1924.06.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51Η

Τρίτη 3 Ἰουνίου 1924

Προεδρία Κ. Ρακτιβάν

(Ὥρᾳ 6. 15′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἐπιτροπὴ συνταξιούχων τοῦ Ναυτικοῦ παρακαλεῖ ὅπως τὰ περισσεύματα τοῦ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου διατεθῶσιν εἰς αὐτούς. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν Ἑλλήνων βιομηχάνων καὶ βιοτεχνῶν ὑποβάλλει ὑπόμνημα σχετικὸν μὲ τὴν κηρυχθεῖσαν ἀπεργίαν. — Διδάσκαλοί τινες Χανίων παρακαλοῦσιν ὅπως ὁ χρόνος τῆς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομακρύνσεώς των θεωρηθῇ ὡς χρόνος ὑπηρεσίας. — Ὁ Ἐμμανουὴλ Κρασᾶς τέως ἡμερομίσθιος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου Ὑγιεινῆς παρακαλεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ δίμηνος μισθός. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Κορίνθου ὑποδεικνύει τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ Ν. Διατάγματος περὶ αἰσχροκερδείας. — Ὁ Βασίλειος Κλεφτοδῆμος ἀπόστρατος ἀνθυπολοχαγὸς αἰτεῖται τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου ΓΨΠΘʹ. — Ἐπιτροπὴ γονέων θυμάτων πολέμου αἰτεῖται τὴν χορήγησιν συντάξεως. — Ἡ Πανελλήνιος Ἀκτοπλοϊκὴ Ἕνωσις ὑποβάλλει ὑπόμνημα ἐπὶ τοῦ ναυτεργατικοῦ ζητήματος. — Ὁ Σύνδεσμος τῶν καταστηματαρχῶν ἑστιατορίων καὶ ζυθεστιατορίων παρακαλεῖ ὅπως ἀπαλλαγῶσι τὰ μέλη του τῆς τελευταίας φορολογίας. — Οἱ κτηνοτρόφοι Μακεδονίας παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἀρθῇ τὸ ἐνοικιοστάσιον τῶν βοσκῶν. — Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι Δράμας παρακαλοῦσιν ὅπως χορηγηθῇ καὶ αὐτοῖς τὸ ἐπίδομα τὸ χορηγούμενον εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τῶν παραμεθορίων πόλεων. — Ὁ ἀπότακτος ὑπολοχαγὸς ἀρχειοφύλαξ Σφαγγάρας παρακαλεῖ ὅπως βελτιωθῇ ἡ θέσις του. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Σερβίων παρακαλεῖ ὅπως υἱοθετηθῇ τὸ ὑπόμνημα τῆς Διδασκαλικῆς Ὁμοσπονδίας. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Ἀρχαίων Ὀλυμπίων παρακαλεῖ ὅπως τὸ Κράτος μεριμνήσῃ περὶ τῆς ταχυτέρας ἐξαγωγῆς 10.000.000 λιτρῶν σταφίδος· τὸ αὐτὸ παρακαλεῖ καὶ ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Μουράκας, ὡς καὶ ὁ πρόεδρος τῆς κοινότητος Ἡρακλείου. — Ὁ Βορειοηπειρωτικὸς Σύλλογος παρακαλεῖ ὅπως προστατευθῶσιν οἱ Βορειοηπειρῶται οἱ στρατολογούμενοι ὑπὸ τῆς Ἀλβανίας. Τὸ προσωπικὸν τῶν τέως βασιλικῶν στάβλων παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ αὐτοῦ. — Ὁ πρόεδρος τῆς Κοινότητος Μαραθουπόλεως διαμαρτύρεται διὰ τὴν κατάληψιν κοινοτικῆς ὁδοῦ παρὰ τῆς Ἑταιρείας Βιό. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Π. Πετρίδης, Σ. Ἠλιόπουλος καὶ Α. Ἀναγνωστόπουλος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ὑδρεύσεως τῆς πόλεως Νέας Κορίνθου». Οἱ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοὶ καταθέτουσι σχέδιον νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ἐκ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου ζημιωθέντων». Ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς ἀπομακρυνθέντων ἐκ τοῦ στρατεύματος ἀξιωματικῶν καὶ ἀνθυπασπιστῶν». Ὡσαύτως ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ μονιμοποιήσεως ἐφέδρων ἀξιωματικῶν». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Σπ. Ζερβός, Θεόδ. Βελλιανίτης, Π. Κόλιας κλπ. ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Πολιτικοῦ Νοσοκομείου «Ἐλπὶς» Ν. Διαταγμάτων τῆς 9 καὶ 23 Ὀκτωβρίου 1923». Ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τρόπου διοικήσεως ἀστικῶν κτημάτων ἀνηκόντων εἰς ἀνταλλασσομένους Μουσουλμάνους τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης». — Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν ἀφορώντων τὴν διπλωματικὴν καὶ προξενικὴν ὑπηρεσίαν νόμων καὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων». Ἡ αὐτὴ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν ἀφορώντων τοὺς τρεῖς κλάδους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νόμων καὶ Νομοθετικῶν Διαταγμάτων». Ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ Ἐμπορίου, Βιομηχανίας κλπ. ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν κεφαλαίων καὶ καταθέσεων Τραπεζῶν καὶ περὶ ἐλέγχου τῶν ἀνωνύμων ἑταιρειῶν κλπ.». Ὁ κ. Σπ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων». Οἱ κ. κ. Δ. Ἰατρίτης, Α. Ὀρφανίδης, Μ. Βυζᾶς καὶ Β. Ἀρτεμιάδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Θράκης».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκ μιᾶς πληροφορίας παρακαλῶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους οἵτινες εἶναι μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅταν προσκαλῶνται εἰς συνεδρίασιν, νὰ προσέρχωνται διὰ νὰ συνεχίζηται ἡ ἐργασία ἐπὶ τῶν ἐκκρεμῶν νομοσχεδίων, διότι οὕτω μόνον δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ Ἐρωτήσεων.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Θεολογίτης ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἐν Καβάλλα Σωματείου «Ἡ Ἀνακούφισις τῶν ἐργατῶν».

§5Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπεβλήθη ἀναφορὰ τῶν καπνεργατῶν Καβάλλας, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ παραχώρησις γηπέδων πρὸς ἀνέγερσιν ἐργατικῶν συνοικισμῶν. Ἡ πόλις τῆς Καβάλλας, πόλις κατ’ ἐξοχὴν ἐργατική, ἀριθμεῖ τίτλους πολλοὺς ἀγώνων πατριωτικῶν καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν ἐθνικὴν περιπέτειαν, τοὺς ὁποίους ἐκέρδισε πολὺ ἐπαξίως καὶ τιμίως. Κατεστράφη καὶ ἠρημώθη δὶς ἡ πόλις τῆς Καβάλλας κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, παρ’ ὅλην ὅμως τὴν καταστροφὴν αὐτὴν καὶ τὸν θάνατον εἰς τὸ Κίλσεβον 1200 ἐργατῶν ἐξακολουθεῖ χάρις εἰς τὴν ἐργατικότητα τῶν τέκνων της καὶ εἰς τὴν πλουσίαν της παραγωγὴν νὰ εἶναι ἡ τροφός, ἡ ὑγιεστέρα ἴσως, τοῦ δημοσίου Προϋπολογισμοῦ. Ἡ πόλις τῆς Καβάλλας εἶναι πόλις διὰ 20.000 κατοίκων καὶ ἀριθμεῖ σήμερον περὶ τὰς 60.000. Γνωρίζω καὶ ἐκτιμῶ τὰς προσπαθείας τῆς δημοκρατικῆς Κυβερνήσεως πρὸς στέγασιν τῶν προσφύγων, θὰ παρκαλέσω ὅμως τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸν λόγῳ τῆς ἀπουσίας τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Γεωργίας Ὑπουργοῦ ὅπως καταβληθῇ πᾶσα προσπάθεια καὶ παραχωρηθῶσι τὰ αἰτούμενα γήπεδα πρὸς ἀνέγερσιν συνοικισμοῦ ἐργατικοῦ, τὸν ὁποῖον οἱ ἐργάται θέλουν ἀνεγείρει δι’ ἰδίων ἐξόδων. Δὲν ζητοῦμεν πολλὰ πράγματα παρὰ ὀλίγα μέτρα γῆς ἀφθονούσης διὰ νὰ ἀνεγείρωμεν ἕνα συνοικισμὸν ἐργατικόν. Εἰς τὰς πόλεις τοῦ μεγάλου κεφαλαίου καὶ τῆς μεγάλης Βιομηχανίας τὸ βίαιον καὶ ἀνατρεπτικὸν πνεῦμα καλλιεργεῖται εὐκολώτερον, ἡ μεταπολεμικὴ συνείδησις δημιουργεῖ ἑστίας ἀνωμαλιῶν καὶ ἀνησυχιῶν δι’ ὅλον τὸν κοινωνικὸν καὶ πολιτικὸν βίον. Ἡ εὐμενὴς ἐξέτασις παρομοίων ζητημάτων δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἁπαλύνῃ τοὺς ἀγῶνας τοὺς ὁποίους τόσον δριμέως μετὰ τὸν πόλεμον διεξάγει τὸ προλεταριᾶτον καθ’ ὅλον τὸν κόσμον. Ἡ ἀναφορὰ τῶν ἐργατῶν Καβάλλας καὶ δικαία εἶναι καὶ πάσης ὑποστηρίξεως ἀξία, διότι παρ’ ὅλα τὰ δικτυμπανιζόμενα καὶ παρ’ ὅλην τὴν ἀντεργατικὴν φιλολογίαν τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ἠκούσαμεν οἱ ἐργάται τῆς Καβάλλας καὶ τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου εὑρίσκονται ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας τῶν συνθηκῶν τῶν ἄλλων ἐργατῶν τῆς Εὐρώπης. Διάγουν καὶ ζοῦν μέσα εἰς μπουντρούμια ἀνήλια καὶ τὸ 60% ἀποθνήσκουν φθισικὰ καὶ πᾶν ὅ,τι λέγεται καὶ ᾄδεται περὶ φιλεργατικῆς πολιτικῆς καὶ νομοθεσίας ἐργατικῆς, ὅλα αὐτὰ ἀνάγονται εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ προστατεύσωμεν τοὺς ἐργάτας ὅλους τοὺς πάσχοντας καὶ δοκιμαζομένους, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ μοιραῖον καὶ θὰ δημιουργηθῇ ἀργὰ ἢ γλήγορα ἡ ἑστία ἀνησυχιῶν, ἡ ὁποία θὰ εἶναι εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας θὰ συνηγορήσῃ παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ ὅπως ἐμπράκτως ἐκδηλώσῃ τὴν φιλεργατικὴν πολιτικήν του ἐνισχύων παντοιοτρόπως ἕνα ἐργατικὸν συνοικισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι καὶ ὁ μοναδικός, διότι οὐδαμοῦ τῆς Ἑλλάδος ὑπάρχει τοιοῦτος.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σ. Θεοδωρόπουλος καὶ Γ. Δουζίνας ἐπὶ ἀναφορᾶς διπλωματούχων καὶ τεταρτοετῶν Νομικῆς Σχολῆς.

§7Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην τῶν διδακτόρων τῆς Νομικῆς, διότι, ἂν καὶ ἔλαβον τὰ διπλώματά των, ἐν τούτοις δὲν τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ δώσουν ἐξετάσεις εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον καὶ νὰ ἀσκήσουν τὸ ἐπάγγελμά των.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Δ. Φλωριᾶς, Κ. Ρέντης, Γ. Χατζηκυριακοῦ καὶ Δ. Ἀνδρεάδης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν ὡς ὁμήρων ἀπαχθέντων εἰς τὴν Βουλγαρίαν δημοσίων ὑπαλλήλων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας.

§9Γ. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ. Ἔχω καθῆκον ἱερὸν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τούτων, διότι ἀκριβῶς παρέστην αὐτόπτης μάρτυς τῆς συμφορᾶς καὶ τοῦ καταντήματος εἰς τὸ ὁποῖον περιέστησαν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, ὅταν ἤρχοντο ὅμηροι ἐκ τῆς Βουλγαρίας. Τοῦτο δὲ γνωρίζει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ ὁποῖος ἐπίσης τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐστάλη ν’ ἀνασυγκροτήσῃ τὴν ἐκπαίδευσιν, ὁ ὁποῖος εἶδεν ὅτι ἦσαν φάσματα ἀνθρώπων μᾶλλον ἐκ τῶν μαρτυρίων τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν εἰς τὴν ὁμηρείαν ἐν Βουλγαρίᾳ. Μεταξὺ τῶν ὁμήρων οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι ἰδίως ἐδοκιμάσθησαν περισσότερον, ἐγώ, ὁ ὁποῖος συνεδεόμην μετὰ διδασκάλων καὶ καθηγητῶν καὶ δημοσίων ὑπαλλήλων, ἐδυσκολευόμην νὰ τοὺς ἀναγνωρίσω ἕνεκα τῆς ἐλεεινότητος τὴν ὁποίαν εἶχον. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσῃ ἰδιαιτέρως καὶ προστατεύσῃ καὶ ἀποζημιώσῃ τούτους. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ δεχθῇ μετ’ εὐμενείας τὴν σύστασίν μου ταύτην.

§10Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Εἰς ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες δὲν ἔχω νὰ προσθέσω πολλὰ πράγματα. Ἐπειδὴ ὅμως συνέπεσε νὰ παρακολουθήσω καὶ ἐγὼ ἐκ τοῦ σύνεγγυς εἰς Βουλγαρίαν τὴν φρικτὴν τυραννίαν τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασαν οἱ εἰς Βουλγαρίαν ἀπαχθέντες ὡς ὅμηροι δημόσιοι ὑπάλληλοι τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας, νομίζω ὅτι εἶμαι εἰς θέσιν μετὰ κύρους νὰ βεβαιώσω καὶ ἐγὼ τὸ δίκαιον καὶ τὸ βάσιμον τῶν ἀξιώσεων τῶν δημοσίων αὐτῶν ὑπαλλήλων. Ὡς γνωστόν, κατὰ τὸ 1916, ὅτε οἱ Βούλγαροι εἰσέβαλον εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ἡ τότε Κυβέρνησις διέταξε τηλεγραφικῶς ὅλους τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας νὰ παραμείνουν εἰς τὴν θέσιν των. Προσέθετε μάλιστα εἰς τὸ τηλεγράφημα ὅτι ἐν καιρῷ θὰ ἐξετιμᾶτο δεόντως ἡ ὑπηρεσία τὴν ὁποίαν θὰ προσέφερον εἰς τὸ Κράτος οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι. Πραγματικῶς οἱ ὑπάλληλοι αὐτοί, ἐξαιρέσει μερικῶν ἀνωτέρων ὑπαλλήλων οἱ ὁποῖοι διέφυγον τὸν βουλγαρικὸν κίνδυνον, παρέμειναν πιστοὶ εἰς τὴν θέσιν των, ἀλλ’ ἐπλήρωσαν πολὺ ἀκριβὰ αὐτὴν τὴν ἀφοσίωσίν των πρὸς τὴν Πατρίδα. Ἐφόσον διήρκει ἡ βουλγαρικὴ κατοχὴ ἐν Ἀνατολικῇ Μακεδονίᾳ ὑπέστησαν τὰ πάνδεινα, καίτοι ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἐξέλθει ἀκόμη τῆς οὐδετερότητος, ἀφοῦ μάλιστα ἐχρησιμοποιήθησαν καὶ εἰς καταναγκαστικὰ ἔργα, καίτοι ἡ Ἑλλάς, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶχεν ἐξέλθει τῆς οὐδετερότητος. Κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1917 ἀπήχθησαν καὶ ὡς ὅμηροι εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Βουλγαρίας, ὅπου ὑπεβλήθησαν εἰς φρικώδη καταναγκαστικὰ ἔργα προπηλακιζόμενοι, ὑβριζόμενοι, ξυλοκοπούμενοι κατὰ τὸν ἀνανδρότερον καὶ ἀγριώτερον τρόπον. Μετὰ τὴν ἀνακωχὴν ἐπέστρεψαν εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν, ὅσοι βέβαια ἐσώθησαν ἀπὸ τὴν φρικτὴν αὐτὴν τραγῳδίαν, καὶ εὗρον ἐκεῖ τὰ συντρίμματα τῶν οἰκογενειῶν των. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἴσως ἔχει καὶ προσωπικὴν ἀντίληψιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, καθὼς καὶ πολλοὶ ἄλλοι τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων. Ἡ Πολιτεία τότε δυστυχῶς δὲν ἔλαβε κανὲν ἐξαιρετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν. Εἰς ὅλους τοὺς κατοίκους τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας ἐδόθησαν μικρά τινα βοηθήματα, εἴτε εἰς δάνεια χρηματικά, εἴτε εἰς ἐφόδια γεωργικά, εἴτε εἰς ἄλλα βοηθήματα· εἰς τοὺς ὑπαλλήλους δὲν ἐδόθη τίποτε. Ὑπάρχει ὅμως τώρα, κ. Πρόεδρε, τρόπος διὰ νὰ ἱκανοποιηθοῦν ἐν μέρει τοὐλάχιστον δι’ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν. Δυνάμει τοῦ νόμου 2119 αἱ Ἐπιτροπαὶ ζημιῶν τοῦ κατὰ ξηρὰν πολέμου ἔχουν ἐπιδικάσει καὶ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ὡς καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους κατοίκους, μικρὰ ποσὰ λόγῳ ἀποζημιώσεως. Τὰ ποσὰ αὐτὰ μέχρι τῆς σήμερον δὲν ἔχουν δοθῆ οὔτε κατὰ πολλοστημόριον. Ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπουσιάζει.

§11Α. ΘΕΟΛΟΓΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας εἶναι συναφὲς μὲ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐργατῶν τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς δὲν εἶναι παρών. Ἡμεῖς θὰ ἠθέλομεν δηλώσεις του ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ ἀναβάλῃ τὴν ὁμιλίαν του μέχρις ὅτου προσέλθῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῶμεν μόνοι μας ἐδῶ.

§12Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Ἐγὼ εὐχαρίστως ἀναβάλλω μέχρι τῆς ἀφίξεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλέλλης ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἱεροσπουδαστῶν Ἄρτης.

§14Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Οἱ ἀπόφοιτοι τῆς σχολῆς αὐτῆς ἐξερχόμενοι δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ὑλικὸν χρησιμώτατον διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος ἔχει τόσον μεγάλας ἰδέας ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, θελήσῃ νὰ δαπανήσῃ ὑπὲρ τῆς ἱερατικῆς σχολῆς, θὰ καταστῇ αὕτη παραγωγικωτάτη, διότι οἱ ἀπόφοιτοι αὐτοὶ θὰ ἀνέρχωνται εἰς 60 καὶ 70 κατ’ ἔτος.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μυλωνᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβουλίου τῶν Ἑλληνίδων γυναικῶν.

§16Α. ΜΥΛΩΝΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Συμβουλίου τῶν Ἑλληνίδων, ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Συνέλευσιν, τὸν Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἀναφορὰ διεκτραγῳδεῖ μὲ συγκινητικὰ λόγια τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν παρουσιάζει ἡ Πρωτεύουσα καὶ ὁ Πειραιεὺς ἀπὸ τὴν λειψυδρίαν καὶ τὴν ἀκαθαρσίαν, ἡ ὁποία μαστίζει τὰς δύο πόλεις. Διατί, λέγει, προσπαθοῦμεν νὰ ἱδρύσωμεν φθισιατρεῖα, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην φθισιατρείων, ἀλλὰ πρὸ παντὸς προλήψεως τῶν ἀσθενειῶν αἱ ὁποῖαι προέρχονται ἐκ τῆς ἀκαθαρσίας καὶ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς ὕδατος; Βεβαίως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῇ εὐκόλως καὶ ὑπὸ τῆς παρούσης μόνον Κυβερνήσεως, οὐχ ἧττον εἶναι δυνατὸν μερικὰ μέτρα προσωρινὰ νὰ ληφθῶσιν ὡς πρὸς τὸ κατάβρεγμα. Ἐπιστοποίησα ἐκ βεβαιώσεως τοῦ δημάρχου Ἀθηνῶν ὅτι τὸ νερὸν δὲν λείπει διὰ τὸ κατάβρεγμα. Ὑπάρχουν ἄφθονα ὑπόγεια ὕδατα, τὰ ὁποῖα εἶναι μολυσμένα καὶ δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς πόσιν, οὐχ ἧττον εἶναι καταλληλότατα διὰ κατάβρεγμα. Ἑπομένως δὲν εἶναι ζήτημα ὕδατος. Εἰς αὐτὸ λοιπὸν θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνισχύσῃ τὸν δῆμον, διὰ νὰ πολλαπλασιασθοῦν οἱ αὐτοκίνητοι καταβρεκτῆρες, ὥστε νὰ καταβρέχηται ἡ πόλις.

§17Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αἱ εὐγενεῖς δέσποιναι περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε δεικνύουν τὸ περισσότερον ἐνδιαφέρον διὰ τὸ πόσιμον νερόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατάβρεγμα ἠμπορῶ νὰ σᾶς ἀνακοινώσω ὅτι ἔχουν παραγγελθῆ βυτία ὑπὸ τῶν τροχιοδρόμων, τὰ ὁποῖα προσεχῶς θὰ χρησιμοποιηθοῦν διὰ τὸ κατάβρεγμα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δενδρινός.

§19Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Συνιστῶ ἀναφορὰν τοῦ Πανελληνίου Μουσικοῦ Συλλόγου καὶ παρακαλῶ ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Γιαμουζῆς καὶ Τσαρλαμπᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατωτέρω δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§21Ι. ΓΙΑΜΟΥΖΗΣ. Συνιστῶ ὅπως λυθῇ ἐπὶ τέλους τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων.

§22Μ. ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Συνιστῶ ὡσαύτως τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαχριστόπουλος ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ πρότασιν νόμου.

§24Α. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως πρότασιν νόμου περὶ ἀφομοιώσεως τῶν συντάξεων, τῶν ἀπονεμηθεισῶν ἕνεκα πολιτικῆς ὑπηρεσίας, πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ ἀπὸ 28 Ἀπριλίου 1923 Νομοθετικοῦ Διατάγματος, πρὸς τὰς ἀπονεμομένας τοιαύτας συμφώνως πρὸς τὸ Διάταγμα τοῦτο, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἀντίληψιν ὑμῶν ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου, προκειμένου περὶ ἀπονομῆς στοιχειώδους δικαιοσύνης. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὑπάρχει μία τάξις ἀνθρώπων, πολιτῶν Ἑλλήνων, ἡ τάξις τῶν πρὸ τῆς 28ης Ἀπριλίου 1923 πολιτικῶν συνταξιούχων, ἥτις ἀναξιοπαθεῖ. Οἱ πολιτικοὶ οὗτοι συνταξιοῦχοι, ἀφοῦ κατηνάλωσαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους τὰ ὡραιότερα ἔτη τῆς ζωῆς των καὶ ἐξήντλησαν πᾶσαν ἰκμάδα τῆς ζωτικότητός των, καταστάντες κοινωνικὰ ἐρείπια ἀπερρίφθησαν ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὡς ἄχρηστον ὑλικόν, χωρὶς νὰ ληφθῇ ὑπὲρ τῆς περαιτέρω ὑπάρξεως αὐτῶν ἡ δέουσα μέριμνα. Οἱ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι, κύριοι, πένονται. Οἱ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι ἀποθνήσκουσι κυριολεκτικῶς ἐξ ἀσιτίας, διότι ἡ ἀπονεμηθεῖσα εἰς αὐτοὺς σύνταξις δὲν ἐπαρκεῖ οὔτε διὰ τὴν διατροφὴν σκύλλων. Ἴσως θὰ ἐγνώρισάν τινες ἐξ ὑμῶν τὸν πρώην Γραμματέα αʹ τάξεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν Περίανδρον Ζαχαρόπουλον. Ὁ ἔντιμος οὗτος ὑπάλληλος, ἀφοῦ ὑπηρέτησεν ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν περίπου τὸ Κράτος ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, ἀπεχώρησε τῆς ὑπηρεσίας μὲ μηνιαίαν σύνταξιν, δραχμῶν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα, ἀλλὰ μὴ ἐπαρκούσης κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἕνεκα τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου, τῆς συντάξεως ταύτης πρὸς διατροφήν του, ἀπεβίωσεν οὗτος πρό τινος ἐξ ἀσιτίας καὶ ἐτάφη τῇ φροντίδι τῶν ἐπιτρόπων τοῦ ἱεροῦ Ναοῦ τῆς Ἁγίας Ζώνης διὰ δίσκου. Τὴν τύχην τοῦ Ζαχαροπούλου δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ὑπέστησαν καὶ πλεῖστοι ἄλλοι ἄγνωστοι εἰς ἐμὲ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι ὧν ἡ σύνταξις ἦτο ἔτι εὐτελεστέρα τῆς συντάξεως τούτου. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν πολιτικῶν συνταξιούχων, ἐξαιρουμένων τῶν ἐχόντων ἰδίαν περιουσίαν εἴτε ἐκ κληρονομίας εἴτε ἐκ προικός, εἶναι γενικῶς οἰκτρά, ἡ δὲ βελτίωσις τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν θέσεως ἐμελετᾶτο πρὸ πολλοῦ καὶ εἶχεν ἐπιδιωχθῆ μάλιστα τελευταῖον καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη διὰ τῆς ὑποβολῆς σχετικοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Γʹ Ἐθνικῆς Συνελεύσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη υἱοθετήσασα ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις κατέστησε, διὰ τοῦ ἀπὸ 28 Ἀπριλίου 1923 Νομοθετικοῦ Διατάγματος, νόμον τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ κατὰ παράδοξον τρόπον λογικῆς δὲν περιελήφθησαν εἰς τὸ Νομοθετικὸν τοῦτο Διάταγμα οἱ πρὸ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι, ὅπερ ἄδικον καὶ ἀπάνθρωπον, διότι αἱ διὰ τῶν ἰσχυόντων μέχρι τότε νόμων ἀπονεμηθεῖσαι εἰς τούτους συντάξεις δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς οὔτε διὰ τὴν προμήθειαν τοῦ ξηροῦ ἄρτου αὐτῶν. Λόγου χάριν: Ὁ Νεοκλῆς Καζάζης, πρώην καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ διδάσκαλος τῶν πλείστων ἐξ ἡμῶν, λαμβάνει μηνιαίως σύνταξιν, κανονισθεῖσαν κατὰ τοὺς παλαιοὺς νόμους, δραχ. 389. Ὁ Δημ. Πλατούκας, πρώην Γεν. Οἰκονομικὸς Ἐπιθεωρητὴς καὶ Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, δραχ. 438. Ὁ Τρύφων Ἀναστασόπουλος, πρώην Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, δραχ. 448. Ὁ Ἄγγελος Νέγκας, πρώην Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, δραχ. 400. Ὁ Θεόδωρος Σακελλαρίου, πρώην Οἰκονομ. Ἐπιθεωρητὴς αʹ τάξεως, δραχ. 394. Ὁ Γεώργιος Βενθύλος, πρώην Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, δραχ. 432. Ὁ Παναγιώτης Γούναρης, πρώην Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δραχ. 400. Ὁ Ἠλίας Διακόπουλος, πρώην Τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, δραχ. 299. Ὁ Κωνστ. Λυκουρέζος, πρώην Εἰσαγγελεὺς καὶ Ὑπουργός, δραχ. 270. Ὁ Φιλοποίμην Ἁλμυριώτης, πρώην Εἰσαγγελεύς, δραχ. 259. Καὶ αὗται μὲν εἶναι αἱ μεγαλύτεραι τῶν ἀπονεμηθεισῶν κατὰ τοὺς παλαιοὺς νόμους εἰς ἀνωτάτους λειτουργοὺς τοῦ Κράτους συντάξεις, αἱ ἀπονεμηθεῖσαι ὅμως τοιαῦται εἰς κατωτέρους δημοσίους ὑπαλλήλους εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ εὐτελέστεραι. Λόγου χάριν:

Περαίνων, κύριοι πληρεξούσιοι, κρίνω ἐπάναγκες νὰ προσθέσω καὶ τὰ ἑξῆς ὀλίγα: Κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἕνεκα τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου, αἱ διάφοροι τάξεις τῶν τε δημοσίων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ὑπαλλήλων, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ κινηθῶσιν, ἐπεβλήθησαν εἰς τὰς Κυβερνήσεις διὰ τῶν ἐνεργειῶν των καὶ ἐπέτυχαν βελτίωσίν τινα ὁπωσδήποτε τῆς οἰκονομικῆς των καταστάσεως, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν μισθῶν των, συμπεριλαμβανομένων καὶ αὐτῶν τῶν ἀέργων σιγαροποιῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἀποζημιώσεις ἑκατομμυρίων, οἱ ἀτυχεῖς ὅμως πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι, τὰ ἐρείπια ταῦτα τῆς κοινωνικῆς βιοπάλης, ἐπειδὴ δὲν ἠδύναντο νὰ κινηθῶσι καὶ ὑποστηρίξωσι τὰ δίκαιά των, ἔμειναν παρηγκωνισμένοι καὶ ἐγκαταλελειμμένοι εἰς τὴν τύχην τῶν ἀστόργως. Τούτων οὕτως ἐχόντων, φρονῶ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις θὰ πράξῃ ἔργον φιλανθρωπίας, ἅμα δὲ καὶ δικαιοσύνης, ἐὰν ψηφίσῃ τὴν προκειμένην πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας ἀποκαθίσταται ἰσότης μεταξὺ τῶν διαφόρων κατηγοριῶν τῶν συνταξιούχων, ἀφομοιουμένων τῶν συντάξεων αὐτῶν πρὸς τὰς ἀπονεμομένας τοιαύτας, συμφώνως πρὸς τὸ ἀπὸ 28 Ἀπριλίου 1923 Νομοθετικὸν Διάταγμα. Οἱ ἐπιζῶντες πολιτικοὶ συνταξιοῦχοι, οἱ δυνάμει τῶν παλαιῶν νόμων δικαιωθέντες συντάξεως, εἶναι ἐλάχιστοι καὶ συνεπῶς ἡ δαπάνη ἡ ὁποία θὰ βαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς συντάξεως αὐτῶν δὲν θὰ ὑπερβῇ τὰ δέκα ἑκατομμύρια δραχμῶν ἐτησίως, ποσὸν ἀνάξιον λόγου διὰ Προϋπολογισμὸν τεσσάρων δισεκατομμυρίων.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἀνδρεάδης, ἐλθόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ.

