1921.07.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58η

Πέμπτη, 8ης Ἰουλίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 9 καὶ 25′ π. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις’ ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλεῖται νὰ προσέλθῃ νὰ ὁρκισθῇ ὁ πληρεξούσιος Σαράντα Ἐκκλησιῶν κ. Γ. Κόκκινος (Προσκομισθέντος τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου προσῆλθε καὶ ἔδωκε τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ πληρεξούσιος Σαράντα Ἐκκλησιῶν κ. Γ. Κόκκινος.).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§3Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι εὐτυχὴς δυνάμενος νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ὅτι χθὲς περὶ τὸ μεσονύκτιον μοὶ ἀνηγγέλθη τηλεγραφικῶς ἀπὸ τὸ Οὐσάκ, ὅπου εὑρίσκεται ἤδη ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς μετὰ τοῦ Ἐπιτελείου του ὡς καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι προχθὲς Τρίτην περὶ τὴν 8ην τῆς ἑσπέρας μετὰ ἀγῶνα κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἐχθρός, καίτοι ἀντιτάξας ἐρρωμένην ἀντίστασιν, ἡττήθη, ὁ στρατὸς ἡμῶν κατέλαβεν τὴν πόλιν τοῦ Ἐσκῆ–Σεχήρ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν θεωρείων ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Στρατοῦ).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς

Ἀσίας Ἀντιστρατήγου κ. Παπούλα. (ἀναγινώσκει)

ΠΡΟΕΔΡΟΝ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΣ

ΑΘΗΝΑΣ

Ἀπὸ τὰ Μικρασιατικὰ ὑψίπεδα, ἀπὸ τὸ Δορύλαιον, Κιουτάχειαν καὶ Ἀφιὸν Καραχισὰρ ἡ στρατιὰ ἀγγέλλουσα περιφανῆ νίκην αὐτῆς ὑποβάλλει εὐλαβῆ χαιρετισμὸν πρὸς τὸ Ἐθνικὸν Συνέδριον, τὸ τοσοῦτον ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς ἐνισχύσαν αὐτὴν πρὸς ἐπίτευξιν τῆς νίκης.

ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΟΝ 7)7)21

ΠΑΠΟΥΛΑΣ».

(Νέαι ζωηραὶ ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ).

§5Κ. ΣΠΥΡΙΔΗΣ (Πληρεξούσιος Καλλιπόλεως). Καθ’ ἣν στιγμὴν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος ἀγάλλεται διὰ τὰς περιφανεῖς νίκας τοῦ ἐνδόξου στρατοῦ μας, καθῆκον ἱερὸν μᾶς ἐπιβάλλεται ν’ ἀπευθύνωμεν χαιρετισμὸν πρὸς τοὺς ἐνδόξους καὶ σεπτοὺς νεκροὺς τοὺς παρασκευάσαντας τὰς νίκας ταύτας. Παρακαλῶ ἐγερθῆτε καὶ ἀναφωνήσατε πάντες: Ἥρωες νεκροὶ αἰωνία σας ἡ μνήμη. (Ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις ὀρθία καὶ μιᾷ φωνῇ ἀναφωνεῖ. Αἰωνία ἡ μνήμη).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν 11ην ὥραν τῆς σήμερον θὰ τελεσθῇ ἐν τῷ Μητροπολιτικῷ Ναῷ δοξολογία ἐπὶ ταῖς τελεσθείσαις νίκαις. Παρακαλῶ ὅπως μεταβῇ καὶ παραστῇ ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις.

§7Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, ὅπως μεταβῶμεν ὅλοι ἐν σώματι εἰς τὴν Μητρόπολιν.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοσούτῳ ἠμποροῦμεν νὰ προχωρήσωμεν ἐπ’ ὀλίγον. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς. Ὁ κ. Θ. Ζαΐμης (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου 1432 «περὶ ἱερατικῶν σχολῶν». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης, ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ καταργήσεως φόρου ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου ταμβάκου». Ὁ κ. Σ. Στάης (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν), ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ αὐξήσεως τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναγεγραμμένης πιστώσεως, διὰ συνδρομὴν τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν ἐν Ἀθήναις Φαρμακευτικὴν Ἑταιρείαν, πρὸς συντήρησιν διδασκαλείου θηλέων ἐν Ἀθήναις, Πάτραις, Κερκύρᾳ, Λαρίσσῃ καὶ ἀστικῶν σχολῶν ἐν Τρικκάλοις, Λαμίᾳ, Τριπόλει καὶ Καλάμαις». Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Ἀλεξάκης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ Διατάγματος, περὶ ἀνασυντάξεως Σώματος Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Σταματόπουλος, Α. Πετραλιᾶς καὶ Γ. Κρεστενίτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κατασκευῆς καὶ συμπληρώσεως τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Μενιδίου–Πάρνηθος ἐν τῷ νομῷ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κλπ.». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Σ. Παϊπέτης, Γ. Κολλαντζόπουλος, Γ. Μερκούρης, Α. Μάτεσις, Α. Σλῆμαν, Κ. Οἰκονομίδης, Ν. Καμπάνης, Ζ. Ζαβαρίκας, Ν. Τσιριγώτης, Ν. Ζαφειρόπουλος, Ν. Γερμανός, Σ. Παππᾶς, Π. Σισμάνης, Γ. Σχοινᾶς, Δ. Κατσᾶνος καὶ λοιποί, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ διαλύσεως ἐργολαβιῶν δημοσίων καὶ λοιπῶν ἔργων συνομολογηθεισῶν μέχρι τέλους Μαρτίου τοῦ 1921, καὶ ἀναθεωρήσεως τῶν τιμῶν τῶν ὑφισταμένων ἐργολαβιῶν καὶ ἐπαναληφθησομένων ἐφεξῆς τοιούτων».

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ

ΚΑΙ ΜΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων Νομοθετικοῦ Διατάγματος». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Σ. Μπαλᾶνος ἔχει τὸν λόγον.

§10Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ (Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νομοσχεδίου). Νομίζω ὅτι οὐ μόνον δὲν ὑπάρχει ἐν τῇ Συνελεύσει καμμία ἀντίρρησις, ἀλλ’ οὐδὲ κἄν διάφορος ἀντίληψις ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα τοῦτο μελετηθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως γίνῃ παραδεκτόν, τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ἐὰν νομίζῃ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς χρόνος πρὸς εὐρεῖαν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἀφοῦ, ἐννοεῖται, ἀπαλειφθῇ καὶ ἐκ τοῦ Κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου πᾶσα διάταξις ἄσχετος πρὸς τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἀπολυθέντων δημοσίων ὑπαλλήλων, ὡς αἱ τεθεῖσαι κατὰ τὰς ὑποδείξεις τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἰργάσθη φιλοτίμως καὶ συνέταξε σχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ὁ χρόνος δὲν μᾶς ἐπιτρέπει τὴν συζήτησιν τούτου, ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπιμένῃ εἰς τὸ σχέδιον της, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ὑφ’ οὕς ὅρους ἀνωτέρω εἶπον.

§11Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατηρτίσθη ὡς γνωστὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἵνα κυρωθῇ τὸ Ν. Διάταγμα δι’ οὗ ἐπανῆλθον οἱ ἀπολυθέντες ὑπάλληλοι, τῶν διαφόρων Ὑπουργείων καὶ συμπληρωθῶσιν καὶ ἀτέλειαί τινες τοῦ Διατάγματος. Τοῦτο ὅμως ἔδωκε ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον, νὰ καταρτίσῃ ἴδιον νομοσχέδιον δι’ οὗ ἐπέρχονται μεγάλαι μεταβολαὶ εἰς τὰς ὑπηρεσίας ὅλων τῶν Ὑπουργείων, ἐπὶ προφανεῖ βλάβῃ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἐρωτῶ εἶναι δυνατὸν ἄνευ εὐρείας καὶ μεμελετημένης συζητήσεως νὰ γίνωσι δεκταὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως αἱ μεταβολαὶ αὐταί; Οὐχὶ βεβαίως, διότι οὔτε ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ οὔτε ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ λάβῃ ῥητὴν εὐθύνην διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου. Τούτου ἕνεκα ἓν ἐκ τῶν δύο πρέπει νὰ γίνῃ· ἢ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε νὰ δοθῇ καιρὸς νὰ μελετηθῇ τοῦτο καὶ νὰ ψηφισθῇ ἐν καιρῷ, ἤ νὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβεβλημένον νομοσχέδιον, ἀφαιρουμένων ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ ἀπὸ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ὅλων τῶν διατάξεων τῶν ἀφορωσῶν μεταβολὴν ἢ διαρρύθμισιν ὑπηρεσιῶν. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφισθῇ ὑφ’ οὕς ὅρους εἶπον τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον.

§12ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τὴν ἀνάγκην τῆς ψηφίσεως, τῶν ὁποίων ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἄρθρον 1ον. (ἀναγινώσκει).

§14ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 2 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§15Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀντὶ τῆς ἡμερομηνίας «31 Ἰουλίου 1921» νὰ τεθῇ «30 Σεπτεμβρίου 1921». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἐτροπολογήθη καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 4).

§16Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν δʹ γραμμὴν νὰ τεθῇ «ἢ ἀπελθόντες τῆς ὑπηρεσίας». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροπολογήθη καὶ τὸ ἄρθρον 5 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§17Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἡ προθεσμία νὰ τροπολογηθῇ «30 Σεπτεμβρίου 1921». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6 ὡς ἐτροπολογήθη, ἐπίσης τὸ ἄρθρον 7 καὶ τὸ ἄρθρον 8 καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 9).

§18Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ ἄρθρον 9 ἀπαλείφεται ὁλόκληρον, διότι δὲν περιέχει διάταξιν σχετικὴν μὲ τὸ νομοσχέδιον ἐπίσης ἀπαλείφεται καὶ τὸ ἄρθρον 10.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἀπαλείφονται τὰ ἄρθρα 9, καὶ 10. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 11 γενόμενον 9).

§20Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὸ αʹ ἐδάφιον θὰ προστεθῇ «ἢ λόγῳ καταργήσεως θέσεως».

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ λοιπὰ ἐδάφια 2. 3 καὶ 4 τοῦ ἄρθρου 11 διαγράφονται. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 11 γενόμενον 9 ὡς ἐτροπολογήθη ἐπίσης ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 12, 13 καὶ 14 γενόμενα 10, 11 καὶ 12).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ συνόλου ἡ ψήφισις ἀναβάλλεται λόγῳ τῶν τροπολογιῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ στρατιωτικῶν σχολείων». Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ Νόμου 2024 καὶ ὁρισμοῦ διατάξεων περὶ προβιβασμοῦ καὶ κανονισμοῦ ἀρχαιότητος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ καταργήσεως τοῦ 880 Νόμου». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§23Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐὰν θέλετε, παρακαλῶ ὀλίγας λέξεις διὰ νὰ τελειώσωμεν. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναγράφονται οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ. Δὲν εἶναι ἴσως κατάλληλος ἡ στιγμή, ἵνα ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον σχετικῶς μὲ τὴν ὅλην κατάστασιν τοῦ Ναυτικοῦ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀκόμη Ναυτικόν, ἐὰν διατελῇ τὸ Ναυτικὸν ἐν τῇ μαχητικότητι. Πάντα τὰ Κράτη καὶ τὰ μεγάλα ναυτικὰ Κράτη δὲν ἔχουν πλέον Ναυτικόν, διότι ἡ πρόοδος τῆς ἐπιστήμης μετέβαλε τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀκριβῶς δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἐκταθῶμεν εἰς μίαν τοιαύτην συζήτησιν, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ εἴπωμεν μερικά, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ηὐξήθη ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν κατὰ τρόπον καταπληκτικόν. Κολοσσιαῖαι δαπάναι ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμόν, φοβοῦμαι δὲ ὅτι ἐὰν εἶχεν εἰσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον τῆς Συνελεύσεως, βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτον προϋπολογισμόν. Βλέπετε ὅτι ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν εἰς δεκαπέντε Ναυάρχους. Ἐπὶ στόλου; Ἀφίνω τοὺς παρακάτω ἀριθμούς. 33 πλοίαρχοι, 62 ἀντιπλοίαρχοι.

§24Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Γνωρίζετε ὅτι αὐτοὶ οἱ ἀριθμοὶ ἐγένοντο ἐκ λόγων ὑπερτάτης ἀνάγκης πρὸς ἱκανοποίησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τοῦ καθεστῶτος τοῦ καταλυθέντος εἶχον ἀποδιωχθῆ ἐκ τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἔπρεπε νὰ ἱκανοποιηθῶσι. Δὲν πρόκειται περὶ δημιουργίας ἀξιωματικῶν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος. Πρόκειται περὶ ἱκανοποιήσεως ἀξιωματικῶν ἀδικηθέντων ὡς ἐγένετο καὶ εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς.

§25Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτὰ τὰ ὁποῖα λέγετε καὶ θὰ σᾶς τὸ ἀποδείξω, διότι πρὸ ἑνὸς μηνὸς προήχθη πλοίαρχος εἰς ὑποναύαρχον καὶ δὲν προήχθη οὔτε ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀποταχθέντων, τῶν καταδιωχθέντων ἤ τῶν ἀπελαθέντων. Προήχθη ὁ κ. Μαλλικόπουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ Βενιζελικός.

§26Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὅ,τι ἐγένετο, ἐγένετο πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀδικηθέντων, δὲν δύνασθε δὲ νὰ συζητήσητε τὴν ἀκρίβειαν τῶν λόγων μου.

§27Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἦτο ἀρχηγὸς τοῦ Ἐπιτελείου.

§28Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλος ἀξιωματικὸς νὰ βάλλετε Ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου; Τὸ γεγονὸς εἶναι ὅτι ἐμμένετε εἰς τοὺς ἀριθμοὺς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμβαδίζωσι πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σᾶς ἀφήσωμεν νὰ μεταχειρίζεσθε τὸ Δημόσιον χρῆμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἠξεύρετε τί θὰ λαμβάνῃ εἷς ὑποναύαρχος; 2.400 δραχμάς, ἐκτὸς τῶν ἐπιδομάτων. Ἠξεύρετε καὶ ἕν ἄλλο πρᾶγμα ὅτι ἕκαστος ἔχει ἀπὸ ἕν αὐτοκίνητον; Ἠξεύρετε πόσα αὐτοκίνητα ὑπάρχουσι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν; Δέκα ὀκτώ. Ἠξεύρετε πόση εἶναι ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τῶν αὐτοκινήτων; Λοιπὸν ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τῶν αὐτοκινήτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶναι μεγαλυτέρα τῆς τοῦ Βενιζελικοῦ καθεστῶτος. Ὅταν ἐγένετο ἀγὼν κατὰ τοῦ Βενιζέλου μεταξὺ τοῦ προγράμματος ἡμῶν ἦτο νὰ σταματήσῃ καὶ ἡ διασπάθισις τοῦ δημοσίου χρήματος, ἥτις ἐγένετο διὰ τῆς συντηρήσεως τόσων αὐτοκινήτων, καὶ εὑρισκόμεθα ἤδη πρὸ χειροτέρας καταστάσεως. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀποτανθῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ τοὺς προκαλέσω νὰ ἄρωσι τὴν κατάστασιν αὐτήν. Δὲν εἶναι δυνατὸν μὲ τὰ αὐτοκίνητα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν νὰ γυρίζωσι ὅλες ἡ κοκότες εἰς τὰ διάφορα κέντρα. (Χειροκροτήματα). Ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ ὁποῖος εἶσθε συνυπεύθυνος διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἐὰν ἴδητε τοὺς λογαριασμοὺς τῆς τελευταίας τετραμηνίας, θὰ ἴδητε ὅτι εἶναι ἀνώτεροι ἀπὸ τοὺς τοῦ βενιζελικοῦ καθεστῶτος. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ταῦτα ἵνα τεθῇ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν.

§29Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ὡμίλησε περὶ αὐτοκινήτων ὀφείλω νὰ δηλώσω ὅτι, τὸ ζήτημα τῶν αὐτοκινήτων προκαλεῖ τὴν ἀγανάκτησιν πάντων ἡμῶν τῶν ἀποτελούντων τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ ζήτημα αὐτὸ μᾶς ἀπησχόλησεν ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἀνήλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ προσεπαθήσαμεν νὰ μειώσωμεν τὰ αὐτοκίνητα, ἀλλὰ εἰς πᾶσαν μείωσιν τῶν αὐτοκινήτων κατορθοῦται νὰ καταδολιευθῇ ἡ διαταγὴ διὰ διαφόρων μέσων. Ἕν τῶν περιεργοτέρων πραγμάτων εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀνώτερος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου μοὶ εἶπεν ὅτι εἶχεν ἀποπειραθῇ πρό τινος καιροῦ παρόμοιόν τι μέτρον. Συνεκάλεσεν ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς μετέχοντας τῆς χρήσεως τῶν αὐτοκινήτων καὶ ἔλαβον ἀπόφασιν νὰ παύσωσι νὰ ἔχωσιν αὐτοκίνητα. Ἠξεύρετε ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι μετὰ ἕνα μῆνα ἐνήργησεν ἐξέτασιν καὶ εἶδεν ὅτι ὁ μόνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε διὰ λόγους φιλοτιμίας αὐτοκίνητον ἦτο αὐτός. Τὸ ζήτημα εἶναι δύσκολον.

§30ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν εἶναι, δὲν εἶναι.

§31Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι τὸ εὑρίσκουν εὔκολον παρακαλῶ νὰ παύσωσι νὰ τὸ θεωροῦν εὔκολον, διότι ἐὰν ἦτο εὔκολον δι’ αὐτοὺς δὲν θὰ ἦτο δύσκολον καὶ δι’ ἡμᾶς. Ἄς παύσῃ λοιπὸν τὸ ζήτημα αὐτό. Πρέπει νὰ δημιουργηθῇ μία ὑπηρεσία τεχνική, καλῶς ὠργανωμένη, ἡ ὁποία νὰ διαχειρίζεται ὅλα τὰ ζητήματα τὰ σχετικὰ μὲ τὰ αὐτοκίνητα ὡς καὶ τὰ τῆς ἐπισκευῆς αὐτῶν, διότι σήμερον οὔτε ἐργοστάσιον ὑπάρχει νὰ ἐπισκευάζωνται. Καταρτίζεται ἤδη νομοσχέδιον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίζῃ καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν αὐτοκινήτων καὶ τὰ τῆς ἐπισκευῆς αὐτῶν καὶ ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον δὲν κατορθοῦται θέλει τότε κατορθωθῇ.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον. Ἀναγινώσκεται δὲ καὶ ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3ον).

§33Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου, νὰ ληφθῇ μέριμνα κατὰ τὴν πρότασιν τῶν ὀργανισμῶν νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ θέσεις εἰς τὰς ἀπαραιτήτους ἀναγκαίας. Νὰ μὴ δώσητε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν διὰ Β. Δ. τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ θέσιν Νομοθετικοῦ Διατάγματος νὰ ὁρίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν. Νὰ παραμείνῃ ὁ καθορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὸν Ὀργανισμόν. Τὴν παρατήρησιν ταύτην κάμνω διότι διὰ τοῦ ἄρθρου 3 ὁρίζεται διὰ Β. Δ. ἐφάπαξ ἐκδοθησομένου, τὸ ὁποῖον ἑπομένως θὰ ἐπέχῃ θέσιν Νόμου. Νὰ μείνῃ λοιπὸν τὸ ζήτημα διὰ τοὺς ὀργανισμοὺς καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς ν’ ἀφίσωμεν νὰ συζητηθῶσι μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν μας. Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ν’ ἀπαλειφθῇ ὁλόκληρον τὸ ἄρθρον 3. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πληρεξούσιος ἔκαμε μίαν ὀρθὴν παρατήρησιν σχετιζομένην καὶ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου καὶ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν Ὑποναυάρχων. Ἔκαμε 15 Ὑποναυάρχους, οἱ 15 νὰ ἐλαττωθῶσιν εἰς 12 καὶ οἱ Ἀντιναύαρχοι εἰς 4.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 3 ἀπαλείφεται.

§35Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 4 θὰ ἀλλάξῃ. Ἀπαλείφεται ἡ φράσις «ἐφ’ ὅσον ὑπερβαίνουσι.». (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 4 γενόμενον ἄρθρον 3, ὡς ἐτροπολογήθη, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 5–18 γενόμενα 4–17 ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῆς ἀποφάσεως τῶν ἀποστρατευθέντων αὐταπαγγέλτως ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων ΓΥΙΖʹ, ΔΡΛΕʹ, ΔΣΕʹ κ.λ.π.».

§37Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ληφθῇ παρακαλῶ, ὑπ’ ὄψιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μετὰ τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§38Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅμοιον νομοθετικὸν μέτρον πρὸς τὸ ἤδη συζητούμενον ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προκειμένου περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἀποταχθέντων κατὰ τὸ 1916. Κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τὸ στρατιωτικὸν περιλαμβάνει διάταξιν ὅπως ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον αὐτὸ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Μεταγενεστέρως ὅμως ὑπεβλήθη ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπεκτείνει τὴν ἀναθεώρησιν ὄχι μόνον πλέον περὶ τῶν ἀποταχθέντων δυνάμει τοῦ νόμου ΓΥΙΖʹ, ἀλλ’ ἐπεκτείνει εἰς τρόπον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναθεωρηθῶσιν ὅλαι αἱ πράξεις τῶν ἀνακριτικῶν συμβουλίων, δηλ. ἀναιρεῖται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ νόμος περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν. Παρατηρήσεις ἁπλὰς δικαιοῦμαι χωρὶς νὰ ἔχω καὶ τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει λάβει τοῦτο ὑπ’ ὄψιν του.

§39Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Μάλιστα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως τῶν κειμένων διατάξεων περὶ ταμείων τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ καὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταφορᾶς εἰς τὴν βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας τῶν ἐχόντων πατέρα ἤ ἀδελφὸν θανόντα ἐν πολέμῳ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Δ. Κατσάνος ἔχει τὸν λόγον.

§41Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Ἡ πολιτεία βεβαίως ὡς ἀποζημίωσιν, ἠθέλησε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν οἰκογένειαν διὰ μεταθέσεως εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας ἕν μέλος, διότι ὑπέστη τὴν ἀπώλειαν ἑτέρου προσφιλοῦς μέλους. Ἀλλ’ ἄν μετατίθεται εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας ὁ ἔχων ἀδελφὸν θανόντα ἐν πολέμῳ εἴτε μετετέθη λόγῳ ἡλικίας εἰς τὴν β σειρὰν ἐφεδρείας δὲν παραδέχεται τὴν μετάθεσιν ἐκείνην τοῦ ἀδελφοῦ, ὁ ὁποῖος συνέπεσε νὰ ἔχῃ ἀδελφὸν ἐστερημένον πολιτικῶν δικαιωμάτων ἤ ἀνίκανον πρὸς στράτευσιν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν τῶν περιπτώσεων, τὰς ὁποίας περιλαμβάνω εἰς τὴν τροπολογίαν μου ὡς δικαίας. Ὑπομιμνήσκω δὲ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὰ δικαιώματα τῶν τυφεκισθέντων ἐν Κοζάνῃ. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ἀλλαχοῦ αἱ περιστάσεις εἶναι ὀλίγαι παρακαλῶ νὰ δεχθῇ ὅπως οἱ τυφεκισθέντες ἐξομοιωθῶσι πρὸς ἀδελφοὺς θανόντας ἐν πολέμῳ.

§42Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει διατυπωθῇ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἄλλως πως τὸ πρᾶγμα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι αἴρεται ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου διὰ τῆς τροπολογίας, ἡ ὁποία γίνεται. Διότι τὸ νομοσχέδιον ἐζήτησε ὥστε τὸ εὐεργέτημα τῆς μεταφορᾶς τοῦ πρεσβυτέρου υἱοῦ εἰς τὴν ἐφεδρείαν χρησιμοποιεῖται, τούτου ὄντος ἀνικάνου ἤ ἀξιωματικοῦ, διὰ τὸν ἑπόμενον ἀδελφόν, διότι εἶναι οἰκογένειαι τῶν ὁποίων ὁ πρῶτος υἱὸς εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανος. Αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου.

§44Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος λέγει ὅτι μὲ τὴν μεταβολὴν θὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2ου. Αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε εἶναι τὸ 2ον ἄρθρον. Τὸ 1ον ἄρθρον ἔχει καλῶς.

§45Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Οἱ τυφεκισθέντες περιλαμβάνονται;

§46Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνονται.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περιλαμβάνονται.

§48Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὥρα νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν Μητρόπολιν.

§49Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ὑπάρχει περίπτωσις, ὅπως μεταφερθῶσιν εἰς τὴν βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας ἐκεῖνοι, ὧν οἱ ἀδελφοὶ ἀπέθανον ἐν Βουλγαρίᾳ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοὺς ἐχαρακτήρισεν ὡς αἰχμαλώτους. Παρακαλῶ νὰ περιληφθοῦν.

§50Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἕκαστος πληρεξούσιος θελήσῃ νὰ τεθῇ πᾶσα διάταξις, ἥν οὗτος προτείνει, τότε παρακαλῶ ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§51ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα μεταβῶμεν εἰς τὴν Μητρόπολιν καὶ θέλει ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ.μ.

(Ὥρᾳ 10 καὶ 45′ π.μ.)

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ.

(Ὥρᾳ 6.20′ μ.μ.)

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καταθέτει νομοσχέδιον «περὶ στρατιωτικῶν προβιβασμῶν». Ἐπίσης ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν ἕτερον νομοσχέδιον «περὶ βελτιώσεως τῆς συντάξεως τῶν πρὸ τοῦ 1912 στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν συνταξιούχων». Οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Οἰκονομικῶν καταθέτουσι νομοσχέδιον «περὶ παροχῆς χρηματικῆς βοηθείας εἰς τοὺς ὀρυζοκαλλιεργητὰς Μεσσηνίας». Ζητοῦσι νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὁρίστε κ. Ἀργυρόπουλε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον. πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως.

§55Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνήγγειλε τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς παρὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν καταλήψεως τοῦ Ἐσκῆ Σεχήρ. Θὰ ἐλάμβανον τὴν τιμὴν μετὰ τὴν ἀναγγελίαν τοῦ κ. Προέδρου νὰ εἴπω ὀλίγα τινά, ἅτινα θεωρῶ ἐπάναγκες νὰ λεχθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἡ τελευταία πρᾶξις τοῦ πρὸ 100 ἐτῶν ἀρξαμένου ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν Χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς ἀπὸ τοῦ Τουρκικοῦ ζυγοῦ συμπληροῦται. Τὸν ὡραῖον ἀπὸ ἠθικῆς καὶ ἐκπολιτιστικῆς ἀπόψεως, τὸν κολοσσιαῖον τοῦτον ἀγῶνα ἀνέλαβεν ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς, ἐσυνέχισεν ἐπὶ αἰῶνας καὶ συνεπλήρωσε μόνη ἡ Ἑλληνικὴ φυλή. Δρὰξ ἀνδρῶν πρὸ 100 ἐτῶν παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἰσχυρῶν τῆς Γῆς ὕψωσε τὴν σημαίαν τοῦ ἀγῶνος τούτου. Ὁ τότε ἰδεαλισμὸς τῶν λαῶν τῆς Εὐρώπης ἐνθουσιῶν εἰς πᾶν γενναῖον καὶ θεάρεστον ἔργον, συνέτρεξε τοὺς Ἕλληνας καὶ αἱ Κυβερνήσεις τῶν λαῶν ἐκείνων, ἀφ’ οὗ ἐπὶ ἑξαετίαν ἐθεώρουν ἀπαθεῖς τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον, ἐξηναγκάσθησαν ἐν τέλει νὰ ὑποβοηθήσωσιν αὐτόν. Μετὰ 100 ἔτη, κύριοι πληρεξούσιοι, ὁ ὑλισμὸς τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν ἀφῆκε τὴν Ἑλλάδα μόνην νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον. Νομίζω ὅτι πρὶν ἢ ἀκουσθῆ ἡ ἐπίσημος τῆς Ἑλλάδος φωνὴ περὶ τῶν προθέσεων καὶ ἀξιώσεων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ἥτις μόνη ἀνέλαβε, διεξήγαγε καὶ συνεπλήρωσε τὸν ἀγῶνα τοῦτον διὰ τοῦ αἵματός της, ἡμεῖς οἱ ἁπλοῖ πληρεξούσιοι, ἀλλ’ οἱ ἐκπροσωποῦντες καὶ διερμηνεύοντες τὴν θέλησιν τῆς λαϊκῆς ψυχῆς, ὀφείλομεν νὰ βροντοφωνήσωμεν, ὅτι οἱ Ἕλληνες, μνήμονες τῆς ἱστορίας των καὶ τῶν ρημάτων, τὰ ὁποῖα αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἐξήγγειλαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ὅτι μεταξὺ τῶν σκοπῶν αὐτοῦ ἦτο καὶ ἡ ἀπελευθέρωσις τῶν Χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, δικαιούμεθα νὰ ἀξιώσωμεν, ὅπως τὰς Χώρας, τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς κατέλαβε καθὼς καὶ τοὺς Χριστιανικοὺς πληθυσμούς, τοὺς ὁποίους ἀπηλευθέρωσεν, ὅπως μὴ ἀποδοθῶσι καὶ πάλιν εἰς τὴν Τουρκικὴν τυραννίαν. Οἱ Ἕλληνες δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσι ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω, καὶ τὴν ἀπὸ Ἑλληνικῆς ἀπόψεως αὐτονόμησιν τοῦ Ἑλληνικωτάτου Πόντου καὶ νὰ ἀξιώσωσιν, ὅπως πρωτεύουσαν κατέχωσι θέσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ τὴν διὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐξασφάλισιν αὐτῆς. (Χειροκροτήματα).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μ. Γούδας ἔχει τὸν λόγον.

§57Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν συνεδρίασιν, τὴν πρωϊνήν, ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυροῦντος τὸ ἀπὸ 2 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικὸν Διάταγμα ἀπηλείφθη τὸ ἄρθρον 3ον κατὰ παραδρομήν, καθόσον ἐπὶ τοῦ 3ου ἄρθρου στηρίζεται ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον.

§58Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ κ. Τσουκαλᾶς;

§59Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν.

§60Μ. ΓΟΥΔΑΣ. Θὰ παρεκάλουν λοιπὸν τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν της ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου καὶ ἐπαναφέρῃ τοῦτο ἐν ἰσχύϊ, καθόσον ἄλλως εἶναι περιττὸν τὸ νομοσχέδιον.

§61Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴμεθα σύμφωνοι, κ. Πρόεδρε, ἔγινε παραδρομή.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον 3 θεωρεῖται μὴ ἀπαλειφθέν. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§63Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἀδιαφορίας ὅλων τῶν Χριστιανικῶν λαῶν τῆς Εὐρώπης πρὸς τὸν ὑφ’ ἡμῶν διεξαγόμενον ἐν Μ. Ἀσίᾳ ἀγῶνα ἠκούσθη τελευταίως μία παρήγορος φωνή, προερχομένη ἐκ τοῦ κλήρου τῆς Ἀγγλικανικῆς Ἐκκλησίας τῆς Μ. Βρεττανίας. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἄν ἔχῃ γνῶσιν τοῦ πράγματος νὰ προβῇ εἰς τὴν δέουσαν ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν.

§64Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καθ’ ἥν στιγμὴν αἱ Ἑλληνικαὶ λεγεῶνες ἐξώρμησαν κατὰ τοῦ προαιωνίου ἐχθροῦ καὶ φέρουσι τὰς σημαίας των νικηφόρους εἰς τὰ ὀροπέδια, τὰ Μικρασιατικά, μοὶ εἶναι ἰδιαζόντως εὐχάριστον, κύριοι, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν περίληψιν ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον οἱ ἀνώτεροι κληρικοὶ τῶν Ἐκκλησιῶν τῆς Ἀγγλίας ἀπηύθυναν τὴν 2)15 Ἰουλίου πρὸς τὸν ἡμέτερον ἐν Λονδίνῳ Ἐπιτετραμμένον. Ἡ περίληψις τοῦ ὑπομνήματος, τὴν ὁποίαν τηλεγραφικῶς μοὶ διεβίβασεν ὁ κ. Ραγκαβῆς, ἔχει ὡς ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Ἔλαβον ὑπόμνημα ὑπογεγραμμένον ὑπὸ ἀνωτέρων κληρικῶν τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ Ἐκκλησιῶν, οὗτινος ἰδοὺ ἡ περίληψις. «Ὑπογεγραμμένοι ἀντιπρόσωποι τοῦ ὠργανωμένου Χριστιανισμοῦ ἐν Μεγάλῃ Βρεττανίᾳ θεωρῶμεν καθῆκον νὰ πληροφορήσωμεν Ὑμᾶς, ὅτι σοβαρῶς ἀνησυχοῦμεν διὰ τὸ μέλλον τῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ λαῶν, γνωρίζοντες ὅτι ἐφόσον δὲν ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῶν Τούρκων ἡ ἔνοπλος αὐτῶν τυρρανία, σκοπὸς αὐτῶν εἶναι ἡ ἐξολόθρευσις καὶ τοῦ τελευταίου χριστιανοῦ ἀνδρός, τῆς τελευταίας γυναικός, καὶ τοῦ τελευταίου παιδίου. Βλέπομεν μετ’ ἀπορίας τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Χριστιανικῶν καλουμένων Δυνάμεων παρακολουθοῦντας τὸ ἄφευκτον τοῦτο τραγικὸν τέλος Χριστιανικῶν Λαῶν. Αἱ τελευταῖαι ἐν Γερμανίᾳ δίκαι κατέδειξαν ἐνεργῶς τὴν ὑπὸ τῶν Τούρκων ἀκολουθουμένην πολιτικὴν τῆς ἐξοντώσεως, τὴν ὁποίαν καὶ διέταξεν ὁ Ταλαάτ. Αἱ δίκαι αὗται ἀπεκάλυψαν φρικαλέας ὠμότητας, σκοπὸς τῶν ὁποίων ἦτο ἡ σφαγὴ ἑνὸς ἑκατομμυρίου Ἀρμενίων, ὡς καὶ ἀποτροπαίας ἀτιμίας διαπραχθείσας ἐναντίον γυναικῶν καὶ παιδίων πρὸ τοῦ θανάτου των, ἀτιμίας πιστοποιηθείσας δημοσίᾳ ἐπὶ Δικαστηρίου. Παρατηροῦμεν μετὰ βαθείας λύπης ὅτι τὸ Συμβούλιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, μὴ διαθέτον τὰ ἀπαιτούμενα, χρήματα καὶ πυρομαχικά, οὐδὲ τοὺς ἀπαιτουμένους ἄνδρας, ἀπεποιήθη νὰ βοηθήσῃ τοὺς Ἀρμενίους ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ὅτι δὲ ἡ ἐν Γενεύῃ συνελθοῦσα Συνέλευσις τῆς Κοινωνίας εἶπε πολλά, ἀλλ’ οὐδὲν ἔπραξε. Φαίνεται ὅτι ὁ Χριστιανισμὸς οἷος ἀντιπροσωπεύεται ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων αὐτοῦ ἑτοιμάζεται νὰ ἐγκαταλίπῃ Χριστιανοὺς εἰς τὴν ὑπὸ τῶν Τούρκων ἐξόντωσιν. Ὁ ὁρίζων εἶναι μαῦρος. Τὰ Ἑλληνικὰ στρατεύματα παρέχουσι τὴν μόνην ἐλπίδα ἀπολυτρώσεως τῶν Ἀρμενίων καὶ τῶν ἄλλων Χριστιανικῶν λαῶν, οἵτινες χάρις τῇ ἐπαισχύντῳ προδοσίᾳ τῶν Χριστιανικῶν λεγομένων Δυνάμεων, πρόκειται νὰ παραδοθῶσιν ἐκ νέου πρὸς τοὺς Τούρκους. Παρηκολουθήσαμεν μετὰ μεγίστης ἀγανακτήσεως τὴν ἀπόπειραν τῶν Δυνάμεων νὰ ἐπεμβῶσι πρὸς συγκράτησιν τῆς προελάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐλευθερωτοῦ στρατοῦ. Ἀναγνωρίζομεν ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ στρατεύματα εἶναι ἡ μόνη ὑπολειπομένη ἐλπὶς πρὸς διάσωσιν τῶν Ἀρμενίων ἀπὸ τῆς βαρβάρου ἐξολοθρεύσεως καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ ἀπὸ τῆς στυγερᾶς ἐγκαταλείψεως ὑπὸ τῶν ὀπαδῶν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο διαβεβαιοῦμεν τὴν Ὑμετέραν Ἐξοχότητα καὶ τοὺς πατριώτας αὐτῆς ὅτι ὁ ἀπελευθερωτικὸς ἀγὼν τῆς Ἑλλάδος τυγχάνει τῆς ἐνθερμοτάτης ἡμῶν ἠθικῆς ὑποστηρίξεως».

ΡΑΓΚΑΒΗΣ».

(Ζωηρὰ χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαὶ ὑπὲρ τῆς Ἀγγλίας).

§65Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκφράσῃ τὰς εὐχαριστίας αὐτῆς πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας τὸ ὑπόμνημα εὐγενεῖς καὶ φιλανθρώπους ἀνωτέρους κληρικοὺς τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας διὰ τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἀποδίδουσιν εἰς τὸν ἀπελευθερωτικὸν καὶ ἐκπολιτιστικὸν ἀγῶνα, ὅστις διεξάγεται ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, τὸν δὲ κ. Πρόεδρον αὐτῆς νὰ ἀναλάβῃ διὰ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Πρέσβεως νὰ διαβιβάσῃ πρὸς αὐτοὺς τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τῆς Συνελεύσεως. (Ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις. Μάλιστα, μάλιστα. Ζωηρὰ χειροκροτήματα).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§67Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀνακοίνωσις ἡ γενομένη διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἀνακοίνωσις μεγίστης σημασίας, ἐνδεικνύουσα ὅτι παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ τοῦ μεγάλου, φιλελευθέρου καὶ πραγματικοῦ συνταγματικοῦ λαοῦ τῆς Μ. Βρεττανίας οἱ συνήθως ἡγούμενοι τῆς κινήσεως ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν χριστιανῶν τῆς Ἀνατολῆς ἐκινήθησαν πάλιν κατὰ τὴν ἀπαρχὴν τοῦ νέου Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος. Εἶναι εὐοίωνον σημεῖον τοῦτο καθόσον ἐγγυᾶται ὅτι ἡ ἀρξαμένη κίνησις θέλει εὐοδωθῆ ὑπὲρ τῶν δικαίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς μαχόμενος πρὸς ἀπελευθέρωσιν καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὁλοκληρωτικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἀναμφισβητήτως ἀποτελεῖ μίαν ἐγγύησιν ἐπιβολῆς τῶν φιλανθρώπων φιλελευθέρων σκέψεων τῶν διανοουμένων τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς μέχρι τοῦδε ἐκδήλου πολιτικῆς τῆς Μ. Βρεττανίας πέραν ἔτι τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ὑπὲρ ἐπεκτάσεως τοῦ ἔργου τούτου εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς ἐλευθερίας τῶν Ἀρμενίων. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία ὅτι Ἑλλὰς ἰσχυρά, ἰσχυρῶς ἐγκατεστημένη ἐν Μ. Ἀσίᾳ ἀποτελεῖ τὸ μεγαλείτερον ἐχέγγυον τῆς ἀσφαλείας διὰ τὴν ἐλευθερίαν τῶν χριστιανικῶν ἐθνικοτήτων τῆς Ἀνατολῆς. Τοῦτο ἀναμφισβητήτως εἶναι σήμερον τὸ Ἑλληνικὸν πρόγραμμα. Τοῦτο ὑπῆρξε ἔκπαλαι τὸ πρόγραμμα τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς ἐν Ἀσίᾳ. Ὑπῆρξε φυλὴ πρόμαχος τῆς ἐλευθερίας, ὑπῆρξε φυλὴ φορεὺς τοῦ πολιτισμοῦ. Καθ’ ἣν στιγμὴν δὲ ἡ Ἑλλὰς ἀποκαθισταμένη μερικῶς, σπεύδει ἐλπιδοφόρος πρὸς τὴν πλήρη ἐθνικὴν ἀποκατάστασιν, ἀναμφισβητήτως αἱ νίκαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ θέλουν ἀγγελθῇ πρὸς τοὺς Ἀρμενίους καὶ πάσας τὰς ἄλλας τὰς μὴ χριστιανικάς, ἀλλ’ ἐπιθυμούσας τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν ἐθνότητας τῆς Ἀνατολῆς, Θέλει εὐαγγελισθῆ εἰς αὐτὰς τὴν ἐμπέδωσιν τῆς ἰδίας αὐτῶν ἐλευθερίας καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως. Ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι εἶναι ἐγγυητὴς τῆς τάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Κοινῆς Γνώμης καὶ τῶν τάσεων, τὰς ὁποίας ἔδειξε πάντοτε ἡ Ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Εἴμεθα ὑπερήφανοι ὅτι οἱ σεβάσμιοι ἱεράρχαι τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας διὰ τῶν παρακελεύσεων αὐτῶν ἐνισχύουν τὸν Ἑλληνικὸν Στρατόν. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἐπετέλεσε τὸ ἔργον αὐτοῦ νικηφόρως καὶ εἴμεθα βέβαιοι ὅτι τὸ ἔργον αὐτοῦ θέλει συμπληρωθῆ ἡ δεξιὰ ἐνέργεια καὶ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐκπροσωπούσης ἐν τούτῳ τῷ ἔργῳ σύμπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος. Ὅταν δὲ τὸ ἔργον ἐπιστεφθῇ ὑπὸ πλήρους ἐπιτυχίας θέλομεν εἶσθαι ὑπερήφανοι ἄν μὲ τὴν συμβολὴν τῆς ἐθνικῆς συνδρομῆς τοῦ φιλελευθέρου καὶ μεγάλου Ἀγγλικοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τὴν προστασίαν αὐτοῦ θὰ ἐπιτελέσωμεν ὄχι μόνον τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν ἀλλὰ θέλομεν συντελέσει ὅπως καὶ τὰ ἄλλα ἔθνη τῆς Ἀνατολῆς ἴδωσιν ὄχι μόνον ἐλευθερίαν, ἀλλὰ καὶ πολιτισμὸν καὶ πρόοδον. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ πλήρως πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Συνέλευσις θέλει στέρξῃ νὰ διαβιβασθῶσι διὰ τοῦ ἐπιτετραμμένου ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ αἱ εὐχαριστίαι ἡμῶν πρὸς τοὺς πρωτεύοντας ἱεράρχας τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§69Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄς ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι πρὸ 100 ἐτῶν ἀκριβῶς ἀπηγχονίζετο ἐν Κωνσταντινουπόλει ὑπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀείμνηστος Πατριάρχης Γρηγόριος, ὁ καὶ ἐθνάρχης λεγόμενος καὶ ὤν. Ἄς ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι περὶ τὸν Πατριάρχην Γρηγόριον τὸν Εʹ ὑπῆρχον καὶ οἱ ἄλλοι ἀρχιερεῖς τοῦ Γένους, οἱ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον τότε τῆς Κωνσταντινουπόλεως ἀποτελοῦντες, οἵτινες ἐπίσης ἀπηγχονίζοντο. Τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐξήγειρε κατὰ πρῶτον τὴν ὀργὴν καὶ ἀγανάκτησιν τοῦ εὐγενοῦς τῆς Ἀγγλίας ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀντιπροσώπου, ὅστις δι’ αὐστηρᾶς γλώσσης ὑπέδειξεν εἰς τὴν Ὀθωμανικὴν Πόρταν τοὺς κινδύνους, οὓς ἡ Τουρκία διέτρεχεν διὰ τῶν παραβόλων πράξεων αὐτῆς. Ἤρκεσεν ἡ ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀγανάκτησις τοῦ πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας ἵνα ἐξεγείρῃ ἐν τῷ πολιτισμένῳ κόσμῳ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὴν ἀγανάκτησιν ἀφ’ ἑνὸς καὶ τὸν ἐνθουσιασμὸν ἀφ’ ἑτέρου ὑπὲρ τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ ἀγῶνος ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν λαῶν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Κυβερνήσεων, διότι αἱ Κυβερνήσεις ἀκόμη τότε ὠθούμεναι καὶ διευθυνόμεναι ὑπὸ τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας, εἶχον ἀποδοκιμάσει τὸν ἀγῶνα ἡμῶν. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Κυβερνήσεων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς Κυβερνήσεως ἰδίᾳ τῆς Γαλλίας, ἧς ὁ στόλος καταπλεύσας εἰς Ψαρρά, ἐβυθομέτρησε τὰ ὕδατα τῶν Ψαρῶν διὰ τῶν Γαλλικῶν πλοίων· ἀπὸ τότε καὶ μόνον ἠδυνήθη ὁ Τουρκικὸς στόλος, ἡ λεγομένη Ἀρμάδα, νὰ καύσῃ καὶ νὰ πυρπολήσῃ καὶ νὰ καταστρέψῃ τὰ Ψαρρά. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν Κυβερνήσεων, ἰδίᾳ τῆς Γαλλικῆς τῶν ὁποίων οἱ ἀξιωματικοὶ ἀπετέλουν μέρος τῶν ἐπιτελείων τοῦ Αἰγυπτιακοῦ στόλου. Ὁμιλῶ περὶ τῶν μεγάλων λαῶν τῆς Εὐρώπης, οἵτινες διὰ τῶν φιλελευθέρων τέκνων αὑτῶν, διὰ τῶν ἐπιστημόνων, διὰ τῶν ποιητῶν, διὰ τῶν δραματικῶν συγγραφέων των ἐξηγέρθησαν κατὰ τῆς βαρβάρου τυραννίας τοῦ Ἀσιανοῦ δεσπότου. Οἱ λόγοι τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλίας ἐν Κωνσταντινουπόλει ἤρκεσαν καὶ τότε, ἵνα ἐξεγείρωσιν ἐν Λονδίνῳ τὸν Ἀγγλικὸν Κλῆρον, ὅστις καὶ πάλιν τότε ἐπρωτοστάτησεν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν νὰ συνδέσωμεν τὰς δύο ταύτας ἐποχάς, καὶ νὰ ἐκφράσωμεν τὴν εὐγνωμοσύνην σήμερον τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ὅπως αἱ Συνελεύσεις τῶν ἀειμνήστων πατέρων ἡμῶν ἐξέφρασαν τότε τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλληνικῆς Φυλῆς ἐν Ἀγγλίᾳ, ὕψωσαν δὲ πρωτίστως τὴν σημαίαν αὐτὴν οἱ ἱερεῖς οἱ ἐντιμότατοι καὶ σεβασμιώτατοι τῆς Ἀγγλικανικῆς Ἐκκλησίας. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῆς· Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ ἀναγγείλῃ τὰ τελεσθέντα, εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὴν ἐπίσημον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἵνα καὶ αὕτη στείλῃ τὸν τῆς εὐγνωμοσύνης ἀδελφικὸν ἀσπασμὸν πρὸς τὸν Κλῆρον τὸν Ἀγγλικανικόν, ὅστις δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν δεικνύει πόσον ἔχεται τῆς ἀναγκαίας συνεργασίας μετὰ τοῦ Κλήρου τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Ἐλπίζω καὶ πέποιθα, ὅτι τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας θὰ ἀκολουθήσῃ καὶ ἡ Καθολικὴ Ἐκκλησία. Ὑποθέτω ὅτι ὁ Μέγας Ποντίφηξ, ὅστις καυχᾶται ὅτι εἶναι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ τῆς γῆς, θὰ ὑψώσῃ καὶ αὐτὸς ὡς ἀρχηγὸς τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας τὴν γόησσαν καὶ σθεναρὰν φωνὴν Αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς ἀποδόσεως τῆς ἐλευθερίας εἰς τοὺς ἐπὶ 500 ἔτη στενάζοντας Χριστιανούς.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Θ. Λυμπρίτης ἔχει τὸν λόγον.

§71Θ. ΛΥΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις μόνον ἔχω νὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου τῶν Ἱεραρχῶν τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας. Ἐπὶ ἑνὸς σημείου αὐτοῦ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν σας. Πρόκειται περὶ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ Ἱεράρχαι τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς καὶ ἡ Ἑλλὰς μάχονται ὄχι μόνον ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ ἀποκαταστάσεως ὅλων ἐκείνων τῶν λαῶν, οἵτινες ὑφίστανται τὰς κακώσεις τοῦ ζυγοῦ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Διὰ τοῦτο, κ. Πρόεδρε, θὰ σᾶς παρακαλέσω, ὅπως, εἰ δυνατόν, περιληφθῇ ἐν τῇ ἀπαντήσει ὅτι λαμβάνει σημείωσιν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τῆς τοιαύτης πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀγγλικὴ Ἐκκλησία τρέφει πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ὅτι αὕτη ἀγωνίζεται ὄχι μόνον ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν λοιπῶν Χριστιανικῶν λαῶν. Χωρὶς νὰ θέλω νὰ κανονίσω τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, νομίζω ὅτι ἡ φράσις αὕτη ἡ περιεχομένη ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῶν Ἱεραρχῶν τῆς Ἀγγλίας πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῇ ἀπαντήσει.

§72Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§74Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι μετὰ τοσαύτης ἀμβλύτητος ἐτάζουσιν ἐν τῷ σκότει τῶν πραγμάτων τῆς συγχρόνου ἱστορίας ἐκεῖνοι ὑπὸ μέγα σήμερον φῶς ἔχουσι νὰ τὰ ἀντικρύσωσι. Τὸ προχέει μέγας προβολεύς. Τὸ βῆμα τῆς Ἀγγλίας. Ὑψοῦται φωνὴ ἐξ αὐτοῦ διατρανοῦσα ποῖα εἶναι κατ’ ἀλήθειαν τὰ δίκαια ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος παλαίει, μαχόμενος ὄχι μόνον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ἐξ ἴσου ὑπὲρ τῶν ἄλλων γειτονικῶν αὐτοῦ λαῶν, τῶν καταδεδυναστευμένων καὶ τῶν ὁποίων ἡ ζωή, φαίνεται, καὶ αὐτῶν διαγέγραπται. Εἶναι τὸ Ἀγγλικὸν βῆμα καὶ τὸ μεγαλόστομον κήρυγμα τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν αὐτὴν τὴν φορὰν ὕλην ἐκ τῶν μεγάλων παθῶν τῆς Ἑλλάδος. Οὐ μόνον ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τῶν Ἑλλήνων, οὐ μόνον αἱ φάλλαγες τῶν ἡρώων, ὅσοι μάχονται τὸν ὑπέρτατον ἀγῶνα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἀλλ’ αἱ μυριάδες τῶν ταλαιπώρων πληθυσμῶν, ὅσοι ἐξακολουθοῦσι σφαζόμενοι ὑπὸ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους, ὅλων αὐτῶν τὰ βεβαρυμένα στέρνα ἀναπέμπουσιν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Ἀγγλίαν καὶ τὴν Ἀγγλικὴν Ἐκκλησίαν. Δὲν εἶναι μόνον εὐγνώμων ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος ἀλλ’ εἶναι αὕτη ἡ ἱστορικὴ στιγμή, ἐπειδὴ ἀληθῶς ἡ ἀνθρωπότης κατῃσχύνθη ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς βαρβαρότητος. Ἡμεῖς δὲ οἱ Ἕλληνες οἱ ὁποῖοι εἴχομεν συναντήσει ποτὲ τὴν Ἀγγλικὴν Ἐκκλησίαν πλανηθεῖσαν δυστυχῶς κατὰ τὴν περίοδον τῶν Μακεδονικῶν ἀγώνων, ὅταν ἐγένετο τότε οὐχὶ ὁ συνήγορος τῶν καὶ ἐκεῖ τότε ὑπὸ τῶν βουλγάρων κομιτατζήδων σφαγιαζομένων Ἑλλήνων γερόντων καὶ γυναικοπαίδων, ἀλλ’ ὁ ἄδικος ἐπικριτὴς καὶ ὁ κατήγορος αὐτῶν, ἡμεῖς ἐγνωρίσαμεν ἐξ ἐκείνων τῶν θλιβερῶν ἡμερῶν ποία εἶναι ἡ ἰσχὺς τῆς φωνῆς τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας καὶ σήμερον πανηγυρίζομεν τὴν μεταβολὴν αὐτὴν τοῦ αἰσθήματος τῶν Ἄγγλων καὶ τῆς Ἐκκλησίας των. Τὴν πανηγυρίζομεν καὶ διὰ τοῦτο ἀκόμη. Διότι ἡ Ἀγγλικὴ Ἐκκλησία εἶναι Ἐκκλησία, ἥτις δὲν μάχεται μόνον ἐν τῷ ἐκκλησιαστικῷ περιβόλῳ ὑπὲρ τοῦ πνεύματος τοῦ Χριστιανικοῦ, ἀλλὰ μάχεται ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν μεθ’ ὑπερτάτης δυνάμεως καὶ ἐν τῇ πολιτείᾳ αὐτὴν τὴν φορὰν ὡς ἀληθὴς Σταυροφόρος. Καὶ εἶναι πασίγνωστον ὅτι αὐτή, ἐν τῷ πολιτεύεσθαι οὕτως, ἐμφανίζεται, κατὰ τὰς περισσοτέρας τῶν περιστάσεων, ὡς ἀντιπροσωπεύουσα πραγματικῶς τὸ δημόσιον Ἀγγλικὸν φρόνημα τοῦ ὁποίου οὕτω πως καὶ ἡγεῖται καὶ ἕπεται, μεθ’ ὅσης πίστεως μετὰ τοσαύτης καὶ φρονήσεως. Διὰ τοῦτο καὶ ἡμῶν σήμερον ἡ χαρὰ εἶναι διπλῆ. Διότι ἐν τῇ ὑπὲρ ἡμῶν κραυγῇ τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας, διακούομεν ὡσεὶ τὸν σάλον τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ ὅτι ἡ ψυχή του ἠγανάκτησε κατὰ τῶν Τούρκων δημίων. Αὕτη δ’ ἡ ἀγανάκτησις αὐτοῦ ἀπὸ τῆς αὔριον, ἀναμφισβητήτως, θὰ ἐκφανῇ ἔτι βιαιοτέρα. Εἶναι, λέγω, ἡ γνώμη τοῦ Ἀγγλικοῦ λαοῦ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν διετύπωσε διὰ τῶν εὐχῶν αὐτῆς καὶ διὰ τῶν ἐπικρίσεων αὐτῆς πρὸς τοὺς Τούρκους σφαγεῖς ἡ Ἀγγλικὴ Ἐκκλησία. Ἐν τούτῳ ἡ πρωτοβουλία αὐτῆς εὐεργετεῖ τὴν Ἑλλάδα καὶ κινεῖ τὸν θαυμασμὸν ἡμῶν. Θὰ ηὔχετο ἡ Ἑλλάς, προκειμένου περὶ τῆς φιλανθρώπου αὐτῆς στάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας, νὰ μὴ ἔβλεπε μόνον τοὺς Ἄγγλους ἐν τούτῳ διαμαρτυρομένους ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων, θὰ ηὔχετο νὰ ἤκουε καὶ τὴν Ἀμερικανικὴν Ἐκκλησίαν ἐξεγειρομένην ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀρχίζουσαν σήμερον νέον ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν Ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων, τὰ ὁποῖα οἱ ἀμερικανοὶ ἱεραπόστολοι τῆς Μ. Ἀσίας ἢ τῆς Β. Ἠπείρου παρεγνώρισαν τοσάκις.

