήσωμεν συμβιβαστικῶς νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα. Ὑπάρχει μία κατηγορία μισθώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μετὰ τὴν Σύμβασιν τῆς Λωζάννης, καὶ εἰς τὴν κατηγορίαν αὐτὴν ὑπάγονται καὶ μισθώσεις καταστημάτων. Αἱ μισθώσεις αὗται ἐγένοντο μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀπαγορευτικῆς διαταγῆς τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας. Προφανῶς, ἂν ἠθέλομεν κυρώσει τὰς μισθώσεις ταύτας μεταγενεστέρως, θὰ ὑπεθάλπομεν τὴν ἀνηθικότητα, διότι εἶναι γνωστοὶ οἱ ὅροι ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐγένετο διὰ διαφόρων ταχυδακτυλουργικῶν μέσων ἡ ἁρπαγὴ κτημάτων κλπ. Ἐπὶ τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως, κύριοι συνάδελφοι, εἶχεν ἐκδοθῇ μία λαμπρὰ διαταγὴ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Περιθάλψεως κ. Δοξιάδη, ὅπως γίνουν ἐπιτάξεις τοῦ ἡμίσεος τῶν Τουρκικῶν περιουσιῶν καὶ δοθῶσιν ἀμέσως εἰς τοὺς πρόσφυγας. Ἐὰν ἡ διαταγὴ ἐκείνη ἐφηρμόζετο καλῶς, θὰ εἶχεν ἐπέλθει ἔκτοτε μεγίστη ἀνακούφισις εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Δυστυχῶς ἐκ τῶν ἐπιταχθεισῶν τούτων περιουσιῶν τὸ μέγιστον μέρος διέφυγε. Δὲν θέλω νὰ κατηγορήσω οὐδένα δι’ αὐτοῦ. Ἐφόσον ἐκ τοῦ προχείρου ὑπολογισμοῦ ἑνὸς μηνὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐννόμου Τάξεως εὑρίσκομεν ὅτι συνελήφθησαν ἢ ἐξωντώθησαν περὶ τοὺς 1000 λησταί, εἶναι ἐνδεχόμενον ἄλλοι 1000 λησταὶ τῶν πόλεων νὰ ἀφήρπασαν τὸ μέγιστον μέρος τῶν τε κινητῶν καὶ ἀκινήτων ἐκείνων περιουσιῶν. Συνεπῶς θέλω νὰ εἴπω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζωμεν τὸ ζήτημα τόσον ἀπὸ τῆς πολιτικῆς του ἀπόψεως, ὅσον καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῆς πραγματώσεως τῶν ληφθησομένων μέτρων. Εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λύσωμεν αὐτὰς τὰς μισθώσεις ἢ μᾶλλον νὰ ἐξώσωμεν πάντας τοὺς ἐγκατασταθέντας μετὰ τὴν σύναψιν τῆς Συμβάσεως τῆς Λωζάννης.

§125ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτοὶ ποῦ θὰ πᾶνε;

§126Γ. ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ. Κύριε συνάδελφε, αὐτοὶ ἀφήρπασαν κάτι διὰ πράξεως ἀνηθίκου· δὲν ἐνδιαφερόμεθα διὰ τοὺς ἐπιτηδείους αὐτούς. Ἔχομεν τὴν ἄλλην κατηγορίαν τῶν μισθωτῶν, τῶν πρὸ τῆς Συμβάσεως τῆς Λωζάννης, οἱ ὁποῖοι καὶ προστατεύονται ὑπὸ τοῦ ἐνοικιοστασίου. Δι’ αὐτοὺς οὔτε ἡμεῖς οὔτε οὐδεὶς τῶν προσφύγων δύναται νὰ ἀξιώσῃ ποτὲ ὅπως ἐξωσθῶσιν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὁμολογουμένως στεροῦνται περιουσιῶν. Δὲν εἶναι σκέψις ἡμῶν νὰ λύσωμεν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα δημιουργοῦντες ἄλλους πρόσφυγας. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀποδεδειγμένως εἶναι εὔποροι, καὶ ἐκ τούτων εἶναι πολλοὶ οἵτινες εἶναι ἑκατομμυριοῦχοι, δύνανται βεβαίως νὰ ἐξωσθοῦν. Εἰς ἄλλα Κράτη, κύριοι συνάδελφοι, ὅπως εἰς τὴν Βουλγαρίαν, πᾶς εὔπορος ὑποχρεοῦται ὑπὸ τοῦ Κράτους νὰ κτίζῃ κατοικίαν, διότι οὕτως ἐξυπηρετεῖται τὸ κοινωνικὸν συμφέρον. Κατόπιν τῆς κατηγορίας τῶν εὐπόρων, θὰ εἶναι δυνατὸν εἰς ἐκείνους ἐκ τῶν μισθωτῶν οἵτινες ἔχουν ἀνετωτάτην ἐγκατάστασιν νὰ ἐπέλθῃ ποιός τις περιορισμός, οὕτως ὥστε νὰ παραμείνουν αὐτοὶ ὡς μισθωταὶ καὶ ταυτοχρόνως νὰ ἐξοικονομηθῶσι δύο τρία δωμάτια, ἀναλόγως τῆς κατοικίας, ὥστε νὰ στεγασθῇ καὶ μία προσφυγικὴ οἰκογένεια. Ἐὰν θέσωμεν αὐτὰς τὰς θεμελιώδεις γραμμάς, πρὸ παντὸς ἐὰν ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν Ἐπιτροπῶν, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ θὰ λυθῇ χωρὶς νὰ γεννηθῶσιν ὑπερβολικὰ παράπονα οὔτε ἐκ τῆς μιᾶς πλευρᾶς οὔτε ἐκ τῆς ἑτέρας. Λάβετε ὑπ’ ὄψει σας, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι τὰ ἐκ τῆς Συμβάσεως τῆς Λωζάννης δικαιώματα τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου εἶναι ὑπολείμματα δικαιωμάτων πολὺ μεγαλυτέρων, ἀλλὰ δὲν θέλομεν, ὅπως εἶπον καὶ προηγουμένως, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν νὰ φανῶμεν ἀπαιτητικοί. Ἐν πάσῃ περιπτώσει πρόκειται περὶ τῆς μόνης ἐλπίδος ἡ ὁποία συγκρατεῖ τὸν πρόσφυγα εἰς τὴν ζωήν. Εἰς τὸν συνοικισμὸν τῆς Τσιμπουνίτσης ἐντὸς ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους τὰ 37% τοῦ συνόλου τῶν προσφύγων ἀπέθανον. Εἰς τὸ κέντρον τῆς Θεσσαλονίκης ὁ τέως Γενικὸς Διοικητὴς διέταξεν ὅπως εἰς τὴν ταφὴν τῶν προσφύγων μὴ τηρῶνται αἱ περὶ ληξιαρχικῶν πράξεων διατυπώσεις τοῦ νόμου, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποθνησκόντων καθ’ ἑκάστην, οὐχὶ ἐξ ἐπιδημικῆς νόσου, ἀλλ’ ἐκ τῆς πείνης καὶ τῆς ἐξαντλήσεως, ἦτο τόσος ὥστε θὰ ἐδημιουργεῖτο μεγίστη ἀπόγνωσις εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον περὶ τῆς τύχης αὐτοῦ. Ὑπέστημεν ἀρκετὰ μεγάλην αἱμορραγίαν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ μέλλον νὰ χάνωμεν καὶ ἕνα μόνον ἄνθρωπον.

§127Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. ἐξ Ἐδέσσης πληρεξουσίου νομίζω ὅτι ἡ περαιτέρω συζήτησις παρέλκει, διότι διετύπωσε τόσον λογικὰ τὰς ἀξιώσεις τῶν προσφύγων, ὥστε νομίζω ὅτι προσήγγισεν εἰς τὸν συμβιβασμὸν ἐπαρκῶς. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἐγγραφῆ νὰ παραιτηθοῦν τοῦ λόγου των. Αἱ ἀπόψεις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αἱ ἑξῆς: Ὑπάρχει πραγματικῶς ἐξαιρετικὴ ἀνάγκη διατηρήσεως κατὰ διάφορον τρόπον τῶν κτημάτων τῶν ὑπὸ ἀνταλλαγήν, μολονότι οἱ ἐντόπιοι ἔχουσι κτήματα τὰ ὁποῖα ἀπὸ τὸ ἐνοικιοστάσιον δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι ἐντελῶς ἄδικον, ἐὰν καὶ τὰ Τουρκικὰ ὑπάγωνται εἰς τὰς αὐτὰς διατάξεις, διότι ὑπάρχουν ἔνοικοι Τουρκικῶν κτημάτων εὔποροι, δυνάμενοι νὰ εὕρουν εὐκόλως οἰκίας· ὑπάρχουν ἔνοικοι πληρώνοντες ἐλάχιστον ἐνοίκιον καὶ ὑπάρχουν ἔνοικοι δυνάμενοι νὰ ὑποβληθοῦν εἰς ὀλιγώτερον φόρον. Πρέπει καὶ εἰς τὰς τρεῖς ἀπόψεις αἱ ἀξιώσεις νὰ ἱκανοποιηθοῦν καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν εὔποροι νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις τοῦ ἐνοικιοστασίου καὶ ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχουν πληρώνοντες ἐλάχιστον ἐνοίκιον πρέπει νὰ καθορισθῇ νὰ πληρώνουν ἕνα λογικὸν ἐνοίκιον καὶ ἐκεῖ ὅπου εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σύμπτυξις νὰ γίνῃ.

§128ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Σύμφωνοι.

§129Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ παραχωρήσεις αὐταὶ καὶ εἶναι καὶ δίκαιαι. Δύο εἶναι αἱ λύσεις: Ἢ θὰ ὑπάρχῃ μία γνωμοδοτικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ ἐξακριβώνῃ τὰ κτήματα καὶ θὰ γνωμοδοτῇ ἐπὶ τῆς περιουσιακῆς καταστάσεως τῶν κατοίκων, περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς συμπτύξεως εἰς στενώτερον χῶρον. Θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ μία Ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἀντιπροσώπους πρόσφυγας καὶ ἐντοπίους, οἱ ὁποῖοι θὰ διατυπώσωσι τὸ νομοσχέδιον. Καθὼς δὲ πληροφοροῦμαι, ἡ ἀπόστασις δὲν ἀφίσταται...

§130ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἀπόστασις ἔγκειται εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς· δὲν πρόκειται νὰ λάβωμεν σήμερον μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ μείνουν ἀνεφάρμοστα· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν εἶναι νὰ λάβουν τὰ μέτρα ταχεῖαν ἐκτέλεσιν.

§131Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐκτέλεσις γίνεται δι’ ὡρισμένων ὀργάνων. Θέλετε νὰ ἀναθέσητε τὴν ἐκτέλεσιν εἰς ἰδιωτικὴν Ἐπιτροπὴν ἢ θέλετε κρατικὴν ἐκτέλεσιν; Κατὰ τὸ πρῶτον σύστημα, αἱ Ἐπιτροπαὶ θὰ εἶναι μικταί, ἡ δὲ ἐκτέλεσις θὰ ἐπαφίεται εἰς τὴν διοίκησιν. Οἱ κρατικοὶ ἀντιπρόσωποι θὰ λύουν τὴν διαφοράν, ἀφοῦ διαφωτίζωνται ὑπὸ τῶν πραγμάτων εἰς ἑκάστοτε ὡρισμένην περίπτωσιν καὶ θὰ ἀναλαμβάνουν πλήρη τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών των. Ἐὰν προτιμᾶτε τὸ ἕτερον σύστημα, τῆς μικτῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων μὲ ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν τῶν ἀποφάσεών της, δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν. Θὰ εἶναι αἱ ἀποφάσεις ἐκτελεσταί, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὁμολογήσητε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ μετέχωσιν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς αὐτὰς καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐντοπίων.

§132ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ μετεῖχον τῶν Ἐπιτροπῶν τέσσαρες πρόσφυγες καὶ δύο ἐντόπιοι. (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§133Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Κόρακα, μὴ θίγετε λεπτομερείας. Ὁμιλεῖτε περὶ προσφύγων· σταθῆτε νὰ συμφωνήσωμεν. Ὅταν σκεπτώμεθα περὶ τοιούτων πραγμάτων, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἡ πεποίθησις ὅτι ὑπάρχει ἡ διάθεσις ἢ ὁ σκοπὸς νὰ μὴ ἀδικηθῇ κανείς. Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ πεποίθησις, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὅλοι ἔχετε ἁπτὰ δείγματα ἂν ἀπὸ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο μέρος ὑπάρχει πρόθεσις ἀδικίας.

§134Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα ἀδικίας, ἀλλὰ συμφερόντων.

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω ὅτι, ἐνῷ τὸ πρᾶγμα διευθετεῖται καὶ ἐνῷ φθάνομεν εἰς τὸν λιμένα, ἐγείρεται θύελλα. Διὰ ποῖον λόγον;

§136Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς ἐζήτησα τὸν λόγον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§138Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἡ θυελλώδης ἐκδήλωσις τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι παρὰ ἀποτέλεσμα τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐννοηθῇ ὅτι εἰς βάρος τῶν προσφύγων ἐγένοντο ὄργια καὶ ὅτι τὰ κτήματα τῶν ἀναχωρησάντων ἐκ Θεσσαλονίκης Μουσουλμάνων ἐδόθησαν εἰς κάθε ἄλλον παρὰ εἰς πρόσφυγας. Εἶναι βεβαίως λυπηρόν, ἀλλ’ ἐδόθησαν καὶ εἰς στρατιωτικοὺς καὶ εἰς δημοσίους ὑπαλλήλους καὶ εἰς γηγενεῖς, ὥστε εὐνόητος καθίσταται ἡ παρατηρουμένη μεγάλη ἀγανάκτησις. Κύριε Πρόεδρε, παλαιὰ εἶναι ἡ κατάστασις αὐτή. Τὰ κτήματα αὐτὰ ἔμειναν κατ’ ἀρχὰς ἀδέσποτα. Ἐνομίσθη πραγματικῶς, ὅταν ἀνεχώρησαν οἱ Μουσουλμάνοι, ὅτι αὐτὰ δὲν θὰ περιήρχοντο εἰς κανένα, ἀλλ’ ὁποιοσδήποτε εἶχεν ἀνάγκην κτήματος ἠδύνατο καὶ νὰ τὸ καταλάβῃ. Αὐτὸ καὶ ἐγένετο, καὶ ὄχι μόνον ἐγένετο αὐτό, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἐδημιουργήθη κατάστασις ἀπαιτοῦσα νὰ ληφθῶσι μέτρα διὰ νὰ σταματήσῃ τὸ κακόν, ὅπερ κατέστη σκανδαλῶδες, εὑρέθημεν οἱ πάντες πρὸ θεάματος ἥκιστα τιμῶντος τὴν κρατικὴν ἐμφάνισιν, ὡς φαντάζονται ταύτην τὰ ἐν τοῖς χωρίοις κρατικὰ ὄργανα. Ἀνευρέθησαν δηλονότι ὄργανα τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα διὰ δωροδοκιῶν δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκόν των, καὶ ἀρνηθέντα νὰ ἐκτελέσουν τὴν σύμπτυξιν ἀφῆκαν ἀστέγαστον καὶ μέσα εἰς τοὺς δρόμους τὸν προσφυγικὸν κόσμον. Ἐρωτῶ λοιπόν: Εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔρχεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῶσι πράγματα γνωστὰ καὶ τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὸ παρελθόν, δὲν πρέπει νὰ ἀναζητηθῶσιν οἱ ὑπεύθυνοι καὶ νὰ τιμωρηθῶσιν, ὥστε ν’ ἀποκατασταθῇ καὶ ἡ πίστις εἰς τοὺς πρόσφυγας, οἱονδήποτε δὲ ψηφιζόμενον νομοθέτημα νὰ ἐμπνέῃ προκαταβολικῶς μείζονα ἐμπιστοσύνην διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προθέσεων τοῦ νομοθέτου καὶ τῆς Κυβερνήσεως; Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω, οὐχὶ πρὸς ἐπίδειξιν ρητορικῆς, ἀλλὰ διὰ νὰ διαφωτισθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Συνέλευσις.

§139Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅτι τὴν σημερινὴν κατάστασιν τὴν ἀντελήφθη ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις· καὶ ἐγὼ ὡσαύτως, ὅταν μετέβην εἰς Θεσσαλονίκην, ἤκουσα παράπονα καὶ διότι ἤκουσα παράπονα ἔδωκα ἐντολὴν νὰ γίνῃ Ἐπιτροπὴ ἐκ προσφύγων ἡ ὁποία νὰ παρακολουθῇ τὰ ζητήματα ταῦτα.

§140ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔγιναν αὐτά.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν ἐκ μέρους πολλῶν προσφύγων διετυπώθη ἡ ἀξίωσις νὰ μὴ γίνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ πρὶν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἐγὼ ὅμως ἔστειλα τὴν διαταγὴν λεπτομερειακῶς εἰς Θεσσαλονίκην. Ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα νὰ ὑποδείξωμεν αὐτὰ τὰ ὁποῖα καταγγέλλετε, ὅτι δηλαδὴ διατίθενται αὐθαιρέτως τὰ κτήματα τῶν ἀναχωρησάντων Μουσουλμάνων. Ἐὰν θέλητε νὰ λάβητε τὸν λόγον καὶ νὰ καταγγείλητε τοιαῦτα γεγονότα, ὁρίστε νὰ ὁμιλήσητε.

§142Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταγγείλω ἐκ νέου ἐγώ, διότι εἶναι γνωστὰ εἰς ὅλον τὸν κόσμον, μηδὲ τῆς Κυβερνήσεως ἐξαιρουμένης, τὰ διαπραχθέντα ὄργια.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν θέλετε νὰ προχωρήσωμεν, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, νὰ γίνῃ εἶτα αὐτὴ ἡ μικτὴ Ἐπιτροπή, ὥστε εἰς δύο ἡμέρας νὰ ἔχωμεν τὸν διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ.

§144ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Θόρυβος).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τακτοποιηθῇ ἡ συνεδρίασις πρὸ παντός. Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι νὰ καθίσουν. Ὅλα τὰ ἑδώλια εἶναι κενά. Οἱ δὲ μὴ πληρεξούσιοι νὰ ἐξέλθουν.

§146Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κανεὶς δὲν θέλει νὰ ἀμφισβητήσῃ τὴν εἰλικρίνειαν τῆς προθέσεως τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῆς ταχυτέρας στεγάσεως τῶν προσφύγων· ἀλλὰ πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τόσον μέγα καὶ τόσον περίπλοκον, ὥστε διὰ γνωμοδοτικῶν Συμβουλίων καὶ γνωμοδοτικῶν Ἐπιτροπῶν δὲν λύεται. Ἔχομεν πικρὰν πεῖραν.

§147Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ λυθῇ;

§148Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ πρόσφυξ — καὶ κανεὶς δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὸ ἀρνηθῇ — εἶναι ἕρμαιον τοῦ τελευταίου ὑπαλλήλου, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν εἰλικρίνειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὁ ὁποῖος ἀντελήφθη ἐπιτοπίως τὰ πράγματα, πῶς δυνάμεθα νὰ βασισθῶμεν ἐπὶ τῶν διοικητικῶν ὀργάνων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἔχουν καμμίαν θέσιν οἱ πρόσφυγες; Πρέπει νὰ μᾶς πιστεύσητε, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι εἰς τὸ Α αὐτοῦ.

§149ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ ποίων θὰ βασισθῆτε; Ἐπὶ τῶν προέδρων τῶν προσφυγικῶν ὀργανώσεων;

§150Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἐὰν ἀφήσητε ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς αὐτάς.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ μόνος τρόπος νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα εἶναι νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ γίνῃ ἡ Ἐπιτροπή. (Πολλοὶ πληρεξούσιοι ζητοῦν τὸν λόγον).

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δίδω τὸν λόγον εἰς κανένα. Θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, ἐφόσον εἶναι ἐγγεγραμμένοι. Ὁ κ. Ἀναστασιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§153Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν γενικὴν ἐπιθυμίαν ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν καὶ σᾶς ἀναθέσωμεν ὅπως καταρτίσητε μίαν μικτὴν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἐντοπίων καὶ προσφύγων πληρεξουσίων, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της τὸ ταχύτερον.

§154ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§155Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Πρόκειται νὰ θέσωμεν μίαν βάσιν.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι ἡ βάσις;

§157Γ. ΑΛΕΚΤΟΡΙΔΗΣ. Κατελήξαμεν εἰς ὡρισμένα συμπεράσματα. Αἱ διαφωνίαι μας περιορίζονται εἰς τὰ ἑξῆς: Πρῶτον κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνεται ἡ σύστασις τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ δεύτερον ποία ἡ δικαιοδοσία αὐτῶν. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν ὅπως αἱ Ἐπιτροπαὶ ἔχωσι δικαίωμα νὰ ἐκδίδωσιν ἀποφάσεις ἐκτελεστὰς παρὰ τῶν διοικητικῶν Ἀρχῶν. Δεύτερον ἐπιμένομεν ἐπὶ τοῦ σημείου, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ διοικητικὰ ὄργανα, διότι αὐτὰ δύνανται νὰ φατριάζουν — καὶ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα εἶναι γνωστόν —. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ζητοῦμεν ὅπως ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἀπαρτίζηται ἀπὸ πρόσφυγας.

§158ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§159Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις τὸ ἀποκρούει· ὄχι μόνον τὸ ἀποκρούει ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ καὶ νομίζει ὅτι δὲν κεῖται εἰς τὸ συμφέρον τῶν προσφύγων. Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ διαφωνία σας; Ἄν θέλετε νὰ ἀναπτύξητε τὴν διαφωνίαν σας, ὁρίστε ἀπὸ τοῦ βήματος. Αὐτό, κύριοι, δὲν προάγει τὸ προσφυγικὸν ζήτημα καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ τὸ δεχθῇ. Ἄν θέλετε ἐπ’ αὐτοῦ νὰ ὁμιλήσητε, ἠμπορεῖτε νὰ ὁμιλήσητε.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ καλέσω ὅλους τοὺς ἐγγεγραμμένους.

§161Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε. Ἤκουσα νὰ λέγεται ὅτι πρέπει ὄχι μόνον νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ οὗτος. Καὶ ἤκουσα ἐπίσης νὰ λέγεται ὅτι τὰ διοικητικὰ ὄργανα φατριάζουν. Ἐπειδὴ ὅλη αὐτὴ ἡ ἐξουσία συγκεντροῦται ἤδη εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ, παρακαλῶ νὰ δηλώσῃ πᾶς πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος ἔχει παράδειγμα ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τῆς Γενικῆς Διοικήσεως ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιολογῇ μομφὴν ἐπὶ φατριαστικῇ ἐνεργείᾳ, νὰ τὴν ἀναφέρῃ.

§162ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὅλος ὁ βίος τοῦ κ. Λάμπρου ἦτο φατριασμός.

§163Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Πῶς φρονεῖτε ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπὶ ἑνὸς τόσον λεπτοῦ ζητήματος νὰ ἐνασκήσῃ ὁ Γενικὸς Διοικητὴς ἀμερολήπτως τὰ καθήκοντά του καθ’ ὃν χρόνον διατελεῖ καὶ πολιτευόμενος Μακεδονίας, ὅπως ὁ ἴδιος διεκήρυξεν ἐπανειλημμένως εἰς συσκέψεις μετ’ αὐτοῦ; (Θόρυβος).

§164Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Ἡ ψυχή μου εἶναι ὑπεράνω πάσης διακρίσεως μεταξὺ ἐντοπίων καὶ προσφύγων.

§165Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν ὑπόμνησιν;

§166Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Μάλιστα, κύριε συνάδελφε.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διατί δὲν ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ περιμένητε;

§168Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε· ἐζήτησα τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν νὰ τῷ ὑπενθυμίσω κἄτι τι καὶ δὲν μὲ ἀφίνετε.

§169Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Ὁρίστε.

§170Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν μίαν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάμαμεν εἰς τὸ γραφεῖον αὐτοῦ παρόντος καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως κ. Γαρέζου, κατὰ τὴν ὁποίαν συζήτησιν, ἐκτὸς τοῦ ὅτι διαρκῶς ἐτόνιζεν «ἡμεῖς οἱ ἐντόπιοι, ἡμεῖς οἱ ἐντόπιοι», κατέληξεν εἰς τὸ τέλος νὰ εἴπῃ: «Κύρκο, αὐτὰ ἐμεῖς τὰ κρατοῦμε· νὰ ἡ Βουλή, νὰ πᾶτε νὰ τὰ πάρετε». Λοιπὸν πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς τὰ διοικητικὰ ὄργανα; (Θόρυβος).

§171Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ποῖος ἠξεύρει ποίους ἐκβιασμοὺς θὰ τοῦ ἐκάμνατε! (Θόρυβος καὶ ἀντεγκλήσεις).

§172Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§174Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Κύριοι πληρεξούσιοι, εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ἑνὸς κολοσσιαίου ζητήματος, τῆς ἐναρμονίσεως τοῦ γηγενοῦς πληθυσμοῦ καὶ τοῦ προσφυγικοῦ τοιούτου, ὁ ὁποῖος ἦλθε νὰ ἐγκατασταθῇ εἰς τὴν Μακεδονίαν. Γίνεται μία ἀναδημιουργία καὶ ἐννοεῖ ἕκαστος πόσον δύσκολος εἶναι ἡ ρύθμισις τῆς καταστάσεως αὐτῆς. Ἐγὼ ἄλλοτε εἰς μίαν ἐπιστημονικὴν συζήτησιν εἶχον εἰπεῖ ὅτι διὰ νὰ φθάσῃ εἰς καλὸν τέρμα ἡ ὑπόθεσις αὐτή, νὰ ἐγκατασταθοῦν οἱ πρόσφυγες, ἴσως πρέπει νὰ προβῶμεν μέχρι κηρύξεως ἐπιστρατεύσεως τῶν προσφύγων, καὶ ἤθελα μὲ τοῦτο νὰ εἴπω ὅτι ἀπαιτεῖται πειθαρχία. Ἀφοῦ ἡ πειθαρχία αὐτὴ δὲν δύναται νὰ γίνῃ στρατιωτικῇ μεθόδῳ, δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ διὰ τῆς παιδαγωγήσεως. Μὲ ἐπροκάλεσεν ὁ κ. Κύρκος ὅτι ἐγένετο μεταξὺ ἡμῶν μία συζήτησις εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Γενικῆς Διοικήσεως, τὴν ὁποίαν νομίζει ὅτι δύναται νὰ στρέψῃ ἐναντίον μου.

§175Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Ὄχι, καθόλου.

§176Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Συνεζητοῦμεν, κύριοι, περὶ τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τῆς ἐναρμονίσεως τῶν προσφύγων καὶ τῶν γηγενῶν καὶ ἐμείναμεν σύμφωνοι εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, πῶς δηλαδὴ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἀγροτικὴ ἐγκατάστασις καὶ πῶς ἡ ἀστικὴ ἐξοικονόμησις, διεφωνήσαμεν ὅμως εἰς ἓν πρᾶγμα. Ὁ κ. Κύρκος ἤθελε νὰ ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν ἰδέαν ὅτι οἱ πρόσφυγες, κύριοι τῆς καταστάσεως καὶ κύριοι τῶν ἐν Μακεδονίᾳ κτημάτων, κάμνουν δωρεὰν εἰς τοὺς γηγενεῖς, δηλαδὴ νὰ τοὺς ἐγκαταστήσουν εἰς μίαν γωνίαν τῆς Μακεδονικῆς γῆς. Εἶπον τῷ φίλῳ κ. συναδέλφῳ ὅτι, ἀφοῦ εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὸ τί πρέπει νὰ γίνῃ, πρέπει νὰ εἴμεθα σύμφωνοι καὶ εἰς τὸ διατί πρέπει νὰ γίνῃ τοῦτο, διότι, ὅταν ἐμπνέετε σεῖς τὴν ἰδέαν εἰς τοὺς πρόσφυγας ὅτι εἶναι δωρηταὶ ἐκεῖνοι καὶ οἱ ἄλλοι προστατευόμενοι, προσφέρετε κακὴν ὑπηρεσίαν (Χειροκροτήματα). Ἐὰν ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος, ὁ ὁποῖος ἐπιθυμεῖ νὰ ζήσῃ ἀγαπημένος, ἀναχωρήσῃ ἀπὸ τὴν ἐσφαλμένην αὐτὴν ἰδέαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποβοηθηθῇ τὸ ἔργον τῆς καλῆς καὶ συμφερούσης ἐγκαταστάσεως. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω τῷ κ. Κύρκῳ ὅτι οἱ γηγενεῖς δὲν δέχονται ἐλεημοσύνην, δωρεάν, ἀλλὰ εἶναι ἰδίῳ δικαίῳ ἐγκατεστημένοι; (Θόρυβος). Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκτὸς τοῦ κ. Κύρκου προκαλῶ πάντα πληρεξούσιον πρόσφυγα νὰ μοὶ δηλώσῃ ἂν πάντοτε ἡ συνεργασία μας δὲν ὑπῆρξε θερμὴ καὶ εἰλικρινής, ἂν πάντοτε δὲν ἐκάμαμεν κοινὴν προσπάθειαν διὰ νὰ φέρωμεν λύσιν ἁρμόζουσαν καὶ συμβιβαστικήν. Προκαλῶ πάντα εὑρισκόμενον ἢ γνωρίζοντα κάποιον ἀπόντα, ὁ ὁποῖος διεφώνησε μαζί μου, διότι σᾶς εἶπον καὶ πρωτύτερα ὅτι ἡ ψυχή μου εὑρίσκεται ὑπεράνω τοῦ χαμηλοῦ ἐπιπέδου νὰ κάμῃ διάκρισιν μεταξὺ γηγενῶν καὶ προσφύγων. Ἐγώ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω καὶ ἓν παράπονον ἐναντίον τοῦ κ. Κύρκου ὡς συναδέλφου. Κατόπιν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, ἐξερχόμενος τοῦ γραφείου μου, εἶπεν ἐνώπιον τῶν εὑρισκομένων εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ ἰδιαιτέρου μου, ὅτι «μὲ τὸν τρόπον, μὲ τὸν ὁποῖον ὁμιλεῖ καὶ αὐτός, γρήγορα θὰ φύγῃ».

§177ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἤμην παρών.

§178Ι. ΒΑΛΑΛΑΣ (Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας). Ἐρωτῶ ἂν ἦτο λεπτότης αὐτὴ ἐκ μέρους τοῦ κ. συναδέλφου, διότι καὶ ἐγὼ πολιτευόμενος εἶμαι καὶ νομίζω ὅτι εἶχον δίκαιον. Ἦτο ὀρθὸν ἐξερχόμενος τοῦ γραφείου μου νὰ θελήσῃ νὰ εἴπῃ αὐτά; Ἦτο προσωπικὸν ζήτημα μεταξύ μας καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ καταδεχθῇ νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτην ἀπειλὴν ἐνώπιον τοῦ κόσμου εἰς τὸν προθάλαμόν μου. Καυχῶμαι, κύριοι, ὅτι συνειργάσθην ἐν πάσῃ ἁρμονίᾳ μὲ τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι εἶναι πρόσφυγες, διότι πάντοτε ἐζήτουν τὸ ὀρθὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν.