§26Δ. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ. Νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐπερώτησιν καὶ εἰ δυνατὸν νὰ προτιμηθῇ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὑποβάλητε αἴτησιν ὑπογεγραμμένην ὑπὸ 10 πληρεξουσίων. Ὁ κ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐφέδρων ἀξιωματικῶν Ἡρακλείου.

§28Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Οἱ ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ Ἡρακλείου, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέβαλον μίαν ἀναφοράν, ἡ ὁποία διαιρεῖται εἰς δύο μέρη, ἀφ’ ἑνὸς διαμαρτύρονται διὰ τὴν κακοδιοίκησιν τὴν ἐπικρατοῦσαν ἐν τῇ περιφερείᾳ εἰς ἣν εὑρίσκονται εἰδικῶς καὶ γενικῶς καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὑπέβαλον διάφορα αἰτήματα σχέσιν ἔχοντα μὲ τὰ γενικώτερα μέτρα τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται νὰ λάβῃ πρὸς ἀνακούφισιν αὐτῶν. Ὅταν ἐνεγράφη ἡ ἐρώτησις, δὲν εἶχε συνέλθει ἡ Ἐπιτροπὴ διὰ νὰ λάβω τὴν εὐκαιρίαν καὶ ἀναπτύξω τὰ αἰτήματά των καὶ διὰ νὰ ἴδωμεν πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσι τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δικαίου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαμάης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος Μακροταντάλου.

§30Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς Κοινότητος Μακροταντάλου τῆς Ἄνδρου, οἱ ὁποῖοι ἀναφέρουν τὸ ἑξῆς: Ὅτι ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐφορίας Ἄνδρου μετέβη πρὸς βεβαίωσιν τῶν φόρων...

§31ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποίων φόρων;

§32Ι. ΜΑΜΑΗΣ. Τῶν φόρων τῶν αἰγοπροβάτων. Διὰ τὴν βεβαίωσιν ταύτην μετέβη, λέγω, ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐφορίας εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ προέδρου τῆς Κοινότητος καὶ ἐκεῖ παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τοῦ προέδρου ὅτι αἱ δηλώσεις αἱ γενόμεναι ἦσαν ἀκριβεῖς ἤρχισε νὰ ἐγγράφῃ πάντας τοὺς κατοίκους μὲ μεγαλυτέραν ποσότητα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον μόνον δι’ αὐτοψίας ἠδύνατο νὰ ἐξακριβώσῃ, διότι τὰ ἐκεῖ ποίμνια ζοῦν εἰς περιτοιχισμένα μέρη ἀπομεμακρυσμένα τῆς πόλεως καὶ εἶναι δεμένα ἀπὸ τὰ πόδια μὲ ἕνα σχοινὶ διὰ νὰ μὴ φεύγουν ἀπὸ τὴν μάνδραν. Ἑπομένως τοιουτοτρόπως μόνον θὰ ἠδύνατο νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν δηλώσεων. Ἐὰν πάλιν δὲν ἤθελε νὰ πιστεύσῃ εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ προέδρου τῆς Κοινότητος, ἠδύνατο νὰ καλέσῃ καί τινας τῶν κατοίκων καὶ ἐξ αὐτῶν νὰ μορφώσῃ γνώμην καὶ ὄχι νὰ προβῇ εἰς ἀποφάσεις ὅτι κακῶς οἱ κάτοικοι ἐδήλωσαν καὶ ἔπρεπε συμφώνως μὲ τὸν νόμον νὰ πληρώσωσιν εἰς τὸ διπλάσιον, νὰ κάμῃ δὲ ὥστε νὰ ἐξανιστοῦν ὅλοι οἱ κάτοικοι. Ὁ ἐν λόγῳ ὑπάλληλος καὶ πρὸ πενταμήνου πάλιν κατὰ τὸν χρόνον τῶν δηλώσεων τοῦ Κεφαλαίου ὁμοίαν πρᾶξιν ἔκαμε κανονίσας πάντας τοὺς κατοίκους ὅτι εἶχον περιουσίαν ἄνω τῶν 70.000 δραχμῶν· οἱ κάτοικοι πάλιν καὶ τότε δι’ ἀναφορᾶς παρεπονοῦντο διὰ τὴν ἄδικον ταύτην ἀπόφασιν τοῦ γραμματέως, διὰ τοῦ Ὑπουργείου δὲ ἐνήργησα καὶ ἀπεστάλη ἡ αἴτησις αὕτη εἰς τὸν Ἔφορον Ἄνδρου, ὁ ὁποῖος καὶ ἐδικαίωσε τοὺς κατοίκους. Φαίνεται λοιπὸν ὅτι ὁ κύριος αὐτὸς θυμωθεὶς ἐκ τῆς στάσεως τῶν κατοίκων προέβη ἐκ δευτέρου εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην πρὸς ἐκδίκησιν. Δὲν θέλω νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ ὑπαλλήλου, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ὅμως ἀπὸ τῆς ὁποίας καταγγέλλω τὴν πρᾶξιν ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πιστεύω ὅτι τὰς παραβάσεις ταύτας ἡ Κυβέρνησις ἀμειλίκτως θὰ τιμωρήσῃ· καὶ ἐπειδὴ ἀπέλυσε μὲν ἡ ὑπηρεσία τὸν ὑπάλληλον τὸ ἀδίκημα ὅμως παρέμεινε, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ὅπως, ἀφοῦ ἐξετάσῃ, ἀπαλλάξῃ τοὺς κατοίκους ἀπὸ τὴν βανδαλικὴν ἐπέμβασιν τοῦ γραμματέως τούτου.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δουζίνας ἐπὶ ἀναβληθείσης ἀναφορᾶς του.

§34Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δικαιοτέρα ὑπόθεσις δὲν σᾶς ἐκούρασέ ποτε ἀπὸ τὸ τηλεγράφημα τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν καλωσύνην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως νὰ σᾶς ἀναγνώσῃ. Τετρακόσιαι οἰκογένειαι αἱ ὁποῖαι κατοικοῦν εἰς τὴν περιφέρειάν μου εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ εἶναι ὑποτελεῖς εἰς τρεῖς τσιφλικιούχους, εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κυρίους Γούδαν, Κρίκκαν καὶ ἕνα τρίτον. Τρεῖς ἐπήλυδες, οἱ ὁποῖοι ἦλθον καὶ κατέλαβον τὴν περιφέρειαν, περιέσφιγξαν τὰς τρεῖς Κοινότητας αἱ ὁποῖαι εἶναι περὶ τὸν Δαμαλᾶν. Ὅταν ἐγένετο ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922, αὐτή, ἡ ὁποία ἠλευθέρωσε καὶ πολλὰς ἄλλας περιφερείας, ἔλαβε καὶ μέτρον διὰ τὴν περιφέρειαν τῶν Κοινοτήτων Δαμαλᾶ καὶ διὰ Διατάγματος ἐπέταξε καὶ παρέδωκε τὰς γαίας αὐτῆς εἰς τοὺς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως τὰς εἰργάσθησαν καὶ τὰς ἐκαλλιέργησαν καὶ ἀπέδωκαν ἀποτελέσματα παραγωγικὰ εἰς ὁλόκληρον τὸν τόπον. Κατόπιν ὅμως ἐγένετο ἡ ὑπουργικὴ μεταβολή, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν. Τὸ νέον Ὑπουργεῖον ἔκρινεν ὅτι μέχρις ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τοῦ ἀγροτικοῦ εἰς τὴν Πελοπόννησον ὤφειλε νὰ ἐπανέλθῃ ἡ κατάστασις εἰς ἣν ἦτο καὶ πρότερον, νὰ ἐπανέλθουν οἱ χωρικοὶ εἰς τὴν ὑποτέλειαν, εἰς τὴν ὁποίαν διετέλουν πρὸ τῆς ἀφίξεως τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἐξέδωκεν ἓν Διάταγμα διὰ τοῦ ὁποίου ἀφῆκε τὰ πράγματα μέχρι μιᾶς ἐποχῆς, μέχρις ἑνὸς μηνός. Μετὰ τὴν πάροδον μηνὸς νὰ περιέρχωνται εἰς τοὺς πρώην κυρίους. Εὐτυχῶς δὲν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις ἐκείνη, διότι ὁ προϊστάμενος Ὑπουργὸς τοῦ Ὑπουργείου Γεωργίας εἶχε καὶ αὐτὸς φιλεργατικὰς διαθέσεις. Ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἐπίσης νέα μεταβολὴ καὶ νέος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας καὶ αὐτὸς ὅμως, μολονότι εἶχε φιλεργατικὰς διαθέσεις, ἀφῆκεν ἄλυτον τὸ ζήτημα. Ἐλπίζω ὅμως ἡ Συνέλευσις νὰ λύσῃ τοῦτο ὁριστικῶς. Ἐπηκολούθησεν ἡ νέα μεταβολὴ καὶ ὁ νέος Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας εἶπεν ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ ἀγροτικοῦ νόμου καὶ εἰς τὴν Πελοπόννησον. Ὁ φόβος δὲ μόνον τῆς παρεξηγήσεως, διότι συνέπεσε νὰ εἶναι ἕνας ἐκ τῶν τσιφλικιούχων καὶ ὁ κ. Γούδας, μεταξὺ δύο ἄλλων, ὁ φόβος τῆς παρεξηγήσεως μήπως ἐκ πολιτικῶν ἀντιθέσεων ἐφαρμόζεται ὁ νόμος ἔκαμε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας νὰ κρίνῃ ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ εἰδικὸν μέτρον τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν κτημάτων, δηλαδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς μετεβίβασε τὸν ἴδιον φόβον καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας. Οὕτω δὲ παρέμεινε τὸ ζήτημα αὐτὸ ἄλυτον. Συγκρούσεις γίνονται μεταξὺ τῶν χωρικῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ οἱ κάτοικοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀναφερθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἵνα λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας, διὰ νὰ ἱκανοποιήσῃ ἀκόμη περισσότερον τοὺς τσιφλικιούχους, διὰ νὰ πείσῃ αὐτοὺς ὅτι πράγματι δὲν σκέπτεται νὰ τοὺς ἀδικήσῃ, ἀπέστειλε καὶ εἰδικὸν ὑπάλληλον διὰ νὰ μελετήσῃ τὰς πιέσεις τὰς ὁποίας δῆθεν οἱ κάτοικοι ἐξασκοῦν ἐναντίον των καὶ ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς ἐνήργησεν ὡς ἑξῆς τὸ καθῆκόν του, κύριοι. (Ἀναγινώσκει.) «Ὑπουργεῖον Γεωργίας. Προχθὲς κλπ..... Ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε γνῶσιν καὶ αὐτὸς τοῦ τηλεγραφήματος καὶ θὰ ἔλαβε γνῶσιν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἡ ὑπηρεσία ἐννοεῖ νὰ συνεχίζῃ μίαν ἀνώμαλον κατάστασιν εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἀπόλυτον ὑποχρέωσιν, ἔχει πλήρη ὑποχρέωσιν, ἐπιβαλλομένην ἐξ αὐτῶν τῶν πραγμάτων, νὰ λύσῃ ῥιζικῶς τὸ ζήτημα. Εἰς ἐπανειλημμένας συναντήσεις μοὶ ὑπεσχέθη ὅτι πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου ῥυθμίζεται ἡ δικονομία τῶν ἀγροτικῶν νόμων. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ μεταβολὴ τῆς δικονομίας τῶν ἀγροτικῶν νόμων ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἡ ὁποία γίνεται διὰ Διατάγματος, ὅπως καὶ ἐγένετο καὶ εἰς ἄλλας περιφερείας, προτοῦ γίνῃ ἡ ψήφισις τῶν νέων δικονομικῶν διατάξεων. Ἐπίσης νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη, ἐφόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξήγγειλεν ἐπισήμως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐπανειλημμένως εἰς τὰς ὁμιλίας μας πρὸς τοὺς χωρικούς, ἔχοντες τὴν αὐτὴν ἰδεολογίαν μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐβεβαιώνομεν ὅτι τὸ πρόγραμμά μας εἶναι καθαρῶς φιλαγροτικόν, ὅτι μάλιστα ἐπρόκειτο τσιφλίκια ἄνω τῶν 500 στρεμμάτων ν’ ἀποδοθῶσιν εἰς τοὺς χωρικούς, καὶ ἤδη τσιφλίκια ὑπερβαίνοντα τὰς τρεῖς χιλιάδας στρέμματα ὄχι μόνον δὲν ἀποδίδονται, ἀλλὰ γίνεται καὶ πᾶσα ἐνέργεια ν’ ἀποδοθοῦν εἰς τοὺς τσιφλικιούχους μὲ μόνην τὴν εὐθιξίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ παρεξηγηθῇ, διότι συνέβη εἷς τῶν τσιφλικιούχων νὰ εἶναι ἀπὸ τοὺς πολιτικῶς διωχθέντας. Οἱ κάτοικοι οὔτε τὸ ἐσκέφθησαν, οὔτε ἐγὼ ἔχω τὴν τοιαύτην σκέψιν. Μοὶ εἶναι τελείως ἀδιάφορον. Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι διὰ τοὺς χωρικοὺς καὶ νὰ λυθῇ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι ἀδύνατον, κύριοι, νὰ ἐξακολουθήσῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὄχι μόνον αὐτὸς ὁ κύριος ἀλλὰ καὶ ὅσοι ἄλλοι θελήσουν ἐκ τῶν τσιφλικιούχων ν’ ἐφαρμόσουν διὰ τῆς βίας αὐτὴν τὴν ἀδικίαν διὰ τοὺς χωρικούς. Πρόκειται περὶ 400 ὁλοκλήρων οἰκογενειῶν.

§35Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ὁμιλεῖτε περὶ ζημίας αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Σᾶς ἐρωτῶ· μέχρι πότε ἰσχύει ἡ προθεσμία;

§36Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Νομίζω, μέχρι τέλους τοῦ ἀγροτικοῦ ἔτους. Ἀλλὰ δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ χωρικοί, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει ὅτι μετὰ τὸ πέρας τοῦ ἀγροτικοῦ ἔτους, τὸ ὁποῖον λήγει μετά τινας μῆνας,....

§37Α. ΜΠΑΚΑΛΜΠΑΣΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μέχρι τοῦ 1925.

§38Γ. ΔΟΥΖΙΝΑΣ. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν οὔτε ἔργον νὰ ἐπιτελέσουν, οὔτε μέσα καλλιεργείας νὰ προμηθευθοῦν, οὔτε ζῶα ἀνάλογα νὰ προσλάβουν, οὔτε ἐπίσης ἔχοντες δεδομένην τὴν τοιαύτην ἐχθρότητα τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου νὰ κανονίσουν τὸ μέλλον των μὲ τοιαύτας προϋποθέσεις. Ἡ παράκλησίς των εἶναι αὐτὴ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Συνέλευσιν, νὰ λυθῇ τὸ ζήτημά των ῥιζικῶς, νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐκεῖ διὰ Διατάγματος ὁ νόμος ὅπως εἰσήχθη καὶ εἰς ἄλλους νομούς. Πρόκειται δὲ περὶ κτημάτων ὄχι 500 στρεμμάτων ἀλλὰ περὶ ἐκτάσεως στρεμμάτων ἄνω τῶν 2000. Εἶναι δὲ πολὺ δύσκολον καὶ δι’ ἡμᾶς τοὺς πολιτευομένους καὶ διὰ τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἐπαγγελίας τὰς ὁποίας δίδομεν εἰς τὸν λαὸν δημοσίως νὰ μὴ τὰς τηρῶμεν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ε. Ζυμπρακάκης, Μ. Καταπότης, Π. Πολυχρονίδης, Σ. Γεωργιλαδάκης, Κ. Παπαδογιάννης, Ν. Ἀσκούτσης, Γ. Δουκουμετζίδης καὶ Γ. Μάρακας ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Μουρνιῶν, Περιβολίων, Μεροκούρου καὶ Κατσιφαριανῶν. Ὁ κ. Ε. Ζυμπρακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§40Ε. ΖΥΜΠΡΑΚΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω ὅπως αἱ γαῖαι αἱ μοναστηριακαὶ διανεμηθοῦν εἰς τοὺς ἀκτήμονας συμπατριώτας μου, οἵτινες πένονται σήμερον. Τὰ κτήματα ταῦτα τῶν Τούρκων περιῆλθον εἰς τοὺς πρόσφυγας, θέλω δὲ παρακαλέσει ὅπως εἰ δυνατὸν θεσπισθῇ νόμος ἵνα ἀπαλλοτριωθῶσι τὰ μοναστηριακὰ κτήματα καὶ διανεμηθῶσι μεταξὺ τῶν ἀκτημόνων.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καταπότης.

§42Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ αἴτησις τῶν κατοίκων Μουρνιῶν εἶναι βεβαίως δικαιοτάτη. Δυστυχῶς ὅμως ὁ καταστατικὸς χάρτης τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἀπαλλοτρίωσιν μοναστηριακῶν κτημάτων. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως τὴν Πέμπτην, ἡμέραν τῶν ἐπερωτήσεων, ὁπότε θὰ συζητηθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου περὶ ἐκποιήσεως μοναστηριακῶν κτημάτων, ὅπως ἀναπτύξω τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τί δέον γενέσθαι περὶ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων τῶν μονῶν Κρήτης.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μαρματάκης.

§44Ι. ΜΑΡΜΑΤΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ μοναστηριακὰ κτήματα Κρήτης εἶναι τόσον μεγάλα καὶ ἀρκετά, ὥστε ὅλας τὰς ἀστέγους οἰκογενείας Κρήτης νὰ στεγάσωσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέτρα καὶ ἐπέταξεν ἀρκετὰ κτήματα ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ καὶ ἐστέγασεν ἐργάτας καὶ Τούρκους. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ὅπως λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα νὰ διατεθῶσι μᾶλλον εἰς χεῖρας ἐργατικάς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυχρονίδης.

§46Π. ΠΟΛΥΧΡΟΝΙΔΗΣ. Ἡ αἴτησις τῶν κατοίκων Μουρνιῶν εἶναι δικαιοτάτη καὶ ἀξία πάσης προσοχῆς καὶ μελέτης. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι εἰς τὰ χωρία αὐτὰ ὑπάρχουσι πλεῖστα Μουσουλμανικὰ κτήματα ἐκ τῶν ὁποίων ἀποζῶσι πάντες οἱ κάτοικοι οἱ ὁποῖοι εἶναι ἢ ἀκτήμονες ἢ ἔχουσιν ἐλαχίστην περιουσίαν. Ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ πληθυσμὸς αὐτῶν ἐστερήθη τῶν κτημάτων τούτων εἰς τὰ ὁποῖα ἐγκατεστάθησαν πρόσφυγες. Θὰ ἦτο δίκαιον ἂν ἐξευρίσκετο εἷς τρόπος ὥστε ἐκ τῶν κτημάτων τούτων νὰ τοῖς ἐδίδετο μία μερὶς μικρά, ὥστε νὰ δύνανται ν’ ἀποζῶσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, ἐπειδὴ εἶναι ζήτημα μεγάλον καὶ πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τί πρέπει νὰ δώσωμεν καὶ εἰς ποίους, ἐγὼ δὲν θὰ ἐνδιατρίψω, διότι δὲν εἶμαι παρεσκευασμένος, μόνον θὰ παρακαλέσω τὸ Ὑπουργεῖον νὰ θελήσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἁρμοδίων μοναστηριακῶν Ἐπιτροπῶν ἐπὶ τῷ σκοπῷ νὰ ἐξευρεθῇ εἷς τρόπος διὰ νὰ τοῖς δοθῇ μία μικρὰ ἔκτασις διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀποζήσωσι.

§47Σ. ΓΕΩΡΓΙΛΑΔΑΚΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ μὲ τοὺς προλαλήσαντας.

§48Κ. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγώ.

§49Ν. ΑΣΚΟΥΤΣΗΣ. Ἡ αἴτησις τῶν κατοίκων Μεροκούρου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ θιχθῇ τὸ ὅλον μοναστηριακὸν ζήτημα. Πρόκειται περὶ περιουσιῶν μεγάλων ἀνεκτιμήτου ποσοῦ, αἱ ὁποῖαι ἤδη καλλιεργοῦνται κατὰ δύο τρόπους, τὰ μὲν αὐτοκαλλιεργοῦνται ὑπὸ τῶν καλογήρων τῶν ἐν ἐνεργείᾳ μοναστηρίων, τὰ δὲ ἄλλα ἐκμισθοῦνται ὑπὸ τῶν κατὰ τόπους μοναστηριακῶν Ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀναγνωρισθῆ ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὡς νομικὰ πρόσωπα. Πρόκειται περὶ κτημάτων κολοσσιαίων, τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν δι’ ἀφιερωμάτων ὑπὸ χριστιανῶν κατὰ τοὺς μακροὺς χρόνους τῆς δουλείας, κατὰ τοὺς ὁποίους τὰ μοναστήρια ὑπῆρξαν κέντρα πάσης πατριωτικῆς ἐνεργείας, πρωτοστατήσαντα εἰς τοὺς ἐθνικοὺς ἀγῶνας καὶ τῶν ὁποίων κατακλεὶς ὑπῆρξεν ἡ ὁλοκαύτωσις τοῦ Ἀρκαδίου. Εὐτυχῶς τὸ διέπον σήμερον πνεῦμα τὸ νεώτερον δὲν δύναται νὰ ἀνεχθῇ νὰ βλέπῃ γαίας ἀξίας, γαίας μεγάλας καὶ ἀπεράντους νὰ μένωσιν ἀκαλλιέργητοι, ἤτοι νὰ ἐκμεταλλεύωνται παρ’ ὡρισμένων ἀνθρώπων. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, νομίζομεν ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος καὶ νὰ καταρτίσῃ μίαν μεγάλην Ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἵνα ἴδωμεν πόσα μοναστήρια δύνανται νὰ παραμένωσιν ἐν ἐνεργείᾳ πρὸ παντὸς λόγῳ ἱστορικῆς ἀξίας, ὅπως εἶναι τὸ Ἀρκάδιον, καὶ κατὰ ποῖον τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσι τὰ ὑπόλοιπα, διότι νομίζομεν ὅτι προέχει ἡ διανομὴ εἰς τοὺς ἀκτήμονας ἐφέδρους. Τὸ ζήτημα πάντως πρέπει νὰ μελετηθῇ, ἵνα μὴ δημιουργηθοῦν εἰς βάρος τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ἀδικίαι.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ ἀναβάλλονται. Ὁ κ. Σ. Θεοδωρόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποδοχῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Θ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐννόμου Τάξεως). ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ἀπὸ 4 Αὐγούστου 1923. Ν. Δ. «περὶ διατιμήσεων καὶ διώξεως τῆς αἰσχροκερδείας». Ὁ κ. Γ. ΗΣΑΪΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας) ὑποβάλλει νομοσχέδιον «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου ὑδρεύσεως καὶ ἐξυγιάσεως Ἀγουλινίτσης». Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐργασίας. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ἐκδίκασιν ἀπαιτήσεων γεννηθεισῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, Κ)πόλει καὶ Α. Θρᾴκῃ». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Σχολείων Θράκης». (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχή),

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προαγωγῆς τῶν ἐν διαθεσιμότητι διατελούντων ἀξιωματικῶν πληρεξουσίων». Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθεσε καὶ τροπολογίαν ἐπ’ αὐτοῦ. Ὁ κ. Χαβίνης ἔχει τὸν λόγον.

