1921.05.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49η

Πέμπτη, 20ης Μαΐου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 6 καὶ 30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρατηρῶ τὰ ἑξῆς, κ. Πρόεδρε, σφάλματα. Ἐν τῇ ἀγορεύσει τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Ἀργυροπούλου, ἐν σελίδι 5, φαίνομαι ὡς διακόψας καὶ πραγματικῶς διέκοψα, ἀλλ’ ἡ διακοπὴ δὲν ἐγένετο εἰς τὸ σημεῖον αὐτό, εἰς ὃ φαίνεται ὡς γενομένη, διότι ὁ κ. συνάδελφος ἀναγράφεται εἰπών: «διὰ τοῦτο ὅλαι αἱ εὐθύναι πρέπει νὰ ζητηθῶσι μόνον ἀπὸ τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1917, οὐχὶ δὲ καὶ ἀπὸ τὰ ὄργανα αὐτῆς». Ἀμέσως δὲ ἀναγράφεται: «Ν. Λεβίδης. Μὴ νομίσετε, κ. συνάδελφε, ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς Συνελεύσεως σημαίνει ἔγκρισιν τῆς γνώμης σας». Ἐγὼ ἐξ ἐναντίας καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα, ὅτι τὰ τελευταῖα ὄργανα, τὰ δεύτερα καὶ τὰ τρίτα δὲν ἐνδιαφέρουσιν ἡμᾶς, οἱ πρωταίτιοι ἐνδιαφέρουσιν ἡμᾶς. Ἑπομένως ὡς εἶναι γεγραμμένα τὰ πρακτικὰ φαίνονται, ὅτι ἐγὼ διαφωνῶ πρὸς τὸν συμπολίτην μου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας καὶ ὅτι ἐγὼ ζητῶ νὰ καταδιωχθῶσι τὰ τελευταῖα ὄργανα. Ἡ διακοπή μου δὲν ἦτο ἐπὶ τοῦ σημείου αὐτοῦ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. πληρεξουσίου. Ὁ κ. πληρεξούσιος εἶπεν, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐπέτυχεν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν, ἐγὼ δὲ τότε διακόψας εἶπον, ὅτι ἡ σιωπὴ τῆς Συνελεύσεως δὲν σημαίνει ἔγκρισιν τῆς γνώμης ὑμῶν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ τεθῇ παρακάτω, ἐκεῖ ποὺ λέγει: «Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν τὴν ἐπιτυχίαν των εἰς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικήν».

§5Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ τεθῇ παρακάτω, αὐτὸ θέλει νὰ εἴπῃ ἡ φράσις αὐτή. Παρακαλῶ τὸν πρακτικογράφον εἰς τόσῳ σοβαρὰ ζητήματα νὰ καταβάλλῃ μεγαλειτέραν προσοχήν.

§6Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ λεχθέντα δὲν εἶνε ἀκριβῆ, θὰ ὑποβάλω διορθώσεις.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ δώσητε διορθώσεις. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Αἱ χῆραι καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν πρὸ τοῦ 1912 ἀποστρατευθέντων ἀξιωματικῶν προσῆλθον ἐν σώματι εἰς τὸ γραφεῖον μου καὶ κατέθεσαν ἀναφοράν, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι τὴν αὔξησιν τῆς συντάξεώς των, λόγῳ τῆς γλισχρότητος τῆς διδομένης συντάξεως. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§8Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ ληφθῇ ταχέως μέτρον διὰ τὰς συντάξεις.

§9Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ποίας;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῶν πρὸ τοῦ 1912.

§11Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μάλιστα.

§12Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἐπιτροπαί, μεταξὺ δὲ τῶν ἄλλων ὑπάρχει καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν, εἰς παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ἡ ὁποία εἶναι ἀξία πολλῆς σημασίας καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἂς ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις ἐπὶ τοῦ αἰτήματος τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι περιττή, διότι ἔχει ὡριμάσει ἡ σκέψις ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τῶν πρὸ τοῦ 1912 φονευθέντων, φρονῶ δὲ ὅτι καλύτερον θὰ ἦτο νὰ μεταβιβασθῇ αὕτη μετὰ συστάσεως εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν, ὅπως μελετήσῃ ὡς τάχιστα τὸ ζήτημα αὐτό.

§14ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ μὲ τὴν σύστασιν πάντων εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. —Οἱ ἐν Ἑρμουπόλει μικρέμποροι λιανικῆς πωλήσεως, παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1640 περὶ φορολογίας τῶν καθαρῶν προσόδων, ἀποβάντος τυραννικοῦ ἰδίως διὰ τοὺς μικρεμπόρους. —Ὁ Δήμαρχος Καστορίας ὑποβάλλει δύο ψηφίσματα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου Καστορίας 1) περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς χήρας καὶ ὀρφανὰ τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος καὶ 2) συνιστᾷ λῆψιν διαφόρων μέτρων ἀφορώντων τὴν πόλιν. —Οἱ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι Ὀξιλάρ–Δεδέαγατς ζητοῦσιν ἀφομοίωσιν πρὸς τοὺς λοιποὺς συναδέλφους των τῆς Μακεδονίας. —Ἡ Βασιλικὴ χήρα Ὄθωνος Παναγιωτάκη διαμαρτύρεται διότι ὁ υἱὸς της Παναγιώτης ἐχαρακτηρίσθη ὕποπτος ἀποδράσεως. —Ἡ Διεθνὴς Καπνεργατικὴ Ἕνωσις Θεσσαλονίκης παρακαλεῖ ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Οἱ ἔμποροι, γεωργοὶ καὶ ἐπαγγελματίαι τῆς πόλεως Σερρῶν καὶ τῶν περιχώρων συνελθόντες εἰς πάνδημον συλλαλητήριον, ἀπευθύνουσι ψήφισμα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ὅπως διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. —Ὁ Δ. Κολέτσας, ἐνοικιαστὴς δημοσίου καὶ δημοτικοῦ φόρου σφαζομένων ζώων τοῦ Δήμου Μακρακώμης, ζημιωθείς, ζητεῖ ἀπαλλαγὴν τῆς πρὸς τὸ δημόσιον ὀφειλῆς του καὶ παῦσιν τῆς διώξεώς του. —Ἡ Δεσπούλα, χήρα Ἀθανασίου Πέτρου παρακαλεῖ ὅπως οἱ μόνοι υἱοί προστάται οἰκογενειῶν παραμείνωσιν εἰς τὴν ζώνην ἐσωτερικοῦ. —Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ρεθύμνης ζητεῖ ὅπως εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ παθόντων συμπεριληφθῇ διάταξις ἀποζημιώνουσα τοὺς δικηγόρους, τοὺς μὴ δεχθέντας νὰ ὁρκισθῶσιν εἰς τὴν τριανδρίαν Θεσσαλονίκης. —Οἱ κάτοικοι Λάγιου παρακαλοῦσιν ὅπως ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς κοινότητός των κειμένων βαλανιδοδένδρων τοῦ δημοσίου, ὑπὲρ τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος καὶ περὶ χορηγήσεως ἀδείας πρὸς ὑλοτομίαν τῶν ἀχρήστων βαλανιδοδένδρων τῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς κατοίκους. —Οἱ ὑποδιδάσκαλοι Καρδαμύλης καὶ Ἀβίας Λακωνίας ζητοῦσιν ὅπως ἱκανοποιηθῶσιν καὶ οἱ τῶν νέων χωρῶν συνάδελφοί των. —Ὁ Κ. Παπούλιας, ἀδελφὸς τοῦ κατὰ τὴν 24ην Ὀκτωβρίου 1920 φονευθέντος εἰς τὴν πλατείαν Μεταξουργείου ὑπὸ ὀργάνου τῆς τυραννίας, ζητεῖ ὅπως μεταφερθῇ εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας. — Οἱ Πρόεδροι τῶν συλλόγων καὶ συντεχνιῶν Σερρῶν παρακαλοῦσιν ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐπανάληψις τῶν ἐργασιῶν τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καθ’ ὅσον ἡ διακοπὴ τῶν ἐργασιῶν ὁδηγεῖ εἰς μοιραίαν οἰκονομικὴν καταστροφήν. —Οἱ ἐργάται τοῦ λιμένος Πατρῶν διαμαρτύρονται κατὰ τῶν προέδρων τῶν ναυτοθερμαστῶν διαταξάντων τὴν διακοπὴν παροχῆς ἀτμοῦ ὑπὸ ἀτμοπλοίων εἰς τὰς φορτηγίδας. —Ὁ Ἰωσὴφ Πελαχιᾶ Σαλὲμ κλπ. ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ περὶ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου τῶν νέων χωρῶν νόμου. —Ὁ Παγκαπνεργατικὸς Σύλλογος Βόλου ζητεῖ ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐξαγωγὴ τῶν ἀνεπεξεργάστων καπνῶν. —Οἱ εἰς Μακρὰν Γέφυραν ἐγκατασταθέντες πρόσφυγες ζητοῦσιν ὅπως ἀπαλλαγῶσι τοῦ φόρου δεκάτης τῆς ἐφετεινῆς ἐσοδείας. —Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Καρπετόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 680 ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου 911 κλπ.». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Α. Μάτεσις ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 22 Δεκεμβρίου Ν. Δ. «περὶ χορηγήσεως προκαταβολῆς ἀποζημιώσεως εἰς τοὺς ὑποστάντας ζημίας τὴν 31 Ἰουλίου 1920». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Σπηλιοτόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». — Ἐπίσης ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Στάϊκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. — Ὡσαύτως ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Τσιτσάρας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. — Ὡσαύτως ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Σπηλιωτόπουλος ὑποβάλλει ἑτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου ἐδάφ. δʹ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. — Ὁ αὐτὸς κ. πληρεξούσιος ὑποβάλλει ἑτέραν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2449 καὶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 401 περὶ ἱδρύσεως Βυζαντινοῦ καὶ Μεσαιωνικοῦ Μουσείου καὶ περὶ προστασίας τῶν Βυζαντινῶν καὶ Μεσαιωνικῶν ἔργων τέχνης. — Ὁ αὐτὸς κ. πληρεξούσιος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τὰς τροπολογίας· 1) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 8 Νοεμβρίου 1920 Β. Δ. περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν παρὰ τὸ Σύνταγμα ἀπολυθέντων δικαστικῶν ὑπαλλήλων» καὶ 2) ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων Νομ. Δ)τος». — Ἡ ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως Κοινοβουλευτικὴ Ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1283 τοῦ 1915 περὶ παροχῆς περιθάλψεως εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν ὑπὸ τὰ ὅπλα ὑπηρετούντων ἀνδρῶν». — Ὁ ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας Ὑπουργὸς κ. Ι. Δ. Ράλλης ὑποβάλλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμων: 1) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΒΡΝΣΤʹ τῆς 10 Φεβρουαρίου 1920 καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ΓΣΚʹ (3220) περὶ ταμείων συντάξεων τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἑταιρείας τῶν Σιδηροδρόμων Π.Α.Π.». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Ἀλεξάνδρου, Ἠλ. Μπασδέκης καὶ Θ. Λιμπρίτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των». — Οἱ κ.κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Π. Τσαλδάρης, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας ὑποβάλλουσι τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχ. 33.000 διὰ τὴν ἀνακαίνισιν τῆς σωληνωτῆς ἐγκαταστάσεως διὰ τὴν ὕδρευσιν τῶν Ἀνακτόρων τοῦ Διαδόχου». 2) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχ. 79.000 διὰ τὴν ἐπισκευὴν τῶν παρὰ τῇ πλατείᾳ τοῦ Συντάγματος Παλαιῶν Ἀνακτόρων», καὶ 3) «Περὶ ἐγκρίσεως δαπάνης δραχ. 69.820 δι’ ἐκτέλεσιν συμπληρωματικῶν ἐργασιῶν ὀρόφων ἐπὶ τοῦ δώματος τοῦ Κεντρικοῦ Μεγάρου τῶν Τ.Τ.Τ.». Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβάλλει τὰ κάτωθι σχέδια νόμων: 1) «Περὶ Βασιλικῆς χορηγίας». 2) «Περὶ συστάσεως Ὑπουργείου Ταχυδρομείων, Τηλεγραφείων καὶ Τηλεφώνων». 3) «Περὶ συστάσεως Ὑπουργείου τοῦ Θησαυροῦ». 4) «Περὶ ἀπονομῆς ἐτησίας χορηγίας εἰς τὴν Βασίλισσαν Μητέρα». 5) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 86 τοῦ 425 νόμου «περὶ στρατολογίας ὡς ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου 1108 τοῦ 1917». 6) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 2394 περὶ προσωπικοῦ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων». Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης ὑποβάλλει τὰ κάτωθι νομοσχέδια: 1) «Περὶ ἐγκρίσεως λογαριασμοῦ πληρωμῆς δαπάνης συμπληρωτικῆς διὰ κατασκευασθὲν διαμέρισμα ἐκ μπετὸν ἀρμὲ ἐν τῷ Τελωνείῳ Πειραιῶς καὶ προϋπολογισμὸν ἐπισκευῆς τελωνειακῶν καταστημάτων Καβάλλας καὶ Ἡρακλείου» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου 2377».

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτελῶν ἐντολὴν τῆς Συνελεύσεως, διεβίβασα πρὸς τὸν πληρεξούσιον κ. Καβαλλιεράτον τὴν ἐν τῇ προηγουμένῃ συνεδριάσει γενομένην συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποβληθείσης παραιτήσεώς του καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ ἀποσύρῃ αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. πληρεξούσιος δι’ ἐπιστολῆς του ἀπευθυνομένης πρὸς τὸ Προεδρεῖον, εὐγνωμονῶν τὴν Συνέλευσιν διὰ τὰ ἐκδηλωθέντα πρὸς αὐτὸν αἰσθήματα, δηλοῖ ὅτι ἕνεκα λόγων ὑγείας ἐπιμένει εἰς τὴν προτέραν ἀπόφασίν του.

§17Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Καβαλλιεράτος δὲν εἶναι τυχαία φυσιογνωμία ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπὶ μακρότατον χρόνον ἐξεπλήρωσε τὸ πρὸς τὴν Πατρίδα καθῆκον, πάντοτε εὐόρκως. Οὐδεμία σχέσις ἄκρας φιλίας μὲ συνδέει πρὸς αὐτόν, ἀλλά παρακολουθῶν τὰ πράγματα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, θλίβομαι τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀκούων, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις ν’ ἀκούσῃ τὴν ἀποχώρησιν τοσοῦτον σπουδαίου καὶ τοσοῦτον χρησίμου συναδέλφου ἐκ τῆς Αἰθούσης ταύτης. Ὁ πληρεξούσιος Κεφαλληνίας κ. Καβαλλιεράτος περικοσμεῖται ὑπὸ προσόντων τινῶν, ὑφ’ ὧν περικοσμεῖται ὁλόκληρος ὁ λαὸς τῆς Κεφαλληνίας. Εἶναι ἀνὴρ ρέκτης, εἶναι δὲ τόσον πρωτότυπον πνεῦμα, ὥστε ὁσάκις ἠγόρευε, πάντοτε προεκάλει τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου. Περιβάλλεται καὶ περικοσμεῖται καὶ ὑπὸ κομψότητος ἰδεῶν. Δὲν εἶναι εὔκολον πρᾶγμα ν’ ἀποφανθῇ τις τόσον ἀπαθῶς περὶ τοιαύτης προσωπικότητος. Προτείνω λοιπὸν καὶ ἐπιμένω καὶ παρακαλῶ καὶ ἱκετεύω τὸ Σῶμα νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἰδέαν αὐτήν, ὅτι διαφόρως βλέπω τὸν ἀγαπητὸν συνάδελφον ἐπιμένοντα ν’ ἀποχωρήσῃ τῆς Αἰθούσης ταύτης, καὶ παρακαλῶ, ἂν ἡ Συνέλευσις ἐγκρίνῃ, νὰ μεταβιβάσητε, κ. Πρόεδρε, τὴν σύστασιν ταύτην πρὸς τὸν πληρεξούσιον Κεφαλληνίας (χειροκροτήματα)......

§18ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§19Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. ..... ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ διαβεβαιοῦται, ὅτι λυπεῖται ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ν’ ἀπόσχῃ τοιοῦτον μέλος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.

§20Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον συστήσῃ, ἂν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ν’ ἀρνηθῇ αὐτόχρημα τὴν ἀποδοχὴν τῆς παραιτήσεως μέλους τόσον διαπρεποῦς.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δικαιοῦται.

§22Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γίνῃ εἰδικὸν ψήφισμα πρὸς τιμὴν τοῦ κ. Καβαλλιεράτου, τὸ ὁποῖον θὰ περισώσῃ καὶ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ μέλος ἀξιοσέβαστον, πρὸς τὸ ὁποῖον τρέφω τὴν μάλιστα βαθυτάτην ἐκτίμησιν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀσχέτως πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ κ. Καβαλλιεράτου, διὰ τὸ ὁποῖον εἶμαι συμφωνότατος, πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι ἡ παραίτησις, κατὰ τὸ Σύνταγμα, εἶναι δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ καὶ ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα ν’ ἀρνηθῇ τὴν ἀποδοχήν. Ὁ κ. Α. Μομφερᾶτος ἔχει τὸν λόγον.

