1922.03.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63η

Δευτέρα, 7ης Μαρτίου 1922

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρα 5.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Τὰ πρακτικὰ δὲν διενεμήθησαν εἰσέτι καὶ τοιουτοτρόπως ἡ συζήτησις αὐτῶν θὰ γίνῃ κατόπιν.

§2Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὰ πρακτικὰ δὲν διενεμήθησαν καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ ἄτοπον. Εἰς τὰς 4 μ. μ. ἀκριβῶς τῆς σήμερον ἔφερον εἰς τὴν οἰκίαν μου τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν περιέχουσαν, παρακαλῶ, 141 νομοσχέδια. Ὅσον τακτικὸς καὶ ἄν εἶναι τὶς καὶ νὰ τὰ ἐκράτησεν ἀπὸ τοῦ πενταμήνου, τὸ ὁποῖον ἔκτοτε διέρρευσε, θέλει τοὐλάχιστον διὰ νὰ ταξινομήσῃ τὰ 141 αὐτὰ νομοσχέδια μίαν ὥραν. Πότε θὰ τὰ μελετήσῃ ὄχι τὰ 141 νομοσχέδια, ἀλλὰ τὰ 2 ἤ 3 ἐξ αὐτῶν; Ἑπομένως παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἐν τῇ διακρινούσῃ ὑμᾶς δραστηριότητι νὰ συντελέσητε καὶ νὰ διατάξητε ὅπως ἡ Ἡμερησία Διάταξις καὶ τὰ νομοσχέδια δίδωνται εἰς τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους τοὐλάχιστον τὴν 1ην μ. μ., ὥστε νὰ ἔχωσι τὸν καιρὸν νὰ τὰ ταξινομῶσι, καὶ εἰ δυνατὸν νὰ μελετῶσιν ἕν ἤ δύο ἐξ αὐτῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε πολὺ δίκαιον καὶ θὰ διατάξω ὅ,τι πρέπει. Ἡ ψήφισις τῶν πρακτικῶν ἀναβάλλεται μέχρις οὗ διανεμηθῶσιν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς. Ὁ Πρόεδρος τῆς Λέσχης τῶν Δημοσίων ὑπαλλήλων Ἰωαννίνων ὑποβάλλει εὐχὴν ὅπως οἱ ὑπάλληλοι τύχωσιν ἐπιδόματος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λόγῳ τῆς δεινῆς των οἰκονομικῆς θέσεως. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Συλλόγου δημοδιδασκάλων Ἄνδρου παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ διὰ τὴν οἰκονομικὴν βελτίωσίν των. Οἱ ἐργάται τοῦ λιμένος Πειραιῶς αἰτοῦσι τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὑπουργικῆς διαταγῆς περὶ τοῦ 36ώρου καὶ τὸν περιορισμὸν τῶν ἐργατῶν Τελωνείου εἰς τὰς ἐστεγασμένας Τελωνειακὰς ἀποθήκας. Ὁ Παμμακεδονικὸς διδασκαλικὸς σύνδεσμος ζητεῖ βελτίωσιν τῆς θέσεώς του. Ὁ Πρόεδρος Ἠπειρωτικοῦ Συλλόγου Θ. Μπαμίχας διαμαρτύρεται διὰ τὴν καταπάτησιν ἱερῶν δικαιωμάτων τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ Λαοῦ. Ἡ Αἰκατερίνη Τριανταφύλλου χήρα τοῦ ἀποβιώσαντος ἐν τῷ πολέμῳ ἀνθυπασπιστοῦ Τριανταφύλλου Κωνσταντίνου ζητεῖ αὔξησιν τῆς συντάξεώς της. Ἡ Δημοτικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ Δήμου Παπαγιαννάδων ὑποβάλλει εὐχὴν πρὸς τὴν Σεβαστὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ψηφίσωσι σχετικὸν νόμον, ἵνα τὰ Μοναστηριακὰ κτήματα τῆς Ἐπαρχίας Σητείας καὶ ἰδίως τῆς Μονῆς Τοπλοῦ, ἀποτελέσωσιν ἰδίαν Μοναστηριακὴν περιφέρειαν μὲ ἕδραν τὴν κωμόπολιν Σητείαν. Ἀδικούμενοι ὑπάλληλοι τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητοῦσι τὴν ἐπαναφορὰν ἐν ἰσχύϊ τοῦ νόμου 2641 πρὸς θεραπείαν τῶν δι’ αὐτοῦ σκοπουμένων. Ὁ Μιχαὴλ Τσατσαροῦνος, δεκάρχης Τελωνείου Πειραιῶς, παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προαχθῇ ἕνεκα τῶν πολλῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα ὑπέστη ἐπὶ τοῦ καταλυθέντος καθεστῶτος, παυθεὶς καὶ ἐξορισθείς. Ἡ Ἕνωσις γεωργικῶν συνεταιρισμῶν Λαρίσσης, Τυρνάβου, Ἁγυιᾶς καὶ Ἐλασσῶνος παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ καὶ ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον πρὸς παραχώρησιν εἰς παρακεντέδες καλλιεργησίμους γῆς τσιφλικίων πλεοναζούσης καὶ ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία μέχρι τέλους 1925 τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τσιφλικίων. Οἱ κάτοικοι Φλωρίνης διαμαρτύρονται διὰ τὴν ἀλλαγὴν τῆς ἡμέρας ἀγορᾶς καὶ ἐμμένουσιν ὅπως ἀκυρωθῇ τὸ Β. Διάταγμα τὸ καθορίζον τὴν Τετάρτην ἀντὶ τοῦ Σαββάτου. Ἡ ἐφημερὶς «Ἐθνικὴ» Δράμας, ἀγγέλλει ὅτι ἡ εἴδησις περὶ παραχωρήσεως Μονοπωλίου καπνοῦ κατετάραξε τοὺς κατοίκους ὁλοκλήρου τῆς Ἀνατολικῆς Μακεδονίας φοβουμένους διὰ τὸν περιορισμὸν τῆς παραγωγῆς καὶ τὸν κίνδυνον τῆς ζωῆς τῶν ἐργατῶν. Οἱ ἐν τῷ μετώπῳ ὑπηρετοῦντες δασοφύλακες Αʹ τάξεως παρακαλοῦσιν ὅπως προαχθῶσιν ἄνευ ἐξετάσεων. Ὁ Σύνδεσμος Διδασκάλων Δημ. Ἐκπαιδεύσεως Καστορίας «Ὁ Λόγιος Ἑρμῆς», αἰτεῖται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ ψηφισθῶσι τὰ κάτωθι αἰτήματα. 1) Προαγωγή, 2) Μονιμοποίησις τῶν ἐκτάκτων, 3) Βελτίωσις τοῦ μισθοῦ κλπ. Ὁ Ἀντώνιος Ρηγόπουλος, χωροφύλαξ, ζητεῖ ὅπως προαχθῇ. Ὁ Δαμιανὸς Βασίλαρος, χωροφύλαξ, ὑπηρετῶν ἐν Σύρῳ, ζητεῖ τὴν προαγωγήν του. Ὁ κ. Τ. Γιαννούλης, πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης διὰ τηλεγραφήματός του ἀνακοινῶν ὅτι ἀσθενεῖ, δηλοῖ ὅτι δίδει τὴν ψῆφον του ἀνεπιφυλάκτως ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ λαὸς Γυθείου διὰ τηλεγραφήματός του δηλοῖ, ὅτι τάσσεται παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης διαβιβάζει πρὸς ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν. 1) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Αἰγαίου, ζητοῦντος τὴν ἄδειαν πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν τῶν πληρεξουσίων Χίου κ.κ. Χ. Ροδοκανάκη καὶ Μ. Βολίκα. 2) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀδριανουπόλεως πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Ραιδεστοῦ Νέηδ Μουσταφᾶ βέη. 3) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Λαρίσσης πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Κοζάνης Μετρῆ–Γιαγιᾶ. 4) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Αἰγαίου πρὸς ποινικὴν δίωξιν τῶν πληρεξουσίων Χανίων κ.κ. Γ. Μαρκαντωνάκη, Γ. Σεργεντάνη, Γ. Μυλωνογιάννη, Ἐμμ. Θεοδωρίδου καὶ Εὐστρατ. Γεωργιλαδάκη. 5) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἀθηνῶν πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Ἀττικῆς κ. Λυκούργου Τσουκαλᾶ. 6) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Κοζάνης πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Κοζάνης Ἰωάννου Ἀντωνιάδου. 7) Αἴτησιν τοῦ Εἰσαγγελέως Ἐφετῶν Ἀθηνῶν πρὸς δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Ἰωαννίνων κ. Σ. Σίμου. Ἡ Στρατιὰ Θράκης ζητεῖ τὴν χορήγησιν ἀδείας πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Θράκης κ. Ἀναστ. Μπακάλμπαση. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ζητεῖ τὴν χορήγησιν ἀδείας πρὸς ποινικὴν δίωξιν τοῦ πληρεξουσίου Θράκης Ἀλῆ Χαφοὺζ Γκαλήπ. Ἅπασαι αἱ ὡς ἄνω αἰτήσεις θέλουσι παραπεμφθῆ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ἐπιτροπὴν ἵνα ὑποβάλῃ αὕτη ἐφ’ ἑκάστης τούτων τὰς ἑαυτῆς ἐκθέσεις. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Θεοτόκης καταθέτει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορωσῶν τὸ Σῶμα τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης διατάξεων». 2) «Περὶ ἐκκαθαρίσεως καὶ τακτοποιήσεως δαπανῶν τοῦ τέως Δʹ Σώματος Στρατοῦ». Οἱ Ὑπουργοὶ κ. κ. Δ. Γούναρης, ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ Ν. Θεοτόκης ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ στρατιωτικῶν συμβολαιογράφων». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ν. Θεοτόκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 21 Δεκεμβρίου 1920 Ν. Διατάγματος, περὶ ἀνασυντάξεως τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». Κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν Κυβερνητικὴν μεταβολὴν ἐνόμισα ὅτι ὅλαι αἱ ἐρωτήσεις καὶ αἱ ἐπερωτήσεις δὲν εἶχον θέσιν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, τὸ μὲν διότι αὗται ἐστρέφοντο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις παρῃτήθη, τὸ δὲ διότι αὗται ἤ τινὲς ἐξ αὐτῶν οὖσαι ἀναγεγραμμέναι πρὸ πενταμήνου ἦτο φυσικὸν νὰ ἔχωσιν ἀτονήσῃ, εἴτε διότι ἐν τῷ μεταξὺ ἔπαυσεν ὑφιστάμενος ὁ λόγος, δι’ ὃ ἡ ἐρώτησις ἤ ἡ ἐπερώτησις, εἴτε διότι ἐγένετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει νὰ ἐπιτύχῃ ὁ ἐρωτῶν ἤ ἐπερωτῶν κ. πληρεξούσιος. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς ὅπως εἰδοποιήσητε εἰς τὸ ἁρμόδιον γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως ποῖαι τῶν τότε ἐγγεγραμμένων ἐρωτήσεων ἤ ἐπερωτήσεων θέλετε νὰ παραμείνουν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει διὰ νὰ ἐπαναληφθῶσιν.

§4Ν. ΚΟΥΛΑΝΔΡΟΣ. Αἱ ἐρωτήσεις πρέπει νὰ στέλλωνται εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ν’ ἀπαντῶσι πρὸς ἀποφυγὴν συζητήσεων ἐν τῇ Συνελεύσει, ὡς εἶχεν ἀποφασισθῆ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἔχει ἀποφασίσει ἡ Συνέλευσις.

§6Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Εἶχε ληφθῆ πρὸ πολλοῦ ἀπόφασις, κύριε Πρόεδρε, ὅπως εἰς τὰς ἐρωτήσεις νὰ ἀπαντῶσι τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα ἐγγράφως.

§7Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα συντάσωσι συνήθως μίαν ἔγγραφον ἀπάντησιν ἵνα τὴν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ὁ Ὑπουργός. Θὰ ἦτο καλὸν αὐτὴν τὴν ἔγγραφον ἀπάντησιν νὰ καταθέσωμεν εἰς τὸ γραφεῖον, ἵνα ἕκαστος τῶν κ.κ. συναδέλφων λαμβάνῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ νὰ σημειώνῃ ὅ,τι ἐπιθυμεῖ νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτε θὰ ὑποβάλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑμετέρας ἀπουσίας καὶ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν, ὑπεβλήθησαν διάφοροι ἐρωτήσεις. Ἔσπευσα πάντοτε καὶ ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν τὴν ἰδίαν διαδικασίαν ἠκολούθησα, καὶ τὰς διεβίβαζον ἀμέσως εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, ζητῶν τὴν ἀπάντησιν. Ὁμολογῶ ὅμως ὅτι διαφόρων Ὑπουργείων καθυστερεῖται ἡ ἀπάντησις.

§9Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἡ ἀπάντησις καλὸν εἶναι ν’ ἀποστέλλεται εἰς διπλοῦν, ὥστε νὰ λαμβάνῃ τὸ ἕν ὁ ἐπερωτῶν.

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ στέλλεται ἡ ἀπάντησις εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, μόλις δὲ τοῦτο λαμβάνῃ τὴν ἀπάντησιν, θὰ κάμνῃ ἕν ἀντίγραφον καὶ θ’ ἀποστέλλῃ εἰς τὸν ἐπερωτῶντα.

§11Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, νὰ ὁρισθῇ μία προθεσμία διὰ τὴν ἀπάντησιν.

§12Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προθεσμία δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ, αἱ ἀπαντήσεις πρέπει νὰ προσάγωνται ὡς τάχιστα. (Τὴν ἕδρα τοῦ Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Ν. Βλιάμος).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καταργήσεως φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ταμβάκου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου Σελινοῦντος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑδραυλικοῦ Ταμείου Ἐλασσῶνος». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἠλεκτρικῶν ἐγκαταστάσεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 1054 καὶ 1312 περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας νέων ἐκτάκτων εἰδικῶν Ἐκπαιδευτικῶν Οὐλαμῶν Ἐφέδρων Ἀξιωματικῶν».

§14Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόλις σήμερον διενεμήθη τὸ νομοσχέδιον καὶ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ.

§15Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Πρόκειται περὶ τῆς κατ’ ἀρχὴν ψηφίσεως καὶ παρακαλῶ τὸν κ. πληρεξούσιον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὰς ἀντιρρήσεις του.

§16Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμὸς.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ν’ ἀναβληθῇ. Ν’ ἀναβληθῇ.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένης πιστώσεως διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν ἐν Ἀθήναις Φιλεκπαιδευτικὴν Ἑταιρείαν πρὸς συντήρησιν διδασκαλείων Θηλέων ἐν Ἀθήναις, Πάτραις, Κερκύρᾳ, Λαρίσῃ καὶ ἀστικῶν σχολῶν ἐν Τρικκάλοις, Λαμίᾳ, Τριπόλει καὶ Καλάμαις»,

§19Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Διὰ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρέπει νὰ κατατεθῶσιν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δαπανῶν τοῦ ἱδρύματος, ὅπως λάβωσι γνῶσιν οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι ποῦ δαπανῶνται τὰ ζητούμενα ποσά. Ζητῶ ὡς ἐκ τούτου τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται.

§21Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω μίαν παράκλησιν. Εἰς τοὺς τίτλους τῶν νομοσχεδίων νὰ μὴ περιορίζεται ἡ ὑπηρεσία εἰς τὸ νὰ ἀναφέρῃ τὸν ἀριθμὸν μόνον, ἀλλὰ νὰ ἀναφέρεται καὶ τὸ περιεχόμενον.

§22Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀριθμὸς μετὰ τῆς ἐπιγραφῆς τοῦ νόμου.

§23Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Μάλιστα.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταρρυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Κεντρικῆς ὑπηρεσίας τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποδοχῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ε. Γαρουφαλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§25Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν. Σπουδαῖον ζήτημα διὰ τὴν δικαιοσύνην εἶναι ὁ κανονισμὸς τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει, καὶ θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κ. Ὑπουργέ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ πληροφορήσητε τὴν Συνέλευσιν ἄν ἔχῃ ληφθῇ πρόνοια περὶ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ αὐξάνεται ὁ μισθὸς τῶν δικαστῶν ἐν γένει. Σημειωτέον ὅτι δὲν πρόκειται περὶ πραγματικῶν αὐξήσεων μισθοῦ, ἀλλὰ περὶ διατιμήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστῶν ἀναλόγως τῆς τρεχούσης ἀξίας τῆς νομισματικῆς μονάδος.

§26Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐν γένει.

§27Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀνατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον, κ. Πρόεδρε.

§28Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω, ἐπειδὴ εἶναι πολὺ σοβαρὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἀφορᾷ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης καὶ τὸ Κράτος εὑρίσκεται σήμερον ὑπὸ οἰκονομικὰς περιστάσεις πολὺ δυσκόλους, χρήζει δὲ εὐρείας συζητήσεως τὸ νομοσχέδιον, νὰ ὁρίσητε ἰδίαν ἡμέραν πρὸς συζήτησιν, ἵνα ἀποδείξωμεν τοὺς πόρους ἀπὸ τοὺς ὁποίους δύναται τὸ Κράτος νὰ πορισθῇ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Νὰ ψηφισθῇ.

§30Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προκειμένου περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων πρόκειται πράγματι περὶ ἀποδόσεως τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον ἐλάμβανον προπολεμικῶς, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ δραχμὴ ἐξέπεσε εἰς τὸ ⅕ τῆς ἀρχικῆς ἀξίας. Ἐπειδὴ δὲ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀλλὰ καὶ περὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων θὰ παρεκάλουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναλάβῃ μέχρις ὅτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλῃ τὰ φορολογικά του νομοσχέδια, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ κατὰ πόσον ὁ προϋπολογισμὸς ἐπαρκεῖ διὰ τὴν βελτίωσιν ὅλων τῶν μισθῶν διότι ὅλοι οἱ ὑπάλληλοι εὑρίσκονται εἰς τὴν ἰδίαν κατηγορίαν. Λέγω τοῦτο ὄχι διότι ἔχω ἀντίρρησιν ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ γενικὴ πρόνοια περὶ ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, καὶ ἡ πρόνοια πρέπει νὰ περιληφθῇ εἰς τὰ νέα οἰκονομικὰ καὶ φορολογικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§31Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. πληρεξούσις ἤρχισεν ὁμιλῶν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ κατέληξεν εἰς τὴν πρότασιν νὰ τὸ ἀναβάλωμεν.

§32Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι, διότι δὲν θέλω νὰ ψηφισθῇ.

§33Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ συνδυασμὸς τῆς πρώτης βεβαιώσεως πρὸς τὸ συμπέρασμα θὰ ἦτο παράλογος. Ἐὰν ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος ἐπιλαμβάνεται τῆς εὐκαιρίας ἵνα μνησθῇ καὶ τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Δυστυχῶς ἡ Ἑλλὰς δὲν ηὐτύχησε μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ ἀποκτήσῃ κώδικα περιλαμβάνοντα ἐν ἑνιαίῳ συστήματι τὴν ὅλην ὑπηρεσιακὴν ὀργάνωσιν. Ἐὰν ἠκολουθεῖτο ἡ θεωρία τοῦ κ. συναδέλφου ἔπρεπε νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὡς καὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων τῶν προνοούντων περὶ τῶν ὑπαλλήλων διαφόρων εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν, μέχρις ὅτου φθάσωμεν εἰς τὸ εὐτύχημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐπετύχομεν, νὰ κάμωμεν αὐτὸν τὸν κώδικα τῆς ὑπαλληλικῆς ὑπηρεσίας.

§34Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ὅλων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων.

§35Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ ὑπαλληλικοῦ καθεστῶτος καὶ οὕτω ἑρμηνεύω τὴν γνώμην σας, ἐπειδὴ ὅμως ἑρμηνεύω τὴν γνώμην ὅτι κατεσκευάσαμεν ἕνα κώδικα, οἷον δὲν ἔχομεν ἡμεῖς μέχρι τῆς σήμερον, δι’ αὐτὸ νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ δικαστῶν διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπετύχομεν μέχρι σήμερον. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ λίαν ἐπειγούσης ἀνάγκης, ἀφορώσης τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους, δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ψηφισθῇ τάχιστα.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν κατ’ ἀρχὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συντάξεως τῶν ἀποχωρούντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 21ης Δεκεμβρίου 1919 περὶ κώδικος τῆς περὶ πολιτικῶν συντάξεων νομοθεσίας» (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἐπιβεβλημένων πειθαρχικῶν ποινῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεων τοῦ περὶ ἀνωτάτου δικαστικοῦ Συμβουλίου διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως τῶν περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων διατάξεων». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ καθιερώσεως βαθμοῦ Ἀντιπροέδρου Πρωτοδικῶν καὶ Ἐφετῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 490 καὶ 530 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δυστροπούντων μισθωτῶν».

§37Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ αὐτὸ, κ. Πρόεδρε,

§38Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀναβληθῇ.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐπίσης ἀναβάλλεται τὸ «περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νόμου 2668». Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀγροτικοῦ νόμου».

§40Α. ΑΡΓΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Συνέλευσις ὅπως μοὶ χορηγηθῇ ὀλίγος χρόνος διὰ νὰ κατατοπισθῶ εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ κατόπιν νὰ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ ψηφίσω.

§41ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐάν δὲν ψηφισθῇ θὰ ἔχωμεν κινδύνους.

§42Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἐπειδὴ διαμαρτύρεται ὁ κ. συνάδελφος ἐγὼ ἀντιδιαμαρτύρομαι καὶ λέγω ὅτι ἐὰν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀσφαλῶς θὰ ἔχωμεν κινδύνους.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου, «περὶ διορισμοῦ 50 ὑποτρόφων φοιτητῶν κατὰ τὸ Ἀκαδημαϊκὸν ἔτος 1921–1922». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Θ. Ζαΐμης ἔχει τὸν λόγον.

