1922.03.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65η

Τετάρτη, 9ης Μαρτίου 1922

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρα 5.40′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Οἱ σύλλογοι δημοδιδασκάλων τῆς Ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Φθιώτιδος, Μεγαλοπόλεως, Πύργου, Γυθείου, Φλωρίνης, Ἐδέσσης, Χίου κλπ. παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως προβῇ ταχέως εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου βελτιοῦντος τὴν οἰκονομικὴν θέσιν των. Ἐπίσης τὰ Σωματεῖα Κηπουρῶν, Ἀρτοποιῶν, Κρεοπωλῶν καὶ «Ἕνωσις Μακεδονικῆς νεολαίας» Φλωρίνης συνιστῶσιν εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου βελτιοῦντος τὴν οἰκονομικὴν θέσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἡ Μαρία χήρα Κωνσταντίνου Πιττακοῦ λοχαγοῦ ἰατροῦ, ἀποθανόντος ἐν ἀποστρατείᾳ ζητεῖ τὴν σαφῆ ἑρμηνείαν τοῦ νόμου 680. Οἱ παρὰ τοῖς ἐν Ἀθήναις Πρωτοδίκαις ἄμισθοι δικαστικοὶ κλητῆρες ζητοῦσι βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. Ἐπιτροπὴ Σώματος Τελωνοφυλακῆς ὑποβάλλει ὑπόμνημα καὶ ζητεῖ οἰκογενειακὴν σύνταξιν καὶ βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν τελωνοφυλάκων. Ὁ ἐμπορικὸς Σύλλογος Πανόρμου Κρήτης αἰτεῖ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Περάματος–Πανόρμου. Ὁ διδασκαλικὸς σύλλογος Μεσολογγίου παρακαλεῖ ὅπως ψηφισθῇ ἐπειγόντως τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν τὴν βελτίωσίν των. Οἱ δημοδιδάσκαλοι Μεσσηνίας συνιστῶσι τὴν ταχίστην ψήφισιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἵνα βελτιωθῇ ἡ οἰκονομική των κατάστασις. Οἱ Δημοδιδάσκαλοι Ἀργολίδος ζητοῦσι τὴν ψήφισιν νόμου διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς των. Οἱ Δημοδιδάσκαλοι Λαυρίου παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῶσι τάχιστα τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια. Οἱ κατώτεροι δικαστικοὶ ὑπάλληλοι Χαλκίδος, Καλαμῶν, Τριπόλεως, Κορίνθου, Τρικκάλων, Ναυπλίου, Σπάρτης, Βόλον, Λαρίσης, Καρπενησίου καὶ Κερκύρας παρακαλοῦσι τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις αὐτῶν. Μέλη Σωματείων περιφερείας Πρωτοδικείου Παρνασσίδος παρακαλοῦσιν ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τοὺς κατωτέρους δικαστικοὺς ὑπαλλήλους. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικηγορικοῦ Συλλόγου Καρδίτσης συνιστᾷ τὴν βελτίωσιν τοῦ μισθοῦ τῶν κατωτέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ Κεντρικὸς λαϊκὸς πολιτικὸς σύλλογος, ὑποβάλλει ὑπόμνημα, συνιστῶν αὐστηρὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ οἰκονομίας πρὸ πάσης φορολογίας, περικοπὰς περιττῶν θέσεων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, ἀποφυγὴν φορολογίας τῶν ἀπόρων τάξεων, καὶ αὐστηρὰν φορολογίαν τῶν κεφαλαιούχων, κατάργησιν τῶν προστατευτικῶν δασμῶν διὰ νὰ αὐξηθῇ ἡ εἰσαγωγὴ εὐθηνῶν εἰδῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, δηλῶν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει δεχθῇ εὐμενῶς πᾶσαν φορολογίαν, ἥτις δὲν ἤθελε θίξει τὰς ἀπόρους τάξεις. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ι. Κούσουλας, Γ. Χλωρός, Δ. Χατζῖσκος, Α. Βιτάλης, Χ. Ζαρίμπας, Η. Ἀνδρίτσος, Α. Παπαθανασίου καὶ λοιποὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐπανορθώσεως ἀδικήματος ἐπελθόντος εἰς τὸν λοχαγὸν τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ Μαγγίβαν Μιλτιάδην». Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Κούσουλας, ὑποβάλλει 1) προσθήκην ἐπὶ τοῦ 2ου ἐδαφίου τοῦ 3 (107) ἄρθρου «περὶ γλώσσης τοῦ Συντάγματος» καὶ 2) τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 3ου ἐδαφίου τοῦ 14 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ὁ πληρεξούσιος Κυκλάδων κ. Δ. Βοκοτόπουλος, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένης πιστώσεως διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν κλπ.». Ὁ κ. Σ. Κουμουνδοῦρος, ζητεῖ τὸν λόγον ὅπως ὑποβάλλει πρότασιν νόμου.

§3Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμήν, νὰ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως πρότασιν νόμου «περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν καὶ λιμενικῶν ἔργων». Ὁ νόμος 1865, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται μέχρι σήμερον καὶ ὑπὸ ἔποψιν διοικητικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν εἶναι ἄρτιος, καθόσον στηρίζεται ἐντελῶς ἐπὶ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος. Ὑπὸ ἔποψιν ὅμως ἐκτελέσεως ἔργων εἶναι ἀτελέστατος δι’ ὅ δὲν ἐκτελεῖ ἔργα, οὔτε ἔργα λιμενικά, οὔτε ὑδραυλικά, σύμφωνα μὲ τὴν ἐπιστήμην καὶ μὲ τὰς ἀνάγκας.

§4Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Ἔχει ἑτοιμασθῇ παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου νομοσχέδιον καὶ περὶ ὑδραυλικῶν καὶ περὶ λιμενικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα θὰ ὑπαχθοῦν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου κ. Ὑπουργοῦ.

§5Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Ἐγὼ καταθέτω τὴν πρότασίν μου, ἡ ὁποία παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§7Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ πολλὰ λέγονται καὶ γράφονται ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον ἀνεφύη μεταξὺ Ἑλλάδος ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας ἀφ’ ἑτέρου ἐν σχέσει μὲ τὰς νηοψίας, καὶ ἐπειδὴ ἡ κοινὴ γνώμη ἀνησυχεῖ ἀκούουσα διαφόρους διαδόσεις, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο σκόπιμον ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλεγε κἄτι τι πρὸς καθησύχασιν αὐτῆς.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον εἰς τὰς ἐρωτήσεις ἢ ἐπερωτήσεις. Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ἕνα εἰδικὸν Κανονισμὸν διὰ τὴν συζήτησιν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων συμφώνως δὲ πρὸς τὰς διατάξεις αὐτοῦ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην δὲν δύναται νὰ γίνῃ συζήτησις οὔτε ἐπὶ ἐρωτήσεως οὔτε ἐπὶ ἐπερωτήσεως, οὔτε ἐπὶ οἱουδήποτε ἄλλου ἀντικειμένου. Τὸ ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συζητήσεως εἶναι αἱ συνταγματικαὶ διατάξεις.

§9Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ εἴθισται πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως........

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἴθισται καθόλου.

