1922.03.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62α

Σάββατον, 5ης Μαρτίου 1922

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρα 5.10′ μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Νὰ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Συνιστῶ εἰς τὰ θεωρεῖα νὰ τηρήσωσι πλήρη τάξιν καὶ νὰ ἀποφύγωσιν ἐπιμελέστατα νὰ ἀναμιγνύωνται εἰς τὰ ἔργα τῆς Συνελεύσεως. Εἰς τὴν πρώτην ταραχὴν ἢ ἀκοσμίαν, ἥτις θέλει παρατηρηθῆ, θὰ ζητήσω ἀμέσως τὴν ἄδειαν τῆς Συνελεύσεως καὶ θὰ ἐκκενώσω τὰ θεωρεῖα καὶ θὰ παραπεμφθῶσιν ἀμέσως ὅπου δεῖ ὅσοι συλληφθῶσιν ἀτακτοῦντες. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀνακοινοῖ τὸ ἑξῆς ἔγγραφον. (Ἀναγινώσκει). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενοι ἀνακοινώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ηὐδόκησε νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Δημ. Γούναρη καὶ νὰ διορίσῃ Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης τὸν κ. Δημ. Γούναρην. Ὡσαύτως εὐηρεστήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν τῶν Ὑπουργῶν κ.κ. Γεωργίου Μπαλτατζῆ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, Σπ. Στάη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, Θεοδ. Ζαΐμη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως, Π. Πρωτοπαπαδάκη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, Ἰωάν. Ράλλη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Π. Τσαλδάρη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, Κ. Τερτίπη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Γεωργίας, Α. Καρτάλη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως, Ν. Θεοτόκη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, Π. Κυρ. Μαυρομιχάλη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, Χαρ. Βοζίκη Ὑπουργοῦ ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, ἀσκοῦντος καὶ τὴν Πολιτικὴν Διοίκησιν Θράκης καὶ Γ. Γ. Ἀλεξανδροπούλου Ὑπουργοῦ ἄνευ χαρτοφυλακίου, Γενικοῦ Διοικητοῦ Θεσσαλονίκης, καὶ νὰ διορίσῃ Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν κ. Μιχ. Γούδαν, ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τὸν κ. Κωνστ. Πολυγένην, ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ τὸν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκην, ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας τὸν κ. Λουκᾶν Κανακάρην Ροῦφον, ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας τὸν κ. Ξενοφ. Στρατηγόν, ἐπὶ τῆς Γεωργίας τὸν κ. Ἀθαν. Ἀργυρόν, ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως τὸν κ. Μ. Θεοδωρίδην καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸν κ. Ν. Θεοτόκην. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.

Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Πρωτοπαπαδάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1663 τοῦ ἔτους 1921 «περὶ ἐκδόσεως γραμματίων Ἐθνικῆς Ἀμύνης». Οἱ Ὑπουργοὶ κ.κ. Μ. Θεοδωρίδης ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως καὶ Π. Πρωτοπαπαδάκης ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως ἔργων ἐποικισμοῦ ἐν Θράκῃ». Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§4Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμφώνως πρὸς τὴν δήλωσιν εἰς ἣν προέβην κατὰ τὴν Συνεδρίασιν τῆς 25ης Φεβρουαρίου μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, δι’ ἧς ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἠρνήθη τὴν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὑπέβαλλον τὴν παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Μὴ καταρτισθείσης Κυβερνήσεως ἐξ ἄλλων κοινοβουλευτικῶν παραγόντων, ἀπεδέχθην τὴν ἐντολὴν νὰ ἀνασυγκροτήσω Κυβέρνησιν. Οἱ ἐπίλεκτοι συνάδελφοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν παραιτηθεῖσαν Κυβέρνησιν, ἐνόμισαν ὅτι ἔδει νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν παραίτησιν αὑτῶν. Στηριζόμενος ἐπὶ λόγων ὑπερτάτου συμφέροντος τῆς Χώρας, ἐπιτακτικῶς ὑπαγορεύοντος τὴν ἀποφυγὴν ἐν τόσῳ λεπταῖς στιγμαῖς μεταβολῆς ἐν τῷ προσώπῳ τῶν διευθυνόντων τὰ Ὑπουργεῖα ἐκεῖνα, ἐν οἷς συντελεῖται ἡ ἐργασία ἡ ἀμέσως ἀφορῶσα στρατιωτικῶς, πολιτικῶς καὶ οἰκονομικῶς τὴν ἐκκρεμῆ ἐθνικὴν ὑπόθεσιν ἐπέτυχον νὰ μὴ ἐμμείνωσιν εἰς τὰς παραιτήσεις των καὶ νὰ συμμετάσχωσιν τῆς νέας Κυβερνήσεως τὰ μέλη τῆς παραιτηθείσης Κυβερνήσεως τὰ προϊστάμενα τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν, Οἰκονομικῶν καὶ Στρατιωτικῶν. Οἱ λοιποὶ ἐν τῇ παραιτηθείσῃ Κυβερνήσει συνάδελφοι δὲν συμμετέσχον τῆς νέας Κυβερνήσεως. Αἰσθάνομαι βαθύτατα τὸ καθῆκον, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ διατρανώσω κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὴν ἐκτίμησιν τὴν ἀπεριόριστον πρὸς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον μετὰ τόσου θερμοῦ ζήλου καὶ τόσον ἁγνοῦ πατριωτικοῦ αἰσθήματος ἐπεχείρησαν οἱ ἀποχωρήσαντες τῆς Κυβερνήσεως συνάδελφοι, ἔργον, εἰς ὃ ἀφιέρωσαν ὁλοκλήρους αὑτῶν τὰς δυνάμεις, ἔργον τὸ ὁποῖον ἀνέδειξεν αὐτοὺς ἀνταξίους τῶν δυσχερεστάτων περιστάσεων, ἅς ἐκλήθησαν νὰ ἀντιμετωπίσωσιν καὶ ὧν ἡ ἐξομάλυνσις ἀποτελεῖ μεγίστην πρὸς τὴν Πατρίδα ὑπηρεσίαν. Ἡ νέα Κυβέρνησις κατηρτίσθη ἐκ τῶν μελῶν τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀνεκοινώθησαν ὑμῖν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἀπὸ τὴν ἐνεστῶσαν αὑτῆς συγκρότησιν αἰσθάνεται πλήρη τὴν ἐπάρκειαν ἐπὶ τῷ δυσχερεστάτῳ αὑτῆς ἔργῳ, οὗ τὴν σοβαρότητα οὐδεὶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οὐδ’ ἔξω αὐτῆς δύναται νὰ ὑποτιμήσῃ. Αἱ κατευθύνσεις πρὸς ἅς τείνει ἡ πολιτικὴ αὐτῆς ἔχουσιν ἤδη ἐκτεθῆ ἐπαρκῶς καὶ εἶναι γνωσταί. Παραμένει ἐπὶ τῆς αὐτῆς γραμμῆς ἐν τῷ ἐθνικῷ ζητήματι καὶ εἶναι ἑτοίμη νὰ ὑποβάλῃ τὰ οἰκονομικὰ μέτρα αὐτῆς, ὡς καὶ ἕτερα σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν πολιτικήν, τείνουσα πρὸς τὴν ἀναδιοργάνωσιν τοῦ Κράτους, ἐφόσον ἐπιτρέπουσι ταύτην αἱ ἀκόμη ἀνώμαλοι ἐξωτερικαὶ περιστάσεις. Ἀλλ’ ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἔχει ἀνάγκην τῆς ὑμετέρας ἐμπιστοσύνης, εἰς ὑμᾶς δὲ ἀπόκειται νὰ ἀποφανθῆτε ἄν θὰ χορηγήσητε αὐτήν. (Ραγδαῖα χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§6Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ γεγονότα, ἅτινα ἐπηκολούθησαν τὴν τελευταίαν ψῆφον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, κατ’ οὐδὲν μεταβάλλουσι τὴν στάσιν τοῦ κόμματος, οὗτινος ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι. Ἡ μεταβολὴ τῆς Κυβερνήσεως ἔν τινι τῶν προσώπων τῶν ἀποτελούντων αὐτήν, οὐδαμῶς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἱκανοποιεῖ τὴν ψῆφον ἡμῶν. Ψηφίσαντες ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν δὲν ἐψηφίσαμεν καθ’ ὡρισμένων προσώπων ἀποτελούντων τέως μέρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ λυπούμεθα μάλιστα ὅτι ἡ ψῆφος ἡμῶν ἐστέρησε τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὸν ἀνασχηματισμόν της, τῆς συνεργασίας πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς πολυτίμου συνεργασίας τῶν ὁποίων διατηροῦμεν ζωηροτάτην τὴν ἀνάμνησιν ἀπὸ τῆς διεξαγωγῆς τοῦ γενικοῦ ἀγῶνος, καθ’ ὅν ὅλοι ὁμοῦ συμπαρετάχθημεν ἡνωμένοι. Κατεψηφίσαμεν τὴν Κυβέρνησιν διότι διϊστάμεθα πρὸς τὸ σύνολον τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν ἔργων αὐτῆς, σύνολον ὅπερ ἐκπροσωπεῖ τὸ ὅλον κυβερνητικὸν συγκρότημα καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὁ Πρόεδρος αὐτοῦ. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ ψῆφος ἡμῶν νὰ μεταβληθῇ ἀπὸ ψήφου δυσπιστίας εἰς ψῆφον ἐμπιστοσύνης. Ἀλλὰ τὰ γεγονότα, ἅτινα προέκυψαν μετὰ τὴν τελευταίαν ψηφοφορίαν, ἔφερον ἡμᾶς ἐγγύτερον πρὸς τὸ κρίσιμον στάδιον τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ὡς ἔχουσι δ’ αἱ ἐθνικαὶ ὑποθέσεις αἱ ὁποῖαι θὰ συζητηθῶσι κατὰ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, οὐδαμῶς ἐνδείκνυται ἵνα διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν στερήσωμεν τὴν Χώραν κυβερνητικῆς εὐσταθείας. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον θέλομεν ἀρνηθῆ ψῆφον, προσθέτοντες ὅτι ἡ ἄρνησις ψήφου αὕτη ἔχει τὴν σαφῆ ἔννοιαν ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἴδωμεν συντελουμένην κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας νέαν Ὑπουργικὴν μεταβολὴν. (Τὴν ἕδραν τοῦ κ. Προέδρου καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Σ. Μπαλᾶνος).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§8Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος ἐδηλώσομεν ὅτι, μὴ δυνάμενοι ἐλλείψει ἐπαρκῶν στοιχείων νὰ κρίνωμεν τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διαχείρισιν τοῦ Ἐθνικοῦ ἡμῶν ἀγῶνος ἀπὸ στρατιωτικῆς καὶ διπλωματικῆς ἀπόψεως, ἔχοντες δὲ πρὸ ὀφθαλμῶν ὅτι ἡ παράτασις τῆς ἐκκρεμότητος ἐπιβάλλει τὴν ταχίστην ἀνασύνταξιν τοῦ ἐν ἀποσυνθέσει εὑρισκομένου ἐσωτερικοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ ἑνοποίησιν τῆς Ἐθνικῆς ψυχῆς, πρὸς αἰσίαν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἀπὸ δεκαετίας ἀρξαμένου ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος, ὑποχρεούμεθα νὰ μὴ διατηρήσωμεν τὴν μέχρις ἐσχάτων χορηγηθεῖσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν, ἐφόσον ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως καὶ ἀνασυντάξεως τοῦ Κράτους δὲν ἀνταπεκρίθη αὕτη κατὰ τὴν ἀντίληψίν μας, πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν ἐξαιρετικῶς κρισίμων περιστάσεων. Αἴροντες ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν, δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν δημιουργίαν πολιτικῆς κρίσεως, ὡς διεμόρφωσεν αὐτὴν ἡ καταψηφισθεῖσα Κυβέρνησις, παρασταθεῖσαν ὡς κόμμα καὶ τεθεῖσα ἐν πλειονοψηφίᾳ ἀπέναντι τοῦ συνόλου τῆς ἀρχικῆς ὁμόφρονος συμπολιτεύσεως. Διὰ τῆς ἐκδοχῆς ταύτης ἡ Κυβέρνησις, ἐνεργοῦσα ὡς κόμμα καὶ ἀσχολουμένη μὲ τὴν ἀπαρίθμισιν τῶν κομματικῶν φίλων καὶ ὄχι μὲ τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων, κατέστησεν ἀδύνατον, τόσον διὰ τῶν ἰδίων κομματικῶν δυνάμεων ἀσταθῆ τὴν ἀνασυγκρότησίν της, ὅσον καὶ τὴν κοινοβουλευτικὴν ἐπάρκειαν τοῦ ὑπολοίπου τμήματος τῆς ἀρχικῆς συμπολιτεύσεως, μὴ δυναμένου νὰ χρησιμοποιήσῃ καὶ ὡς θετικοῦ παράγοντος κυβερνητικῆς ὑποστηρίξεως τὴν ἀρνητικῶς μόνον ὑπολογισθεῖσαν καὶ εἰς τὴν δημιουργίαν τῆς πολιτικῆς κρίσεως συντελέσασαν ἀριστερὰν πτέρυγα τῆς Συνελεύσεως.

§9Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ εἴπητε.........