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Λησμονεῖτε τὸ τηλεγράφημα τῶν 100 Ἐπισκόπων ὑπὲρ ἀποδόσεως τῆς Θράκης;

§76Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ ἀνασκοπήσωμεν τώρα ὁλόκληρον τὸ παρελθόν μας τὸ διπλωματικόν. Ἡ ἀναδρομὴ εἰς τὸ παρελθὸν ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν αἰτιάσεων κατὰ τοῦ μὲν ἢ τοῦ δὲ νομίζω ὅτι εἶναι πρᾶξις, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. (Χειροκροτήματα).

§77Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία ἀναδρομὴ ἐγένετο, ἥτις νὰ ἐξετάθη εἰς ἀνάμνησιν ἱστορημάτων τρανῶν ἐξ ὧν πολλὰ ὑπεφέρομεν. Ἁπλῆ ἐπίκλησις ἐγένετο πρὸς τὴν Μεγάλην Ἀμερικανικὴν Ἐκκλησίαν ὅπως καὶ αὐτὴ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τῶν ἄλλων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἡ Συνέλευσις ὑψοῖ φωνὴν εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Ἐκκλησίαν.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλακάκης ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§79ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ἀρκετά. Ἀρκετά.

§80Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. πληρεξούσιος Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἐζήτησε μίαν πληροφορίαν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐρωτήσεως ταύτης ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσε τὸ ἔγγραφον τοῦ ἐν Λονδίνῳ Πρέσβεως, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγνωστοποιεῖτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ διάβημα τῶν σεβασμίων κληρικῶν τῆς Ἀγγλικῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Συνέλευσις ὡς ἦτο φυσικὸν καὶ εὔλογον ἀπεφάσισε νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους πρὸς αὐτούς. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ ἀνοίξῃ μία συζήτησις περὶ οἱουδήποτε πράγματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐννοηθῇ ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη δὲν δύναται παρὰ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν στενὸν κύκλον τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο. Δὲν δυνάμεθα ἐκ τῆς ἀφορμῆς ταύτης νὰ ἐξετάσωμεν ὁλόκληρον τὴν διπλωματικὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, ἵνα ἐξ αὐτῆς καταλήξωμεν εἰς οἱαδήποτε συμπεράσματα. Πρόκειται ἁπλούστατα περὶ τῆς ἐκφράσεως τῆς εὐγνωμοσύνης ἡμῶν πρὸς τοὺς σεβασμίους κληρικούς, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν διὰ τῆς ἐπιρροῆς αὐτῶν νὰ ἐνισχύσωσι τὸν ἀγῶνα ἡμῶν καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν συζήτησιν. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω συμμορφωθῇ πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως Συνεχίζομεν τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1920 Ν. Διατάγματος περὶ ἀνασυντάξεως τοῦ Σώματος τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης». (Ψηφίζεται τὸ 1 καὶ 2 ἄρθρον ὡς ἔχουσιν). Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκει).

§82Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Διὰ τὸν πρῶτον νόμον τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης ὡρίσθη ὅτι ἔφεδροι ἀξιωματικοὶ μονιμοποιηθέντες καὶ μὴ ἀποδεχθέντες ἠδύναντο νὰ προσληφθῶσιν ὡς σύμβουλοι τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης. Ὁ νόμος ἐκεῖνος τόσον ηὐδοκίμησεν, ὥστε κατὰ τὸ 1917 ἐψηφίσθη νέος νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου προσελαμβάνοντο εἰς τὴν στρατιωτικὴν δικαιοσύνην δικηγόροι διατελέσαντες εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὡς ἔφεδροι. Ἤδη ἀπομένουν εἰς τὸν κλάδον τοῦτον οἱ πολεμήσαντες κατὰ τὸ 1912–13 ὡς ὁπλῖται, ἔχοντες δίπλωμα νομικῆς, ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν καὶ ὑπερτετραετῆ ὑπηρεσίαν γραμματέως τῶν στρατοδικείων. Αὐτοὶ ὅλοι σήμερον μένουσι στάσιμοι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καθ’ ἣν στιγμὴν διὰ τοῦ νόμου 1766 ὑπογραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων, ἔχοντες μόνον δίπλωμα νομικῆς, εἰσεχώρησαν εἰς τὸ δικαστικὸν σῶμα, ὡς ἀντισαγγελεῖς, ὡς πάρεδροι καὶ ὡς πρωτοδίκαι. Ἐάν, κύριοι πληρεξούσιοι, νομίζετε δίκαιον νὰ καταδικάσητε τοὺς γραμματεῖς τῶν Στρατοδικείων τοὺς ἔχοντας καὶ ἄδειαν τοῦ δικηγορεῖν καὶ πολεμήσαντας κατὰ τὸ 1912–1913 εἶσθε ἐλεύθεροι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε.

§83Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προνοεῖ μόνον περὶ κυρώσεως τοῦ Β. Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπέβλεψεν εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον δημιουργηθῇ κατὰ τὴν λήξασαν τριετῆ περίοδον καὶ οὕτω κανονίζονται κατὰ τὸ ἐνόν. Ὑπάρχουσιν ἴσως καὶ ἄλλαι ἀτέλειαι ἄσχετοι πρὸς αὐτὰς τὰς ἀνωμαλίας. Περὶ ἐκείνων δὲν πρόκειται. Νομίζω ὅθεν καλὸν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει.

§84Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τίτλος τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνασυντάξεως τοῦ σώματος τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης» δικαιολογεῖ τὴν προσθήκην ταύτην, περὶ ὧν προνοεῖ ἡ τροπολογία. Ἐν τῇ πολιτικῇ Δικαιοσύνῃ οἱ Γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων ἔχοντες ὡρισμένα προσόντα, γίνονται δικασταί. Ἐνταῦθα ζητοῦνται οἱ ὑπογραμματεῖς τῶν στρατοδικείων ἔχοντες ἀνώτερα προσόντα νὰ δύνανται νὰ προάγωνται εἰς συμβούλους.

§85Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω, κύριοι, νὰ ὑποβάλω μίαν τροπολογίαν, ὅπως ἐπανέλθωσι δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον κυροῖ τὸ Διάταγμα καὶ ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκρίθησαν ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον πολὺ εὔλογον, ὥστε δὲν πιστεύω ὅτι ἡ Συνέλευσις καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὕρωσι τὸ πρᾶγμα ἀντικείμενον εἰς τὴν ὀρθὴν ἀνασύνταξιν τῆς στρατιωτικῆς δικαιοσύνης. Ὅπως γινώσκει ἡ Κυβέρνησις εἶχε καταρτισθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἥτις ἀπεφάνθη ὅτι ὡρισμένοι στρατοδίκαι ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθωσιν καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι διὰ μιᾶς ψήφου ἐκρίθησαν ἱκανοὶ αὐτοὶ νὰ ἐπανέλθωσι, διότι δὲν εἶναι εὔλογον πρᾶγμα διὰ μίαν ψῆφον ἐξ ἑνὸς ἐκ τῶν πέντε κριτῶν νὰ στερηθῇ ὁ ἀξιωματικὸς αὐτὸς τοῦ βαθμοῦ τὸν ὁποῖον εἶχεν.

§86Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θέλω καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω μίαν σύστασιν. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὰ πρόσωπα, περὶ ὧν πρόκειται ἔχουσι δίπλωμα νομικῆς καὶ μόρφωσιν ἀπαιτουμένην ἐκ τῆς ἐμπειρίας τὴν ὁποίαν ἔχουσιν εἶναι καταλληλότατα διὰ τὸν σκοπὸν αὐτόν.

§87Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, εἶναι ὑπογεγραμμένη ἀπὸ τὸν κ. Μοσχούλαν καὶ ἀπὸ ἄλλους, πρόκειται δὲ περὶ προσθήκης εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου 434 τοῦ 1914. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι τὴν στιγμὴν ταύτην ἐδῶ. Πρώτην φορὰν λαμβάνω γνῶσιν αὐτῆς τῆς τροπολογίας. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ μεταβολὴν νόμου ἰσχύοντος ἀπὸ ἑπταετίας καὶ μὴ ἔχοντος οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὰς ἀνωμαλίας, τὰς ὁποίας ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ τὸ Διάταγμα τὸ νομοθετικὸν περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, διότι φοβοῦμαι μὴ τυχὸν διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς προτάσεως αὐτῆς—τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτιμήσω αὐτὴν τὴν στιγμήν, διότι ἁπλῶς ἀντιπροσωπεύω τὸν κ. συνάδελφον—δεχθῶ τι, τὸ ὁποῖον νὰ γίνῃ πρόξενον ἄλλης ἀνωμαλίας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Δυνατὸν ὁ νόμος 484 νὰ ἔχῃ κακῶς ἀλλὰ νὰ διορθωθῇ διὰ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου, διότι ἐὰν θέλωμεν διὰ τῆς τροπολογίας νὰ μεταβάλωμεν ἄλλον νόμον μὴ ἀναφερόμενον εἰς τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου πραγματεύεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γίνῃ τι μὴ ὀρθόν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τοῦτο, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἡ μεταβολὴ νόμου, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ εἶναι κακός, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ αὐτοῦ.

§88Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ὁ τίτλος εἶναι περὶ ἀνασυντάξεως καὶ ὁ σκοπὸς εἶναι ἡ ἀνασύνταξις τοῦ Σώματος τῆς Στρατιωτικῆς δικαιοσύνης.

§89Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνασύνταξις τοῦ Σώματος τῆς Στρατιωτικῆς δικαιοσύνης εἶναι συνέπεια, ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ ἐργασία τῆς συμπληρώσεως τῶν κενῶν, δὲν εἶναι ἀνασύνταξις ἢ ἀναθεώρησις. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν νόμον καὶ δὲν δύναμαι νὰ δώσω γνώμην, διότι δυνατὸν νὰ εἶναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν.

§90Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὀρθαί. Νὰ τὸ ἀναβάλωμεν.

§91Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα νὰ τὸ μεταβάλωμεν κατόπιν.

§92Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ σχέδιον νόμου δὲν δύναται νὰ συμπληρωθῇ, ὅταν πρόκειται μάλιστα περὶ στρατιωτικῆς δικαιοσύνης.

§93Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνωσι δεκτά. Δηλῶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δεκταὶ τροπολογίαι ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἄς ἀναβληθῇ.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀναθεωρήσεως τῆς ἀποφάσεως τῶν ἀποστρατευθέντων αὐτεπαγγέλτως ἀξιωματικῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ΓΧΝΓʹ (3653)». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς προτάσεως νόμου «περὶ συστάσεως εἰδικοῦ Ταμείου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν κοινωφελῶν ἔργων ἐν Αἰγίνῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 15 Δεκεμβρίου 1920 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀξιωματικῶν εἰς τὴν σειράν τῆς ἀρχαιότητός των». Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται)

§95ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2ον).

§96Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Ἤθελον, κύριε Πρόεδρε, ὡς πρὸς τὸν κανονισμὸν τῆς ἀρχαιότητος νὰ ἐλαμβάνετο ὡς βάσις ὄχι τὸ ἔτος 1917 ἀλλὰ τὸ 1912.

§97Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Δὲν δυνάμεθα τὴν τελευταίαν στιγμὴν νὰ ἀνατρέψωμεν νομοθεσίαν ὁλόκληρον. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ τῶν συμβάντων κατὰ τὸ 1917 καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προνοήσῃ περὶ ἄλλων. Δὲν εἶναι εὐκαιρία αὐτὴ νὰ ἀναμίξωμεν ὅ,τι μποροῦμεν καὶ νὰ βάλωμεν τοιαύτην διάταξιν κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπιδιώκομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν καθῆκον, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ τακτοποιήσῃ μίαν κατάστασιν ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀπὸ τὸ 1917, δὲν πρέπει δὲ κατὰ τὴν περίστασιν αὐτὴν νὰ γίνῃ ἐκμετάλλευσις τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ πρὸς ἄλλους σκοποὺς ἀφορῶντας ἔστω καὶ ἀνόρθωσιν ἄλλων ἀδικημάτων ἀσχέτων πρὸς τὴν κατάστασιν αὐτήν, διότι τὰ ἀδικήματα τὰ ὁποῖα ἐδημιουργήθησαν ἀπὸ τὴν κατάστασιν αὐτὴν εἶναι ἐντελῶς ἰδιαζούσης φύσεως καὶ πρέπει χωριστὰ νὰ ἀνορθωθῶσιν. Δὲν πρέπει νὰ μείνῃ εἰς κανένα ἡ ἐντύπωσις ὅτι τὰ ἀδικήματα αὐτὰ εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως μὲ ἄλλα ἀδικήματα.

§98Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Πρόκειται περὶ σοβαροτάτης ἀδικίας, κύριε Πρόεδρε, ὑπαξιωματικοὶ οἱ ὁποῖοι εἶχον ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ ὑπέστησαν καὶ ἐξετάσεις ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς δὲν ἐγένοντο ἀξιωματικοὶ καὶ εἶναι σήμερον κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος κατώτεροι.

§99Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πιθανὸν νὰ ἐγένετο κακῶς, ἀλλὰ ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν δὲν πρόκειται νὰ ἀνορθώσωμεν τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο ἐκ τῆς νομοθεσίας κατὰ τὸ παρελθόν. Πρόκειται νὰ ἀνορθωθῶσιν ἀδικήματα τὰ ὁποῖα προῆλθον ἐκ τῆς ἀνωμάλου, ἐκ τῆς παρανόμου, ἐκ τῆς ἐκρύθμου καταστάσεως κατὰ τὸ 1917.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§101Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν σχέσει μὲ τὴν τροπολογίαν τὴν ὁποίαν ἔχω ὑποβάλει, ἐρωτῶ, εἶναι ἀδίκημα ὅταν εἰς τὰ 1919 τρεῖς τῆς χωροφυλακῆς ἠμείφθησαν διὰ τὸν Ἠπειρωτικὸν ἀγῶνα τοῦ 1914 ἄλλοι δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς ἀπόταξιν τότε καὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὸν ἀγῶνα ἐκεῖνον ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι πέρατος αὐτοῦ, ἔχουσι δὲ ἐκθέσεις ὑπὲρ αὐτῶν, δὲν ἠμείφθησαν; Ἐρωτῶ εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἀδίκημα; Ἐπικυροῦμεν ἢ δὲν ἐθεωροῦμεν τότε τὰ γενόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Βενιζέλου εἰς βάρος ἐκείνων οἱ ὁποῖοι προσέφερον ὑπηρεσίας εἰς ἕνα ἐθνικὸν ἀγῶνα;

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὀργανώσεως χημικῆς ὑπηρεσίας στρατοῦ». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου «περὶ συστάσεως Ὑπουργείου τοῦ Θησαυροῦ». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§103Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Προκειμένου, κύριοι συνάδελφοι, νὰ συζητήσωμεν τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἔχω νὰ κάμω ἐν πρώτοις τὴν τυπικὴν παρατήρησιν διότι ὡς γνωστὸν καὶ κατὰ τὸν Κανονισμὸν καὶ κατὰ τὰ εἰωθότα ἔπρεπε νὰ γίνωσι μόνον παρατηρήσεις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἀναγκάζομαι νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ νὰ κάμω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἔκαμνον κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς, ὁπότε δὲν ἠθελήσατε νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ συζήτησις καὶ ἀνεβλήθη ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τὴν πρώτην, καὶ ἀπὸ τῆς πρώτης εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς τῆς συντόμου ἐπαναλήψεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνελεύσεως πρὸς περαίωσιν ἐπειγούσης φύσεως νομοθετικῶν μέτρων, ἐπέμεινε νὰ ψηφισθῶσι σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ μερικὰ νομοθετήματα μεγάλης βεβαίως σημασίας, διότι ἀφορῶσιν εἰς τὴν ὀργάνωσιν τῶν κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἡ σύστασις δύο νέων Ὑπουργείων, ὁ μετασχηματισμὸς καὶ ἡ συμπλήρωσις δι’ ἀποσπάσεως ὑπηρεσιῶν ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο Ὑπουργεῖον, ὅλα αὐτὰ εἶναι τόσης σπουδαιότητος καὶ τόσης σημασίας ἔργα διὰ τὴν Συνέλευσιν, ὅσον καὶ αὐτὴ ἡ ἀνασύνταξις τοῦ θεμελιώδους συνταγματικοῦ χάρτου. Καὶ ἀφοῦ ἀνεβάλλομεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος δι’ εὐθετώτερον χρόνον, ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἐπεκράτει καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Συνέλευσιν ἡ ἀντίληψις ὅτι ἦτο δυνατόν, ὅτι ἦτο ὠφέλιμον, θὰ ἦτο τελεσφόρον νὰ γίνῃ ἡ ἀναβολὴ καὶ τῆς μελέτης τῆς ἱδρύσεως νέων Ὑπουργείων. Ἀπέναντι ὅμως τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως ἀναγκάζομαι νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα αὐτό καὶ νὰ εἴπω μερικὰς ἀντιλήψεις, τὰς ὁποίας ἔχω κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῆς ἱδρύσεως τῶν νέων αὐτῶν Ὑπουργείων, καὶ ἐναντίον τῆς κατὰ τὰς παρούσας στιγμὰς ἐμφανίσεως τοιούτων, οὐχὶ τόσον ἀξίων σπουδῆς νομοθέτημά των. Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ὁ καταμερισμὸς καὶ ἡ κατανομὴ τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, βεβαίως, δὲν εἶναι ἐν ἀρτίᾳ καταστάσει παρ’ ἡμῖν, καὶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ μία ἀνασύστασις, μία ἀνασύνταξις ὅλων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, καὶ νὰ καταρτισθῇ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον κατὰ ἕνα τρόπον διαφορετικὸν ἀπὸ τὸ σημερινόν. Προκειμένου ὅμως νὰ γίνῃ μία τοιαύτη σκέψις δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λαμβάνωμεν μονομερῶς ἕν Ὑπουργεῖον μόνον, καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία συνεκεντρώθη εἰς αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ διανεμηθῇ εἰς δύο. Ἐὰν ἐπρόκειτο καὶ ἄν ἦτο δυνατὸν σήμερον νὰ ἀντιμετωπίσωμεν τὴν ὅλην ὀργάνωσιν τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, θὰ ἐβλέπατε πολὺ εὐκόλως ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν εἰς τὴν ὀργάνωσίν των κλάδους δυναμένους νὰ κηρυχθῶσιν εἰς αὐτοτελεῖς καὶ νὰ ἀποτελέσωσι καὶ αὐτοὶ οἱ κλάδοι αὐτοτελῆ Ὑπουργεῖα. Κι’ ἀρχίζω νὰ σᾶς ἀναφέρω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο διακεκριμένους κλάδους. Ἡ βάσις τῆς ὑπάρξεως τοῦ Ὑπουργείου τούτου βεβαίως εἶναι ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις, μὲ τὴν ὁποίαν ἀπασχολεῖται κατ’ ἐξοχὴν ὁ Ὑπουργός. Διὰ τὸ μέρος τὸ ἐκκλησιαστικὸν βεβαίως ἀσχολεῖται πολὺ ὀλιγώτερον, ἀλλὰ μὲ τὴν προσθήκην καὶ ἄλλων πολιτῶν ἄλλων ξένων θρησκευμάτων, καὶ πρὸ πάντων Μουσουλμάνων, συντελεῖται βραδέως μέν, ἀλλὰ δι’ αὐξούσης ταχύτητος μία φροντὶς μεγάλη, ἡ ὁποία θὰ φθάσῃ μέχρι σημείου, ὥστε νὰ χωρισθῇ αὐτὸς ὁ κλάδος ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, διότι καὶ ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις ἐν τῷ μεταξὺ λαμβάνει μεγάλας διαστάσεις μὲ τὴν ἀνάκτησιν τῶν ἀπελευθερουμένων ἤδη Ἑλληνικῶν χωρῶν.

§104Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ Ὑπουργεῖον τῶν Θρησκευμάτων.

§105Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Βεβαίως. Κι’ ἔρχομαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας, ὅπου βλέπομεν τρεῖς κλάδους, τῆς Γεωργίας μετὰ τοῦ Ἐποικισμοῦ, δεύτερον τὸν κλάδον τῶν Δασῶν, ὁ ὁποῖος πολὺ καλὰ ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ Ὑπουργεῖον τῶν Δασῶν, διότι δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὴν Γεωργίαν καὶ τρίτον τὸν κλάδον τῶν Δημοσίων Κτημάτων ὁ ὁποῖος ἐπίσης δύναται νὰ γίνῃ ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον, ὅπως εἶναι εἰς τὴν Ρουμανίαν, ὅπου εἶναι Ὑπουργεῖον Δημοσίων Κτημάτων. Ἐξαρτᾶται δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἔκτασιν τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ Ὑπουργεῖον αὐτό, διὰ νὰ κάμῃ ὑποδιαιρέσεις ἐπ’ ἄπειρον. Αὐτὰς τὰς σκέψεις θὰ ἠδυνάμην νὰ τὰς ἐπεκτείνω περισσότερον καὶ εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ παροῦσα στιγμή, διὰ νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ἐργασίαν τῆς ἀνασυστάσεως καὶ ἀνασυντάξεως τῆς Πολυτελείας, δηλαδὴ τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ κατανείμωμεν αὐτὰς εἰς Ὑπουργεῖα κατὰ τρόπον ὅσον τὸ δυνατὸν συντελεστικώτερον, πρὸς ὁμαλωτέραν διεξαγωγὴν τῶν δημοσίων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ὑποθέσεων. Ἀπὸ γενικῆς δὲ ἐπίσης ἀπόψεως παρατηρῶ, ὅτι λόγοι περισυλλογῆς οἰκονομικοί, καὶ λόγοι ἐφαρμογῆς τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ὁλότητι αὐτῆς ὡς πολιτικοῦ κόμματος, καὶ αἱ μὴ ἀνήκουσαι εἰς τὸ πολιτικὸν κόμμα, ἐξ οὗ ἀπορρέει ἡ Κυβέρνησις, ἄλλαι πολιτικαὶ ἀποχρώσεις τῆς αἰθούσης ταύτης παραδέχονται ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀντιρρήσεως, λέγω, ὅτι οὔτε εἰς τὴν οἰκονομικὴν περισυλλογὴν οὔτε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀποκεντρωτικοῦ συστήματος ἀνταποκρίνεται ἡ ἐπ’ ἄπειρον ὑποδιαίρεσις τῶν Ὑπουργείων καὶ ἡ δημιουργία νέων Ὑπουργῶν, νέων αὐτοκινήτων, νέων γενικῶν γραμματέων, νέων δακτυλογράφων καὶ νέων κτιρίων. Θὰ μοὶ εἴπητε ὅτι εἰς ἕνα προϋπολογισμόν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολλοῦ ὑπερέβη τὸ ἥμισυ δισεκατομμύριον δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν ἐὰν προσθέσωμεν μερικὰ ἑκατομμύρια ἀκόμη. Βεβαίως λόγῳ τοῦ ποσοῦ δὲν ἔχει μεγάλην σημασίαν, ἀλλ’ ἐγὼ λαμβάνω ὄχι τὸ ποσὸν ἀλλὰ τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία θὰ δημιουργηθῇ ἐκ τῆς δημιουργίας νέων Ὑπουργείων ἄνευ ἀνάγκης. Ἡ δημιουργία Ὑπουργείου Δημοσίου Θησαυροῦ, Ὑπουργείου Τ.Τ.Τ. ἢ μεταρρύθμισις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως τὸ ὁποῖον μόνον ὡς προσωρινὸν συνεστήθη διαρκοῦντος τοῦ πολέμου, ἡ ἀνασύστασις τοῦ Πολιτικοῦ Γραφείου τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἀποκατάστασις τῆς Διευθύνσεως τῶν Μεταφορῶν εἰς αὐτοτελῆ Διεύθυνσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἄνευ σοβαρᾶς ἀνάγκης καὶ ἄνευ ἀποχρῶντος λόγου, ἡ δημιουργία Γενικῶν Διοικήσεων καὶ Γενικῶν Διοικητῶν ἐκεῖ ὅπου οἱ Νομάρχαι θὰ ἔκαμναν πολὺ καλὰ τὰ καθήκοντα τῶν Γενικῶν Διοικητῶν, ὅλα αὐτὰ ἐμποιοῦν τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ὄχι μόνον δὲν κάμνομεν περισυλλογὴν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ὅπως ἀπεδείχθη καὶ ἐκ τῆς σημερινῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν συνεχίζομεν τὴν πολιτικὴν τῆς διασπαθίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων.

§106Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε μικρὰν διακοπήν; Ἐπειδὴ δίδεται ἡ εὐκαιρία ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸ νὰ καταστήσῃ φανερὰ πόσον ἀβάσιμος εἶναι ἡ γνώμη τὴν ὁποίαν ἠδύναντο νὰ ἔχωσιν, εἶμαι βέβαιος, ἐλάχιστοι τῶν συμπολιτῶν μας, οἱ ὁποῖοι καὶ θὰ ἠδύναντο νὰ κατακριθῶσι ὡς μὴ διακρινόμενοι ἐπὶ πρακτικότητι. Ἰδίως ἐὰν δὲν διωρθώθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ὅ,τι εἶναι διορθωτέον δὲν πρέπει παρ’ οὐδενὸς νὰ ἐξαχθῇ ἐκ τούτου τὸ συμπέρασμα ὅτι ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα αὐτό, ὡς καλῶς ἔχον, οὔτε ὅτι υἱοθετοῦμεν αὐτὸ οὔτε ὅτι θὰ υἱοθετήσωμεν αὐτό. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν διορθώσωμεν αὐτό, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἀνελάβομεν τὴν ἀρχὴν εὑρέθημεν καὶ εὑρισκόμεθα πρὸ προβλημάτων ἀπείρων μεγίστης σπουδαιότητος, τὰ ὁποῖα ἀπερρόφησαν καὶ ἀπορροφῶσι ὁλόκληρον ἡμῶν τὴν πρὸς ἐργασίαν ἱκανότητα καὶ τῶν ὁποίων ὁ χειρισμὸς ἦτο ὄχι μόνον ἀπὸ ἀπόψεως σπουδαιότητος αὐτῶν προτιμητέος ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ὅτι ἦσαν ἐξόχως ἐπίκαιρα καὶ ἐπείγοντα. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐμφανιζόμενοι πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θέλομεν λογοδοτήσει δι’ ὅ,τι ἐπράξαμεν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅ,τι δὲν ἐπράξαμεν κατὰ τὸ βραχὺ αὐτὸ διάστημα καθ’ ὃ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Χώρας. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἀπέναντι τῆς λογοδοσίας αὐτῆς θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἄνθρωπος ἔχων ὡς βάσιν τῆς κρίσεως αὐτοῦ τὴν καλὴν πίστιν, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι, κύριοι, βλέπομεν ὅτι δὲν ἐπράξατε πολλὰ καὶ διὰ τοῦτο κατακρίνω ὑμᾶς ὡς μὴ χρησιμοποιήσαντας ὅλας ὑμῶν τὰς δυνάμεις διὰ νὰ πράξητε ὅ,τι εἶναι δυνατόν. Ἐξ ἐναντίου πέποιθα ὅτι πᾶς τις θὰ εἴπῃ ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τὸ 8μηνον κατηναλώσαμεν ὁλοκλήρους ἡμῶν τὰς δυνάμεις καὶ ἄς ἐπιτραπῇ νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὗται δὲν ὑπῆρξαν μικρότεραι ἀπὸ ὅσας θὰ διέθεται οἱοσδήποτε ἄλλος, ἵνα ἐξυπηρετήσωμεν ἐκεῖνα τὰ ζητήματα τὰ ἐθνικά, τὰ ὁποῖα καὶ κατὰ σπουδαιότητα ὑπερεῖχον καὶ κατὰ χρόνον ἦσαν ἐπείγοντα. Διὰ τοῦτο, κύριοι, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον ὅστις εἶπεν ὅτι τοῦτο ἔμεινε, ἐκεῖνο ἔμεινε, καὶ ἐκεῖνο ἔμεινε, νὰ μὴ δώσῃ εἰς τὰ λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ τὸν χαρακτῆρα αἰτιάσεως καθ’ ἡμῶν, οὔτε νὰ ὑποθέσῃ οὔτε αὐτὸς οὔτε ἄλλος ὅτι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔγινεν υἱοθετοῦμεν καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δὲν ἔγινεν ἀποκρούομεν. Ἐξ ἐναντίας οὐδὲν ἐξ ὅσων ἐγένοντο κατὰ τὸ παρελθὸν ἀξιόμεμπτον θὰ υἱοθετήσωμεν καὶ ὑποσχόμεθα ὅτι οὐδὲν ἐξ αὐτῶν θὰ μείνῃ κατὰ τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν ὁ χρόνος θὰ ἐπιτρέψῃ καὶ ἐπαρκέσῃ ἵνα ἀσχοληθῶμεν περὶ αὐτῶν καὶ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐπανόρθωσιν ὅλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δέον νὰ ἐπανορθωθῶσι κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ.

§107Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε διὰ πλαγίας κυκλωτικῆς κινήσεως ν’ ἀποφύγῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεριφράστως ἐξέθηκα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἔψεξα ἐγὼ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν νομίζω ὅτι ἐπέστη ὁ κατάλληλος χρόνος πρὸς τοιαύτην συζήτησιν. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἐζήτησα νὰ ἐπανορθώσῃ εἶναι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπῆρχεν ὁ καιρὸς νὰ διορθωθῶσι, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα τὸ παρελθὸν ἀφῆκεν ἐν ἀταξίᾳ. Δημιουργεῖται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου διαίρεσις ὑπηρεσιῶν χωρὶς οὐδεμία νὰ ληφθῇ μέριμνα περὶ ἀποκεντρώσεως αὐτῶν συμφώνως μὲ τὸ ἀποκεντρωτικὸν πρόγραμμα.

§108Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑποδιαίρεσις τῶν κεντρικῶν ὑπηρεσιῶν δὲν ἔχει ἀπολύτως οὐδεμίαν σχέσιν μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς συγκεντρώσεως ἤ ἀποκεντρώσεως. Πρόκειται περὶ θέματος ἐντελῶς ἀσχέτου.

§109Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ τούτου ἀκριβῶς διαφωνοῦμεν καὶ λέγω ὅτι βάσει τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι ὅτι ἐδημιουργήθη ἡ πληθώρα τῆς ἐργασίας εἰς ἕν Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Οὐδεμία ὅμως σκέψις ἐγένετο διαιρέσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὰς παρούσας περιστάσεις. Ἔχομεν ἕν δίδαγμα ἐκ τῆς παρελθούσης ἐποχῆς τὰ τῆς συστάσεως ἰδιαιτέρας ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ ὡς τμήματος ἰδιαιτέρου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ Ὑφυπουργὸν τῆς Ὑγειονομίας. Ἔχομεν τὴν Διεύθυνσιν τῶν Προμηθειῶν τοῦ Στρατοῦ, ἡ ὁποία εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς ἕνα ἀντισυνταγματάρχην.

§110Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος σᾶς εἶπε ὅτι ἡ διαίρεσις αὕτη δὲν πρέπει νὰ γίνῃ;

§111Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ὅμως αὐτὸ δὲν γίνεται.

§112Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λησμονεῖτε ὅτι πολεμοῦμεν μὲ χρήματα καὶ ὅτι βάσις ὅλων αὐτῶν τὰ ὁποῖα λέγονται προμήθειαι κ.λ.π. εἶναι τὸ χρῆμα.

§113Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Λοιπὸν δὲν ἐσκέφθησαν νὰ ὑποδιαιρέσουν ἀπὸ ἀπόψεως πληθώρας ὑπηρεσιῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διαιροῦσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δι’ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸν λόγον.

§114Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δι’ αὐτὸν τὸν λόγον.

§115Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ λέγετε ἐδῶ. (Ἀναγινώσκει). Ἡ ἔκτασις, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἔλαβον αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπηρεσίαι ἐντελῶς...

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι μόνον ἡ πληθώρα εἶναι καὶ τὸ ποιόν.

§117Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Λοιπὸν ἐν ὅσῳ ζητεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐπεβαρύνθη μὲ διαφόρους ὑπηρεσίας...

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§119Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Οὕτω γράφετε.

§120Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκετε, δὲν προέρχεται αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, διότι ἡ διαίρεσις δὲν προέρχεται μόνον ἐκ τοῦ ποσοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ποιοῦ τῶν ὑπηρεσιῶν.

§121Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ εἰς τὸ ποιὸν θὰ ἔλθωμεν. Ἀκριβῶς δι’ αὐτό, διὰ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν ἰδέαν τῆς συγκεντρώσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, ἐπιμένω. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς παύσῃ νὰ ἀπασχολῆται μὲ τοὺς διορισμοὺς κλητήρων καὶ ἄλλων κατωτέρων ὑπαλλήλων....

§122Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπασχολεῖται διόλου ὁ Ὑπουργὸς δι’ αὐτά.

§123Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας διορίζει τοὺς καθαριστὰς τῶν σχολείων.

§124Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέτει μίαν ὑπογραφήν.

§125Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ὑπογραφὴ αὐτὴ τὸν ἀπασχολεῖ, διότι ὅπως ὑπογράφει τὸν διορισμὸν τοῦ καθαριστοῦ ὑπογράφει καὶ τὸν διορισμὸν ἑνὸς Γυμνασιάρχου. Δίδει τὴν αὐτὴν σημασίαν καὶ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ καθαριστοῦ καὶ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ Γυμνασιάρχου. Καὶ κάποτε δίδεται μεγαλυτέρα σημασία εἰς τὸν διορισμὸν μιᾶς δακτυλογράφου παρὰ εἰς τὸν διορισμὸν ἑνὸς τμηματάρχου.

§126Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀναφέρετε παραδείγματα.

§127Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἀποτείνομαι εἰς σᾶς προσωπικῶς.

§128Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δι’ οἱονδήποτε.

§129Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι τὸ δεύτερον ζήτημα, διότι τὸ πρῶτον εἶναι τὸ τῆς οἰκονομικῆς περισυλλογῆς. Τὸ δεύτερον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς συγκρούσεως τῶν ἰδεῶν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τοῦ καταμερισμοῦ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Ἔχομεν δὲ καὶ ἐκ τῆς μελέτης τῶν πραγμάτων τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἐπὶ ὀκτὼ ἤδη μῆνας, ἵνα περιορισθῶμεν εἰς μετανοεμβριανὸν καθεστώς, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὄχι μόνον ἐπήρκεσεν—οἱ δύο δηλ. ἀλληλοδιαδεχθέντες Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν—ὄχι μόνον ἐπήρκεσαν εἰς τὴν ὀγκώδη ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἶχον ὡς πρόσθετον βάρος καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ. Ὥστε ἐκ πρώτης ὄψεως δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἀφ’ οὗ εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διατὶ δὲν διορίζεται ἄλλος Ὑπουργὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ περισσότερον, ὅπως ἔγινε καὶ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον διηύθυνε ὁ σήμερον Ὑπουργὸς μαζὺ μὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, κἄπως περισσότερον ἀνέτως διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας. Ἀνακαλύπτει δὲ ἤδη ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐγκατάλειψιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πάλιν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας εἶναι βαρεῖα καὶ εἰσηγεῖται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ νέαν ἀβαρίαν πρὸς ἵδρυσιν νέου Ὑπουργείου τῶν Τ.Τ.Τ., ἴσως δὲ καὶ βραδύτερον Ὑπουργείου Σιδηροδρόμων κλπ.

§130Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι ἀπόλυτος ἀνάγκη τῶν πραγμάτων ἀπέδειξεν ὥστε αἱ τρεῖς διάφοροι Διευθύνσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν πρὸς ἀλλήλας καὶ ἡ ὑπηρεσία τῶν Ταχυδρομείων, τηλεγράφων καὶ τηλεφώνων ἔπρεπεν ἀπὸ καιροῦ νὰ εἶχε χωρισθῆ.

§131Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἶμαι σύμφωνος. Τὰ τρία πατώματα τοῦ Ὑπουργείου σας εἶναι τόσον αὐτοτελῆ, ὥστε οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς ἄλληλα, καίτοι ὑπαγόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας δύνανται νὰ χωρισθῶσιν. Ἀλλ’ ὡς εἶπον καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἡ τοιαύτη διαίρεσις τῶν ὑπηρεσιῶν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Ἕκαστος κλάδος δύναται νὰ γίνῃ χωριστὸν Ὑπουργεῖον.

§132Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ τὸ ἀντίθετον, δηλ. ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα νὰ ἑνωθῶσιν εἰς ἕν.

§133Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐὰν εἶχον ἕνα τόσον χαλκέντερον ἄνθρωπον, θὰ τὸ ἐπροτίμων βεβαίως.

§134Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ὅμως ἐγὼ δὲν θὰ ἔλεγον εἰς ὑμᾶς ὀρθά, ἐὰν σᾶς ἔλεγον ὅτι διὰ τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζετε, ἄγεσθε εἰς τὸ νὰ ἑνώσητε ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα εἰς ἕν, οὕτως καὶ σεῖς δὲν λέγετε ὀρθὰ εἰς ἡμᾶς, λέγοντες ὅτι διὰ τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦμεν, ἀγόμεθα εἰς τὴν δημιουργίαν τόσων Ὑπουργείων ὅσοι ὑπάρχουν κλάδοι ὑπηρεσιῶν.

§135Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπιστημονικῶς ἔχετε δίκαιον, ὅτι δύναται ἡ ὑποδιαίρεσις αὐτὴ νὰ γίνῃ ἐπ’ ἄπειρον. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν θὰ συμφωνήσω, εἶναι εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§136Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲ ἐγὼ εἶπον ὅτι δύνανται νὰ εἶναι τόσα Ὑπουργεῖα ὅσοι κλάδοι ὑπηρεσιῶν, οὐδὲ σεῖς λέγετε ὅτι ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα δύνανται νὰ συγχωνευθῶσιν εἰς ἕν. Εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἁπλῆς συλλογιστικῆς ἐργασίας ἀνάπτυξις ἰδεῶν, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον ἀπ’ ἀρχῆς, λογοπαίγνια σοφιστικά. Ἐδῶ εἶναι ἡ οὐσία. Διαιροῦνται τὰ Ὑπουργεῖα ἐκεῖ, ὅπου οὐσιαστικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουσι τὴν διαίρεσιν, ἑνοῦνται ἐκεῖ, ὅπου οὐσιαστικοὶ λόγοι ἐπιβάλλουσι τὴν ἕνωσιν. Τοῦτο ἔγκειται ἐν τῇ φύσει τῶν ὑπηρεσιῶν. Ὅταν τὰ Κράτη εἶναι μικρά, ὅταν αἱ ὑπηρεσίαι ἐν τῷ συνόλῳ των εἶναι μικραί, δύνανται αἱ τοιαῦται ὑπηρεσίαι νὰ παραμένωσιν ἡνωμέναι. Καὶ θὰ σᾶς φέρω ἕν παράδειγμα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα μέχρις ἐσχάτων εἶχεν ἐκείνας τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ὀνομάζομεν σήμερον Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν, Ὑπουργεῖον Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, Ὑπουργεῖον Γεωργίας ἐν μέρει, Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας ὁλόκληρον, Ὑπουργεῖον Δημοσίας Ὑγείας, Περιθάλψεως ὁλόκληρον. Εἰπέτε μοι παρακαλῶ, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ Ὑπουργεῖα δύνανται σήμερον νὰ ἀποτελέσωσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν;

§137Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι. Ποῖος εἶπε τοῦτο;

§138Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Διατί; Ὄχι μόνον διότι τὰ Ὑπουργεῖα αὐτὰ ἔχουσι τόσην ἐργασίαν σήμερον, ὥστε οὐδὲ ὁ Ἄτλας θὰ ἠδύνατο νὰ διεξαγάγῃ αὐτήν, ἀλλὰ καὶ διότι τὰ Ὑπουργεῖα αὐτὰ διαχειρίζονται κλάδους ὑπηρεσίας ἀσχέτους καὶ αὐτοτελεῖς. Τὶ κοινὸν ἔχει π.χ. ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἢ ἡ διοίκησις κατὰ τὴν στενὴν ἔννοιαν, μὲ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα διαχειρίζεται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἢ τῆς Περιθάλψεως, ἢ τῆς Συγκοινωνίας; Οὐδέν. Ἔμενον ἡνωμέναι αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχον ἐπαρκῆ ἀνάπτυξιν, ἐφ’ ὅσον ἀναπτύσσεται ἑκάστη ἐξ αὐτῶν, ἡ φυσικὴ κατάστασις θὰ εἶναι ἡ διαίρεσις, διότι εἶναι χωριστοὶ κλάδοι ἐντελῶς. Ὅταν οἱ κλάδοι αὐτοὶ εἶναι μικροὶ καὶ δύνανται νὰ ζήσωσι διὰ τῆς ἐλαχίστης ἐνεργείας τοῦ Κράτους, δύνανται νὰ μένωσιν ἡνωμένοι, ἀλλ’ ὅταν ἀναπτύσσωνται, διότι ἀναπτύσσεται τὸ Κράτος, εἶναι ἀνάγκη νὰ διαιρεθῶσι. Θὰ ἀκούσετε δὲ μετ’ ὀλίγον ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τοὺς ἐπιτακτικοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν διαίρεσιν ἢ ἐκείνην, Ὄχι ἡ ποσότης τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν εἴπετε, ἀλλὰ λόγοι ἐπιτακτικοὶ οὐσίας ἐπιβάλλουσι τὴν διαίρεσιν.

§139Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τὴν οὐσίαν θὰ ὁμιλήσω συγκεκριμένως ἐπὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπον, τὰ εἶπον γενικώτερον ὡς πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς κατανομῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα. Καί, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετηρήσατε, δὲν εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ πρυτανεύσῃ εἰς τὰς σκέψεις ἑκάστης Κυβερνήσεως διὰ νὰ γίνῃ ἡ τοιαύτη ἢ τοιαύτη κατανομή, ἀλλὰ τὸ ποιὸν τῆς ἐργασίας, διότι δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐὰν ἔχῃ ὀλίγην ἐργασίαν, νὰ διευθύνῃ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι εἶναι πολὺ διαφορετική.

§140Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ, μὴ συγχύζετε τὸν Ὑπουργὸν μὲ τὰ Ὑπουργεῖα. Δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὡς ἀναφέρατε νὰ εἶναι καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἄλλο εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἶναι καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἄλλο εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἶναι καὶ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ποία εἶναι ἡ διαφορά; Ἡ διαφορὰ εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὅτι εἰς ἕκαστον Ὑπουργεῖον ὑπάρχει ἑνότης, διότι ὑπάρχει ἕν ποσὸν ὑπηρεσιῶν ἀνωτάτων, ὄχι μόνον ὁ Ὑπουργός, ἀλλὰ καὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι ἀνώταται, αἱ ὁποῖαι διευθύνουσιν ὅλας τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, ὑπάρχει ὁ Γενικὸς Γραμματεύς, ὑπάρχουσι τὰ ἀνώτερα συμβούλια τοῦ Ὑπουργείου, ὑπάρχουσιν αἱ Γενικαὶ Διευθύνσεις, τὸ προσωπικὸν κλπ. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἡ ἑνότης τοῦ προσωπικοῦ κατὰ τὴν ἔννοιαν, ὅτι προσωπικὸν ἀνῆκον εἰς τὸν ἕνα κλάδον τοῦ Ὑπουργείου δύναται νὰ μεταβῇ καὶ εἰς τὸν ἄλλον, διότι εἶναι ἑνιαῖοι οἱ κλάδοι τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν Ὑπουργείων. Ὑπουργὸν δύο Ὑπουργείων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσητε ἀλλὰ δύο διαφόρους κλάδους ὑπὸ ἕνα Ὑπουργὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσητε. Δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἶναι καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ ἕν Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Καὶ σᾶς ἐρωτῶ, ὁ προσωπάρχης τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ τὶ θὰ εἶνε; Τὰ γενικὰ τμήματα τί θὰ εἶναι;

§141Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Σήμερον ὁ προσωπάρχης προέρχεται ἀπὸ τὸ πεζικόν. Ἀλλὰ τὸ ἀεροπορικὸν σῶμα διατὶ νὰ εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ὄχι τῶν Στρατιωτικῶν;

§142Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν συνεννοούμεθα. Μοῦ ὁμιλῆτε περὶ τῆς ἀεροπορίας καὶ σᾶς ἀπαντῶ ὅτι τὸ ἀεροπορικὸν εἶναι σῶμα τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν καλὰ–καλὰ ποῦ ἀνήκει, διότι τὸ ἀεροπορικὸν εἶναι σῶμα, τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ προχείρου ἐδημιουργήθη καὶ ἀνεπτύχθη πρὶν καθορισθῇ ἡ θέσις του. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας τὰ Ὑπουργεῖα τὰ ὑπάρχοντα καὶ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας αὐτὰ τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω· ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ εἶναι Ὑπουργὸς δύο Ὑπουργείων, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει ὅτι δύο Ὑπουργεῖα δύνανται νὰ εἶναι ἡνωμένα εἰς ἕν Ὑπουργεῖον. Καὶ ἐπειδὴ ἀναφέρατε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, σᾶς λέγω: νομίζετε ὅτι αἱ γενικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ Ὑπουργείου τούτου δύνανται νὰ διευθύνουν ἐξ ἴσου καὶ τὸν κλάδον τῶν Ταχυδρομείων καὶ Τηλεγράφων καὶ τὸν κλάδον τῶν μηχανικῶν;

§143Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πόσαι εἶναι αἱ γενικαὶ ὑπηρεσίαι;

§144Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τὰ γενικὰ συμβούλια τοῦ Ὑπουργείου. Νομίζετε ὅτι δὲν εἶναι ἀνωμαλία ὅταν οἱ μηχανικοὶ π. χ. διευθύνουν τὰ ταχυδρομεῖα ἢ καὶ ἀντιστρόφως;

§145Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καταργήσατε τὰ γενικὰ συμβούλια νὰ γίνουν εἰδικά.

§146Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορῶ, διότι τότε θὰ γίνωσι δύο Ὑπουργεῖα ὑπὸ τὸν αὐτὸν Ὑπουργόν.

§147Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἂς ἀφίσωμεν τώρα τὴν γενικὴν συζήτησιν καὶ ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὸ ὑπὸ κρίσιν νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Θησαυροῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει δύο βασικὰς ὑπηρεσίας, ἡ μία εἶναι ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων, ἡ ἄλλη ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων καὶ τῶν ἄλλων ἐσόδων τοῦ Κράτους. Αὐτὰ δὲν εἶναι τὰ μόνα στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαρτίζωσι τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι τὰ θεμέλια τοῦ Ὑπουργείου. Μέχρι τοῦδε χωρὶς νὰ ἔχωμεν δύο Ὑπουργεῖα, εἴχομεν ὅμως κεχωρισμένας αὐτὰς τὰς δύο ὑπηρεσίας, κεχωρισμένην τὴν βεβαίωσιν ἀπὸ τὴν εἴσπραξιν, εἴχομεν αὐτοτελῆ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐφοριακὴν καὶ εἰς τὸ κέντρον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ αὐτοτελῆ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ταμειακὴν καὶ εἰς τὸ κέντρον καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου οἱ ταμίαι ἀντὶ νὰ συννενοοῦνται μὲ τοὺς ἐφόρους καὶ νὰ ἀλληλογραφῶσι μὲ τὸ κέντρον διὰ τῶν ἐφόρων εἶχον αὐτοτελῆ ὕπαρξιν καὶ διεξῆγον τὴν ἀλληλογραφίαν των ἀπ’ εὐθείας μὲ τὸ κέντρον, ὡς νὰ ἀνήκουν εἰς ἄλλο Ὑπουργεῖον. Τὸ ἄτοπον τοῦτο παρετήρησεν ὁ σημερινὸς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε κατὰ τὸ 1915 ἐπὶ βραχὺ χρονικὸν διάστημα ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ εἰς συνδιάλεξιν, τὴν ὁποίαν εἶχον τότε μαζί του, ἔμεινε σύμφωνος ὅτι εἰς πρώτην εὐκαιρίαν, ἡ ὁποία δυστυχῶς δὲν τοῦ ἐδόθη τότε θὰ ἔφερε μέτρα νομοθετικὰ εἰς τὴν τότε Βουλὴν πρὸς ὑπαγωγὴν τοῦ ταμειακοῦ κλάδου εἰς τὸν ἐφοριακὸν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον συμβαίνει εἰς ὅλας τὰς διαχειρίσεις τὰς ἰδιωτικάς. Ἴδετε οἱανδήποτε Τράπεζαν, οἱονδήποτε πιστωτικὸν ἢ βιομηχανικὸν ἵδρυμα. Δὲν θὰ ἴδητε οὐδαμοῦ ὅτι ὁ ταμίας ἔχει μίαν αὐτοτελῆ ὕπαρξιν. Ὁ ταμίας εἶναι ἁπλοῦς ὑπάλληλος εἰσπράττων χρήματα καὶ δίδων τὸν λογαριασμὸν εἰς τὸν προϊστάμενον. Διὰ τῆς διαιρέσεως τώρα τοῦ Ὑπουργείου ἐπέρχεται πλήρης ὁ χωρισμὸς τῶν δύο αὐτῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι μέχρι τοῦδε, καὶ ἐὰν δὲν ἦσαν ὅλως διόλου ἡνωμέναι, εἶχον τοὐλάχιστον τὸν κοινὸν Ὑπουργόν, καὶ εἶχε καθὼς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰς γενικὰς ὑπηρεσίας εἰς τὰς ὁποίας συνεταυτίζοντο οἱ δύο αὐτοὶ κλάδοι. Ἐπέρχεται λοιπὸν ὄχι ἡ συνταύτησις καὶ ἡ συνένωσις τῶν δύο κλάδων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ συμβαδίζωσι πάντοτε, διότι ἡ βεβαίωσις ἄνευ τῆς εἰσπράξεως δὲν δύναται νὰ εἶναι ἀσφαλής, οὔτε καὶ ἡ εἴσπραξις δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς ἀσφαλὴς ἔνδειξις τοῦ ἐπιβλητέου ἢ μεταρρυθμιστέου φορολογικοῦ συστήματος. Ἐπέρχεται, λέγω, πλήρης χωρισμὸς εἰς τοὺς δύο κλάδους. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως ἄλλης τὸ νέον Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζεται Ὑπουργεῖον Θησαυροῦ, καὶ δὲν γνωρίζω διατὶ ἐλήφθη ὁ ὅρος αὐτός, τὸν ὁποῖον μεταφράζομεν ἀπὸ ξένην γλῶσσαν, ἐνῷ οἱ ξένοι τὸν ἔλαβον ἀπὸ ἡμᾶς κατὰ παράφρασιν καὶ καταχρηστικῶς καὶ οὐχὶ κυριολεκτικῶς, τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ τοῦ Θησαυροῦ συγκεντρώνει μερικὰς ὑπηρεσίας καθαρῶς ὀργανωτικάς. Δὲν εἶναι δηλαδὴ πολιτικὴ ὑπηρεσία, ὁποῖαι πρέπει νὰ εἶναι ἐκεῖναι αἱ ὑπηρεσίαι ἐν γένει, τῶν ὁποίων προΐσταται Ὑπουργὸς Κοινοβουλευτικός. Ὁ Κοινοβουλευτικὸς Ὑπουργὸς καθὼς γνωρίζετε καλλίτερον ἀπὸ ἐμέ, δὲν εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναλάβῃ τὴν ὀργάνωσιν μιᾶς ὑπηρεσίας ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα καὶ νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον αὐτοῦ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ μερικῶν συναφῶν πρὸς αὐτὸ κλάδων, πρόκειται περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἰς αὐτοτελῆ κλάδον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, πρόκειται περὶ τοῦ δικαστικοῦ συμβουλίου. Αὐτοὶ οἱ τρεῖς κλάδοι, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, χωρίζονται καὶ ἀποτελοῦσι ἓν ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον, καὶ ὁ νέος αὐτὸς Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ μίαν παθητικὴν ἐντελῶς καὶ ὑπηρεσιακὴν ἀποστολὴν χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν πολιτικὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κανονίζει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν μεταρρύθμισιν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμων καὶ εἰς τὴν κακὴν λειτουργίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ δικαστικοῦ Σώματος. Παύει δηλαδὴ ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς τοῦ Θησαυροῦ λεγόμενος νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ὑπόστασιν καὶ καταντᾷ ἁπλοῦς ὀργανωτὴς αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιῶν. Ἀπὸ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν ταύτης νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀπόσχισις αὐτῶν τῶν τριῶν κλάδων ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ δημιουργία ἰδιαιτέρου Ὑπουργείου, ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁποίου νὰ τεθῇ Ὑπουργὸς δευτερευούσης σημασίας ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐμφανίσεως καὶ κοινοβουλευτικῆς θέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ αὐτοῦ μεταξὺ τῶν ἄλλων συναδέλφων του. Ἡ ἐπιβολὴ ἑνὸς φόρου καὶ ἡ παρακολούθησις αὐτοῦ δὲν σχετίζονται μόνον μὲ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀφοῦ χωρισθῇ ἡ ταμειακὴ ὑπηρεσία, διότι εἷς φόρος διὰ νὰ μείνῃ ἐν ἰσχύϊ ἐκτὸς τοῦ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι δίκαιος ἀπὸ ἀπόψεως ἐπιβολῆς ἐπὶ τῶν φορολογικῶν τάξεων, ἀλλὰ νὰ παρουσιάζηται ἀπὸ τοιαύτης ἤ τοιαύτης ἀπόψεως, ὥστε νὰ δικαιολογῇ τὴν ἐπιβολήν. Ἀλλ’ αἱ δαπάναι τῆς εἰσπράξεως καὶ βεβαιώσεως, τῆς πραγματοποιήσεως καὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν φόρων αὐτῶν εἶναι τόσαι, ὥστε τὰ ἀποτελέσματα εἶναι μηδαμηνὰ ὅπως ἀπεδείχθη ἀπὸ τὴν στρεμματικὴν φορολίαν τῶν ἀμπέλων, τῶν σύκων, καὶ τῶν οἰκοπέδων διὰ τῆς ὁποίας εἰσπράττομεν κατ’ ἔτος 800 ἤ 900 χιλιάδας δραχμῶν καὶ ἐδαπανῶμεν 4.000.000 δι’ ἔξοδα βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως. Πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ εἰς χεῖρας του ὅλα τὰ στοιχεῖα διὰ νὰ ἴδῃ, ποῖον σύστημα θὰ διατηρηθῇ καὶ ποῖον θὰ μεταρρυθμισθῇ ὅταν θὰ χωρισθῶσι τὰ δύο Ὑπουργεῖα. Βεβαίως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον εἶναι ἕν Σῶμα καὶ δύναται νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἕκαστος ἀπὸ τὸν συνάδελφόν του, ἀλλ’ ὁ συνάδελφός του ὡς καὶ εἰς ἄλλα Ὑπουργεῖα συμβαίνει, ἔχει ἕν σύστημα. Ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς ποῖον Ὑπουργεῖον ἀνήκει; Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ ἀναφέρεται ὅτι ἡ σύνταξις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει ὡς βάσιν τὴν δημιουργίαν τῶν ἐσόδων, ἀλλὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν καταρτίζει ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου. Ἀπὸ ἀπόψεως ὀργανικῆς καὶ μηχανικῆς ἑπομένως ἡ σύνταξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ γίνεται διὰ τῆς συνεργασίας τῶν δύο Ὑπουργείων, ὥστε καὶ πάλιν ὁ χωρισμὸς γίνεται κατὰ τύπους μόνον καὶ οὐχὶ κατ’ οὐσίαν. Ἐπίσης ὁ ἔλεγχος τῶν εἰσπράξεων. Ὁ εἷς τμηματάρχης π. χ. δίδει ἀναστολὴν ἢ μὴ τῆς εἰσπράξεως εἰς ὡρισμένην φορολογίαν, δι’ ἥν θὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ παράπονον, καὶ τώρα ἀκόμη εὑρίσκομεν δυσκολίαν, διότι μᾶς παραπονοῦνται εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, δὲν γνωρίζομεν ποῦ νὰ ἀποταθῶμεν, διότι ὁ ταμίας δὲν λαμβάνει κατάστασιν ἀπὸ τὸν ἔφορον καὶ θὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἐργασίαν τῆς ταχυτέρας ἤ μὴ εἰσπράξεως τοῦ φόρου.