§11Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπιμείνω. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις κρίνῃ καλὸν νὰ διαφωτίσῃ τὴν Κοινὴν γνώμην, ἐγὼ νομίζω τότε ὅτι τὴν ὑποβοηθῶ.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠμπορῶ νὰ ἐπιτρέψω νὰ γίνῃ ἀντικείμενον συζητήσεως θέμα ἐντελῶς ξένον πρὸς τὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ὁ Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§13Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 24 Μαΐου π. ἔ. ἔσχον τὴν τιμὴν, ἵνα ποιήσω εἰσήγησιν τῆς μέχρι τότε παρεσκευασμένης ἐργασίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος ὑπό τε τῆς ἑνδεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς, ὡς καὶ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ὁλομελείας. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην εἶχον ἀγορεύσει τὸ μὲν ἐν γένει περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἑκατέρα τῶν Ἐπιτροπῶν εἰργάσθη, τὸ δὲ, ἐν γένει ἐπίσης αʹ) περί τινων τῶν καταρτισθέντων ἄρθρων ὑπὸ τῶν Ἐπιτροπῶν τοῦ Συντάγματος καὶ βʹ) περί τινων τῶν καινοφανῶν δεσμῶν, Παρακοινοβουλίων, referendum ἤτοι Δημοψηφίσματος, ψήφου γυναικῶν καὶ τὰ τοιαῦτα. Γνωρίζετε καλῶς, κύριοι, ὅτι ἐν ὅλῳ τὰ ἄρθρα τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος εἰσὶν 111, τὰ δὲ τότε ὑποβληθέντα πρὸς ὑμᾶς, κύριοι, ὥριμα ἄρθρα ἐξ ἑκατέρας τῶν Ἐπιτροπῶν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἦσαν ἐν ὅλῳ 22. Τῶν ἄρθρων τούτων ἔχετε, κύριοι, τότε κείμενον καὶ τὰ ἐκτυπωθέντα πρακτικὰ ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἑπομένως ἐπὶ τῶν ἄρθρων 22 τοῦ Συντάγματος ἡ ἐργασία εἶναι ἤδη ὥριμος καὶ τετελεσμένη, καὶ δυνάμεθα, ὀψέποτε θελήσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις, νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν. Ἔχομεν ὅμως, κύριοι, ἑτοίμην ἐργασίαν καὶ τοῦ δευτέρου ὀγκώδους μέρους τοῦ Συντάγματος. Τὰ ἄρθρα 22, περὶ ὧν ἐποιησάμην ρητῶς μνείαν, εἶναι τὰ ἄρθρα 1–20 τοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον 95, καὶ τὸ ἄρθρον 107, τὰ δὲ ἄρθρα ταῦτα διαλαμβάνουσι τὰ ζητήματα περὶ θρησκείας, τὰ ζητήματα περὶ Ἐκκλησίας, τὰ ζητήματα περὶ Γλώσσης, καὶ τὰ περὶ Δημοσίου Δικαίου τῶν Ἑλλήνων. Ἔκτοτε ὅμως, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς 24ης Μαΐου ὅτε εἰσηγησάμην τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, παρεσκευάσθη καὶ ἄλλη ἔτι ἐργασία. Συνεζητήθησαν τουτέστιν ὑπό τε τῶν Εἰσηγητῶν καὶ τῆς Ὁλομελείας, πλὴν τῶν 22 ἄρθρων, καὶ ἄρθρα ἔτι 60, ἤτοι τὰ ἄρθρα 87–97, 98, 54–76 καὶ 29–53. Τὰ ἄρθρα ταῦτα διαλαμβάνουσι τὰ περὶ δικαστικῆς ἐξουσίας, περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, περὶ Βουλῆς, περὶ Βασιλείας, περὶ Διαδοχῆς καὶ Ἀντιβασιλείας. Καὶ τούτων δὲ, κύριοι πληρεξούσιοι, ἔχετε τότε κείμενον καὶ τὰ πρακτικὰ ἑκατέρας τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἑπομένως καὶ ἐπὶ τῶν ἄρθρων τούτων τῶν 60 δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν. Ἐν συνόλῳ ἄρα ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε εἶπον συνάγεται, ὅτι ἐκ τῶν ἄρθρων, 111 ἐν ὅλῳ τοῦ ἰσχύοντος Συντάγματος ἔχομεν ἕτοιμα πρὸς συζήτησιν ἄρθρα 22+60 =82. Συνεζητήθησαν ὅμως ὡς κατηρτίσθησαν ὑπό τε τῆς ἑνδεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Ὁλομελείας καὶ τὰ ἄρθρα 82–86, πέντε ἐν ὅλῳ τὸν ἀριθμὸν περὶ Συμβουλίου Ἐπικρατείας, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 99–106, 109 καὶ 111, ἤτοι δέκα ἐν ὅλῳ περὶ Γενικῶν Διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Καὶ τούτων, κύριοι, θέλετε λάβει λίαν συντόμως, ἴσως ἐντὸς τῆς αὔριον, τό τε κείμενον καὶ τὰ πρακτικὰ ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἑπομένως, προστιθεμένων εἰς τὰ ἄρθρα, ἅτινα ἀνέφερον ἐν ὅλῳ 82 καὶ τῶν ἀνωτέρω ἄρθρων δεκαπέντε, ἔχετε ὥριμα ἤδη πρὸς συζήτησιν, ἐκ τῶν 111 ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τὸ ὅλον ἄρθρα 97, ἤτοι σχεδὸν ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα. Μένουσιν ἐκκρεμῆ πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῶν Ἐπιτροπῶν τὰ ἄρθρα 21–28 ἐν ὅλῳ ὀκτὼ περὶ Συντάξεως τῆς Πολιτείας, τοῦτο δὲ διότι ὁ ἁρμόδιος Εἰσηγητής, ὅν διακρίνει καὶ γνῶσις τῶν πραγμάτων καὶ φιλοπονία, δὲν ἠδυνήθη εἰσέτι νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ. Μένουσιν ἔτι ἐκ τοῦ Συντάγματος πρὸς συζήτησιν καὶ τὰ ἄρθρα 77–81, ἐν ὅλῳ πέντε, περὶ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ τὸ ἄρθρον 108 περὶ Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 110 τῶν Γενικῶν Διατάξεων ἤτοι μένουσι πρὸς συζήτησιν ἔτι μόνον ἄρθρα δεκαπέντε. Εἶναι ὅμως ὥριμοι πρὸς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, καὶ νέοι τινὲς θεσμοὶ, ὅπως ὁ περὶ Ὑπηρεσιακῶν Κυβερνήσεων, ὑποβληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δεύτερον ὁ περὶ πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν γυναικῶν, ὑποβληθεὶς μὲν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως οὗτινος ὅμως τὴν πατρότητα καὶ ἐγὼ διεκδικῶ. Τρίτον μένει ἐκκρεμὲς καὶ τὸ ζήτημα περὶ Κοινωνικῆς Προνοίας. Καὶ τούτων δὲ θέλετε λάβει λίαν προσεχῶς ἴσως ἐντὸς τῆς αὔριον, τό τε κείμενον καὶ τὰ πρακτικὰ ἑκατέρας τῶν Ἐπιτροπῶν. Μένει ἐπίσης καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθεὶς θεσμὸς περὶ Δημοψηφίσματος, ὡς καὶ ὁ περὶ Παρακοινοβουλίων, οἵτινες εἰσέτι δὲν συνεζητήθησαν, καίτοι ἐκ τῶν ἰδιαιτέρων διαλέξεων, ἅς ἔσχον μετὰ τῶν μελῶν τῶν Ἐπιτροπῶν, ἐν ταῖς συνειδήσεσιν αὐτῶν ἀντελήφθην, ὅτι τὰ θέματα αὐτὰ εἰσὶν ὥριμα. Τοιουτοτρόπως, κύριοι πληρεξούσιοι, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπεράτωσε τὸ ὅλον ἔργον αὐτῆς. Ὑποθέτω, κύριοι, ὅτι τὰ ἄρθρα περὶ Συντάξεως τῆς Πολιτείας ὀκτώ, τὰ πέντε περὶ Ὑπουργῶν, τὸ 108 περὶ Ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 110 τῶν Γενικῶν Διατάξεων, ἤτοι ἐν ὅλῳ ἄρθρα δεκαπέντε, κατὰ πέντε συνεδριάσεις ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν δύνανται νὰ παρασκευασθῶσιν, διότι, ὡς εἶπον ἀρτίως, αἱ ἰδέαι εἶναι περὶ αὐτῶν ὥριμοι. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, ὡς ἐκ τοῦ ἀξιώματος, δι’ οὗ ἥ τε Ἐθνοσυνέλευσις καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐτίμησάν με, ἀνετέθη δὲ εἰς ἐμὲ ἡ Προεδρία τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης, εἰλικρινῶς ὁμιλοῦντι νὰ ἐπαινέσω καὶ τὴν φιλοπονίαν καὶ τὰ φῶτα τῶν κυρίων πληρεξουσίων, τῆς τε ἑνδεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ὁλομελείας. Τὰ πρακτικά, ὧν μέγα μέρος ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι, ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν, εἶναι ἡ εὐγλωττοτάτη μαρτυρία τῶν μόχθων καὶ τῶν κόπων καὶ τῆς μεγάλης ἐργασίας, ἣν ἕκαστον τῶν μελῶν, ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν κατέβαλλε, προσκομίζον ὅ,τι αὐτὸ ἐγίνωσκεν συμφώνως πρὸς τάς πεποιθήσεις καὶ τὰς ἀντιλήψεις αὐτοῦ, περὶ ἀρτιωτέρας διαρυθμίσεως τοῦ Συντάγματος. Δύναμαι νὰ εἴπω, κύριοι, δὲν εἶναι δὲ ἐγωϊστικὸν, οὐδὲ σκοπῶ δι’ ὅσων θέλω εἴπει νὰ ἐλαττώσω τὴν οὕτως ἀξιόλογον ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συντάγματος τοῦ ἰσχύοντος, τοῦ 1911, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ προκειμένη ἐργασία ἡμῶν ὑπερέχει πολὺ τῆς ἐργασίας ἐκείνης. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐν ἑκάστῃ τῶν ἐπιτροπῶν αἱ συζητήσεις διεξήχθησαν καθαρῶς ἐπὶ τοῦ ἐπιστημονικοῦ ἐπιπέδου. Δὲν ἦτο ὁ τόπος ἐκεῖ, ἵνα συζητηθῶσιν αἱ διαμαχόμεναι ἰδέαι ἑκατέρας τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ ἀντιμαχομένων πολιτικῶς μερίδων. Εὔχομαι δὲ καὶ ἐλπίζω, ὅτι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος θέλουσι διεξαχθῇ κατὰ τὸν αὐτὸν ἐπιστημονικὸν καὶ ἤρεμον τρόπον, καθ’ ὃν διεξήχθησαν ἐν ἑκατέρᾳ τῶν ἐπιτροπῶν. Δύναμαι νὰ προσθέσω, πράττω δὲ τοῦτο, διότι ἐγὼ οὐχὶ πολὺ συνέβαλον εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν κινδυνεύω νὰ θεωρηθῶ ἐγωϊστής, διότι ἡ ἐμὴ συμβολὴ ἦτο πολὺ κατωτέρα, ἀπείρως κατωτέρα τῆς συμβολῆς, ἣν προσήνεγκον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὰ μέλη ἑκάστης τῶν Ἐπιτροπῶν.