§10Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ μὴ μὲ διακόπτετε. Εἰς τὸ τέλος τοῦ λόγου μου εἶμαι πρόθυμος νὰ σᾶς δώσω πᾶσαν ἀπάντησιν. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν, ἀντὶ πάσης ὑπὸ τὰς ἀνωτέρω κοινοβουλευτικὰς συνθήκας κομματικῆς ἀντιπαρατάξεως, μειούσης τὸ μέχρι τότε κῦρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ συνόλου τῆς ἀρχικῆς συμπολιτεύσεως καὶ δημιουργούσης τὸ περαιτέρω ἀκυβέρνητον τῆς Χώρας, ἐπεβάλλετο ἵνα ἐπέλθῃ ἁπλῆ ἀντικατάστασις τῆς διὰ κοινὸν λογαριασμὸν τῆς ὅλης ἀντιπολιτεύσεως διαχειριζομένης τὰ κοινὰ ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἡ ἀντικατάστασις αὕτη ὤφειλε νὰ συντελεσθῇ διὰ κοινῆς ἀποφάσεως τοῦ συνόλου τῆς κοινοβουλευτικῆς συνενδιαφερομένης καὶ συνυπευθύνου συμπολιτεύσεως. Ἐπρόκειτο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐπιβολὴ τῶν πραγμάτων, ἡ παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐντόνως καὶ πατριωτικῶς ὁμολογηθεῖσα φθορὰ καὶ ἀνάλωσις τῶν διαχειριστῶν τῆς ἐξουσίας καὶ ἡ παρὰ τῇ δημοσίᾳ γνώμῃ γενικῶς κρατοῦσα ἀντίληψις περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως προσδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας νέον σφρῖγος καὶ μεῖζον κῦρος, ἀνάλογα πρὸς τὴν σοβαρότητα τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν ἀγῶνος. Ἡ Κυβέρνησις, χαρακωθεῖσα ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς κομματικῆς συστάσεως καὶ αὐτοτελείας της, ἀσυμβιβάστου πρὸς τὰς σημερινὰς κοινοβουλευτικὰς συνθήκας καὶ τὰς ἐθνικὰς περιστάσεις, καὶ παραγνωρίζουσα τὸ ἀδιαφιλονείκητον γεγονὸς ὅτι ἀκριβῶς ἡ μέχρι τοῦδε κομματικὴ ἀντίληψις ἐν τῇ διακυβερνήσει τῆς χώρας ἀπετέλεσε τὸν κυριώτερον συντελεστὴν τῆς παρατηρουμένης ἐξαρθρώσεως, δὲν ἐπέτρεψεν, ἵνα ἡ διαχείρισις τῆς ἐξουσίας μεταβιβασθῇ, διὰ κοινὸν λογαριασμὸν καὶ ὑπὸ τὸν συνολικὸν ἔλεγχον τῆς ἀρχικῆς ὁμόφρονος συμπολιτεύσεως, εἰς ἕτερα πολιτικὰ πρόσωπα, μὴ ὑποστάντα τὴν μέχρι τοῦδε ἀναπόφευκτον τριβὴν καὶ φθορὰν καὶ παρέχοντα τὰ ἐχέγγυα τῆς κομματικῆς ἀνεξαρτησίας. Παρ’ ὅλην δὲ τὴν ἀπερίφραστον ὁμολογίαν της περὶ κυβερνητικῆς ἀναλώσεως καὶ κομματικῆς ἀνεπαρκείας, προέβη εἰς τὴν ἐξ ἑαυτῆς ὑπὸ τὴν σημερινὴν μορφὴν ἀνασυγκρότησιν καὶ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐμφάνισίν της. Διὰ τῆς ἐπανεμφανίσεως ταύτης, τῆς πρὸ ὀκταημέρου μόλις καταψηφισθείσης Κυβερνήσεως, δὲν μεταβάλλεται οὐσιωδῶς ἡ ἀπέναντι τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας πολιτικὴ καὶ κοινοβουλευτικὴ θέσις καὶ ἀντίληψις τῆς Συνελεύσεως. Θὰ ἦτο ἔλλειψις στοιχειώδους πολιτικότητος καὶ συναδελφικῆς ἁβρότητος πᾶσα τυχὸν ἀπόπειρα πρὸς διαμόρφωσιν γνώμης περὶ τῆς ἐπὶ τὸ βέλτιον ἢ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀνασυγκροτήσεως τῆς Κυβερνήσεως, διὰ προσωπικῆς συγκρίσεως τῶν νεωστὶ τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια καταλαβόντων, πρὸς τοὺς εἰς τὰ μετόπισθεν τοποθετηθέντας προκατόχους των. Αὐτὴ καὶ μόνον ἡ εἰς τὰ ὑπουργικά των ἀξιώματα διατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν τριῶν ἐντίμων τέως καὶ νῦν συνυπουργῶν του, εἶναι πλέον ἤ ἐπαρκὴς ὅπως διαπιστώσῃ τὴν πλήρη ὁμοιογένειαν μεταξὺ τῆς πρὸ ὀκταημέρου καταψηφισθείσης καὶ τῆς ἤδη παρουσιαζομένης Κυβερνήσεως. Πᾶσα μεταβολὴ γνώμης ἀπέναντι τῆς κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀνασυγκροτηθείσης Κυβερνήσεως ἐντὸς μιᾶς μόνον ἑβδομάδος, χωρὶς νὰ παρεμπέσῃ νεώτερόν τι γεγονὸς, θὰ ἐχαρακτήριζεν ὡς ἀνακολούθους τοὺς μεταβαλόντας γνώμην, χωρὶς νὰ προσδώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ σταθερῶς βιώσιμον καὶ τὸ ἀπαραίτητον ἐθνικὸν κῦρος πρὸς ἀντιμετώπισιν καὶ ἀποπεράτωσιν τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος καὶ χωρὶς νὰ ἐγγυηθῇ τὴν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐνδεδειγμένην ἐσωτερικὴν ἀνασύνταξιν τοῦ Κράτους καὶ ἑνοποίησιν τοῦ ἔθνους. Ὁ ἐθνικὸς αὐτὸς σκοπός, κύριον καὶ μοναδικὸν σήμερον μέλημα τῆς Συνελεύσεως, μὴ ἐπιτευχθεὶς ὡς ἐκ τῆς κομματικῆς διαμορφώσεως τῆς δημιουργηθείσης κρίσεως διὰ τῆς μεταβιβάσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς ἑτέρους ὁμόφρονας διαχειριστὰς τοῦ κοινοῦ ἀγῶνος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιδιωχθῇ διὰ τοῦ μειωθέντος ἐθνικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ κύρους, τῆς ἀνασυγκροτηθείσης Κυβερνήσεως. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τιθέμενον ζήτημα ἐμπιστοσύνης, θὰ ἀπέληγεν εἰς τὸ αὐτὸ θετικὸν ἀποτέλεσμα ἐνώπιον τῆς αὐτῆς καταστάσεως. Πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ ἐσωτερικοῦ καὶ ἐξωτερικοῦ αὐτῆς ἔργου ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος ἔχει σήμερον ἀνάγκην ὅπως παρουσιασθῇ μὲ κῦρος, στηριζόμενον, ἐφόσον θὰ ἦτο δυνατόν, ἐπὶ τῆς συνολικῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Συνελεύσεως ἢ τοὐλάχιστον τοῦ συνόλου τῆς ἀρχικῆς συμπολιτεύσεως.

§11Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁποία τις θὰ ἦτο ἡ ὠφέλεια......

§12Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ψηφοφορία τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος καὶ ἡ ἐπακολουθήσασα πολιτικὴ κρίσις, παρ’ ὅλους τοὺς εἰλικρινεῖς ἤ προσποιητοὺς φόβους καὶ τὰς πατριωτικὰς ἐκκλήσεις πρὸς τοὺς συντελέσαντας εἰς αὐτήν, ἐσημείωσεν εὐεργετικὸν καὶ ἀναθαρρυντικὸν σταθμὸν ἐν τῇ καθόλου ἐθνικῇ ἡμῶν σταδιοδρομίᾳ καὶ ἐν τῇ διαμορφώσει καὶ παγιώσει τοῦ ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἀποκατασταθέντος νομίμου πολιτειακοῦ καθεστῶτος. Θὰ εἶναι κρῖμα νὰ ἀφήσωμεν τὸ ἐξυγιαντικὸν ἔργον ἡμιτελὲς καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν οὐχὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἀλλ’ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει τοῦ ὅλου Ἔθνους ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου καταδικασθεῖσαν ἐκνευριστικὴν καὶ ἀποκαρδιωτικὴν παραλυσίαν. Δὲν πρόκειται περὶ καταμερισμοῦ εὐθυνῶν διὰ τὸ παρελθὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον. Οὐδεμία ἤθελε προκύψει πρακτικὴ ὠφέλεια ἀπὸ μίαν τοιαύτην ἐπιφύλαξιν ἐκ μέρους τῶν μὴ συμμετεχόντων εἰς τὸ Κυβερνητικὸν ἔργον, δυναμένων ὅμως νὰ συντελέσωσι διὰ τῆς ψήφου των εἰς τὴν ἐπὶ τὸ βέλτιον διαχείρισιν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἡ σημερινὴ συνεδρίασις πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἁπλῆ συνέχεια τῆς παρελθούσης. Δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσωμεν σήμερον νέαν κρίσιν. Ἡ ἀπὸ ὀκταημέρου δημιουργηθεῖσα κρίσις ὑφίσταται εἰσέτι ἀκεραία. Θέλοντες νὰ ἀποφύγωμεν τὴν τελικὴν ἐκκαθάρισιν τῆς χώρας, ἀναβάλλομεν ἁπλῶς τὴν ἐκ νέου μετ’ οὗ πολὺ ἔκρηξίν της ὑπὸ πολλῷ δυσχερεστέρας ἴσως ἐθνικὰς συνθήκας. Ἄς φανῶμεν γενναῖοι, προβαίνοντες εἰς τὴν ἀπὸ τοῦδε ὁριστικὴν διαρρύθμισίν της. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν κυβερνητικὴν μερίδα τῆς συμπολιτεύσεως, ἀφοῦ παραδεχθῇ ὡς ἀνεπαρκῆ τὴν κομματικὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀποκρούσῃ πᾶσαν πρότασιν περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, τῆς ὁποίας καὶ ἡ μᾶλλον εὐμενὴς πρὸς αὐτὴν ἔκβασις πρόκειται νὰ δώσῃ εἰς τὴν χώραν Κυβέρνησιν ἄνευ κύρους καὶ ζωῆς, καὶ προτείνω τὸν σχηματισμὸν νέας Κυβερνήσεως, στηριζομένης ἐπὶ εὐρυτέρων κοινοβουλευτικῶν βάσεων, δυναμένων νὰ προσδώσωσιν εἰς αὐτὴν τὸ ἀπαιτούμενον ἐθνικὸν κῦρος, ὅπως ἀντιμετωπίσῃ τὰς ἐξαιρετικῶς κρισίμους διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν σημερινὰς περιστάσεις.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ι. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§14Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπείᾳ τῆς ψήφου τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν συνεδρίαν τῆς 25ης Φεβρουαρίου, ἡ ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἥλιδος ἀρχηγοῦ Κυβέρνησις, κατέλιπε τὴν Ἀρχήν. Ἀπεδείχθη περιτράνως, διὰ πάντα ἀνεπηρεάστως κρίνοντα, ὅτι ἡ δυσμενὴς ψῆφος τῶν παραγόντων τῆς μερίδος μας, δὲν ὀφείλεται εἰς σπουδαρχίαν, φιλαρχίαν ἤ ἀνάξια ἐλατήρια, ὡς κακῶς παρεστάθη, δηλητηριαζομένης τῆς κοινῆς γνώμης. Τὰ πραχθέντα ἀναμφισβήτητα σφάλματα κατὰ τὸ παρελθόν, σφάλματα ὁμολογηθέντα, ἐνέπνευσαν καὶ εἰς ἐμὲ τὴν δυσπιστίαν διὰ τὸ μέλλον. Μὴ ἔχων τὴν δύναμιν νὰ οἰκοδομήσω τὶ νέον καὶ στερεόν, δὲν ἠθέλησα νὰ κρημνίσω τὸ ὑπάρχον, ἐξ οὗ καὶ ἡ ψῆφός μου, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίαν. Ἄλλοι πολιτικοὶ παράγοντες, συνδεδεμένοι ἀρρήκτως, ὅπως πάντες οἱ τῆς μερίδος ὑμῶν, πρὸς τὸ Λαϊκὸν Κόμμα ὑπὸ τὴν κοινὴν σημαίαν πολιτειακῆς ἰδεολογίας, ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην τῆς διακυβερνήσεως τῆς Χώρας κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις. Πρὸ τῆς ἀδιαλλάκτου ὅμως στάσεως τοῦ Ἀρχηγοῦ τοῦ Λαϊκοῦ Κόμματος, ὀρθῶς ἀφέθη αὐτῷ ὁ σχηματισμὸς τῆς νέας Κυβερνήσεως. Τὴν Ἀρχὴν ἀνέλαβε καὶ πάλιν τὸ αὐτὸ πολιτικὸν κόμμα, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὴν ἀποκλειστικὴν εὐθύνην τῆς συνεχίσεως καὶ ἀποπερατώσεως τοῦ μεγάλου ἐξωτερικοῦ καὶ ἐσωτερικοῦ ἔργου. Συνεπὴς πρὸς ἐμαυτὸν καὶ ἀναφερόμενος ἐπιπροσθέτως εἰς τὰς δηλώσεις μου τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως Θέλω δόσει ψῆφον ἀνοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σουλιώτης Νικολαΐδης ἔχει τὸν λόγον.

§16Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἀρνούμενος ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίαν ἡμῶν εἶχον καὶ ἔχω τὸ συναίσθημα ὅτι ἐξέφραζα δυσφορίαν τοῦ λαοῦ ἐπικίνδυνον, καὶ ὅτι ἀνταπεκρινόμην εἰς ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ νὰ εὕρῃ Κυβέρνησιν προνοητικωτέραν. Ἀλλὰ μεταβολὴ Κυβερνήσεως σήμερον ὑπόκειται εἰς ἐξαιρετικοὺς ὅρους. Ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως, ὁ πόλεμος καὶ ἡ διεθνὴς κατάστασις ἐπιβάλλουσιν ὅπως ἡ κυβερνητικὴ κρίσις εἶνε βραχεῖα καὶ ἄνευ ἐσωτερικοῦ σάλου. Ἀπὸ ἐσωτερικῆς ἀπόψεως ὁ λαὸς ἀποτροπιάζεται Κυβέρνησιν βασιζομένην ἐπὶ τοῦ βενιζελικοῦ κόμματος, ἀλλὰ καὶ ἡ συνεργασία τοῦ λαϊκοῦ μετὰ τοῦ μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος εἶνε ἀδύνατον, ὡς ἔδειξε καὶ ἡ τελευταία συνεδρία τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, συνεδρία τὴν ὁποίαν ὡς μάχην προανήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι οὕτω τὴν ᾐσθάνετο. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους μία μόνη διέξοδος τῆς δυσφορίας τοῦ λαοῦ καὶ ἱκανοποιήσεως τῆς ἐπιθυμίας αὐτοῦ ὑπελείπετο· νὰ δοκιμασθῇ Κυβέρνησις, ἐκτὸς τοῦ βενιζελικοῦ καὶ τοῦ λαϊκοῦ κόμματος, τῇ ὑποστηρίξει τοῦ τελευταίου. Καταψηφίζων πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν τὴν Κυβέρνησιν τοῦτο ἤλπιζα. Δυστυχῶς ὁ κ. Ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος διὰ τῆς στάσεώς του ἀπέκλεισε καὶ τὴν μόνην αὐτὴν διέξοδον τῆς λαϊκῆς δυσφορίας. Κατὰ τὴν γνώμην μου τοῦτο εἶνε μία ἀκόμη ἔλλειψις προβλέψεως. Εἰς ἡμᾶς ὅμως, τοὺς καταψηφίσαντας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἀπομένει τώρα ἢ νὰ ἐξακολουθήσωμεν πάλιν ἀνεχόμενοι αὐτὴν ἕως ὅτου τὰ πράγματα ἐπιτρέψωσι νὰ πράξωμεν κάτι καλύτερον ἢ νὰ καταψηφίσωμεν πάλιν αὐτὴν ὠθοῦντες πρὸς χάος. Ἀδιστάκτως, ἐγὼ τοὐλάχιστον, θὰ πράξω τὸ πρῶτον. Ἀλλ’ αἱ εὐθύναι τῆς Κυβερνήσεως καὶ αἱ εὐθύναι ἡμῶν τῶν καταψηφισάντων αὐτὴν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κατ’ οὐδένα τρόπον δύνανται πλέον νὰ συγχίζωνται. Εὔχομαι νὰ προκύψῃ καί τι θετικὸν καλὸν ἐκ τῆς κυβερνητικῆς αὐτῆς κρίσεως. Νὰ συλλογισθῇ δηλαδὴ ἡ Κυβέρνησις, ἄν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς σημερινῆς ψηφοφορίας εἶνε ὑπὲρ αὐτῆς, νὰ συλλογισθῇ ὅτι κάτι κακὸν ὑπάρχει ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτῆς, διὰ νὰ καταψηφίσωσιν αὐτὴν κατὰ τὰς σημερινὰς ἐξωτερικὰς καὶ ἐσωτερικὰς περιστάσεις πληρεξούσιοι, ἀναμφιβόλως μὴ κινούμενοι οὐδ’ ὑπὸ προσωπικῆς φιλοδοξίας, οὐδ’ ὑπὸ κομματικῶν ὑπολογισμῶν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Δαγκλῆς ἔχει τὸν λόγον.