§44Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἔχει κύριοι, τὴν ἑξῆς ἀρχήν. Γνωρίζετε τὴν ἔλλειψιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τὴν Μέσην καὶ τὴν Δημοτικήν. Εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν σχολὴν ἐνεγράφησαν πρόπερσι 7 καὶ μερικαὶ φοιτήτριαι, πέρυσι ἐνεγράφησαν μόνον 5, τοιουτοτρόπως ἐπέκειτο ἡ παντελὴς ἔλλειψις ἐντὸς ὀλίγου χρονικοῦ διαστήματος 8–10 ἐτῶν, διότι ἄλλοι ἀποθνήσκουν, ἄλλοι γίνονται συνταξιοῦχοι καὶ διότι ἄλλοι φεύγουν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐγένετο λοιπὸν ἡ σκέψις νὰ λάβωμεν 50 ὑποτρόφους ἐκ μέρους τοῦ Κράτους μὲ ἐπίδομα 200 δραχμῶν κατὰ μῆνα καὶ νὰ ἀναθέσωμεν 35 μέλη εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν καὶ 15 εἰς τὴν Μαθηματικὴν διὰ νὰ ἔχωμεν ἐκπαιδευτικοὺς φιλολόγους καὶ φυσικομαθηματικούς, ἐλήφθη δὲ πρόνοια, ὥστε μέγα μέρος τούτων νὰ εἶναι εἴτε ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπολέμησαν, εἴτε τραυματίαι, καὶ τοιούτους προσελάβομεν περὶ τοὺς 50 καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ πληρωθῶσι, διότι μένουσι ἀπλήρωτοι μέχρι σήμερον.

§45Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κλείσουν τὰ σχολεῖα.

§46Γ. ΠΩΠ. Λαμβάνεται πρόνοια περὶ τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἐκλέγωνται οἱ εἰσακτέοι;

§47Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Διὰ διαγωνισμοῦ.

§48Γ. ΠΩΠ. Ἤθελον νὰ παρατηρήσω τοῦτο ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, διότι αὐτὸ ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, ἐὰν πρόκειται δι’ ἁπλῶν γνώσεων τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου νὰ θελήσῃ τὸ Κράτος νὰ συμπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις τὰς ὑπαρχούσας ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει δὲν πράττει οὔτε τὸ ὀρθόν, οὔτε καὶ τὸ ὠφέλιμον. Θὰ ἦτο σκόπιμον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου νὰ ληφθῇ ὡς βάσις ἡ σκέψις ὅτι οἱ μέλλοντες διὰ δαπάνης τοῦ Κράτους νὰ ἐκπαιδευθῶσιν ὀφείλουσιν ἐκτὸς τῶν γνώσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ ἐπιτύχωσιν εἰς συναγωνισμόν, νὰ ἔχωσιν ἠθικὰ ἐφόδια ὑπέρτερα, διότι τὸ Κράτος ἀναλαμβάνει πλέον ἰδίαν εὐθύνην ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§49Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρόβλημα, τὸ ὁποῖον θίγει τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον, εἶναι ὑψίστης σοβαρότητος. Δὲν λύεται διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, Εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν πραγμάτων ὅτι οἱ λειτουργοὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, τῆς Μέσης, κινδυνεύουσι νὰ ἐκλείψωσιν, ὡς βλέπομεν προαγγελλόμενον ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς Σχολῆς τῆς Φιλολογικῆς καὶ τῆς Φυσικομαθηματικῆς. Δὲν ἐγγράφονται φοιτηταὶ ἐν ταῖς σχολαῖς ταύταις ἐν ἐπαρκεῖ ἀριθμῷ, ὥστε νὰ ἔχωμεν τὴν ἐλπίδα ὅτι εἰς τὸ λίαν προσεχὲς μέλλον, θὰ εἴμεθα εἰς κατάστασιν νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀπὸ ἀπόψεως διδακτικοῦ προσωπικοῦ.

§50Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῦ ἀποδίδετε αὐτό, κύριε Πρόεδρε;

§51Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ αὕτη, διὰ νὰ ἐρευνήσωμεν τὰ αἴτια ἅτινα, εἶναι πολλά. Πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν συνδέεται ἡ ἔρευνα αὕτη, διότι δὲν πρόκειται περὶ μέτρων ἀντιδράσεως κατὰ τῶν αἰτίων αὐτῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἀποβλέπει εἰς τὸ γεγονός, ὅπερ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Καὶ τὸ γεγονὸς μᾶς ἐπιβάλλει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν. Ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι στοιχειώδης, διότι ἁπλῶς καθιστᾷ ὑποτρόφους νέους τινάς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν ἐξ ἰδίας περιουσίας τὰ μέσα νὰ σπουδάσωσι τοὺς κλάδους αὐτοὺς ἢ ἄγει εἰς τὴν σπουδὴν αὐτῶν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι, ἄν δι’ ἰδίων μέσων ἐξεπαιδεύοντο, θὰ ἠκολούθουν ἄλλους κλάδους. Ἀλλ’ ἤδη, προβάλλει ἄλλη ἀνάγκη, σπουδαιοτάτη, εἰς τὴν ἱκανοποίησιν, τῆς ὁποίας διευκολυνόμεθα ἐκ τοῦ ὅτι ἐνυπάρχει ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἱκανοποιουμένη ἀνάγκη καὶ ἱκανοποιεῖται κατὰ τὸν ἐν αὐτῷ τρόπον. Ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι ἡ ἀκόλουθος. Οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐκπαιδεύονται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καθίστανται ἐπιστήμονες. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ ἵνα ἀποκτήσωσι τὴν ἐκπαιδευτικὴν εἰδικότητα. Δὲν ἀρκεῖ δὲ ἰδίως, διὰ νὰ ἀποκτήσωσι ἐκείνην τὴν ἠθικὴν καὶ ψυχικὴν διάπλασιν, τὴν συνδέουσαν αὐτοὺς ἀναποσπάστως μετὰ τοῦ ἐπαγγέλματος τοῦ διδασκάλου τοῦ μεγίστου τῶν ἐπαγγελμάτων, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν οἱᾳδήποτε κοινωνίᾳ. Ἀπὸ μακρῶν ἐτῶν εἶχον σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἱδρύματος, ἐν τῷ ὁποίῳ τὸ Κράτος νὰ παρασκευάζῃ τοὺς μέλλοντας διδασκάλους, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον παρασκευάζει τοὺς μέλλοντας ἀξιωματικούς, τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Ἀπὸ τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοὺς λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτεῖται εἰδικὴ μόρφωσις, ὡς ἀπαιτεῖται καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, μόρφωσις ἥτις δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ παρὰ κυρίως καὶ σχεδὸν ἀποκλειστικῶς ὑπὸ τοῦ Κράτους, καθῆκον ἔχει τὸ Κράτος νὰ μεριμνήσῃ αὐτὸ περὶ τῆς τοιαύτης ἀποκλειστικῆς μορφώσεως τῶν ὀργάνων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ὑψίστην λειτουργίαν, τῆς διαπαιδαγωγήσεως τῆς νεολαίας. Ἡ Κυβέρνησις, λίαν προσεχῶς θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλῃ τὰς περὶ τούτου γνώμας αὐτῆς εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ συστήσωμεν εἰδικὸν ἵδρυμα, ἐν τῷ ὁποίῳ, μετὰ προηγουμένην ἀσφαλῆ δοκιμασίαν εἰσερχόμενοι νεαροὶ ἀπόφοιτοι Γυμνασίου, οἰκοῦντες ἐν κοινῷ, ἐν συμβιώσει μετὰ ὑπερόχων διδασκάλων, θὰ διεξαγάγωσι τὰς σπουδὰς αὐτῶν, ὄχι μόνον ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐπιστημονικῶς μορφούμενοι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ κατ’ οἶκον βίῳ, ὄχι μόνον ἀποκτῶντες ὅλας τὰς ἀπαραιτήτους διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ διδασκαλικοῦ ἔργου γνώσεις, ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ἀσκούμενοι καὶ εἰς τὸ πρακτικὸν ἔργον, διὰ προτύπων σχολείων, προσηρμοσμένων εἰς τὸ τοιοῦτον ἵδρυμα. Αὐτὸ εἶναι τὸ σύστημα, εἰς τὴν πραγμάτωσιν τοῦ ὁποίου, ἐπαναλαμβάνω, διευκολυνόμεθα. Διότι, ἀφοῦ εἴμεθα ἠναγκασμένοι, οὕτως ἤ ἄλλως, νὰ δώσωμεν ὑποτροφίας διὰ νὰ εὕρωμεν διδασκάλους, εἶναι φυσικὴ ἡ περαιτέρω ἐξέλιξις. Διότι δὲν θὰ πρόκειται περὶ νέας ἐπιβαρύνσεως. Διότι ὑπότροφοι συνερχόμενοι ἐν τῷ αὐτῷ οἴκῳ καὶ συμβιοῦντες, θὰ βαρύνωσι τὸ Δημόσιον μὲ ὀλιγωτέρας δαπάνας. Ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσω ταῦτα εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἕκαστος ἐξ ὑμῶν δυνηθῇ νὰ ἐπιληφθῇ ἰδιαιτέρως τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος καὶ ὑποβοηθήσῃ ἕκαστος διὰ τῶν φώτων του, ὅταν κληθῇ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§53Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Βεβαίως ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν λαμβάνει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι πολὺ καλὴ καὶ ἀληθῶς διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ κατορθωθῇ ὥστε πεντήκοντα περίπου διδάσκαλοι νὰ συμπληρώνουν τὰ κενά, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουν κατ’ ἔτος. Ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Ζαΐμης μᾶς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος τὴν κατάστασιν ἥτις ὑπάρχει εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐγγραφομένων εἰς τὴν σχολὴν ταύτην ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἐλαττοῦται. Καὶ ἐρωτᾶται, διατὶ ἐλαττοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν φοιτητῶν τῆς Φιλοσοφικῆς σχολῆς, ὅπως ἐπίσης ἐλαττοῦται καὶ ὁ ἀριθμὸς ἄλλων φοιτητῶν, καὶ δὴ τῆς σχολῆς τῶν Μαθηματικῶν καὶ Φυσικῶν ἐπιστημῶν, ὅταν αὐταὶ αἱ σχολαὶ δὲν εἶναι πρακτικαί; Καὶ τὸ διδασκαλεῖον αὐτό. Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι κατωρθώσαμεν νὰ ἔχωμεν τὰ ἰδανικὰ ἐκεῖνα ἐκπαιδευτήρια, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τοῖς ὁποίοις θὰ διδάσκωνται ὄχι μόνον τὰ γράμματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διδάσκωνται, ἀλλὰ νὰ μορφώνωνται καὶ παιδαγωγικῶς καὶ ἠθικῶς, ἐὰν λέγω, ἀποκτήσωμεν τὰ σχολεῖα αὐτὰ θὰ εἶναι πολὺ εὐχάριστον διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν. Ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, θὰ εὑρεθῶσιν ἀρκετοὶ φοιτηταὶ νὰ εἰσέλθωσι καὶ εἰς τὰ σχολεῖα αὐτά, ἀφοῦ δὲν πηγαίνουν οὔτε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, οὔτε εἰς τὰ διδασκαλεῖα; Αὐτὸ τὸ 200δραχμον θὰ εἶναι ἀρκετὸν νὰ πείσῃ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε δὲν ἐσκέπτετο νὰ σπουδάσῃ Φιλολογίαν, θὰ εἶναι ἀρκετὸν ἀφοῦ σκέπτεται αὐτός, ὅτε ἐξερχόμενος μεθαύριον εἰς τὴν Κοινωνίαν νὰ ἐξασκήσῃ τὸ ἐπάγγελμα τοῦ διδασκάλου, νὰ ἐξακολουθῇ νὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς ἥν εὑρίσκονται καὶ σήμερον; Μὴ ἀπατώμεθα, κύριοι, εἰς τὴν σχολὴν τῶν Φυσικῶν καὶ Μαθηματικῶν Ἐπιστημῶν, σπουδάζωσι σήμερον πολλοὶ νέοι. Ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ Πανεπιστήμιον καὶ ἐνῷ μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ὑπῆρχε πληθώρα καθηγητῶν τοιούτων καὶ ἠναγκάζοντο νὰ ἐκλιπαρῶσιν Ὑπουργοὺς καὶ Βουλευτὰς ἵνα ἐπιτύχωσιν ἕνα διορισμόν, σήμερον παρακαλοῦμεν καὶ δὲν ἔρχονται. Διατί; Διότι ἐξερχόμενοι εὑρίσκουν βιομηχανικὰ καταστήματα καὶ ἐπιχειρήσεις, εὑρίσκουν οἱανδήποτε ἄλλην ἐνασχόλησιν, ἡ ὁποία τοὺς ἐξασφαλίζει μέλλον καλόν, μέλλον ἐπαρκές. Καὶ σήμερον ἀκριβῶς, ἐνῷ ἔπρεπε τὰ γυμνάσια καὶ τὰ ἄλλα σχολεῖα νὰ τὰ ἐφοδιάσωμεν μὲ καθηγητὰς τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν, δηλαδὴ μὲ καθηγητάς, οἱ ὁποῖοι θὰ διδάσκουν, πῶς δυνάμεθα νὰ ἐκμεταλλευθῶμεν τὸν πλοῦτον τῆς Χώρας ἡμῶν. Ὑπάρχουσιν ὑπὲρ τὰ 50 καὶ 60 Γυμνάσια καὶ τὰ ὁποῖα στεροῦνται τοιούτων καθηγητῶν. Ἐκεῖνο λοιπὸν, τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν Φυσικῶν Ἐπιστημῶν, αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν Ἑλληνικῶν καὶ τοὺς δημοδιδασκάλους. Ἐὰν δὲν κτυπήσωμεν τὸ κακὸν εἰς τὴν ῥίζαν, ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ βελτιώσωμεν τὴν θέσιν τῶν διδασκάλων, τῶν μεγάλων αὐτῶν ἱεροφαντῶν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν προσωπικόν, ὁσαδήποτε νομοσχέδια καὶ ἄν ψηφίσωμεν καὶ ὁσασδήποτε ὑποτροφίας ἐὰν δώσωμεν.

§54Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ κάμνωμεν.

§55Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πολλοὶ δὲ ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ εἰσέλθωσι εἰς τὸ διδασκαλεῖον ἢ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, θὰ εὕρισκον τρόπους ὑπεκφυγῆς νὰ μὴ ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνωσι. Ὅπως ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἠμπορέσωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ κάμωμεν ἕνα κώδικα, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ταξινομήσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους ἀναλόγως τῶν βαθμῶν των καὶ δώσωμεν εἰς αὐτοὺς ἐπαρκεῖς ἀντιμισθίας. Ἀλλ’ εἶναι, ζήτημα πολὺ ἐπεῖγον. Ὑπάρχουν πλεῖστα κενά καὶ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη σήμερον νὰ πληρωθῶσιν τὰ κενὰ αὐτὰ καὶ συνεπῶς ἐπιβάλλεται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ εἰδικὸν νομοσχέδιον διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν διδασκάλων καὶ καθηγητῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲν ψηφίζεται τοιοῦτον νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ πᾶσα ψήφισις νομοσχεδίου εἴτε ὑποτροφιῶν εἴτε ἄλλου τινός.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§57Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι εἶναι ὀρθότατον καὶ πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνελεύσεως ὅλα τὰ ζητήματα τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκπαίδευσιν. Τὸ ζήτημα ὅμως, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν, δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὰ λεγόμενα, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ μόνον περὶ ὑποτροφιῶν. Ὅλα ὅμως, κύριοι, αὐτὰ ὡς καὶ τὸ ζήτημα τῶν ὑποτρόφων ἔχουσιν ἄμεσον σχέσιν μὲ τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας καὶ μὲ τὴν ἀσφάλειαν τῆς διαμονῆς. Νὰ μὴ ἔχωσι μεταθέσεις ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν. Πρὸ παντὸς λοιπὸν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὸ ζήτημα τῆς μισθοδοσίας, συμφώνως μὲ τοὺς πόρους τοῦ Κράτους.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§59Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἡ Μέση καὶ Κατωτέρα διατρέχουν κρίσιν καὶ κρίσιν ὀξυτάτην καὶ εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος πρὸς ὅσα ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶπεν, καθὼς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι ἡ Κατωτέρα ἐκπαίδευσις διατρέχει ὀξυτέραν κρίσιν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Τοῦτο δὲ τὸ γνωρίζομεν καθ’ ἑκάστην ἐκ παραπόνων ἰδίως τῶν χωρικῶν πληθυσμῶν, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται διδασκάλων καὶ πάντες γνωρίζομεν ποίαν σπουδαιότητα ἔχει τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπὶ τῆς ψυχολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἐπίσης οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον σπουδαίως τὴν θέσιν τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ συμφώνως πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐρειδώμεθα ἐπὶ τούτου καὶ μόνον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀκριβῶς ἡ συμβολὴ εἶναι ἐλαχίστη. Ἀπαιτεῖται τὸ Κράτος νὰ ἔλθῃ ἀρωγόν, ἀφ’ ἑνὸς μὲν αὐξάνον τὴν μισθοδοσίαν καὶ ἀφ’ ἑτέρου ψηφίζον μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ παύσουν αἱ ἀθρόαι ἰδίως μεταθέσεις. Ἐκτὸς δὲ τούτου νὰ ληφθῶσι καὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνέφερεν. Ὡς πρὸς τὸ ἐπεῖγον τοῦ νομοσχεδίου εἶμαι ἀπολύτως σύμφωνος, ἐπιφυλάσσομαι δὲ ἵνα κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν συζήτησιν ὁμιλήσω εἰς τὰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος γενικῶς ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας αὐτὰς λέξεις, διότι ἐπαναλαμβάνω, εἴμεθα μάρτυρες παραπόνων καὶ διαμαρτυριῶν, ἰδίως τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξεγείρονται διὰ τὴν ἔλλειψιν Μέσης καὶ Κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§61Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ὕψωσα φωνὴν ἐν τῇ Συνελεύσει περὶ τῆς ἐκπαιδευτικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει καὶ περὶ τῆς κρίσεως, ἡ ὁποία μάλιστα μέλει νὰ ἐνσκήψῃ φοβερωτάτη μετὰ μίαν πενταετίαν, κατὰ τὴν συζήτησιν ἀναφορᾶς τινὸς περὶ βελτιώσεως τῶν συντάξεων, διότι σήμερον εἴχομεν καὶ ἐπανεφέραμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ σχολείου ὅλους τοὺς γέροντας συνταξιούχους καὶ κατορθώθη νὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον ἀπὸ ἕνα εἰς ἕκαστον ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ ἀπὸ δύο ἢ τρεῖς εἰς ἕκαστον γυμνάσιον. Ἀλλ’ οὕτω δὲν θεραπεύεται ἡ ἔλλειψις τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων. Εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν συζητήσεις, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάμω μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ὑπέδειξα πολλάκις ὅτι τὸ οὐσιαστικώτερον τῶν μέτρων πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐλλείψεων δὲν εἶναι ἡ ἵδρυσις σχολείων, ἥτις πληροῖ μίαν ἀπαίτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιδιώκοντος τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων του, ἀλλ’ εἶναι ἡ δημιουργία προσωπικοῦ. Τὸ δὲ προσωπικὸν δὲν δημιουργεῖται διὰ τῆς ἱδρύσεως σχολείων. Τὴν μέθοδον ταύτην ἠκολούθησαν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν διὰ τῆς ἱδρύσεως διδασκαλείων μόνον χωρὶς νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς θλιβερᾶς καταστάσεως εἰς ἣν εὑρίσκετο τὸ προσωπικὸν τῆς Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἐντεῦθεν ἡ φυτοζωΐα τῶν Σχολῶν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν διδασκαλείων καὶ ἐντεῦθεν ἡ ἔλλειψις τοῦ προσωπικοῦ, ἥτις ὁσημέραι ἐντείνεται.

§62Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε ὅτι δὲν ἐλήφθη μέριμνα.

§63Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Εἶπον ἀπὸ πέρυσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅταν ὡμιλήσατε περὶ δικαστικοῦ τινὸς νομοσχεδίου καὶ ἀναφέρατε τὴν κρατοῦσαν κρίσιν ἐν τῇ δικαιοσύνῃ ἐξ ἐλλείψεως 90 περίπου εἰρηνοδικῶν......

§64Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ συνεννοούμεθα διότι μερικαὶ φράσεις ριπτόμεναι, γεννῶσι ἐντυπώσεις καὶ δὲν εἶναι ὀρθὸν τοῦτο. Προκειμένου περὶ τῶν δικαστῶν εἴχομεν νὰ στρατολογήσωμεν, εἴχομεν τοὺς δικηγόρους καὶ ἄν ἐβελτιοῦμεν τὴν θέσιν τῶν δικαστῶν θὰ κατορθώναμεν νὰ προσελκύσωμεν δικηγόρους καὶ ν’ αὐξήσωμεν τὸ προσωπικόν, διὰ τοὺς διδασκάλους ὅμως δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, διότι δὲν εἴχομεν διδασκάλους ἔξω τῆς ὑπηρεσίας ἐκτελοῦντας ἄλλο ἔργον, τοὺς ὁποίους νὰ φροντίσωμεν νὰ προσελκύσωμεν· δι’ αὐτοὺς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἄλλην πρόνοιαν παρὰ αὐτὴν τὴν ὁποίαν λαμβάνομεν, νὰ μεριμνήσωμεν τουτέστι νὰ αὐξηθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰσερχομένων εἰς τὰς σχολάς, διότι δὲν πιστεύω νὰ νομίζετε ὅτι ὑπάρχει ἄλλο μέτρον διὰ νὰ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων. Ἂν ὁ κ. συνάδελφος μοῦ ὑποδείξῃ ἄλλο μέσον τοῦ δηλῶ ὅτι θὰ ἀποκτήσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην ἐμοῦ τῆς Συνελεύσεως καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§65Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι περὶ τοῦ πῶς θὰ προσελκύσωμεν διὰ τὸ μέλλον διδασκάλους. Εἶναι ἀποτελεσματικόν, ναὶ ἤ οὔ; Περὶ τούτου εἶναι ἡ συζήτησις.