§14Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Τὸ λέγετε ἐξ ἁπλῆς μετριοφροσύνης, κ. Πρόεδρε. Ὑμεῖς εἰργάσθητε ὑπὲρ ὅλους.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως.

§16Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δύναμαι λέγω νὰ προσθέσω, κύριοι, ἐν πεποιθήσει καὶ εἰλικρινείᾳ, ὅτι τὰ δύο ταῦτα τεύχη, ὧν μέρος ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν, εἰσὶ δοκίμια συγγραφῆς Συνταγματικοῦ Δικαίου εὐτελέστατα. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς τούτοις ἀπεικονίζεται σχεδὸν ὁλόκληρος ἡ ἱστορία ἡ πολιτικὴ ἀπὸ τῆς Ἐθνεγερσίας τοῦ 1821 μέχρι σήμερον. Ἐν τῇ συζητήσει ἑκάστου ἐπὶ θεσμῶν ἀνέτρεχον τὰ μέλη τῶν Ἐπιτροπῶν εἰς τὸ παρελθόν, καὶ προσεκόμιζον γεγονότα, ἅτινα συνετέλουν εἰς ἐνίσχυσιν τῶν παρ’ αὐτῶν προτεινομένων ἰδεῶν. Τοιουτοτρόπως ἔχετε, κύριοι, ἐνώπιον ἡμῶν ἀληθὲς δοκίμιον Συνταγματικοῦ Δικαίου, ἀληθὲς δὲ δοκίμιον ἱστορικοῦ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἀφ’ ἧς ἐξανέστη κατὰ τὸ 1821, κατὰ τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας μέχρι σήμερον. Τὰ τεύχη ταῦτα, τοιαῦτα ὄντα, δύνανται νὰ δώσωσι ἀφορμὴν εἰς μελέτας καὶ συζητήσεις καὶ εἰς πρόσωπα, ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης εὑρισκόμενα. Πέποιθα δέ, ὅτι καὶ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ μὴ ἔχοντες τὴν τιμὴν κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, νὰ παρακάθηνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ οἱ λόγιοι, καὶ οἱ ἱστορικοὶ ἄνδρες, καὶ οἱ πολιτικολόγοι, θέλουσι λάβει ἀφορμήν, μελετῶντες τὰ ἐν ταῖς τεύχεσι τούτοις, νὰ συμπληρώσωσι τὰ τυχὸν ἐλλείποντα, καὶ νὰ διαφωτίσωσιν ἔτι καὶ τοὺς πατέρας τοῦ Ἔθνους περὶ τῶν ζητημάτων, ὧν εἶναι ἀναγκαῖος εἰσέτι ἴσως ὁ φωτισμός. Ἐγώ, δέ, κύριοι, προσωπικῶς, κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἀσθενῶν μου δυνάμεων, ἕν ἴσως κατώρθωσα, βοηθούμενος ὅμως ὁμοθύμως ὑπὸ τῶν μελῶν τῶν Ἐπιτροπῶν, νὰ συγκροτήσω τὰς συζητήσεις ἐν τῇ σφαίρᾳ τῶν συνταγματικῶν καὶ τῶν ἱστορικῶν συζητήσεων. Δεύτερον δέ, ὅπερ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ θεωρῶ ἐπίσης σπουδαῖον, νὰ συντελέσω, ὅπως ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος οὐχὶ μεγάλου ἀπέναντι τῆς σημασίας τοῦ ἔργου, ὅπως τύχω τῆς τιμῆς, ἐπισπεύδων τὸ ἔργον, νὰ προσκομίσω ἐνταῦθα σχεδὸν ὁλόκληρον τὸ ἔργον τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος. Ὅτε, κύριοι, εἰσήγαγον κατὰ τὴν 24 Μαΐου τοῦ παρελθόντος ἔτους τὰ 22 ἄρθρα τοῦ Συντάγματος, ἐποιησάμην, εἶναι ἀληθὲς μακρὰν ἀγόρευσιν, ἧς τὸ κείμενον σήμερον ἔχετε ἐν χερσίν. Νῦν ὅμως, ἐκ ποικίλων λόγων ἴσως καὶ ἐκ τῆς κλονισθείσης κατά τι ὑγείας μου, δὲν θέλω ἐπιχειρήσει νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάλυσιν ὅλων τῶν θεσμῶν, ὅλων τῶν παλαιῶν ἄρθρων, ὅλων τῶν καινοφανῶν ἄρθρων, ἅτινα πάντα συνεζητήθησαν ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς. Περὶ τούτων ἡ Συνέλευσις θέλει συζητήσει εὐρέως, ὡς πέποιθα, κατὰ τὴν συζήτησιν ἑκάστης τῶν διατάξεων. Νῦν ὅμως ὅτε ἐφθάσαμεν εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι, ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος ἀληθῶς ἐπεβάλλετο, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω ὅτι ἡ ἀναθεώρησις ἔδει νὰ συντελεσθῇ πράγματι, οὐχὶ ὑπὸ Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὑπὸ Συντακτικῆς Συνελεύσεως. Διότι δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὴν εὐτυχίαν, ἐὰν δὲν συνεκαλεῖτο Συνέλευσις καὶ ἐὰν ἡ Συνέλευσις αὕτη δὲν ἀνεκήρυσσεν ἑαυτὴν ὡς σῶμα Συντακτικὸν δὲν ἠθέλομεν ἔχει οὐδὲ τὴν δύναμην, οὐδὲ τὴν εὐτυχίαν, ἵνα ἐπιληφθῶμεν γνωμῶν σπουδαιοτάτων, ὧν τὴν ἀνάπτυξιν θέλετε ἀκούσει, καὶ θέλετε καὶ ὑμεῖς ἀναλάβει, ὅταν ἑκάστοτε προσκομίζεται ἕκαστον τῶν ἄρθρων πρὸς συζήτησιν παρ’ ἡμῶν. Νέαι ἰδέαι, νέαι ἀντιλήψεις, νέαι ἀνάγκαι ἀνεφύησαν κατὰ τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα τοῦ χρόνου καὶ ἐβλάστησαν ἔν τε τῷ ἐδάφει τῆς Κοινωνίας καὶ ἐν τῷ ἐδάφει τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Νέας ἐγγυήσεις ὑπὲρ τε τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ὑλικῆς εὐημερείας, ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς ἐν γένει ζητοῦσιν οἱ λαοί. Οὐδὲ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς ἐν τῇ προοδευτικῇ σταδιοδρομία αὑτῆς νὰ ὑστερήσῃ ἐπὶ ζητημάτων, καθ’ ἅ ἄλλα ἔθνη, πλειότερον αὐτῆς προηγμένα, ἄλλα οὐχὶ ὡς αὐτὴ προηγμένα ἤδη ἔταμον νέας ὁδούς. Δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν τε Εἰσηγητῶν καὶ ἐν τῇ ὁλομελείᾳ αὐτῆς ἐνεκολπώθη τὰς νέας ἰδέας, ἐνεκολπώθη τὰς νέας ἀντιλήψεις, τὰς νέας ἀνάγκας τῆς τε Κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας ἐν γένει. Ἐνεμείναμεν ὅμως καὶ εἴς τινας τῶν παλαιῶν ἰδεῶν, καὶ εἴς τινας τῶν παλαιῶν διατάξεων ὅσας θεωροῦμεν διὰ τὴν Ἑλλάδα λίθους ἀκρογωνιαίους τοῦ οἰκοδομήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ. Καὶ λίθους ἀκρογωνιαίους, κύριοι, ἐθεωρήσαμεν πάντες ὁμοθύμως καὶ ὁλοψύχως τὴν τε θρησκείαν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν ἡμῶν. Λίθον ἀκρογωνιαῖον ἐθεωρήσαμεν τὴν Ἑλληνικὴν Γλῶσσαν τὴν καθαράν, ὡς παρελάβομεν αὐτὴν παρὰ τῶν ἀειμνήστων πατέρων ἡμῶν. Λίθον ἀκρογωνιαῖον τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας ἐθεωρήσαμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν Βασιλείαν ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸν Κοινοβουλευτισμόν. Νέοι ἄνδρες, πρεσβύτεροι, συγκλητικοὶ πατέρες συλλήβδην τοῦ Ἔθνους, ὅσοι συνεδρεύετε ἐνταῦθα, προστατεύσατε τὴν Θρησκείαν τῶν Ἑλλήνων, τὴν ἐκκλησίαν τῶν πατέρων ἡμῶν. Ἀλλόθρησκοι, Καθολικοί, Προτεστάνται, Ὀθωμανοὶ καὶ Ἰουδαῖοι, ἔχετε ἀσφαλῆ τὴν πεποίθησιν ὅτι τὰ θρησκεύματα ὑμῶν ἐν τῷ φιλελευθέρῳ Συντάγματι ἡμῶν, ὅπως ἀπὸ τοῦ 21, καὶ κατὰ τὸ 1922 ἐπροστατεύθησαν καὶ θέλουσι προστατευθῆ παρὰ τῶν πατέρων τοῦ ἔθνους. (Χειροκροτήματα). Προστατεύσατε λοιπὸν, λέγω, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ Παλλάδιον τοῦτο τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἐλευθερίας τὴν Ἀνατολικὴν Ὀρθόδοξον τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν, τηρήσατε τὴν Γλῶσσαν ἡμῶν, τὴν ὡραιωτάτην καὶ γλυκυτάτην, εὐλαβεῖσθε τὴν Βασιλείαν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ, ὡς σύμβολον ἐθνικῆς ἑνότητος, ὡς παράδοσιν καὶ συνέχειαν τῶν, ἀειμνήστων Αὐτοκρατόρων καὶ Βασιλέων τοῦ Βυζαντιακοῦ Κράτους ἡμῶν. (Εὖγε, εὖγε). Ἐμπνεύσατε τὸν Κοινοβουλευτισμὸν καὶ ἐμφυσήσατε αὐτὸν εἰς τὰς ψυχὰς πάντων. Καὶ ὑπὸ τὴν τετράχρουν ταύτην σημαίαν συνεγείρατε ὅλους τοὺς λαοὺς τοὺς Ἑλληνικοὺς πρὸς διάπραξιν μεγάλων ἔργων. (Χειροκροτήματα).

§17Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ συζητήσεις λόγῳ ἀδιαθεσίας τοῦ ἡγέτου τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος κ. Στράτου.

§18Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ σήμερον ἕνεκεν ἀπουσίας τοῦ κ. Στράτου δέχομαι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§19Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Δὲν ἔχει διανεμηθῆ καὶ τὸ κείμενον.

§20Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι διάφοροι προτάσεις, ἐπ’ αὐτῶν ἔχει γίνει ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς, πρέπει δὲ ὅλαι αὐταὶ αἱ προτάσεις νὰ διανεμηθῶσιν.

§21Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀφοῦ κατήρτισε τὰ πρακτικὰ κατήρτισε καὶ ἕν κείμενον τῶν ἄρθρων, διὰ βραχέων δὲ ἀπὸ ἐπάνω εἶχε γράψει τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Ἐπιτροπή.

§22Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τροποποιήσεως τῶν διαφόρων ἄρθρων. Ἐγὼ ὑπέβαλον π.χ. πρότασιν διὰ τὸ αʹ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος· εἶνε ὀρθὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της πόσαι εἶναι αἱ προτάσεις ἐπὶ τῶν πρώτων ἄρθρων. Πολλαὶ προτάσεις περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλαι αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἔκθεσιν. Διὰ νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἐργασία τῆς Συνελεύσεως θὰ ἦτο καλὸν νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι εἷς πληρεξούσιος ὑπέβαλε πρότασιν περὶ τροποποιήσεως ἑνὸς ἄρθρου, πρέπει νὰ εἶναι ὅλαι τυπωμέναι καὶ νὰ συζητηθῶσιν ὅλαι μαζὶ καὶ ὄχι μία μία χωριστά.

§23Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Πρέπει νὰ εἶνε καὶ τῆς μειοψηφίας.

§24Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρὰ διαφόρων ἔχουσιν ὑποβληθῆ, πρέπει νὰ τυπωθῶσιν ὅπως αἱ τροπολογίαι καὶ τὰ νομοσχέδια καὶ ἔπειτα νὰ συζητηθῶσιν.