§53Θ. ΧΑΒΙΝΗΣ. Κύριοι, πληρεξούσιοι, ὅταν ἡ Ἐπανάστασις ἀπεφάσισε νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθῶσιν ἐξέδωκεν ἓν Διάταγμα κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ μέλλοντες νὰ ἐκτεθῶσιν ὡς ὑποψήφιοι βουλευταὶ στρατιωτικοὶ θὰ ἐλάμβανον τρίμηνον ἄδειαν ἄνευ ἀποδοχῶν, οἱ δὲ ἐκλεγόμενοι θὰ ἐτίθεντο εἰς διαθεσιμότητα. Ὅλοι ὅσοι ἐξ ἡμῶν ἐπολιτεύθημεν εἴχομεν πάντοτε ὑπ’ ὄψει μας ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν ἡμῶν ὡς βουλευτῶν θὰ ἐτιθέμεθα εἰς διαθεσιμότητα καὶ ὅλοι ἐπίσης εἴχομεν ὑπ’ ὄψει τὸν σχετικὸν νόμον κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ δὲν προάγονται. Φρονῶ ἀδιστάκτως ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ παράβασις τοῦ νόμου τούτου, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ πληρεξούσιοι στρατιωτικοὶ θὰ ἐφαινόμεθα ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς μίαν προνομιακὴν θέσιν ἀπέναντι τῶν συναδέλφων μας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ κυρίως, διότι θὰ ἐσχηματίζετο λίαν δεδικαιολογημένη παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἡ πεποίθησις ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐδῶ παρεκαλέσαμεν ἢ καὶ ἐπιέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον περὶ προαγωγῆς μας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοθετήματος αὐτοῦ σκοπῇ νὰ προαγάγῃ ἀνώτατον ἀξιωματικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ προσενεγκόντα ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας, νομίζω ὅτι ἔχει ὑποχρεωτικὸν καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ προσωπικὸν νομοσχέδιον, ἵνα προαχθῇ ὁ ἀνώτατος ἀξιωματικὸς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀντιστρατήγου, διότι ἀρχιστράτηγος ὢν τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ κατώρθωσεν ἐν σμικροτάτῳ χρονικῷ διαστήματι ὄχι μόνον τὴν πειθαρχίαν τὴν σιδηρᾶν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὸν διαλελυμένον συνεπείᾳ μιᾶς προδοτικῆς πολιτικῆς τοῦ Κωνσταντίνου στρατόν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐμπνεύσῃ διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θελήσεως τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν νίκην καὶ τὸν διακαῆ πόθον πρὸς τὸν πόλεμον. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, εἶχεν ἱερὸν καθῆκον ἀπέναντι τῶν ἀτόμων τὰ ὁποῖα προσφέρουσιν ἐξαιρετικὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας νὰ μὴ διστάζῃ νὰ ὑποβάλῃ καὶ προσωπικὰ νομοσχέδια. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀτομικῶς, καίτοι δὲν πρόκειται περὶ ἐμοῦ, προτιμῶ ἀντὶ ἑνὸς βαθμοῦ νὰ μὴ σχηματισθῇ παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ ἡ ὑπόθεσις ὅτι παρεκάλεσα διὰ νὰ προαχθῶ καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ἄλλων συναδέλφων.

§54Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶμαι, κ. πληρεξούσιοι, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν ὅτι διὰ νὰ πολιτευθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἔπρεπε πρῶτον νὰ ἀποστρατευθῶσι καὶ τοῦτο τὸ ἐφήρμοσα εἰς ἐμὲ αὐτόν. Διὰ τοῦτο δὲ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπεσκέφθημεν τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως τότε καὶ ὑπεβάλομεν τὴν γνώμην, ὅπως ἐπιβληθῇ ἡ ἀποστράτευσις τῶν ἀξιωματικῶν, εἰς ὅσους ἐξ αὐτῶν θέλουν νὰ πολιτευθοῦν. Συνεπῶς δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον τὴν συνέχισιν τῆς ἀδείας ἡ ὁποία ἐδόθη ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως λόγῳ τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων ὑφ’ ἃς συνεκλήθη ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αὐτὴ καὶ ἕνεκα τῆς ἐπιδράσεως τὴν ὁποίαν ἐξήσκει τὸ Σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῆς διευθυνούσης τὰ πράγματα Ἐπαναστάσεως. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ ἀρνηθῶ τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς εἰς ἀξιωματικοὺς παρασχόντας ὅλως ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπάρχει ἀπόστασις μεγάλη. Δὲν εἶναι δυνατόν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔχει ἀνάγκην τὸ Στράτευμα νὰ συμπληρώσῃ χηρευούσας θέσεις ἀντιστρατήγων, νὰ παραλειφθῇ ὁ ὑποστράτηγος κ. Πάγκαλος, ὁ ὁποῖος, ὡς ἅπαντες γνωρίζετε, εἶναι ὁ κύριος δημιουργὸς τοῦ θαύματος τοῦ Στρατοῦ τοῦ Ἕβρου. (Χειροκροτήματα). Ἐπίσης δὲν εἶναι δυνατόν, κύριοι, κανεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι ἀνεμίχθησαν εἰς τὴν πολιτικὴν κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν εἷς πολιτικὸς ἀγὼν συνεκλόνιζε τὸ Ἔθνος, κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν διέβλεπον καὶ αὐτοὶ ὅτι ἠδύναντο νὰ συνεισφέρωσι διὰ τῆς καθόδου των εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα, δὲν εἶναι δυνατόν, λέγω, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν αὐτῶν ν’ ἀποστερηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. Βεβαίως ἔχω τὴν γνώμην, καὶ ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἀντίθετος γνώμη, ὅτι ταχύτατα θὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καθορίζουσα ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ πολιτεύωνται καὶ ὅτι οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ πολιτεύωνται θὰ πρέπῃ ν’ ἀποστρατεύωνται, νὰ ἐγκαταλείπωσι δηλαδὴ ὁριστικῶς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ στρατιώτου πρότερον, διότι δὲν θὰ ὑπάρχῃ κανεὶς μὴ συνομολογῶν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναί τις ταυτοχρόνως καλὸς στρατιώτης καὶ καλὸς πολιτικός. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ληφθῇ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη φρονῶ ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν οἱ ὁποῖοι προσήνεγκον τοιαύτας ὑπηρεσίας θὰ πρέπῃ νὰ στερηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. (Χειροκροτήματα).

§55Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶχε γίνει μία πρότασις ψηφίσματος, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο παρὰ τῆς Συνελεύσεως νὰ καταργήσῃ δικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει τὸν Χατζηπέτρον μὲ τὴν δικαιολογίαν δῆθεν ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ἀφῆκε πλήρη ἐλευθερίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθῶσι μὴ ἀπαιτοῦσα οὐδὲν προσὸν καὶ μὴ θέτουσα οὐδένα περιορισμὸν εἰς αὐτούς, καὶ ἡ ὁποία ἀτυχῶς διὰ τὸ γόητρον τῆς Συνελεύσεως ἔσχε τὴν τύχην τὴν ὁποίαν ἔσχε. Σήμερον παρουσιαζόμεθα πρὸ ὁμοίου θεάματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλε σχέδιον νόμου διὰ τοῦ ὁποίου τίποτε ἄλλο δὲν ζητεῖ, τίποτε ἄλλο δὲν λέγει παρὰ ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ἐσκέφθη νὰ ἀμείψῃ τοὺς στρατιωτικοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ πολιτευθοῦν.

§56Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι αὐτό· δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια.

§57Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις λέγει τοῦτο (ἀναγινώσκει)...

§58Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα νὰ ἀποστερήσῃ καὶ ὄχι νὰ ἀμείψῃ.

§59Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν; Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύοντο δὲν ἀπεστεροῦντο τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. Ἡ Ἐπανάστασις ἡ ὁποία ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθῶσι δὲν ἐσκέφθη νὰ δημιουργήσῃ μίαν κατάστασιν εὐνοίας διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς πληρεξουσίους. Καὶ ὅταν ἐξελέγησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐσκέφθησαν τί νὰ τοὺς κάμωμεν καὶ εἶπον νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς διαθεσιμότητα. Διὰ νὰ προαχθοῦν δὲ οἱ ἐν διαθεσιμότητι εὑρισκόμενοι πρέπει νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ σήμερον δὲν δύναται νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ, διότι εἶναι πληρεξούσιοι. Αὐτὰ λοιπὸν τὰ ζητήματα τὰ λεπτομερειακὰ δὲν ἐσκέφθη τότε ἡ Ἐπανάστασις ἵνα λάβῃ ἀνάλογα μέτρα. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καὶ ἐὰν ἡ Ἐπανάστασις εὑρίσκετο σήμερον, θὰ ἔλεγεν ὅτι τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν ἐδημιούργησε χωρὶς νὰ σκεφθῇ τὰς ἐνδεχομένας δυσχερείας προαγωγῆς ἐκ τῆς ἀδυνάτου ἀνακλήσεως τῶν ἀξιωματικῶν.

§60Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου ἀντιπροσωπεύομεν τὴν γνώμην.

§61Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Σᾶς εἶπον ὅτι ὁσάκις ἐπολιτεύοντο οἱ ἀξιωματικοὶ ἠδύναντο νὰ προάγωνται, ὅτι ἡ κατάστασις διαθεσιμότητος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἀνακαλέσῃ τοὺς ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ ἀξιωματικοὺς διὰ νὰ τοὺς προαγάγῃ.

§62Ε. ΖΥΜΒΡΑΚΑΚΗΣ. Γνωρίζετε ὅτι ὁ κ. Βενιζέλος δὲν μοὶ ἐπέτρεψε νὰ ἐκτεθῶ κατ’ οὐδένα λόγον.

§63Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μὰ ἦτο νόμος, κύριε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπαναγιώτης.

§65Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἑρμηνείας τῶν σκέψεων τῆς Ἐπαναστάσεως, ἔχω νὰ προσθέσω τὴν ἑξῆς λεπτομέρειαν: Τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως τῶν καθηκόντων τῆς Ἐπαναστάσεως ὁ Ἀρχηγὸς αὐτῆς εἶχεν ὑπογράψει Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς εἶχε τὸ αὐτὸ περιεχόμενον ὅπως καὶ ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἐνθυμῆται ὅτι τότε ἀκριβῶς τὸν ἐπισκέφθην ἐπὶ τούτου καὶ ἐμονογράφησε τὸ ἴδιον σχέδιον νόμου. Ὑπεγράφη ἀπὸ τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως, δὲν ἐπρόφθασε δὲ νὰ κοινοποιηθῇ.

§66Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Δὲν θὰ ἀμφισβητήσω οὔτε τὰς ὑπηρεσίας τὰς ὁποίας σχεδὸν ὅλοι οἱ ἀξιωματικοὶ παρέσχον εἰς τὴν Πατρίδα καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἔπρεπε καὶ πρέπει ἡ Πατρὶς νὰ τοὺς ἀμείψῃ ὡς μέχρι τοῦδε μεθ’ ὑπερβολικότητος ἔπραξεν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τοῦ ὅτι, ὡς προηγουμένως σᾶς εἶπον, δὲν εἴμεθα ἐδῶ ἑρμηνεῖς τῶν σκέψεων τῆς Ἐπαναστάσεως, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, τοῦ ὁποίου ἑκάστοτε τὴν γνώμην πρέπει νὰ ἑρμηνεύωμεν, δὲν πρέπει διὰ τοῦ προτεινομένου νόμου νὰ δημιουργήσωμεν προνομιακὴν τάξιν ἀξιωματικῶν ἀπέναντι τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι τόσας προσέφεραν καὶ προσφέρουν μεγίστας ὑπηρεσίας, ὅσοι δὲ ἤθελον νὰ κατέλθουν εἰς τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα παρῃτήθησαν τῆς θέσεώς των καὶ ἔχασαν συντάξιμα ἔτη οὐκ ὀλίγα, ἔχασαν ἴσως τὸ στάδιόν των μόνον καὶ μόνον διότι ἤθελον νὰ πολιτευθοῦν καὶ νὰ παράσχωσιν ἐν τῇ πολιτικῇ τὰς πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίας των. Ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν συναδέλφων των τῶν μὴ πληρεξουσίων θὰ δημιουργηθῇ μία προνομικὴ τάξις, ἡ ὁποία, καίτοι ἀπεμακρύνθη τῶν κυρίων ἔργων αὐτῆς, ἔρχεται καὶ ἀμείβεται κατὰ προτίμησιν.

§67Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Τί κατὰ προτίμησιν;

§68Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Νὰ τί θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ λαὸς ἠμπορεῖ νὰ παρεξηγήσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι κατὰ προτίμησιν γίνονται αἱ προαγωγαὶ αὐταί, διότι ἔτυχε νὰ εἶναι πληρεξούσιοι.

§69Γ. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Αὐτὴν τὴν σκέψιν εἰς τὸν λαὸν μόνον δημοκόποι ἠμποροῦν νὰ τὴν βάλουν.

§70Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἀπευθύνεσθε πρὸς ἐμὲ καὶ λέγετε ὅτι θέλω νὰ δημοκοπήσω. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ χαρακτῆρος οὐδέποτε ἐδημοκόπησαν, οὔτε ἀνάγκην δημοκοπιῶν ἔχω, διότι εἶμαι ἐκ τῶν ἀγαπητοτέρων εἰς τοὺς συμπολίτας μου καὶ κατώρθωσα νὰ ἔχω μόνον συμπαθείας. Δὲν ἐπιχειρῶ ὅθεν δημοκοπίας τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἀλλ’ ὑποστηρίζω πεποιθήσεις πραγματικάς, τὰς ὁποίας θᾶττον ἢ βράδιον, ἐὰν δὲν τὰς ἀσπασθῆτε σήμερον, σεῖς καὶ οἱ ὁμόφρονές σας θὰ τὰς ἐπαινέσητε καὶ θὰ μετανοήσητε βραδύτερον διότι δὲν τὰς ἀπεδέχθητε. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν κατόπιν ὅλων αὐτῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, διότι ἀνεξαρτήτως τῆς δημιουργίας τῶν ὡς ἄνω προνομίων θὰ διακινδυνεύσωμεν νὰ παρεξηγηθῶμεν ὅλοι.

§71Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν σᾶς ἐξήγησεν ὅτι αὐτοὶ εἶναι εἰς διαθεσιμότητα, καὶ θὰ ἦτο ἄδικον νὰ γίνουν προαγωγαὶ καὶ νὰ θεωρηθοῦν αὐτοὶ τρόπον τινὰ στάσιμοι, διότι ἐπολιτεύθησαν.

§72Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Νὰ πᾶνε εἰς τὸν Στρατόν, καὶ ὅσοι θέλουν νὰ παραιτηθοῦν καὶ νὰ πολιτευθοῦν.

§73Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ θὰ τὸ εἴπωμεν ὅταν θὰ ψηφίσωμεν τὸ σύνταγμα, ἀλλὰ σήμερον, προνοοῦμεν διὰ μίαν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη κατόπιν ἑνὸς νόμου ἐπαναστατικοῦ. Ἂν δὲν προαχθοῦν οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, θὰ ἐδημιουργεῖτο μία ἀνισότης. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύθησαν καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ θελήσουν νὰ ἐπιστρέψουν εἰς τὸ στράτευμα θὰ εἶναι καλλωπίσματα τοῦ στρατεύματος. Τὸ γεγονὸς ὅτι ἐχρησιμοποίησαν μίαν ἄδειαν, ἡ ὁποία ἐδόθη ἀπὸ τὸ Κράτος, καὶ ἐπολιτεύθησαν μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ προσφέρουν ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν θέλομεν ν’ ἀποτελέσῃ βάσιν ἀδικήματος διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους. Δὲν πρόκειται περὶ δημιουργίας προνομικῆς τάξεως, ἀλλὰ περὶ ἀποφυγῆς ἀδικήματος. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ ματαιοπονῶμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν λέγω ὅτι αὐτὸ εἶναι θεάρεστον καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι ἡμεῖς θ’ ἀποκλείσωμεν εἰς τὸ μέλλον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τὸ πολιτεύεσθαι. Ἀλλὰ μέχρις ὅτου γίνῃ τοῦτο ὀρθὸν εἶναι νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον αὐτό.

§74Α. ΑΚΡΙΔΑΣ. Ἐάν, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἣν δὲν συμφωνοῦμεν, μεταξὺ τῶν συναδέλφων των τῶν ἐν ἐνεργείᾳ δὲν δημιουργῆται προνομιακὴ τάξις τῶν πληρεξουσίων στρατιωτικῶν, πάντως δημιουργεῖται προνομικὴ τάξις ἀπέναντι τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι δὲν δικαιοῦνται ἀπολύτως, οὔτε ἐδικαιοῦντο νὰ πολιτευθῶσιν. Ἐὰν τοῦτο δεχθῶμεν ὅτι εἶναι σφάλμα τοῦ παρελθόντος, δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον, διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκηρύχθημεν ὅλοι ὑπὲρ ἑνὸς πολιτεύματος τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ νὰ εἴμεθα ὅλοι ἴσοι, βεβαίως εἶναι ἀδικία νὰ μὴ ἀπολαμβάνωμεν πάντες τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων. Ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ἐπολιτεύθησαν οἱ στρατιωτικοί, ὡς κατ’ ἐπανάληψιν ἐδήλωσαν ἄλλως τε, ἦτο κυρίως ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος, μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσίν του ὅμως καὶ τὴν κύρωσιν τοῦ πολιτεύματος ὑπὸ τοῦ λαοῦ διὰ τοῦ δημοψηφίσματος νομίζω ὅτι, ἐὰν οἱ κύριοι στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι θέλουν νὰ ἐξακολουθήσουν πολιτευόμενοι, δύνανται νὰ παραιτηθῶσι τοῦ στρατεύματος, οἱ δὲ ἄλλοι νὰ ἐπανέλθουν εἰς τὸ στράτευμα διὰ νὰ προσφέρουν τὰς ὑπηρεσίας των, ἡ δὲ Πατρὶς θέλει τοὺς ἀμείψει. Περαίνων κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ ὑπὸ κρίσιν σχεδίου ψηφίσματος καὶ παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποσύρῃ τοῦτο, ἵνα μὴ ἀργότερον μετανοήσῃ.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρίτης.

§76Δ. ΠΕΤΡΙΤΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι εὐχάριστος ἡ θέσις μου ἵνα ὑπεραμυνθῶ ὑποθέσεως, ἥτις ἐνδιαφέρει καὶ ἐμέ. Ἐκ τούτου πληροφορῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι πρὶν ἀποφασίσωμεν, ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ τόσοι ἄλλοι πληρεξούσιοι ὑπελογίσαμεν ἐνδεχόμενον τοιοῦτόν τι. Ἀπετάθημεν τότε εἰς τὸν Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἠρωτήσαμεν ποῖα τὰ ἐνδεχόμενα, ἐὰν ἐκτεθῶμεν καὶ προσφέρωμεν τὰς τότε νομισθείσας ἀναγκαίας ὑπηρεσίας μας, ἐλάβομεν δὲ τὴν ἀπάντησιν ὅτι οὐδενὸς τῶν δικαιωμάτων μας θὰ στερηθῶμεν. Αὐτὴ τότε ἦτο ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μοὶ τὴν εἶπε προσωπικῶς, ὡς καὶ τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ διεβίβασε διὰ τοῦ κ. Καραπαναγιώτη. Ἀνεξαρτήτως τούτου ἐρωτῶ ὑμᾶς ἂν θελήσητε νὰ στερήσητε τῆς συντάξεως βαθμοῦ τὸν ὁποῖον ἔλαβον νεώτεροι συνάδελφοι, διότι πρέπει νὰ σᾶς πληροφορήσω ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποφασίσουν νὰ παραμείνουν ἐν τῇ πολιτικῇ πρέπει νὰ διανύσουν ἓν ἔτος μὲ τὸν βαθμὸν ἵνα ἀπολαύσουν τῆς συντάξεως τὴν ὁποίαν νεώτεροι ἔχουν ἀπολαύσει. Ἐπίσης ἐρωτῶ ὑμᾶς ἂν θελήσητε νὰ ἀποστείλητε ὀπίσω εἰς τὸν Στρατὸν μὲ ἕνα βαθμὸν κατώτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον νεώτεροι ἤδη ἔχουν ἀπολαύσει. Καὶ ἂν τέλος θὰ θελήσητε οὕτω νὰ ἀνταμείψητε ὑπηρεσίας, ἀγνώστους ἴσως εἰς πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, γνωστὰς ὅμως εἰς τοὺς ἁρμοδίους.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γονατᾶς.

§78ΣΤΥΛ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Νομίζω ὅτι εἰσεχώρησε κάποια παρανόησις εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου, ἰδίως ἀπὸ τοὺς μὴ στρατιωτικοὺς πληρεξουσίους. Ὁ Στρατός, ὡς γνωστόν, μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909, μόνος του ἐζήτησε καὶ ἐπέβαλε τὸν ἀποκλεισμὸν αὐτοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς, ἀποκλεισμὸν ὁ ὁποῖος περιελήφθη εἰς τὸ ἀναθεωρηθὲν σύνταγμα κατὰ τὸ 1911. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 1922 ὁ Στρατὸς σαφῶς ἐξεδήλωσε τὴν θέλησιν καὶ τώρα εἶχε τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὁ Στρατὸς ἔχει τὸ αὐτὸ πνεῦμα, τοῦ νὰ μὴ θέλῃ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πολιτικήν. Ἂν ἐγένετο τὸ Νομοθετικὸν ἐκεῖνο Διάταγμα κατὰ τὴν ἐπαναστατικὴν περίοδον, δι’ οὗ ἐπετράπη ἐφάπαξ νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί, αὐτὸ ἐκρίθη ὡς ἐπιβαλλόμενον μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύναντο νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν πρώτην Συνέλευσιν οἱ ἄνθρωποι οἱ ὁποῖοι συμμετέσχον τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ ἐξασφαλίσουν τὴν συνέχισιν τῶν ὑγιῶν ἰδεῶν τὰς ὁποίας ἔσπειραν, πάντοτε ὅμως εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων ἦτο ὅτι αὐτὸ θὰ ἐγίνετο ἐφάπαξ καὶ ὅτι καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοί, ὅταν θὰ ἔπαυε πλέον νὰ ὑφίσταται Συνέλευσις καὶ θὰ προεκηρύσσοντο ἐκλογαὶ ἁπλῆς Βουλῆς, θὰ ἐπανήρχοντο οὗτοι εἰς τὰ ἔργα των. Τὸ δὲ ὑπὸ συζήτησιν σχέδιον νόμου δὲν ἀποτελεῖ κανὲν προνόμιον ὑπὲρ τῶν πληρεξουσίων ἀξιωματικῶν, ἀλλὰ λέγει ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ θὰ δικαιοῦνται μὲ τὴν σειράν των νὰ προαχθοῦν καὶ ἐφόσον θὰ διετέλουν πληρεξούσιοι.

§79ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἰσχύει δι’ αὐτοὺς εἷς περιορισμὸς ὅστις ἰσχύει διὰ τοὺς ἄλλους.

§80Σ. ΓΟΝΑΤΑΣ. Ἀκριβῶς δὲ καὶ ἡ Ἐπανάστασις ἠθέλησε νὰ παρεμβάλῃ μᾶλλον προσκόμματα εἰς τὸ νὰ πολιτευθοῦν πολλοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ διὰ τοῦτο ἐστέρησεν ἀπὸ τοὺς ὑποψηφίους τρεῖς μηνιαίους μισθούς, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει δι’ ἄλλους ποσὸν οὐχὶ περιφρονητέον. Ἀλλὰ διὰ τούτου δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει της ἡ Ἐπανάστασις νὰ καταστρέψῃ καὶ τὸ μέλλον ἐκείνων οἵτινες θὰ ἐξελέγοντο πληρεξούσιοι. Αὐτὸ δὲ ῥητῶς λέγει τὸ σχέδιον νόμου, ὅτι οἱ ἐκλεγέντες κατὰ τὴν παροῦσαν Συνέλευσιν δύνανται νὰ προαχθῶσι, καὶ δὲν βλέπω τίποτε λογικώτερον καὶ τίποτε δικαιότερον ἀπὸ ὅ,τι περιλαμβάνει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεονάρδος.

§82Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν ἐν διαθεσιμότητι, εὑρίσκομαι ὅμως εὐτυχῶς εἰς ἰδιαιτέραν κατάστασιν καὶ ἔτσι δὲν ἠμπορῶ νὰ παρεξηγηθῶ, διότι εὑρίσκομαι εἰς διαθεσιμότητα λόγῳ τραύματος. Οὐχ ἧττον ὅμως διὰ τῆς σημερινῆς συζητήσεως θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγας λέξεις. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ συζήτησις παρεξετράπη· δὲν πρόκειται κατὰ πόσον οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπιτρέπεται ἢ ὄχι νὰ πολιτεύωνται. Δὲν εἶναι ἡ συζήτησις αὕτη σήμερον. Ὅταν θὰ γίνῃ συζήτησις ἐπὶ τοῦ καταστατικοῦ χάρτου, τότε ἡ Συνέλευσις δύναται ν’ ἀποφασίσῃ ν’ ἀποκλείσῃ ἢ νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ πολιτεύωνται οἱ ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοί. Σήμερον ὅμως πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς ζητήματος· πρόκειται περὶ ἀμοιβῆς τῆς ὁποίας δικαιοῦνται ὡρισμένοι τινὲς ἄνθρωποι.

§83Σ. ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ μὴ ἀποστερήσεως τοῦ δικαιώματος.