§24Α. ΜΟΜΦΕΡΑΤΟΣ. Ὅταν ἠκούσαμεν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. Καβαλλιεράτος παρῃτήθη τοῦ ἀξιώματος τοῦ πληρεξουσίου ἐξεπλάγημεν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοι οἱ ἐκ Κεφαλληνίας. Διότι ὁ κ. Καβαλλιεράτος, εἶναι ἐκ τῶν πολιτικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατηνάλωσαν σχεδὸν ὁλόκληρον τὸν βίον τῶν ἐξυπηρετοῦντες τὰ συμφέροντα τῶν Κεφαλλήνων τὰ γενικὰ καὶ τὰ ἀτομικὰ εἰς τοιοῦτον βαθμόν, ὥστε εἶναι ἀπαραίτητος παράγων τῆς κινήσεως τῆς πολιτικῆς ἐν Κεφαλληνίᾳ. Ἦτο εὐχερέστατος ῥήτωρ, ὅταν δὲ περιερχόμεθα τὴν νῆσον τῆς Κεφαλληνίας συνέτεινε τὰ μέγιστα εἰς σαγήνευσιν σχεδὸν τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν καὶ ὑποστήριξιν τῶν ἰδεῶν, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐνεφορεῖτο ἄνευ συμφέροντος, ἕνεκα παραδόσεως πολιτικῆς αὐτοῦ καὶ ὅλης τῆς οἰκογενείας του, διότι καὶ ἄλλα μέλη τῆς οἰκογενείας του διετέλεσαν βουλευταί. Λυπούμεθα τὰ μέγιστα ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν εἰς ἀποτροπὴν τῆς παραιτήσεως αὐτοῦ ἡμεῖς. Δυστυχῶς ἐπετράπη εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον νὰ δώσῃ τὴν παραίτησίν του καὶ ἡ παραίτησις εἶναι τετελεσμένη. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἴσως πραγματικῶς ἕνεκα λόγων ὑγείας ἐμμένει εἰς τὴν ἀπόφασίν του ὁ κ. πληρεξούσιος, οὐδέποτε δὲ δι’ ἄλλους λόγους, οὔτε διότι ἐστενοχωρήθη καὶ ἀσχάλλει ἕνεκα τῆς ἐργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβάλλετο πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν συμφερόντων. Θὰ προσπαθήσω καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως νὰ παρακαλέσω αὐτὸν νὰ παραιτηθῇ τῆς ἰδέας τῆς παραιτήσεως, διότι ἡ Κεφαλληνία θὰ ἀπωλέσῃ ἕνα πολύτιμον πολιτικὸν παράγοντα, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνώτερος ὅλων ἡμῶν, διότι ἐγὼ μὲν εἶμαι παροδικὸς εἰς τὴν πολιτικήν, ἐνῷ ὁ κ. Καβαλλιεράτος ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἀντιπροσωπεύει ἐπαξίως τὴν Κεφαλληνίαν καὶ ἐργάζεται πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινῶν συμφερόντων.

§25Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Φρονῶ, ὅτι οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἡρμήνευσαν ἐπακριβῶς τὰ αἰσθήματα τῆς Συνελεύσεως καὶ νομίζω ὅτι ταχέως θὰ ἐπανίδωμεν τὸν κ. συνάδελφον.

§26Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ ὁποία ὁμιλεῖ περὶ βουλευτῶν ἐφαρμόζεται καὶ ἐν τῇ παρούσῃ περιστάσει, ὅτε πρόκειται περὶ Συντακτικῆς Συνελεύσεως καὶ οἱ ἐνταῦθα παρακαθήμενοι ἀντιπρόσωποι δὲν ἔχουσι μόνον βουλευτικὰ δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ συντακτικά. Νομίζω λοιπόν, ὅτι πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπόφασιν ἂν καὶ κατὰ πόσον εἶναι ἀποδεκτὴ ἡ παραίτησις τοῦ συναδέλφου ἡμῶν, πρέπει πρῶτον νὰ ἀποφασίσωμεν διὰ ψηφίσματος ἂν καὶ κατὰ πόσον ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ θὰ ἐξομοιώσωμεν τοὺς πληρεξουσίους πρὸς τοὺς βουλευτάς.

§27Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ γνώμη τοῦ κ. Μάτεσι, διότι καὶ μὲν τὸ Σύνταγμα ἰσχύει ἐφ’ ὅσον δὲν καταργεῖται, ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν δὲν προβλέπει τὸ Σύνταγμα, διότι πρόκειται περὶ πληρεξουσίου· ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν ἔχομεν προηγούμενον, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀπολύτως ἐλευθέρα, τὴν παραίτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Καβαλλιεράτος νὰ τὴν ἀποδεχθῇ ἢ ὄχι. Βεβαίως δὲ ἡ Συνέλευσις, κατόπιν τῶν λεχθέντων, δὲν θὰ ἀποδεχθῇ τὴν παραίτησιν.

§28Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος ἀφορᾶ ἀποκλειστικῶς τὴν συνήθη Βουλήν. Τὴν στιγμὴν ποὺ ἐχαρακτηρίσθημεν Συντακτικὴ Συνέλευσις, διὰ νὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ παραίτησις, πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀπόφασις τῆς Συνελεύσεως.

§29Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὴν μὲν γνώμην της περὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡ Συνέλευσις ἐξεδήλωσε, παρακαλέσασα τὸ Προεδρεῖον νὰ διαβιβάσῃ πρὸς αὐτὸν τὴν παράκλησιν ἵνα μὴ ἐπιμένῃ εἰς τὴν παραίτησιν. Τοῦτο διὰ πᾶν ζήτημα ἀφορῶν τὸν κ. συνάδελφον εἶναι ἡ ἱκανοποιητικωτέρα τῶν λύσεων, ὅταν ἡ Συνέλευσις οὕτω, δεικνύει πρὸς αὐτὸν τὰ αἰσθήματά της. Ἀλλὰ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε διὰ τῆς ἐκλογῆς του ὑπὸ τοῦ λαοῦ, εἶναι καθῆκον καὶ δὲν δύναταί τις εὐκόλως νὰ παραιτῆται τῶν καθηκόντων του καὶ εἰς τοιαύτας μάλιστα περιπτώσεις, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ συνταγματικὴν ἄποψιν τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον εἰς ἄλλην περίπτωσιν καὶ δι’ ἄλλου θέματος ὁμοία. Τὸ ἄρθρον 72 τοῦ Συντάγματος καθιεροῖ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἀξιώματος τοῦ βουλευτοῦ ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου ἀφ’ ἑτέρου, ἀλλὰ ἡ Συνέλευσις πρό τινων ἡμερῶν εἶπεν ὅτι τὸ ἔργον τοῦ βουλευτοῦ εἶναι ἀλλοῖον πρὸς τὸ ἔργον τοῦ πληρεξουσίου καὶ αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὅσον ἀφορῶσι τοὺς βουλευτὰς, δὲν εἶναι ἰσχυραὶ ἐφόσον πρόκειται περὶ πληρεξουσίων. Ἑπομένως ἡ ἰδιότης τοῦ πληρεξουσίου ἐν τῇ Συνελεύσει δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ βουλευτὴς δικαιοῦται νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν παραίτησιν, χωρὶς ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς νὰ τὸν συγκρατῇ εἰς τὸ ἔργον. Ὁ πληρεξούσιος ἔχει ἄλλας ὑποχρεώσεις καὶ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀναθέτει εἰς αὐτὸν ὁ λαός. Ἔχομεν προηγούμενον ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, καθ’ ὃ πληρεξούσιος δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ἔργα δημοσίου ὑπαλλήλου καὶ ἔχομεν ἐνταῦθα ἀξιωματικοὺς ἐν ἐνεργείᾳ, ἔχομεν λειτουργοὺς τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἑπομένως ἡ διάταξις περὶ ἀσυμβιβάστου τῶν ἔργων τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου πρὸς τὰ τοῦ πληρεξουσίου κατηργήθη. Ἄρα λοιπὸν δύναται πληρεξούσιος νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν παραιτούμενος θεωρεῖται παρῃτημένος ἄνευ ἐκφράσεως τῆς γνώμης τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι λελυμένον, ὁ χρόνος δὲ, ὁ ὁποῖος θεραπεύει πᾶσαν νόσον καὶ πᾶσαν ἀντιγνωμίαν εἶναι δυνατὸν κατὰ βραχὺ χρονικὸν διάστημα νὰ μᾶς κάμῃ νὰ ἴδωμεν ὅτι ἐθεράπευσε καὶ τὰς τάσεις τοῦ κ. πληρεξουσίου πρὸς παραίτησιν.

§30Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Σέβομαι καὶ ἐκτιμῶ ὅλας τὰς συνταγματικὰς θεωρίας, τὰς διατυπωθείσας ἐκ μέρους τῶν κ. κ. συναδέλφων, ἐν τούτοις φρονῶ ὅτι δὲν δυνάμεθα διὰ μιᾶς συνταγματικῆς διατάξεως νὰ ἐκβιάσωμεν τὸν κ. συνάδελφον νὰ μᾶς κάμῃ τὴν τιμὴν νὰ παρεδρεύσῃ ἐνταῦθα, ἐφόσον δὲν εἶναι λόγοι ὑγείας .......

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λόγοι ὑγείας.

§32Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ναὶ ἀλλὰ δὲν φαίνεται νὰ εἶναι λόγοι ὑγείας. Ὁπωσδήποτε νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις ἡ γενομένη ἐνταῦθα καὶ αἱ γνῶμαι αἱ τόσον κολακευτικαί, αἱ ὁποῖαι ἐξηνέχθησαν διὰ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, δύνανται καὶ τὴν ὑγείαν του νὰ θεραπεύσουν καὶ ἐλπίζω ὅτι οἱ λόγοι αὐτοὶ φθάνοντες μέχρι τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, θέλουσι πείσει αὐτὸν νὰ συμπαρεδρεύσῃ μεθ’ ἡμῶν.

§33Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς λειτουργίας ἣν ἀσκῶ, τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ λαοῦ, ὅτι πολύτιμος ὑπῆρξεν πάντοτε ἡ συμβολή, ἣν παρεῖχεν ὁ ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος. Ὁμιλῶ ἐκ πεποιθήσεως, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῶν ἀγώνων καὶ τῶν ἀρετῶν τοῦ ἀνδρός. Χαίρω δὲ διότι ὁ ἀγαπητὸς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος προέβαλεν ἐπιχείρημα, οὗτινος τὴν σπουδαιότητα δὲν δύναμαι εἰμὴ νὰ ὁμολογήσω. Ἀληθῶς τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 172 ὁμιλεῖ περὶ παραιτήσεως ἀπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἀξιώματος. Ἐνταῦθα λοιπὸν ὑπάρχει ἐντελῶς διάφορος περίπτωσις. Πρόκειται περὶ Σώματος, ἐνασκοῦντος τὰ συντακτικὰ αὐτοῦ καθήκοντα, μέλλοντος ἴσως ὅμως ἐν τῷ ἀπωτέρῳ μέλλοντι, νὰ ἐνασκήσῃ καθαρῶς καὶ τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα. Τό γε νῦν ἔχον ἀσκεῖ τὰ συντακτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα καὶ καθήκοντα. Εἶναι δὲ ἴσως ἡ περίστασις, ἵνα συζητηθῇ τὸ θέμα ὑπὸ εὐρυτέραν καὶ ὑψηλοτέραν ἔννοιαν τῆς συνήθους. Ἀνεφύη ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ πολύκροτον ζήτημα, ἐὰν εἶναι ἀληθῶς δικαίωμα τοῦ ἐκλεκτοῦ τοῦ λαοῦ τὸ παραιτεῖσθαι. Ἐγώ, κύριοι, δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι ἐν τοῖς ζητήμασι περὶ τῆς Πολιτείας ἐν γένει ἐμπνέομαι ὑπὸ τῶν αὐτῶν πάντοτε ἰδεῶν, ὑπὸ τῶν ἰδεῶν τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς Πολιτείας. Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ Πολιτεία διὰ τῶν φιλοσόφων αὐτῆς τῶν μεγάλων καὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἐφρόνει, ὅτι: «Δεῖ καὶ βουλόμενον καὶ μὴ βουλόμενον ἄρχειν τὸν ἄξιον τῆς ἀρχῆς». Εἶναι ἆρά γε ἄξιος τῆς ἀρχῆς ὁ ζητῶν νὰ ἀπέλθῃ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης; Οὐδεὶς περὶ τούτου δύναται νὰ ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην. Ἡ ὁμόθυμος δ’ ἐκδήλωσις τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῖς ἐμοῖς λόγοις, ζητούσης νὰ ἐπανέλθῃ ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος εἰς τὰς τάξεις αὑτῆς, ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ κ. Καβαλλιεράτος εἶναι ἄξιος τῆς ἀρχῆς. Εἴτε λοιπὸν θέλει, εἴτε δὲν θέλει, κατὰ τὰς ἀντιλήψεις τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος, ἥτις ἐν τοῖς ζητήμασι τούτοις κατεῖχε τὰ σκῆπτρα, εἶναι ὅτι καὶ ἐὰν θέλῃ, καὶ ἐὰν δὲν θέλῃ ὁ ἄξιος τῆς ἀρχῆς, ὀφείλει νὰ ἀποδέχεται τὴν ἀρχήν. Ἐὰν μάλιστα συζήτησις περὶ τούτου τοῦ ζητήματος ἀναφυῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Πολιτεύματος, διὰ μακροτέρων θέλω ὑποστηρίξῃ τὰς γνώμας ταύτας, ὅτι, προκειμένου καὶ περὶ βουλευτοῦ, ὃν ὁ λαὸς ἐν τῷ κυριαρχικῷ αὑτοῦ δικαιώματι κρίνει ἱκανόν, ἵνα προσφέρῃ τὰς ὑπηρεσίας αὑτοῦ εἰς τὴν Πατρίδα, ἡ ἐντολὴ αὐτὴ καὶ ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἐπιτακτικὴ δι’ αὐτόν, ἐπ’ οὐδενὶ δὲ λόγῳ δύναται νὰ παραιτηθῇ αὐτῆς. Δὲν πιστεύω ἐγώ, ὅτι ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος, λόγῳ ὑγείας ἀπῆλθε τῆς Αἰθούσης ταύτης. Διότι ἐνθυμοῦμαι αὐτὸν μόλις πρὸ 3 ἡμερῶν θαλερὸν καὶ εὐφυολογοῦντα καὶ προκαλοῦντα διὰ τῶν παρατηρήσεων αὑτοῦ τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν εὐχαρίστησιν τῶν πέριξ αὐτοῦ καθημένων. Δὲν εἶναι λοιπὸν λόγοι ὑγείας. Ἄλλο τι συμβαίνει, ὅπερ δὲν ἐπιθυμῶ, οὔτε ζητῶ νὰ μάθω. Ἴσως ἀντίληψίς τις, ὅτι ἡ ἱκανότης αὑτοῦ παρωράθη. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ἡ ψυχή μου τοὐλάχιστον ὑποθέτει, ὅτι δὲν εἶναι λόγοι ὑγείας δι’ οὓς ὁ κ. Καβαλλιεράτος ζητεῖ νὰ ἀπέλθῃ τῆς Αἰθούσης ταύτης, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, συμφώνως πρὸς τὴν ἐκδηλουμένην καταφανῶς θέλησιν τῆς Συνελεύσεως, νὰ διαβιβάσῃ εἰς αὐτὸν τὰ λαβόντα χώραν. Εἶμαι δὲ πεπεισμένος ὅτι θέλει προσέλθει, ἵνα ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, εἰς ὃ ὥρισαν αὐτὸν καὶ ἔφερον αὐτὸν ἐνταῦθα οἱ μεγάθυμοι αὐτοῦ συμπολῖται, οἱ Κεφαλλῆνες.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καμπάνης ἔχει τὸν λόγον.