§25Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν δι’ ὀλίγας ἡμέρας.

§26Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ὑπάρχει κείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει διανεμηθῆ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάλιν νὰ γίνῃ μία διανομή.

§28Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο τὸ κείμενον ἔχει διανεμηθῆ πρὸ πολλοῦ, εἶνε τῆς Ἐπιτροπῆς, αὐτὸ τὸ προτείνει ἡ Ἐπιτροπή.

§29Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ τυπωθῶσιν ὅλαι καὶ νὰ γίνῃ συζήτησις.

§30Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ μέρους τῶν κ. κ. Στράτου, Καλογεροπούλου καὶ ἐμοῦ ὑπεβλήθησαν, ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν προτάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ Συνέλευσις συζητοῦσα θὰ ἐπιλαμβάνεται καὶ τῶν προτάσεων τῶν ἄλλων ἐκτὸς τῶν ἄρθρων, τὰ ὁποῖα εἰσάγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι ἐπ’ αὐτῶν θὰ γίνῃ αὐτοτελὴς συζήτησις.

§31Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶνε ἀνάγκη νὰ διανεμηθῶσιν.

§32Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διανεμηθῶσι καὶ διὰ τετάρτην φορὰν ἐκ νέου. Εἴμεθα σύμφωνοι νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐὰν θέλῃ ἡ Συνέλευσις.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πότε;

§34Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὔριον. Εἴμεθα σύμφωνοι ἄν ἡ Συνέλευσις θέλει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Συντάγματος.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ πότε;

§36Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὔριον.

§37Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εὐθὺς ὡς ἤρξαντο αἱ ἐργασίαι τῶν Ἐπιτροπῶν ὑπεβλήθησαν πολλὰ δοκίμια ἐπὶ πολλῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Τὸ Ἐθνικὸν Μεταρρυθμιστικὸν Κόμμα, τὸ διευθυνόμενον ὑπὸ τοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξουσίου κυρίου Στράτου ὑπέβαλεν ἐργασίαν ἐπὶ πολλῶν ἄρθρων, ἥτις ἐξετυπώθη. Ἐπίσης ὑπέβαλεν ἐργασίαν ἐπὶ πολλῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος ὁ ἐξ Εὐβοίας ἀντιπρόσωπος κ. Καλογερόπουλος μετὰ τοῦ ἐκ Κυκλάδων κυρίου Βοκοτοπούλου. Ἐπίσης ὑπέβαλεν προτάσεις τροποποιητικὰς ἄρθρων τοῦ Συντάγματος ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπίσης τὸ Κόμμα τῶν Φιλελευθέρων. Ἐπίσης ἐκτενῆ μελέτην ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κύριος Ἀργυρόπουλος. Ἐκτὸς τούτου καὶ ἄλλοι τῶν κ. κ. πληρεξουσίων ὑπέβαλον σποράδην προτάσεις περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Συντάγματος. Ταῦτα πάντα, κύριοι, ἐξετυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν, ἀλλὰ γνωρίζετε δυστυχῶς τὴν τάξιν, ἥτις ἐπικρατεῖ καὶ παρ’ ἡμῖν τοῖς πληρεξουσίοις περὶ τοῦ διαφυλάττειν καὶ τακτοποιεῖν τὰ διανεμημένα ἔγγραφα. Ταῦτα ρίπτονται ἐπὶ τῶν Τραπεζῶν, καὶ χρησιμεύουσιν εἰς παντοίας ἀνάγκας. Λέγω λοιπόν, ὅτι εἶνε ἀνάγκη ταῦτα πάντα, ἄν δὲν ὑπάρχωσιν ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Συνελεύσεως ἀντίτυπα ἄλλα νὰ ἀνατυπωθῶσι, καὶ εὑρίσκομαι συμφωνότατος κατὰ τοῦτο καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, οἵτινες ἐζήτησαν τοῦτο. Ἀλλ’ ἵνα κατορθωθῇ τοῦτο, δὲν εἶνε δυνατὸν ἐντὸς τῆς σημερινῆς νυκτὸς νὰ κατορθωθῇ· ἔσεται ἀνάγκη δύο τοὐλάχιστον ἡμερῶν, ἵνα μὴ εἴπω περισσοτέρων, ὅπως πάντα ταῦτα σταλῶσιν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, ἀφοῦ στοιχειοθετηθῶσι, νὰ διορθωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι. Καθ’ ἅ δὲ μὲ ἐπληροφόρησεν ἡ ὑπηρεσία τῆς Συνελεύσεως ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ τὸ μὲν ὑπάρχει τοσαύτη ἐργασία, τὸ δὲ ὑπάρχουσι τοσαῦται ἀξιώσεις περὶ ἡμερομισθίων, ὥστε ὑπάρχει πολὺ ἐκκρεμὴς ἐργασία ἐν αὐτῷ. Ἀλλὰ δὲν εἶνε μόνον τοῦτο, κύριοι. Πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὸν Καταστατικὸν Χάρτην τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν παρέλθωσι δύο ἢ τρεῖς ἡμέραι, δὲν νομίζω ὅτι ἐχάθη ὁ κόσμος. Ἐγώ, κύριοι, ὁμολογῶ καὶ δηλῶ, ὅτι εἶμαι ἕτοιμος καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Πολιτεύματος. Ἤθελον εὐχηθῆ ὅμως, ἐπειδὴ ἡ ἑτέρα μεγάλη μερὶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ ἐκπροσωπουμένη παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Στράτου στερεῖται τοῦ ἡγέτου αὐτῆς, ἀσθενοῦντος, ἴσως δὲ κατὰ δύο εἰσέτι συνεδριάσεις ὁ κ. Στράτος θέλει ἀπουσιάζει, ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὸ Σάββατον τὴν ἐπανάληψιν τῶν συζητήσεων.

§38Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν ἔχω παρὰ ν’ ἀναφερθῶ εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος περὶ τῆς ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν ἐπί τινας ἡμέρας λόγῳ τῆς ἀσθενείας τοῦ Ἀρχηγοῦ ἡμῶν. Ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ συνηγορήσω ν’ ἀναβληθοῦν αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ Συντάγματος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀσθενείας του. Συμβάλλουν ὅλοι οἱ λόγοι.

§39Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναβάλλονται διὰ τὴν Παρασκευήν.

§40ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὴν Δευτέραν, τὴν Δευτέραν.

§41Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν Παρασκευήν. Μὴ χάνωμεν τὸν καιρόν.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§43Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἡ γνώμη τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων εἶναι ὀρθοτάτη τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον πρόκειται εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ 1ον ἄρθρον περὶ ζητήματος σοβαρωτάτου. Πρόκειται περὶ τῆς θρησκείας, περὶ τῶν θρησκευμάτων, καὶ δὲν γίνεται ποσῶς μνεία περὶ τῶν ἄλλων θρησκευμάτων εἰμὴ διὰ τῆς λέξεως «ἀνεκτή». Νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἔλαβε γνῶσιν τοῦ 1ου ἄρθρου. Ἀνεξαρτήτως τούτου δὲν εἶναι καὶ αὐτὸ τὸ προεδρεῖον ἕτοιμον, διότι ζητῶ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ὑπέβαλλον τὴν στιγμὴν ταύτην, καὶ ἂν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία τοῦ κ. ὑπαλλήλου τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πότε τὴν ὑπεβάλλατε;

§45Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ὅταν ὑπεβλήθησαν ὅλαι. Πρόκειται περὶ αὐτοῦ τούτου περὶ τῶν ὁποίων λόγον ἐποιήσατο ὁ ἐπιφανὴς ἐξ Ἀττικῆς πληρεξούσιος κ. Λεβίδης.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλαι αἱ τροπολογίαι εἶναι συγκεντρωμέναι εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα καὶ ἑπομένως θὰ τυπωθοῦν καὶ θὰ διανεμηθοῦν μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ γίνῃ ἡ συζήτησις.