§18Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Ἡ ψῆφος, ἥν κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως ἔδωκε τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων, δὲν ἦτο δυνατὸν κατὰ τόσον κρισίμους στιγμὰς νὰ ἔχῃ τὴν ἀποκλειστικὴν ἔννοιαν ἀποδοκιμασίας προσώπων. Ἀπεδοκιμάσθη δι’ αὐτῆς ἡ ὅλη πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, ἥ τε ἐσωτερική, ἡ οἰκονομική καὶ ἡ ἐξωτερική. Ἡ ἐσωτερική, ἥτις κατὰ τὸν παραστατικὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ κ. Προέδρου ἐπέφερε τὴν ἀποσύνθεσιν....

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶπεν ὅτι ἡ ἐσωτερικὴ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπέφερε τὴν ἀποσύνθεσιν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ἐσωτερική, δι’ αἴτια τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς ταύτης νὰ ἐξετασθῶσι καὶ νὰ εὑρεθῶσι ποῦ εἶναι τοποθετημένα, εἶναι ἐν ἀποσυνθέσει. Διὰ σᾶς δέ, λέγω τοῦτο. Εἶναι ἐν ἀποσυνθέσει παρ’ ὅλας τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως—κατόπιν τῶν ἐξαιρετικῶν περιστάσεων—νὰ διορθώσῃ τὴν ἀποσύνθεσιν, τὴν τελείαν καὶ πλήρη, τὴν ὁποίαν εὗρεν, ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν Ἀρχήν. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα). Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ δικαιολογήσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως λέγοντες ὅτι τὴν ἀποσύνθεσιν τὴν ἐδημιούργησεν ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον ὅτι εὗρον ἀποσύνθεσιν τῆς ὁποίας οἱ αἴτιοι εἶναι μεταξὺ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους σεῖς τὴν στιγμὴν ταύτην ἀντιπροσωπεύετε. (Χειροκροτήματα). Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν δὲν ὁμολογεῖ τίποτε. Ἡ Κυβέρνησις διετύπωσε κατηγορίαν βαρυτάτην καθ’ ὑμῶν.

§20Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Τὸ εἶπεν ὁ κ. Μπούσιος ὅτι τὸ εἴπατε σεῖς.

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Μπούσιος δὲν πιστεύω νὰ τὸ λέγῃ οὕτω καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ ἐξηγήσῃ τί ἠννόει.

§22Α. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀναφέραμεν ἡμεῖς ὡς γνώμην ἡμετέραν.

§23Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δικαιοῦσθε νὰ τὸ ἀναφέρετε ὡς γνώμην μου. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ ὑμᾶς δικαιοῦσθε νὰ ἔχετε πάσας τὰς γνώμας καὶ τὰς ὁποίας οὐδεὶς ἄλλος, ἐκτὸς ὑμῶν, εἶναι δυνατὸν ὑπὸ τὸν ἥλιον νὰ ἔχῃ. (Χειροκροτήματα).

§24ΠΕΡ. ΙΑΚΩΒΟΥ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ἐπειδὴ ἤμην παρὼν κατὰ τὴν διάλεξιν αὐτὴν τὴν γενομένην μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τεσσάρων ἐξ ἡμῶν νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὴν ἀντίληψίν μου εἶναι αὐτὴ ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν λέγει νῦν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτὴν εἶπεν ἀποτεινόμενος εἰς τὸν κ. Μπούσιον. (Χειροκροτήματα).

§25Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως λέγων τοῦτο. Εἶχεν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι τὸ Κράτος εὑρέθη ἐν ἀποσυνθέσει, ἥτις βεβαίως δὲν ἐδημιουργήθη ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἀλλ’ ἡ ὁποία ἐξακολουθεῖ δυστυχῶς παραμένουσα ἔκτοτε.

§26Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Ἡ οἰκονομική, ἥτις ἄγει ἡμᾶς εἰς τὸ οἰκονομικὸν ἀδιέξοδον ἡ ἐξωτερικὴ τῆς ὁποίας, ἥ τε βάσις καὶ ἡ διεξαγωγὴ δὲν ἀντεπεκρίθη οὔτε εἰς τὴν λαϊκὴν ἐντολήν, οὔτε εἰς τὰς ἐπανειλημμένας Κυβερνητικὰς δηλώσεις, οὔτε εἰς τὴν παρὰ τοῦ κόμματος τῶν Φιλελευθέρων παραδεδεγμένην ἀρχὴν ὅτι ἐκ τῆς Συμμαχικῆς ἀλληλεγγύης καὶ μόνης ὤφειλε νὰ προκύψῃ ἡ διενέργεια τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐν συνδυασμῷ πρὸς ἐνδεχομένας πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις, ἡ πολιτικὴ αὕτη τῆς Κυβερνήσεως, ἔσχε συμφώνως πρὸς τὰς κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς θετικὸν ἀποτέλεσμα νὰ παρουσιάσῃ τὸ ἑξῆς ἱστορικὸν παράδοξον. Κράτος νικῆσαν, ἀλλ’ εὑρισκόμενον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκλιπαρήσῃ τὴν μεσολάβησιν τῶν Δυνάμεων, διὰ νὰ ἐπιβληθῇ ἡ εἰρήνη μετὰ τοῦ ἡττηθέντος μέν, ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον ἀλαζόνος καὶ ὑπερφιάλου ἐχθροῦ. Διὰ τοὺς ὡς ἄνω λόγους, τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων ἐθεώρησεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀποτυχοῦσα εἰς τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς, δὲν ἦτο ἁρμοδία νὰ συνεχίσῃ τὸ ἀνατεθὲν αὐτῇ ἔργον. Ἡ ἀνασχηματισθεῖσα Κυβέρνησις οὐδὲν νέον στοιχεῖον παρουσιάζει παρέχον ἐγγυήσεις ὑγιεστέρων ἀντιλήψεων καὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως. Δι’ ὃ τὸ κόμμα τῶν Φιλελευθέρων δηλοῖ ὅτι καὶ εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παράσχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην του.