§179Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ ζητήματος.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§181Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Λυποῦμαι, κύριοι πληρεξούσιοι, διότι παρακαίρως καὶ καθ’ ὃν χρόνον συζητεῖται τὸ πρῶτον νομοθετικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον κατόπιν ἑξαμήνου λειτουργίας τῆς Συνελεύσεως, εἰσήχθη ἐνώπιον αὐτῆς, ἀφορῶν τὸ προσφυγικὸν ζήτημα, ἐδημιουργήθη, παρακαίρως, λέγω, τὸ προσωπικὸν ζήτημα μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ Μακεδονίας, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ διὰ νὰ τεθῶσι τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των· διότι ἀναμφισβητήτως μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν των. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἀνῆλθον διὰ νὰ ἐπισκεφθῶ τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν ἦτο ὁ ἑξῆς: Οἱ πρόσφυγες Βερροίας εἶχον ἀπευθυνθῆ εἰς τὴν Προσφυγικὴν Συνομοσπονδίαν καὶ κατήγγειλαν ὅτι ὁ Γενικὸς Διοικητὴς Μακεδονίας διέταξε τὸν Ὑποδιοικητὴν νὰ καλέσῃ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ καὶ νὰ τῷ εἴπῃ αὐτὸ καὶ αὐτὸ προκειμένου περὶ ζητήματος τῆς διανομῆς τῶν γαιῶν. Ἐκ τῆς λύσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ὑπεδείκνυεν ὁ Γενικὸς Διοικητὴς πρὸς τὸν Ὑποδιοικητὴν Βερροίας, οἱ πρόσφυγες προφανῶς ἔβγαινον ζημιωμένοι. Κατόπιν τούτου ἀνελάβομεν μετὰ δύο συναδέλφων, τῶν κ.κ. Ἰασονίδου καὶ Πασαλίδου, καὶ εἴδομεν τὸν κ. Γενικὸν Διοικητήν, ἐπειδὴ δὲ ἦτο ἀργὰ μετέβην τὴν ἑπομένην πρὸς συνάντησίν του. Εἶπον εἰς τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν ὅτι «δὲν ἀνέμενον νὰ ἀναμιγνύεσθε εἰς ζητήματα ἐποικισμοῦ, ἐφόσον ὑπάρχει ἡ Γενικὴ Διοίκησις τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἡ ὁποία ἔχει ὅλην τὴν ἁρμοδιότητα εἰς τὰ ζητήματα αὐτά. Δεύτερον δὲν σᾶς ἔκαμεν ἐντύπωσιν τὸ γεγονός, ὅτι οἱ παραπονούμενοι ἐντόπιοι φυσικώτερον θὰ ἦτο νὰ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἐποικισμοῦ, ἡ ὁποία διὰ πᾶν ἄλλο δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ πλὴν τῆς μεροληψίας ὑπὲρ τῶν προσφύγων; Δὲν θὰ ἦτο λοιπὸν φυσικώτερον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἀπευθυνθῶσιν εἰς τὸν ὑπάλληλον τοῦ Ἐποικισμοῦ ἢ εἰς τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐποικισμοῦ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εὕρισκον τὸ δίκαιόν των ἐπιτοπίως;» Εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο ὁ κ. Γεν. Διοικητὴς οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ ἀντείπῃ, ἀπομείνας κυριολεκτικῶς ἄναυδος. Ἀλλ’ ἵνα τὸ διευκολύνω καὶ πάλιν τῷ ἐπρότεινα νὰ παραπέμψωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Γενικὴν Διεύθυνσιν Ἐποικισμοῦ. Αὐτὰ εἶπον εἰς τὸν κ. Γενικὸν Διοικητήν. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ μεταβῶμεν τὸ ἀπόγευμα τῆς ἰδίας ἡμέρας, ἵνα ἐπὶ τόπου ἐξετάζοντες τὰ πράγματα δώσωμεν ἑκάστῳ τὸ δίκαιον. Ἐπῆγα, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀνωμαλίας ἡ ὁποία ἐπαρουσιάσθη ἐκείνην τὴν ἡμέραν λόγῳ τῆς ἐπαπειλουμένης ἀπεργίας τῶν ἐργατῶν, ὁ κ. Γ. Διοικητὴς δὲν ἦλθε καὶ οὕτως ἐματαιώθη ἡ μετάβασίς μας. Ἐπῆγα τὴν ἑπομένην καὶ ἐμείναμεν καὶ πάλιν σύμφωνοι νὰ κληθῇ καὶ ὁ Ὑποδιοικητὴς καὶ οἱ ἁρμόδιοι ἐπισήμως εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον διὰ νὰ συνεννοηθῶμεν. Ὁ κ. Γ. Διοικητὴς ἦτο ἀπησχολημένος καὶ ἐματαιώθη καὶ τοῦτο. Ἐμείναμεν ἐκ τρίτου σύμφωνοι νὰ συναντηθῶμεν τὸ ἀπόγευμα παρόντος τοῦ ἀναπληρωτοῦ τοῦ Γ. Διευθυντοῦ Ἐποικισμοῦ διὰ νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα· καὶ τὸ ἀπόγευμα ὅμως δὲν κατωρθώθη ἡ συνάντησις. Ἐγὼ ἔφυγα καὶ αἱ διαμαρτυρίαι ἐξηκολούθουν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀπογευματινὴν συνάντησιν ἠγέρθη συζήτησις μεταξύ μας, διότι δύο ἡμέρας πρότερον συνήρχετο ἐν Θεσσαλονίκῃ ἔκτακτον Παμπροσφυγικὸν Συνέδριον. Σημαίνει δὲ τοῦτο Συνέδριον εἰς τὸ ὁποῖον παρίσταντο 550 ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐκ Μ. Ἀσίας καὶ Θράκης προσφυγικοῦ κόσμου. Λοιπὸν εἰς τὸ Συνέδριον αὐτὸ ὁ προσφυγικὸς κόσμος κατήγγειλεν ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης οὐδὲν μέτρον εἶχε ληφθῆ πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεώς του. Τουτέστιν, οἱ ἀγρόται, ὅσον καὶ οἱ ἀστοί, διετύπωσαν ἐντόνους διαμαρτυρίας. Πολλοὶ δὲ ἐξεφράσθησαν, δύναμαι νὰ εἴπω, ὄχι μετὰ τοῦ προσήκοντος σεβασμοῦ προκειμένου περὶ τοῦ προσώπου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· καὶ τοῦτο δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι καὶ οἱ κυβερνητικοὶ συνάδελφοι.

§182ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐξεφράσθη ἀσεβῶς κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πολιτευόμενος κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τὸν ὁποῖον δὲν ἔχρισεν ἀντιπρόσωπόν του ὁ προσφυγικὸς κόσμος. (Θόρυβος).

§183Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Σᾶς εἶπον λοιπὸν ὅτι τινὲς ἐξεφράσθησαν ὄχι εὐλαβῶς κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ Συνέδριον αὐτὸ ἡμεῖς οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἀντιπολιτευόμενοι, διότι διιστάμεθα πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὶν ἀκόμη γίνῃ Κυβέρνησις, ἡμεῖς λοιπὸν ὄχι μόνον δὲν ἠθελήσαμεν νὰ καλλιεργήσωμεν τὸ αἴσθημα αὐτό, ἀλλ’ ἀντετάχθημεν μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν διεθέτομεν καὶ ἐθέσαμεν ὅλον τὸ γόητρον καὶ ὅλον τὸ κῦρος, τὸ μικρὸ ἢ τὸ μεγάλο, τὸ ὁποῖον εἴχομεν, διὰ νὰ περιορίσωμεν τὸν προσφυγικὸν κόσμον καὶ νὰ τοῦ ἐμπνεύσωμεν διάθεσιν μᾶλλον διαλλακτικήν. Μετὰ δύο λοιπὸν ἡμέρας ἐγένετο ἡ συνάντησις μὲ τὸν κ. Γενικὸν Διοικητὴν καὶ μοῦ εἶπεν: «Αὐτὰ τὰ πράγματα λέγετε σεῖς εἰς τὸν προσφυγικὸν κόσμον διὰ νὰ τὸν ἐξεγείρητε;». Καὶ ἐγὼ τῷ ἀπήντησα: «Δὲν ἐπεριμέναμεν ἀπὸ σᾶς, κ. Γενικὲ Διοικητά, δύο ἡμέρας μετὰ τὰς προσπαθείας τὰς ὁποίας κατεβάλαμεν ἔναντι τοῦ κόσμου τῶν προσφύγων, νὰ ἔλθητε νὰ μᾶς εἰπῆτε αὐτά», καὶ ἠγέρθη ἡ συζήτησις. Ἐγὼ ἐπέμενα ὄχι ὅτι ἔκαμναν δωρεάν· αὐτὴν τὴν λέξιν ἐγὼ δὲν εἶπον. Ὁ κ. Γενικὸς Διοικητὴς εἶπεν ὅτι οἱ πρόσφυγες, καὶ μάλιστα ἐκ τῶν προσφύγων οἱ δικαιούμενοι, εἰς τοὺς ὁποίους δικαιωματικῶς πρέπει νὰ περιέλθωσιν αἱ περιουσίαι, διότι ὅλοι οἱ πρόσφυγες δὲν δικαιοῦνται, δικαιοῦνται ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐγκατέλειψαν περιουσίας νὰ πάρουν περιουσίας ἐδῶ. Εἶπον λοιπὸν ἐγὼ ὅτι οἱ πρόσφυγες ὑφίστανται διπλῆν ἀδικίαν, διότι δὲν γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν προσφύγων τῶν δικαιουμένων καὶ μή, καὶ κατόπιν θέτουσιν αὐτοὺς ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μὲ τοὺς ἐντοπίους. Αὐτὴ ἦτο ἡ συζήτησις καὶ ὡς συμπέρασμα προέκυψεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον πρότερον.

§184Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ζήτημα ἦτο ζήτημα προσωπικόν· ἡμᾶς μᾶς ἐνδιαφέρει τὸ νομοσχέδιον. Ὑποστηρίζετε ὅτι πρέπει τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἔχουν οἱ πρόσφυγες, ἀλλὰ οἱ πρόσφυγες εἶναι οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἔχουν καὶ δικαστικὴν σημασίαν. Ἡ ἄποψις αὐτὴ εἶναι ἄποψις ἡ ὁποία δικαιολογεῖ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Γενικοῦ Διοικητοῦ καὶ νὰ μᾶς εἴπητε πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν νὰ ἔχουν οἱ ἐνδιαφερόμενοι τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ δικαστικὴν σημασίαν.

§185Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μᾶς ὑποδείξητε σεῖς κατὰ τίνα τρόπον τὰ συμφέροντα τῶν προσφύγων, τὰ ὁποῖα ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ προστατεύωνται, θὰ προστατεύωνται χωρὶς νὰ γίνῃ δεκτὴ αὐτὴ ἡ λύσις.

§186Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. πληρεξουσίου ἀποδεικνύει ὅτι ὅλαι αἱ παρατηρήσεις δὲν ἦσαν βάσιμοι προκειμένου περὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐμείναμεν ὅλοι σύμφωνοι, καὶ σεῖς μὲ δύο ἄλλους συναδέλφους ἀντιτίθεσθε καὶ δὲν συμφωνεῖτε εἰς θεμελιώδη ζητήματα καὶ ἀποδεικνύετε ὅτι θέλετε νὰ ὑπάρχῃ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ὁποίαν τὴν πλειοψηφίαν νὰ ἔχουν οἱ πρόσφυγες. Νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ παρατήρησις δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὑποστηριχθῇ, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ ἀποδεκτή. Διότι, ἂν γίνεται δεκτὸν νὰ μετάσχωσι τῆς Ἐπιτροπῆς πρόσφυγες τὴν πλειοψηφίαν ἀποτελοῦντες, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ θεωρηθοῦν ὡς μεροληπτικαὶ αἱ ἀποφάσεις τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν. Αἱ Ἐπιτροπαὶ αὗται ὀφείλουν νὰ εἶναι συγκεκροτημέναι ἀπὸ πρόσφυγας καὶ ἀπὸ ἀνωτέρους δημοσίους ὑπαλλήλους, εἰς τρόπον ὥστε ἡ πλειοψηφία νὰ μὴ εἶναι οὔτε μὲ τὸ μέρος τῶν προσφύγων οὔτε μὲ τὸ μέρος τῶν ἐντοπίων. Ἔχω τὴν ἰδέαν, κύριε συνάδελφε, ὅτι οἱ πρόσφυγες δὲν θὰ ὑποστηρίξωσι πάντοτε τὰς ἀπόψεις τῶν προσφύγων, οὔτε οἱ ἐντόπιοι τῶν ἐντοπίων καὶ οὕτω θὰ ὑπάρχῃ ἡ ἐγγύησις ὅτι θὰ εἶναι ἀμερόληπτοι αἱ ἀποφάσεις καὶ εὐκόλως θὰ γίνῃ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν. Αὐτὰ τὰ πράγματα νομίζω ὅτι εἶναι ἀκλόνητα καὶ θέλω νὰ ἀκούσω ποῦ στηριζόμενοι σεῖς τὰ ἀποκρούετε. Ἡ ἐπιθυμία μου, κύριε Κύρκο, δὲν σᾶς τὸ ἀποκρύπτω, ἦτο διὰ τὴν ἔννοιαν μιᾶς τιμωρίας. Διότι ἤθελον ἀπὸ τὸ βῆμα ἐκεῖνο νὰ προσπαθήσητε νὰ δικαιολογήσητε μίαν ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον γνώμην.

§187Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Πλήρως δεδικαιολογημένην· διότι, ὅταν ὑπάρχουν 4 πρόσφυγες καὶ 4 ἐντόπιοι, ἠξεύρετε τί θὰ γίνῃ; Οἱ 4 πρόσφυγες θὰ ἀναιροῦν τὴν ὕπαρξιν τῶν 4 ἐντοπίων καὶ τ’ ἀνάπαλιν.

§188Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Λάθος ἔχετε.

§189Α. ΠΑΠΑΔΑΤΟΣ. Ἐφόσον διεπιστώθη τὸ γεγονὸς ὅτι αἱ διαθέσεις τῶν προσφύγων πληρεξουσίων θὰ εἶναι ἐχθρικαὶ ἀπέναντι τοῦ γηγενοῦς στοιχείου, νομίζω ὅτι περιττεύει πᾶσα συζήτησις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ γίνῃ εἶναι νὰ καταρτισθῇ μία Ἐπιτροπὴ πρὸς διακανονισμὸν τοῦ ζητήματος. Ὀφείλει ἐπίσης νὰ γνωσθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔλαβον τηλεγράφημα προσφύγων ἐκ Καβάλλας, οἱ ὁποῖοι μοῦ ἐξέφρασαν ὅτι ἐπιθυμία τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου εἶναι νὰ μὴ ἔλθωσιν εἰς σύγκρουσιν μὲ τοὺς γηγενεῖς πληθυσμούς.

§190Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἔληξε καὶ παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν καὶ νὰ καταρτισθῇ ἡ μικτὴ Ἐπιτροπή.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ καὶ ἄρθρον καὶ σύνολον συζήτησιν). Διακόπτομεν διὰ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς 10.30′ μ.μ. (Ὥρᾳ 9.15′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 11 μ.μ.).

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς ἐν Σάμῳ, Χίῳ καὶ Θάσῳ ἰσχυούσης φορολογίας τοῦ ἐλαίου τῆς καταβαλλομένης ἐν τοῖς ἐλαιοτριβείοις διὰ τῆς ἐν τοῖς τελωνείοις καταβαλλομένης τοιαύτης κλπ.».

§193Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἔχῃ γενικὴν ἔννοιαν, ὄχι μόνον διὰ τὴν Χίον, Σάμον κλπ., ἀλλὰ δι’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Διατί νὰ γίνεται αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις, εἰς ἄλλα μέρη νὰ καταβάλλεται ὁ φόρος εἰς τὰ ἐλαιοτριβεῖα καὶ εἰς ἄλλα εἰς τὰ τελωνεῖα; Τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν Ἤπειρον παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἡ ἰδία μέριμνα.

§194Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναβληθῇ αὐτό.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. — Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως ψηφίσματος «περὶ ἑρμηνείας τῆς ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1922 ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως περὶ ἀποκαταστάσεως εἰς τὰς θέσεις τῶν τῶν παρανόμως ἀπομακρυνθέντων μονίμων ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς». (Ἀναγινώσκεται ἡ πρότασις).

§196Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νὰ περιληφθοῦν καὶ οἱ κλητῆρες.

§197Κ. ΓΚΟΤΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄν λείψῃ ἡ λέξις «ἀποδοχῶν», εἰς ὅλα τὰ ἄλλα εἶμαι σύμφωνος.

§198Σ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Βεβαίως· θὰ ἀπετέλει καὶ ἐξαίρεσιν ἐν σχέσει μὲ ὅλους τοὺς ἄλλους ὑπαλλήλους.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§200Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἡ Ἐπανάστασις, σύμφωνα μὲ τὴν ἐπαγγελίαν τὴν ὁποίαν εἶχε δώσει νὰ μὴ ταχθῇ μὲ καμμίαν ἐκ τῶν πολιτικῶν μερίδων ὅταν ἦλθεν ἐνταῦθα, εὗρε τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ ἑνὸς καθεστῶτος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τοὺς δὲ ὑπαλλήλους τοῦ ἄλλου καθεστῶτος ἐκτὸς ὑπηρεσίας ἀπολελυμένους. Τότε ἐσκέφθη καὶ παρήγγειλεν εἰς τὴν πρώτην Κυβέρνησιν τὴν Ἐπαναστατικὴν νὰ ἐκδώσῃ Νομοθετικὸν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου, χωρὶς νὰ ἀπολυθῶσιν οἱ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εὑρισκόμενοι ὑπάλληλοι, νὰ ἐπανέλθωσι καὶ πάντες οἱ ἀπολελυμένοι· ἀπὸ κοινοῦ δὲ κατόπιν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μίαν ἐκκαθάρισιν καὶ μίαν διαβάθμισιν δι’ Ἐπιτροπῆς ἐξ αὐτῶν τούτων τῶν ὑπαλλήλων ἀπαρτιζομένης καὶ ἐκλεγομένης ἐξ αὐτῶν τῶν ἰδίων ὑπαλλήλων. Καὶ ἐξεδόθη τὸ ἀπὸ 5 Νοεμβρίου 1922 Νομοθετικὸν Διάταγμα. Παρετηρήθη ὅμως κατόπιν ὅτι ὑπῆρχε μία τάξις ὑπαλλήλων μὴ ὑπαγομένη εἰς οὐδὲν Ὑπουργεῖον καὶ αὕτη ἦτο ἡ τῶν ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ δι’ αὐτοὺς προσέτι ὑπῆρχε καὶ ἕτερον κώλυμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ λυθῇ διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος, ὅτι τὰ τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν εἶχον κανονισθῆ ὑπὸ τῆς Γʹ Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ ἑπομένως ἀπῃτεῖτο Ἐπαναστατικὴ πρᾶξις καὶ οὐχὶ Νομοθετικὸν Διάταγμα πρὸς μεταρρύθμισιν ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀκόμη ἀπῃτεῖτο Ἐπαναστατικὴ πρᾶξις, διότι ἡ Βουλή, κατόπιν τῆς διαλύσεως τῆς Συνελεύσεως, ἔμενεν ἄνευ Προέδρου καὶ συνεπῶς ἔπρεπε κάποιος νὰ διευθύνῃ τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἐπανάστασις τότε δι’ Ἐπαναστατικῆς πράξεως δημοσιευθείσης εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως ἐκανόνισε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ διὰ τῆς αὐτῆς πράξεως ἀνέθεσεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκπληροῖ καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς ἐκλογῆς τῆς νέας Συνελεύσεως. Διὰ τῆς πράξεως ἐκείνης ἐσκοπεῖτο νὰ γίνῃ καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ὅ,τι ἐγένετο καὶ εἰς τὰς ἄλλας δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ οὐδὲν πλέον ἢ ἔλαττον. Τὸ ὑπ’ ὄψιν σχέδιον ψηφίσματος ἐὰν ψηφισθῇ ὡς ἔχει, οἱ ὑπάλληλοι τῆς Βουλῆς θὰ ἐδικαιοῦντο ἀποδοχῶν κατὰ τὴν διάρκειαν κατὰ τὴν ὁποίαν ἦσαν, ἔστω καὶ παρανόμως, ἀπολελυμένοι καὶ θὰ ἀπετέλει τοῦτο μίαν διάκρισιν ἀπέναντι ὅλων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, καθόσον τότε ἐλήφθη τὸ μέτρον οὐδεὶς νὰ ἀπεζημιωθῇ διὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν ἦτο ἐκτὸς ὑπηρεσίας, νὰ ἀνακτήσουν ὅλα τὰ ἄλλα δικαιώματα συντάξεως, χρόνου πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ μισθοῦ, ἀλλ’ ὄχι ἀποδοχὰς διὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον. Ἑπομένως φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ σχεδίου ψηφίσματος ἡ λέξις «ἀποδοχαί». Ἐπίσης νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ὁλόκληρος ἡ δευτέρα παράγραφος, διότι αὕτη προβλέπει περὶ μὴ μονίμων ὑπαλλήλων, ἐνῷ τότε ἐλήφθη ἀπόφασις διὰ τοὺς μονίμους μόνον ὑπαλλήλους, διότι ἦσαν χιλιάδες ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ., καὶ ὅλοι αὐτοὶ αὔριον θὰ ζητήσουν δικαιώματα, διότι κακῶς ἀπελύθησαν καὶ θὰ ζητοῦν ὅτι πρέπει νὰ ἐπανέλθουν καὶ πάρουν τοὺς μισθούς των. Ὥστε θὰ παρακαλέσω νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τὰ δύο αὐτὰ σημεῖα τὸ ὑπὸ κρίσιν ψήφισμα.

§201Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐκθέσητε δυνάμει τίνος νομικοῦ δικαίου εἶναι δυνατὸν νὰ φροντίζῃ μία Συνέλευσις δι’ ὑπαλλήλους οἱ ὁποῖοι ἔχουν μεγάλον μισθὸν καὶ νὰ παρορᾷ ὑπαλλήλους ἔχοντας μικρὸν μισθόν.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Ὑπάρχει ἓν ψήφισμα τῆς Ἐπαναστάσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπανῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν οἱ παρανόμως ὑπὸ τοῦ προσωρινοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως παυθέντες μόνιμοι ὑπάλληλοι, λέγει δὲ τὸ ψήφισμα ὅτι ἐπανέρχονται οὗτοι ἀφ’ ἧς παρανόμως ἀπεμακρύνθησαν. Ἐγεννήθη ἀμφιβολία ἂν δικαιοῦνται ἀποδοχῶν κατὰ τὰς γενικὰς διατάξεις, ἐφόσον θεωροῦνται παρανόμως ἀπομακρυνθέντες. Διὰ νὰ ἀρθῇ ἡ ἀμφιβολία αὕτη προτείνεται τὸ ὑποβαλλόμενον ψήφισμα. Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κλητῆρας, οὗτοι δὲν εἶναι μόνιμοι καὶ δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Ἐπαναστάσεως· ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ περιληφθοῦν καὶ ἐδῶ, ἀλλὰ δύνανται νὰ ἀποτελέσουν ἀντικείμενον νέου νομοθετικοῦ μέτρου. Διὰ τοὺς ὑπαλλήλους, ἐὰν δεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Γονατᾶ, τότε πρέπει ἀντὶ τῶν «ἀποδοχῶν» νὰ θέσωμεν «τὴν ἐπαύξησιν τῶν ἀποδοχῶν». Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον ἐδάφιον, δίδω τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐν γένει μονίμων ὑπαλλήλων, ἀλλὰ περὶ ὑπαλλήλων ἀπολυθέντων παρανόμως καθ’ ὃν χρόνον ἐστρατεύοντο, διότι καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς προβλέπει ὅτι οἱ διανύοντες θητείαν δὲν ἀπολύονται. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν ἂν δέχεται τὰς τροπολογίας τοῦ κ. Γονατᾶ.

§203ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνεπῶς τὸ ψήφισμα διατυποῦται οὕτως: «Ἡ ἔννοια τῆς ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1922 ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922, δημοσιευθείσης εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 231 τῆς 12 Νοεμβρίου 1922 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπομακρυνθέντων ὑπαλλήλων τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Βιβλιοθήκης αὐτῆς, εἶναι ὅτι ἡ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἀποκατάστασις αὐτῶν λογίζεται ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐγένετο ἡ παράνομος αὐτῶν ἀπομάκρυνσις, διά τε τὴν σύνταξιν, τὴν ἐπαύξησιν τῶν ἀποδοχῶν καὶ τὴν προαγωγήν των, ἄνευ ὅμως ἀποδοχῶν διὰ τὸν χρόνον καθ’ ὃν διετέλεσαν ἐκτὸς ὑπηρεσίας». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1242 περὶ διοικήσεως τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος.

§205Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐβροντοφώνησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὅτι ὑπάρχει ἀπόλυτος ἀνάγκη ἀναδιοργανώσεως, ἀναμορφώσεως καὶ ἐξυγιάνσεως τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἐν γένει συστήματος καὶ ὑπεστήριξεν ὅτι διὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντων σχεδίων νόμων θὰ ἐπετυγχάνετο τελείως ἡ ἐξυγίανσις καὶ ἡ ἀναμόρφωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ἀρχομένη ἀπὸ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν θὰ ἐξικνεῖτο μέχρι τῆς ἀνωτάτης, δηλαδὴ μέχρις αὐτῶν τῶν πανεπιστημιακῶν σπουδῶν. Καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξυγίανσιν τῶν πανεπιστημιακῶν σπουδῶν ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὸ ταχύτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἱδρύεται ἐν Θεσσαλονίκῃ νέον φλογερὸ καμίνι, ὅπερ κατ’ ἀνάγκην θὰ εἶναι κομμένο ἐπάνω εἰς τὰ ἀχνάρια τοῦ ὑπάρχοντος ἤδη τοιούτου ἐν Ἀθήναις. Σᾶς βεβαιῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι τοιοῦτον τρόπον ἀναδιοργανώσεως τῶν ἀνωτάτων ἡμῶν σπουδῶν δὲν ἐπερίμενα ἀπὸ τὸν παλαιὸν φίλον καὶ καλὸν συνάδελφον κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν. Ἐνόμιζον αὐτὸν ριζοσπαστικώτερον καὶ ἐπερίμενα παρ’ αὐτοῦ πρὶν ἢ σκεφθῇ περὶ ἱδρύσεως νέων πολυτελεστάτων Πανεπιστημίων, ὅτι θὰ εἰσήρχετο ἐντὸς τοῦ ὑπάρχοντος ἤδη τοιούτου καὶ θὰ ἐξήταζε πῶς διοικεῖται τοῦτο, ποῦ σπαταλᾶται ἡ μεγάλη αὐτοῦ περιουσία, πῶς ἐνεργοῦσι τὰ διάφορα αὐτοῦ Νοσοκομεῖα καὶ παραρτήματα, πῶς ἐκλέγονται οἱ καθηγηταὶ αὐτοῦ καὶ ποῖος ὁ βαθμὸς εἰς ὃν ἔφθασεν ἡ συναλλαγὴ ἐντὸς τοῦ ἱδρύματος τούτου. Μετὰ δὲ τὴν μελέτην πάντων τούτων τῶν ζητημάτων, ὅτι θὰ ἐκάλει εἰς ἀπολογίαν πάντας τοὺς ὁπωσδήποτε μεταβαλόντας τὸν οἶκον τοῦ Κυρίου εἰς οἶκον ἐμπορίου καὶ θὰ ἐλάμβανε τὰ ἀπαραίτητα μέτρα ὅπως ἀνυψώσῃ τὸ ἀνώτατον τοῦτο ἵδρυμα εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν. Ἀλλὰ περὶ πάντων τούτων ἐπιφυλασσόμεθα νὰ λάβωμεν τὸν λόγον ἐν ἐκτάσει ὁπόταν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς θὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως τὸ περίφημον αὐτὸ νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως νέου ἐν Θεσσαλονίκῃ Πανεπιστημίου. Καὶ ἤδη ἂς ἐξετάσωμεν τὰ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργός, τὰ ἀφορῶντα τὴν Μέσην καὶ Κατωτέραν ἐκπαίδευσιν καὶ ἂς ἴδωμεν ἂν δι’ αὐτῶν ἐπιτυγχάνεται ἡ ἐπὶ τοσοῦτον διαλαληθεῖσα ἀναδιοργάνωσις τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν συστήματος. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1212 ἀφορᾷ τὸ διοικητικὸν μέρος τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ προβλέπει ταξίδια τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων ἐπὶ τριάκοντα τοὐλάχιστον ἡμέρας ἐντὸς τοῦ σχολικοῦ ἔτους πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν γραφείων τῶν Ἐπιθεωρητῶν. Ἂς γίνῃ καὶ τοῦτο· εἶναι ἀνάγκη οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, μετὰ τὴν τόσην ἐργασίαν ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς καθ’ ὅλον τὸ σχολικὸν ἔτος, νὰ ταξιδεύσωσι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ θέρους χάριν ἀναψυχῆς. Προβλέπει ὁμοίως τὸ νομοσχέδιον ὅπως παρὰ τῷ Συμβουλίῳ ὑπηρετῶσιν εἷς Τμηματάρχης Αʹ τάξεως, εἷς Τμηματάρχης Βʹ τάξεως, δύο Γραμματεῖς Αʹ καὶ Βʹ τάξεως, 6 γραφεῖς Αʹ καὶ Βʹ τάξεως, 4 δακτυλογράφοι καὶ δύο κλητῆρες. Ἂς γίνῃ καὶ τοῦτο, ἀρκεῖ νὰ μὴ ζητήσῃ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν ἐπίταξιν νέων οἰκιῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς νέας αὐτοῦ πολυτελεστάτης ὑπηρεσίας. Προβλέπει ἐπίσης τὸ νομοσχέδιον διὰ τοὺς ἐκ τοῦ ἐποπτικοῦ καὶ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διοριζομένους εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα οὗτοι διατηρῶσι καὶ ἐν τῇ θέσει ταύτῃ τὸν βαθμὸν καὶ τὰς ἀποδοχὰς ἃς εἶχον ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, ἐφόσον αὗται εἶναι ἀνώτεραι τῶν τῆς θέσεως εἰς ἣν διορίζονται. Ἂς γίνῃ καὶ τοῦτο· εἶναι ἀνάγκη, βλέπετε, οἱ φίλοι τῶν κ.κ. Συμβούλων καὶ οἱ ὑποτακτικοὶ αὐτῶν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας διατηροῦντες τὸν αὐτὸν βαθμὸν καὶ τὰς αὐτὰς ἀποδοχὰς ἃς θὰ εἶχον ἐργαζόμενοι εἰς τὴν περιφέρειαν, ἀδιάφορον ἂν δὲν ὑπάρχει εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν ὀργανικὴ θέσις ἀνάλογος πρὸς τὸν βαθμὸν καὶ τὰς ἀποδοχάς των. Καὶ τέλος ὁ παπᾶς εὐλογεῖ καὶ τὰ γένεια του· καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἴσως συνέταξαν τὰ νομοσχέδια θὰ λάβωσι βαθμοὺς καὶ ἀποδοχὰς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀνωτέρους τῶν θέσεων ἃς κατέχουσιν. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον δι’ αὐτὸ καὶ μόνον συνετάγη. Καὶ τώρα ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι πληρεξούσιοι: Ποῦ διαβλέπετε εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς παιδείας; Εἰς τὰ χάριν ἀναψυχῆς ταξίδια τοῦ Συμβουλίου ἀνὰ τὰς ἐπαρχίας; Εἰς τὴν μετάθεσιν ἀπὸ τῆς περιφερείας εἰς τὸ κέντρον τῶν φίλων καὶ ὑποτακτικῶν τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων εἰς θέσεις μὴ ὑπαρχούσας; Ἢ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἀποδοχῶν καὶ τὴν ἀπόκτησιν μεγαλυτέρων βαθμῶν τῶν ἤδη μονίμως ἐν τῇ κεντρικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐργαζομένων ὑπαλλήλων; Καθότι ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδὲν ἄλλο διαβλέπω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἢ τὴν εὐλογίαν τῶν γενειῶν τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, αἵτινες καὶ συνέταξαν τὸ νομοσχέδιον. Ἂς μεταβῶμεν ἤδη εἰς τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ....

§206Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ, κύριε πληρεξούσιε, νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ ὅλων ἐν γένει τῶν νομοσχεδίων· κατὰ τὸν Κανονισμὸν πρέπει νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ πρῶτον νομοσχέδιον· δὲν συζητοῦνται κατ’ ἀρχὴν ὅλα τὰ νομοσχέδια.