§84Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ὅπως ἠξεύρετε ὅλοι, αἱ προαγωγαὶ δὲν γίνονται κατὰ τρίμηνον, ἀλλὰ κατὰ τέσσαρα ἢ πέντε ἔτη. Οἱ ἀξιωματικοί, διὰ τοῦ προτεινομένου, ὅτι πρόκειται νὰ προαχθοῦν οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, ἔχουν δικαίωμα προαγωγῆς ἤδη. Νομίζω δὲ ἀκόμη ὅτι καὶ ὁ θόρυβος ὁ γενόμενος εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι δὲν πρόκειται περὶ ὅλων τῶν στρατιωτικῶν πληρεξουσίων, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἢ δύο περίπου ἀνθρώπων δικαιουμένων νὰ προαχθῶσι. Συνεπῶς νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σκόπιμον νὰ διεξάγηται συζήτησις ἀδικαιολόγητος, ἡ ὁποία ἀφίνει τὴν ἐντύπωσιν ὅτι πρόκειται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβιβάσῃ τοὺς στρατιωτικοὺς πληρεξουσίους. Τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θεοχάρης.

§86Λ. ΘΕΟΧΑΡΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ διέπονται ἀπὸ ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος λέγεται νόμος περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, ὁ ὁποῖος θέτει τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς ἐνέργειαν, εἰς ἀργίαν καὶ εἰς ἐφεδρείαν. Εἰς τὴν ἐνέργειαν ὑπάγεται ἡ ὑπηρεσία Ὑπουργείου ὡς καὶ παντὸς εἴδους ἄδεια καὶ διαθεσιμότης. Εἰς τὸ Ναυτικόν, δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ, δύνανται πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ εὑρισκόμενοι εἰς διαθεσιμότητα, ἡ ὁποία τοῖς ἐπιβάλλεται λόγῳ ποινῆς, λόγῳ ἡλικίας, νὰ λαμβάνουν πλήρη τὰ δικαιώματα τῆς προαγωγῆς.

§87ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἔχομεν 200 στρατηγοὺς καὶ ναυάρχους.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κακουλίδης.

§89Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἓν ἐκ τῶν ἀγαθῶν τὰ ὁποῖα ἐκληρονόμησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα ἡ ἰδεολόγος Ἐπανάστασις τοῦ 1909, ἐξ ἴσου πρὸς τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1922 ἐθνοσωτήριος ἡ Ἐπανάστασις ἐκείνη, ἦτο ὁ τέλειος ἀποκλεισμὸς τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ ἐκ τῆς πολιτικῆς. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 ἐκάμφθη ὀλίγον εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, παρὰ τὸ ψυχολογικόν της σθένος τὸ μέγα, χάρις εἰς τὸ ὁποῖον ἐσώθη ἡ Ἑλλάς. Ἡ Ἐπανάστασις τοῦ 1922 ἐκάμφθη εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ἀποκλεισμοῦ τοῦ τελείου τοῦ Στρατοῦ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, καὶ ἐκάμφθη φέρουσα τὴν δικαιολογίαν ὅτι εἶχεν ἀνάγκην, ἀφοῦ τώρα δὲν ἔχει ἕνα Βενιζέλον νὰ τὴν διαδεχθῇ εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως διεδέχθη τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909 ἕνας Βενιζέλος, ἀφοῦ δὲν ἔχει σήμερον ἕνα Βενιζέλον εἰς τὴν μέλλουσαν Συνέλευσιν διὰ νὰ κατοχυρώσῃ τὸ ἔργον της, ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς στρατιωτικῶν πληρεξουσίων, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ Συνελεύσει νὰ προασπίσουν αὐτό Κύριοι, καὶ ἐγὼ ἐκάμφθην εἰς τὴν λογικὴν τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἤκουσα ὅμως μετὰ ἰδιαιτέρας εὐχαριστήσεως τοὺς πολὺ σώφρονας λόγους καὶ πολὺ πατριωτικοὺς λόγους τοὺς ὁποίους εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἐπαναστάσεως, καθὼς καὶ ὁ κ. Χαβίνης, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς ἐτίμησεν ἑαυτὸν διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του. Εἶπον καὶ οἱ τρεῖς ὅτι θεμελιώδης ἀρχὴ εἶναι ὁ τέλειος ἀποκλεισμὸς τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς. Κύριοι, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦ προβιβασμοῦ, ἀλλὰ θέλω νὰ ἐξετάσω μίαν πρότασιν ἰδιαιτέρως τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Χαβίνης εἰπὼν ὅτι ἡ Συνέλευσις πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάρρος, ἐὰν πρόκειται περὶ τῆς ἀμοιβῆς τοῦ πρώτου ἀρχιστρατήγου, νὰ τὸ πράξῃ καὶ θὰ εἶμαι ἐγὼ πρῶτος ὁ ὁποῖος θὰ ὑποβάλω τοιαύτην πρότασιν. Ὅπως ἡ Συνέλευσις ἐτίμησε τοὺς δύο Ἀρχηγοὺς τῆς Ἐπαναστάσεως, ὀφείλει νὰ τιμήσῃ τὸν ἀξιότιμον πρώην ἀρχιστράτηγον. Ἐὰν τὸν ἐλέγχω ὡς πολιτικόν, τὸν στεφανῶ ὅμως ἐξ ὅλης καρδίας διὰ τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας του ὡς ἀρχιστρατήγου. Ἀλλὰ θὰ καμφθῶ εἰς τὴν ψῆφόν μου σχετικῶς μὲ τὸν προβιβασμὸν τῶν ἐν διαθεσιμότητι καὶ ἐν τῇ Συνελεύσει ἀξιωματικῶν, μόνον ἐὰν λάβω καὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν τὴν διαβεβαίωσιν ὅτι εἰς τὸν προσεχῆ ψηφισθησόμενον καταστατικὸν χάρτην θὰ κατοχυρωθῇ ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Στρατοῦ καὶ τοῦ Ναυτικοῦ.

§90Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθοῦν, ἐπήγαμεν εἰς τὸν κ. Πλαστήραν καὶ τὸν παρεκαλέσαμεν νὰ μὴ τὸ κάμῃ. Εἰς τὸ πρόγραμμά μας δὲ ἡμεῖς δηλοῦμεν ὅτι θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ σύνταγμα ἡ ἰσχὺς τοῦ ἀσυμβιβάστου τοῦ πολιτεύεσθαι διὰ τοὺς στρατιωτικούς.

§91Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Θὰ ἤθελον νὰ προχωρήσω ἀκόμη περισσότερον, διὰ νὰ στηρίξωμεν εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ καὶ τὴν Δημοκρατίαν καὶ τὴν Ἐπανάστασιν. Θὰ ἤθελον νὰ τεθῇ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα οὔτε τοῦ ἐκλέγειν οὔτε τοῦ ἐκλέγεσθαι.

§92Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§93Γ. ΚΑΚΟΥΛΙΔΗΣ. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, θὰ εἶμαι ὑπὲρ προσωπικοῦ καὶ θαρραλέου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ υἱοθετήσω ἐγώ, καὶ νὰ μὴ προέλθῃ ἐκ τῶν κυβερνητικῶν τάξεων, διὰ τοῦ ὁποίου θαρραλέως ἡ Συνέλευσις ν’ ἀπονείμῃ φόρον εὐγνωμοσύνης εἰς τὸν τέως ἀρχιστράτηγον. (Χειροκροτήματα).

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καρασεβδᾶς.

§95Π. ΚΑΡΑΣΕΒΔΑΣ. Ἐγένετο σύγχυσις ἐκ μέρους τοῦ συμπολίτου καὶ συναδέλφου μου, τοῦ πρώτου λαλήσαντος. Τρία εἶναι τὰ ζητήματα: Πρῶτον τὸ τί θὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον. Δεύτερον τί θὰ γίνῃ εἰς τὸ παρόν. Τρίτον ἂν ἡ Ἐπανάστασις ἦτο ἁρμοδία νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθοῦν. Τί θὰ γίνῃ εἰς τὸ μέλλον πρῶτον. Νομίζω ὅτι πάντες εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι: εἰς τὸ μέλλον θὰ γίνῃ τι τὸ ὁριστικὸν ὅπως καὶ εἰς τὸ παρελθόν. Ὅπως ἡ διπλῆ Βουλὴ μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1909 ἀπέκλεισε τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ τῆς πολιτικῆς, τοῦτ’ αὐτὸ θὰ κάμῃ καὶ ἡ Συνέλευσις μετὰ τὴν τελευταίαν Ἐπανάστασιν, ἤτοι θὰ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς ἀπολύτως ἐκ τῆς πολιτικῆς. Λοιπὸν ἂς μὴ φοβῆται στρατοκρατίαν οὔτε προνομιακὴν κατάστασιν τῶν ἀξιωματικῶν ὁ κ. προλαλήσας. Δεύτερον τί πρέπει νὰ γίνῃ σήμερον. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπολιτεύθησαν δυνάμει νόμου. Ἡ Ἐπανάστασις ἡ ἐκδώσασα τὸν νόμον αὐτόν, ἢ μᾶλλον τὸ Διάταγμα τὸ κανονίσαν τὰ τῆς ἐκλογῆς, ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθῶσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐξ ὧν προῆλθεν ἡ Συνέλευσις. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπολιτεύθησαν ὑπὸ τὴν προϋπόθεσιν ὅτι δὲν θὰ ὑποστοῦν συνεπείας, διότι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ὑποστοῦν συνεπείας, τοῦτο θὰ ἐδηλώνετο εἰς τὸν νόμον ἢ τὸ Διάταγμα τὸ σχετικὸν τῆς Ἐπαναστάσεως, δι’ οὗ τοῖς ἐπετράπη νὰ πολιτευθῶσι. Τώρα λοιπὸν ποὺ ἦλθον ἐδῶ ἐκλεχθέντες ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν οἱ ἀξιωματικοὶ πληρεξούσιοι, πῶς θὰ δυνηθῶμεν ἡμεῖς νὰ ἐπιβάλωμεν ἐπιζημίους συνεπείας μὴ προνομοθετημένας εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εἶναι πληρεξούσιοι νομίμως ἐκλεχθέντες; Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα ἂν ἡ Ἐπανάστασις ἔκαμε καλῶς ἢ κακῶς νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ πολιτευθῶσιν, ἐγὼ εὑρισκόμενος τότε μακρὰν ἐφοβήθην ὅτι θὰ παρεσύροντο πολλοὶ ἀξιωματικοὶ νὰ πολιτευθῶσι, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦτο καλόν. Ὅταν ὅμως ἦλθον ἐδῶ καὶ εἶδον ὅτι ὀλίγοι ἐξετέθησαν, εἶπον ὅτι καλῶς ἐδόθη ἡ ἄδεια αὕτη. Διότι θὰ ἦτο ἄτοπον εἰς μίαν Συνέλευσιν μετὰ Ἐπανάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπρωτοστάτησεν ὁ Στρατός, νὰ μὴ ἀντιπροσωπεύηται καὶ ὁ Στρατός, ἀρκεῖ νὰ ἐγίνετο τοῦτο ἐν μέτρῳ, ὡς καὶ ἐγένετο.

§96Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁσάκις οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπεστρατεύθησαν, οὐδέποτε ἐστερήθησαν τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄλλως, διότι ἄνθρωποι ἐξαιρετικοί, μὲ ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας καὶ ἐξαιρετικὴν ἱκανότητα, ἀποφασίσαντες νὰ πολιτευθῶσι δὲν ἐκρίνοντο στάσιμοι. Κατὰ τὴν τελευταίαν περίοδον, ὅταν ἡ Ἐπανάστασις ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτεύεσθαι εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, δὲν ἐσκέφθη τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς ποίαν κατάστασιν θὰ ἐτίθεντο οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι, ὅταν δὲ οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐκτεθέντες εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐξελέχθησαν πληρεξούσιοι, βεβιασμένως ἐτέθησαν εἰς κατάστασιν διαθεσιμότητος. Σᾶς ἐξέθεσε δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος Λέσβου κ. Καραπαναγιώτης ὅτι ὑπάρχει καὶ Διάταγμα τῆς Ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον προνοεῖ περὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ δικαιώματος τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον Διάταγμα δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ στερηθῶσιν ἱκανοὶ ἀξιωματικοὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ προβιβασμοῦ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τὸ ἄλλο, ἂν πρέπει νὰ πολιτεύωνται οἱ ἀξιωματικοὶ ἢ ὄχι, σᾶς εἴπομεν τὴν γνώμην μας καὶ τὴν ἐφηρμόσαμεν, διότι πρῶτον ἀπεστρατεύθημεν διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὸ μπαλκόνι τῆς «Δημοκρατικῆς Ἑνώσεως» καὶ νὰ ὁμιλήσωμεν πρὸς τὸν Λαόν. Ἡ γνώμη μας εἶναι ὅτι πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἀσυμβίβαστον τὸ ἐπάγγελμα τοῦ ἀξιωματικοῦ πρὸς τὸ ἐπάγγελμα τοῦ βουλευτοῦ. Λοιπὸν ποῦ εἶναι ἡ προνομιακὴ θέσις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν; Οὐδέποτε, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ἀξιωματικοὶ ἐστερήθησαν τοῦ δικαιώματος τοῦ προβιβασμοῦ ὁσάκις τοῖς ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ πολιτεύωνται.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§98Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριοι, ἀλλ’ ἴσως οὐδὲ καὶ χρήσιμον εἶναι νὰ ἐξετάσω τὴν σκοπιμότητα τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἐπαναστάσεως διὰ τῆς ὁποίας ἐπετράπη εἰς ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ τὸ πολιτεύεσθαι, διότι τοιαύτη ἐξέτασις ἴσως θὰ ἔφερεν ἡμᾶς πολὺ μακράν. Ἐγώ, ἂν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ συμπαρεδρεύω μὲ τοὺς ἐν τῇ Ἐπαναστάσει εὑρισκομένους καὶ ἐκεῖθεν διευθύνοντας τὰ κοινά, θὰ ἐξέφραζον τὴν γνώμην ὅτι ἔπρεπε τὸ δικαίωμα τοῦτο νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικούς. Ἀλλ’ εἶπον ὅτι δὲν εἶναι τῆς ὥρας τῆς παρούσης ἡ ἐξέτασις τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὰς σκέψεις ἡμῶν καὶ νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν συζήτησιν ἡμῶν εἶναι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις, ὅπως οἱ ἐκλεχθέντες πληρεξούσιοι ἐπὶ τῇ βάσει ἀδείας νομίμως παρασχεθείσης διὰ πράξεως τῆς Ἐπαναστάσεως ἀξιωματικοὶ μὴ στερηθῶσι τοῦ δικαιώματος αὐτῶν πρὸς προαγωγήν. Δὲν πρόκειται περὶ ἀμοιβῆς, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ἂν ἀναγνωρίσωμεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς· πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως ἁπλῶς δικαιώματος ἀπορρέοντος ἀπὸ μίαν νόμιμον πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπανάστασις ἀσκοῦσα καὶ τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν συντακτικὴν ἀκόμη ἐξουσίαν τοῖς παρεχώρησεν. Ἡ Ἐπανάστασις μεταρρυθμίζουσα ἐν τούτῳ τοὺς καθεστῶτας νόμους καὶ τὸ σύνταγμα τοῦ 1911 παρεχώρησε τὴν ἄδειαν εἰς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικοὺς ἵνα πολιτευθῶσι. Τί ἕπεται ἐντεῦθεν; Ἀναγκαία συνέπεια τῆς ἀδείας ταύτης εἶναι ὅτι οὐδενὸς δικαιώματος ἀπορρέοντος ἐκ τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν θὰ στερηθῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι οἱ ὁποῖοι ἐπολιτεύθησαν.

§99Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Ἐπιτρέπετε, κ. συνάδελφε, διὰ νὰ σᾶς δώσω νὰ ἀντιληφθῆτε τί ἤθελον νὰ εἴπω μὲ τὴν λέξιν «ἀμοιβή»; Ὁ στρατηγὸς Πάγκαλος π.χ. ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἀντιστράτηγος καὶ πρὶν γίνῃ πληρεξούσιος.

§100Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον, ἀλλὰ διαστέλλω τὴν ἔκφρασιν τὴν ἰδικήν σας πρὸς τὴν πρέπουσαν ἔκφρασιν διὰ νὰ ἐκθέσω ὅτι πρόκειται περὶ δικαιώματος καὶ διὰ νὰ ἀπαντήσω ἐντεῦθεν εἰς τὴν μομφὴν ἡ ὁποία ἀπευθύνεται κατὰ τοῦ κυβερνητικοῦ μέτρου, ὅτι πρόκειται νὰ καθιερώσῃ ἓν προνόμιον ὑπὲρ τῶν ἀξιωματικῶν. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ προνομίου· πρόκειται περὶ ἀναγνωρίσεως ἑνὸς δικαιώματος ἀπορρέοντος ἐκ μιᾶς πράξεως τῆς Ἐπαναστάσεως, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκεν αὕτη ὡς ἀσκοῦσα καὶ τὴν νομοθετικὴν ἀλλὰ καὶ τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν. Ἂν εἴχομεν ἰσχύοντα τὸν νόμον,—ὄχι τὸν νόμον τοῦ μακαρίτου Θεοτόκη, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει ἀσχοληθῆ ἐπαρκῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου,—ἀλλὰ τὸν νόμον τοῦ ἀειμνήστου Τρικούπη τῆς 22 Ἰουνίου τοῦ 1884, περὶ μὴ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν χρόνου, ἂν εἴχομεν, λέγω, ἐν ἐνεργείᾳ τὸν νόμον ἐκεῖνον, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο δυνατὸς ὁ προβιβασμός. Ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης πολλάκις ἐσκέφθη κατὰ ποῖον τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παρακαμφθῇ ἡ τόσον φιλελευθέρα, ἢ ἄκρως καὶ ὑπὲρ τὸ δέον φιλελευθέρα διάταξις τοῦ ἄρθρου 71 τοῦ συντάγματος τοῦ 1864, διάταξις ἀπορρεύσασα ἀπὸ ὑπερφιλελευθέρας ἀρχὰς καὶ τὴν ἰδεολογίαν ἡ ὁποία προεκάλεσε τὴν Ἐπανάστασιν τοῦ 1862, κατὰ τὴν ὁποίαν Ἐπανάστασιν ἐπρωτοστάτησε καὶ πάλιν ὁ Στρατός, ὁ ὁποῖος ἀνεγνώριζε διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς εἰς ἕκαστον τὸ δικαίωμα τοῦ πολιτεύεσθαι, ὑπὸ μόνον τὸν ὅρον ὅτι καθ’ ὃν χρόνον ὁ πολιτευόμενος ἀξιωματικὸς ἤσκει τὰ βουλευτικά του καθήκοντα θὰ ἐθεωρεῖτο ἐν καταστάσει διαθεσιμότητος, δηλαδὴ ἐν καταστάσει μὴ ἀποκλειούσῃ τὸν προβιβασμόν. Ἐθεωρεῖτο δηλαδή, κατὰ τὰς τότε κρατούσας φιλελευθέρας ἀντιλήψεις, ὁ χρόνος τῆς βουλευτικῆς περιόδου ὡς χρόνος συνυπολογιστέος διὰ τὸν προβιβασμόν. Καὶ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ἐσκέφθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1882 νὰ θεραπεύσῃ ἐμμέσως τὸ ἄτοπον τὸ ὁποῖον προήρχετο ἐκ τῆς ἀναμίξεως τοῦ Στρατοῦ εἰς τὴν πολιτικὴν καὶ ν’ ἀποδώσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὸ Στράτευμα, καὶ ἔφερε διὰ τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπέτυχε τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τῷ 1882 κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ χρόνος κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκτελεῖ τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα αὐτοῦ ὁ ἀξιωματικὸς δὲν θεωρεῖται συνυπολογίσιμος πρὸς προβιβασμόν, δὲν θεωρεῖται ὡς χρόνος πραγματικῆς ὑπηρεσίας. Καὶ οὕτως ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν ἐμμέσως ὁ ἀποκλεισμὸς ἀπὸ τὴν πολιτικὴν τῶν ἀξιωματικῶν. Δυστυχῶς τὸν νόμον τοῦτον δὲν τὸν εἴχομεν ἐν ἐνεργείᾳ, ὅταν ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου, διότι, ὡς εἶπον, ἡ Ἐπανάστασις ἔλαβε τὸ μέτρον, τὸ κακῶς ληφθὲν κατ’ ἐμέ, ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἐν ἐνεργείᾳ νὰ πολιτεύωνται. Τί προῆλθεν ἐντεῦθεν; Προῆλθε μία κατάστασις πραγμάτων δημιουργηθεῖσα διὰ νόμου, διότι νόμος ἦτο ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐπαναστάσεως. Ἐὰν δὲ ἠρχόμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἄδειαν τὴν παρασχεθεῖσαν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως κατῆλθον εἰς τὸν στίβον τῶν ἐκλογικῶν καὶ ἐπολιτεύθησαν καὶ ἐγένοντο πληρεξούσιοι δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα πρὸς προβιβασμόν, δὲν θὰ ἦτο τίποτε ἄλλο παρὰ μία παγὶς τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἡ Συνέλευσις θὰ ἔστηνε κατὰ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων εἰς τοὺς ὁποίους ἐπετράπη νὰ πολιτευθῶσι, θὰ ἦτο μία παγὶς ἀναιροῦσα δικαιώματα ἀναγνωρισθέντα διὰ πράξεως ἐπαναστατικῆς νομίμως ὑφισταμένης. Τὴν παγίδα αὐτὴν ἐλπίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ στήσῃ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς. Ἄλλο δὲ τὸ ζήτημα ἂν εἰς τὸ μέλλον πρέπει οἱ ἀξιωματικοὶ ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ καταστατικοῦ χάρτου καὶ θὰ λυθῇ ὅπως πάντες περιμένομεν καὶ ὅπως διακεκριμένα μέλη τῆς Συνελεύσεως ἤδη εἰσηγήθησαν, ὥστε οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰ καθαρῶς στρατιωτικά των ἔργα ἀπομακρυνόμενοι ἀπὸ τὴν πολιτικήν. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι δεκτικὸν συζητήσεως ἀπὸ ἀπόψεως ἀντιθέσεως καὶ ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὅτι εἶναι μέτρον ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς στοιχειώδους λογικῆς καὶ τῆς στοιχειώδους δικαιοσύνης.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σαράτσης ἔχει τὸν λόγον.

§102Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχω τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Οἱ κύριοι στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι, ὅταν ἐξέθεσαν πληρεξουσιότητα, ἐγνώριζον ἢ ὄχι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου; Ἐγνώριζον ὅτι ἐκθέσαντες ὑποψηφιότητα δὲν θὰ προεβιβάζοντο;

§103Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπον ὅτι ἡ Ἐπανάστασις ἐξέδωκε τὸ Διάταγμα τὸ ὁποῖον ἔδιδε τὸ δικαίωμα νὰ πολιτευθῶσιν. Ἐπῆγαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Ἐπανάστασιν καὶ ἠρώτησαν ἂν θὰ στερηθῶσι κανενὸς δικαιώματος καὶ τοῖς εἶπον ὄχι.

§104Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Τὸ ἤκουσα. Δὲν ἐδημοσιεύθη, καὶ ἐφόσον δὲν ἐδημοσιεύθη δὲν ἀποτελεῖ νόμον τοῦ Κράτους, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ τὸ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὡς δεδομένον.

§105Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς ὅλων τὴν ἀντίληψιν ὑπέπεσεν ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς.

§106Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη συγχρόνως τὸ Διάταγμα· ἑπομένως δὲν εἶναι ὀρθὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ζημίας.

§107Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ Διάταγμα δὲν λέγει ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ προβιβασθῶσι μερικοί. Τὸ Διάταγμα λέγει ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ πολιτευθῶσι. Μετὰ τὴν ἐκλογήν των εἴπομεν: Τί νὰ τοὺς κάμωμεν αὐτοὺς τοὺς ἀξιωματικούς; Ἄλλοτε ἐτίθεντο ἐν συνταγματικῇ ἀδείᾳ, τώρα δὲν ὑπάρχει συνταγματικὴ ἄδεια. Νὰ τοὺς θέσωμεν εἰς διαθεσιμότητα, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἡ διαθεσιμότης θὰ τοὺς ἀπεστέρει ἑνὸς δικαιώματος.

§108Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Ἤξευρον τὴν ζημίαν, Ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος λόγος. Οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι εἶναι πιθανὸν νὰ ἀπομακρυνθῶσι τοῦ στρατεύματος πλέον τοῦ ἔτους. Πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τὴν παραμέλησιν νὰ προάγωνται;

§109Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ἐγένετο ὁ νόμος δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ θὰ προήγοντο, οὗτοι κατὰ τὸ σύνταγμα δὲν ἐπολιτεύοντο. Ἑπομένως ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπετρέπετο νὰ προαχθῶσιν οἱ ἐν διαθεσιμότητι, δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει τοὺς πολιτευομένους ἀξιωματικούς. Κατόπιν ἡ Ἐπανάστασις ἐπέτρεψε νὰ πολιτευθῶσι χωρὶς νὰ ὁρίσῃ ἂν εἶναι ἐν διαθεσιμότητι ἢ ὄχι, δηλαδὴ ἐπέτρεπεν ὅταν εἶναι κανεὶς ἐν ἐνεργείᾳ. Κατόπιν, μετὰ τὴν ἐκλογήν, ἐξεδόθη ἓν Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ὥριζεν ἐν διαθεσιμότητι. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἔλθωσιν ὅλα αὐτὰ εἰς ἁρμονίαν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ προνομιακὰς τάξεις, ἀλλὰ πρόκειται νὰ μὴ στερηθῶσι δικαιώματος κεκτημένου οἱ πολιτευόμενοι ἀξιωματικοί.

§110Δ. ΣΑΡΑΤΣΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ ἐκτέλεσις καθήκοντος ὑπονοεῖ παραμέλησιν καθήκοντος; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ προβιβασμός; Ἐκτὸς τούτου ὑπάρχει καὶ ἄλλος λόγος. Τὸ νομοσχέδιον ἀφομοιοῖ τὰς ὑπηρεσίας, κατὰ πληροφορίας τὰς ὁποίας παρέσχεν ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν βλέπω δὲ νὰ γίνηται ἡ διάκρισις τὴν ὁποίαν θέλει ἡ Συνέλευσις νὰ δώσῃ λόγῳ ἐξαιρετικῆς τιμῆς εἰς τὸν κ. Πάγκαλον. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούνδουρος ἔχει τὸν λόγον.