§27ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Τὸ ἠξεύρομεν αὐτό, τὸ ἠξεύρομεν.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§29Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως, ἔσχον τὴν τιμήν, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἐκθέσω τὰς γνώμας μου καὶ τὰς ἀντιλήψεις μου περὶ τοῦ γεννηθέντος πολιτικοῦ ζητήματος, εἶπον δὲ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐφόσον μὲν πρόκειται περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ δανείου, μετὰ τὰς δηλώσεις, ἃς παρ’ αὐτοῦ ἠκούσαμεν ἐκφερομένας ἀπὸ τοῦ βήματος, λυποῦμαι διότι δὲν ὑπῆρχε ρίζα δάφνης παρὰ τὸ βῆμα, ἵνα κόψω κλάδους καὶ στεφανώσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπὶ τῇ ἐπιτυχίᾳ ταύτῃ. Προσέθετον ὅμως ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκκρεμῆ ἐξωτερικὴν κατάστασιν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ πεντάμηνον ἀπὸ τῆς Χώρας ἀπουσίαν, ἐπανῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην δηλῶν, ὅτι τὰ συφέροντα τοῦ Κράτους ἐπιβάλλουσιν αὐτῷ, ἵνα εἰς οὐδεμίαν προβῇ νεωτέραν ἀνακοίνωσιν. Ἀπήντησα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀπέναντι τοιαύτης δεδηλωμένης γνώμης καὶ ἀντιρρήσεως οὐδέποτε ἤθελον τολμήσει νὰ ζητήσω δημοσίᾳ μείζονας πληροφορίας καὶ διασαφήσεις. Ἐνθυμούμενος ὅμως παλαιοτέρας ἐποχάς, καθ’ ἃς εἰς τοὺς ἡγέτας τῶν κομμάτων, ἢ εἰς πρόσωπά τινα, ὡς ἐκ τῆς μακρᾶς αὐτῶν παραμονῆς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἰ μὴ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἠδύναντο νὰ παρέχωσι τὰς ἐγγυήσεις τῆς πλήρους ἐχεμυθείας, εἰ μὴ καὶ σοβαρᾶς γνώμης, ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν ὁπωσδήποτε νὰ ὑψωθῇ ἄκρα τις πτυχῆς τῆς μεγάλης ταύτης ὑποθέσεως, ἵνα ὁπωσδήποτε ἐν γνώσει τῶν συμβαινόντων καὶ τῶν γενομένων ἐκφράσωσι γνώμην. Ἀλλὰ τοῦτο ἀτυχῶς δὲν εἶχε συμβῆ. Ἐσκεπτόμην, ὅτι πρόκειται περὶ μεγάλων ἐθνικῶν ζητημάτων· ἔλεγον κατ’ ἐμαυτὸν καὶ ἐσκεπτόμην ἐν τῷ οἴκῳ μου, τὶ ἆρά γε πρόκειται νὰ συμβῇ ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι; Πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ φοβερώτατος οὗτος πόλεμος; Καὶ τὶ εἴδους πόλεμος θέλει εἶσθαι οὗτος; Πόλεμος πέραν τῶν γραμμῶν, ἅς κατέχομεν, πόλεμος τοὐτέστιν ἐπιθετικός; Ἢ μήπως πρόκειται νὰ ὑποχωρήσωμεν τῶν γραμμῶν, ἃς κατέχομεν, ἵνα ὀχυρώσωμεν τὰ στρατεύματα ἡμῶν εἰς ἐπικαιροτέρους ἴσως τόπους; Μήπως πρόκειται νὰ ἀπόσχωμεν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας; Μήπως πρέπει νὰ σκεφθῶμεν τὶ θέλει συμβῇ εἰς τοὺς ἀτυχεῖς ἐκείνους πληθυσμούς, οἵτινες ἐξετέθησαν, οὐχὶ ἐξ εὐθύνης τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἰς τὴν μάχαιραν ἐκείνων, οἵτινες ἐξακολουθοῦν ἐξολοθρεύοντες τοὺς ἐντὸς πληθυσμούς; Τί δὲ πρόκειται νὰ συμβῇ περὶ Θράκης; Ἐγώ, κύριοι, ὁμολογῶ, ὅτι ἀπέναντι ὅλων αὐτῶν τῶν σοβαρωτάτων ζητημάτων οὐδὲν μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐγίνωσκον καὶ οὐδὲν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης γινώσκω. Ἀλλ’ ἐγώ, κύριοι, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, οὐδόλως ἔθιξα τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Ἑλλάδος ζήτημα, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἐν τοιαύταις μεγάλαις καὶ κρισίμοις στιγμαῖς τοῦ Ἔθνους ἡ θίξις ἐσωτερικῶν ζητημάτων καὶ ἐσωτερικῆς διοικήσεως καλῆς ἢ κακῆς, ἀδιάφορον, ἐγὼ δὲ δὲν βλέπω τόσον κακῆς ὅσον ἄλλοι φαντάζονται, νομίζω, ὅτι ἡ θίξις ἐσωτερικῶν ζητημάτων ἐν τοιαύταις στιγμαῖς διακυβεύει τὴν ὁπωσδήποτε εὐκταίαν λύσιν τοῦ ὅλου Ἑλληνικοῦ ζητήματος. Διὰ τοῦτο ἐπιμελῶς ἀπέφυγα νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ ζητήματος, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀξιοτίμων ὑπουργῶν, ὧν ἡ ἀποστολὴ ἀφεώρα τὰ ἐσωτερικὰ ζητήματα, λυποῦμαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐστερήθη τῶν φώτων πεφωτισμένων καὶ φιλτάτων συναδέλφων, ὅπως χαίρω, ὅτι οὗτοι ἀντεκατεστάθησαν ὑπὸ ἄλλων, ἐπίσης φιλτάτων ὑπουργῶν. Ἔλεγον λοιπόν, κύριοι, ὅτι ἐν τοιούτῳ καὶ τηλικούτῳ πολιτικῷ σκότει ἐγώ, ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐμὴν καὶ μόνην γνώμην, ἐνδοιάζω σκεπτόμενος κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ ψηφίσω, καὶ ἔλεγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἤμην ἠναγκασμένος, κύριοι, ν’ ἀρνηθῶ ψῆφον. Συνέβη ὅμως πρώτην ταύτην φορὰν ἡ διδομένη ψῆφος νὰ ἑρμηνεύηται, οὐχὶ παρ’ ἐκείνου ὅστις ἔδωκεν αὐτήν, ἀλλὰ παρ’ ἄλλων ἐχθρική. Ἐγώ, δίδων τὴν ἀρνητικὴν ψῆφόν μου, ρητῶς εἶπον καὶ κατηγορηματικῶς αὐτό· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλεῖ—ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς—κύριοι πληρεξούσιοι, ν’ ἀναμείνωμεν, σέβομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ θέλω ἀναμείνει· ἀλλ’ ἀναμένων, εὑρισκόμενος ἐν τῷ σκότει, εἶμαι ὑποχρεωμένος ν’ ἀρνηθῶ ψῆφον, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐξηγήσω τὴν ἔννοιαν τῆς ἀρνήσεως, διότι ἡ ἄρνησις ψήφου πανταχοῦ καὶ πάντοτε ἐν πᾶσι τοῖς κοινοβουλίοις τοῦ κόσμου θεωρεῖται ὡς ψῆφος ἐχθρική. Ἔλεγον λοιπόν, ὅτι ἡ ψῆφος ἡ ἐμὴ δὲν εἶναι ἐχθρικὴ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι ὅμως καὶ φιλικὴ ψῆφος, εἶναι ψῆφος ἀρνήσεως, τοὐτέστι ψῆφος ἀναμονῆς. Χαίρω, διότι μοὶ ἐδόθη ἡ εὐχάριστος αὕτη περίστασις ἵνα καὶ ἐκ νέου δηλώσω τὴν γνώμην μου καὶ τὴν ἔννοιαν, ἣν ἡ ψῆφός μου ἐκείνη εἶχεν. Ἡ ψῆφός μου δὲ ἐκείνη ὑπὸ τὴν αὐτὴν ταύτην ἔννοιαν θέλει καὶ σήμερον δοθῇ.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μομφερᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§31Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον, κύριοι, τὸν λόγον, ἄν δὲν ἐρρίπτοντο φράσεις τινὲς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἐμβάλωσιν εἰς ἀμφιβολίαν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἔσω τῆς ἡμετέρας πατρίδος. Ἐγὼ ἐξ ἀρχῆς δηλῶ ὅτι ἐν πλήρει συνειδήσει καὶ ἐκ καθήκοντος πρὸς τὴν ἡμετέραν πατρίδα θὰ δώσω ψῆφον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων). Ἀλλ’ ἐνῷ προβαίνω εἰς αὐτὴν τὴν δήλωσιν παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ διακεκριμμένος Πρωθυπουργὸς κ. Γούναρης, πρὸς τὸν ὁποῖον συμπαθέστατα διάκειμαι, νὰ τοῦ εἴπω ὅτι, ἔχω παρατηρήσεις τινάς, διότι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠκούσαμεν θεωρίας, ἀλλ’ αἱ συνταγματικαὶ θεωρίαι καὶ ἐν γένει πᾶσα σκέψις, ἡ ὁποία δὲν ἔχει πρακτικὸν σκοπόν, δὲν ἔχουν καμμίαν θέσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Πρέπει αἱ παρατηρήσεις, αἱ συμβουλαί, αἱ ὁποῖαι δίδονται ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νὰ εἶναι πρακτικαί. Δίδω λοιπὸν τὴν ψῆφόν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀδιαφορῶν ἄν μετεβλήθησαν τὰ πρόσωπα, διότι οἱ πυρῆνες αὐτῆς, τῶν Οἰκονομικῶν, τῶν Στρατιωτικῶν, τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς εἶναι οἱ αὐτοὶ ἄνευ καμμίας μεταβολῆς. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κάμω παρατηρήσεις τινάς. Ἡ δύναμις αὐτοῦ ἔγκειται ἰδίως εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς σοβαρᾶς ταύτης Συνελεύσεως καὶ δὲν μετεχειρίσθη αὐτήν. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐπὶ πέντε μῆνας κατ’ οὐδένα τρόπον ἔπρεπε νὰ σιγήσῃ τὸ συνέδριον τοῦτο. Παρηκολουθοῦμεν ἡμεῖς καὶ συνεπαθοῦμεν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐχειραγώγει ὡς ἡ Ἀντιγόνη τὸν Οἰδίποδα εἰς τὰς αὐλὰς τῆς Εὐρώπης (γέλωτες) καὶ ἐμένομεν ἐδῶ ἄνευ οὐδενὸς φωτός. Λοιπὸν λέγω καὶ δύναμαι νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, διότι εἰς τὰς δηλώσεις του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποκαλύψῃ τὶ ἔπραξεν, ἀλλ’ εἶπεν ὅτι ἔπραξεν ὅ,τι ἦτο δυνατὸν νὰ πράξῃ. Εἶναι ἀγνοουμένη λοιπὸν ἡ ἐργασία αὐτὴ καὶ κατ’ οὐδένα τρόπον ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ἡ Κυβέρνησις. Χαίρω δὲ πολὺ ὅτι ἀντιμετοπίζω πάλιν τὴν αὐτὴν κεφαλήν, καὶ ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ καὶ εἰς τοὺς κυρίους οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν αὐτὴν ἐργασίαν, τὸ αὐτὸ πρόγραμμα, καίτοι ἐγὼ ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι ἐπὶ ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος δὲν ἔχομεν ἀκούσῃ κανὲν πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ὁ πατὴρ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀνελάμβανε τὴν ἀρχήν, ὅτι ἕκαστος Ὑπουργὸς ἀνήρχετο εἰς τὸ βῆμα καὶ διέγραφε τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ. Καὶ δύναμαι καίτοι παρῆλθον τόσα ἔτη, νὰ ἐκφράσω τὸν θαυμασμόν μου πρὸς τὸν κ. Εὐταξίαν, ὁ ὁποῖος ὁλόκληρον σύστημα ὡς Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας εἶχε παρατάξει καὶ δὲν ὑπῆρξε Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ ἐργασθῇ. Καὶ δὲν ὑπῆρξεν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ εἶχεν ἐργασθῆ, πῶς δὲ εἰργάσθησαν τὰ Ὑπουργεῖα ἐκεῖνα; Τὸ λέγω τοῦτο δὲ ὡς παράπονον, διότι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου, δὲν ἔχομεν περιθώριον μακρόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατόν, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ὁποία θεωρεῖται ἀποσύνθεσις—διαμαρτύρομαι κατ’ αὐτῆς τῆς ἰδέας περὶ ἀποσυνθέσεως. Δὲν ὑπῆρξε ποτὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα τοιαύτη. Ἡ εὐρωστία καὶ ἡ ἀκμὴ τῆς δυνάμεως τῆς Ἑλληνικῆς φύσεως εἶναι πλήρης καὶ τελεία. Κατ’ οὐδένα τρόπον ἠδύνατο νὰ λεχθῇ ἐνταῦθα καὶ νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τοῦ φίλου μου κ. Μπουσίου ὅτι ὑπάρχει ἀποσύνθεσις. Καὶ ἄν ἐλέχθη ἐνταῦθα εἶναι ψευδές, ὅτι εἶναι ἀποσύνθεσις, εἶναι κακὴ διοίκησις. Ἐνθυμοῦμαι ὑμᾶς ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει εὑρισκομένους ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ ἀοιδήμου Θεοτόκη, ἀξίου πατρὸς τοῦ ἡμετέρου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐπιτροπαὶ ἐσχηματίζοντο καὶ ἐκ τῆς ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἰσήγοντο νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἡ ἐργασία των ἦτο τελεία. Ἐγὼ εἰργαζόμην εἰς τὸ νομοσχέδιον λ.χ. περὶ ἐκτελέσεως, μετὰ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ κ. Εὐταξία συνεργαζόμεθα διὰ τὸν νόμον περὶ ἐνοριῶν καὶ περὶ ἐκκλησιαστικοῦ Ταμείου. Περὶ ἑταιρειῶν ἐπὶ τῆς Ὑπουργίας Δηληγιάννη ἐκαλούμεθα καὶ εἰργαζόμεθα. Εἰς τὶ χρησιμεύει τὸ Κοινοβούλιον τοῦτο; Ἐσχηματίσατε ἐπιτροπὰς διὰ διάφορα ζητήματα καὶ διὰ τὰ ἐκκλησιαστικὰ περὶ τῶν ὁποίων θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις; Οὐδεμία χρῆσις ἐγένετο τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅταν τὸ Κοινοβούλιον κλείῃ δὲν ἠκούσθη φωνὴ ἐντεῦθεν καὶ δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι πρέπει νὰ ὑπερηφανεύεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐὰν θεωρηθῇ ὅτι δὲν ἐνοχλήθη τὸ παράπαν ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου εἰς οὐδεμίαν πολιτικὴν συζήτησιν. Τὸ Κοινοβουλευτικὸν Πολίτευμα, κ. Πρωθυπουργέ, ὡς γνωρίζετε δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς δυσπιστίας. Τὸ Κοινοβούλιον εἶναι ἡ ἀσφάλεια τῶν ἐλευθεριῶν, εἶναι τὸ παλλάδιον τῶν ἐλευθεριῶν καὶ πρέπει ὁ Πρωθυπουργὸς στηριζόμενος μόνον εἰς τὴν πλειοψηφίαν νὰ δρᾷ καὶ τότε δὲν ὑπάρχει οὐδεμία δυσκολία, ἡ δὲ ἀντιπολίτευσις πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, διότι εἶναι ὁ χαλινός, δὲν ὑπῆρξε δὲ χαλινὸς διὰ τὸν ἔλεγχον ἐπὶ πεντάμηνον. Ἀλλὰ τὸ ἀποτέλεσμα ποῖον εἶναι; Ἠκούσθη ἀπὸ τὸν λαὸν ἡ φωνή, ὅταν οἱ πληρεξούσιοι δὲν ἐργάζωνται τὸν λόγον ἔχει ὁ λαός, φοβοῦμαι δὲ ὅτι ἄν ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα αὐτὸ οὔτε ὁ Πρωθυπουργός, οὔτε οἱ ἄλλοι οἱ λοιποὶ θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀναχαιτίσωσιν αὐτόν. Δὲν πρέπει νὰ κλείσῃ τὸ Κοινοβούλιον, διότι, ἐὰν κλείσῃ θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη ἀνωμαλία, ὄχι ἀποσύνθεσις, ἀλλ’ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία θὰ βλάψῃ τὴν ἡμετέραν πατρίδα. Λέγων ταῦτα φθάνω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ ἔλλειψις τοῦ ἐλέγχου, ἔλεγχος δὲ δὲν ὑπῆρξε, καὶ ἐὰν θέλητε δύναμαι νὰ ἀναφέρω παραδείγματά τινα. Πρωτοφανὴς ὑπῆρξεν ἡ ἀτάσθαλος διοίκησις τοῦ παρελθόντος. Ἐκληρονομήσατε περιουσίαν, ἡ ὁποία εἶναι πλήρης χρέους, παρελάβατε αὐτὴν μὲ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπογραφῆς καὶ ἐξακολουθήσατε νὰ δράσητε ὄχι μὲ τὸν μέχρι σήμερον τρόπον τὸν κοινοβουλευτικὸν, λέγω δὲ κοινοβουλευτικόν, διότι ὁ ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ὑμᾶς δὲν ἐγένετο, εὑρέθημεν π. χ. πρὸ μιᾶς Κυβερνήσεως τρικεφάλου, τρισυποστάτου. Ὁ κ. Ν. Καλογερόπουλος μετέβη εἰς Λονδῖνον καὶ τὸν θέτει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ κεφαλῆς 25 προσώπων. Τὶ ἔπραξεν; Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁσάκις ἄλλοτε ἐγένετο ἀποστολὴ ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἔκθεσις νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ὁ Α ὁ ὁποῖος ἔλαβεν ἕνα ποσὸν καὶ μετέβη εἰς τὸν παλαιὸν ἢ νέον κόσμον τὶ ἔπραξεν. Ἐδαπάνησεν ἑκατοντάδας χιλιάδας δραχμῶν, πρέπει νὰ δοθῇ λόγος, δὲν ἐζητήθη οὐδεὶς λόγος. Καὶ ὅταν ἐπανῆλθεν ὁ κ. Ν. Καλογερόπουλος καλέσας τὸν νῦν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς βοήθειαν, ἐξωδίκως ἐμάθαμεν, ὅτι ἡ ἀποστολὴ ἀπέτυχε. Ἐγεννήθησαν ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν φέρω εἰς συζήτησιν, διότι ἀκολουθῶ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θιγῇ ἡ ἐξωτερικὴ πολιτική. Θὰ προκαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δώσῃ λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος. Τὶ ἐγένετο εἰς Λονδῖνον, διατὶ τὸν ἐκάλεσεν ἐκεῖ; Ἐγένετο μία πρᾶξις τότε, ἡ ὁποία ἐθεωρήθη ὅτι ἦτο πρᾶξις γενναία, ὅτι ἐπεδοκίμασε τὴν ἐνέργειαν τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ ἀποκρούσαντος τὴν συμμετοχὴν τῶν Δυνάμεων. Καὶ ἐνῷ ἐγένετο τοῦτο τὸν παρελθόντα Μάρτιον σήμερον μανθάνομεν ἐκ τῶν διαφόρων ἀνακοινώσεων, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δέχεται τὴν παρέμβασιν ἄνευ ὅρων. Εἶναι ζητήματα ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ Κοινοβούλιον πρὸς ἔλεγχον. Καὶ ἤδη ἔρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ποῦ εἶναι ὁ προϋπολογισμός; Παρῆλθεν ἕν καὶ ἥμισυ ἔτος καὶ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν κατετέθη. Τὸ χρέος τοῦ Κράτους ἔχει ἀνέλθη εἰς πολλὰ δισεκατομμύρια δραχμῶν, ἔχει δαπανήσει τὸ Κράτος τόσα πολλά, ὥστε ἐντρέπεσθε νὰ φέρητε τὸν προϋπολογισμόν. Τὸ ζήτημα εἶναι οὐσιῶδες, διότι ἐκ τῆς εἰκόνος αὐτῆς θὰ μάθωμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἀκουστοὶ ἐνταῦθα ψηφίζοντες ὀδοντοϊατροὺς ἄνευ διπλωμάτων. Ὅταν θὰ παρουσιάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ἴδωμεν τεράστια κονδύλια. Θέλετε νὰ σιωπήσωμεν; Θέλετε νὰ καλύψωμεν τὴν πληγὴν αὐτήν; Καὶ ἄλλα κράτη, ὡς π.χ. ἡ Γαλλία ὑπέβαλλον προϋπολογισμοὺς καὶ εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχομεν παθητικὸν 260.000.000.000 δραχμῶν, στηριζόμεθα εἰς τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωμεν ἀπὸ τὴν Γερμανίαν καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ καλυφθῇ τὸ ἔλλειμμα. Διατὶ λοιπὸν ἡμεῖς νὰ στερούμεθα τοῦ προϋπολογισμοῦ; Πρέπει νὰ κατατεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς διὰ νὰ μάθωμεν εἰς ποίαν κατάστασιν εἴμεθα. Τώρα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα δύναμαι προχείρως νὰ ὑποδείξω ἕνεκα τῆς ἀδιαφορίας τῆς Βουλῆς, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἐλέγχου καὶ διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀσχολεῖται εἰς ζητήματα τὰ ὁποῖα εἶναι κατ’ ἐξοχὴν ἐθνικά, εἶναι ὅτι ἐσχηματίσθησαν λῃστρικαὶ συμμορίαι περὶ τὰ Ταμεῖα καὶ πρέπει κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν ἄλλων συναδέλφων νὰ σχηματισθῇ Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπή. Νὰ σχηματισθῇ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἐλέγξῃ καὶ παρακολουθήσῃ τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται, διότι ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἐτηλεγράφησεν ὅτι εἰς τὴν προμήθειαν τῶν καλυμμάτων δύο σελίνια κατὰ κουβέρταν, θὰ λάβωσιν οἱ Ἕλληνες. Καὶ εἶπον ἐὰν θέλετε νὰ ἀνακοινώσω τὰ ὀνόματα, νὰ ἀνακοινωθοῦν τὰ ὀνόματα, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ καλυφθῶσι αὐτά. Πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκμεταλλεύονται τὰ Ὑπουργεῖα, ποῖαι εἶναι αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι, αἵτινες ἄνευ φόβου καταδιώξεως προβαίνουσι εἰς τὰς καταχρήσεις, ἐνῷ ὁ Στρατὸς ὁ ἀγωνιζόμενος ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς καλύμματος. Λοιπὸν στρέφομαι τώρα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ὁποίου ἔγιναν τόσες γκάφες. Καὶ ἐρωτῶ ποῖος ἦτο ὁ λόγος δι’ οὗ ἐζητήσατε τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς τοῦ Πατριάρχου; Δὲν θέλω νὰ εἴπω τὸν λόγον, διότι θὰ προσβάλω τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἐγένετο σύνοδος εἰς τὴν Ἀνδριανούπολιν· ποῖον ἐρωτήσατε διὰ τὴν σύνοδον ταύτην; Ποῖον εἶναι τὸ κῦρος αὐτῆς; Ποῖα τὰ ἀποτελέσματα; Ἐνῷ ἐγνωμοδότησαν 32 Μητροπολῖται, περὶ τῆς ἀναβολῆς τοῦ Πατριάρχου, τὸ ἀποτέλεσμα ἦτο ὅτι ἐδαπανήθη περὶ τὸ 1.000.000 διὰ τὴν σύνοδον αὐτήν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι ἀπορῶ, πῶς ἐνῷ διεξάγομεν τεράστιον πόλεμον, καταγινόμεθα νὰ γεννῶμεν ζητήματα τοιαῦτα. Ποῖος ἦτο ὁ λόγος δι’ ὅν συνῆλθε ἡ δευτέρα σύνοδος ἐν Θεσσαλονίκῃ, διὰ νὰ κηρύξῃ ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ Πατριάρχου; Ἐγένοντο πράξεις, δι’ ἅς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνὴρ εὐφυέστατος καὶ νομομαθέστατος πρέπει νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, διότι ἡ Συνέλευσις διατελεῖ ἐν σκότει. Ἕτερα ἑκατομμύρια, ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὅταν δὲ ἔγινε γνωστόν, ὅτι ὁ Ὕπατος Ἁρμοστὴς διεμαρτύρετο νὰ μὴ ἀναμιχθοῦν εἰς τὴν ἐκλογήν, ἡ ὁποία θὰ ἔφερε δὲν ἠξεύρω οἱονδήποτε Πατριάρχην, ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν τὰς δαπάνας ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ εἶναι ὑπὲρ τὰ 5 ἑκατομμύρια αἱ δαπάναι αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. Τὶς ἡ ἀνάγκη τῆς διεξαγωγῆς τοῦ συνεδρίου τούτου; Ποῖος ἦτο ὁ σύμβουλος; Λέγουσι ὅτι ἦτο ὁ κ. Βοζίκης ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ τὴν ὄψιν νὰ γίνῃ αὐτὸς Πατριάρχης ἢ τοὐλάχιστον Μητροπολίτης. Ἐγένοντο ἔγγραφα τὰ ὁποῖα ἔστειλαν εἰς τὰ Πατριαρχεῖα Ἀλεξανδρείας καὶ Ἀντιοχείας ἵνα ἀποδοκιμάσουν τὸν Πατριάρχην.