§207Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν γνώμην, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δύναμαι νὰ συζητήσω γενικῶς ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, καθότι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ἐποιήσατο τὴν εἰσηγητικὴν αὐτοῦ ἔκθεσιν ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων αὐτοῦ ταυτοχρόνως, ὡς ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἀπετέλουν ἓν ἑνιαῖον σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀφοῦ ὅμως τὸ θέλετε, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω καὶ θὰ κατέλθω τοῦ βήματος, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ψάλω τὸν ἦχον τὸν βαρὺν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων καθὼς ὑμεῖς θέλετε, κατὰ διαλείμματα.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§209Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὀφείλω, κύριοι συνάδελφοι, κατὰ πρῶτον νὰ διαμαρτυρηθῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔθεσε τέρμα εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κυρίου προαγορεύσαντος, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ἀπαντῶν εἰς τὴν εἰσήγησιν τὴν ὁποίαν ἔκαμε τῶν ὑποβληθέντων ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ὁ κ. Ὑπουργός. Οὗτος ὡμίλησεν ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει καὶ εἶχε δικαίωμα ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας νὰ ἀπαντήσῃ γενικῶς πρὸς αὐτόν. Ταῦτα λέγω διότι φοβοῦμαι μὴ λάβω καὶ ἐγὼ τὴν αὐτὴν τύχην, τοῦτο δὲ θὰ ἦτο περιορισμὸς τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου.

§210Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ περιορισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου· θέλομεν ἁπλῶς νὰ καταλήξωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Ἄλλως τε οὕτω παραμένομεν ἐντὸς τοῦ Κανονισμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἕκαστον νομοσχέδιον συζητεῖται ἰδιαιτέρως, ἐνῷ ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ γενικὴν εἰσήγησιν τοῦ ὅλου συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλει. Ὑμεῖς θέλετε νὰ κάμητε ἀγόρευσιν ἢ νὰ συζητήσητε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου;

§211Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν θὰ κανονίσητε ὑμεῖς τὸν τρόπον τῆς ὁμιλίας μου, λυποῦμαι ὅμως ὅτι ἡ Δημοκρατικὴ Κυβέρνησις ἔρχεται διὰ τοῦ Προέδρου αὐτῆς νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου τοιαῦτα ὑποστηρίζουσα.

§212Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θέλομεν ἡ Συνέλευσις νὰ ἔχῃ σαφῆ γνώμην ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου.

§213Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡμίλησε περὶ ὅλων τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, δηλώσας μάλιστα ὅτι αὐτὰ ἀποτελοῦσι τὴν πρώτην σειρὰν τοῦ συστήματος· φρονῶ ἑπομένως ὅτι ὀρθότερον θὰ ἦτο, προκειμένου περὶ τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως, νὰ ἀφίετο ἐλευθερία εἰς τοὺς ἀγορητὰς νὰ ὁμιλήσουν ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος.

§214Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἡ νέα περίοδος, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος διέρχεται, περίοδος εἰρηνικὴ καὶ ἀναδημιουργική, ἐπιβάλλει ἐξαιρετικῶς νὰ δοθῇ ἰδιαιτέρα προσοχὴ εἰς τὰ πράγματα τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν, διότι ὁμολογουμένως ἡ ἐκπαίδευσις, ὡς εἶναι γνωστόν, ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς κοινωνικῆς εὐημερίας, ἀλλὰ καὶ τῆς πολιτικῆς συντάξεως τοῦ Τόπου. Μὴ λησμονῶμεν ὅτι τὸ πολίτευμα, τοῦ ὁποίου ἀρχίζομεν τὴν ἐφαρμογήν, τὸ δημοκρατικόν, στηρίζεται ἰδίως ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς μορφώσεως τοῦ πολίτου καὶ τοῦ Λαοῦ. Καὶ ὅσον ἀφορᾶ τὸ παρελθόν, δὲν ὑπῆρξε βεβαίως τοῦτο ἀντάξιον τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν καὶ εὐχῆς ἔργον εἶναι ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς προῆλθεν εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς ὀργανώσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ οὕτως ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἐνδεικνυμένη μόρφωσις τοῦ πολίτου, διότι ἄνευ αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ καὶ στηριχθῇ πολίτευμα δημοκρατικόν. Ἄρτιον πολίτευμα, ὡς τὸ δημοκρατικόν, ἐπιβάλλει ἀρτίας μορφώσεως πολίτην. Ἂς ὁμολογήσωμεν ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ὅλαι αἱ πλημμέλειαι ἐν τῇ στηρίξει τοῦ πολιτεύματός μας προήρχοντο ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς συναισθήσεως τοῦ πολίτου ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο ἔχουσιν ἀνάγκην τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἡμῶν πράγματα μιᾶς νέας ἀνακαινίσεως καὶ διαμορφώσεως ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου ἡμῶν πολιτεύματος, διότι νομίζω ὅτι διὰ τῆς διαμορφώσεως καὶ διαπλάσεως τῆς ψυχῆς τοῦ πολίτου θὰ ἑδραιωθῇ τὸ πολίτευμα ἡμῶν. Τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις του ὁ πολίτης πρὸς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Πολιτείαν θὰ τὰ ἐκμάθῃ διὰ τοῦ σχολείου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγήθη, ὡς εἶπε, μέρος τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ του προγράμματος καὶ λυποῦμαι ὅτι ἐστράφη πρῶτον εἰς τὴν κορυφὴν καὶ ὄχι εἰς τὰ κάτω, εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, διότι εἰς τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν θὰ βασισθῇ ἡ πραγματικὴ μόρφωσις τοῦ Λαοῦ. Ἵνα δώσῃ τὴν πρώτην ὤθησιν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ Λαοῦ, θὰ ἦτο προτιμότερον μᾶλλον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν νὰ στρέψῃ τὴν προσοχήν του καὶ νὰ ζητήσῃ πρῶτον τὰ αἴτια τὰ ὁποῖα ἔφεραν τὴν σημερινὴν κατάστασιν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ φθάσῃ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς διοικήσεώς της. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν ὅτι βραδύτερον, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, θὰ φέρῃ Ὀργανισμὸν νέον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ προετίμων νὰ ἔφερε τοῦτον πρῶτον παρὰ νὰ ἀσχοληθῇ διὰ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἡ ὀργάνωσις τῆς λειτουργίας τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ βραδύτερον ἄνευ ζημίας. Ὁπωσδήποτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἦλθε. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀφορᾶ τὴν διοίκησιν τῆς μέσης καὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ταυτοχρόνως ὅμως μᾶς εἰσάγει δεύτερον νομοσχέδιον περὶ τῶν ἀνωτέρων Ἐποπτῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια συμπίπτουσιν ἀπολύτως εἰς τὰς ἀπόψεις αὐτῶν καὶ ἀφοῦ ὑπάρχει τὸ δεύτερον θὰ ἦτο περιττὸν τὸ πρῶτον, ἢ θὰ ἦτο τὸ δεύτερον περιττὸν καὶ τὸ πρῶτον χρήσιμον. Θέλω ἀσχοληθῆ ἐπὶ τῶν δύο αὐτῶν. Πρόκειται περὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος, περὶ Ἐπιθεωρητῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοὺς ὁποίους τὸ μὲν δεύτερον νομοσχέδιον αὐξάνει κατὰ 4 ἢ 5, τροποποιεῖ δὲ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον τὴν κατάρτισιν τοῦ ἤδη ὑπάρχοντος Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Ὁπωσδήποτε νομίζω ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις καὶ πλημμέλεια ὅπως εἰσάγεται. Τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἶναι καλῶς κατηρτισμένον, ἀποτελούμενον ὑπὸ ἀνδρῶν ἀρκετὰ παιδαγωγικῶς μορφωμένων καὶ ἐντριβῶν εἰς τὰ ἐκπαιδευτικά, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ ἀπόλυτος συγκέντρωσις ἡ παρατηρουμένη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ εἰς τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς εἶναι τόσον πληθωρική, ὥστε δὲν προσφέρει χρησίμους ὑπηρεσίας εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ Λαοῦ. Συνεκεντρώθησαν ἐνταῦθα ὅλοι οἱ καλοὶ ἐπιστήμονες καὶ ἀφέθη ὅλη ἡ ὕπαιθρος χώρα καὶ μέγα μέρος τοῦ Κράτους καὶ ἐν γένει ὅλαι αἱ ἄλλαι περιφέρειαι ἄνευ ἐπαρκοῦς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐποπτείας. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιζητεῖται ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἐν ταὐτῷ ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἐν τῷ Ἐκπαιδευτικῷ Συμβουλίῳ νὰ ἐπιθεωρῶσι κατὰ διαφόρους ἐποχὰς τοῦ ἔτους τὴν ἐπιτελουμένην ἐργασίαν εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα καὶ τὰς ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας τοῦ Κράτους. Ἡ ὑπηρεσία αὕτη τῆς ἐπιθεωρήσεως δὲν ἐλειτούργησεν ἐπαρκῶς καὶ ἱκανοποιητικῶς. Ἄς ὁμολογήσωμεν ὅτι ἔλλειψις οὐσιώδης τῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν εἶναι ὅτι δὲν παρακολουθεῖται ἡ ἐκπαίδευσις εἰς τὰς λεπτομερείας της καὶ εἰς τὰ ἀπώτερα διαμερίσματα, οὔτε ἔλεγχος οὔτε ἐπαφὴ διαρκὴς δημοδιδασκάλων καὶ ἐπιθεωρητῶν, τῶν ἑκασταχοῦ ὑπηρετούντων, μετὰ τοῦ κέντρου ὑπάρχει, διότι αἱ ἐπιθεωρήσεις αἱ γινόμεναι καὶ παρὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν ἐπαρχιακῶν περιφερειῶν εἶναι ἐντελῶς τυπικαί, μὴ ἔχουσαι οὐδεμίαν οὐσιαστικὴν καὶ παιδαγωγικὴν ἀξίαν, χρησιμεύουσαι μόνον εἰς ἁπλῆν ἐπισκόπησιν τῆς λειτουργίας τοῦ σχολείου παρὰ τοῦ διδασκάλου ἂν τὰ μαθήματα γίνονται τακτικῶς, ἂν ἔχει ἀπουσίας ὁ διδάσκαλος, ἀλλὰ οὐσιαστικὴ παρακολούθησις τῆς διδακτικῆς ἀξίας τοῦ διδασκάλου δὲν γίνεται.

§215Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἐπιθεώρησις;

§216Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ γίνεται σήμερον δυστυχῶς.

§217Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιθεώρησις ἔτσι γίνεται σήμερον; Ἔτσι νομίζετε;

§218Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν ἐπαρχιακῶν σχολείων οὕτω γίνεται, κατὰ τὸ πλεῖστον ἄτονος, ἄνευ συστήματος καὶ τυπική.

§219Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἄ, μάλιστα!

§220Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατέληξεν εἰς ἕνα τύπον ἀνωφελῆ ἡ ἐπιθεώρησις παρὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ἐπιθεωρητῶν, διότι ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ γίνεται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπιμελείας, οὐδὲ παρακολουθεῖται ἡ παιδαγωγικὴ ἐργασία ἐπιθεωρητοῦ. Οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἐπιθεωρητῶν δὲν ἔχουσιν ἐπαρκεῖς γνώσεις, ὥστε νὰ κατορθώσουν νὰ ἐμπνεύσουν καὶ νὰ διδάξουν εἰς τοὺς διδασκάλους, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὀφείλουν νὰ γνωρίζουν μὲ τὰς νεωτέρας ἰδέας, ὥστε νὰ δυνηθοῦν νὰ βελτιώσουν τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ νὰ μορφώσουν τὰ τέκνα τοῦ Λαοῦ. Ἡ γινομένη δὲ παρὰ τῶν Κεντρικῶν Συμβούλων ἐπιθεώρησις ἅπαξ τοῦ ἔτους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκὴς ἀπὸ ὅλους τοὺς ὁπωσδήποτε γνωρίζοντας τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἡμῶν πράγματα. Τὸ νὰ μεταβαίνῃ ἅπαξ τοῦ ἔτους ἢ δὶς εἷς ἐπιθεωρητὴς καὶ νὰ ἐπιδεικνύῃ διδακτικάς τινας μεθόδους δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐργασία οὔτε δημιουργική· αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νομίζει ὅτι διὰ τῆς προσθήκης τεσσάρων ἢ πέντε Ἐποπτῶν, ὅσους ἀναφέρει τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, θὰ λύσῃ τὸ πρόβλημα, διότι πράγματι εἶναι ἓν πρόβλημα νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ χρονικῶς νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ ἐπιθεώρησις τῶν σχολείων τοῦ Κράτους ἐκ τοῦ Κέντρου γινομένη μὲ 5 ἢ 6 τοιούτους ἐπιθεωρητάς. Εἶναι ἀδύνατον. Ἡ ἔκτασις τοῦ Κράτους καὶ ἡ ποσότης τῶν σχολείων εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι ἀδύνατον μὲ μικρὰς περιοδείας, τὰς ὁποίας θὰ κάμνῃ ἅπαξ τοῦ ἔτους ὁ κεντρικὸς ἐπιθεωρητής, νὰ βελτιώσῃ τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἔργα τοῦ διδασκάλου καὶ τοῦ ἐπαρχιακοῦ ἐπιθεωρητοῦ οὐσιαστικῶς. Αὐξάνει τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ προνοῇ καὶ διὰ τὴν πραγματικὴν ἐργασίαν ἐν τῷ σχολείῳ. Αὐξάνει τὰς θέσεις, καὶ δὲν εἶμαι ἐναντίον τῆς αὐξήσεως τῶν θέσεων· ἐγὼ μάλιστα θὰ συνηγόρουν νὰ εἶναι περισσότεροι ἀνώτεροι ἐπιθεωρηταί, διότι ἀπ’ αὐτοὺς ἀναμένω κατὰ πολὺ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐφόσον μάλιστα δὲν ἔχομεν καὶ ἐπαρκεῖς παιδαγωγοὺς ἐν τῷ Κράτει, διότι καὶ τὸ Κράτος δὲν ἐφρόντισε μέχρι τοῦδε νὰ δημιουργήσῃ καὶ νὰ διαπλάσῃ τοιούτους. Ἤθελον μόνον νὰ εἴπω καὶ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἡ συγκέντρωσις τῶν ἐπιθεωρητῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν εἶναι ἀνωφελὴς καὶ θὰ προετίμων τοὺς πέντε αὐτοὺς καὶ ἄλλους πέντε, οἱ ὁποῖοι εἶναι δυνατὸν νὰ λείψουν ἐκ τοῦ Κεντρικοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, νὰ τοὺς ἐτοποθέτει μονίμως εἰς διάφορα μέρη τῆς ὑπαίθρου χώρας καὶ νὰ διῄρει τὸ Κράτος εἰς 5–6 ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας. Εἰς τὰς ἕδρας δὲ τῶν περιφερειῶν αὐτῶν νὰ ἵσταται ἀκοίμητος φρουρὸς τῆς ἐκπαιδευτικῆς κινήσεως καὶ συνεχῶς ἐπιβλέπων ὁ Ἀνώτατος Ἐπιθεωρητής, ἔχων ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν του ἀνάλογον μεγάλην ἐκπαιδευτικὴν περιφέρειαν. Εἰς αὐτὴν θὰ εἶχεν εὐρεῖαν δρᾶσιν καὶ ἀνεκτιμήτους ὑπηρεσίας νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ σχολεῖον καὶ τὸν διδάσκαλον.

§221ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πᾶνε, κύριε συνάδελφε.

§222Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Συζητοῦνται, κύριε Πρόεδρε, ταυτοχρόνως καὶ τὰ δύο νομοσχέδια. Ὁ σκοπὸς τῶν δύο νομοσχεδίων εἶναι διάφορος τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τὸ ἕτερον.

§223Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἴδιον εἶναι. Ἔχομεν δὲ παράδειγμα τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἀπό τινων ἐτῶν ἐτάχθησαν μονίμως κατὰ περιφερείας ἐκπαιδευτικὰς καὶ ὁμολογουμένως ἡ παρουσία αὐτῶν καὶ τὰς μικροϋποθέσεις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εὐκόλως καὶ ταχέως διακανονίζει, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐν γένει ἐποπτείαν τῶν πραγμάτων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐλέγχει καὶ διορθώνει σκοπιμώτερον καὶ ταχύτερον. Τοιοῦτον σύστημα θὰ ἤθελον νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει· δηλαδὴ νὰ διαιρεθῇ τὸ Κράτος εἰς 5–6 περιφερείας ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, καὶ ἐν τῇ ἕδρᾳ ἑκάστης περιφερείας νὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως εἷς ἀνώτατος λειτουργὸς ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν τῷ Κέντρῳ καὶ ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους προετιμήσατε νὰ διορίσητε, καὶ δὲν σᾶς κατηγορῶ δι’ αὐτό, διότι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ διορισθοῦν, ἀλλὰ νὰ διορισθοῦν καὶ νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος ἀγογγύστως τὰς δαπάνας, διότι πᾶσα δαπάνη πρὸς ἐκπαιδευτικὸν σκοπὸν δὲν εἶναι περιττή. Ἀλλὰ θέλω συνάμα ἀμεσωτέρας ἐπιθεωρήσεις. Τότε θὰ ἀνορθώσωμεν τὸ σχολεῖον διὰ τῶν ἱκανῶν ὁμολογουμένως ἐπιθεωρητῶν, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ὑπουργὸς κρατεῖ εἰς Ἀθήνας διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀσχολουμένους εἰς κρίσεις διδακτικῶν βιβλίων, εἰς τιμωρίας ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, μακρὰν ὅμως τῆς κυρίας ἀποστολῆς των, οἷα εἶναι ἡ ἀναδημιουργία λαϊκοῦ σχολείου ἀξίου νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν χρηστοὺς πολίτας, ἱκανοὺς καὶ τὴν κοινωνίαν νὰ ἀναπτύξουν καὶ τὸ πολίτευμα τὸ νέον νὰ στηρίξουν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ τονίσω καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας εἶναι ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμον ἐκπαιδευτικῶς νὰ μένουν ἐπιθεωρηταί, 15 τὸν ἀριθμόν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει, σχεδὸν ἀμετακίνητοι, νὰ ἀφίεται δὲ τὸ σχολεῖον καὶ ὁ διδάσκαλος εἰς ὀπισθοδρομικότητα. Τὸ καθῆκον τῶν Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν εἶναι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· ἐκεῖ πρέπει νὰ ταχθοῦν. Θὰ ἦτο λοιπὸν ἀναγκαῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχετικὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ Κράτος διαιρεῖται εἰς περιφερείας...»

§224ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. 5 ἢ 6; Πόσας;

§225Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ κανονισθῇ διὰ Διατάγματος. (Ἐξακολουθεῖ ἀναγινώσκων): «Εἰς τὴν ἕδραν ἑκάστης περιφερείας ἑδρεύει εἷς Γενικὸς Ἐπιθεωρητής....».

§226Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἂν ἠθέλατε νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοσχεδίων, θὰ ἔπρεπε νὰ περιορισθῆτε εἰς τοὺς σκοποὺς τῶν νομοσχεδίων καὶ τὴν ἀρχὴν τὴν γενικὴν τῶν νομοσχεδίων, ὁπότε ὁμολογουμένως θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ συζήτησις ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος. Ἀλλ’ εἰσέρχεσθε εἰς λεπτομερείας καὶ θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἀνάμιξις πολλῶν νομοσχεδίων κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§227Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἓν νομοσχέδιον ἔχει ἄλλον σκοπὸν ἀπὸ τὸ ἄλλο.

§228Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἔλεγχος τοῦ πρώτου νομοσχεδίου φέρει κατ’ ἀνάγκην τὴν συζήτησιν, διότι τὸ πρῶτον νομοσχέδιον ἀφορᾷ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Λοιπὸν δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτοῦ; Θὰ παρέλθουν ἀπαρατήρητοι βασικαὶ διαφοραί; Τὸ θέμα εἶναι σχετικόν, οὐδόλως δὲ παρεκκλίνω ὥστε νὰ εὑρεθῆτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μοῦ κάμητε συστάσεις. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὰς ἐπιθεωρήσεις τῶν σχολείων τελεσφορώτερον ἠμποροῦμεν νὰ τὰς ἐνεργῶμεν δι’ Ἐποπτῶν σχολικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἑδρεύουν εἰς περιφερείας, τὰς ὁποίας θὰ καθορίσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Αὐτὰ νομίζω ὅτι εἶναι τόσον σχετικά, ὥστε ἀπορῶ διατί ἐξακολουθεῖτε διαρκῶς διακόπτοντες.

§229Γ. ΜΟΔΗΣ. Δὲν εἶναι οἱ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ αὐτοί;

§230Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτοὶ ἀσχολοῦνται εἰς ἄλλας ἐπιθεωρήσεις. Ἄσχετος πρὸς αὐτὰς εἶναι ἡ διδακτέα ὕλη, ὁ καθορισμὸς τῶν προγραμμάτων τῶν σχολείων κτλ. Αὐτὰ εἶναι ἐντελῶς ξένα πρὸς τὴν πραγματικὴν ἐπιθεώρησιν τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων τοῦ Κράτους. Ἡ δὲ γινομένη κατ’ ἔτος ἐπιθεώρησις παρὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ἐπιθεωρητῶν θεωρῶ ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄκαρπος, ἀνεπαρκὴς καὶ μὴ συντελοῦσα εἰς οὐσιαστικὴν βελτίωσιν τῶν σχολικῶν πραγμάτων, διότι οἱ κύριοι ἐπιθεωρηταί, ὡς εἶναι γνωστόν, — διότι ὅλοι καταγόμεθα ἐξ ἐπαρχιῶν —, δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ μεταδώσουν ἐκείνας τὰς γνώσεις τὰς παιδαγωγικὰς αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, καὶ δὲν ἔχουν καὶ τὸν καιρόν, διότι ἀσχολοῦνται διαρκῶς διὰ τὰ ἐσωτερικὰ τοῦ σχολείου, διὰ τὴν διδακτέαν ὕλην, διὰ τὴν σχολικὴν κίνησιν. Μορφωτικὴν δύναμιν θὰ μεταδώσῃ μόνον ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητής, ἔχων καὶ κῦρος ἐπιστημονικὸν καὶ ἀνωτέραν παιδαγωγικὴν μόρφωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν κέκτηται ὁ κατώτερος ἐπιθεωρητής. Ζητῶ νὰ χρησιμοποιηθοῦν οὗτοι ὡς ἀνώτεροι παιδαγωγοὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καὶ τοῦ Διδασκαλικοῦ Συλλόγου τῆς περιφερείας ἣν θὰ διευθύνουν. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου δὲν θὰ δείξῃ ἀκαμψίαν, διότι ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσθήκην ἐπιθεωρητῶν δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ θὰ ἤθελον οἱ ἐπιθεωρηταί, οἱ ὁποῖοι εἶναι 12, οἱ 6 νὰ ἦσαν— διότι εἶναι ἀρκετοὶ — καὶ νὰ ἐχρησιμοποιοῦντο καλύτερον.

§231Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ ζητεῖ νὰ κάμῃ τὸ νομοσχέδιον.

§232Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πῶς θὰ τὸ κάμῃ; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι 30 ἡμέρας τὸν χρόνον νὰ περιοδεύουν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα· αὐτὸ εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον, ἡ ὠφελιμότης των δὲ εἶναι προβληματική. Οἱ κύριοι Σύμβουλοι, ἐνῷ περιβάλλονται ἀπὸ τοιαύτην ἀξίαν καὶ ἐνῷ ἡ Πολιτεία πρὸς αὐτοὺς ἀτενίζει μετὰ πεποιθήσεως, ἐννοοῦν νὰ συγκεντροῦνται ὅλοι εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ νὰ ἀφίεται ἡ ὕπαιθρος γῆ ἄνευ προστασίας σοβαρᾶς ἐκπαιδευτικῶς.

§233Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Συζητεῖτε ἐπὶ γενικῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἢ ἐπὶ ἑνὸς συγκεκριμένου νομοσχεδίου; Διότι ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι, ἐφόσον τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀποτελοῦσι τὸ πρῶτον μέρος τοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφόσον παρεπέμφθησαν προηγουμένως εἰς τὴν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ἐπιτροπὴν τῆς Συνελεύσεως, θὰ ἦτο καλὸν νὰ ἔχωμεν τὰς ἐκθέσεις διὰ νὰ συναγάγωμεν συμπέρασμα.

§234Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ καλύτερον. Ὁμολογουμένως εἶναι μία ἀνωμαλία κοινοβουλευτική· δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ φέρω μεταβολὴν εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ἣν ἡ εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἐπιτροπὴν παραπομπὴ τῶν νομοσχεδίων δὲν παρακωλύει τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§236Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Παρεπέμφθησαν, κύριοι συνάδελφοι, διότι ἠθέλομεν τὰ νομοσχέδια νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς βάσανον αὐστηράν. Ἡ κατ’ ἀρχὴν πρὸ πάσης παραπομπῆς εἰς Ἐπιτροπὴν συζήτησις εἶναι ὁ κανών. Ὁ κανὼν εἶναι νὰ συζητῆται κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ συντομεύωμεν τὸν χρόνον τῆς ἐπεξεργασίας.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ συνεχίσῃ ὁ ρήτωρ.

§238Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐκθέσεις δὲν ἐτυπώθησαν ἀκόμη. Ἀνεξαρτήτως τῆς παρατηρήσεως τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. συνάδελφος, καθιστῶ γνωστὸν ὅτι τὸ σημεῖον περὶ Ἐποπτῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει ταυτισθῆ μὲ τὸ ἀφορῶν τὴν διοίκησιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· ἑπομένως ἐν πολλοῖς δὲν θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ἐφόσον καὶ αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ τὰ δύο νομοσχέδια τὰ συνέπτυξεν εἰς ἕν.

§239Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι τὰ νομοσχέδια εἶναι συσχετισμένα κατὰ τρόπον πρωτότυπον.

§240Κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως δὲν ἐμποδίζει τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων.

§241Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ ὁ ἀγορεύσας, σχετίζονται πρὸς ἄλληλα ἀπολύτως καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν δύο συζητῶ.

§242Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§243Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐφέρατε δύο νομοσχέδια ἔχοντα τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα καὶ τοὺς αὐτοὺς σκοπούς, διότι πρόκειται περὶ ἐπιθεωρητῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἔχει ἓν μέγα μειονέκτημα, ὅτι δὲν ὑφίσταται τὴν προσήκουσαν ἐπιθεώρησιν. Ἡ λειτουργία τῆς ἐπιθεωρήσεως διὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν ἐπαρχιῶν δὲν εἶναι ἐπαρκής· ἄλλως τε τὸ ἀντιλαμβάνεται καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς αὐτό, διότι τὸ τονίζει, δι’ αὐτὸ δὲ ἀξιοῖ ἀνωτέραν ἐπιθεώρησιν ἀπὸ ἀνωτέρους ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς, οἵους θέλει νὰ διορίσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ σκοπός του, ἐφόσον ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν εἶναι ἐγγὺς τοῦ σχολείου καὶ τοῦ μαθητοῦ. Ἐν ταῖς ἐπαρχίαις θὰ εἶναι ἀποτελεσματικὴ ἡ ἐργασία του καὶ ἀπορῶ διατί δὲν ἀποδέχεσθε τὴν σύστασίν μου, ἀλλὰ ἐπιμένετε καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ κρατήσητε μονίμως καὶ τοὺς προστιθεμένους Γενικοὺς Ἐπιθεωρητὰς ἐνταῦθα καὶ νὰ μὴ διασπαρῶσιν εἰς διαφόρους περιφερείας, ὅπου εἶναι δυνατὸν σωτηρίους καὶ πραγματικὰς ὑπηρεσίας νὰ προσφέρουν εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι νὰ παραμένωσιν εἰς τὸ Κέντρον καὶ νὰ ἀπολαμβάνωσι τῶν ἀγαθῶν, αὐτοὶ δὲ νὰ μὴ ἀποδίδωσιν ὅσα δύνανται ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς σχολείοις νὰ ἀποδώσωσιν. Ἀλλοίμονον ἂν συγκεντρώσωμεν ὅλας τὰς ὑπηρεσίας καὶ τὰς λειτουργίας εἰς τὰ ἐγκαθιδρύματα ἐν Ἀθήναις. Αἴφνης, ἔχουσι δημιουργηθῆ δύο Διδασκαλεῖα ἐν Ἀθήναις, ἐνῷ θὰ προσήρχοντο πολὺ περισσότεροι μαθηταί, ἐὰν τὰ Διδασκαλεῖα ἦσαν εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις, ὅπου καὶ ὁ βίος εἶναι ἀνετώτερος. Ἐλπίζω ὅτι ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου ἔχω ὑποβάλει, θὰ μελετηθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θὰ τὴν παραδεχθῇ, διότι εἶναι ὠφέλιμος καὶ πρακτική. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν προσθήκην Τμηματαρχῶν, γραφέων κλπ., ὅλα αὐτὰ εἶναι ζητήματα, τῶν ὁποίων θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον ἀναλυτικωτέρας τὰς ἐξηγήσεις διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἐκτιμήσω τὴν χρησιμότητά των.

§244Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§245Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ ἐν καιρῷ θὰ ἀναπτύξω.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§247Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι περίεργον, κύριοι συνάδελφοι, πῶς κατώρθωσεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας νὰ συγχύσῃ εἰς τὴν συζήτησίν του τὰ δύο νομοσχέδια. Τὸ πρῶτον ἀφορᾷ τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ 12 μέλη, ἐκ τῶν ὁποίων εἰς τρία μέλη ἔχει ἀνατεθῆ ἐργασία ἄλλη ἐκτὸς ἐκείνης ποὺ εἶναι προωρισμένα νὰ ἐκτελοῦν. Ἕν ἐκ τῶν μελῶν τούτων εἶναι ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ὁ κ. Γεωργακόπουλος, δεύτερον εἶναι ἀνώτερος Ἐπόπτης, ὅστις περιοδεύει εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὁ κ. Γληνός, καὶ τρίτον εἶναι ὁ Διευθυντὴς τοῦ Μονοταξίου Διδασκαλείου ἐν Ἀθήναις. Βλέπετε ὅτι τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον κατ’ οὐσίαν σήμερον ἔχει 9 μέλη, ἐκτελεῖ δὲ πολλὰς καὶ ποικίλας λειτουργίας: Ἐνασχολεῖται εἰς τὴν νομοπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν, ἐκτελεῖ τὰς κρίσεις τῶν διδακτικῶν βιβλίων καὶ τέλος ἔχει τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλάδου τῆς μέσης καὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως. Ὑστερεῖ δὲ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἐποπτικὸν ἔργον. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἐπιβαρύνεται πολὺ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν τοῦτο Συμβούλιον ἐκ τῶν εἰρημένων πολλαπλῶν αὐτοῦ λειτουργιῶν μὲ κολοσσιαίαν ἐργασίαν, διὰ τοῦτο ζητοῦμεν σήμερον διὰ τοῦ ὑπὸ ψήφισιν νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ συντείνωμεν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐποπτικῆς αὐτοῦ λειτουργίας καὶ ὁρίζομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἵνα τρία ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ ἐπὶ ἕνα μῆνα κατ’ ἔτος περιοδεύουν εἰς τὰς ἐπαρχίας διὰ νὰ ἀντιλαμβάνωνται τὰς ἀνάγκας τῶν σχολείων, τὴν ποιότητα τῶν διδασκάλων, τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν, νὰ συζητῶσι καὶ νὰ τοὺς προσανατολίζωσιν εἰς τὰ ζητήματα τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐν γένει νὰ κεντρίζωσι τὴν αὐτενέργειαν αὐτῶν εἰς τὰ ζητήματα. Ἐπὶ πλέον ζητοῦμεν ἵνα οἱ περιοδεύοντες οὗτοι ἀνώτεροι Ἐπόπται ἐπιθεωρῶσι τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῶν σχολείων, οἵτινες ἀπὸ ἐπιθεωρηταὶ κατήντησαν νὰ εἶναι ἀστυνομικοὶ ἐπόπται. Ὁ κ. Πετρίδης ἐν τούτοις συγχέει τὰ δύο νομοσχέδια εἰς ἕν.