§66Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐξηγοῦμαι ἀμέσως. Εἶναι ἔναυλοι οἱ λόγοι μου ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους ὅτε ἔλεγον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ ὁποῖα ἐπανέλαβε ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ προσέθετον ὅτι ἡ ἐκπαίδευσις ἀπαιτεῖ εἰδικότητα παρασκευῆς, ἣν ἀπεργάζεται τὸ Πανεπιστήμιον ἐν ταῖς σχολαῖς εἰς 4 καὶ πλέον ἔτη καθ’ ἃ φοιτῶσιν οἱ σπουδασταὶ πρὸς εἰδικὴν μόρφωσιν καὶ παρασκευὴν ἐν αὐταῖς μεθ’ ὅ χρησιμοποιοῦνται οὗτοι ὑπὸ τῆς Πολιτείας.

§67Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ὁ κόσμος τὸ εἰξεύρει αὐτό.

§68Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Μάλιστα καὶ διὰ τοῦτο ἔλεγον ὅτι πρέπει ἀμέσως νὰ σπεύσωμεν νὰ ἐπαυξήσωμεν τὰς μισθοδοσίας καὶ ἐξασφαλίσωμεν τὸν βίον τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν πάσης βαθμῖδος, διὰ νὰ προσελκύσωμεν τόσον φοιτητὰς εἰς τὰς σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου ὅσον καὶ μαθητὰς εἰς τὰ διδασκαλεῖα.

§69Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν θὰ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νὰ εἴχομεν ηὐξημένον τὸ προσωπικόν.

§70Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἀμέσως ναί, ἀλλὰ θὰ εἴχομεν εἰς τὸ μέλλον μετὰ τετραετίαν, ἐνῷ τώρα δὲν θὰ ἔχωμεν μὴ πράξαντες ὅ,τι ἔλεγον.

§71Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐκάμομεν αὐτὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ μάλιστα τὸ ἐκάμομεν ἀπὸ τὸ πρῶτον σχολικὸν ἔτος, ἀφ’ ἧς παρελάβομεν τὴν ἀρχὴν καὶ μάλιστα προέβημεν μέχρι τοιούτου σημείου ὥστε ὑπ’ εὐθύνην τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ κάμωμεν διαγωνισμὸν καὶ ὁρίσωμεν ὑποτρόφους ἐπειδὴ ἡ Συνέλευσις δὲν εἶχε ψηφίσει τὸν νόμον, ἀναλαβόντες ἡμεῖς τὴν εὐθύνην τοῦ πράγματος. Ὥστε ἡ σύστασίς σας, ἡ ὁποία ἐπερίττευε διότι τὰ ἐγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς αὐτά, δὲν ἔμεινεν ἄνευ ἀποτελέσματος.

§72Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Οὐδεμίαν εὐθύνην ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ διαγωνισμοῦ τούτου, διότι οὐδὲν ἐπλήρωσεν ἀκόμη εἰς τοὺς διαγωνισθέντας, ἀλλὰ αὕτη καὶ εὐθύνην τινὰ δὲν ἔχει ἔναντι τῶν ὑποτρόφων οὐδ’ ὑποχρέωσιν καταβολῆς τῶν ὑποτροφιῶν εἰ μὴ μετὰ τὴν ψήφισιν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως νόμου, ὥστε τὸ λεγόμενον εἶναι σχῆμα λόγου μόνον. Ἂν δὲ δι’ ὑμᾶς ἐπερίττευαν αἱ συστάσεις μου δι’ ἐμὲ δὲν περιττεύει νὰ λέγω πάντοτε ὅτι ἕν εἶναι τὸ μόνον μέτρον τῆς θεραπείας τῶν ἐλλείψεων ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει, καὶ τὸ μέτρον τοῦτο οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἡ αὔξησις τῶν μισθῶν τῶν διδασκάλων παντὸς βαθμοῦ, πάντα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι μάταια καὶ περιττὰ μὴ δυνάμενα νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μαστίζει τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ θὰ τὴν μαστίζῃ ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν οὐσίαν εἰς τὴν μισθοδοσίαν, ὥστε νὰ ἐξασφαλίσωμεν ὄχι χλιδὴν βίου, ἀλλὰ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον καὶ τὴν σύνταξιν τῶν ἀτυχῶν τούτων θυμάτων τῆς Πολιτείας. Καὶ ἡ πρόνοια δὲ ἡ λαμβανομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ ἀναπληρώσῃ τὰ κενὰ ἐκ τῶν ὑπερχιλίων ἐλλειπόντων ἐν τῇ Μέσῃ ἐκπαιδεύσει παρὰ μόνον τὸ ⅒. Θὰ ἦτο δὲ εὐκταῖον ἄν ἦτο μεγαλειτέρα ἡ ὑποτροφία καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑποτρόφων μεγαλύτερος. Ἐπίσης δὲ καὶ ὁ μισθὸς πρέπει πάραυτα νὰ αὐξηθῇ διὰ νὰ προσελκύσωμεν πολλοὺς εἰς τὰς οἰκείας σχολὰς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἐκλεκτὰς φύσεις νέων.

§73Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Αὐτὸ εἶναι ἕν μέσον διὰ νὰ αὐξήσωμεν ἔτι κατὰ ⅒. Ἄλλο μέσον ἔχετε;

§74Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Οὐδὲν ἄλλο, κ. συνάδελφε, πλὴν ἐκείνου τὸ ὁποῖον εἶπον. Δὲν κατακρίνω τίποτε, λέγω μόνον πῶς θὰ ληφθῶσι ριζικώτερα μέτρα καὶ ὄχι ἡμίμετρα, τὰ ὁποῖα θὰ διαιωνίζωσι τὴν ἐκπαιδευτικὴν νόσον.

§75Γ. ΠΩΠ. Ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς κάμω μίαν ὠφέλιμον διακοπήν; Κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρόκειται περὶ συζητήσεως ἐπὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἤδη ἔχει ἐκτελεσθῆ. Ἑπομένως θὰ ἦτο πρακτικὸν νὰ μὴ συζητήσωμεν πλέον ἐπὶ νομοσχεδίου τοιούτου, διότι συζητοῦμεν ἐπὶ τετελεσμένου. Καὶ κανεὶς δὲν ἔχει τὴν ὄρεξιν νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ πεπραγμένα μέχρι τοῦδε. Ἑπομένως ἀναιρῶ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχω εἴπει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς περὶ ἐρεύνης τῶν εἰσακτέων, διότι δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τοὺς εἰσαχθέντας, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως, διότι εἶναι ἄσκοπος ἡ συζήτησις.

§76Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐπὶ μὲν τοῦ νομοσχεδίου, κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἄσκοπος, διότι πράγματι πρόκειται νὰ ἀναπληρώσῃ ἐν ἐλαχίστῳ μετὰ τετραετίαν μίαν προσωρινὴν ἀνάγκην, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄσκοπος, διὰ νὰ φωτισθῶμεν, ὅσον εἶναι δυνατόν, ὅπως ἀποτρέψωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπειλεῖ εἰς τὸ μέλλον, ὅπερ ἐγὼ τουλάχιστον προβλέπω τρομακτικὸν διὰ τὴν παιδείαν.

§77Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ λάβωμεν μέτρα.

§78Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μίαν ἐρώτησιν ἤθελον κάμει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Διὰ τοὺς στρατευομένους ἐκ τῶν ὑποτρόφων λαμβάνεται καμμία πρόνοια, περὶ ἀναστολῆς κατὰ τὸν χρόνον τῶν σπουδῶν των;

§79Κ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Λαμβάνεται πρόνοια.

§80Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Τίποτε ἄλλο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω περὶ τούτου.

§81Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ διδασκαλικὸν εἶναι θλιβερόν, δὲν εἶναι δὲ θλιβερὸν τῆς παρούσης στιγμῆς, ἀλλ’ ὑπῆρξε τοιοῦτον καὶ εἰς τὸ παρελθὸν καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ἐγγὺς παρελθόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ πέραν τοῦ ἐγγὺς παρελθόντος. Καὶ ἠναγκάσθησαν αἱ Κυβερνήσεις νὰ παραλάβουν ὡς διδασκάλους τελειοφοίτους τοῦ Γυμνασίου καὶ ἠναγκάσθησαν νὰ κατέλθουν ἔτι μᾶλλον καὶ νὰ παραλάβουν διετεῖς Γυμνασίου καὶ νὰ τοὺς ὀνομάσουν ὑποδιδασκάλους, καὶ νὰ κατέλθουν ἔτι μᾶλλον καὶ νὰ παραλάβουν τελειοφοίτους σχολαρχείου καὶ νὰ τοὺς ὀνομάσουν προσωρινοὺς ὑποδιδασκάλους. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ προσωπικοῦ ἔχομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν. Δύνασθε δὲ νὰ φαντασθῆτε ἄν ἄνθρωποι ἐκ τοῦ σχολαρχείου ἐξελθόντες ἤ τῆς δευτέρας τοῦ Γυμνασίου ἤ καὶ τελειόφοιτοι ἀκόμη τοῦ Γυμνασίου, ἄν εἶναι ἱκανοὶ νὰ διαπαιδαγωγήσουν τὴν νεολαίαν καὶ νὰ ἐμφυσήσωσι εἰς τὰ νεκρὰ ἐκεῖνα πλάσματα ὅ,τι πρέπει νὰ ἐμφυσήσῃ ἕνας διδάσκαλος, καὶ γνώσεις καὶ ἦθος καὶ χαρακτῆρα καὶ ἠθικήν. Βεβαίως ἡ Πολιτεία δὲν εἶχε τοιαύτην ἀξίωσιν παρ’ αὐτῶν, ἀλλὰ τοιαύτη ἦτο ἡ κατάστασις. Ἡ τελευταία ἐπελθοῦσα πολιτειακὴ θύελλα συνέτεινε εἰς τὴν καταστροφὴν ἔτι μᾶλλον τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι περὶ τοὺς 1800 ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργοὺς ἀπελύθησαν ἐκ τῶν τάξεων τῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἔμειναν δὲ ἀπολυμένοι, διότι ἠναγκάσθην νὰ τοὺς ἐπαναφέρω, ἐπειδὴ ἔμειναν τὰ σχολεῖα κενά. Ἀλλ’ αὐτὸ ἐπέφερε μίαν ἀνωμαλίαν καὶ μίαν ἀποκαρδίωσιν εἰς τοὺς λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὥστε νὰ μὴ θέλουν πλέον νὰ μείνουν διδάσκαλοι. Ὅταν ἀνέλαβον τὸ Ὑπουργεῖον εὗρον τοιαύτην τινὰ κατάστασιν· οὔτε στατιστικὴ ὑπῆρχε τῶν δημοδιδασκάλων, ἡ ὁποία ἠμπόδιζε καὶ ἐμποδίζει τὸν προβιβασμὸν αὐτῶν. Κατὰ τὸν νόμον οἱ δημοδιδάσκαλοι διαιροῦνται εἰς τρεῖς τάξεις. Τὸ ⅓ τῶν ὅλων δημοδιδασκάλων πρέπει νὰ εἶναι πρωτοβάθμιοι, τὸ ἕτερον τρίτον δευτεροβάθμιοι καὶ τὸ ἕτερον τρίτον τριτοβάθμιοι. Στατιστικὴ τοιαύτη δὲν ὑπῆρχε. Πίνακας, τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον δὲν ἠδύνατο νὰ κάνῃ διὰ νὰ ἴδῃ ποῖον ἀριθμὸν πρωτοβαθμίων ἔχομεν, ποῖον δευτεροβαθμίων καὶ ποῖον τριτοβαθμίων, καὶ ἄν δυνάμεθα σήμερον, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, νὰ τοὺς προβιβάσωμεν ἤ μή. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὑπεβλήθη νομοσχέδιον. Ἐγένοντο, κύριοι, μεταθέσεις, ἀλλ’ ἦσαν ἀναγκαῖαι. Μετέθεσα ὁμολογῶ, δὲν μετέθεσα ὅμως οὔτε διὰ νὰ ἐκδικηθῶ διότι δὲν ἀπέλυσα κανένα. Οὔτε εἷς ἐκπαιδευτικὸς λειτουργὸς ἀπελύθη, παρὰ μόνον ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὴν ἀπόλυσιν ἐπρότεινε τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον, διότι δὲν μετέβησαν εἰς τὰς θέσεις των. Ἀπέλυσα ὅμως ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐκ τῶν παραστάσεων ὑμῶν τῶν ἰδίων καὶ κατὰ τὴν ἰδικήν μου ἀντίληψιν ἔκρινα ὅτι ἐξετροχιάσθησαν εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε ἀπέβησαν πλέον ἀνίκανοι νὰ εἶναι ἐκπαιδευτικοὶ λειτουργοί, εἰς τὰ μέρη εἰς τὰ ὁποῖα ἐδίδασκον, διότι ἔχοντες τὸν ἐπισιτισμὸν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα, παρημέλουν τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει μόνον τοῦτο. Οὗτοι οἰστρηλατούμενοι ὑπὸ τῆς ἰδέας τῆς νομισματικῆς καὶ τοῦ πάθους, ἔφθανον εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε νὰ ἀποκαλοῦν ἐκείνους, ἐκ τῶν ὁποίων ἔζων καὶ ἐλάμβανον μισθόν, Βουλγάρους, καὶ προδότας. Ὅταν δὲ ἐπῆλθε τὸ νέον καθεστὼς οἱ χωρικοὶ ἀποχαλινωθέντες δὲν τοὺς ἤθελον καὶ ἠπείλουν ὅτι θὰ τοὺς διώξουν μὲ τὸ ξύλον. Ἐγὼ δὲ ἔβλεπον τότε ὅτι τοιοῦτοι διδάσκαλοι δὲν εἶχον κανένα σκοπὸν πλέον εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἔστελλον περαιτέρω διὰ νὰ ἔχωμεν διδασκάλους, ἐφόσον δυνάμεθα.

§82Γ. ΠΩΠ. Μοῦ δίδετε μίαν πληροφορίαν; Διότι ταύτην τὴν στιγμὴν μόλις ἔλαβον γνῶσιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὸ ὁποῖον ἔμαθα μόλις ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται περὶ κυρώσεως γενομένου διαγωνισμοῦ καὶ ἑπομένως εἰσαχθέντων μαθητῶν δι’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἄλλο τι τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Δὲν γνωρίζω δὲ ἂν ἐγένετο ἐπὶ τούτῳ εἰδικὴ σύμβασις. Οἱ 50 αὐτοὶ σπουδασταί, οἱ ὁποῖοι προορίζονται διὰ τὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο δεκτοὶ ἐπὶ τῇ βάσει διαγωνισμοῦ ὁ ὁποῖος διεξήχθη, ὡς εἶμαι βέβαιος, καλῶς, ἔδωσαν καὶ παρέσχον ἐγγυήσεις, ὅτι ἐξερχόμενοι ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου μετὰ τοῦ διπλώματος των θὰ ἀκολουθήσωσι τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα καὶ δὲν θὰ τραπῶσιν ἐπὶ ἔργα ἄλλα, ὅπως συνέβη κατ’ ἐπανάληψιν εἰς διαφόρους ἄλλας σχολὰς καὶ διαφόρους ἄλλας ὑποτροφίας, ἀνερχομένας μάλιστα εἰς μεγάλα ποσά; Ποίας ἐγγυήσεις ἐλάβατε;

§83Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἐλάβομεν ἐγγύησιν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν ἐκπαίδευσιν ἐπὶ δεκαετίαν.

§84Γ. ΠΩΠ. Δυνάμει τίνος; Δυνάμει συμβάσεως εἰδικῆς;

§85Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δυνάμει συμβολαίου.

§86Γ. ΠΩΠ. Παρέσχον ἐγγυήσεις;

§87Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἂν εἶχον ἐγγυήσεις, θὰ ἐσπούδαζον ἄνευ τῆς συνδρομῆς τοῦ Κράτους.

§88Γ. ΠΩΠ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ ἐγγυήσεως προσωπικῆς, ἡ ὁποία ἔχει αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελον ἐγκαταλείψει τὸ ἐπάγγελμα τὸ διδασκαλικόν, θὰ ὑποχρεωθῶσι διὰ τῶν χρημάτων τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσιν ἐξ ἄλλης ἐργασίας, ν’ ἀποδώσωσι τὰ καταβληθέντα δι’ αὐτοὺς χρήματα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ ἕν τῶν συμβολαίων πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἐξακριβώσωμεν ποίας ἐγγυήσεις οὗτοι ἔδωκαν.

§89Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως περὶ τοιαύτης τινὸς ἐγγυήσεως θὰ πρόκειται.

§90Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὰς ἐλλείψεις τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς μορφώσεως τὸ Ὑπουργεῖον ἐμερίμνησε καὶ συνέταξε νομοσχέδια τῇ συναρωγῇ τῶν ἐκπαιδευτικῶν λειτουργῶν. Πρῶτον. «Περὶ διαβαθμίσεως τῶν δημοδιδασκάλων εἰς δύο βαθμούς». Δεύτερον. «περὶ τῶν ὑποδιδασκάλων». Τρίτον ἐμερίμνησε περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, ἐμερίμνησε ἐπίσης ἐπὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ περὶ τῶν προσόντων αὐτῶν τῆς τε Δημοτικῆς καὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ἐπίσης ὑπέβαλον νομοσχέδιον ὅπως μὴ ἐπιτρέπωνται πλέον αἱ ἀποσπάσεις παρὰ μόνον διὰ τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς Συμβούλους. Περὶ τοῦ Ἐκπαιδευτικοῦ Συμβουλίου δὲν ἐμερίμνησα ἀκόμη, ὅταν ἤμην Ὑπουργός, διότι ἐπερίμενα νὰ ἐκτελεσθοῦν ὅλα αὐτά.

§91Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Νὰ μεριμνήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀνασταλῇ ὁ νόμος περὶ μεταθέσεως, ὁ ὁποῖος κατέστρεψε τὴν Παιδείαν.

§92Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Εἶπον ὅτι ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, διότι οὐδεὶς Ὑπουργὸς ἔχει ὄρεξιν νὰ ἔχῃ ὅλον αὐτὸν τὸν ἑσμὸν τῶν διδασκάλων εἰς τὸ κεφάλι του, ὅπως τὸν εἶχα ἐγὼ καὶ ἐγὼ γνωρίζω τὶ ὑπέφερα. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ γίνῃ ὡς οἰακιστὴς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὄχι ὡς ἄνθρωπος ὑπογράφων μεταθέσεις.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλλαντζᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§94Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἔχω νὰ παρατηρήσω τοῦτο εἰς τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅτι πρέπει νὰ λάβωμεν μέτρα βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν ἀναγράφεται νομοσχέδιον φέρον τὸν ἀριθμὸν 9, διὰ τοῦ ὁποίου νομοσχεδίου διαβαθμίζονται οἱ λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως. Εἰς τὸν τέως Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐγὼ τοὐλάχιστον δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ ὀφείλωμεν εὐγνωμοσύνην. (Θόρυβος).

§95ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Παρέλυσε τὴν Παιδείαν! Λαμπρὸς χοροδιδάσκαλος! (Θόρυβος).

§96Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἐτιμώρησε τοὺς διδασκάλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τυφλὰ ὄργανα τῆς παρελθούσης τυραννίας. (Θόρυβος) Τοὺς διδασκάλους τοὺς ἐντίμους, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρουν τὸ καθῆκόν των τοὺς ἐσεβάσθη. (Θόρυβος).

§97Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἀφήσατε τὴν τυραννίαν πλέον!

§98Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ὑπῆρξε τυραννία· τὸ εἶπεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§99ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. (Ἐκ τῆς δεξιᾶς). Σεῖς εἶσθε προϊόντα τῆς τυραννίας. (Θόρυβος).

§100Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Βεβαίως εἴμεθα πληρεξούσιοι τῆς Θράκης!

§101Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλα αὐτὰ εἶναι ἄσχετα μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§102Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Θὰ σᾶς εἴπω δύο παραδείγματα μεταθέσεως δημοδιδασκάλων. Ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος, ὁ πρώην Ὑπουργός, ἐζήτησε νὰ μεταθέσῃ ἕνα δημοδιδάσκαλον. Τοῦ ἔφερον ἀντιρρήσεις. Μοῦ λέγει· δὲν ἠμπορεῖ νὰ μένῃ αὐτὸς ἐκεῖ. Θὰ τὸν σκοτώσουν, διότι ἐννέα εὔζωνοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον εἰς τὴν Κοζάνην, ἐδόθη εἰς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα νὰ γράφουν ἕκαστος μίαν ἐπιστολὴν εἰς τὴν οἰκογένειαν του πρὸς ἀποχαιρετισμόν. Αἱ ἐπιστολαὶ ἐδόθησαν εἰς τὸν διδάσκαλον αὐτὸν διὰ νὰ τὰς στείλῃ εἰς τὰς οἰκογενείας των. Αὐτὸ τὸ λέγει ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος. Οὐδεμία ἐπιστολὴ ἐπῆγεν εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν τουφεκισθέντων.

§103ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε τέως Ὑπουργέ, τὸ ὄνομα τοῦ διδασκάλου.

§104Κ. ΤΣΙΤΣΕΛΙΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔγινε αὐτὸ εἰς τὴν Κοζάνην; Εἶσθε βέβαιος, ἢ ἔχετε λάθος; Μήπως ἔλαβεν χώραν εἰς τὴν Φλώριναν; Διότι οἱ περισσότεροι τῶν εὐζώνων ἐτουφεκίσθησαν εἰς τὴν Φλώριναν.

§105Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Οἱ 13 εὔζωνοι ἐτουφεκίσθησαν εἰς τὴν Λάρισσαν.