§32Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Νὰ τοὺς εἴπητε ὅτι σᾶς εἶπον ψέμματα.

§33Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ἔχει μίαν ἀδυναμίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁσάκις συμβαίνει τι εἰς τὴν Τουρκίαν, νὰ ἀποστέλλῃ ἕνα καθηγητὴν τῆς ἱστορίας, εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὸ Τουρκικόν. Σήμερον δὲ ἀποστέλει εἰς τὰ Πατριαρχεῖα τῆς Ἱερουσαλήμ, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ τί; Σᾶς προκαλῶ νὰ τὸ εἴπητε. Θίγω αὐτὰ τὰ ζητήματα διὰ νὰ ἔλθω εἰς ἕν σπουδαῖον ζήτημα. Ποῖος ἦτο ὁ λόγος τοῦ διορισμοῦ παρὰ τῷ Βατικανῷ, ἀνδρὸς καθολικοῦ; Ὁ μισθὸς εἶναι 400 δραχμὰς καθ’ ἡμέραν καὶ καυχῶνται διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅτι θὰ ἐπιτύχουν (concordat) δηλ. συνθήκην. Ἀλλὰ συμφέρει εἰς ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν Πρέσβυν πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν; Ὄχι, ἴσως διότι εἶχεν μίαν ἀδυναμίαν καὶ εἶπεν πρὸς τὸν κ. Γούναρην ὅτι θέλω νὰ ἰδῶ τὸν Πάπα, καὶ εἶδον τὸν Πάπα. Τὰ ζητήματα αὐτὰ ἐγεννήθησαν εἰς τὴν Γαλλικὴν Γερουσίαν, ὅπου ἐγένετο ἐπερώτησις, τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ ὁποῖον διαδίδεται περὶ τοῦ Καρδιναλίου Debois, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Βατικανοῦ νὰ κατορθώσῃ τὴν σύναψιν συνθήκης, οὕτως ὥστε οἱ κληρικοὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, νὰ εἶναι Ἕλληνες καθολικοί; Ἠξεύρετε τὶ εἶναι αὐτό; Εἶναι ἕν ἐθνικὸν ἔγκλημα πρὸς τὴν θρησκείαν, ἀλλὰ ἀποβαίνει καὶ πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ θὰ ἀποδειχθῇ ἐντεῦθεν, ἐὰν εἶναι ἐν τάξει καὶ ἐὰν πρέπει νὰ ἵστασθε εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν εἰς ἣν εὑρίσκεσθε, μόνον δι’ αὐτὸ τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι, κ. Πρωθυπουργέ, ἡ κατάστασις ὅπως περιγράφεται, ἀλλὰ εἶναι ἀταξία περὶ τὴν διαχείρησιν τῶν δημοσίων καὶ πρέπει νὰ συγκεντρώσητε ἐκεῖ τὰς σκέψεις σας νὰ δεχθῆτε μίαν Κοινοβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία νὰ παρακολουθῇ καὶ νὰ σᾶς διαβιβάζῃ τὰς σκέψεις διὰ νὰ περιορίσῃ τὴν σπατάλην, τὴν ληστείαν. Ἔρχομαι καὶ εἰς ἕν ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐνταῦθα ἐγείρεται καὶ ἤκουσα τοῦ κ. Εὐταξία. Καὶ ἐρωτῶ ὅτι μετέβη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ νὰ κατορθώσῃ τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ Βασιλέως; Εἶναι κατ’ ἐμὲ ἀναίσχυντον ψεῦδος, εἶναι ἀξιοθρήνητος πρᾶξις καὶ ἔχομεν ἀνάγκην ἡμεῖς νὰ ἀναγνωρισθῇ ὁ Βασιλεὺς παρ’ οὐδενός; Ἔχομεν ἀνάγκην ἑνὸς πρωτοκόλλου τῶν ξένων Δυνάμεων, διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὁ Βασιλεύς μας; Ὁ Κωνσταντῖνος εἶναι ὁ Βασιλεὺς καὶ στηρίζει τὴν δύναμιν ἐπὶ τῆς ἀγάπης τοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Καὶ τὶ θὰ συμβῇ ἐὰν ἀναγνωρισθῇ ὁ Βασιλεύς, ὅταν ἄν καὶ μετὰ τὴν ἀναγνώρισιν βλέπομεν μίαν συνθήκην Εὐρωπαϊκῆς δυνάμεως πρὸς τὸν Κεμάλ, τὸν δολοφόνον; Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία ἀνάγκη νὰ ἀνακαινῆται αὐτὸ τὸ ζήτημα. Θεωρῶ ὅτι εἶναι ἀνευλάβεια πρὸς τὸν ἡμέτερον Βασιλέα, εἰς τὸν ὁποῖον ἤνοιξεν τὰς ἀγκάλας του ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἀλλὰ καὶ ἂν λείψῃ ὁ ἡμέτερος Βασιλεύς, ἔχω νὰ κάνω μίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία θὰ θεωρηθῇ ἴσως αὐθάδης, ἀλλὰ θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω ἕν φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον, ὅπου θὰ ἴδητε παιδαριώδη καὶ ἐν γένει αὐτὰ τὰ ὁποῖα διατυποῦνται εἶναι, ὅτι ἐπειδὴ ἔληξαν αἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις ἐν Ἀσίᾳ καιρὸς εἶναι πλέον νὰ σκεφθῶμεν καὶ περὶ τῶν ἐσωτερικῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοσούτων πραγμάτων, ὥστε ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ ἀρκέσῃ ἥμισυ δισεκατομμύριον. Ἑωρτάσθη ἡ 25η Μαρτίου, ἐωρτάσθησαν ὅλοι οἱ ἀγῶνες τῆς ἐπαναστάσεως, οἱ ὁποῖοι ἦσαν μία πολιτικὴ τῶν τελευταίων Παλαιολόγων. Ἀλλὰ τὴν ἑορτὴν τὴν διεξήγαγε, τὴν διεξάγει ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἰς τὴν Ἀσίαν. Ἡ κλαγγὴ τῶν ὅπλων, οἱ κεραυνοὶ τῶν τηλεβόλων του ἀπήντησαν χαιρετῶντα τῆς Ἐπαναστάσεως τὴν ἑκατονταετηρίδα ἑώρτασαν ἤδη. Τὴν δύναμιν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἡ ὁποία δύναται νὰ καυχηθῇ ὅτι ὑπὸ τὴν πτέρναν αὐτῆς βεβαίως θὰ καταπατηθῇ ὁ βάρβαρος καὶ οὐδεὶς θὰ δυνηθῇ πλέον νὰ εἴπῃ ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Ἀσίαν ὅταν αἱ χῶραι, τὰς ὁποίας κατέχουν εἶναι κατ’ ἐξοχὴν Ἑλληνικαί, πατρὶς τοῦ Ὁμήρου καὶ τοῦ Ἡροδότου. Λοιπὸν τὸ συμπέρασμα μου εἶναι νὰ σχηματισθῇ καὶ πάλιν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ υἱοθετήσητε τὴν γνώμην μου, διότι θὰ σᾶς βοηθήσῃ ὁσάκις θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ γνώμη εἴτε εἰς τὰ ἐκκλησιαστικὰ εἴτε εἰς οἱονδήποτε ἄλλον κλάδον ἐὰν λαμβάνητε τὸν κόπον νὰ ἐρωτᾶτε ἐνταῦθα. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔχω καμμίαν φιλοδοξίαν, ἀλλὰ αἰσθάνομαι βαθεῖαν συγκίνησιν ὅταν μένουν ἀδρανεῖς πολλοὶ ἄνδρες ἐνταῦθα πρώτης τάξεως, τοὺς ὁποίους εἰς οὐδὲν ἄλλο Κοινοβούλιον εἶδον.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§35ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ψῆφος τὴν ὁποίαν ἐδώσαμεν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν δυσπιστίας καθ’ ὡρισμένων μελῶν τῆς Κυβερνήσεως. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεδιώξαμεν μετ’ ἄλλων συναδέλφων τὸν ἀνασχηματισμὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ὅλων τῶν ἀποχρώσεων τῆς πλειοψηφίας διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι οὕτω πως ἠδύναντο τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα νὰ εὐδοκιμήσωσι. Δὲν ἐπράξαμεν δὲ τοῦτο, ὡς ἠθέλησάν τινες νὰ ἐπιρρίψωσιν εἰς ἡμᾶς, ἐξ ἐνέδρας, συνωμοτήσαντες κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ προήχθημεν προηγουμένως εἰς ἐξηγήσεις μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἅμα ἐπανελθόντος ἐκ τῆς Εὐρώπης καὶ ὑπεδείξαμεν τότε τὴν ἀνάγκην καθ’ ἣν ἡμεῖς εἴχομεν γνώμην, ὅπως γίνῃ ἀνασχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ συζητήσεως ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει καὶ ἄνευ ψηφοφορίας ἐν αὐτῇ· ὅταν δὲ εἴδομεν ἀποκρουομένην τὴν γνώμην ἡμῶν, ἠναγκάσθημεν νὰ καταψηφίσωμεν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ Συνελεύσει. Ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ γενόμεναι ἀπόπειραι πρὸς σχηματισμὸν νέου Ὑπουργείου ἀπέτυχον, ἐδέησε δὲ νὰ κληθῇ ἐκ νέου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν πολιτευτὴς καὶ νὰ σχηματίσῃ Κυβέρνησιν ἀντικαθιστῶν τινὰς τῶν συναδέλφων αὐτοῦ. Κύριοι, οἱ λόγοι τῆς δυσπιστίας ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μεθ’ ὅλον τὸν ἀνασχηματισμὸν αὐτῆς δὲν ἐξέλιπον, οὐχ’ ἧττον ὅμως δὲν νομίζομεν ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς καὶ πάλιν νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σχηματισθῇ ἄλλη τις Κυβέρνησις, ὅταν εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπεται ἡ περαιτέρω ἐκκρεμότης τοῦ πολιτικοῦ ζητήματος. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριοι, καίτοι μὴ ἐπιδοκιμάζοντες τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι μὴ δυνάμενοι νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς αὐτήν, ἐν τούτοις χάριν τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται τὸ ἡμέτερον ἔθνος, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀπόσχωμεν τῆς ψηφοφορίας, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κλονισθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§37Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν θὰ ἀπησχόλουν τὸ Σῶμα ὁμιλῶν προσθέτων εἰς ὅσας ἠκούσθησαν γνώμας καὶ τὴν ἐμὴν ἐπὶ τῆς ὑπουργικῆς κρίσεως τῆς δημιουργηθείσης τὴν τελευταίαν ἑβδομάδα, ἐὰν δὲν ἐνόμιζον ὅτι ἔδει νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους τοὺς διστάσαντας κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν νὰ περιβάλωσι τὴν παραιτηθεῖσαν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῶν. Ἐξερχόμεθα μιᾶς κρίσεως, ἡ ὁποία ἔχει τὸ παράδοξον ὅτι θὰ εἶναι ἐκ τῶν μοναδικῶν εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἐκκεντρικότης αὕτη ὀφείλεται εἰς τὴν σύνθεσιν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν τοῦ Σώματος. Λέγων δὲ σύνθεσιν τοῦ Σώματος ὁμιλῶ περὶ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος, τὴν ὁποίαν ἡ ἐκλογὴ τῆς 1ης Νοεμβρίου ἀπέστειλε ἐνταῦθα. Ὁ ἀγών, τὸν ὁποῖον διεξηγάγομεν, ἦτο ἀγὼν ἑνώσεως ὅλων τῶν παραγόντων τῆς Χώρας πρὸς καταπολέμησιν συστήματος, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ὁ λαὸς δὲν ἠδύνατο ἐπὶ πλέον νὰ ἀνεχθῇ. Ἡνωμένη Ἀντιπολίτευσις ὠνομάσθη τότε ἡ λαϊκὴ ἐξέγερσις ἢ λαϊκὴ ἀγανάκτησις, ἥτις ἥνωσε πάντας τοὺς παράγοντας τῆς Χώρας, οἵτινες πρὸ τῆς ἐπιταγῆς ἐκείνης θέσαντες κατὰ μέρος πᾶσαν ἰδιοτέλειαν, πᾶσαν κομματικὴν ἀντίθεσιν ἐπάλαισαν ὡς μία ὑπερτέρα δύναμις πρὸς συντριβὴν τοῦ καθεστῶτος ἐκείνου τὸ ὁποῖον ἐπίεζε τὴν λαϊκὴν ψυχήν. Ἐξήλθομεν ἐκ τῆς πάλης νικηταί, καὶ εἰσήλθομεν ἐνταῦθα εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν νομίζων, ὅτι διὰ τῶν ὅσων ἐδεινοπάθησε, διὰ τῶν ὅσων ἔπραξε ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ἐκλογικὴν ἐκείνην νίκην ἦτο καὶ ὁ μέγιστος συντελεστής. Εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν ὑπερηφάνειαν νὰ νομίζῃ ὅτι διὰ τῶν ἰδίων αὐτοῦ δυνάμεων εἰσῆλθεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην. Ἐλησμονήσαμεν ὅτι τὸν ἀγῶνα αὐτὸν τὸν διεξηγάγομεν ἄνευ ἀρχηγῶν, ἄνευ ἄλλων τινῶν δυνάμεων, ἀλλὰ στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις μᾶς ἔστειλε νὰ συμπαρεδρεύσωμεν εἰς τὰς ἕδρας ταύτας, ἵνα συνεχίσωμεν τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤρχισεν ὁ Ἕλλην στρατιώτης εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ ἐτελείωσεν ὁ Ἕλλην ψηφοφόρος ἐνταῦθα ἐμπιστευόμενος εἰς ἡμᾶς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, τῆς δικαιοσύνης του, τῆς περιουσίας του, αὐτῆς ταύτης τῆς πατρίδος του. Ὄταν ταῦτα πάντα λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, κύριοι συνάδελφοι, δὲν δυνάμεθα νὰ κωφεύσωμεν εἰς τὴν φωνὴν τὴν λαϊκήν, εἰς τὴν φωνὴν τοῦ στρατοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος παγωμένος, ἄγρυπνος καὶ πολλάκις νήστης ἀναμένει μετ’ αὐτοπεποιθήσεως τὸν ἐχθρόν, δὲν δυνάμεθα λέγω, κύριοι, ἡμεῖς νὰ καταγινώμεθα εἰς ἀτομικά, εἰς φλυαρίας καὶ κοινοβουλευτικὰς κρίσεις, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀκούωμεν τὴν φωνὴν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι βοοῦν, κύριοι, συνέλθετε, οἱ ἐσωτερικοὶ ἐχθροὶ ἐλωχεύουν, οἱ ἐξωτερικοὶ δυσπιστοῦν, ὁ Κεμὰλ ἑτοιμάζεται.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§39Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἐλάμβανον τὸν λόγον ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας συνάδελφος δὲν ἔλεγεν ὅτι ἀπορεῖ πῶς ὑπῆρξαν οἱ δυσπιστήσαντες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲν ἔλεγεν ὅτι ἀπορεῖ πῶς ὑπῆρξαν συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἠμφισβήτησαν τοῦ νὰ δώσωσι ψῆφον ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην χάριν τῆς ἀληθείας καὶ χάριν τῆς πολιτικῆς ἀπρεπείας, λυποῦμαι, λέγω, ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι πρῶτος αὐτὸς ἐδυσπίστησεν, ὅπως ἀναφέρῃ ἕν ἁπλοῦν χαρτίον ὅτι εἶχεν ἀπόφασιν νὰ δώσῃ ψῆφον ἀνοχῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λυποῦμαι, λέγω, διότι ἔρχομαι εἰς ἀντίθεσιν μὲ ἕνα συνάδελφον ἀγαπητόν. Οὐδέποτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ θὰ προκαλέσω προσωπικὸν ζήτημα καὶ θὰ τὸ ἀποδείξω τοῦτο. Σέβομαι ἀπεριορίστως τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Σέβομαι τὰς γνώμας τῶν συναδέλφων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, διότι αὐτὸ ἀπευθύνεται καὶ εἰς ἐμέ ὅταν ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα καὶ λέγει, ὅτι ἀπορεῖ πῶς ὑπῆρξαν πληρεξούσιοι, οἱ ὁποῖοι ἐσκέφθησαν πῶς πρέπει νὰ περιβάλλωσιν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των τὴν Συνέλευσιν. Ἐγὼ λέγω ὅτι ὁ κ. συνάδελφός μου ἔπραξε τοῦτο καὶ πιστοποιεῖται ὑπὸ 15 συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἀντήλλαξαν τὰς γνώμας των.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§41Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ προσωπικοῦ ζητήματος καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Ἐπικαλοῦμαι, κύριοι, τὴν μαρτυρίαν ὑμῶν ἁπάντων τῶν αὐτηκόων μαρτύρων τῶν ὅσων πρὸ ὀλίγου εἶπον. Ὁ κύριος συνάδελφος ὄχι μόνον φαίνεται, παρὰ τὸν σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχει πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, θέλων νὰ ἐκθέσῃ δῆθεν τὴν τόσον ταχεῖαν μεταβολὴν τῶν γνωμῶν ἀλλὰ θέλει νὰ μεταστρέψῃ καὶ αὐτὰ ταῦτα ἅτινα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου εἶπον. Ὁ κύριος συνάδελφος λέγει ὅτι εἶπον «ἀπορῶ πῶς εὑρέθησαν πληρεξούσιοι καταψηφίσαντες τὴν Κυβέρνησιν». Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι ἐγώ, ἐγὼ εἶπον ὅτι ἐπεθύμουν νὰ δώσω ἐξήγησιν πῶς εὑρέθησαν συνάδελφοι διστάσαντες νὰ περιβάλωσι διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των τὴν Κυβέρνησιν.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§43Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ ὅταν λέγω ταῦτα δὲν εἶμαι διόλου ἀσυνεπὴς πρὸς τὰ ὅσα εἶχον τὴν τιμὴν ἐπανειλειμμένως ν’ ἀναπτύξω ἐν στενωτάτῳ φιλικῷ κύκλῳ εἰς τὸν ὁποῖον ἐκλήθημεν νὰ βουλευθῶμεν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας. Ἐπειδὴ δὲ βλέπω τὴν εὐκολίαν μὲ τὴν ὁποίαν ἕνας τόσον σεβόμενος ἑαυτὸν κύριος παρουσιάζεται ἐνταῦθα καὶ λέγει πράγματα ἅτινα ἀπέχουσι τόσον τῆς ἀληθείας ἐνῷ ὑπάρχουν ἐν τῇ αὐτῇ αἰθούσῃ καὶ δεκαπέντε ἄλλοι συνάδελφοι ἀκούσαντες καὶ γνωρίζοντες τὰς ἐμὰς γνώμας ταὐτοχρόνως μὲ τὸν κ. συνάδελφον, νομίζω ὅτι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως δι’ ὀλίγων τὰ κατὰ τὰς συναντήσεις ἐκείνας διαμειφθέντα. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐννοῶ νὰ τονίσω ἐν πρώτοις ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως εἶναι ὅτι εὐθὺς ὡς συνάδελφοί τινες ἀνησυχήσαντες διὰ τὴν παράτασιν τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀεργίας, ἐζήτησαν νὰ συσκεφθοῦν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Χώρας, ἐτέθησαν δ’ ἐπανειλημμένως προτάσεις καταψηφίσεως τῆς Κυβερνήσεως ἢ στερήσεως πρὸς αὐτὴν ἐμπιστοσύνης, ὑπεστήριξα, ὑποστηρίζω καὶ θὰ ὑποστηρίζω ὅτι ὑπὸ τὰς σημερινὰς συνθήκας ὑφ’ ἃς διατελεῖ τὸ κράτος ἡμῶν δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ κλονίσωμεν τὸ Κυβερνητικὸν καθεστὼς τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ τὴν μείζονα ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ μερίδα. (Χειροκροτήματα).