§35Ν. ΚΑΜΠΑΝΗΣ. Ὅτι αἱ διατάξεις περὶ παραιτήσεως βουλευτῶν τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχουσιν ἐφαρμογήν, προκειμένου καὶ περὶ ἡμῶν τῶν πληρεξουσίων, ἔχομεν ἐν ἄλλῃ περιπτώσει ψήφισμα τῆς Συνελεύσεως, ὅπερ ἐγένετο προηγούμενον. Προκειμένου περὶ ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν ἡμῶν ὑπὸ τοῦ Ἐκλογοδικείου, ἐγένετο δεκτὸν ἐν τῇ Συνελεύσει νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιαύτη διάταξις περὶ Ἐκλογοδικείου καὶ διὰ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως ἐχορηγήσαμεν εἰς τὸ Ἐκλογοδικεῖον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδικάσῃ τοῦτο τὰς ἐκλογάς. Ἔχομεν λοιπὸν δεδικαιωμένον, οὕτως εἰπεῖν, ὅτι αἱ διατάξεις ἐν γένει περὶ βουλευτῶν τοῦ Συντάγματος δὲν ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῶν πληρεξουσίων τῆς παρούσης Συνελεύσεως. Εἶναι λοιπὸν τούτου ἕνεκεν ἐπάναγκες, εἶναι ἐπιβεβλημένον ἡ Συνέλευσις νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἐὰν ἀποδέχεται ἢ ὄχι τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Καβαλλιεράτου. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§37Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Καβαλλιεράτον ἐγνώρισα ἀφ’ ἧς στιγμῆς εἰσῆλθον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκτιμήσω αὐτὸν ὡς ἐξετίμησαν αὐτὸν καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι οἱ μετ’ αὐτοῦ συνεργασθέντες κατὰ τὴν μακρὰν πολιτικὴν περίοδον, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐτύγχανε τῆς τιμῆς νὰ ἀντιπροσωπεύῃ τὴν ἐπαρχίαν του ἐν τῷ περιβάλῳ τούτῳ. Διὰ τοῦτο ὅτε ἀνηγγέλθη ἡ παραίτησις τοῦ κ. Καβαλλιεράτου ἐπρότεινα εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ διαβιβάσῃ εἰς αὐτὸν διὰ τοῦ κ. Προέδρου τὴν παράκλησιν ἵνα μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν περὶ παραιτήσεως ἀπόφασίν του. Τὴν παράκλησιν ταύτην τῆς Συνελεύσεως διεβίβασεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὁ δὲ κ. συνάδελφος δι’ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Πρόεδρος, ἀπήντησεν ὅτι ἀδυνατεῖ διὰ λόγους ὑγείας νὰ παραμένῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐκφράζων συγχρόνως τὴν εὐγνωμοσύνην του εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν εἰς αὐτὸν διαβιβασθεῖσαν εὐχήν. Ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ἤδη προέκυψε ζήτημα Συνταγματικόν: ἐὰν ὁ πληρεξούσιος ἔχῃ δικαίωμα παραιτήσεως καὶ ἂν ἡ παραίτησις, ἵνα ἐπαγάγῃ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, χρήζει τῆς ἀποδοχῆς τῆς Συνελεύσεως, δυναμένης καὶ νὰ ἀρνηθῇ ταύτην. Διὰ διαφόρων ψηφισμάτων ὡρίσαμεν ἤδη ὅτι τινὲς τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος τῶν ἀφορωσῶν τὴν Βουλὴν δὲν ἐφαρμόζονται εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Μεταξὺ ὅμως αὐτῶν δὲν περιλαμβάνεται ἡ ἀφορῶσα τὸ ἀπόλυτον τοῦ δικαιώματος τῆς παραιτήσεως τῶν βουλευτῶν. Ἀλλὰ προβάλλει τὸ ἐρώτημα: καὶ ἐὰν δὲν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸν κ. Καβαλλιεράτον ἡ εὐχέρεια νὰ παραιτηθῇ; Ὑπάρχει ἡ γενικὴ ἀρχή, καθ’ ἣν οἱοδήποτε ἀξίωμα ἢ λειτούργημα δημόσιον καὶ ἂν ἀνατεθῇ εἰς πολίτην, οὗτος δὲ ἀποδεχθῇ τοῦτο, ὁ πολίτης δὲν στερεῖται τοῦ δικαιώματος τῆς παραιτήσεως, ἐκτὸς ἐκεῖ ὅπου ὑπάρχει ἀντίθετος νομικὴ διάταξις. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη διὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς παραιτήσεως ὁ ἀναλαμβάνων οἱονδήποτε λειτούργημα ἢ ὑπηρεσίαν νὰ ὑπάρχῃ νομικὴ διάταξις ἀναγνωρίζουσα εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τῆς παραιτήσεως. Μόνον ἐκεῖνος δὲν ἔχει δικαίωμα, δι’ ὃν ὑπάρχει νομικὴ διάταξις ἀφορῶσα τὸ δικαίωμα τῆς παραιτήσεως. Πάντες ἔχομεν τὴν ἀντίληψιν ὅτι ὅλαι αἱ ἐξουσίαι τοῦ Κράτους, αἱ ἀνατιθέμεναι εἰς οἱονδήποτε πολίτην ἀποτελοῦσιν οὐχὶ δικαίωμα, ἀλλ’ ὑποχρέωσιν. Πρέπει ὅμως νὰ ὁρίσωμεν ποία εἶναι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ πολίτου. Εἶναι ἀναμφίβολον ὅτι ὑποχρέωσις αὐτοῦ εἶναι νὰ ἀσκήσῃ τὴν διαπιστευομένην αὐτῷ ἐξουσίαν, ὄχι πρὸς ἱκανοποίησιν ἰδίων αὐτοῦ σκοπῶν, ἀλλὰ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς Πολιτείας καὶ τῶν πολιτῶν. Πᾶν δημόσιον δικαίωμα εἶναι κυρίως εἰπεῖν ὑποχρέωσις, ἂν δὲ αἱ ἐξουσίαι φέρουσι χαρακτῆρα δικαιώματος ἀπέναντι ὡρισμένων προσώπων, οὐδὲν ἧττον δὲν δύναται νὰ ἀσκηθῶσι τὰ δικαιώματα ταῦτα, παρὰ ἐφ’ ὅσον συντελεῖ ἡ ἄσκησις αὐτῶν πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας καὶ τῶν πολιτῶν. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ἡ ἀνάληψις πάσης ἐξουσίας δημοσίας, παντὸς δημοσίου δικαιώματος εἶναι ἀποκλειστικῶς ἀνάληψις καθήκοντος. Καὶ δύναται νὰ ἔχῃ καὶ εὐρυτέραν ἔννοιαν ἡ ἀρχὴ ὅτι εἶναι καθῆκον ἡ δημοσία ὑπηρεσία, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν, ὅτι ὁ πολίτης εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναλάβῃ αὐτήν. Καὶ ὑπάρχουν τοιαῦται λειτουργίαι δημόσιαι, ὅπως τοῦ ἐνόρκου, τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου καὶ δύναται νὰ ὑπάρχουν καὶ πολλαὶ ἄλλαι. Ἴσως δὲ τῆς καταστάσεως τῆς Πολιτείας ἐξελισσομένης καθ’ ὃν τρόπον ἐξελίσσεται, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ δημιουργήσωμεν ὑποχρεωτικὰς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ὅπως οἱ στρατοὶ ἦσαν κατ’ ἀρχὰς ἐθελοντικοί, ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, προϊόντος τοῦ χρόνου, κατέστησαν ὑποχρεωτικοί, τοιουτοτρόπως δύναταί τις νὰ φαντασθῇ ὅτι εἰμπορεῖ νὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, καθ’ ἣν καὶ πολλαὶ τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν θὰ καταστῶσιν ὑποχρεωτικαί. Ἀλλὰ διὰ νὰ γίνωσι τοιαῦται πρέπει νὰ ὑπάρξῃ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκ τῶν προτέρων νὰ διατάξῃ τοῦτο. Ὑπάρχει διάταξίς τις, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἢ οἱοσδήποτε τῶν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ πληρεξουσίων εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παραμείνῃ παρὰ τὴν θέλησίν του; Βεβαίως τοιαύτη διάταξις δὲν ὑπάρχει. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ ἐν τῷ μέλλοντι καὶ θὰ ἐφηρμόζετο ἂν ἐτίθετο ἀφ’ ἧς ἐποχῆς θὰ ἐτίθετο διὰ τὰς ἐντολὰς τὰς βουλευτικάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐδίδοντο ἀπὸ τῆς θέσεως τῆς τοιαύτης ἐν τῷ Συντάγματι διατάξεως. Σήμερον ὅμως καὶ ἂν τεθῇ, δὲν θὰ ρυθμίσῃ τὴν ἐντολήν, ἡ ὁποία ἐδόθη, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐδίδετο ἀπὸ τὸν ἐντολέα καὶ ἀνελαμβάνετο ἀπὸ τὸν ἐντολοδόχον ἀμφοτέρων, ἐχόντων ὑπ’ ὄψει ἰσχῦον τὸ Σύνταγμα καὶ ἑπομένως μὲ ἐλευθερίαν παραιτήσεως, ἢ ἐχόντων ὑπ’ ὄψει ὡς μὴ ἰσχῦον τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἄνευ νομικῆς διατάξεως καθιστῶσαν ὑποχρεωτικὴν τὴν ἐντολήν. Ἑπομένως κατὰ πᾶσαν περίστασιν μὲ ἐλευθερίαν παραιτήσεως. Ἐναντία ἀπόφασις ἡμῶν δὲν θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ὅσον καὶ ἂν εἶναι ὁ πόθος ἡμῶν πάντων ζωηρὸς νὰ ἴδωμεν τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Καβαλλιεράτον, παραμένοντα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ χωρίσωμεν τὸ ζήτημα τῆς ἀρχῆς, ὁπότε εἶναι ἀδύνατον νὰ καταλήξωμεν εἰς τὸ νὰ ἐξαναγκάσωμεν τὸν κ. Καβαλλιεράτον νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν ὅλων μας νὰ παραμείνῃ ὁ κ. Καβαλλιεράτος. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἔπραξε πᾶν τὸ καθ’ ἑαυτήν, ἀπευθύνασα τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Καβαλλιεράτον νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν αὑτοῦ καὶ μὴ στερήσῃ τὴν Συνέλευσιν τῆς πολυτίμου αὑτοῦ συνεργασίας, θὰ ἦτο δὲ ἐπέμβασις ἡμῶν εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ κ. Καβαλλιεράτου νὰ προσπαθῶμεν καθ’ οἱονδήποτε τρόπον νὰ τοῦ ἐπιβάλωμεν νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αὐτὸς νομίζει, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ πράξῃ. Ὅσην ἐπιρροὴν ἠδυνάμεθα νὰ ἀσκήσωμεν τὴν ἠσκήσαμεν. Δυστυχῶς δὲν ὑπῆρξεν ἐπαρκής, ἵνα ἰσορροπήσῃ πρὸς τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἄγουσιν αὐτὸν εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὴν παραίτησίν του. Νομίζω, ὅτι οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν θέλησιν τοῦ κ. Καβαλλιεράτου.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§39Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ ἂν πρέπῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποδεχθῇ τὴν αἴτησιν τοῦ κ. συναδέλφου, πιθανῶς νὰ ὑπάρχωσιν ἀντίθετοι γνῶμαι. Καὶ πιθανῶς, ἂν ὁ κ. συνάδελφος ἐπιμένῃ, ἡ Συνέλευσις νὰ ἀποδεχθῇ τὴν αἴτησίν του ταύτην καὶ νὰ τοῦ δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ ἀποχωρήσῃ. Ἀλλ’ ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ εἶπον, ὅτι καλὰ εἶναι νὰ μὴ δώσωμεν τὴν αὔξησιν ταύτην καὶ νὰ μὴ θεσπίσωμεν τὴν ἀρχὴν ταύτην, διότι ἔχομεν προηγούμενον θέσπισμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἂν ἐκλείψουν πληρεξούσιοι μέχρι τοῦ ἑνὸς πέμπτου δύναται καὶ πρέπει νὰ γίνῃ νέα ἐκλογή. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρὶν ἢ συμπληρωθῇ τὸ Συντακτικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως θὰ ἠδύναντο πλεῖστοι πληρεξούσιοι νὰ παραιτηθῶσι καὶ θὰ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ προκηρύξωμεν εἰς πολλὰς περιφερείας νέας ἐκλογάς, οὕτως ὥστε νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι τελειωτικῶς λελυμένα. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἔργον τῆς παρούσης Συνελεύσεως εἶμαι τῆς γνώμης, ὅπως καὶ ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ὅτι καὶ ἐν τῷ Συντάγματι δὲν πρέπει νὰ τεθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι εὐθὺς ὡς ὁ βουλευτὴς ἀποδεχθῇ τὴν πρὸς αὐτὸν δοθεῖσαν ἐντολὴν τοῦ λαοῦ δὲν εἶναι κύριος ἑαυτοῦ, ἀνήκει εἰς τὸ Σῶμα τὸ νομοθετικόν. Βεβαίως, ἐὰν ὁ βουλευτὴς ἤθελεν εὑρεθῇ ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐκτελῇ τὸ ὕψιστον αὑτοῦ καθῆκον θὰ δικαιολογήσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἀπομακρυνθῇ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Κοινοβούλιον βεβαίως ἤθελεν ἀποδεχθῇ τοὺς λόγους τούτους. Ἀλλὰ τὸ νὰ δώσωμεν εἰς τὸν βουλευτήν, ὅπως ἔδωκε δυστυχῶς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, τὸ δικαίωμα ἀπόλυτον τῆς παραιτήσεως, νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἔννοιαν τῆς βουλευτικῆς ἰδιότητος.

§40Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἂν δὲν δύναται νὰ μείνῃ;

§41Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ κρίνῃ ἡ Συνέλευσις τοὺς λόγους ἢ καὶ θὰ δεχθῇ αὐτοὺς ἢ θὰ εἴπῃ εἰς τὸν παραιτούμενον «ὑποχρεοῦσαι νὰ μείνῃς».

§42Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον καὶ προηγουμένως, ὅτι βεβαίως, ὅταν τις ἐπιζητῇ νὰ καταλάβῃ καὶ καταλαμβάνει ἀξίωμά τι, δὲν γεννᾷ ἐκ τούτου μόνον δικαιώματα εἰς ἑαυτόν, ἀλλὰ ἀντιστοίχως γεννᾷ καὶ ὑποχρεώσεις, ὥστε κατόπιν νὰ εἶναι ζήτημα ἴσως ἐρεύνης κατὰ πόσον εἶναι δυνατὴ ἡ ἐγκατάλειψις αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὡς πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ βουλευτοῦ, καὶ πολὺ περισσότερον τοῦ πληρεξουσίου. Λέγετε: δὲν ὑπάρχει νομικὴ διάταξις διὰ νὰ δικαιοῦταί τις νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: ὑπάρχει νομικὴ διάταξις νὰ μὴ δικαιοῦταί τις νὰ παραιτηθῇ; Εἶπον ἐπίσης, ὅτι δὲν δυνάμεθα σήμερον, δι’ οἱασδήποτε διατάξεως νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν ἐντολὴν τὴν δοθεῖσαν ὑπὸ τῶν ἐκλογέων κατὰ τὴν 1 Νοεμβρίου, ὡς ἐνέχουσαν ἔννοιαν ἀλλοίαν παρ’ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν τὰ πράγματα ὡς τότε εἶχον, καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι ἔδιδον εἰς αὐτήν. Τοῦτο ἐπίσης δὲν τὸ ἠμφεσβήτησεν ὁ κ. συνάδελφος, θὰ ἐπεθύμουν δὲ ἐὰν τοῦτο ἀμφισβητήσῃ νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην του. Τούτων λοιπόν, οὕτως ἐχόντων, ἕπεται ἀναγκαίως, ὅτι δικαίωμα τοῦ κ. πληρεξουσίου Κεφαλληνίας εἶναι νὰ παραιτηθῇ. Λέγει ὁ κ. συνάδελφος νὰ ἐρευνήσῃ, ἡ Συνέλευσις. Δὲν νομίζω, ὅτι ἔχετε τοιαύτην ἐξουσίαν. Τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ θέσητε τὴν βάσιν, ὅτι δύνασθε νὰ ἐπιχειρήσητε τοιαύτην ἔρευναν, θὰ θέσητε ὡς βάσιν, ὅτι ὁ πληρεξούσιος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύνασθε. Διότι, ἐὰν σεῖς γίνητε κριταὶ τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ πληρεξούσιος θὰ παραιτηθῇ, τότε δὲν ὑπάρχει ἐλευθερία παραιτήσεως, ἀλλὰ ὑποχρέωσις. Μὴ λησμονῶμεν δέ, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἐξήντλησε πᾶσαν ἐνέργειαν, εἰς ἣν θὰ ἠδύνατο νὰ προβῇ. Διότι, ἡ Συνέλευσις, κυρίαρχον Σῶμα, ἀντιπροσωπεύουσα σύμπασαν τὴν Ἑλλάδα, ἀπηύθυνε τὴν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Καβαλλιεράτον, ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παραίτησίν του. Ἀλλὰ δυστυχῶς τοῦτο δὲν ἐπέφερε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Νομίζει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ὁ κ. Καβαλλιεράτος ὑπετίμησεν τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Συνελεύσεως; Νομίζει, ὅτι δὲν ἔδωκε τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ δώσῃ ὁ κ. Καβαλλιερᾶτος; Βεβαίως ὄχι. Καὶ ἂν ἀποδοὺς εἰς τὸ διάβημα τῆς Συνελεύσεως τὴν δέουσαν σημασίαν ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παραίτησίν του, πῶς θὰ εἴπωμεν εἰς αὐτόν, ἐπιμένοντα εἰς τὴν παραίτησίν του καὶ προβάλλοντα λόγους ὑγείας, ὅτι ὄχι, εἶσαι ὑγιὴς καὶ δύνασαι νὰ ἐργασθῇς;! Κύριοι, τὸ θέμα νομίζω, εἶναι ἐξηντλημένον.

§43Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Μοῦ ἐθέσατε, κ. Πρόεδρε, τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ὑπάρχῃ νομική τις διάταξις, ἡ ὁποία νὰ ἀπαγορεύῃ εἰς τὸν πληρεξούσιον τὸ παραιτεῖσθαι· λέγω, ὅτι τοιαύτη νομικὴ διάταξις δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ οὔτε ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ, διότι, ὅταν ὁ λαὸς ἔδωκεν πρὸς ἡμᾶς τὴν Συντακτικὴν ἐντολὴν διὰ νὰ εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις, σημαίνει, ὅτι ἐλάβομεν Συντακτικὴν ἐντολὴν καὶ ὅτι μᾶς ἐδόθη τοιαύτη, ἤτοι μᾶς ἐδόθη τὸ δικαίωμα νὰ δημιουργήσωμεν ἡμεῖς τοὺς κανόνας, κατὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἐργαζώμεθα. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι τοιοῦτοι κανόνες, ἀφ’ οὗ ἡμεῖς εἴμεθα οἱ κανονίζοντες τοὺς Κανόνας τούτους.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ζήτημα θεωρεῖται ἐξηντλημένον.