§106Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Δεύτερον. Ὁ κύριος Τσιριγώτης ἐζήτησε τὴν μετάθεσιν ἑνὸς διδασκάλου. Εἰς τὴν δυστροπίαν, τὴν ὁποίαν τοῦ προέβαλον, λέγων εἰς αὐτόν καὶ ὁ κύριος νῦν Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶναι μάρτυς. «Μὴ μεταθέτετε ἄνευ λόγου, διότι θὰ μείνουν τὰ σχολεῖά σας ἄνευ διδασκάλων». Μοῦ λέγει «ἀλλ’ αὐτὸν τὸν διδάσκαλον νὰ κρατήσω;» μὲ ἐσυκοφάντησε· ἔγινε ψευδομάρτυς εἰς τὴν δίκην μου καὶ μὲ ἔστειλεν ἐμὲ καὶ τὸν υἱόν μου εἰς τὰς φυλακὰς. Τὸν μετέθεσα. Δὲν τὸν ἔπαυσα. Αὐτοὶ εἶναι οἱ διδάσκαλοι, τοὺς ὁποίους μετέθεσα.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§108Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἀσφαλῶς δὲν εἶναι προωρισμένον νὰ σᾶς δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα περιμένετε. Παραπονοῦνται οἱ κύριοι συνάδελφοι ὅτι τὰ σχολεῖα των ἔκλεισαν. Ἀναγνωρίζει καὶ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία καὶ ὁ ἀξιότιμος κύριος Ὑπουργὸς ὅτι δὲν ἔχει διδασκάλους νὰ συμπληρώσῃ τὰ παρουσιαζόμενα κενά. Ἀναγνωρίζει τὴν μεγίστην ἔλλειψιν τῶν λειτουργῶν καὶ τῆς Μέσης καὶ τῆς Ἀνωτέρας καὶ τῆς ἐν γένει Ἐκπαιδεύσεως. Γνωρίζει πολὺ καλὰ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν προσέρχονται νέοι νὰ σπουδάσωσι καὶ νὰ ἀσπασθῶσι τὸ διδασκαλικὸν ἐπάγγελμα· ἐν τούτοις δὲν τολμᾷ νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν εἰς τὴν ρίζαν του, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Συζητοῦμεν ἓν νομοσχέδιον περὶ διορισμοῦ 50 ὑποτρόφων τοῦ Κράτους. Ἄς ἀρκεσθῶμεν εἰς αὐτό. Τὸ πρῶτον καὶ κύριον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει εἶναι ἡ ἐξεύρεσις τῶν καταλληλοτέρων προσώπων. Ἄλλοτε τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε τὸ μέσον τῶν νομοθετικῶν διαταγμάτων. Τώρα κατηργήσαμεν αὐτὸ καὶ τὸ ἀντικαταστήσαμεν διὰ τῶν νομοσχεδίων. Δὲν γνωρίζομεν πῶς ἔγινε ὁ διαγωνισμός, δὲν γνωρίζομεν ποῖοι προσῆλθον, δὲν γνωρίζομεν ἄν ἔλαβε γνῶσιν ὅλος ὁ κόσμος.

§109Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητήσατε πληροφορίας νὰ μάθετε.

§110Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγινώσκω ἐδῶ ὅ,τι ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως.

§111Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Καὶ εἰς πλείστας πολιτικὰς ἐφημερίδας ἐδημοσιεύθη.

§112Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐρωτήσατε νὰ μάθετε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖτε καὶ ὅταν λάβητε πληροφορίας, τότε εἰς ἑπομένην συζήτησιν ὁμιλεῖτε.

§113Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ καταθέσῃ σημείωμα ὅλων τῶν ἐνεργηθέντων διαγωνισμῶν διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἐνεργήθησαν, τίνες ἔλαβον μέρος ὡς ἐξετασταί, ἀλλὰ κυρίως καὶ πρὸ παντὸς ἐὰν ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἐχορηγήθη ἡ ὑποτροφία, ὑπῆρχον φοιτηταί, καθ’ ὅν χρόνον τοῖς ἐχορηγήθη ἡ ὑποτροφία, διότι τὸ νομοσχέδιόν σας δὲν ἀπέβλεψε εἰς τὸ νὰ προσελκύσῃ φοιτητάς, ἀλλ’ εἰς τὸ νὰ ἱκανοποιήσῃ ὑπάρχοντας φοιτητάς.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἔχετε ὡς δεδομένον, ἤ ἐρωτᾶτε;

§115Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ.

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητήσατε πληροφορίας καὶ ὅταν ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θὰ λάβητε, προκύψῃ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, ἀπαγγέλετε τὸν φιλιππικόν σας. Ἐν τῷ μεταξὺ κρατήσατέ τον διὰ νὰ γίνῃ ἰσχυρότερος κατόπιν.

§117Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δικαιολογῶ διατὶ ζητῶ τὴν πληροφορίαν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ τὴν πληροφορίαν αὐτήν.

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ νὰ ἱκανοποιήσητε τὴν περιέργειάν σας;

§119Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι διὰ νὰ ἱκανοποιήσω τὴν περιέργειάν μου, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἐλέγξω.

§120Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Σεῖς ὁ λίαν εὐαίσθητος κοινοβουλευτικῶς δὲν ἀγνοεῖτε τὸ ἑξῆς ὅτι θὰ ζητήσητε πληροφορίας, θὰ μάθητε τὰ πράγματα καὶ ὅταν μάθητε τὰ πράγματα, τότε θὰ μᾶς ἐλέγξητε. Δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἐλέγξητε ἐκ τῶν προτέρων. Ὁ προκαταβολικὸς ἔλεγχος ὄχι μόνον δὲν εἶναι δίκαιος, ἀλλὰ εἶναι καὶ μία ἀτολμία.

§121Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠτιολόγησα διατὶ ἐζήτησα τὰς πληροφορίας αὐτάς, καὶ σᾶς ἐπαναλαμβάνω ὅτι οὐχὶ ἀπὸ ἁπλῆν περιέργειαν τὰς ἐζήτησα, ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἐλέγξω.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Χατζιδάκης ἔχει τὸν λόγον.

§123Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν ἔγινε κανὲν ἄτοπον εἰς τὸν διεξαχθέντα διαγωνισμὸν δύναται νὰ νοηθῇ ἐκ τούτου καὶ μόνου, ὅτι τὸ Κράτος ἐζήτησε 50 ὑποτρόφους καὶ προσῆλθον μόνον καὶ διηγωνίσθησαν 40. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ γίνῃ καμμία μεροληψία. Καὶ εἶναι γνωστὸν διατὶ προσέρχονται πάντοτε ὀλίγοι εἰς τοὺς διαγωνισμοὺς αὐτούς. Ὁ λόγος εἶναι τὸ γλίσχρον τῆς μισθοδοσίας. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐζήτησε ἐσχάτως 20 δακτυλογράφους καὶ προσῆλθον 400. Τὸ Κράτος δὲν εὑρίσκει.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§125Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ συζήτησις παρεξέκλινε τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, διότι πρόκειται, κύριοι, περὶ τούτου καὶ μόνου, ἐὰν τὸ μέτρον τῶν ὑποτροφιῶν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει σήμερον ἡ Ἐκπαίδευσις, ἤ ὄχι. Ὁ κ. Πρόεδρος δύναται νὰ ἀναπτύξῃ θεωρείας ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τῆς σημασίας τῶν λειτουργῶν τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ λέγῃ ὅτι πρέπει νὰ γίνωσι εἰδικὰ ἐκπαιδευτήρια. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι τοῦτο. Πρόκειται πράγματι νὰ προσελκύσωμεν λειτουργοὺς τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως διὰ τοιούτου νομοσχεδίου, ναὶ ἤ ὄχι; Ἐγώ, κύριοι, διαμφισβητῶ, ἐπερειδόμενος εἰς τὴν πεῖραν τὴν μέχρι τοῦδε ἐν Ἑλλάδι. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν ἐπαρχίαν μας εἴχομεν τὸ Βελίειον κληροδότημα δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐσπούδασαν δεκάδες ὅλαι ὑποτρόφων διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι εἰς τὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ ἐν τούτοις οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐτράπησαν εἰς ἄλλα στάδια καὶ ἐλάχιστοι μόνον ἔμειναν, οἱ ὁποῖοι δὲν εὗρον ἄλλα στάδια ἐπικερδέστερα. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κύριος πληρεξούσιος ἐκ Ψαρρῶν εἶπεν ὅτι ἴσως θὰ συμβῇ καὶ τώρα αὐτὸ ἐὰν δὲν λάβωμεν ἐγγυήσεις ὅτι αὐτοὶ θὰ ὑπηρετήσωσιν καὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας εἶπεν ὅτι αὐτοὶ θὰ δεσμευθῶσι διὰ συμβολαίου. Λοιπὸν ἐσπούδασαν ἑκατοντάδες ἐξ αὐτῶν, ὁμολογῶ δὲ ὅτι ἀδικοῦνται οἱ γενόμενοι δικηγόροι, διαπρεπεῖς τραπεζῖται, πολιτευόμενοι. Ποῖον εἶναι τώρα τὸ πρῶτον καὶ κύριον ἐλατήριον; Εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς θέσεως. Ἀλλὰ εἶναι δυνατόν, κύριοι, νὰ εἶναι εἰς τοιαύτην θέσιν τὸ Κράτος, ὥστε νὰ προτιμῶσι τὸ στάδιον τὸ ἐκπαιδευτικὸν ἀπὸ τόσα ἄλλα στάδια, ὅταν ἠξεύρωμεν σήμερον ὅτι οἱ εἰσερχόμενοι εἰς ἄλλους κλάδους ἔχουσι μισθοὺς ἀνερχομένους εἰς 2000 δραχμάς; Πῶς θέλετε αὐτοὶ νὰ ἐργασθῶσι μὲ μισθὸν 800 δραχμῶν; Ἕν καὶ μόνον μέτρον ὑπάρχει καὶ τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ἡ ἀναστολὴ τῆς θητείας. Ἐν ᾗ περιπτώσει τεθῇ διάταξις, καθ’ ἥν, ἐφόσον αὐτοὶ παρασκευαζόμενοι καὶ διοριζόμενοι μένωσιν εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν θὰ ἀπαλλάσσωνται. Τότε καὶ μόνον, νὰ εἶσθε βέβαιοι, θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν κλάδον τοῦτον. Τονίζω καὶ πάλιν, κύριοι, ὅτι ἀνάγκη πᾶσα νὰ βελτιωθῇ ἡ θέσις τῶν δημοδιδασκάλων.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§127Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἐπροκάλεσεν ἡ κοινὴ ἀνάγκη. Εἶναι, ἀναμφισβήτητον ὡς ὁμολογεῖται παρὰ πάντων τῶν προλαλησάντων, ὅτι ὑπῆρξεν ἕν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου θεραπεύεται ἡ κρίσις αὐτή. Ἄλλοι ὡμίλησαν περὶ ἐγγυήσεως, ἔλαβον δὲ τὸν λόγον διὰ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. ἐκ Ψαρρῶν συνάδελφον, ὅτι ἡ ἐγγύησις εἶναι σπουδαιοτάτη. Ὑπάρχει ἐν αὐτῷ τῷ νομοσχεδίῳ. Τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ αʹ ἄρθρῳ σαφῶς καὶ καθαρῶς λέγει ὅτι οἱ φοιτηταὶ πρέπει νὰ σπουδάζωσιν ἐν τῇ φιλοσοφικῇ Σχολῇ καὶ τῇ Μαθηματικῇ. Ὅταν ἐπὶ μίαν πενταετίαν ἀσχοληθῇ διὰ νὰ πάρῃ ἕνα δίπλωμα τὴν ἑπομένην πενταετίαν θὰ κάμῃ ἄλλην ἐργασίαν. Εἴπατέ μοι τὶ εἶνε ἐγγύησις; Μήπως θέλετε νομικὴν ἐγγύησιν; Ποίαν νομικὴν ἐγγύησιν; Τὸ Δημόσιον ἔχει τὴν ἀγωγὴν τοῦ ἀχρεωστίτου· δύναται νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ Δημόσιον δυνάμει τῶν διατάξεων τὴν καταβολὴν τοῦ δαπανηθέντος ποσοῦ. Ποίαν ἄλλην ἐγγύησιν θέλετε πρακτικῶς λαλοῦντες καὶ ὁμιλοῦντες; Ἐκτὸς τούτου εἶναι δυνατὸν καὶ τοῦτο νὰ λεχθῇ τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς νομοθετοῦντες νὰ ζητῶμεν νὰ γίνωσι τὰ ἀδύνατα. Ὑπάρχει κατὰ τεκμήριον τὸ λογικὸν καὶ δίκαιον, μὴ ζητοῦμεν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν πρακτικῶς νὰ γίνωσιν. Τὶ ἄλλο δύναται τὸ Κράτος νὰ κάμῃ; Ποίας ἐγγυήσεις θὰ ἐλαμβάνετε σεῖς, κ. Εὐταξία, ἄν εἶσθε Ὑπουργός.

§128Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Μόνη ἐγγύησις εἶναι ἡ μεγάλη μισθοδοσία.

§129Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Μάλιστα. Ἀλλ’ ὅταν κάνωμεν ἕνα νομοσχέδιον πρέπει νὰ καταρτίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δυνατοῦ γενέσθαι καὶ ὅταν ζητῶμεν ἐγγυήσεις πρέπει νὰ ζητῶμεν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας δύναται ν’ ἀναγράψῃ ἡ Κυβέρνησις. Τὰ ἄλλα δέ, κύριοι, περὶ ἐλέγχου τῶν διαφόρων πράξεων τῶν γενομένων διαγωνισμῶν ἤ τῶν κακῶς γενομένων αὐτὰ ἀνάγονται εἰς ρητὰς διατάξεις τοῦ ποινικοῦ δικαίου. Ἄν τις προσῆλθε, εἰπὼν ψευδῶς ὅτι ἦτο φοιτητὴς καὶ ἄν δὲν ἐτηρήθησαν αἱ ἀπαιτούμεναι διατυπώσεις, νὰ παραδοθοῦν εἰς τὸν εἰσαγγελέα. Συνεπῶς νομίζω ὅτι ματαιοπονοῦμεν καὶ δὲν ὑποδεικνύομεν τὶ τὸ σταθερώτερον καὶ τὸ πρακτικώτερον γενέσθαι. Αὐτὰ εἶναι τὰ ζητήματα τὰ ὁποῖα μὲ ἠνάγκασαν νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸν ριφθέντα ὑπαινιγμὸν διὰ μεταθέσεις δημοδιδασκάλων, ἐγὼ ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἐδίστασα νὰ ἀρνηθῶ τὰς πράξεις μου, ὁμολογῶ ἐν τῷ Ἐθνικῷ τούτῳ Συνεδρίῳ ὅτι πολλάκις εἰσηγήθην μεταθέσεις δημοδιδασκάλων. Εἰσηγήθην δὲ τὰς μεταθέσεις ταύτας διότι μὴ λησμονῶμεν, κύριοι, καὶ μὴ θέλετε νὰ φανῆτε σεῖς ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ὅτι ἀγνοεῖτε τὰ πράγματα, ὅτι ὑπῆρξαν διδάσκαλοι ἐπιλήσμονες τῶν καθηκόντων των καὶ πράκτορες τοῦ Βενιζελισμοῦ. Μᾶς ἠνάγκασαν δὲ πονοῦντες διὰ τὸν τόπον τοῦτον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγεννήθημεν, διότι μὴ λησμονῶμεν ὅτι ὁλόκληρον χωρίον τῆς ἐπαρχίας μου, ἡ Δαύλεια, πενθηφορεῖ συνεπείᾳ τῶν ραδιουργιῶν καὶ ἀτιμιῶν τῶν διδασκάλων, ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος ἀνέπτυξε εἰς τὸ στρατοδικεῖον Θηβῶν εἰς τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐσύρθην. Τὶ ἠθέλατε, κύριοι, νὰ πράξωμεν; Θὰ ἔπρεπε χάριν αὐτῶν τῶν ἰδίων νὰ τοὺς ἀπομακρύνωμεν ἐκ τῶν τόπων ἐκείνων ἵνα μὴ ἴδετε τοὺς πράκτορας αὐτοὺς τῆς χθὲς νὰ τουφεκίζωνται ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἀνάγκη.

§130Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔπρεπε ὅλοι νὰ παυθοῦν.

§131Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Νὰ παυθοῦν ἄν ἦτο δυνατὸν καὶ τοῦτο ἂν γίνῃ θὰ εἶναι ἐπιείκεια τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτή.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Φίλανδρος ἔχει τὸν λόγον.

§133Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν ὑποτροφίαν πεντήκοντα ὑποτρόφων, ἐτράπη ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ὅλης ἐκπαιδευτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἶναι ἀξιοθρήνητος, καὶ ἐπὶ πολιτικῆς φύσεως ἀκόμη ζητημάτων. Ἀλλ’ ἤδη πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ὑποτροφίας καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐπ’ αὐτοῦ ν’ ἀσχοληθῶσιν. Ἡ γνώμη μου ἡ ταπεινὴ εἶναι ὅτι ὄχι μόνον πεντήκοντα, ἀλλ’ ἔτι περισσότεροι νὰ δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν, ἀρκεῖ νὰ ἐξασφαλισθῇ τοῦτο, μήπως ἐπιστρέφοντες κατηρτισμένοι εἰς διδασκάλους τοῦ γένους οἱ ὑπότροφοι ἐνταῦθα ἤ καὶ ἀλλαχοῦ, τραποῦν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι δυστυχῶς μόνον τὴν τελευταίαν στιγμὴν ἤ καὶ οὐδέποτε τὰ νομοσχέδια στέλλονται εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκαίρως στέλλονται.

§135Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὅμως δὲν τὰ ἔλαβον. Ἐπαναλαμβάνω, ἐπὶ ἑκατὸν τεσσάρων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν διενεμήθησαν μόνον ἑπτά, κύριε Πρόεδρε.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχουν διανεμηθῆ πρὸ καιροῦ.

§137Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὰ ἔχω λάβει. Ἀλλ’ ἤδη ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ σταλοῦν περισσότερα, ἄν δύναται ἡ Κυβέρνησις, ἀρκεῖ νὰ δεσμευθοῦν νὰ μὴ τραποῦν εἰς ἄλλα ἐπαγγέλματα. Ἐξ ἀφορμῆς δὲ τῆς συζητήσεως ταύτης ἐπωφελούμενος ὁ ἀξιότιμος πρώην ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἀπολογηθῇ ἐκ τῆς καταστάσεως. Ἡ Κυβέρνησις, καθὼς ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν προηγουμένως καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως τὸ ἠκούσαμεν, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ πρόγραμμα ἐκπαιδευτικὸν καὶ αὐτὸ θὰ συζητήσωμεν ὅλοι, μόνον θὰ ἐπεκάλουν νὰ τὸ εἰσηγηθῇ πολὺ γρήγορα καὶ ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν πραγμάτων, διότι κινδυνεύει καὶ παπάδες νὰ μὴ ἔχωμεν, παρακαλῶ δὲ νὰ σκεφθῇ πῶς νὰ μὴ κλείσουν τὰ σχολεῖα καὶ αἱ ἐκκλησίαι ἡμῶν. Θὰ εἶμαι δὲ πολὺ εὐτυχὴς ἐὰν ὁ κύριος πρώην Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κατορθώσῃ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν Συνέλευσιν, ἀναπτύσσων ἐνώπιον αὐτῆς καὶ περὶ τῶν μεταθέσεων, καὶ περὶ τῶν ἀπολύσεων, καὶ ἐπὶ τῆς ἐν γένει καταστάσεως.

§138Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐν Σύρῳ στάσίν σας;

§139Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Τὴν ἐνθυμοῦμαι, ἀλλὰ καὶ σεῖς θὰ ἐνθυμεῖσθε καλὰ τὶ εἶχα κάνει καὶ μὴ παίρνετε τὸν πατριωτισμὸν μονοπώλιον.

§140Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Τότε εἶσθε ὄργανον τῆς Ἀγγλογαλλικῆς ἀστυνομίας καὶ ἐφυλακίσατε τοὺς διδασκάλους.

§141Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Συνάδελφος παρακαθήμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐξῆλθε χάρις εἰς ἐμὲ τῶν φυλακῶν.

§142Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἐφυλακίσατε τοὺς διδασκάλους ἐν Σύρῳ, ἀλλὰ τὸ θράσος πάντοτε σᾶς διακρίνει.

§143Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ τοὺς ἔβγαλα ἀπὸ τὴν φυλακὴν καὶ σᾶς λέγω ὅτι ἄν ἀποδειχθῇ τοιοῦτόν τι ἐγὼ δὲν θὰ παραμείνω ἐνταῦθα.

§144Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Διατὶ ἐφυλακίσθησαν οἱ διδάσκαλοι;

§145Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐπῆγα καὶ παρεκάλεσα νύκτα καὶ τοὺς ἔβγαλαν ἔξω.

§146Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σεῖς τοὺς ἐφυλακίσατε.

§147Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. συναδέλφους νὰ παρουσιάσουν τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς ἤ ἔγγραφα καὶ ἄν ἀποδειχθῇ τὸ ἐναντίον θὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μοῦ ζητήσουν συγγνώμην.

§148Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα ἐζητήσατε ν’ ἀποφυλακισθοῦν οἱ διδάσκαλοι;

§149Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἦλθον εἰς τὸ ξενοδοχεῖον ποῦ ἔτρωγα καὶ μοῦ εἶπαν ὅτι ἔπιασαν τοὺς διδασκάλους καὶ...

§150Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, ποῦ γνωρίζει τὴν στάσιν σας ἐν Σύρῳ ὑπομειδιᾷ.

§151Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐπῆγα καὶ εἶπον νὰ τοὺς βγάλουν διότι ἀδίκως τοὺς ἐφυλάκισαν.

§152Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα, ἐπαναλαμβάνω;

§153Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὡς Ἕλλην πολίτης.

§154Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Πῶς εὑρέθητε ἐν Σύρῳ;

§155Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ὅπως εὑρέθη πολὺς κόσμος.

§156ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διατὶ τοὺς ἐφυλακίσατε ὡς ἀνικάνους τοὺς δημοδιδασκάλους;

§157Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἀπεντατίας παρεκάλεσα νὰ ἀποφυλακισθοῦν.

§158Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ ἀποφεύγουν τὰς ἐρωτήσεις πρὸς τοὺς κυρίους ἀγορεύοντας, διότι μόνον οἱ Ὑπουργοὶ δίδουν λόγον τῶν πράξεών των. Οἱ ἀγορεύοντες δύνανται νὰ ἔχωσι οἱανδήποτε γνώμην, διὰ δὲ τὰς πράξεις αὐτῶν τὰς ἐκτὸς τῆς αἰθούσης δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπαντῶσιν εἰς ἐπερωτήσεις.

§159Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ προκαλῶσι καὶ αὐτοί.