§148Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχει ὁ ἔφορος σήμερον τοιαύτην δικαιοδοσίαν;

§149Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Σήμερον ὁσάκις παρουσιάζωνται τοιαῦτα ζητήματα καταφεύγομεν εἰς τὸ τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ὄχι τῶν ἐμμέσων, διότι δὲν ἔχει εἰσπράξεις τοῖς μετρητοῖς, ὑπάρχει σύγκρισις ἀμέσων φόρων καὶ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§150Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι δὲν εἶναι βεβαιωμένος.

§151Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡμεῖς καθ’ ἡμέραν εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τοιούτων παραπόνων ἀπὸ μίαν διεύθυνσιν εἰς ἄλλην. Δὲν σᾶς ἠνωχλήσαμεν πολὺ διότι σεβόμεθα τὰς περιστάσεις, ἀλλὰ ἡμεῖς γνωρίζομεν, διότι μεταβαίνομεν καὶ οἱ ὑπάλληλοι μᾶς λέγουσιν ὅτι ὑπάρχουσι ἀταξίαι μεταξὺ αὐτῆς τῆς αὐτοτελείας αὐτῶν τῶν δύο κλάδων. Ἀπὸ ἀπόψεως λοιπὸν ὀργανικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως προγραμματικῆς, ἀπὸ ἀπόψεως πολιτικῆς ἐν σχέσει πρὸς τὸ σύστημα τῆς ἀποκεντρώσεως τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ θὰ εἶναι δυνατὸν ἀπὸ σήμερον ἤ αὔριον διὰ νὰ ἐλαφρύνῃ αὐτὸ τὸ μέγα βάρος τῆς Διοικήσεως καὶ νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τὴν γενικωτέραν διεύθυνσιν τῶν κλάδων, συνεπείᾳ τῶν λόγων αὐτῶν τοὺς ὁποίους ἐξέθηκα, νομίζω, ὅτι κακῶς ὑπεβλήθη τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἰδίως δὲ ἀπὸ ἀπόψεως προσοχῆς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς μίαν τοιαύτην ἐσπευσμένην ἐργασίαν τῆς Συνελεύσεως διὰ τὰ πλέον ἐπείγοντα νομοσχέδια νὰ συζητῶμεν μὲ ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην ἄνεσιν, μὲ ὅλην τὴν ἀπαιτουμένην ἐπιστημονικὴν καὶ πολιτικὴν ἐμβρίθειαν τὸν καταρτισμὸν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὡς εἶπον ἀρχόμενος τοῦ λόγου, εἶναι ἀνάλογον μὲ τὴν ἀνασύνταξιν τοῦ χάρτου τοῦ πολιτικοῦ, διότι μετὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων θὰ περιέλθωμεν ἐνώπιον ἑνὸς κυκεῶνος ἐπιβαλλομένου ἀπὸ τῆς σημερινῆς ἐποχῆς καὶ ὑπὸ τῶν συγχρόνων πολιτικῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα προβλήματα θὰ μᾶς ἀναγκάσωσι ἵνα δημιουργήσωμεν ἤ νὰ ἀνασυντάξωμεν τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας κατὰ τοιοῦτον ἤ τοιοῦτον τρόπον, καὶ τότε ὅλα αὐτά, τὰ ὁποῖα παρετήρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν, θὰ συζητηθῶσι, θὰ ἀντιταχθῶσιν ἄλλαι γνῶμαι καὶ θὰ καταλήξωμεν εἰς τὴν ἀνασύνταξιν καὶ τακτοποίησιν τῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, δημιουργοῦντες εἰς τὸ διάστημα αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ ἄνεσιν εἰς τοὺς προϊσταμένους αὐτῶν Ὑπουργούς, ἵνα ἐπὶ τὸ πολιτικώτερον καὶ ἐμβριθέστερον διευθύνουν τοὺς ὑπὸ τὰς διαταγάς των εὑρισκομένους κλάδους. Πᾶσα ἐσπευσμένη ἀπόφασις δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην τὴν σημερινὴν τῆς καταστάσεως· ἄς ἀναβληθῇ διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν ἄλλοτε, διότι τώρα εἶναι πρόωρον τὸ πρᾶγμα καὶ ἐσπευσμένον, ἔχω δὲ πεποίθησιν ὅτι αὐτὴ ἡ ἰδία ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐπείγεται σήμερον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, ὅτι αὐτὴ πρώτη δὲν θὰ τὸ ἐφαρμόσῃ ἤ ἄν τὸ ἐφαρμόσῃ θὰ τὸ ἀποσύρει ταχέως διὰ νὰ τὸ ἀνασυντάξῃ.

§152Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν μοί ἐπιτρέπει ὁ χρόνος, κ. συνάδελφε, νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως ἀπὸ τῆς ὁποίας τὸ ἐξήτασεν ὁ κ. συνάδελφος. Θὰ περιορισθῶ ἁπλῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς δημιουργίας τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ὑπηρεσίας, ἀσχέτων πρὸς ἀλλήλας, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ φορολογικοῦ καταρτισμοῦ τῆς Χώρας καὶ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀποκλειστικῶς τῆς ταμειακῆς. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ πρόκειται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν δευτέραν αὐτὴν ὑπηρεσίαν. Ἀφ’ ὅτου εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην ἤκουον ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει λογιστικὴν ὑπηρεσίαν, νὰ ἀναδιοργανωθῶσιν αἱ λογιστικαὶ ὑπηρεσίαι. Δὲν ἠξεύρω ποῦ ἐβασίσθησαν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μέχρι τοῦ 1880 καὶ τὰ πάντα ἦσαν ἕτοιμα οὐδεὶς δὲ λογαριασμὸς παρουσιάσθη εἰς τὴν Βουλήν, ὁ ὁποῖος νὰ δεικνύῃ τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Εὑρισκόμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς μίαν κατάστασιν τοῦ Λογιστηρίου τοιαύτην, τὴν ὁποίαν δὲν δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, διότι οὐδέποτε ὑπῆρξε τοιαύτη οἵα ὑπάρχει σήμερον. Εἶναι τελείως ἀνύπαρκτος. Θὰ ἀναφέρω ἕν παράδειγμα, διότι δὲν θέλω νὰ ἐπεκταθῶ. Ἐπολεμοῦμεν μετὰ τῶν Συμμάχων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς παρέσχον ὑλικὰ πολέμου 800.000.000. Νομίζετε ὅτι ὑπάρχει λογαριασμὸς εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον; Ἀπολύτως οὐδείς. Ὅτε οἱ Σύμμαχοι ἦλθον νὰ κανονίσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς ἡμῶν, μὲ ἐσταυρωμένας χεῖρας εἴπομεν εἰς αὐτοὺς ὅτι οὐδεὶς λογαριασμὸς ὑπάρχει. Ἐκάλεσα τοὺς ἁρμοδίους καὶ τοὺς εἶπον τὶ συμβαίνει, ἐκάλεσα καὶ τὸν πρώην διευθυντὴν τοῦ Λογιστηρίου καὶ μοῦ εἶπεν ὅτι τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς ἠθέλομεν καταρτήσει μετὰ τὸ πέρας τοῦ πολέμου. Τὰ στοιχεῖα ἐφ’ ὧν ἐβασίζοντο τὰ ἐκράτουν κἄπου, τὰ εὗρον δὲ εἰς ἕν πάτωμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, κατήρτισα ἐπιτροπὴν διὰ νὰ καταρτίσωμεν μὲ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα τοὺς λογαριασμοὺς μὲ ὅλην τὴν μετακόμισιν, εὑρέθημεν δὲ εἰς τὴν ἀνάγκην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑπογράψῃ ἕνα λογαριασμὸν τὸν ὁποῖον μᾶς ἐπέβαλεν μία ἐκ τῶν Κυβερνήσεων ἡ ὁποία μᾶς εἶπεν. Κύριοι χρεωστᾶτε· καὶ χάρις εἰς τὴν καλωσύνην τῆς Κυβερνήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία μᾶς ὑπέβαλε τὸν λογαριασμὸν, κατορθώσαμεν νὰ συλλέξωμεν καὶ ἡμεῖς τὰ στοιχεῖα τὰ ὁποῖα δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ εὑρίσκομεν καὶ νὰ ἐξακριβώσωμεν τὸν λογαριασμὸν. Ἀπέναντι ἑτέρας Συμμάχου, ἐπίσης ἡ ὁποία δὲν ἔχει τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς ὑποβάλῃ αὐτὴ τὸν λογαριασμόν, ὥστε ἡμεῖς νὰ γίνωμεν ἐλεγκταὶ καὶ οὐχὶ καταστρωταὶ τοῦ λογαριασμοῦ, εὑρισκόμεθα πρὸ δυσχερείας.

§153Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ποίαν σχέσιν ἔχουσιν αὐτά; Διότι δὲν ἐλειτούργησε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καλῶς ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ θὰ τὰ διορθώσῃ;

§154Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περιμένετε νὰ ἀκούσετε. Ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἕνας Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος νὰ ἀσχοληθῇ ἀποκλειστικῶς μὲ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν δι’ αὐτὸ δὲν ὑπάρχει Γενικὸν Λογιστήριον. Οὔτε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Λογιστήριον Γενικὸν μέχρις ὅτου ὁ Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ νὰ ἀσχοληθῇ μὲ τίποτε ἄλλο παρὰ μὲ αὐτό, διότι κατὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει εἰς βάρος του καὶ τὸ ζήτημα τὸ φορολογικὸν τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀσχοληθῇ μὲ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν. Δι’ αὐτό, κύριε....

§155Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἦσαν περασμένα τὰ ἑκατομμύρια αὐτὰ εἰς τὰ βιβλία τοῦ Κράτους;

§156Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περὶ αὐτῶν τῶν λογαριασμῶν, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὁμιλῶ δὲν ὑπάρχουσι βιβλία, οὔτε εἶναι καταχωρημένα.

§157Ν. Δ. ΛΕΒΙΔΗΣ. Πταίουσιν ἠξεύρετε, ποῖοι; Ἐκεῖνοι οἵτινες δημιουργοῦσι μεγάλους ἄνδρας. Ἐδημιουργήθη προσωπικότης τις μεγάλη, ἥν παρουσίασαν, ὅτι πρέπει νὰ διευθύνῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τοῦ Κράτους. Τὶ ἦτο δὲ προηγουμένως καὶ πρὸ μικροῦ μόλις αὐτὴ ἡ μεγάλη προσωπικότης; Ἦτο ὑπολογιστὴς τοῦ Ναυτικοῦ. Αὐτὸν τὸν ὑπολογιστὴν τοῦ Ναυτικοῦ, ὅστις δὲν ἐγνώριζεν ἐκ τῆς σπουδαιοτάτης ταύτης ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους τὰ τρία κακὰ τῆς μοίρας του, ἵνα ὁμιλήσω κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, τὸν ἥρπασαν, τὸν ἐρρεκλαμάρισαν, καὶ τὸν διώρισαν Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ τώρα ἔρχεσθε ὑμεῖς, κ. Ὑπουργέ, πολὺ εὐλόγως καὶ ἀποκαλύπτετε ὑμῖν δημόσιον κακούργημα καὶ ὅτι 800.000.000 δραχμῶν δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις τοῦ Κράτους. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις. Αἴτιοι δὲ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες λαμβάνουσιν ἐκ τῶν τριόδων πρόσωπα οὐδεμιᾶς σημασίας ἄξια, ἅτινα διαφημίζουσι καὶ παρουσιάζουσιν ὡς φωστῆρας τοῦ νέου Ἑλληνισμοῦ.

§158Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ τὶ εἶναι αὐτὴ ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία περὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν ὅτι οὐδεμία ἔχει πολιτικὴν σημασίαν;

§159Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ 800.000.000 εἶναι λογαριασμοὶ μὴ ἀπογραφόμενοι εἰς τὰ δημόσια βιβλία;

§160Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχομεν κἄν λογαριασμοὺς ἀναφερομένους εἰς τὰ κονδύλια αὐτά.

§161Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἔχει ἐγγραφῆ εἰς τὰ βιβλία τοῦ Κράτους ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ποσοῦ τούτου ὡς περιουσία τοῦ Κράτους;

§162Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Οὔτε ὡς περιουσία τοῦ Κράτους, οὔτε ἡ ἀποτίμησις αὐτοῦ.

§163Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ συνέπειαν ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὄχι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον.

§164Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον λαμβάνει κανονικῶς τοὺς λογαριασμοὺς εὐθὺς ὡς παραδίδεται τὸ ὑλικόν. Τὸ ὑλικόν αὐτὸ παραδίδεται ἀπὸ ἕνα ξένον ἀξιωματικὸν εἰς τὸν ἰδικόν μας. Τὸ ὑλικὸν εἶναι ἕνας λογαριασμός. Λέγει π. χ. σᾶς παραδίδω τόσην κινίνην. Αὐτοὶ οἱ λογαριασμοὶ ἐπῆγαν εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον κανονικῶς, ἀλλὰ δὲν ἠνοίχθησαν λογαριασμοὶ εἰς τὰ βιβλία εἰς τὰ ὁποῖα οἱ λογαριασμοὶ ἐνεγράφοντο. Ἀνέμενον τὸ πέρας τῆς ὑποθέσεως διὰ νὰ ἀνοιχθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ καὶ νὰ ἐγγραφῶσιν αἱ factures αὐταί. Αὐτὸ δὲν ἔγινεν.

§165Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει πρωτόκολλον παραλαβῆς τοῦ ὑλικοῦ;

§166Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠξεύρω τὶ ἔχει.

§167Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐζήτησα πληροφορίας ἄν ἔχῃ ἐγγραφῇ εἰς τὰ βιβλία τοῦ Κράτους ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου ἡ διατίμησις διότι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ὑλικοῦ πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ διατίμησίς του εἶναι ἔργον φυσικὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§168Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας ὅσον ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Λέγω λοιπὸν τὶ εἶναι αὐτὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν πολιτικὴν σημασίαν. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἀξιότιμε συνάδελφε, εἶναι σχεδὸν ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἶναι ἐντεταλμένον νὰ εὑρίσκηται εἰς τοιαύτην σχέσιν μὲ ὅλα τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, ὥστε αὐτὸ νὰ παρακολουθῇ, αὐτὸ νὰ καθορίζῃ, οὕτως εἰπεῖν, ἐν τῷ μέτρῳ τῆς δικαιοδοσίας του τὰς δαπάνας τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Θὰ μοῦ εἴπητε, οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ δὲν εἶναι ἀνεξάρτητοι νὰ κάμωσι τοῦτο ἤ ἐκεῖνο; Ὄχι. Διότι οἱ ἄλλοι Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ προϋπολογισμὸς προβλέπει. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἥν πρόκειται νὰ ἐξέλθωσι τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔστω καὶ ὀλίγον δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα. Ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐργασία θὰ συνδυασθῇ μὲ τὴν ἐργασίαν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων ὥστε ὅταν παρουσιασθῇ μία κατάστασις, ἡ ὁποία νὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς ἐπιβολῆς εἴτε δαπάναι δεδικαιολογημέναι εἴτε μή, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ κρατῇ τὸν χαλινὸν καὶ θὰ περιωρίζῃ τὰς δαπάνας;

§169Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.

§170Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἔχει ἄλλην ἰδιότητα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρὰ τὸν καθορισμὸν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τοῦ Κράτους. Ἕως τώρα κακῶς εἶχεν, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν εἶχεν ὀργανωθῇ. Θὰ σᾶς φέρω ἕν παράδειγμα, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τῶν ὁποίων ἐσχηματίσθησαν δύο, τρία, τέσσαρα Ὑπουργεῖα, ἔχετε τὴν ἰδέαν ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ θὰ ἀνεπτύσσοντο ὅπως ἀνεπτύχθησαν ἐὰν παρέμενον κλάδοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ ἀνάπτυξις τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν ἦτο πράγματι ἀναγκαία καὶ ἐπεβάλλετο διὰ τὴν εὐτυχίαν τοῦ Κράτους ἔπρεπε νὰ χωρισθῶσιν, διότι ἐὰν δὲν ἐχωρίζοντο δὲν θὰ εἶχον λάβει τὴν ἔκτασιν καὶ τὴν σημασίαν τὴν ὁποίαν ἔχουσι σήμερον. Ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ δὲν εἶναι μόνον ὁ ταμίας ὁ εἰσπράττων τοὺς φόρους τοῦ Κράτους. Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ Δημοσίου Χρέους τοῦ ὁποίου ὅλοι ἀναγνωρίζετε τὴν σημασίαν· θὰ ἔλθῃ ἴσως ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς δείξω ποίας ζημίας ὑπέστη τὸ Κράτος ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὠργανωμένου Λογιστηρίου καὶ ὅσον ἀφορᾷ ἀκόμη τὸ Δημόσιον ἡμῶν Χρέος. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ ἔχει τὴν ἐντολὴν νὰ ἐποπτεύῃ, οὕτως εἰπεῖν, ὅλα τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, καὶ νὰ εἶναι εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν μὲ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, διότι ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ θὰ ἔχῃ ἐγκατεστημένον ἕν λογιστήριον εἰς ἕκαστον Ὑπουργεῖον. Οὐδεὶς Ὑπουργὸς θὰ δύναται νὰ ὑπογράφῃ μίαν σύμβασιν ἐφ’ ὅσον ἡ σύμβασις αὕτη δὲν θεωρηθῇ ἀπὸ τὸ Εἰδικὸν Λογιστήριον, τὸ ὁποῖον ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν Δημόσιον Θησαυρόν. Καὶ τοῦτο εἶναι ὀρθόν. Διότι ἕνας Ὑπουργὸς εἰμπορεῖ νὰ ὑπογράψῃ σύμβασιν διὰ 50.000 δραχμ. καὶ εἰς τὸ Δημόσιον ταμεῖον νὰ μὴ ὑπάρχωσι παρὰ 5.000. Καὶ ὅταν πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν αἱ 45.000 παραπέμπομεν τὸν δικαιοῦχον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ λέγομεν εἰς αὐτόν: πηγαίνετε νὰ πληρωθῆτε, τὸ ἔνταλμα ἐξεδόθη, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμεν ὅτι διὰ νὰ πληρωθῇ τὸ ἔνταλμα, πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν τὰ ποσὰ αὐτὰ τὰ ὁποῖα θεωροῦνται ἀναγκαῖα νὰ εὑρίσκωνται. Καὶ εὑρίσκετε ὅτι δὲν ἔχει καμμίαν πολιτικὴν σημασίαν τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ, ὅταν εὑρίσκητε τοῦτο εἰς τοιαύτην συνάφειαν καὶ τοιαύτην ἐπαφὴν μὲ τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα; Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ τὸ ζήτημα τῶν φόρων. Κύριοι, δὲν μοὶ ἐπιτρέπει ὁ χρόνος νὰ προχωρήσω περισσότερον. Εἶναι ἀνάγκη ἀπόλυτος ἡ ἵδρυσις αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἄνευ τῆς ἱδρύσεως αὐτοῦ εἶναι ἀδύνατον οὐ μόνον νὰ ἔχωμεν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν ἀλλὰ καὶ νὰ εἶναι δυνατὴ δὲν θέλω νὰ εἴπω ἐπιβολή, ἀλλ’ ἡ ἀνάμιξις τοῦ Ὑπουργοῦ τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ εἰς τὰς δαπάνας τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅπως εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὸ δὲν συνεπάγεται δαπάνας. Ὅπως εἶναι καὶ ὅπως ὀργανοῦται σήμερον, βεβαίως δὲν συνεπάγεται καμμίαν δαπάνην. Θὰ προστεθῇ τὸ αὐτοκίνητον τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ μισθὸς αὐτοῦ καὶ ὁ μισθὸς ἑνὸς Διευθυντοῦ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ὅλον. Ἀλλ’ αὐτὸ βεβαίως δὲν εἶναι βάσιμον. Αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον θὰ φθάσῃ νὰ ἔχῃ προϋπολογισμὸν διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ Θὰ παρουσιάσῃ αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προφυλάξῃ ἑκατονταπλάσια τοῦ δημοσίου Θησαυροῦ, νὰ προφυλάξῃ δὲν θέλω νὰ εἴπω ἀπὸ τὴν σπατάλην, ἀλλὰ τέλος πάντων ἀπὸ πολλὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ γίνωνται πολλάκις καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὡς ἀπολύτου ἀνάγκης διὰ τὴν διαρρύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§172Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, κηρύσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω ὅτι ἡ διοίκησις πρέπει νὰ τελῆται ὅσον τὸ δυνατὸν καλλίτερον. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω ἀπολύτως μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει ὁρίζει ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον δαπάνη θὰ εἶναι 14 χιλιάδες δραχμῶν. Φρονῶ ὅτι θὰ εἶναι μεγαλειτέρα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ λόγον νὰ μὴ διαιρεθῇ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς δύο, κατὰ μείζονα λόγον προκειμένου περὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας. Ἠκούσθησαν λέξεις ἀποκεντρώσεως. Ὑπαρχούσης ἀποκεντρώσεως προφανῶς αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Ὑπουργείων καὶ εἰδικῶς τοῦ Ὑπουργοῦ ἐλαφρύνονται κατὰ πολύ. Ἡ ἀποκέντρωσις προφανῶς ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς εὐνομίας καὶ τῆς καλῆς διοικήσεως. Ἐπὶ πᾶσιν ἡ ἀποκέντρωσις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἐλευθερίας. Δὲν δύναται νὰ νοηθῇ ἐλευθερία ἄνευ ἀποκεντρώσεως. Ἡ ἀποκέντρωσις εἶναι τὸ σημεῖον, ἐξ οὗ ἐκπορεύεται ἡ καλὴ λειτουργία τοῦ Πολιτεύματος ἡμῶν. Τοῦτο εἶναι ἀρχή, ἡ ὁποία ἀπεδείχθη ἀληθὴς ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων. Ἐὰν θελήσῃ τις νὰ ἐξετάσῃ τὴν νομοθεσίαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἡ ἀποκέντρωσις εἶναι τὸ ἄκρον ἄωτον τῆς καλῆς διοικήσεως καὶ εὐνομίας. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς πότε καὶ κατὰ ποίαν ἐποχὴν θὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀπολήξωμεν εἰς τὴν ἀποκέντρωσιν, ἥτις λειτουργοῦσα καλῶς νὰ ἀποδώσῃ τοὺς καρποὺς αὐτῆς; Τό γε νῦν ἔχον ἔχομεν—καὶ πρέπει νὰ εἴπωμεν πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν— πλήρη συγκέντρωσιν ὑπηρεσιῶν, καθ’ ἑκάστην δὲ ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι εὑρισκόμεθα εἰς ἀνυπερβλήτους δυσχερείας, διότι προσφεύγουσι πάντες οἱ πολῖται, ἀδικούμενοι καὶ μή, καὶ μᾶς παρακαλοῦσι νὰ μεταβῶμεν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα διὰ νὰ διεκπεραιώσωμεν τὴν τάδε καὶ τάδε μικρὰν ὑπόθεσίν των, ἡ ὁποία ὤφειλεν ἐντὸς 24 ὡρῶν νὰ ἐνεργηθῇ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ βουλευτοῦ, ἡμεῖς δὲ εἴμεθα οἱ ἀληθεῖς μάρτυρες τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, καὶ εἶμαι ἀπολύτως βέβαιος ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ὑπάρχει ὁ διαφωνῶν ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐλάχιστα ζητήματα ἐντελῶς ὑπηρεσιακά, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ εἶχον λυθῆ ἐντὸς 24 ὡρῶν, δὲν λύονται ἄνευ τῆς παρεμβάσεως τοῦ βουλευτοῦ. Διατί; Διότι δὲν ὑπάρχει διοίκησις, καὶ δὲν ὑπάρχει διοίκησις διότι δὲν ὑπάρχει ἀποκέντρωσις, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἷς Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ φθάνῃ μέχρι τῆς τελευταίας λεπτομερείας. Τὰ τρία Τ ἠξεύρετε τί ὑπηρεσίαν ἔχουσι; Περὶ τὰς 6.000 ὑπαλλήλους.

§173Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Μὲ συγχωρεῖτε εἶναι 12.000.

§174Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὥστε σήμερον ἕνας Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας, ἔχει 12000 ὑπαλλήλους, τεχνικὰς ὑπηρεσίας, κολοσσιαῖα συμφέροντα, χρηματικὴν διαχείρισιν, νὰ ἐπιτηρήσῃ, ἔχει τοὺς σιδηροδρόμους, δημόσια ἔργα κ.τ.λ. Ὅταν ἐπαναλαμβάνω, φθάσωμεν εἰς τὴν πλήρη ἀποκέντρωσιν, ὅταν αἱ ὑπηρεσίαι λειτουργήσωσι τελείως, καὶ ὅπως πρέπει νὰ λειτουργήσωσι, τότε ἴσως θὰ ἦτο ἄν ὄχι πολυτέλεια ἀλλὰ περιττὸς ὁ χωρισμὸς τῶν Ὑπουργείων εἰς πολλά. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου, πρέπει νὰ εἴπωμεν τὴν ἀλήθειαν, ἀπέχομεν πολύ. Πρῶτον καὶ σπουδαιότατον μέλημα μιᾶς Κυβερνήσεως εἶναι ἡ βελτίωσις τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, διότι αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι δὲν ἐλειτούργησαν ὄχι πλέον κανονικῶς, ἀλλὰ δὲν ἐλειτούργησαν καθόλου. Ὑπάρχουσι σπουδαῖα συμφέροντα κοινωνικά, καὶ τοῦ Κράτους καὶ ἰδιωτῶν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λυθῶσι. Βραδύνουσι ἀπὸ μιᾶς εἰς ἄλλην ἡμέραν. Ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο γραφεῖον διαβιβαζόμενα βραδύνουσι πολὺ καὶ παρέρχεται χρόνος. Πρέπει νὰ βελτιωθῶσιν αἱ ὑπηρεσίαι, καὶ θὰ βελτιωθῶσιν εἴτε διὰ τῆς ἀπολύτου ἀποκεντρώσεως, ἡ ὁποία ὅμως δὲν εἶναι δυνατόν, τό γε νῦν ἔχον, νὰ ἐπιτευχθῇ, εἴτε διὰ τῆς διανομῆς τῶν ὑπηρεσιῶν εἰς Ὑπουργεῖα. Ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ἐπιτηρητής, μόνον ὅταν ἐργάζεται, μόνον ὅταν εἶναι ἱκανός, καὶ ἔχει θέλησιν καὶ ζῆλον, τότε καὶ οἱ ὑπάλληλοι ἐργάζονται καὶ εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς αὐστηρᾶς τοῦ καθήκοντος αὐτῶν ἐκτελέσεως. Εἶναι πλάνη νὰ νομίζωμεν ὅτι εἷς ὑπάλληλος, μόνος ἄνευ ἐλέγχου, εἶναι δυνατὸν νὰ κάμῃ τὸ καθῆκόν του. Παρατηρεῖται ἤδη τὸ ἑξῆς φαινόμενον. Ὁσάκις εἷς Ὑπουργὸς ἔχει δύο Ὑπουργεῖα καὶ δὲν μεταβαίνει τακτικῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον του, οἱ ὑπάλληλοι πηγαίνουσι τὴν 11ην ὥραν εἰς τὸ γραφεῖον των καὶ τὴν 12ην φεύγουσιν. Ὅταν ὅμως εἷς Ὑπουργὸς εἶναι αὐστηρὸς καὶ δύναται νὰ ἐργασθῇ θὰ ἀναγκάσῃ τοὺς ὑπαλλήλους νὰ πηγαίνωσι τακτικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν εἷς Ὑπουργὸς νὰ διευθύνῃ δύο ἤ τρία Ὑπουργεῖα, διότι αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι προκύπτουσιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀκαταστασίας καὶ τῆς τοιαύτης ἐλλείψεως διοικήσεως εἶναι πολλαί, μέγισται, πολὺ μεγαλύτεραι ἀπὸ τὴν ζημίαν τῶν 15.000 δραχμῶν ἤ καὶ τοῦ ἑκατομμυρίου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. ἐκ Κοζάνης πληρεξούσιος, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῶν κατὰ τὴν πρωΐαν ταύτην ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα βεβαίως νὰ γίνῃ οἰκονομία εἰς τὸ αὐτοκίνητον ἑνὸς Ὑπουργοῦ ἤ δύο αὐτοκινήτων ἑνὸς Ὑπουργείου. Ἐγὼ ὡμίλησα γενικῶς περὶ μιᾶς καταχρήσεως τῶν αὐτοκινήτων οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ νοηθῇ ὅτι θ’ ἀφίσωμεν νὰ παραλύσουν αἱ ὑπηρεσίαι δι’ οἰκονομίαν μερικῶν χιλιάδων δραχμῶν. Διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἀλλὰ καὶ θεωρῶ ὡς μίαν βελτίωσιν τὴν ἵδρυσιν Ὑπουργείου Δημοσίου Θησαυροῦ, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ σημαντικῶς εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας θὰ ἤμην δὲ εὐτυχὴς νὰ ἔβλεπα καὶ ὀλίγας ὑπηρεσίας διαχωριζομένας.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§176Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι. Εἰσήγησις ἱδρύσεως, συγκροτήσεως τριῶν Ὑπουργείων τὴν ὥραν ταύτην καθ’ ἣν ἀποχαιρετιζόμεθα, βεβαίως εἶναι τριῶν πραγμάτων ὀγκωδῶν συσσώρευσις ἀνεπίκαιρος, εἰς μίαν καὶ μόνην στιγμὴν καὶ δὴ τὴν τελευταίαν. Εἶναι εἷς ὄγκος μέγας τιθέμενος εἰς τὴν ἄκραν τῆς οὐρᾶς τῆς περιόδου τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως· τὸ βάρος αὐτὸ δὲν δύναται βεβαίως νὰ τὸ βαστάσῃ ὁ θίσανος τῆς κέρκου. Θὰ ἦτο πολὺ συνεπέστερον πρὸς τὴν σπουδαιότητα, ἥν παρουσιάζεσθε ἀποδίδοντες πρὸς τὴν πρότασιν ὑμῶν ἐὰν ἡ περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῆς μέριμνα εἶχε ληφθῇ ἐνωρίτερον. Ὁσονδήποτε δὲ καὶ ἐὰν εἶναι σημαντικὰ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα προέβαλε πρὸ ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰπὼν ὅτι μύριαι ὅσαι ἄλλαι μέριμναι καὶ ἀσχολίαι σπουδαιότεραι ἀπησχόλησαν τὴν Κυβέρνησιν εἰς βαθμὸν ὥστε νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ παρουσιάσῃ πράγματα ἀναπόφευκτα, δὲν εἶναι ἀρκετὰ νὰ δικαιολογήσωσιν τὸ παντελῶς ἐκπρόθεσμον τῶν ἀναποφεύκτων τούτων διὰ τὴν τελευταίαν στιγμήν, ὅταν εὑρισκόμεθα μὲ τοὺς πίλους εἰς τὰς χεῖρας. Καὶ εἶναι τόσον ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ τραγικῇ ἀπεικονίσει τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ἡμῖν πρὸ ὀλίγου, εἶπεν αὐτὸς ὁ ἴδιος ὅτι τὸ κατεπεῖγον τῆς ὥρας δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ προβῇ εἰς ἀνάλυσιν περισσοτέραν περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§177Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Περὶ τοῦ ζητήματος τοῦ γενικωτέρου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος ὄχι περὶ τοῦ εἰδικοῦ αὐτοῦ.

§178Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ δεχθῶ αὐτό, τὸ ὁποῖον τώρα λέγετε, ἀλλὰ δυσκολεύομαι. Ἐπειδὴ ἐνόμισα ὅτι ἠννοεῖτε τὰ τοῦ εἰδικοῦ ζητήματος τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ εἶναι τόσον πολλὰ ὥστε ἡ ὥρα δὲν ἐπιτρέπει νὰ τὰ ἐκθέσητε. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀφοῦ ὑμεῖς οἱ κ. Ὑπουργοὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐξαντλήσητε τὰ ζητήματά σας τὰ ἀφορῶντα τὸ θέμα σας, πολὺ ὀλιγώτερον εἴμεθα εἰς θέσιν ἡμεῖς νὰ τὸ πράξωμεν. Ἐρωτῶ, καὶ τὸ ἐρώτημα συσχετίζω καὶ πρὸς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα προεβλήθη ὑφ’ ὑμῶν πρότασις. Ἐρωτῶ, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ κακοδιοίκησις, τὴν ὁποίαν διεξετραγώδησε καὶ πάλιν ἀμυδρῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ συνάδελφος κ. Τσουκαλᾶς, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὅλη ἡ κατατρύχουσα ἡμᾶς κακοδιοίκησις καὶ κακοδαιμονία ὀφείλει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἕως τώρα εἷς Ἀσκληπιός, εἰς τὸ πρόσωπον ἑνὸς νέου Ὑπουργοῦ, τὸν ὁποῖον σεῖς τώρα ἐφεύρετε, ἵνα ἐξαναγκάζῃ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ εἶναι τακτικωτέρα καὶ πλέον εὐκίνητος; Τὶ εὔκολον φάρμακον! Καὶ τὸ προμηθεύετε ἡμῖν τόσον ἀργά! Ἡ ἔλλειψις ἑνὸς Ὑπουργοῦ καὶ ἑνὸς αὐτοκινήτου, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀφορμὴ ὅλων τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ἀπεκάμαμεν νὰ παρατηρῶμεν ἡμεῖς οἱ φορολογούμενοι εἰς τὴν Ἑλλάδα; Ἐρωτῶ· εἶναι ἀληθὲς ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ λογιστικὴ ὑπηρεσία ἄνευ Ὑπουργοῦ εἰδικοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ λέγηται μάλιστα τοῦ Θησαυροῦ, τοῦ κεκρυμμένου βέβαια, τῶν ἀνθράκων, διότι ἄλλος δὲν ὑπάρχει, καὶ ἐὰν τὸν κυνηγήσητε διὰ δέκα Ὑπουργῶν; Εἴπατέ μοι, παρακαλῶ, πόσα εἶναι τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα διατηροῦσι Ὑπουργεῖον τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ; Πῶς; Λέγετε ὑπάρχει καὶ δεύτερον; Ἐγὼ ἵσταμαι εἰς τὸ ἕν· εἶναι ἡ Ἰταλία. Ἀλλὰ παρατηρήσατε. Παραβάλωμεν ὀλίγον. Πόσος εἶναι ὁ δημόσιος Θησαυρὸς ἐν Ἰταλίᾳ; Ὁποία κολοσσιαία λογιστικὴ ὑπηρεσία ἐν Ἰταλίᾳ ἠνάγκασεν αὐτὴν νὰ μεριμνήσῃ ὥστε κεχωρισμένον Ὑπουργεῖον καὶ Ὑπουργὸς ἴδιος ἀναλάβωσι τὴν εὐρεῖαν αὐτὴν εἰδικότητα τῆς διαχειρίσεως; Δὲν ὑπάρχει, βέβαια σύγκρισις μεταξὺ ἡμῶν, Κράτος 5,000,000, τὰ ὁποῖα εὔχομαι νὰ γίνουν 15.000.000 ὅσον οὔπω καὶ τῆς Ἰταλίας, Κράτους 40.000.000. Καὶ ἔρχομαι μετὰ τοῦτο εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα πρὸς τὰ ὁποῖα οἰκονομικῶς δύναται νὰ συγκριθῇ ἡ Ἑλλάς. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ὑπάρχει ἡ Ρουμανία, Κράτος 16.000.000 ἢ Σερβία, Κράτος 14.000.000 καὶ περισσοτέρων, κανὲν δ’ ἐξ αὐτῶν ἐσκέφθη μέχρις αὐτῆς τῆς ὥρας, νὰ εἰσαγάγῃ τὸν θεσμὸν καὶ τὸ μέγα βάρος εἰδικοῦ Ὑπουργείου τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ; Ἀλλ’ ἄς τραπῶμεν καὶ ἀλλαχοῦ πρὸς ἄλλα Κράτη, σπουδαῖα ὅσον τὸ Ἑλληνικόν. Ἄς μεταβῶμεν εἰς Ἱσπανίαν, Κράτος 16.000.000. Ἐὰν ἡ Ἱσπανία δὲν εὐημερῇ ἐσκέφθη κανεὶς ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων αὐτῆς ἀνδρῶν νὰ εἴδῃ ὅτι ἡ κακοδαιμονία αὐτῆς ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι δὲν προσετέθη καὶ εἷς Ὑπουργὸς τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ, ἵνα ἀποτελέσῃ δίδυμον συντροφίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν; Δὲν τὸ ἐφαντάσθη οὐδείς. Καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν τὴν περιοδείαν εἰς Βέλγιον, εἰς Αὐστρίαν, εἰς Βαυαρίαν, εἰς οἱονδήποτε τῶν σοφῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, εἰς τὴν Πορτογαλλίαν ἢ τὰ ἀμερικανικὰ κράτη, οὐδαμοῦ θὰ χαιρετίσωμεν Ὑπουργὸν τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πεισθῶμεν ἐν τῇ Συνελεύσει ταύτῃ λοιπὸν διὰ τὴν ἵδρυσιν Ὑπουργείου τοιούτου, ὑπὸ ἐπιχειρημάτων ἐχόντων βάσεις σοφιστικὰς καὶ ὄχι βάσεις λογικάς. Καὶ πρᾶγμα παράδοξον! Ἡ ἰδέα τῆς ἐπ’ ἄπειρον αὐξήσεως τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν συμπίπτει νὰ συνταυτίζηται παρ’ ἡμῖν πρὸς Κόμμα, τὸ ὁποῖον λέγεται λαϊκόν. Αὐθαίρετος ἐπωνυμία. Αὐθαίρετος, διότι ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ ἀναφέρω τὴν Ἰταλίαν ὄχι διότι τὴν γνωρίζω, ἀλλὰ διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔζησε τελευταῖον ἐκεῖ, καὶ ἔχει ἐκεῖθεν τὰς ἐμπνεύσεις, ἐν Ἰταλίᾳ, λέγω, τὸ λαϊκὸν κόμμα —λυποῦμαι μάλιστα ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι ἐδῶ, ἀφ’ οὗ ἄλλως τε αὐτὸς θὰ ἦτο ὁ ἁρμόδιος καὶ νὰ ἀκούσῃ τοὺς ἡμετέρους λόγους, ἰδίως δὲ νὰ ἀπαντήσῃ ἐὰν εἶναι δυνατὸν— ἐν Ἰταλίᾳ, λέγω, τὸ λαϊκὸν κόμμα, τὸ ὁποῖον σήμερον κυβερνᾷ τὴν χώραν, καθὼς γνωρίζετε πάντες, αὐτὸ ἔχει ἀναγράψῃ εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸ πρόγραμμα τὸ ἄλλως ἄγνωστον τοῦ λαϊκοῦ Ἑλληνικοῦ κόμματος, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ, τί, κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Ὑπουργείων. Ἡ Ἰταλία σήμερον σκέπτεται διὰ τοῦ κόμματος τοῦ λαϊκοῦ τῆς περισυλλογῆς, τοῦ οὐχὶ ἀντιστοίχου πρὸς τὸ κόμμα τὸ λαϊκὸν τὸ Ἑλληνικόν, νὰ περιορίσῃ τὴν εὐρύτητα τὴν εἰς τὰς δημοσίας ὑπηρεσίας παρατηρουμένην, πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, τὸν ὁποῖον ἀκριβῶς οἱ Ἕλληνες πέπρωται νὰ μὴ γνωρίσωμεν συντόμως. Ἀκριβῶς θέλουσι νὰ περιορίσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν Ὑπουργείων, ποῦ; Ἐν Ἰταλίᾳ, ὅπου ὑπάρχει μεγίστη συγκέντρωσις.

§179ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πόσα Ὑπουργεῖα εἶναι εἰς τὴν Ἰταλίαν;

§180Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς εἴπωμεν 15. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ πόσα εἶναι τὰ ἑκατομμύρια τῶν Ἰταλῶν, καὶ πόση ἡ ἔκτασις τῆς Ἰταλίας; Πόσος ὁ προϋπολογισμὸς, πόσον τὸ δημόσιον χρέος της. Ἑκατὸν δισεκατομμύρια. Πόσον τῆς Ἑλλάδος; Δέκα.

§181ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αἱ ὑπηρεσίαι εἶναι αἱ ἴδιαι.

§182Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν ὑπηρεσιῶν εἶναι διάφορον, ἡ δὲ διαφορὰ αὐτὴ εἶναι ὁ γνώμων τῆς ἀνάγκης. Ἄνευ αὐτῆς, καλῶς ἀποδεικνυομένης, δὲν εἴμεθα διατεθιμένοι νὰ ὑποστῶμεν τὴν παραμικροτέραν δαπάνην. Ἐν ὀνόματι δὲ τῆς αὐτῆς φειδοῦς σᾶς μεταφέρω εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς περὶ ἱδρύσεως συγχρόνως καὶ Ὑπουργείου τῶν Τ.Τ.Τ. ἑτέρας προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως, εὐτυχὴς ὅτι τὰ πολλὰ αὐτὰ Τ δὲν θὰ ἀναπολήσωσιν, οὐδ’ Ὑπουργεῖον γινόμενα, τὸν κλασσικὸν ἀρχαῖον ἴαμβον «Τυφλὸν τὰ τ’ ὦτα, τόν τε νοῦν, τὰ τ’ ὄμματ’ ἦν!» Ἀλλὰ ὁπόση ἄραγε ἀπὸ χθὲς ἔφθασε νὰ εἶναι, ἡ ἔκτασις τῶν τηλεγραφικῶν συρμάτων καὶ τὸ ὕψος τῶν τηλεγραφικῶν πασσάλων ἐν Ἑλλάδι, ὥστε νὰ ἐπιπροστεθῇ καὶ εἷς Ὑπουργός; Διὰ ποίων νέων καλωδίων ὠργώσατε τὰ Ἑλληνικὰ πελάγη κόπτοντες τὸν δρόμον τῶν κητῶν, ἤ προμηθεύοντες εἰς τοὺς ἰχθῦς αἰώρας διὰ νὰ περνοῦν τὴν ὥραν, ὥστε εἷς Ὑπουργὸς νὰ παίζῃ διὰ τῶν δακτύλων του τὴν ὑποβρύχιον ἅρπαν τῶν χορδῶν αὐτῶν, καὶ ὁ φλοῖσβος τῶν κυμάτων νὰ ψάλλῃ τὰς προόδους τῆς Ἑλληνικῆς Τριταυτίας; Ἀλλὰ τὰ καλώδια τῶν Ἑλληνικῶν θαλασσῶν, δὲν εἶναι οὐδὲ Ἑλληνικά. Εἶναι τῆς Ἀγγλίας καὶ μόνον ἐὰν θέλῃ αὕτη σεῖς οἱ ὁποῖοι θὰ γίνητε Ὑπουργοὶ τῶν καλωδίων, θὰ δυνηθῆτε νὰ συγκοινωνήσητε τηλεγραφικῶς, ὄχι πρὸς τὴν Εὐρώπην, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἰδικήν σας Κρήτην, ἢ πρὸς τὰς Νήσους τοῦ Αἰγαίου. Διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος οὔτε τῶν κινήσεων τοῦ σώματός του εἶναι κἄν κύριον· ἄλλοι κατέχουσι τῶν φλεβῶν του τὰς κλεῖδας.

§183Κ. ΦΙΛΑΝΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§184Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δείξατέ μοι τὸ πλέγμα καὶ τὰ μήκη τῶν καλωδίων μας. Θέλετε ἕνα Ὑπουργὸν ἵνα ἐντρέπηται δι’ αὐτὰ! 100 ἕλληνες Ὑπουργοὶ τῶν Τ.Τ.Τ. δὲν θὰ κάμουν τὴν Ἀγγλίαν νὰ ἀφήσῃ τὰ νήματα τῶν ὑποβρυχίων τηλεγράφων δι’ ὧν ἐξυπηρετεῖται ἡ μεσογειακὴ θαλασσοκρατορία της. Σᾶς εὔχομαι νὰ τὸ ἐπιτύχητε καὶ νὰ ἀναγράψητε σεῖς αὐτὴν τὴν ἀνδραγαθίαν εἰς τὸ ἐνεργητικὸν ὑμῶν. Ἐμὲ ὅμως ἄφετε νὰ φρονῶ ὅτι Ὑπουργοὺς μὲν δύνασθε νὰ προμηθευθῆτε ἀλλ’ ὄχι καὶ καλώδια, διὰ τὰ ὁποῖα οὐδὲ καὶ χρήματα ἔχετε ἵνα τὰ στρώσητε. Λοιπὸν παρουσιάζεται ἔλλειψις τηλεγραφικοῦ πλέγματος γραμμῶν ἐν ξηρᾷ στοιχειωδεστάτη· ἔτι μᾶλλον ἐμβρυώδης ἡ ἀνάπτυξις τοῦ συμπλέγματος τῶν τηλεφωνικῶν τοιούτων, σχεδὸν δ’ ἀνύπαρκτος ἡ διὰ καλωδίων τηλεγραφία. Ἀλλὰ τότε λοιπὸν ὑπὸ τίνος πληθώρας τηλεγραφικῆς ὑπερπαραγωγῆς κατεκλύσθητε ὅπως ἀνυψώσητε εἰς Ὑπουργεῖον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, ὁπότε μάλιστα περιπλέον συμπίπτει καὶ ταχυδρομικὴ στασιμότης; Ὑπάρχουσι κράτη εἰς τὸ ἑκατονταπλάσιον ἔχοντα ἀνεπτυγμένην τὴν ἔκτασιν, τὴν κίνησιν καὶ τὴν παραγωγὴν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων καὶ ὅμως εἰς εἰδικὸν Ὑπουργεῖον μὴ ἀπιδόντα. Ἡ Ἰταλία μόλις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν προσδιώρισεν Ὑπουργὸν τῶν Τ.Τ.Τ. Ἀλλ’ ἡ Ἱσπανία κράτος ἀποικιακόν, ἔχει τοιοῦτον; Ἡ ἀποικιακὴ Πορτογαλλία ἔχει; Ἀλλὰ τότε λοιπὸν τὶ μανία εἶναι αὐτή, τὶς κνίδωσις κατέλαβε τὰ δάκτυλα ὑμῶν καὶ ἀνοίγονται καὶ δὲν δύνανται νὰ συγκρατήσωσι τὰ μεμετρημένα δηνάρια ὅσα σᾶς ἐνεπιστεύθημεν οἱ Ἕλληνες, φεῦ ἐξ ἀπροσεξίας, καὶ δαπανᾶτε, καὶ δαπανᾶτε, καὶ δαπανᾶτε! Διὰ ποῖον λόγον; Διὰ ποίαν ἐπείγουσαν ἀνάγκην; Δὲν θέλετε δυστυχῶς νὰ καθοδηγηθῆτε ὑπὸ τῆς ἀντιλήψεως τὴν ὁποίαν μ’ ὅλα ταῦτα θὰ ὀφείλετε νὰ εἴχατε ἐκ τῆς οἰκτρᾶς σημερινῆς καταστάσεως, τῆς ἄς εἴπωμεν, ἔστω παροδικῆς, ἀφοῦ παραπλέομεν ἕν κακὸν ἀκρωτήριον καὶ γρηγοροῦμεν περὶ τῆς πρώτης ὑπάρξεως. Ἀναμείνατε τὴν ὥραν κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν ἐξέλθει μεγάλοι οὐχὶ πλέον ἐν λόγοις καὶ ἐν μεγαλομανέσι νομοσχεδίοις, ἀλλ’ ἐν πράγμασιν, ὅταν θὰ ἔχητε καινουργῆ τὸν χάρτην εὐρυτέρας Ἑλλάδος. Τὶς σπουδὴ κατέλαβεν ὑμᾶς τὴν ὑστάτην ὥραν, ἥτις σπουδὴ ἠδυνάτισε νὰ σᾶς ἐμπνεύσῃ ἕξ μῆνας ἐνωρίτερον; Εἶσθε βραδεῖς, εἶσθε βραδυκίνητοι λοιπὸν καὶ ἐκεῖ ἀκόμη ἔνθα ἰδιαίτερον φρονεῖτε ὅτι πρέπει νὰ σπεύδητε. Παραδόξων πραγμάτων φορᾶσθε δημιουργοί. Πῶς καλεῖτε ἡμᾶς μόνον τὴν ὥραν τῆς προσωπικῆς ἀρεσκείας σας, κατόπιν ὀκτὼ μηνῶν νάρκης σας νομοθετικῆς, νὰ συζητήσωμεν, καὶ ἐν ταὐτῷ κηρύττετε ὅτι δὲν ἔχετε καιρὸν νὰ συζητήσητε κατὰ βάθος ὅ,τι σεῖς μόλα ταῦτα εἰσηγῆσθε; Ἐκτὸς ἐὰν πιστεύητε ὅτι ἡ σοφία τῶν ἔργων ὑμῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι περιττὴ χρονοτριβὴ καὶ ἐξονύχισις αὐτῶν, καὶ εἶναι πολιτικὴ ἐκ μέρους ὑμῶν ἐπιτηδειότης ἡ τὴν τελευταίαν στιγμὴν καὶ ὡς ἐξ ὑφαρπαγῆς ἐπίτευξις τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν ἡμετέρων δοκιμίων ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως αὐτῆς, ἄνευ κρότου ἢ πατάγου; Ἐὰν ἡ πολιτική σας εἶναι τὸ ξεφούρνισμα ἀζυμώτων ἄρτων, βάσις αὐτῆς εἶναι τὸ αἰώνιον ἔξοδον. Ἀλλ’ ἡ ἀπέραντος σπατάλη ὑμῶν ἐμβάλλει εἰς κίνδυνον καὶ τὴν σήμερον καὶ τὴν αὔριον. Δὲν θέλετε νὰ ἦσθε ὁ καλὸς καὶ πονετικὸς νοικοκύρης τοῦ οἴκου ἡμῶν. Ἆ! Δὲν δύνανται νὰ διεξαχθῶσιν μετὰ κανονικότητος αἱ λογιστικαὶ ὑπηρεσίαι, ἐὰν δὲν ὑπάρξῃ Ὑπουργὸς τοῦ Θησαυροῦ! Καὶ διατὶ δὲν δύνανται κύριοι; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ διεξαγομένη ἡ ὑπηρεσία τῶν ΤΤΤ ὡς Διεύθυνσις; Νὰ τὴν ὑψώσητε εἰς Γενικὴν Διεύθυνσιν. Νὰ ὑψώσητε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου Θησαυροῦ εἰς Γενικὴν Διεύθυνσιν; Παραδειγματισθῆτε ἀπὸ τῶν ἄλλων Κρατῶν τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦσιν μετ’ εὐτελοῦς ἐπαρκείας αὐτὸ τὸ σύστημα. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ καθιερώσητε κἄν τὸν θεσμὸν τῶν Ὑφυπουργῶν. Ὄχι κύριοι, ἀρκετοὶ Ὑπουργοὶ εἶσθε, δὲν ἔχετε ἀνάγκην δεκάδων τινῶν περιπλέον ὑφυπουργῶν. Ὁ θεσμὸς τῶν ὑφυπουργῶν εἶναι θεσμὸς ὅστις θνῄσκει, ἐὰν δὲν ἔθανεν ἤδη. Οὐδὲν κράτος σήμερον, ἐὰν δὲν συνέπεσεν κατὰ παράδοσιν νὰ ἔχῃ τὸν θεσμὸν τοῦτον πάντως καταρρέοντα καὶ φθίνοντα, οὐδὲν κράτος τείνει εἰς τὸ νὰ τὸν ἀποδεχθῇ. Ἐν Γαλλίᾳ τοὺς Ὑφυπουργοὺς ἐπονομάζουσι χλευαστικῶς «des monles» μίδια, τὰ ὁποῖα κάθηνται ἀπὸ κάτω εἰς τὸ σκάφος, πλέοντα ἀνεξόδως καὶ κόπτοντα τὴν ταχύτητα του. Ἐν Ἰταλίᾳ διατηρεῖται ποῦ καὶ ποῦ τὸ ἀξίωμα τοῦ Ὑφυπουργοῦ, ἤθελέ τις εἴπῃ, πρὸς ἄσκησιν τῆς εἰρωνικῆς κλίσεως τῶν Ἰταλῶν. Διότι κατέπεσεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν οἰκτρότητος, ἀλλὰ καὶ κωμικότητος, ὥστε ὁ Ὑφυπουργὸς νὰ θεωρῆται καὶ ἐκλαμβάνηται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ του ὑπὸ τῶν ἰδίων του ὑπαλλήλων ὡς «economo» ἤτοι ὡς οἰκονόμος τοῦ καταστήματος ἐπιφορτισμένος τὰ τῆς προμηθείας ὕλης θερμάνσεως, κονδυλοφόρων καὶ μελάνης τῶν γραφείων. Οὕτως ἐν τῇ συγκρούσει τῶν ἁρμοδιοτήτων πρὸς τὸν τοῦ Ὑπουργείου Γεν. Γραμματέα, ὁ ὁποῖος κατὰ βαθμὸν ἱεραρχίας εἶναι κατώτερος τοῦ Ὑφυπουργοῦ, γνωρίζετε, κύριοι, τὶ ἀπογίνεται; Ὁ Γενικὸς Γραμματεὺς ὑπερισχύει καὶ ἐπικρατεῖ, αὐτὸς εἶναι ὅστις διευθύνει τὰ ἔργα καὶ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὁ Ὑφυπουργὸς κεκλημένος νὰ ζῇ εἰς τὸ περιθώριον τῶν πραγμάτων, ἅτινα ἄλλως καὶ ἀγνοεῖ, τρέπεται ἀδόξως εἰς φυγὴν πρὸς τὰ κομψὰ καὶ ἐπιπλωμένα ἰδιαίτερά του δωμάτια ἵνα μελαγχολήσῃ. Ἐὰν θέλετε νὰ μεταρρυθμίσητε τὰς ὑπηρεσίας κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑμᾶς ἀπὸ τῶν κακῶν, ὅσα τόσον τραγικῶς παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ τὰς ἀνυψώσητε εἰς Γενικὰς Διευθύνσεις νὰ τάξητε ἐπὶ κεφαλῆς αὐτῶν Γενικοὺς Διευθυντάς, οἷς νὰ δώσητε ὅσα ἀλλαχοῦ τοὺς ἀπενεμήθησαν δικαιώματα, χωρὶς νὰ δημιουργήσητε νέα Ὑπουργεῖα. Δὲν ὑπάρχουν Γενικοὶ Διευθυνταὶ ἐδῶ. Ἄλλοτε συνεβούλευσα ἐγὼ τὸ σύστημα τοῦτο, διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ Ὑπουργοῦ κ. Καλλέργη, ὑποβάλλων τότε τὸν σχετικὸν ὀργανισμόν, εἰς μάτην φυσικῶς, τοῦ ἐν λόγῳ Ὑπουργοῦ ἀντιλαμβανομένου τὰ τοῦ ζητήματος. Ἑτέραν ἀπόπειραν εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τῶν Γενικῶν Διοικητῶν βλέπω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Περιθάλψεως, ἀλλὰ παρεξηγηθεῖσαν. Νὰ ἱδρύσητε λοιπὸν Γενικὰς Διευθύνσεις καὶ αἱ Γενικαὶ Διευθύνσεις νὰ ἔχωσιν ἤδη ἐγκλείσῃ ἐν ἑαυταῖς μέρος ἐνασκήσεως τῆς Ὑπουργικῆς ἐξουσίας. Μὴ σᾶς φαίνεται τοῦτο παράδοξον. Αὐτὸ δ’ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ὠφείλετε ἤδη νὰ εἴχατε μελετήσῃ καλλίτερον, προτοῦ εἰσηγηθῆτε αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀπασχολήσητε αὐτὴν διὰ τοῦ περιττοτάτου τούτου νομοσχεδίου. Καλὸν ἄρα εἶναι νὰ τὸ ἀποσύρετε παραχρῆμα ἵνα τὸ μελετήσητε καλλίτερον. Δὲν δύναται νὰ ὑφίσταται καθ’ ἡμέραν ἡ Ἑλλὰς τοιαύτας νομοφανταστικὰς ἀποπείρας. Θέλετε Ὑπουργόν; Θέλει ὁ Ὑπουργὸς αὐτοκίνητον; Ἐὰν τοῦ τῷ δώσωμεν θὰ παραιτηθῇ τοῦ τίτλου του; Τότε τοῦ τῷ δίδομεν. Μὲ γειά του μὲ χαρά του. Ἄφετε τὴν καλαισθησίαν τῶν νέων Ὑπουργῶν τοῦ Θησαυροῦ, καὶ τῶν Τ.Τ.Τ. νὰ ἐκλέξῃ ἐλευθέρως τὴν μάρκαν Μερσεδές, ἤ τὴν Καντιλάκ. Ἐὰν πρόκειται περὶ τοῦ ξεφαντώματος τούτου, ἄς λάβωσιν οἱ κ. ὑποψήφιοι τὰς 65.000 δραχμὰς τῆς ἀγορᾶς καὶ ἄς μᾶς ἀπαλλάξωσιν ἀπὸ τὰς δαπάνας τῆς ἱδρύσεως ὁλοκλήρων Ὑπουργείων. Περκίνων τὸν λόγον ποιοῦμαι καὶ πάλιν ἔκκλησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Μαζεύσατε τὰς χεῖρας ὑμῶν καὶ μὴ προβαίνετε εἰς περιττὰς δαπάνας. Διότι θὰ μετανοήσητε. Ἀλλὰ θὰ εἶναι πλέον ἀργά.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§186Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως ὄχι μόνον κατὰ περιφερείας, ἀλλὰ καὶ κατὰ Κράτος, διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν φρονῶ ὅτι ἡ δαπάνη ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, καίτοι θὰ εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἀπὸ ὅσα προϋπολογίζεται, θὰ εἶναι δυσανάλογος μὲ τὴν ὠφέλειαν, τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖ νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν διοικητικὴν μηχανήν, ἡ ὁποία ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν ὅτι δὲν λειτουργῇ καλῶς. Ἕνα Ὑπουργεῖον Θησαυροῦ βεβαίως ἔχει πολλὰ νὰ ἐπιτελέσῃ· ἐὰν δὲ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου αὐτοῦ θὰ εἶναι καὶ ὁ εἰδικός, βεβαίως θὰ ἔχωμεν νὰ περιμένωμεν πολλὰ τὰ καλά. Τὸ Λογιστήριον καὶ αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι λειτουργοῦσι πολὺ κακῶς καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἑνὸς Ὑπουργοῦ φιλοτίμου καὶ δραστηρίου. Τὸ λεγόμενον δ’ ὅτι οὔτε ἡ Σερβία, οὔτε ἡ Ρουμανία ἔχουσι τοιοῦτον Ὑπουργεῖον δὲν μοὶ φαίνεται νὰ εἶναι σοβαρόν. Ἄν ἡ ἀνάγκη προέκυψεν ἐν Ἑλλάδι, δὲν μοὶ φαίνεται διατὶ πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν ὅτι δὲν προέκυψεν ἀλλαχοῦ. Ἀρκεῖ μόνον ἡ ἀνάγκη αὐτὴ νὰ θεραπευθῇ δεόντως καὶ ὄχι νὰ δημιουργοῦμεν Ὑπουργεῖα μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἱκανοποιηθῇ μία Ὑπουργικὴ φιλοδοξία. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω καὶ διὰ τοῦτο κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἔχει τὸν λόγον.