§44Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἐξέφυγε ἐντελῶς κατὰ λάθος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀττικῆς ἡ λέξις «καθεστὼς» διότι θὰ ἠννόει καὶ τὴν Κυβέρνησιν. Δραττόμενος τῆς εὐκαιρίας ταύτης ἔχω ἀνάγκην νὰ τονίσω ἅπαξ διὰ παντὸς ὅτι οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις πρὸς τὸ νόμιμον καθεστὼς τῆς Χώρας, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ μόνης τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα).

§45Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν δήλωσιν ἡ ὁποία προσβάλλει ἰδιαιτέρως τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. πληρεξουσίου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ὅτι ἐὰν ὄντως εἶπον ἁπλῶς καθεστώς, ὄντως ἡ λέξις αὕτη μοῦ διέφυγε διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐξ ἐκείνων οἵτινες δὲν φαντάζονται ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κλονισθῇ ἕνα καθεστώς, τὸ ὁποῖον ἑδράζεται ἐπὶ τῆς ψυχῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Χειροκροτήματα). Ἐννοῶ καὶ ἐπαναλαμβάνω Κυβερνητικὸν καθεστώς.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς, ἔχει τὸν λόγον.

§47Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἀνήκω εἰς ὡρισμένον κόμμα κατόπιν ἐντολῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα εἶχον τὴν ἀντίληψιν, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων δὲν εἶχα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὁμιλήσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου. Ἀφοῦ ὡμίλησεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ κόμματος τούτου, ἦτο ἐνδεδειγμένη ἡ ἐμὴ ψῆφος, ὅτι θὰ ἦτο σύμφωνος πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀρχηγοῦ, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐδήλουν ὅτι μεθίσταμαι τοῦ κόμματος τούτου, καὶ τάσσομαι πρὸς ἕτερον. Κύριοι, δὲν ἐδικαιολογήσαμεν τὴν ψῆφον μας, ἡμεῖς οἱ ἀνήκοντες εἰς κόμμα, ἀλλ’ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔπαυσαν διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς γνωρίζομεν ἐνταῦθα, ἔπαυσαν νὰ περιβάλλουν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των, καὶ ἐξαιρῶ τὸν Ἀρχηγὸν τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος καί τινας ἄλλους.

§48Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω τὴν ἀκράδαντον πεποίθησιν ὅτι ὁ πληρεξούσιος ὁ λαϊκὸς ἀντιπρόσωπος ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ψήφου αὐτοῦ ἔχει τὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν νὰ κανονίζῃ αὐτήν. Νομίζω, ὅτι διὰ τὴν τοιαύτην ἢ τοιαύτην διαχείρισιν τῆς ψήφου αὐτοῦ δὲν ἔχει νὰ δώσῃ λόγον παρὰ μόνον πρὸς τὴν συνείδησιν αὐτοῦ καὶ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του. Ἤθελον παρακαλέσει καὶ συστήσει εἰς πάντας τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅπως μὴ προβαίνωσιν εἰς ἔλεγχον τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον οἱοσδήποτε συνάδελφος κανονίζει τὴν ψῆφον αὐτοῦ, ὥστε ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ συζήτησις νὰ μὴ ἐπεμβαίνῃ εἰς σφαῖραν ἀνωτέρας δικαιοδοσίας ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἐπεμβαίνῃ οἱαδήποτε ἐπίκρισις.

§49Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Τινὲς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετέστησαν ἀπὸ τὰς κυβερνητικὰς τάξεις δὲν εἶχον λόγους, ἐκείνους, τοὺς ὁποίους προέβαλον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχε εἰς τὴν ἐξωτερικήν πολιτικήν, ἀπέτυχε εἰς τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα, ἀπέτυχε εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν. Δὲν εἶναι οὗτοι οἱ λόγοι, κύριοι, οἱ ὁποῖοι ἠνάγκασαν αὐτοὺς νὰ μεταστῶσιν εἰς τὰς τάξεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὄχι. Καὶ δὲν προβαίνομεν μὲν εἰς ἔλεγχον τῶν συνειδήσεων τῶν κ. πληρεξουσίων, διότι ἕκαστος ὀφείλει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ κανονίζῃ τὴν στάσιν του ἀναλόγως τῶν σκέψεων καὶ τῆς συνειδήσεώς του, δὲν προβαίνομεν μὲν εἰς ἔλεγχον, λέγω, ἀλλ’ ἐρχόμεθα νὰ ἀμυνθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἐμμείναντες εἰς τὴν ψῆφον τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἀμυνθῶμεν ἀπέναντι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται νὰ μᾶς εἴπουν, ὅτι οὗτοι χάριν τῶν Ἐθνικῶν συμφερόντων κατεψήφισαν τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὀφείλουν νὰ μὴ ἀνήκουν εἰς κόμμα τι. Δὲν ἐπιτρέπεται κύριοι, νὰ εἴπῃ τις ὅτι δὲν ἀνήκει εἰς κανὲν κόμμα. Θεωρῶ τιμήν μου, ὅτι ἀνήκω εἰς κόμμα, διότι κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἕκαστος πληρεξούσιος πρέπει νὰ ἀνήκει εἰς κόμμα. Ἀλλὰ καίτοι ἔχων ἀπόλυτον ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς γνώμας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς αὐτὴν τὴν κοσμοϊστορικὴν περίστασιν, κατὰ μὲν τὴν προπαρελθοῦσαν Συνεδρίασιν ἤμην ἀποφασισμένος νὰ μὴ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ κόμματα, καὶ νὰ δώσω τὴν ψῆφον μου συμφώνως πρὸς τὴν συνείδησιν μου καὶ πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον τῆς Πατρίδος, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ ἐντεταμένης προσοχῆς παρηκολούθησα καὶ ἐγώ, ὡς βεβαίως ἔπραξαν πάντες οἱ κ.κ. συνάδελφοι, εἰς τὰς συζητήσεις πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συνεζήτησαν ἐνταῦθα, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν κατώρθωσα νὰ πεισθῶ ἀπὸ τοὺς λόγους τῶν διαφόρων ἀγορητῶν, ὅτι πρέπει νὰ παύσω παρέχων τὴν ἐμπιστοσύνην μου εἰς τὸ κυβερνὸν Κόμμα. Κύριοι, οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀγορευσάντων παρουσίασε λόγους σοβαροὺς περὶ τῆς ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς καταστάσεως. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν δὲν ἐπετρέπετο συζήτησις, διότι εἶναι ἐκκρεμῆ τὰ ζητήματα, ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν κατάστασιν, τὶ μᾶς εἶπον; Μᾶς εἶπον ὅτι δὲν εἶναι καλή. Ἀλλὰ ἔπρεπε καὶ ψυχολογικῶς νὰ ἐξετάσουν, διατὶ ἡ ἐσωτερικὴ διοίκησις δὲν ἔχει καλῶς. Ἔχω, κύριοι, ἐγὼ τὴν γνώμην, ὅτι ὄχι τὰ πρόσωπα ἀλλὰ τὰ πράγματα πταίουσιν. Καὶ ἄλλοτε παρουσιάσθη ἡ νόσος αὐτὴ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ἡ νόσος αὐτὴ λέγεται συναλλαγή. Κατὰ ταύτης πολλὰ φάρμακα εἶχον συμβουλεύσει πολλοὶ τῶν πολιτικῶν. Καὶ ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης εἶχεν εἰπῆ ὅτι οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ δὲν δύνανται νὰ προαχθῶσιν ἄνευ ἀποκεντρωτικῶν νόμων. Τοῦτο τὸ φάρμακον εἶχεν εὕρει ὁ ἀείμνηστος Τρικούπης ὡς μέσον θεραπείας τοῦ κακοῦ τῆς συναλλαγῆς. Αὐτὸ τὸ φάρμακον μετεχειρίσθη καὶ ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1909, καὶ πρότερον καὶ μετ’ αὐτήν. Ἀλλ’ ὅταν ἔρχηται μία ἐπαναστατικὴ Κυβέρνησις, καὶ τοὺς ἀποκεντρωτικοὺς νόμους καὶ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις τὰς καταργῇ, καὶ παύει νὰ ἰσχύῃ τὸ φάρμακον κατὰ τῆς νόσου, κατ’ ἀνάγκην ἐπανήλθομεν εἰς τὴν συναλλαγήν, ὁμοίαν τῆς ὁποίας οὐδεὶς λαός, οὐδεμία χώρα ἐγνώρισεν ποτέ. Ἔχω λοιπὸν τὴν γνώμην ὅτι ἡ ἀλλαγὴ τῶν προσώπων κατ’ οὐδὲν θὰ μεταβάλῃ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τοῦ τόπου. Μόνον ὅταν τελειώνουν τὰ ἐξωτερικά μας ζητήματα, μόνον ὅταν τελειώσει ἡ ὑπόθεσις τοῦ μετώπου, ἡ ὁποία ἀφαιρεῖ τὴν ψυχὴν ὅλων μας, τότε πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ἐνταῦθα διὰ τίνων νόμων ἀποκεντρωτικῶν καὶ τίνων διατάξεων συνταγματικῶν θέλει ἐπανέλθει τὸ Κράτος ἡμῶν εἰς τὴν διοίκησιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πάντοτε ἠθέλησεν καὶ θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Λοιπόν, κύριοι, ἀφοῦ ἐπείσθημεν ἀκραδάντως, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἐσωτερικὴν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν διοίκησιν δὲν πταίει ἡ Κυβέρνησις, ἀπεφασίσαμεν καὶ ἐψηφίσαμεν τὴν Κυβέρνησιν μὲ πλήρη συνείδησιν καὶ μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι ἐπράξαμεν καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα, ἐν ᾧ διέψευσαν τὴν ἐντολὴν τοῦ Λαοῦ οἱ ἕως προχθὲς φίλοι τῆς Κυβερνήσεως οἱ διὰ λόγους γνωστοὺς προσωπικοὺς ἀπὸ μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην μεταστάντες τῶν κυβερνητικῶν τάξεων καὶ καταψηφίσαντες τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν ἀντελήφθησαν, ὅτι θὰ ἐμειοψήφει εἰς τὸ τεθὲν ζήτημα ἐμπιστοσύνης.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἔχει τὸν λόγον.

§51Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, πολλοὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης ἐρωτοῦσι καὶ δικαίως διατὶ οἱ ἐργατικοὶ πληρεξούσιοι τηροῦσι στάσιν οἵαν ἐτήρησαν μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀπάντησις πρέπει νὰ δοθῇ ἵνα ἠξεύρουν καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ τὸ διατί. Ὡς ἐργατικοὶ πληρεξούσιοι ἔχομεν μίαν καὶ μόνον ὑποχρέωσιν νὰ φροντίσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἕνα πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ὑπεβάλομεν καὶ παρεδέχθη ἡ τότε ἡνωμένη ἀντιπολίτευσις. Ἀλλὰ δὲν εἴχομεν καμμίαν ἐνθάρρυνσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἥτις δὲν υἱοθέτησεν καὶ δὲν ἐφήρμοσε τὸ πρόγραμμα αὐτὸ διὰ τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἐξετέθημεν καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Δι’ αὐτὸ ἐτηρήσαμεν τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἐτηρήσαμεν μέχρι σήμερον. Δεύτερος λόγος εἶναι ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατεδίωξεν ἀλλεπαλλήλως τοὺς ἐργάτας δὲν ἠθέλησε δὲ ποτὲ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰς εἰλικρινεῖς ὑποδείξεις ἡμῶν.