§112Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οὐδεμία διάθεσις θὰ ὑπῆρχε, κύριοι συνάδελφοι, δι’ ἐμὲ τοὐλάχιστον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ παρατηρῶ ὅτι πολλὰ ἐλέχθησαν περὶ τοῦ προσωπικοῦ δικαίου, περὶ τοῦ ἱστορικοῦ δικαίου, περὶ τοῦ ὑπουργικοῦ καὶ κυβερνητικοῦ δικαίου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος, ἀλλὰ περὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ δικαίου οὐδὲν ἐλέχθη. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ δὲν ἀφορᾷ τοὺς 10 ἢ 20 ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι τιμῶσι τὴν Συνέλευσιν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι φρόνιμον καὶ τιμητικὸν δι’ αὐτὴν ὑπὸ τὸ στενὸν προσωπικὸν πνεῦμα νὰ ἐρευνᾷ ζήτημα ὅπερ ἔχει γενικωτέραν ἔννοιαν καὶ γενικωτέραν μορφήν, ἐνδιαφέρον τὴν Πατρίδα ὁλόκληρον, τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον. Τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ στερήσωμεν τοὺς ἐν μέσῳ ἡμῶν προσωρινῶς εὑρισκομένους ἀξιωματικοὺς τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς, τίνι τρόπῳ, ἐὰν δεήσῃ, θὰ δυνηθῶμεν νὰ τοὺς χρησιμοποιήσωμεν ἐν τοῖς ὅπλοις; Τὴν στιγμὴν ἐκείνην οὐδεὶς θὰ ἐπανέλθῃ, διότι θὰ βλέπῃ τοὺς νεωτέρους του κατέχοντας ἀνωτέρους βαθμούς. Καὶ ἐρωτῶ: Εἶναι ἢ ὄχι ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης γενικοῦ ἐνδιαφέροντος τὸ ζήτημα περὶ οὗ πρόκειται;

§113Μ. ΚΥΡΚΟΣ. Νὰ παραιτηθῶσι καὶ νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὸν στρατόν.

§114Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐάν, κ. συνάδελφε, διεξήγετο ἕνας πόλεμος, ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ν’ ἀνοιχθῇ τὸ γνωστὸν στάδιον τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ θανάτου, ἐν τῷ ὁποίῳ, ἐκτελέσαντες τὸ καθῆκόν των οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ εὑρισκόμενοι ἐνώπιον ἡμῶν μᾶς ἔδωκαν τὸ δικαίωμα νὰ πολιτευώμεθα, ἐὰν ὑπῆρχε τοιοῦτο στάδιον ἀνοικτόν, ἀναντιρρήτως καὶ ἐγὼ θὰ τοὺς ἠρώτων: Τί ζητεῖτε ἐδῶ; Ἀλλαχοῦ εἶναι τὸ καθῆκόν σας.

§115Κ. ΠΑΠΑΔΟΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἔλειπον οἱ στρατιωτικοί, θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν αἴθουσαν ὁ κ. Κύρκος;

§116Σ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὁ κ. Κύρκος ὑπηρέτησεν εἰς τὸ στράτευμα;

§117Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπάντησις.

§118Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήχθη ἡ συζήτησις καὶ ἐγένετο καὶ αἰτίασις κατὰ τοῦ νομοθετήματος καὶ τὰ ἐπεισόδια τὰ μικρὰ τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν μοὶ δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ νομίζω ὅτι ἡ τακτικὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὅσον καὶ ἂν διατελοῦν ἐν καλῇ πίστει οἱ ἀνασκευάσαντες αὐτό, δὲν εἶναι προϊὸν τῆς ἰδέας ὅτι πρόκειται περὶ νομοθετήματος τὸ ὁποῖον ἀδικεῖ, ἀλλ’ εἶναι δειλὴ μέν, κατάδηλος δὲ ἐμφάνισις τοῦ κρατοῦντος παρά τισι πνεύματος ἀντιστρατιωτικοῦ. Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ σημείου νὰ κάμω μερικὰς παρατηρήσεις καὶ ὅταν ἐπιστῇ ἡ κατάλληλος στιγμὴ θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι περὶ τοῦ ποῖοι εἶναι οἱ ἐξοβελιστέοι ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης.

§119ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι μία μομφὴ προσωπικὴ τὰ ὅσα εἴπετε.

§120Ι. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν σᾶς θίγουν ὅσα εἶπον, διότι δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ σᾶς θίξω, οὔτε εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται ἀφορμὴ καὶ συνεπῶς δὲν ἔχει ὁ κ. συνάδελφος δίκαιον νὰ νομίζῃ ὅτι ἐκεῖνος μόνον ἐκπροσωπεῖ τὸ ἀντιστρατιωτικὸν πνεῦμα. Προγενέστεροι αὐτοῦ ὑπῆρξαν ἄλλοι, εἰς τὴν στρατιωτικὴν μάλιστα παράταξιν ἀνήκοντες, οἱ ὁποῖοι ἤθελον νὰ θέσουν φραγμοὺς καὶ περιορισμοὺς εἰς τοὺς ἐν τῇ Συνελεύσει στρατιωτικούς. Καὶ ὑπενθυμίζω τὸν κ. Σ. Γονατᾶν, ὁ ὁποῖος κατέθηκε καὶ ψήφισμα κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ ὑπουργεύσουν. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἤρξατο καλλιεργούμενον καλοπίστως πάντοτε ἕνα ἀντιστρατιωτικὸν πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδηλώθη ὄχι μόνον σήμερον ἀλλὰ καὶ προχθὲς ὅταν συνεζητεῖτο τὸ κατοχυρωτικόν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅλας τὰς λεπτομερείας καὶ ἔχω πλήρη ἀπὸ βέλη λογικῆς καὶ δικαίου τὴν φαρέτραν μου ν’ ἀγωνισθῶ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τεθῇ εἰλικρινῶς τὸ ζήτημα ἐν τῇ Συνελεύσει νὰ πολιτεύωνται ἢ νὰ μὴ πολιτεύωνται οἱ στρατιωτικοὶ. Καὶ θὰ εἴπω γνώμην ἡ ὁποία πιθανὸν ν’ ἀντιστρατεύηται εἰς τὴν γνώμην τῶν πολλῶν, ἀλλὰ θὰ ἔχω τὸ θάρρος νὰ εἴπω ὅτι πρωτίστως οἱ στρατιωτικοὶ δικαιοῦνται νὰ πολιτεύωνται. Ἢ μήπως θέλομεν τὸ στράτευμα ὡς ὑποζύγιον τὸ ὁποῖον νὰ βαστάζῃ ἁπλῶς τὰ βάρη τοῦ σώματος καὶ τῶν θυσιῶν καὶ νὰ προλειαίνῃ ἁπλῶς τὸ ἔδαφος εἰς ἡμᾶς τοὺς ἀμάχους; Τὸ νομοθέτημα τὸ ὁποῖον κρίνεται σήμερον δὲν δημιουργεῖ προνομίας διδομένας εἰς ὡρισμένους ἀξιωματικούς, ὥς τινες ὑπεστήριξαν. Ἂν ἀντιθέτως συνέβαινε, δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἀποκαταστάσεως δικαίου θέτοντος τοὺς ἐν τῇ Συνελεύσει στρατιωτικοὺς εἰς ἴσην τοὐλάχιστον μοῖραν πρὸς τοὺς ἄλλους τοὺς ἐν διαθεσιμότητι εὑρισκομένους· ἄλλως τε δὲν εἶναι δὰ καὶ τόσον στενὴ ἡ ἔννοια τῆς ἐκλογῆς ὥστε νὰ μὴ σεβασθῶμεν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην, ἡ ῥοπὴ τῆς ὁποίας ἠνάγκασε τοὺς στρατιωτικοὺς νὰ πολιτευθοῦν. Ἡ κοινὴ γνώμη ἰδοῦσα τὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου ἐπ’ ἐσχάτων προερχομένην ἀπὸ τοὺς στρατιωτικοὺς ἠθέλησε νὰ τοὺς χρησιμοποιήσῃ καὶ εὐρύτερον, καλῶς πράττουσα κατ’ ἐμέ. Ἀλλ’ ἠκούσθη καὶ μία φωνή, ὅτι πρέπει ν’ ἀποσυρθοῦν τῆς πολιτικῆς οἱ στρατιωτικοί, νὰ μὴ πολιτεύωνται ὅπως δὲν πολιτεύονται καὶ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι. Τοῦτο εἶναι ζήτημα ἀναγόμενον εἰς τὸ γενικὸν θέμα περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε θὰ γίνῃ συζήτησις, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι οἱ στρατιωτικοὶ δὲν εἶναι ὑπάλληλοι, ἀγαπητὲ κ. συνάδελφε. Ἐκεῖνοι τοὐλάχιστον ὅσους ἐγὼ ἔτυχε νὰ γνωρίζω δὲν εἶναι ὑπάλληλοι. Διότι διὰ τὸν ὑπάλληλον ἀπαιτεῖται θέλησις τοῦ διοριζομένου πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ οἱ στρατιωτικοὶ ἐστρατεύθησαν ἀναγκαστικῶς χωρὶς νὰ ἐρωτηθοῦν. Προήχθησαν εἰς ἀξιωματικοὺς καὶ ἑπομένως δὲν πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας δυναμένης νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπὸ τῆς στενωτέρας ἐννοίας ἐρευνώμενον τὸ νομοσχέδιον καθίσταται δι’ ὅλους ἡμᾶς ὑποχρεωτικὸν πρῶτον διὰ τοὺς γενικοὺς λόγους τῆς μελλοντικῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς Πατρίδος καὶ δεύτερον διὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἀδικίας ἡ ὁποία ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θὰ γεννηθῇ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι οὐδεμία ἀντίρρησις πρέπει νὰ ὑπάρξῃ σήμερον κατὰ τοῦ νομοθετήματος· θὰ ὑπῆρχε καὶ ἐκ μέρους ἐμοῦ τοῦ ἰδίου, ἂν διεξήγετο πόλεμος. Θὰ ἠρώτων, ὡς εἶπον, τοὺς στρατιωτικούς· τί ζητεῖτε ἐδῶ; Ἀλλὰ τώρα εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχὴν εἰρήνης. Εἶμαι δὲ ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω εἰς τοὺς συναδέλφους ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν φώτων των, ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ψυχολογικῆς των δυνάμεως καὶ ἂν δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ τοῖς παρέχωμεν προνομίας τοὐλάχιστον δὲν πρέπει ν’ ἀδικῶμεν αὐτούς.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Προμπονᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§122Δ. ΠΡΟΜΠΟΝΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου κατὰ τῶν ἀντιτιθεμένων ἐναντίον τῆς προαγωγῆς τοῦ ἐνδόξου στρατηγοῦ, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἐγίνετο τὴν ἑπομένην τῆς εἰρήνης. Διότι αὐτὸς διὰ τῶν χαλυβδίνων βραχιόνων του ἐκράτησε καὶ κατέστησεν ἀπόρθητον τὸ μέτωπον τοῦ Ἕβρου περισυλλέξας τὰ ἐρείπια τὰ ὁποῖα ἡ μακαρία τῇ λήξει ἐκείνη κατάστασις ἀφῆκεν εἰς τὴν δύστηνον Πατρίδα μας. Καὶ ὤφειλε τότε ἡ Ἐπανάστασις νὰ προαγάγῃ ἐπ’ ἀνδραγαθία τὸν ἔνδοξον στρατηγὸν ὁ ὁποῖος ἔσωσε τὴν Πατρίδα, διότι ἡ Ἐπανάστασις ἠσχολήθη μόνον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν μέτωπον, ἀλλ’ ἐκεῖνος ἐκράτησε τὸ ἐξωτερικὸν μέτωπον. Καὶ ἐνῷ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις προχθὲς διὰ βοῆς ἀπεδέχθη τὴν προαγωγὴν τὴν δικαίαν τοῦ Γονατᾶ καὶ Πλαστήρα, νομίζω ὅτι κατὰ μείζονα λόγον ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Συνέλευσις ἐπίσης νὰ ἀποδεχθῇ ἐν ἀλαλαγμῷ τὴν προαγωγὴν τοῦ ἐνδόξου στρατηγοῦ. Πρὸς τοῦτο ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς τὸ πρόσφατον παρελθὸν καὶ νὰ μὴ τὸ λησμονῶμεν, διότι ἄνευ τῆς τριάδος αὐτῆς δὲν θὰ ἤμεθα σήμερον εἰς τὰ ἑδώλια αὐτά, ἀλλὰ θὰ εὑρίσκοντο ἴσως Βούλγαροι, ἴσως Τοῦρκοι. (Χειροκροτήματα).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Γρηγορίου ἔχει τὸν λόγον.

§124Σ. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ. Λυποῦμαι ἐγὼ προσωπικῶς, διότι ἐπὶ θέματος τόσον ἁπλοῦ παρετάθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοσοῦτον. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα οὐδαμῶς σχετίζεται οὔτε πρὸς τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολιτεύεσθαι οὔτε πρὸς τὰς ἀντιλήψεις ὅτι δέον νὰ παρασχεθῶσι πρὸς αὐτοὺς ἀμοιβαὶ διὰ τὰς μέχρι τοῦδε παρασχεθείσας ὑπ’ αὐτῶν ὑπηρεσίας. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἐτέθη πρὸ ἡμῶν εἶναι τοῦτο: Ἐπειδὴ ὡρισμένοι ἀξιωματικοὶ ἐπολιτεύθησαν, δέον διὰ τὸν λόγον τοῦτον νὰ τιμωρηθῶσιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως μὴ τυγχάνοντες προβιβασμῶν οὓς δικαιοῦνται λόγῳ τῆς ἀρχαιότητος εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκοντα; Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ἐτέθη τὸ ἐρώτημα. Καὶ ἐρωτᾶται: Διότι ἐπολιτεύθησαν πρέπει νὰ τιμωρηθῶσι καὶ νὰ παραμείνωσιν εἰς τοὺς βαθμοὺς εἰς οὓς εὑρίσκονται; Ἐὰν νομίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι διὰ λόγους ἀπολύτου δικαιοσύνης δέον νὰ παρασχεθῇ εἰς τοὺς πληρεξουσίους τὸ δικαίωμα τοῦ προβιβασμοῦ τὸ ὁποῖον δικαιοῦνται λόγῳ τῆς ἀρχαιότητος, νὰ τὸ πράξῃ. Ἐνδιαφέρομαι νὰ θέσω τὸ ζήτημα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, διότι θὰ ἦτο λυπηρὸν νὰ νομισθῇ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν ὅτι πρόκειται περὶ ἐξαιρετικῆς παροχῆς ἡ ὁποία δίδεται εἰς πληρεξουσίους ἀξιωματικοὺς εὑρισκομένους μακρὰν τοῦ στρατεύματος, διότι πρόκειται ἀντιθέτως νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι παρέχονται ἐξαιρετικαὶ θέσεις εἰς ἀξιωματικούς, ἐπαναλαμβάνω, οἱ ὁποῖοι προσέφεραν ἐξαιρετικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα, ἀλλ’ οἵτινες δὲν πρόκειται νὰ ἀμειφθῶσι διὰ τὰς ὑπηρεσίας ταύτας ταύτην τὴν στιγμήν, ἀλλὰ νὰ τύχωσι καταδικαστικῆς ἀποφάσεως ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία τόσον συνεδέθη μὲ τὴν στρατιωτικὴν Ἐπανάστασιν.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπαναγιώτης.

§126Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Οὐδαμῶς εἶχον τὴν πρόθεσιν, ἀξιότιμοι κ. πληρεξούσιοι, νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Λόγοι λεπτότητος ἀναντιρρήτως ἐπέβαλλον εἰς ἡμᾶς νὰ σιωπήσωμεν εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον θὰ ἠδύνατο νὰ νομισθῇ ὅτι θὰ ὑπερημυνόμεθα ἑνὸς μέτρου, ἢ θὰ ἤμεθα ἀντίθετοι τούτου, ἀναλόγως τῆς συγκρούσεως ἢ συμπτώσεως τοῦ μέτρου τούτου πρὸς τὸ προσωπικόν μας συμφέρον. Διὰ τοῦτο προκαταβολικῶς ὀφείλω νὰ δηλώσω καὶ νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ν’ ἀναδιφήσητε εἰς τὴν διανεμηθεῖσαν σήμερον ἐπετηρίδα τῆς ἀρχαιότητος, διὰ νὰ ἴδητε ὅτι δὲν διεκδικοῦμεν δικαίωμα προαγωγῆς, κατὰ συνέπειαν οὐδὲ πόρρωθεν εἶναι δυνατὸν νὰ νομισθῇ ὅτι ἀγόμεθα ἐκ καθαρῶς προσωπικῶν ἐλατηρίων. Ἀφοῦ ὅμως ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ὀφείλω νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος τούτου. Καθ’ ἡμᾶς ἡ Ἐπανάστασις οὐδαμῶς εἶχε τὴν πρόθεσιν νὰ στερήσῃ τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς τοὺς πληρεξουσίους ἀξιωματικοὺς τῆς παρούσης Ἐθνοσυνελεύσεως. Βεβαίως δὲν δύναται νὰ ληφθῇ σοβαρῶς ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐνταῦθα ἐξενεχθεῖσα γνώμη ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἑρμηνευταὶ τῶν σκέψεων τῆς Ἐπαναστάσεως. Καὶ ἡ Ἐπανάστασις, κύριοι, νόμους ἔκαμεν, ὅπως νόμους κάμνει οἱονδήποτε νομοθετικὸν Σῶμα, καὶ οἱονδήποτε νομοθετικὸν Σῶμα ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπεκτείνηται, τροποποιῇ, ἐρευνᾷ καὶ ἀνευρίσκῃ τὰς σκέψεις τοῦ νομοθέτου. Κατὰ συνέπειαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν πολὺ ἐν τάξει εὑρίσκεται προσπαθῶν ν’ ἀνεύρῃ τὰς σκέψεις τῆς Ἐπαναστάσεως ἐν τῷ Διατάγματι περὶ δικαιώματος τῆς συμμετοχῆς τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰς παρελθούσας ἐκλογάς. Θὰ μοὶ εἴπητε: Τότε διατί παρέλειψεν ἡ Ἐπανάστασις νὰ θεσπίσῃ ῥητῶς ὅτι οἱ στρατιωτικοί, ἐκλεγέντες πληρεξούσιοι, δὲν στεροῦνται τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς, μολονότι εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν διαθεσιμότητος; Ἡ διαθεσιμότης ἀναντιρρήτως συνεπιφέρει τὴν στέρησιν τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐθίγη τὸ ζήτημα τοῦτο ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω ὅτι, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ καταστάσεως διαθεσιμότητος, πρόκειται περὶ δύο τοιούτων. Ἡ διαθεσιμότης εἴτε εἶναι δικαίωμα τοῦ θέλοντος νὰ τεθῇ εἰς διαθεσιμότητα, εἴτε ἐφαρμόζεται ὡς ποινή. Καὶ ὅταν ἡ διαθεσιμότης ἀποτελῇ ποινήν, ἀναντιρρήτως στερεῖ τοῦ δικαιώματος προαγωγῆς. Ἀλλὰ καὶ ὅταν ἡ διαθεσιμότης ἔρχηται συνεπείᾳ δικαιώματος τοῦ αἰτοῦντος ἐξαρτωμένου ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ θελήσεως τότε φυσικὰ εἶναι ὀρθόν, συμφώνως τῷ νόμῳ περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, νὰ στερῆται τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς. Τὴν στιγμὴν ὅμως ταύτην πρόκειται περὶ ἰδίας ὅλως καταστάσεως διαθεσιμότητος δημιουργηθείσης διὰ τοῦ Ἐπαναστατικοῦ Διατάγματος Ἀφορᾷ εἰδικὴν κατηγορίαν διαθεσιμότητος ἀξιωματικῶν, τῶν πληρεξουσίων ἀξιωματικῶν. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε: Διατί ἡ Ἐπανάστασις δὲν ἔθηκε σαφῶς τὴν διάκρισιν ταύτην, ὅτι δὲν θὰ στερήσῃ αὐτοὺς τοῦ δικαιώματος τῆς προαγωγῆς; Διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐμποδίσῃ μεγάλην μερίδα ἀξιωματικῶν ἀπὸ τοῦ νὰ συμμετάσχουν εἰς τὰς ἐκλογάς, καὶ νὰ ἀφήσῃ ἐκείνους μόνον τοὺς ἀξιωματικοὺς οἱ ὁποῖοι θὰ ἤθελον νὰ παραμείνωσι μονίμως εἰς τὴν πολιτικήν. Αὐτὸς ἦτο δὲ καὶ ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον τοὺς ἐστέρησε τριμήνου μισθοδοσίας, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀθηνῶν συνάδελφος, ταυτοχρόνως δὲ δὲν ἀφῆκε νὰ ἔχωσι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς. Βραδύτερον, ὡς προανέφερα, παρεμβαίνων εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐτόνισα ὅτι ἀμέσως μετὰ τὸ στασιαστικὸν κίνημα, 4 ἢ 5 ἡμέρας μετὰ τοῦτο, κατόπιν συνομιλίας μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγίνης πληρεξουσίου κ. Πετρίδη, ἐπεσκέφθην τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἐπαναστάσεως, καταρτίσας τὸ συμπληρωματικὸν Διάταγμα καθ’ ὃ οἱ ὡς πληρεξούσιοι ἐκλεγέντες δὲν ἐστεροῦντο τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ τὸ Διάταγμα ὑπεγράφη. Τοῦ Διατάγματος τούτου ὅταν ἔλαβε γνῶσιν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ σήμερον πληρεξούσιος Ἀθηνῶν, μοὶ εἶπεν ὅτι θὰ ἦτο μᾶλλον τῆς ἰδέας, ἵνα οἱ ἀξιωματικοὶ παραμένωσιν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ μὴ τίθενται ποσῶς εἰς διαθεσιμότητα, οὕτως ὥστε νὰ λείψῃ ἡ διάταξις ὅτι τίθενται εἰς διαθεσιμότητα καὶ ταυτοχρόνως δὲν ἰσχύει δι’ αὐτοὺς ἡ στέρησις τοῦ δικαιώματος πρὸς προαγωγήν. Ἐν τῷ μεταξὺ παρέδωκα τὴν ὑπηρεσίαν μου ἐν τῇ Ἐπαναστάσει, ἀπεχώρησα καὶ συνεπῶς δὲν γνωρίζω ποία ὑπῆρξεν ἡ τύχη τοῦ Διατάγματος ἐκείνου.

§127Γ. ΚΟΝΔΥΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ ἐν διαθεσιμότητι ἀξιωματικοὶ δὲν ἔχουν δικαίωμα νὰ προαχθοῦν, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς ἀνακαλέσῃ καὶ νὰ τοὺς προαγάγῃ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ὑπάρχει ἡ δυνατότης νὰ τὸν καλέσῃ τὴν παραμονὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ προβιβασθῇ μὲ τὴν σειράν του καὶ νὰ μείνῃ ἐν ἐνεργείᾳ. Διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς διαθεσιμότητος τοῦ πληρεξουσίου ἀξιωματικοῦ, περίπτωσιν δημιουργηθεῖσαν ὑπὸ τῆς Ἐπαναστάσεως ἐκτάκτως, δὲν ὑφίσταται ἡ δυνατότης νὰ τὸν καλέσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἐνέργειαν καὶ νὰ τὸν προβιβάσῃ.

§128Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ὁ οὐσιαστικώτερος λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς, ὁ ὁποῖος διερμηνεύει αὐθεντικώτατα τὰς σκέψεις τῆς Ἐπαναστάσεως. Μετὰ τὰς ἐκλογὰς ἡ Ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, διαρκούσης τῆς Ἐπαναστάσεως, προήγαγε, μετὰ τὴν ἐκλογήν των, ἔκαμε χρῆσιν δηλαδὴ αὐτοῦ τὸ ὁποῖον θεσπίζομεν σήμερον, ἀξιωματικοὺς πληρεξουσίους εἰς τὸν ἀνώτερον βαθμὸν καὶ τέσσαρες παρακαθήμενοι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνάδελφοι προήχθησαν ἄνευ νόμου, διότι ἡ Ἐπανάστασις τὸ ἐθεώρει φυσικόν, διότι τοιαύτας σκέψεις εἶχε, καὶ πιθανὸν μάλιστα νὰ ἐτέλει ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τοῦ δευτέρου Διατάγματος, νομίζουσα τοῦτο δημοσιευθέν.

§129Δ. ΔΑΓΚΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει κώλυμα, διότι ἡ προηγουμένη Συνέλευσις ἔκαμε προβιβασμοὺς πληρεξουσίων.

§130Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Εἰς τὴν προηγουμένην Συνέλευσιν οἱ ἀξιωματικοὶ πληρεξούσιοι, κύριε συνάδελφε, ἐκρατοῦντο εἰς τὴν ἐνέργειαν· δὲν εἶχον ποσῶς τεθῇ εἰς διαθεσιμότητα. Ὁ οὐσιαστικώτατος οὗτος λόγος τῆς προαγωγῆς ἀξιωματικῶν πληρεξουσίων εἶναι ἐκεῖνος ὅστις διερμηνεύει αὐθεντικώτατα τὰς σκέψεις καὶ τὰς προθέσεις τῆς Ἐπαναστάσεως. Διάφοροι ὅμως συνάδελφοι, ἀφορμὴν λαβόντες ἐκ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐνόμισαν τὴν εὐκαιρίαν κατάλληλον εἴτε νὰ κάμωσιν ὑπαινιγμούς, εἴτε σαφῶς νὰ εἴπωσι μερικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε μὲν δὲν ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ἐλέχθησαν κατὰ κόρον δυστυχῶς ἀπὸ τὰς στήλας τοῦ τύπου τόσον τοῦ δημοκρατικοῦ ὅσον καὶ τοῦ τέως ἀντιδημοκρατικοῦ. Δυνάμεθα μάλιστα νὰ εἴπωμεν ὅτι εἰς τὸ θέμα τοῦτο ὁ πρῶτος ὑπερέβαλε κατὰ πολὺ τὸν δεύτερον. Ἀσφαλῶς θὰ ἤθελον, οἱ ἀξιότιμοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι τοιούτους ὑπαινιγμοὺς ἐποίησαν, νὰ μεταφέρωσι τὴν συζήτησιν ἐκείνην ἐκ τῶν στηλῶν τῶν ἐφημερίδων εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἡμεῖς ὅμως τοιούτους σαφεῖς ὑπαινιγμοὺς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Θεωροῦμεν ὅτι ἔχομεν τὴν στοιχειώδη ὑποχρέωσιν νὰ ὑπεραμυνθῶμεν τοὐλάχιστον ἡμῶν αὐτῶν, διὰ νὰ ἴδωμεν τί κακὸν μέχρι τοῦδε ἐπράξαμεν καὶ ἂν μὲν κακὸν ἐπράξαμεν νὰ τὸ ἐπανορθώσωμεν, ἂν δὲ οὐδὲν κακὸν ἐπράξαμεν, νὰ παρακαλέσωμεν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ παύσωσι πλέον τὸν τόνον τὸν ὁποῖον εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ συνεχίσωσιν ἐπὶ τοῦ τροπαρίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἤρχισαν. Οἱ ἀξιωματικοί, κύριοι πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εὑρίσκονται, ὡς γνωρίζετε, ἐπὶ τῇ βάσει ῥητοῦ συντακτικοῦ Διατάγματος τῆς Ἐπαναστάσεως. Ὅπως ἡ Ἐπανάστασις ἐθέσπισε διαφόρους ἄλλας συνταγματικὰς διατάξεις καὶ νομοθετήματα, ἐν οἷς καὶ τὴν στενὴν περιφέρειαν, δι’ ἧς διεξήχθησαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἐθέσπισε καὶ τὴν διάταξιν καθ’ ἣν οἱ στρατιωτικοὶ ἠδύναντο νὰ πολιτευθῶσιν ἐξαιρετικῶς διὰ τὴν Συνέλευσιν, χωρὶς νὰ παραιτηθῶσιν, εἰδικῶς δὲ τὸ ἐπαναστατικὸν Διάταγμα ἐτόνιζεν ὅτι περιώριζε τὸ δικαίωμα τοῦτο προκαταβολικῶς, χωρὶς νὰ δώσῃ καμμίαν δυσχέρειαν εἰς τὴν νέαν Συντακτικὴν Συνέλευσιν νὰ ἀναιρέσῃ ἢ νὰ τροποποιήσῃ τι· περιώριζε τὸ δικαίωμα διὰ τὴν διάρκειαν τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι ἐξελέγησαν ἀποκλειστικῶς ὡς ὅλοι ὑμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι τουτέστι τοῦ Λαοῦ. Οὐδένα στρατὸν ἐξεπροσώπησαν, οὐδὲ ἐξέφεραν ἐνταῦθα γνώμας αἱ ὁποῖαι οὐδὲ πόρρωθεν εἶναι δυνατὸν νὰ νομίσῃ τις ὅτι εἶναι ἰδέαι μεταφερόμεναι ἐκ τῶν στρατώνων, ἐκ τοῦ στρατεύματος. Ὅπως οἱοσδήποτε ἄλλος πληρεξούσιος εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ καταλάβῃ τὸ βῆμα τοῦτο καὶ νὰ ὁμιλήσῃ ἐν ὀνόματι τοῦ Λαοῦ, τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἶχον καὶ οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι, πεπροικισμένοι διὰ τῶν αὐτῶν προσόντων, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ.