§47Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ποίαν σημασίαν θὰ ἔχῃ ἂν εἶναι συγκεντρωμένη εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα ὅταν δὲν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας ἡμῶν;

§48Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μέχρι τῆς Παρασκευῆς τὸ πολὺ ἀναβάλλωνται. Πέραν τῆς Παρασκευῆς ἀναβολὴν ὄχι. Ἀλλὰ κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα μᾶς δίδεται ὁ καιρός, ἀφοῦ ἡ πρώτη συνεδρίασις θὰ καταναλωθῇ εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος νὰ μελετήσωμεν καὶ δὲν πρέπει νὰ γεννᾶται ἡ ἀντίληψις ἐπὶ φυγοπονίᾳ, ἡ ὁποία γεννᾶται δὲν γνωρίζω πῶς, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἀποφεύγει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ πρώτιστον αὐτῆς ἔργον τὸ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος καὶ πᾶσα ἀναβολὴ φρονῶ ὅτι δὲν εἶναι ἐπιβεβλημμένη. Τὸ πολὺ μέχρι τῆς Παρασκευῆς. Πέραν τούτου μᾶς ἐκθέτει εἰς πολλοὺς κινδύνους καὶ εἰς πολλὰς παρεξηγήσεις.

§49Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, προτείνω ὅπως οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι καταθέτωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸ δύο ἡμερῶν τὰς προτάσεις των.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως πρὸς τὸν ψηφισθέντα Κανονισμόν, οὐχὶ πρὸ δύο ἀλλὰ πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν δέον νὰ κατατίθηνται αὗται, ἄλλως δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§52Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων ἐπρουτάθη πρότασις ἀναβολῆς. Τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τὴν ἐδέχθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἡμεῖς ὅλοι οἱ ἄλλοι καὶ τὸ ἔργον τὸ Συντακτικὸν ἀναβάλλεται μέχρι τῆς Παρασκευῆς. Εἰς τὸ μέσον ἐρρίφθη ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Συνέλευσις κατηγορεῖται ὅτι ἀποφεύγει τὴν ἐργασίαν. Κατὰ τῆς φράσεως ταύτης διαμαρτύρομαι διότι ἡ Συνέλευσις καὶ νῦν καὶ πάντοτε εἰργάσθη καὶ εἰργάσθη ἀρκετά, καὶ ἐψήφισε καὶ ἀρκετοὺς νόμους. Ἡ ριφθεῖσα λοιπὸν ἰδέα ὑπὸ τῶν συναδέλφων δὲν εἶναι ἀληθής, καί, ἂν τοιοῦτό τί συμβαίνῃ, διαμαρτύρομαι.

§53Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἰδίως, εἰργάσθη καθ’ ὅλον τὸ διαρρεῦσαν διάστημα. Ἀπόδειξις ἡ παρ’ αὐτῆς συντετελεσμένη ἤδη ἐργασία.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Μαρκεζίνης ἔχει τὸν λόγον.

§55Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ τὸ Συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι καὶ ἄν ἀπὸ σήμερον ἀρχίζωμεν τὴν ἐργασίαν τὴν συντακτικὴν θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ σταματήσωμεν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι δὲν ἔχει περατωθῆ ὑπὸ τῶν Ἐπιτροπῶν καὶ τῆς τῶν εἰσηγητῶν καὶ τῆς ὁλομελείας τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς πολιτείας. Διὰ τοῦτο αἱ δύο ἡμέραι ἅς προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἄν ἦτο μέχρι τοῦ Σαββάτου ἀκόμη καλλίτερον, θὰ εἶναι ἐπωφελέσταται ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν της καὶ οὕτω ἀπὸ τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα ἀρχίσουν τὰ συντακτικὰ ἔργα τοῦ Σώματος. Δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν πέραν τοῦ 20οῦ ἄρθρου, διότι εἰς τὸ 21ον θὰ σταματήσωμεν. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συντάξεως τῆς πολιτείας, καὶ ἐὰν εἰς τὸ κεφάλαιον περὶ συντάξεως τῆς πολιτείας λάβωμεν μέτρα διάφορα παρὰ τὰ ἰσχύοντα, κατ’ ἀνάγκην θὰ μεταβληθῶσιν ὅσα ἔχωμεν ψηφίσει ἐπὶ τῶν θεμάτων περὶ Βουλῆς. Πρέπει λοιπὸν νὰ κανονισθῇ τὸ τῆς συντάξεως τῆς πολιτείας.