§248Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀλληλένδετα.

§249Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν εἶναι ἀλληλένδετα. Ἐπὶ πλέον πῶς εὑρίσκετε ὅτι εἶναι 15 μέλη εἰς τὰς Ἀθήνας, ἐνῷ εἶναι 6 μέλη ἀπὸ 12 ποὺ εἶναι καὶ ἔχουν ἐπιβαρυνθῆ μὲ κολοσσιαίας ἐργασίας; Ἠξεύρετε πόσος χρόνος καταναλίσκεται διὰ τὴν κρίσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, διὰ νομοπαρασκευαστικὴν ἐργασίαν καὶ δι’ ἄλλας ἐν γένει λειτουργίας τοῦ Συμβουλίου τούτου;

§250Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Μίαν διακοπήν, κ. Ὑπουργέ, παρακαλῶ.

§251Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁρίστε.

§252Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Εἴπετε ὅτι τὴν διοίκησιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλάδου τὴν ἔχει τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον· ἤθελον νὰ γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον τὴν διοίκησιν τὴν ἔχει τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον πρῶτον καὶ δεύτερον ἂν τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἀπὸ τὸν καιρὸν ποὺ ὑπάρχει ἐξεπλήρωσε τὸν σκοπὸν διὰ τὸν ὁποῖον ἔγινεν.

§253Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἔχει ἀναλάβει τὴν διεύθυνσιν τῆς παιδείας ἐν γένει διὰ νόμου ἀπὸ τοῦ 1914. Πρὸ τοῦ 1914 τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶχον καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ τί παρετηρήθη κατὰ τὴν διοίκησιν ἐκείνην; Ὅτι οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου ἀπέτυχον ἐντελῶς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο. Καὶ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1914, τοῦ εἰσηγηθέντος παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, συναδέλφου κ. Τσιριμώκου, ἀντικατεστάθησαν διὰ τοῦ σημερινοῦ Συμβουλίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. συναδέλφου, ἂν τὸ ὑπάρχον Συμβούλιον ἐξεπλήρωσε τὸν σκοπόν του, ἀπαντῶ ὅτι τὸν ἐξεπλήρωσεν ἄριστα.

§254Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ: Ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ποὺ ὁ Ζαΐμης ἦτο Ὑπουργὸς ὑπῆρχε τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον;

§255Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀκριβῶς ἡ ἐρώτησίς σας μοῦ δίδει ἓν ἐπὶ πλέον ἐπιχείρημα ὑπὲρ τοῦ ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἐξετέλεσε τὸν προορισμόν του, διότι ὁ τότε Ὑπουργὸς Ζαΐμης, ἀφεθεὶς ἀπόλυτος κύριος, μετέθεσε χιλιάδας διδασκάλων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ἄλλο, ἐξετέλεσε δηλαδὴ τὸν περίφημον ἐκεῖνον χορὸν τῶν διδασκάλων, ἀκριβῶς διότι ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ μνημονευθέντος Ὑπουργοῦ εἶχεν ἀφαιρεθῆ ἡ ἐξουσία τοῦ Ἀνωτάτου Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου καὶ εἶχεν ἀπολύτως περιέλθει ἡ διοίκησις τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει εἰς μόνον τὸν ἑαυτόν του.

§256Π. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀληθῆ. Τὰ καθήκοντα τοῦ Συμβουλίου δὲν τὰ ἠμφισβήτησε κανείς· ἐγὼ λέγω ὅτι τὰ φῶτα πρέπει νὰ τὰ μεταθέσητε ἐκεῖ ὅπου χρειάζονται καὶ ὄχι ἐν Ἀθήναις.

§257Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τώρα θ’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Λιβαθηνόπουλον, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίσθη ὅτι ὑπάλληλοι τῆς περιφερείας ἐρχόμενοι εἰς τὸ Κέντρον λαμβάνουσι μεγάλους μισθούς. Ἰδοὺ τί συμβαίνει: Ἂν κληθῇ εἷς Γυμνασιάρχης νὰ γίνῃ τμηματάρχης τῆς μέσης ἢ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ὁ τμηματάρχης αὐτός, σύμφωνα μὲ τὸν πανυπαλληλικὸν νόμον καὶ ἠθικῶς καὶ οἰκονομικῶς, ἔχει μισθὸν Διευθυντοῦ Ὑπουργείου· ἂν κληθῇ νὰ γίνῃ τμηματάρχης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, θὰ εἶναι ἁπλοῦς τμηματάρχης καὶ θὰ ὑποβιβασθῇ καὶ ἠθικῶς καὶ οἰκονομικῶς; Ἀλλὰ τί λέγομεν εἰς τὸ νομοσχέδιον; Ὅτι ἅμα ὁ Γυμνασιάρχης κληθῇ διὰ τμηματάρχης θὰ διατηρήσῃ τὸν βαθμόν του καὶ τὸν μισθόν του. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§258ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φραγκούδης ἔχει τὸν λόγον.

§259Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει βεβαίως καὶ ὁλόκληρον ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα, τοῦ ὁποίου ὅμως τὰ πρωτόλεια δὲν εἶναι καὶ πολὺ ἱκανοποιητικά.

§260Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐγὼ ὑπέβαλον τὴν πρώτην σειρὰν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων καὶ διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων φροντίζω νὰ καταρτίσω διδακτικὸν προσωπικὸν κατάλληλον πρῶτον καὶ δεύτερον ἐπαρκές, ἵνα στηρίξω τὸ ἐκπαιδευτικὸν σύστημα.

§261Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀνατρέπετε τὸ σύστημα τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἐκ βάθρων.

§262Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἄν ἐφροντίζετε περὶ τῆς παιδείας, κ. Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν θὰ ἐδέχεσθε νὰ μείνετε οὔτε μιὰ στιγμὴ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μὲ τὴν κατάστασιν τῶν σχολείων, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, μὲ τὰ μισὰ παιδιὰ εἰς τοὺς δρόμους, μὲ κλειστὰ τὰ περισσότερα σχολεῖα. Ἄν ἦσθε πραγματικὸς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ ἀνήκετε εἰς Κυβέρνησιν ἀναδημιουργίας, τὸ πρῶτον πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἴχετε νὰ φροντίσητε ἦτο νὰ στεγασθῶσι τὰ σχολεῖα. Ἠξεύρετε ὅτι εἰς τὸ Βαρβάκειον, μέσα εἰς τὶς βρῶμες τῆς ἀγορᾶς, εἶναι συγκεντρωμένα ἐννέα Γυμνάσια καὶ μόνον ἐννέα ὥρας τὴν ἑβδομάδα πηγαίνει κάθε παιδί; Νομίζετε ὅτι θὰ ἀναδημιουργήσητε τὸ Κράτος μὲ σωρείαν νομοσχεδίων, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ἐφαρμόσητε τὰ ὑπάρχοντα; Ὁ κ. Δοξιάδης, ὁ ὁποῖος ἐδραπέτευσεν, εἶναι ὁ πρῶτος ἔνοχος τῆς ἀθλίας αὐτῆς ἐκπαιδευτικῆς καταστάσεως, διότι ἐπέταξε τὰ σχολεῖα καὶ ἀφῆκε τὰ παιδιὰ εἰς τοὺς δρόμους.

§263ΣΚ. ΖΕΡΒΟΣ. Ποῦ ἠθέλετε νὰ στεγασθοῦν οἱ πρόσφυγες;

§264Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Τοὺς ὑπέδειξα. Ἐπῆρα τὸν κ. Δοξιάδην καὶ τοῦ ὑπέδειξα ὅλα τὰ χοροδιδασκαλεῖα, τὰς χαρτοπαικτικὰς λέσχας καὶ ὅλους τοὺς τόπους τῆς διαφθορᾶς καὶ τῆς κραιπάλης. Ἀλλ’ ἐπροτίμησαν νὰ πάρουν μερικὰ λεπτὰ ἀπὸ τοὺς χαρτοπαίκτας καὶ ν’ ἀφήσουν τὰ παιδιὰ εἰς τοὺς δρόμους δύο ἔτη. Ἔτσι γίνεται ἡ ἐκπαίδευσις. Εἰς τὸ Βαρβάκειον εἶναι ἐννέα Γυμνάσια. Τί γράμματα θὰ μάθουν οἱ μέλλοντες πολῖται τῆς Δημοκρατίας; Τί ὠφελεῖ ἂν ἔχωμεν τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ δὲν ἐπιτύχωμεν τὴν ἄρσιν τῆς ἐπιτάξεως; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδημοσίευσε ρητῶς εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι τὴν 15ην Νοεμβρίου τοῦ περασμένου ἔτους τὰ δημοτικὰ σχολεῖα θὰ ἀπεδίδοντο εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν, ἐπέρασεν ὅμως καὶ ἡ 15η Ἰανουαρίου καὶ ἡ 15η Ἰουνίου καὶ τὰ σχολεῖα δὲν ἀπεδόθησαν. Τώρα μᾶς λέγει ὅτι τὸν Σεπτέμβριον θ’ ἀνοίξουν τὰ σχολεῖα. Ἐγὼ λέγω ὅτι οὔτε τότε θ’ ἀνοίξουν τὰ σχολεῖα, καὶ ἂν δὲν ψεύδεσθε πλανᾶσθε. Τὴν στιγμὴν αὐτὴν τὰ περισσότερα δημοτικὰ σχολεῖα κατέχονται ἀπὸ τοὺς πρόσφυγας, ὅλη δὲ ἡ μέση ἐκπαίδευσις εἶναι μέσα εἰς τοὺς δρόμους καὶ ἔχουν ἀγόρια καὶ κορίτσια κοινὰ σχολεῖα καὶ διαπράττονται πολλὰ εἰς βάρος τῆς ἠθικῆς. Ἔχομεν παιδιὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἠξεύρουν τίποτε καὶ ἔχουν ἀπολυτήρια Γυμνασίου. Αὐτὴν τὴν κατάστασιν θέλω νὰ θεραπεύσητε. Τὰ νομοσχέδια τὰ θεωρῶ ἀνάξια συζητήσεως. Τί ὠφελοῦν αἱ συζητήσεις περὶ θεωριῶν καὶ περὶ νόμων; Ὅλοι οἱ Ἕλληνες εἴμεθα θεωρητικῶς ἔκτακτα μορφωμένοι. Ἐρχόμεθα ὅλοι μὲ σωρείαν νομοσχεδίων. Οὔτε γνωρίζουν οἱ Ὑπουργοὶ τί ψηφίζουν, διότι τὰ νομοσχέδια παρασκευάζουν οἱ τμηματάρχαι γνωστὸν πῶς. Καὶ θὰ σᾶς εἴπω μόνον διὰ τὴν περίφημον Ἐπιτροπὴν τῶν διδακτικῶν βιβλίων ὅτι ἀπὸ 25 τὰ 18 βιβλία ἔχει γράψει ἕνας Παντελάκης, φίλος τῶν περιφήμων Συμβούλων τῆς Ἐκπαιδεύσεως· αὐτὸς φιλόσοφος, αὐτὸς θεολόγος, αὐτὸς μαθηματικὸς καὶ δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο.

§265Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πότε ἔγιναν αὐτά;

§266Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Δὲν σᾶς ἐλέγχω δι’ ὅλας τὰς ἁμαρτίας. Εἶναι ἐν χρήσει τὰ περισσότερα βιβλία καὶ ἀνήκουν εἰς ἕνα. Διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν τῶν ὑπὸ κρίσιν αὐξάνονται ἁπλῶς καὶ μόνον τὰ ὀφφίκια καὶ ἡ μεγάλη δύναμις τοῦ Συμβουλίου τοῦ Ἐποπτικοῦ λεγομένου. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ ἁπλῶς καὶ μόνον διὰ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ὅτι τὸ πρῶτον εἶναι περὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως — πρόκειται περὶ ἀποδοχῶν. — Τὸ ἄλλο εἶναι περὶ ἐπιδομάτων. Τὸ ἄλλο εἶναι περὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς Εὐρώπην ἀποστελλομένων λειτουργῶν. Αὐτὰ ἀναμορφώνουν τὴν παιδείαν! Χρειάζεται διοίκησις περισσότερα καὶ ὀλιγώτερα νομοσχέδια. Ἤρκει μία καλὴ θέλησις νὰ ἀνοίξητε τὰ σχολεῖα καὶ ἂν ἀπόψε σᾶς κάμνω τὸν πανηγυρικόν σας εἶναι διότι φοβοῦμαι ὅτι οὔτε ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου δὲν θὰ εἶσθε εἰς θέσιν νὰ παραδώσητε τὰ σχολεῖα καὶ βάζω στοίχημα δι’ αὐτό. Ἤθελον νὰ συμβουλεύσω καὶ τὸ Συμβούλιον τὸ ἑδρεῦον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ μεγαλυτέραν σημασίαν εἰς τὴν ἠθικὴν διαπαιδαγώγησιν τῆς νεολαίας, εἰς τὴν ἠθοπλαστικὴν τοῦ χαρακτῆρος, νὰ μὴ ἀσχημονοῦν, νὰ μὴ βωμολοχοῦν, νὰ μὴ διαβάζουν αἰσχρὰ περιοδικά.

§267Β. ΑΛΕΒΙΖΑΤΟΣ. Νὰ περιορισθῆτε εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§268Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἀντίληψις εἰς τὴν Κοινωνίαν ὅτι αἱ Συνελεύσεις καὶ αἱ Βουλαὶ ἐργάζονται ὅταν νομοθετοῦν. Εἶναι ψεῦδος. Αἱ Συνελεύσεις ἐργάζονται ὅταν ἐλέγχουν τὴν Κυβέρνησιν. Ἔργον μας εἶναι ὁ ἔλεγχος ὁ αὐστηρὸς καὶ ἂν βαρύνεσθε νὰ ἀκούητε δύνασθε νὰ ἀπέλθητε. Κατὰ τί θὰ προήγετο ἡ παιδεία, ἂν ἐψηφίζοντο 4–5 νομοσχέδια ἀκόμη καὶ ὅμως ἔμεναν τὰ παιδιά μας εἰς τοὺς δρόμους; Ἂν δὲ ἀνοίξουν τὰ σχολεῖα καὶ γίνεται καὶ τίποτε ἄλλο, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ὑπάρχουν καὶ μερικοὶ δυσάρεστοι ἄνθρωποι, ὅπως ἐγώ, οἱ ὁποῖοι γαυγίζουν, καὶ χάρις εἰς ἡμᾶς τοὺς ὀλίγους ἐπιτελεῖται ἡ πρόοδος, διότι ἡμεῖς θυσιάζομεν καὶ τὴν δημοτικότητα καὶ τὴν ἀγάπην τῶν συναδέλφων μας καὶ γινόμεθα καὶ δυσάρεστοι εἰς τοὺς κυβερνῶντας διὰ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας. Τὰ περισσότερα τῶν νομοσχεδίων, ὅπως ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, εἶναι μηδαμινὰ καὶ ἀνάξια λόγου. Προνοοῦν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον περὶ μισθῶν. Τὸ μόνον ἄξιον σημειώσεως εἶναι τὸ περὶ ἐξεταξίων Διδασκαλείων, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ παρασκευῆς διδασκάλων. Ἐπεθύμουν μόνον ἀπόψε νὰ εἴπω ὀλίγα λόγια γενικοῦ ἐνδιαφέροντος. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας, εἴτε τὰ πέντε νομοσχέδια τοῦ κ. Λιμπεροπούλου γίνουν νόμοι εἴτε ὄχι, τὸ Ρωμαίϊκο θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν ἴδιον δρόμον.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§270Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Παραδέχομαι καὶ εὑρίσκω ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια καὶ ἰδιαιτέρως τὸ ὑπὸ συζήτησιν ὅτι εἶναι ὀρθὰ κατὰ βάσιν καὶ χρήσιμα ὑπὸ μίαν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προσεχῶς θὰ εἰσαγάγῃ καὶ ἕτερα νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων θὰ λαμβάνηται σοβαρὰ πρόνοια ὄχι μόνον περὶ τῆς πνευματικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἠθικῆς καὶ θρησκευτικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς σωματικῆς. Τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι ἔχει προνοήσει περὶ τῆς πνευματικῆς ἐκπαιδεύσεως περισσότερον ἀπὸ πολλὰ Κράτη πολὺ μεγαλύτερα καὶ ἀρχαιότερα. Καθὼς γνωρίζετε ἀπὸ τὴν στατιστικήν, τὸ ποσοστὸν τῶν Ἑλλήνων ἐγγραμμάτων εἶναι πολὺ μεγαλύτερον ἀπὸ ἄλλα Κράτη μεγαλύτερα καὶ παλαιότερα. Σωματικῶς μόνον δὲν ἐξεπαιδεύθησαν οἱ Ἕλληνες, ἐνῷ ἡ ἀγωγὴ ἡ σωματικὴ εἶναι ὄχι ὀλιγώτερον χρήσιμος τῆς πνευματικῆς. Διότι πρῶτον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς σωματικῆς ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀνάπτυξις ἡ πνευματική. Ἀπόδειξις αἱ Ἀγγλοσαξωνικαὶ φυλαὶ αἱ ὁποῖαι ὑπερέχουν ὅλων τῶν ἄλλων φυλῶν, διότι ἔχουν ἐξαιρετικὴν ἐπίδοσιν εἰς σωματικὰς ἀσκήσεις. Ἐπὶ πλέον ἐπικαλοῦμαι εἰς ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας ταύτης τὴν ὑπεροχὴν τῶν ἀρχαίων ἡμῶν προγόνων, εἰς τοὺς ὁποίους κύριον μέλημα ἦτο τότε ἡ γυμναστικὴ ἐκπαίδευσις. Καὶ δι’ αὐτὸ ἡ ὅλη ἐκπαίδευσις ἐλέγετο γενικῶς γυμναστική. Ἐξ ἄλλου ὁ ἄνθρωπος ὁ πολιτισμένος, ὁ ζῶν δηλαδὴ εἰς πόλεις, ὑφίσταται τὴν ἐπιρροὴν τῶν νοσηρῶν ὅρων τῶν πόλεων. Καὶ ἐκ τούτου παθαίνει μίαν ἐξασθένησιν σωματικὴν βαθμιαίαν. Ὅπως θεραπεύσῃ τὴν ἐξασθένησιν ταύτην ἔχει ἀνάγκην σωματικῆς ἀσκήσεως, ἡ ὁποία δίδει εἰς αὐτὸν ὅ,τι οὗτος ἐκ τῆς Κοινωνίας χάνει. Τρίτον ὁ ἄνθρωπος ὁ πολιτισμένος ἔχει ὡς βάσιν τοῦ πολιτισμοῦ του τὸν καταμερισμὸν τῶν ἔργων. Ἀλλὰ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ καταμερισμὸς τῶν ἔργων κάμνει κάθε ἄνθρωπον νὰ χρησιμοποιῇ μόνον εἰδικὰς σωματικάς τινας δυνάμεις ἐπὶ βλάβῃ ὅλων τῶν ἄλλων, αἱ ὁποῖαι ἀτονοῦν. Διὰ τῶν ἀσκήσεων ὅμως αὗται ἀνακτῶσι τὴν ἐνεργητικότητά των. Τέλος ἡ ἱστορία μᾶς διδάσκει ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς πνευματικῆς τοῦ ἀνθρώπου ἀναπτύξεως ὀφείλεται εἰς τὴν σωματικὴν ἀνάπτυξιν. Εἰς τὸν ἀντίχειρα καὶ εἰς τὴν πλαστικὴν αὐτοῦ δύναμιν δέχονται ὅλοι ὅτι ὀφείλεται ἡ πρώτη ἀνάπτυξις τοῦ ἀνθρώπου, ὅπως ἐπίσης καὶ εἰς τὴν ὀρθοστασίαν αὐτοῦ, ἡ ὁποία τοῦ ἀπηλευθέρωσε τὰς χεῖρας. Εἶναι λοιπὸν ἀπαραίτητος ἡ σωματικὴ ἐκπαίδευσις. Ἀλλ’ ἄν, κύριοι, εἰς ἄλλας φυλὰς καὶ εἰς ἄλλας ἐποχὰς ἡ γυμναστικὴ δὲν ἦτο τόσον ἀπαραίτητος, εἰς ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους Ἕλληνας νομίζω ὅτι εἶναι πλέον ἢ ἀπαραίτητος. Διότι ἡμεῖς οἱ νεώτεροι Ἕλληνες ἐφθάσαμεν ἐκεῖ ὅπου ἐφθάσαμεν ὕστερα ἀπὸ τόσας συμφορὰς διὰ μέσου τῶν αἰώνων, καὶ αἱ συμφοραὶ αὐταὶ ἐξήσκησαν ὀλεθρίαν ἐπιρροὴν ἐπὶ τοῦ χαρακτῆρός μας καὶ τοῦ σώματός μας. Ἀνέπτυξαν ἐκ τῆς σωματικῆς ἐξασθενήσεως καὶ καχεξίας διάφορα ἐλαττώματα: τὴν πονηρίαν, τὴν ραδιουργίαν καὶ ὅλα τὰ κακὰ τῆς σωματικῆς ἀδρανείας, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἀπαλλαγῶμεν. Καὶ τὸ μόνον μέσον πρὸς τοῦτο εἶναι ἡ γυμναστική. Ὁπωσδήποτε, κύριοι, εἴμεθα ἓν Κράτος μικρόν, ἐξαντληθὲν ἀπὸ τοὺς πολέμους καὶ τὰς τόσας συμφοράς, καὶ πρέπει τάχιστα νὰ ἀνακτήσωμεν τὰς δυνάμεις μας. Ἀλλ’ αὐτὰς τὰς δυνάμεις δὲν θὰ δυνηθῶμεν ποτὲ νὰ τὰς ἀνακτήσωμεν, ἂν δὲν ἐκπαιδευθῶμεν σωματικῶς. Ἡ σωματική μας δὲ αὕτη ἐκπαίδευσις θὰ εἶναι καὶ στρατιωτικὴ προπαίδευσις, ἥτις καὶ στρατιωτικωτέρους θὰ μᾶς καταστήσῃ καὶ τὴν στρατιωτικὴν θητείαν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ. Ἐξ ἄλλου εἴμεθα Κράτος τὸ ὁποῖον ἔγινε τελευταῖον Δημοκρατία. Ἀλλὰ τὴν Δημοκρατίαν αὐτὴν θὰ τὴν ἐξασφαλίσωμεν καὶ διατηρήσωμεν, ἂν ἐπιδιδώμεθα εἰς τὰς ἀσκήσεις τὰς σωματικάς, διότι δι’ αὐτῶν θὰ ἀποκτήσωμεν πάντες μίαν αὐτοπεποίθησιν, ἥτις θὰ εἶναι τὸ καλύτερον ἔρεισμα τῆς Δημοκρατίας. Τέλος δὲ εἴμεθα Κράτος μικρὸν τὸ ὁποῖον τελευταίως, ἀπὸ τοῦ 1915 καὶ ἐντεῦθεν, ἔχασε πολὺ ἀπὸ τὴν ὑπόληψίν του. Διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀνακτήσωμεν τὴν ὑπόληψίν μας νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ ξανακατορθώσωμεν νὰ γίνωνται πάλιν ἐδῶ οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες, παραλλήλως τῶν Ὀλυμπιακῶν τῶν τελουμένων εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς πρωτευούσας. Ἂν ἐπιτύχωμεν τοῦτο, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπιρροῆς ποὺ ἐξασκεῖ ἐφ’ ἡμῶν ἡ ἐπαφὴ τῶν ξένων, θὰ δυνηθῶμεν καὶ τὰς δυνάμεις καὶ ἀρετάς μας νὰ ἀναπτύξωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ τὰς ἐπιδείξωμεν εἰς τοὺς ξένους καὶ ἀποκαταστήσωμεν τὴν ὑπόληψίν μας μεταξὺ αὐτῶν. Δι’ ὅλους αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ δηλώσῃ ὅτι προσεχῶς θὰ εἰσηγηθῇ νομοσχέδια τὰ ὁποῖα θὰ προνοοῦν περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῆς σωματικῆς. Ἐγὼ δὲ δηλῶ ὅτι δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ ὑποστηρίξω περαιτέρω τὴν Κυβέρνησιν, ἐφόσον δὲν λαμβάνει αὕτη τὴν ἐπιβαλλομένην πρόνοιαν περὶ τῆς σωματικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρέκας ἔχει τὸν λόγον.

§272Α. ΠΡΕΚΑΣ. Ὀλίγας μόνον λέξεις θὰ ἔλεγον, κ. Πρόεδρε. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον, ὅπως καὶ τὰ μετ’ αὐτὸ ἐρχόμενα ἄλλα τέσσαρα νομοσχέδια, ἀποτελοῦν ἀναμφιβόλως οὐσιωδέστατον μέρος τοῦ ἀναπλαστικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς τοιαῦτα δὲ κατ’ ἀρχὴν ἐξεταζόμενα δηλῶ ὅτι διὰ τῆς ἀτομικῆς ψήφου μου θέλω ἐγκρίνει ταῦτα, ἐπιφυλασσόμενος ὅπως, εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς. Ἐν τούτοις θὰ εἶχον νὰ ἀπευθύνω παράκλησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, ὁρμώμενος ἀπὸ τὰς ἑξῆς ἀντιλήψεις: Ἔχω τὴν γνώμην, κ. Πρόεδρε, ὅτι πᾶσα δαπάνη γινομένη χάριν τῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἀπολύτως δεδικαιολογημένη, ἀλλὰ τὴν δαπάνην αὐτὴν πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ τὴν γνωρίζωμεν, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν. Καὶ τοῦτο διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ἂν ἡ ἀντοχὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους εἶναι τοιαύτη, ὥστε τὰ νομοσχέδια νὰ μὴ παραμείνωσι γράμμα κενόν, ἀλλὰ νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ὅταν ψηφισθῶσι καὶ ἀποτελέσωσι νόμους τοῦ Κράτους. Καὶ ὄχι μόνον διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν εἶναι ἀπαραίτητος ἡμῖν ἡ γνῶσις τῆς δαπάνης, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν βάσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ὄντος δεδομένου ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους κατηρτίσθη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ ἰσχυουσῶν διατάξεων τῶν κειμένων ὀργανικῶν νόμων καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συναφῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀποβλέπουν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ κυβερνητικοῦ προγράμματος· καὶ ἑπομένως ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν προνοεῖ περὶ τῶν ἐπιπροσθέτων δαπανῶν τὰς ὁποίας ἐπιφέρουν τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Δι’ αὐτὸ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν, ὅπως κατὰ τὴν ἐπανεμφάνισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων διὰ νὰ συζητηθοῦν καὶ ψηφισθῶσι κατ’ ἄρθρον ᾖ ἐφωδιασμένος, κατόπιν συνεννοήσεως τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, μὲ λεπτομερεῖς πίνακας ἐμφαίνοντας τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἐπιφέρει ἕκαστον ἐκπαιδευτικὸν νομοσχέδιον. Τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, τὸ θεωρῶ ἐπιβεβλημένον διὰ νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἡ ἀντοχὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ καταστήσῃ τὰ νομοσχέδια, ψηφιζόμενα καὶ γινόμενα νόμους τοῦ Κράτους, νὰ τὰ καταστήσῃ, λέγω, ἐφαρμόσιμα καὶ πραγματοποιήσιμα.

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τηλικίδης ἔχει τὸν λόγον.

§274Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν ἐζήτησα νὰ συζητηθῶσι μαζί, διότι καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας δὲν μᾶς ἔπεισεν ὅτι τὰ δύο νομοσχέδια εἶναι διάφορα, διότι κατ’ οὐσίαν εἶναι τὰ ἴδια. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι κατὰ τῶν νομοσχεδίων, διότι δι’ αὐτῶν ἐπιδιώκεται ἡ κατοχύρωσις τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν συγκεντρωτικοῦ συστήματος. Τὸ πρῶτον νομοσχέδιον εἶναι «περὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων τῆς διοικήσεως τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως» καὶ τὸ δεύτερον πάλιν «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἰδίου νόμου 2242». Τώρα, ἂν κρίνωμεν τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους ἐπιδιώκουν διὰ τοῦ πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, θὰ ἴδωμεν ὅτι οἱ σκοποὶ εἶναι οἱ ἴδιοι. Τὸ ἄρθρον 2ον λέγει ὅτι... (ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Τὰ ἴδια λέγει καὶ τὸ δεύτερον νομοσχέδιον (ἀναγινώσκει περικοπήν). Βλέπομεν λοιπὸν ὅτι ὁ σκοπὸς καὶ τῶν δύο νομοσχεδίων εἶναι ὁ αὐτός.

§275Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε συνάδελφε, τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἔχει τέσσαρας λειτουργίας, ὑστερεῖ δὲ εἰς τὸ ἐποπτικὸν ἔργον. Εὐρυνομένου τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τῶν ἐπαρχιῶν θὰ ἔχωμεν καὶ τὴν πέμπτην λειτουργίαν τοῦ Ἀνωτάτου Συμβουλίου.

§276Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι κατ’ ἀρχὴν δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, διότι, κατὰ τὴν γνώμην μου, εἶναι νομοσχέδιον πολυτελείας. Λέγων πολυτέλειαν ἐννοῶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐν ἀρχῇ μερικοὶ συνάδελφοι εἶπον. Διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν ἀναγκαιότητα ἑνὸς νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν μας τὸ ἐπεῖγον καὶ τὸ δυνατόν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπείγοντα ζητήματα ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν εἶναι τὸ τῆς ἀνεγέρσεως διδακτηρίων, ὡς καὶ τὸ τῆς μορφώσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων. Τί θὰ ὑπάγουν νὰ ἐπιθεωρήσουν οἱ ἐπόπται, τοὺς ὁποίους παρασκευάζετε διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ; Τὰ ἐρείπια τῶν διδακτηρίων ἢ καὶ τὰ ἐρείπια τῶν διδασκάλων, διότι, ὡς εἶναι γνωστόν, καὶ αὐτοὶ εἶναι ἐρείπια; Δὲν θὰ ἔχῃ νὰ κάμῃ τίποτε ὁ ἐπιθεωρητὴς μὲ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι παιδαγωγικήν τινα κτηθεῖσαν ἐν τῷ διδασκαλείῳ μόρφωσιν, ἀλλ’ εἶναι μόνον ἀπόφοιτοι ἑξαταξίου δημοτικοῦ σχολείου. Ἐγὼ θὰ εἶχον τὴν γνώμην, γνωρίσας ἐκ τοῦ πλησίον ἰδίως εἰς τὰς νέας Χώρας τὴν κατάστασιν, ὅτι καλύτερον θὰ εἶναι νὰ κλείσωμεν αὐτὰ τὰ σχολεῖα παρὰ νὰ ἔχωμεν αὐτὰ μὲ τοὺς διδασκάλους αὐτούς, μὲ τοὺς ὁποίους θὰ εἶναι καὶ ἀδύνατον νὰ συνεννοηθῶσιν οἱ Γενικοὶ Ἐπόπται. Ἀλλὰ τί θέλουν οἱ ἀνώτεροι Ἐπόπται ἑδρεύοντες ἐν Ἀθήναις καὶ ἔχοντες καὶ γραφεῖα ἐνταῦθα; Ἐγὼ θὰ ἠνόουν τοὺς Ἐπόπτας αὐτοὺς ρυθμιστὰς τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων. Ἔπειτα τί θέλετε νὰ γίνῃ εἰς τὰς καθοριζομένας συγκεντρώσεις; Ἤμην ἐπιθεωρητὴς σχολείων καὶ γνωρίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς 2 ἢ 3 συγκεντρώσεις νὰ γίνῃ τι μὲ αὐτοὺς τοὺς διδασκάλους, ἰδίως δὲ ὅταν πρόκειται περὶ τοῦ παιδαγωγικοῦ συστήματος. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὡς πρὸς τὸ πρῶτον νομοσχέδιον θὰ ἤθελον νὰ λείψῃ ἐντελῶς. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον νομοσχέδιον θὰ ἤθελον, ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λείψῃ ὁλόκληρον τὸ πρῶτον, νὰ συγχωνευθῇ μὲ αὐτό.