§160Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπροκάλεσα οὐδένα. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§162Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ὀλίγας λέξεις, κύριε Πρόεδρε. Ἐπαινῶ τὴν προσπάθειαν τοῦ κ. τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων περὶ ὑποτροφιῶν, διότι καὶ τοῦτο ὁπωσδήποτε, εἶναι ἕνας τρόπος βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεώς μας, ἡ ὁποία ἀτυχῶς νοσεῖ νόσον βαρυτάτην. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἐπὶ τοῦ πρώην καθεστῶτος, ὅταν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας συμπολίτης μας κ. Δίγκας ἠθέλησε καὶ αὐτὸς διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου νὰ διορθώσῃ τὴν Δημοτικὴν Ἐκπαίδευσιν καὶ ὑπέβαλε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδε ὑποτροφίας εἰς μαθητὰς τῶν Διδασκαλείων 40 διὰ τὴν Κοζάνην καὶ 40 διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, τοῦ εἶπον τότε· κύριε Ὑπουργὲ, αὐτὰ ὀνομάζονται κοινῶς μπαλώματα, εἶναι τὰ λεγόμενα καταπότια τοῦ Πίγκ, τὰ ὁποῖα δυνατὸν μὲν νὰ δίδουν προσωρινὴν ἀνακούφισιν εἰς τὸν ἀσθενῆ ἀλλὰ δὲν τὸν θεραπεύουν· ὅπως εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ἐπαινῶ μὲν τὴν προσπάθειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας, ἀλλὰ δὲν εἶναι τὸ μέσον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ βελτιώσωμεν τὴν ἐκπαίδευσίν μας, ἡ ὁποία ἀτυχῶς φθίνει καὶ ἐφθάσαμεν ἐφέτος νὰ ἔχωμεν τὰ πλεῖστα σχολεῖα κλεισμένα. Πλεῖσται κοινότητες μεγάλαι ἔχουν κλειστὰ τὰ σχολεῖά των. Διατί, κύριοι; Διότι δὲν ἔχομεν διδασκάλους. Ἀλλά, κύριοι, δὲν ἔρχονται διδάσκαλοι διὰ τῶν ὑποτροφιῶν αὐτῶν νὰ σπουδάσουν ἐπὶ τρία ἔτη. Διὰ νὰ μεταβῇ τις νὰ γίνῃ διδάσκαλος, θὰ σκεφθῇ ποῖον μισθὸν θὰ ἔχῃ ὡς διδάσκαλος. Διὰ τοῦτο πολὺ ὀρθῶς διάφοροι συνάδελφοι συνέστησαν νὰ ὑποβάλῃ τάχιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα παρεσκευάσθησαν καὶ διὰ τῶν ὁποίων βελτιοῦται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῶν λειτουργῶν τῆς τε Δημοτικῆς καὶ Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἔχω δὲ καὶ κἄτι ἄλλο νὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Ὅτι τὸ πρώην καθεστὼς ἀτυχῶς ἤρχισε τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως οὐχὶ ἀπὸ τῆς βάσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς στέγης, διότι ὑπῆρχον ἐπιτήδειοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐφρόντιζον νὰ δημιουργοῦν θέσεις διὰ τοὺς ἑαυτούς των, ὅπως οἱ περίφημοι μαλλιαροὶ ἐπόπται. Αὐτοὶ λοιπὸν, κύριοι, ἐφρόντισαν νὰ δημιουργήσουν ἐκπαιδευτικὸν σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέθεσαν ὅλας τὰς ὑπηρεσίας, διὰ νὰ δύνανται νὰ διαθέτουν τοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ διδασκάλους ὑπὲρ τοῦ μαλλιαρισμοῦ των. Αὐτοὶ ἐδημιούργησαν, κύριοι, ἐπιθεωρητάς, νομαρχιακοὺς ἰατροὺς καὶ ἄλλους κατωτέρους ὑπαλλήλους καὶ τοιουτοτρόπως ηὔξησαν τὴν δαπάνην τῆς διοικήσεως ἀπὸ μικρᾶς, ἡ ὁποία ἦτο, ἀπὸ 270 χιλ., εἰς 1½ ἑκατομμύριον. Ἐὰν δὲ ἐρωτήσητε τί κάμνουν αὐτοὶ οἱ κύριοι Γενικοὶ Ἐπιθεωρηταί. Τίποτε. Ἐν τούτοις τοὺς μισθούς των τοὺς λαμβάνουν. Εἴπομεν, συνεστήσαμεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὰ νομοσχέδια αὐτὰ καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ ἐλαττωθοῦν αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως καὶ τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ περισσεύσουν, περίπου 800.000, νὰ διατεθοῦν διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑποβάλῃ τὰ νομοσχέδια αὐτά, θὰ ἐφελκύσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐστερήθη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ἐπιουσίου του ἄρτου.

§163Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ληφθὲν μέτρον εἶναι καὶ ἀντικανονικὸν νομίζω καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις παρά τινος τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ εὑρισκομένων πληρεξουσίων, ἴσως μάλιστα θὰ τολμήσῃ νὰ εἴπῃ τις ὅτι τὸ νὰ ἀπαιτῆται παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἡ κύρωσις ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων εἶναι ἴσως προσβλητικὸν διὰ τὴν Συνέλευσιν.

§164Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δά! Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀνειλημμένη ὑποχρέωσις. Τὸ Κράτος δυνάμει τῶν κειμένων νόμων ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον προβαίνει εἰς μίαν ἐνέργειαν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς Συνελεύσεως. Δὲν πρόκειται περὶ μέτρου οὔτε νομοθετικοῦ οὔτε ἄλλου τινὸς καὶ διὰ τοῦτο πρωτήτερα ὑπέπεσεν εἰς σφάλμα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας ὅταν ὡμίλησε, ὅτι ἐγὼ εἶπόν τι ἀνάλογον μὲ τὰ νομοθετικὰ μέτρα. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπολύτως ἀναλογία. Πρόκειται περὶ μιᾶς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις συνῆψε μετ’ αὐτῶν καὶ προσέρχεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ζητεῖ τὴν ἔγκρισιν, ὡς λόγου χάριν τὴν ἔγκρισιν ὅταν συνάψῃ μίαν σύμβασιν ἑνὸς δανείου καὶ ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ζητεῖ τὴν ἔγκρισιν. Δύο τρόποι ὑπάρχουν ὁ εἷς νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν ἐκ τῶν προτέρων καὶ κατόπιν νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν καὶ ὁ ἄλλος νὰ συνάψῃ τὴν σύμβασιν καὶ νὰ τὴν φέρῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν πρὸς κύρωσιν. Ὁ δεύτερος τρόπος ἠκολουθήθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῶν πραγμάτων. Δὲν ὑπάρχει οὐδὲν τὸ ἀντικανονικόν. Συνάπτομεν συμβάσεις ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν δεσμεύεται ἐὰν δὲν ἐγκριθῶσιν αἱ συμβάσεις ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν. Καὶ ἐδῶ συνήψαμεν μίαν σύμβασιν, ἡ ὁποία ὅμως δὲν δεσμεύει τὸ Κράτος ἂν ἡ Συνέλευσις δὲν τὴν ἐγκρίνῃ. Αὐτὰ τὰ διακοσιόδραχμα, ἄν τὰ εἴχομεν πληρώσει, ἀπορριπτομένης τῆς συμβάσεως θὰ ἐβάρυνον τοὺς Ὑπουργούς, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ ἔχει συμβῆ διότι δὲν ἔχουν πληρωθῆ.

§165Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν ὅτι αὐτὰ τὰ μέτρα λαμβάνονται ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, ἐγὼ προσθέτω ἐν ὥρᾳ ὑπερτάτης ἀνάγκης.

§166Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει καμμία παράβασις. Νὰ σᾶς εἴπω ἕν ἄλλο παράδειγμα. Ἐγὼ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ φέρω ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἕνα καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀπευθύνομαι εἰς τὸν Α καὶ τοῦ λέγω. «Ἕρχεσθε εἰς τὰς Ἀθήνας νὰ διδάσκετε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον;» «Μάλιστα. Θέλω 100.000 δραχμὰς τὸν χρόνον καὶ τοῦτο ἤ τὸ ἄλλο». Συνάπτω μετ’ αὐτοῦ μίαν σύμβασιν καὶ τοῦ λέγω, ὅτι αὐτὴν τὴν σύμβασιν θὰ τὴν ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ ἐὰν τὴν ἐγκρίνῃ ἔχει καλῶς, ἐὰν δὲν τὴν ἐγκρίνῃ δὲν ἔχει καλῶς. Μετὰ ἕνα ἤ δύο μῆνας ἔρχεται ἡ σύμβασις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Δὲν μπορεῖτε νὰ μοῦ εἴπητε ὅτι ἔπραξα τίποτε τὸ ἄτοπον. Διότι οὕτω γίνονται αἱ συμβάσεις ἤ ἐπὶ τῇ βάσει εἰδικῆς ἀδείας ἐκ τῶν προτέρων ἤ ἐκ τῶν ὑστέρων. Εἶναι δὲ ἀπὸ ἀπόψεως πρακτικοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, ὁ δεύτερος τρόπος ὀρθότερος. Διατί; Διότι τότε ἔρχεται ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἕν γεγονὸς χωρὶς περιθώριον καὶ ἔκτασιν, ἐνῷ ὅταν θὰ σᾶς ζητήσω τὴν ἄδειαν νὰ συνάψω μίαν σύμβασιν πάντως θὰ ὑπάρχῃ κἄτι τι τὸ ἀόριστον, θὰ ἔχῃ κἄποιαν εὐρύτητα ἡ ἄδεια, ἐνῷ ὅταν συνάψω τὴν συνθήκην καὶ τὴν φέρω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, δὲν ὑπάρχει κανὲν περιθώριον, εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ σύμβασις καὶ δικαιοῦται ἡ Βουλὴ νὰ προσθέσῃ ὁποιονδήποτε ἄλλον ὅρον, ἄν νομίζῃ ὅτι δὲν ἔχει ἀρτίως ἡ σύμβασις. Δὲν ὑπάρχει παράβασις οἱασδήποτε κοινοβουλευτικῆς λεπτότητος.

§167Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπρόκειτο περὶ μιᾶς ἀνάγκης ἡ ὁποία ἐθεωρήθη ἐπιτακτική, ὅταν πρόκειται νὰ ἐκπληρωθῇ μετὰ 5 ἔτη καὶ χωρὶς νὰ εἶσθε βέβαιοι, ὅτι οἱ 48–50 θὰ ὑποχρεωθῶσιν νὰ καταλάβωσι τὰς θέσεις καὶ νὰ ἐκτελῶσι τὰς ἐκ τοῦ συμβολαίου ἀπορρεούσας ὑποχρεώσεις; Ζητεῖται δὲ τὸ μέτρον αὐτό, εἰς στιγμήν, καθ’ ἥν ὁ ἀξιότιμος πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀπέλυσεν ἑκατοντάδας ὑπαλλήλων.

§168Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπεν ὅτι δὲν ἀπέλυσεν οὐδένα.

§169Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Οὐδὲ ἕνα, οὐδὲ ἕνα.

§170Ε. ΛΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶδον ὅτι ὑπάρχουσι πλεῖστα σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων.

§171Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Ἔκαμον τὸν γῦρον ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος.

§172Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸν κάμουν.

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§174Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ὅταν ἐξηγέρθη ἡ ψυχὴ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων Φιλελευθέρων διὰ τὰς μεταθέσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ τέως ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὡς πληρεξούσιος Κυκλάδων ὅτι καλῶς αἱ μεταθέσεις ἐγένοντο εἰς τὰς νήσους καὶ δὴ εἰς χωρία διότι εἶχεν ἐξεγερθῇ τοιαύτη ἀγανάκτησις ὥστε εἰλικρινῶς ἠπειλήθη λιθοβόλησις αὐτῶν. Ἐγὼ μάλιστα ἐπωφεληθεὶς τῆς περιστάσεως τῆς ἐκτοπίσεως αὐτῶν ἔδωκα σημειώσεις καί τινας τούτων ἐτοποθέτησαν εἰς ἐγγὺς σχολεῖα. Σᾶς διαβεβαιῶ μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον ὅτι ὁ ἐπόπτης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκεῖ, εἶναι φανατικώτατος καὶ ἄκρος φίλος τῶν ἀξιοτίμων κ. κ. Φιλελευθέρων καὶ οὐ μόνον δὲν ἔδωκα σημείωσιν δι’ αὐτόν, ἀλλὰ καὶ ὅταν μοῦ ἐστάλη τοιαύτη εἶπον ὅτι δὲν θὰ γίνω πρόξενος, ἵνα τὸ Δημόσιον δίδῃ ὁδοιπορικά. Δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω ὅτι εἰς τοιοῦτον βαθμὸν εἶχε φθάσῃ εἰς τὸν φανατισμὸν ὥστε ἀφῆκε χωρία ὁλόκληρα ἄνευ διδασκάλων καίτοι ἐπανειλημμένως παρεκλήθη καὶ τῷ ὑπεδείχθη παρὰ τῶν κατοίκων ὅπως ὑποβάλῃ τὰς σχετικὰς προτάσεις. Ἑπομένως παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ ἔχωσι πεποίθησιν ὅτι οὐδεὶς οὐδένα κατεδίωξεν, ἄν δέ τινες μετετέθησαν, μετετέθησαν οὐχὶ ἕνεκα τῆς μικροπολιτικῆς, ἡ ὁποία ἀποδίδεται εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀλλὰ διότι ἔπρεπε νὰ μετατεθοῦν.

§175Μ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗΣ. Μετετέθησαν ἅπαντες ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§177Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους κ.κ. συναδέλφους ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων. Τὸ πρώην καθεστώς, τοῦ ὁποίου βεβαίως ὑμεῖς οἱ περισσότεροι τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος δὲν μετέχετε οὐδεμιᾶς εὐθύνης, ἐλθὸν ἀνέτρεψε τὸν νόμον περὶ μονιμότητος τῶν ὑπαλλήλων καὶ τὴν συνταγματικὴν ἰσοβιότητα τῶν δικαστῶν. Συνεπείᾳ τῆς ἄρσεως τῆς μονιμότητος ἐπαύθησαν καὶ ἐξεδιώχθησαν οἱ πλεῖστοι καὶ οἱ ἄριστοι τῶν διδασκάλων τῆς τε δημοτικῆς καὶ τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὅτε ἀπεκατεστάθη τὸ νῦν καθεστὼς οὔτε τοὺς νόμους περὶ μονιμότητος, οὔτε τὴν συνταγματικὴν ἰσοβιότητα ἀνέστειλεν. Καὶ εἶνε τοῦτο πρὸς τιμὴν τοῦ νῦν καθεστῶτος, ἀλλ’ ἔδει νὰ ἀποκαταστήσῃ τοῦτο τοὺς ἀδικηθέντας, νὰ τιμωρήσῃ δὲ τοὺς ἐκτραπέντας. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν ἐτηρήθη μέθοδος ἐν τῇ ἀποκαταστάσει τῶν πραγμάτων καλλιτέρα· νὰ τιμωρηθῶσιν ἐκεῖνοι τῶν διδασκάλων οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν ἄξιοι τιμωρίας ὡς ἐπιλαθόμενοι τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν καὶ μεταβληθέντες εἰς ὄργανα τῆς ὀργιασάσης τότε ἀκολασίας, νὰ μετατεθῶσι δὲ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι διὰ λόγους διαφόρους δὲν ἦσαν ἀνεκτοί, ὄχι εἰς περιφερείας μεμακρυσμένας ἀλλ’ ἐγγύς. Τοῦτο θὰ ἐγίνετο ἄν ἐτηρεῖτο ἄλλη μέθοδος ἀπ’ ἀρχῆς οὕτως ὥστε νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ ζητήματα χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ ἡ παρατηρηθεῖσα ἀναστάτωσις. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο δὲν φέρει τὴν εὐθύνην ὁ κ. Ὑπουργός, τὴν φέρομεν πάντες καὶ μάλιστα ὅσοι ἐλθόντες μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων δυστυχῶς ὑπέκυψαν εἰς μίαν ψυχολογικὴν κατάστασιν, ἧς τὰ ἀποτελέσματα ἐδοκίμασαν μὲν οἱ ταλαίπωροι διδάσκαλοι κατὰ τὴν λαίλαπαν τῶν ἀναριθμήτων μεταβολῶν, γεύεται δὲ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ θὰ γευθῇ πικρότερα ἀκόμη ἐν προσεχῆ μέλλοντι, ὅτε ὁ κλύδων οὗτος τῶν μεταβολῶν, μεταθέσεων καὶ ἀπολύσεων θὰ ἀποτρέψῃ πάντα νέον ἀπὸ τοῦ διδασκαλικοῦ ἐπαγγέλματος. Λοιπὸν ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι δὲν ἐτηρήθη μέθοδος καὶ δὲν πταίει μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀλλὰ πάντες ἡμεῖς, διότι ἀκριβῶς δὲν ἐξευρέθη ἡ προσήκουσα μέθοδος.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νομοσχέδιον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων 2023 καὶ 2656 περὶ ὀργανώσεως τοῦ Γραφείου Ἐκκαθαρίσεως καὶ Συμψηφισμοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπ’ αὐτῶν;

§180Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὡς πολιτικὸς ἀρχηγός, καὶ ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ ρυθμιστὴς τῶν ἐνταῦθα συζητήσεων, νομίζω, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσφέρῃ τὴν ἠθικὴν ὑποστήριξίν του εἰς πάντα πληρεξούσιον, ὁ ὁποῖος καταφώρως ἀδικεῖται.

§181Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως εἶναι ἁρμόδιος.

§182Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν πρακτικογράφων καὶ τῶν στενογράφων, ὥστε νὰ ἀποδοθοῦν πλήρως καὶ ἀκριβῶς οἱ λόγοι μου. Τὰ χθεσινὰ πρακτικὰ τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐπλαστογραφήθησαν.

§183ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα εἶναι πλαστογραφημένα.

§184Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλαμβάνω, κύριοι, τὴν εὐθύνην τῆς δριμυτάτης αὐτῆς κατηγορίας, τὴν ἀπόδειξιν ἔχω νὰ προσφέρω ἀμέσως. Εἷς τῶν συναδέλφων ἔλαβε τὸν λόγον, ὁ ἐξ Ἀττικοβοιωτίας κ. Μερκούρης. Ὁ κ. συνάδελφος δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε θέλει γνώμην, ἠδύνατο νὰ τὴν διατηρήσῃ ἢ νὰ τὴν μεταβάλῃ· ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ κατ’ ἀρέσκειαν, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο καὶ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁμιλῶν χάριν ἐντυπώσεων, νὰ ἐπιρρίψῃ μομφὴν εἰς συνάδελφον αὑτοῦ. Εἰς τὰ πρακτικὰ περιέχεται λόγος καὶ ὄχι περίληψις, λόγος μὴ ἐκφωνηθεὶς ἄν ὄχι κατὰ τὸ ὅλον τοὐλάχιστον κατὰ τὸ πλεῖστον κατὰ τὰ ἐννέα δέκατα. Ἔρχεται μία ἀσυνέπεια, ὅτι κατόπιν τοῦ λόγου, ὁ ὁποῖος πληροῖ δύο στήλας, ἔρχομαι ἐγὼ καὶ φέρομαι ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ἐπὶ πράγματος μὴ περιεχομένου εἰς τὸν λόγον του καθ’ ὃ ἀπαλειφθέντος. Ἰδοὺ ἡ πλαστογραφία τῶν πρακτικῶν. Ἀφ’ ἑτέρου ἀναγινώσκω εἰς πρωϊνὴν ἐφημερίδα, τὴν «Καθημερινὴν», μίαν ἀνακοίνωσιν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῶν γραφείων τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐρωτῶ· γίνονται ἀνακοινώσεις προκειμένου περὶ προσωπικῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα γεννῶνται ἐδῶ, ἐκ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς; Σημειώσατε δὲ ὅτι ἡ ἀνακοίνωσις ἐκ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς δὲν εἶνε κἄν ὁμοία μὲ τὴν περίληψιν ἥτις περιέχεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά. Καὶ ἐρωτῶ ἐὰν ἔχω δίκαιον ἤ ἄδικον λέγων ὅτι ἐπλαστογραφήθησαν τὰ πρακτικά.

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ λέγει ἡ ἀνακοίνωσις;

§186Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος). Τὸ ἀνακοινωθὲν αὐτὸ ἀφορᾷ τὸν κ. πληρεξούσιον;

§187Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γεγονὸς εἶναι, κύριοι, ὅτι δὲν ἀπετυπώθησαν ἀφ’ ἑνὸς διόλου αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ἐδῶ ὁ κ. συνάδελφος καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ζητῶ νὰ γίνῃ ἡ σύγκρισις μὲ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ἀλλὰ τὰ ἀδιόρθωτα· ἀλλ’ ὁ κύριος συνάδελφος μετέβη εἰς τὸν οἶκόν του ἔγραψεν ἕνα λόγον δημοκοπικὸν διάφορον τοῦ ἐκφωνηθέντος, ἐνῷ ἀπήλειψε τὰς κατὰ συναδέλφων του αἰτιάσεις, τὸν προσήγαγεν εἰς τὰ γραφεῖα τῆς Βουλῆς καὶ τὰ γραφεῖα τῆς Βουλῆς μεροληπτοῦντα παρέθεσαν εἰς τὰ πρακτικὰ ὁλόκληρον τὸν λόγον αὐτὸν τὸν μὴ ἐκφωνηθέντα. Καὶ ἔρχομαι κατόπιν ἐγὼ ἐδῶ καὶ λέγω (ἀναγινώσκει) «ὁ κ. Ἀργυρόπουλος παρατηρεῖ ὅτι δὲν θὰ ἐλάμβανε τὸν λόγον ἐὰν ὁ προλαλήσας δὲν ἔκαμνε λόγον περὶ..................... Δηλαδὴ φαίνομαι λέγων ἄλλα ἀντ’ ἄλλων.