§131Δ. ΛΕΟΝΑΡΔΟΣ. Καὶ κάτι παραπάνω.

§132Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἕκαστος ἐκ τῶν στρατιωτικῶν πληρεξουσίων δὲν ἦλθεν ἐνταῦθα οὔτε συνοδευόμενος ἀπὸ λόγχας καθ’ ὁδὸν οὔτε ἀπὸ τὰς μονάδας τὰς ὁποίας συνεπείᾳ τοῦ βαθμοῦ του ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ διοικῇ, ἀλλ’ ἦλθε κατ’ ἄτομον κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ὅπως καὶ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν ἦλθεν. Ἀλλ’ ἐρρίφθη καὶ μία ἄλλη γνώμη. Ἔκαμε κακῶς ἡ Ἐπανάστασις, λέγουσι. Δὲν θὰ τὸ συζητήσωμεν, Κύριοι. Ἀφοῦ ἔκαμε κακῶς ἡ Ἐπανάστασις, εἶναι καιρὸς νὰ τὸ ἐπανορθώσωμεν καὶ ἀπὸ τώρα. Δὲν θὰ εἶχον, σᾶς βεβαιῶ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, καμμίαν ἀντίρρησιν. Ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις εἶναι ἐλευθέρα τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ διὰ τοῦ νέου συντάγματος νὰ τὰ λάβῃ καὶ ἀπὸ τοῦδε, ἀλλὰ θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Μὲ τί δικαίωμα ἡ Συνέλευσις θὰ ἐστέρει τὰς ἐπαρχίας ἢ τοὺς νομούς, τοὺς ὁποίους οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι ἀντιπροσωπεύουν, τοῦ νομίμου αὐτῶν ἀντιπροσώπου;

§133Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προετάθη τοιαύτη γνώμη.

§134Β. ΚΑΡΑΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ. Ἐξεφράσθη, ἀξιότιμε κύριε συνάδελφε, τοιαύτη γνώμη καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἄλλως τε ἀπαντῶ. Λέγω δὲ ὅτι, ἂν ἡ Συνέλευσις τὸ ἀποφασίσῃ εἴτε μεταγενεστέρως ποτὲ εἴτε τώρα, δὲν ἔχομεν ἡμεῖς καμμίαν ἀντίρρησιν, ἀλλὰ φρονῶ ὅτι θὰ εὑρίσκεσθε εἰς σύγκρουσιν πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἐστερεῖτε ὡρισμένας ἐπαρχίας ἢ νομοὺς τῶν νομίμων ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ μεταγενέστερον ζήτημα ἂν οἱ στρατιωτικοὶ πρέπει νὰ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐκλέγεσθαι ἢ καὶ τοῦ ἐκλέγειν—ὅπως ἠθέλησε νὰ τοὺς στερήσῃ καὶ τοῦ δικαιώματος τούτου ἄλλος συνάδελφος ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος—τοῦτο φυσικὰ ἀποτελεῖ ζήτημα μεταγενεστέρων σκέψεων κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νέου συντάγματος τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας. Καὶ ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐκλέγεσθαι εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη ὅλων ἡμῶν ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ στρατιωτικὸν ἐπάγγελμα. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦδε ἂν ἡ Συνέλευσις προυτίθετο νὰ λάβῃ παρομοίαν ἀπόφασιν, εἶπον ὅτι, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, δὲν θὰ εἴχομεν καμμίαν ἀντίρρησιν καὶ εἴμεθα ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ εἴχομεν οὐδὲν νὰ προσθέσωμεν τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἦτο μέτρον τῆς Συνελεύσεως τὸ ὁποῖον θὰ ἀφεώρα ἡμᾶς. Ἀγορεύσεις τοιαῦται, κύριοι πληρεξούσιοι, καὶ λόγοι ἢ ὑπαινιγμοὶ παρόμοιοι πρὸς ὅσους ἐλέχθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σήμερον ἀσφαλῶς τείνουσι, χωρὶς τοῦτο νὰ εἶναι βεβαίως ἐν τῇ προθέσει τῶν ἀγορευόντων, εἰς τὸ νὰ ἐνισχύσωσι μίαν ἐντύπωσιν, τῆς ὁποίας ἄλλοι μὲν κατήρξαντο, δυστυχῶς ὅμως ὁ φίλος ἡμῶν τύπος καὶ ἡμεῖς ἐνταῦθα ἐπρόκειτο νὰ συνεχίσωμεν. Ὁλόκληρος ἡ τέως βασιλόφρων μερίς, ὁ τέως βασιλόφρων τύπος, κατηγόρει τὴν Δημοκρατίαν ὡς στρατοκρατουμένην. Τί ἄλλο ἐπιχείρημα μεῖζον τούτου θὰ ἔχωσι νὰ εἴπωσιν ἐκεῖνοι παρ’ ὅτι αὐτοὶ οὗτοι οἱ δημοκρατικοί, αὐτὸς οὗτος ὁ δημοκρατικὸς τύπος, αὐτὴ αὕτη ἡ Δημοκρατικὴ Συνέλευσις διά τινων μελῶν της ἐξέφεραν τὸν φόβον μήπως ἡ Συνέλευσις ὡς εἶναι συγκεκροτημένη ἔχει χαρακτῆρα στρατοκρατικόν; Ἀλλὰ θὰ ἤθελον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ σᾶς ἐρωτήσω: Ποῦ εἴδετε ἐκδηλούμενον τὸν στρατοκρατικὸν χαρακτῆρα ὄχι μόνον ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ, ὄχι μόνον κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἐντὸς τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους μέχρι σήμερον; Ὑπῆρξε στρατοκρατικὸς ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἢ ὑπῆρξε διαρκὴς ἀμύντωρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου; Θὰ ἤθελον νὰ ἐρωτήσω: Ποῖοι ἦσαν ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν διαρκῶς ἐπὶ κεφαλῆς τῆς διεκδικήσεως τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν; Ὅλαι αἱ Ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν διὰ τὴν διεκδίκησιν τῶν ἱερῶν δικαιωμάτων τοῦ Λαοῦ, θὰ σᾶς ἐρωτήσω μήπως διεξήχθησαν διὰ τοῦ Λαοῦ ἢ μήπως πολιτευόμενοι ἐτέθησαν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς κινήσεως; (Χειροκροτήματα). Ἀναντιρρήτως ἡ ἱστορία τοῦ μέλλοντος θὰ ἐπιρρίψῃ βαρεῖαν τὴν μομφὴν εἰς μέγα μέρος τοῦ πολιτικοῦ κόσμου τῆς Ἑλλάδος ὅτι εἰς στιγμὰς ἐπικινδύνους, εἰς στιγμὰς καθ’ ἃς ἠγωνίζετο διὰ τὰς ἐλευθερίας τοῦ Ἔθνους, ὁ δὲ μοναρχισμὸς ὤθει τὸ Ἔθνος εἰς τὴν καταστροφὴν ὁ ἀγὼν καὶ τῆς διεκδικήσεως τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ λαοῦ ἐγκατελείφθη ἀπὸ τοὺς πολιτικούς. Καὶ δὲν ἐνθυμεῖσθε κατὰ τὴν περίοδον τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς, ὅταν ὁ Κωνσταντινισμὸς ἐκυριάρχει καὶ ἐπρόδιδε καὶ κατεπάτει τὰς λαϊκὰς ἐλευθερίας, ποῦ ἐστράφησαν τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου; Σᾶς ἐρωτῶ: Ἐστράφησαν πρὸς τοὺς πολιτικούς; Δυστυχῶς ὄχι, πλὴν ἐλαχίστων, πλὴν μιᾶς τιμητικῆς ἐξαιρέσεως Ποῦ ἀλλοῦ ἐστράφησαν τὰ βλέμματα τοῦ λαοῦ παρὰ πρὸς τὸν Στρατόν; Στρατὸς πρὸς τὸν ὁποῖον στρέφει τὰ βλέμματα ὁ λαὸς πρὸς διεκδίκησιν τῶν πολιτικῶν του ἐλευθεριῶν εἶναι Στρατὸς στρατοκρατικὸς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοῦ μιλιταρισμοῦ, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θέλουσί τινες νὰ ἐννοήσουν αὐτόν; Καὶ Στρατός, κύριοι, εἶναι τὰ στελέχη. Μία ἐκδήλωσις στρατοκρατικὴ ὑπῆρξεν ὄντως, ἀξιότιμοι κ. πληρεξούσιοι, καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν πολιτικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἡ ἐκδήλωσις ἡ στρατοκρατικὴ εἶναι πρὸς τιμὴν τοῦ πολιτικοῦ καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ τούτου κόσμου ὅτι δὲν ἐξεδηλώθη ἐντεῦθεν, δὲν ἐξεδηλώθη ἐκ τῆς πολιτικῆς ταύτης μερίδος. Στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις ὑπῆρξε μόνον τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ τὸ λέγομεν πρὸς τιμὴν τόσον τῆς πολιτικῆς ταύτης μερίδος ὅσον καὶ τῶν στελεχῶν τῶν σημερινῶν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε μέτοχος, ὅτι δὲν ἠννόησεν, ὅτι ἀπέστρεψε τὸ ὄμμα καὶ ὅτι τοὐναντίον κατέστειλε τὸ στασιαστικὸν κίνημα τοῦ παρελθόντος ἔτους. Διότι, ὡς εἶπον, τὸ στασιαστικὸν ἐκεῖνο κίνημα ὑπῆρξεν ἡ πρώτη, ἡ μοναδικὴ ἐκδήλωσις στρατοκρατικοῦ πνεύματος διὰ τὸν λόγον ὅτι, ὡς ἀπεδείχθη, δὲν εὑρίσκετο ποσῶς ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ λαϊκὸν φρόνημα. Ὅλαι αἱ στρατιωτικαὶ Ἐπαναστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀνεπήδησαν ἐκ τῆς μερίδος ταύτης, ὑπῆρξαν οὐσιαστικῶς Ἐπαναστάσεις λαϊκαί, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἐτάχθη διαρκῶς ὁ Στρατός. Μήπως, κ. πληρεξούσιοι, ἐθεωρήθη ἡ Συνέλευσις αὕτη ἢ ὡρισμένα μέλη τῆς Συνελεύσεως ταύτης στρατοκρατικὰ διότι ἐλέχθησαν τοιαῦται φράσεις ἢ τοιοῦτον προεβλήθη ἐντεῦθεν πνεῦμα; Θὰ σᾶς εἴπω πολλὰ λεχθέντα παρ’ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι εὐτυχῶς δι’ ἐκείνους ἔχουσι τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ θεωρῶνται στρατοκράται. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ἐὰν ἐγὼ εἶχον τὸ τόλμημα νὰ σᾶς εἴπω τὰς φράσεις ταύτας τὰς ὁποίας εἶπε πολὺ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος κατὰ τὴν ἀπάντησίν του εἰς τὰς προγραμματικὰς δηλώσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τῶν σχέσεων τῆς Πολιτείας πρὸς τὸν Στρατὸν ἐρωτῶ: Ποίας ὑποδοχῆς θὰ ἐτύγχανον οἱ λόγοι οὗτοι, ἐὰν οἱ λόγοι οὗτοι ἠκούοντο ἐξ ἐμοῦ ἢ ἄλλου τινὸς στρατιωτικοῦ συναδέλφου; Ἐπὶ πλέον ἤθελον νὰ σᾶς ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς: Μήπως μετὰ τὸν σχηματισμὸν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀνεγνώσατε ὡρισμένην ἀρθρογραφίαν τοῦ τέως βασιλόφρονος τύπου; Μήπως ἀνεγνώσατε κάποια ἄρθρα γραφέντα ὑπὸ τοῦ στρατοκράτου ἴσως καὶ αὐτοῦ κ. Βαμβέτσου; Εἰς τὰ ἄρθρα αὐτὰ θὰ ἀνεγινώσκετε τὸ χιλιοστὸν τῶν ὅσα ἡμεῖς εἴπομεν. Τί εἴπομεν, κύριοι, ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς στρατοκρατικὴ ἐκδήλωσις; Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος ὅτι ἀναντιρρήτως ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της τὸ πνεῦμα τοῦ Στρατοῦ εἰς τὸν διακανονισμὸν τοῦ πολιτειακοῦ ζητήματος, διότι ἀποτελεῖ ἕνα σπουδαῖον παράγοντα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀναμφισβητήτως πρέπει νὰ ὑπολογίζῃ. Καὶ ἔφερε μάλιστα καὶ παράδειγμα ἐκ τῆς Γαλλικῆς Ἐπαναστάσεως ὅτι μετὰ τὸ 1871 καὶ εἰς στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον νὰ ἐπαναφέρωσιν ἕνα ὡρισμένον μονάρχην ἠρωτήθη ὁ Στρατὸς καὶ ἐπειδὴ ὁ Στρατὸς ἀπέρριψεν ὡρισμένας λεπτομερείας ὁ μονάρχης ἐκεῖνος δὲν ἐγένετο δεκτός. Ὁ δὲ κ. Βαμβέτσος ἀνῆκεν εἰς τὸ τέως βασιλόφρον κόμμα, ἔγραφε καὶ εἰς δημοκρατικὴν ἐφημερίδα, τὸ «Ἐλεύθερον Βῆμα», ἀλλὰ κατόπιν καὶ εἰς ἑτέραν βασιλόφρονα, τὴν «Καθημερινήν», καὶ ἐτόνισε πολὺ περισσότερον καὶ εἶπεν ὅτι, καὶ ἂν τὰ 60% τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θελήσουν τὸν Γεώργιον, ὁ Γεώργιος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθῃ, διότι δὲν τὸν θέλει ὁ Στρατός. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ: Ποίας ὑποδοχῆς θὰ ἐτυγχάνομεν, ἂν ἐλέγομεν ἡμεῖς τοῦτο; Ἀσφαλῶς θὰ ἐλέγομεν καὶ ἡμεῖς τὸ ἴδιον, ἀλλ’ ἐπηρεασμένοι ἀπὸ τὸ πνεῦμα αὐτὸ τῆς στρατοκρατίας, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ἐπέρριπτον ἐσιωπήσαμεν. Εὐτυχῶς ὑπῆρξαν μερικοὶ συνάδελφοι ἔχοντες τὸ εὐτύχημα νὰ μὴ φέρουν ἐπὶ τῶν ὤμων των τὸ βάρος τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπαγγέλματος, οἱ ὁποῖοι ἠδυνήθησαν νὰ τὰ εἴπουν περισσότερον ἐλευθέρως ἀπὸ ἡμᾶς. Εἶπον, κύριοι, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν οὐδεμίαν ἀντίρρησιν νὰ θεσπισθῇ, ἂν θέλητε, ἀπὸ τώρα, εἶναι εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Συνελεύσεως νὰ παραιτηθοῦν οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι. Ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως ταύτης οὐδεμία ἀντίρρησις θὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους μας. Ἀλλὰ θὰ εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ἓν δικαίωμα καὶ τὸ δικαίωμα αὐτὸ θὰ τὸ ἐνασκήσωμεν προσεχῶς, προσεχέστατα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Θὰ θελήσωμεν ὄχι μόνον εἰς τὸ σύνταγμα τὸ μέλλον ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν παροῦσαν, ὅπως φύγουν ἐκ τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς ὄχι μόνον οἱ στρατιωτικοὶ πληρεξούσιοι ἀλλὰ καὶ οἱ ἄμαχοι οἱ μὴ παρασχόντες οὐδὲ ῥανίδα τοῦ αἵματός των ὑπὲρ τῆς Πατρίδος (χειροκροτήματα).

§135Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐφωτίσθη ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν σημεῖον ἀσαφές· συνεπῶς νὰ μὴ σταλῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§137Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Δὲν ἤμην διατεθειμένος νὰ λάβω τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις θὰ εἰσῆγε πρὸς συζήτησιν τὸ περίφημον προσφυγικὸν ζήτημα. Προκειμένου ὅμως περὶ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἐντιμοτάτους ἀξιωματικοὺς αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ καθῆκον ὅπως δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὅτι πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν ὁλόκληρον τὴν ζωήν των εἰς τὸ στράτευμα, πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐχάλκευσαν ἐθνικῶς τὴν ψυχὴν τοῦ Στρατοῦ, πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀνεχαίτισαν τὸν κίνδυνον ὁ ὁποῖος ἠπείλησεν ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, πρὸς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὴν ἐπηρμένην ὀφρὺν τοῦ Ἰσμὲτ τὴν κατεβίβασαν διὰ τοῦ Στρατοῦ τοῦ Ἕβρου, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ἐκφράσω ἀτέρμονα τὴν εὐγνωμοσύνη, ἐμοῦ καὶ τοῦ προσφυγικοῦ κόσμου.

§138Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸ νομοσχέδιον νὰ μὴ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν, ἄλλως νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον καὶ ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου τῶν ἐπὶ πτυχίῳ πανεπιστημιακῶν ἐξετάσεων κατὰ τὸ τρέχον πανεπιστημιακὸν ἔτος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κεφαλαίων καὶ καταθέσεων τῶν Τραπεζῶν, περὶ ἐλέγχου ἀνωνύμων ἑταιρειῶν κλπ.» Ὁ κ. Ροδόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§140Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν θὰ ἤμην κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἐὰν τοῦτο συνεδυάζετο καὶ μὲ ἄλλα συλλογικὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνεδεικνύοντο ὅτι θὰ ἠδύναντο νὰ ἐπιδράσουν ἐπὶ τοῦ διακανονισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἰδίᾳ ἐπὶ τῆς σχετικῆς παγιοποιήσεως τῆς τιμῆς αὐτοῦ, ὅπερ εἶναι τὸ κυρίως ἐνδιαφέρον τὴν διαρρύθμισιν τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ Τόπου θέμα. Ἐφόσον ὅμως τὸ ὅλον ζήτημα τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὴν ὅλην ἐθνικὴν οἰκονομίαν καὶ μὲ τὴν δημοσιονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Κράτους, δὲν ἔρχεται ἐνώπιον ἡμῶν διὰ συνόλου οἰκονομικῶν μέτρων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐμφανίσεως ἑνὸς μεμονωμένου μέτρου, ἔχω τὴν ἀντίληψιν ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος νὰ ὑποβληθῇ. Ἡ τοιαύτη πάλιν ἐπὶ τοῦ τόσῳ ἀκανθώδους τοῦ συναλλάγματος ζητήματος ἐνέργεια ἀποδεικνύει ὅτι δυστυχῶς συνεχίζομεν τὴν αὐτὴν ἐμπειρικὴν μέθοδον, τοῦ νὰ κτυπῶμεν τὰς ἐκδηλώσεις τῶν ἐξανθημάτων, νὰ πασαλείφωμεν μὲ προχείρους ἀλοιφὰς, τὰ σπυριά, ἐνῷ ἡ νόσος βόσκει εἰς τὸν ὀργανισμόν. Ἐννοῶ τὴν οἰκονομικὴν νόσον, ὑφ’ ἧς κατατρυχόμεθα, καὶ περὶ τῆς ῥιζικῆς θεραπείας τῆς ὁποίας διὰ τελείως ἐξυγιαστικῶν μέσων δὲν θέλομεν σοβαρῶς, μεθοδικῶς καὶ συστηματικῶς νὰ ἐργασθῶμεν, ἀλλ’ ἀμεθόδως καὶ ὅλως ἐμπειρικῶς ἀποπειρώμεθα νὰ καταστείλωμεν τὰς διαφόρους ἑκάστοτε αὐτῆς ἐκδηλώσεις, ὧν ἡ μὲν καταστολὴ ἀποτυγχάνει, αἱ δὲ νέαι ἐκδηλώσεις ἐκρήγνυνται ἑκάστοτε κακοηθέστεραι. Ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐξάγεται ὅτι ἡ ἀντίληψις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν Τραπεζιτικῶν ὀργανισμῶν, παραγνωρίζοντες τὴν ἀρχὴν καθ’ ἣν τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα δὲν εἶναι ἁπλῶς κερδοσκοπικαὶ ἐπιχειρήσεις, ἀλλ’ ἔχουν καὶ ἀνωτέρας τινὰς ὑποχρεώσεις νὰ ἐκπληροῦν ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ Τόπου, καὶ καθ’ ἣν ὀφείλουσι νὰ ἐξυπηρετῶσι καὶ γενικώτερά τινα συμφέροντα τῆς κοινωνίας εἰς ἀντιστάθμισμα τῶν προνομίων ὧν ἀπολαμβάνουν, ἐν τούτοις δὲν ὀκνοῦσι νὰ μετέρχωνται καὶ αὐτὰ τὴν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος κυβείαν ἢ ἄλλως ζωηρὰν καὶ ὑπὲρ τὸ ἐνδεικνυόμενον ὅριον κερδοσκοπίαν καὶ ἑπομένως ὅτι ἐνδείκνυται νὰ ληφθῶσι μέτρα περιοριστικὰ τῆς τοιαύτης τάσεως τῶν πρὸς κερδοσκοπίαν, μέτρα περισταλτικὰ τῆς κυβείας, ἐξασκουμένης ὑπ’ ἐκείνων τῶν ὀργανισμῶν οἱ ὁποῖοι ἔχουν προορισμὸν νὰ συντελοῦν εἰς τὴν καταστολὴν αὐτῆς. Εἶναι ἀληθές, καὶ τοῦτο θ’ ἀποτελέσῃ θέμα προσεχοῦς ἀπασχολήσεώς μας, ὅτι τὰ μεγάλα πιστωτικὰ ἱδρύματα ἀπορροφοῦν διὰ τῶν ταμιευτηρίων των τὰς οἰκονομίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἤτοι τὰ ἀποταμιεύματα τοῦ βιοπαλαιστικοῦ κόσμου’ εἶναι ἀληθὲς ὅτι καταθέσεις ὀγκώδεις καὶ ὑπὲρ πᾶν σύνηθες ὅριον ἔχουν συσσωρευθῆ εἰς τὰς Τραπέζας καὶ εἶναι ἀληθὲς ὅτι αἱ καταθέσεις αὗται, ὡς ἐν καιρῷ δι’ ἀριθμῶν ἐξηγμένων ἐκ τῶν καταστάσεών των θέλω ἀποδείξει καὶ θὰ ἀπορήσῃ ἡ Συνέλευσις, δὲν χρησιμοποιεῖται πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τῆς Χώρας, τὴν ἀνάγκην τῆς ὁποίας ὅλοι διακηρύττομεν, τῆς βιομηχανικῆς καὶ τῆς γεωργικῆς, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὰς τοῦ ἐμπορίου εὐλόγους ἀνάγκας ἔρχονται, ὅσον δεῖ καὶ ὅσον ἐνδείκνυται, ἀρωγοὶ αἱ Τράπεζαι. Οὐκ ὀλίγον δὲ τοῦτο συντελεῖ εἰς τὴν ἀκρίβιαν τοῦ βίου. Τὰ δὲ κεφάλαιά των προτιμῶσι νὰ μεταχειρίζωνται εἰς μείζονα τῆς ἐνδεικνυομένης ἀναλογίας εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος κερδοσκοπίαν. Ἐφόσον λοιπὸν ὑπάρχει τοιαύτη ἀντίληψις παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅτι δηλαδὴ διάθεσις τῶν κεφαλαίων τῶν Τραπεζῶν δὲν γίνεται καταλλήλως πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς πίστεως, τῆς τε γεωργικῆς, βιομηχανικῆς καὶ ἐμπορικῆς, νομίζω ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον, πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου νὰ εἶχον προσαχθῇ πίνακες ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, οἱ ὁποῖοι νὰ διαφωτίσωσι τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν καταθέσεων τούτων αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν εἰς ἑκάστην τῶν Τραπεζῶν καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἔχει γίνει ἡ διάθεσις τῶν καταθέσεων τούτων, τῶν συγκεντρωμένων παρὰ ταῖς Τραπέζαις, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ ἂν ἡ χρησιμοποίησις τῶν καταθέσεων τούτων καὶ τῶν διαθεσιμοτήτων ἐν γένει τῶν Τραπεζῶν γίνεται κατὰ τὸ ἐπιστημονικῶς καὶ ἠθικῶς ἐνδεικνυόμενον μέτρον, τὸ ἀνταποκρινόμενον καὶ εἰς τὸν ἠθικὸν καὶ κοινωνικὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ὀφείλουν νὰ ἐξυπηρετοῦν, ἐκ παραλλήλου μὲ τὰ συμφέροντα τῶν μετόχων των αἱ Τράπεζαι. Ὑπάρχει οἰκονομικὴ ἀρχή, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἀποθέματα τῶν λαϊκῶν οἰκονομιῶν, τὰ ἀποταμιεύματα τῶν βιοπαλαιστικῶν τάξεων, ἐνδείκνυται νὰ διατίθενται εἰς λαϊκὰς ἀνάγκας, νὰ χρησιμοποιῶνται εἰς ἐξυπηρέτησιν σκοπῶν ἀνακουφίσεως καὶ βελτιώσεως τῶν συνθηκῶν τῆς ζωῆς τῶν χειροβιώτων. Βλέπομεν δὲ ἀντιθέτως ἐν Ἑλλάδι ὅτι τὰ ἀποθέματα τῶν λαϊκῶν οἰκονομιῶν, τὰ ὁποῖα ἐπιμόνως καὶ δελεαστικῶς ἀποστραγγίζονται ὑπὸ τῶν ταμιευτηρίων τῶν μεγάλων Τραπεζῶν, διατίθενται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν μεγάλων ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ἐπιχειρήσεων, καὶ ἐπὶ πλέον, μετὰ πολλῆς τόλμης, καὶ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν καὶ διευκόλυνσιν τῆς κερδοσκοπίας ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος καὶ τῶν ἐν τῷ χρηματιστηρίῳ ἐπὶ τῶν ἀξιῶν παιγνίων, ὡς τὰ ἐν ταῖς καταστάσεσι τῶν Τραπεζῶν σεβαστότατα κονδύλια προκαταβολῶν καὶ δανείων ἐπὶ ἐνεχύρῳ τίτλων δεικνύουσιν. Ἐν Γαλλίᾳ τὰ ταμιευτήρια εἶναι χωριστὰ ἀπὸ τὰς Τραπέζας, ἐνομοθετήθη δ’ ἐκεῖ εἰδικῶς διὰ τοῦ νόμου τῆς 29 Ἰουλίου 1916 καὶ ἄλλων προηγουμένων ὅτι μέχρι ποσοῦ 100.000.000 φράγκων ἐκ τῶν καταθέσεων τῶν ταμιευτηρίων θὰ διατίθενται διὰ τοῦ εἰδικοῦ πρὸς τοῦτο κεντρικοῦ ὀργανισμοῦ εἰς δάνεια ἐπὶ ἐλαφρῷ τόκῳ πρὸς τὰς Ἑταιρείας κατασκευῆς εὐθηνῶν κατοικιῶν, αἱ ὁποῖαι κατασκευάζονται ἐκ 2–5 δωματίων διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ τοὺς ὑπαλλήλους καὶ χειροβιώτους ἐν γένει, ἐπὶ τιμήματι 20–30,000 φράγκων πληρωτέων εἰς μηνιαίας χρεολυτικὰς δόσεις, οὕτως ὥστε πᾶς ἐργάτης ἢ βιοπαλαιστής, πληρώνων εὐθηνότατον ἐνοίκιον, γίνεται ἐντὸς δεκαπενταετίας κύριος μιᾶς εὐπρεποῦς, ὑγιεινῆς καὶ ἀνθρωπινῆς ἐν συνόλῳ κατοικίας. Ἐδῶ τὰ κεφάλαια τῶν μικρῶν οἰκονομιῶν ἀπορροφοῦνται ἀπὸ τὰς μεγάλας Τραπέζας καὶ χρησιμοποιοῦνται εἰς τὰς μεγάλας ἐπιχειρήσεις, αἱ δὲ λαϊκαὶ ἀνάγκαι δὲν ἔχουσιν εἴσοδον καὶ ἀκρόασιν ἀπὸ τὸν Τραπεζιτικὸν Μανδαρινισμόν. Καὶ ἐκ τῆς παρεκβάσεως ταύτης, οὐχὶ ἀσχέτου πρὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ κύριον θέμα, καὶ συγκεκριμένως εἰς τὸ φλέγον ζήτημα τῆς σταθεροποιήσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἡ ὅλη οἰκονομικὴ ζωὴ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας, διότι καὶ τὸ Κράτος δὲν δύναται ἀπὸ δημοσιονομικῆς ἀπόψεως νὰ τακτοποιήσῃ τὴν πολιτικήν του, ἐφόσον ἀσταθεῖ σημαντικῶς τὸ συνάλλαγμα καὶ τὰ ζητήματα τὰ κοινωνικά, ὡς τὸ ἐργατικὸν καὶ τὸ τῆς ἀκριβίας τοῦ βίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τακτοποιηθῶσιν, ἐξ οὗ καὶ αἱ ἀπεργίαι καὶ ἐν γένει ὅλα ἐκεῖνα τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα φέρουσιν ἀναστάτωσιν εἰς τὸν οἰκονομικὸν ὀργανισμόν μας. Ἐφόσον, ἐπαναλαμβάνω, ἡ σταθεροποίησις τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ χαρτίνου νομίσματός μας δὲν ἐπιτυγχάνεται, εἶναι ματαιοπονία νὰ ἀπασχολώμεθα μὲ τὸ ἓν ζήτημα σήμερον καὶ μὲ τὸ ἄλλο αὔριον μεμονωμένως, ἀσυνδέτως καὶ μονομερῶς, τῶν ὁποίων ἡ τοιαύτη κομματιαστὴ ἀνακίνησις περιπλέκει τὴν κατάστασιν ἀντὶ νὰ τὴν λύσῃ. Τὰ οἰκονομικὰ προβλήματα εἶναι ἀλληλένδετα, ἀποτελοῦσιν ἓν μπλόκ, δὲν χωρίζονται. Χωρὶς ὁλοκληρωτικὸν σύστημα, χωρὶς ἑνιαῖον πολιτικὸν πρόγραμμα οἰκονομικῆς διαρρυθμίσεως ἐν συνόλῳ, τίποτε, ἀπολύτως τίποτε, δὲν γίνεται. Δι’ αὐτὸ μὴ θέλων νὰ ἐπιμείνω εἰς ματαίαν ἐπὶ λεπτομερειῶν συζήτησιν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§141Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται νὰ διευκρινισθῇ ἓν πρᾶγμα. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐκηρύχθη κατεπεῖγον καὶ σήμερον συζητεῖται κατ’ ἀρχήν;