§188Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κατὰ τὴν στιγμὴν ποῦ τὸ Ἔθνος μάχεται καὶ δὲν γνωρίζομεν ποῖον θὰ εἶναι τὸ τέρμα τοῦ ἀγῶνος........

§189ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Γνωρίζομεν, γνωρίζομεν.

§190Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Σᾶς παρακαλῶ, θὰ ἐξηγηθῶ, καὶ δὲν γνωρίζομεν, λέγω, ποῖον θὰ εἶναι τὸ τέρμα τοῦ ἀγῶνος, ὄχι διότι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς δὲν γνωρίζει νὰ πολεμᾷ καὶ νὰ νικᾷ, ἀλλὰ διότι παρεμβάλλονται τόσα μεγάλα διεθνῆ συμφέροντα εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτόν, δι’ αὐτὸ λέγω δὲν γνωρίζομεν τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος ποῖα θὰ εἶναι, διότι οἱ πόλεμοι καὶ ἡ εἰρήνη δὲν ὑπογράφονται διὰ τῶν τηλεβόλων, ὑπογράφονται διπλωματικῶς, δι’ αὐτὸ δὲν δικαιολογῶ τὴν σπουδὴν τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν, οἱ ὁποῖοι σπεύδουσι κατὰ τοιαύτην ὥραν νὰ ὑποβάλλωσι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα αὐξάνωσι τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους εἰς ὕψιστον βαθμὸν καὶ δημιουργοῦσι νέας σχέσεις καὶ νέους τίτλους. Ἡ Ἑλλὰς σήμερον δὲν ἔχει ἀνάγκην τίτλων καὶ νέων θέσεων, διότι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δὲν ὑπάρχουσι ἀντιπολιτευόμενοι καὶ συμπολιτευόμενοι, εἴμεθα ὅλοι συμπολιτευόμενοι. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχῃ ἀνάγκη δημιουργίας θέσεων, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει εἰς τὰ ἑδώλια ταῦτα παρὰ φίλους, καὶ μόνον φίλους. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς νὰ ἀποσύρωσι τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ὄχι εἰς τὴν 11ην ὥραν, ὡς εἶπε κἄποιος συνάδελφος, ἀλλὰ εἰς τὴν 12ην νὰ περάσωσι τοιαῦτα νομοσχέδια ὑψίστης σπουδαιότητος, χωρὶς νὰ συζητηθοῦν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν εὐρέως. Δι’ αὐτὸ κηρύσσομαι ἐναντίον ὅλων τῶν νομοθετικῶν μέτρων τὰ ὁποῖα δημιουργοῦσι νέας θέσεις καὶ νέας δαπάνας, ἀφοῦ τὸ Ἔθνος ἔχει τόσας ἄλλας πληγὰς νὰ ἐπουλώσῃ. Ἔχει νὰ αὐξήσῃ τὰ ἐπιδόματα τῶν ἐφέδρων καὶ τὰς συντάξεις τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῆς ξηρᾶς καὶ θαλάσσης. Αὐτὰ εἶναι ἐπείγοντα νὰ συζητηθοῦν σήμερον καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἡ Συνέλευσις εἶναι σύμφωνος νὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν της. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων).

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ἡσυχία εἰς τὰ θεωρεῖα.

§192Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὰς παρατηρήσεις εἰς ὅλους ἐξ ἴσου.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ μάθετε νὰ ἐκφράζεσθε πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως.

§194Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Τὸ ἀκροατήριον ἔχει δικαίωμα νὰ χειροκροτῇ ὅταν θέλῃ.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς ἄλλας αἰθούσας, ὄχι ἐδῶ.

§196Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐπιτρέπετε καὶ χειροκροτοῦσι διαρκῶς τὰ θεωρεῖα καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἡ παρατήρησις.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἐβλέπατε κατὰ ποῖον τρόπον παρεξετράπη τὸ ἀκροατήριον ἐκεῖνο, δὲν θὰ ἐκάμνατε τὴν παρατήρησιν αὐτήν.

§198Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ τὸ Προεδρεῖόν σας, τὸ ὁποῖον συντελεῖ τὰ μέγιστα, νὰ φαίνεται ἐπιεικές.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ἀποτελοῦσι μομφὰς κατὰ τοῦ Προεδρείου καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν μου.

§200Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος φέρεται ἐπιεικέστερος.

§201Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Δὲν δύνασθε νὰ ἐκφράζετε μομφὰς κατὰ τοῦ Προεδρείου.

§202Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Δὲν ἐξεφράσαμεν μομφήν. (Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως κατέρχεται τῆς ἕδρας του καὶ ἀνέρχεται εἰς τὸ βῆμα ἐνῷ τὴν Προεδρικὴν ἕδραν καταλαμβάνει ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Σ. Σωτηριάδης).

§203Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Νομίζω ὅτι ἐπὶ τόσους μῆνας ἐκτελῶ τὰ καθήκοντά μου κατὰ τρόπον τοιοῦτον ὥστε δὲν ἔδωκα εἰς οὐδένα ποτὲ οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀφορμὴν παραπόνων.

§204ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§205Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Ἐπίσης φρονῶ ὅτι κοινὸν συμφέρον καὶ κοινὴ προσπάθεια πάντων ἡμῶν πρέπει νὰ εἶναι νὰ τηρῆται ἡ ἀξιοπρέπεια τῶν συζητήσεων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀληθῶς, ἐπέτρεψα χωρὶς νὰ κάμω παρατηρήσεις καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων, ἀλλ’ ἐπέτρεψα τοιοῦτα εἰς περιπτώσεις κατὰ τὰς ὁποίας τὰ θεωρεῖα ἦτο πολὺ φυσικὸν νὰ ἐνθουσιασθῶσιν καὶ νὰ παρασυρθῶσιν εἰς χειροκροτήματα ἐξ ἀνωτέρων ἐθνικῶν λόγων. Ἀλλὰ τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν βλέπω ἕν θεωρεῖον, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖται ἀπὸ στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι ὄρθιοι ἐχειροκρότουν καὶ ἐφώναζον, εἶχον καθῆκον νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμον. Ἐὰν σεῖς φρονεῖτε ὅτι ἔχετε δικαίωμα διὰ τοῦτο νὰ ἀπευθύνεται παρατηρήσεις πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον ἐγὼ δὲν ἔχω αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν. Φήδομαι τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀξιώματος, τὸ ὁποῖον σύσσωμος ἡ Συνέλευσις μοὶ ἀνέθηκεν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν καθηκόντων μου, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν νὰ δεχθῶ παρατηρήσεις ἐκ μέρους οἱουδήποτε.

§206Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Οὐδεὶς ἐσκέφθη ν’ ἀποτείνῃ μομφὴν κατὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Εἶναι ἐκτὸς πάσης ἀμφιβολίας ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως διευθύνει τὰς ἐργασίας μετὰ τῆς πρεπούσης τάξεως καὶ ἀνεξαρτήτως κομματισμοῦ.

§207Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι νὰ εἴπωσιν ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐπιτρέπει ἢ δὲν ἐπιτρέπει ὁ Πρόεδρος τὰ χειροκροτήματα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ ζήτημα ἠγέρθη ἐκ τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως. Ὁ κ. πληρεξούσιος κακῶς ἔκαμε τὴν παρατήρησίν του πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον.

§208Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἐπειδὴ εἶμαι ὁ δημιουργὸς τοῦ ἐπεισοδίου, δηλῶ ὅτι διὰ τῆς παρατηρήσεώς μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως δὲν ἐσκόπουν νὰ θίξω αὐτὸν διὰ τὴν μεροληπτικὴν ἐνάσκησιν τοῦ προεδρικοῦ καθήκοντος, ἀλλ’ ἤθελον ἁπλῶς νὰ παρατηρήσω ὅτι ἄλλοτε δὲν ἔκαμε παρατηρήσεις διὰ παρόμοια χειροκροτήματα καὶ μόνον καὶ μόνον εἰς αὐτὸ ἠθέλησα νὰ περιορίσω τὴν παρατήρησίν μου. Φρονῶ ὅτι τὰ χειροκροτήματα πρέπει νὰ καταργηθῶσιν ὁλοτελῶς καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ διάκρισις, διότι ἐγὼ ὁσάκις ὁμιλῶ δὲν ὁμιλῶ διὰ νὰ προκαλῶ χειροκροτήματα.

§209Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Ἐγὼ δὲν θὰ ἀνέλθω εἰς τὴν θέσιν μου ἐφόσον δὲν προηγηθῇ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§210Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως εἶναι ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως ἐκπληροῖ ἀμερολήπτως ὕψιστα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνατεθῇ αὐτῷ καὶ ὅτι οἱαδήποτε μομφὴ ἤ ἐπίκρισις, σχετιζομένη μὲ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, δύναται νὰ εἶναι εἴτε προϊὸν ἐξάψεως, ἤ ἀτελοῦς κατανοήσεως τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ δὲν ἀνταποκρίνεται οὐδὲ τὸ παράπαν πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἐκεῖνοι ὁ ὁποῖοι εἴτε διότι παρεσύρθησαν εἴτε διότι ἀτελῶς κατανοήσαντες τὰ πράγματα ἀπηύθυναν τοιαύτην φράσιν, δέον νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ ἐκκαθαρίσωσι τὸ αἴτιον εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσαν ἀπέναντι τοῦ κ. προέδρου τῆς Συνελεύσεως. Ἀνενδοιάστως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντά του ἄνευ οὐδενὸς ἐπηρεασμοῦ.

§211Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲ ἰδεωδῶς ἐσκέφθημεν νὰ μεμφθῶμεν τὸ Προεδρεῖον.

§212Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀντίληψίς μου εἶναι ὅτι ἐκ τῶν γενομένων πρὸ ὀλίγου οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀξιοτίμων πληρεξουσίων, οἵτινες μετέσχον τῆς συζητήσεως, εἶχεν ἐν νῷ τὴν διατύπωσιν οἱασδήποτε μομφῆς κατὰ τοῦ Προεδρείου. Νομίζω δ’ ὅτι οἱαδήποτε μακρὰ συζήτησις δὲν πρέπει νὰ ἐκλαμβάνεται ὡς μομφή. Πάντες τιμῶμεν καὶ σεβόμεθα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως, ὅστις τόσον ἐπαξίως διαχειρίζεται τὸ δύσκολον ἀξίωμα αὐτοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ οὗτος ὅτι ἡ ὑπερευαισθησία τῆς Συνελεύσεως εἶναι τοιαύτη, λόγῳ τῶν γεγονότων σήμερον, ὥστε νὰ εἶναι εὔκολος ἡ δημιουργία παρεξηγήσεων. Μετὰ τὰς δοθείσας ὅμως ἐξηγήσεις δέον νὰ θεωρηθῇ λῆξαν τὸ ἐπεισόδιον.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰς τοιαύτας ἐκδηλώσεις παρακαλῶ νὰ καταλάβητε τὴν θέσιν σας.

§214Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημμένον οὐχὶ χάριν τοῦ ἀτόμου μου ἀλλὰ χάριν τοῦ ἀξιώματος μὲ τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις μὲ περιέβαλε νὰ ζητήσω τὴν ψῆφον τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν αἱ μομφαί, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐπεδόθησαν εἰσὶ δεδικαιολογημέναι ἤ μή. (Ζωηρὰ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§215ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Συνέλευσις ἐπιδοκιμάζει τὰς γενομένας δηλώσεις ἐκ μέρους τῶν κ.κ. πληρεξουσίων;

§216ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε νὰ καταλάβητε τὴν θέσιν σας κ. Πρόεδρε. (Ὁ Πρόεδρος κ. Λομβάρδος ἀνέρχεται καὶ καταλαμβάνει τὴν θέσιν του ἐν μέσῳ ζωηρῶν χειροκροτημάτων).

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ παύσωσι τὰ χειροκροτήματα. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§219Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐκ τῶν τριῶν πρὸς συζήτησιν νομοσχεδίων ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει περὶ Ὑπουργείων, θὰ προετίμων ὡς ἐπείγουσαν τὴν συζήτησιν τῶν περὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῆς Περιθάλψεως, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ μεγίστην ἀποστολήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν σύστασιν τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, λαμβάνων ὡς βάσιν ὅτι ἡ ἵδρυσις Ὑπουργείων, λόγῳ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἐργασιῶν τῶν διαφόρων κλάδων, ἐπιβάλλεται, δὲν ἀποκρούω ταύτην. Ὡς πρὸς τὴν σύστασιν ὅμως εἰδικῶς Ὑπουργείου Θησαυροῦ, μετά τινος διστακτικότητος βλέπω ταύτην, κατόπιν μάλιστα τῶν ἐκδοθεισῶν αἰτιολογιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, αἵτινες δὲν μὲ ἔπεισαν τελείως περὶ τούτου. Φρονῶ ὅτι ἡ διχοτόμησις ὁμορρύθμων ὑπηρεσιῶν δὲν δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν. Ἡ βελτίωσις ἐπέρχεται διὰ συστηματικῆς ὀργανώσεως τοῦ ὑπαλληλικοῦ κλάδου, ἀνωτέρου καὶ κατωτέρου, ὁ ὁποῖος καὶ ἄλλως, ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰ τελευταῖα γεγονότα κατόπιν τῶν ὁποίων εἰσήχθησαν εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους παντὸς εἴδους παντοδαποὶ ὑπάλληλοι, νοσεῖ νόσον δεινήν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐξακολουθεῖ νὰ εἶναι ὁ σπουδαιότερος μετὰ τὸν Πρωθυπουργόν, καὶ ὁσάκις καθίσταται δύσκολος ἡ εὕρεσις ἑνὸς Ὑπουργοῦ, δύναταί τις νὰ φαντασθῇ ὁπόσον δύσκολον εἶναι νὰ ὑπάρξωσι δύο. Πολὺ φοβοῦμαι διὰ τοῦτο μὴ γεννηθῇ ἡ ἔρις, διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ νέου Ὑπουργείου, τίς θὰ εἶναι ὁ πρῶτος ἐκ τῶν δύο καὶ τίς ὁ καλύτερος.

§220Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐγὼ ἐκ τῶν προτέρων δηλῶ, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ περιορισθῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Θησαυροῦ.

§221Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Χαίρω διὰ τὴν δήλωσιν καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀντέκρουσα ἀπολύτως τὴν ἵδρυσιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Ἀλλὰ θέτω τὸν ὅρον, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ὄχι μόνον ἐπιδιώξει τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν ρύθμισιν τῶν ἄλλων λογιστικῶν ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἐπιμεληθῇ πρωτίστως τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐν οἰκτροτάτῃ ἀπὸ λογιστικῆς ἀπόψεως καταστάσει. Λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος ἀνέρχεται σήμερον, εἰς τέσσαρα δισεκατομμύρια, θ’ ἀνέλθῃ δὲ μέχρι πέρατος τοῦ πολέμου εἰς πολὺ μεγαλείτερον ποσόν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τελῇ τοῦτο ὑπὸ διεύθυνσιν ἀτελοῦς Γενικοῦ Λογιστηρίου, οἵαν περιέγραψε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως δέον νὰ ρυθμισθῶσι τὰ τῶν δανείων καὶ τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, τὸ ὁποῖον σχεδὸν διαχειρίζεται ὁ ἑκάστοτε Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅστις εἶναι καὶ ὁ ἐπίσημος σύμβουλος τοῦ Κράτους, χωρὶς ἐννοεῖται νὰ παύσῃ νὰ εἶναι καὶ σύμβουλος καὶ διαχειριστὴς τῶν συμφερόντων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐνῷ ἔπρεπε μόνον ἁπλὸς ἐπίκουρος σύμβουλος τοῦ Κράτους νὰ εἶναι. Εἶναι συναφέστατον τὸ ζήτημα τοῦτο πρὸς τὴν Τραπεζιτικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας πολλὰ δύνανται νὰ προκύψωσι τὰ ἀγαθὰ ὑπὲρ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἀνυπολόγιστοι νὰ προέλθωσι ζημίαι. Τούτου ἕνεκα ἀναμένω ἀπὸ τὸ νέον Ὑπουργεῖον πλήρη ὀργάνωσιν τραπεζιτικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἀτυχῶς περὶ πάντων τούτων δὲν βλέπω νὰ προνοῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ διὰ τοῦτο θὰ προετίμων τὴν σύστασιν Ὑφυπουργοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε ὁ νῦν Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ ἐλεύθερον τὸν καιρὸν ἵνα ἀσχοληθῇ εἰς τὸ ἀρέσκον εἰς τὴν ἰδιοσυγκρασίαν αὑτοῦ. Μὴ αὐξάνετε, κύριοι, τὰ Ὑπουργεῖα, διότι εἰς οὐδὲν ἄλλο συντελεῖτε παρὰ εἰς κατάπτωσιν τοῦ ἀξιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς ἄλλαι Κυβερνήσεις συνετέλεσαν εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ ἀξιώματος τοῦ νομάρχου, πολλαπλασιάσαντες τοὺς νομάρχας. Εἰς οὐδεμίαν τῶν πτερύγων τῆς Συνελεύσεως ὑπάρχει τόση ἀφθονία ἐκλεκτῶν ἀνδρῶν διὰ νὰ γίνωσιν Ὑπουργοί. Πάσχομεν δυστυχῶς, ἀπὸ λειψανδρίαν.

§222Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιαύτας πικρίας, κ. Στράτε, λέγετε;

§223Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ βῆμα τοῦτο ὑπάρχει διὰ νὰ λέγηται ἡ ἀλήθεια. Διατρέχομεν ἐν Ἑλλάδι, ὅπως καὶ ἐν ὅλοις τοῖς Κράτεσι, κρίσιν λειψανδρίας, καὶ νομίζω ὅτι ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν Ὑπουργείων δὲν θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ὕψωσιν ἀλλ’ εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ ἀξιώματος. Δέον νὰ προσέξῃ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ὅπως μὴ περιπέσῃ ἀπὸ τοῦ Καπιτωλίου εἰς τὴν Ταρπηΐαν πέτραν.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§225Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, κύριοι συνάδελφοι, θὰ τὰς εἴπω δὲ διὰ νὰ καταστήσω γνωστὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἔχω ὡς χρηματίσας καὶ ἐγὼ ἄλλοτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ τοῦ θέματος περὶ τοῦ ὁποίου πραγματευόμεθα τὴν ἑσπέραν ταύτην. Διακόπτων τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Κοζάνης ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω σκέψεις τινάς, αἱ ὁποῖαι ἀφορῶσι θεμελιωδῶς τὸ ζήτημα τοῦ χωρισμοῦ τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν εἰς ἴδια Ὑπουργεῖα. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω τὰς σκέψεις ταύτας. Ἀρκοῦμαι σημειῶν τὴν γενικὴν δι’ αὐτῶν ἐκφρασθεῖσαν ἰδέαν, ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν Ὑπουργείων δὲν εἶναι ζήτημα ποσότητος ἐργασίας· εἶναι ζήτημα ὀργανικῆς ἑνότητος τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν. Ἡ ἀποτέλεσις δὲ ἰδίων Ὑπουργείων δι’ ὑπηρεσιῶν ὀργανικῶς ἡνωμένων πρὸς ἀλλήλας ἔχει ἕν ἀναμφισβήτητον ἀποτέλεσμα τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ὀργανικοῦ τούτου ὅλου, τὸ ὁποῖον καθίσταται ἴδιον Ὑπουργεῖον. Ρίψατε ἕν βλέμμα εἰς τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι χωρισθεῖσαι ἀπὸ τῶν Ὑπουργείων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνῆκον, ἀπετέλεσαν ἴδιον Ὑπουργεῖον, καὶ θὰ ἴδητε τὴν τεραστίαν αὐτῶν ἀνάπτυξιν. Ὅσοι δὲ ὑπήρξατε βουλευταὶ πρὸ τοῦ σχηματισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπῆρχεν ἕν καὶ μόνον τμῆμα διευθυνόμενον ἀπὸ ἕνα τμηματάρχην γνωστοῦ περιωρισμένου πνεύματος καὶ ὅτι ἐπήρκει οὗτος. Ἐὰν τὶς τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐνεφανίζετο καὶ ἔλεγε, μὴ δυνάμενος νὰ διΐδῃ τὴν ζωὴν τὴν σφύζουσαν ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἀξιοῦσαν νὰ τύχῃ τῆς δεούσης μερίμνης ἐκ μέρους τοῦ τμήματος ἐκείνου, καὶ παραβλέπων ταύτην ἔλεγε: δὲν βλέπω τὶ Ὑπουργεῖον θὰ ἀποτελέσητε ἀπὸ μίαν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἐπὶ κεφαλῆς ἕνα ἢ δύο τμηματάρχας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ δὲν εἶναι καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν ἀπησχολημένοι εἰς τὸ ἔργον αὐτῶν, δὲν θὰ ἔλεγέ τι, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνταπεκρίνετο εἰς τὰ πράγματα, διότι ἅμα ἀπεσπάσθησαν αἱ ὑπηρεσίαι ἐκεῖναι καὶ ἀπετέλεσαν ἴδιον Ὑπουργεῖον, βλέπετε ποίων καὶ πόσων σοβαρωτάτων θεμάτων διὰ τὴν κοινωνίαν ἐπελήφθησαν καὶ ὁποίας καὶ ὁπόσας παρέχουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν ὑπηρεσίας. Ἕκαστον ὀργανικὸν ὅλον ἵνα ἀναπτυχθῇ καὶ ἐκδηλώσῃ προσηκόντως τὸν σκοπόν του ὑπηρεσιακῶς, εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἀνεξάρτητον καὶ αὐτοτελές. Αὐτὴ εἶναι ἡ γενικὴ παρατήρησις. Ἀλλ’ ἄς ρίψωμεν ἕν βλέμμα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς σήμερον ἔχει. Ἀποτελεῖται τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἀπὸ ἕν ἑνιαῖον ὀργανικὸν σύνολον ὑπηρεσιῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἀποσπάσωμεν τινάς, ἵνα αὗται ἀποτελέσωσιν ἴδιον Ὑπουργεῖον, μόνον καὶ μόνον διότι ἡ διαχείρισις τοῦ συνόλου εἶναι βαρεῖα δι’ ἕνα Ὑπουργόν; Ἢ ἀποτελεῖται τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἀπὸ δύο ὀργανικῶς αὐτοτελεῖς ὑπηρεσιακοὺς κλάδους, τοὺς ὁποίους ἔχωμεν ἡνωμένους, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους δυνάμεθα καὶ νὰ διαιρέσωμεν καὶ τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ διαιρέσωμεν, ἐὰν περὶ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου καὶ περὶ ἀμφοτέρων ἐνδιαφερόμεθα νὰ λάβωσι μείζονα ἀνάπτυξιν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν; Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας δὲν ἐξήτασε τὸ θέμα τοῦτο, ἐὰν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς ἔχει σήμερον, ὑπάρχῃ ἕν ὀργανικὸν σύνολον ὑπηρεσιῶν, ἤ ὑπάρχωσι δύο, ἢ μᾶλλον ἔθηκε τὴν βάσιν ὅτι ὑπάρχει ἕν ὀργανικὸν σύνολον ὑπηρεσιῶν. Εἰς τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς σήμερον ἔχει ὑπάρχουσι δύο ὀργανικὰ σύνολα ὑπηρεσιῶν. Ποῖα εἶναι ταῦτα; Τὸ ἕν, τὸ σύνολον ἐκείνων τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ ἔργων, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὸ νὰ προσπορίσῃ εἰς τὸ κράτος τοὺς πόρους τοὺς οἰκονομικούς, τὰ ὑλικὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἐκπληρωθῶσιν οἱ σκοποὶ ὅλων τῶν Κρατικῶν ὑπηρεσιῶν, ὅλων τῶν ἄλλων Ὑπουργείων. Αὐτὸ εἶναι ἕν. Λέγει τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς τὸ Κράτος, ἔχεις ἀνάγκην τόσων χρημάτων διὰ νὰ ἐκπληρώσῃς τὸν προορισμόν μου, τῆς Δικαιοσύνης, τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τῆς Γεωργίας, τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν Ναυτικῶν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα. Πρέπει νὰ εὑρεθῶσι τὰ χρήματα, διὰ νὰ γίνωσι πάντα ταῦτα. Ὑπάρχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπάρχει ἕν σύνολον ὑπηρεσιῶν, τὸ ὁποῖον ἔχει τοῦτον τὸν σκοπόν, νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα διὰ πάντα ταῦτα. Ἀλλὰ πῶς θὰ εὕρῃ τὰ χρήματα; Θέλει ἀντλήσῃ τὰ χρήματα ταῦτα ἐκ τοῦ θυλακίου τοῦ ἰδιώτου; Ἐκτὸς ἐλαχίστων, τὰ ὁποῖα ἀντλεῖ ἐκ πόρων ἀποτελούντων ἰδίαν περιουσίαν τοῦ Κράτους, τὸ ὅλον σχεδὸν θέλει ἀντλήσῃ ἐκ τοῦ θυλακίου τοῦ ἰδιώτου. Ἀλλ’ ἡ ἄντλησις αὐτὴ εἶναι ἔργον μεγίστης τέχνης, εἶναι τὸ μέγιστον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ κράτος, ὄχι διότι θὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν πολίτην τὸ χρῆμα, ἀλλὰ διὰ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἀφαιρέσῃ καὶ ὁ ὁποῖος δύναται ν’ ἀσκήσῃ οὐσιωδεστάτην ἐπιρροήν. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὸν ἄλφα τρόπον ἀφήρεσε δύναται νὰ παραβλάψῃ καὶ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν ἐθνικὴν οἰκονομίαν κατ’ ἀντίθετον τρόπον, δύναται καὶ νὰ στειρεύσῃ τὸ δένδρον ἐκ τοῦ ὁποίου πορίζεται τοὺς καρπούς. Αὐτὸ τὸ μέγιστον πρόβλημα, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος εἶναι τὸ ἔργον, τὸ ἔργον τὸ ὁποῖον ἐκτελοῦσιν αἱ ὑπηρεσίαι αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Αὐταὶ ὅλαι αἱ ὑπηρεσίαι ἀποτελοῦσιν ἕν ὀργανικὸν ὅλον. Παραπλεύρως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχουσιν ἄλλαι ὑπηρεσίαι. Ποῖαι εἶναι αὐταί; Ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα δαπανῶσι, τὸ ἕν Ὑπουργεῖον εἰσπράττει, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν αὐτὸ δημιουργεῖ τοὺς πόρους, ὅλα τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα δαπανῶσι, καὶ ἡ δαπάνη αὐτή, ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ δημιουργήσῃ κυκεῶνα εἰς τὸν ὁποῖον νὰ πνιγῇ τὸ Κράτος, πρέπει ὅμως νὰ διεξάγηται ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ ὑπὸ τοὺς τύπους, τοὺς ὁποίους ἡ νομοθεσία διαγράφει. Τὸ χρῆμα τὸ ὁποῖον διὰ τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰσέρχεται εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, διὰ νὰ δαπανηθῇ πρὸς κάλυψιν τῶν ἀναγκῶν πάντων τῶν Ὑπουργείων, εἶναι τι χωριστόν. Διὰ νὰ δημιουργηθῶσιν οἱ πόροι τοῦ Κράτους, ἡ διαχείρισις δηλαδὴ τοῦ χρήματος, τούτου εἰσπραττομένου καὶ δαπανομένου εἶναι τὶ ἐντελῶς ἰδιαίτερον, δὲν εἶναι ἁπλῶς τὸ δημόσιον λογιστικόν, ἤτοι ἡ τήρησις τῶν τάξεων, ἀλλ’ εἶναι ἡ εἰσαγωγή, εἶναι ἡ ἐπιβολὴ τῆς διαυγείας, ὄχι μόνον ἐξασφαλιζούσης ἀπὸ πάσης καταχρήσεως, ἀλλ’ ἐκδιδούσης τὰ μέσα πρὸς τὸ κράτος, ἵνα προσηκόντως διευθύνῃ ὄχι μόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὅλα τὰ Ὑπουργεῖα, τὰ ὁποῖα ἐνεργοῦν τὰς δαπάνας. Ἔχετε τοιαύτας ὑπηρεσίας σήμερον ἐν Ἑλλάδι; Ἀφ’ ἧς εἰσήλθομεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλο–Ἀκαρνανίας καὶ ἐγώ, διότι εἴμεθα σύγχρονοι διαρκῶς καταστήσαμεν ἀντικείμενον ἰδιαιτέρου ἀγῶνος καὶ ἡμεῖς οἱ τρεῖς καὶ οἱ ἄλλοι τοῦτο τὸ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐγκατάστασιν αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία δὲν ὑπάρχει. Ἠμπορεῖ νὰ εἶναι καλὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ὑπηρεσία ἡ ἀναγομένη ὅμως εἰς τὰς εἰσπράξεις καὶ εἰς τὰς δαπάνας τῶν χρημάτων δὲν ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει, ὅταν εἰσήλθομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἔτσι ἐλέγομεν ἡμεῖς, οὕτως ἐνόμιζον καὶ ἐγώ, ὅταν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1908, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ τότε κατάστασις μὲ τὴν νῦν, ἄς εἴπῃ ὁ κ. ἐξ Αἰτωλο–Ἀκαρνανίας συνάδελφος καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος εἶναι τώρα Ὑπουργὸς τὶ πρέπει νὰ λεχθῇ διότι σήμερον τὰ πάντα ἔχουν καταλυθῇ. Εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωμεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν; Εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον. Πῶς θὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις; Πρόκειται περὶ ὀργανισμοῦ εἰδικοῦ, περὶ ὑπηρεσιῶν ἀποτελουσῶν ὀργανικὸν σύνολον ἀνεξάρτητον τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Τοῦτο ἐφ’ ὅσων εἶπον εἶναι κατάδηλον. Ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ἐπιτευχθῇ ἡ βελτίωσις αὐτὴ εἶναι νὰ τὰς καταστήσῃ αὐτοτελεῖς, ὡς συνέβη τὸ πρᾶγμα καὶ μὲ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας εἴδομεν ἀναπτυσσομένας παρὰ ὅταν ἦσαν ἡνωμέναι μετ’ ἄλλων. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν ἀποδεχόμεθα βελτίωσιν, ἀλλὰ περὶ ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν δημιουργηθῇ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχητε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ κράτους. Ἰδοὺ οἱ λόγοι διὰ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ χωρισθῶσιν αἱ δύο αὐταὶ ὑπηρεσίαι, ἵνα ἡ μία, ἡ ὁποία ἔχει αὐτοτελῆ ἑνότητα διὰ τὰ οἰκονομικὰ ἀναπτυχθῇ καὶ ὑπάρξῃ. Γνωρίζετε, ὅτι εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν ἐκτὸς τῆς διαχειρίσεως ταύτης ἀνήκει καὶ ἕτερόν τι οὐσιωδέστατον, αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλο–Ἀκαρνανίας, ἀνήκει ἡ διαχείρισις τοῦ δημοσίου χρέους. Καὶ γνωρίζετε ὅτι τοιαύτην διαχείρισιν δὲν ἔχομεν. Εἶναι ἕν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ διεξαγάγῃ τὴν ἀλληλογραφίαν μετὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐλέγχου. Ὑπάρχουσι κατάστιχά τινα εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, τὰ ὁποῖα οὐδὲν λέγουσι περὶ τοῦ Δημοσίου Χρέους. Πρέπει λοιπὸν νὰ δημιουργηθῇ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία διὰ νὰ ὑπάρξῃ ὑπηρεσία τοῦ Δημοσίου Χρέους, διότι τὸ Δημόσιον χρέος, ὡς ἀναπτύσσεται καὶ θὰ ἀναπτυχθῇ εἰς τὸ μέλλον ἀπαιτεῖ ἰδιαιτέραν πρόνοιαν, διότι ἤδη δανειζόμεθα δι’ ἀνάγκας ἐθνικὰς ἐπιβεβλημένας καὶ εἶναι εὔκολον ἡ ἀπόφασις περὶ τοιούτου δανεισμοῦ, διότι ὅταν πρόκειται νὰ προμηθευθῶμεν τὰ μέσα διὰ τοὺς ἥρωας, οἱ ὁποῖοι κρίνουν τὰ ἐθνικὰ δίκαια οὐδεμία μελέτη, ἐὰν πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους θὰ ἀποφασισθῇ. Ἀλλ’ αὔριον θὰ εἰσέλθωμεν εἰς ἕτερον στάδιον, θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας ὅτι θὰ κριθῇ τὸ μέλλον τῆς χώρας ταύτης ἀπὸ πλουτολογικῆς ἀπόψεως. Καὶ ὅταν λέγομεν ἀπὸ πλουτολογικῆς ἀπόψεως ἐννοοῦμεν ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ἐκείνης, ἡ ὁποία θὰ ἀποτελέσῃ τὴν βάσιν πάσης ἄλλης ἀναπτύξεως. Δὲν εἶναι στιγμὴ νὰ ἀναπτύξω ταῦτα, ἀφοῦ ἡ χώρα ἡμῶν, ἔχουσα τοὺς πόρους τοὺς ὁποίους ἔχει, ἔχουσα τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν κατέδειξεν ὁ λαὸς ἡμῶν ὅτι ἔχει, ἔχουσα τὴν ἀπόφασιν νὰ προσδώσῃ ἀπόφασιν ἐμφανιζομένην ἐν πάσῃ ἐνεργείᾳ τῶν συμπολιτῶν μας, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐκμεταλλευθῇ τοὺς πόρους τούτους, νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν δύναμιν κεφαλαίων μεγάλων, κεφαλαίων σπουδαιοτάτων, καὶ τὰ κεφάλαια ταῦτα θὰ τὰ πορισθῶμεν μετ’ εὐκολίας, διότι τότε θὰ ὑπάρχῃ μεγίστη ἀσφάλεια. Τὰ κεφάλαια ταῦτα θὰ τὰ πορισθῶμεν μετ’ εὐκολίας, ἵνα τὰ δώσωμεν εἰς τὴν χώραν καὶ ζωογονήσωμεν αὐτήν. Ἀλλ’ εἶπον ὅταν πρόκειται περὶ τοιούτου τινός, ὅταν πρόκειται περὶ ζητήματος ἐντελῶς οἰκονομικοῦ καὶ πλουτολογικοῦ, χρειάζεται μελέτη καὶ σκέψις μὴ τυχὸν τὰ χρήματα ταῦτα ἀκαταλλήλως διδόμενα, ὑπὸ ὅρους μὴ προσήκοντας λαμβανόμενα καὶ ὑπὸ ὅρους μὴ προσηκόντως διατιθέμενα, δὲν παρέξωσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἀποδέχεσθε. Σημειώσατε ὅτι ἐὰν τὰ χρήματα ταῦτα δὲν ληφθῶσι προσηκόντως καὶ δὲν διατεθῶσι προσηκόντως, θὰ ἐπέλθῃ κίνδυνος νὰ μαράνωμεν πηγὰς πλούτου τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῶν ὁποίων περιμένομεν τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὸ μέλλον αὐτῆς. Αὐτὴ θὰ ἦτο ἡ ἔννοια τῶν ἀποφάσεων ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι ὅταν θὰ πρόκειται νὰ ἀποφασίσωμεν περὶ μέτρου σχετιζομένου μὲ τὸ δημόσιον χρέος, ἐπὶ τοιούτοις σκοποῖς λαμβανομένου, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῖς ἀναποτρέπτοις σκοποῖς. Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἔχωμεν τὰ μέσα ἵνα μελετήσωμεν τὰ πράγματα καὶ λάβωμεν μέτρα κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸ σκοπὸν τὸν ὁποῖον πάντες θέλομεν ἔχει καὶ τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ ματαιώσωμεν, ἐκ τῆς ἀκαταλλήλου ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας ἡμῶν. Ἰδού, κύριοι, ὁ λόγος ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον. Ἐλέχθη ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ περὶ ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἀποσπωμένων.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅτι δὲν προνοεῖ, ὀργανικὴ κατεύθυνσις δὲν ὑπάρχει.

§227Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι ἐὰν ἐλέγατε ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν προνοεῖ θὰ παρετήρουν ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν οὐδεμία πρόνοιαν τὸ νομοσχέδιον νὰ τάξῃ διότι πρέπει νὰ ἀποσπασθοῦν αἱ ὑπηρεσίαι αὐταί, νὰ ἀναλάβῃ ἐκεῖνος ὅστις θὰ ἀναλάβῃ τὴν εἰδικὴν διεύθυνσιν αὐτῶν καὶ νὰ κανονίσῃ ὡς μόνος αὐτὸς ἔχει ὑπ’ ὄψει καὶ μόνος αὐτὸς γνωρίζων τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας καλεῖται νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ἐμπνεόμενος κατὰ τρόπον καθ’ ὃν πρέπει νὰ ὀργανωθῶσιν αἱ ὑπηρεσίαι αὐταί. Ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος παρατηρεῖ τοῦτο ὅτι ἔπρεπεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ ὑπάρχῃ ὀργάνωσις. Ἐπεθύμει ἵνα ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ἐκτεθῶσιν αἱ ἀρχαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ ὀργάνωσις. Τοῦτο βεβαίως θὰ συνετέλῃ εἰς τὴν ἄρσιν πολλῶν ἀμφιβολιῶν ἐξ ἐκείνων, αἵτινες ἐξεδηλώθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ θὰ ἠδύνατο ἡ παρατήρησις αὐτὴ νὰ γίνῃ ἀπὸ ἕτερόν τινα ἐκ τῶν νεωτέρων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συναδέλφων, καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ ὁποῖος πολλάκις κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὁμιλίας του ἐξεδήλωσεν ὅτι ἔχει γνῶσιν τῶν σκέψεων τῶν γενικωτέρων, διότι ταύτας ἐπανειλημμένως ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ μακρὸν αὐτοῦ πολιτικὸν στάδιον Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας γνωρίζει, διαφωνεῖ δὲ πρὸς τοῦτο πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, γνωρίζει ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὄχι μόνον ἐκ τῆς πείρας αὐτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μέχρι σήμερον ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς ἐπὶ εἰκοσαετίαν μελέτης τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον ὀλίγοι μετεχειρίσθημεν, δι’ οἱονδήποτε ἐκ τῶν πολιτικῶν θεμάτων εἶναι ὑπὲρ πάντα ἄλλον ἐμπεποτισμένος τὰς ἀνάγκας τῶν ὑπηρεσιῶν περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, καὶ ἑπομένως ὡς ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω, οὔτε ὁ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος δὲν ἀμφιβάλλει, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θὰ θέσῃ τὰς βάσεις τῆς ὀργανώσεως τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ ὅσον εἶναι δυνατὸν τελειότερον τὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας εἶναι ἀπαραίτητον νὰ λειτουργήσωσιν αἱ ὑπηρεσίαι αὐταὶ αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐπανειλημμένως κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὁμιλίας μου εἶπον, τὴν στιγμὴν αὐτὴν σχεδὸν ποσῶς δὲν ὑπάρχουσιν. Ἐπὶ τούτοις παρακαλῶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ στέρξῃ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐν τῇ βεβαιότητι ὅτι παρέχει μίαν πραγματικὴν ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ περὶ οὗ πρόκειται Ὑπουργείου. (Χειροκροτήματα).

§228Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐφ’ ὅσον οὔτε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει γίνεται μνεία περὶ κατευθύνσεων ὀργανικῶν ὑπηρεσιῶν, καλούμεθα νὰ μείνωμεν μὲ τὴν πίστιν μόνον πρὸς τὴν ἱκανότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῶν ὀργανικῶν ἐκτάσεων, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ὁ νόμος. Ἀλλ’ ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ψηφίζομεν ὀργανομένον νομοσχέδιον, δίδομεν ἁπλῶς ἐλευθέραν ἐντολὴν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ καὶ νὰ ὀργανώσῃ τὸ νέον Ὑπουργεῖον. Ἐφόσον δὲ ἡ λειτουργία τοῦ νέου Ὑπουργείου μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου θὰ εἶναι τοπικὴ καὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο καὶ ἄνευ τῆς συστάσεως τοῦ νέου Ὑπουργείου νὰ κάμῃ τὴν μελέτην ταύτην. Φρονῶ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νομοθετήματος, ἀλλὰ περὶ σκαλαθύρματος νομοθετικοῦ.

§229Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Στράτος φαίνεται ὅτι παρεῖδε τὴν ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του ἐκτεθεῖσαν βάσιν τῆς δημιουργίας τοῦ νέου Ὑπουργείου. Δὲν πρόκειται, κύριοι, περὶ μελέτης ἀλλὰ περὶ πραγματικῆς ἀποσπάσεως ἑνὸς κλάδου ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ περὶ πραγματικῆς ζωῆς τῶν νέων ὑπηρεσιῶν, αἵτινες θ’ ἀποσπασθῶσι καὶ θὰ καταστῶσιν αὐτοτελεῖς. Αἱ μελέται δὲ δὲν εἶναι θεωρητικαὶ γίνονται μὲ τὰς χεῖρας ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ ὁ Ὑπουργὸς εἰπὼν ὅτι θὰ μελετήσῃ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τὸν ὀργανισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου, ἠννόει καὶ ἐννοεῖ ὅτι θὰ ἐπεξεργασθῇ τοῦτον ἐν τῇ πραγματικότητί του. Ὅτε τὸν Ὀκτώβριον θὰ ἐμφανισθῇ ὁ νέος ὀργανισμὸς τοῦ νέου Ὑπουργείου, τότε θὰ φανῇ πλῆρες τὸ σύστημα ὅλων τῶν ὑπηρεσιῶν καὶ τίνες θὰ εἶναι ἐκεῖναι, αἵτινες θ’ ἀποσπασθῶσι καὶ θὰ ὀργανωθῶσιν αὐτοτελῶς. Ὅταν ἐν τῇ προηγουμένῃ μου ὁμιλίᾳ εἶπον ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας κατέκρινε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, διότι δὲν περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῷ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου, ὁ κ. συνάδελφος μὲ διέκοψε διὰ νὰ μοῦ εἴπῃ ὅτι οὐχὶ τοῦτο ἐπέκρινεν, ἀλλὰ τὸ ὅτι δὲν ἐξετέθησαν αἱ βλέψεις, αἱ κατευθύνσεις πρὸς τὰς ὁποίας θὰ τείνῃ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ νέου Ὑπουργείου, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον μόνον ὀλίγας λέξεις περὶ τῶν ἀντιρρήσεων, τὰς ὁποίας θὰ εἶχον, ἐὰν ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀφεώρα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἐνόμισα ὅτι ἀφορᾷ, ἀλλ’ ἔστρεψα τὰς παρατηρήσεις μου κυρίως εἰς τὴν διατύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν παρατήρησίν του διὰ τῆς διακοπῆς του. Ἤδη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος διορθώνει τὴν ἀντίληψίν μου τὴν ἐκ τῆς διακοπῆς του καὶ λέγει ὅτι ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκει ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν περιέχει ἐν ἑαυτῷ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου, καὶ νομίζει ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ χωρίζον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν εἰς ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν ἰδίου Ὑπουργοῦ οὐδὲν ἕτερον πράττει παρ’ ὅτι τὴν βάσιν μελέτης, δίδει ἄδειαν μελέτης εἰς τὸν εἰδικὸν αὐτὸν Ὑπουργόν. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ διατύπωσις αὕτη ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν πραγματικότητα. Διὰ νὰ εἴπῃ τοῦτο ὁ κ. συνάδελφος παρεῖδεν ὁλόκληρον τὴν ὁμιλίαν τὴν ἰδικήν μου, τὰς ἐκθέσεις. Ποία εἶναι ἡ οὐσιαστική, ἡ πραγματικὴ βάσις ἡ δικαιολογοῦσα τὴν διαίρεσιν; Ἡ ὀργανικὴ ἑνότης τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, αἵτινες ἀποσπῶνται καὶ ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἀπὸ ἄλλων Ὑπουργείων, ἡ αὐτοτέλεια τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι παραμένουσι, καὶ ἡ ἐκ τῆς ἀποσπάσεως ἐμπράκτως ἀποδεδειγμένη ἐκ τῆς πείρας τῆς ἀποσπάσεως οἱουδήποτε Ὑπουργείου ἀναγκαίας ἐπελευσομένη ἀνάκλισις καὶ βελτίωσις αὐτῶν. Δὲν πρόκειται περὶ μελέτης, πρόκειται περὶ αὐτοτελοῦς ζωῆς τῶν ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀποσπασθῶσιν αὐτοτελοῦς ζωῆς, ἡ ὁποία θὰ ἐπαγάγῃ ἀναγκαίως τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν, θὰ ἐπαγάγῃ ἀναγκαίως τὴν βελτίωσιν αὐτῶν, τὴν διαρρύθμισιν αὐτῶν ἐν πληρεστέρῳ συνδυασμῷ πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας καλοῦνται νὰ ἐξυπηρετήσωσι παρ’ ὅτι πράττουν σήμερον κατεπειγόμεναι ἐκ τῆς συνεπαφῆς μὲ τὰς ἄλλας ὑπηρεσίας, μὲ τὰς ὁποίας συνοικοῦσι ἐν τῷ αὐτῷ Ὑπουργείῳ. Αὐτὴ εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῆς διαιρέσεως, δὲν εἶναι ἡ μελέτη. Τὴν μελέτην δύναται νὰ τὴν κάμῃ καὶ σήμερον, τὴν μελέτην δύναται νὰ τὴν κάμῃ καὶ εἰς οἱανδήποτε στιγμὴν καὶ ἔξω τοῦ Ὑπουργείου εὑρισκόμενος οἱοσδήποτε ἔμπειρος ἄνθρωπος. Ἀλλὰ τί εἶναι αὐτό; Εἶναι ἡ ζωὴ αὐτὴ ἡ αὐτοτέλεια τῶν ὑπηρεσιῶν. Καὶ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διακόπτων τὸν κ. συνάδελφον εἶπε «Θέλω νὰ μελετήσω», δὲν ἐννοεῖ ὅτι θέλει νὰ μελετήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τοῦτον δύναται νὰ μελετήσῃ, ἀλλ’ ἠννόει ὅτι θέλει νὰ ἔχῃ ἐνώπιόν του τὸ σφῦζον σῶμα, τὸν σφύζοντα ὀργανισμὸν ὁ ὁποῖος θὰ παραχθῇ, ὅταν καταστῇ αὐτοτελής, ἵνα ἐξ αὐτοῦ καθοδηγούμενος ὡς πρὸς τὴν κατεύθυνσιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ λάβῃ, διατυπώσῃ τὰ προσήκοντα μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔλθωσιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι μὴ πλανώμεθα, κύριοι. Ἡ μελέτη εἶναι δύο εἰδῶν. Εἶναι μελέται, αἱ ὁποῖαι καταρτίζονται ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ, καὶ αἱ μελέται αὐταὶ εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὸν νοῦν ἱκανόν, ἵνα ἐπιχειρήσῃ τὰς δευτέρας μελέτας, περὶ τῶν ὁποίων θὰ εἴπω τώρα μετ’ ὀλίγον. Εἶναι αἱ μελέται ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι στρέφουσι πρὸς τὸ παρελθόν, αἱ ὁποῖαι διδάσκουσι τὸν ἄνθρωπον, τί μέχρι τοῦδε ἴσχυσεν ἐν τῷ κόσμῳ, ποῖαι αἱ ἀρχαί, αἱ ὁποῖαι τὸ διετύπωσαν, καὶ αἱ ὁποῖαι τὸ διερρύθμησαν, καὶ αἱ ὁποῖαι δίδουσι εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπιχειρεῖ ταύτας, τὰ στοιχεῖα ἵνα χωρίζῃ τὰ χωριστέα, ἑνώνει τὰ ἑνωτέα, συνδυάζει τὰ συνδυαστέα, νὰ κρατήσῃ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ τὰ αἰσθητήρια, τὰ ὄργανα, τὰς βάσεις τὰς ὁποίας θὰ ἐπαγάγῃ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρακτικῶς θὰ κληθῇ νὰ μελετήσῃ, συγχρόνως δὲ καὶ τὴν διάνοιαν αὐτοῦ ἐξασκοῦσιν, ὥστε νὰ βλέπῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄξιον νὰ βλέπῃ, νὰ παραλαμβάνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ οὕτω καθεξῆς. Αὗται εἶναι αἱ μελέται τῶν σπουδαστηρίων, αἱ καθιστῶσαι ἱκανοὺς τοὺς ἀνθρώπους διὰ νὰ ἐπιχειρῶσι τὰς μελέτας ἐν τοῖς πράγμασιν. Αἱ μελέται ἐν τοῖς πράγμασι γίνονται ὑπὸ ἀνθρώπων ἐχόντων ἀποκτήσῃ τὰ προσόντα καὶ τὴν ἱκανότητα ἐκ τῶν μελετῶν των, τῶν ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ, ὑπὸ ἀνθρώπων τοιούτων γίνονται αἱ μελέται ἐν τοῖς πράγμασι, ἀλλὰ πῶς καὶ ποῦ; Πῶς; Μὲ τὴν χεῖρα ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ποῦ; Ἀντικρὺ τῶν μελετῶν. Καὶ ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπε, «θέλω νὰ μελετήσω», δὲν ἠννόει ὅτι θέλει τὰς μελέτας τὰς ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ του.