§45Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μετ’ ἐκπλήξεώς μου εἶδον εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον «περὶ κυρώσεως τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τῆς 15ης Δεκεμβρίου 1920 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀξιωματικῶν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των», φέρεται σήμερον εἰς δευτέραν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Ὑπέθεσα, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τυπογραφικοῦ λάθους, ἀλλὰ ταύτην τὴν στιγμὴν βλέπω εἰς τὰ πρακτικά, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Τρίτης ἐψηφίσθη τοῦτο εἰς τὴν πρώτην κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§46Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προχθές;

§47Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα.

§48Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν ἐψηφίσθη.

§49Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὰ πρακτικὰ λέγουν ὅτι ἐψηφίσθη.

§50Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐψηφίσθη. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι ὅτι μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ παθόντων, ἐτελείωσεν ἡ συνεδρίασις.

§51Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν γίνεται μία κοινὴ συμφωνία μεταξὺ τῶν κομμάτων ποῖα θὰ ψηφισθῶσι δὲν εἶναι δυνατόν, ὅταν οἱ ἄλλοι ἀποχωρῶσιν, νὰ ψηφίζωνται τοιούτου εἴδους νομοσχέδια, παρὰ τὰ συμπεφωνημένα.

§52Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο ἐδῶ.

§53Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ (Ἀντιπρόεδρος τῆς Συνελεύσεως). Ἐγὼ προήδρευον τὴν στιγμὴν ἐκείνην, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι μόνον δύο νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν κατὰ παράκλησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας ἀφορῶντα ἀποκλειστικῶς ταχυδρομικὰς συμβάσεις, καὶ ταῦτα κατ’ ἀρχήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ἐκ πλάνης ἀνεγράφη, ὅτι ἐψηφίσθη.

§54Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ δύο νομοσχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Συγκοινωνίας, δὲν ἔχω καμμίαν ἀντίρρησιν ἐὰν ἐψηφίσθησαν. Ἀλλὰ θὰ ἐπεθύμουν πολὺ ὅταν γίνεται τοιούτου εἴδους συνεννόησις νὰ μένωμεν εἰς αὐτήν.

§55Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐδῶ πρόκειται περὶ λάθους καθαροῦ.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Κουμουνδοῦρος ἔχει τὸν λόγον.

§57Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπωφεληθεὶς τῶν διακοπῶν τοῦ ἡμετέρου Σώματος, μετέβην εἰς τὸ Μικρασιατικὸν μέτωπον, ἵνα ἀντιληφθῶ ἰδίοις ὄμμασιν τὴν ἐκεῖ κατάστασιν. Μετὰ χαρᾶς καὶ ἐθνικῆς ὑπερηφανείας βεβαιῶ τὸ ἡμέτερον Σῶμα, ὅτι τὰ ἐκεῖ ἔχουσιν ἄριστα. Μετέβην εἰς τὰ πλέον ἀπομεμακρυσμένα καὶ προκεχωρημένα φυλάκεια καὶ καταυλισμοὺς μέχρις αὐτῶν τῶν συρματοπλεγμάτων. Τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρατοῦ εἶναι ἀκμαιότατον, καὶ ἀπὸ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ τελευταίου στρατιώτου μίαν μόνον σκέψιν ἔχουν, ὅτι θὰ νικήσωσι τὸν ἐχθρὸν ἢ θὰ ἀποθάνωσι, καὶ μὲ τὴν σκέψιν ταύτην περιφρονοῦσι τοὺς ἀντιπάλους καὶ μετὰ μειδιάματος ἀτενίζουσι πρὸς τὸν θάνατον. Τὸ φρόνημα αὐτῶν ἐπαναλαμβάνω εἶναι ἀκμαῖον ἡ στοργὴ τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς τοὺς στρατιώτας εἶναι πατρική, ἡ ὑπηρεσία τῆς Ἐπιμελητείας ἀξία θαυμασμοῦ, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἔφερον ἐνταῦθα δείγματα ἄρτου τὸν ὁποῖον, βεβαιῶ, ὅτι ἡμεῖς δὲν τρώγομεν ἐνταῦθα. (Ἐνταῦθα ὁ ρήτωρ παρουσιάζει διαφόρους ἄρτους καὶ ἐπιδεικνύει αὐτοὺς πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἡ ὁποία χειροκροτεῖ). Τετράκις τῆς ἑβδομάδος σιτίζονται διὰ κρέατος, καθ’ ἑκάστην ἔχουσι θερμὴν τροφήν, τρὶς δὲ τῆς ἡμέρας ὡς ποτὸν λαμβάνουσι τέϊον. Ὁμολογῶ, ὅτι τὴν Ἐπιμελητείαν αὐτὴν δυσκόλως τὴν ἀπαντᾷ τις εἰς τοὺς ξένους στρατούς. Νομίζω, ὅτι ἡ Συνέλευσις ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποστείλῃ εὐχαριστίας, πρὸς τὴν ἐκεῖ στρατιάν. Ὀφείλει τὸν ἀρχιστράτηγον κ. Παππούλαν νὰ περιβάλῃ μετὰ τῶν μεγαλειτέρων ἐπαίνων, ἐπίσης τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἐπιμελητείας καὶ τὸν στρατηγὸν τῆς ἐσωτερικῆς ζώνης Σμύρνης κ. Μέξαν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὸν ὑποστράτηγον κ. Κοντούλην, ἀρχηγὸν τοῦ πρώτου Σώματος Στρατοῦ Μικρᾶς Ἀσίας, καθὼς καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς δευτέρας Μεραρχίας κ. Βαλέτταν, ἡ Μεραρχία τοῦ ὁποίου ἔσωσεν οὐχὶ μόνον τὴν τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν ταύτην τὴν Μικρὰν Ἀσίαν καὶ τὴν ὕπαρξιν ἡμῶν ὡς φυλῆς ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω μίαν ἐπιστολὴν περιέχουσαν περιγραφὴν τῆς μάχης τοῦ Τουλοῦ Μπουνάρ, ἥτις ἀνήκει εἰς τὴν ἱστορίαν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§59Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἱστορικὴν ταύτην ὥραν, καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ἀφοσιωμένος εἰς τὸ μέγα ἔργον τοῦ ἀγῶνος, καθ’ ἣν στιγμὴν μάχεται ἐν τῷ μετώπῳ καὶ μετ’ ἀγωνίας καὶ πίστεως ἀναμένει τὸ Ἔθνος τὴν ἐπικειμένην ἔναρξιν τῆς μεγάλης ἐπιθέσεως καὶ τὴν ἀκράτητον ὁρμήν του πρὸς τὴν νίκην καὶ τὸ ἔνδοξον τέρμα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ ἀκούωνται διακρίσεις διὰ τοὺς θρυλλικοὺς μαχητάς μας. Τιμὴ καὶ δόξα εἰς πάντας τοὺς πολεμιστὰς τῆς Πατρίδος ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ ὁπλίτας. Δι’ ὅλους σεμνύνεται ἡ Πατρίς. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὅλος παρακολουθεῖ μεθ’ ὑπερηφάνου ψυχῆς τὸν στρατόν του τὸν στρατὸν τῆς Πατρίδος καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἥτις ἐκπροσωπεῖ τὴν ψυχήν, τὴν πίστιν καὶ τὰ ἰδεώδη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπιβάλλεται ὡς χαιρετισμὸν ὡς ἀσπασμόν, ὡς διάπυρον εὐχὴν πρὸς τὸν ἔνδοξον στρατὸν νὰ ἐκβάλῃ μίαν ἐνθουσιώδη κραυγήν: Ζήτω ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός! (Ὅλοι οἱ κ. κ. πληρεξούσιοι ἐγείρονται ὄρθιοι καὶ χειροκροτοῦσιν ὡς καὶ τὰ θεωρεῖα).

§60Σ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τῆς ἐξιστορήσεως τῆς μάχης τοῦ Τουλοῦ Μπουνὰρ αὐτὸ ἀκριβῶς ἐπεδίωκον, κ. συνάδελφε, τὴν διασάφησιν τῆς ἀληθείας καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῆς ἐκ τῶν ἀδεσπότων φημῶν. Ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς ἔδειξε τὸν μέγαν αὐτοῦ πατριωτισμόν. Ἔδειξε τὴν μεγίστην αὐτοῦ αὐταπάρνησιν διὰ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα. Ἔδειξεν ὅτι ὁ Ἕλλην γνωρίζει νὰ νικᾷ καὶ νὰ δοξάζῃ τὴν Πατρίδα αὐτοῦ. Κύριοι, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, τελειώνων τὸν λόγον μου νὰ δώσῃ προσοχὴν περισσοτέραν εἰς τὰ ἀεροπορικὰ ζητήματα καὶ τὰ ζητήματα τῆς ὑπερόγκου δαπάνης, τῆς ἀφορώσης τὰς ἐναποθηκεύσεις, ἐνοικιάσεις οἰκιῶν ἀξιωματικῶν, καθόσον καὶ οἰκίας ἀρκετὰς τὸ Δημόσιον ἐκεῖ ἔχει καὶ χῶρον πρὸς ἐναποθήκευσιν, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ὑπερόγκους πληρωμὰς διὰ τὰς ἀποθήκας καὶ τὸν ὕπαιθρον χῶρον τῶν σιδηροδρομικῶν σταθμῶν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

§62Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, σχετικὴν πρὸς τὴν περιοδείαν τοῦ πρώην Μητροπολίτου Ἀθηνῶν. Θέλω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ δώσῃ πληροφορίας κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως περὶ ταύτης. Ἐπίσης νὰ φέρῃ καὶ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον διεβίβασεν ὁ ἐκεῖ ἀντιπρόσωπος περὶ τῆς αὐτόθι δράσεως τοῦ πρώην Μητροπολίτου.

§63Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ δηλώσω πρὸς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι σήμερον τὴν 12ην ὥραν ἔλαβον γνῶσιν τῶν διαφόρων ἐπερωτήσεων καὶ ἐρωτήσεων τῶν ἀφορωσῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλώσω τοῦτο εἰς τὸν ἀξιότιμον πληρεξούσιον ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποβάλει σειρὰν ἐπερωτήσεων σοβαρωτάτων, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ὑπῆρχεν ὁ καιρός, ἵνα φέρω τὰς ἀπαντήσεις καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅταν ἔχῃ περὶ ἐπειγόντων ζητημάτων ἐπερωτήσεις νὰ φροντίζῃ, ὅπως ἐγκαίρως ὑποβάλλωνται, ἵνα ἀποστέλλωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως τοιαύτας ἐπερωτήσεις τοιαύτης σπουδαιότητος καὶ ἀπευθυνομένας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ὑπὸ συναδέλφου τοιαύτης περιωπῆς, ν’ ἀποστέλλωνται εἰς τὰ Ὑπουργεῖα ἐγκαίρως καὶ πρὸ πάντων, προκειμένου περὶ ἐξωτερικῶν ζητημάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἔχει μόνον νὰ προσαγάγῃ ἔγγραφα, ἀλλὰ καὶ νὰ μελετήσῃ ποῖα εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προσαχθῶσι καὶ μάλιστα ὅταν αἱ ἐπερωτήσεις αὗται ἀναγράφωνται πρῶται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διαφωτίσω τὸ ζήτημα. Αἱ ἐν λόγῳ ἐπερωτήσεις κατετέθησαν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως χθὲς μετὰ μεσημβρίαν ἀργά. Τὸ Γραφεῖον μὲ εἰδοποίησε περὶ τῆς καταθέσεως, μοὶ ἐδήλωσε δὲ ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ συμπεριληφθῶσι εἰς τὴν σημερινὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ἧς ἡ ὕλη εἶχε δοθῇ πρὸς ἐκτύπωσιν. Παρεκάλεσα νὰ κατορθωθῇ νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν τῇ οἰκείᾳ θέσει κατὰ τὴν τάξιν τῆς ὑποβολῆς των. Συγχρόνως διέταξα ὅπως ἀμέσως σταλῇ ἀντίγραφον αὐτῶν εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργόν. Ὥστε δὲν ὑπάρχει βραδύτης περὶ τὴν ἐνέργειαν ταύτην. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, ἐν τῇ ὁποίᾳ φέρονται ὡς πρῶται πάντως τοῦτο προῆλθεν ἐκ λάθους τοῦ τυπογραφείου, διότι ὡς ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν, αἱ ἐπερωτήσεις αὗται δὲν εἶχον τὴν θέσιν των ν’ ἀναγραφῶσι πρῶται, ἀλλὰ τελευταῖαι.

§65Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ σημειωθῇ ὅτι δὲν παραπονοῦμαι, διότι πρῶται ἐτάχθησαν αἱ ἐπερωτήσεις αὐταί, ἴσως μάλιστα, ἂν ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῶσιν, ἔπρεπε νὰ τεθῶσι πρῶται καὶ λόγῳ τοῦ ἐπερωτοῦντος καὶ λόγῳ τῶν θεμάτων. Ὥστε δὲν πρόκειται περὶ τούτου καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ δημιουργηθῇ παρεξήγησις.

§66Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδεμία παρεξήγησις. Πράγματι τὰς ἐπερωτήσεις ἀπέστειλε χθὲς περὶ τὴν 7ην ὥραν μετὰ παρακλήσεως πρὸς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, ἵνα κοινοποιήσῃ ταύτης ἀμέσως ἐν ἀντιγράφῳ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα λάβῃ γνῶσιν τούτων ἐγκαίρως. Σήμερον ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ ὅτι εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως ταύτας ἀναγραφομένας πρώτας. Τὸ τακτικὸν βεβαίως ἦτο νὰ ἀναγραφῶσι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς παρουσιάσεώς των εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος ἔδωσε τὴν ἐξήγησιν. Ἐννοεῖται ὅτι προκειμένου περὶ ἐπερωτήσεων σχετιζομένων πρὸς τὰ ἐξωτερικὰ πράγματα δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, ὅτι ὁ κανονισμὸς δὲν ἐτηρήθη ἐπακριβῶς. Ἄλλως τε εἶναι τοιαύτης φύσεως αἱ ἐπερωτήσεις, ὥστε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἐζήτει, ὅπως εἶπε, τὴν πρότασιν αὐτῶν καὶ ἐγώ, ἐὰν ἐνόμιζον ὅτι ἠδύναντο νὰ συζητηθῶσι σήμερον, ὑποθέτω δὲ καὶ ἡ Συνέλευσις, ὡς πάντοτε εἴθισται προκειμένου περὶ τοιούτων ζητημάτων, νὰ προτάσσεται ἡ συζήτησις αὐτῶν. Ἀλλὰ δίδω τὴν ἐξήγησιν ὅτι δὲν ἐννόουν ποτὲ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι τὰ θέματα ταῦτα ὅλα μαζί. Εἶχον ὑπ’ ὄψει μου ὅτι ἦτο ἀδύνατον εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἐντὸς τῶν ὀλίγων ἡμερῶν, νὰ συγκεντρώσῃ τὸν φάκελλον, νὰ ἐξετάσῃ ποῖα τὰ κατατεθησόμενα ἔγγραφα καὶ συγχρόνως νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς συζητήσεως τῶν ζητημάτων διότι τρία τῶν ζητημάτων τούτων εἶναι διπλωματικῆς φύσεως. Τὸ πρῶτον τὸ ἀφορὸν τὴν ἀκύρωσιν πιστώσεως ἐν Ἀμερικῇ εἶναι αἴτησις πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς παρὰ τοῦ αὐτόθι ἐπιτετραμμένου τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅταν ἔχῃ τὴν ἀπάντησιν θὰ τὴν ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐπεξηγῶ ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐδημοσιεύθη προχθὲς εἴς τινα τῶν ἑσπερινῶν ἐφημερίδων, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις ἠκύρωσε πάσας τὰς πιστώσεις, τὰς ἐπ’ ὠφελείᾳ μικρῶν Κρατῶν ἀναγνωρισμένας παρὰ τοῦ Ἀμερικανικοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐφ’ ὅσον αὗται δὲν ἔχουν πραγματοποιηθῆ. Ἡ ἐρώτησίς μου λοιπὸν ἀφορᾷ τὸ θέμα αὐτό· ἂν ἡ πίστωσις ἡ ὀφειλομένη εἰς συνάλλαγμα ἐκ μέρους τῆς Ἀμερικανικῆς Κυβερνήσεως ὡς μέρος τοῦ δανείου τῶν 750.000.000 περιλαμβάνεται εἰς τὴν ἀκύρωσιν ταύτην.....

§67Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δίδω ἀμέσως τὴν ἀπάντησιν, ὅτι εἴδησιν τοιαύτην περὶ ἀκυρώσεως πιστώσεως δὲν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον.

§68Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ σᾶς παρεκάλουν νὰ ἀναγνώσητε τὸ τηλεγράφημα ἵνα λάβητε πληροφορίας περὶ τούτου.

§69Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ δὲ πίστωσις αὕτη δὲν ἀφορᾷ τὸ κράτος, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὴν Τράπεζαν.