§277Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τί κερδίζομεν μὲ αὐτό;

§278Γ. ΤΗΛΙΚΙΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν νὰ κερδίσωμεν τίποτε μὲ χωριστοὺς ἐπόπτας, ἐνῷ διὰ τῆς συγχωνεύσεως κερδίζομεν, διότι θὰ ἔχωμεν ἐκπαιδευτικοὺς συμβούλους δυναμένους ἐνταῦθα νὰ ἐργασθῶσι καὶ ὄχι νὰ μεταβαίνωσιν ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἐργασίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπικρατεῖ τὸ πνεῦμα τῆς ἀποκεντρώσεως θὰ ἦτο καλὸν καὶ ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει νὰ ἐπήρχετο ἡ ἀποκέντρωσις αὕτη καὶ ὄχι ἡ συγκέντρωσις. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν σκέψεων ἔχω καὶ συντάξει πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι εἶναι καλυτέρα.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§280Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐθνικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶχον πάντοτε τὴν φιλοδοξίαν νὰ λάβω τὸν λόγον ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης καὶ ἐκφέρω τὰς σκέψεις μου. Δὲν ἐφανταζόμην ὅτι θὰ ἐγενικεύετο ἡ συζήτησις τόσον καὶ θὰ ἐτίθετο σήμερον ἐνταῦθα αὐτὴ αὕτη ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως. Ἤκουσα τοὺς προαγορεύσαντας ἐπ’ εὐκαιρίᾳ τῆς κατ’ ἀρχὴν συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἤκουσα προσέτι τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους παραπονουμένους διὰ τὸ ἓν ἢ ἄλλο νομοσχέδιον ὅτι συνεπάγεται δαπάνην ὑπερβολικήν, ὅτι εἶναι νομοσχέδια πολυτελείας καὶ ἄλλα πολλά· ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὰς σκέψεις ταύτας. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καίτοι ἀποτελοῦν τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ὅλου ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι διὰ νὰ εἶναί τις δίκαιος πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ ὅλον ἐκπαιδ. πρόγραμμα αὐτῆς, ἐν τούτοις καὶ ἐπὶ τούτων μόνον κρίνοντες πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι γίνεται δι’ αὐτῶν τὸ πρῶτον σοβαρὸν βῆμα τῆς Δημοκρατίας πρὸς τὰ ἐμπρός. Εἶναι τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν πραγματικὴν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ἡ Δημοκρατία, διότι τὸ πνεῦμα τῶν πρώτων τούτων ἐκπαιδευτικῶν νομοθετημάτων εἶναι ἐξυψωτικὸν καὶ τῶν διδασκάλων ὡς ἀτόμων καὶ τοῦ ἔργου τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν τῇ σχολῇ. Πρέπει λοιπὸν ἡ Συνέλευσις διὰ παμψηφίας νὰ τὰ ἐγκρίνῃ. Ἀφ’ ἧς ἱδρύθη τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν εἶναι ὑπερβολὴ νὰ εἴπῃ τις ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἐκπαίδευσις, διότι ἐκπαίδευσις σημαίνει ἐξύψωσιν τοῦ πολίτου πρὸς ὀρθὴν ἀντίληψιν καὶ ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεών του ἀπέναντι τῆς Πολιτείας. Βεβαίως τοιαύτη ἐκπαίδευσις δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ πάντοτε διετέλεσεν ἀνάπηρος, χωλή, οὐδέποτε ἀξιωθεῖσα στοιχειώδους ἐνδιαφέροντος ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας. Διότι, ὅπως ὅλα τὰ πράγματα ἐν Ἑλλάδι, οὕτω καὶ ἡ ἐκπαίδευσις, περισσότερον μάλιστα αὐτή, κατεβιβάσθη ἐκ τοῦ ὕψους της καὶ κατέπεσεν εἰς τὸ ἐπίπεδον ἐκεῖνο ὅπου εὑρίσκονται τὰ πάντα ἐν Ἑλλάδι ἐξ αἰτίας τῆς Πολιτείας· διότι αὐτὴ ἐταπείνωσε καὶ ὑπεδούλωσε τὰ πάντα. Προκειμένου μάλιστα νὰ ἐξετάσῃ τις γενικῶς τὴν σύγχρονον ἐκπαιδευτικὴν κατάστασιν ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἤρκει νὰ ρίψῃ ἓν βλέμμα ὄχι εἰς τὰ θεμέλια, ἀλλὰ εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐπιστέγασμα, ἐννοῶ τὸ Πανεπιστήμιον, ἐκ τοῦ ὁποίου προέρχεται κατὰ ὁλότητα σχεδὸν ἡ διανοουμένη τάξις τῆς Ἑλλάδος. Τὸ Πανεπιστήμιον, κατ’ ἐμέ, δὲν ἐχρησίμευσε καὶ δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ δημιουργῇ διανοουμένους κατ’ ἐπίφασιν μόνον. Καὶ δυστυχῶς ὅλοι εἴμεθα τοῦ Πανεπιστημίου αὐτοῦ τρόφιμοι. Ἀλλ’ ἀφοῦ προκαλῶ τὸν γέλωτα, ἀφίνω τὸ ἐπιστέγασμα καὶ ἀρχίζω ἀπὸ τὴν βάσιν. Ἐκπαίδευσιν ἀξίαν τοῦ ὀνόματός της οὐδέποτε εἴχομεν ἐν Ἑλλάδι. Ἀφ’ ἧς ἐδημιουργήθη τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικόν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔπεσε θῦμα τοῦ λογιωτατισμοῦ, καὶ ἀντὶ νὰ βλέπῃ, ὡς ὤφειλε, πρὸς τὰ ἐμπρός, ἐστρέφετο διαρκῶς πρὸς τὰ ὀπίσω. Τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἐγίνετο ὑπὸ τὸ πρόσχημα τοῦ θαυμασμοῦ καὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν θαμβοῦσαν λαμπρότητα τῆς προγονικῆς κληρονομίας. Ἐνόμιζον οἱ δυστυχεῖς ἄνθρωποι ὅτι, στρεφόμενοι πρὸς τὰ ὀπίσω, θὰ ἤντλουν φῶς ἐκεῖθεν, ἵνα φωτισθῶσι καὶ χειραγωγηθῶσι διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ἀντὶ τὸ φῶς τοῦτο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἠλεκτρικὸς προβολεὺς καθοδηγῶν ἐκ τῶν ὄπισθεν καὶ καταυγάζων τὰς τρίβους τοῦ μέλλοντος, ἀπ’ ἐναντίας ὑπῆρξεν ἐκτυφλωτικὸν δι’ αὐτοὺς εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ ἐφαρμόζηται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ὑπὸ τῶν ἀρχαίων, ὅτι «ἐάν τις ἀναιδῶς ἐγχειρῇ τὸν ἥλιον θεᾶσθαι, τὴν ὄψιν ἀφαιρεῖται». Τὰ ἀποτελέσματα τὰ γνωρίζετε ὅλοι· ἐδημιουργήθη μία λογία τάξις παρερμηνεύουσα τὰ πάντα ἢ μᾶλλον βλέπουσα τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν ἀνάποδην· καὶ ἐνῷ οἱ μακάριοι ἐκεῖνοι ἄνθρωποι ἤλπιζον ὅτι διὰ μεγαλυτέρας ἀρχαιομαθείας θὰ ἐπλησίαζον περισσότερον πρὸς τοὺς ἀρχαίους καὶ τὴν ἀρχαίαν ἀρετήν, ἐν τῇ πραγματικότητι συνέβαινεν ὅλως τὸ ἀντίθετον. Βεβαίως οἱ ἄνθρωποι εἶναι συγγνωστοί, διότι ἐνήργουν καὶ ἔπραττον καλῇ τῇ πίστει· δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως εἰς ἡμᾶς, δημιουργοὺς τῆς Δημοκρατίας, νὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ παραμένωμεν εἰς τὴν ἰδίαν κατάστασιν καὶ θεωρῶ τὴν πρώτην αὐτὴν σειρὰν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων τῆς Δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως ὡς τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν ἀληθῆ ἀναγέννησιν τοῦ λαοῦ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι πάντοτε εἰς τὰς λεπτομερείας δύναται κανεὶς νὰ εὕρῃ τρωτά. Ἐγὼ ὁμιλῶ ὡς μέλος τῆς εἰσηγητικῆς ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν Ἐπιτροπῆς. Διεφώνησα πρὸς τοὺς συναδέλφους μου ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἑξατάξιον Διδασκαλεῖον, οὐχὶ καθ’ ἑαυτό, ὡς αὐτοτελὲς δηλονότι δημιούργημα, ἔχον βάσιν καὶ τέλος, ἀλλὰ διότι θὰ ἔπρεπε νὰ συσχετισθῇ μὲ τὸ ὅλον πρόγραμμα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως διότι ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία θὰ γίνεται ἐν τῷ Διδασκαλείῳ τούτῳ, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ μία διακλάδωσις τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νὰ ἀποφασίσωμεν τελειωτικῶς περὶ τῆς διακλαδώσεως αὐτῆς, ὅπως ἔλεγα σήμερον εἰς τὴν εἰσηγητικὴν Ἐπιτροπήν, χωρὶς προηγουμένως νὰ ὁλοκληρώσωμεν τὴν ὅλην Μέσην Ἐκπαίδευσιν, χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὸ πλαίσιον ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ ἐκτυλιχθῇ ἡ Μέση Ἐκπαίδευσις ἐν συνόλῳ; Ἀλλ’ αὐταὶ εἶναι λεπτομέρειαι καὶ ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου περὶ Διδασκαλείου.

§281Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Διὰ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν γίνεται τὸ Διδασκαλεῖον.

§282Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν γίνεται τὸ Διδασκαλεῖον, ἀλλὰ τὸ Διδασκαλεῖον εἶναι εἷς κλάδος, μία μορφὴ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἓν Γυμνάσιον, ἓν Λύκειον παιδαγωγικόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ νομίζω ὅτι εὑρίσκομαι ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, διότι ἐφόσον παραλαμβάνετε τὸ παιδὶ τοῦ Ἕλληνος πολίτου εἰς ἡλικίαν 12 ἢ 13 ἢ 14 ἐτῶν καὶ τὸ διαπαιδαγωγεῖτε μέχρι τοῦ 18ου ἢ 20οῦ ἔτους ἐν συναφείᾳ πρὸς τὸν κύκλον τῆς μέσης ἐγκυκλίου μορφώσεως δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε ὅτι ἡ ἐργασία αὐτὴ δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν.

§283Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ τὸ κάμῃ δημοδιδάσκαλον.

§284Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ κάμῃ δημοδιδάσκαλον, ἀλλὰ διὰ ποίου εἴδους διδασκαλίας; Ποία θὰ εἶναι ἡ ὅλη ἀγωγὴ του ἐντὸς τοῦ Σχολείου κατὰ τὰ ἓξ αὐτὰ ἔτη; Καὶ μὲ ποίαν ὕλην πνευματικὴν θὰ τροφοδοτηθῇ;

§285ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι τὸ πρόγραμμα.

§286Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος λέγει ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον δὲν εἶναι Μέση Ἐκπαίδευσις· ἐγὼ λέγω ὅτι εἶναι Μέση Ἐκπαίδευσις καὶ αὐτό.

§287Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μέση Ἐκπαίδευσις ἀφορῶσα τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν.

§288Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι διακλάδωσις τοῦ ὅλου κύκλου τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι μία ἐκ τῶν μορφῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§289Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὸ ἔχετε λάθος.

§290Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς ἐπαγγελματικῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἂν τὸ «Μέσης», κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὸ παίρνετε κυριολεκτικῶς, μέσης μεταξὺ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ Πανεπιστημίου, εὑρίσκεσθε βέβαια ἐν τῷ δικαίῳ· ἀλλ’ ἐγὼ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐξετάζω τὸ πρᾶγμα, εἰσέρχομαι ἐσώτερον. Λέγω ὅτι καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ ἴδιον περίπου μορφωτικὸν ὑλικὸν θὰ ἀπασχολῇ καὶ τὸ Διδασκαλεῖον καὶ τὸ Γυμνάσιον, καὶ περίπου ἡ ἰδία πνευματικὴ τροφὴ θὰ παρέχηται εἰς ἀμφότερα τὰ ἱδρύματα, δὲν δύναται παρὰ καὶ τὸ Διδασκαλεῖον νὰ θεωρηθῇ κλάδος τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι λεπτομέρειαι. Εἶπον παρεμπιπτόντως ὅτι ἐγὼ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ διεφώνησα ὄχι διὰ τὸ νομοσχέδιον καθ’ ἑαυτό, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας του. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμως τὰ ἄλλα νομοσχέδια, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἔναρξις τῆς ἀνακαινιστικῆς ἐργασίας διαφορετικά. Οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐθεώρησαν αὐτὰ πολυτελῆ, διότι θὰ ἐπεβάρυνον τὸν Προϋπολογισμόν μας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι κλπ. Ἔχω ἀντίθετον γνώμην. Ἐξ ὅλων τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων τῶν ἀποτελούντων τὴν πρώτην σειρὰν τοῦ ὅλου ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος τῆς Κυβερνήσεως τὸ περὶ Ἐποπτῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐγὼ τὸ θεωρῶ ὡς τὸ ἐπιτυχέστερον καὶ τὸ ἀποτελεσματικώτερον ὅλων. Δὲν εἶναι δὲ δημιούργημα τῆς στιγμῆς καὶ ἐκ τῶν ἐνόντων, οὔτε τώρα ἁπλῶς διασκευαζόμενον εἰσάγεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι τὸ ἀπαύγασμα μακρᾶς πείρας καὶ ἐξελίξεως, Ἀλλ’ εἴτε περὶ παλαιοῦ πρόκειται, μέλλοντος νὰ λάβῃ νέον κῦρος εἴτε περὶ ἐντελῶς νέου, πάντως εἶναι ἓν νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον θὰ προσφέρῃ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Διὰ τῆς κυρώσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ δημιουργήσωμεν τὸ μέσον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ κεντρίζωμεν τοὺς διδασκάλους τῶν διαφόρων περιφερειῶν, ἐνῷ ἐξ ἑτέρου θὰ ἵσταται ὡς δαμόκλειον ξίφος ὑπὲρ τὰς κεφαλάς των, διότι θὰ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των ὅτι δύναται ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ ἐμφανισθῇ ὁ ἀνώτερος Ἐπόπτης, ὁ ὁποῖος θὰ ἐποπτεύῃ καὶ τοὺς Ἐπιθεωρητάς.

§291ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῦ εἶναι τὰ πρόσωπα;

§292Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα ἐφαρμογῆς, κ. συνάδελφε. Πάντως ὅμως ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ δημοκρατικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἔχει πλήρη ἐπίγνωσιν τοῦ προορισμοῦ τῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ λάβῃ ὅλα τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα, ὥστε νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ ἐπιτύχῃ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου. Ἀλλὰ διὰ νὰ κρίνῃ κανεὶς τὴν ὅλην ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔπρεπε βεβαίως νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του καὶ τὸ ὅλον πρόγραμμα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§293Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἀνεπτύχθη καὶ αὐτό. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ ἀνέπτυξε δι’ ὀλίγων.

§294Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀλίγων· διότι καὶ ἐκεῖ, κ. Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν διαφωνίαι μεγάλαι ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρόγραμμα· ἀλλ’ ἐφόσον δὲν ἔχομεν τὰς λεπτομερείας, θὰ εἴμεθα κακοὶ κριταὶ διὰ νὰ προβῶμεν εἰς συμπεράσματα, διότι, κατ’ ἐμέ, κύριοι, διὰ νὰ συνεχίσω τὴν ὁμιλίαν μου, τὸ τρωτὸν σημεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἀπέρρευσεν ἡ ἐθνικὴ κακοδαιμονία, δὲν εἶναι οὐδὲ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον οὔτε τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλ’ εἶναι ἡ Μέση Ἐκπαίδευσις. Διότι, ἂν τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον δὲν μορφώσῃ ἐπαρκῶς τὸν πολίτην, ἡ ζημία εἶναι σχετικῶς μικρά· ἁπλῶς εἰσάγει ἕνα πολίτην εἰς τὴν Κοινωνίαν, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι κατηρτισμένος ὅσον ἔπρεπε νὰ εἶναι· τὸ κακὸν εἶναι διὰ τὸν ἑαυτόν του. Ἀλλ’ ἀπὸ τὸ Γυμνάσιον θὰ ἐξέλθῃ ἡ μεσαία τάξις τῶν πολιτῶν, ἡ μᾶζα ἀκριβῶς τῶν ἀνθρώπων οἵτινες θὰ κατευθύνωσι τὴν Κοινὴν Γνώμην· θὰ ἐξέλθουν οἱ ὁδηγοί. Οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παίζουν τὸν πρωτεύοντα ρόλον εἰς τὰς μικρὰς Κοινωνίας. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της κυριώτατα εἰς τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ Πανεπιστήμιον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ στρέψωμεν πλέον τὴν προσοχήν μας καὶ πρὸς αὐτό, διότι εἶναι ἔγκλημα νὰ ἐξακολουθῇ νὰ γίνεται ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται ἐκεῖ μέσα, ὅπου ὅλοι γνωρίζετε τί συμβαίνει. Ὑπάρχουν Σχολαὶ αἱ ὁποῖαι δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ τυφλώνουν, καὶ ὑπάρχουν Σχολαὶ αἱ ὁποῖαι δὲν κάμνουν τίποτε ἄλλο παρὰ νὰ διαστρεβλοῦν. Πολλὰ τὰ λεγόμενα καὶ πολλὰ τὰ τελούμενα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν πρώτην εὐκαιρίαν θὰ θέσῃ χεῖρα εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ θὰ ζητήσῃ λόγον τῶν τελουμένων ἐντὸς τοῦ Ἀνωτάτου τούτου Ἐκπαιδευτικοῦ Ἱδρύματος. Ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν μέρος τῶν νομοσχεδίων, κύριοι, βεβαίως ὅλα τὰ ὡραῖα αὐτὰ σχέδια θὰ ἔπρεπε νὰ συνδυασθοῦν μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους καὶ ἀναλόγως τῶν πόρων τοὺς ὁποίους ἔχει νὰ διαθέσῃ τὸ Κράτος, νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων. Ὁμιλῶ περὶ νόμων, διότι ἔχω πλήρη πεποίθησιν ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ μεταβάλῃ εἰς νόμους τὰ νομοσχέδια. Βεβαίως θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθοῦν ὑπ’ ὄψει τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὐδεμία δαπάνη, ὅπως εἶπεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων, οὐδεμία δαπάνη γινομένη διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν θὰ εἶναι ὑπερβολική. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τῆς Δημοκρατίας νὰ μὴ φεισθῇ καθόλου δαπανῶν, ἂν πρόκειται μόνον διὰ τὰς δαπάνας νὰ ἀναχαιτισθῇ τὸ ἀναπλαστικὸν αὐτῆς ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα. Θὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ μὴ διστάσῃ καθόλου, ἀλλὰ νὰ βαδίσῃ πρὸς τὰ ἐμπρός. Θὰ εἶναι ἀρκετὴ φιλοδοξία καὶ ἀρκετὴ ἱκανοποίησις διὰ τὴν πρώτην δημοκρατικὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος νὰ προσφέρῃ εἰς τὸ Ἔθνος μίαν ἀναπλαστικὴν καὶ ἀναδημιουργικὴν ἐκπαίδευσιν. Διότι, ἂν δὲν δημιουργήσωμεν πολίτας δυναμένους νὰ μετέχωσιν ἐνεργῶς εἰς τὰ τῆς Πολιτείας, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴμεθα βάσιμοι οὔτε διὰ τὴν σκοπιμότητα οὔτε διὰ τὴν στερεότητα τῆς Δημοκρατίας. (Χειροκροτήματα).

§295Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ζητήματος, λόγῳ τῆς σοβαρότητός του, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ μετὰ τὰς μεταμεσονυκτίους ὥρας, διότι ἀπουσιάζουν συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι θὰ δύνανται νὰ μᾶς διαφωτίσωσιν, ἀλλὰ καὶ οἱ παρόντες δὲν ἔχουσι τὴν φρεσκάδα τὴν πνευματικήν, ὅπως τὴν ἔχουσιν ὅταν ἀρχίζωμεν τὴν συνεδρίασιν.

§296ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γόντικας ἔχει τὸν λόγον.

§297Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ἡ ἐκπαιδευτικὴ συζήτησις, κύριοι πληρεξούσιοι βεβαίως ἦτο ἀξία καλυτέρας τύχης. Λέγω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν καὶ εἰς 2–3 συνεδριάσεις καὶ ὄχι εἰς τὴν ὥραν αὐτήν, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ ὅτι, καίτοι ἐπιθυμῶ ὁπωσδήποτε νὰ σᾶς ἐνοχλήσω περισσότερον, δὲν δύναμαι αὐτὴν τὴν ὥραν παρὰ μόνον δύο λέξεις νὰ εἴπω. Θέλω μόνον νὰ εἴπω ὅτι διὰ τῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων δὲν κρίνεται οὔτε τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως οὔτε ἡ ἐκπαιδευτικὴ πολιτικὴ οὔτε κἄν, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀπαιτοῦν τὰ νομοσχέδια καμμίαν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν καὶ κανὲν ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα ῥιζικόν. Ἐγὼ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα καὶ δὲν δύναμαι νὰ μὴ συμφωνῶ. Οὐχ ἧττον ὅμως δὲν εἶναι αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦν τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικήν, ὡς δὲ εἶμαι βέβαιος, τοῦτο φρονεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Ὑπουργός. Τὰ νομοσχέδια εἶναι ἀπαραίτητα κατὰ τοῦτο, ὅτι εἶναι προπαρασκευαστικά, ὅπως λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ προπαρασκευαστικὰ πρὸς ἔναρξιν μελέτης καὶ κατευθύνσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἁρμόζει εἰς τὴν Χώραν. Οὔτε τὸν Ὀκτώβριον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἐκπαιδευτικὴν πολιτικὴν οὔτε εἰς θέσιν θὰ εἴμεθα οὔτε εἰς χρόνον οὔτε εἰς καιρὸν ἀκόμη, διότι τὰ πλεῖστα τῶν νομοσχεδίων τοῦτο τὸ ἀγαθὸν ἔχουσι καὶ τοῦτον τὸν σκοπόν, ὅτι πρόκειται νὰ προπαρασκευάσουν τὸ διδακτικὸν προσωπικόν. Ἔχομεν ἀνάγκην παρασκευῆς διδακτικοῦ προσωπικοῦ ἀνωτέρου καὶ κατωτέρου. Ἡ εὐθύνη τῆς οἰκονομικῆς δαπάνης ἀνήκει ἀπολύτως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οἱ δὲ φρουροὶ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ ἔχουν τὰ πάντα ὑπ’ ὄψει των καὶ φροντίζουν διὰ τοῦτο. Εἰς τὸν πληρεξούσιον θὰ ἦτο εὐτύχημα ἂν ἔβλεπεν ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἡ Κυβέρνησις διαθέτει μεγαλύτερα ποσὰ ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἔχω τὴν γνώμην, ἣν πάντες ἔχετε, ὅτι, ἂν ἀπαιτεῖται οἱαδήποτε δαπάνη διὰ τὴν ἄμυναν τῆς Χώρας καὶ διὰ τὴν παρασκευὴν τὴν στρατιωτικὴν τῆς Χώρας εἴτε μὲ ὑλικὰ πολέμου εἴτε μὲ φρούρια, ἐπίσης ἀπαραίτητος καὶ συντελεστικὴ τῆς ἀμύνης τῆς Χώρας εἶναι πᾶσα δαπάνη ἡ ὁποία γίνεται ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω ὅτι εἶναι μᾶλλον ἀναγκαία ἡ προσπάθεια ὑπὲρ τῆς τοιαύτης δαπάνης παρὰ τῆς ἄλλης, διότι ἡ ἄμυνα τῆς Χώρας εἶναι βέβαιον καὶ γνωστὸν ὅτι θὰ στηριχθῇ εἰς τὰς ψυχὰς καὶ τὰ σώματα τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν καὶ ἰδίως εἰς τὴν παραμεθόριον Χώραν αἱ ψυχαὶ καὶ τὰ σώματα θὰ ὁπλισθοῦν διὰ τῶν ἄλλων τεχνικῶν ὅπλων. Ἐν τοιαύτῃ πριπτώσει τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ ἀποστολῆς ὑποτρόφων εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς σπουδὴν παιδαγωγικῶν εἶναι οὐ μόνον ἀπαραίτητον, ἀλλὰ καὶ λίαν κατεπεῖγον. Ἂν ἦτο δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ἦτο ἤδη νόμος τοῦ Κράτους καὶ ἡ δαπάνη νὰ ἦτο ἕτοιμος καὶ ν’ ἀνεχώρουν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι καὶ ἱκανώτεροι. Εἶναι ἀδύνατον νὰ δημιουργήσωμεν Διδασκαλεῖα ἀπὸ τὰ ὁποῖα νὰ ἐλπίζωμεν, εἶναι ἀδύνατον νὰ παρασκευάσωμεν τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, ἂν δὲν ἔχωμεν τοὺς ἁρμοδίους καὶ ἀναγκαίους παιδαγωγούς, οἱ δὲ ἀναγκαῖοι καὶ ἀπαραίτητοι παιδαγωγοὶ δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μορφωθῶσιν ἐν Ἑλλάδι, ὅπως δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐκπλήξῃ οἱαδήποτε δαπάνη, οὔτε πολυτέλειαν νὰ θεωρῶμεν τὴν ἀποστολὴν τῶν παιδαγωγῶν εἰς Εὐρώπην διὰ νὰ σπουδάσωσι παιδαγωγικά· ἀρκεῖ νὰ ἀποσταλῶσιν οἱ καλύτεροι μετὰ διαγωνισμὸν καὶ οἱ ἱκανώτεροι καὶ νὰ παρακληθοῦν συνάμα μετὰ τὴν ἐπάνοδόν των νὰ χρησιμοποιηθοῦν ὡς διδάσκαλοι καὶ προπαρασκευασταὶ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ ὄχι εἰς τὰ κέντρα καὶ εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια. Ἐπίσης ἀπαραίτητον καὶ λίαν κατεπεῖγον νομοσχέδιον εἶναι τὸ περὶ ἑξαταξίων Διδασκαλείων. Ἤκουσα μίαν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προσθέσω δύο λέξεις, διότι διαφωνῶ ὡς πρὸς τὰ ἑξατάξια Διδασκαλεῖα. Ἐγὼ θὰ ὑπεστήριζον ὅτι καὶ τὰ ἑξατάξια δὲν εἶναι ἀρκετά.

§298Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διαφωνῶ κατὰ τοῦτο. Ἂν δὲν ἐγενόμην καλὰ καταληπτός, ὄχι διὰ τὸ σχέδιον αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐξάρτησίν του ἐκ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὰ ἄλλα εἶμαι σύμφωνος.

§299Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Μάλιστα. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι καὶ τὰ ἓξ ἔτη εἶναι ἀνεπαρκῆ διὰ τὴν μόρφωσιν τοῦ τελευταίου τύπου τοῦ διδασκάλου, τὸν ὁποῖον προσδοκῶμεν εἰς τὸ μέλλον. Ἡ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι διῃρημένη εἰς σωματικὴν καὶ πνευματικήν, ὅπως εἶπον ἄλλοι συνάδελφοι· ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι πολλαπλῆ, ἀλλ’ ἑνιαία. Ἐν τῇ ἑνιαίᾳ ἐκπαιδεύσει ἐξυπακούεται ἀπαραιτήτως ἡ σωματικὴ καὶ ἡ διανοητικὴ ἐκπαίδευσις καὶ πᾶσα ἐκπαίδευσις, τὰ στοιχεῖα δηλαδὴ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητα δι’ ἕκαστον πολίτην, ἀναλόγως τῆς τροπῆς καὶ τῆς κατευθύνσεως τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον. Ἂν πρόκειται νὰ παρασκευάσωμεν πολίτην, ὁ ὁποῖος θὰ ζήσῃ μὲ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν, πρέπει νὰ ἔχῃ ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς γνώσεις τῆς κοινωνικῆς ζωῆς· ἂν πρόκειται νὰ τὸν προπαρασκευάσωμεν διὰ τὴν μέσην καὶ κλασσικὴν ἐκπαίδευσιν πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ ἀπαραίτητα στοιχεῖα. Ἡ ἐκπαίδευσις λοιπὸν πρέπει νὰ εἶναι ἑνιαία, ἀλλὰ διὰ νὰ εἶναι τοιαύτη πρέπει νὰ εἶναι τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν κατάλληλον, πολυποίκιλον καὶ δυνάμενον νὰ μορφώσῃ τοὺς πολίτας εἰς τὴν συνολικὴν ἐκπαίδευσιν. Τὰ Διδασκαλεῖα λοιπὸν αὐτὰ ἔχουσι τὸν ἀπαιτούμενον σκοπὸν νὰ δημιουργήσωσι καὶ νὰ παρασκευάσωσι δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ σύστημα τὸ ὁποῖον θὰ ὑπάρχῃ μετὰ ἑπτὰ ἔτη, ὅταν θ’ ἀρχίσωσιν οἱ καρποὶ τῶν Διδασκαλείων αὐτῶν, νὰ εἶναι εἰς θέσιν νὰ μορφώσωσι τοὺς πολίτας μὲ τὸ τότε ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἑξαετίας ὑπάρχει καὶ τὸ παρόν· εἶναι ἀνάγκη τοῦ παρόντος, περὶ τούτου ἔχει ληφθῆ πρόνοια. Τὰ μονοτάξια δὲν ἐκπληροῦν πλήρως τὸν σκοπὸν εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλει ν’ ἀποβλέπῃ ἕκαστος πολίτης διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, δύναται ὅμως νὰ εἶναι βέβαιος, καὶ θὰ βεβαιωθῇ λίαν προσεχῶς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῶν καρπῶν τοὺς ὁποίους θὰ παραγάγῃ, ὅτι θὰ παραγάγῃ τοιούτους διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι ἱκανοὶ νὰ ἀντιμετωπίσουν τὴν πρόχειρον ἀνάγκην τοῦ παρόντος. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ αὐτὸ ἔτος νὰ παρασκευασθῶσι χίλιοι διδάσκαλοι μονοταξίου Διδασκαλείου, ἂν ἔχωμεν τὸ εὐτύχημα νὰ λειτουργήσουν παραλλήλως μερικὰ ἔτη πρὸς τὰ Διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα μετὰ ἓξ ἔτη θὰ παραγάγωσι τοὺς τελειοτέρους καρποὺς τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Θὰ θεραπεύσουν τὰς ἀνάγκας καὶ τότε θὰ γίνῃ ἡ ὑποχώρησις πρὸς τὰ καλύτερα μέρη. Γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸν ὑφιστάμενον νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐξερχομένους ἀπὸ τὰ μονοτάξια Διδασκαλεῖα τὴν ὑποχρέωσιν, διότι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἧς εἰσέλθουν, ἂν καὶ εἶχον πλήρη τὴν βεβαιότητα ὅτι θὰ τηρήσητε τὸ μέτρον ἐν αὐστηρότητι, νὰ μεταβῶσιν ὅλοι συνεπείᾳ διαταγῆς σας καὶ διορισμῶν ἀπ’ εὐθείας ἐκ τοῦ κέντρου εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς ὅσα μέρη κρίνετε σεῖς ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον τὸ προσωπικόν, διότι ἔχει ληφθῆ πρόνοια, διότι δὲν ὑπάγονται εἰς τὸν κοινὸν νόμον περὶ διορισμῶν ἀπὸ τὰ τοπικὰ Συμβούλια, ἀλλ’ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἐπὶ μίαν τριετίαν δύνασθε ὅλους νὰ τοὺς στείλετε εἰς τὴν Ἤπειρον, εἰς τὴν Θράκην, εἰς τὴν Μακεδονίαν, καὶ τοῦτο διὰ νὰ στείλωμεν ἐκεῖ διδασκάλους ἱκανοὺς καὶ νὰ ἀποχωρήσουν οἱ γνωστοὶ ἀγράμματοι, οἱ ὁποῖοι προχείρως σήμερον διδάσκουν. Καὶ δυστυχῶς ἐκεῖ εἶναι ὅπου ἔχομεν μεγαλυτέραν ἀνάγκην διδασκάλων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως αὐτῇ, χωρὶς νὰ προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκπαιδευτικῆς συζητήσεως, θὰ εἶχον τὴν τόλμην νὰ εἴπω, ἁπλῶς διὰ νὰ ἀκουσθῇ, χωρὶς νὰ διαφωνῶ εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ὅτι ἀνέμενον καὶ ἀναμένω ἀκόμη μίαν μελέτην ριζικωτέραν ἐπὶ μιᾶς ἄλλης καταστάσεως. Ὑποθέτω ὅτι καὶ ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμούς σας θὰ ἔχῃ τεθῇ τὸ πρόβλημα τὸ Μακεδονικόν. Τὸ ζήτημα τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ κέντρου καὶ τῆς διευθύνσεως, ἀπὸ τοῦ κέντρου ἐν Μακεδονίᾳ, δὲν εἶναι τὸ ἁρμόζον σήμερον πρὸς τὴν πραγματικὴν κατάστασιν.