§230Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἶπον θέλω νὰ ψηλαφίσω.

§231Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠννόει ὅτι θέλει νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Πῶς; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ἤδη, ἐκ τῶν μελετῶν του ἐν τῷ σπουδαστηρίῳ ἀποκτήσῃ ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποκτηθῇ, θέλει ἤδη ἐκ τῶν μέτρων αὐτῶν νὰ παρατηρήσῃ, ἵνα κατόπιν ἔχων τὴν ἕξιν καὶ τὴν ἱκανότητα δυνηθῇ νὰ ἐπεξεργασθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ παρατηρήσῃ. Τὶ ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Ζητεῖ ὅτι ὁ ἰατρός, ὁ ὁποῖος ἔχων τὴν προηγουμένην προπαρασκευὴν καὶ ἱκανότητα ἵνα διαγνώσῃ, τὸν ἀσθενῆ, λέγει· «ἔχω ὅλα τὰ ἄλλα θέσατέ με εἰς συνάφειαν μὲ τὸν ἀσθενῆ, ἵνα σᾶς εἴπω τὶ πρέπει».

§232Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἔχει τὴν συνάφειαν.

§233Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν τὴν ἔχει, καὶ δὲν θὰ ἐλέγατε ὅτι τὴν ἔχει ἐὰν ἀκούατε ὅ,τι λέγω. Δὲν τὴν ἔχει, διότι ὁ Ὀργανισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔχει εἰς χεῖρας, εἶναι πνιγμένος ἀπὸ τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας καὶ θέλει νὰ τὸν ἴδῃ ἐλεύθερον, ἀναπτύσσοντα τὴν ζωήν του, κινούμενον καὶ τότε θὰ δυνηθῇ νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ. Ἐὰν τῷ δώσητε τὸν ὀργανισμὸν αὐτόν ὡς ἔχει, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ τὸν διαχειρισθῇ ὅπως θὰ τὸν διαχειρισθῇ ὅταν τὸν λάβῃ εἰς χεῖρας του, ὅπως θὰ γίνῃ. Ἀλλ’ ἐλέχθη καὶ ἕτερον· ἐλέχθη, ὅτι μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου οὐδὲν θὰ πράξῃ καὶ λέγω ἐγὼ δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅτι οὐδὲν θὰ πράξῃ μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου. Ὅλαι αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι ὅταν ἀποσπασθῶσιν ἀπὸ τὰς ἄλλας, ὅταν αἰσθανθῶσι πλήρη τὴν ἀποστολήν των, ὅταν αἰσθανθῶσι τὴν αὐτοτέλειαν καὶ ἀνεξαρτησίαν των ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν Ὑπουργοῦ καταλλήλου, ἀλλέως θὰ εἶναι κατὰ τὸν Ὀκτώβριον ἢ ὅπως ἔχουν σήμερον ἡνωμέναι μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Θὰ εἶναι πολλῷ διάφοροι. Θὰ εἶναι ὅπως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πνιγόμενον ὑπὸ τὴν πίεσιν καὶ τὴν σύμπτυξιν, ἀφέθη ἐλεύθερον νὰ ἀναπτυχθῇ. Ἴσως ὅσοι δὲν ἤλθατε εἰς ἐπαφὴν μὲ δημοσίας ὑπηρεσίας δὲν ἀντιλαμβάνεσθε ὅ,τι λέγω· ἐγὼ ὁ ὁποῖος ἦλθον εἰς ἐπαφὴν μὲ δημοσίας ὑπηρεσίας, ὁ ὁποῖος ἔζησα μὲ αὐτάς, ὅταν λέγω ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι ἡνωμέναι μετ’ ἄλλων πολλῶν εἶναι ἴσως τὸ δένδρον, τὸ ὁποῖον κρατεῖται πιεζόμενον ὑπὸ τῶν ἄλλων, εἶναι μία πραγματικότης, εἶναι τι τὸ ὁποῖον εἶδον, τὸ ὁποῖον ἐψηλάφησα καὶ οὐχὶ μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ πάντες ὅσοι ἦλθον εἰς συνάφειαν μὲ αὐτάς. Καὶ λέγω ὅτι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἀποσπασθῶσιν αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι ἀνεξαρτήτως μὲ τὸν Ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸν Ὀκτώβριον θὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα ὅταν θὰ ἔχουν ἄλλην ζωήν, ἄλλην ἀνάπτυξιν, ἄλλην πρόοδον. Θὰ ἴδητε ποία θὰ εἶναι ἡ μεταβολὴ αὐτῶν τῶν ὑπηρεσιῶν μέχρι τοῦ προσεχοῦς Ὀκτωβρίου, ὅτε θὰ ἔλθωμεν ἐνταῦθα ἐὰν γίνῃ ὁ χωρισμὸς τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν καὶ ἀποτελέσῃ εἰδικὸν Ὑπουργεῖον τὸ σύνολον τῶν ὑπηρεσιῶν αὐτῶν. Λάβετε τοῦτο ὑπὸ σημείωσιν καὶ θὰ ἴδητε τὸν προσεχῆ Ὀκτώβριον ἐὰν ἔχω δίκαιον. (χειροκροτήματα ἐν τῇ αἰθούσῃ).

§234Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δι’ ὅσων εἶπον, κύριοι, ἠθέλησα νὰ προφυλάξω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀπὸ τοιαύτης μελέτης, διότι αἱ περὶ Γενικοῦ Λογιστηρίου μελέται ὑπάρχουσιν καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ὑποβολῆς εἰδικοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἐκτέλεσιν τούτου. Ἤρκει δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος νὰ προβῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς ὅ,τι ἐχρειάζετο πρὸς ρύθμισιν καὶ ὀργάνωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων.

§235Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν αὐτὰ εἶναι δύο διάφορα πράγματα ἢ ὄχι δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ τὸ ἴδωμεν ἐκ τῆς πείρας τοῦ Α ἤ τοῦ Β διότι εἶναι γεγονός, ἄλλο θὰ ἴδωμεν ἐκ τῆς πείρας· θὰ ἴδωμεν ὅτι τὰ Κράτη αὐτὰ διῄρεσαν, διεχειρίσθησαν ὑπὸ τὴν διοίκησιν ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου τὰς δύο αὐτὰς διαφόρους ὀργανώσεις. Τοῦτο ὅμως δὲν εἶναι ζήτημα λογικῆς εἶναι ζήτημα ἀνάγκης. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν εὑρίσκετο εἰς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἡ διαίρεσις αὐτή. Ἀλλὰ, λέγω, ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν ὅτι εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα εὑρέθη ἀφορμὴ προβλήματος οἱασδήποτε κατηγορίας ἐξ ἐκείνων τὰς ὁποίας ἐμνημονεύσατε καὶ δὲν κατέφυγον εἰς τὴν διαίρεσιν αὐτήν. Ἔχετε τὴν ἀπόδειξιν ὅτι τὰ τοῦ Ὀργανισμοῦ τοῦ ἀναφερομένου εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ φορολογικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ συστήματος ἐν Γαλλίᾳ ἐν Βελγίῳ, ἐν Ἱσπανίᾳ, ἐν Πολωνίᾳ καὶ ἐν ὅλαις ταῖς ἄλλαις χώραις, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσεν, ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, εὑρέθησαν πρὸ τοῦ προβλήματος πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα ἡμεῖς καὶ δὲν προέβησαν εἰς τὸν διχασμόν. Ἐὰν φέρητε τὴν ἀπόδειξιν ὅτι εὑρέθησαν πρὸ τοῦ προβλήματος αὐτοῦ καὶ δὲν ἔλυσαν αὐτὸ οὕτως, τότε δύνασθε νὰ φέρητε ὅλας τὰς ἀντιρρήσεις τὰς ὁποίας ἔχετε κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§237Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δύνασθε νὰ μοῦ ὑποδείξετε ἕν ἐκ τῶν πολλῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἀναφέρατε, τῶν μὴ ἐχόντων Ὑπουργεῖον τοῦ Θησαυροῦ καὶ τὸ ὁποῖον Κράτος εὑρέθη εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν περιστάσεων, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὰ οἰκονομικὰ τὰ Ἑλληνικά; Κύριοι, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῶν παραβολῶν, ἄς ἀποπειραθῶ καὶ ἐγὼ μίαν παραβολὴν καὶ ἄς εἴπω ὅτι ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁμοιάζει πρὸς ἐκείνους τοὺς δύο, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς διετείνετο ὅτι ἡ σελήνη ἀπέχει ἀπὸ τῆς γῆς ἕν ἑκατομμύριον λεύγας, καὶ τῷ ἀμφιβάλλοντι ἀπεκρίνετο «πήγαινε καὶ μέτρα». Λοιπὸν ἄς ὑπάγωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ εὕρωμεν τὰ κράτη ὅσα διελθόντα τὰς περιστάσεις ἡμῶν, δὲν ἐπόθησαν ἕν Ὑπουργεῖον Θησαυροῦ καὶ ἄλλο τῶν ΤΤΤ Θὰ ἐρωτήσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν: δύναται νὰ μοὶ ὑποδείξῃ ἕν Κράτος, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἐπέρασε τὰς περιστάσεις τῆς Ἑλλάδος; Πηγαίνετε νὰ τὸ γυρεύσητε.

§238Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ διαφέρει ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ ἑνὸς Κράτους ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν λογαριασμῶν ἑνὸς Κράτους. Σᾶς λέγω δὲ ὅτι εἰμπορεῖ νὰ ὑπῆρξαν Κράτη ἔχοντα ἀτελῆ λογιστικὰ συστήματα, ἀλλὰ Κράτη ἀπὸ αὐτὰ τὰ μεγάλα, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν ὡς πρότυπα ἀπὸ ἑνὸς καὶ πλέον αἰῶνος οὐδέποτε ὑπῆρξαν εἰς ἐντέλειαν ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, εἰς οἵαν εὑρισκόμεθα ἡμεῖς. Καὶ νὰ σᾶς πείσω νὰ κάμετε ἕνα ταξεῖδι μέχρις Ἰταλίας καὶ νὰ ἴδητε τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ τοῦ Κράτους, θὰ ἴδητε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται οἱ λογαριασμοὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους καὶ θὰ ἔλθετε ἐδῶ καὶ θὰ ἴδητε, ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἰδικῶν μας λογαριασμῶν. Ποῦ ὀφείλετε τοῦτο; Εἰς τὸ ὅτι ἀπὸ ἀπόψεως λογιστικῆς μορφώσεως εἴμεθα εἰς πολὺ διάφορον σημεῖον. Θὰ μοὶ εἴπετε μὲ τὸ Ὑπουργεῖον θὰ διορθωθοῦν αὐτά; Θὰ σᾶς ἀπαντήσω θὰ διορθωθοῦν, μάλιστα, καὶ θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα συζητοῦμεν, ὅτι ἡ βελτίωσις ἐπέρχεται διὰ τῆς ζωῆς, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἐν πολλοῖς διόρθωσις τῶν πραγμάτων ἐπὶ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἐὰν ὁ ὀργανισμὸς περὶ οὗ πρόκειται λάβῃ τὰ στοιχεῖα εἴτε νὰ στηθῇ νὰ ζήσῃ καὶ ἐπιφέρῃ τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Δι’ αὐτὸ λέγω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ ὁ ὀργανισμὸς αὐτός, ἵνα ἐν αὐτῷ διαπαιδαγωγηθῶσι τὰ διάφορα ἄτομα, ὡς δὲν διεπαιδαγωγήθησαν μέχρι σήμερον ἐν τῷ ὑφισταμένῳ ὀργανισμῷ.

§239Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ ἐπιτρέψητε νὰ παρατηρήσω ὅτι ἐγὼ δὲν ἐπείσθην.

§240Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ νομίζητε ὅτι τὰ εἶπα διὰ νὰ πείσω ὑμᾶς.

§241Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ναί. Ἀπευθυνθῆτε πρὸς καλλιτέρους ἄλλους. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι δὲν ἐπέρασαν ἄλλα κράτη τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπέρασεν ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπέρασαν, καὶ ἐκεῖνα δὲν ἐσκέφθησαν νὰ ἱδρύσουν δεύτερον Ὑπουργεῖον.

§242Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι εἶχον τάξιν.

§243Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ μεγάλη τάξις, ἡ ὁποία τελεσφορεῖ πλέον διὰ τῆς συγκροτήσεως νέου Ὑπουργείου καὶ οὐχὶ δι’ ἄλλου τρόπου. Εἶναι ἐπιχείρημα ὅτι μία ὑπηρεσία δέον νὰ γίνῃ Ὑπουργεῖον ἵνα θέσῃ τάξιν εἰς τὴν παραλυσίαν της, τὴν ὁποίαν ἄλλωστε δεχόμεθα καὶ ἡμεῖς. Πόσον Δημόσιον χρέος ἔχει ἡ Ἑλλὰς; Δέκα δισεκατομμύρια. Ἡ Γαλλία ἔχει 130.000.000.000 καὶ δὲν ἐσκέφθη νὰ ἱδρύσῃ νέον Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι τὰς διαχειρίσεις της τὰς ἐτακτοποίησε καὶ ἄνευ αὐτοῦ, αἱ δὲ Διευθύνσεις της καὶ μόναι σοβαρῶς συγκροτηθεῖσαι, ἀπέδειξαν ὅτι Διευθύνσεις ἁπλαῖ εἶναι ἱκαναὶ νὰ βάλλωσιν εἰς τάξιν λογαριασμούς. Ἐπίσης τόσα καὶ τόσα ἄλλα Κράτη εἶναι εἰς κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν διὰ Διευθύνσεως ἔθεσαν εἰς τάξιν τὰ λογιστικά των καὶ οὐδὲν εἶχε σκεφθῆ νὰ ἱδρύσῃ Ὑπουργεῖον πρὸς τοῦτο. Ἄλλως τε μήπως πρόκειται μόνον περὶ λογαριασμῶν καὶ Ὑπουργῶν Θησαυροῦ; Καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν ΤΤΤ. Καὶ αὐτὸν κακοὶ λογαριασμοὶ τὸν καθυπαγορεύουσι; Σημειώσατε καλῶς ὅτι τὸ κατ’ ἐμὲ δὲν αἰσθάνομαι οὐδεμίαν εἰδικὴν ἀντιπάθειαν κατὰ τῆς δημιουργίας καὶ νέων Ὑπουργείων. Ἐὰν νομίζητε ὅτι χρειάζεται Ὑπουργός, ὁ ὁποῖος αὐτὸς νὰ γίνῃ ὁ πρωτάσχολος τῆς περὶ θησαυρῶν, ἤ περὶ καλωδίων μελέτης, ἤ νὰ γίνῃ ἡ ἀφετηρία τῶν ὀργανωτικῶν ἐμπνεύσεων, ἄς τὸν κάμετε. Ἀλλὰ διατὶ ζητεῖται ὁ νέος οὗτος Ὑπουργός; Τὸ πρᾶγμα διετυπώθη ἡμῖν ἀσαφῶς. Ὁ μυστικὸς λόγος εἶναι ὅτι εὑρέθη τὸ πρόσωπον ἑνὸς διακεκριμμένου λογιστικοῦ πνεύματος, καὶ εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ καὶ ὁ Δευκαλίων τῆς νέας αὐτῆς οἰκονομικῆς ἀναμορφώσεως, μεταμορφώνων τοὺς τῆς ὑπηρεσίας λίθους τῆς σήμερον εἰς ἄνδρας τῆς αὔριον. Πολὺ καλά. Ἀλλ’ ἄραγε δὲν δύναται νὰ μείνῃ ἐκεῖ ὅπου εὑρίσκεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ νὰ ὀργανώσῃ τὰς ὑπηρεσίας αὐτὰς τὰς λογιστικάς; Ὄχι, φαίνεται, διότι δὲν ἐπαρκεῖ χρονικῶς. Ἀλλὰ καταστήσατέ τον ἐπαρκῆ, ἀπαλλάσσοντες αὐτὸν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἐπισιτισμοῦ, καὶ τότε θὰ ἔχῃ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον κατέχει ἐπαξίως ὅλον τὸν καιρὸν νὰ ἐργασθῇ διὰ τὴν ὀργάνωσιν τῆς τώρα κακῶς ἐχούσης λογιστικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ ἐπιχείρημα, ἀπὸ τὸ ὁποῖον καὶ ἐὰν δὲν σᾶς εὐχαριστῶσιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀπομακρυνθῶμεν ἡμεῖς. Ἡ Κυβέρνησις ἥτις βαδίζει πιστῶς ἐν μυρίοις ὅσοις ἐπὶ τῆς βενιζελικῆς τροχιᾶς ἔχει τὴν μανίαν τοῦ δημιουργεῖν Ὑπουργούς, ἀπομιμούμεθα καὶ ἐν τούτῳ τὸν Βενιζέλον καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ σύστημα εἶναι Βενιζελικόν, ὥστε σήμερον τὸ ἑσπέρας ἕνα καὶ μόνον εὗρε συνήγορον, τὸν εὐφυέστατον συνάδελφον κ. Βασιλακάκην, ὁ ὁποῖος βενιζελικὸς ὤν, συνεφώνησε περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ δημιουργηθῇ ἕν νέον Ὑπουργεῖον. Ἀλλὰ δύο; Αἴ λοιπὸν κύριοι! Ἀλὰ Ντοῦε! Ἀλὰ τρέ! Ἔχει ἄλλος; Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω.

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκει).

§245ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 1ον ἀναγινώσκονται δὲ καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ὅσον ἀφορᾷ τὴν καταδίωξιν τῶν πληρεξουσίων Ἀδριανουπόλεως Φερὴτ Μπεκὴρ Ζαδέ, καὶ Σαράντα Ἐκκλησιῶν Ναζὴπ Ἐτὲμ Ὀγλοῦ Βέη. Χορηγεῖται ἡ αἰτουμένη ἄδεια. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 12 μεσονύκτιον. (Ὥρᾳ 11 μ. μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 12 καὶ 20′ π. μ.).

§247ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις.

§248Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετά τινων συναδέλφων παρακαλοῦμεν νὰ προταχθῇ ἡ τελευταία πρότασις ψηφίσματος «περὶ ἀκυρώσεως τοῦ νόμου 2061 τῆς 29 Φεβρουαρίου 1920 τοῦ ἀπονέμοντος τὸν βαθμὸν τοῦ Ναυάρχου εἰς τὸν Παῦλον Κουντουριώτην».

§249ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προχωρήσωμεν κατὰ σειράν. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ συστάσεως Ὑπουργείου Ταχυδρομείων, Τηλεγράφων καὶ Τηλεφώνων». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δι’ ἀναστάσεως δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, εἶτα τὸ ἄρθρον 2, 3 ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, 4 ὡς ἐτροπολογήθη, 5 ὡς ἐτροπολογήθη, 6 ὡς ἐτροπολογήθη, 7 ὡς ἐτροπολογήθη· προστίθεται δὲ ἐν τέλει ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἄρθρον 8ον μὲ δύο ἐδάφια ἔχον οὕτω. Ἄρθρον 8ον. «Μέχρις οὗ καταρτισθῇ ἴδιος προϋπολογισμὸς κλπ.» (ὅπερ γίνεται δεκτόν). Ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου ἀναβάλλεται.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου 574 «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΓΩΚΓʹ, ΓΩΚΕʹ καὶ ΓΠΞΣΤʹ, περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ 251 περὶ παρατάσεως τοῦ χρόνου τῆς ἐγγραφῆς κλπ.». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπισκευῆς τῆς παρὰ τὴν Λεβάδειαν Βυζαντινῆς μονῆς τοῦ Ὁσίου Λουκᾶ».

§252Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὑποβάλλω τροποποίησίν τινα. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δ)βρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων ἢ παραιτηθέντων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου».

§254Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχω τροπολογίας τινὰς ἐπὶ τῶν ἄρθρων.

§255Μ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Ἔχουσι τυπωθῇ αὐταὶ αἱ τροπολογίαι;

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, ὑποβάλλονται τώρα, ἀλλὰ ὁ Κανονισμὸς δὲν ἀποκλείει νὰ γίνωνται τροπολογίαι καὶ κατὰ τὴν ὥραν τῆς ψηφίσεως. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ διορισμοῦ γραμματέων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.».

§257Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὡς ἐδάφιον βʹ ἡ ἑξῆς παράγραφος (ἀναγινώσκει). «Γραφεῖς πρώτης τάξεως, ὄντες πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι καὶ ἔχοντες ὑπερδεκαπενταετῆ ὑπηρεσίαν ἐκπαιδευτικὴν καὶ ὑπερενιαυσίαν τοιαύτην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, δύνανται νὰ προαχθῶσιν εἰς γραμματεῖς βʹ τάξεως.

§258Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ εἰσαγωγῆς ὡς ἀναγνωστικῶν βιβλίων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῶν καταλληλοτέρων ἐκ τῶν πρὸ τοῦ 1917 ἐγκεκριμμένων». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Παπαζαχαρίου ἔχει τὸν λόγον.

§260Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριοι συνάδελφοι, εἶναι ἀξιέπαινος ὁ κ. Ὑπουργὸς διότι ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἑλληνόπαιδας ἀπὸ τὴν μαλλιαρὴν γλῶσσαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔρριψεν αὐτοὺς τὸ παρελθὸν καθεστώς. Ἀτυχῶς ὁ σκοπὸς διὰ τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἐκπληροῦται. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἔχομεν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει τὰ βιβλία νὰ εἶναι ἕτοιμα, ἵνα δοθῶσιν εἰς τοὺς ἑλληνόπαιδας, μόλις ἕνα καὶ ἥμισυ μῆνα. Σᾶς ἐρωτῶ: Τουλάχιστον 250 βιβλία ὑπάρχουσι τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν κρίσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ διορισθῇ; Ἀλλὰ τὰ 250 βιβλία ἕκαστον τῶν ὁποίων ἔχει 10 τυπογραφικὰ φύλλα, ἀποτελοῦσι 2500 τυπογραφικὰ φύλλα. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν καὶ μόνον ἕν βλέμμα νὰ ρίψῃ ἕκαστος τῶν κριτῶν ἐπὶ τῶν βιβλίων αὐτῶν νὰ διέλθῃ τὰ βιβλία;

§261Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐκδεδομένα.

§262Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἀλλὰ καὶ ἄν ὑποθέσωμεν ὅτι οἱ κ. κ. κριταὶ εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ διέλθωσι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῶσιν οὐδὲ μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1922. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐπειδὴ ἄλλωστε, τὰ βιβλία αὐτὰ ἔχουσι κριθῇ δὶς καὶ τρὶς καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ χρησιμοποιηθῶσι μόνον διὰ τὸ προσεχὲς σχολικὸν ἔτος νὰ πεισθῇ ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ γίνῃ νέα κρίσις καὶ νὰ δεχθῇ νὰ ἀφεθῶσι τὰ βιβλία αὐτὰ τὰ ἐγκεκριμμένα πρὸ τοῦ 1917 εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ νὰ ἀποφασίσωσι ποῖα πρέπει νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν περιφέρειάν των.

§263ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἀπορριπτομένων τῶν μαλλιαρῶν.

§264Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὰ μαλλιαρὰ ἦσαν τὰ μετὰ τὸ 1917. Θὰ τεθῶσιν λοιπὸν τὰ πρὸ τοῦ 1917 ἐγκεκριμμένα βιβλία ὅλα. Καὶ ἐξ αὐτῶν ἕκαστος ἐπιθεωρητὴς θὰ εἰσαγάγῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προτιμᾷ εἰς τὴν περιφέρειάν του. Ἐὰν δὲ κριθῶσιν ὑπὸ ἐπιτροπῆς πρέπει καὶ νὰ ἐκτυπωθῶσιν ἐκ νέου, διότι καὶ εἰς τὰ ἐκτυπωμένα θὰ γίνωσι διορθώσεις.

§265Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Δὲν θὰ γίνωσι διορθώσεις, ὥστε τὰ τυπωμένα δὲν θὰ τυπωθῶσι ἐκ νέου.

§266Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Οὐδεὶς δὲ συγγραφεὺς θὰ τολμήσῃ, προκειμένου τὸ βιβλίον του νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὰ σχολεῖα δι’ ἕν μόνον ἔτος, νὰ δαπανήσῃ, διὰ νὰ ἐκτυπώσῃ αὐτό, διότι ἄν ἄλλοτε δι’ ἕν βιβλίον ἀπητοῦντο 3000 δραχμῶν τώρα θὰ ἀπαιτηθῶσι 30.000. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον πρέπει ἀκόμη νὰ γίνῃ εἶναι νὰ παρασκευάσητε τὴν νέαν νομοθεσίαν διὰ τὰ διδακτικὰ βιβλία, ὥστε νὰ τὰ ἔχωμεν διὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Πρέπει δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τὰς Νέας Χώρας πρέπει νὰ παρασκευάσωμεν βιβλία ἑτέρας ὕλης, ὕλης διδακτικῆς.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετρακάκος ἔχει τὸν λόγον.

§268Δ. ΠΕΤΡΑΚΑΚΟΣ. Καὶ μόνον ἐὰν ἡ ἐξυγίανσις τῆς γλώσσης ἐπιτευχθῇ, ἡ ψῆφος τῆς 1ης Νοεμβρίου θὰ εἶναι ψῆφος εὐλογημένη καὶ τρισευλογημένη. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας προβὰς εἰς τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐκκαθάρισε τὰ διδακτικὰ βιβλία εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων καὶ ἐθνικῆς αὐτόχρημα εὐγνωμοσύνης. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον συμμερίζομαι ἀπολύτως τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἔθηκε τὸ ζήτημα ὁ κ. συνάδελφος, διότι ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἔχομεν νομοθετικὴν ὕλην, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ διαιρέσωμεν εἰς τρεῖς σταθμούς. Εἰς τὸν σταθμόν, τὸν ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ μακαρίτης Πετρίδης κατὰ τὸ 1895. Ὁ πρῶτος νόμος τοῦ 1895 ὥρισε κριτὰς διὰ κληρώσεως, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἀπεκλείοντο οἱ συγγραφεῖς. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπέτυχε διότι παρετηρήθη ὅτι ἐνεκρίθησαν 200 βιβλία, τὰ ὁποῖα μᾶλλον συνερράφησαν ἢ συνεγράφησαν. Ἡ δημοσία ἐξέγερσις ὡδήγησεν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1907. Διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος σημειώνει τὸν καλλίτερον σταθμὸν εἰς τὸ ζήτημα τῶν διδακτικῶν βιβλίων καὶ ὁ ὁποῖος ὀφείλεται εἰς τὸν συνάδελφον κ. Στεφανόπουλον, κατέστησαν κτήματα τοῦ Κράτους τὰ διδακτικὰ βιβλία. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὰς δύο τετραετίας ἔχομεν τὰ καλλίτερα ἀναγνωστικὰ βιβλία καὶ ἰδίως τῆς τετραετίας 1917 εἶναι ἄριστα. Ἀναφέρονται ὅλα εἰς τὰ μεγαλουργήματα τῶν Βαλκανικῶν πολέμων καὶ τὰ μεγαλουργήματα τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου καὶ συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀναζωπύρωσιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος. Τὸ γεγονὸς μόνον ὅτι τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία τὰ ὁποῖα εἶδον τὸ φῶς ἀπὸ τοῦ 1914 ἕως 1917, κατεδιώχθησαν ἀμειλίκτως ὑπὸ τῆς τυραννίας, ἀρκεῖ νὰ σᾶς πείσῃ περὶ τῆς ἐθνικῆς σημασίας τῶν βιβλίων τούτων. Ὁ τρίτος σταθμὸς εἶναι ὁ σταθμὸς τῆς τυραννίας ἀπὸ τοῦ 1917, τὸν ὁποῖον κατηργήσαμεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει κριτάς, τὶ νὰ κρίνωσι; Νὰ κρίνωσι βιβλία, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄριστα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐθνικώτατα, καὶ νὰ τὰ κρίνωσι μέχρι τῶν μέσων Δεκεμβρίου εἰς τρόπον, ὥστε τὰ σχολεῖα νὰ μείνωσιν ἕως τότε ἄνευ βιβλίων; Νομίζω ὅτι ἄν ἀφήσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργόν, ἀποδείξαντα στοργὴν ἐξαιρετικὴν ὑπὲρ τῆς κρατικῆς γλώσσης, θὰ εἶναι ἡ καλλιτέρα λύσις: Ὁ Ὑπουργὸς νὰ ὁρίσῃ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐκ τῶν ἐγκεκριμμένων κατὰ τὰ ἔτη 1914–1917. Διατὶ νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰ Ἑλληνόπουλα μὲ τὰ κριτήρια καὶ νὰ λάβωσι τὰ παιδιὰ τὰ βιβλία μετὰ τὰ Χριστούγεννα; Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἐὰν τὸ νομοσχέδιον περιορισθῇ εἰς ἄρθρον μόνον καθ’ ὅ διὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1921–1922 χρησιμοποιοῦνται ὡς τοιαῦτα ἐκ τῶν πρὸ τοῦ 1917 ἐγκεκριμμένων καὶ σταματήσωμεν ἐκεῖ εἶναι ἡ καλλιτέρα καὶ ἡ μᾶλλον τελεσφόρος λύσις.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Βαρβούτης ἔχει τὸν λόγον.

§270Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀντιλαμβάνομαι, κύριοι πληρεξούσιοι, τὴν δυσμένειαν τῶν πλείστων μελῶν τῆς Συνελεύσεως τοὐλάχιστον.

§271ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅλων, ὅλων.

§272Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Αὐτὸ δὲν αἴρει τὸ δικαίωμα νὰ ἔχω καὶ ἐγὼ ὡρισμένην γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ τὴν ἀκούσητε. Βλέπω νὰ διαμαρτύρεσθε χωρὶς νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου.

§273Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε. Εἴπετε τῶν πλείστων μελῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ σᾶς ἀπαντήσαμεν ὅλων.

§274Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Πολὺ ὡραῖα. Καὶ ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ ὅτι δὲν εἶναι ἡ γνώμη ὁλοκλήρου τῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχουσι καὶ ἀπόντες συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄλλην γνώμην.

§275ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§276Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἄν ὅλοι οἱ συνάδελφοι εἶχον μίαν γνώμην, τοῦτο δὲν αἴρει τὸ δικαίωμά μου νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, οὐδὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἰδικῆς σας νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου.

§277Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ ὁμιλήσῃς εἰς μαλλιαρὴν γλῶσσαν.

§278Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν ὁμιλῶ, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα.

§279Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τώρα ὁμιλεῖτε τὴν καθαρεύουσαν.

§280Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ μεταχειριζώμεθα εἰς τὰς ἀγορεύσεις. Θὰ ὁμιλήσω διὰ τὴν γλῶσσαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διδάσκεται εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον. Καὶ ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν καθιεροῦσι τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεσθε καὶ σεῖς εἰς τοὺς οἴκους σας καὶ ὅλοι εἰς τὸν καθημερινόν σας βίον.

§281ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Πλανᾶσθε.

§282Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εἰς τοὺς οἴκους σας λέγετε ψάρι καὶ ὄχι ἰχθῦς καὶ ψάρια τηγανίζετε καὶ ὄχι ἰχθῦς. Αὐτὰ εἶναι τόσον ἁπλᾶ πράγματα..........

§283Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Παρακαλῶ. Δύνασθε, ὁμιλῶν νὰ μεταχειρισθῆτε τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν συνιστᾶτε;

§284Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Βεβαίως. Ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ μὲ ἀκούσητε;

§285Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἀφήσατε τὸν κύριον νὰ ὁμιλήσῃ. Θέλω καὶ ἐγὼ νὰ φωτισθῶ.

§286Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Νὰ ὁμιλήσῃ εἰς μαλλιαρὴν γλῶσσαν.

§287Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν πρόκειται, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ ἀσχοληθῶμεν σήμερον μὲ τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ γλωσσικοῦ ζητήματος. Αὐτὸ θὰ ἀπῄτει συνεδριάσεις ὁλοκλήρους. Ὅπως δὲ εἶναι γνωστὸν, δὲν μᾶς ὑπολείπονται παρὰ ὀλίγισται ὧραι διὰ νὰ συμπληρώσωμεν τὸ ἐπεῖγον νομοθετικὸν ἔργον τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω λοιπὸν εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἔφερεν εἰς τὸ νὰ λάβω τὸν λόγον, εἶναι νὰ ζητήσω κυρίως ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀφ’ οὗ δίδει καὶ αὐτὸς τόσην σημασίαν εἰς τὸ ζήτημα, ἐκεῖνος ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐγὼ δὲ ἀπὸ ἄλλης, ὡς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ἄν εἶναι δυνατὸν, νὰ δεχθῇ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§288ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§289Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν συνέχισιν τῆς Συνταγματικῆς ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως. Ἄς μὴ προκρίνωμεν λοιπὸν τὸ ζήτημα, καταργοῦντες τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία, ἀφ’ οὗ τὸ ζήτημα πρόκειται νὰ συζητηθῇ σοβαρώτερον ἀπὸ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ τὴν στιγμὴν ταύτην.

§290ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, ὄχι. (Διακοπαί).

§291Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, θὰ μὲ ἀφίσετε νὰ ὁμιλήσω; Ἀκούσατέ με. Εἶναι ὁ πόνος διὰ τὴν μητρικήν μας γλῶσσαν, ὁ ὁποῖος μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα.

§292ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Εἶναι ἡ χυδαία.

§293Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Δὲν δικαιοῦσθε νὰ ὀνομάζητε χυδαίαν μίαν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν καὶ σεῖς ὁμιλεῖτε εἰς τὸν οἶκόν σας ἀπὸ τὸ πρωῒ ἕως τὸ βράδυ. (Θόρυβος). Ἐὰν ἡ γλῶσσα αὐτὴ εἶναι χυδαία, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον νὰ μεταβάλῃ καὶ αὐτὸν τὸν Ἐθνικὸν ἡμῶν ὕμνον καὶ ἀντὶ νὰ λέγῃ «ἀπὸ τὰ κόκκαλα βγαλμένη» νὰ λέγῃ «ἀπὸ τὰ ὀστᾶ ἐξηγμένη». (Θόρυβος).

§294Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διακωμῳδεῖτε τὸν Ἐθνικὸν Ὕμνον. (Θόρυβος).

§295ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κάτω, κάτω.

§296Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ζωντανὸς δὲν θὰ κατεβῶ ἀπὸ τὸ βῆμα. Ἔχω δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω.

§297ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προστατεύσατε τὸ βῆμα· ἔχει δικαίωμα νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ρήτωρ.

§298Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἀπορῶ, κύριοι πληρεξούσιοι, διατὶ ἀποκαλεῖτε διακωμώδησιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω, ὅτι ἡ γλῶσσα ἡ μητρικὴ εἶναι ἡ γλῶσσα τῶν παραδόσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι ἡ γλῶσσα τῆς προσφάτου ἱστορίας, εἶναι ἡ γλῶσσα, ἥτις ἐκδηλοῖ ὅλην τὴν κίνησιν καὶ ὅλην τὴν ζωήν, εἶναι ἡ γλῶσσα εἰς ἥν εἶναι γραμμένος ὁ ἐθνικὸς ὕμνος τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, διακωμωδεῖς. Τὶ διακωμωδῶ κύριοι; Κύριε Ὑπουργέ, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀναγνωστικῶν βιβλίων, ἀλλὰ βλέπω ὅτι ἡ ψυχολογία τῆς Συνελεύσεως προκαλεῖ διαμαρτυρίας. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι τὰ ἀναγνωστικὰ βιβλία πρέπει νὰ εἶναι συντεταγμένα εἰς τὴν ζωντανὴν γλῶσσαν. (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι διακόπτουσι τὸν ρήτορα).

§299Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Ἐν τοιαύτη περιπτώσει κατέρχομαι τοῦ βήματος, διαμαρτυρόμενος.

§300Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὶ εἶναι αὐτά; Ἀνέβα ἐπάνω.

§301Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡσυχία διὰ νὰ ἀκούσωμεν.

§302Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος ἐπενέβη διὰ νὰ ἐπιβάλῃ ἡσυχίαν. Ὅταν, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ πρῶτον ἔλαβον τὸν λόγον, εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις μᾶλλον ἀνέτως, διότι εἶναι ἀδύνατον τὰς τελευταίας ὥρας νὰ ψηφισθῇ ἕν νομοσχέδιον τόσον σοβαρόν, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν οὐσιωδεστέραν ἐκδήλωσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον φέρεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως θὰ συζητηθῇ εὐρύτατα καὶ θὰ ἀκουσθῶσιν ὅλαι αἱ γνῶμαι τῶν ἀντιφρονούντων κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοῦ Συνταγματικοῦ ἔργου. Ἐφόσον λοιπὸν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν ἀργότερον εἰς μίαν σοβαρωτέραν συζήτησιν διατὶ νὰ γίνῃ γλωσσικὸν ζήτημα· δὲν θὰ εἶνε ὀρθὸν νὰ προκρίνωμεν τὸ γλωσσικὸν ζήτημα τὴν στιγμὴν αὐτήν. Εἶπον ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀποτελεῖ ἐκδήλωσιν ἐκπαιδευτικοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσῃ ὅτι ἐστηρίχθη εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐνετάλη νὰ μελετήσῃ τὰ ἐγκεκριμμένα βιβλία ἀπὸ τὸ 1897 καὶ ἐντεῦθεν. Καὶ λαβὼν τὴν πρώτην φρᾶσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία λέγει ὅτι σκοπὸς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου εἶναι νὰ διδάξῃ τὴν γλῶσσαν τῶν πεπαιδευμένων, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἀμφιβάλλω, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Φρονῶ ὅτι σκοπὸς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου εἶναι νὰ διδάξῃ τὸ γλωσσικὸν ἐκεῖνο σύστημα, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διότι πεπαιδευμένη εἶναι ἡ ἐλαχίστη τάξις τῆς Ἑλληνικῆς Κοινωνίας, ἐνῷ αἱ ἄλλαι τάξεις ἀποτελοῦνται ἀπὸ ἐπαγγελματίας βιοπαλαιστάς, οἱ βιοπαλαισταὶ δὲ αὐτοὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ μάθωσι τὴν γλῶσσαν τῶν πεπαιδευμένων, ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ μάθωσι νὰ ἐκφράζωνται καὶ νὰ ἐκπληρῶσι τὰς κοινωνικὰς καὶ ἠθικὰς αὐτῶν ἀνάγκας εἰς τὴν γλῶσσαν, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Δεύτερος ἰσχυρισμὸς κατὰ τῶν ὑφισταμένων ἀναγνωστικῶν βιβλίων εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς ὅτι ἡ γλῶσσα ἡ ὁμιλουμένη, ἡ ζωντανή, ἡ ἐθνική, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγράφησαν ὅλα τὰ λογογραφικὰ ἔργα ἀπὸ τοῦ 1821 μέχρι σήμερον, εἰς τὴν ὁποίαν ἔγραψαν ὅλοι οἱ σοφοὶ συγγραφεῖς, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐμελέτησαν τὰ ἑλληνικὰ αἰσθήματα καὶ τὴν ἑλληνικὴν ζωὴν εἰς ὅλας αὐτῶν τὰς ἐκφράσεις, ὅτι ἡ γλῶσσα αὐτὴ περιέχει λέξεις χυδαίας καὶ ἀσέμνους. Ἀλλὰ ἀμφιβάλλω ἂν σοβαρὸς ἄνθρωπος δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι ὑπάρχουσιν ἄσεμνοι λέξεις. Ἄσεμνοι ἔννοιαι δύνανται νὰ ὑπάρξουσιν, ἀλλ’ ἄσεμνοι λέξεις δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχουν. Μία ἄσεμνος ἔννοια οἱαδήποτε καὶ ἂν εἶναι ἡ λέξις, ἡ ὁποία τὴν ἐκφράζει, θὰ εἶναι πάντοτε ἄσεμνος καὶ ἀντιθέτως μία σεμνὴ ἔννοια θὰ παραμένῃ πάντοτε σεμνή. Κύριοι πληρεξούσιοι, γνωρίζω ὅτι διεξάγω ἀγῶνα μάταιον, ἐν τούτοις θεωρῶ ὅτι εἶναι καθῆκόν μου νὰ σᾶς εἴπω ὅτι ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις ἐν τῷ Συνταγματικῷ ἡμῶν ἔργῳ. Ἀλλὰ προτοῦ κατέλθω τὸ βῆμα θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον καὶ θὰ ἐπιμείνω περισσότερον εἰς τὴν παράκλησιν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἑξῆς πρακτικῆς ἀπόψεως. Εἰς τὰς Νέας Χώρας ὑπάρχουσι ξενόφωνοι μὲ ἑλληνικὰ αἰσθήματα μὴ ὁμιλοῦντες τὴν ἑλληνικὴν γλῶσσαν. Αὐτοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ διαπαιδαγωγηθῶσι μὲ τὴν καθαρεύουσαν γλῶσσαν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ εἴπω ὅτι εἰς τὰς Νέας Χώρας εἶναι ἀδύνατον νὰ διδαχθῇ ἡ γλῶσσα ἡ καθαρεύουσα καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ διδαχθῇ ἡ Ἑλληνικὴ ζωντανὴ γλῶσσα. Εἰς τὰς Νέας Χώρας οἱ ξενόφωνοι καὶ ἰδίως οἱ Βουλγαρόφωνοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὰ ἄλλα εἶναι Ἕλληνες δὲν δύνανται νὰ φοιτῶσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον καὶ νὰ διδαχθῶσι τὴν καθαρεύουσαν γλῶσσαν, διότι τοὺς τύπους τῆς γλώσσης δὲν τοὺς ἀκούουσιν εἰς τὸν καθ’ ἡμέραν βίον. Ὑπάρχουσι παραδείγματα, ἐνῷ τὰ ξενόφωνα παιδιὰ γράφουσι μίαν γλῶσσαν αὐτὴν δὲν τὴν ὁμιλοῦσι. Εἰς τὰς Νέας Χώρας τὸ ζήτημα εἶναι οὐσιωδέστατον, εἶναι ζήτημα ἐκπαιδεύσεως καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐδέχετο τὴν ἀναβολὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, νὰ ἐδέχετο τοὐλάχιστον μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ διετηροῦντο βιβλία μὲ τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, τοὐλάχιστον εἰς τὰς Νέας Χώρας.

§303ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἔχει τὸν λόγον.

§304Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Κύριοι πληρεξούσιοι, μόλις ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας κατεκλείσθην ὑπὸ ὑπομνημάτων, τηλεγραφημάτων, ἐπιστολῶν, ἀναφορῶν διὰ τῶν ὁποίων μοὶ ἐζητεῖτο ἡ ἀπαγόρευσις αὐτῶν τῶν βιβλίων. Αὐτὴ ἦτο ἡ γενικὴ κραυγὴ ἀπὸ ὅλον τὸν λαόν. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι καὶ ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἀνέγνωσα τὰ βιβλία αὐτὰ δὲν εἶμαι πολὺ διατεθειμένος ὑπὲρ τῆς γλώσσης αὐτῆς. Εἶχον ὅμως καὶ ἀμφιβολίας, διότι ἐφοβούμην τὴν κληρονομικότητα, καὶ κληρονομικότητα ἐννοῶ τὴν ἀρετὴν ἢ τὴν κακίαν ἀσκουμένην εἰς γενεὰς ὁλοκλήρους, καὶ ἥτις καταντᾶ νὰ γίνῃ κατόπιν κληρονομικὴ καὶ νὰ ἀσκῆται ἄνευ δυσκολιῶν, ἐφοβούμην λοιπὸν μήπως ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν θέλοντες πάντοτε οἱ πρόγονοί μας νὰ πλησιάσωσι πρὸς τὴν ἀρχαίαν ἑλληνικὴν γλῶσσαν μήπως ἐνεφύτευσαν ἡμῖν αὐτὴν τὴν κληρονομικότητα, διότι καὶ ἐνίοτε οἱ νεκροὶ εἶναι ἰσχυρότεροι τῶν ζώντων. Λοιπὸν διὰ νὰ μὴ προβῶ ἐγὼ αὐτοβούλως εἰς οὐδὲν διάβημα παρεκάλεσα ἕξ ἢ ἑπτὰ ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν μας τῶν καλλιτέρων, καὶ τῶν συνετωτέρων, καὶ δύο καθηγητὰς ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου, τὸν τῆς Παιδαγωγικῆς καὶ τῶν Ἑλληνικῶν καὶ συνέστησα εἰς αὐτοὺς νὰ ἐξετάσωσιν αὐτὰ τὰ βιβλία καὶ νὰ μοὶ ὑποβάλωσι μίαν ἔκθεσιν γραπτήν. Πραγματικῶς εἰργάσθησαν ἐπὶ πολὺ καὶ κατήρτισαν τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι βεβαίως ἕν ἔργον ἐπιστημονικὸν μεγάλης ἀξίας. Ὅταν ἐγένετο ἡ ἔκθεσις αὐτὴ παρήγγειλα νὰ δημοσιευθῇ εἰς πλεῖστα ὅσα ἀντίτυπα περὶ τὰς 15.000 καὶ νὰ διανεμηθῇ πανταχοῦ, ἀνέμενον δὲ νὰ ἀκούσω καὶ τὴν ἄλλην μερίδα διὰ νὰ ἴδω αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν δημοτικὴν γλῶσσαν, πῶς καὶ διὰ τίνων ἐπιχειρημάτων θέλουσιν ὑποστηρίξῃ τὸ ἰδίωμα τῆς γλώσσης, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγον. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως δὲν εἶδον τίποτε σοβαρόν, μόνον εἰς ἐφημερίδας τινας εἶδον τὰ ἑξῆς γραφόμενα, ἐξῆλθον οἱ σκουργιασμένοι, ἐξῆλθον οἱ μποξάδες, καὶ τὰ τοιαῦτα, ὕβριζον δηλ. τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐδίδαξαν, ὕβρεις ἀνέγνωσα, ἐπιχειρήματα ὅμως δὲν εὗρον, ὅπως δὲ γνωρίζητε ἡ ὕβρις δὲν εἶναι ἐπιχείρημα. Δὲν εἶδον πουθενὰ ἐπιχειρήματα ὑπὲρ τῆς γλώσσης αὐτῆς, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὅμως μὲ ἐτάραξε περισσότερον δὲν ἦτο ὅτι εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἰσήχθη ἡ λεγομένη δημοτικὴ δῆθεν γλῶσσα, διότι καὶ ἐγὼ ἤμην τῆς ἰδέας ὅτι εἰς τὰς πρώτας τάξεις πρέπει νὰ εἶναι ἡ δημοτικὴ γλῶσσα, καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ προσεγγίζωμεν εἰς τὴν καθαρεύουσαν, διότι δὲν πρόκειται νὰ μᾶς σύρῃ ὁ λαὸς καὶ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὴν βαρβαρότητα, πρέπει ἡμεῖς νὰ ὁδηγήσωμεν τὸν λαὸν πρὸς ἡμᾶς.

§305ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι βάρβαρος ἡ γλῶσσα;

§306Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Βάρβαρος ὅταν ἔχητε σωρείαν Τουρκικῶν λέξεων. Ἐγλέντισα, τὶ εἶναι ἐγλέντισα;

§307ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δὲν τὴν μεταχειρίζεσθε αὐτὴν τὴν γλῶσσαν;

§308Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Θέλω νὰ τὴν βγάλω. Λοιπὸν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον, κύριοι, μὲ ἐθορύβησε πολὺ περισσότερον ἦτο ὅταν ἀνέγνωσα ὅτι εἷς τῶν εἰσαγαγόντων τὴν γλῶσσαν αὐτὴν ἔγραψεν εἰς τὸν «Νουμᾶ» ὅτι τώρα εἶναι καιρὸς νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν γλῶσσαν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν Μέσην Ἐκπαίδευσιν, ἀρκετὰ ὑπενομεύσαμεν τὴν καθαρεύουσαν ἤδη. Αὐτὸ εἶναι ἀρκετὸν διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον ὅτι εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα θὰ κλίνεται, ἡ Κυβέρνησις τῆς Κυβέρνησις, ἡ ἀντίληψις τῆς ἀντίληψις, παρὰ τὸ πλευρὸν τοῦ μαθητοῦ θὰ ὑπάρχῃ καὶ ἡ ἀρχαία γραμματική, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑποθέσῃ τις ὅτι θὰ πετάξωμεν τὴν ἀρχαίαν γραμματικήν, ἡ ἀρχαία ὅμως θὰ διδάσκεται ὡς νεαρὰ γλῶσσα, π.χ. ἡ Λατινικὴ γλῶσσα, καὶ ὁ δὲ μαθητὴς θὰ μανθάνῃ νὰ κλίνῃ ἡ κυβέρνησι τῆς κυβέρνησις, καὶ ἡ κυβέρνησις τῆς κυβερνήσεως· παρ’ ὅλα τὰ μαθήματα θὰ τοὺς προσθέσωμεν καὶ ἑτέραν γραμματικήν, τὴν προγονικὴν ἡμῶν γλῶσσαν θὰ τὴν πετάξωμεν εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων καὶ θὰ εἰσαγάγωμεν μίαν γλῶσσαν πτωχήν, πτωχοτάτην ὡς ἡ δημοτική.

§309Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ὁμιλουμένη.

§310Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἡ δημοτικὴ εἶναι πτωχοτάτη. Καὶ ὅταν συνεζήτουν μὲ ἕνα κύριον καὶ τοῦ εἶπον ὅτι ἐγὼ ἠξεύρω τὴν δημοτικήν, διότι ἐπὶ 41 ἔτη διηύθυνα νοσοκομεῖον καὶ ὅσοι ἤρχοντο ὡμίλουν δημοτικήν, καὶ τὸν ἠρώτησα πῶς λέγεται εἰς τὴν δημοτικὴν ἡ ἱλαρότης, μοὶ λέγει ἱλαρότης· ἐρωτῶ πῶς τὸ λέγει ὁ λαὸς διότι σεῖς τὸ πέρνετε ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν γλῶσσαν, ἀφοῦ δὲ τὸ πέρνεις ἀπὸ τὴν ἀρχαίαν διατὶ δὲν λέγεις ἡ ἱλαρότης τῆς ἱλαρότητος, ἀλλὰ λέγεις ἡ ἱλαρότης τῆς ἱλαρότης, ἀγνοεῖς πόθεν τὴν πέρνῃς τὴν λέξιν. Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ «ψηλὰ βουνὰ» βλέπομεν ὅτι τὰ παιδιὰ κατελήφθησαν ὑπὸ θυέλλης, δηλαδὴ χαλάζης, ἀστραπῶν καὶ βροντῶν καὶ ἀνέμου σφοδροῦ. Αὐτὸ πῶς θὰ τὸ ἔλεγον δημοτικά; Δὲν μποροῦσαν νὰ ἐξεύρουν τὴν κατάλληλον λέξιν καὶ ἔβαλλαν θύελλα. Ἰδοὺ λέξις δάνειος προγονική, ἀλλὰ τότε διατὶ τῆς θύελλας καὶ ὄχι τῆς θυέλλης; Ἀφοῦ λοιπὸν, κύριοι, κατελήφθην ὑπὸ τοῦ φόβου αὐτοῦ ὅτι εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως ἐσκόπουν νὰ εἰσαγάγωσι τὴν γλῶσσαν αὐτὴν καὶ τοιουτοτρόπως νὰ πάθωμεν τὸ ὄνειδος ὅτι ἀρνούμεθα τὴν προγονικὴν γλῶσσαν, δὲν εἶδον δὲ ἀφ’ ἑτέρου καὶ τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ μὲ πείθῃ ὅτι δὲν ὑφιστάμεθα τὸ βάρος τῆς κληρονομικότητος ὡς προεἶπον ὅτι δὲν σκέπτεται ὀρθῶς ὁ λαός, ὁ ὁποῖος τὰ ἀπεδοκίμασε τὰ βιβλία αὐτὰ φωνάζων βγάλτε τα, δι’ αὐτὸ ἀπεφάσισα νὰ εἰσαγάγω τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἔγινεν τὸν Δεκέμβριον ἢ Ἰανουάριον τὸ δὲ νομοσχέδιον εἰσήχθη πρὸ δύο μηνῶν. Ἀναμένω πρὸ δύο μηνῶν ἵνα ἴδω τὶ ἔχουσι νὰ ἀπαντήσωσιν. Δὲν εἶδον καμμίαν ἀπάντησιν, τούτου ἕνεκεν νομίζω ὅτι ἡ γλῶσσα πρέπει νὰ φύγῃ ἀπὸ τὰ γυμνάσια. Δὲν πρέπει νὰ κατέλθωμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ νὰ ἀναβιβάσωμεν τὴν γλῶσσαν. Καὶ τὴν ἀναβιβάζομεν καθημερινῶς. Δὲν ἔχει ὁ λαὸς τρίτην κλίσιν ὡς λέγουν. Σήμερον ὅμως ὁ λαὸς λέγει ὁδὸς Πραξιτέλους, Κωνσταντινουπόλεως κλπ. Τὴν βρῆκε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, θὰ εὕρῃ ἐπίσης καὶ εἰς τὰ ἄλλα τὴν τρίτην κλίσιν καὶ θὰ καθαρίσῃ τὴν γλῶσσαν του βαθμηδὸν. Ἠρώτησα ἕνα διδάσκαλον νὰ μοῦ εἴπῃ τὴν ἐντύπωσίν του ἐκ τῆς νέας γλώσσης καὶ μοῦ ἀπήντησεν ὅτι τὰ παιδιὰ μανθάνουσιν ἀνάγνωσιν γρηγορώτερα. Ἡ ἀνάγνωσις εἶναι γνῶσις διὰ τῆς ὁράσεως τῶν στοιχείων τοῦ ἀλφαβήτου καὶ ἐξάσκησις διὰ τῆς γλώσσης τῶν συνδυασμῶν τῶν στοιχείων αὐτῶν. Ὁ ἄλλος διδάσκαλος μοῦ λέγει· εἰς τὴν γλῶσσαν αὐτὴν παρατηρῶ ὅτι ἐκφράζονται τὰ παιδιὰ καλύτερον. Βεβαίως. Εἰς τὴν καθαρεύουσαν θέλετε; Δὲν τὴν ἔμαθον. Τώρα πρόκειται νὰ τὴν μάθωσιν. Νὰ τὰ πάρετε τὰ παιδιὰ αὐτὰ ἅμα γίνωσιν 20, 25 ἐτῶν διανοούμενοι, ὅπως ὁ κ. πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος ἐλάλει γλῶσσαν καθαρωτάτην χωρὶς νὰ τὸ θέλῃ καὶ τὸν συγχαίρω διὰ τὸ γλωσσικὸν ἰδίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει...