§70Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κατὰ τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν· ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω ποίαν ἑρμηνείαν δίδει ἡ Ἀμερικανικὴ Κυβέρνησις, διότι πρόκειται περὶ πιστώσεως συνομολογηθείσης μεταξὺ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης, λοιπὸν ὀρθὸν εἶναι νὰ ζητηθῇ μία πληροφορία διὰ νὰ δοθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν. Προκειμένου τώρα περὶ τῶν ἄλλων τριῶν θεμάτων θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως προσδιορίσῃ ἡμέραν συζητήσεως. Θεωρῶ δὲ ὅτι μᾶλλον ἐπεῖγον ἐκ τῶν ζητημάτων τούτων, εἶναι τὸ ἀφορῶν τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Τὰ δύο ἄλλα ἀντικείμενα εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῶσι καὶ μετὰ πάροδον ἡμερῶν τινῶν, ὅπερ ἄλλως τε καὶ ὀρθότερον εἶναι, ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασις ἡ ἐξωτερικὴ ἐξελίσσεται σήμερον κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει προσοχὴν περὶ τὴν διαχείρησιν τῶν δύο τούτων ζητημάτων. Προκειμένου περὶ τοῦ Ἀλβανικοῦ ζητήματος θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν θέλῃ, νὰ συναινέσῃ ὅπως προσδιορισθῇ ἡμέρα συζητήσεως ἐκείνη, τὴν ὁποίαν κρίνει ὡς καταλληλοτέραν, διότι νομίζω ὅτι ἔστω καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις εἶναι περιωρισμένη ἐκ τῆς διπλωματικῆς θέσεως τοῦ ζητήματος νὰ μὴ ἐκταθῇ πολὺ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως ἡ Ἑλληνικὴ φωνή, ἐκφράζουσα τὸ σύνολον τῶν διανοημάτων τῆς Ἑλληνικῆς ψυχῆς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι νομίζουν ὅτι δύνανται νὰ παραβιάζωσι πάντα νόμον διεθνῆ καὶ πᾶσαν τάξιν πραγμάτων ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος.

§71Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως. Πρὸ ἡμερῶν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον αἴτησις ὑπογεγραμμένη παρὰ πολλῶν πληρεξουσίων, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Συνελεύσεως περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς προτάσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ ζητήματος. Ἐπειδὴ ἡ ἐπερώτησις αὕτη, ὡς εἶπεν ὁ κ. πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, ἐπείγει....

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ ἐπερωτήσεως πρόκειται. Ὅταν φθάσωμεν εἰς τὰς ἐπερωτήσεις. Τώρα εἴμεθα εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐρωτήσεων.

§73Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Ἐπὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως ἔλαβον τὸν λόγον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρώτησις εἶναι αὐτὴ ἢ ἐπερώτησις;

§75Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Ἐπερώτησις.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιφυλαχθῆτε ὅταν φθάσωμεν εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν ἐπερωτήσεων.

§77Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ἐδῶ δὲν εἶναι κανείς, τοῦ ὁποίου ἡ καρδία νὰ μὴ πάλλῃ διὰ τὰς συμφορὰς τῆς Βορείου Ἠπείρου, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀνυπομονησία νὰ μὴ εἶναι μεγίστη, ἵνα ἴδῃ λυόμενον ἐθνικῶς τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ φρονῶ, καὶ ἐπιτρέψατέ μου νὰ ἐκδηλώσω τὴν γνώμην αὐτήν, ὅτι ἀκριβῶς ὀφείλει τις νὰ ἀπευθυνθῇ εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν συναδέλφων ἡμῶν, τῆς συνελεύσεως ἁπάσης τῆς Κυβερνήσεως ἀλλὰ καὶ τῶν εἰσηγητῶν τῆς τοιαύτης ἐπερωτήσεως, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Στράτου, τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου Ἰωαννίνων, ὅπως τοὺς παρακαλέσῃ, εἰ δυνατόν, νὰ ἀπόσχωσι πρὸς στιγμὴν τῆς συζητήσεως ταύτης. Εἶναι θέματα τοιαῦτα, ὅπως αὐτό, σπουδαιότατα, ὅπως ἐξ ἴσου σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦ Πόντου, ἀλλὰ φρονῶ ἐξ ἀντιλήψεως, τὴν ὁποίαν ἔχω, τῶν ἐξωτερικῶν θεμάτων, ὅτι εἰς αὐτὴν τὴν στιγμήν, ὅπως ἀκριβῶς αὐτὴν τὴν στιγμὴν μετετράπησαν καὶ τὰ ἀνατολικὰ πράγματα ἐν ταῖς σχέσεσιν ἡμῶν πρὸς τοὺς ἄλλους, ἴσως θὰ ἔβλαπτε συζήτησις, ἡ ὁποία σκοπὸν θὰ ἔχῃ νὰ ἀναλύῃ κατὰ βάθος τὸ μυστήριον τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ νὰ ρίψῃ φῶς ἀκριβῶς ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἄπλετον φῶς τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν θὰ συνέφερεν. Αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχω, κύριοι συνάδελφοι.

§78Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἔργον τῆς Κυβερνήσεως.

§79Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἐπιφύλαξις μὲ τὴν ὁποίαν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τοῦ Συντηρητικοῦ κόμματος.....

§80Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μεταρρυθμιστικοῦ.

§81Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Ἡ ἐπιφύλαξις, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, περὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως, ἀφεὶς εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν ταύτην, νομίζω ὅτι τοῦτο ἀρκεῖ, ἵνα φανῇ ποιά τις συμφωνία ὡς πρὸς τὰς ἀντιλήψεις μεταξὺ τοῦ συναδέλφου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας καὶ τοῦ ἐξ Ἀττικοβοιωτίας. Θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀφήσῃ νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ καὶ ἐγὼ νὰ ἐπικροτήσω τὰ λεχθέντα καὶ νὰ ἐκφράσω ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ὅτι τὴν Ἑλληνικὴν ψυχὴν τὰ ζητήματα ἐκεῖνα τὴν δονοῦσι πάντοτε καὶ θὰ τὴν δονοῦν ἐσαεί.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης, ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ ἰατροῦ Βασιλείδη.

§83Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἀναφορὰ τοῦ ἰατροῦ Βασιλείδη θίγει ἕνα ζήτημα παμμέγιστον, σπουδαιότατον καὶ πολιτικὸν καὶ κοινωνικόν. Πρόκειται, κ. Πρόεδρε, περὶ τῆς φυματιώσεως, ἡ ὁποία μαστίζει τὸν πληθυσμὸν τῆς Ἑλλάδος, αἱ στατιστικαὶ δὲ εἶναι κἄτι τι ἐκπληκτικόν, διότι ἐκ τούτων μαρτυρεῖται, ὅτι 70.000 κατ’ ἔτος στέλλονται εἰς τὸν Ἅδην ἐκ τοῦ νοσήματος αὐτοῦ.

§84Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ πρώτη χώρα ἀπὸ ὅλας.

§85Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Ὁ ἰατρὸς κ. Βασιλείδης, εἷς ἐκ τῶν σοβαρωτέρων μας ἐπιστημόνων, ἀσχοληθεὶς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν κατέληξεν εἰς μέθοδον θεραπείας τῆς φυματιώσεως, ἡ ὁποία δίδει θαυμάσια ἀποτελέσματα. Αὕτη εἶχεν ἄλλοτε ὑποβληθῆ καὶ ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν ἰατρῶν ἐν Ἀθήναις, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία εἶχε συσταθῆ διὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς μεθόδου ταύτης, δὲν ἐπεράτωσε τὸ ἔργον της. Ὁ ἰατρὸς Βασιλείδης δι’ αἰτήσεως καὶ ἀναφορᾶς, τὰς ὁποίας ὑπέβαλε εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ζητεῖ ὅπως συσταθῇ ἐπιτροπὴ ἐξ ἐπιστημόνων ἡμεδαπῶν καὶ ἀλλοδαπῶν ἵνα ἐξετάσῃ τὸ χρήσιμον τῆς μεθόδου ταύτης. Φρονῶ δὲ ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἔχει τὸ ἐπιτακτικὸν καθῆκον, ἵνα παράσχῃ τὰ νοσοκομειακὰ μέσα εἰς τὸν ἰατρὸν αὐτόν, ἵνα διαπιστωθῇ κατὰ πόσον εἶναι ἡ μέθοδος αὕτη τόσον χρήσιμος, ὅσον ἡ στατιστικὴ του μέχρι τοῦδε ἀποδεικνύει· διότι εἰς μίαν τοιαύτην περίπτωσιν ἐκτὸς τοῦ γενικοῦ καλοῦ, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιτευχθῇ, τὸ Κράτος θὰ ἔχῃ οἰκονομίαν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται πρὸς θεραπείαν τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν ἄλλων πολιτῶν.

§86Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Λαμβάνω καὶ ἐγὼ τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως, ἰδιαίτατα δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπὶ τοῦ ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ γνωστότατος εἰς τὴν κοινωνίαν ἰατρὸς Βασιλείδης. Τὸ ὑπόμνημα, καθὼς τὸ ἀνέφερε ὁ κ. συνάδελφος, θίγει μίαν πληγήν, τὴν ὁποίαν ὅλοι γνωρίζομεν, ὀνομαζομένην φυματίωσιν, καὶ ὑπόσχεται διὰ τῆς μεθόδου, τὴν ὁποίαν θέτει εἰς ἐφαρμογὴν νὰ ἐπιφέρῃ μεγίστην βελτίωσιν τοῦ κακοῦ. Ἀξίζει νομίζω ὅλης τῆς προσοχῆς τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ καὶ ἀξίζει νὰ διατεθοῦν μερικὰ εἰδικὰ μέσα πρὸς δοκιμὴν τῆς μεθόδου, ἵνα ἐπιφέρῃ μίαν τόσον μεγάλην βελτίωσιν εἰς μίαν τόσον μεγάλην πληγὴν τῆς ἀνθρωπότητος, ἡ ὁποία μαστίζει κατ’ ἐξοχὴν τὴν Ἑλλάδα, μαζὶ μὲ δύο ἄλλας νόσους, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι θὰ συναινέσουν, ἵνα παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα καὶ ληφθῇ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν.

§87Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν συνιστώντων τὴν ἀναφοράν.

§88Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὰς αὐτὰς συστάσεις ποιοῦμαι καὶ ἐγώ.

§89Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν. Ἄλλωστε δὲν ζητεῖ τίποτε ἄλλο ὁ ἰατρὸς Βασιλείδης, εἰμὴ μόνον νὰ τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ἐπὶ ἀσθενῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ πειραματισθῇ καὶ ἐκ τῶν ὁποίων θ’ ἀποδειχθῇ εἰς τὸν κόσμον, ὅτι ἐπέρχεται ῥιζικὴ θεραπεία κατὰ 90%, γνωστοῦ ὄντος μάλιστα, ὅτι ἐπὶ 100 ἀσθενῶν οὔτε 25 σώζονται εἰς τὰ σανατόρια. Προκειμένου μάλιστα περὶ τοιούτου ἐπιστήμονος, παρέχοντος ἠθικὸν καὶ ἐπιστημονικὸν κῦρος καὶ προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος μέλλοντος καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἐπιστήμην νὰ τιμήσῃ καὶ τὴν ἀνθρωπότητα νὰ σώσῃ, ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ τοῦ παράσχῃ ἄφθονα τὰ μέσα.

§90Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Ἡ αἴτησις καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἰατροῦ κ. Βασιλείδου εἶναι τόσον ἐνδιαφέρουσα, ὥστε καὶ ἀπὸ ἠθικῆς καὶ κοινωνικῆς ἀπόψεως ἔχει μεγίστην σημασίαν. Ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ὑπάρχει Ἐπιτροπὴ Δημοσίας Ὑγείας καὶ δέον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ καὶ νὰ ληφθῶσι σοβαρὰ μέτρα.

§91Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Τὸ ζήτημα φαίνεται δύσκολον. Ἐν τούτοις ἂν διατεθῇ ἀριθμός τις φυματιώντων ἐκ τοῦ Νοσοκομείου «Σωτηρία» καὶ ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου φιλανθρωπικοῦ ἱδρύματος, θὰ ἴδητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἐβεβαιώθην, ὅτι ἐντὸς ἐλαχίστου χρονικοῦ διαστήματος θ’ ἀποδείξῃ ὁ κ. Βασιλείδης, ὅτι τὰ πειράματά του φέρουσιν ἐξαιρετικώτατα ἀποτελέσματα, χωρὶς οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν δαπάνην ν’ ἀπαιτῶσι. Ὅπου δήποτε ἀλλοῦ, προκειμένου δι’ ἕνα τόσον μεγάλον ζήτημα, τὸ Κράτος καὶ πολὺ μεγάλας δαπάνας θὰ ἀνελάμβανε διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ προκειμένου διὰ τὴν διάσωσιν τόσων χιλιάδων ἀνθρώπων κατ’ ἔτος. Ἀφοῦ δὲ συμπίπτει νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ κ. Στάης, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ ἀπόφασίς του. Δὲν εἶναι ἄλλωστε τὸ ζήτημα νομοθετικῆς προνοίας, οὔτε πρόκειται νὰ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμόν, δύναται δὲ ν’ ἀποδείξῃ ἐν Εὐρώπῃ, ὅτι καὶ ἡ Ἑλλὰς ἔχει ἐπιστήμονας, συμβάλλοντας εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἀνθρωπότητος.

§92Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς ἤθελον νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ περὶ τῆς δημοσίας ὑγείας ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὅμως πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει νομοσχέδιον δι’ οὗ εἰσάγονται διάφορα μέτρα ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑγείας ἐν Ἑλλάδι, παραιτοῦμαι καὶ συνιστῶ μόνον τὴν ἀναφοράν, ἀναμένων τὴν κατάλληλον περίστασιν, καθ’ ἣν θὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πολυγένης, ὁ κ. Τριανταφυλλᾶκος, ὁ κ. Πὼπ, ὁ κ. Δραγούμης, ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, ἅπαντες ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§94Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν θερμῶς.

§95Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι λυπηρόν, κ. Πρόεδρε, ὅτι παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τῆς ὑποβολῆς τῆς ἀναφορᾶς ταύτης εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ ἡ ἀνάγκη νὰ ἐγγραφῶσι εἴκοσιν πληρεξούσιοι διὰ νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ὑποβολὴ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν θὰ ἤρκει νὰ ληφθῶσι τὰ ἀναγκαῖα μέτρα ἐπὶ τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως, τοσοῦτον μᾶλλον καθ’ ὅσον τὸ Κράτος αὐτὸ εἶναι ὑπεύθυνον διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς νόσου αὐτῆς τῆς φοβερᾶς. Ἅμα ἴδῃ τις τὰς στατιστικάς, θὰ καταπλαγῇ διὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν φυματιώντων ἐν Ἑλλάδι, αἱ συστάσεις δὲ πρὸς τὴν Συνέλευσιν εἶναι ὅλως περιτταί, προκειμένου περὶ τοιούτου ζητήματος. Εἷς ἰατρός, κύριοι, παρουσιάζεται καὶ ζητεῖ ἐλάχιστα πράγματα διὰ μίαν μεγάλην τοιαύτην ὑπόθεσιν, διὰ τὴν θεραπείαν μιᾶς ἀσθενείας, ἡ ὁποία μαστίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ προκειμένου περὶ ἑνὸς τοιούτου αἰτήματος εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντίρρησις; Εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος ν’ ἀρνηθῇ τὰ μέσα εἰς ἕνα ἐπιστήμονα ἀνεγνωρισμένου κύρους διὰ νὰ ἐκτελέσῃ τὰ πειράματα, τὰ ὁποῖα θὰ πείσωσι περὶ τῆς ἀποτελεσματικότητος τῆς θεραπείας του; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην καὶ νὰ δηλώσῃ τί πρόκειται ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς νὰ ἐνεργήσῃ. Δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ ὅτι εἶναι ζήτημα ἐπαγγελματικῶν ἀντιλήψεων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ τί φρονεῖ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§96Π. ΡΕΔΙΑΔΗΣ. Εἰς ὅσα εἶπον οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἔχω νὰ προσθέσω, ὅτι αἱ ἰδιαίτεραι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν μου, βεβαιοῦσιν, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς, οἱ ὁποῖοι προσέφυγον εἰς τὸν κ. Βασιλείδην, πάσχοντες ἀπὸ φυματίωσιν, ἄλλοι μὲν ἔτυχον μεγίστης βελτιώσεως, ἄλλοι δ’ ἀκολουθήσαντες μέχρι τέλους πλήρη τὴν θεραπείαν, ἐθεραπεύθησαν ριζικῶς. Εἷς ἰατρὸς μάλιστα μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὅσους φυματιῶντας παρέπεμψεν εἰς τὸν κ. Βασιλείδην ἐθεραπεύθησαν ὅλοι. Ἑπομένως εἶχον νὰ συστήσω καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως διαθέσῃ ὅ,τι ἀπαιτεῖται, ἵνα ἐξακριβωθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς θεραπείας.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Χατζῖσκος ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§98Δ. ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Συνιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφοράν.