§300Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Περιλαμβάνεται εἰς τοὺς ἀποκεντρωτικοὺς νόμους τῆς Κυβερνήσεως.

§301Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι ἀπαιτεῖται εἰδικὴ κατεύθυνσις, εἰδικὴ διεύθυνσις, εἰδικὴ προσοχή, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ λέξις, ὀλίγον δικτατωρικὴ ἐκπαίδευσις ἐν Μακεδονίᾳ· εἶναι ἀνάγκη πολλὰ πράγματα νὰ λύωνται ἐκεῖ τοπικῶς, εἶναι ἀνάγκη εὐχεροῦς κινήσεως διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταβῶσιν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Μακεδονίᾳ οἱ καλύτεροι ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί.

§302ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν πηγαίνει κανείς.

§303Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Πηγαίνουν. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ ἐν τῷ συνόλῳ, πρόκειται περὶ τῆς διοικήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πρόκειται παρὰ ἐν Θεσσαλονίκῃ νὰ εἶναι εἷς παιδαγωγὸς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνώτερος, νὰ διοικῇ τὴν ἐκπαίδευσιν κατ’ ἴδιον τρόπον καὶ κατὰ σύστημα διαφέρον τοῦ ὅλου Κράτους. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, ὅτι δὲν πηγαίνει κανείς, πρέπει βεβαίως νὰ ληφθοῦν ἄλλα μέτρα. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔλαβε μέτρα τινὰ προκειμένου περὶ τῶν μονοταξίων Διδασκαλείων. Ἐφήρμοσεν ἕνα σύστημα ἀντιστρόφως ἀπὸ ὅ,τι τὸ ἐφαρμόζουν οἱ ἄλλοι νόμοι. Τοῦτ’ ἔστιν ὑποχρεωτικῶς ἐκράτησε τὸ δικαίωμα νὰ δύναται παιδαγωγοὺς οἱ ὁποῖοι ἀνήκουν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἴτε εἰς τὰς τάξεις τῶν Ἐποπτῶν τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τοὺς ἀποσπᾷ καὶ νὰ τοὺς στέλλῃ ὡς διευθυντὰς Διδασκαλείων. Ὑποχρεωτικῶς τοῦτο τὸ ἐφήρμοσα. Ἔστειλα δύο· ἕνα ἐπόπτην ὡς διευθυντὴν τοῦ Μαρασλείου Διδασκαλείου, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ λίαν ἀξιεπαίνως καὶ λίαν καρποφόρως, ἔστειλα ἐπίσης ἐκπαιδευτικοὺς Συμβούλους διευθυντὰς μονοταξίου Διδασκαλείου. Εἶχον τὴν ἀπόφασιν ἐπίσης νὰ στείλω καὶ εἰς τὴν Μακεδονίαν καὶ εἰς τὴν Ἤπειρον αὐτοὺς τοὺς παιδαγωγοὺς, ἐφόσον δὲν ἔχομεν ἄλλους καταλλήλους· δὲν θὰ μὲ ἠμπόδιζε τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διότι τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν δύνανται νὰ τὴν παραμερίσουν ἐπ’ ὀλίγον. Ἐκεῖνο ποὺ δὲν ἐπιδέχεται οὐδεμίαν ἀναβολὴν εἶναι ἡ διεύθυνσις τῶν Διδασκαλείων ἀπὸ ἱκανοὺς παιδαγωγούς. Δυστυχῶς δὲν ἔχομεν. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσουν τὰ Διδασκαλεῖά μας καλῶς, δὲν ἔχομεν τὸ προσωπικὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωμεν καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἀπαραίτητον νὰ ὑπῆρχε, διότι δὲν ἔχομεν παιδαγωγούς. Σήμερον λοιπὸν τὰ μονοτάξια Διδασκαλεῖα λειτουργοῦν καὶ ἔχουσι παιδαγωγοὺς ὄχι τῆς γραμμῆς ἐκείνης ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ εἶναι, καὶ δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν καὶ ἡμεῖς καὶ οἱ κύριοι αὐτοὶ νὰ μεταβῶσι καὶ διευθύνωσι Διδασκαλεῖα. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς καὶ ἡ κατεύθυνσις καὶ αὐτὸ ἐπιβάλλει ὁ πατριωτισμός των πρὸς τὴν Πατρίδα, καὶ εἶναι ἀρκετὰ ἄξιοι παιδαγωγοί. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἑξατάξια Διδασκαλεῖα δὲν γνωρίζω τί σκοπεῖται, ποῦ θὰ λειτουργήσουν καὶ πῶς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ συστήσω εἶναι, νὰ εἶναι μακράν, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπομεμακρυσμένα τῶν Ἀθηνῶν, μακρὰν τῶν μεγαλοπόλεων. Διότι τὸ ὑλικὸν τὸ διδασκαλικόν, ὅπως καὶ πρὸ ἐτῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀντλήσωμεν ἀπὸ τὰς τάξεις τῶν ἀστῶν ἐκ τῶν μεγαλουπόλεων, ἀλλὰ θὰ τὸ ἀντλήσωμεν ἀπὸ τοὺς χωρικοὺς πληθυσμούς.

§304Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δι’ αὐτὸ παίρνομεν ὑποτρόφους καὶ παίρνομεν τοὺς τελειοφοίτους τῆς 6ης τάξεως τοῦ σχολείου ἀπὸ τὸ χωριό.

§305Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Θὰ ἤμην ἱκανοποιημένος νὰ τοὺς ἐπαίρνατε ἀπὸ τὸ χωριό.

§306Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Νὰ ἀνασυστήσητε τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Κερκύρας.

§307Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Ὅλαι αἱ χῶραι θὰ ἱκανοποιηθῶσι. Τὰ Διδασκαλεῖα, εἰ δυνατόν, θὰ τὰ ἔχωμεν εἰς ἀπόκεντρα μέρη, ἴσως καὶ εἰς Μοναστήρια ἀκόμη. Δυστυχῶς δὲν θὰ γίνῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς οὔτε θὰ ἱκανοποιηθῶσιν αἱ περιφέρειαι, διότι παρ’ ὅλην τὴν θέλησιν καὶ τὴν προθυμίαν τὴν ὁποίαν θὰ εἶχεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μαζὶ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιτρέψωσι τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ κάμωσι, διότι δὲν ἔχουσι προσωπικόν. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι θὰ καταλήξητε εἰς ἓν καὶ μόνον καὶ νὰ εἴμεθα καὶ ἱκανοποιημένοι εἰς αὐτό· ἂν ἤρκει τὸ ἀπαιτούμενον προσωπικὸν νὰ λειτουργήσουν τὰ ὑπάρχοντα Διδασκαλεῖα ὡς ἑξατάξια, ἡ δὲ διδασκαλία ἡ ὁποία θὰ γίνῃ νὰ εἶναι μία διδασκαλία προπαρασκευῆς. Δὲν θὰ ἀσχοληθῇ ὁ διδάσκαλος μὲ πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα ἀσχολεῖται εἰς τὸ Γυμνάσιον, οὔτε μὲ τὰ ἑλληνικὰ οὔτε μὲ τὰ πολὺ ἀρχαῖα. Θὰ ἀσχοληθῇ μὲ μίαν προπαρασκευὴν τοιαύτην, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ παιδαγωγικὴ ἡ ὁποία θὰ τὸν ἀπασχολῇ. Ἀλλ’ ἐγὼ περιμένω τὸν διδάσκαλον τοῦ ἑξαταξίου ἢ ἑπταταξίου τέλειον πολίτην, τέλειον τύπον, τέλειον κύριον. Νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει καὶ νὰ παρουσιασθῇ τέλειος κύριος. Ἀλλ’ ὁ τέλειος κύριος ὁ ὁποῖος θὰ παρουσιασθῇ, ὁ νέος τύπος τοῦ Ἕλληνος δημοδιδασκάλου, ἵνα βγῇ, πρέπει νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ἀπαιτούμενον οἴκημα καὶ πρέπει νὰ διδαχθῇ τὰ πάντα ἐκεῖ μέσα, καὶ τὴν γυμναστικὴν καὶ τὴν μουσικὴν καὶ τὸν χορόν. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἐπιτύχητε τὰ πράγματα αὐτά, καίτοι εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ καταβάλητε πᾶσαν προσπάθειαν. Θὰ ἤμην πλήρως ἱκανοποιημένος ἂν ἡ ἐκπαιδευτική σας πολιτικὴ περιωρίζετο πρὸς στιγμὴν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Νὰ καταργήσῃ, εἰ δυνατόν, τὰ μισὰ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ περιορισθῆτε νὰ κατορθώσητε νὰ καταστήσητε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὅσον τὸ δυνατὸν τελειοτέραν εἰς τὸ ὀλίγον διάστημα ποὺ μᾶς μένει. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις μᾶς παρέχει ἔδαφος μεγάλης ἐργασίας καὶ σήμερον δὲν κάμνομεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ προσπαθήσωμεν ὅλοι κοινῇ προσπαθείᾳ νὰ παρασκευάσωμεν τὸ διδακτικὸν προσωπικόν. Ἐν ταὐτῷ ὅμως ἐγένετο λόγος καὶ περὶ οἰκημάτων καὶ περὶ σχολείων. Ποῖος εἶναι δυνατὸν ν’ ἀρνηθῇ ὅτι τὰ οἰκήματα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ ποῖος ἀγνοεῖ ὅτι ὑπάρχει νόμος τῆς Ἐπαναστατικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸν ὁποῖον ὑποχρεοῦνται καὶ ἐπὶ ποινῇ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα νὰ παραδίδωνται εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν; Νόμος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀπαγγέλλονται ποιναὶ κατ’ ἐκείνου ὁ ὁποῖος καταλαμβάνει σχολεῖον διὰ πᾶσαν ἄλλην χρῆσιν. Ἀλλ’ οἱ νόμοι εἶναι τίποτε, ὅταν ἔρχηται μία ἄλλη κατάστασις πραγμάτων, ἡ ὁποία λέγεται ἀνάγκη. Πρὸ τῆς ἀνάγκης δὲ τῆς ἀπαραιτήτου σιγῶσι καὶ νόμοι καὶ καθήκοντα, διότι ἔρχεται ἡ ἀνθρωπίνη ἀνάγκη, διότι οἱ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μέσα, δὲν ἦτο δυνατὸν μὲ ὅλην τὴν προσπάθειαν νὰ οἰκονομηθῶσιν εἰς ἄλλο μέρος, παρὰ εἰς τὰ σχολεῖα. Λυπηρὸν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, λυπηρότερον ὅμως ἂν οἱ ἄνθρωποι ἔμενον εἰς τοὺς δρόμους. Βεβαίως ἡ ἔναρξις μιᾶς πολιτικῆς θὰ εἶναι ἡ κατασκευὴ κτιρίων. Ποίαν ὁδὸν θὰ ἀκολουθήσητε; Σύστημα ἀποκεντρωτικόν, ὥστε νὰ τὰ κατασκευάσουν οἱ Δῆμοι καὶ αἱ Κοινότητες; Σύστημα συγκεντρωτικόν, τὸ ὁποῖον ἔχετε καὶ σήμερον, νὰ τὰ κατασκευάσῃ τὸ Κράτος; Ἡ ἰδική μου γνώμη ἀποκλίνει ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως μὲ ἐπικουρίαν τοῦ Κράτους. Θὰ εἶχον νὰ συστήσω τοῦτο: Ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπείγουσα καὶ ἀπαραίτητος, ἀντὶ τὰ οἰκονομικὰ μέσα νὰ τὰ ζητῶμεν ἀμέσως ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ πλήρως ὁ νόμος τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, νὰ κατατίθενται εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ νὰ εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἢ τῶν Σχολικῶν Ἐπιτροπῶν, ὥστε ἐξ ἐκείνων νὰ γίνωνται τὰ οἰκήματα, ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ Κράτος, ἡμεῖς δηλαδή, ὁσάκις ἔχομεν ἀνάγκην, παίρνομεν τὰ χρήματα αὐτά. Ἐφόσον δὲν ἔχομεν ἄλλους πόρους, ἐφόσον δὲν ὑποχρεώνομεν Δήμους καὶ Κοινότητας ὅτι, ἂν θέλωσι σχολεῖα, ὀφείλουσι νὰ οἰκοδομῶσιν, ὅπως οἰκοδομοῦσι τὸν ναόν των, τοιαῦτα παραλλήλως μὲ τὸν ναόν, καὶ δὲν ἐμβάλλομεν εἰς τὴν ψυχὴν παντὸς Ἕλληνος τὴν τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ἡ μόνη λύσις εἶναι νὰ ἀφήσωμεν ἄθικτα τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη.

§308ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θέλουν αἱ Κοινότητες;

§309Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τινὲς θέλουσιν, ἀλλὰ δὲν δύνανται. Ὑπάρχουσι Κοινότητες αἱ ὁποῖαι ἅμα τῇ λήξει τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ σχολείου ἐζήτησαν ὑπερπενταπλάσιον ἐνοίκιον διὰ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Τὰς ἠπειλήσαμεν ὅτι θὰ τὸ κλείσωμεν καὶ ἔμειναν ἀσυγκίνητοι. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι κανών, εἶναι ἐξαίρεσις. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγω εἶναι ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη πρέπει νὰ φύγουν ἀπὸ τὸ δημόσιον Ταμεῖον καὶ νὰ εἰσέρχωνται εἰς λογαριασμὸν πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ὑποθέτω ὅτι καὶ αἱ διάδοχοι Κυβερνήσεις θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ παύσουν νὰ βάζουν χέρι εἰς τὰ λεπτὰ αὐτά, διότι οὕτως ὑπάρχει ἐλπὶς διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ νὰ ἀποκτήσωμεν δημοτικὰ σχολεῖα. Καὶ διὰ νὰ τελειώσω, ἓν ἄλλο θὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας: Εἶδον εἰς ἓν νομοσχέδιον ὅτι παίρνετε ἐκπαιδευτικοὺς καὶ τοὺς φέρετε εἰς τὴν διοίκησιν, ἀφοῦ ἔχομεν τόσην ἔλλειψιν καὶ τόσην στενοχωρίαν.

§310Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸ ἔκαμον διότι πρόκειται περὶ εἰδικῆς ὑπηρεσίας. Πρῶτον εἶναι ἓν μυστικὸν ἐπαγγελματικόν. Συζητεῖ τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον προσωπικὰ ζητήματα σχετιζόμενα μὲ τὸν διορισμόν, μὲ τὴν ποιότητα, μὲ τὸ ἦθος τῶν διδασκάλων.

§311Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Τί θὰ σᾶς ἔβλαπτεν ἂν ὁ τμηματάρχης αὐτὸς ἦτο ἢ δικηγόρος ἢ γιατρὸς ἢ παπᾶς;

§312Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ βάλωμεν μίαν δυνητικὴν διάταξιν.

§313Κ. ΓΟΝΤΙΚΑΣ. Δὲν θέλω οἱ ἐκπαιδευτικοὶ νὰ καταλείπωσι τὸ κύριον ἐπάγγελμά των καὶ νὰ ἔρχωνται εἰς τὰ κέντρα. Ἀντιποιοῦνται τὴ δουλειὰ τῶν δικηγόρων. Εἶναι σὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, ὅπου ἐπῆραν τοὺς μηχανικοὺς καὶ τοὺς ἔκαμαν γραμματικοὺς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Εἶναι μία κατάστασις, τῆς ὁποίας εἰς κανένα δὲν θέλω νὰ ῥίψω τὴν εὐθύνην, διότι καὶ ἐγὼ μετέχω τῆς εὐθύνης, διότι ἠνέχθην τοιαύτην κατάστασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν ὅτι εἶναι καιρὸς αἱ εἰδικότητες νὰ πᾶνε στὴ δουλειά τους. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας νὰ διώξῃ ὅλους τοὺς τηλεγραφητὰς καὶ τοὺς μηχανικούς, διότι γραμματικοὺς ἠμπορεῖ νὰ εὕρῃ ὅσους θέλει. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας θὰ στερηθῇ δυστυχῶς τῶν πολυτίμων ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας τοῦ παρέχουν ὡς τμηματάρχαι καὶ ἐκπαιδευτικοὶ σύμβουλοι καὶ ὅλοι αὐτοὶ θὰ ὑποχρεωθοῦν, ἐπιστρατευόμενοι ἐν ὀνόματι τῆς ὑπηρεσίας τὴν ὁποίαν θὰ ὑποχρεωθοῦν νὰ ἐκτελέσουν καὶ ἐν ὀνόματι τῆς Πατρίδος, δύναμαι νὰ εἴπω, νὰ διευθύνουν τὰ Διδασκαλεῖα καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν. Τόνωσις, δύναμις, θέλησις καὶ θὰ σᾶς ὑποκαύσουν, κ. Ὑπουργέ. Εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου.

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ψάρης ἔχει τὸν λόγον.

§315Δ. ΨΑΡΗΣ. Ἐγὼ ὡς μὴ εἰδικὸς ὀλίγας παρατηρήσεις ἔχω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, συμπεράσματα ἐξηγμένα ἀπὸ τὴν συζήτησιν καὶ ἀπὸ τὴν μελέτην τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀναγνωρίζει τρόπον τινὰ εἰς τὴν εἰσηγητικήν του ἔκθεσιν ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν ἀνωτέρων Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν σχεδὸν ἀπέτυχε. Τὸ Κράτος διαιρεῖται εἰς δέκα ἕξ, νομίζω, ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας καὶ οἱ ἐπιθεωρηταί, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν μόρφωσιν καὶ τὰ προσόντα σχεδὸν ἴσα πρὸς τοὺς Ἐκπαιδευτικοὺς Συμβούλους, ἔχουν σκοπὸν νὰ ἐπιθεωρῶσι τοὺς λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶπεν ὅτι τὸ Ἀνώτατον Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον ἔχει ὡς ἀποστολὴν τὴν ἔγκρισιν τῶν βιβλίων, τὴν διοίκησιν, τὰς μεταθέσεις, τοὺς προβιβασμούς, τὰ προγράμματα καὶ ὅτι δὲν ἐπήρκει μέχρι σήμερον νὰ ἐποπτεύῃ τοὺς ἀνωτέρους Γενικοὺς Ἐπιθεωρητὰς καὶ τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν καὶ τοιουτοτρόπως παρίσταται ἀνάγκη νὰ ἀποστείλωμεν ἐκ τοῦ Κέντρου τινὰς τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων ἐπὶ τριάκοντα ἡμέρας νὰ κάμνουν αὐτὴν τὴν ἐπιθεώρησιν, τὴν ὁποίαν οἱ ἁρμόδιοι καὶ οἱ εἰδικοὶ ἐπιθεωρηταὶ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ κάμουν, διότι περιορίζονται εἰς τὰ Γραφεῖά των καὶ ἀπὸ ἐκεῖ ἐπιθεωροῦν καὶ διευθύνουν ὅλους τοὺς διδασκάλους διὰ τῶν χαρτιῶν τὰ ὁποῖα στέλλουν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ μόνον ὁσάκις ἀναφυῇ κανὲν ζήτημα πηγαίνουν καὶ ἐξετάζουν ἐπὶ τόπου, καὶ ἑπομένως οἱ ἀνώτεροι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ εἶναι ὡς νὰ μὴ ὑπάρχουν.

§316Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα πηγαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας, πηγαίνουν διὰ συνέδρια.

§317Δ. ΨΑΡΗΣ. Ἐκ πληροφοριῶν τὰς ὁποίας ἔχω εὑρισκόμενος εἰς ἐπαφὴν μὲ λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὐτὴ γίνεται πολυτελεστάτη διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Θὰ ἦτο σκοπιμώτερον ἂν ἐγίνετο σύμπτυξις, ὥστε οἱ ἀνώτεροι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι νὰ ἦσαν οἱ ἴδιοι.

§318Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ διαφορὰ εἶναι ὅτι ὑπάρχουν μερικοὶ ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι σκοπιμώτερον νὰ ἀπασχολῶνται μὲ τὴν ἐποπτείαν ἢ μὲ τὰ γενικώτερα ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα καὶ ὄχι μὲ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Θὰ ἦτο κρῖμα, παιδαγωγοὶ δημιουργοί, ὅπως ὁ κ. Δελμοῦζος, νὰ ἀπασχολῶνται μὲ διοικητικὰ καθήκοντα καὶ νὰ μὴ ἀφοσιώνωνται εἰς τὴν διδασκαλίαν.

§319Δ. ΨΑΡΗΣ. Θὰ ἤθελον ἓν ἄλλο σύστημα μικτόν. Τὸ μέγα μέρος τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων νὰ εἶναι καὶ Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταί, ἀφοῦ περιορισθοῦν αἱ θέσεις τῶν Γενικῶν Ἐπιθεωρητῶν εἰς τὸ ἥμισυ. Οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εἶναι καὶ ἀνώτεροι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταί, νὰ ἑδρεύωσιν εἰς τὴν ἕδραν ἑκάστης περιφερείας καὶ νὰ ἐπιθεωροῦν καὶ ἐκτελοῦν ὅλα τὰ καθήκοντα, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν μαθημάτων, νὰ ἔρχωνται εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τοὺς διδασκάλους, νὰ τοὺς παρακολουθοῦν καὶ νὰ συλλέγουν ὅλα τὰ στοιχεῖα καὶ ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ ἔτους νὰ συνέρχωνται εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἐπὶ ἕνα ἢ δύο μῆνας καὶ νὰ λύουν ὅλα τὰ ζητήματα ἐν συνεργασίᾳ μὲ τὰ λοιπὰ μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, τὰ ὁποῖα θὰ παραμένουν ἐδῶ ὡς πυρὴν αὐτοῦ καὶ θὰ ἀσχολῶνται μὲ τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν. Τὸ Γραφεῖον τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ ἄρθρου 2 συνιστᾶται θὰ εἶναι ἐπαρκὲς νὰ λύῃ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα θὰ παρουσιασθοῦν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους. Τοιουτοτρόπως θὰ ἐπέλθῃ μία σύμπτυξις καὶ οἰκονομία. Θὰ εἶναι ἀνώτεροι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταί, ἐρχόμενοι εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τοὺς διδασκάλους, αὐτοὶ οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, ἐνῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οἱ δέκα ἑπτὰ ἀνώτεροι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταὶ τίθενται κατὰ μέρος, περιοριζόμενοι εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Γραφείου των, καὶ θὰ ἔρχωνται πέντε ἢ ἕξ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι νὰ ἐπιθεωροῦν καὶ αὐτοὺς καὶ μαζὶ μὲ αὐτοὺς καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους διδασκάλους.

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καβαλιεράτος ἔχει τὸν λόγον.

§321Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπ’ αὐτῶν τῶν δύο νομοσχεδίων θὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων· ἐπὶ τοῦ τρίτου θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον ἤθελον νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι ὁ ἑξῆς: Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἀπὸ τὰ νομοσχέδια τὰ ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τὰ σοβαρώτερα εἶναι τὰ ἐκπαιδευτικά, διότι εἶναι ριζοσπαστικὰ καὶ δι’ αὐτῶν πρόκειται νὰ ἀνατραπῇ ἓν καθεστὼς ἐκπαιδευτικόν, τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἀπὸ τῆς καταβολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀποφέρει τοὺς καρπούς του καὶ ἔχει ριζοβολήσει εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κόσμου. Ἐπειδὴ δὲ προκειμένου περὶ ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων πάντοτε ἡ γνώμη τῶν εἰδικῶν εἶναι ἀπαραίτητος, ἐνόμισα ὅτι εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν θὰ εἶχον ὑπὲρ τῆς γνώμης μου αὐτῆς καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς ἄλλην ποτὲ περίστασιν, κατὰ τὸ 1911, λόγου γενομένου περὶ ἄρθρου τινὸς ἐν τῷ Συντάγματι, εἶπε τὰ ἑξῆς, προκειμένου περὶ ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων (ἀναγινώσκει)...

§322Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἐπρόκειτο περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος καὶ ἐγὼ ἐπεκαλούμην τὴν γνώμην τῶν γλωσσολόγων, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς γλώσσης.

§323Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς περὶ τούτου πρόκειται καὶ διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν· πρόκειται περὶ τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Καὶ διὰ τοῦτο μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων ἀνεῦρε τὸν κύριον σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἀφορῶσι τὰ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδια. Καὶ ὁ σκοπὸς αὐτὸς εἶναι ἡ καθιέρωσις τῆς δημοτικῆς, τῆς λεγομένης δημοτικῆς, διότι πρόκειται περὶ ἰδιοτύπου τινὸς γλώσσης, ἡ ὁποία δὲν ἔχει σχέσιν οὔτε μὲ τὴν καθαρεύουσαν οὔτε μὲ τὴν δημοτικήν. Τοῦτο δὲ εἶναι μία ἀπόδειξις ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν ἦτο προπαρεσκευασμένη διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐφρόντισε διὰ τῆς ἐκθέσεώς του νὰ ἐκθέσῃ λεπτομερῶς τοὺς λόγους δι’ οὓς εἰσάγει τὸ σύστημα αὐτό, οὔτε οἱ συντάξαντες τὰ νομοσχέδια ἐφρόντισαν εἰς τὴν ἔκθεσίν των ν’ ἀναπτύξουν τοὺς λόγους οἵτινες ἐπιβάλλουν τὴν ψήφισίν των. Ὅλα τὰ νομοσχέδια αὐτὰ πρέπει νὰ σημειώσητε ὅτι εἶναι τόσον συνδεδεμένα πρὸς ἄλληλα, ὥστε τὸ ἓν ὑποβοηθεῖ τὸ ἄλλο. Καὶ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1332» εἶναι νομοσχέδιον ἐντελῶς ἀμελέτητον, τὸ ὁποῖον ἀμφιβάλλω ἂν καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἔχει μελετήσει, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε μίαν ἐξήγησιν: Εἰς τὸ ἄρθρον 6ον λέγει (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸ 2ον ἐδάφιον...». Ἤθελον νὰ μοὶ εἴπητε εἰς τί ἀφορῶσιν αὐτοὶ οἱ ἀριθμοί, διότι ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι ἀνέτρεξα εἰς τὸν νόμον αὐτόν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην ν’ ἀνεύρω τὰς διατάξεις αὐτάς. Φαντασθῆτε λοιπὸν μὲ τίνα ἀπροσεξίαν συντάσσονται τὰ νομοσχέδια ἀπὸ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὰ εἰσάγουν.

§324Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αἱ διατάξεις αὐταὶ εὑρίσκονται εἰς τὸ 2ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ νόμου 1332.

§325Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Λοιπὸν σᾶς δίδω αὐτὴν τὴν πληροφορίαν, ὅτι ὁ νόμος 1332 ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓν καὶ μόνον ἄρθρον.

§326Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ὁ νόμος 1332 εἶναι ὁ νόμος περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Δι’ αὐτοῦ ὁ Ὑπουργὸς ἔχει δικαίωμα ν’ ἀναθέτῃ εἰς πρόσωπα, εἰς ἐπιστήμονας, νὰ γράψουν ἐκπαιδευτικοὺς ὁδηγούς.

§327Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Αὐτὰ δὲν τὰ λέγει ὁ νόμος 1332.

§328Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Σᾶς ἐξηγῶ καὶ πάλιν ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔδιδε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν ν’ ἀναθέτῃ εἰς ἐπιστήμονας νὰ γράφουν ἐκπαιδευτικοὺς ὁδηγούς, τοὺς ἐπλήρωνε δὲ 1600 δραχ. Τώρα θέλει νὰ τοὺς πληρώνῃ 5.000.

§329Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Σᾶς λέγω ὅτι ὁ νόμος 1332 ἀποτελεῖται ἀπὸ ἓν καὶ μόνον ἄρθρον.

§330Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Δὲν καταργεῖται μία διάταξις, αὐτὴ τὴν ὁποίαν θέλει νὰ καταργήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ παραμένει ἰσχύουσα ἐφόσον ὁ νόμος αὐτὸς δὲν καταργεῖται.

§331Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἰς τὸν νόμον περὶ διδακτικῶν βιβλίων ὑπάρχει μία διάταξις.

§332Γ. ΣΟΛΔΑΤΟΣ. Νὰ τὴν ὁρίσητε, κ. Ὑπουργέ.

§333Π. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἂν εἰς τὸν νόμον αὐτὸν ὀφείλεται ἡ κατοχύρωσις τῶν διδακτικῶν βιβλίων, νὰ τὸν καταργήσητε.

§334Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§335Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ 20 ἐδαφίων ἑνὸς ἄρθρου.

§336Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νὰ τὸ εὕρητε.

§337Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Δὲν ἠμπορῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ καταλάβω διὰ ποῖον λόγον γίνεται αὐτὴ ἡ συζήτησις.

§338Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ τὰ ὁποῖα νομίζονται σοβαρώτατα εἶναι ἀμελέτητα.

§339Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὅμως, κ. συνάδελφε, εἶναι γραμμένα εἰς τὴν καθαρεύουσαν.

§340Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Διότι εἶναι ἀνεγνωρισμένον ὅτι εἶναι ἡ μόνη ζωντανὴ γλῶσσα. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ τὰ γράψητε εἰς ἄλλην γλῶσσαν. Δὲν ἠμπορῶ νὰ καταλάβω, διατί πολλοὶ ἀποροῦν ὅτι τὰ διεθνῆ ἔγγραφα γράφονται εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν. Δὲν ἠμποροῦν νὰ γραφοῦν εἰς ἄλλην γλῶσσαν.

§341Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως (ἀναγινώσκει).

§342Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου;

§343Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Εἶναι ἡ κωδικοποίησις τοῦ νόμου.

§344Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ ἄλλο πρᾶγμα. Σᾶς εἶπον τὸ 2ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου.

§345Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, εἶναι σαφὲς ὅτι αἱ παραπομπαὶ ἔγιναν εἰς τὴν κωδικοποίησιν, ἡ ὁποία φέρει τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν νόμου 1832.

§346Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μὲ ἠρωτήσατε διὰ τὸ ἄρθρον 6. Σᾶς εἶπον τί λέγει. Τὸ βλέπετε αὐτὸ εἰς τὴν κωδικοποίησιν.