§52Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀληθὲς αὐτό.

§53Ι. ΒΑΤΙΣΤΑΣ. Εἶναι ψευδέστατον αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε· ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ἐμερίμνησε διὰ τοὺς ἐργάτας.

§54Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἐκμεταλλευτὰς τῶν ἐργατῶν δὲν ηὐνόησε. (Χειροκροτήματα).

§55Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Μίαν ἀπάντησιν ἔχω νὰ δώσω εἰς τὸν συνάδελφόν μου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἀφ’ οὗ μᾶς ἐδέχθησαν ὡς ἐκμεταλλευτὰς εἰς τὰς τάξεις των θὰ εἰπῇ ὅτι ἐγίναμεν μαζὶ ἐκμεταλλευταί.

§56Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο. Ἄν σεῖς θέλετε νὰ κατατάξητε τὸν ἑαυτόν σας εἰς τοὺς ἐκμεταλλευτὰς εἶναι δικαίωμά σας.

§57Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶμαι ἐκμεταλλευτὴς ἐγώ;

§58Ι. ΒΑΤΙΣΤΑΣ. Σεῖς εἶσθε ἐκμεταλλευτὴς τῶν ἐργατῶν.

§59Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Μὲ γνωρίζουν πολὺ καλὰ οἱ ἐργάται.

§60Ι. ΒΑΤΙΣΤΑΣ. Σᾶς γνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς καὶ ἠξεύρομεν πῶς ἐκμεταλλεύεσθε τοὺς ἐργάτας.

§61Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Φαίνεται ὅτι καταλάβατε ὅτι δὲν εἰμπορεῖτε τοὺς ἐργάτας νὰ τοὺς σέρνετε καὶ δι’ αὐτὸ ὁμιλεῖτε οὕτω. Ἀφήσατέ με νὰ τελειώσω καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔρχωμαι εἰς προστριβάς. Ἐθεωρήσαμεν λοιπὸν καὶ θεωροῦμεν ὅτι οἱ ἐργάται κατεδιώχθησαν, ὅτι δι’ ἐπισήμου δηλώσεως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέλαβε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐργατικοῦ προγράμματος ὡς ἦτο ὑπόχρεως νὰ κάμῃ, δι’ αὐτὸ δὲ ἀνήκομεν εἰς τὸ κόμμα τῶν Μεταρρυθμιστῶν διότι υἱοθέτησε τὸ πρόγραμμα καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτοῦ ἐξήγγειλε διὰ τοῦ τύπου ὅτι θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ. Ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴμεθα μὲ ὅποιο ἰσχυρὸν κόμμα εὐνοήσῃ καὶ υἱοθετήσῃ τὰ ἐργατικὰ ζητήματα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§63Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ οὐδέποτε ἀπασχολῶ τὸ Κοινοβούλιον φειδόμενος τοῦ πολιτίμου χρόνου, ἀλλὰ συνάδελφος ἐκ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ καταγόμενος ἠθέλησε νὰ διασύρῃ ὑπόληψιν πολιτευομένου, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκει εἰς τὸν κοινὸν στίβον τῶν πολιτευομένων. Πρόκειται περὶ τῆς ἀποφάσεως, ἥν ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Φθιωτιδοφωκίδος πληρεξούσιος κ. Εὐταξίας μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων συνεργατῶν καὶ συναγωνιστῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς πρώτης Νοεμβρίου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Παπαλουκᾶ ἐν τῷ νομῷ Φθιωτιδοφωκίδος. Ὁ κ. Εὐταξίας συμπαρέδρευσε πολλάκις εἰς Κυβερνήσεις, ἐπὶ 35 ἔτη ὁλόκληρα μένει ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, δὲν εἶναι δὲ ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἀναμένει ἐκ τοῦ ἀξιώματος τοῦ Ὑπουργικοῦ νὰ ἀναδειχθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν, διότι ὑπάρχουσι πολλὰ ἄτομα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τῶν ἀξιωμάτων, εἰς τὴν χορείαν δὲ τῶν ἀτόμων αὐτῶν ἀνήκει καὶ ὁ κ. Εὐταξίας. Ἄν δὲ ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν, ὅπως καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἔλαβεν καὶ αὐτὸς καὶ ἡμεῖς οἱ ἄλλοι ἀποβλέποντες εἰς τὸ συμφέρον τῆς Πατρίδος. Ἡμεῖς οὐδέποτε παρεξηγήσαμεν τοὺς συναδέλφους μας διὰ τὴν ἀγάπην αὐτῶν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι πρὸς τὸ κόμμα εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσι. Ἕκαστος ἔχει νὰ δώσῃ λόγον εἰς τὴν συνείδησίν του καὶ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του. Προήλθομεν ἀληθῶς εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὄχι διότι ἐγεννήθη ζήτημα προσωπικόν, οὔτε διότι τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα παρεκάθησαν εἰς τὰ Ὑπουργικὰ ἑδώλια ἦσαν δυσάρεστα, ἀλλὰ προήλθομεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἐν τῷ δυσταγμῷ τὸν ὁποῖον εἴχομεν πῶς πράγματι δέον νὰ ψηφίσωμεν ἐξυπηρετοῦντες καλλίτερον τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ψηφίζοντες ὑπὲρ ἤ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐσκέφθημεν οὕτως, ἀφοῦ καὶ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι καὶ αἱ Κυβερνήσεις καταναλίσκονται καὶ τὰ πρόσωπα καταναλίσκονται, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προέλθωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην ἵνα κατόπιν τούτου προέλθῃ Κυβέρνησις ἐξ ὅλων τῶν συνησπισμένων ὁμάδων, ἡ ὁποία Κυβέρνησις ἔχουσα κῦρος νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν δύο σπουδαιοτέρων ζητημάτων, περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ Μετώπου, ἄν δηλαδὴ πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ἀγὼν ἤ ὄχι, διότι ἄν πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ἀγὼν οὗτος θὰ ἐξακολουθήσῃ μετὰ μεγαλυτέρου ἐνθουσιασμοῦ, ἄν ὅλοι οἱ παράγοντες τῆς Συμπολιτεύσεως συνενωθῶσιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ θὰ ἀποφασίσωσι. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, ἄν ἐπίκειται τοὐτέστι ἡ ἀποχώρησις τοῦ στρατοῦ καὶ πάλιν ἔπρεπε νὰ προέλθῃ ἡ ἀπόφασις ἐκ τῆς ὁλομελείας τοῦ Κοινοβουλίου. Αἱ σκέψεις αὐταὶ ἔφερον εἰς ἡμᾶς τὴν ἀπόφασιν νὰ καταψηφίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τοῦ κυρίου συναδέλφου χωρὶς μὲ τοῦτο νὰ θέλω νὰ ἐπικρίνω τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν οὗτος θὰ λάβῃ ὑπὲρ ἤ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἕκαστος εἶναι κύριος τῆς ψήφου αὐτοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανασίου ἔχει τὸν λόγον.

§65Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν συνάδελφον κύριον Παπαλουκᾶν. Ὁ κύριος Εὐταξίας δὲν ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσῃ. Ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ συνάδελφος κύριος Παπαλουκᾶς μετὰ τὴν ἔμμεσον παρατήρησιν τὴν ὁποίαν τοῦ ἔκαμε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξηκολούθησε νὰ συζητῇ καὶ νὰ ἐπικρίνῃ καὶ μοὶ ἐγέννησε τοῦτο ἀπορίαν διότι ἀναμιμνήσκομαι ὅτι καὶ εἰς μίαν ἄλλην φορὰν ὅτε ἐξελέγη βουλευτὴς ὡς βενιζελικὸς καὶ τότε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔκαμεν εἰς αὐτὸν τοιαύτην τινὰ παρατήρησιν.

§66Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἰς τὸν δεύτερον πληρεξούσιον ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε νὰ ὑπερασπίσῃ δικηγορικῶς τὸν κ. Εὐταξίαν......

§67Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Δὲν ὑπερήσπισα κανένα.

§68Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἰς τὸν κύριον τοῦτον δὲν ἔχω νὰ ἀπαντήσω διὰ νὰ εἴπω πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν προσήκει νὰ λεχθῶσιν ἐν τῇ Συνελεύσει, ἀλλὰ τὸν κ. Κούσουλαν ἔχω νὰ συγχαρῶ διότι ἔχει τοιαύτην τὴν ἀντίληψιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς Πατρίδος του ὥστε τὴν Πέμπτην τὸ ἑσπέρας κληθεὶς εἰς τὴν ἰδιαιτέραν σύσκεψιν τῶν φίλων τοῦ κ. Γούναρη, εἰς τὴν σύσκεψιν ταύτην ἐδήλωσεν ὅτι εἶναι φίλος τοῦ κ. Γούναρη.......

§69Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ψεῦδος.

§70Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Καὶ ἔλεγεν ἕως ἐκείνην τὴν στιγμὴν ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κυρίου Γούναρη εἶναι ὀρθή, μετὰ 24 ὥρας ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ εἶχε τοιαύτην ὀξεῖαν τὴν ἀντίληψιν ὥστε νὰ εἴπῃ ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Γούναρη καὶ ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς ἀπέτυχε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Κατσᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§72Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω, κύριοι συνάδελφοι, τὶ ἐπιζητοῦσιν οἱ θέλοντες νὰ καταψηφίσωσι τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν ἀνήκω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀνήκω εἰς ἄλλην πτέρυγα, ἀλλὰ καταψήφισις τῆς Κυβερνήσεως σημαίνει παραίτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Παραιτουμένης τῆς Κυβερνήσεως ἕνεκα δυσπιστίας ἐκδηλουμένης παρὰ τῆς Συνελεύσεως παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε οἱ διατεθειμένοι νὰ καταψηφίσετε, ἐὰν ἔχετε πρόχειρον ἤ δυνατὴν τὴν διάδοχον Κυβέρνησιν. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους μας ὅτι πανταχόθεν ἀπειλούμεθα ὑπὸ θυελλῶν καὶ ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ εἶναι ἐπιτετραμμένον τὸ Κράτος νὰ εὑρεθῇ ἄνευ Κυβερνήσεως, ἀφοῦ καὶ τὸ πείραμα τῆς διαδοχῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο καὶ ἀπέτυχε. Διὰ τὸν λόγον αὐτὸν θὰ παράσχω τὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ περιωρισμένον τύπον, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ ἀρχηγὸς τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν σαφῆ προσθήκην ὅτι ἡ ἔννοια τῆς ψήφου ἡμῶν εἶναι ἐμπιστοσύνη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς λύσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ ζητήματος, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἀσκήσω, ὡς ἤμην διατεθειμένος, εὐρύτατον ἔλεγχον καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ δυνάμεις μου ἐπιτρέπουν ἀλλ’ ἐν ἄλλῃ στιγμῇ.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀλεξάνδρου ἔχει τὸν λόγον.

§74Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω. Εἶχον ζητήσει, κύριε Πρόεδρε, κατόπιν τῆς παρελθούσης συνεδριάσεως νὰ ὁμιλήσω πρῶτος καὶ ἀπὸ αὐτὸν ἀκόμη τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εὐτυχῶς ὅμως ὁμιλῶ σήμερον τελευταῖος. Δὲν ἐπιτρέπεται, κύριοι, ν’ ἀμφισβητήσωμεν τὸν πατριωτισμὸν οὐδενὸς ἐνταῦθα, οὔτε ν’ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς συνειδήσεως ἑκάστου. Ὅλοι εἴμεθα πατριῶται καὶ ἄν ἐπιζητῶμεν τὴν ἀρχὴν τὴν ζητοῦμεν διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν πάντες τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα. Κύριοι, δὲν θὰ ὁμιλήσω ὡς πολιτικός, διότι κυρίως εἶμαι στρατιώτης, πρὸ ὀλίγου καιροῦ ἦλθον ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου μὲ τὴν ἄδειάν σας ἐπῆγα, ἐκεῖ εἰς τὸ στρατόπεδον, κύριοι, ἀξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται ἀνεξαρτήτως τῶν φρονημάτων αὐτῶν ἀδελφωμένοι καὶ σφιγκταγκαλιασμένοι ἀντιμετώπισαν τὸν θάνατον καὶ ἐκυλίοντο εἰς τὸ αἷμα προσφέροντες τὴν ὑψίστην πρὸς τὴν πατρίδα μας θυσίαν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ τὴν μερίδα ἐκείνην καὶ τὴν μερίδα τὴν ἄλλην καὶ ὅλον τὸν κόσμον τὸν Ἑλληνικόν, θὰ τὸν παρακαλέσω ἐν ὀνόματι τῆς ἐθνικῆς μας συνειδήσεως, ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς μας ψυχῆς, ἐν ὀνόματι τῶν ἡρώων μας, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ τουφέκι εἰς τὸ χέρι καὶ τὸ κανόνι εἰς τὴν ἀγκάλην ἀναμένουν τὴν προσταγήν μας. Θὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι τῶν τάφων ἐκείνων, ἀπὸ τοὺς ὁποίους διαλάμπει ἡ ἐθνικὴ δόξα, τὸ ἐθνικὸν μεγαλεῖον, ἡ στρατιωτικὴ ἀρετὴ καὶ ἀνδρεία. Θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κύριοι, ἐν ὀνόματι ὅλων τῶν μεγάλων αὐτῶν ἰδεῶν, ὅλοι καὶ ἡμεῖς μαζὺ νὰ παρουσιάσωμεν τὸ Ἔθνος ἡνωμένον διὰ νὰ ἐξυπηρετήσωμεν τὰ ἐθνικά μας συμφέροντα. Πρέπει νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τοὺς φίλους τῶν ἐχθρῶν μας ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἡ εὐγενὴς μας Πατρίς, ἡ προσφιλής μας Ἑλλὰς δὲν προώρισται μόνον νὰ ζήσῃ, ἀλλὰ προώρισται ἀπὸ τὴν Θείαν Πρόνοιαν νὰ ἐπιτελέσῃ καὶ μέγα εἰς τὸν κόσμον ἐκπολιτιστικὸν ἔργον. Ἐὰν ἀπεδείξαμεν, κύριοι, στρατιωτικῶς, πρέπει νὰ τὸ ἀποδείξωμεν καὶ πολιτικῶς καὶ ἀνθρωπίνως ὅτι εἴμεθα ἀνώτεροι πάντων τῶν λαῶν καὶ ὅτι διὰ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν πραγματικὴν ἐλευθερίαν ἀμύνεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀφ’ ὅτου ἐπάτησε τὸ ἔδαφος αὐτὸ τὸ ἱερόν, νὰ ἀποδείξωμεν ὅτι εἴμεθα ἱκανοὶ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν μεγάλην ἐκείνην ὁδόν, τὴν ὁποίαν ἀπὸ αἰώνων, ἀπὸ χιλιετηρίδων ἠκολούθησαν οἱ πρόγονοί μας καὶ ἔβαψαν μὲ τὸ αἷμα τῆς δοξασμένης μας φυλῆς καὶ νὰ μεταφέρωμεν καὶ πάλιν τὸν πολιτισμὸν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἠδυνήθησαν οἱ ἄλλοι νὰ τὸν μεταφέρωσιν, νὰ ἀποδείξωμεν, κύριοι, ὅτι τὸ ἔργον, τοῦ ὁποίου ἤρξατο ὁ Μέγας μας Ἀλέξανδρος, θὰ τὸ φέρωμεν εἰς πέρας ἡμεῖς μὲ τὸν Μέγαν μας Κωνσταντῖνον. (Χειροκροτήματα).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Πετρακάκος ἔχει τὸν λόγον.