§99Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Εἶναι ἀσυνήθης καὶ πρωτότυπος ἡ μέθοδος τὴν ὁποίαν εἰσάγει ὁ κ. Βασιλείδης. Πρώτην φοράν, νομίζω, εἰς τὰ χρονικὰ τὰ ἐπιστημονικά, παρουσιάζεται ἰατρὸς ὑποβάλλων εἰς Συνέλευσιν ἀναφορὰν καὶ ζητῶν τὴν γνώμην καὶ τὰ μέσα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς θεραπείας. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ μέθοδος τοῦ κ. Βασιλείδου εἶναι ὀρθὴ ἢ ὄχι, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι ὅλοι οἱ ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν σοβαρὰν ἐργασίαν ἀπευθύνονται εἴτε εἰς τὴν ἰατρικὴν Ἑταιρείαν, εἴτε εἰς τὸ Ἰατροσυνέδριον, εἴτε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς δημοσίας ὑγείας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ ἰατρούς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον καὶ τοὺς κ. κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὑπερβαίνουσι τοὺς ἑβδομήκοντα, ὅπως δεχθῶσι νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς δημοσίας ὑγείας καὶ ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη νομίζει ὅτι πρέπει νὰ εἰσηγηθῇ εἰς τὴν Συνέλευσιν μέτρα, νὰ τὰ εἰσηγηθῇ· ἄλλως ν’ ἀπορριφθῇ. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἁρμόδιοι· ἐγὼ ναὶ μὲν εἶμαι ἰατρός, ἀλλὰ οἱ ἄλλοι, οἱ μὴ ἰατροί, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος; Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βασιλείδης πρέπει ν’ ἀποτανθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς δημοσίας ὑγείας ἢ ἐπὶ τέλους νὰ συσταθῇ Ἐπιτροπὴ ἐξ ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι παρακάθηνται ἐνταῦθα. Προτείνω λοιπόν, ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς δημοσίας ὑγείας.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§101Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ, ὅπως, ἡ ἀναφορὰ περὶ ἧς πρόκειται, ἀποσταλεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα διὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας, ἐφ’ ὅσον ἡ ὑπηρεσία αὕτη διατελεῖ ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ὡς πάντες ἴσως γινώσκετε μετ’ οὖ πολὺ ἡ ὑπηρεσία αὕτη θ’ ἀνατεθῇ εἰς ἄλλο Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Κοινωνικῆς Προνοίας καὶ Ὑγείας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τοῦτο δὲν ἔχει πραγματοποιηθῆ παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη μετὰ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἐποιήσαντο εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, ἵνα μελετήσωμεν τὸ ζήτημα καὶ ἐννοεῖτε, παράσχωμεν πᾶσαν συνδρομήν, τὴν ὁποίαν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ παράσχωμεν, ἐντὸς τῶν κειμένων νόμων.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Σπηλιόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Κρεσταίνων.

§103Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Χ. Μητσόπουλος, Α. Μάτεσις, καὶ Λ. Τσουκαλᾶς ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Λυκειάρχου κ. Ταβουλάρη.

§105Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συνιστῶ ἰδιαίτατα τὴν ἀναφορὰν τοῦ Λυκειάρχου Θεμιστοκλέους Ταβουλάρη. Ὁ Λυκειάρχης Ταβουλάρης, εἶναι γνωστότατος εἰς τὴν Ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν λόγῳ τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας πραγματικῶς προσέφερεν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, διατηρῶν ἄλλοτε ἀκμαιότατον καὶ λαμπρὸν ἐκπαιδευτήριον, τόσον ἐν Ἀθήναις, ὅσον καὶ δεύτερον, ἐν Πειραιεῖ. Εἶναι δ’ εἷς καὶ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰς ὑπέρτατον βαθμὸν ὑπέφερον ἐκ τῆς τυραννίας. Διότι συνελήφθη, ἐφυλακίσθη, τοῦ ἔκλεισαν τὰ ἱδρύματα, τὸν ἐζημίωσαν περὶ τὰς 500.000 δραχμῶν ἐξ αὐτῶν τῶν δύο σχολῶν. Ἀλλ’ ἡ μείζων αὐτοῦ συμφορά, ἐφ’ ᾗ καὶ προσκαλούμενος προσφεύγει εἰς τὴν δύναμιν τοῦ Συνεδρίου τούτου, εἶναι, ὅτι εἶχεν ὑιόν, καὶ τὸν ὑιόν αὐτοῦ ἡμέραν τινὰ τὸν ἀνήρπασαν αἱ τότε ξέναι ἀρχαί, αἵτινες τότε ἥδρευον καὶ ἐνήδρευον ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν. Ἐν χερσὶ τῶν ἀρχῶν τούτων ἐγένετο ὁ υἱὸς αὐτοῦ ἄφαντος πλέον. Μάτην ὁ δυστυχὴς πατὴρ ἔκρουσεν εἰς ὅλας τὰς θύρας, μάτην ἐπεκαλέσθη τὸ ἔλεος καὶ τὴν εὐσπλαχνίαν παντός, ἀναζητῶν τὸν υἱόν του. Πάντες ἐκώφευσαν. Ἐστάθη ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ γίνῃ δι’ αὐτὸν τὸ παραμικρόν. Ἀναφοραὶ ἐπὶ ἀναφορῶν οὐδεμιᾶς ἔτυχον ἀπαντήσεως. Ἀπέμεινεν ἀνάλγητον πρῶτον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Δι’ ὃ καὶ ἀπευθύνομαι τώρα εἰς τὸν ἱπποτισμὸν καὶ τὴν εὐσπλαχνίαν τοῦ σημερινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, βεβαιότατος ἂν ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν συνετελέσθη μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, χάριν δυσκινησίας τοῦ κλάδου τούτου, θέλει ταχέως συντελεσθῇ διὰ τοῦ προσωπικοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Παρακαλῶ αὐτὸν ὅπως ἐξετάσῃ ἐξ ὑπαρχῆς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, διότι οὐδὲ φάκελλος πρὸς αὐτὴν σχετικὸς ὑφίσταται πλέον, καθ’ ἃ δὲ ὁ κ. Λυκειάρχης ἠδυνήθη νὰ πληροφορηθῇ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ἀπολύτως τὸ ὑπενθυμίζον τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, εἰς αὐτήν, εἰμὴ ἡ ἠχὼ τῶν θρήνων τοῦ δυστυχοῦς πατρός, ὁ ὁποῖος κρούων πᾶσαν θύραν, δὲν συναντᾷ εἰμὴ κωφὸν ξύλον. Ἂς ζητηθῶσι πληροφορίαι ἀπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀρχῆς. Διότι ἡ Γαλλικὴ ἀστυνομία, ἥτις τὸν συνέλαβε καὶ τὸν ἐξηφάνισεν, εἶναι ὑπόλογος νὰ εἴπῃ εἰς τίνα τμήματα τοῦ Ἅδου τὸν ἐξαπέστειλεν, ἵνα ὁ πατὴρ Ταβουλάρης κατερχόμενος εἰς αὐτὸν τὸν ἀναζητήσῃ, ὡς ἡ Δημήτηρ τὴν Περσεφόνην. Ἂς εἴπωσιν ἡμῖν αἱ Ἀστυνομίαι τῆς εὐγενοῦς καὶ φιλανθρώπου Γαλλίας, ἐὰν τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν τὸν ἀφῆκαν ἐν ζωῇ ἢ ὄχι. Περὶ τούτου ἐκλιπαρεῖ τὴν εὐσπλαχνίαν τῆς Συνελεύσεως ὁ τάλας πατὴρ Ταβουλάρης καὶ τῶν γόων αὐτοῦ, ὡς ἀπήχησιν ἃς ἀκούσωσιν οἱ συνάδελφοι τὴν ἐμὴν φωνήν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μουζάκης ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§107Ν. ΜΟΥΖΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§109Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶναι πραγματικῶς τραγικὸν τὸ θέμα περὶ οὗ πρόκειται. Ἀπὸ ἐτῶν εἷς πατὴρ ἔχει χάσει τὸν υἱόν του καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῶσι τὰ ἴχνη αὐτοῦ. Ἀπευθύνεται πρὸς ἁπάσας τὰς ἀρχὰς τάς τε ἡμετέρας καὶ τὰς ἀλλοδαπὰς καὶ δὲν δύναται νὰ μάθῃ ποία εἶναι ἡ τύχη τοῦ τέκνου του. Ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ γίνῃ φορεὺς τῆς ἐπιθυμίας ταύτης τῆς Συνελεύσεως πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν φίλων Δυνάμεων, οὕτως, ὥστε νὰ προκαλέσῃ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῶν, προκειμένου περὶ καθαρᾶς φιλευσπλαγχνίας.

§110Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀφοῦ οὕτως ἔχει, βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι ἁρμοδιώτερον διὰ νὰ δεχθῇ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῇ καὶ ὑπόσχομαι εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὅτι θέλω πράξει πᾶν τὸ δυνατὸν διὰ νὰ ἀνακαλυφθῇ ποῦ εὑρίσκεται ὁ υἱὸς τοῦ Ταβουλάρη.

§111Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ἀναπήρων Θεσσαλίας, ὁ κ. Παπαλουκᾶς.

§113Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ αὖθις. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῆς καὶ γενικὴ ὑπῆρξεν ἡ ἀντίληψις τῆς Συνελεύσεως, ὅτι πρέπει ταχέως νὰ ληφθῶσι μέτρα ὑπὲρ αὐτῶν. Συνιστῶ, ὅπως ὡς τάχιστα προσαχθῇ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως νομοσχέδιον καὶ ψηφισθῇ.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Σωτηριάδης καὶ Σπηλιόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Δάρας.

§115Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἐκ παραδρομῆς εἶναι τὸ ὄνομα τοῦ κ. Σωτηριάδου. Πρόκειται περὶ τοῦ ἑξῆς: Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Δάρας, ὑπέβαλλον μίαν ἀναφορὰν ἐπικαλούμενοι τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας, ὡς ἁρμοδίου, καθ’ ὅσον κατὰ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος μηνός, χάλαζα καταπεσοῦσα κατέστρεψε τελείως τὰς ἀμπέλους καὶ τὰ σπαρτά. Οἱ κάτοικοι διατελοῦσιν ἐν ἀπογνώσει καὶ ὑπέβαλον μίαν ἀναφοράν. Τὴν συνιστῶ θερμῶς καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ μὲ τὴν σύστασιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅπως λάβῃ τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν περὶ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν τελείως.

§116Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Συμπληρῶν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὑποδεικνύω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας εἰδικὸν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον συνεκεντρώθη ποσόν τι ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον, νομίζω, καὶ κατετέθη εἰς τὴν Τράπεζαν προωρισμένον ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς καταστρεφομένους ἀπὸ χάλαζαν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διατάξῃ νὰ ἐνεργηθῇ ἡ διαδικασία ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένη, διὰ ν’ ἀποζημιωθοῦν ἐγκαίρως, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§117Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν αὐτήν, διότι ἐκ παραδρομῆς δὲν ἀνεγράφη.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Λ. Τσουκαλᾶς, Γ. Μερκούρης καὶ Γ. Ἀναστασόπουλος ἐπὶ ἀναφορᾶς Ἐμπορικοῦ Συλλόγου συνοικιῶν Ἀθηνῶν ὁ «Ἑρμῆς».

§119Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Πρόκειται περὶ μιᾶς ἀναφορᾶς μικρεμπόρων, μικροπωλητῶν τῶν διαφόρων συνοικιῶν, οἱ ὁποῖοι ἐλάχιστα κερδίζουν καὶ οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπόχρεοι ἐκ τοῦ νόμου νὰ τηρῶσι τὰ βιβλία, ὑπαλλήλους καὶ λοιπά. Ἐπεθύμουν νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέριμναν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάγωνται καὶ αὐτοὶ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται οἱ μεγάλοι ἔμποροι καὶ οἱ μεγάλοι κτηματίαι καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μίαν μέριμναν νὰ μὴ ὑπάγωνται εἰς τὰς διατυπώσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται οἱ μεγαλέμποροι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν βεβαίως ὑποχρέωσιν νὰ διατηρῶσι βιβλία, ὑπαλλήλους, λογιστὰς καὶ λοιπά. Ἐκτὸς τούτου οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀγράμματοι· παρακαλῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§120Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Καὶ ἐγώ, κ. Πρόεδρε, συνιστῶ θερμῶς τὴν ἀναφορὰν καὶ παρακαλῶ νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργός, διότι τὰ μαγαζιὰ αὐτὰ εἶναι μικρὰ καὶ οἱ κάτοχοι αὐτῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γίνονται καὶ καταστηματάρχαι, ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἀδύνατον νὰ διατηρῶσιν ὑπαλλήλους καταλλήλους πρὸς κατάρτισιν βιβλίων λογιστικῶν καὶ λοιπῶν. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν κανεὶς νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάγωνται καὶ οἱ συντελεσταὶ αὐτοὶ εἰς μίαν δικαίαν φορολογίαν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὕρῃ τρόπον νὰ μὴ ἐπιβαρύνωνται αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι.

§121Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀκριβῶς πληροφορῶ τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἔχω καταρτίσει μίαν ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία εἰδικῶς ἀσχολεῖται διὰ τὴν ἁπλοποίησιν ἀκριβῶς τῶν νέων νόμων τῶν ἰσχυόντων, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουσι τόσας δυσκολίας κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. Ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐκείνους κυρίως, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ νόμου καὶ ἀσχολεῖται διὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν ν’ ἁπλοποιηθῇ αὐτὴ ἡ δυσχέρεια ἡ πραγματικῶς ὑφισταμένη κατὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, ἡ ὁποία ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ γίνῃ καὶ νόμος διὰ νὰ γίνῃ γραφεῖον διὰ τὰς δηλώσεις, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ φορολογούμενος πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἀκριβῶς τί τοῦ γίνεται. Θὰ ὑποβάλλω νομοσχέδιον καθορίζον ὅλα τὰ πράγματα αὐτά.

§122Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ σπεύσητε.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς, ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰς κατοίκων Γλουνίτσης καὶ Γεωργικοῦ Συλλόγου Δαδίου.

§124Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς κοινότητος Γλουνίτσης καὶ Γεωργικοῦ Συλλόγου Δαδίου τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, διὰ τῆς ὁποίας διεκτραγῳδῶσιν οὗτοι τὴν καταστροφήν, τὴν ὁποίαν ἐπέφερε ἡ χάλαζα ἡ πεσοῦσα κατὰ τὴν 5ην Μαΐου. Οἱ κάτοικοι Γλουνίτσης ἀναφέρουσιν ὅτι 1000 στρέμματα σίτου κατεστράφησαν τελείως καὶ αἱ ἄμπελοι. Οἱ δὲ κάτοικοι τοῦ χωρίου Πίλιος ἀναφέρουσι ὅτι κατεστράφησαν ἀγροὶ 600 στρεμμάτων σίτου, 600 στρεμμάτων ἀραβοσίτου καὶ ὅλαι αἱ ἄμπελοι αὐτῶν 200 στρεμμάτων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας εἰς τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ σταλῶσιν αἱ ἀναφοραί, ὅπως διατάξῃ τὰς ἀρχὰς νὰ βεβαιώσωσι τὰς ζημίας καὶ ληφθῇ ἓν μέτρον διὰ τοὺς χαλαζοπλήκτους.

§125Κ. ΤΕΡΤΙΠΗΣ (Ὑπουργὸς Γεωργίας). Διέταξα τηλεγραφικῶς τοὺς ἁρμοδίους γεωπόνους νὰ μεταβῶσι καὶ μελετήσωσι τὰς γενομένας καταστροφάς.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ἐπὶ ἑτέρας ἀναφορᾶς.

§127Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Καταθέτω ἀναφορὰν διαφόρων κοινοτήτων τῆς Φθιώτιδος, αἵτινες ζητοῦσιν ἱερεῖς, διότι ὡς γνωστὸν ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ἐπισκόπους νὰ χειροτονῶσιν ἱερεῖς εἰς τὰ χωρία τοὺς ἔχοντας ἀπολυτήρια Σχολαρχείου καὶ οὕτω πλεῖστα χωρία μένωσιν ἄνευ ἱερέων. Τὸ Διάταγμα τῆς ἀπαγορεύσεως ἀπαιτεῖ ἀπολυτήριον Γυμνασίου, φαντασθῆτε δὲ ἐὰν εἶναι δυνατόν, ἄνθρωπος ἔχων ἀπολυτήριον Γυμνασίου, νὰ μεταβῇ νὰ εἰσέλθῃ εἰς ἱερατικὴν σχολὴν διὰ νὰ γίνῃ ἱερεὺς εἰς χωρίον. Πρέπει νὰ ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις διὰ νομοθετικῆς προνοίας, ἵνα κατορθώσωσι τὰ χωρία νὰ ἔχωσιν ἱερεῖς, διότι εἰς πολλὰ χωρία ἔχουσιν λησμονήσει καὶ τὰ θρησκευτικά των καθήκοντα. Φεύγει ὁ ἱερεὺς ἀπὸ τὸ ἕνα χωρίον καὶ πηγαίνει εἰς τὸ ἄλλο. Φαντασθῆτε ὅτι Ἀνάστασιν ἔκαμαν εἰς ἕνα χωρίον τὴν Κυριακὴν τοῦ Πάσχα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρηστάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Φλωρίνης ζητούντων τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης.