§311Γ. ΒΑΡΒΟΥΤΗΣ. Καὶ σεῖς μετεχειρίσθητε ἀρκετὰς δημοτικὰς λέξεις.

§312Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ τὰ πάρετε τότε τὰ παιδιὰ αὐτὰ νὰ ἰδοῦμε τὶ γλῶσσαν θὰ λαλῶσιν.

§313Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ μᾶς ὁρίσητε τὸν χρόνον τῆς Ἐπιτροπῆς.

§314Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἓνα μῆνα.

§315Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἐκ τῶν βιβλίων τὰ ὁποῖα θὰ ληφθῶσιν ὑπὸ κρίσιν εἶναι ἐξηντλημένα τὰ ἔντυπα, καὶ νὰ ὁρισθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν ἔντυπα νὰ δεχθῶσι καὶ δακτυλογραφημένα.

§316Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Ἔστω.

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§318Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι στιγμὴ ἵνα συζητήσωμεν διὰ τὸ γλωσικὸν ζήτημα οὔτε διὰ τὸ ἐκπαιδευτικόν. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου. Ὁπωσδήποτε δηλῶ ὅτι καὶ ἐγὼ εἶμαι τεταγμένος ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει νὰ εἰσαχθῇ ἡ δημοτικὴ γλῶσσα εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὡς ὄργανον διδασκαλίας. (Θόρυβος)

§319ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θὰ φέρουν πίσω τὸν Βενιζέλον.

§320Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ μὲν Βενιζέλος δὲν θὰ ἐπανέλθῃ ποτέ, ἡ δὲ δημοτικὴ θὰ ἐπικρατήσῃ ἀσφαλῶς καὶ ταχέως.

§321Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ἄλλο δημοτικὴ καὶ ἄλλο μαλλιαρή.

§322Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν θὰ συζητήσωμεν τώρα τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Ἐγὼ ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶπεν ὅτι εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν ὁποίαν ἐδημοσίευσεν ἐσχάτως ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας δὲν ἐδόθη καμμία ἀπάντησις. Ἡ ἀπάντησις ὅμως ἔχει δοθῇ ἐκ τῶν προτέρων καὶ ἀναφέρομαι εἰς τὸν ἰδικόν σας κ. Πρόεδρον συμπατριώτην, τὸν Σωλομὸν, ὁ ὁποῖος περίπου πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου ἔγραφε τὸν Διάλογον ὅπου καὶ παραπέμπω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸν διαβάσῃ.

§323Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Τὸν ἔχω ἀρκετὰ διαβάσῃ.

§324ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§325Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Δὲν εἶναι στιγμὴ νὰ συζητηθῇ τὸ γλωσσικὸν ζήτημα. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἔχομεν ἕν Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον δὲν κατηργήσαμεν, τὸ ὁποῖον ὁμιλεῖ καὶ καθορίζει ποίας ὑποχρεώσεις ἔχομεν ὡς πρὸς τὴν γλῶσσαν. Μέχρις ὅτου ἔλθῃ ἡ στιγμὴ καθ’ ἥν θὰ συζητηθῇ καὶ εἰ δυνατὸν νὰ ἐπαναλάβῃ τὰ αὐτὰ ἢ ἐὰν ἤθελον ἐπικρατήσῃ αἱ ἀντίθετοι γνῶμαι τεθῇ διαφορετικὰ ἐν τῷ Συντάγματι ἡ διάταξις, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ σεβασθῶμεν τὸ Σύνταγμα τὰ δὲ βιβλία ἐτέθησαν παρὰ τὸ Σύνταγμα, παρὰ τοὺς νόμους καὶ αὐθαιρέτως ἀπὸ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ θέσωσιν ἑαυτοὺς ὑπεράνω τῶν νόμων καὶ ὑπεράνω τῆς λαϊκῆς θελήσεως.

§326ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1ον, 2ον, 3ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 4ον).

§327Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Πολλοὶ συγγραφεῖς μὲ παρεκάλεσαν νὰ παραστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι, τὸ εἰκοσιπεντάδραχμον δι’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον εἶναι βαρεῖα φορολογία καὶ νὰ κατέλθῃ ὀλίγον.

§328Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς Παιδείας). Ἄς γίνῃ 20. (Ψηφίζεται τὸ 4ον καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§329ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ φορολογίας τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς». Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§330Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἤμην ἐναντίον τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι φρονῶ ὅτι οἱ μικροϊδιοκτῆται δὲν ἔπρεπε νὰ φορολογηθῶσιν· εἶδον ὅμως ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Συνελεύσεως ἦτο ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς ἐμῆς, καὶ μὴ δυνάμενος νὰ ἀντείπω εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προτείνω τροπολογίαν τινὰ εἰς τὸ ἄρθρον 3. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ὑπ’ ὄψει του τὸν ταμιευτικὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου. Συντάσσομαι καὶ ἐγὼ πρὸς τὴν γνώμην αὐτήν, ἵνα ὁ φόρος αὐτός, ἀφοῦ πρόκειται δι’ αὐτοῦ νὰ δοκιμασθῇ ὁ λαός, νὰ δώσῃ μεγαλύτερα ἀποτελέσματα, καὶ νὰ θίγῃ ὁ νόμος αὐτὸς καὶ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας. Προτείνω ἑπομένως, ἵνα γίνῃ μία κλῖμαξ φορολογικὴ καὶ μὲ ἀνάλογον ποσοστὸν κατὰ προοδευτικὴν σειράν, διὰ νὰ εἶναι δίκαιος ὁ φόρος. Διότι δὲν βλέπω, ποίαν δικαιοσύνην θὰ ἔχῃ ὁ φόρος ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ μεγάλος ἰδιοκτήτης καὶ ὁ μικρὸς ἰδιοκτήτης πληρώσωσι τὸ ἴδιον ποσοστόν. Λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὸ σύστημα τῆς δεκάτης. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παράγει 10.000 ὀκάδας ἐπλήρωνε κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον περὶ δεκάτης 1000 ὀκάδας, ἤδη ὁ μεγαλοϊδιοκτήτης θὰ πληρώσῃ μόνον 300 ὀκάδας. Συνεπῶς θὰ κάμωμεν μίαν ἄφεσιν 700 ὀκάδων ἢ ἀντιστοίχου ἀξίας. Ἑπομένως προτείνω, ὅπως συμφώνως πρὸς ταῦτα τροποποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Καὶ τότε δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ κάμωμεν δωρεὰς πρὸς τοὺς μεγαλοϊδιοκτήτας καὶ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀποκομίζουσι τὰ μεγάλα κέρδη ἐκ τῶν εἰσοδημάτων των. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία πρέπει νὰ γίνῃ δεκτή, ἵνα μὴ ὅλοι οἱ ἰδιοκτῆται πληρώνωσι τὸ ἴδιον, ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει νὰ ἀφήσῃ ἀφορολογήτους τοὺς μικροκαλλιεργητάς, νομίζω δὲ ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη γενομένη δεκτὴ ἀφ’ ἑνὸς μὲν θὰ ἀποδώσῃ μεγάλα κέρδη, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ οἱ μικρο– ἰδιοκτῆται δὲν θὰ παραπονεθῶσιν, ὅτι τοὺς θέτομεν εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τοὺς μεγαλοϊδιοκτήτας.

§331ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§332Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κατὰ τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὡμίλησα διὰ μακρῶν καὶ ἐζήτησα ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, ἀνέπτυξα δὲ τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ ἤγαγον εἰς τὴν γνώμην ταύτην, εἰς ἣν καὶ ἐπιμένω, λυποῦμαι δέ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιμένει. Δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ στιγμὴ νὰ ἐπιβάλωμεν φορολογίαν ἐπὶ τῶν μικρῶν ἰδιοκτητῶν. Εἶπον ὅτι εἶναι ἡ μόνη τάξις, ἡ ὁποία προσφέρει εἰς τὸν ἀγῶνα, διότι, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὰ τέκνα της ἐπεστρατεύθησαν, ἀφ’ ἑτέρου καὶ τὰ ζῷα των ἐπετάχθησαν ὡς καὶ πάντα τὰ εἴδη τῆς ἐργασίας των. Ἤδη τοὺς ἐπιβάλλομεν φορολογίαν. Δὲν εἶναι μόνον, κύριοι, ἡ φορολογία ἡ ὁποία πλήσσει τὴν τάξιν ταύτην· κυρίως εἶναι ὁ τρόπος τῆς δηλώσεως καὶ εἰσπράξεως, κυρίως εἶναι τὰ δημόσια ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἐκβιάζουσι. Θὰ εἶναι ὑποχρεωμένοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ ἀμύνωνται διαρκῶς καταφεύγοντες εἰς δικηγόρους καὶ Προέδρους Κοινοτήτων, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἐκφεύγωσι τὸν ἔλεγχον τῶν ὀργάνων τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶναι εἰσέτι τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας εἰς σημεῖον, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζωσι δικαίαν τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων, καὶ ὑπόκεινται οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἄνθρωποι εἰς ἐκβιασμούς. Ἂς μὴ θελήσωμεν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἐπιφέρωμεν καὶ νέον πλῆγμα ἐπὶ τῶν πληγμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ κατάστασις τοῦ πολέμου ἐπέφερεν. Εἶναι μία ἀδικία, τὴν ὁποίαν ἐπιφέρομεν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν ταμιευτικὸν λόγον, περὶ τοῦ ὁποίου τοσοῦτος ἐγένετο λόγος καὶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα Ἑλλάδος, ἐγὼ διαφωνῶ. Πρόκειται περὶ ὀλίγων ἑκατομμυρίων, διὰ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιλυθῇ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα. Ἔχομεν κολοσσιαῖα ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προϋπολογίζει εἰς 400.000.000 δραχ. εἶναι δὲ ἄδηλον, διότι οὐδὲν εἰσέτι ἐκκαθαρίσθη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔχομεν ἐκδεδομένα ὑπὲρ τὰ τρία δισεκατομμύρια χαρτονομίσματος. Ἡ νόσος ἡ οἰκονομικὴ δὲν εἶναι κυρίως τὸ ἔλλειμμα, ἀλλ’ ἡ ὑποτίμησις τῆς δραχμῆς, καὶ πρῶτον μέλημα τῆς Συνελεύσεως θὰ εἶναι ἡ ἐξεύρεσις τρόπου, ὅπως ὑπερτιμηθῇ ἡ δραχμή. Εἰς ἄλλην συζήτησιν ὡμίλησα διὰ μακρῶν καὶ ἀνέφερον καὶ τὰς γνώμας ὅλας τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας, οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο εὑρίσκουσι τὴν μεγαλυτέραν καταστροφήν. Λοιπὸν εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία εἶναι κολοσσιαία. Θὰ συζητήσωμεν προφανῶς ν’ ἀντεπεξέλθωμεν. Εὐτυχῶς ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐξησφάλισε τὴν νίκην, τὴν δόξαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τῆς Πατρίδος. Βεβαίως ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ ἡ οἰκονομικὴ κρίσις ἐξαρτᾶται κατὰ μέγα μέρος ἐκ τῶν ἐπιτυχιῶν τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς Ἑλλάδος. Ἐντὸς ὀλίγου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι θὰ καταφύγωμεν εἰς ριζικὰ μέτρα, καὶ δὲν θὰ παίξῃ μέγαν ρόλον τὸ βάρος τῶν 5.000.000 δραχμῶν. Ἐκεῖ ὅπου θὰ εὕρωμεν τὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀναγκαιοῦσιν ἄς προστεθῶσι καὶ τὰ πέντε αὐτὰ ἑκατομμύρια. Ἄλλωστε, ἐπαναλαμβάνω, δὲν γνωρίζομεν κατὰ πόσον εἶναι συμφέρον εἰς τὸ Κράτος νὰ θίξωμεν τὴν παραγωγήν, διὰ νὰ αὐξήσωμεν ταμιευτικῶς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Κράτους κατὰ 5.000.000 δραχ. διότι ἴσως βλάβη τῆς παραγωγῆς ἀποτελεῖ καίριον πλῆγμα. Δὲν εἶναι κέρδος, ὅπως εἶπον καὶ προχθές, τὸ Κράτος νὰ εἰσπράξῃ 5–10 ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ νὰ πλήξῃ τὴν παραγωγήν. Ὅλα τὰ Κράτη ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν παραγωγήν. Ἡ παραγωγὴ εἶναι ἡ βάσις τῆς οἰκονομικῆς αὐξήσεως καὶ ἰσχύος τοῦ Κράτους. Κύριοι, μὴ θελήσητε νὰ δέσητε τὰς χεῖρας τῶν χωρικῶν πληθυσμῶν, ἐκείνων ἐκ τῶν ὁποίων ἐξαρτᾶται ἡ παραγωγή, ἵνα αὐξηθῶσιν αἱ εἰσπράξεις κατὰ δεκάδας ἑκατομμυρίων. Αὐτὴ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ εἶναι ἐπιζημία. Τὸ εἶπον καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, θὰ καταφύγωμεν εἰς ἐξωτερικὸν δάνειον καὶ μόνον δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντεπεξέλθωμεν εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν ἀνάγκας. Μὲ τὸ ἐξωτερικὸν δάνειον θὰ ἔχωμεν ἀμέσως τὴν ὑπερτίμησιν τῆς δραχμῆς καὶ ἰδοὺ ἀμέσως τὸ ποσόν, τοῦ ὁποίου ἔχετε ἀνάγκην. Δύο μῆνας μᾶς χωρίζουσιν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συνέλθῃ πάλιν ἡ Συνέλευσις, ἔχω μάλιστα τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ ἐνωρίτερον θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ τὴν φέρωμεν, καὶ τότε θὰ δυνηθῶμεν ἐν ἡσυχίᾳ νὰ λάβωμεν τὰ ἐνδεικνυόμενα μέτρα.

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαθανασίου ἔχει τὸν λόγον.

§334Α. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἐπὶ μιᾶς βάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ ἡ φορολογία, διότι θὰ εἶναι ἄδικος. Ἔχομεν ὡρισμένον ποσὸν, τὸ ὁποῖον σπείρομεν, πολλάκις ἔχομεν ἀπόδοσιν τὸ ἕν δύο, τὸ ἕν τρία καὶ πολλάκις τὸ ἕν μόνον ἕν. Ἡ φορολογία αὐτὴ ἐκπροσωπεῖ τότε διπλῆν φορολογίαν, διότι διὰ τὸν σπόρον, τὸν ὁποῖον ἐσπείραμεν ἐπληρώσαμεν φόρον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ ὅταν ἔχωμεν ἀπόδοσιν ἕν πρὸς ἕν, τότε δὲν λαμβάνομεν καθόλου ὑπ’ ὄψιν τὴν προσωπικὴν ἐργασίαν τοῦ γεωργοῦ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπικαλούμεθα δικαιοσύνην καὶ φορολογίαν δικαίαν, ἄνευ τῆς ὡρισμένης βάσεως καὶ τοιαύτη πρέπει νὰ εἶναι ποσὸν δύο μέχρι τριῶν χιλιάδων. Ὅταν ἡ ἀπόδοσις εἶναι ἕν πρὸς δύο, ἕν πρὸς τρία, ἡ ἀπόδοσις θ’ ἀποτελῇ οὕτω τὸ δέκατον τῆς συμβολῆς καὶ τῆς ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐπιτελεῖ ἡ οἰκογένεια. Ὅταν ὅμως συζητῶμεν εἰς τοιαύτας ὥρας περὶ τοιαύτης φορολογίας, ἡ ὁποία βαρύνει τὴν τάξιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον ἀποτελοῦσι τὰς νίκας, αἱ ὁποῖαι δοξάζουσι τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν λόγον.

§335Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐὰν ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ὑποβάλω μερικὰς τροπολογίας. Εἰς τὸ ἄρθρον 1 προστίθεται καὶ γʹ παράγραφος ὡς ἑξῆς. 3. «Πρὸς ὑπολογισμὸν τοῦ φόρου ἐκπίπτεται ἐκ τῆς φορολογικῆς ἀξίας ἐφ’ ὅσον μόνον αὕτη δὲν ὑπερβαίνει τὰς 5.000 δραχμ. ἐν συνόλῳ τὸ ἕν πέμπτον μόνον ἀφορολόγητον».

§336ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Παπακωνσταντίνου ἔχει τὸν λόγον.

§337Ε. ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ δεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὄχι μόνον διότι ἡ φορολογία αὕτη εἶναι βαρεῖα, ἀλλὰ διότι ὁ καιρὸς δὲν εἶναι εὔθετος πρὸς ἐπιβολὴν τοιαύτης. Ἡ φορολογία αὕτη ἐπιπίπτει, κύριοι, εἰς τὸν κυρίως λαὸν καὶ πλήττει κυρίως τὴν μικρὰν ἰδιοκτησίαν, τοὺς καλλιεργητάς, καὶ ὡς ἔχουσιν αἱ περιστάσεις τῆς χώρας μας δὲν φορολογεῖται τὸ εἰσόδημα ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἐργασία, διότι εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁλόκληρος ἡ οἰκογένεια τοῦ γεωργοῦ ἐργάζεται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι ὅτι ὅλοι αὐτοὶ ἐχθρεύονται τὸ ἔργον τοῦ γεωργοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἄχαρι καὶ βαρύ. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ἀναβληθῇ εἰς ἄλλην περίστασιν τὸ νομοσχέδιον. Εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν αὐξάνομεν τὰ ἔξοδα εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, εἰς ἐποχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν φροντίζομεν, ἵνα μὴ οἱ ὑπάλληλοι χάσωσι τίποτε ἐκ τῶν ἀποδοχῶν των, τὸ νὰ ζητήσωμεν νὰ φορολογήσωμεν τὴν μαχομένην τάξιν τοῦ λαοῦ, τὴν τάξιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸ μέτωπον τοῦ πολέμου, εἶναι ὡς νὰ λέγωμεν εἰς αὐτούς, σπεύσατε νὰ τελειώσετε τὸ ἔργον τὸ πολεμικὸν καὶ ἐπανέλθητε, διότι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ σᾶς φορολογήσωμεν. Ἐὰν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον τοὐλάχιστον ἤθελον ὑποστηρίξῃ νὰ γίνῃ δεκτή, κ. Ὑπουργέ, ἡ τροπολογία ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Καλλαντζάκου.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§339Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς τὸ 1ον ἄρθρον περιελήφθησαν ἐκ τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου τῆς εʹ κατηγορίας καὶ τὰ δασικὰ καὶ σηροτροφικὰ προϊόντα, ἀλλὰ τὰ δασικὰ καὶ τὰ σηροτροφικὰ προϊόντα, ὡς γνωρίζομεν ὅλοι, ὑπόκεινται εἰς χωριστὴν φορολογίαν. Τὰ δασικὰ προϊόντα ποῖα εἶναι; Βεβαίως δὲν δύναται νὰ εἶναι ἡ ὑλοτομία τῆς οἰκοδομησίμου ἢ τῆς καυσίμου ὕλης, ἡ ὁποία ὑπόκειται ἤδη εἰς ἕνα φόρον. Εἶναι ἐπίσης δασικά τινα προϊόντα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται ὑπὸ τῶν δασικῶν ὑπαλλήλων π. χ. τὰ βελανίδια, τὰ κηκίδια λεγόμενα, τὰ κάστανα, ὁ πευκοφλοιός, ἡ ρητίνη καὶ ἄλλα εἴδη, τὰ ὁποῖα λέγονται δασικὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα φορολογοῦνται κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ μεταφοράν. Ἐὰν τώρα τὰ φορολογήσωμεν καὶ κατὰ τὴν παραγωγὴν αὐτῶν, θὰ εἶναι διπλῆ ἡ φορολογία. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ τοῦ εἰσοδήματος τοῦ καθαροῦ, τὸ ὁποῖον ἀποκομίζει ὁ κτηματίας, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν βʹ κατηγορίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου ἐξακολουθεῖ νὰ φορολογεῖται· ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς αὐτοκαλλιεργείας δηλαδή, ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ὁ ἴδιος καὶ ὁ ἐξαγωγεὺς τῶν προϊόντων, ἐπειδὴ αὐτὸς θὰ εἶναι καὶ ὁ μεταφέρων τὰ δασικὰ προϊόντα διὰ νὰ τὰ πωλήσῃ, εἶναι ἄδικον, νὰ ὑποβληθῇ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν φορολογίαν διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἐπίσης καὶ τὰ σηροτροφικὰ προϊόντα δηλαδὴ τὰ κουκούλια, ὑπόκεινται εἰς φόρον. Ἐὰν ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ὀλίγος ἢ πολὺς ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ τὸν αὐξήσῃ ἤ νὰ τὸν ἐλαττώσῃ· ἐφ’ ὅσον ὅμως ὑπάρχει ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος ὁπωσδήποτε καθ’ ἥν στιγμὴν πληρωθῇ ὑπὸ τῶν ἀγοραστῶν θὰ ὑπολογισθῇ εἰς βάρος τοῦ πωλητοῦ, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρωθῇ νέος φόρος, ὅταν ἀπ’ εὐθείας ἐπιβαρύνῃ τὸν παραγωγόν, τὸν γεωργόν, οὐχὶ τὸν εἰσοδηματίαν, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ 2.000 δένδρα καὶ θὰ ἀποκομίζῃ ἕν ἔσοδον καὶ θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου. Δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διπλῆ φορολογία ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου. Αὐτὰς τὰς δύο παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω.

§340ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Γαρουφαλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§341Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἡ προηγηθεῖσα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου παρήγαγε δύο περίσματα, πρῶτον ὅτι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ καταργηθῇ ὁ φόρος τῆς δεκάτης διὰ λόγους διαφόρους, διὰ λόγους κοινωνικῆς δικαιοσύνης, κατ’ ἐμέ δὲ καὶ διὰ λόγους Συνταγματικούς· διότι δὲν ἐπιτρέπεται ἄλλη φορολογία νὰ ἰσχύῃ εἰς τὰς Νέας χώρας καὶ ἄλλη φορολογία νὰ ἰσχύῃ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Εἶνε μία ἀνομοιότης, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἀποκρούει. Τέλος πάντων ἀνάγκη φορολογικῆς ἀφομοιώσεως ἐπιβάλλει τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ἀλλ’ ἡ θεραπεία τῆς ἀνάγκης αὐτῆς παρήγαγεν ἑτέραν ἀνάγκην ταμειακήν. Πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης τῆς ταμειακῆς ὑποβάλλεται τὸ νομοσχέδιον. Μέσα θεραπείας ὑπεδείχθησαν δύο· ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 1640 καὶ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέκρουσε τὸ μέσον τῆς θεραπείας διὰ τῆς συνεχίσεως τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 1640, ἰσχυρισθείς, ὅτι δὲν πληροῦται τὸ δημιουργούμενον ταμειακὸν κενὸν λόγῳ τῆς ἀτελοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐκείνου. Δὲν εἶναι καιρὸς διὰ νὰ συζητήσῃ κανεὶς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπεισοδιακῶς δὲ δηλῶ ὅτι δὲν θὰ ἤμην διατεθειμένος νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοιούτου νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ὅτι εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὡς προσωρινὸν μέτρον, δηλῶ ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θελήσῃ νὰ ἱκανοποιήσῃ καὶ τὰς εὐλόγους καὶ δικαίας ἀξιώσεις τὰς διατυπωθείσας ὑπὸ πολλῶν πληρεξουσίων. Ἠκούσατε, κύριοι πληρεξούσιοι, ὅτι πολλοὶ πληρεξούσιοι διεμαρτυρήθησαν ἐντόνως ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπιβάλλεται φορολογία κυρίως εἰς τὴν μικρὰν καὶ τὴν κατωτέραν γεωργικὴν τάξιν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε διὰ τοῦ νόμου 1640 δὲν ἐφορολογεῖτο καὶ ἡ ὁποία δίδει τὸ αἷμα της σήμερον καὶ ἡ ὁποία δοξάζει τὴν Ἑλλάδα εἰς σύμπαντα τὸν κόσμον. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι μία πρότασις, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, θὰ γίνῃ εὐπρόσδεκτος παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἡ παραδοχὴ τῆς προτάσεως αὐτῆς συμβιβάζει καὶ ἱκανοποιεῖ καὶ τὰς ἀξιώσεις τῶν πληρεξουσίων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ὡς εἶπον, ὑπέβαλον τὰς διαμαρτυρίας των διὰ τὴν βαρεῖαν φορολογίαν, τὴν ἀπηνεῖ φορολογίαν τὴν ἐπιβαλλομένην πρώτην φορὰν ἐπὶ τῆς μικρᾶς αὐτῆς γεωργικῆς τάξεως, καὶ κυρίως διότι διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς τροπολογίας αὐτῆς δὲν μειοῦται τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προϋπολογίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θὰ εἰσπράξῃ πρὸς πλήρωσιν τοῦ ταμειακοῦ κενοῦ. Τώρα ἡ πρότασις αὐτὴ δύναται νὰ θεωρηθῇ εἴτε ὡς τροπολογία τοῦ 2ου ἄρθρου, εἴτε ὡς ἀκροτελευταία διάταξις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, (ἀναγινώσκει) «τιμῆς ἕνεκεν καὶ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης ἀπαλλάσσονται τοῦ φόρου τούτου ἐπὶ μίαν δεκαετίαν πρῶτον οἱ ἀνάπηροι πολέμου, δεύτερον τὰ ὀρφανὰ καὶ οἱ πατέρες πεσόντων ἐν πολέμῳ, τρίτον οἱ μετασχόντες τῆς Μικρασιατικῆς ἐκστρατείας ἀπὸ τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ μὴ κεκτημένοι πρόσοδον ἀξίας ἀνωτέρας συνολικῶς τῶν 5.000 δραχμῶν».

§342Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Καὶ τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θράκης.

§343Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι ἐπολέμησαν ὑπὲρ τῆς πατρίδος καὶ οἱ πολεμήσαντες καὶ πεσόντες ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ καὶ οἱ πεσόντες ἐν Θράκῃ.

§344Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἐγὼ ὑποβάλλω τὴν πρότασιν αὐτὴν ὑπὸ τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν κρίσιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως. Δὲν ἔχω καμμίαν ἀξίωσιν νὰ γίνῃ δεκτὴ ὅπως ἔχει. Προτείνατε μίαν ἄλλην βάσιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ πρότασις αὐτὴ εἶνε δικαιοτάτη. Δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος θὰ δώσῃ τὴν ψῆφόν του ἵνα ἐπιβληθῇ φορολογία εἰς ἐκεῖνον τὸν γεωργόν, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τόσα ἔτη ἀπομακρυνθεὶς τῆς οἰκογενείας του, ἐστερήθη τῶν μέσων τῆς ζωῆς καὶ αὐτοσυντηρήσεως διὰ τῶν ἐπιτάξεων, ὅπως εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος Ἀττικῆς, ἤ ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν εἰς ἐφαρμογὴν ἡ πολιτεία. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῇ πληρεξούσιος, ὁ ὁποῖος θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιβληθῇ φορολογία εἰς ἐκεῖνον τὸν γεωργόν, ὁ ὁποῖος σήμερον διασκορπίζει ἀνὰ σύμπαντα τὸν κόσμον τὴν δόξαν τῆς Ἑλλάδος. Καὶ θὰ ἐπιμείνετε νὰ φορολογήσητε τοὺς ἀναπήρους τοῦ πολέμου; Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὡς εἶπον ἐπὶ 10 ἔτη ἀπεμακρύνθησαν τῶν ἑστιῶν των καὶ ἀγωνίζονται ἀκόμη καὶ σήμερον; Πῶς θὰ ἀξιώσετε νὰ λάβητε φόρον παρ’ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ ἔχῃ νὰ τὸν πληρώσῃ; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει προβλέπεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἄλλη διάταξις ποινική, διὰ τῆς ὁποίας κατὰ γνωμοδότησιν μιᾶς Ἐπιτροπῆς θὰ παραπέμπεται εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον ἐπὶ ποινῇ φυλακίσεως. Πῶς θέλετε νὰ πληρώσωσι φόρον αἱ χῆραι ἀνδρῶν, οἵτινες ἔπεσαν εἰς τὸν πόλεμον, ὀρφανὰ τὰ ὁποῖα ἀπώλεσαν τοὺς γονεῖς των, γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀπώλεσαν τοὺς υἱούς των; Καὶ προχωρῶ. Ἐκ τῆς τρίτης κατηγορίας νομίζω ὅτι οἱ αὐτοὶ λόγοι συνηγοροῦσι ὑπὲρ τῆς ἀπαλλαγῆς τῆς φορολογίας ταύτης καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετεῖχον ἤ μετέχωσι τῆς ἐκστρατείας αὐτῆς. Κατὰ τοῦτο ὡς εἶπον δύναται νὰ ἐπέλθῃ οἱαδήποτε τροποποίησις. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐὰν δέχεται τὴν πρότασιν ταύτην.

§345Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε συνάδελφε, σέβομαι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν κάμνετε ὅσον ἀφορᾷ τὰ πρόσωπα αὐτά. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τὰ πρόσωπα αὐτά, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλήσατε, καὶ ἐπαναλαμβάνω σέβομαι ὅλα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἀλλὰ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ τῶν φορολογικῶν νόμων νὰ βελτιώσωμεν οὕτως εἰπεῖν τὴν κατάστασίν των, νὰ ἱκανοποιήσωμεν αὐτοὺς ὅπως πρέπει. Νομίζω δὲ ὅτι ἄλλα μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσι πρὸς ἱκανοποίησίν των, εἰς δὲ τοὺς φορολογικοὺς νόμους δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσάγωνται ἐξαιρέσεις τοιούτου εἴδους.

§346Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἐὰν κατὰ τῆς προτάσεως προβάλλετε μόνον τὸ ἐπιχείρημα αὐτό, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνετε εἰς τὰς ἀντιρρήσεις σας. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ φορολογίας, βεβαίως ὁ ἰσχυρισμός σας θὰ εἶχεν θέσιν, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο περὶ Συνελεύσεως, ἀλλὰ περὶ Βουλῆς. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τὸν ἕτερον ἰσχυρισμὸν ὅτι θὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἄνδρες οὗτοι δι’ ἄλλων μέτρων, νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι καθόλου βάσιμος, διότι ἡ Πολιτεία, φυσικῷ τῷ λόγῳ, δὲν θὰ περιορισθῇ εἰς τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς ἐξαιρέσεως ἀπὸ τῆς φορολογίας διὰ νὰ τοὺς ἱκανοποιήσῃ. Ἡ Πολιτεία ὀφείλει πολλὰ εἰς τοὺς ἄνδρας αὐτούς, ἡ πολιτεία ὀφείλει νὰ λάβῃ ἄλλα μέτρα καὶ εἶναι λυπηρὸν διότι μέχρι σήμερον ἀκόμη οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Συνέλευσις ἀπησχολήθη ἐπὶ τοιούτων μέτρων.

§347Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ ὑποθέσατε ὅτι ἔχω ἕνα ἀδελφὸν ἀνάπηρον πολέμου, ὁ ὁποῖος ἔχει εἰσόδημα γεωργικὸν 60.000 δραχμάς· θέλετε νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν αὐτὸν ἀπὸ τὸν φόρον; Πῶς θὰ κάμωμεν τὰς διακρίσεις;

§348Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Εὐκολώτατα. Οἱ ἀνάπηροι πολέμου, οἱ ἔχοντες ἀκαθάριστον πρόσοδον οὐχὶ ἀνωτέραν τῶν 1.000 δραχμῶν νὰ μὴ πληρώνουν φόρον. Ὁρίστε μία λύσις. Δὲν πρόκειται δὲ ὅπως εἴπατε περὶ ἱκανοποιήσεως αὐτῶν, διότι σᾶς εἶπον ὅτι ἡ Πολιτεία ὀφείλει πολλὰ καὶ θὰ περάσῃ πολὺς καιρὸς διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἐπιβαρύνσεως ἐνίων φορολογιῶν, ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου δὲν ὑπεβάλλοντο εἰς φορολογίαν. Πρόκειται περὶ ἑνὸς γεωργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀκαθάριστον πρόσοδον 3–4000 δραχμῶν ἡ ὁποία καθαριζομένη, φθάνει εἰς τὸ ἥμισυ, δηλαδὴ ἔχει 2.000 δραχμάς, ἐπανέρχεται δὲ ἐκ τοῦ πολέμου. Πῶς θὰ συντηρηθῇ ἡ οἰκογένειά του;

§349Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πόσον φόρον θὰ πληρώσῃ;

§350Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἀδιάφορον.

§351Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐπὶ τῶν 5000 θὰ πληρώσῃ 120 δραχμάς.

§352Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψει σας καὶ ἕνα ἄλλο ἀκόμη, πῶς θὰ παραδώσετε αὐτὸν τὸν πτωχὸν πολεμιστὴν εἰς τὴν δίκην ἐκείνην, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, πῶς θὰ πληρώσῃ εἰς δικηγόρους ἵνα ὑπεραμυνθῇ;

§353Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀκριβῶς διὰ νὰ τὸν ἀπαλλάξωμεν ἀπὸ τοὺς δικηγόρους ἐκάμαμεν αὐτὸ τὸ ἐπιστημονικῶς ὄχι ὀρθόν, νὰ ἐπιβάλλωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου.

§354Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡ διαδικασία δὲν ἀποφεύγεται.

§355Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε, ὁ χωρικὸς θὰ ὑπάγῃ εἰς ἕνα ὁ ὁποῖος γνωρίζει γράμματα.

§356ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Εἶναι ὅλοι ἀγράμματοι καὶ θὰ τοὺς ἐκμεταλλεύονται ἀγρίως. Ἐγὼ κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶ νὰ ἀναθεωρήσητε....

§357Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένετε εἰς αὐτὰς τὰς ἐξαιρέσεις.

§358Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Δὲν πρόκειται οὐσιαστικῶς περὶ τῶν ἐξαιρέσεων διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον ὅτι αὐτοὶ δὲν ἐπλήρωνον φόρον δυνάμει τοῦ νόμου 1640. Παρακαλῶ τὸ ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως. Πάρτε καὶ κάτι ἄλλο, τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ νόμος 1640 καὶ θὰ ἴδητε ὅτι αὐτοὶ δὲν ἐπλήρωνον φόρον, δὲν πρόκειται περὶ ἐξαιρέσεων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλονται εἰς φορολογίαν νὰ τοὺς ἀπαλλάξητε, πρόκειται ἀκριβῶς νὰ τηρήσετε ἕνα κανονισμὸν δι’ αὐτούς.

§359Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀφείλω νὰ κάμω ἕνα ὑπολογισμὸν καὶ νὰ ἠξεύρω τὶ ἔχω νὰ εἰσπράξω ἐπ’ αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ βασισθῶ, ποῖα εἶνε τὰ διδόμενα ἐφ’ ὧν θὰ βασισθῶ.

§360Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Σᾶς προτείνω ἕν ἄλλο.

§361Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ εὕρητε τὰ μέσα.

§362Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Πολὺ καλά. Νομίζω, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι θὰ διαπραχθῇ ἀδικία ἐναντίον ὡρισμένων τάξεων ἀνδρῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ὡς εἶπον προηγουμένως ὑπάρχουν πλεῖστοι ὅσοι λόγοι νὰ ἐπιβάλωμεν νέα βάρη καὶ βάρη, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε δὲν εἶχον. Τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον σᾶς τρομάζει, μήπως τυχὸν ἀπαλλάσσονται, ἐκ τῆς ἀπαλλαγῆς αὐτῆς, δὲν εἶνε δυνατὸν νὰ εἶνε ἀρκετὰ σημαντικὸν ποσόν, διότι εἶναι ὀλίγοι οἱ ἀνάπηροι τοῦ πολέμου, πόσαι εἶναι αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανά, οἱ πατέρες υἱῶν πεσόντων ἐν τῷ πολέμῳ, πόσοι θὰ εἶνε αὐτοί, πόσοι θὰ εἶνε οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι μετέχουν τῆς ἐκστρατείας, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἔχουν περιουσίαν ἀνεκαθάριστον πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 5000 δραχμῶν, μειώσατε τὸ ὅριον 3000 πόσοι νομίζετε ὅτι θὰ εἶνε καὶ πόσοι θὰ ἀπαλλάσσονται ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ στερηθῆτε διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς αὐτῶν; Εἶναι ὡρισμένον τόσον ἢ 100.000 ἢ 500.000 δραχ. δώσατε καὶ 10 λεπτὰ ἐπὶ τῶν κατηγοριῶν τῶν ἄλλων τῶν ἐχόντων ἀκαθάριστον πρόσοδον, κάμετε μίαν διαβάθμισιν ἐπὶ τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι ἀνεκαθάριστον πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 5000 δραχμῶν μέχρι 10.000 κάμετε 4%, μέχρι 20.000 4½, ἀλλ’ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ὅτι εἶνε δίκαιον νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὐτή. Μὴ διστάζετε.

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§364Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ὅταν ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπ’ ἄλλον ὅμως πρακτικώτερον τύπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπρότεινε νὰ ἐξαιρέσῃ ⅕ μέχρι ἀξίας 5000 δραχμῶν, ἐπρότεινε δηλαδὴ ἐὰν εἷς παραγωγὸς παράγῃ 5000 ὀκάδες σίτου ἀξίας 5000 δραχμῶν, πρὸς μίαν δραχμὴν τὴν ὀκᾶν, ἐπρότεινε νὰ ἐξαιρέσῃ τὰς 1000 δραχμάς, ἀλλὰ διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἐννοῶ τοὺς μεγάλους παραγωγούς, καὶ ὄχι τοὺς μικροὺς παραγωγούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην ἰδιαιτέρας εὐνοίας.

§365Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐξηγήσατε.

§366Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα. Ἐὰν εἷς παραγωγὸς παράγει 500 ὀκάδας θὰ ἐξαιρέσητε τὸ ⅕. Ὁ μεγάλος παραγωγὸς ἀπολαμβάνει 1000 ὀκάδας σῖτον καὶ μὲ αὐτὸν ζῇ ἡ οἰκογένειά του, ἐνῷ τοῦ μικροῦ παραγωγοῦ τοῦ χαρίζετε 100 ὀκάδες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ τὴν οἰκογένειάν του.

§367Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Εἰς 5000.

§368Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα. Μέχρι 5000 ὀκάδων χαρίζει τὸ ⅕, ἀπὸ ἐκεῖ καὶ ἐπάνω δὲν χαρίζει, διότι ἔχομεν τὴν μεγάλην παραγωγήν. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, ἐὰν εἶνε δυνατὸν νὰ παρακολουθήσητε τὴν σκέψιν μου. Διαβλέπω εἰς τὴν σκέψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὅτι θέλει τὸν παραγωγὸν νὰ τὸν ἀνακουφίσῃ ἐξαιρῶν αὐτὸν ἀπὸ τὴν φορολογίαν.

§369Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρετηρήθη κατ’ ἄλλην συζήτησιν ὅτι ἔπρεπεν ὁ σπόρος αὐτὸς νὰ ἐξαιρεῖται. Ἐκάλεσα ἀπὸ διαφόρους ἐπαρχίας συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι εἶπον ὅτι ὁ σπόρος εἶνε τὸ ⅕ τῆς παραγωγῆς, δι’ αὐτὸ ἔκαμον τὴν ἐξαίρεσιν διὰ τὰ κατώτερα εἰσοδήματα, ὅπως μὴ φορολογηθῇ ὁ σπόρος.

§370Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ βάσις τῆς ἰδικῆς μου σκέψεως ἦτο ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξαιρεθῶσιν ἐκ τῆς φορολογίας οἱ γεωργοί, οἱ ὁποῖοι παράγουσι τόσα ὅσα ἐπαρκοῦσι διὰ τὴν συντήρησιν τῆς οἰκογενείας των. Εἶναι γνωστὸν ὅτι οἱ διάφοροι κτηματίαι φυτεύουσιν εἰς τὰ κτήματά των διάφορα κηπουρικὰ εἴδη διὰ νὰ ζήσωσι τὴν οἰκογένειαν αὐτῶν. Εἶναι ὀρθὸν νὰ ὑπόκεινται εἰς δηλώσεις καὶ εἰς φόρον διὰ τὰ κηπουρικὰ εἴδη, διὰ τὲς μπάμιες καὶ τὰ ἀγγούρια καὶ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσέρχηται ὁ γεωργὸς εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Κοινότητος διὰ νὰ τοῦ κάμῃ πιστοποίησιν ἢ νὰ ἐρωτᾶται ὁ ἀστυνόμος; Ὑποθέτω ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ φορολογία δι’ αὐτὸν τὸν κτηματίαν.

§371Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διατὶ θέλετε νὰ κάμετε ἐξαίρεσιν τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ φορολογία αὐτὴ εἶνε μηδαμινή;

§372Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν φαντάζεσθε τίνες διατυπώσεις χρειάζονται. Ὁ Μεσσήνιος χωρικὸς παράγει ἀπὸ τὸ κτῆμα του καὶ ἀγγούρια, καὶ ντομάτες, τὰ ὁποῖα θέλει διὰ τὴν οἰκογένειάν του, θέλετε καθ’ ἑκάστην παραγωγὴν τοιαύτην νὰ προσέρχηται εἰς τὸν πρόεδρον τῆς Κοινότητος καὶ νὰ ἔχῃ ἀνάγκην πιστοποιητικοῦ καὶ εἰς τὸν ἀστυνόμον;

§373Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔγιναν αὐτά. Ὑπάρχει εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος λειτουργεῖ πρὸ τριετίας, ἔκαμον δηλώσεις ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν αὐτὰ τὰ μικρὰ κτήματα.

§374Γ. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἔκαμον. Ἐὰν ὅμως εἷς ἀστυνόμος τοὺς καταγγείλῃ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ τὸν καθήσῃ εἰς τὸ ἑδώλιον ὡς κατηγορούμενον διὰ τὰ εἴδη αὐτά. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ κάμῃ τὴν ἑξῆς διασάφησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον «ἐπιβάλλεται φορολογία ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ συνόλου τῶν ἐπὶ ἐκποιήσει ἐν Ἑλλάδι συγκομιζομένων» (ἀναγινώσκει). Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλει νὰ πωλήσῃ ἵνα ἀποκερδίσῃ αὐτὸ πρέπει νὰ φορολογῇ. Φαντασθῆτε ἕνα σηροτρόφον, μιὰ κακομοίραν χήραν, ἡ ὁποία θέλει νὰ κάμῃ τὴν προῖκα τῆς κόρης της τῆς ὀρφανῆς. Δὲν ὑποθέτω ὅτι αὐτὴ πρέπει νὰ φορολογηθῇ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν αὐτήν, διότι εἰς αὐτὴν τὴν τροποποίησιν περιλαμβάνεται τὸ ⅕ μέχρι 5.000 δραχμῶν.

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§376Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Προχθὲς ὡμίλησα καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὅπως δεχθῇ καὶ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰς εὐθετώτερον χρόνον, εἰς χρόνον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ὑπάρχῃ ἠρεμία, ὁπότε θὰ δυνάμεθα μεθ’ ὅλης τῆς ψυχραιμίας νὰ ἐξετάσωμεν ὅλα τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐν γένει πᾶν φορολογικὸν σύστημα, καὶ νὰ ἀναβληθῇ ὡς πρὸς τὸ μέρος τὸ ἀφορῶν τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα, διότι ἀναγνωρίζω ὡς πρὸς τὰς Νέας Χώρας τὸ δίκαιον τοῦ αἰτήματος, ἵνα καταργηθῇ ἡ δεκάτη, καὶ εἰσαχθῇ οἱονδήποτε ἄλλο σύστημα, καὶ δὴ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην ταύτην διότι ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν εἴσπραξιν μεγάλην, ἐνῷ δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν μεγάλην μεταβολὴν εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Κράτους, ἐν τούτοις πρόκειται νὰ ἐκτεθῇ τὸ ἔργον τῆς Συνελεύσεως ἀπέναντι τῶν πτωχῶν γεωργῶν, νὰ ἐκτεθῇ εἰς μίαν παρεξήγησιν ὅτι, ἐνῷ οὗτος ὁ πτωχὸς γεωργικὸς πληθυσμὸς μάχεται ὑπὲρ τῆς ἀπελευθερώσεως τῶν δούλων ἀδελφῶν, ἐνῷ οὗτος προσφέρει τὰ ἐπιτεταγμένα ζῷά του, ἐνῷ οὗτος ὑπέκυψε εἰς ὅλας τὰς φορολογίας καὶ πληρώνει ὅλους τοὺς ἐμμέσους φόρους, τώρα χωρὶς νὰ πρόκειται νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον δι’ ὅλας τὰς τάξεις, ἐξαιρετικῶς εἰς αὐτὸν ἐπιβάλλεται νέα βαρεῖα φορολογία διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Λέγετε ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, ὅτι αἱ Νέαι Χῶραι ἔχουν δίκαιον, νὰ ζητοῦν τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, καὶ ἡ παλαιὰ Ἑλλὰς δὲν ἔχει δίκαιον μὲ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ 1640 νόμου, διότι δὲν ἐπλήρωσε πράγματι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ὑπελόγισε ὁ νόμος οὗτος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ὅτι πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἀφομοίωσις ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου, ἀφομοίωσις θὰ ἦτο ἐκείνη, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ ὑπάρχοντες νόμοι εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα θὰ ἐφηρμόζοντο καὶ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα. Ἄν ἐλέγομεν, ὅτι ὁ νόμος 1640 ὁ ἰσχύων εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα θὰ ἰσχύῃ καὶ εἰς τὴν Νέαν Ἑλλάδα τοῦτο θὰ ἐλέγετο ἀφομοίωσις. Ἀλλὰ τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι θὰ καταργήσωμεν τὴν δεκάτην εἰς τὰς Νέας Χώρας, θὰ εἰσαγάγωμεν ἕνα νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐλαττώνει κατὰ τὸ ἥμισυ τὴν φορολογίαν, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς τὰς Νέας Χώρας, τὸ ὁποῖον μεταρρυθμίζει τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως, καὶ ἀπαλλάσωμεν δικαίως τὰς Νέας Χώρας ἀπὸ μίαν φορολογίαν βαρεῖαν, ὅταν λέγωμεν ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον ὑποβάλλομεν χάριν τῶν Νέων Χωρῶν, ἀλλὰ τὸ ἐκτείνομεν καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα καὶ θέλομεν νὰ εἰσπράξωμεν ἀπ’ αὐτὴν νέον φόρον ὡς ἀντιστάθμισμα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους τῆς εἰς τὰς Νέας Χώρας ἐπερχομένης ἐλαττώσεως, τότε θὰ μὲ συγχωρήσῃ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου νὰ εἴπω, ὅτι δὲν εἰσάγομεν ἀφομοίωσιν, ἀλλὰ μίαν διάκρισιν εἰς βάρος τῶν γεωργῶν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Καὶ ἐρωτῶ, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν παρουσιάζετο ἡ δικαία ἀπαίτησις τῶν Νέων Χωρῶν περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης, θὰ εἰσήγετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ ἀφορῶν τοὺς γεωργοὺς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος; Βεβαίως ὄχι. Ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ καταργήσωμεν τὴν δεκάτην εἰς τὰς Νέας Χώρας ἡ ἀνάγκη αὕτη ἔφερε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται νέα φορολογία διὰ τοῦ ὁποίου μεταρρυθμίζεται ὁ ὑφιστάμενος περὶ φορολογίας εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα νόμος. Ἄν ἦτο ἄλλη ἐποχὴ ὁπότε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ὁλόκληρον φορολογικὸν καὶ οἰκονομολογικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἤμην πρόθυμος νὰ συζητήσω, καὶ βεβαίως δὲν ἠδυνάμην νὰ φέρω ἀντιρρήσεις εἰς τοῦτο. Ἀλλά, κύριοι, ἐρχόμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ νὰ φορολογήσωμεν μίαν τάξιν τῶν γεωργῶν, ἡ ὁποία ἔχει ὑποστῇ πολλά, καὶ ἡ ὁποία οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἐν Ἑλλάδι οἰκονομικῶς αὐτάρκης. Καὶ γνωρίζω, ὅτι οἱ γεωργοὶ διὰ πολλοὺς λόγους πάσχοντες δεινῶς φεύγουσι ἐξ Ἑλλάδος καὶ μεταβαίνουσιν εἰς Ἀμερικήν.

§377Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς σήμερον. Σήμερον οἱ γεωργοὶ δὲν φεύγουν ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα. Οἱ γεωργοὶ δόξα σοι ὁ Θεός, αὐτὴν τὴν ἐποχὴν εὐημεροῦσι.

§378Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἶναι ἀλήθεια, ὅτι καθ’ ὅλα τὰ ἔτη, μέχρι τοῦ ἔτους 1914 ἀπὸ τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας οἱ γεωργοὶ ἔπασχον, ἐπῆλθεν αὐτὴ ἡ ἀνατίμησις τῶν γεωργικῶν προϊόντων καὶ ἐστάθησαν ὀλίγον οἰκονομικῶς. Ἀλλὰ οἱ γεωργοὶ δυστυχῶς δὲν εἶχον τὸ ἀποταμιευτικὸν πνεῦμα, καὶ σχεδὸν ὅλα ὅσα εἰσέπραξαν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν εἰδῶν των, τὰ κατηνάλωσαν. Δι’ αὐτῶν ἠθέλησαν νὰ ἀγοράσωσι κτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ὑπερτιμηθῇ καὶ τὰ ὁποῖα σὺν τῷ χρόνῳ ἤδη ἤρχισαν νὰ ὑποτιμῶνται, καὶ ὅλα τὰ ἀποταμιεύματα δὲν τὰ ἔχουσι οἱ γεωργοί. Ἑπομένως δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι οἱ γεωργοὶ ἐξακολουθοῦν νὰ πάσχουσιν. Πάντως δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ὥρα, νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτούς, ὅτι ἐξαιρετικῶς χωρὶς τὸ δασμολόγιον νὰ μεταρρυθμίζεται, χωρὶς νὰ μεταρρυθμίσητε τοὺς φόρους τῶν σφαζομένων ζώων καὶ τοὺς ἄλλους φόρους, νὰ εἴπωμεν μόνον ὡς πρὸς τοὺς γεωργούς, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν τὸν φόρον αὐτόν. Ἄν ὁ φόρος αὐτὸς ὑπεβάλλετο μαζὺ μὲ τοὺς ἄλλους φόρους, δὲν θὰ ἐγεννᾶτο παράπονον· τώρα θὰ γεννηθῇ τὸ παράπονον, ὅτι μόνοι οἱ γεωργοὶ πρόκειται νὰ φορολογηθῶσιν.

§379Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ παράπονον θὰ ἐκλείψῃ. Διότι ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ νὰ πληρώσουν οἱ γεωργοί, θὰ πληρώσουν καὶ οἱ ἄλλοι. Μετὰ ἕξ μῆνας θὰ ἔχουσι ἐπιβληθῇ καὶ οἱ ἄλλοι φόροι περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλεῖτε.

§380Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Μὰ θὰ δηλώσουν ἀπὸ σήμερον.

§381Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ δηλώσουν ἀπὸ σήμερον ἀλλὰ θὰ πληρώσουν μετὰ τὸν Ὀκτώβριον.

§382Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καθὼς ἐννοῶ δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως, καὶ ἑπομένως ματαιοπονοῦμεν. Ἤθελον λοιπὸν τὸν παρακαλέσῃ νὰ δεχθῇ μίαν διάταξιν εἰς τὸ τέλος τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν διὰ Βασιλικοῦ διατάγματος νὰ τεθῇ ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος ὡς πρὸς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα, νὰ ἰσχύσῃ δηλαδὴ ἀμέσως ὁ νόμος ὡς πρὸς τὰς Νέας Χώρας, καὶ διὰ Διατάγματος ἐκδιδομένου ὀψέποτε ἡ Κυβέρνησις ἤθελε κρίνει σκόπιμον νὰ ἰσχύῃ καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα. Διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσιν ἐν τῷ μεταξὺ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἐνδείξουν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅτι ἐπὶ ἕν ἢ πλειότερα ἔτη εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχύσῃ ὁ παλαιὸς φόρος, καὶ ἀναβληθῇ οὕτω ἡ ἔναρξις τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ψηφιζομένου νόμου εἰς εὐθετώτερον χρόνον, ἢ ματαιωθῇ ἐντελῶς ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ.

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κώνστας ἔχει τὸν λόγον.

§384Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι δὲν μὲ ἔπεισαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ὡδήγησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Θὰ παρεκάλουν ὅπως ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπὶ τοῦ παρόντος, διότι τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα ἔρχονται μετὰ τοιαύτης ταχύτητος, ὥστε ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου θὰ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ρυθμίσωμεν τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν μας κατὰ σύστημα ὁμοιόμορφον δι’ ὅλην τὴν Χώραν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον τάσσομαι κατὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§385Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Σεῖς δὲν ἔχετε τὴν δεκάτην.

§386Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Δὲν τὴν καταργεῖτε ὅμως δι’ ἡμᾶς καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἔχομεν.

§387Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ καπνοῦ;

§388Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Μάλιστα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπηγγέλθη ὅτι πρόκειται περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης, καὶ ἡ δήλωσις αὕτη ἐπανηγυρίσθη ἰδίως εἰς τὰς Νέας Χώρας. Ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῶν Νέων Χωρῶν μετ’ ἀνακουφίσεως ἤκουσε τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, καθ’ ὅν δὲ χρόνον ἐγένετο ἡ δήλωσις αὕτη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἐδηλώθη συγχρόνως, ὡς ὤφειλε τοῦτο νὰ πράξῃ, ὅτι ἐξαιρεῖται ὁ καπνός. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐὰν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ γίνῃ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.

§389Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμποροῦμεν νὰ θίξωμεν τὸν καπνόν.