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπλαστογραφήθησαν καὶ τὰ ὑφ’ ὑμῶν λεχθέντα, κ. πληρεξούσιε;

§189Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὰ πρακτικὰ δὲν ἀποδίδεται ἡ ἀκριβὴς περίληψις ἐκείνων τὰ ὁποῖα λέγουσιν οἱ πληρεξούσιοι, ἀλλὰ δημοσιεύονται λόγοι τοὺς ὁποίους γράφει ἕκαστος ἔπειτα εἰς τὴν οἰκίαν του, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν ἀποδίδουν ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἶπεν ἐν τῇ Συνελεύσει, πρόκειται περὶ πλαστογραφήσεως. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους, κ. Πρόεδρε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμείνῃ κανεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Γνωρίζουσι πάντες ποία εἶναι ἡ εὐλάβεια ἡ ἱερὰ ὑποχρέωσις εἰς ὅλας τὰς Βουλὰς τοῦ κόσμου, τοῦ νὰ ἀποδίδωνται αὐτολεξεὶ οἱ λόγοι τῶν βουλευτῶν. Ἐδῶ δὲν τηρεῖται τοῦτο. Ἔχει κανεὶς ν’ ἀγωνισθῇ κατὰ τῶν ὑπηρεσιῶν φιλικῶν ἢ ἐχθρικῶν, βλέπει τοὺς λόγους του ἐν περιλήψει νὰ δημοσιεύωνται καὶ νὰ πραγματεύωνται περὶ πραγμάτων τὰ ὁποῖα δὲν εἶπεν καὶ οὕτω κατ’ ἑξῆς. Συνεπῶς πρέπει νὰ ληφθῇ σπουδαιοτάτη μέριμνα περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ. Πρέπει νὰ ζητήσωμεν ὅλοι καὶ πρῶτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς ἀρχηγὸς τῆς πλειοψηφίας καὶ ὡς πολιτικὸς ἀρχηγὸς τοῦ Κράτους ἔχει ἱερὰν ὑποχρέωσιν συνεννοούμενος πρὸς τοῦτο μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως, νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Αἱ ὑπηρεσίαι τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν καὶ τῶν ἐστενογραφημένων πρέπει νὰ θεωρῶσιν ἱερὰν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ τροποποιῶσιν οὐδὲ ἐπ’ ἐλάχιστον τοὺς λόγους τῶν πληρεξουσίων. Καὶ ἤδη ἔρχομαι νὰ λύσω ἕν προσωπικὸν ζήτημα· διότι, κύριοι, εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸν τύπον ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Συνελεύσεως μοὶ ἀποδίδεται δεινοτάτη κατηγορία ὅτι διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν. Ὄτι δήποτε ἄλλο δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ἀλλὰ αὐτὸ δὲν δύναμαι νὰ τὸ παραδεχθῶ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ἔναντι ἐμαυτοῦ νὰ ἀμυνθῶ καὶ νὰ ἀποδείξω ὅτι δὲν διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν. Εἶπον χθές, κύριοι, καὶ τοῦτο τὸ εἶπον διότι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ εἴπω, διότι ἄν ὁ κ. συνάδελφος περιωρίζετο οὕτως εἰπεῖν εἰς τὴν προσπάθειαν μιᾶς καλῆς ἐντυπώσεως, θὰ μοὶ ἦτο ἀδιάφορον, ἀλλὰ ὅταν λέγει ὅτι ἀπορεῖ ὅτι ὑπῆρξαν πληρεξούσιοι οἱ ὁποῖοι δὲν ἐσκέφθησαν νὰ περιβάλωσιν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἀπεριφράστου ἐμπιστοσύνης των, τότε ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ εἴπω ὅτι, κύριε συνάδελφε, καὶ σεῖς ἐσκέφθητε τοῦτο καὶ ὑπάρχει ἀπόδειξις τοῦ πράγματος. Ὄταν εἰς ἐμὲ λέγεται ὅτι διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ προκαλέσω τὸν κ. συνάδελφον διὰ νὰ ἀποφύγω τὴν ἀνάγκην νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ κείμενον τοῦ λόγου του, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ἂν ὑπάρχῃ εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, ἐλέχθη χθὲς ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§190Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ. Εἴπατε ὅτι ὁ κ. συνάδελφος διέστρεψε τοὺς λόγους του· εἰς ποῖα πρακτικά;

§191Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ ἐπίσημα. Ὁρίστε. Σᾶς τὸ ἀναγινώσκω. Σελ. 7, (ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. Γ. Μερκούρης κλπ.» Ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν λυπηρὰν ἀνάγκην νὰ προβῶ εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας θὰ παρεκάλουν τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, νὰ δηλώσῃ, ὅτι καλῶς διετυπώθησαν οἱ λόγοι του καὶ ὅτι δὲν εἶπεν τοιοῦτόν τι. Ἐὰν ἔκαμνε μίαν ρητὴν καὶ κατηγορηματικὴν δήλωσιν, ὅτι καλῶς διετυπώθησαν οἱ λόγοι του καὶ ὅτι ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ διαστρέψω τὴν ἀλήθειαν τοῦτο μοὶ εἶναι ἀρκετόν, διότι θὰ μοὶ ἦτο δυσάρεστον πολὺ νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας καὶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Συνέλευσιν εἰς στιγμὰς τοιαύτας, ἀλλὰ θὰ ἤθελον μίαν ρητὴν δήλωσιν ἐκ μέρους του, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι εἶπεν, ὅτι ἐγὼ διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν.

§192Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἁπλῆ κατανόησις ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ ὁ κ. συνάδελφος. Περὶ τίνος πρόκειται; Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὰ πρακτικά. Τὰ πρακτικὰ ταῦτα δὲν ἐπεκυρώθησαν ἀκόμη, ἑπομένως αὐτὰ εἶναι ἕν ἁπλοῦν σχέδιον πρακτικῶν τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ὑποβάλλεται εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἵνα ἐξελεγχθῇ μήπως τυχὸν ἔχουσι παρεισφρύσῃ ἀνακρίβειαι καὶ ἑπομένως δικαιοῦται ὁ κ. συνάδελφος νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν ἐκείνου τοῦ ὁποίου νομίζει ὅτι κακῶς διετυπώθη. Μέχρι τοῦ σημείου τούτου, οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, δὲν δύναμαι ἐγὼ τοὐλάχιστον νὰ ἐννοήσω πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνεται λόγος περὶ πλαστογραφίας. Ὄταν δὲ ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν ἕν σχέδιον, τοῦ ὁποίου πᾶς ἐνδιαφερόμενος δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν διόρθωσιν αὐτοῦ, τότε δὲν ἔχωμεν οὔτε ἀπόπειραν. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν εἶναι νομικός. Ἐκεῖ ποῦ εἶναι πλαστογραφία δὲν εἶναι ἀπόπειρα καὶ ἐκεῖ ποῦ εἶναι ἀπόπειρα δὲν εἶναι πλαστογραφία. Ἡμεῖς θὰ καταστήσωμεν αὐτὸ δημόσιον ἔγγραφων, ἐὰν ἀποδίδῃ τὰ γενόμενα καὶ ἐὰν τὸ ἐγκρίνωμεν. Τὴν στιγμὴν δὲ καθ’ ἥν θὰ καταστήσωμεν αὐτὸ ἔγγραφον δημόσιον, ἐπίσημον, βεβαιοῦν ἐν γνώσει ἡμῶν γεγονότα ἀναληθῆ καὶ ὅτι ἐγένετο κατὰ δολίαν προαίρεσιν, τότε εἶναι ἔγραφον ἐπίσημον πλαστόν, ἀλλὰ πλαστογραφία διαπραχθεῖσα οὐχὶ ὑπὸ τῶν σχεδιασάντων αὐτό, δὲν εἶναι πλαστογραφία καὶ πολὺ ὀλιγώτερον δὲν πρέπει νὰ γίνεται λόγος περὶ ἀποπείρας πλαστογραφίας. Ὁ χαρακτηρισμὸς εἶναι ἔξω τοῦ προκειμένου. Ἀνεξαρτήτως τοῦ χαρακτηρισμοῦ πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ συντάκτου τοῦ λελανθασμένου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ διορθωθῇ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρουσι τὰ πρακτικά, διότι ἐπὶ μίαν εἰκοσαετίαν ἀφ’ ἧς εἰσῆλθον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ἀναγινώσκω τὰ πρακτικὰ τὰ ἀφορῶντα ἐκεῖνο τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶπον, οὐδὲ μίαν φοράν. Δύνανται λοιπὸν τὰ πρακτικὰ νὰ ἀποδίδουν ὅσας θέλετε ἀνοησίας.

§193Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δέχεσθε, ὅτι τὰ πρακτικὰ δύνανται νὰ ἔχωσι ἀνακριβῆ περίληψιν, διότι μὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωσι ψευδολογήματα.

§194Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον, ὅτι ἐγὼ προσωπικῶς εἶμαι ἐκτεθειμένος εἰς τὸν κίνδυνον νὰ μοὶ γράψουν εἰς τὰ πρακτικὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ δὲν εἶπον. Λοιπὸν τὰ πρακτικὰ αὐτὰ εἶναι διὰ τὴν ὑστεροφημίαν, μεταγενέστερον δὲ δύναται ἕνας ἄνθρωπος νὰ σχηματίσῃ γνώμην ποῖος εἶναι ὁ Γούναρης καὶ τότε εἶναι φόβος, ἐὰν δὲν ἔχωσι διατυπωθῇ καλῶς τὰ πρακτικά, ἐὰν ὅμως ἐνδιαφέρομαι θὰ φροντίσω εἰς κάθε συνεδρίασιν, ἐὰν δὲν ἔχωσι διατυπωθῇ καλῶς οἱ λόγοι μου, νὰ ἐπιφέρω τὰς δεούσας διορθώσεις.

§195Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ὑστεροφημίας, πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος.

§196Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπόν, οὕτως ἔχοντος τοῦ πράγματος, εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ σφάλμα τὶ. Τώρα εἶπεν κάτι τὶ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιεύωνται ὁλόκληροι οἱ λόγοι κατὰ λέξιν. Τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον. Ἐν Ἀγγλίᾳ ὑπάρχουσιν ἐφημερίδες, αἱ ὁποῖαι δημοσιεύουσι κατὰ λέξιν τὰς ἀγορεύσεις τῶν διαφόρων ρητόρων. Ὑπάρχουσι ἀγορεύσεις αἱ ὁποῖαι προκαλοῦσι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ἀναγνωστῶν τῶν ἐφημερίδων καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ ἐφημεριδογράφος νὰ ἔχῃ συμφέρον νὰ δημοσιεύσῃ τὰς ἀγορεύσεις αὐτὰς κατὰ λέξιν, ἔχομεν δὲ ἐκεῖ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ πλήρη καὶ τέλεια, κατὰ λέξιν καὶ ἀκριβῆ, ὅσοι δὲ ἐλάβατε ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσητε περὶ ἑλληνικῆς στενογραφίας θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ στενογραφία ἔχει σπουδαιοτάτας ἐλλείψεις καθ’ ἑαυτήν, ἡ ἑλληνικὴ στενογραφία εἶναι ἀτελεστάτη, δὲν εἶναι δυνατὸν δὲ οὔτε ταχέως οὔτε ἀπολύτως ἀσφαλῶς νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ στενογράφος ἀκούει, διότι πολλάκις ὁ ρήτωρ ὁμιλῶν στρέφεται ὅπως τώρα ὁπότε ἀμφιβάλλω, ἐὰν ὁ στενογράφος μὲ ἀκούει ὁμιλοῦντα στρεφόμενον. Ὁ ὁμιλήσας ρήτωρ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διορθώσῃ τὰ πρακτικά, ἐὰν εἶναι ἐσφαλμένα καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃ τὰ λεχθέντα εἰς τὴν μορφήν, μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησε. Εἰς τὸν ὁμιλήσαντα ἀπόκειται νὰ κάμῃ τὰς δεούσας διορθώσεις. Ἐγὼ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει κατὰ τὴν ἀγόρευσίν μου μετεχειρίσθην περίοδον, τὴν ὁποίαν κατόπιν ἀναγινώσκω εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ἐὰν ἴδω, ὅτι δὲν μοὶ ἀρέσῃ δύναμαι νὰ τὴν μεταβάλω, ἐὰν δὲ ἔννοιά τις μοὶ διέφυγεν ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου μου, κατόπιν δὲ παρατηρήσω, ὅτι αὕτη δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικὴν διάνοιάν μου δύναμαι νὰ τὴν μεταβάλω, διότι δὲν γράφονται τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ διὰ νὰ τσακισθῇ εἰς τὰς τυχὸν παραδρομάς, τὰς ὁποίας κάμει ὁ ρήτωρ καὶ νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὴν κοινὴν κατάκρισιν. Εἰς τοῦτο χρησιμεύουσι τὰ πρακτικά. Ὁ ρήτωρ ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιφέρῃ διορθώσεις, ἀφοῦ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ εἶναι ἀπολύτως εἰς τὴν διάθεσιν του. Τοῦτο γνωρίζω λοιπόν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἕν ἁπλοῦν σχέδιον, τὸ ὁποῖον πᾶς τις δύναται νὰ τὸ διορθώσῃ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν.

§197Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, πῶς χαρακτηρίζετε σεῖς αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔγινε ὅταν λόγος μὴ ἐκφωνηθεὶς κατὰ τὰς μαρτυρίας συναδέλφων καὶ ἀσφαλῶς μὴ ἀνταποκρινόμενος εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά—διότι ἐπιτρέπεται μεταβολὴ λέξεων εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, ἀλλ’ ὄχι καὶ δημιουργία ὁλοκλήρου λόγου—δημοσιεύεται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.......

§198Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ἐπισήμου λόγου.

§199Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς γίνεται αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὅταν ἕνας λόγος κατὰ τὰ 9)10 μὴ ἐκφωνηθεὶς καὶ μὲ ἄλλας ἐννοίας ἀπὸ ἐκείνας, τὰς ὁποίας περιέχει, περιλαμβάνωνται εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, πῶς τὴν λέγετε σεῖς αὐτὴν τὴν πρᾶξιν;

§200Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς εἴπω τὶ θὰ ἔκαμνον ἐγώ. Ἄν συνέβαινε νὰ ἀναγνώσω τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ καὶ συνέπιπτε μάλιστα ν’ ἀναγνώσω τὸν λόγον μου, καὶ ἔβλεπον ὅτι δὲν ἔχει καλῶς διατυπωθῆ θὰ ἔλεγον, κ. Πρόεδρε, ἡ σελὶς δεῖνα στῖχος δεῖνα λέγει πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν ἐλέχθησαν καὶ ἡ Συνέλευσις θ’ ἀποφασίσῃ κατ’ ἰδίαν κρίσιν νὰ τὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ ἑπομένως νὰ τὰ διορθώσῃ.

§201Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εὑρίσκετε ὀρθὸν νὰ γράφῃ εἰς τὸν οἶκόν του κανεὶς λόγους καὶ κατόπιν νὰ τοὺς δημοσιεύῃ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς ἐκφωνηθέντας; Ἐγὼ διαφωνῶ ριζικώτατα.

§202Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω τὰ ἑξῆς. Ἐκ τῶν λεχθέντων ἢ μὴ λεχθέντων πρέπει νὰ διαπιστωθῇ τὸ γεγονός. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔδωκε ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος μετὰ τὸν κ. Μερκούρην, εἶναι ὁ πρόλογος τοῦ λόγου τοῦ κ. Μερκούρη, δηλαδὴ 5–10 λέξεις, αἱ ἑξῆς: «Ἀπορῶ πῶς εὑρέθησαν συνάδελφοι νὰ ἐκφράζουν τὴν δυσπιστίαν των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν». Αὐτὰ ἐλέχθησαν καὶ λαβὼν ἀφορμὴν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος εἶπεν ὅτι δὲν θὰ ἐλάμβανε τὸν λόγον, ἄν δὲν ἔκανε λόγον περὶ τῶν διστασάντων νὰ δώσουν ψῆφον ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Αὐτὸς ὁ πρόλογος ἀπηλείφθη. Ἐννοεῖται κατερχόμενος τοῦ βήματος ὁ κ. Μερκούρης ἡ τελευταία λέξις τὴν ὁποίαν εἶπεν ἦτο «ὁ Κεμὰλ» καὶ χειροκροτήματα. Τίποτε ἄλλο δὲν προσέθεσε καὶ ἐδῶ παρουσιάζονται λέξεις, τὰς ὁποίας θὰ ἐνθυμούμεθα, ἄν ἔλεγε, ἀκούσατε, κύριοι, «Συνέλθετε, οἱ ἐσωτερικοὶ ἐχθροὶ ἐλλοχεύουσιν, οἱ ἐξωτερικοὶ φίλοι μας δυσπιστοῦν, ὁ Κεμὰλ ἑτοιμάζεται». (Χειροκροτήματα) Ἄν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐξαρθῶμεν εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς μας, ἐάν, κύριοι συνάδελφοι, δὲν δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Χώραν Κυβέρνησιν ἰσχυράν, ἄς ἔχωμεν τὸ θάρρος νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν ἀνικανότητά μας, ἄς παραιτηθῶμεν τοῦ δικαιώματος τῆς κυριαρχίας μας ὡς Ἐθνικὴ Συνέλευσις καὶ δώσωμεν τῷ Βασιλεῖ τὴν προνομίαν νὰ μᾶς ἀποστείλῃ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθημεν». Αὐτὰ δὲν ἐλέχθησαν.

§203ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αὐτὰ δὲν ἐλέχθησαν.

§204Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁποῖος προσέθεσε αὐτά τὰ πράγματα; Βεβαίως ὁ κ. Μερκούρης δὲν τὰ εἶπε, οὔτε εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ φαίνωνται. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἀπήλειψε τὸν πρόλογον, διότι ἐὰν ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἔνοχος καὶ συνένοχος δὲν γνωρίζω, οὔτε τοὺς διαστροφεῖς τῶν πρακτικῶν γνωρίζω.

§205Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ὁμιλῆτε περὶ πλαστογραφίας, κύριε συνάδελφε, διότι ἀκόμη δὲν ἐκυρώθησαν τὰ πρακτικά. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὁμιλῆτε περὶ πλαστογραφίας ὅταν σεῖς μετὰ τόσης ζωηρότητος ὁμολογουμένης ἔρχεσθε καὶ ζητεῖτε τὴν διόρθωσιν; Πρόκειται περὶ κακῆς διατυπώσεως ἐκ παραδρομῆς.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δικαιοῦμαι ἐγὼ νομίζω νὰ δώσω ἐξηγήσεις ὡς Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν παραπόνων, τὰ ὁποῖα διετυπώθησαν ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν πρακτικῶν, ἰδίᾳ ἐπὶ τοῦ διατυπωθέντος παραπόνου ὅτι ἐξεδόθη ἔγγραφον τῶν γραφείων τῆς Βουλῆς εἰς ἐφημερίδας καὶ διορθοῦν τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐξ Ἀττικῆς πληρεξουσίου κ. Μερκούρη. Ἀπαράβατος ἀρχὴ ἐπικρατήσασα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ εἶναι ὅτι ὁσάκις ζητεῖται παρὰ βουλευτοῦ ἡ διόρθωσις τῶν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντων ὡς ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς ἡ διόρθωσις αὕτη ν’ ἀνατίθεται εἰς τὸν ἴδιον βουλετὴν. Ὡς δὲ ἐνθυμοῦμαι, ὁσάκις ἐζήτησαν συνάδελφοι τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν εἶπον, πολὺ καλά, φέρετε τὴν σημείωσιν, πῶς Θέλετε νὰ διορθωθῶσιν. Διὰ τὸ δελτίον τοῦ τύπου δὲν ἠμπορῶ νὰ ὑποστηρίξω ὅτι συντάσσεται μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης πάντοτε ἀκριβείας, λόγῳ καὶ τῆς ἀκουστικῆς τῆς αἰθούσης, ἀλλ’ ἴσως καὶ τῆς ἀνεπαρκείας ὁπωσδήποτε δὲν ἠμπορῶ νὰ εἴπω ὅτι συντάσσεται κατὰ τρόπον μὴ δίδοντα καμμίαν ἀφορμὴν παραπόνων. Κακῶς διετυπώθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μερκούρη, διετυπώθη δὲ παράπονον εἰς τὸ γραφεῖον, ὅτι ἐν τῷ δελτίῳ τοῦ τύπου κακῶς ἀναγράφονται τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα.

§207Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ἐγράφη τίποτε εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς ἑπομένης ἡμέρας. Ἐγράφετο μία πρόκλησις ἐκ μέρους τοῦ κ. Π. Ι. Ἀργυροπούλου θίγοντός με καὶ ἐνῷ ἐδημοσιεύετο οὕτω λέξις πρὸς λέξιν, ἐδημοσιεύοντο δύο λέξεις εἰς ἀπάντησιν, ἐνῷ καὶ ἐγὼ ἀπήντησα δι’ ὡρισμένων φράσεων καὶ δι’ ὡρισμένων ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα τὴν ἑπομένην ἡμέραν τὴν αὐτὴν ἑσπέραν ἔδωκα εἰς τὸν κ. ἐπιτετραμμένον ἐπὶ τῶν πρακτικῶν κατὰ ζήτησίν του, διότι δὲν δύναται ν’ ἀποτυπώνῃ αὐτολεξεὶ τὰ λεγόμενα ἑνὸς πληρεξουσίου καὶ πάντοτε συμβαίνει νὰ δίδωμεν σημείωσιν. Ἔδωκα τὴν σημείωσιν αὐτὴν καὶ παραδόξως εἰς τὰς ἐφημερίδας βλέπω τὸν κ. Π. Ι. Ἀργυρόπουλον λέγοντα ὅσα εἶπε πραγματικῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐμὲ σιωπῶντα. Εἶδον τὸν διευθυντὴν τῆς Βουλῆς, παρεπονέθην καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ κάμῃ μίαν διόρθωσιν. Δὲν προσέθεσα οὔτε λέξιν ἀφ’ ὅσων εἶπον τὴν προηγουμένην ἑσπέραν ἐνταῦθα καὶ τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀρνηθῇ οὔτε ὁ κ. Ἀργυρόπουλος.

§208Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου πρόκειται Προσεθέσατε πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἴπατε.

§209Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ. Ὁμιλῶ περὶ τῆς προκλήσεώς σας καὶ τῆς ἀπαντήσεώς μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν λόγον ἐπιτρέψατέ μου νὰ εἴπω τὸ ἑξῆς. Ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ ἀνέγνωσε τὸν λόγον του....