§129Ι. ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ. Ὑπεβλήθη ὑπόμνημα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Φλωρίνης, διὰ τοῦ ὁποίου ζητῶσιν τὴν κατάργησιν τοῦ ἐπαχθεστάτου φόρου τῆς δεκάτης καὶ τὴν ἀφομοίωσιν τῆς φορολογίας μὲ τὴν τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καταργήσῃ τὸν φόρον αὐτὸν διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ Μακεδονικὸς λαὸς νὰ ἴδῃ ἄσπρες ἡμέρες. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀφομοιωθῶμεν φορολογικῶς μὲ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα. Δὲν ζητοῦμεν τίποτε ἄλλο παρὰ ἰσοπολιτείαν.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Παπαζαχαρίου ἐπὶ τῆς αὐτῆς ἀναφορᾶς.

§131Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι. Βεβαίως δὲν εἶναι ἐποχὴ νὰ ζητῇ κανεὶς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταργῇ φόρους, τώρα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀκριβῶς τὸ Κράτος ἔχει μεγίστας ἀνάγκας, ἔχει μεγίστας δαπάνας διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ πολεμήσῃ ἐναντίον τῶν προαιωνίων ἐχθρῶν καὶ ἐκ τῆς ἐκβάσεως τοῦ πολέμου τούτου πρόκειται νὰ κριθῇ ἡ τύχη ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλὰ ἡ δικαιοσύνη βεβαίως ἀπαιτεῖ ἰσότητα μεταξὺ τῶν διαφόρων μελῶν τοῦ Κράτους καὶ αὐτὸ δὲ τὸ Σύνταγμα ἀναφέρει, ὅτι ἕκαστος τῶν πολιτῶν εἰσφέρει ἀναλόγως τῶν δυνάμεών του. Ἑπομένως ἔχομεν δικαίωμα ἡμεῖς οἱ Μακεδόνες καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος νὰ ζητήσωμεν τὴν ἰσότητα τὴν φορολογικὴν ὅλων τῶν μελῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης.

§132Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀκριβῶς ἔφθασε ἐδῶ τὴν ὀγδόην ὥραν, διότι ἐσηκώθηκα ἀπὸ τρίωρον μελέτην ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καταργήσεως τῆς δεκάτης. Ἀπηντήσαμεν δυσχερείας τινὰς σοβαρὰς καὶ θὰ παρακαλέσω 2–3 ἀπὸ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι νὰ εἶναι τελείως ἐνήμεροι τοῦ θέματος, νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μελετήσωμεν μαζὶ τὸ νομοσχέδιον.

§133Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἤθελα νὰ εἴπω δύο λέξεις, διὰ νὰ μὴ νομισθῇ ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης χαρίζεται τὸ Κράτος.

§134Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καθόλου, ἀναγνωρίζωμεν ὅτι ὑπῆρχε μία διάκρισις καὶ ὅτι οἱ Μακεδόνες ἴσως δὲν ἦσαν ὑπὸ τοὺς ἰδίους εὐνοϊκοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους καὶ οἱ ἄλλοι.

§135Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐπεθύμουν νὰ ἀναφέρω στατιστικήν.

§136Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς μὴ τὸ τεμαχίσωμεν τὸ ζήτημα. Ἡ συζήτησις νὰ γίνῃ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἀκεραία.

§137Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Δὲν ἐπιμένω· θὰ παρεκάλουν μόνον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον πρὶν ἀρχίσουν αἱ δημοπρασίαι ἐπὶ τῆς ἐνοικιάσεως τῆς δεκάτης, ἀφοῦ θὰ ἐφαρμοσθῇ ἀπὸ τοῦ ἔτους τούτου.

§138Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀπόφασιν νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐφαρμογὴν δεκάτης.

§139Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Τὸ ἐξεύρω καὶ σᾶς εὐχαριστοῦμεν, διότι ἐλύθη τὸ ζήτημα αὐτό.

§140Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παραιτοῦμαι κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Βλιᾶμος, ἵνα καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων τῆς πρώην Ἡγεμονίας Σάμου.

§142Ν. ΒΛΙΑΜΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω ἀναφορὰν τῶν ὑπαλλήλων τῆς πρώην Σαμιακῆς πολιτείας, δι’ ἧς ζητοῦσιν τὴν ἀπονομὴν μικρᾶς συντάξεως. Δέν δύναται νὰ ὑπάρξῃ δικαιοτέρα αἴτησις τῆς παρούσης, καθ’ ὅσον οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ τὰ πολυτιμότερα ἔτη τῆς ζωῆς των κατηνάλωσαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Πατρίδος καὶ συνετέλεσαν κατὰ πολὺ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς ἰδέας, ὄχι μόνον ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ Πατρίδι αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους τοὺς περιοίκους μέχρι τῶν ἀπωτάτων σημείων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τοῦ Αἰγαίου. Μετὰ τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς ἑνώσεως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐρρίφθησαν κυριολεκτικῶς εἰς τὸν δρόμον καὶ σήμερον πένονται, δὲν εἶναι δὲ πολυάριθμοι ὥστε νὰ προκύψῃ μεγάλη ζημία διὰ τὸ Κράτος, τοὐναντίον εἶναι λίαν εὐάριθμον καὶ εἰς προκεχωρηκυίαν ἡλικίαν, ὥστε ἡ θυσία εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος, νὰ μὴ εἶναι τόσον σημαντική. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἀπονέμεται μικρὰ σύνταξις εἰς τοὺς πτωχοὺς αὐτοὺς ἀνθρώπους, οἵτινες εἶναι λίαν εὐάριθμοι.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρελθούσης τῆς ὥρας αἱ λοιπαὶ ἀναφοραὶ καὶ ἐρωτήσεις ἀναβάλλονται.

Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΕΠΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Ὁ κ. Σπηλιόπουλος ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ.

§144Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις προτάξεως τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 72 ἐπερωτήσεως τῆς ἀφορώσης τὴν Βόρειον Ἤπειρον.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπουσιάζει, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§146Ν. ΚΑΛΕΛΛΗΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ κληθῇ ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε προβῆ εἰς δηλώσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον ἦλθε παρὰ τὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ παρὰ τὰς δηλώσεις ταύτας, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι πιθανόν, ὅταν ἀκούσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ζητεῖται νὰ κηρυχθῇ κατεπείγουσα ἡ ἐπερώτησίς σας, εἶναι πιθανόν, λέγω, νὰ δεχθῇ συζήτησιν ἐν μέρει τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης καὶ ἐν μέρει νὰ ἀποκρούσῃ τὴν συζήτησιν. Πρέπει νὰ γνωρίζετε, ὅτι πρὸ τριῶν μηνῶν ἔχει εἰσαχθῆ ἡ ἐπερώτησις.

§147Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν. Ἐπανειλημμένως αἱ Κυβερνήσεις, τόσον αἱ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ράλλη, ὅσον καὶ ὁ ἀξιότιμος νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπεσχέθη πρὸ δύο καὶ πλέον μηνῶν, ὅτι πολὺ ταχέως θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς Βορείου Ἠπείρου. Σήμερον, ὡς γνωστὸν εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλαβε τροπὴν δυσάρεστον. Ἡ θέσις του δυσχεραίνεται μέχρι σημείου, ὥστε νὰ ἀπειλῆται πλήρης καταστροφή. Εἶναι γνωστὸν, λοιπόν, τὸ ἐνδιαφέρον οὐ μόνον τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους καὶ μετ’ ἀγωνίας ἀναμένει δηλώσεις τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς πραγματικῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ ζήτημα καὶ τῆς πραγματικῆς πορείας, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἐσχάτως. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος πρὸ τοσούτου καιροῦ ὑπεσχέθη, ὅτι λίαν συντόμως θὰ ἐδέχετο συζήτησιν καὶ θὰ προέβαινεν εἰς σχετικὰς δηλώσεις, νὰ κάμῃ τοῦτο. Εἶναι περιττὸν νὰ διεκτραγῳδήσω τοὺς ἀγρίους διωγμούς, τοὺς ὁποίους ὑφίσταται ὁ Ἑλληνισμὸς τῆς Βορείου Ἠπείρου. Οἱ Ἕλληνες καταδιώκονται, ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον, τὰ σχολεῖα των ἐκλείσθησαν ἐντελῶς, ἀναγκάζονται δὲ τὰ τέκνα τῆς Βορείου Ἠπείρου νὰ ἐκπαιδεύωνται εἰς τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν. Ἐσχάτως ἐτόλμησαν νὰ θέσουν χεῖρα καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ ἠναγκάσθησαν ἱερεῖς νὰ λειτουργῶσιν εἰς τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἠρχίσατε συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος.

§149Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Ἠθέλησα νὰ εἴπω τὴν σοβαρότητα τοῦ ζητήματος, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ τὸ ζήτημα, διότι εἶναι μεγάλη ἡ ἀγωνία τοῦ λαοῦ.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ ὀλίγου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐδήλωσε περὶ τοῦ θέματος τούτου, τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζει, ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ γίνῃ. Τὸ θέμα νομίζω ὅτι ἐξηντλήθη. Ἑπομένως ἤδη, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὰ τότε λεχθέντα καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ παραδεχθῶσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη.

§151Ε. ΧΑΤΖΗΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐφέρθη παρατύπως τὸ ζήτημα.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἐπὶ τοιούτων θεμάτων εἶναι συνήθεια, τῆς ὁποίας τὴν ὀρθότητα πάντες καὶ πάντοτε ἀναγνωρίζομεν, ἵνα τὴν πρωτοβουλίαν ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοιούτου εἴδους ζητημάτων τὴν ἔχει πρὸ παντὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέχει εἰς χεῖρας του τὰ στοιχεῖα, ἵνα κρίνῃ ἐὰν δύναται νὰ εἶναι ἐπωφελὴς ἡ συζήτησις ἢ μή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, πρὸ ὀλίγου ἔλαβεν ἀφορμήν, ὄχι ἐκ τῆς ὑμετέρας ἐρωτήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ἐγγεγραμμένη ἐν τῇ Ὑμετέρᾳ Διατάξει πολὺ χαμηλά, ἀλλ’ ἐξ ἄλλης ἐρωτήσεως, παρὰ τὸν Κανονισμὸν εἰσαχθείσης καὶ ταύτης, νὰ κάμῃ δήλωσιν σχετικὴν μὲ τὸ θέμα περὶ τοῦ ὁποίου ἤδη ὁμιλεῖτε. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν δήλωσιν ἐκείνην, ἡ ὁποία δὲν ἀπέκλεισε τὴν προσεχῆ δήλωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τοῦ κατὰ ποῖον τρόπον θὰ εἶναι δυνατὴ καὶ ἐπωφελὴς ἡ συζήτησις αὕτη.

§153Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Δὲν πρόκειται σήμερον περὶ συζητήσεως. Ἀλλ’ ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν—καὶ ἀπευθύνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν—περιορίζεται ἤδη εἰς τοῦτο, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀφοῦ νομίζει, ὅτι τὸ συμφέρον τὸ Ἐθνικὸν ἐπιβάλλει νὰ μὴ γίνῃ ἡ συζήτησις αὕτη σήμερον...

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε τοῦτο ἐδήλωσε.

§155Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Δηλαδὴ νὰ ἀναβληθῇ ἐπὶ ἡμέρας ἀκόμη, ἕως ὅτου δυνηθῇ νὰ φέρῃ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν Συνέλευσιν, διότι τοιαύτην δήλωσιν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ μοῦ κάμῃ πρὸ ἡμερῶν καὶ εἰς ἐμὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, καθὼς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ, λοιπόν, τοῦτο, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἀπὸ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐπληροφορεῖτο ἡ Συνέλευσις περὶ τῆς ἀληθείας ἢ μὴ ὡρισμένων τινῶν γεγονότων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ μελετηθοῦν ἔγγραφα ἢ νὰ προσκομισθῶσιν τοιαῦτα, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τούτων γίνῃ συζήτησις σήμερον ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἐὰν μόνον ἡ μνήμη τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως δὲν ὑστερεῖ τῆς μνήμης παντὸς ἄλλου ἐξ ἡμῶν διότι πρόκειται περὶ σοβαρωτάτων γεγονότων, τὰ ὁποῖα αἱμάσσουσα ἤκουσεν ἡ Ἐθνικὴ ψυχὴ ὡς λαβόντων χώραν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑφίστανται τὰ δεινὰ τὰ ὁποῖα ὑφίστανται. Καὶ τὸ σπουδαιότερον ἐξ ὅλων εἶναι τοῦτο, ἐὰν ἀληθεύῃ ἡ πληροφορία ὅτι ἡ Χειμάρρα ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ὅ,τι εἶναι διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν τὸ Σοῦλι, τὸ Ἀρκάδι, τὸ Μεσολόγγι, ἡ Χειμάρρα αὐτὴ σήμερον κατεποντίσθη εἰς τὸ σκότος τῆς δουλείας, ἀφ’ οὗ αἰῶνας ὁλοκλήρους εἶχε κατορθώσει νὰ συγκρατήσῃ τὴν αὐτονομίαν αὐτῆς. Ἐὰν τοῦτο ἀληθεύῃ ἢ δὲν ἀληθεύῃ πρέπει ἐκ τοῦ ἐπισήμου στόματος τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ νὰ τὸ μάθῃ ἡ Ἑλληνικὴ ψυχή. Δὲν εἶναι βέβαια γεγονὸς, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ συνεκράτησεν ἡ μνήμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὡς ἐπίσης καὶ τὰ λαβόντα χώραν εἰς τὴν Κορυτσᾶν, καθὼς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ μέχρις Ἰωαννίνων ἐπρόκειτο νὰ φθάσωσιν. Θὰ παρακαλέσω αὐτὸν ἐὰν ἔχῃ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπάντησιν ἐπὶ τούτων, διὰ δὲ τὸ ἄλλο ζήτημα, διατί εἰσέτι καθυστερεῖ ἡ κατάληψις τῆς Βορείου Ἠπείρου. Βεβαίως δὲν συμφέρει οὔτε νομίζω, ὅτι θὰ πρέπει νὰ συζητηθῇ σήμερον, νομίζω δέ, ὅτι δὲν ὑπάρχει τις ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, ὁ ὁποῖος θὰ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην.

§156Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χωρισθοῦν εἰς τεμάχια καὶ ἐπὶ τῶν τεμαχίων τούτων νὰ γίνουν ἀνακοινώσεις πρὸς τὴν Συνέλευσιν. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν σύνολον, ἓν σύνολον ὡς πρὸς τὰ γεγονότα, ἓν σύνολον ὡς πρὸς τὰς σκέψεις, ἢ σύνολον πρὸς τὰς ἐνδεχομένας αὔριον ἢ μεθαύριον ἐνεργείας. Καὶ ἕνεκα τούτου, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ συνόλου, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην—διότι θεωρῶ τοῦτο ὑποχρέωσίν μου ἀπέναντι μεγίστων συμφερόντων τοῦ τόπου—νὰ ἐμμείνω εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ποιήσωμαι εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀναγραφῆς τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν τῶν Ἐπερωτήσεων. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι καὶ ἑτέραν τινὰ δήλωσιν τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι δὲν νομίζω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πρέπει νὰ ζητῶσιν ἀπὸ ἕνα Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεύθυνον διὰ πᾶσαν λέξιν καὶ τοῦ ὁποίου πᾶσα λέξις δύναται νὰ ζημιώσῃ ἢ νὰ ὠφελήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ ἀφίηται εἰς τὴν μνήμην του καὶ ἀπὸ μνήμης νὰ ποιῆται ἀνακοινώσεις εἰς τὴν Συνέλευσιν. Καὶ θὰ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν εἷς ἄλλος ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς ἄλλο Κοινοβούλιον, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ κάμῃ αὐτοσχεδιασμούς, ὅταν αὐτοὶ οἱ αὐτοσχεδιασμοὶ θίγουν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, ὁ κ. Σπηλιόπουλος.

§158Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις, κύριε Πρόεδρε, περὶ προτάξεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 63 ἐπερωτήσεως.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἔλθῃ ἀμέσως.