§390Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Τουλάχιστον νὰ ἐλαττωθῇ κατά τι. Τοῦτο τοὐλάχιστον δέον νὰ γίνῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος.

§391Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δυνάμεθα.

§392Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Τὸ θεωρεῖ ὁ λαὸς ὡς γεγονὸς πλέον. Καὶ δικαίως. Ὡσαύτως εἰς τὸ ἄρθρον 18 παράγραφος 3 τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου λέγει «εἰς τὰς Νέας Χώρας κατὰ τὸν νόμον ΓΥΒʹ περὶ ἐπιβολῆς τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου πλὴν τῆς Λέσβου καὶ τῆς Κρήτης». Θὰ παρεκάλουν εἰδικῶς διὰ τὴν Σάμον νὰ ἐξαιρεθῇ καὶ αὕτη, διότι ἡ Σάμος δι’ εἰδικοῦ νόμου τῆς καταλυθείσης Ἡγεμονίας, ὁ ὁποῖος ἔχει καὶ σήμερον ἰσχύν, κατὰ μέγα μέρος ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐλαίου φορολογεῖται πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ὑπὸ κατασκευὴν λιμένων αὐτῆς. Ἡ ἐλαιοπαραγωγὴ τῆς Σάμου ὡς σᾶς εἶπον, εἶναι φορολογημένη δι’ εἰδικοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἰσχύει, καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ὑπέγγυος, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν ἄρωμεν.

§393Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸς εἶναι διὰ τοπικὰ ἔργα.

§394Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Δὲν ἔχει σημασίαν ἐφ’ ὅσον φορολογεῖται. Νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἡ Σάμος.

§395Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα τοῦ ἐλαίου μένει ὡς εἶχεν.

§396Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Διατὶ περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ἡ Λέσβος καὶ ἡ Κρήτη μόνον;

§397Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι εἰς τὰς Νέας Χώρας ἔχομεν τὴν δεκάτην. Μιὰ φορὰ ποῦ τὴν καταργοῦμεν δὲν δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν αὐτὴν ὑφισταμένην. Πρέπει νὰ ἀφομοιωθῇ ὅλη ἡ Ἑλλάς.

§398Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ἀλλὰ τὸ λάδι τῆς Σάμου εἶναι φορολογημένον δι’ εἰδικοῦ νόμου.

§399Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Διὰ τοπικὰς ἀνάγκας.

§400Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Τουλάχιστον τοῦ καπνοῦ νὰ ἐλαττωθῇ κατά τι διότι ἡ φορολογία αὕτη ἐπεβλήθη πρὸ δύο ἐτῶν ὑπὸ Βουλῆς ἐκθέσμου καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς βίας καὶ τοῦ τρόμου. Καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀκόμη εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ταχθῶ κατὰ τοῦ ὑπὸ κρίσιν νομοσχεδίου.

§401Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἠμποροῦμεν.

§402ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βλιάμος ἔχει τὸν λόγον.

§403Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Μετὰ χαρᾶς ὑπεδέχθημεν, κύριε Ὑπουργέ, τὴν ἀναγγελίαν ὅτι προτίθεσθε νὰ καταργήσητε τὴν δεκάτην. Ἀνηγγείλατε τοῦτο ἐν τῇ Συνελεύσει, ἐξηγγείλαμεν τοῦτο εἰς τοὺς νομούς μας, καὶ ἐθεωρεῖτο τοῦτο γεγονός. Μετ’ ἐκπλήξεως δὲ εἴδομεν ὅτι διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἡ δεκάτη καταργεῖται ὡς πρὸς πάντα τὰ εἴδη πλὴν τοῦ καπνοῦ.

§404Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ἐπρόκειτο ποτὲ περὶ τοῦ καπνοῦ.

§405Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Γενικῶς εἴπετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ δεκάτη θὰ καταργηθῇ καὶ θὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλης φορολογίας, καὶ ἐξηγγείλαμεν τοῦτο.

§406Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἐγὼ εἶμαι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξήγγειλα τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς δεκάτης τοῦ καπνοῦ, ἡ ὁποία ὑφίσταται καὶ εἰς τὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα.

§407Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι ἐπρόκειτο καὶ περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης τοῦ καπνοῦ καὶ ἐξηγγείλαμεν τοῦτο, ἔπρεπε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τὴν δεκάτην τοῦ καπνοῦ, καὶ νὰ ἀντικαταστήσῃ ταύτην δι’ ἄλλου φόρου, διότι τὸ εἶδος τοῦ καπνοῦ διανύει κρίσιν δεινοτάτην σήμερον, καὶ δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ἀντικαταστήσητε ταύτην, ὅπως ἀντικαθιστᾶτε διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τὴν φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ ἐκφράζομεν ἐπίσης τὴν λύπην μας, διότι ἐγκαταλείπετε σύστημα ἐπιστημονικόν, τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου, καὶ ἀντικαθιστᾶτε τοῦτο διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῆς παραγωγῆς. Τοῦτο θὰ ἐμποιήσῃ θλῖψιν βαθυτάτην εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι εἴδη τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐφορολογοῦντο, πρόκειται νὰ φορολογηθῶσι, καὶ τὰ εἴδη αὐτὰ ἀκριβῶς εὑρίσκονται εἰς χεῖρας τῶν βιοπαλαιστῶν τῶν μικροκαλλιεργητῶν τῶν πτωχῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀποτελεῖ ἀληθῆ συμφορὰν διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, καὶ νὰ ἀναβάλῃ αὐτὴν μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου, νὰ ἐπανέλθῃ δὲ μᾶλλον εἰς τὸ σύστημα τῆς καθαρᾶς προσόδου, διότι οὐδέποτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ συγχωρήσῃ μίαν τοιαύτην φορολογίαν, καθ’ ὅν χρόνον τὰ ἔκτακτα κέρδη μένουν ἀκόμη ἀφορολόγητα.

§408Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῖος σᾶς εἶπε ὅτι εἶναι ἀφορολόγητα;

§409Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Δὲν ἐφορολογήθησαν, ὅσον ἔπρεπε νὰ φορολογηθῶσιν, ὡς ἐγένετο ἐν Ἀγγλίᾳ, Ἰταλίᾳ καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γαλλίαν. Ἐν Ἀγγλίᾳ μάλιστα ἡ φορολογία αὕτη ἔφθασε μέχρι 75%.

§410Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θέλετε νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσοστόν;

§411Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Βεβαίως τοῦτο ἀπαιτεῖ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ἔπρεπε πρῶτον ἔργον ὑμῶν νὰ ἦτο νὰ φορολογήσητε τὰ ἔκτακτα κέρδη καὶ ὄχι νὰ ἔρχησθε νὰ φέρητε νομοσχέδιον διὰ νὰ φορολογήσητε τὰ πεπόνια καὶ δὲν ἠξεύρω τὶ ἄλλο. Οὐδέποτε θὰ τὸ συγχωρήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ τοῦτο θὰ σᾶς παρεκάλουν ὅπως ἀναβάλλητε τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Τουλάχιστον ὁ Σαμιακὸς λαὸς θὰ φέρῃ βαρέως τὴν φορολογίαν ταύτην καὶ τὴν διατήρησιν τῆς δεκάτης τοῦ καπνοῦ, εἴδους κατεστραμμένου, εἴδους διερχομένου τὴν μᾶλλον φρικτὴν κρίσιν.

§412ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σταματόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§413Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ καθαρᾶς προσόδου εἶχε πλεῖστα ὅσα ἐλαττώματα, ἀλλὰ κυρίως ἦτο ἀκατανόητος καὶ δι’ ἐκείνους οἱ ὁποῖοι τὸν ἐδημιούργησαν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ τὸν ἐφαρμόσουν. Εἶχεν ὅμως ἕν μέγα καλὸν, ὅτι ἄφινεν, μίαν κοινωνικὴν τάξιν ἐντελῶς ἀφορολόγητον. Αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα τὸ καταργεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὴ τὴν φορολογήσῃ. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἄφινεν ἀφορολόγητον μέχρις ὁρίου τινός, διότι καὶ τὸ ⅕ εἶναι νῦν φορολογητέον. Ὑπολογίσατε τὴν ἐνόχλησιν τὴν ὁποίαν θὰ ἔχῃ ὁ μικρὸς παραγωγός.

§414Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μίαν ἐρώτησιν θὰ σᾶς κάμω. Δὲν μοί λέγετε ποῖος θέλετε νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν τοῦ μικροῦ αὐτοῦ καλλιεργητοῦ, τοῦ χωρικοῦ;

§415Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀνατεθῇ εἰς τοὺς Προέδρους τῶν Κοινοτήτων, οἱ ὁποῖοι ὑπευθύνως νὰ δηλώσωσι τὸ εἰσόδημα τῶν μελῶν τῆς Κοινότητος.

§416Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ὅταν ὁ Πρόεδρος οὗτος δηλώσῃ ὑπευθύνως ὅτι ὁ Α ἔχει 500 δραχμὰς εἰσόδημα ἐνῷ ἔχει 5000 τὶ θὰ τοῦ κάμω ἐγώ;

§417Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μείνωσιν τουλάχιστον ἀφορολόγητοι μέχρις ἑνὸς ὁρίου τοῦ εἰσοδήματός των. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν ὅτι τὸ ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογίας θὰ εἶναι ἐλάχιστον.

§418ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Κουκουλέτσος ἔχει τὸν λόγον.

§419Δ. ΚΟΥΚΟΥΛΕΤΣΟΣ. Ἤθελον νὰ σᾶς παρακαλέσω, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβητε ὡς βάσιν τοῦ ἀφορολογήτου οὐχὶ τό ⅕ τῆς παραγωγῆς ταύτης κάτω τῶν 5000 δραχμῶν, ἀλλὰ μίαν ἄλλην βάσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐὰν παράγῃ τις ἀξίαν κάτω τῶν 5.000 δραχμ. αἱ πρῶται 2.000 μένουσι ἀφορολόγητοι ἐνῷ ἄν παράγῃ κάτω τῶν 1000 δραχμῶν δὲν φορολογεῖται καθόλου. Ἐκτὸς τούτου τὰ ἑσπεριδοειδῆ δὲν φορολογοῦνται ποτέ, ὥστε δίκαιον εἶναι ν’ ἀπαλλάξητε αὐτὰ τῆς φορολογίας.

§420ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαποστόλου ἔχει τὸν λόγον.

§421Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Ἡ φορολογία δὲν εἶνε βεβαίως κανὲν πρᾶγμα εὐχάριστον, εἶνε σκληρὸν πρᾶγμα, καὶ ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζουσα τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸ παρουσιάσῃ ἂν καὶ φαίνεται ἀσυνεπὴς πρὸς τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἔκαμε διότι, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἔκαμε δήλωσιν ὅτι θὰ διοικήσῃ ἄνευ νέας φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ. Εἶνε δὲ καὶ τελείως ἀψυχολόγητος, διότι εἶναι τελείως ἀκατάλληλος ἡ περίστασις διὰ νὰ θέσῃ μίαν φορολογίαν ἐπὶ τῆς πολυπληθεστέρας τάξεως τῆς Ἑλλάδος, ἤτοι τῆς γεωργικῆς τάξεως. Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις ἔχω τὴν γνώμην ὅτι ἐνδεικνύει κάτι τι ἄλλο ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ ἐμφανισθῇ φορολογικὸν σύστημα ἑνιαῖον καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ παρουσιάσῃ γεωργικὴν πολιτικὴν καὶ ἐν γένει οἰκονομικὴν πολιτικήν. Ἔπρεπε συγχρόνως νὰ ἐξαγγείλῃ εἰς τοὺς γεωργοὺς ποῖα μέτρα θέλῃ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς τάξεως αὐτῆς, διότι οἱ γεωργοὶ ἀπὸ τοῦ 1912 εὑρίσκονται διαρκῶς εἰς τὸ πόδι ἐν ἐπιστρατεύσει καὶ παρημέλησαν τὴν γεωργίαν λόγῳ τῶν μακροχρονίων πολέμων, εἶναι ἀληθές, ὅτι τινὲς ἐκέρδισαν μερικὰ χρήματα, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ χρήματα ἔφυγον ἀπὸ τὰς χεῖράς των, διότι διαρκῶς ἔστελλον εἰς τὰ εὑρισκόμενα εἰς τὰ μέτωπα παιδιά των, ἐπλήρωναν καὶ μεγάλα ἡμερομίσθια καὶ προσέτι τοὺς ἔπληξεν φοβερὰ ἡ γρίππη καὶ τὰ χρήματά των τὰ ἐπῆραν οἱ ἰατροὶ καὶ οἱ φαρμακοποιοί. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ μὴ παραπονεθῇ ἡ τάξις αὐτὴ ἡ πολυπληθεστέρα νὰ ἔχῃ σύστημα ἑνιαῖον, δι’ ὅλας τὰς φορολογουμένας τάξεις, νὰ αὐξάνῃ τὰ ποσοστὰ τῆς φορολογίας καὶ διὰ τὰς ἄλλας τάξεις ὥστε νὰ πεισθῇ ἡ τάξις τῶν γεωργῶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄντως εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνυπέρβλητον ἀνάγκην νὰ αὐξήσῃ τοὺς φόρους. Βεβαίως εὑρέθη εἰς μεγάλην ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε εἰς τοιαύτην στιγμὴν νὰ κάμῃ ἔναρξιν φορολογίας ἀπὸ τῆς γεωργικῆς τάξεως.

§422Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Δὲν εἶνε τοῦτο ἔναρξις φορολογίας. Τουναντίον διὰ τοῦ μέτρου τούτου θέλομεν νὰ ἀπαλλάξωμεν τοὺς ἀγρότας ἀπὸ τὸν φοβερὸν φόρον τῆς καθαρᾶς προσόδου. Σώζομεν καὶ ἀνακουφίζομεν τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς ἀπὸ τῆς βαρείας ἐκείνης φορολογίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ὁ τελευταῖος ἀγρότης θὰ ἐπλήρωνε δι’ ἀξίαν 5000 δραχμὰς πεντακοσίας μὲ τὸν νόμον 1640, ἐνῶ διὰ τῆς φορολογίας αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου θὰ πληρώνῃ μόνον 150 δραχμάς. Αὐτὸς εἶνε ὁ λόγος, δι’ οὗ ὑπεβλήθη αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔσπευσε νὰ τὸ ὑποβάλῃ διὰ ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς ἀπὸ τὴν βαρυτάτην φορολογίαν τῆς καθαρᾶς προσόδου.

§423Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τῆς φορολογίας αὐτῆς νὰ εὐεργετήσῃ τὸν λαόν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Γεωργίας, καὶ δέχεται εὐχαριστίας δι’ αὐτό, ἀλλὰ κύριοι, μὲ τὰ μέτρα τὰ φορολογικὰ τοῦ πρώην καθεστῶτος τὸ μέτρον τὸ φορολογικὸν τοῦ νέου καθεστῶτος, δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν σύγκρισιν. Θὰ δεχθῶμεν τὴν σύγκρισιν τὴν ἑξῆς: τὶ ἐπλήρωναν οἱ γεωργοὶ πρὸ τοῦ πολέμου. Οἱ γεωργοὶ ἐπλήρωναν ἕνα φόρον ἀροτριώντων. Καὶ ἐπεχείρησεν μὲν κατὰ τὸ 1911 ὁ ἐκ Κρήτης πολιτευτὴς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν δεκάτην ὑπὸ τὸ ὄνομα φόρον τῶν σπειρομένων γαιῶν, ἀλλὰ εὗρε τοιαύτην ἀντίστασιν, ὥστε τὸν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου περὶ σπειρομένων γαιῶν κατόπιν πολλῶν τροποποιήσεων γενόμενον νόμον, νὰ μὴ τὸν ἐφαρμόσῃ καὶ νὰ μείνῃ ὁ πληθυσμὸς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος μὲ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἔκτοτε. Ἤδη παρουσιάζεται αὐτὴ ἡ φορολογία ὡς ἐπίσης καὶ νέα τοιαύτη, ἢ καὶ σοβαρωτέρα, ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, διότι καὶ τὸν καπνὸν γεωργοὶ τὸν παράγουν. Εἶνε δὲ ὁ βαρύτερος φόρος ἀπὸ ὅλους τοὺς ὁποίους πληρώνει ὁ Ἕλλην, καθόσον εἶνε ἀκαθάριστος 10%. Καὶ ἂν τυχὸν δὲν εἶνε γεωργὸς ὁ καπνοφυτευτὴς καὶ δὲν ἔχῃ ἄροτρον καὶ χωράφια, αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος εἶνε μεσιακάρης πλέον τοῦ Κράτους δηλ. πληρώνει τὸ ἥμισυ ἀπὸ ὅ,τι παράγει. Ἀλλὰ κατὰ κανόνα ὁ γεωργὸς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος εἰς τὰ περισσότερα μέρη τοὐλάχιστον εἶνε καὶ ὁ καπνοπαραγωγός, τὸν ὁποῖον φορολογῆτε μὲ 10%. Καὶ ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰπόντα ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐλαττώσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐπεβλήθη προσωρινῶς ὡς φόρος πολεμικός, δὲν ἔχει δὲ καμμίαν ὑποχρέωσιν ὁ φόρος αὐτὸς τοῦ καπνοῦ τῆς Π. Ἑλλάδος, καὶ εἶνε δυνατὸν ὁπότε θέλομεν νὰ τὸν σηκώναμεν ἢ νὰ τὸν ἐλαττώσωμεν, ἐκτὸς ἂν ἰσχυρίζηται ἡ Κυβέρνησις ὅτι ἔχει ἀνάγκην οἰκονομικὴν μεγάλην, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀντιλαμβάνομαι ὅτι θὰ τὴν ἔχῃ, πάντως ὅμως δὲν εἶνε φόρος τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ πληρώσῃ ἕνας γεωργός, 10% ἐπὶ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος. Ὅταν τὸν ἐπέβαλεν ὁ Βενιζέλος τὸν φόρον αὐτόν, δὲν ἐτόλμησαν αἱ Κοινότητες οὔτε μίαν διαμαρτυρίαν νὰ κάμουν, λόγῳ τῆς κρατούσης τότε ἐσωτερικῆς καταστάσεως, ἀλλ’ ὅταν σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ κρατῇ τὸν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρον καὶ ἐπὶ πλέον ἔρχεται νὰ ἐπιβάλῃ καὶ τὴν φορολογίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της ὅτι δὲν εἶνε ἀφορολόγητος ὁ γεωργός. Καὶ θὰ ἐπρότεινα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ νὰ φέρῃ νομοσχέδια φορολογικὰ δι’ ὅλας τὰς τάξεις, ἵνα πείσητε τὸν λαὸν ἐν γένει καὶ συνεπῶς καὶ τοὺς γεωργοὺς ὅτι ἔχετε ἀνάγκην χρημάτων. Ἡμεῖς τὸ ἀντιλαμβανόμεθα, ἀλλὰ πρέπει νὰ πεισθῇ καὶ ὁ λαὸς καὶ νὰ ἀρχίσητε τὴν φορολογίαν ἀπὸ τοὺς πλουσίους καὶ ὄχι ἀπὸ τοὺς γεωργοὺς καθ’ ὅσον μάλιστα ἐπὶ τῆς γεωργίας εἶνε ζήτημα ἐπιστημονικὸν καὶ συμφέρει νὰ τεθῇ φορολογία καθ’ ὁλοκληρίαν ἢ ἂν συμφέρῃ μόνον νὰ ἐνισχυθῇ διὰ παντὸς τρόπου ἡ παραγωγὴ ἵνα κατορθωθῇ ὅπως ἡ Ἑλλὰς καταστῇ αὐτάρκης τελείως εἰς τὰ πρῶτα προϊόντα καὶ δὴ εἰς τὰ δημητριακά. Ἄλλοτε, ὅταν εἶχε φέρῃ ὁ ἐκ Κρήτης πολιτευτὴς τὸ νομοσχέδιον τῶν σπειρομένων γαιῶν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἶμαι βουλευτὴς καὶ κατ’ ἐπανάληψιν νὰ ὁμιλήσω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔφερα πολλὰ παραδείγματα τὸ τὶ συμβαίνει εἰς πολλὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ὄχι μόνον δὲν φορολογοῦν, ἀλλὰ δίδουν καὶ ἀμοιβὰς πρὸς ἐκείνους τοὺς παραγωγοὺς οἱ ὁποῖοι κατορθώνουν νὰ κάμουν παραγωγὴν μεγάλην. Εἶνε ζήτημα λοιπὸν ἂν πρέπει νὰ τίθεται φορολογία εἰς τὴν γεωργίαν καὶ μάλιστα εἰς τὴν γεωργίαν τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία δυστυχῶς ἀκόμη εὑρίσκεται εἰς τὰ σπάργανα. Ἀλλὰ ἀφοῦ, κύριε Ὑπουργέ, δὲν πείθεσθε νὰ ἀναβάλετε τὸ νομοσχέδιον καὶ νὰ φέρετε σειρὰν νομοσχεδίων καὶ νὰ αὐξήσετε τὴν φορολογίαν, γενικῶς, φρονῶ ὅτι τοὐλάχιστον τὸ ἐξαιρούμενον τῆς φορολογίας ποσοστὸν ⅕ πρέπει νὰ αὐξήσετε εἰς ⅖ διὰ τοὺς μικροϊδιοκτήτας, καὶ μικροπαραγωγοὺς ἢ νὰ θέσετε εἰς τὸ ἄρθρον 3 ὡς κατώτατον ὅριον τὸ 2% καὶ ἠμπορεῖτε νὰ μεταβάλλετε τὸ ποσοστὸν αὐτὸ διὰ τοὺς ἰσχυροτέρους. Αὐτὸ δὲ εἶνε καὶ τὸ συμφέρον τῆς Κυβερνήσεως. Οἱ γεωργοὶ εἶναι ἡ πολυπληθεστέρα τάξις τῶν Ἑλλήνων. Δὲν πρέπει μόνον ἡμεῖς νὰ εἴμεθα πεπεισμένοι ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην χρημάτων, ἀλλὰ πρέπει καὶ ὁ λαὸς νὰ πεισθῇ καὶ δεχθῇ εὐχαρίστως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ἐπιβεβλημένη, ἄν καὶ δὲν βλέπῃ νὰ αὐξάνῃ τὸ ποσοστὸν τῆς φορολογίας τῶν πλουσίων, εἴτε τῶν ἐφοπλιστῶν, εἴτε τῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἐκέρδισαν χρήματα εἰς τὸ διάστημα αὐτό, καὶ ἐφόσον δὲν βλέπει τοῦτο, θὰ ἔχῃ παράπονα ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα παράπονα σιγὰ σιγὰ θὰ δημιουργήσουν μίαν γνώμην ἄλλην, ἡ ὁποία δὲν συμφέρει ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ.

§424ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§425Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Δὲν θὰ ἐπανέλθω εἰς ὅσα ἐλέχθησαν κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ σύστημα τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν οὐδέποτε θὰ μὲ εὕρῃ σύμφωνον. Ἐν τούτοις εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρίσκετο τρόπος καὶ νὰ συγκερασθῇ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ἡ φορολογία τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Διὰ τῆς ἀπαλλαγῆς ὡρισμένου ποσοῦ, ἠδύνατο ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμά τι. Ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ θὰ εἶχε τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ μικρὸς ἰδιοκτήτης, ὥστε νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰ ἔξοδά του. Καὶ δεύτερον ἡ ἀπαλλαγὴ θὰ εἶχε καὶ τὸν σκοπὸν νὰ μὴ κατατρίβηται τὸ δημόσιον καὶ ὁ ἰδιώτης εἰς τὸ νὰ πληρώσῃ ποσὰ μηδαμινά. Ἐὰν λοιπὸν θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φθάσῃ καὶ μέχρι τῆς τελευταίας ὑποχωρήσεως, νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ὡς τὴν ὑπέβαλεν ὁ κ. Καλαντζᾶκος καὶ πολλοὶ τῶν ἐνταῦθα συναδέλφων ὑπεστήριζαν νὰ ἀφαιρεθῇ ἕν ἐλάχιστον ὅριον, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ εἶναι φορολογητέον, ἴσως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ἄτοπον τοῦ συστήματος. Ἐὰν λάβωμεν 2000 δραχμάς, ὡς βάσιν πάσης παραγωγῆς, ἡ ὁποία νὰ μὴ φορολογῆται, αἱ 2000 δραχμαὶ θὰ εἶνε, οὕτως εἰπεῖν, ἕν ἐλάχιστον ὅριον συντηρήσεως τοῦ ἀτόμου καὶ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δίκαιον εἶνε νὰ μὴ φορολογῆται, τὸ θέλει ὁ Θεὸς τέλος πάντων νὰ μὴ φορολογῆται τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς συντηρήσεως, νὰ μὴ φορολογῆται τις διὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ζωήν. Ἂς δεχθῶμεν λοιπὸν ἕν ἐλάχιστον ὅριον 2000 δραχμῶν. Ἐγὼ ἤθελον προσθέσει καὶ κἄτι ἀκόμη καὶ δι’ ὅσους εἶνε ἔγγαμοι καὶ ἔχουσι τέκνα. Αὐτοὶ ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην τοῦ νὰ συντηρήσωσι τὰ τέκνα αὐτὰ καὶ νὰ δημιουργήσωσι στρατιώτας διὰ τὴν πατρίδα. Νὰ προστεθῇ καὶ ἕν ποσοστὸν ἐτησίως δι’ ἕν ἕκαστον μέλος τῆς οἰκογενείας. Ἂς προστεθοῦν 200 δραχμαὶ δι’ ἕκαστον μέλος τῆς οἰκογενείας, οὕτως ὥστε, οἱ οἰκογενειάρχαι, οἱ βαρυνόμενοι μὲ πολλὰς δαπάνας συντηρήσεως νὰ βλέπωσιν ὅτι ἡ πολιτεία ἐφρόντισε καὶ τοὺς ἔφερεν εἰς θέσιν καλυτέραν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι νὰ σκεφθῶσι παρὰ μόνον περὶ τοῦ ἑαυτοῦ των. Λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι πάντως θὰ γίνῃ ἡ δαπάνη, πάντως θὰ γίνῃ ἡ ἐργασία τῆς βεβαιώσεως, πάντως θὰ γίνῃ ἡ δήλωσις. Διατί; Ἐφ’ ὅσον γνωρίζει ὁ φορολογούμενος ὅτι ἡ παραγωγὴ αὐτοῦ δὲν ὑπερβαίνει τὸ ὡρισμένον ἐκεῖνο ποσόν, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ κάμῃ δήλωσιν. Ἀλλ’ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ παραγωγὴ αὐτοῦ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν καὶ δὲν κάμῃ δήλωσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶναι ἁρμόδια τὰ πρόσωπα εἰς τὰ ὁποῖα ἀναθέτει ὁ νόμος τὴν ἐξακρίβωσιν.

§426Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Πῶς θέλετε νὰ ἐξακριβώσω ἐγὼ ὅτι ἡ παραγωγὴ εἶναι μόνον 2000 δραχμῶν;

§427Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ τὸ ἐξακριβώσητε καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐξακριβώσητε διὰ πάντα μὴ δηλώσαντα.

§428Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τότε πρέπει δι’ ὅλους αὐτοὺς ἀνεξαιρέτως νὰ γίνῃ ἡ διαδικασία, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ τοὺς μὴ δηλώσαντας.

§429Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Μήπως δὲν θὰ γίνῃ καὶ διὰ τοὺς δηλώσαντας;

§430Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοὐλάχιστον θὰ ἔχωμεν τὴν δήλωσιν.

§431Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Τὶ θὰ σᾶς ὠφελήσῃ ἡ δήλωσις; Ἀκριβῶς δημιουργεῖτε μίαν πολυτέλειαν συστήματος, ἐνῷ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ὑποβάλωμεν, εἶναι πολὺ ἁπλούστερον. Καὶ ἂν πρόκειται νὰ παραγάγῃ τις 100 τριαντάφυλλα, ὀφείλει νὰ τὰ δηλώσῃ διότι καὶ τὰ ἐνδεχόμενα ἀκόμη τὰ περιελάβατε εἰς τὴν φορολογίαν καὶ δύναται νὰ λογισθῇ ὅτι τὰ 100 τριαντάφυλλα, τὰ ὁποῖα παρήγαγεν ἡ γλάστρα μιᾶς νοικοκυρᾶς, ὀφείλουν νὰ πληρώσουνε καὶ ἄν ἡ γλάστρα παρήγαγε τρεῖς δραχμάς, πρέπει νὰ γίνῃ δήλωσις διὰ τὰ 3 λεπτά, ἴσως θὰ μειδιάσητε καὶ θὰ μοὶ εἰπῆτε: Ἀρά γε αἱ ἀρχαὶ θὰ καταγίνωνται εἰς τοιαύτας μικρολογίας; Ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν ἐξαιρεῖ καὶ ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ὁ ἐκ πάθους ἤ ἄλλης αἰτίας θέλων νὰ καταγγείλῃ τινά, ὅτι δὲν ἐδήλωσε, ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον. Διότι εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἀρχίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ δικαστὴς νὰ κάμουν διακρίσεις διὰ νὰ εὕρουν ποῦ εἶναι τὸ ἀνάξιον λόγου καὶ ποῦ τὸ ἄξιον λόγου δὲν δύνανται νὰ ἔχουν ἕν ὡρισμένον μέτρον καὶ ἑπομένως θὰ φθάσωμεν εἰς τὰς ἀδικίας. Διὰ τοῦτο πρέπει πάντως ἕν ἐλάχιστον ὅριον νὰ ἐξαιρῆται τῆς φορολογίας. Ἄλλως φθάνομεν εἰς τόσον ἄκραν πολυτέλειαν καὶ εἰς τοιαύτην κατανάλωσιν καὶ σπατάλην οἰκονομικῶν δυνάμεων, τόσον τῶν φορολογουμένων ὅσον καὶ τῶν ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ κατατρίβωνται περὶ τὰ ἐλάχιστα, ὥστε τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον ταμειακῶς θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, θέλει ἀσφαλῶς κατὰ πολὺ μεγαλύτερον μέτρον ἐξουδετερωθῆ ἀπὸ τὴν κοινωνικὴν ζημίαν, ἡ ὁποία θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς καταναλώσεως καὶ σπατάλης κοινωνικῶν καὶ οἰκονομικῶν δυνάμεων καὶ χρόνου διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοθετήματος τούτου. Τώρα διὰ νὰ μὴ ἐπαναλάβω τὸν λόγον θέλω προκαλέσῃ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον. Βεβαίως ἡ πρόθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ὅπως φορολογῆται μὲ 6% καὶ δικαίως μὲ περισσότερα ἀπὸ τὸ 4%, ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει ἐξ Ἑλλάδος καὶ ὁ ὁποῖος δὲν καταναλίσκει τὰ εἰσοδήματα αὐτοῦ ἐν Ἑλλάδι κατὰ τεκμήριον, διότι δι’ ἀντιπροσώπου καλλιεργεῖ. Εἶμαι σύμφωνος εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον φαίνεται, ὅτι ὄχι μόνον ὁ ἰδιοκτήτης, ἀλλὰ ἐν γένει τὸ εἰσόδημα τοῦ κτήματος φορολογεῖται μὲ 6%. Βεβαίως οὗτος δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ Ὑπουργοῦ. Βεβαίως δὲν ἐννοεῖ ὅτι καὶ ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς ὁ καλλιεργήσας μέρος τοῦ κτήματος, περιλαμβάνεται καὶ αὐτὸς εἰς τὸ 6%, ἀλλ’ ἡ διατύπωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε δύναται νὰ παρεξηγηθῇ. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ διατύπωσις πρέπει νὰ εἶναι σαφεστέρα. Ἠδύνατο δηλαδὴ νὰ διατυπωθῇ οὕτω π. χ. (ἀναγινώσκει). «Εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν κλπ.» ὁ φόρος δι’ αὐτὸν ὁρίζεται εἰς 6%. Ὥστε νὰ ἐξαιροῦνται οἱ ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ τοῦ κτήματος.

§432ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παναγιώτου ἔχει τὸν λόγον.

§433Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα τόσον διὰ νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἄδικον τῆς ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου ἀπὸ τὴν καθαράν του φορολογικὴν ἄποψιν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν ἄποψιν τῶν νέων ἐπεισοδίων, ἢ μᾶλλον τῶν νέων βασανιστηρίων, τὰ ὁποῖα θὰ δημιουργηθῶσι διὰ τοὺς χωρικούς. Ὅσοι ἔζησαν εἰς χωρία μόνον ἐκεῖνοι ἠξεύρουν καθ’ ἡμέραν τὶ δημιουργοῦμεν ἐναντίον τῶν χωρικῶν ἰδίᾳ. Διότι ὁ τάδε ἔχει πάθος μὲ τὸν ἄλλον ἤ ὁ κοινοτικὸς ἄρχων εἶναι πολιτικῶς ἀντίθετος τοῦ Α ἤ τοῦ Β τρέχουσιν καθ’ ἡμέραν εἰς τὰ δικαστήρια. Μία νέα πληγὴ λοιπὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ περιβάλῃ γενικῶς τοὺς μικροκαλλιεργητὰς, τοὺς χωρικούς, διότι οἱ μεγαλοκτηματίαι θὰ εἶναι εὔκολον, καὶ ὁ νόμος ἄν τοὺς εὕρῃ, νὰ τὸν καταστρατηγήσωσι διότι οἱ μεγάλοι εἰξεύρουσι πολλοὺς δρόμους καὶ ἠμποροῦσιν νὰ ἐκφύγωσι τοῦ νόμου, ἐνῷ οἱ μικροὶ ἀντὶ νὰ πληρώσωσι 5 θὰ πληρώσωσι 10, διότι δὲν θὰ γνωρίζωσι πρῶτον τὸν νόμον, πῶς θὰ κάμουν τὴν δήλωσιν, καὶ θὰ πίπτωσι θύματα ἐκμεταλλεύσεως τῶν διαφόρων μικροδικολάβων, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς τὰ χωρία καὶ τὰς μικροπόλεις. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀνάγκη νὰ μεταρρυθμισθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ὁ χωρικὸς νὰ ἐνοχλῆται διὰ τοῦ φορολογικοῦ αὐτοῦ μέτρου ὅσον ἔνεστι ὀλιγώτερον. Λέγει ἐδῶ τὸ ἄρθρον 4, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάγῃ ὁ δήμαρχος, ὁ πάρεδρος τῆς κοινότητος καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖος ἄλλος, νὰ καταθέσῃ τὴν δήλωσιν. Εἶναι γνωστὸν ὅτι πηγαίνει ὁ χωρικὸς νὰ ζητήσῃ ἕνα πιστοποιητικὸν διὰ τὸ τέκνον του, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀντίπαλός του κομματικῶς ὁ δήμαρχος τοῦ λέγει ἦλθες ἀργά. Ὁ χωρικὸς εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ὑπάγῃ νὰ μείνῃ εἰς τὸ ἐξοχικόν του κτῆμα καὶ τὴν ἄλλην ἡμέραν νὰ ἔλθῃ πάλιν, δηλαδὴ ἀπὸ 5 ἤ 6 ὥρας μακρὰν διὰ νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν. Καὶ πάλιν ἄν εὐδοκήσῃ ὁ κ. πρόεδρος τῆς κοινότητος ἤ δὲν ἠξεύρω ποία ἄλλη ἀρχὴ, θὰ τοῦ δώσῃ τὸ πιστοποιητικόν. Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι πραγματικῶς εἶναι μία νέα πληγὴ καὶ βάσανον διὰ τοὺς χωρικούς. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καὶ τόσοι ἄλλοι συνάδελφοι, νὰ εὑρεθῇ ἕνας τρόπος διαρρυθμίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε νὰ ἀφίνῃ ἕνα περιθώριον εἰς τοὺς χωρικοὺς ἀφορολόγητον. Κατὰ τὰς κρισίμους ταύτας περιστάσεις, ἃς διέρχεται τὸ κράτος ἀπὸ οἰκονομικῆς ἀπόψεως, βεβαίως οὐδεὶς, ὑποθέτω, δὲν θὰ θελήσῃ ν’ ἀποφύγῃ τὴν φορολογίαν, ἀλλὰ φορολογίαν ἥτις νὰ μὴ βλάπτῃ αὐτόν, νὰ μὴ φορολογῇ τῶν τέκνων του τὴν ἐργασίαν καὶ τῆς γυναικός του. Αὐτὸ θὰ εἶναι σκληρόν.

§434Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Διὰ νὰ βοηθήσωμεν τοὺς μικροκαλλιεργητὰς θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον νὰ μοῦ κάμῃ μίαν διαβάθμισιν. Ἐπὶ ποσοῦ παραγωγῆς ἀξίας μέχρι 5 χιλ. δραχμῶν ἡ φορολογία νὰ εἶναι 2%, ἀπὸ 5–10 χιλ. 3% καὶ ἀπὸ 10 καὶ ἄνω 4%.

§435Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Ἕνα ποσὸν διὰ νὰ μὴ πληρώσουν τίποτε.

§436Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὑποβάλλονται γραπταὶ αἱ τροπολογίαι καὶ ἐπ’ αὐτῶν γίνονται αἱ συζητήσεις. Ἡμεῖς χάνομεν χρόνον ὡσεὶ πρώτην φορὰν νὰ συζητῶμεν καὶ νὰ ἐκφέρωμεν διαφόρους γνώμας καὶ θεωρίας.

§437Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἡ τροπολογία μου εἶναι μέχρι 5000 ὀκάδων 2%.

§438Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ 20% τὸ ἀφαιροῦμεν;

§439Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐτέθη καὶ ἐψηφίσθη.

§440Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Ἀπὸ 10.000 καὶ ἄνω 4%.

§441Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὥστε προτείνετε ἀπὸ 10000 καὶ ἄνω 4% καὶ σταματᾶτε ἐκεῖ;

§442Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας). Μάλιστα.

§443Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θέλω νὰ ἔχω σαφῆ πρότασιν διὰ νὰ συζητήσω.

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Βογιατζῆς ἔχει τὸν λόγον.

§445Ι. ΒΟΓΙΑΤΖΗΣ. Εἶναι πλέον ἢ φανερὸν ὅτι εἶναι ὁμόφωνος ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως ὅτι ὁ φόρος εἶναι βαρὺς ἀφοῦ ὅλοι οἱ πληρεξούσιοι οἱ λαβόντες τὸν λόγον ἐξεφράσθησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίως κατὰ τὸ μέρος κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἀφαιρεῖται ποσόν τι, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀφαιρεῖται διὰ τὸν πτωχὸν χωρικόν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ θελήσῃ νὰ δεχθῇ νὰ ἀφεθῶσιν ἂν ὄχι 2000 δραχμαὶ ἀφορολόγητοι, ἀλλὰ τοὐλάχιστον 1000 δραχμαὶ διὰ τὸν πτωχὸν χωρικόν, διότι διὰ νὰ παραγάγῃ τὸ ποσὸν τᾶν 1000 δραχμῶν ἐδαπάνησε δι’ ἐργασίαν τοὐλάχιστον ἕν ποσόν. Θὰ παρακαλέσω, κ. Ὑπουργέ, νὰ μείνῃ ἕν ποσὸν ἔστω καὶ ἐλάχιστον ἀφορολόγητον.

§446ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον; Ἄς ψηφισθῇ κατ’ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον.

§447Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐφόσον ἐξακολουθεῖ αὐτὴ ἡ σύγχυσις τῶν γλωσσῶν δὲν θὰ τελειώσῃ ποτὲ ἡ συζήτησις αὐτή. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐγένοντο τροποποιήσεις, νὰ τελειώσωμεν καὶ νὰ συζητήσωμεν.

§448ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 1ον ἄρθρον...

§449ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διὰ τὴν ρητίνην θὰ πληρώνωσι;

§450Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Φυσικά.

§451ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Θὰ πληρώσωσιν καὶ διὰ δευτέραν φοράν. Πληρώνουσι πέντε λεπτά.

§452Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ ἐξαιρεθῶσι τὰ δασικὰ προϊόντα.

§453ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ 1 ἄρθρου;

§454Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐξαιρεῖτε τὸ ⅕ μέχρι 5.000;

§455Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀνεγνώσθη τὸ πρῶτον ἄρθρον ὑποβάλλω τὴν τροπολογίαν αὐτήν, ἥτις ὑφίσταται.

§456Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Τὰ κηπουρικά;

§457Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὄχι. (Ψηφίζεται τὸ 1ον ἄρθρον καὶ ἀναγινώσκεται τὸ 2ον).

§458Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πρώτη παράγραφος περιέχει δύο δευτερευούσας παραγράφους, νὰ προστεθῇ καὶ τρίτη «ἐπὶ καλλιεργητῶν τῆς ἑταιρείας Κωπαΐδος οἱ καλλιεργηταὶ δὲν πληρώνουσι παρὰ διὰ τὸ ἀναλογοῦν μέρος τῆς παραγωγῆς», διότι ἡ ἑταιρεία λαμβάνει αὐτουσίαν τὴν παραγωγὴν 35% ἐκ τῶν παραγωγῶν. Ἐπίσης οἱ παραγωγοὶ δὲν ἠμποροῦν νὰ πληρώσωσι φόρον ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Ἑταιρεία. Δι’ αὐτὸ τίθεται ἡ παράγραφος αὕτη.

§459ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Γαρουφαλιᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§460Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας, ποῖος θὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν, ὁ ἐκμεταλλευόμενος τὸ ἀγροτικὸν κτῆμα ἢ ὁ ἰδιοκτήτης; Ἐπίσης κατωτέρω σημειώνετε ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει δικαίωμα νὰ εἰσπράττῃ αὐτὸν ἀπὸ τὸν ἐπίμορτον καλλιεργητὴν καὶ ἐν περιπτώσει ἀρνήσεως τοῦ καλλιεργητοῦ νὰ ἐφαρμόζωνται αἱ διατάξεις τοῦ περὶ εἰσπράξεως δημοσίων ἐσόδων νόμου. Νὰ διασαφήσητε τὴν παράγραφον αὐτὴν διότι θὰ γεννήσῃ πολλὰ ἐπεισόδια εἰς βάρος τοῦ φορολογουμένου καὶ μάλιστα τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι τὰ θύματα.

§461Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸν φόρον θὰ τὸν πληρώσῃ ὁ ἰδιοκτήτης. Αὐτὸς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ τὰ λάβῃ ἀπὸ τὸν ἐπίμορτον καλλιεργητὴν διὰ τὸ μέρος τὸ ἀναλογοῦν.

§462Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ποῖος θὰ κανονίζει τὸ ποσόν;

§463Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Παρήχθησαν 100 κιλὰ σίτου, ἔλαβεν ὁ ἰδιοκτήτης 30 κιλὰ καὶ ὁ καλλιεργητὴς 70. Ἐξ αὐτῶν 30 κιλὰ θὰ πληρώσῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ 70 ὁ καλλιεργητής. Ὁ ἰδιοκτήτης θὰ πληρώσῃ τὸ 8ον εἰς τὸ Κράτος καὶ διὰ τὰ 100 κιλὰ τὸν φόρον ὅμως διὰ τὰ 70, τὸν ὁποῖον ὀφείλει ὁ καλλιεργητὴς θὰ τὸν λάβῃ ὁ ἰδιοκτήτης.

§464Χ. ΚΑΡΡΑΣ. Εἰς εἶδος;

§465Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς δραχμάς.

§466Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ἡ διαδικασία τῆς ἐκτιμήσεως τῆς ἀξίας τοῦ σίτου δὲν θὰ γίνεται βραδύτερον ἀπὸ τὴν καταμέτρησιν;

§467Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν θὰ γίνεται καταμέτρησις.

§468Χ. ΚΑΡΡΑΣ. Εἰς τοὺς κολλήγους γίνεται καταμέτρησις. Πότε θὰ ὑποχρεοῦται ὁ κολλῆγος νὰ κάμῃ τὴν δήλωσιν; Πρὸ τῆς καταμετρήσεως;

§469Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν δήλωσιν θὰ τὴν κάμῃ ὁ ἰδιοκτήτης καὶ ὄχι ὁ κολλῆγος.

§470Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Ποῖος εἶναι ὁ τρόπος διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἰδιοκτήτης θὰ εἰσπράττῃ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ καταβάλῃ αὐτός;

§471Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ καλλιεργητὴς ὀφείλει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην αὐτὸν τὸν φόρον· δίδομεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἕν δικαίωμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἴσως καὶ περισσότερον, νὰ τὸν εἰσπράξῃ αὐτὸν κατὰ τὸν τρόπον τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων.

§472Ε. ΓΑΡΟΥΦΑΛΙΑΣ. Δὲν εἶναι σωστὰ πράγματα αὐτά. Ποῖος θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον;

§473Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, παρακαλῶ ὅπως δώσητε τὰς δεούσας ἐξηγήσεις περὶ τοῦ πληρωτέου φόρου, ἵνα οὗτος καθορισθῇ οὐχὶ ἐπὶ τῶν καλλιεργουμένων ἐπὶ μορτῇ ἀλλὰ ἐπὶ τῶν ἐπὶ ἐνοικιάσει κτημάτων. Ἐπειδή, κύριοι, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον προκύπτει ἀνισότης φορολογίας, τοῦ μὲν καλλιεργητοῦ ὑποχρέου νὰ πληρώνῃ 3 ἢ 4% ὅσον θὰ καθορισθῇ, τοῦ δὲ ἐνοικιάζοντος 10% διά τοῦτο συνιστῶ ν’ ἀρθῇ ἡ ἀνισότης αὕτη.

§474Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ ἡ ἀνισότης εἶναι συνέπεια τῶν διαφόρων νόμων, διότι ἐδῶ φορολογοῦμεν τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον.

§475Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὴ εἶναι καθαρά.

§476Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ φορολογία τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Ἀλλὰ μέσα εἰς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον ὑπάρχει ἀναγκαίως ἕν μέρος καλυπτόμενον ὑπὸ τῶν δαπανῶν, καὶ ἕν μέρος ἀποτελοῦν τὴν καθαρὰν πρόσοδον. Αὐτὸ τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἡ καθαρὰ πρόσοδος, δύναται ν’ ἀνήκῃ εἰς τὸ ἴδιον πρόσωπον καὶ νὰ περιέρχηται εἰς ἕν ἄλλο πρόσωπον. Ἐὰν περιέλθῃ εἰς τὸ ἄλλο πρόσωπον ὡς μέρος τῆς προσόδου τῆς ἀξίας φορολογεῖται δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν εἰς τὸ ἄλλο πρόσωπον περιέρχηται ὑπὸ ἄλλην μορφὴν ἀνταλλακτικὴν φορολογεῖται δυνάμει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ εἰσοδήματος. Γεννᾶται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἐντύπωσις ὅτι φορολογεῖται δύο φοράς.

§477Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὸ νομίζω.

§478Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ σημειώνω ἐγώ. Ἔχω ἕν κτῆμα ἐκ τοῦ ὁποίου ἔχω νὰ λάβω 30% καθαρά. Τοῦτο θὰ φορολογηθῇ δυνάμει αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἐὰν τὸ δώσω καὶ ἀφίσω ὁλόκληρον τὸ προϊὸν εἰς τὸν ἐνοικιαστήν, λάβω δὲ 300 δραχμὰς θὰ φορολογηθῇ τοῦτο ὡς εἰσόδημα καθαρᾶς προσόδου καὶ φαίνεται τότε ὅτι γεννῶνται δύο φορολογίαι, ὁ μὲν ἐνοικιαστὴς θὰ πληρώσῃ δι’ ὁλόκληρον τὴν παραγωγὴν 4%, ἐγὼ δὲ θὰ πληρώσω 10% διὰ τὰς 300 δραχμάς. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἐλάττωμα ἐγκείμενον ἐν τῷ συστήματι τῶν ποικίλων φορολογιῶν. Ὅταν ἔχωμεν φορολογίαν προσόδων, δηλαδὴ ἀκαθάριστα εἰσοδήματα, δηλαδὴ πραγματικὴν φορολογίαν, διότι αὐτὴ εἶναι φορολογία ἐπιβαρύνουσα τὸ πρᾶγμα, ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀνισότητα. Ἔχω ἕν ἀκίνητον, εἰς τὸ ὁποῖον χρεωστῶ 100.000 δραχμάς. Ἐπειδὴ ὑπάρχει ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, φορολογία ἐμπράγματος, ἐγὼ θὰ πληρώσω τὸν φόρον δι’ ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημα τοῦ ἀκινήτου. Τὸ ἀκίνητον ὅμως δὲν εἶναι ὅλον ἰδικόν μου, διότι αἱ 100.000 δραχμῶν ἀποτελοῦσι τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας του. Ἐνῷ λοιπὸν φορολογεῖται ὁλόκληρον τὸ ἐνοίκιον, ἀφ’ ἑτέρου φορολογεῖται καὶ τὸ ποσὸν τῶν 5.000, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ὁ δανειστής. Αὐτὰ εἶναι ἐλαττώματα ἐγκείμενα εἰς τὴν φύσιν τῆς φορολογίας τῆς προσόδου, ἀντὶ τῆς φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος, ἡ ὁποία μεταβάλλεται ἀπὸ τῆς φορολογίας τοῦ πράγματος εἰς φορολογίαν τοῦ προσώπου. Ἔγκειται ἐν τῷ συστήματι ἀτέλειά τις.

§479ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§480Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο, αὐτὸ τὸ ζήτημα ἔχει καθορισθῆ ἤδη κατὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ὅπου ἡ κατηγορία Β ἀντιπροσωπεύει τὰ καθαρὰ εἰσοδήματα τῶν γαιῶν τὸ δὲ Ε τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον. Ὁ παρὼν νόμος ἀντικαθιστᾷ τὴν κατηγορίαν Ε. Ἀλλὰ τώρα ἡμεῖς μὲ τὰς τροποποιήσεις, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐπέλθωσιν εἰς τὸ 3 ἄρθρον, δηλ. μὲ τὰ ποσοστὰ τοῦ φόρου, πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ 2 ἄρθρον. Εἶμαι ἐγὼ ἰδιοκτήτης καὶ ἔχω 20 κολλήγους, θὰ δώσω μίαν δήλωσιν διὰ τὸ ἀληθὲς τοῦ εἰσοδήματος. Δι’ αὐτὸ εἰς τὴν ἀρχὴν εἶχον εἴπει, ὅτι θὰ ἐγίνετο διπλῆ δήλωσις, δήλωσις ἐκ μέρους τοῦ ἰδιοκτήτου διὰ τὸ ζήτημα τῆς ὅλης παραγωγῆς, καὶ δήλωσις ἐκ μέρους ἑκάστου κολλήγου διὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ παραγωγήν. Ἡ φορολογία θὰ βαρύνῃ βεβαίως τὸν ἰδιοκτήτην, ἀλλὰ θὰ γίνηται ἡ δήλωσις καὶ ἐκ μέρους ἑκάστου κολλήγου. Κατὰ τὴν συγκομιδήν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παρόντος νόμου, ὁ ἰδιοκτήτης δικαιοῦται νὰ παρακρατήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ φόρου ἀπὸ τὸν κολλῆγον, αὐτὴ δὲ ἡ παρακράτησις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα καὶ διὰ τὴν εὐκολίαν ἑκατέρου θὰ γίνῃ εἰς εἶδος. Ὡς ἐκ τούτου λέγει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης γίνεται δεκατιστής, ἀλλ’ ἐνταῦθα θὰ ἔχῃ τὸ Δημόσιον οὕτω τὸν ἰδιοκτήτην ὡς διάμεσον πρόσωπον μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ καλλιεργητοῦ. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ γίνῃ ἡ φορολογία παρὰ ἐὰν ὑποχρεωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης κατ’ ἀρχὰς νὰ καταβάλλῃ τὸν φόρον εἰς τὸ Δημόσιον, εἰσπράττων αὐτὸν ἀπὸ τὸν καλλιεργητὴν καὶ τὸν ὁποῖον βεβαίως θὰ εἰσπράξῃ εἰς εἶδος. Αὐτὰ ὅλα πρέπει νὰ καθορισθῶσι σαφῶς, διὰ νὰ ἐπιβάλληται τὸ ποσοστόν, τὸ ὁποῖον ποικίλλει.

§481Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλετε, παρακαλῶ, τὴν τροπολογίαν σας.

§482Σ. ΚΟΤΖΑΜΑΝΗΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἔκπτωσις θὰ γίνῃ ὑπὲρ τοῦ κολλήγου.

§483Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἡ ἔκπτωσις θὰ γείνῃ ὑπὲρ τοῦ κλήρου.

§484ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει τὸν φόρον νὰ τὸν πληρώσῃ ὁ ἰδιοκτήτης.

§485Χ. ΚΑΡΡΑΣ. Ὄχι, ὄχι, νὰ τὸν πληρώσῃ ὁ καλλιεργητής, ἀφοῦ εἰς βάρος αὐτοῦ θὰ καταλήξῃ.

§486Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐμποδίζει κανεὶς τὸν καλλιεργητὴν νὰ ὑπάγῃ νὰ τὸν πληρώσῃ, ἀλλὰ τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἐξασφαλισθῇ. Δι’ αὐτὸ ὑποχρεοῖ τὸν ἰδιοκτήτην.

§487Θ. ΤΟΥΡΚΟΒΑΣΙΛΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Ὑπουργέ, νὰ μᾶς πληροφορήσητε ἐὰν καὶ οἱ γεωργοὶ ἀσκοῦσι γεωργικὴν ἐπιχείρησιν. Ἐγὼ φρονῶ ὅτι εἰς τὴν κρείσσονα ἐκμετάλλευσιν ἔγκειται ἡ λύσις. Καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν, κ. Ὑπουργέ, ἐπὶ τοῦ δ’ ἐδαφίου τοῦ 2ου ἄρθρου (ἀναγινώσκει,) «ἐπὶ ἀνηλίκων, δικαστικῶς ἢ νομίμως ἀπηγορευμένων καὶ ἀσώτων κλπ.» Δὲν νομίζω ὀρθόν, κ. Ὑπουργέ, εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν νὰ εἶναι ὑπόχρεος ὁ ἐπίτροπος ἤ ὁ κηδεμών. Ὑπόχρεος πρέπει νὰ εἶναι ἡ περὶ ἧς πρόκειται κληρονομία. Ὁ δὲ ἀστικὸς νόμος ὁρίζει κατά τίνα τρόπον ὁ ἐπίτροπος ἤ ὁ ἀντιλήπτωρ ἐκπροσωπεῖ τὸν ἀνήλικον ἤ ἀπηγορευμένον.

§488Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ οἱ γεωργοὶ ἀσκοῦσι γεωργικὴν ἐπιχείρησιν, κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου, λαμβανομένην ἐν τῇ εὐρυτάτῃ σημασίᾳ καὶ συνωνυμίᾳ τῇ ἐργασίᾳ. Συνεπῶς καὶ οὗτοι ὑπόκεινται εἰς φόρον, ἀλλ’ ἄς τεθῇ καὶ ἡ λέξις «ἐκμετάλλευσις».

§489ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δέχεται ἡ Συνέλευσις τὸ ἄρθρον 2;

§490ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Ἀναγινώσκει).