§347Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Τὸ ἀνέφερα αὐτὸ ὡς μίαν ἔνδειξιν περὶ τοῦ πῶς εἰσάγονται εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοσχέδια. Ἔχουν δὲ τὴν ἀξίωσιν οἱ Ὑπουργοὶ ἡ Βουλὴ νὰ τὰ μελετᾷ καὶ νὰ τὰ ἐγκρίνῃ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀναφέρεται εἰς 3–4 Νομοθετικὰ Διατάγματα. Τρέχα γύρευε νὰ τοὺς εὕρῃς. Δὲν σημαίνει τίποτε. Τὸ ἄρθρον δεῖνα τοῦ νόμου τάδε τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς. Τὸ ἐδάφιον δεῖνα τοῦ νόμου τάδε τροποποιεῖται ὡς ἀκολούθως καὶ οὕτω καθεξῆς. Λοιπὸν ἐπανέρχομαι εἰς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ νομοσχέδια καὶ ὅλα μαζὶ καὶ ἓν ἕκαστον χωριστὰ εἰς ἕνα καὶ μόνον σκοπὸν ἀποβλέπουν: εἰς τὸ πῶς νὰ κατοχυρώσουν διὰ παντὸς τρόπου τὴν λεγομένην δημοτικὴν γλῶσσαν. Κύριον δὲ νομοσχέδιον ὅλου αὐτοῦ τοῦ συμπλέγματος εἶναι τοῦτο: Ὁ νόμος 1333 εἶναι ὁ πρῶτος ὁ ὁποῖος εἰσήγαγεν εἰς τὰς τρεῖς πρώτας τάξεις τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου τὴν δημώδη γλῶσσαν. Θὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν παρένθεσιν. Τὸ νομοσχέδιον, ὅταν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὡμίλει περὶ κοινῆς ὁμιλουμένης γλώσσης· ἔτσι ἐψηφίσθη ἀπὸ τὴν Βουλήν. Ὅταν ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἠνοίχθη μία παρένθεσις καὶ ἐτοποθετήθη ἐκεῖ ἡ λέξις «δημοτική». Διότι ἡ κοινῶς ὁμιλουμένη γλῶσσα εἶναι ἡ καθαρεύουσα. Εἰς ὅλα τὰ Ἔθνη τοῦ κόσμου δύο γλῶσσαι ζωνταναὶ ὑπάρχουν, ἡ κοινὴ καὶ ἡ δημώδης. Ἡ κοινὴ ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ στοιχεῖα τῆς ἀρχαίας καὶ τῆς δημοτικῆς καὶ ἡ δημώδης ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς δημοτικὴ καὶ παραλλάσσει ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον. Ποῖον Ἔθνος τῆς γῆς δὲν ἔχει αὐτὰς τὰς δύο γλώσσας; Λοιπὸν ὁ νομοθέτης τὴν ἐποχὴν ἐκείνην σοφῶς ἐδέχθη τὸ εἶδος τὸ γλωσσικὸν τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνηται εἰς τὰ σχολικὰ βιβλία, διότι εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα δὲν διδάσκεται ποτὲ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα. Διδάσκεται ἡ γλῶσσα τῶν μορφωμένων τάξεων τῆς Κοινωνίας. Δὲν ὑπάρχει κανὲν Ἔθνος τῆς γῆς τοῦ ὁποίου τὰ σχολικὰ βιβλία δὲν εἶναι γραμμένα εἰς τὴν κοινῶς ὁμιλουμένην.

§348Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὅταν ἐψηφίσθη αὐτὸς ὁ νόμος ἐπὶ Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων ἔγινε μεγάλη συζήτησις καὶ δὲν ἄφησεν οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν. Ἐδιαβάσατε βεβαίως καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ εἰσηγητοῦ κ. Νάκου, ὅπου τὸ ζήτημα διασαφηνίζεται.

§349Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ μοὶ εἴπετε περὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἔχω νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Βενιζέλου κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 2ας Ἀπριλίου 1918: (Ἀναγινώσκει): «Ε. Βενιζέλος. Χωρὶς νὰ παραγνωρίζωμεν τὸ γεγονὸς τῆς ἐπὶ 100 καὶ πλέον ἔτη...». Κατὰ δὲ τὸ 1911 ὁ ἴδιος κ. Βενιζέλος λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ....».

§350Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς εἰσηγήσεις τοῦ κ. Χατζιδάκη.

§351Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς ἦτο ἐναντίον τοῦ Χατζιδάκη καὶ ἔχομεν τὸν ἴδιον κ. Βενιζέλον, προκειμένου περὶ τῶν γνωμῶν τοῦ κ. Χατζηδάκη, νὰ λέγῃ ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀπεμπολήσωμεν τὰς γνώμας τῆς Βουλῆς μὲ τὴν ἰδέαν οἱουδήποτε. Λοιπὸν ὅλα τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἰς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ἀποβλέπουν, τὸν σκοπὸν τῆς κατοχυρώσεως τῆς δημοτικῆς γλώσσης. Λοιπὸν διὰ νὰ εἰσαχθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀποβλέπουσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ τοὺς ἐπιθεωρητάς. Καὶ γνωρίζετε ὁποῖα συνέδρια εἶναι αὐτὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν; Εὐκολώτερον θὰ ἠδύνατό τις νὰ παραστῇ εἰς τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια παρὰ εἰς αὐτὰ τὰ συνέδρια. Ἐζήτησά ποτε ἄδειαν νὰ παραστῶ εἰς ἓν τῶν συνεδρίων αὐτῶν καὶ μοὶ ἀπήντησεν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου κ. Βαχαβιόλος (ἀναγινώσκει): «Οἱ διευθύνοντες τὰς συγκεντρώσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν...».

§352Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Πότε σᾶς ἔγραψεν αὐτά;

§353Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Νομίζω κατὰ τὸ 1920. Καὶ ἐφέτος ἐζήτησα προφορικῶς αὐτὴν τὴν φοράν, ὅταν ἐγίνοντο αἱ συγκεντρώσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἀπὸ τὸν κ. Βαχαβιόλον πάλιν, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν μοὶ ἐπετράπη. Λοιπὸν τὸ Διδασκαλικὸν Συμβούλιον τὸ ἔχομεν ὁπωσδήποτε εἰς τὰ χέρια, ἀλλὰ χρειάζεται νὰ ἐνισχυθῇ καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ ὁρίσωμεν τέσσαρας ἐπιθεωρητάς, οἱ ὁποῖοι θὰ περιέρχωνται τὸ Κράτος καὶ ἂν τολμᾷ κανεὶς διδάσκαλος ἂς ὁμιλήσῃ περὶ καθαρευούσης. Ἕως τώρα δι’ αὐτοὺς εἴχομεν τὴν ἀπειλὴν τῆς μεταθέσεως, τώρα ἔχομεν τὴν ἀπειλὴν τῆς ἀπολύσεως. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἠδύνατο νὰ κρέμαται πάντοτε ἡ Δαμόκλειος αὐτὴ σπάθη, ἐφεῦρον τὰ ἑξατάξια καὶ πολυτάξια διδασκαλεῖα καὶ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἑξαταξίων εἰσάγονται εἰς τὰ πολυτάξια, ὁπόθεν ἐξέρχονται πλέον μὴ γνωρίζοντες οὔτε τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ οὕτω μένουσιν ἱκανοποιημένοι οἱ σοφοὶ ἄνδρες τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ ἔπρεπεν αὐτοὶ νὰ ἔχωσι καὶ τὰ τυχηρά των, καὶ ἔρχεται ὁ νόμος περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Εἶναι ὑποχρεωμένοι κατ’ αὐτὸν οἱ συγγραφεῖς νὰ ὑποβάλλωσι καθ’ ἕκαστον Σεπτέμβριον τὰ δοκίμια τῶν ἔργων των. Ὅσα ὑποβληθῶσιν ἐνωρίτερον ἢ ἀργότερον ἀπορρίπτονται. Ἐπειδὴ δὲ ἐπρονόησαν οἱ κύριοι οὗτοι νὰ ἐγκρίνωσι καὶ τὰ βιβλία τὰ ἐκπονούμενα ὑπὸ φίλων των εἶπον ὅτι δὲν χρειάζεται ὁλόκληρον τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐγκρίνῃ τὰ βιβλία· θὰ ἐγκρίνωνται ἀπὸ τριμελῆ Ἐπιτροπήν, ἐκ τῶν τριῶν μελῶν τῆς ὁποίας τὰ δύο θὰ ἐκλέγῃ τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον καὶ τὸ τρίτον θὰ λαμβάνεται ἀπ’ ἔξω, ὁ Νιρβάνας ἢ ὁ Παπαντωνίου. Καὶ αὐτὰ τὰ βιβλία διὰ νὰ ἔχουν καὶ μέγα εἰσόδημα ἀπέκτησαν καὶ βίον μιᾶς δεκαετίας καὶ κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα τῆς δεκαετίας ἂν εὑρεθῇ κανεὶς συγγραφεὺς δὲν τοὺς ἐνδιαφέρει· αὐτοὶ θέλουν νὰ τσεπώσουν λεπτά. Καὶ ἐπειδὴ πρέπει καὶ μερικοὶ ἄλλοι νὰ εἰσπράττουν λεπτὰ ἐφεῦρον καὶ τὴν μέθοδον νὰ ἐκδίδουν βιβλίον ὁδηγιῶν πρὸς τοὺς διδασκάλους, εἴτε διὰ μεταφράσεως εἴτε διὰ πρωτοτύπου ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ αἱ μεταφράσεις γίνονται πολλάκις πρωτότυποι. Καὶ οὕτω μένουσιν ὅλοι εὐχαριστημένοι, κατὰ τὸ Ἰταλικὸν λόγιον: «Io contento, voi contenti, tuti contenti». Αὐτὰ δὲν εἶναι ἀγόρευσις τὴν ὁποίαν ἔκαμα ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων· εἶπον αὐτὰ διότι ἠθέλησα νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν τῶν σχεδίων αὐτῶν.

§354ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§355Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφίνετε νὰ τὰ ψηφίσωμεν κατ’ ἀρχὴν καὶ νὰ ὁμιλήσητε κατόπιν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν; Ἐνόμιζον ὅτι θὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἑνὸς μόνου νομοσχεδίου, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ συζήτησις ἐπεξετάθη.

§356Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπειδή, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπεξετάθη ἡ συζήτησις, προσκαλοῦμαι τώρα ἐγὼ νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὅλων αὐτῶν τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν τετάρτην πρωϊνὴν ὥραν. Θὰ εὐχαριστήσω καὶ αὖθις τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ οὕτως ἄρχομαι τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ ταξίδια ἀνὰ τὰς Εὐρώπας τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως.

§357ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρὸς ἐκπαίδευσιν;

§358Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χάριν ἐκπαιδεύσεως τοὐλάχιστον δικαιολογοῦνται τὰ ταξίδια. Τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον προβλέπει ὅτι οἱ μέλλοντες νὰ ἀναχωρήσωσι διὰ τὰς Εὐρώπας λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, χάριν εὐρυτέρων σπουδῶν, πρέπει νὰ ἔχωσιν ἡλικίαν οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 35 ἐτῶν· γίνεται μόνον ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ἀναχωρήσοντας κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, τῶν ὁποίων ἡ ἡλικία δύναται νὰ εἶναι καὶ ἡ τοῦ 40οῦ ἔτους συμπεπληρωμένου. Καθὼς φαίνεται, τὸ νομοσχέδιον ἔχει προνοήσει περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα προωρισμένα νὰ ταξιδεύσωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἔχουν ὑπερβῆ τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των. Εἶναι, βλέπετε, ἡ ἡλικία τῶν 40 ἐτῶν ἡ καταλληλοτέρα διὰ παιδαγωγικὰς σπουδὰς καὶ πρὸς ἐκμάθησιν ξένων γλωσσῶν.

§359Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτὴ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς· εἰσέρχεσθε εἰς τὰς λεπτομερείας.

§360Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλετε νὰ μὲ ἐμποδίσητε καὶ πάλιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, θὰ κατέλθω καὶ αὖθις ἐκ τοῦ βήματος, τοσοῦτο μᾶλλον καθόσον εὑρισκόμεθα ἤδη περὶ τὰ ἐξημερώματα. Δὲν νομίζω ὅμως ὅτι ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μοῦ κανονίζητε τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως καὶ νὰ μὲ ἐμποδίζητε νὰ φέρω κρίσεις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ ἐκ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν καταφαίνεται ὁποία ἡ ἀξία καὶ ὁποῖος ὁ σκοπὸς τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἱ ἀποστελλόμενοι πρὸς ἐκπαίδευσιν εἰς οὐδεμίαν ὑπόκεινται δοκιμασίαν, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει νὰ εἶναι κάτοχοι τῆς γλώσσης τῆς Χώρας εἰς ἣν πρόκειται νὰ ἐκπαιδευθῶσιν· ὡς μόνον προσὸν αὐτῶν ὁρίζεται ἡ εὔνοια τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Μήποτε χειρότερα! Κατὰ τὴν πρώτην πενταετίαν θὰ ἀναχωρῶσιν 20 λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως κατ’ ἔτος εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας μετ’ ἀποδοχῶν, αἵτινες κανονίζονται εἰς 500 χρυσᾶς δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἡ διάρκεια τῶν ἐκπαιδευτικῶν σπουδῶν ὁρίζεται τριετής, δυναμένη μετ’ ἀπόφασιν τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου νὰ παραταθῇ καὶ ἐπὶ ἓν εἰσέτι ἔτος. Οὕτως ὑπολογιζομένων καὶ τῶν ἐξόδων διὰ τὰ ταξίδια αὐτῶν θὰ δαπανηθῶσι κατὰ τὰ πρῶτα 5 ἔτη περὶ τὰ 15 ἑκατομμύρια δραχμαὶ διὰ νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην περὶ τὰ τέσσαρα ἔτη οἱ φίλοι, οἱ συγγενεῖς καὶ οἱ ὑποτακτικοὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου. Οἱ κύριοι οὗτοι μετὰ τὴν πάροδον τῶν τεσσάρων ἐτῶν θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα ψελλίζοντες ὀλίγα Γαλλικὰ καὶ ὀλίγα Γερμανικὰ καὶ προοριζόμενοι καὶ αὐτοὶ διὰ νὰ συντάξωσι νέα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ὅμοια τῶν ὑπὸ κρίσιν τοιούτων, χάριν τῆς Ἑλληνικῆς πολυνομίας. Δὲν προνοεῖ ὅμως τὸ νομοσχέδιον μόνον διὰ τὰ ταξίδια τῶν φίλων τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου· προνοεῖ ἀκόμη καὶ διὰ τὰ ταξίδια αὐτῶν τούτων τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου. Οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, δύνανται νὰ παραμείνωσιν ἓξ μῆνας εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἓξ μῆνας εἰς τὴν Εὐρώπην πρὸς μελέτην ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων μὲ ἀποδοχὰς ὁμοίας ἐκείνων τὰς ὁποίας θὰ λαμβάνωσι καὶ οἱ πρὸς ἐκπαίδευσιν ἀποστελλόμενοι. Πρέπει νὰ ὑποστῶμεν θυσίας, λέγει εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὑτοῦ ἔκθεσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως σχηματίσωμεν ἔμψυχον ὑλικόν, καθότι ἄνευ τοῦ ἐμψύχου ὑλικοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐγὼ λέγω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ἐκπαίδευσιν, ἐὰν δὲν ἀποκτήσωμεν πρότερον τὸ ἄψυχον ὑλικόν, ἂν δὲν ἀποκτήσωμεν δηλαδὴ σχολεῖα. Ἕνας Γάλλος στρατηγὸς λέγει κάπου ὅτι ἕνα Κράτος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ καλὸν Στρατόν, ὁσονδήποτε ἀριθμὸν καὶ ἂν ἔχῃ καλῶν ἀξιωματικῶν, ἐὰν δὲν ἔχῃ καλοὺς στρατῶνας· καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι οὐδέποτε θὰ ἔχωμεν ἀρτίαν ἐκπαίδευσιν ἐφόσον δὲν ἔχομεν σχολεῖα πληροῦντα τοὺς ὅρους τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τῆς ὑγιεινῆς. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἐκτὸς τῶν διδακτηρίων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐχορήγησεν ὁ ἀείμνηστος Συγγρός, πάντα τὰ λοιπὰ εἶναι τρῶγλαι, εἰς ἃς συναγελάζονται οἱ Ἑλληνόπαιδες μεταχειριζόμενοι οἱ μὲν τὰς ὠμοπλάτας τῶν δὲ ὡς ἀναλόγια καὶ προπαιδευόμενοι εἰς τὴν ἀπόκτησιν τῆς φυματιώσεως, ἥτις, γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς καλύτερον ἴσως ἐμοῦ, πόσον εἶναι ἐξηπλωμένη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τίποτε λοιπὸν εἰς τὰ νέα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια περὶ σχολικῶν κτιρίων, τίποτε περὶ παιδονομίας, τίποτε περὶ σχολικῆς ὑγιεινῆς, τίποτε περὶ βελτιώσεως τῆς τύχης αὐτῶν τῶν ἀτυχῶν δημοδιδασκάλων οἵτινες πένονται, τίποτε ἀπὸ ὅλα αὐτά, παρὰ μόνον περὶ ταξιδίων ἀνὰ τὰς Εὐρώπας τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων.

§361Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Λιβαθηνόπουλε, αὔριον ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον περὶ διαρρυθμίσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων.

§362Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ θὰ ἦτο τὸ μᾶλλον κατεπεῖγον, τὰ δὲ προκείμενα ἠδύναντο ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης τῆς Χώρας νὰ ὑποβληθῶσι καὶ βραδύτερον. Ἐγὼ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἐφέρατε πρὸς συζήτησιν· δὲν ὁμιλῶ περὶ ἐκείνων τὰ ὁποῖα ἔχετε ἐν τῷ νῷ· ὅταν θὰ φέρητε καὶ ταῦτα, θὰ ὁμιλήσωμεν καὶ περὶ αὐτῶν.

§363Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν μοὶ λέγετε, κύριε συνάδελφε, τί θὰ κάμουν ἓξ μῆνας αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἰς τὴν Εὐρώπην;

§364Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμὲ ἐρωτᾶτε, κύριε συνάδελφε; Ἐρωτήσατε τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅστις εἶναι καταλληλότερος ἐμοῦ νὰ σᾶς ἀπαντήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§365Κ. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ποίαν ἐποχὴν θὰ ταξιδεύσωσι; Τὸ καλοκαῖρι;

§366Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς θερμὰς Χώρας τὸν χειμῶνα καὶ εἰς τὰς ψυχρὰς τὸ καλοκαῖρι.

§367Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Λέγει αὐτό, κύριε συνάδελφε, τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θὰ πηγαίνουν οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι νὰ κάθηνται ἓξ μῆνας εἰς τὴν Εὐρώπην;

§368Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐμποδίζει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ στείλῃ ὅσους θέλει.

§369Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Καὶ κανένα.

§370Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἤμην ἐγώ, θὰ τοὺς ἀπέστελλον ὅλους.

§371Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κακῶς.

§372Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλῶς, ἀφοῦ δὲν τὸ ἐμποδίζει ὁ νόμος, καθότι τοιουτοτρόπως δὲν θὰ τοὺς εἶχον ἐδῶ νὰ μοῦ παρασκευάζωσι τοιούτου εἴδους νομοσχέδια.

§373Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οἱ νόμοι θὰ ἐφαρμοσθοῦν ἀπὸ ἀνθρώπους ἀγαπῶντας τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἡ διάταξις αὕτη ἀφορᾷ ἕνα ἢ δύο Ἐκπαιδευτικοὺς Συμβούλους οἱ ὁποῖοι τυχὸν θὰ εἶχον ἀνάγκην νὰ τελειώσουν μίαν μελέτην ἢ νὰ παρακολουθήσουν ὡρισμένας ἐκπαιδευτικὰς μεταρρυθμίσεις εἰς τὴν Εὐρώπην. Θέλετε, ἐὰν ἔχωμεν μεταξὺ τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων ἀνωτέρους παιδαγωγούς, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ δημιουργήσουν, νὰ μὴ τοὺς διευκολύνωμεν νὰ ὑπάγουν νὰ καθίσουν ἓξ μῆνας διὰ νὰ τελειώσουν τὰς μελέτας των;

§374Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ λέγετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ὑποθέτω, διὰ τὸν συνάδελφον κ. Μπούμπουλην, ὅστις πρὸ μικροῦ μετ’ ἀπορίας ἠρώτα εἰς τί θὰ ἀσχολῶνται εἰς τὴν Εὐρώπην τὰ ταξιδεύσοντα μέλη τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου.

§375Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ὅταν ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας ἀνθρώπους οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὸν βίον των διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὸν ἀφιέρωσαν ἐπιτυχῶς, δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅτι θέλουν νὰ ὑπάγουν εἰς τὰς Εὐρώπας. Δὲν νομίζω ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ κατάλληλος τρόπος νὰ ὁμιλῶμεν δι’ αὐτὰ τὰ ζητήματα.

§376Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου μόνον, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, τὰ νομοσχέδια καὶ σᾶς λέγω ὅτι δὲν εἶναι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος τοιαύτη σήμερον, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ τοιαύτας δαπάνας. Δυστυχῶς κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ νὰ ἀκούσῃ καὶ αὐτὸς μὲ πόσας δαπάνας θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ δημόσιον Ταμεῖον χάριν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων.

§377Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριε Λιβαθηνόπουλε, στέλλομεν ὑποτρόφους εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ σπουδάσουν καὶ γίνουν Διευθυνταὶ τῶν Διδασκαλείων. Διὰ τῶν νομοσχεδίων προβλέπεται ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ στείλῃ ἕνα ἀκόμη Ἐκπαιδευτικὸν Σύμβουλον εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ νὰ συμπληρώσῃ μίαν μελέτην ἐπὶ ἓξ μῆνας τὸ πολύ. Ἠμπορεῖ νὰ μὴ στείλῃ καὶ κανένα. Σεῖς λέγετε ὅτι θὰ ταξιδεύσουν εἰς τὰς Εὐρώπας ὅλοι οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι. Δὲν εἶναι αὐτὸς τρόπος συζητήσεως ἀπὸ ὑμᾶς ὁ ὁποῖος εἶσθε καὶ πανεπιστημιακός. Ἔχετε καθηγητὰς τῆς Ἱστορίας; Ἀπέθανεν ὁ Λάμπρος· ποῖος τὸν διεδέχθη; Ἀπέθανεν ὁ Πεζόπουλος· ποῖος τὸν διεδέχθη; Δὲν ἔχετε ὑποψηφίους καθηγητὰς τῆς Ἱστορίας· νὰ μὴ στείλωμεν δέκα ὑποτρόφους νὰ σπουδάσουν ἱστορικὰς ἐπιστήμας διὰ νὰ γίνουν καθηγηταί;

§378Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον ἁπλῶς πόσα ἑκατομμύρια θὰ ἐξοδευθῶσιν ἅμα ἔλθωσι τὰ νομοσχέδια εἰς ἐπαφὴν μὲ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§379Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν.

§380Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι αὐτὸ πρὸ πάντων ἀφορᾷ τὸν φορολογούμενον Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλὰ ἀφοῦ ἄφθονα χρήματα ὑπάρχουν διὰ νὰ ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν Εὐρώπην δαπάναις τοῦ Κράτους νὰ γίνωσι καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατί νὰ μὴ ἀποσταλῶσι καὶ μερικοὶ νὰ σπουδάσωσι καὶ γίνωσι καὶ Ὑπουργοί.

§381Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἐὰν ἀποθάνῃ ὁ καθηγητὴς τῆς Ἀνατομίας ἢ τῆς Φυσιολογίας ἢ τῆς Ζῳολογίας, ποῖοι θὰ τοὺς ἀντικαταστήσουν; Δι’ αὐτὸ ἔγιναν τὰ νομοσχέδια.

§382Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως ἀκούετε, κύριοι, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προβλέπει ὅτι θὰ πέσῃ μεγάλο θανατικὸ εἰς τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐφρόντισε διὰ τὴν ἀναπλήρωσίν των.

§383Ι. ΛΙΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔχετε ὑποψηφίους καθηγητὰς εἰς πολλὰς ἕδρας.

§384Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὅλα αὐτὰ συμβαίνουσιν, εὐρύνατε τὸ νομοσχέδιόν σας, ἵνα δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀποστείλῃ εἰς Εὐρώπην πρὸς εὐρυτέρας σπουδὰς τοὺς ἡμίσεις τῶν Ἑλλήνων. Καὶ τώρα ἂς μεταβῶμεν εἰς τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ διδακτικὰ βιβλία. Τρεῖς εἶναι οἱ παράγοντες τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ διδάσκαλος, τὸ σχολεῖον καὶ τὸ βιβλίον. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὸν διδασκαλικὸν κλάδον, εἴδομεν ὁποῖαι μεταρρυθμίσεις ἐπέρχονται διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ σχολεῖον, θὰ ἴδωμεν ποίας μεταρρυθμίσεις θὰ φέρῃ διὰ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα ἔχει ἐν τῷ νῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὅτι βραδύτερον θὰ ὑποβάλῃ. Ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη κατὰ ποῖον τρόπον βελτιοῦται διὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου ὁ τρίτος παράγων τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ βιβλίον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν εἰσηγητικὴν αὑτοῦ ἔκθεσιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, λέγει ὅτι ὁ νόμος 1332 περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ἐφαρμοσθεὶς μέχρι τοῦδε ἐπὶ ἑπταετίαν, ἀπέδωκε καλοὺς καρπούς. Οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει ὅτι τὰ ἀπὸ ἑπταετίας ἐν χρήσει βιβλία τῶν κατωτέρων δημοτικῶν τάξεων, διὰ τῶν ὁποίων εἰσήχθη εἰς τὰς τάξεις ταύτας ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, καὶ παιδαγωγικώτερα εἶναι καὶ πολὺ περισσότερον ἅπτονται τῆς ψυχῆς τῶν παίδων, τῶν πρότερον ἐν χρήσει. Μὲ τὰ βιβλία τῶν κατωτέρων δημοτικῶν τάξεων ἐκμανθάνει ὁ μικρὸς μαθητὴς τὴν ἀνάγνωσιν. Καὶ διὰ τῶν σημερινῶν βιβλίων ὁμολογουμένως ἐπιτυγχάνεται τοῦτο ἄνευ μεγάλου κόπου τῆς διανοίας τῶν μικρῶν μαθητῶν. Μανθάνει τὸν συλλαβισμὸν καὶ τὴν ἀνάγνωσιν συλλαβίζων καὶ ἀναγινώσκων γνωστὰς λέξεις, ἐνῷ διὰ τῶν ἀρχαιοτέρων βιβλίων ἐμάνθανε νὰ συλλαβίζῃ καὶ νὰ ἀναγινώσκῃ λέξεις ἀγνώστους. Ἐζητεῖτο δηλαδὴ ἀπὸ τὸν μικρὸν μαθητὴν νὰ μάθῃ τὰ ἄγνωστα ἐκ τῶν ἀγνώστων, ὅπερ ἦτο παράλογον. Ἀρίστη ὅθεν ἡ προσπάθεια ὅπως εἰσαχθῇ εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ἡ ζῶσα γλῶσσα. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἦτο ἔγγαμος, εἶχε τέκνα καὶ παρηκολούθει τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων του, θὰ ἀντελαμβάνετο ὁ ἴδιος ὅτι οὐδεμία προσοχὴ ἐδόθη μέχρι σήμερον εἰς τὸ βιβλίον ὅσον ἀφορᾷ τὴν μετάβασιν ἀπὸ τῆς δημοτικῆς ἢ ζώσης γλώσσης τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου εἰς τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Διότι ὑποθέτω ὅτι δὲν πρόκειται νὰ καταργηθῇ καὶ ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλῶσσα ἀπὸ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν.

§385Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον;

§386Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γίνεται πλέον λόγος περὶ ἀρχαίας γλώσσης εἰς τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον. Ὁ μαθητὴς εἰσέρχεται εἰς τὴν ἀρχαίαν γλῶσσαν ἀπὸ τῆς πρώτης τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου καὶ αἴφνης τὸ παιδὶ μεταπηδᾷ ἀπὸ τὴν ζῶσαν γλῶσσαν εἰς τὴν ἀρχαίαν διὰ τῶν ἑξῆς: «Εὐθὺς οὖν ὀψώναι προσῆλθον, καὶ τὰς ἀσίλλας ἐπωμίους ἀνελόμενοι καὶ τὰς σπυρίδας ἑκατέρωθεν ἐξαρτήσαντες καὶ καταβαλόντες τ’ ἀργύριον αὐτὸ δ’ ἐκ Φαλήρου ἠπείγοντο. Πᾶσι δὲ τούτοις ἠρκέσαμεν ἡμεῖς καὶ πρὸς τούτους ἀπηνεγκάμεθα ταῖς γυναιξὶ καὶ τοῖς παιδίοις ὄγκον οὐκ ὀλίγον τῶν λεπτοτέρων ἰχθύων. Ἔρρωσο». Αὐτὰ ἐκ τῆς ἐγκεκριμένης Χρηστομαθείας διὰ τὴν αʹ τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου. Ὁ μαθητὴς ὅστις ἀπὸ τὴν νέαν γλῶσσαν εἰσέρχεται εἰς τὴν ἀρχαίαν δι’ αὐτῶν τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων, νομίζει ὅτι ἡ ἀρχαία γλῶσσα εἶναι Ἰαπωνέζικη, ἀποθαρρύνεται καὶ ἀπεχθάνεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς τὴν γλῶσσαν ταύτην.

§387Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι ἡ μέση ἐκπαίδευσις ἔχει κακὰ χάλια.

§388Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαραίτητος μεσάζων σταθμὸς εἰς τὰ σχολεῖα μεταξὺ ζώσης καὶ ἀρχαίας γλώσσης· ὅτι δὲν ὑπάρχει μεταξὺ ἐκείνης καὶ ταύτης μετάβασις ἐπὶ τὸ παιδαγωγικώτερον ἠπία καὶ ὁμαλή.

§389Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι μία ἔλλειψις καθαρῶς παιδαγωγική.

§390Ρ. ΛΙΒΑΘΗΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ διατείνομαι καὶ ἐγώ, κύριε συνάδελφε, ὅτι ὑπάρχει παντελὴς ἔλλειψις παιδαγωγικῆς κατὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν. Καὶ ὅ,τι συμβαίνει διὰ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν εἰς τὸν μαθητὴν ὅταν οὗτος εἰσέρχεται ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον εἰς τὸ Ἑλληνικόν, τὸ αὐτὸ συμβαίνει εἰς αὐτὸν διὰ τὰ Μαθηματικὰ ὅταν θὰ εἰσέλθῃ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον εἰς τὸ Γυμνάσιον. Εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου διδάσκεται ἡ Θεωρητικὴ Ἀριθμητική. Εἶναι τὸ δυσκολώτερον τῶν Μαθηματικῶν μαθημάτων, καθιστάμενον ἔτι δυσκολώτερον ὡς ἐκ τῆς συσσωρεύσεως εἰς τὰ ἐγκεκριμένα βιβλία τῶν πλέον δυσνοήτων προβλημάτων καὶ θεωρημάτων. Ἐὰν ὁ μαθητὴς κατὰ τὴν εἴσοδόν του ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἀπεθαρρύνθη διὰ τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, κατὰ τὴν εἴσοδόν του εἰς τὸ Γυμνάσιον ἀποθαρρύνεται καὶ ἀπεχθάνεται τὰ Μαθηματικά. Ἐδῶ πείθονται καὶ οἱ γονεῖς πλέον τοῦ μαθητοῦ ὅτι ὁ υἱός των δὲν ἔχει πνεῦμα μαθηματικοῦ· καὶ οὕτως ἐξέρχεται ὁ μαθητὴς τοῦ Γυμνασίου χωρὶς νὰ γνωρίζῃ οὔτε τὴν νέαν οὔτε τὴν ἀρχαίαν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν καὶ ἐστερημένος τῶν Μαθηματικῶν ἐκείνων γνώσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ πᾶσαν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ἀφίνει διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων καὶ πάλιν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ὡς ἐὰν τοῦτο εἶχεν ἄριστα μέχρι σήμερον κανονίσει πάντα τὰ ἀφορῶντα τὰ διδακτικὰ βιβλία τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν ἐμελετοῦσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀλίγον περισσότερον ὁ ἴδιος τὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἔβλεπεν ὅτι ἡ Ἐκπαίδευσις ἠδύνατο νὰ καλυτερεύσῃ μὲ μικρὰς μεταρρυθμίσεις, καὶ ὄχι μὲ νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἡ ἐφαρμογὴ θὰ ἀπαιτήσῃ ἑκατοντάδα ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ἐμελέτα, λέγω, περισσότερον τὰ πράγματα τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὁ κ. Ὑπουργός, ὅστις καταγίνεται καὶ εἰς κοινωνιολογικὰς μελέτας καὶ παραδέχεται τὸ ὀκτάωρον διὰ τοὺς ἐργάτας, θὰ ἔβλεπεν ὅτι τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, ἐξαναγκάζον τοὺς μικροὺς μαθητὰς νὰ παραμένωσιν ἕξ ὥρας ἐντὸς τῶν ἀνθυγιεινῶν τοῦ Κράτους σχολείων, ἀπεργάζεται τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἐγκεφάλου τοῦ Ἑλληνόπαιδος. Ἕξ ὧραι σχολείου ἀπαιτοῦσι τριῶν ὡρῶν μελέτην τοὐλάχιστον κατ’ οἶκον. Ἡ κοινωνιολογία λέγει ἆρά γε ὅτι ὀκτάωρος ἐργασία τοῦ ἐνήλικος ἐργάτου ἀντιστοιχεῖ πρὸς ἐννεάωρον διανοητικὴν ἐργασίαν τοῦ μικροῦ παιδός; Ἂς εἰσέλθωμεν ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν ἵδρυσιν τῶν πολυταξίων Διδασκαλείων. Διὰ τοῦ πολυτελεστάτου τούτου νομοσχεδίου δημιουργοῦνται ἄλλων δύο εἰδῶν Διδασκαλεῖα: Πεντατάξια καὶ ἑξατάξια. Μέχρι σήμερον εἴχομεν ἐν χρήσει μονοτάξια καὶ τριτάξια Διδασκαλεῖα· δημιουργοῦμεν ἤδη πεντατάξια καὶ ἑξατάξια, οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν εἰς τὸ μέλλον ὁλόκληρον συνομοταξίαν Διδασκαλείων, ἵνα ἐξ αὐτῆς ἔχωμεν καὶ πολυμορφίαν δημοδιδασκάλων. Κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, πάντες οἱ μαθηταὶ τῶν πολυταξίων τούτων Διδασκαλίων εἶναι ὑπότροφοι τοῦ Κράτους. Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, ἀνέγνωσα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια ἐνεθυμήθην τὴν διαθήκην ἑνὸς φιλοπαίγμονος πατριώτου μου, τὴν ὁποίαν ἀξίζει ὁ κόπος νὰ διηγηθῶ. Ὁ πατριώτης μου οὗτος, ὅστις ὠνομάζετο «μπάρμπα Νικολῆς», ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τοῦ θανάτου του ἐκάλεσεν ἕνα συμβολαιογράφον καὶ δύο ἐκ τῶν εὐυποληπτοτέρων συμπολιτῶν του διὰ νὰ κάμῃ τὴν διαθήκην του. Ἐκάθισεν ἐπὶ τῆς κλίνης του, ἔλαβεν ὕφος Ρωμαίου Συγκλητικοῦ καὶ ἤρχισε νὰ ὑπαγορεύῃ πρὸς τὸν συμβολαιογράφον. «Ἀφίνω, ἔλεγεν, εἰς τὴν δεῖνα ἐκκλησίαν δραχμὰς 50,000· ἀφίνω εἰς τὸ Γηροκομεῖον 100,000· ἀφίνω εἰς τὸν τάδε φίλον μου 100,000» καὶ ἐξηκολούθησεν ἀφίνων ἀπὸ διάφορα ποσὰ εἰς τοὺς διαφόρους φίλους καὶ συγγενεῖς του, καθὼς καὶ εἰς τὰ διάφορα φιλανθρωπικὰ καταστήματα. Οἱ μάρτυρες, καθὼς καὶ ὁ συμβολαιογράφος, οἵτινες ἐγνώριζον ὅτι τὸ βαλάντιον τοῦ «μπάρμπα Νικολῆ» ἦτο κενόν, ἀλληλοεκυττάζοντο μέχρις οὗ εἷς ἐκ τῶν μαρτύρων ἔχασε τὴν ὑπομονήν του καὶ ἠρώτησε τὸν κληροδοτοῦντα: «Μὰ δὲν μοῦ λέγεις, μπάρμπα Νικολῆ, ἀπὸ ποῦ θὰ λάβωσιν οἱ εὐεργετούμενοι τὰ ποσὰ αὐτά;» Καὶ ὁ μπάρμπα Νικολῆς μὲ ὕφος σοβαρὸν τοῦ ἀπαντᾷ: «Αὐτό, φίλε μου, δὲν ἐνδιαφέρει οὔτε σᾶς, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐμέ. Ἐγὼ κοπιάζω ἤδη νὰ κάμω τὴν διαθήκην μου, ἔκαμα νὰ κοπιάσετε καὶ σεῖς παριστάμενοι ὡς μάρτυρες, θὰ πληρώσω καὶ τὸν συμβολαιογράφον. Θέλετε νὰ φροντίσω καὶ ποῦ θὰ εὕρουν τὰ ποσὰ διὰ νὰ τὰ πάρουν οἱ κληρονόμοι; Ἂς φροντίσουν καὶ ἂς κοπιάσουν καὶ ἐκεῖνοι νὰ εὕρουν ἀπὸ ποῦ θὰ τὰ πάρουν». Αὐτὸ συμβαίνει, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ μὲ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια· ἐκοπίασαν αἱ κεντρικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας διὰ νὰ συντάξωσι ταῦτα, ἐκοπίασε καὶ κοπιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑποστηρίζων ταῦτα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, κοπιάζω καὶ ἐγὼ μαχόμενος ἐναντίον αὐτῶν· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἂς φροντίσῃ νὰ ἐξεύρῃ τὰ χρηματικὰ ποσὰ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν.

§391ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης ἔχει τὸν λόγον.

§392Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ συνίστων εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ καλέσῃ ἕνα πληρεξούσιον ἐκ Πόντου καὶ νὰ τὸν ἐρωτήσῃ ποῖα ἦσαν τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα τῆς Τραπεζοῦντος, πόλεως 65,000 κατοίκων καὶ ἡ ὁποία εὑρίσκετο ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγόν. Θὰ πληροφορηθῇ ὅτι ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγὸν ἠδυνήθη ἡ πόλις αὕτη νὰ ἔχῃ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα τὰ ὁποῖα αἱ Ἀθῆναι σήμερον δὲν ἔχουν. Καὶ ὅταν μάθῃ τὸ περιστατικὸν αὐτὸ θὰ ἐρευνήσῃ βέβαια τὰ αἴτια, διὰ τίνας λόγους εἶχον ἀναπτυχθῆ τόσον πολύ, ὅπως καὶ εἰς ἄλλας πόλεις τοῦ ὑποδούλου Ἑλληνισμοῦ, τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα, πολὺ περισσότερον παρὰ εἰς τὸ ἐλεύθερον Κράτος. Ἀφ’ ἑτέρου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, χωρὶς παντάπασι νὰ θέλω νὰ ψέξω τὸ νομοσχέδιον, νὰ καλέσῃ τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον Ἀττικῆς κ. Μαργέτην καὶ νὰ τὸν ἐρωτήσῃ πῶς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐμποδίζει μίαν κοινότητα, ἡ ὁποία θέλει νὰ κάμῃ Δημοτικὸν Σχολεῖον. Τότε θὰ ἐξετάσῃ τὰ ψυχολογικὰ αἴτια διὰ τὰ ὁποῖα ἡ μὲν Τραπεζοῦς ὑπὸ τὸν Τουρκικὸν ζυγὸν εἶχεν ἀνώτερα Ἐκπαιδευτήρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, αἱ δὲ Ἑλληνικαὶ Κοινότητες, θέλουσαι νὰ ἔχωσι σχολεῖα, δὲν ἔχουσι. Θὰ παρακαλέσω ἀκόμη τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ζητήσῃ μίαν στατιστικὴν διὰ τῶν Πρέσβεων τοῦ Ἐξωτερικοῦ, πόσοι εἶναι οἱ Ἕλληνες οἱ σπουδάζοντες ἐν Εὐρώπῃ, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι δὲν ἔχομεν Γυμνάσια ἐδῶ διὰ νὰ στείλουν οἱ Ἕλληνες τὰ παιδιά των ἄνευ κινδύνου νὰ διαφθαρῶσι τελείως, καὶ πόσον ποσὸν δαπανᾶται καὶ ἑπομένως ὁποία σωρεία συναλλάγματος ἐξάγεται εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν διὰ τὴν σπουδὴν τῶν νέων αὐτῶν. Ἐνῷ διὰ τῶν δαπανῶν αὐτῶν θὰ ὑπῆρχον ἐδῶ Πανεπιστήμιον καὶ Γυμνάσια ἢ τοὐλάχιστον ἕνα σχολεῖον τῆς προκοπῆς. Θὰ ἦτο δυνατὸν διὰ τῶν δαπανῶν αὐτῶν νὰ ἔχωμεν καὶ Γυμνάσιον καὶ Πανεπιστήμιον πολὺ ἀνώτερα. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν μίαν ἄλλην πολὺ σπουδαίαν στατιστικήν, δεικνύουσαν πόσον θὰ ἐστοίχιζεν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἡ ἐφαρμογὴ εἰς τὰ περισσότερα μέρη τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Προσκόπων. Ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαγάγωμεν πρακτικὰ συμπεράσματα, ὅτι οἱ Πρόσκοποι αὐτοὶ τοὺς ὁποίους τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οὔτε τρέφει οὔτε ἐνδύει θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ὀργανωθοῦν καὶ νὰ ἀποτελέσουν τὸν Στρατὸν τοῦ μέλλοντος, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος εἰς οὐδεμίαν δαπάνην, ὅπως τρομάζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης, ἀφοῦ μᾶς φέρῃ αὐτὰς τὰς στατιστικάς, νὰ εἴπῃ διὰ βραχέων εἰς τὴν Συνέλευσιν τί ἀπεκόμισεν ἐκ τῆς μελέτης ὅλων αὐτῶν τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πνεῦμα εὐμενὲς καὶ διὰ νὰ συνδράμω τὸ ἔργον ἐξέθεσα εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§393Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΑΣ. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ Προσκοπισμοῦ, τουτέστι περὶ τῆς προαγωγῆς τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν Ἑλληνοπαίδων, ὅταν θὰ εἰσέλθουν εἰς τὸν Στρατόν.

§394Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ὀλίγας λέξεις ἤθελον νὰ εἴπω.

§395ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§396Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἀγορεύσεις δύο συναδέλφων, τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἠλείας καὶ τοῦ πληρεξουσίου κ. Κωνσταντοπούλου, διηυκόλυναν τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποστήριξιν τῶν νομοσχεδίων. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἠσκήθη κριτική, θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω μὲ κάπως ἐλαφρὰν καρδίαν ὀλίγας λέξεις. Δὲν θ’ ἀντικρούσω τὸν κ. Φραγκούδην, ὁ ὁποῖος πρεσβεύει ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν θὰ προοδεύσῃ, ἐὰν δὲν παύσῃ νὰ νομοθετῇ, ὅτι εἷς ὑπάρχει τρόπος ἀνορθώσεως, νὰ ἐπιδιώξωμεν νὰ ἐφαρμοσθοῦν οἱ κείμενοι νόμοι, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχουν νόμοι μὴ ἐφαρμοζόμενοι, πρέπει νὰ σταματήσῃ κάθε νομοθετικὴ ἐργασία. Ἐπειδὴ ὑπάρχουν σχολεῖα ἐπιτεταγμένα, πρέπει νὰ μὴ γίνῃ μέριμνα περὶ Διδασκαλείου, περὶ διδακτικῶν βιβλίων κλπ. Δὲν θὰ τὸν ἀντικρούσω, διότι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη. Ἐὰν τὰ πράγματα εἶχον τόσον καλῶς τακτοποιηθῆ, ὥστε μόνον ἡ ἐφαρμογὴ τῶν κειμένων νόμων νὰ ἤρκει, θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς· δυστυχῶς δὲν συμβαίνει οὕτως: Οὔτε ἡ μὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων ἀποδεικνύει ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ κάθε μέριμνα καὶ κάθε προσπάθεια πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως διὰ τῆς νομοθετικῆς ὁδοῦ. Ἴσα ἴσα ἡ μὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων σημαίνει ὅτι οἱ κείμενοι νόμοι ἀπὸ μιᾶς ἀπόψεως δὲν ἔχουν καλῶς. Ἐλέχθη ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια δὲν ἀποτελοῦν πρόγραμμα ἐκπαιδευτικόν. Ὁ ἰσχυρισμὸς εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος, διότι ὄχι μόνον ἡ σημασία ἡ ὁποία ἀποδίδεται εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν χαρακτηρίζει ἤδη τὸ ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον ὡς ἀνεπτύχθησαν τὰ περὶ τῆς κατευθύνσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς διὰ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ μόνα τὰ νομοσχέδια αὐτοτελῶς λαμβανόμενα ἀποτελοῦσιν ἐκπαιδευτικὸν πρόγραμμα. Τὸ πρόγραμμα βεβαίως αὐτὸ δὲν ἦλθε νὰ σαλπίσῃ ὅτι διὰ μιᾶς μεταμορφώνει τὴν ἐκπαίδευσιν, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἀποδεικνύει τὴν εἰλικρίνειαν τῶν προθέσεών μας, διότι διὰ μιᾶς ἀπότομος μεταμόρφωσις τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι δυνατή, διότι ἐλλείπουσιν αἱ βάσεις τῆς μεταμορφώσεως τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐλλείπει τὸ ἐκπαιδευτικὸν προσωπικόν. Διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν τίθενται τὰ θεμέλια τῆς δημιουργίας τοῦ μέλλοντος, τίθεται ἡ βάσις τῆς βλαστήσεως τῆς ἐκπαιδευτικῆς τοῦ μέλλοντος. Τί ἀποσκοπεῖται διὰ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν; Δύο πράγματα κυρίως: Ἀφ’ ἑνὸς μὲν δημιουργία νέου διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ καλυτέρευσις τοῦ ὑπάρχοντος διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Πόσον εἶναι τὸ πρῶτον ἀναγκαῖον ἀποδεικνύει τὸ γεγονὸς τὸ ὁποῖον ἐξῆρεν εἰς τὴν εἰσήγησίν του ὁ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργός, ὅτι δηλ. ὑπάρχουν πέντε χιλιάδες κενὰ εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ μόνον αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς κάμῃ νὰ σηκώνωνται αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς μας καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ μᾶς κάμῃ νὰ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ ψηφίσωμεν οἱαδήποτε μέτρα τὰ ὁποῖα ἀποσκοποῦν εἰς τὸ νὰ καλύψουν τὸ μέγα αὐτὸ χάσμα, τὸ ὁποῖον ἂν δὲν καλυφθῇ θέλει διαιωνίσει τὴν ἀπαιδευσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, θέλει ἐμποδίσει κάθε ἠθικὴν καὶ πνευματικὴν καὶ κάθε ὑλικὴν ἀκόμη πρόοδον τοῦ Τόπου. Ἀλλὰ καὶ ἡ βελτίωσις τοῦ ὑπάρχοντος διδακτικοῦ προσωπικοῦ εἶναι ἐπείγουσα καὶ ἀναγκαιοτάτη, ὄχι μόνον διότι κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους τὸ διδακτικὸν προσωπικόν, ἰδίως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξεπαιδεύθη ἀτελῶς, ὄχι κατὰ τὸν κανονικὸν τρόπον, ἀλλ’ ἐπειγόντως λόγῳ τῶν μεγάλων ἀναγκῶν καὶ τῶν μεγάλων ἐλλείψεων διδακτικοῦ προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι εὑρισκόμεθα εἰς τὰς ἀρχὰς μιᾶς μεγάλης ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως. Αὐτὴν τὴν ἐκπαιδευτικὴν μεταρρύθμισιν τὴν ἀποκρούει ὁ κ. ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος. Εἶναι ἕνας ἀγὼν πνευματικὸς ὁ ὁποῖος διεξάγεται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ πολλῶν ἑκατονταετηρίδων. Ἐνίκησεν ἡ ἀντίδρασις τῷ 1911, ἀλλὰ παρ’ ὅλην τὴν νίκην ἡ ὁποία ἐπεσφραγίσθη διὰ τῆς περιλήψεως εἰς τὸ Σύνταγμα διατάξεως προστατευούσης τὴν λεγομένην καθαρεύουσαν γλῶσσαν, ἐν τούτοις, διότι ἡ διάταξις αὐτὴ στερεῖται οὐσιαστικῆς βάσεως — διότι, ἂν ἡ καθαρεύουσα γλῶσσα ἦτο ἡ πραγματικὴ γλῶσσα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, δὲν ὑπῆρχε βεβαίως ἀνάγκη καμμιᾶς κατοχυρώσεως, ἀφοῦ ἡ γλῶσσα εἶναι ὀργανισμὸς ζωντανὸς —, ἀπεδείχθη ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς τῆς διατάξεως καὶ γενικώτερον καὶ εἰδικῶς εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν, ἂν ἠθέλομεν νὰ ἔχωμεν Ἐκπαίδευσιν. Παρ’ ὅλην τὴν κατ’ ἀρχὰς ἀντίδρασιν τῶν διδασκάλων, παρ’ ὅλην τὴν ἀντίδρασιν τῆς πλειοψηφίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἀνεγνωρίσθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων ὅτι διὰ νὰ ὑπάρχῃ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι ἀνάγκη τὰ παιδιὰ νὰ μορφώνωνται εἰς τὴν γλῶσσαν τὴν μητρικήν, τὴν γλῶσσαν τὴν ὁποίαν μανθάνουν μόλις ἀρχίζουν νὰ συλλαβίζουν. Καὶ ἡ ἀλήθεια αὐτὴ σήμερον πλέον ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τὴν μεγίστην πλειοψηφίαν τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Ἡ νίκη εἶναι μεγάλη. Βάλετε ὅσας θέλετε συνταγματικὰς διατάξεις. Ἡ μεγαλυτέρα συνταγματικὴ διάταξις ὑπάρχει εἰς τὴν ἀναγνώρισιν ἐκ μέρους τοῦ διδασκαλικοῦ κόσμου τῆς ἀνωτέρας ἀνάγκης ὅπως ἐφαρμόσῃ τὰς ὑγιεῖς αὐτὰς ἐκπαιδευτικὰς ἀρχὰς εἰς τὸ σχολεῖον.

§397Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Διατί ἀντιφάσκετε εἰς ὅ,τι ἐλέγετε τῷ 1911;

§398Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀντιφάσκω. Ἐπολέμησα τὴν περίληψιν εἰς τὸ Σύνταγμα τῆς γλωσσικῆς διατάξεως ἡ ὁποία ἀποτελεῖ στίγμα διὰ τὴν Ἑλλάδα. Εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἐξαλείψῃ τὸ στίγμα αὐτό.

§399Μ. ΚΑΒΑΛΙΕΡΑΤΟΣ. Σᾶς λέγω τί ἐλέγετε, ὅτι εἶναι τὸ κατ’ ἐξοχὴν δημοκρατικὸν ἄνθος καὶ δὲν ἀνέχεται καμμίαν τυραννίαν.

§400Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διότι οὐδεὶς νομοθέτης δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἐξέλιξίν της. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχει τέκνα ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος· ἐὰν εἶχε, θὰ ἦτο ὀπαδὸς τῆς μεταρρυθμίσεως τῆς δημοτικῆς. Δὲν συνήντησα μορφωμένην μητέρα εἰς τὰς Ἀθήνας ἢ μορφωμένους γονεῖς οἱ ὁποῖοι νὰ ἀρνοῦνται τὸ σωτήριον τῆς ἐκπαιδευτικῆς αὐτῆς μεταρρυθμίσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ ὁμιλήσητε εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν, θὰ ἐπιφυλαχθῶ τότε νὰ ἀπαντήσω διὰ μακρῶν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη βελτιώσεως τοῦ ποιοῦ τῶν διδασκάλων δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα, καὶ πρὸς ἐκμάθησιν τῶν μεγάλων νεωτέρων ἐκπαιδευτικῶν προόδων, αἱ ὁποῖαι γίνονται καὶ σήμερον εἰς ὅλα τὰ Κράτη μετὰ τὸν πόλεμον. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ τὸ ἓν καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ τὸ ἄλλο; Τὸ πρῶτον ἐπιδιώκεται διὰ τῆς συστάσεως διδασκαλείων, διὰ τῆς ἀποστολῆς ὑποτρόφων πρὸς παραγωγὴν διοικητικοῦ προσωπικοῦ διὰ τὰ διδασκαλεῖα· τὸ ἄλλο διὰ συνεχῶν ἐπιθεωρήσεων ἀπὸ ἁρμοδίους παιδαγωγοὺς καὶ διὰ συνεχῶν συνεδρίων, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ ἀναπτύσσωνται τὰ ἐκπαιδευτικὰ συστήματα καὶ θὰ διδάσκωνται οἱ διδάσκαλοι τὰς νεωτέρας μεθόδους. Διὰ τῶν νομοσχεδίων τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως ἐπιδιώκεται ὅπως οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι οἱ ὁποῖοι μέχρις ἐσχάτων ἠσχολοῦντο εἰς τὸ διοικητικὸν ἔργον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπασχολῶνται τοῦ λοιποῦ περισσότερον εἰς ἐπιθεωρήσεις, δηλαδὴ μεταβαίνωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐπιθεωρῶσι τὰ Γραφεῖα τῶν Ἐπιθεωρητῶν, ἐπιθεωρῶσι τοὺς διδασκάλους καὶ εἰς συγκεντρώσεις δημοδιδασκάλων καὶ Ἐπιθεωρητῶν ἀναπτύσσωσι τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα. Ἐλέχθη ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ φύγουν οἱ Ἐκπαιδευτικοὶ Σύμβουλοι, νὰ γίνουν Ἐπιθεωρηταὶ καὶ νὰ παραμένουν εἰς τὰς ἐκπαιδευτικὰς περιφερείας. Τοῦτο θὰ ἦτο δυνατὸν καὶ εὔλογον νὰ γίνῃ, ἂν εἴχαμεν πολλοὺς ἀνωτέρους παιδαγωγούς, ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς, τοὺς ὁποίους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στερηθῇ τὸ Κέντρον. Δυστυχῶς δὲν ἔχομεν παρὰ ἐλαχίστους τοιούτους παιδαγωγούς, ἡ συμβολὴ δὲ αὐτῶν εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον εἶναι ἀπαραίτητος. Πρὸς πληρεστέραν λοιπὸν ἐκμετάλλευσιν καὶ χρησιμοποίησιν αὐτῶν ἐθεωρήθη σκόπιμον νὰ ἀπασχολῶνται, ἐκτὸς τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου, καὶ εἰς ἄλλα ἐκπαιδευτικὰ ἔργα, ὅπως εἰς τὴν διεύθυνσιν Διδασκαλείων, εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν καὶ ἐποπτείαν τῶν σχολείων. Αὐτὸ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐλλείψεως πολλῶν παιδαγωγῶν καὶ τῆς μεγάλης ἀνάγκης νὰ εὑρίσκωνται εἰς ἐπαφὴν οἱ διοικοῦντες τὴν Ἐκπαίδευσιν οἱ κρίνοντες τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα μὲ τὴν πραγματικὴν ἐκπαιδευτικὴν ζωήν. Καὶ ἂν ἀκόμη ὑπάρχουν καλοὶ Ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὰς περιφερείας, πάλιν εἶναι τοῦτο ἀναγκαῖον, διότι οἱ εὑρισκόμενοι εἰς τὸ Συμβούλιον εἶναι ἀνώτεροι καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἱκανότητος παιδαγωγικῆς. Ἐν τούτοις, ἠμφισβητήθη παραδόξως ἡ σημασία τῶν τοιούτων ἐπιθεωρήσεων. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὸν τελευταῖον καιρὸν τὰ ἐκπαιδευτικὰ πράγματα θὰ ὁμολογήσουν ὅτι γίνεται εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν μία πραγματικὴ ἀνάπλασις. Συζητοῦνται σοβαρῶς ἀπὸ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα καὶ ἕνας ἐνθουσιασμὸς μεταδίδεται εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος. Ἐπῆγα καὶ ἐγὼ καὶ εἶδα μερικὰς τοιαύτας συγκεντρώσεις καὶ ἀπεκόμισα τὰς ἀρίστας τῶν ἐντυπώσεων. Ἡ μετάδοσις τοιούτου ἐνθουσιασμοῦ χωρὶς τὴν ὑποκίνησιν τοῦ ἐνδιαφέροντος νὰ μελετοῦν τὰ ἐκπαιδευτικὰ ζητήματα καὶ νὰ σκέπτωνται ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ περιμένωμεν καμμίαν βελτίωσιν, ἰδίως ὅταν ἔχωμεν ἐκπαιδευτικὸν προσωπικὸν τὸ ὁποῖον δὲν παρεσκευάσθη ἐπαρκῶς διὰ τὴν ἀποστολήν του, ἂν δὲν ὑποκαίεται ὁ ζῆλός του καὶ ἂν δὲν καταβάλλεται μέριμνα περὶ συνεχοῦς μορφώσεως αὐτοῦ καὶ παρακολουθήσεως ὑπ’ αὐτοῦ τῶν ἐκπαιδευτικῶν ζητημάτων. Αὐτὰ εἶναι τὰ πρῶτα μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας, ὅπως π. χ. εἰς τὰ περὶ ἀποστολῆς εἰς τὸ Ἐξωτερικὸν ὑποτρόφων πρὸς εὐρυτέρας σπουδὰς ἢ πρὸς ἐκτέλεσιν ἐπιστημονικῶν ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξηγήθησαν ἤδη. Διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀποστολῆς εἰς Εὐρώπας, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Λιβαθηνόπουλος, διὰ λουτρὰ ἢ διὰ διασκεδάσεις, ἀλλὰ διὰ σοβαρωτάτην ἐργασίαν, ἂν δὲ εἶχε παρακολουθήσει τὴν δρᾶσιν τῶν Ἐκπαιδευτικῶν Συμβούλων, ἰδίᾳ τῶν ἡγουμένων τῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρυθμίσεως, θὰ ἔβλεπεν ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἔχουν θυσιάσει τὴν ὕπαρξίν των ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναπλάσεως τῆς Ἑλλάδος. Πρὸς ἐκπλήρωσιν δὲ τοῦ σκοποῦ τούτου τῶν ἀνωτέρων παρίσταται ἀνάγκη νὰ μεταβαίνουν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν εἰς Εὐρώπην πρὸς συμπλήρωσιν ἐπιστημονικῶν ἐργασιῶν ἢ πρὸς παρακολούθησιν τῶν μεγάλων ἐκπαιδευτικῶν μεταρρυθμίσεων, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀπώλεια χρήματος, ὅπως ἐλέχθη. Ἡ σχετικὴ δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη θυσία διὰ τὴν μεγάλην δημιουργικὴν ἐργασίαν ἡ ὁποία γίνεται, καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ προκαλοῦνται ἀντιρρήσεις μὲ τόσον ἐλαφρὰν καρδίαν διὰ τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς οἱ ὁποῖοι τόσα προσφέρουν εἰς τὸ Κράτος. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν εἰσήχθησαν μὲ καμμίαν τυμπανοκρουσίαν περὶ ἀμέσου καὶ ῥιζικῆς μεταμορφώσεως ἐκπαιδευτικῆς, ἀλλὰ μὲ τὴν ἐπαγγελίαν θέσεως τῶν βάσεων τῆς ἐκπαιδευτικῆς ἀναγεννήσεως καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι ἄξια μεγαλυτέρας προσοχῆς καὶ ἐκτιμήσεως. Δὲν ἐπιδιώκουν νὰ ἐξαπατήσουν κανένα, ἀλλὰ θέτουν ὠμὰ τὴν πραγματικότητα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀντιμετωπίζουν ἀνδρικῶς καὶ ῥιζικῶς τὸ πρόβλημα τὸ ἐκπαιδευτικόν. Δὲν γίνεται σήμερον λόγος περὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Περὶ τούτου θὰ ληφθῇ μέριμνα ἀργότερον. Δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς νὰ γίνουν ὅλα· ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται διὰ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων εἶναι ἡ πραγματοποίησις μέρους τοῦ δημοκρατικοῦ προγράμματος τὸ ὁποῖον θέλει, ὅπως τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ γίνωνται κτῆμα ὅλου τοῦ λαοῦ. Μόνον δι’ αὐτῆς τῆς ῥιζικῆς καὶ ἀνδρικῆς ἀντιμετωπίσεως τῆς καταστάσεως θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς στοιχειώδεις πνευματικὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ. Ἐλέχθη ὅτι τὰ νομοσχέδια συνεπάγονται δαπάνας. Ἔχω νὰ σᾶς ἀπαντήσω ὅτι αἱ δαπάναι αὐταὶ πρέπει νὰ γίνουν ἀπαραιτήτως καὶ ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ κάμῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν ὅπως καλύψῃ τὰς δαπάνας αὐτάς. Ἕν πρᾶγμα μόνον δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ: νὰ παραλειφθοῦν τὰ μέτρα αὐτὰ τὰ ὁποῖα ἐξασφαλίζουν ὅπως εἰς τὸ μέλλον ἔχωμεν πραγματικὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τὸ ἀντίθετον θὰ ἀπετέλει ἐξαπάτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, πρὸς τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθημεν Δημοκρατίαν οὐσιαστικήν, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ νοηθῇ χωρὶς ἐξασφάλισιν τῆς πνευματικῆς τροφῆς τοῦ Λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§401ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περατωμένη. (Ψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν).

§402ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῶν ἀποδοχῶν τῶν εἰς ἐκπαιδευτικὰς ἀδείας ἀποστελλομένων λειτουργῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1242 περὶ διοικήσεως τῆς Μέσης καὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας πολυταξίων Διδασκαλείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου 1332 περὶ διδακτικῶν βιβλίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τῶν ἀνωτέρων Ἐποπτῶν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). — Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ τρόπου ἐκτελέσεως μεγάλων ὑδραυλικῶν ἔργων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). — Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ἐπισκευῶν τῶν λουτρικῶν καταστημάτων τῆς Κοινότητος Λουτρακίου Περαχώρας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§403ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ σύνολον ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν ἐπελθουσῶν τροποποιήσεων.

§404ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀρκεῖ, κ. Πρόεδρε· νὰ διακόψωμεν.

§405ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· ν’ ἀνακοινώσω ὅμως προηγουμένως ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ ψήφισμα περὶ ἀπαλλοτριώσεως τοῦ γηπέδου τοῦ Γυμναστηρίου ἀπετελέσθη ἐκ τῶν κ. κ. Π. Καρασεβδᾶ, Γ. Φραγκούδη, Δ. Μπότσαρη, Ν. Ξηροῦ, Θ. Βελλιανίτη, Μ. Λαίλιου, Γ. Μπούμπουλη, Λ. Δενδρινοῦ, Δ. Λεονάρδου. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 6ην μ. μ. (Ὥρᾳ 3 π.μ.).