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§143Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν θὰ ἀποφασισθῇ ἂν θὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§144Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι τὸ μέτρον ὡς εἰσάγεται μονομερῶς εἶναι ἐπικίνδυνον. Ἔχω τὴν ἰδέαν ὅτι τοιαῦτα μέτρα πρέπει σοβαρώτατα νὰ συζητῶνται· δὲν εἶναι μέτρον τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται νὰ ψηφισθῇ ἐξ ὑφαρπαγῆς.

§145Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Διατί ὁμιλεῖται περὶ ὑφαρπαγῆς; Τὸ νομοσχέδιον συζητεῖται κανονικῶς κατ’ ἀρχήν. Ἐὰν ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός, μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν συζήτησιν θὰ ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§146Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐζήτησε νὰ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν.

§147Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ πρᾶγμα ἔγινεν ὡς ἑξῆς: Ὅταν διὰ πρώτην φορὰν εἰσηγούμην τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀντελήφθην ὅτι ἡ Συνέλευσις θὰ ἦτο διατεθειμένη νὰ κηρύξῃ τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον καὶ ἐδήλωσα τότε ὅτι τὸ ἐθεώρουν κατεπεῖγον. Ἀνεγράφη εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν καὶ τότε ἐζήτησα νὰ ψηφισθῇ ἐκ μέρους τῆς Συνελεύσεως κατ’ ἀρχὴν καὶ εἶτα νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς τῆς ἡμέρας. Εἷς τῶν κυρίων πληρεξουσίων ὑπέβαλεν ἀντίρρησιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἀνεγράφη κατὰ σειρὰν πολὺ κάτω τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως καὶ δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του ὅτι θὰ συνεζητεῖτο, ἐνῷ ἐσκόπει νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Τί συνέβη κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ, σᾶς ἀνακοινῶ ὅμως ὅτι ἡ κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ συνεζήτησεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου σήμερον τὸ ἀπόγευμα καὶ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν Νομοθετικῆς Ἐργασίας ἐζητήθη ἡ πρόταξις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ταυτοχρόνως νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἀλλ’ ἡ πρότασις αὐτὴ δὲν ἐγένετο δεκτὴ ἐν τῷ συνόλῳ της· φαίνεται ὅμως ὅτι ἡ ἁρμοδία Ἐπιτροπή, παραπεμφθέντος εἰς αὐτὴν παρὰ τοῦ γραφείου τοῦ νομοσχεδίου, ἐπελήφθη αὐτεπαγγέλτως τῆς μελέτης αὐτοῦ χωρὶς νὰ παραπεμφθῇ εἰς αὐτὴν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§149Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν σπεύδει καθόλου. Πραγματικῶς ὁ κ. συνάδελφος ἐζήτησε νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπενέβην καὶ εἶπον ὅτι κατ’ ἀπόφασιν ληφθεῖσαν ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, ἐπεθύμουν κανὲν νομοσχέδιον ἄνευ ἐξαιρετικῆς ἀνάγκης νὰ μὴ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§150Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον θὰ ἐκέρδιζε περισσότερον ἐκ τῆς συζητήσεως.

§151Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ἐμποδίζει τὴν συζήτησιν. Ἐὰν θέλητε νὰ διεξαχθῇ κανονικώτερον ἡ συζήτησις, ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ διεξαχθῇ κατ’ ἀρχήν. Καὶ ἂν ἴδωμεν ὅτι ὑπάρχουν μεγάλα ζητήματα τὰ ὁποῖα θίγονται ἢ λεπτομέρειαι αἱ ὁποῖαι χρήζουσι μελέτης, νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ἐμπορίου, συμπληρουμένην καὶ δι’ ἄλλων πληρεξουσίων.

§152Γ. ΚΑΦΑΝΤΑΡΗΣ. Δὲν διαφέρει ἡ συζήτησις κατ’ ἀρχὴν ἀπὸ τὴν συζήτησιν εἰς τὰς λεπτομερείας· τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ λεχθῇ εἶναι ὅτι θὰ ἦτο ὀρθόν, ἀντὶ νὰ παραπεμφθῇ μετὰ τὴν κατ’ ἀρχὴν ἀνάγνωσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, νὰ παραπεμφθῇ προηγουμένως.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι πληρεξούσιοι παρακαλοῦνται νὰ καθίσουν.

§154Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἡ Κυβέρνησις δὲν σκέπτεται νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐξ ὑφαρπαγῆς, ἔχω νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον ἐκ Τυρνάβου καὶ σήμερον, ἀπ’ ἐναντίας μάλιστα καὶ εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν καὶ εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις ἐδείχθη πρόθυμος ὅπως τὸ νομοσχέδιον παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν. Δὲν πρόκειται περὶ νομοσχεδίου διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὁποίου θὰ ἀπαιτηθοῦν πολλὰ στοιχεῖα. Πρόκειται περὶ δύο ἄρθρων καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη διὰ τὸ ζήτημα τοῦ δευτέρου ἄρθρου νὰ ὑπάρχουν ἐκ τῶν προτέρων γνωστὰ τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ ἀπαγορευθῇ εἰς τὰς Τραπέζας νὰ μετατρέπουν τὰς καταθέσεις εἰς ξένον συνάλλαγμα, διότι, εἴτε τὸ πράττουν εἴτε δὲν τὸ πράττουν, αὐτὸ εἶναι ἀδιάφορον. Ἡ γνώμη μου λοιπόν, καὶ αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ὅτι ἡ περισυλλογὴ τῶν στοιχείων τοῦτο μόνον θὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὴν παράλυσιν τοῦ ζητήματος.

§155Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν πρόθεσιν παρελκύσεως. Ἡ πρόθεσίς μου εἶναι νὰ συμβάλω, νὰ συνεισφέρω πᾶν ὅ,τι δύναμαι, μὲ ἀπολύτως ἀντικειμενικὴν ἀντίληψιν, πρὸς διευκόλυνσιν τοῦ ἔργου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν ὁπωσδήποτε διαρρύθμισιν τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος, διὰ τὴν κατὰ τὸ δυνατόν, ἂν ὄχι ἄμεσον θεραπείαν, πάντως ὅμως διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ὑγείας τοῦ νομίσματός μας. Κολακεύομαι δὲ νὰ πιστεύω ὅτι ἡ εἰς τὸ θέμα τοῦτο συμβολή μου δύναται νὰ εἶναι κατά τι χρήσιμος. Ἐγὼ ὑπέδειξα ἁπλῶς τί θεωρῶ συντελεστικώτερον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἂν ὅμως ἡ Κυβέρνησις προτιμᾷ ν’ ἀκολουθήσῃ αὐτὴν τὴν πολιτικήν, τῶν μεμονωμένων μέτρων καὶ ἀλυσιτελῶν, δικαίωμά της.

§156Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Συνεχίσατε, κ. Ροδόπουλε.

§157Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἔννοια τῶν μέχρι τοῦδε ὑπ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντων εἶναι ἡ ἑξῆς: ὅτι τοιαῦτα νομοθετικὰ μέτρα, οἷον τὸ προκείμενον, δὲν εἶναι συμφέρον καὶ συντελεστικὸν εἰς τὸν σκοπόν των νὰ συζητῶνται κατ’ ἀρχήν, καὶ κατόπιν νὰ παραπέμπωνται εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς διὰ τυπικὴν ἔγκρισιν. Ἐννοῶ νὰ ἐπεξεργάζωνται προηγουμένως ὑπὸ Ἐπιτροπῶν ἐργαζομένων οὐσιαστικῶς, ἐξονυχιζουσῶν τὰς διατάξεις των καὶ βελτιουσῶν αὐτά. Ἀπεδείχθη διὰ μακρᾶς πείρας ὅτι διὰ τῶν συζητήσεων τῆς αἰθούσης δὲν γίνεται τίποτε σχετικῶς μὲ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων.

§158Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐτελείωσε, κ. συνάδελφε.

§159Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐτελείωσε; Λοιπὸν ὁ σκοπός μου εἶναι ὁ ἑξῆς: Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παρεπέμπετο εἰς τὴν εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν τῆς Συνελεύσεως, εἰς ἣν νὰ μετάσχουν καὶ εἰδικοὶ ἐπὶ τοῦ θέματος, ἔχοντες ὅλα ἐκεῖνα τὰ στοιχεῖα δι’ ὧν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ κἄτι τι τελειότερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον, τὸ νομοσχέδιον θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνταποκριθῇ πληρέστερον εἰς τὴν ἀνάγκην ἥτις τὸ προεκάλεσεν, εἰς τὸν σκοπὸν τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἣν ἀνάγκην ἐγὼ συμμερίζομαι, καὶ ἐπαινῶ τὴν πρόθεσίν της ὡς τοιαύτην. Καὶ ἐγὼ ἔγραψα ἐπανειλημμένα ἄρθρα ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, αἰσθάνομαι δὲ ὅλην τὴν ἀνάγκην μέτρων τινῶν σχετικῶν. Δὲν δυνάμεθα ὅμως μὲ ἡμιτελῆ μέτρα καὶ μεμονωμένα νὰ πεισθῶμεν ὅτι τὸ οἰκονομικόν μας πρόβλημα εἰσέρχεται εἰς ὁδὸν διευθετήσεως. Θέλομεν σειρὰν μέτρων οἰκονομικῶν, σύνολον οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὰ ὁποῖα νὰ συναρμονίζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἐλπίζῃ τις ὅτι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ παγίωσις τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἐφόσον λαμβάνομεν μεμονωμένα μέτρα καὶ δὴ μέτρα ὧν ἡ ἐφαρμογὴ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων καταδικασμένη εἰς ἀποτυχίαν, θὰ σᾶς ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπεν εἷς Ἄγγλος δημοσιολόγος ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου: «Δὲν ὑπάρχει μεγαλυτέρα συμφορὰ δι’ ἕνα τόπον ἀπὸ τὸ νὰ ψηφίζωνται νόμοι τοὺς ὁποίους δὲν ἔχει τὴν ἠθικὴν ἢ ὑλικὴν δύναμιν τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλῃ καὶ ἐφαρμόσῃ». Ἡμεῖς ἔχομεν ἀπὸ τοῦ 1918 μέχρι σήμερον ψηφίσει σωρείαν ὅλην νόμων ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, δι’ ὧν ἔχουσιν ἐπιβληθῆ περιορισμοὶ ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας καὶ ἐπὶ τῆς κερδοσκοπικῆς διαπραγματεύσεως τοῦ συναλλάγματος, ἐξ ὧν οὐδεὶς ἐφηρμόσθη, οὐδεὶς ηὐδοκίμησεν. Ὅλη ἡ σχετικὴ νομοθεσία ἐχρεωκόπησεν, ὅλοι οἱ ψηφισθέντες νόμοι ἐγκατελείφθησαν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπεδίωξαν τὴν ψήφισιν αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν εἶχον τὸ σθένος ν’ ἀντισταθῶσιν εἰς τὴν πίεσιν τῶν παραγόντων ἐκείνων ὧν τὰ συμφέροντα ἐβλάπτοντο ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς των. Καὶ φοβοῦμαι πολὺ ὅτι καὶ ὁ φίλος μου κ. Μητσοτάκης θὰ ἐγκαταλείψῃ ἔκθετον τὸ ἀσθενικόν τοῦτο τέκνον του, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐφαρμογήν του. Μία μεγάλη ἀλήθεια ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, καὶ πρὸς ταύτην ἐφεξῆς νὰ προσαρμοσθῶμεν: «Μόνον ἂν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τοὺς νόμους τοὺς ὁποίους ψηφίζομεν θὰ τοὺς ἐφαρμόσωμεν, τότε καὶ μόνον, ἐν συναισθήσει ὅτι πραγματικῶς νομοθετοῦμεν, νὰ ψηφίζωμεν νόμους». Ἡ συμφορὰ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ὅτι ἐπὶ μακρὰ ἔτη ψηφίζομεν, ψηφίζομεν, ψηφίζομεν νόμους καὶ οὐδεὶς ἐφαρμόζεται. Κάθε Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος ἔρχεται εἰς τὴν ἐξουσίαν, νομίζει ὅτι, ἐὰν παρουσιάσῃ ἕνα ὁρμαθὸν νομοσχεδίων, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὁποίων οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, ἐξεπλήρωσε τὸ ἔργον του...

§160Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν;

§161Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Δενδρινέ, ἠξεύρω ἐγὼ ἀπὸ ποῦ θὰ ἀρχίσω καὶ ποῦ θὰ τελειώσω. Δὲν θὰ κανονίσω τὴν ἀγόρευσίν μου μὲ τὴν ἰδικήν σας διανοητικότητα, ἀλλὰ μὲ τὴν ἰδικήν μου.

§162Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Μὴ διακόπτετε, κ. συνάδελφε.

§163Α. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ. Μίαν ἐρώτησιν ἤθελον.

§164Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοθετεῖν εἶναι ἀφετηρία, δὲν εἶναι τέρμα. Ἡ πιστὴ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων καὶ ἡ ἀποτελεσματικότης των εἶναι, καὶ πρέπει νὰ εἶναι, σκοπὸς καὶ τέρμα Κυβερνήσεως καὶ νομοθετικῶν Σωμάτων. Ἐν προκειμένῳ ἂν γίνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἔχομεν καμμίαν πεποίθησιν ὅτι τὰ δι’ αὐτοῦ προτεινόμενα μέτρα θὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ θὰ φέρωσιν ἀποτέλεσμα; Ἐὰν ἔχωμεν δισταγμόν τινα περὶ τούτου, δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτον νόμον, διότι, ὡς καὶ ἀρχικῶς εἶπον, διὰ τῶν μέτρων αὐτῶν θίγεται ὁ ὀργανισμός, θίγεται ἡ λειτουργία καὶ ἡ μέχρι τοῦδε ἐπικρατήσασα ἀπόλυτος ἐλευθερία κινήσεως τῶν πιστωτικῶν ἱδρυμάτων. Πρόκειται περὶ ὅλως ἐξαιρετικῶν περιορισμῶν, ὧν θὰ εἶναι δύσκολος ἡ ἐφαρμογή. Ὅταν δὲ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, τότε θὰ ἴδωμεν ὅτι ἡ κύρωσις ἢ κατοχύρωσις τοῦ νομοθετήματος γίνεται διὰ τοιούτων καὶ τόσον ἀτελῶν μέτρων, τόσον ἀνεπιδέκτων ἐφαρμογῆς καὶ ἀνεπιτηδείων ὅπως φέρωσι τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, ὥστε τὸ νομοθέτημά σας εἶναι καταδικασμένον ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀποτύχῃ. Μὴ θέλετε λοιπὸν νὰ ἀφήσητε ἔκθετον εἰς τὴν τύχην του ἓν νομοθέτημα διὰ νὰ εἴπητε ὅτι ἀφήσατε καὶ σεῖς ἕνα νόμον ὁ ὁποῖος δὲν ἐφημίσθη καὶ διὰ τὸν ὁποῖον μόνον θὰ καυχᾶσθε ὅτι τὸν συνετάξατε, τὸν ὑπεβάλετε καὶ ἐψηφίσθη, ἀλλὰ δὲν ἔζησεν, ἀπέθανε χωρὶς νὰ ζήσῃ. Ἡμεῖς, κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦ συναλλάγματος τὸ μεταχειριζόμεθα ὡς ἐμπειρικοὶ ἰατροί. Βλέπομεν ὅτι ὑπάρχει συναλλαγματικὸς πυρετός, ἤτοι ὅτι ὑψώνεται ἡ θερμοκρασία τοῦ συναλλάγματος. Ἐμπρός, ἂς καταβιβάσωμεν τὴν θερμοκρασίαν μὲ ἀντιπυρίνην ἢ ἄλλα φάρμακα, τὰ ὁποῖα καταρρίπτουσι προσκαίρως τὸν πυρετόν, διὰ νὰ ἐπανέλθῃ βραδύτερον ἰσχυρότερος. Ἢ ἀντιθέτως, ἀντὶ τοῦ πυρετοῦ, ἂς μεταχειρισθῶμεν τὸν ἀκριβέστερον ὅρον. Ἔχομεν ὑποθερμίαν τοῦ νομίσματός μας, ἔχομεν κατάπτωσιν τῆς θερμοκρασίας, ἤτοι τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ χαρτίνου νομίσματός μας. Ἀφ’ ὅτου ὅλα τὰ Κράτη συνεπείᾳ τῶν ἀναγκῶν τοῦ πολέμου καὶ τῶν μεταπολεμικῶν περιστάσεων ἐξέδωκαν πληθώραν χαρτονομίσματος καὶ ἐξετοπίσθη ἡ βασιλεία τοῦ χρυσοῦ, ἀφ’ ὅτου κανὼν τῆς νομισματικῆς μονάδος (etalon) δὲν εἶναι πλέον ὁ χρυσὸς ἀλλὰ τὸ χαρτονόμισμα, σχεδὸν εἰς ὅλα τὰ Κράτη ἔχομεν μίαν κατάστασιν ἀνώμαλον ἀπὸ νομισματικῆς ἀπόψεως. Δὲν κανονίζει πλέον τὴν ἀγοραίαν τιμὴν τῶν πραγμάτων τὸ νόμισμα, ὅπερ δὲν ἔχει ἤδη ἐσωτερικὴν ἀξίαν (valeur intrinsèque) ἀλλ’ ἡ πίστις ἐπὶ τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον στηρίζεται μόνον εἰς ταύτην. Καὶ ἔχομεν τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀκόμη δὲν ἔχει καλῶς ἀντιληφθῇ ὁ κόσμος, ἢ μᾶλλον ἤργησε νὰ τὸ ἀντιληφθῇ. Τὸ χαρτονόμισμα μὴ στηριζόμενον ἐπὶ ἀντικρύσματος ἀποθέματος χρυσοῦ, ἢ ἐπὶ ἄλλης διαθέσεως τοιαύτης, ἡ ὁποία νὰ ἐξασφαλίζῃ τὴν πίστιν τοῦ κοινοῦ ἐπὶ τὴν ἀνταλλακτικήν του δύναμιν, ἀπώλεσε μέγα μέρος τῆς ἀγοραστικῆς του δυνάμεως. Ἔχομεν λοιπὸν ἀπώλειαν ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ χαρτονομίσματος. Σᾶς παρακαλῶ, κύριοι, νὰ προσέξητε εἰς αὐτό, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ἐπὶ τῆς ὁποίας πρέπει νὰ στηριχθῶμεν, ἂν θέλωμεν νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς σταθεροποίησιν τῶν τιμῶν τοῦ ἐξωτερικοῦ μας συναλλάγματος, ἥτις ἐξαρτᾶται καὶ οὐσιωδῶς ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ χαρτονομίσματός μας. Ἔχομεν λοιπὸν βεβαιωμένον ὅτι ἡ πληθωρικὴ κυκλοφορία χαρτονομίσματος, μὴ ἔχοντος ἀντίκρυσμα ἀσφαλείας, ἐπιφέρει ἀπώλειαν τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως αὐτοῦ. Αὐτὴ ἡ ἀπώλεια τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος δὲν εἶναι ἁπανταχοῦ ἐν τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ. Εἶναι ἄλλη εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἄλλη εἰς τὴν Γαλλίαν, ἄλλη εἰς τὴν Ἰταλίαν, ἀλλοία εἰς ἕκαστον Κράτος. Ἄλλοτε, ὅταν βάσις τῆς νομισματικῆς μονάδος, ἤτοι κανών (étalon), ἦτο ὁ χρυσός, τὸ écart, τὸ ὁποῖον ἐμεσολάβει εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν τοῦ συναλλάγματος μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν, ἦτο μικρόν· αἱ διαφοραὶ ἦσαν ἀσήμαντοι. Περιωρίζοντο δὲ σημαντικῶς ὑπὸ τοῦ νομισματικοῦ νόμου τοῦ gold point, ἤτοι τοῦ ὁρίου τοῦ χρυσοῦ. Ἐὰν δηλαδὴ εἴς τινα Χώραν τὸ écart, ἤτοι ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, φέρ’ εἰπεῖν μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἀγγλίας, ὑπερέβαινε τὴν δαπάνην τῆς μεταφορᾶς αὐτουσίου χρυσοῦ ἀπὸ τῆς μιᾶς Χώρας εἰς τὴν ἄλλην, ἐπειδὴ ἐπροτιμᾶτο ἡ μεταφορὰ χρυσοῦ, καθὸ ὀλιγώτερον δαπανηρά, ἀπὸ τὸ ποσὸν τῆς ἐπικαταλλαγῆς, τοῦτο κατ’ ἀνάγκην δὲν ἠδύνατο νὰ ὑψωθῇ πέρα τῆς δαπάνης τῆς μεταφορᾶς αὐτουσίου χρυσοῦ. Τώρα τὸ écart, ἡ διαφορὰ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, μεταξὺ ἑνὸς Κράτους καὶ ἑνὸς ἄλλου ποικίλλει τόσον πολύ, εἶναι τόσον μέγα, ὥστε καταντᾷ ἀφάνταστον. Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν λίραν σήμερον πρὸς 230 δραχμάς.