§76Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εὑρίσκουσιν ἠχὼ διάφορόν πως ἐν ἐμοὶ ἀπὸ τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἐδοκίμασα κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν. Ὁ μετασχηματισμὸς τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῆς πλειοψηφούσης μερίδος ὑπῆρξε πρᾶξις συμφώνως πρὸς τὰ κοινοβουλευτικὰ θέσμια. Ἐὰν δὲ ἡ ψῆφος τῆς 25 Φεβρουαρίου ἡρμηνεύθη ὡς ψῆφος ἀποσκοποῦσα τὴν ἐνίσχυσιν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς προσθήκης νέων πολιτικῶν παραγόντων, ἐὰν ἡ ὥρα τοῦ καταλογισμοῦ τῶν εὐθυνῶν τῶν πεπραγμένων ἀπέχῃ ἀκόμη μακράν, καὶ ἑπομένως ἡ ψῆφος ἡμῶν δὲν εἶναι ψῆφος οὐσίας, πολὺ προθύμως θὰ δόσω τὴν ψῆφον μου ὑπὲρ τοῦ νέου Ὑπουργείου. Πράττων τοῦτο, κύριοι συνάδελφοι, εἶμαι συνεπὴς πρὸς ἐμαυτὸν ψηφίσαντα ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς 13 Νοεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν ἐνεφανίσθησαν ἐνώπιον ἡμῶν, πρὸς ἑδραίωσιν τοῦ μετανοεμβριανοῦ καθεστῶτος. Ἀλλ’ εἶμαι σύμφωνος καὶ πρὸς μίαν εὐλαβῆ ἐπιθυμίαν τοσούτῳ μᾶλλον εὐλαβεστέραν, καθόσον προέρχεται παρ’ ἀνδρὸς μὴ ζῶντος, ἐπιθυμίαν ὅπως παραμένωμεν ἡνωμένοι ἐν τῷ ἀγῶνι ὑπὲρ τῶν λαϊκῶν ἐλευθεριῶν. Ἡ πολιτικὴ σύνθεσις τῆς Συνελεύσεως, ἡ πολιτικὴ ζωὴ τῆς χώρας ὑπέστησαν τελευταίως οὐσιώδη ἀλλοίωσιν. Διὰ τὸν θάνατον τοῦ Ν. Δημητρακοπούλου μία μερίς, ἥτις ἐπὶ δεκαετίαν ἠγωνίζετο ἐπὶ τῶν ἐπάλξεων τοῦ πολιτικοῦ ἀγῶνος σχεδὸν ἐξαφανίζεται ἐκ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς. Ἀλλὰ τοῦ λόγου ἐπιγενομένου δὲν πρέπει βεβαίως νὰ καταλογισθῇ ὡς παράλειψις τοῦ ἐντιμοτάτου κ. Προέδρου ὅτι μνημονεύσας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν τῶν τετιμημένων νεκρῶν τοῦ Σώματος δὲν ἐποιήσατο μνείαν περὶ τοῦ Νικολάου Δημητρακοπούλου, ἀφοῦ ὁ πολύκλαυστος ἡγέτης τῶν Προοδευτικῶν δὲν ἀπετέλει μέλος τῆς Συνελεύσεως. Θὰ ἦτο ἐν τοσούτῳ παράλειψις βαρυτάτη ἡμῶν αὐτῶν ἄν παρηρχόμεθα ἐν σιγῇ πρὸ τῆς ἀνεπανορθώτου ἀπωλείας ἀνδρὸς ὅστις ἐπὶ μίαν μόλις δωδεκαετίαν ἡγήθη τῶν πολιτικῶν ἀγώνων. Ἀλλ’ ὅσον βραχὺ καὶ ἂν ὑπῆρξε τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα, ἀρκεῖ ἵνα καταδειχθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πόσον βαθέως ἐπλήγημεν ὑπὸ τοῦ πεπρωμένου. Διὰ τῆς ἐξαφανίσεως ἀπὸ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς ἀνδρὸς μεσουρανίσαντος εὐθὺς ἅμα τῇ εἰσόδῳ του εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀνδρὸς ὅστις καὶ ἐν τῇ Κυβερνήσει καὶ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ μεγαλειώδη ἀπετύπωσε τὴν σφραγίδα τῆς ἐπιβλητικῆς του ψυχῆς, ἀπώλεσεν ἡ χώρα καὶ τὸν πιστότερον καὶ θερμουργότερον τοῦ ἀκράτου κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν πολιτεύματος πρόμαχον. Γέννημα καὶ προϊὸν ὁ Νικόλαος Δημητρακόπουλος τῆς ἐλευθέρας λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος, προσκεκολλημένος ἐπ’ αὐτοῦ μεθ’ ὅσης πίστεως καὶ πρὸς τὸ Ἱερὸν Εὐαγγέλιον, ἀπετέλει πολύτιμον ἐθνικὸν κτῆμα καὶ πέραν τῶν συνόρων τοῦ Κράτους. Ἐπανερχόμενος, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἐπαρκείας τῶν ἐν λόγῳ δηλώσεων.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Ἀργασάρης Λομβάρδος ἔχει τὸν λόγον.

§78Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Διετυπώθη ὁπωσδήποτε παράπονον παραλείψεως τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων, νὰ μνημονευθῇ καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ θάνατος τοῦ διαπρεποῦς πολιτευτοῦ τοῦ ἄλλοτε ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ Ν. Δημητρακοπούλου. Βεβαίως ὑπὲρ πάντα ἄλλον καὶ ἐγὼ βαθύτατα συναισθάνομαι τὸν πόνον ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ πράγματι διακεκριμένου ἀνδρός. Τὸν πόνον τοῦτον εἶμαι βέβαιος ὅτι συνεμερίσθη καὶ ὁλόκληρον τὸ Σῶμα. Ἀλλ’ εἰς ἐμέ, ὡς Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ κάμω μνείαν ἐπὶ τῷ θανάτῳ αὐτοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου, διότι τοῦτο γίνεται μόνον διὰ τὰ μέλη τοῦ Σώματος.

§79Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμμεριζόμεθα ἅπαντες τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος ἐξεδήλωσεν ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ διακεκριμένου πολιτικοῦ ἀνδρός. Ὁ θάνατος τοῦ Νικολάου Δημητρακοπούλου ἐν τοιαύταις ἐθνικαῖς περιστάσεσιν ἐπελθών, ὑπῆρξεν ἀληθὴς ἀπώλεια ἐθνικὴ καὶ ἐπιστημονικὴ ἐν ταὐτῷ. Ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ καὶ ἐπιστημονικὴ δρᾶσις ὑπῆρξεν γόνιμος καὶ παρουσιάζεται πρὸ ἡμῶν τὸ ἐπιστημονικὸν ἔργον αὐτοῦ ὡς κεφάλαιον πολύτιμον διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν κίνησιν τῆς χώρας. Ἡ Συνέλευσις σύσσωμος συμμερίζεται τὰ αἰσθήματα, τὰ ἐκδηλωθέντα τὴν ἑσπέραν ταύτην διὰ τὸν πρόωρον θάνατον τοῦ διακεκριμένου πολιτικοῦ ἀνδρός.

§80ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§81Χ. ΒΟΖΙΚΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐπόνεσε καὶ πονεῖ τὸν ἀείμνηστον ἄνδρα ἡ Ἀρκαδία. Ἡ Ἀρκαδία αἰσθάνεται πλειότερον τῶν ἄλλων τὸ πολιτικὸν κενόν, τὸ ὁποῖον ἠνεώχθη διὰ τοῦ θανάτου τοῦ Ν. Δημητρακοπούλου. Ἡ πολιτικὴ Ἀρκαδία, ὁ νομικὸς κόσμος, θὰ πονῇ ἐπὶ πολὺ καὶ θὰ διατηρῇ αἰωνίαν τὴν μνήμην ἀνδρός, ὁ ὁποῖος ἐτίμησε τὴν νομικὴν ἐπιστήμην διὰ τῆς δράσεώς του. Αἰωνία ἡ μνήμη τοῦ Ν. Δημητρακοπούλου.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§83Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ἀρκαδίας, εἶναι ἐκδήλωσις τῶν αἰσθημάτων ὅλων ἡμῶν. Ὁ ἀείμνηστος Νικόλαος Δημητρακόπουλος δὲν μετέσχε τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως ταύτης, ἀλλ’ ὑπῆρξε πάντοτε εἷς ἐκ τῶν διαπρεπεστέρων πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας, καὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῇ σημερινῇ τοῦ Κοινοβουλίου ἡ ἀπώλεια προσωπικότητος οἵα ἡ τοῦ Νικολάου Δημητρακοπούλου, εἶναι ἀπώλεια ὀδυνηρὰ διὰ τὸ ἔθνος. Τὴν ἀπώλειαν τοῦ Δημητρακοπούλου συνησθάνθη ἐπίσης ὁ ἐπιστημονικὸς κόσμος τῆς χώρας τοῦ ὁποίου οὗτος ἀπετέλει ὑψίστην νομικὴν κορυφήν. Τὰ αἰσθήματα τῆς πτέρυγος ταύτης συνενούμενα μὲ τὰ αἰσθήματα τῆς ὅλης Συνελεύσεως ἀπὸ κοινοῦ, λέγουσιν. Αἰωνία ἡ μνήμη τοῦ ἀοιδίμου ἀνδρός.

§84Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ σιωπηλὴ ἡ φωνὴ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, τῆς πόλεως ἥτις ὑπῆρξεν ἡ μητέρα τοῦ ἀποβιώσαντος διαπρεποῦς πολιτικοῦ καὶ ἥτις παρηκολούθησεν αὐτὴ καὶ ἅπασαν τὴν μεγάλην ἐπιστημονικὴν καὶ πολιτικὴν αὐτοῦ δρᾶσιν.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Εἰς τὸ Προεδρεῖον κατετέθη ὑπὸ εἴκοσι πληρεξουσίων ἡ ἑξῆς πρότασις, (ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκφράζει τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν». Ἡ πρότασις αὕτη τίθεται εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουν «Ναὶ» οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσιν «Ὄχι». Παρακαλοῦνται νὰ προσέλθωσιν ὡς ψηφολέκται οἱ κ.κ. Α. Τζωρτζόπουλος, καὶ Μανοῦσος Βολουδάκης. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Σ. Σωτηριάδης Ἀργολιδοκορινθίας καὶ Νουρῆ Ἐφένδης Θεσσαλονίκης διὰ τηλεγραφήματός των ἐκφράζουν τὴν ἐμπιστοσύνην των πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν δύνανται αὐτοπροσώπως νὰ παραστῶσι κατὰ τὴν συνεδρίασιν. Ἄρχεται ἡ Ψηφοφορία. (Διενεργεῖται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν κ.κ. Α. Τζωρτζοπούλου καὶ Μανούσου Βολουδάκη τοῦ κ. Γραμματέως ἐκφωνοῦντος τὰ ὀνόματα τῶν κ.κ. πληρεξουσίων κατὰ περιφερείας καὶ κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τις μὴ ψηφοφορήσας; (Οὐδεὶς ἀπαντᾷ). Ἄρχεται ἡ διαλογή. (Διενεργεῖται ἡ διαλογὴ ὑπὸ τῶν ψηφολεκτῶν).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπερατώθη ἡ διαλογὴ (ἀναγινώσκει). Παρόντες πληρεξούσιοι 313. Ἠρνήθησαν ψῆφον οἱ 10 κ. κ. Ὑπουργοί. Ἐκ τῶν 303 ψηφοφορησάντων ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως 164. Κατὰ τῆς προτάσεως 86 καὶ ἠρνήθησαν ψῆφον 53. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Ὁ ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸς κ. Ξ. Στρατηγὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως ὀργανισμοῦ τῆς ἐλευθερίας τῆς διαμετακομίσεως». Ὁ κ. Ν. Θεοτόκης (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν) ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ πίνακος τοῦ νόμου 1795 τῆς 2 Μαΐου 1919 περὶ ὁδοιπορικῶν ἐξόδων στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1054 καὶ 1342 «περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας νέων ἐκτάκτων εἰδῶν ἐκπαιδευτικῶν οὐλαμῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν».

§88Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ τὸ περὶ ἱδρύσεως καὶ λειτουργίας Οὐλαμῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν νὰ κηρυχθῇ ἐπεῖγον.

§89Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε;

§90Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὂχι.

§91Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε σύμφωνοι.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται τὸ νομοσχέδιον κατεπεῖγον. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§93Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω νὰ παρακαλέσω τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὅτι τὸ κύριον ἔργον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐπεξεργασία τοῦ Συντάγματος. Ἡ διαδικασία τὴν ὁποίαν ἀπεφασίσαμεν νὰ τηρήσωμεν ἠκολουθήθη ἐπ’ ἀρκετὸν ἤδη χρόνον. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τούτῳ ἐκλεγεῖσα ἐπεξεργάσθη τὰς διαφόρους προτάσεις. Δὲν γνωρίζω ἐὰν καὶ πόση ἀκόμη ὑπολείπεται ἐργασία πρὸς συντέλεσιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη νὰ ἐπιληφθῶμεν μετὰ πάσης σπουδῆς καὶ μετὰ πάσης δραστηριότητος τοῦ ἔργου ἡμῶν τοῦ συντακτικοῦ.

§94Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχει διανεμηθῇ τίποτε.

§95Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει διανεμηθῇ πρὸ τῶν διακοπῶν ἕν μέρος τῆς ἐργασίας, τὸ κατόπιν θὰ διανεμηθῇ ὡς τάχιστα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐργασίας αὐτῆς. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ δεχθῇ ἵνα, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς τροποποιήσεως τῆς ἀποφάσεως, τὴν ὁποίαν θὰ εἰσηγηθῶ, ὅταν ἡ ἀνάγκη ἤθελεν τὸ καλεῖ, προσδιορισθῶσιν 4 ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος διὰ τὴν συντακτικὴν ἐργασίαν, συνεχεῖς οὕτως ὥστε ἡ συζήτησις νὰ ἐξακολουθῇ καὶ νὰ εἶναι αὗται ἡ Τετάρτη, ἡ Πέμπτη ἡ Παρασκευὴ καὶ τὸ Σάββατον. Ἐπαναλαμβάνω γίνεται ἡ ἐπιφύλαξις, ὅτι ὁσάκις λόγοι ἐργασίας παρεμβάλλονται ἐπείγοντες θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσπαθῇ μία ἐκ τῶν δύο ἡμερῶν ἵνα ἐξακολουθήσωμεν τὴν ἄλλην ἐργασίαν. Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον καὶ διὰ τοῦτο θὰ προτείνω ἵνα ἀπὸ τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος ἀρχίσωμεν κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπὶ τῇ βάσει ἰδίου κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ψηφίσει τροποποιημένον ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἡμέραν, ἀρχίσωμεν τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν συνταγματικῶν διατάξεων.

§96Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς καταρτίσεως τοῦ Συντάγματος εἶναι σχεδὸν περατωμένον. Ἐλάχιστα ἄρθρα ὑπολείπονται πρὸς περάτωσιν τοῦ ἔργου. Μένουσι τὰ ἄρθρα περὶ συντάξεως τῆς Πολιτείας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν ὡρισμέναι γνῶμαι. Συνεπῶς ἐγὼ οὐδεμίαν ἀντίρρησιν ἔχω, ὅπως γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως;

§98ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα. Μάλιστα.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 8.30′ μ.μ.).