§56Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἄλλοτε, κύριοι, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, ὅτι, ἀντικείμενον τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι αἱ φράσεις αἱ ἐπ’ αὐτῷ περιεχόμεναι, ἀλλ’ εἶναι οἱ θεσμοί, οἱ θεσμοὶ δὲ δὲν κατασκευάζονται κάθε ἑβδομάδα. Οἱ θεσμοὶ εἶναι προϊὸν τῆς πολιτικῆς ἐξελίξεως, ἡ δὲ πολιτικὴ ἐξέλιξις διαρκεῖ ἐπὶ αἰῶνας. Τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι ζήτημα φράσεων καὶ λέξεων. Αἱ λέξεις τοῦ Συντάγματος ἀποτυποῦσιν ὡρισμένους θεσμοὺς γνωστοὺς ὄχι ἐκ τῶν φράσεων αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν τῷ Συντάγματι, ἀλλ’ ἐκ τῆς Ἱστορίας καὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῶν γεγονότων καὶ τῆς ἐφαρμογῆς ὅπουδήποτε τῆς γῆς ὑπάρχουσιν. Μὴ φαντάζεσθε ὅτι τὸ Σύνταγμα εἶναι φράσεις καὶ λέξεις. Τὸ Σύνταγμα εἶναι γεγονός, εἶναι ἱστορία. Καὶ ὅταν λέγωμεν μίαν λέξιν τοῦ Συντάγματος ἡ λέξις αὐτὴ εἶναι ἐκφραστικὴ πραγμάτων, ἱστορικῶν φαινομένων ὑπαρχόντων, ὑπαρξάντων καὶ ὑπαρξόντων. Μὴ φαντάζεσθε ὅτι ἠμπορεῖ κανεὶς κάθε ἡμέραν νὰ παίρνῃ τὴν πένναν καὶ νὰ γράφῃ Σύνταγμα. Οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, δὲν εἶναι ζήτημα συζητήσεως τὸ Σύνταγμα, εἶναι ζήτημα συζητήσεως ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐξέλιξις τῶν πραγμάτων ἡ δημιουργηθεῖσα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θὰ ἀποτυπώσωμεν διὰ λέξεων κοινῶν ἐν τῷ Συντάγματι. Δὲν εἶναι τὶ τὸ ὁποῖον ἡμεῖς θὰ διορθώσωμεν ἀπὸ τὸ κεφάλι μας. Οὔτε ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος εὑρίσκεται εἰς τὰς λέξεις αὐτοῦ. Ἡ ἔννοια τοῦ Συντάγματος εὑρίσκεται εἰς τὴν ἐξέλιξιν τῶν πραγμάτων ἐν τῷ κόσμῳ. Ἐὰν δὲν ἐννοηθῇ τοῦτο θὰ ἀποφασίσωμεν ἐπὶ ματαίῳ καὶ χρόνον καὶ κόπον. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω τὰς ἰδέας μου αὐτάς, ὅτι τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος δὲν τὴν εὑρίσκομεν ἑρμηνεύοντες τὰς λέξεις αὐτάς, τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος τὴν εὑρίσκομεν ἀνατρέχοντες εἰς τοὺς θεσμοὺς τοὺς ὁποίους ἑκάστη τῶν φράσεων αὐτοῦ ἀποτυποῖ, ὁ δὲ θεσμὸς δὲν περιγράφεται διὰ τῶν λέξεων, ὁ θεσμὸς εἶναι ἄλλο τι, εἶναι ἡ μορφὴ τῶν πραγμάτων εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἐξέλιξις τῆς ἀνθρωπότητος εἰς τὰς διαφόρους χώρας. Κοινοβούλιον δὲν εἶναι τὸ Κοινοβούλιον ἐκεῖνο. Αἱ λέξεις αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐν τῷ Συντάγματι, ὅταν λέγωμεν Κοινοβούλιον ἐννοοῦμεν κατασκεύασμα ἱστορικόν, ὑπῆρξαν, δημιουργηθὲν διὰ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως. Συζήτησις λοιπὸν περὶ τοῦ Συντάγματος δὲν εἶναι συζήτησις περὶ τῶν 111 ἄρθρων καὶ περὶ τῶν 500 ἢ 1000 ἢ 5000 λέξεων. Συζήτησις περὶ τοῦ Συντάγματος εἶναι συζήτησις ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τοῦ Συντάγματος. Αὐτοὺς πρέπει νὰ διορθώσωμεν, διότι ἄλλως θὰ χάσωμεν χρόνον καὶ δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς κανὲν ἄξιον λόγου ἀποτέλεσμα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§58Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Τῆς Συνελεύσεως ἀριθμούσης ἑνὸς ἔτους βίον ὀφείλω νὰ μὴ συμφωνήσω πρὸς πᾶσαν πρότασιν ἀναβολῆς τοῦ Συντακτικοῦ αὐτῆς ἔργου, διότι ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν δικαιολογεῖται ἡ μεγάλη βραδύτης, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὸ Συντακτικὸν ἔργον. Φοβοῦμαι δὲ πολὺ ὅτι καὶ μέχρι τὸ Μέγα Πάσχα ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἄν γίνῃ ἡ ἀναβολὴ αὐτὴ ἀσφαλῶς δὲν θὰ συζητήσῃ οὔτε ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Δι’ αὐτό, ἐγὼ τοὐλάχιστον, δὲν συμφωνῶ πρὸς πᾶσαν ἀναβολήν. Τῆς Συνελεύσεως, κύριοι, ἔργον εἶναι τὸ Συντακτικὸν καὶ ὀφείλομεν ὅλοι νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ ἐπ’ ἄπειρον, διότι τὰ πρόσφατα γεγονότα, ἡ κυβερνητικὴ κρίσις καὶ τόσα ἄλλα γεγονότα, πρέπει νὰ μᾶς πείσουν, ὅτι ὡς τάχιστα πρέπει νὰ συντελέσῃ τὸ Συντακτικόν της ἔργον, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν εἰς ἥν κατάστασιν εὑρέθη ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις τοῦ 63.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος διὰ τὴν Παρασκευήν. Αὔριον θὰ ἔχωμεν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§60Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν ἔχω ἀνάγκην, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ διεκτραγῳδήσω τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ δημόσιοι ὁδοὶ τῆς περιοχῆς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς.

§61ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§62ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅλης τῆς Ἑλλάδος.

§63Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τὸ Δημόσιον, κύριοι, δαπανᾷ κατ’ ἔτος 1.100.000 δραχμὰς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν αὐτῶν καὶ ἡ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι ὁδοὺς δὲν ἔχομεν. Χρειάζονται ῥιζικὰ μέτρα διὰ νὰ κατορθωθῇ εἰς τὸ μέλλον αἱ ὁδοὶ αὐταὶ νὰ εἶναι ἀντάξιαι τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν ἀναγκῶν τοῦ κοινοῦ. Τὰ μέτρα αὐτὰ ἀπαιτοῦσι δαπάνας. Αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται, περιστρέφονται εἰς τὰ δέκα ἑκατομμύρια. Τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας νὰ ληφθῇ ἐκ τοῦ Δημοσίου Ταμείου. Διὰ τὸν λόγον αὐτόν, ἐγένετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ἡ σχετικὴ μελέτη ἐπὶ τοῦ προκατόχου μου ἀξιοτίμου κ. Τσαλδάρη, καὶ ἐξευρέθη τὸ μέσον ὥστε νὰ καλυφθῇ ἡ δαπάνη αὐτὴ διὰ δανείου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξυπηρετηθῇ ὑπὸ ὡρισμένων πόρων, προωρισμένων διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον καταθέτω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι εἶναι ἐπεῖγον, διότι νομίζω ὅτι ὅλοι θὰ προλάβετε νὰ τὸ εἴπητε μόνοι σας καὶ τὸ κηρύσσω κατεπεῖγον.

§64Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὅλαι αἱ ὁδοὶ εἶναι κατεστραμέναι.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§66Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τότε θὰ ὁμιλήσουν οἱ θέλοντες νὰ συζητήσουν.

§67Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον περὶ τῆς συγκοινωνίας τῶν ἐπαρχιῶν.

§68ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§69Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιττὸν νὰ ἀμυνθῆτε τοῦ νομοσχεδίου. Ἀφήσατέ το νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§70Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν, ἡ ὁποία ὑποθέτω θὰ ἄρῃ ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προβλέπει περὶ συστάσεως εἰδικοῦ ταμείου μὲ πόρους εἰδικοὺς πρὸς κατασκευὴν μονίμων ὁδοστρωμάτων διὰ τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν, διότι, ὅπως ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, δαπανῶμεν 1.200.000 δραχμ. κατ’ ἔτος διὰ τὴν συντήρησιν τῶν δημοσίων ὁδῶν τῶν Ἀθηνῶν καὶ πολὺ καλὰ γνωρίζετε εἰς ποίαν ἀξιοθρήνητον κατάστασιν εὑρίσκονται, ἐνῷ ἄν τὸ ποσὸν τοῦτο, ἴσως καὶ ὀλιγώτερον δοθῇ δι’ ἕν τοκοχρεωλύσιον συναπτομένου ἑνὸς δανείου θὰ εἶναι δυνατὸν αἱ ὁδοὶ νὰ ἀποκτήσωσι μόνιμα ὁδοστρώματα μὲ τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωμεν ἀληθεῖς ὁδοὺς καὶ μὲ ὀλιγωτέραν δαπάνην. Τοῦτον τὸν σκοπὸν ἔχει τὸ νομοσχέδιον, προβλέπει δὲ πόρους εἰδικοὺς βαρύνοντας ἐκείνους οἱ ὁποῖοι θὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν μονίμων ὁδοστρωμάτων. Εἶναι μία πρόσθετος φορολογία ἐπὶ τῶν οἰκιῶν, ἐπὶ τῶν αὐτοκινήτων, τὰ ὁποῖα κυρίως ὠφελοῦνται καὶ ἐλαχίστων ἐπὶ τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ. Ἑπομένως αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἶναι εἰδικὸν μὲ εἰδικούς πόρους διὰ τὰς Ἀθήνας.

§71Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅλων τῶν ὁδῶν.