§165ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. 240 σήμερον, 250 αὔριον.

§166Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Γαλλία τὴν ἔχει 76–82, ἡ Γερμανία 13 δισεκατομμύρια μάρκα. Ἡ Ἰταλία ἔχει 98 λιρέττας τὴν Ἀγγλικὴν λίραν. Πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ ἔχωμεν σταθερὰν μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν ἀναλογίαν τιμῶν συναλλάγματος, ὅταν ἡ ἀγοραστικὴ δύναμις τοῦ νομίσματος ἑκάστου Κράτους, σχετικῶς μὲ τὴν ἀγοραστικὴν δύναμιν τοῦ νομίσματος ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἄλλων Κρατῶν, παίζει μίαν τρομερὰν διαφοράν, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὸν ἀναλογισμὸν τῶν τιμῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς parité μεταξὺ τοῦ συναλλάγματος τῶν διαφόρων Κρατῶν; Προέχει ἄρα τὸ ζήτημα τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ νομίσματός μας, ἤτοι τῆς τονώσεως τῆς ἀγοραστικῆς αὐτοῦ δυνάμεως. Ποία ὅμως ἐνδείκνυται ὑγιὴς πολιτικὴ πρὸς ἐξυγίασιν τοῦ νομίσματος; Πρῶτον ὅμως, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν οὐσιαστικὴν τόνωσιν, προέχει νὰ ἐργασθῶμεν ὅπως κατὰ τὸ δυνατὸν μέτρον παγιωθῇ ἡ ἀξία, ἤτοι ἡ ἀγοραστικὴ δύναμις, τοῦ ἐγχωρίου νομίσματος, κατόπιν δέ, δι’ ἄλλων βοηθητικῶν μέτρων, θέλει εὑρεθῆ ἡ ἀναλογία τῶν τιμῶν μεταξὺ τοῦ νομίσματός μας καὶ τῶν τιμῶν ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ ἡ σχετικὴ παγιοποίησις τῶν μεταξὺ αὐτῶν περιθωρίων. Σήμερον ποῖα εἶναι τὰ μέτρα ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ τονώσουν τὴν ἀγοραστικὴν δύναμιν τῆς δραχμῆς; Μία ὑγιής, συστηματικὴ καὶ μεθοδικὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους, ἐκ τῆς πίστεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ ἀγοραστικὴ δύναμις τῶν τραπεζογραμματίων. Διότι τὴν πίστιν τούτου, ὡς ὀφειλέτου τοῦ μεγίστου μέρους αὐτῶν, ἔχουσιν ὡς ἀντίκρυσμα αἱ κυκλοφοροῦσαι μᾶζαι τοῦ χαρτονομίσματος. Μὴ νομίζετε ὅτι οἱ παράγοντες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐκανόνιζον ἄλλοτε τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, δηλαδὴ ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις ἢ ἡ διαφορὰ τοῦ ἐμπορικοῦ ἰσοζυγίου (la balance le comptes exterieurs) μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν, παίζουσι τὸν ρόλον τὸν ὁποῖον ἔπαιζον ἄλλοτε. Αὐτοὶ ἤδη εἶναι ὅλως δευτερεύοντες παράγοντες. Μάλιστα· οἱ ἄλλοι πρωτεύοντες καὶ κύριοι καὶ σχεδὸν ἀποκλειστικοὶ παράγοντες τοῦ κανονισμοῦ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, μεταξὺ τῶν διαφόρων Χωρῶν, ἐξέπεσαν εἰς δευτερεύοντας παράγοντας. Τὴν πρώτην δὲ θέσιν κατέχει σήμερον ὁ παράγων τῆς πίστεως τοῦ νομίσματος ἑκάστου Κράτους, δηλαδὴ ὁ βαθμὸς τῆς ἀπωλείας τῆς ἀνταλλακτικῆς δυνάμεως τοῦ νομίσματος ἑκάστου Κράτους. Ἡ δὲ πίστις ἑκάστου Κράτους, ὡς τοῦ μεγαλυτέρου ὀφειλέτου τοῦ κυκλοφοροῦντος χαρτονομίσματος, εἶναι ὁ ἰσχυρότερος συντελεστὴς τῆς ἀγοραστικῆς του δυνάμεως. Ἐντεῦθεν δὲ ἡ ὀγκώδης καὶ κολοσσιαία διαφορὰ τῶν τιμῶν τοῦ συναλλάγματος μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν. Ἂν ἡμεῖς τώρα, ἐφαρμόζοντες ὑγιᾶ οἰκονομικὴν πολιτικήν, τείνωμεν εἰς τὸ νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν σημεῖον, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν παγιοποίησίν τινα τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ μας συναλλάγματος, δύναται νὰ ἔχῃ κανεὶς ἀντίρρησιν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα αὐτό; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλὰ πῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώκωμεν ὅπως φθάσωμεν εἰς σχετικὴν παγιοποίησιν τῶν τιμῶν τοῦ συναλλάγματος, πρὶν ἢ λάβωμεν μέτρα πρὸς παγιοποίησιν τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τῆς δραχμῆς μας; Τὰ μέτρα ταῦτα δέον νὰ εἶναι ῥιζικά. Καὶ πρῶτον καὶ κύριον τὸ τῆς κατὰ τὸ δυνατὸν μέτρον ἐν ἰσοζυγίῳ ἀποκαταστάσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, διὰ τῆς διαρρυθμίσεως τῆς φορολογίας καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς μεγάλων καὶ ῥιζικῶν οἰκονομιῶν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς προσεχῆ ἐλάττωσιν τῆς πληθωρικῆς κυκλοφορίας τοῦ χαρτονομίσματος. Ἀνάγκη τὰ οἰκονομικά μας νὰ διαρρυθμισθῶσιν οὕτως, ὥστε νὰ εὑρεθῶμεν ταχέως εἰς τὴν θέσιν νὰ ἀποσύρωμεν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν κατ’ ἔτος ποσὸν 200–30.000.000 δραχμῶν, ὥστε νὰ ἐλαττοῦται βαθμηδὸν ἡ κυκλοφορία, καὶ ἠρέμα καὶ μεθοδικῶς νὰ ἀποκαθίσταται τὸ κῦρος τῆς δραχμῆς. Πρὶν ὅμως λάβωμεν μέτρα ῥιζικῶν οἰκονομιῶν, τὰ ὁποῖα θὰ μᾶς ἐπιτρέψωσι νὰ διαθέσωμεν ἐκ τῶν ἐσόδων ἓν μέρος χαρτονομίσματος ὅπερ νὰ ἀποδίδηται εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀποσυρομένου ἴσου ποσοῦ χαρτονομίσματος ἐκ τῆς κυκλοφορίας, νομίζομεν ὅτι μὲ ἀποκλειστικῶς μεμονωμένα μέτρα περιστολῆς τῆς ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος κερδοσκοπίας ἢ τῆς κυβείας θὰ φέρωμεν κανὲν θετικὸν καὶ ἀσφαλὲς ἀποτέλεσμα; Δὲν ἀμφισβητῶ ὅτι ἡ κυβεία ἐκμεταλλεύεται τὴν ψυχολογικήν μας κατάστασιν, τὰς πολιτικὰς περιστάσεις, τὰς διαφόρους διαδόσεις κλπ., ὅτι ἡ κυβεία ἐν Ἑλλάδι παίζει περισσότερον ρόλον ἀπὸ κάθε ἄλλο Κράτος, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι Μεσημβρινὸς λαὸς καὶ εἶναι πολὺ ἐπιδεκτικὸς ἐπηρεασμοῦ ἀπὸ διαφόρου ἐντυπώσεις, ἀπὸ διαφόρους εἰδήσεις, καὶ ὅτι ἡ ψυχολογική του σύνθεσις εἶναι τοιαύτη ὥστε εὐκόλως νὰ καταλαμβάνηται ἢ ἀπὸ ἐνθουσιασμὸν ἢ ἀπὸ πανικὸν μετὰ τῆς αὐτῆς εὐκολίας, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρός μας τούτου, ἀμφοτεροβαρῶς πανικόβλητοι καθιστάμενοι πολλάκις, εἴτε πρὸς τὰ ἄνω εἴτε πρὸς τὰ κάτω, ἀκατάσχετοι φερόμεθα εἰς ὑψώσεις καὶ καταπτώσεις, ὥστε ὁτὲ μὲν τὸ συνάλλαγμα νὰ ἀνέρχηται εἰς τὰς 400 δραχμάς, ὁτὲ δὲ νὰ κατέρχηται ἀποτόμως εἰς τὰς 150 δραχμάς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδεὶς πραγματικὸς λόγος, διότι οἱ αὐτοὶ οὐσιώδεις παράγοντες ὑπάρχουσι, καὶ ὅταν ἡ λίρα κατέρχηται εἰς 150 δραχμὰς καὶ ὅταν ἀνυψοῦται εἰς 400 δραχμάς. Τρίβουν τὰ μάτια των οἱ Ἕλληνες, ὅταν τὸ συνάλλαγμα ὑψοῦται διατί ἀνέρχεται τόσον ἡ λίρα; καὶ σπεύδουν ὅλοι νὰ ἀγοράσουν διὰ νὰ καλυφθοῦν, καὶ ὅταν τὸν πρὸς τὰ ἄνω πανικὸν διαδεχθῇ ὁ πρὸς τὰ κάτω πανικός, τρέχουν καὶ συνωθοῦνται εἰς τὰς θυρίδας τῶν Τραπεζῶν, ποῖος νὰ πρωτοπωλήσῃ ὅ,τι ἔχει καὶ ὅ,τι δὲν ἔχει εἰς συνάλλαγμα καὶ ξένα νομίσματα. Τὸ δὲ χείριστον πάντων εἶναι ὅτι πολλάκις καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὰ μέσα νὰ παρεμβαίνῃ καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ ῥυθμίζῃ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος — καὶ εὐτυχῶς τελευταίως παρενέβη καὶ ἐπιδρᾷ εἰς δυνατὴν παγιοποίησιν κατὰ τρόπον ἐπωφελῆ —, πολλάκις καταλαμβάνεται καὶ τοῦτο ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας νὰ καταβιβάσῃ ἀντιφυσιολογικῶς καὶ βεβιασμένως τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, ὡς συνέβη ἐσχάτως, ὁπότε τόσαι ζημίαι προεκλήθησαν καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, καὶ τόσαι παρεξηγήσεις εἰς βάρος τῆς ἰδέας τοῦ Κράτους ἐγεννήθησαν. Ἀλλὰ τοιαύτη νομισματικὴ πολιτικὴ τοῦ Κράτους δὲν ἀποτελεῖ σώφρονα καὶ λελογισμένην ἐνέργειαν. Τὸ Κράτος δὲν εἶναι οὔτε haussier οὔτε buissier, δέον νὰ παίζῃ ρόλον μόνον ἀμερολήπτου ῥυθμιστοῦ, ἐντὸς τῶν φυσιολογικῶν ὁρίων τῆς ἐλευθέρας ἀγορᾶς. Ὅταν ἐγὼ ἄλλοτε, διαρκούσης τῆς Ἐπαναστάσεως, ἐκλήθην ἀπὸ τὸν τότε ἀρχηγὸν αὐτῆς, καὶ ἐζητήθη ἡ ἐπὶ τοῦ ζητήματος γνώμη μου, καὶ μοὶ προεβλήθη ἡ ἐρώτησις τί δύναται νὰ γίνῃ διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ νομίσματός μας, ἤτοι διὰ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ συναλλάγματος, ὑπέδειξα ὅτι τὸ μόνον μέτρον ὅπερ δέον νὰ ἐπιδιώξωμεν θὰ ἦτο τότε ἐκεῖνο ποὺ θὰ μᾶς ἐπέτρεπε νὰ τὸ σταθεροποιήσωμεν εἰς μίαν τιμήν· ἤτοι νὰ προσπαθήσωμεν διὰ σειρᾶς μέτρων, τὰ ὁποῖα τότε εἶχον ἐκθέσει εἰς τὴν Ἐφημερίδα «Ἐμπρός», νὰ ἀναστείλωμεν τὴν περαιτέρω ὑπερτίμησιν καὶ μόνον. Ὁ κ. Ἀρχηγὸς μοὶ λέγει ὅτι «ὅλοι θέλουν νὰ τὸ καταβιβάσωμεν καὶ ἐγὼ θέλω νὰ τὸ καταβιβάσω εἰς τὰς 150 δραχμάς». Τότε τῷ εἶπον ὅτι αὐτό, ἂν γίνῃ, θὰ εἶναι ὀλέθριον, διότι θὰ ἐπέλθῃ διατάραξις εἰς τὴν λειτουργίαν ὁλοκλήρου τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Χώρας. Καὶ ἡ Γεωργία καὶ τὸ Ἐμπόριον καὶ ἡ Βιομηχανία, ὅλοι οἱ κλάδοι τῆς οἰκονομικῆς ζωῆς τοῦ Τόπου, καὶ αὐτοὶ ἀκόμοι οἱ βιοπαλαισταὶ μικροεισοδηματίαι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἴδωσι τὰ εἰσοδήματά των ἀναβαίνοντα καὶ καταβαίνοντα, ἢ καταπίπτοντα ἀποτόμως, θὰ ὑποστῶσι κλονισμὸν καὶ θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη ἀνωμαλία καὶ τοιαῦται συμφοραί, ἀφοῦ μάλιστα ἀσφαλῶς μετὰ τὴν ἀπότομον πτῶσιν, θὰ ἐπέλθῃ πάλιν ἀπότομος ὕψωσις, ὥστε θὰ εἶναι δυστύχημα μία τοιαύτη πολιτική. Δυστυχῶς ἐπεκράτησαν ἄλλαι ἰδέαι· ἠκολουθήθη ἡ πολιτικὴ τῆς βεβιασμένης ἐκπτώσεως, ἥτις ἐπέφερε τὴν οἰκονομικὴν ἀναστάτωσιν, ἣν προεῖπον, καὶ ἔκτοτε ἡ περὶ τὸ νόμισμά μας κερδοσκοπία κατακυριεύσασα τὴν πόλιν τοῦ Περικλέους μαίνεται καὶ ὀργιάζει, δημιουργήσασα μεμολυσμένην κοινωνικὴν ἀτμόσφαιραν, ἡ ὁποία εἰς πολλὰς σκέψεις πρέπει νὰ μᾶς ἐμβάλῃ. Τὰ αὐτοκίνητα χαλοῦν τὸν κόσμον εἰς τὰ διάφορα πολυτελῆ καὶ ἄσεμνα κέντρα ἀκόσμων διασκεδάσεων, καὶ ἡ ὑπὸ τῶν χρηματιστῶν σπατάλη τῶν ἀκόπως συγκομιζομένων ὀγκωδῶν ἡμερησίως κερδῶν διαφθείρει τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Πληγή, σήμερον, κοινωνικὴ μεγάλη εἶναι ὁ ταχυπλουτισμός. Ἄλλοτε εἴχομεν τὸν νεοπλουτισμόν· σήμερον οἱ νεόπλουτοι εἶναι ἀγαθὰ στοιχεῖα ἀπέναντι τῆς διαφθορᾶς τῶν ταχυπλούτων. Ὁ εὔκολος πλοῦτος, ὁ ἀκόπως καὶ ταχέως ἀποκτώμενος πλοῦτος ὠθεῖ εἰς σπατάλην, εἰς ἔξοδα περιττὰ καὶ μάταια, εἰς ὑπέρογκον ἐπίδειξιν φορτικῆς πολυτελείας καὶ εἰς διαφθορὰν τῶν ἀδυνάτων χαρακτήρων τοῦ γυναικείου φύλου. Αὐτοὶ οἱ ὑπερπλουτήσαντες ταχύπλουτοι, ἀφειδῶς σκορπίζοντες τὸ χρῆμα καὶ πᾶν προϊόν εἰς μεγάλας τιμὰς σπεύδοντες νὰ προμηθεύωνται, κρυφὰ καὶ παρὰ πᾶσαν διατίμησιν, εἶναι οἱ τροφεῖς τῆς αἰσχροκερδείας. Καὶ θὰ ἔλεγον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐννόμου Τάξεως ὅτι ἀνάγκη νὰ κτίσῃ μεγάλας φυλακὰς διὰ νὰ περιορίσῃ ὅλους αὐτούς, οἱ ὁποῖοι σπαταλῶντες ἀλογίστως τὰ οὕτως εὐκόλως, εἰς βάρος μας, ἀποκτώμενα χρήματα ἀκριβαίνουσι τὸν βίον. Δὲν εἶμαι ἀπὸ καθολικῆς ἀπόψεως ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, ἤτοι τῆς θέσεως περιορισμῶν τινων εἰς τὴν λειτουργίαν τῶν Τραπεζῶν, βεβαίως δὲν εἶμαι ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ μέτρον τοῦτο κατὰ βάσιν δυνατὸν νὰ εἶναι ὀρθόν· ἀλλ’ εἶναι ἀτελὲς τὸ προσκομισθὲν σχέδιον καὶ γινόμενον τυχὸν νόμος δὲν θὰ ἐφαρμοσθῇ· δὲν θὰ ἔχῃ οὐδὲν ἀποτέλεσμα, ἂν δὲν συναρμολογηθῇ καὶ δὲν συντονισθῇ καὶ συγχρονισθῇ μὲ ἄλλα μέτρα, μὲ σύνολον μέτρων οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀπό τε ἀπόψεως δημοσιονομικῆς καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἐθνικῆς οἰκονομίας. Καὶ εἰς τὸν κ. Κοφινᾶν ἔγραψα ἄλλοτε, ὅτε ἐνομοθέτει τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, ὅτι ἦτο μέτρον πρόωρον καὶ μονόπλευρον, ἐφόσον δὲν θὰ ἐκανονίζετο τὸ ζήτημα τοῦ νομίσματος· ὅτι ἦτο φάρμακον inextremis, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο ἐνδεδειγμένον νὰ μεταχειρισθῶμεν πρὶν ἐξαντλήσωμεν ὅλα τὰ ἄλλα ἐνδεικνυόμενα διὰ τὴν θεραπείαν τῆς οἰκονομικῆς μας ἀσθενείας φάρμακα.

§167Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀρχὴν συμφωνεῖτε μὲ τὸ νομοσχέδιον;

§168Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· εἶπον ὅτι συμφωνῶ, ἀλλ’ ὑπὸ τὰς ἄνω ἐπιφυλάξεις. Δὲν συμφωνῶ ὅμως ὅτι δύναται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς ἔχει. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ βραδύτερον, νὰ τὸ ἐπεξεργασθῶμεν καλύτερον καὶ κατὰ τὴν βάσιν του καὶ κατὰ τὰς λεπτομερείας του, καὶ νὰ τὸ φέρωμεν τελείως ἐπεξεργασμένον εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἐν συνδυασμῷ δὲ μὲ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα τὰ ὁποῖα θὰ εἰσαγάγῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας σύνολον οἰκονομικῆς καὶ νομισματικῆς πολιτικῆς, ἧς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποτελεῖ μέρος.

§169Α. ΜΗΤΣΟΤΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀποσκοπεῖ τὴν ἐξυγίασιν τῆς Ἑλληνικῆς δραχμῆς, ἀλλὰ τὴν σταθεροποίησιν τοῦ συναλλάγματος, τὸν περιορισμὸν τῆς κυβείας.

§170Γ. ΡΟΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὴν βάσιν ὅτι, ἐπειδὴ αἱ Τράπεζαι μετέρχονται ἀνεπιθύμητον κερδοσκοπίαν ἢ καὶ κυβείαν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, θέλετε νὰ θέσητε περιορισμὸν εἰς τὰς Τραπέζας νὰ μὴ μεταχειρίζωνται τὰ κεφάλαιά των καὶ τὰς καταθέσεις των ἀπεριορίστως εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι πρέπει νὰ προβάλητε ἓν σύνολον μέτρων διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπεδιώκετο ἡ τόνωσις πρῶτον καὶ κατόπιν ἡ παγίωσις τῆς ἀγοραστικῆς δυνάμεως τῆς δραχμῆς· ὅτι πρέπει νὰ μᾶς παρουσιάσητε Προϋπολογισμὸν — ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ σήμερον κρατοῦντα ἀποτελεῖ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὲν εἶναι λογαριασμὸς—, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ φαίνεται ποίαν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ἀκολουθεῖτε καὶ ζητεῖται παρ’ ἡμῶν νὰ ἐγκρίνωμεν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι προτιμότερον, καὶ δι’ ὑμᾶς καὶ δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τὴν προαγωγὴν τοῦ ζητήματος, δι’ ὃ ὅλοι ἐνδιαφερόμεθα, νὰ μὴ προχωρήσῃ ἡ συζήτησις, ἀλλὰ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία οὐσιαστικῶς νὰ τὸ ἐξετάσῃ καὶ νὰ τὸ μελετήσῃ, καὶ ἀφοῦ τὸ ἐπεξεργασθῇ νὰ τὸ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν, οὕτω διερρυθμισμένον, ὥστε νὰ ἔχωμεν βασίμους ἐλπίδας περὶ ἐφαρμογῆς καὶ ἀποτελεσματικότητός του. Δὲν θέλω νὰ ὑποτεθῇ κἂν ὅτι προτίθεμαι νὰ φέρω δυσχερείας εἰς τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ σκοπός μου εἶναι νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅτι μόνον ὁ συντονισμὸς τῶν οἰκονομικῶν μέτρων ἐπὶ τῆς ὅλης οἰκονομικῆς καταστάσεως δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἐπιδιωκομένην ἄρσιν τῆς νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ἀλλά, καὶ οὐσιαστικῶς ἂν ἐξετασθῇ ἡ ἀνυσιμότης τοῦ νομοθετήματος, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας: Νομίζετε ὅτι θὰ δυνηθῆτε νὰ ἐνασκήσητε ἔλεγχον ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν καὶ νὰ ἐμποδίσητε τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην χρῆσιν τῶν κεφαλαίων καὶ τῶν καταθέσεων καὶ τῶν διαθεσιμοτήτων των ἐν γένει; Ποῖος θὰ εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν λαβύρινθον τῶν Τραπεζιτικῶν Βιβλίων καὶ θὰ ἀνακαλύψῃ τὰ τελούμενα ἐκεῖ; Ἐγὼ ποὺ γνωρίζω καὶ διῆλθον μακρὰ ἔτη ἐντὸς τοῦ λαβυρίνθου αὐτοῦ σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ δυνηθῆτε ἀπέναντι τῶν Τραπεζῶν νὰ κάμητε τίποτε. Μίαν φορὰν ὁ Γούναρης ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ ἐλάχιστον φόρον ἐπὶ τῶν καταθέσεων τῶν Τραπεζῶν καὶ αἱ Τράπεζαι τὸν ἀνέτρεψαν. Θὰ σᾶς ῥίψουν καὶ σᾶς, ἂν ἐπιμείνητε νὰ τὰς στενοχωρήσητε. Ἐξακολουθῶν συμπεραίνω ὅτι τὰ νομοθετήματά μας πρέπει νὰ εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ μὴ ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπουν αἱ Τράπεζαι ὅτι τοὺς βάζομεν δεσμά. Μέχρι σήμερον ἔχουν πολὺ μεγάλην ἐλευθερίαν κινήσεως, καὶ τώρα εἶναι δύσκολον νὰ τὰς συμμαζεύσωμεν. Εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὑπῆρχε πρὶν περιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τῶν καταθέσεων, ἤτοι τῶν ἐντόκων ὁμολογιῶν, ἃς ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ· ἤδη ἤρθη καὶ αὐτός. Ὅλαι δὲ αἱ ἄλλαι Τράπεζαι ἔχουσι τὴν ἐλευθερίαν νὰ δέχωνται καταθέσεις ἄνευ περιορισμοῦ καὶ πενταπλασίας, εἰκοσαπλασίας καὶ ἑκατονταπλασίας τοῦ κεφαλαίου των. Καὶ εἴδομεν τὴν Τράπεζαν Ἀθηνῶν δὶς πτωχεύσασαν καὶ ζημιώσασαν τοὺς Μετόχους της, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶχον τὸ ἀτύχημα νὰ εἶμαι κἀγώ. Ἐπτώχευσε δὲ διότι ηὔξησε τὰ κεφάλαιά της ὑπὲρ πᾶν ὅριον Τραπεζιτικῆς Ἐπιστήμης, καὶ ἠναγκάσθη μὴ ἔχουσα ἐπιλογὴν πελατείας νὰ τὰ διαθέσῃ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν· ἀφίνω ὅτι ἐκερδοσκόπουν εἰς ἰδίας ἐπιχειρήσεις οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς. Πῶς θὰ ἐνασκήσητε τὸν ἔλεγχον αὐτὸν μὲ τὰς ἀτελεῖς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου; Πρέπει νὰ εἴπητε καὶ τὸ μέσον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιβάλητε τὸν περιορισμόν. Νομίζετε ὅτι θὰ εἶναι τὸ ἀτελέστατον αὐτὸ γραφεῖον, τὸ ὁποῖον θέλετε νὰ δημιουργήσητε, εἰς θέσιν νὰ ἐνασκήσῃ τοιοῦτον ἔλεγχον; Αὐτὸ ἄλλως θὰ τὸ συζητήσωμεν κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Δι’ αὐτὸ ἀπολύτως ἐνδεδειγμένον φρονῶ ὅτι εἶναι νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία νὰ ἐπεξεργασθῇ τοῦτο καὶ κατόπιν νὰ ἔλθῃ ἐδῶ καὶ τὸ συζητήσωμεν ἔχοντες ὑπ’ ὄψει μας πληρέστερα στοιχεῖα καὶ σύνολον οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§171Γ. ΦΡΑΓΚΟΥΔΗΣ. Ἔχομεν ὑπογράψει 60 πληρεξούσιοι ζητοῦντες νὰ ψηφισθῇ καὶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§172Α. ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ συζητήσουν. Ἡ σημασία τοῦ κατεπείγοντος ἄρχεται ἀπὸ τῆς κατ’ ἀρχὴν Ψηφίσεώς του. Ἑπομένως ἀφήσατε δι’ αὔριον.

§173ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν ἀπόψε.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτὸ νὰ γίνῃ ἀπόψε.

§175ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, κ. Πρόεδρε.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις δι’ αὔριον, ὥραν 5,30′ μ. μ. (Ὥρᾳ 9,30′ μ. μ.)