§210Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ δηλώσεων καὶ δι’ αὐτό.

§211Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἕνα γεγονός. Ἐπίσης καὶ ἐγὼ ἦλθον μὲ λόγον προητοιμασμένον τὸν ὁποῖον δὲν ἀνέγνωσα ἀλλ’ ἀπήγγειλον. Ὁ πρακτικογράφος, ὡς εἶπεν προηγουμένως, ζητεῖ περίληψιν τῶν λεχθέντων, ἵνα γράψῃ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὰ λεχθέντα. Ἐνεχείρισα τὸν λόγον ὅπως τὸν εἶχον γράψει εἰς τὸν κ. Τζαβέλλαν, διὰ νὰ κάμῃ μίαν περίληψιν. Ὁ ὑπάλληλος ὁ ἐπιτετραμμένος ἐπὶ τῶν πρακτικῶν μοῦ ἔκαμε τὴν τιμὴν ὄχι μόνον νὰ δημοσιεύσῃ ὅλον τὸν λόγον μου, ἀλλὰ νὰ δημοσιεύσῃ καὶ περικοπὰς τινάς, τὰς ὁποίας ἐν τῇ ρύμῃ τοῦ λόγου μου δὲν εἶχον εἴπῃ, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὸ χειρόγραφον, τὸ ὁποῖον εἶχον ἀπὸ τὴν προηγουμένην εἰς τὴν τσέπην μου. Αὐτὴ εἶναι ἡ πλαστογραφία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Περικλῆς Ἰακώβου Ἀργυρόπουλος διελάλησε τόσον, ὡσὰν μικρὸ παιδὶ ποῦ παρακολουθεῖ τὲς σαπουνόφουσκες ποῦ κάμουν τὰ νερά. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω.

§212Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Μερκούρης εἶπεν ὅτι ἐν τῷ πρακτικῷ ὑπάρχουν φράσεις τινές, τὰς ὁποίας εἶχεν μὲν ἐν σημειώματι προπαρασκευασθέντι, ἀλλὰ τὰς ὁποίας δὲν ἐξεφώνησε κατὰ παραδρομήν, μὴ ἐξακριβώσας τὶ ἐξεφώνησε καὶ τὶ δὲν ἐξεφώνησεν. Ἄρα τὰ πρακτικὰ εἶναι διορθωτέα, ἐφ’ ὅσον ἀναφέρουσι τοιαύτας κατὰ παραδρομὴν λεχθείσας φράσεις.

§213Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπῶς νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος ὅτι δυνάμεθα νὰ γράφωμεν μετὰ τὴν συνεδρίασιν ὅ,τι νομίζομεν καὶ νὰ ἐρχώμεθα νὰ τὰ δίδωμεν εἰς τὸ γραφεῖον, καὶ τὸ γραφεῖον ὑποχρεοῦται νὰ τὰ δημοσιεύῃ.

§214Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ διορθώσεως πρακτικῶν. Τὰ πρακτικὰ θὰ διορθωθῶσιν καὶ εἶναι φυσικόν, διότι γίνονται λάθη. Ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν τιμὴν τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ὁμιλῶ, μοῦ συνέβη νὰ ἔχω γεγραμμένον λόγον, νὰ τὸν ἐκφωνήσω καὶ νὰ τὸν δώσω νὰ δημοσιευθῇ μὲ ὅλον τὸ περιεχόμενον. Αὐτὰ συμβαίνουσι, κ. πληρεξούσιοι, ἐν τῇ καθημερινῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων καὶ δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἄλλην συνέπειαν παρὰ νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά.

§215Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικὰ συμφώνως πρὸς τὰ στενογραφημένα, καὶ οὕτω λύεται τὸ ζήτημα.

§216Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ ἐζήτησα καὶ ἐγὼ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Πέραν τούτου δὲν θὰ σᾶς ἀπασχολήσω παρὰ μὲ τὸ προσωπικόν μου ζήτημα, ἐλπίζω δὲ ὅτι δὲν θὰ μοῦ ἐπιρριφθῇ ἡ μομφὴ ὅτι διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν. Εἶπον καὶ λέγω συγκεκριμμένως εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσῃ ἄλλους συναδέλφους καὶ νὰ ἀπορήσῃ πῶς ἐδυσπίστησαν ὅταν αὐτὸς ὁ ἴδιος, συνεννοούμενος, μετ’ ἄλλων συναδέλφων, ἐδυσπίστησεν ἐπίσης κατὰ τρόπον ἀποδεδειγμένον, ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. συνάδελφος δὲν θέλει νὰ μὲ διευκολύνῃ καὶ νὰ κάμῃ μίαν ἁπλουστάτην δήλωσιν ὅτι κακῶς διετυπώθησαν οἱ λόγοι του, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι τὴν 23ην Φεβρουαρίου...........

§217Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, πρόκειται διὰ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν. Αὐτὰ εἶναι ἄσχετα...

§218Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Μοὶ ἐπερρίφθη μία μομφὴ καὶ ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω. Βλέπω ὅτι ἀδίκως ἐζήτησα τὴν ὑποστήριξίν σας. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν εἷς συνάδελφος εἶπεν ὅτι διέστρεψα τὴν ἀλήθειαν δὲν δύναμαι νὰ παραμείνω ὑπὸ τὴν κατηγορίαν αὐτήν.

§219Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ συζητοῦμεν τὰ πρακτικά. Τὴν ἑσπέραν ταύτην δὲν ἐλέχθη ἡ φρᾶσις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε καὶ λέγω δὲν δύνασθε νὰ μᾶς ἐπαναφέρετε εἰς ζητήματα προσωπικὰ φράσεις λεχθείσας πρὸ 5 ἤ 10 ἡμερῶν. Ἀπόψε, τὴν ἑσπέραν ταύτην, δὲν ἐλέχθη φράσις τίς, ἡ ὁποία νὰ δημιουργῇ προσωπικὸν ἐπεισόδιον. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητήσωμεν περὶ προσωπικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον σεῖς λέγετε ὁ ἴδιος, ὅτι προῆλθεν ἐκ φράσεως λεχθείσης πρό τινων ἡμερῶν.

§220Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη χθὲς καὶ μὲ στερεῖτε οὕτω τοῦ δικαιώματος τῆς ἀμύνης.

§221Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγένετο δεκτὸν ὑποθέτω ἀπὸ ὅλην τὴν Συνέλευσιν νὰ διορθωθῶσι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Μερκούρη συμφώνως πρὸς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη προχθὲς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τὴν στιγμὴν ταύτην.

§222Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐλέχθη προχθές, διετυπώθη ἐδῶ σήμερον ὅτι ἐλέχθη.

§223Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ ὅτι ἐλέχθη. Αὐτὸ ἐλέχθη τόσον ὥστε νὰ τὸ ἀκούσῃ καὶ ὁ κ. συνάδελφος, δεδομένου ὅτι εἶναι καὶ γείτων μού. Εἶπον καὶ ἐτόνισα αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν καὶ εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικά, δηλαδὴ ὅτι ἀπορῶ καὶ λυποῦμαι πῶς συνάδελφος σεβόμενος τὴν ἀλήθειαν εἶναι τόσον ἀσυνεπὴς πρὸς ταύτην, ὅταν μάλιστα ὁ κ. Περικλῆς Ἰακώβου Ἀργυρόπουλος λέγει ὅτι ἀναγκάζεται νὰ λάβῃ τὸν λόγον οὐχὶ μόνον χάριν τῆς ἀληθείας, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγους πολιτικῆς εὐπρεπείας, ἧς ἔδει πρῶτον οἱ πληρεξούσιοι νὰ ἔδιδον τὸ παράδειγμα. Πρῶτον λέγει ὅτι ἐδυσπίστησεν ὁ προλαλήσας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Εἰς τοῦτο τοῦ ἀπήντησα αὐτὰ τὰ ὁποῖα τοῦ ἀπήντησα. Καὶ διὰ τὰ πρῶτα, τὰ ὁποῖα εἶπεν, καὶ διὰ τὰ δεύτερα, δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐλέχθησαν. Μόνον ὁ κ. πρακτικογράφος ἀντὶ περιλήψεως ἔβαλε εἰς τὸν λόγον μου δύο ἤ τρεῖς φράσεις περισσοτέρας, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀπάντησιν πρὸς τὸν κύριον Περικλῆν Ἰακώβου Ἀργυρόπουλον εἶναι, αὐτολεξεὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον, καὶ ἀναλαμβάνω ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην.

§224Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ ζητῶ τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως ἐὰν μοῦ δώσῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀμυνθῶ.

§225ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§226Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῆς ἀδείας, τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις μοῦ ἔδωκε, λαμβάνω τὴν τιμὴν ἀμυνόμενος νὰ εἴπω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος διέστρεψε τὴν ἀλήθειαν. Ὁ κύριος συνάδελφος ἔλαβε μέρος εἰς συναθροίσεις 16 συναδέλφων, ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ συναδέλφου κ. Δραγούμη, συνεμερίσθη ἀείποτε τὴν γνώμην ἡμῶν, κατέληξε δὲ καὶ εἰς ἕνα ὡρισμένον συμπέρασμα ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ἀντικατάστασις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ σχηματισμὸς Κυβερνήσεως ἐκτὸς τῆς Γουναρικῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ ἐκ τῆς ὑπολοίπου μερίδος ἡμῶν. Τὴν 23ην Φεβρουαρίου εἰς τὰς 8 μ. μ., ἤτοι τὴν πρὸ προηγουμένην τῆς ψηφοφορίας ἐν συναθροίσει εἰς τοῦ συναδέλφου κ. Δραγούμη, εἰς τὴν ὁποίαν παρέστησαν οἱ κ.κ. Ροῦφος, Μπούσιος, Εὐταξίας, Ρεδιάδης, Σκοῦφος, Καβαλιεράτος, Μερκούρης, Σλῆμαν, Δραγούμης, Ἀργυρόπουλος, Καυτατζόγλου κατελήξαμεν εἰς τὸ ὅτι ἐπὶ χάρτου νὰ σημειώσῃ τὶ θὰ ψηφίσῃ ἕκαστος, ἀφοῦ ἀπεφασίσθη ὅτι θὰ ἐκφρασθῇ δυσπιστία καὶ ὁ κ. Μερκούρης ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ψηφίσῃ ναὶ «κατ’ ἀνοχήν». Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Μπουσίου, τοῦ κ. Σκούφου, τοῦ κ. Χρηστομάνου, τοῦ κ. Δραγούμη καὶ τῶν ἄλλων κυρίων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος. Ναὶ ἤ ὄχι, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Μερκούρης ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ψηφίσῃ «ναὶ κατ’ ἀνοχὴν»; Παρακαλῶ τὸν κ. Μπούσιον νὰ τὸ εἴπῃ.

§227Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα.

§228Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Σλῆμαν.

§229Α. ΣΛΗΜΑΝ. Βεβαίως.

§230Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Δραγούμην. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τῶν κ. συναδέλφων φρονῶ ὅτι τὸ ἐπεισόδιον ἔληξεν.

§231Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Πρὶν ἔλθῃ ὁ κ. Πρόεδρος παρεσκευάζοντο αὐτά;

§232Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω κατάπληξιν ἰσοδυναμοῦσαν μὲ τὸν μεγαλύτερον ψυχικὸν πόνον, τὸν ὁποῖον εἰμπορεῖ ποτέ τις νὰ αἰσθανθῇ. Τοῦτο ἐκ τῆς ἀπογοητεύσεως, ὑπὸ τῆς ὁποίας καταλαμβάνομαι ἐκ τῆς συμπεριφορᾶς συναδέλφου φιλικώτατα μέχρι χθὲς διακειμένου πρός με αἴφνης δὲ μεταχειριζομένου πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐν στενωτάτῳ πολιτικῷ κύκλῳ......

§233Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῆ ὅμως.

§234Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ μὴ βιάζεσθε.... τὰ ὁποῖα ἐσκέφθημεν εἴπομεν, ἀπεφασίσαμεν, ἀνῃρέσαμεν καὶ ἑπομένως ἀνύπαρκτα.

§235Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνῃρέσαμεν;

§236Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ναί, ἀνῃρέσαμεν.

§237Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἀνῃρέσατε σεῖς ἀπὸ τὴν προηγουμένην ἕως τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας, διότι οὐδεὶς ἄλλος ἀνῄρεσεν.

§238Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν σας. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὅ ἠγόρευσεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος δὲν τὸν διέκοψα. Τὸν παρακαλῶ νὰ κάμῃ τὸ ἴδιον, αὐτός, ὅστις τόσον συχνὰ ἐπικαλεῖται τὴν εὐαρέσκειαν.

§239ΣΤ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶναι ἐκ Φαναρίου ἀριστοκράτης.

§240Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ καυχῶμαι δι’ αὐτό.

§241ΣΤ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ λυποῦμαι, λυποῦμαι ὅτι καυχᾶσθε διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπῆρξε μὲν ἴσως ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχετε τὴν τιμὴν νὰ διατηρῆτε.

§242Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἰδοὺ ἐν ὀλίγοις, κύριοι συνάδελφοι, τὰ διατρέξαντα. Ὀλίγον πρὸ τῆς ἐπιστροφῆς ἐξ Εὐρώπης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως φιλικὸς κοινοβουλευτικὸς κύκλος, ὅπως καὶ χθὲς εἶπον, ἀνησύχει διὰ τὴν παράτασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐκκρεμότητος καὶ τῆς ἀκριβοῦς θέσεως εἰς ἥν εὑρίσκοντο τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν ζητήματα. Ἐβλεπόμεθα ἀρχικῶς τυχαίως, ἀργώτερον δὲ κατόπιν συμφωνίας ἐκλήθημεν εἰς τὸν οἶκον τοῦ κ. Φ. Δραγούμη.

§243Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι περιττά;

§244Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι, κύριε Μπούσιε, δὲν εἶναι διόλου περιττά, ὅταν βλέπω ὑμᾶς καθήμενον ἐκεῖ καὶ μὴ ἀπαντῶντα εἰς τὸν κ. Ἀργυρόπουλον ὅταν προκαλεῖσθε ὑπ’ αὐτοῦ ἀπεναντίας σιωπᾶτε καταφατικῶς.

§245Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἐσιώπησα.

§246Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι μόνον ἐσιωπήσατε, ἀλλ’ εἴπατε καὶ μίαν ἀνακρίβειαν. Σᾶς ἠρώτησεν ἄν ἀπεφασίσαμεν κἄτι τι καὶ δὲν εἴχετε τὸ θάρρος νὰ εἴπητε ὅτι ναὶ ἀπεφασίσαμεν κἄτι τι ἀλλὰ τὸ κἄτι τι αὐτὸ ἀνηρέσαμεν. Ἠθελήσατε ὅμως νὰ ἀφήσετε νὰ γεννηθῇ ἡ ἐντύπωσις ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀπεφασίσθη δὲν ἐτηρήθη ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ἐτηρήθη ὑφ’ ὑμῶν.

§247Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ.

§248Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, ἵνα, διατηρῶν ὅλην τὴν ψυχραιμίαν μου, ἐκθέσω πῶς ἔχουν τὰ πράγματα καὶ πῶς δύο πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς χθὲς ἔσφυγγον τὸ χέρι, ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν εὑρίσκονται ἀντίπαλοι ἀλλήλων διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπρεπε κἄν νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως.

§249Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἀντίπαλοι, ἐπιτρέπετε, διὰ νὰ σᾶς διευκολύνω, νὰ ἀπευθύνω μίαν ἐπιστολὴν πρὸς τοὺς συναδέλφους διὰ νὰ μοῦ ἀπαντήσουν δι’ ἐπιστολῆς.

§250Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἠμπορούσατε νὰ τὸ κάμετε πρὶν τὸ φέρετε εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἀφ’ οὗ ὅμως τὸ ἐφέρατε καὶ ὡμιλήσατε δὶς καὶ τρὶς δὲν ἠμπορεῖτε νὰ μὲ στερήσετε τῆς δεούσης πρὸς ὑμᾶς ἀμέσου ἀπαντήσεως. Λοιπὸν σιωπήσατε. Ἐκλήθημεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Φιλίππου Δραγούμη ἵνα συσκεφθῶμεν ἐπὶ τῆς καταστάσεως.

§251Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀποτελεῖτε ὁμάδα εἰς τὴν ὁποίαν ὤφειλεν ἡ μειονοψηφία νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν πλειονοψηφίαν.

§252Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὄχι, εἴμεθα ἄτομα κατ’ ἰδίαν μεταβαίνοντα καὶ ἔχοντα ἕκαστον ἰδίας γνώμας καὶ ἰδίας πεποιθήσεις.

§253Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ. Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον ἐδήλωσεν ὁ κ. Μερκούρης καὶ εἰς ἄλλην περίστασιν.

§254Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε καμμία ὑποχρέωσις νὰ ἀκολουθήσῃ ὁ εἷς τὸν ἄλλον. Εἰς τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἐξεφράσαμεν τοὺς φόβους μας διὰ τὴν μὴ γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῶν ἐθνικῶν πραγμάτων καὶ διὰ τὴν παρατεταμένην ἀπουσίαν τοῦ κ. Προέδρου εἰς Εὐρώπην, ἀπεφασίσαμεν δὲ κατόπιν προτάσεως ἰδικῆς μας καὶ ἀφ’ οὗ ἠκούσθησαν γνῶμαι συναδέλφων λίαν παρατόλμων εἰς πολιτικὰ σχέδια, νὰ σχηματισθῇ τετραμελὴς Ἐπιτροπή, ἥτις μεταβαίνουσα πρὸς τὸν τότε προεδρεύοντα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν θέσῃ ὡρισμένα ἐρωτήματα ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τὴν ὁποίαν θὰ ἐβλέπομεν ἄν ἔπρεπε νὰ καθησυχάσωμεν ἤ νὰ ἀνησυχῶμεν. Ἡ Ἐπιτροπὴ μετέβη, ἔθεσε τὰ ἐρωτήματα καὶ κατόπιν ἐκλήθημεν διὰ νὰ ἀκούσωμεν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων δύο Ὑπουργῶν.

§255Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἦλθε πράγματι πρὸς ἡμᾶς. Ἤμην ἐγὼ καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν συνάδελφός μου. Μᾶς ἔθεσε 4 ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ἐγνωρίζομεν, καὶ πρὶν ἔλθῃ ἡ Ἐπιτροπὴ διότι δύο ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς μᾶς τὰ εἶχον ἀνακοινώσει. Ὁ κ. συνάδελφός μου, διότι τὰ πρῶτα ἐρωτήματα ἀφεώρων αὐτὸν, εἶπε, κύριοι, δύναμαι νὰ σᾶς ἀναπτύξω τὴν κατάστασιν καὶ δύναμαι νὰ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς εἴπω θὰ παραμείνωσι μεταξύ μας ὡς ἀπόρρητα; Καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρῶτος ὁ κ. Ἀργυρόπουλος εἶπεν ὄχι, διότι ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ τὰ μεταδώσωμεν εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι μᾶς ἔστειλαν ἐδῶ καὶ δὲν γνωρίζομεν ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ διατηρηθῇ τὸ ἀπόρρητον. Ἐκ τούτου ἡμεῖς περιορίσαμεν τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας εἴχομεν νὰ δώσωμεν πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους.

§256Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἀμέσως μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐτέθη ζήτημα ὑπό τινος κυρίου, λίαν τολμηροῦ εἰς τὰς πολιτικὰς σκέψεις νὰ ρίψωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν ἡμεῖς οἱ δεκαέξ.

§257Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος τὸ εἶπε;

§258Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σεῖς.

§259Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ψεύδεσθε. Παρακαλῶ τοὺς κ. συναδέλφους, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἀνεχθῶ τοιαύτην συζήτησιν, παρακαλῶ τοὺς ἐντίμους συναδέλφους τοὺς δεκαέξ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες νὰ ὁμιλήσουν.

§260Α. ΣΛΗΜΑΝ. Οὐδέποτε ὁ κ. Ἀργυρόπουλος εἶπεν τοιοῦτόν τι.

§261Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ πάντοτε ἐτόνισα καὶ εἶπον ὅτι οὐδέποτε δυνάμεθα νὰ καταρρίψωμεν ἄν δὲν πρόκειται νὰ ἀνεγείρωμεν.

§262Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ ὁ εἷς νὰ εἶναι κατηγορούμενος καὶ οἱ ἄλλοι μάρτυρες.

§263Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ ἐπιτρέπετε εἰς τὸν κ. Κίνιαν διακοπάς, διότι τὰς κάμνει σκοπίμως. Ὑπεστήριξα πάντοτε καὶ εἶπον τὸ ἀντίθετον ἐκείνων τὰ ὁποῖα μὲ κατηγορεῖ ὁ κ. συνάδελφος, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸ βεβαιώσουν οἱ κ. κ. συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν παρόντες.

§264Α. ΣΛΗΜΑΝ. Οὐδέποτε εἶπε τοιοῦτόν τι ὁ κ. Ἀργυρόπουλος.

§265Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Οὐδέποτε τὸ εἶπεν.

§266Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Οὐδέποτε τὸ εἶπεν.

§267Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως διὰ νὰ εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας διότι ἔχω πεποίθησιν εἰς τὸν ἔντιμον χαρακτῆρά του ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ τῆς ἀληθείας. Ἦτο παρὼν εἰς ὅλας τὰς διασκέψεις καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ βεβαιώσῃ ὅσα λέγω. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§268Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διεξαγωγὴ μαρτυριῶν δὲν δύναται νὰ γίνῃ.

§269Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλετε νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀμυνθῶ κατὰ τῆς κατηγορίας. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγωνται πράγματα ἀπὸ τοῦ βήματος, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον. Ἔρχονται ἔντιμοι συνάδελφοι οἱ ὁποῖοι πιστοποιοῦν ὅτι δὲν τὰ εἶπον. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν φράσιν τὴν ὁποίαν εἶπον.

§270Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ἦτο ἐφεύρεσις τῆς φαντασίας μου χωρὶς νὰ τὸ ἔλεγεν ὁ κ. Περικλῆς Ἰακώβου Ἀργυρόπουλος.........

§271Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ τὸ διαψεύδω, ὅτι δὲν τὸ εἶπεν.

§272Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σεῖς θὰ μοῦ κάμητε τὴν χάριν νὰ σιωπήσητε.