§72Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρῶτον διὰ τὰς δημοσίας. Τὸ ἴδιον Ταμεῖον θὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς δημοτικὰς ὁδούς, διὰ τὰς ὁποίας θὰ ἔλθῃ εἰς ἐπιχορήγησιν ὁ Δῆμος Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαρχιακὰς ὁδοὺς λησμονοῦν οἱ κ. κ. συνάδελφοι ὅτι πρὸ τῶν διακοπῶν ἐψηφίσθη ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατ’ ἀνάλογον τρόπον προνοεῖ περὶ τῶν ὁδῶν καὶ γίνεται ἐπιβάρυνσις δι’ εἰδικῶν φόρων πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, μὲ ἐπιχορηγίαν τοῦ κράτους 25%. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶχεν ὁρισθῆ ὅτι θὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν διὰ Β. Διατάγματος, διότι ἔπρεπε νὰ γίνουν αἱ ἀναγκαῖαι προπαρασκευαστικαὶ ἐργασίαι διὰ τὴν ἐφαρμογήν. Δὲν ἐτέθη ὅμως εἰς ἐφαρμογὴν διότι ἐν τῷ μεταξὺ μετεβλήθη διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη εἰσηγήσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ φορολογία τῶν Δήμων καὶ προέκυψεν ἐκ τούτου ἀνάγκη μεταβολῆς τοῦ ψηφισθέντος νόμου, εἶμαι δὲ βέβαιος ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας θὰ εἰσηγηθῇ τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς λίαν ταχέως, διότι ὑπάρχει καὶ περὶ τούτου κατηρτισμένον νομοσχέδιον, ὥστε νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια καὶ περὶ τῶν δημοτικῶν ἢ κοινοτικῶν ὁδῶν. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας εἶχον νὰ δώσω μετὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει λόγος νὰ ἐμποδισθῇ ἡ ψήφισις ἑνὸς ἀθωοτάτου καὶ ὠφελιμωτάτου νομοσχεδίου.

§73Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῶν ἐξηγήσεων αὐτῶν δὲν φαντάζομαι ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις.

§74Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§75Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Δὲν νομίζω ὅτι, ὅπως ἡρμήνευσεν ὁ κ. Τσαλδάρης, ἡ ἐξέγερσις εἶναι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἡ ἐξέγερσις ἡ παρατηρηθεῖσα εἶναι ὡς διαμαρτυρία διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Μᾶς εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ὅτι ἐψηφίσθη πέρυσι νόμος, ἀλλ’ ὁ νόμος αὐτὸς δὲν εἶναι ἀρκετὸς καὶ πρέπει νὰ βελτιωθῇ καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Συγκοινωνίας νὰ μελετήσῃ καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον διὰ νὰ ἀποκτήσωμεν ὁδούς.

§76Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Δὲν ἔχομεν κανένα λόγον νὰ ἀντιταχθῶμεν πρὸς τὴν κήρυξιν ὡς κατεπείγοντος τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄλλα πολὺ σπουδαιότερα καὶ ὑψίστης σημασίας ζητήματα. Ἄν ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας τῶν Ἀθηνῶν εἶνε ἀθλία, ἡ κατάστασις τῶν ἐπαρχιῶν εἶναι ἀξιοθρήνητος. Εἶναι ἀνάγκη, πρωτίστως νὰ μελετηθῇ καὶ νὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ἡ συγκοινωνία τῆς Χαλκιδικῆς. Ἀφοῦ ὑπάρχει ἡ τροχιοδρομικὴ γραμμή, ἡ ὁποία κάλλιστα δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν τόπον, εἶνε ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ συγκοινωνία αὕτη τῆς Χαλκιδικῆς, ἡ ὁποία εἶνε σπουδαιοτάτη καὶ ἀπέχει τὸ κέντρον αὐτὸ τῆς Θεσσαλονίκης περὶ τὰς 30 ὥρας. Εἶνε ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ ἡ ἐργασία αὕτη. Ἐπίσης εἶνε ἀνάγκη ἔξωθι τῆς Θεσσαλονίκης καὶ ἐπὶ τῆς δεξιᾶς ὄχθης τοῦ Ἀξιοῦ νὰ γίνουν ἔργα ἀντιπλημμυρικά, διότι πρὸ 20 ἡμερῶν δύο κωμοπόλεις κατεστράφησαν, οἱ δὲ ἄνθρωποι ἐσώθησαν ἐπὶ τῶν στεγῶν. Εἰς 5.500.000 δραχ. ὑπελογίσθησαν αἱ ζημίαι τῶν κατοίκων ἐκείνων. Σᾶς παρακαλῶ τὰ δύο ταῦτα ζητήματα νὰ ὑποστηρίξητε. Δὲν εἶνε σπουδαῖον τὸ ζήτημα, κύριοι, ἐὰν σκονισθοῦν καὶ λίγο οἱ Ἀθηναῖοι. Αἱ Ἀθῆναι διασχίζονται καὶ συγκοινωνοῦν ἀπὸ πλείστας τροχιοδρομικὰς γραμμάς. Ρίψατε καὶ μιὰ ματιὰ καὶ ἔξω τῶν Ἀθηνῶν. Ὄχι ὅλα διὰ τὰς Ἀθήνας. Φροντίσατε καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας.

§77Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶνε κατεπεῖγον, καὶ ὡς τοιοῦτον πρέπει νὰ κηρυχθῇ καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§78Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Νὰ λογισθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ.

§79Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἂς ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῆς Πρωτευούσης νὰ ἀπολογηθῶσιν. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἀνήγγειλεν ἡμῖν ὁ κ. Ὑπουργός, ἔχει πρακτικὴν τὴν μορφήν. Ἐκεῖναι αἱ δαπάναι αἵτινες καὶ σήμερον γίνονται, πρόκειται νὰ διατεθῶσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ φέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν, ἐνῶ μέχρι σήμερον γινόμεναι δὲν φέρουσιν ἀποτέλεσμα. Δὲν βλέπω λοιπὸν διὰ ποῖον λόγον οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι κατεξανέστησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀττικῆς εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ὑποστηρίξωμεν πάσῃ θυσίᾳ καὶ οἱονδήποτε ἄλλο νομοσχέδιον διὰ τὰς ὁδοὺς τῶν ἐπαρχιῶν.

§80Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Τώρα παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν.

§81Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν, πρὶν ἤ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, διότι δὲν πρόκειται μόνον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, περὶ χρησιμοποιήσεως τῆς ἐτησίας δαπάνης μόνον, ἵνα αὕτη χρησιμεύσῃ ὡς τοκοχρεωλύσιον συναπτομένου δανείου, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ νέας φορολογίας, ἡ ὁποία θὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὅλους τοὺς δυστυχεῖς ἰδιοκτήτας τῶν οἰκιῶν.

§82Ξ. ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν.

§83Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἰδιοκτήτης, κύριοι. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ τυπωθῇ πρῶτον καὶ διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§84Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ὅπως διαιρεθῶμεν εἰς δύο ὁμάδας, εἰς τοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοὺς τῶν Ἐπαρχιῶν, διότι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ἐδήλωσεν ὅτι τόσον διὰ τὰς Ἀθήνας ὅσον καὶ διὰ τὰς Ἐπαρχίας θὰ λάβῃ μέτρα ῥιζικά. Ἐὰν σήμερον ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου τὰς σήμερον γενομένας δαπάνας τὰς διαθέτει καταλληλότερον διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ τὸν Πειραιᾶ, δι’ αὐτὸ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐξεγερθῶσιν αἱ Ἐπαρχίαι καὶ νὰ παρεμποδίσουν μίαν πρόοδον τῶν Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία ἐπὶ τέλους εἶναι καὶ ἡ Πρωτεύουσα τοῦ Κράτους. Ἐπιθυμῶ νὰ παρακαλέσω ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας, αὗται θὰ συζητηθῶσιν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§85Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνεται ἡ φρᾶσις ὅτι αἱ ἐπαρχίαι εὑρίσκονται ἀπέναντι τῶν Ἀθηνῶν εἰς διάστασιν· θὰ παρακαλέσω νὰ ἀποφεύγωμεν τοιοῦτον τινὰ ἀστεϊσμόν.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κηρυχθῇ κατεπεῖγον;

§87ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται κατεπεῖγον. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 7.30′ μ.μ.).