§491Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου δέχομαι, ὅπως ἐπὶ εἰσοδήματος 2 χιλιάδων τεθῇ φορολογία 2%, ἐπὶ 2–5 χιλιάδων 3%, ἐπὶ 5–10 χιλιάδων 4%, ἐπὶ 10–25 χιλιάδων 5%, καὶ ἐπὶ εἰσοδήματος ἄνω τῶν 25 χιλιάδων 6%.

§492ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§493Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Καλαντζάκου ἀποτελεῖ συμφοράν, ἰδίᾳ ἐπὶ αὐτοκαλλιεργουμένων κτημάτων. Ἡ γενομένη ἄλλοτε ἀπόπειρα ὑπὸ τοῦ κ. Κορομηλᾶ, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ἐπιβάλῃ φορολογίαν ἐπὶ τῶν σπειρομένων γαιῶν, ἀποτελεῖ ἕνα σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου συστήματον συντρίβομεν τὸ σύστημα τῆς αὐτοκαλλιεργείας τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἄριστον, χωρὶς νὰ φειδώμεθα καὶ τῶν κατ’ ἄλλον τρόπον καλλιεργουμένων γαιῶν. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας γενομένη δεκτή, θὰ ἀποτελέσῃ δήμευσιν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο τερατῶδες ἐὰν τὸ ἔκαμνεν ἡ Κυβέρνησις.

§494ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§495Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω πῶς ἐπῆλθεν εἰς τοὺς κ. συναδέλφους καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ἰδέα τῆς κλίμακος καὶ ἡ φορολογία τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Ἡ κλίμαξ εἰς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον οὐδέποτε συνέβη, μόνον συνέβη εἰς τὴν καθαρὰν πρόσοδον καὶ μάλιστα δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τοὺς ἀναλυτικοὺς φόρους τῶν κατ’ ἰδίαν φόρων, ἀλλὰ εἰς τοὺς συνθετικοὺς φόρους, διότι εἰς τὴν φορολογίαν τῶν κατὰ μέρους προσόδων ἐπιβάλλεται ἕν ποσοστόν, τὸ ὁποῖον εἶναι πάντοτε δίκαιον, διότι ὀλίγα θὰ παραγάγῃ ὀλίγα θὰ πληρώσῃ καὶ τὸ ἐναντίον πολλὰ θὰ παραγάγῃ πολλὰ θὰ πληρώσῃ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ κλῖμαξ εἰς τὴν φορολογίαν τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Ὄπως εἶχε καταρτισθῇ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὰς ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ τὸ κάμῃ 3%. Ἄς μείνωμεν εἰς τὸ 3%, νὰ ἀφαιρέσωμεν 5% καὶ νὰ ἀφίσωμεν ὅλας τὰς πολυτελείας τῶν κλιμάκων. Αὐτὰ δὲν ἐφαρμόζονται εἰς τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον, ὅλα αὐτὰ πρέπει νὰ γίνωσιν ἀντικείμενον μελέτης, πρέπει νὰ καθήσῃ κανεὶς κάτω, νὰ βάλῃ ἀριθμούς, νὰ λογαριάσῃ εὐνοϊκὰς καὶ δυσμενεῖς περιστάσεις.

§496Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς ἐν Ἑλλάδι αὐτοκαλλιεργητής, ὅλοι εἶναι τσιφλικιοῦχοι.

§497Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν ἀρχικὴν βάσιν, ἥν εἶχε θέσει ὁ κ. Ὑπουργός.

§498Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Οὐδεὶς φορολογικὸς νόμος ἐκτὸς τοῦ φόρου τῶν κληρονομιῶν ἀρχίζει μὲ τὰ κλιμάκια. Ἐδῶ ἐκάμαμεν διαιρέσεις εἰς τοὺς τσιφλικιούχους.

§499Α. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ὑπεύθυνος νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν ἐπίμορτον καλλιεργητὴς τὸν φόρον καὶ ἔπειτα νὰ τὸν εἰσπράξῃ παρὰ τοῦ καλλιεργητοῦ. Δὲν ἤθελον μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς νὰ λάβω τὸν λόγον ἐν γένει ἐπὶ ζητήματος φορολογικοῦ, διότι τὴν θεωρῶ τὴν φορολογίαν ὅτι θὰ μείνῃ ἕνα ἕως δύο ἔτη καὶ ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον εἰς τὸν ἐπίμορτον καλλιεργητὴν καὶ αὐτὸς θὰ τὸν εἰσπράξῃ, διότι αὐτὸς θὰ πληρώσῃ 15 δρ. δι’ ἕνα χρόνον, μὲ τὴν κατάστασιν δὲ τὴν σημερινήν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Θεσσαλία ὅπου ἔχει δημιουργηθῇ ἡ σχέσις μεταξὺ κολλήγου καὶ καλλιεργητοῦ ὁ χωρικὸς θὰ εἰσπράξῃ καὶ συνεπῶς θὰ πληρώσῃ τὸν φόρον.

§500ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαποστόλου ἔχει τὸν λόγον.

§501Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέπτυξεν ἕνα λογαριασμόν, τὸν ὁποῖον ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος, προκειμένου περὶ τῆς αὐτοκαλλιεργείας καὶ ἐπείσθη ὅτι ἦτο βαρυτάτη αὐτὴ ἡ ἀνιοῦσα βαθμὶς ἡ φορολογική. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν εἰς τὴν Ἑλλάδα αὐτοκαλλιέργειαν, παρὰ εἰς ἐλάχιστα χωρία. Ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δεχθῇ διὰ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν. Δὲν ὑπάρχει λόγος, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ὁ κ. ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πληρεξούσιος σᾶς ἔκαμε μίαν θεωρίαν, ἀμέσως νὰ ἀναβιβάσετε διὰ τοὺς πτωχοὺς χωρικοὺς τὸ ποσοστὸν εἰς 7%.

§502Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶσθε ἀρκετοί.

§503Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Λοιπὸν διὰ τοὺς μικροϊδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι θὰ παράγουν πρέπει νὰ κρατήσητε 2%, φρονῶ δὲ ὅτι πρέπει νὰ κάμετε διάκρισιν διὰ τὴν αὐτοκαλλιέργειαν χωρὶς νὰ ἀνησυχοῦσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι τῆς Μακεδονίας, διότι τὸ ἐδέχθητε. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοκκαρνανίας καὶ Ἀρχηγὸς τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ κόμματος μόλις ἐγένετο λόγος ἐδῶ διὰ νὰ κτυπηθῇ ὁ πλοῦτος ἔλαβε τὸν λόγον.

§504Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶσαι ψεύστης πρώτης τάξεως.

§505Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Αὐτὸ σοῦ τὸ ἐπιστρέφω, κ. πληρεξούσιε.

§506Δ. ΤΖΩΡΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσαι ἀνάξιος νὰ ὁμιλῇς.

§507Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Κάθισε κάτω.

§508Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ὁ κ. Στράτος, γενομένου λόγου περὶ τῶν ἰσχυρῶν, ἔκαμε τὸν λογαριασμόν, ὅτε ἐγὼ ὅμως ἔκαμον τὴν ἐξαίρεσιν ὅτι ὑπάρχουσι παραγωγοί, ὅτι ὑπάρχουσι γεωργοὶ καπνοφυτειῶν, ὑπάρχουσι καπνοπαραγωγοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ γεωργοὶ καὶ οἱ ὁποῖοι φορολογοῦνται μὲ 10% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, οὐδεὶς δὲ ἔκαμε τὸν λογαριασμὸν ἐδῶ πέρα διὰ νὰ ἴδῃ τὶ λαμβάνουν αὐτοί, τὶ ἐξοδεύουσιν διὰ τὰ βώδια των καὶ διὰ τὰ ἡμερομίσθια καὶ ἐν τούτοις θὰ πληρώνωσι 10%, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πρῶτος φόρος εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§509Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἴπατε πρὸ ὀλίγου ὅτι ἠθέλησα νὰ ὑποστηρίξω τὸν πλοῦτον· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἐγὼ ἀσχολοῦμαι ἀπὸ προχθὲς νὰ ὑποστηρίξω τὸν μικρὸν καλλιεργητὴν καὶ ὑπεστήριξα αὐτὸν ἐπὶ μίαν ὥραν προχθές.

§510Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν ἤμην προχθές.

§511Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τότε δὲν πρέπει νὰ ἐπιρρίψητε εἰς ἐμὲ τὴν εὐθύνην ὅτι συνετέλεσα νὰ ἀνέλθῃ ἡ κλίμαξ τοῦ μικροκαλλιεργητοῦ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀποκαταστήσητε τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, διότι εὑρίσκεσθε ἐν πλάνῃ.

§512Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἤμην ἐδῶ προχθὲς διὰ νὰ σᾶς ἀκούσω.

§513Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὡμίλησα σᾶς ἐπαναλαμβάνω διὰ μακρῶν προχθές. Καὶ ὄχι τίποτε ἄλλο, παρὰ μὲ ἠναγκάσετε νὰ μεταχειρισθῶ μίαν φρᾶσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ μεταχειρισθῶ καὶ λυποῦμαι πολύ.

§514Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐνόμισα ὅτι δὲν ἐλάβατε τὸν λόγον διὰ τοὺς καπνοπαραγωγούς.

§515ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Καρρᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§516Χ. ΚΑΡΡΑΣ. Μίαν πρότασιν θὰ ὑποβάλω. Ἔνθα ὑπάρχει σύστημα καλλιεργείας ἐπὶ μορτῇ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ὑποβάλλονται εἰς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ἀλλὰ ὑποβάλλονται μόνον εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις οἱ γεωργοί, ὅπως εἰς τὴν περιφέρειαν Τρικκάλων, ὅπου γενικῶς εἰς τὰς δαπάνας εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ γεωργοὶ νὰ ὑποβάλωνται κατ’ ἔτος διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν γεωργικῶν ἐργαλείων, διὰ τὴν φθορὰν τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἀπὸ τὴν σποράν, διὰ τὸ κεφάλαιον τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύουν τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, δίκαιον ἤθελεν εἶσθαι, λέγω, πρᾶγμα ὅπερ καὶ ἐγὼ δέχομαι καίτοι ἀνήκω εἰς οἰκογένειαν ἀγροτικήν, νὰ πληρώνωσιν οἱ γεωργοὶ τὸ 3%, οἱ ἰδιοκτῆται δὲ οἱ ὁποῖοι εἶναι καὶ οἱ τσιφλικιοῦχοι οἱ ὁποῖοι δὲν ὑπόκεινται καὶ εἰς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν δίκαιον εἶναι νὰ πληρώνουσιν φόρον μεγαλύτερον ἐκείνου τὸν ὁποῖον πληρώνουσιν οἱ ἐπίμορτοι καλλιεργηταί. Ὑποβάλλω πρότασιν διὰ τῆς ὁποίας οἱ ἐπίμορτοι νὰ πληρώνωσι 2 καὶ 3% διότι ὑπόκεινται καὶ εἰς ἄλλας φορολογίας, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται 7%, διότι ὅ,τι λαμβάνουσι εἶναι καθαρὰ πρόσοδος.

§517ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§518Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἐγὼ προερχόμενος ἐκ τῆς Πελοποννήσου, γνωρίζω τὴν κατάστασιν. Γνωρίζω τσιφλικιούχους διαμένοντας εἰς τὰ μεγάλα ξενοδοχεῖα τῶν Ἀθηνῶν, καὶ μόλις κατερχομένους εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἵνα λάβωσι τὸ 25% χωρὶς νὰ καταβάλωσιν οὐδὲν ἄλλο εἰμὴ τὸ φιρμάνιον, τὸ ὁποῖον ἀπεκόμισαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου φιρμανίου καὶ τῶν σχετικῶν χαρτιῶν ἠγοράσθη ἔκτασις ἑνὸς χωρίου ἀντὶ δώδεκα χιλιάδων γροσίων. Αὐτὰ τὰ τσιφλίκια γνωρίζω ἐγὼ εἰς τὴν Πελοπόννησον. Λοιπὸν 25% καὶ 30% εἰς ἄλλα μέρη λαμβάνουν καθαρὰν πρόσοδον οἱ τσιφλικιοῦχοι. Ἐπὶ εἰσοδημάτων δηλονότι ἑνὸς χωρίου ὅπου κατοικοῦσι πεντήκοντα οἰκογένειαι καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ παραγάγουν ὀγδοήκοντα κιλὰ σίτου ἤ ἄλλων δημητριακῶν καρπῶν θὰ λάβῃ τὰ τριάκοντα δηλαδὴ τριάκοντα χιλιάδες δραχμάς. Ἄν τὰς ὑπολογίσωμεν μὲ τὸ ὀλίγον ποσὸν τῶν 3% θὰ πληρώσῃ 900 δραχμάς. Δὲν εἰξεύρω ποία δικαιοσύνη εἶναι ἱκανὴ νὰ δικαιολογήσῃ αὐτά. Καὶ πῶς ἡ Συνέλευσις θὰ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι μὲ 900 δραχμὰς φόρον, θὰ λάβῃ 30 χιλιάδας εἰσόδημα, καὶ θὰ ἔχῃ ὅλην τὴν εὐνομίαν, τὴν ἰσοπολιτείαν νὰ ἀπολαμβάνῃ αὐτὸ τὸ τεράστιον εἰσόδημα. Καὶ ἔρχεται κατόπιν ἀγρία ἡ δικαιοσύνη κατὰ τοῦ μικροκαλλιεργητοῦ. Ὁ μικροκαλλιεργητὴς μὲ 3 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ποῦ θὰ λάβῃ θὰ πληρώσῃ 60 δραχμ. μὲ ὅλας τὰς δαπάνας τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ νὰ παραγάγῃ αὐτὸ τὸ εἰσόδημα καὶ πάντες γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ ὅτι οἱ φορολογικοὶ νόμοι ἐπιβάλλονται κατὰ κανόνα ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς ἀντοχῆς τοῦ φορολογουμένου. Δὲν εἶναι παράλογος ἡ ἀξίωσις ἡμῶν διὰ τοὺς τσιφλικούχους, διότι αὐτοκαλλιεργηταὶ δὲν ὑπάρχουν. Καίτοι εὑρίσκω ὅτι ὁ νόμος εἶναι αὐστηρὸς δυνάμεθα νὰ ὑποβιβάσωμεν τὸ ποσὸν καὶ νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 5% πάντως ὅμως δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος νὰ φορολογήσῃ διὰ τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ τὸν μικροκαλλιεργητὴν καὶ τὸν ἰδιοκτήτην. Τοὐναντίον ἐὰν πράξωμεν κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην κάμνωμεν κἄτι τι δίκαιον εἰς τοὺς τσιφλικιούχους οἱ ὁποῖοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἕως σήμερον τὴν Ἑλλάδα τὴν ἔχουσι φέρει εἰς τὸ χεῖλος τῆς Ἐπαναστάσεως.

§519Α. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον ὅπως τὰ αὐτοκαλλιεργούμενα κτήματα τύχωσιν ἰδιαιτέρας προστασίας, διότι καὶ δαπάνας μεγίστας ἔχουσι, καὶ εἶναι δυνατὸν μὲ τὸ 2% νὰ εὑρεθῶσιν ζημιωμένοι. Ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης δίκαιον νὰ πληρώσωσι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἐπὶ μορτῇ κτημάτων περισσότερον ἀπὸ τοὺς μορτίτας, καὶ ἂς κανονίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ποσοστόν.

§520ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον.

§521Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ 2% γίνεται 3%.

§522ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§523Γ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ ζήτημα τῶν δηλώσεων θὰ προέτεινον ὅπως μὴ εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ χωρικοὶ δι’ ὅ,τι παράγουσι νὰ δίδωσιν ἀμέσως ἀνὰ μίαν δήλωσιν, ἀλλ’ ἐφάπαξ νὰ κάμνωσιν μίαν γενικὴν δήλωσιν εἰς ὡρισμένην ἐποχήν.

§524Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ τότε πῶς θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν τὰ προϊόντα;

§525Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ τὸ πρᾶγμα συνεζητήθη κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ εἴπομεν νὰ κανονισθῇ διὰ Β. Διαταγμάτων. Αἱ δηλώσεις θὰ γίνωνται δὶς τοῦ ἔτους, πρῶτον διὰ τὰ πρώιμα προϊόντα καὶ δεύτερον διὰ τὰ ὄψιμα. Αὐτὸ θὰ ὁρισθῇ διὰ Β. Διατάγματος.

§526Γ. ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ὁρισθῇ.

§527Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ λέγει. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 θὰ χρειασθῇ νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς προσθήκη. Εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου, ὅπου λέγει «πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὸν φόρον, καὶ πρὸς ὑποβολὴν τῶν δηλώσεων». Ὅπως εἶπον, αἱ δηλώσεις θὰ ὑποβάλλωνται ἐπὶ τῶν ὑποχρέων εἰς φόρον, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ θὰ συνυποβάλλωνται καὶ ἐκ μέρους τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν κολλήγων, ὅπου ὑπάρχει ἡ ἐπίμορτος καλλιέργεια. Λοιπὸν πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἑξῆς προσθήκη «καὶ τῶν κολλήγων εἰς ἐπίδοσιν ἰδίας δηλώσεως διὰ τὴν ἀναλογοῦσαν αὐτοῖς παραγωγήν».

§528Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δέχομαι τὴν προσθήκην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ 7).

§529ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8ον (ἀναγινώσκεται).

§530Λ. ΜΠΟΥΡΝΟΖΟΣ. Εἰς τὴν παράγραφον 5 τοῦ ἄρθρου 8 ἀναφέρεται ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπιδικάζει τὰς ἐνστάσεις κ.λ.π. Ἐν τῇ πράξει συμβαίνει τὸ ἑξῆς ἄτοπον. Οὐδέποτε λαμβάνουσι γνῶσιν οἱ ὑποβάλλοντες τὰς ἐνστάσεις.

§531Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὶ νὰ γίνῃ;

§532Λ. ΜΠΟΥΡΝΟΖΟΣ. Νὰ κοινοποιοῦνται εἰς τοὺς ὑποβάλλοντας τὰς ἐνστάσεις. Ἐκεῖνοι οἱ χωρικοὶ οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλουσι τὰς ἐνστάσεις, δὲν λαμβάνουσι γνῶσιν πότε δικάζονται.

§533Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν λαμβάνουσι γνῶσιν. Πρέπει νὰ κοινοποιῶνται. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 8 ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 9–17).

§534ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18ον (ἀναγινώσκεται).

§535Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅταν ἐθέσαμεν, κ. Ὑπουργέ, τὴν βάσιν τοῦ ἄρθρου 18 πρὸς καθορισμὸν τοῦ ποσοῦ τῆς καθαρᾶς προσόδου, ἵνα εὑρεθῇ ὁ συνθετικὸς φόρος, εἴχομεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ὑπάρχει φόρος 8% γενόμενος 4% καὶ εἴπομεν ὅτι θὰ ὑπολογίσωμεν τὸ καταβαλλόμενον ποσόν. Ἐὰν θέλωμεν ἤδη τὸ 3%, νομίζω ὅτι θὰ εἶναι κέρδος ἱκανὸν διὰ τὸ Κράτος ἄνευ μεγάλης πιέσεως τῶν καλλιεργητῶν.

§536Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἄς ἐπανέλθωμεν ἤδη εἰς τὸ 3%. (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἐτροπολογήθη καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 19).

§537Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Ἡ δεκάτη ἐπὶ τῶν κουκουλίων καὶ τοῦ καπνοῦ δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ ἐν τῇ Ἀνατολικῇ Θράκῃ διότι ἀνήκει εἰς τὸν Διεθνῆ Ἔλεγχον.

§538Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνταῦθα λέγομεν ὅτι ἡ δεκάτη ἐν τῇ Δυτικῇ Θράκῃ καταργεῖται μετὰ ἕν ἔτος. Τὸ προσεχὲς ἔτος ἡ Θράκη δὲν θὰ ἔχῃ δεκάτην καὶ θὰ ἀφομοιωθῇ μὲ τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα.

§539Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ἡ τουρκικὴ διοίκησις διὰ τῆς τρομοκρατίας ἐπέβαλεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.

§540Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν ὑπάρχει τρόπος νὰ θίξωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ὑπάρχει λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν θίξωμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19 ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§541Δ. ΚΑΤΣΑΝΟΣ. Διαμαρτύρομαι, κ. Ὑπουργέ.

§542ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀκουσθῶ διὰ νὰ μὴ ἔχω κατόπιν διαμαρτυρίας. Ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὐτὴν τὴν ὥραν, ἡ ἐκτύπωσίς του εἶναι ἀδύνατος.

§543ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§544ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§545ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2449 καὶ «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 401 «περὶ ἱδρύσεως Βυζαντινοῦ καὶ Μεσαιωνικοῦ Μουσείου καὶ περὶ προστασίας τῶν Βυζαντινῶν καὶ Μεσαιωνικῶν ἔργων τέχνης». Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ πληρεξουσίου κ. Κούσουλα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κούσουλα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ δωρεᾶς ἐκμαγείων ἀρχαίων Ἑλληνικῶν ἔργων γλυπτικῆς καὶ πλαστικῆς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βουκουρεστίου». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου 1381 «περὶ διαβαθμίσεως κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τῶν νόμων 2384 καὶ 2385 καὶ τοῦ νόμου 2476 περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων ΒΧΚΑʹ ΓΥΛΗʹ κλπ.»

§546Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει τροπολογία. Ὁ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς τῶν φυσικῶν μαθημάτων νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὸ Ἐκπαιδευτικὸν Συμβούλιον. Δὲν ὑπάρχει ἄλλος.

§547ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει τροπολογία. (ἀναγινώσκει). «Οἱ δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ κεκτημένοι δίπλωμα....κλπ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται ὀλίγοι) Ἡ Συνέλευσις δὲν παρεδέχθη.

§548ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι. Παρεδέχθη.

§549ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, τὸ δέχεσθε;

§550Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§551ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δεκτή. Ἐπίσης ἑτέρα τροπολογία, (ἀναγινώσκει). «Ὁ κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ΔΙΒʹ τμηματάρχης τοῦ ἀρχαιολογικοῦ τμήματος δύναται.......... κλπ.».

§552Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δεκτή.

§553ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλαι τροπολογίαι, (ἀναγινώσκει).

§554ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκταί, δεκταί.

§555Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3. Κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοῦ 1918 οἱ ἐκτὸς ὑπηρεσίας λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως δὲν δύνανται νὰ διορισθῶσιν εἰς τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας πρότερον εἶχον. Καὶ ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀδικίας, ἡ ὁποία τέλος πάντων γίνεται εἰς αὐτούς, διότι κατὰ τὸν νόμον αὐτοὶ πρέπει νὰ διορισθῶσι καθηγηταὶ βʹ τάξεως, δηλαδὴ Ἑλληνοδιδάσκαλοι, νομίζω, κ. Ὑπουργέ, ὅτι δικαιολογεῖται νὰ γίνῃ μία προσθήκη εἰς τὸ ἄρθρον αὐτό, ἵνα οἱ ἐκτὸς ὑπηρεσίας λειτουργοὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως δύνανται νὰ διορίζωνται ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς θέσεις ἰσοβαθμίους ἢ καὶ ἀνωτέρας.

§556Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα.

§557Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, κ. Πρόεδρε, ἔχω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός.

§558Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, εἰς τὸ 3ον ἄρθρον ἐδῶ ὁρίζετε προσόντα διὰ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἀκαδημαϊκοῦ Γυμναστηρίου μικρότερα ἀπὸ τὰ προσόντα τοῦ Ὑποδιευθυντοῦ. Ἢ νὰ τεθῶσι κατώτερα προσόντα διὰ τὸν Ὑποδιευθυντὴν ἢ τὰ ἴδια τοὐλάχιστον προσόντα μὲ τὸν Διευθυντήν.

§559Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Δὲν ἔχει ἀξίαν.

§560Β. ΧΑΤΖΗΛΙΑΣ. Εἶναι λογικώτατον.

§561Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Μάλιστα. Δεκτόν.

§562ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἐτροποποιήθη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ὡς ἄρθρον 4 προστίθεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ἀργυροῦ ἔχουσα οὕτως (ἀναγινώσκει).

§563Α. ΑΡΓΥΡΟΣ. Ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα εἶναι.

§564ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται δεκτόν. Ἐπίσης προστίθεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γιαννοπούλου. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς ἐπαρχίας Ἁλμυροῦ εἰς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἱερᾶς Ἐπισκοπῆς Λαρίσης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1979 τοῦ 1920 «περὶ ἱδρύσεως ἀντιφυματικῶν ἰατρείων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ προσθήκης ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 2567 «περὶ ἐπαναφορᾶς παρανόμως ἀπολυθέντων ὑπαλλήλων καὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 1081». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἄρσεως τοῦ ἀξιοποίνου πράξεών τινων».

§565Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ παρελείφθη ἐκ λάθους κατὰ τὴν ἀνατύπωσιν, μετὰ τὴν λέξιν «αἵτινες» ἡ λέξις «ἤ» ἥτις δέον νὰ τεθῇ εἰς τὴν θέσιν της.

§566ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου 1920 Ν. Δ. «περὶ χορηγήσεως προκαταβολῆς ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ὑποστάντας ζημίας κατὰ τὴν 31ην Ἰουλίου 1920». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπεκτάσεως εἰς τὰς Νέας Χώρας τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 2575 «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν Δημάρχων καὶ Προέδρων Κοινοτικῶν Συμβουλίων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ διαθέσεως τοῦ κληροδοτήματος Γεωργίου Τσαλδάρη πρὸς ἀνέγερσιν διδακτηρίου θηλέων ἐν Ξυλοκάστρῳ τῆς Κορινθίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων «περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1920 Ν. Δ. «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν παρὰ τὸ Σύνταγμα ἀπολυθέντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων».

§567Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οἱ ὑπάλληλοι οἱ δικαστικοὶ ἀπελύθησαν διὰ Διατάγματος ἀντισυνταγματικοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἅμα τῇ συγκροτήσει της ἔσπευσε νὰ ἐπανέλθουν, τὸ διάταγμα τοῦτο νομίζω λοιπὸν ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ διὰ ψηφίσματος καὶ ὄχι διὰ νόμου.

§568Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Εἶμαι σύμφωνος νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ψήφισμα, παρακαλῶ δὲ μόνον νὰ προστεθῇ καὶ 2ον ἄρθρον εἰς τὸ τέλος ἔχων ὡς ἑξῆς. (ἀναγινώσκει) «τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν διαμέσων ἀποδοχῶν κλπ». καὶ οὕτω συμπληρούμενον νὰ ψηφισθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§569ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 25 Νοεμβρίου 1920 Β. Διατάγματος «περὶ ἐπαναφορᾶς δικαστικῶν καὶ εἰσαγγελικῶν ὑπαλλήλων».

§570Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Ὑπάρχει καὶ μία παραδρομὴ εἰς τὸ ἄρθρον 3 καὶ πρέπει νὰ γίνῃ μία προσθήκη.

§571Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ χαρακτηρισθῇ καὶ αὐτὸ ὡς ψήφισμα καὶ νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ τῶν συμβολαιογράφων καὶ ὑποθηκοφυλάκων.

§572Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δι’ ἄλλου νομοσχεδίου. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 1).

§573ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον. (Ἀναγινώσκει).

§574Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν τάσσεται προθεσμία ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ δηλώσωσιν οὗτοι ἐπανερχόμενοι. Τοὺς δίδεται τὸ δικαίωμα διὰ τοῦ νόμου νὰ ἐπανέλθωσιν.

§575Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Διὰ τοὺς συμβολαιογράφους βεβαίως.

§576Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ἔχουσι διορισθεῖ ἄλλοι.

§577Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νὰ προστεθῇ καὶ αὐτὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν δίδω.

§578ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). (Ψηφίζεται τὸ 2ον ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη). Ἄρθρον 3ον, (ἀναγινώσκει).

§579Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, (ἀναγινώσκει). Ἡ διατύπωσις τῆς τροπολογίας εἶνε ἡ ἑξῆς, ἐπειδὴ τινὲς τῶν ἀπολυθέντων ὑπέβαλον τὰς παρατηρήσεις των ζητῶσι νὰ ὁρισθῇ προθεσμία.

§580Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὶ συμφέρον ἔχουσιν;

§581Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν συμφέρον. Ὁ εἷς ὑπέβαλε τὴν αἴτησιν μετὰ δύο ἡμέρας καὶ ἔχει τὸν αὐτὸν λόγον τὸν ὁποῖον ἔχουσι καὶ οἱ ἄλλοι.

§582Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κἄτι συμβαίνει.

§583Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχουσιν νὰ κερδίσωσιν τίποτε, θέλουσι νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπήχθησαν καὶ οἱ ἄλλοι, νὰ θεωρηθῶσι καὶ αὐτοὶ ἀπολυθέντες. Οὐδεὶς οὐσιαστικὸς λόγος θὰ προκύψῃ.

§584Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πολὺ καλά. Μέχρι τέλους Μαρτίου τοῦ 1921.

§585ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3ον ὡς ἐτροπολογήθη παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ ψήφισμα). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ μεταβολῆς τῶν περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμων ΓΥΛΖ (1909) καὶ ΓΩ (1911).

§586Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Εἰσαγγελεὺς δύναται νὰ διορισθῇ ὁ ἔχων δεκαετῆ συνεχῆ ὑπηρεσίαν, ἑξαετῆ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ πρωτοδίκου καὶ παρέδρου.

§587Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ 34 ὅπως εἶνε ἔχει καλῶς. Εἰς τὸ 2ον ἄρθρον αἱ 100 δραχμαὶ νὰ γίνουν 150. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον)

§588ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει τὸν λόγον.

§589Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριοι πληρεξούσιοι. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Συνέλευσιν σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ τελευταίου δασμολογίου καὶ τοῦ προσηρτημένου αὐτῷ δασμολογίου». Ὡς γνωστὸν οἱ δασμοὶ τοῦ Κράτους εἰσπράττονται ἐν μέρει εἰς τὰ τελωνεῖα εἰς χρυσὸν καὶ ἐν μέρει εἰς μεταλλικόν, διὰ τὸ εἰς μεταλλικὸν εἰσπραττόμενον μέρος ἔχει καθορισθῆ ἡ τιμὴ τοῦ φράγκου πρὸς 1,45, ἐννοεῖται ὅτι ἡ διαφορὰ αὐτὴ πρὸς 1,45 εἶναι πολὺ μεγάλη, διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου δὲ νομοσχεδίου ἐπεκτείνεται ἡ εἴσπραξις τοῦ μεταλλικοῦ καὶ καθορίζεται ἡ τιμὴ αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει περίπου τῆς τρεχούσης τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, αὕτη ὅμως καθορίζεται καθ’ ἑξαμηνίαν εἰς τρόπον, ὥστε εἰς διάστημα τοὐλάχιστον ἕξ μηνῶν νὰ εἶναι καθορισμένη, νὰ παγιοῦται εἰς τὸ ποσὸν εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ὑπολογίζεται τὸ συνάλλαγμα. Ἡ ἰσχὺς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἄρχεται ἀπὸ τῆς στιγμῆς ταύτης.

§590ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1886 καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2489» Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§591Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω τροπολογίαν εἰς τὸ 1ον ἄρθρον ἀντὶ «τετραετῆ» νὰ τεθῇ «τριετῆ δικηγορικὴν ὑπηρεσίαν». Ἔπειτα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἰδίου ἄρθρου «Ἡ προηγουμένη ὑπηρεσία Συμβολαιογράφου ἐν ἕδρᾳ πολυμελοῦς δικαστηρίου ὑπολογίζεται δικηγορικὴ τοιαύτη».

§592Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ μία τροπολογίαν «οἱ ἔχοντες δεκαετῆ συνεχῆ ὑπηρεσίαν, 6 μὲν ἔτη εἰς τὸν βαθμὸν πρωτοδίκου, 1 δὲ εἰς τὸν τοῦ εἰρηνοδίκου νὰ δύναται νὰ διορισθῶσιν εἰσαγγελεῖς».

§593Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Καὶ ἕνα χρόνον ἐὰν ἔχουσιν εἰρηνοδίκαι νὰ μὴ γίνωνται εἰσαγγελεῖς. Ὅσῳ περισσότερα ἔτη ἔχουσιν εἰρηνοδίκαι τόσῳ δὲν πρέπει νὰ γίνωνται εἰσαγγελεῖς, διότι ἀποκτῶσι ἕξεις τινάς, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀποβάλονται.

§594Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Εἶναι γνώμη σας.

§595Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπίσης ἔχω 2ον ἄρθρον, διότι ὅπως παρατηρεῖτε τὸ ἄρθρον 1ον εἶναι ὅτι τὰ ἄρθρα 1,2,3,4,5 καὶ 21 τοῦ νόμου 1866 τροποποιοῦνται ὡς ἑξῆς. Ὅλα αὐτὰ ἀποτελοῦσι τὸ 1ον ἄρθρον. Προστίθεται λοιπὸν 2ον ἄρθρον διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἀντικαθίσταται τὸ ἑξῆς. «Ἐντὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου δύνανται νὰ διορίζωνται εἰς θέσιν εἰσαγγελέως». Ἔπειτα τὸ 2ον ἄρθρον γίνεται τὸ 3ον. Ὀφείλω, κύριοι, νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ὡς θὰ παρατηρήσατε διευκολύνεται ἡ εἴσοδος προσώπων εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον, διότι εὑρισκόμεθα πρὸ μεγάλης δικαστικῆς ἐλλείψεως, πρὸ κρίσεως ἡ ὁποία φοβοῦμαι ὅτι θὰ χειροτερεύσῃ. Ἀνεξαρτήτως ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐν καιρῷ θὰ εἰσηγηθῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὀφείλω νὰ καταστήσω ἀπὸ τοῦδε γνωστὸν ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι διόλου εὐχάριστος ἀπὸ ἀπόψεως ἀριθμοῦ δικαστῶν. Ἔχω πίνακα τὸν ὁποῖον θὰ καταθέσω, ἀλλὰ σᾶς ἀναφέρω τινὰ διὰ νὰ ἴδητε ποία εἶναι ἡ ἔλλειψις χωρὶς ἀκόμη νὰ ἔχωμεν μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν τῆς Θράκης καὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Εἶναι κεναὶ 90 θέσεις ἐν γένει, ἀλλὰ καὶ πόσαι ἄλλαι αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι κεναὶ ἀλλὰ πράγματι εἶνε κεναί. 61 ἔχουν ἀποσπασθῆ εἰς Θράκην, 47 εἰς Σμύρνην καὶ εἶναι πλέον ἤ ἀνεπαρκεῖς, 6 εἰς ἐπιτροπήν, 20 τοὺς ὁποίους ἔχει ὁ στρατὸς 5 εἰς ἄδειαν ἐκπαιδευτικὴν καὶ 6 εἰς ἀναρρωτικὴν ἄδειαν καὶ εἷς ἀπεχώρησεν, τὸ ὅλον προσωπικὸν 260 ἐπὶ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ 900. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Ἐπισιτισμοῦ θὰ ἀποσπασθῶσιν δύο. Σημειώσατε δὲ ὁ ἀριθμὸς ὅστις εἶναι εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Σμύρνην εἶναι ἐλάχιστος σχετικῶς μὲ τὰς ἀνάγκας αἵτινες θὰ ὑπάρχωσιν ἐκεῖ. Ἡ δυσκολία εἶναι μεγίστη καὶ μεγαλειτέρα εἶναι ἀκόμη εἰς τὰς θέσεις τῶν Εἰρηνοδικῶν. Μᾶς ἐλλείπουσιν 97 Εἰρηνοδίκαι· ἐκ τῶν ὁποίων εἶναι εἰς τὴν Σμύρνην 35. Δι’ αὐτό, κύριοι, ἐπέφερον τοιαύτην χαλάρωσιν εἰς τὰ πρόσωπα ἵνα καταστῇ δυνατὸν νὰ εὕρωμεν.

§596Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Νὰ ἀναβιβάσωμεν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἀπὸ 40 εἰς 45 ἤ καὶ 50 διὰ τοὺς εἰρηνοδίκας.

§597Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχω ἀντίρρησιν. Ἄς γίνῃ καὶ 50 ἀκόμη.

§598Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἐπίσης νὰ προστεθῇ εἰς τὴν λέξιν πενταετῆ ὑπηρεσίαν πρωτοδίκου ἤ παρέδρου, διότι ἔχει 4½ ἔτη πρωτοδίκης καὶ τοῦ ἐλλείπουσιν 6 μῆνες διατὶ νὰ μὴ γίνῃ.

§599Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἂς τεθῇ «ἐμμίσθου παρέδρου».

§600ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ ψήφισμα;

§601ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν, δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ψήφισμα).

§602ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ παραλαβῆς, ἐκποιήσεως κ.τ.λ. ὑπὸ τῆς Γερμανίας παραχωρουμένων τῇ Ἑλλάδι ἀντικειμένων πρὸς κατ’ εἶδος ἐπανόρθωσιν». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Διαρκοῦς Δικαστηρίου Διεθνοῦς Δικαιοσύνης». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον). Βʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων καὶ τοῦ συνόλου τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἱδρύσεως παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπηρεσιῶν Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν καὶ διαφωτιστικῆς ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ ἐνεργείας ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων.» Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§603Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἤ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ν’ ἀποδεχθῇ μίαν σύστασιν, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι πρὸς αὐτόν, ἤ ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό, ἤ νὰ τὸ ἀφήσῃ διὰ τὸν Ὀκτώβριον, ὁπότε καλλίτερον μελετώμενον καὶ διατυπούμενον βεβαίως θὰ ἔχῃ καὶ τὴν ἰδικήν μου ὑποστήριξιν. Τότε θὰ ἔχῃ λόγον νὰ ἐμφανισθῇ καὶ πάλιν πρὸ τῆς Συνελεύσεως καὶ νὰ ψηφισθῇ βελτιωμένον, δὲν εἶναι δὲ καὶ τι, τὸ ὁποῖον νὰ καθιστᾷ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπεῖγον. Τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ λάβῃ ἐν σχέσει πρὸς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι μέτρα, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπείγοντα, καὶ ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ χρησιμοποιήσῃ ὅλα τὰ ὄργανά του.

§604Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ θερμῶς τὴν Συνέλευσιν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἀκριβῶς, κύριοι, αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἔχομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς, θὰ ἀκούσω δὲ μετ’ εὐχαριστήσεως πᾶσαν πρότασιν, ἡ ὁποία ἤθελεν εἶναι συντελεστικὴ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν ὁποίαν εὐχαρίστως θ’ ἀποδεχθῶ.

§605Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ, ἀλλ’ ἐνόμιζον ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνασθε ν’ ἀποδεχθῆτε πραγματικῶς ἦτο ἡ ἀναβολή.

§606Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει, εἶναι ζήτημα αὐτῆς τῆς στιγμῆς.

§607Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον εἶσθε σεῖς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ ὁποῖος παρέχηται πᾶσαν ἐγγύησιν ἀλλ’ αὔριον ποῖος ἐγγυᾶται;

§608Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑποθέτω ὅτι τινὲς τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου αἱ ὁποῖαι προνοοῦσι περὶ ὀργανώσεως, σᾶς φοβίζουσι, διότι ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐκδίδῃ Β. Διατάγματα διὰ νὰ διορίζῃ ὑπαλλήλους κλπ.

§609Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ δὲν εἶναι οὔτε αὐτό, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπω. Λέγετε ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην αὐτὴν τὴν στιγμὴν τῆς ὀργανώσεως, ἔχομεν ἀνάγκην δηλαδὴ ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι θὰ χρησιμοποιηθοῦν εἰς τὴν ξένην διὰ τὴν διαφήμισιν τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων. Ἐγὼ σᾶς ἀπαντῶ ὅτι δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ προσφύγητε εἰς τὸ νομοσχέδιον, διότι ἔχετε ὅλην τὴν ἐλευθερίαν νὰ χρησιμοποιήσητε ὅσους ἀνθρώπους θέλετε, χωρὶς ν’ ἀναμίξετε καὶ νὰ ὀνομάσητε αὐτοὺς ὅτι εἶναι μέλη τῶν γραφείων τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Μέχρι σήμερον ὁ Πολίτης καὶ Βενιζέλος εἰς διάστημα 3½ ἐτῶν ἔσχον τόσην ἐλευθερίαν, ὥστε κατὰ τὰς ἰδίας σας πληροφορίας ἐξώδευσαν 50 ἑκατομμύρια φράγκων, διὰ νὰ χρησιμοποιήσουν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα ἔστελλον δεξιὰ καὶ ἀριστερά. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε πᾶσαν ἐξουσίαν νὰ χρησιμοποιήσητε κάθε πρόσωπον ἵνα ἐκπληρώσητε τὸν σκοπόν σας.

§610Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἴπομεν νὰ μονιμοποιήσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν, ὥστε νὰ μὴ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποστείλωμεν εἰς τὰ τέσσαρα πέρατα τῆς γῆς ἄνδρας ἐκτάκτως λαμβανομένους, οἱ ὁποῖοι ἀποσπώμενοι τῶν συνήθων των ἀσχολιῶν καὶ ἐργασιῶν φυσικῷ τῷ λόγῳ, πρέπει ν’ ἀμοιφθῶσι ἀναλόγως καὶ ἀποζημιωθῶσιν ἀναλόγως ὡς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐξαντλήσῃ τὰ 50 ἑκατομμύρια.

§611Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ χωρὶς νὰ δολιεύητε ὅλον αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπάρχει κονδύλιον μυστικόν, ἵνα χρησιμοποιήσητε ὅσον ποσὸν θέλετε. Ἄλλως τε σημειώσατε ὅτι θὰ καταφύγητε εἰς μέτρα ὠφέλιμα, ἐνῷ ἀκριβῶς αὐτὴ ἡ μέθοδος τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖτε, αὐτὴ πρόκειται νὰ σᾶς βλάψῃ. Καὶ ἀρχίζω ἀπὸ τὸ τέλος. Νὰ συγκροτήσητε ὑπηρεσίας, καθολοκληρίαν ἄλλως τε ἀκανονίστους, παρὰ τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν, ὑπηρεσίας δημοσιογραφικῆς φύσεως. Ἀλλὰ αὐτὸ εἶναι τὸ κινδυνῶδες, τὸ ὁποῖον θὰ πράξητε. Ὁμιλῶ οὕτω, διότι ἔζησα ὅλον τὸν βίον μου εἰς αὐτὸν τὸν τρόπον ἐν Πρεσβείαις καὶ δημοσιογραφῶν ἐν ταύταις καὶ γνωρίζω ὅταν αὐτὰ εἶναι ἐπίσημα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρὰ τῇ ἐπισήμῳ ἰδιότητί των προβαίνουσιν εἰς τὸν δημοσιογραφικὸν ἀγῶνα. Αὐτὸ λοιπὸν θέλετε; Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἐφαντάσθητε, ἐγκλείει ὅλον τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον θέλω νὰ σᾶς συμβουλεύσω ν’ ἀποφύγητε. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι εἶναι πολὺ καλλίτερον νὰ χρησιμοποιήσητε τὴν ἐλευθερίαν νὰ διαθέσητε τὰ μέσα καὶ τὰ κεφάλαια τῶν μυστικῶν κονδυλίων, παρὰ νὰ ἱδρύσητε σώματα φανταστικὰ τοιούτου εἴδους, τὰ ὁποῖα θὰ σᾶς δημιουργήσωσιν μεγάλους καὶ ἐπιβλαβεῖς ἐπισήμους. Παρεστάθη ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν. Παρίσταται ἐπὶ τὸ ὑπερβολικώτερον, καὶ ὑπὸ τὸ ἀλεξιβρόχιον ταύτης, τοῦ καθιδρύματος τούτου δὲν θὰ γίνεται τίποτε ἄλλο, εἰμὴ θὰ καλύπτωνται ὅλοι οἱ κατάσκοποι, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται δι’ οἱονδήποτε ζήτημα ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων.

§612Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπάρχει τις παρεξήγησις. Ὁμιλεῖτε περὶ κατασκόπων.

§613Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω βέβαια ὅτι οἱ ἰδικοί μας θὰ εἶναι κατάσκοποι, διότι ἐξέλειπον τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ὁ Βενιζέλος κατεσκόπευεν.

§614Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ζητεῖται φωτισμὸς ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων καὶ τῶν δικαίων τῶν Ἑλληνικῶν καὶ νὰ χυθῇ ἐπ’ αὐτῶν ἄπλετον φῶς.

§615Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τότε τὶ ἀνάγκην ἔχετε νὰ τοὺς τοποθετήσητε ὑπὸ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν;

§616Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς διαβεβαιῶ ἄν καὶ ὑμεῖς γνωρίζητε τοὺς Παρισίους κάλλιον ἐμοῦ, εἰς τοὺς Παρισίους εὑρίσκεται καλλιμάρμαρον οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον σήμερον στεγάζει τὰς ποικίλας ὑπηρεσίας, τὰς ἀσχολουμένας εἰς τὰ διάφορα ζητήματα.

§617Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐταὶ αἱ ὑπηρεσίαι πραγματικῶς στεγάζονται ἐκεῖ· ἀλλὰ ἐκεῖ δὲν στεγάζονται ἐκεῖνα διὰ τὰ ὁποῖα ἠρχίσατε ὁμιλῶν καὶ ἐγὼ ἐξηκολούθησα λέγων. Δὲν στεγάζεται ἐκεῖ ἡ δημοσιογραφικὴ ὑπηρεσία.

§618Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ σᾶς δώσω ἕν παράδειγμα. Ἐκλήθημεν πρὸ ὀλίγου, ἵνα προσέλθωμεν ἐνώπιον τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν διὰ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῶν μεταξὺ Ἀλβανίας καὶ Ἑλλάδος συνόρων. Ἀπεδέχθημεν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος παρέστησαν καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ ἀνεβλήθη, ὡς ὤφειλε νὰ ἀναβληθῇ· διότι παρέστημεν, ὑποβάλομεν ὑπόμνημα καὶ ἀπεδείξαμεν διὰ τῶν φώτων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς παρέσχομεν ὅτι δὲν ὠφελήθη μόνον ἡ Ἑλλάς, ὠφελήθησαν καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ὠφεληθῶσιν. Ὅταν ἡμέραν τινὰ θὰ ζητηθῇ λόγος παρ’ ἡμῶν περὶ τῆς ἐξελίξεως ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων καὶ θὰ γίνῃ συζήτησις περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων θέλει ἀποδειχθῇ ὅτι ἡ ἐπιτυχία ἔγκειται εἰς τὴν θαυμασίαν μελέτην, τὴν ὁποίαν ἐκάμομεν, ἡ ὁποία διεφώτισεν ἡ ὁποία ἔπεισε καὶ ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα πάντες οἱ παρακολουθοῦντες τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα, πάντες οἱ πληρεξούσιοι, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γνωρίζωσι.

§619Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπίσης ἀποβλέπω εἰς τὸ φῶς τοῦτο. Εὐσυνειδησία μὲ φέρει ἁπλῶς εἰς τὸ νὰ ὁμιλῶ δι’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπω. Ἐδῶ λέγετε (ἀναγινώσκει) «ἀναγκαίας δαπάνας...................... κ.λ.π.». Ὁ σκοπὸς ἄρα ὑμῶν εἶναι καταφανής, νὰ δημιουργήσητε σειρὰν δημοσιογραφείων ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς κέντροις. Λοιπὸν ὅταν τοιαῦτα γράφητε ὑμεῖς αὐτὸς ἐν τῇ εἰσηγητικῇ σας ἐκθέσει, δὲν δύνασθε νὰ ἀγνοῆτε ὅτι ὑμεῖς τὰ ἐγράψατε, καὶ δὲν πρέπει νὰ λέγητε ὅτι ἐγὼ τὰ δημιουργῶ. Σεῖς τὰ δημιουργεῖτε. Ἐγὼ δὲν διετεινάμην τίποτε ἄλλο, ἤ μόνον ὅτι δὲν εἶναι σῶφρον πρᾶγμα νὰ θέλητε νὰ προσκολλήσητε εἰς τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν τοιαύτας ὑπηρεσίας διότι ἐπὶ τέλους δὲν ἐπιτρέπεται μόνον τὸ ἑλληνικὸν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συλληφθῇ ἀγνοοῦν ὅτι ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν δὲν ἐγκλείει τὸ παράπαν δημοσιογραφικὰς ὑπηρεσίας. Ἐὰν δὲ ἡ Γαλλία ἐξυπηρετοῦσα τὴν ἰδέαν ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν, ἔχει παρουσιάσῃ διὰ τὸν ἀγῶνα τοῦτον τόσον κολοσσιαίαν ὀργάνωσιν, καὶ ἐν Παρισίοις, καὶ ἐν Γενεύῃ, καὶ ἀλλαχοῦ, τοῦ πράγματος τούτου δὲν εἶναι λόγος ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑμεῖς εἴπατε, κ. Ὑπουργέ. Ἡ Γαλλία ἔχει εἰδικώτατον συμφέρον νὰ συγκρατήσῃ καὶ τονώσῃ τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν γινομένη ἐν αὐτῇ διάδοχος ἐκείνης τῆς Δυνάμεως καὶ ὑπερθεματίζουσα ἐν τῷ ὑπὲρ τοῦ Καθιδρύματος τούτου ζήλῳ ἐκείνην τὴν Δύναμιν ἡ ὁποία ἐφεῦρε μὲν τὴν Κοινωνίαν τῶν Ἐθνῶν, μάλιστα μετὰ μεγάλης φαντασιοπληξίας, τὴν ἐγκατέλειψε δὲ κατόπιν φεύγουσα πέραν τῶν Ὠκεανῶν. Καὶ ὁ καθεὶς τὸ ἐννοεῖ. Ἡ Γαλλία εἶχεν ὑπέρτατον, ἀπόλυτον συμφέρον ὑπὲρ τὴν Ἀγγλίαν, τὴν Ἀμερικήν, ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην Δύναμιν, νὰ συσφίγξῃ ὅσῳ περισσότερον τὰ Ἔθνη ἐν τῇ Κοινωνίᾳ τῶν Ἐθνῶν καὶ μάλιστα, κατὰ τὸ σχέδιον της, εἰς στρατιωτικὴν κοινὴν ὀντότητα διαρκῶς ἔτοιμον πρὸς ἐπεμβάσεις, ἵνα περισώσῃ τὰ σύνορά της, ἐπειδὴ τὰ σύνορά της αὐτά, παρ’ ὅλην τὴν μυθικήν της ἀνδρείαν, δὲν εὑρέθη χθὲς ἡ Γαλλία εἰς θέσιν νὰ τὰ περιφρουρήσῃ ἢ ὁπόταν ἔσπευσαν πρὸς αὐτήν, κατὰ τοῦ ἐχθροῦ αὐτῆς, πεντήκοντα λαοὶ συνταυτίζοντες τὴν τύχην των. Οὔτε οἱ λαοὶ αὐτοί, οὔτε ἡ δύναμις αὐτῶν ἔπρεπε λοιπὸν διὰ τὴν Γαλλίαν νὰ διασπαρῇ, κατὰ τὴν κρίσιν της. Ἰδοῦ διατὶ τὸ ζήτημα τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν ἐν Γαλλίᾳ ἔχει λάβῃ τόσον μεγάλας διαστάσεις, ὥστε νὰ δημιουργηθῇ ἀκόμη καὶ τὸ μέγα ἐκεῖνο ἵδρυμα τῆς ὁδοῦ Φραγκίσκου Αʹ, εἰς τὸ ὁποῖον ἀποβλέπετε ὁμιλῶν. Ὑμεῖς δὲν ἔπρεπε νὰ παραδειγματισθῆτε ἀπὸ τὴν Γαλλίαν, ὡσανεὶ ὑμεῖς ἔχετε τοὺς αὐτοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Γαλλία. Δὲν ἔχετε τοὺς αὐτοὺς λόγους. Ἔχετε ἀκριβῶς τοὺς ἀντιθέτους λόγους. Συνεννοούμεθα. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ φέρητε ἡμῖν παραδείγματα, ἅτινα δὲν ἐφαρμόζονται ἐφ’ ἡμῶν, ἐπὶ τῶν συμφερόντων ἡμῶν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§620Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν ὅτι ἡ Μεγάλη Δύναμις ἡ ὁποία ἔχει ὅλους αὐτοὺς τοὺς ὀργανισμοὺς τοὺς σχετιζομένους πρὸς τὴν ἐργασίαν τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἡ Γαλλία, ἔχει τὸν Α ἢ τὸν Β σκοπὸν καὶ προσπαθεῖ νὰ δημιουργήσῃ μίαν τοιαύτην δύναμιν. Ἀλλά, κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἐγὼ τώρα, ὅπως σεῖς μὲ ἐρωτᾶτε τόσον συχνά· ὑπάρχει ἡ Κοινωνία τῶν Ἐθνῶν καὶ ἡ Δύναμις αὐτή, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν, ἐξεύρετε ὅτι ἔχει τὸ μέσον ἐκ συνθηκῶν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐφ’ ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεώς μας;

§621Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι δεύτερον ἐρώτημα. Τὸ πρῶτον δὲν ἐξηντλήθη.

§622Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τότε θὰ σᾶς ἀκούσω.

§623Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἶναι ὥρα τώρα διὰ τοιαύτας συζητήσεις;

§624Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἡ ἑβδόμη πρωϊνὴ μετὰ παννυχίδα δὲν εἶνε ὥρα κατάλληλος διὰ δυσκολονόητα θέματα, κύριε συνάδελφε. Ἀλλὰ πταίετε σεῖς, κύριε Ὑπουργέ, ὁ ὁποῖος ὠθήσατε τοὺς θέλοντας νὰ συζητήσουν ἐπὶ τόσον σπουδαίου νομοσχεδίου, μικρὸν κατὰ μικρόν, διὰ τῶν αἰωνίων ἀναβολῶν σας, εἰς ὥραν καθ’ ἣν ὁ ἀλέκτωρ λαλεῖ, καὶ ἡ αὐγὴ φωτίζει τοὺς ρογχαλίζοντας πατέρας. Ἀφοῦ μᾶς κατεδικάσατε νὰ πραγματευώμεθα εἰς τοιαύτην ὥραν ζητήματα, τὰ ὁποῖα δυσαρεστοῦν τὰς ἀκοὰς τῶν κυρίων συναδέλφων ὅσοι τυχὸν ἀφυπνίσθησαν δὲν εἴμεθα ἡμεῖς αἴτιοι, ἀλλὰ σεῖς, ὁμολογήσατέ το, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐνῷ ἐμέλλετε νὰ βραδυπορήσετε τόσον πολύ, ἐν τούτοις καὶ δὲν ἠθελήσατε νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιόν σας εἰς Ἐπιτροπήν. Ἦτο νομοσχέδιον μὄλα ταῦτα, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ ἔχρῃζε λεπτομεροῦς ἐρεύνης. Ταύτην ἐννοεῖται δὲν δύναμαι νὰ ἐγκαταλείπω.

§625Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν ἠμπόδισα τὴν συζήτησιν.