§273Α. ΣΛΗΜΑΝ. Δὲν θὰ σιωπήσω, διότι δὲν τὸ εἶπεν.

§274Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ βεβαιῶ ὅτι ὁ κ. Ἀργυρόπουλος δὲν εἶπεν ποτὲ τοιοῦτον πρᾶγμα.

§275Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Διατὶ ἐπήγατε, διὰ νὰ ρίψητε τὴν κυβέρνησιν;

§276Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε, πλανᾶσθε· ἐπήγαμε διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν κατάστασιν καὶ ὑποβοηθήσωμεν αὐτήν.

§277Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἔπρεπε νὰ σᾶς δώσουν ἀπάντησιν εἰς τὰ 4 ἐρωτήματα, ὡς ἄν ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν καὶ νὰ μὴ εἴμεθα Ἕλληνες;

§278Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἰς τὴν τολμηρὰν ταύτην πρότασιν τοῦ κ. Ἀργυροπούλου ἀντετάχθην ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν 15 ἄνθρωποι νὰ σχηματίσουν Κυβέρνησιν, ἐθεωρεῖτο ὡς οὐτοπία.

§279Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξακολουθεῖ. Διαμαρτύρομαι. Δὲν ἐπρότεινα ποτὲ τοιοῦτόν τι.

§280Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Ἀργυρόπουλε, τὸ ἐπροτείνατε καὶ σᾶς ἀντέκρουσα ἐγώ.

§281Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διαμαρτύρομαι, καὶ οἱ παρευρισκόμενοι κ. κ. συνάδελφοι σᾶς διαψεύδουν.

§282Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ποῖος συνάδελφος μὲ διαψεύδει;

§283Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὶ εἴπατε;

§284Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Εἶπον ὅτι μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς μεταβάσης παρὰ τῷ κ. Ἀντιπροέδρῳ καὶ κ. Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπανήλθατε ἐκεῖ καὶ γενομένης συζητήσεως ἐπροτάθη ὑπὸ τολμηροῦ συναδέλφου, χωρὶς νὰ ἀναφέρω τὸ ὄνομα καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος ἠρώτησε καὶ εἶπον ὅτι αὐτὸς ἐπρότεινεν, νὰ σχηματίσωμεν Κυβέρνησιν ἡμεῖς οἱ 15 καὶ ἀντετάχθημεν σεῖς καὶ ἐγώ.

§285Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Τότε εἶχεν ἐπιστρέψει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἴπαμεν νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπὴ ἡ ὁποία νὰ ἑτοιμάσῃ νέον ἐρωτηματολόγιον καὶ νὰ μεταβῇ παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐρωτήσῃ περὶ τῆς διπλωματικῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Καὶ κατόπιν ἐπανελθόντες ἐκ τῆς συνεντεύξεως, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐχορήγησεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐσκέφθημεν ποίαν στάσιν ἐνομίζαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τηρήσωμεν, ἀπέναντι τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ὡς μᾶς τὴν διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§286Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν σᾶς εἶπον ποίαν στάσιν νὰ τηρήσητε. Οὐδέποτε ἐτόλμησα τοιοῦτόν τι, νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Μπούσιον καὶ εἰς τοὺς 13. Δι’ ὄνομα τοῦ Θεοῦ.

§287Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν σᾶς εἶπον τοιοῦτόν τι. Σεῖς ἀκούγετε ἀρκετὰ καλά. Εἶπον ὅτι συμφώνως πρὸς τὰς ἀντιλήψεις μας, ἠθελήσαμεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς καταστάσεως καὶ ὄχι συμφώνως πρὸς τὰς ἰδικάς σας ἀντιλήψεις.

§288Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ πληρεξούσιος δι’ ἐμέ, εἶναι ἱερὸς καὶ ἀνεξέλεγκτος ἐν τῇ πρωτοβουλίᾳ καὶ τῇ ἀποφάσει, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ. Ἔχει νὰ δώσῃ λόγον μόνον ἀπέναντι τῆς συνειδήσεως αὑτοῦ καὶ τῶν ἐκλογέων του. Καὶ ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκομαι, ἀποκρούω ὡς ἡγέτης κόμματος καὶ ἀπὸ ψυχικῆς συστάσεως καὶ ἀπὸ πολιτικοῦ συμφέροντος ἀποκρούω οἱανδήποτε ἀπόπειραν περὶ ἐλέγχου οἱουδήποτε πληρεξουσίου, ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων αὐτοῦ.

§289Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Βεβαιότατα, καὶ ἐπιδοκιμάζω πληρέστατα τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ψυχολογίαν. Ἐγὼ εἶπον τὶ ἐκάμαμεν ἡμεῖς, ὄχι τὶ μᾶς εἴπατε σεῖς ποῦ δὲν μᾶς εἴπατε τίποτε.

§290Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ πρὸς τιμὴν τῆς Συνελεύσεως νὰ θεωρηθῇ περατωθεῖσα ἡ συζήτησις, ἀφοῦ δὲν ἔχει κανένα πρακτικὸν ἀποτέλεσμα.

§291Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κατόπιν πολλῆς συζητήσεως, ἐμοῦ πάντοτε ὑποστηρίζοντος τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θὰ διατρέξῃ ἡ Χώρα ἐν περιπτώσει πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως, κατελήξαμεν εἰς τὸ νὰ ἐμφανισθῶμεν ὁμοφωνοῦντες ἐν τῇ Συνελεύσει καὶ διακρινόμενοι τῶν καθαρῶς Γουναρικῶν μὲ σύνθημά τι ὡς τὸ τῆς κατ’ ἀνοχὴν ψήφου.....

§292Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ὅλους.

§293Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μάλιστα.

§294Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§295Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ σταματᾶτε ἐκεῖ καὶ τοῦτο ἀκριβῶς μὲ λυπεῖ διὰ συνάδελφον, ὡς ὑμεῖς. Ἐνῷ λοιπὸν τοιαύτη ἐλήφθη ἀπόφασις πάντοτε σκοποῦσα τὴν συντήρησιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὴν Ἀρχήν, ἀλλ’ ὡς εἶδος διαμαρτυρίας δι’ ἐσωτερικὰ τινὰ ζητήματα, μετὰ 2 ἡμέρας ἐπὶ τῇ ἀφίξει τῶν συναδέλφων ἐκ Μακεδονίας, οἱ ὁποῖοι κατῆλθον μὲ ρεῦμα ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως.....

§296Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς κριοί.

§297Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Μάλιστα, ὡς κριοί, καὶ οἵτινες παρέσυραν τὸν κ. Μπούσιον, συνηντήθημεν εἰς τοῦ κ. Δραγούμη.

§298Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀνακρίβειαν λέγετε. Δὲν εἶσθε παρών. Πῶς λέγετε ὅτι μὲ παρέσυραν.

§299Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σᾶς παρέσυραν ἀπὸ τὸ σημείωμα τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. συνάδελφος. Ὁ κ. Μπούσιος ἐπαναλαμβάνω παρασυρθεὶς ἀπὸ τοὺς Μακεδόνας κ. κ. συναδέλφους ἀπεφάσισε νὰ καταψηφίσῃ τὴν Κυβέρνησιν.

§300Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μετὰ τὴν ὑπογραφήν;

§301Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ὑπογραφή, τοῦτο τὸ γνωρίζετε καλὰ ὑμεῖς κ. Μπούσιε. Τὸ χαρτὶ τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, εἶναι ἀπὸ ἐκεῖνα τὰ σημειώματα, τὰ ὁποῖα φέρει εἰς ἕνα πολυτελέστατον χαρτοφύλακα, τὸν ὁποῖον ἔχει ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ κ. Ζοννάρ, ὅτε ὡς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας παρέσχε τὰ μέσα καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον νὰ ταξειδεύσωμεν εἰς ἕν ταξείδιον ἀναψυχῆς.

§302Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ὁμιλεῖτε περὶ τῆς ἐξώσεως τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου. Ἡ ἔξωσις τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον καλὸν εἶναι νὰ μὴ ἔλθῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διότι θὰ ἀποδειχθῶσι πράγματα διὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ εἶμαι ἐγὼ ὁ μετανοήσας.

§303Σ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὑπήρξατε ἀξιωματικὸς τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ὑπεγράψατε μετ’ ἄλλων ἀξιωματικῶν πρωτόκολλα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁρκίζεσθε ὅτι θέλετε ὑπεραμυνθῆ κατὰ τῆς ἀπομακρύνσεως τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου καὶ μετ’ ὀλίγον ὡς Ὑπουργὸς τοῦ Ζοννάρ ὑπεγράψατε τὴν ἔξωσιν τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου.

§304Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κανὲν πρωτόκολλον δὲν ὑπέγραψα, ἀλλὰ θὰ φέρω, ἔγγραφα ἐπίσημα, ἐξ’ ὧν θὰ ἀποδειχθῇ ποῖος συνήργησεν εἰς τὴν ἔξωσιν.

§305Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ χαρτοφύλακος. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ φέρω τὸ ζήτημα τῆς ἐξώσεως τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου.

§306Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· νὰ τὸ φέρετε καὶ τότε θέλουσιν ἀποδειχθῆ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀγνοεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§307Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὰ τὰ ζητήματα ἠμπορεῖτε νὰ τὰ φέρετε σεῖς, ὅποτε θέλετε καὶ θὰ εἶναι προτιμώτερον τοῦ τόσον μικροῦ καὶ ταπεινοῦ ζητήματος τοῦ συζητουμένου ταύτην τὴν στιγμήν. Εἶσθε ἀναντιρρήτως ἱκανὸς νὰ φέρετε καὶ τὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν σας φυλαγμένα. Λοιπὸν τὸ χαρτὶ τὸ ὁποῖον ἐπικαλεῖται ὁ κ. Ἀργυρόπουλος εἶναι ἕν χαρτί, τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος ἐκράτει καὶ ἐσημείωνε διὰ νὰ ἐνθυμεῖται τὰ ὀνόματα τῶν παρευρισκομένων ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Δραγούμη. Δὲν εἶναι πρωτόκολλον. Ἀλλὰ βεβαίως εἷς ἀνὴρ καὶ δεῖ πληρεξούσιος δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δεσμευθῇ τῆς ὑπογραφῆς του· ἁπλοῦς λόγος εἶναι ἀρκετὴ δέσμευσις. Διὰ τοῦτο, ὅταν ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν τὴν στερρὰν νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τοῦτο μοὶ ἐπέβαλλεν ἡ συνείδησίς μου καὶ ἡ πεποίθησις μου, μεταβαίνων εἰς τὸν οἶκον τοῦ κ. Δραγούμη συνήντησα τὸν κ. Μπούσιον, τὸν κ. Ἀργυρόπουλον, τὸν οἰκοδεσπότην καὶ τὸν κ. Νικολαΐδην, εἰς τοὺς ὁποίους ἐδήλωσα ὅτι κατόπιν ὡρίμου σκέψεως ἀπεφάσισα νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§308Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε αὐτὸ κ. συνάδελφε;

§309Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄταν συνηντήθημεν ἐκεῖ δὲν μᾶς εἴπατε τίποτε περὶ τοῦ τὶ θὰ κάμετε.

§310Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Μπούσιε, ἐνθυμηθῆτε καλῶς καὶ ἀπορῶ πῶς σεῖς δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅταν μᾶς ἐδηλώσατε ὅτι θὰ ἀνατρέψητε τὴν Κυβέρνησιν, σᾶς εἶπον αὐτολεξεὶ τὰ ἑξῆς, κ. Μπούσιε: «διερρήξατε τὴν σύμβασιν τὴν ὁποίαν εἴχομεν μεταξύ μας, καὶ ἴσως σεῖς θὰ εἰπῆτε ὄχι, οὕτω ἐγὼ θὰ εἴπω ναί. Σᾶς τὸ εἶπον ἤ ὄχι;

§311Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι. Δὲν μοὶ εἴπετε τοιοῦτόν τι. Δὲν ὑπῆρχε καμμία σύμβασις.

§312Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπῆρξε σύμβασις ἀλλὰ τὴν σύμβασιν αὐτὴν ἡ ὁποία λέγετε σεῖς ὅτι δὲν ὑπῆρξεν, ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς λέγει ὄχι μόνον ὑπάρξασαν ἀλλ’ ἔρχεται νὰ ῥίψῃ εἰς βάρος μου τὴν μομφὴν ὅτι τὴν παρεβίασα. Καὶ ἠκούσατε προχθὲς τοῦ κ. συναδέλφου λέγοντος (ἀναγινώσκει) «Ἐδυσπίστει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὁ προλαλήσας καὶ διὰ νὰ ἀποδείξω τοῦτο ἠδυνάμην νὰ φέρω κἄποιο χαρτί».

§313Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρχε σύμβασις.

§314Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καθήσατε κάτω ἐπὶ τέλους.

§315Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν τὸν κ. πληρεξούσιον.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (πρὸς τὸν κ. Ἀργυρόπουλον). Κύριε πληρεξούσιε, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν εἶναι τὸ δίκαιον μὲ τὸ μέρος σας.

§317Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγει.

§318Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ ἀπέδειξεν αὐτὸ ὁ κ. Μπούσιος ὁ ὁποῖος παρεδέχθη ὅτι δὲν ὑπῆρχε τοιαύτη σύμβασις. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε τοιαύτη σύμβασις, τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔλαβε τὴν ἐλευθερίαν του. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἤθελον νὰ ἀποδείξω καὶ τὸ ἀπέδειξα περιτράνως. Καὶ λέγω ὅτι ταῦτα ἠθελήσατε σεῖς νὰ διαστρέψητε καὶ εἰς ταῦτα ἀπήντησα ἐγὼ λαβὼν ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ὅτι λυποῦμαι νὰ εἶσθε τόσον ἀσυνεπής. Καὶ σήμερον λέγω ὅτι εἶσθε ἀσυνεπέστατος.

§319Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε.....

§320ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων. Νὰ διακόψωμεν πέντε λεπτά.

§321ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ διακόψωμεν, νὰ διακόψωμεν.

§322ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§323Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ἐμέ, ὡς οὐχὶ ἐκ τῶν νεωτέρων ἀτυχῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ ἀπευθύνω μίαν ἔκκλησιν. Κύριοι, γνωρίζω τὸ αἴσθημα τῆς μισαλοδοξίας τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ εἰς τὰς νεαρὰς καὶ μήπω συνεστηκυίας ὁμάδας. Εἶναι φυσικὸν τοῦτο. Ὀργή, πάθος, ὁρμαί, ποικίλα αἰσθήματα ἐμφανιζόμενα, ἄγουσι τὰς τοιαύτας ὁμάδας, διότι εἶναι στοιχεῖα προερχόμενα ἐκ παντοίων προελεύσεων ἐν τῇ αὐτῇ συναντήσει τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ κοινὸν πνεῦμα τῆς ἀντιδράσεως. Ὅταν ἔλθῃ τὸ πνεῦμα τῆς δράσεως, τῆς ἐνεργείας, ἀναφαίνονται ὅλαι αἱ ἀντιδράσεις καὶ οὕτως εἰπεῖν ἡ κεντρόφυξ δύναμις, αἵτινες ἄγουσιν αὐτὰς εἰς ἀποσύνθεσιν. Αἴσθημα ψυχικὸν πικρίας, αἴσθημα ἀπογοητεύσεως, αἴσθημα ψυχικὸν διαψεύσεως ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἀτελὴς ἀντίληψις τῶν ἀνθρωπίνων καὶ ἰδίᾳ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, ἄγει αὐτὰς εἰς ἀντεγκλήσεις καὶ παρασύρει τινὰς εἰς τὸ νὰ ἐξωκείλωσιν μέχρι σημείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ὑποβιβάσωσιν ὄχι μόνον αὐτοὺς ὡς ἄτομα, ἀλλὰ καὶ τὴν συνολικὴν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐνέργειαν. Κύριοι, ἐν ὀνόματι τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν ἀρχῶν αἱ ὁποῖαι τὸ διέπουσι, μὴ φέρετε ὡς ἀντικείμενον ἀντεγκλήσεων ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τελοῦνται ἐκεῖ ὅπου ἡ πολιτικὴ ζύμωσις ἐνεργεῖται φυσιολογικῶς καὶ ἂν ἀκόμη ἡ πολιτικὴ ζύμωσις ἀποτυχοῦσα ἀγάγῃ εἰς ἐμφάνισιν ἀπογοητεύσεως εἰς διάψευσιν ἐλπίδων καὶ εἰς γέννεσιν πικριῶν. Ἀφήσατε τὰ κεκαλυμμένα ἐκεῖ. Σεβασθῆτε τὴν ἀρχὴν ὅτι εἶναι ἱερὸς καὶ ἀπαραβίαστος, ὁ βουλευτὴς ἐν τῇ διακηρύξει τῆς συνειδήσεώς του. Εἶναι ἀρχὴ ἱερά. Καὶ ὅταν λέγω ἱερὸς καὶ ἀπαραβίαστος, λέγω καὶ ἀνεξέλεγκτος ἀπὸ πάντας. Καὶ τὸ λέγω ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι ἐκ τῶν ἀρχαιοτέρων μεταξὺ τῶν βουλευτῶν. Τὸ λέγω ἐγώ, ὁ ὁποῖος πρὸ ἐλαχίστων ἡμερῶν εἶδον τριάκοντα περίπου βουλευτὰς νὰ ἀποσχισθῶσιν τοῦ κάμματος μου καὶ νὰ ῥίψωσιν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Λέγω ὅτι οὐδείς, ἀπολύτως οὐδείς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκήσῃ ἔλεγχον κατὰ βουλευτοῦ. Μὴ ὑποβιβάζετε δὲ τὴν βουλευτικὴν ἐνέργειαν εἰς ἀντικείμενον συμβάσεως· μὴ λέγετε ποτὲ εἰς ἕνα βουλευτὴν ὅτι παρέβη μίαν σύμβασιν. Δι’ ὄνομα Θεοῦ. Καὶ οὐδεὶς ἄς μὴ τολμήσῃ, ἄς μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς ἑαυτὸν νὰ τολμήσῃ νὰ καταγγείλῃ βουλευτὴν ἐπὶ τῷ ὅτι παρέβη σύμβασιν γενομένην μετ’ αὐτοῦ, σύμβασιν διαστρέψασαν τὴν ψῆφον τοῦ βουλευτοῦ. Ὄχι, κύριοι. Σεβασθῶμεν πάντες τὴν κοινοβουλευτικὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν. Εἰς τὴν συνείδησίν του καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του εἰς αὐτὰ τὰ δύο ἔχει νὰ δώσῃ λόγον ὁ βουλευτής. Ἕκαστος βουλευτὴς ἐξερχόμενος τοῦ κύκλου τούτου, διαταράσσει τὴν τάξιν, τὴν τάξιν διὰ τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει βαρυτάτας εὐθύνας, ἐὰν ἔχῃ ἀντίληψιν πολιτειακὴν τῶν πραγμάτων, ἄλλως διαπράττει φθορὰν εἰς τὰς πολιτειακὰς ἀρχάς. Ἐν ὀνόματι αὐτῶν τῶν ἰδεῶν, ἐν ὀνόματι τοῦ Πολιτεύματος, ἐν ὀνόματι τοῦ δρῶντος Σώματος, ποιοῦμαι ἔκκλησιν καὶ λέγω προβῆτε εἰς γνώσεις τυπικάς, ἐνεργήσατε ὅ,τι πρέπει νὰ ἐνεργήσητε, προβῆτε εἰς ὅ,τι νομίζετε ὅτι θέλει ἱκανοποιήσει τὰς ἰδέας σας, ἐὰν ἔχητε τοιαύτας, εἰς ὅ,τι θέλει ἱκανοποιήσει τὰ αἰσθήματά σας, ἐὰν ἔχητε τοιαῦτα, προβῆτε, πράξατε πᾶν ὅ,τι ἄλλο, ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν ὁρατὸν βίον τῆς Βουλῆς. Σεβασθῆτε αὐτὴν καὶ πρὸ πάντων τὴν ἐλευθέραν τοῦ βουλευτοῦ συνείδησιν καὶ μὴ καθιστᾶτε τὴν αἴθουσαν ταύτην ἀντικείμενον αὐθαιρεσίας. Εἶναι ἱερὰ ἔκκλησις ἀνθρώπου ἐπὶ εἰκοσαετίαν ζῶντος ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ αἰσθανομένου καὶ πάσχοντος ἐξ αὐτῆς. Σᾶς ἱκετεύω κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας στιγμὰς νὰ μὴ ἐπιφέρητε τοιοῦτον πλῆγμα κατὰ τοῦ Σώματος καὶ μὴ καταβιβάσητε τοῦτο ἐκ τοῦ ὕψους εἰς τὸ ὁποῖον ἵσταται. Μὴ παρουσιάζετε τοῦτο ὡς κάτι τι συμπληροῦν τὸ μαγειρεῖον ἐν τῷ ὁποίῳ παρασκευάζονται τὰ φαγητά. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα καὶ ἐπευφημίαι).

§324Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πέντε λεπτῶν ὑπομονήν. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω: Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ συμβάσεως. Τὶς ἀνέφερε σύμβασιν;

§325Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐποιησάμην ἔκκλησιν, ὅτι κάμνετε εἰς τὰ παρασκήνια νὰ τὸ ἀφήνετε ἐκεῖ. Ἐποιησάμην ἔκκλησιν, διότι δὲν δύνασθε νὰ μεταχειρίζεσθε τὸ γόητρον τῆς Συνελεύσεως καταρρίπτοντες αὐτό.

§326Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι κατέρριψα τὸ γόητρον τῆς Συνελεύσεως. (Θόρυβος καὶ φωναί. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἐπιτίθεται κατὰ τοῦ κ. Α. Σλῆμαν).

§327Α. ΣΛΗΜΑΝ. Διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τῆς τοιαύτης ἐπιθέσεως. Αὐτὰ εἶναι τραμπουκισμοὶ καὶ κουτσαβακισμοί. (Θόρυβος καὶ φωναί).

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. κ. πληρεξούσιοι, ἡσυχία, νὰ καθήσητε εἰς τὰς θέσεις σας, ἄλλως θὰ λύσω τὴν συνεδρίασιν. (Ὁ θόρυβος ἐξακολουθεῖ).

§329ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, κ. Πρόεδρε. Νὰ λυθῇ...

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ. μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9. μ. μ.).