§160Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησίς μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν νομίζω, ὅτι δὲν στερεῖται σπουδαιότητος, διότι ἀφορᾷ αὐτὸν τὸν ἄρτον τοῦ λαοῦ, ἀφορᾷ εἰς ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου οὐδεὶς ἀγνοεῖ τὴν σπουδαιοτάτην ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἀντιλήψεων τοῦ λαοῦ. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὸ ἐπισιτιστικὸν ἔδαφος εἶναι λίαν ὀλισθηρὸν καὶ ἄγει εἰς κρημνούς, ἐὰν δέν καταβληθῇ σύντονος μέριμνα. Εἶναι ἱστορικὴ ἀλήθεια κατὰ κόρον ἐπαναληφθεῖσα, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως τῆς χώρας, τὸ καθιερωθὲν ὑπὸ τοῦ καταλυθέντος βενιζελικοῦ καθεστῶτος καθ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς μορφὰς κατεδείχθη ἀπαίσιον καὶ βορβορῶδες. Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τοῦ διοικητικοῦ βορβόρου, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν ἀποπνέει τὴν βαρυτέραν δυσοσμίαν, εἶναι ὁ ἐπισιτισμός, ὁ ὁποῖος ἐπετέλεσε μίαν ἐκ τῶν πλουτοφόρων πηγῶν, ἐκ τῶν ὁποίων διωχετεύθη ὅλον τὸ αἷμα, ὅλος ὁ ἱδρὼς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰ ἀτροφικὰ καὶ ἀναιμικὰ βαλάντια τοῦ βενιζελισμοῦ. Ἀλλὰ τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο κατελύθη καὶ ἐκ τῆς καταλύσεως ταύτης ἐξεκολάφθη ὁ εὔλογος πόθος, ἀνεπήδησεν ἡ δικαία προσδοκία τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ὅπως γενικώτερον μὲν ἴδῃ ἐπανερχομένην τὴν διασαλευθεῖσαν εὐνομίαν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, εἰδικώτερον δὲ διὰ νὰ εἶμαι ἐντὸς τοῦ περιεχομένου τῆς αἰτήσεώς μου, ὅπως ἴδῃ τὸν ἄρτον μὴ γινόμενον ἀντικείμενον κλοπῆς, ὅπως ἴδῃ τέλος ἀνακοπτομένην σταθερῶς καὶ ῥιζικῶς τὴν συνέχισιν τῆς βενιζελικῆς λεηλασίας. Καὶ διερμηνεύων οὕτω τὸν πόθον τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, δὲν ἐννοῶ τὸ παράπαν νὰ διαμφισβητήσω, οὐδὲ νὰ ὑπαινιχθῶ κἄν τὰς ἀγαθὰς προθέσεις καὶ τὰ νομιμόφρονα αἰσθήματα τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιθυμῶ μᾶλλον νὰ ζητήσω εὐθύνας ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τοῦ Ἐπισιτισμοῦ κ. Ὑπουργὸν διὰ τὰς ἀνωμαλίας, διὰ τὰς ὁποίας ἀμέσως θὰ ὁμιλήσω, τοσούτῳ μᾶλλον καθ’ ὅσον ἀφ’ ἑνὸς μὲν κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην οὐδεμία κραταιὰ δύναμις, ὅσον ἰσχυρὰ καὶ ἂν εἶναι, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναχαιτίσῃ τὴν ἁρπακτικὴν διάθεσιν τῶν ἀτόμων τῶν ἐπιδιωκόντων τὸν πλουτισμὸν εἰς βάρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἀφ’ ἑτέρου δέ, τοὐλάχιστον εἰς ἐμέ, εἶναι λίαν δυσχερὲς νὰ στηρίξω βάσιμον ἔλεγχον κατὰ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν φαίνεται συνειθίζων νὰ παρέχῃ εὐκαιρίαν πρὸς ἔλεγχον. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν, ὄχι μόνον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐπί τινων ἀνωμαλιῶν καὶ ἐκτρόπων, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναφέρω καὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἔχει γνῶσιν αὐτῶν, ἵνα τέλος πάντων προέλθῃ εἰς σκέψεις καὶ ἀποφάσεις πρὸς τερματισμὸν μιᾶς καταστάσεως ἀνιαρᾶς. Μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν, ὡς ἀπομακρύνοντα τὸν κίνδυνον τῆς διαρπαγῆς, εἶναι ἡ διὰ μειοδοτικῆς δημοπρασίας προμήθεια τῶν ἀλεύρων καὶ λοιπῶν τροφίμων τῆς Χώρας. Ἀλλὰ τὸ σύστημα δὲν ἐφηρμόσθη ἑνιαίως, διότι ἄλλαι ἐπιτροπαὶ ἐνήργουν τὴν δημοπρασίαν ἀπομακρύνουσαι οὕτω πᾶσαν ὑπόνοιαν ὕποπτον, ἄλλαι δὲ ἐπιτροπαὶ κατ’ ἰδίαν βούλησιν, ἀποδεικνύουσαν ὑπόπτους τάσεις, ἀπέφευγον τὴν δημοπρασίαν. Ὑπάρχει κέντρον ἐπισιτισμοῦ, τὸ ὁποῖον, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, χορηγεῖ εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους του τὴν ἀναλογοῦσαν μιᾶς περιφερείας, τῆς ὁποίας ἐκπροσωπεῖ, ποσότητα ἀλεύρων, ἐπὶ καταβολῇ ἀμοιβῆς.

§161Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐπισιτισμοῦ). Σᾶς παρακαλῶ, κ. συνάδελφε, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ θέματος νὰ ἔχητε τὴν καλωσύνην νὰ μὴ εἶσθε ἀόριστος.

§162Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναφέρω ὀνόματα.

§163Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Τοὐναντίον εἶναι ἀνάγκη καὶ πρέπει αἱ καταγγελίαι σας νὰ εἶναι ὡρισμέναι.

§164Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Κέντρον τοῦ Πύργου.

§165Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Παρακαλῶ καὶ τὴν χρονολογίαν.

§166Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὴν εὕρω καὶ αὐτήν. Τὸ Κέντρον τοῦτο παρέδιδεν ἄλευρα προοριζόμενα δι’ ὡρισμένα μέρη, διὰ τὴν Ἀνδρίτσαιναν λόγου χάριν, τὰ ὁποῖα μετεφέροντο ἀλλαχοῦ. Διατακτικαί, τὰς ὁποίας ἐλάμβανον ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, ὅταν ἐξήρχοντο τοῦ Ὑπουργείου ἐτίθεντο εἰς δημοπρασίαν.

§167Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Λυποῦμαι, κύριε συνάδελφε, ὅτι θὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ δυνηθῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἡ σύστασίς σας εἶναι ἀόριστος. Καταγγέλλετε πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἁρμοδία ἡ Εἰσαγγελικὴ Ἀρχή. Παρακαλῶ ν’ ἀναφέρητε τὰ ὀνόματα, διότι πρόκειται περὶ κακουργημάτων. Μοῦ λέγετε ὅτι διατακτικαὶ ἐξερχόμεναι τοῦ Ὑπουργείου ἐτίθεντο εἰς δημοπρασίαν. Ὅταν οὕτω ἄνευ ὀνομάτων, οὕτως ἀορίστως λέγετε ταῦτα, δὲν δύναμαι νὰ κάμω τίποτε.

§168Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς λέγω νὰ κάμητε τίποτε. Ἐγὼ μόνον σᾶς ἀναφέρω αὐτὰ διὰ νὰ ληφθῇ πρόνοια. Ἐγὼ σᾶς λέγω, καὶ πρέπει νὰ πεισθῆτε, ὅτι γίνονται καταχρήσεις καὶ ἔκτροπα καὶ ἀνωμαλίαι. Εἶναι ἱστορικὴ ἀλήθεια. Τώρα τί τὰ θέλετε τὰ πρόσωπα;

§169Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Διότι πολλάκις μοὶ κατηγγέλθησαν τοιαῦτα πράγματα καὶ δὴ γεγονότα ὡρισμένα, διὰ τὰ ὁποῖα προέβην εἰς ἀνακρίσεις καὶ διοικητικὰς καὶ δικαστικὰς καὶ ἀπεδεικνύετο ὅτι δὲν ὑπῆρχε τίποτε ἀπὸ τὰ καταγγελλόμενα. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καταγγελθῶσιν ὡρισμένα πρόσωπα καὶ τότε νὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ τὰ καταδιώξῃ διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας· διότι δὲν εἶναι δύο ἢ τρεῖς, τοὺς ὁποίους μέχρι τοῦδε ἔστειλα εἰς τὰ δικαστήρια, εἶναι περισσότεροι τῶν δέκα.

§170Γ. ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω περισσότερα νὰ προσθέσω. Σᾶς ὑπόσχομαι νὰ σᾶς ἀναφέρω ὡρισμένα γεγονότα.

§171Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐπισιτισμοῦ). Καὶ ἐγὼ σᾶς ὑπόσχομαι ὅτι θὰ ἐνεργηθῇ ὅ,τι πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ, διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν τοιαῦτα πραττόντων.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται νὰ προταχθῇ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 63 ἐπερώτησις τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως «περὶ μὴ ἀποδόσεως εἰς τοὺς ἔχοντας τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν Μουσουλμάνους τῶν κατειλημμένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κτημάτων αὐτῶν».

§173Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, νὰ προταχθῇ, κ. Πρόεδρε.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ὁ κ. Ἀμπᾶς Σεῒτ ἔχει τὸν λόγον.

§175ΑΜΠΑΣ ΣΕΪΤ. Κύριοι, ἔρχομαι εἰς τὸ βῆμα τοῦτο καὶ αἰσθάνομαι μέγα βάρος, διότι, ἐπειδὴ δὲν ἠξεύρω τὴν γλῶσσαν καλὰ καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σοβαρόν, θὰ παραλείψω νὰ ἐκθέσω τὸν σκοπὸν ὅπως θέλω. Ἤθελα καὶ ἐγὼ νὰ εἰξεύρω καλὰ τὴν Ἑλληνικήν, μάλιστα νὰ εἶμαι καὶ ἐφωδιασμένος μὲ ρητορικήν, μὲ τὴν θέρμην τῆς ὁποίας νὰ προσελκύσω ὑμᾶς διὰ νὰ κερδίσω τὸν σκοπόν. Ὅμως, κύριοι, δὲν ἔχω τὴν ἀνάγκην τῆς ρητορικῆς, διότι δὲν θέλω τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν νὰ ὠθήσω πρὸς τὴν ἀδικίαν, παρὰ θέλω νὰ παρακαλέσω δι’ ἓν ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀδικεῖται ὁ Μουσουλμανικὸς κόσμος τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν. Εἶναι πολὺ σοβαρὸν ζήτημα, κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ ζήτημα τῶν κτημάτων τῶν ἐγκαταλελειμμένων τῶν Μουσουλμάνων ἀπὸ τὸ 1914 καὶ ἐντεῦθεν. Ἀπολύτως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἐκθέσω ἐγὼ τὸν νόμον 267, ὁ ὁποῖος πρώτην φορὰν βιάζει τὰ γεγονότα διὰ νὰ καταληφθοῦν Ὀθωμανικὰ κτήματα παρὰ τὸ Σύνταγμα. Ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐφαρμόζεται ἀπὸ τὸ 1914, ὅπως εἰξεύρετε καλύτερον ἀπὸ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν πολλὰς σχέσεις πρὸς τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, ἔλεγεν ὅτι τὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων, οἱ ὁποῖοι ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, περιέρχονται εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου καὶ ὅποιος παρουσιάζει τοὺς τίτλους του ἐντὸς ἑνὸς διαστήματος δηλαδὴ μέχρι τῆς 30ης Ἀπριλίου 1915, θὰ ἔσωζε τὰ κτήματά του καὶ ἅμα περιέλθωσιν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Πολλοὶ Μουσουλμάνοι, συμφώνως μὲ τὸν νόμον αὐτόν, ὑπέβαλον τοὺς τίτλους των τότε δυνάμει τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ καὶ ἀντὶ νὰ φυλαχθῇ ὁ νόμος αὐτός, κύριοι πληρεξούσιοι, μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς παρελεύσεως, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι εἶναι μέθοδος τῆς παλαιᾶς σχολῆς, ἠργοπόρησε τὸ ζήτημα καὶ ἐπέρασαν πολλοὶ μῆνες καὶ ἔγινεν ἄλλος νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει περὶ ἀμοιβαιότητος, ὁ ὑπ’ ἀριθμὸν 687. Ὅταν ἔγινεν αὐτὴ ἡ συζήτησις, ὡμίλησαν πολλοὶ ρήτορες. Ἔκτοτε τὸν κ. Δραγούμην καὶ τὸν μακαρίτην Ράλλην, διὰ τοὺς ὡραίους λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπον, τοὺς εὐγνωμονεῖ ὁ Μουσουλμανικὸς κόσμος. Ἀλλὰ μετὰ πικρίας ἐνθυμεῖται καὶ ἕνα λόγον τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας τότε, ὁ ὁποῖος ἐπεβάλλετο τότε εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι οἱ Μουσουλμάνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπῆλθον εἰς τὴν Τουρκίαν, δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶσι τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους. Μετὰ παρέλευσιν τόσων ἐτῶν ἔρχομαι καὶ ἀπαντῶ εἰς τὴν λέξιν αὐτήν: οἱ Μουσουλμάνοι ἀπῆλθον δι’ ἄλλους λόγους· δὲν προσέβαλον τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν, οὐδὲ θέλουν νὰ προσβάλωσιν τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν. Θέλουν ὅπως εἴμεθα ἐδῶ ἀδελφοί, νὰ εὐημερῇ ἡ χώρα. Ὁ νόμος 687, κύριοι, εἰξεύρετε τὶ ἀντικείμενον ἔχει; ὁ νόμος αὐτὸς ἀντίκειται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ Συντάγματος· διότι κατὰ τὴν ἀντίληψιν ἡμῶν τῶν Μουσουλμάνων εἶναι δήμευσις καὶ τὴν δήμευσιν, νομίζω, ὅτι εἴτε τὸ 17ον εἴτε τὸ 18ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος ἀπαγορεύει. Ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐστηρίχθη εἰς τὴν μειονότητα τότε, διὰ τῆς βίας ἔκαμε νὰ περάσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν αὐτὸς ὁ νόμος· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπέρασε καὶ ἔλαβε τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις, ἔληξε τὸ κακὸν αὐτὸ καὶ ἠθέλησε νὰ εὐχαριστήσῃ τὸν Μουσουλμανικὸν κόσμον καὶ ἔκαμε πολλοὺς νόμους. Εἶναι πολιτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἠνόει τὸν σκοπὸν τοῦ Βενιζελισμοῦ. Ἔπαιρνε τὰ κτήματα μὲ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Γεωργίας καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἐπίσης, διότι ἔτυχε νὰ ὁμολογήσῃ τὸ ἀδίκημα αὐτό, ἀπεφασίσθη νὰ ἀποδοθῶσι τὰ ἀγροτικὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων μέχρι 150 στρεμμάτων, ἐπίσης καὶ τὰ ἀστικὰ ἀπολύτως. Ἐπίσης ἀπεφάσισε καὶ ἐπέδωσε τὰ κτήματα τὰ καταληφθέντα ἕνεκα τῆς Βουλγαρικῆς κατοχῆς εἰς τὴν Ἀνατολικὴν Μακεδονίαν. Ἐπίσης ἀπεφάσισε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς Βουλγαροφώνους. Ἐπίσης ἀπεφάσισε νὰ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς Ἀλβανούς. Ὁ πολιτικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ἤρκεσε διὰ νὰ ἀποδώσῃ τόσα κτήματα εἰς τοὺς Βουλγαροφώνους καὶ Ἀλβανούς, νομίζω ὅτι ἦτο καιρὸς διὰ νὰ περιλάβῃ καὶ τοὺς Μουσουλμάνους. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη αὐτό, οὐδὲ συμπεριελήφθη ὁ Μουσουλμανικὸς κόσμος καὶ μένει τὸ ζήτημα ἐκκρεμὲς ἕως τὴν ἡμέραν αὐτήν. Γνωρίζετε, κύριοι, τὰ προεκλογικὰ γεγονότα τῆς πατρίδος μου. Γνωρίζετε πόσον ὑπέφερεν ἀπὸ τὴν τυραννίαν. Ἐξεύρετε κύριοι, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα τότε καὶ πῶς ἐδώσαμεν τὴν συνδρομήν μας πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Ἕλληνας διὰ νὰ καταλύσωμεν ἐκείνην τὴν Κυβέρνησιν καὶ πῶς τὴν κατελύσαμεν, προσθέτοντες μὲ τὴν συνδρομὴν τοῦ Μουσουλμανικοῦ κόσμου 90 περίπου πληρεξουσίους εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑμῶν. Κύριοι, διατὶ ὑπεστηρίξαμεν τὴν Κυβέρνησιν ὑμῶν; Δὲν καυχώμεθα, εἴμεθα φίλοι τῆς ἀληθείας, φίλοι τοῦ Συντάγματος καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Θεωροῦμεν τοῦτο καθῆκόν μας, καὶ θὰ τὴν ὑποστηρίξωμεν πάντοτε. Ἀλλὰ ἡ Συνέλευσις, νομίζω, ἔχει καὶ καθῆκον ἐν τῷ μεταξὺ νὰ διορθώσῃ καὶ τὰ διάφορα ἐρείπια, τὰ ὁποῖα ἐκληροδότησε τὸ πρώην καθεστώς. Συνεπῶς, συμφώνως μὲ τὸ 109 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκω: «ὅλοι οἱ νόμοι καὶ τὰ διατάγματα καθ’ ὅσον ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ παρὸν Σύνταγμα καταργοῦνται». Συμφώνως πρὸς αὐτὸ τὸ ἄρθρον οἱ νόμοι, δυνάμει τῶν ὁποίων αὐθαιρέτως κατελήφθησαν αἱ περιουσίαι τῶν Μουσουλμάνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι φέρουν τὴν ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα, πρέπει νὰ καταργηθοῦν. Ὁμιλῶ μόνον περὶ τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν Ἑλληνικὴν ὑπηκοότητα. Εἶναι τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, δυστυχῶς ὅμως ἕως τώρα δὲν εἴδομεν νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐλπίζομεν νὰ τὸ ἀποφασίσῃ μὲ τὴν συναίνεσιν τῆς Συνελεύσεως σήμερα. Θέλω, κύριοι, νὰ ἀσχοληθῶ ὀλίγον καὶ μὲ τὸν νόμον 687, ὁ ὁποῖος ὁμιλεῖ περὶ ἀμοιβαιότητος. Οἱ πρόσφυγες, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ἐπῆγαν εἰς τὰς ἑστίας των, καὶ δὲν ὑπάρχει πλέον ζήτημα ἀμοιβαιότητος. Συνεπῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, συμφώνως πρὸς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀποδώσῃ τὰ κτήματα. Παρακαλῶ κύριοι, νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξηγήσω διατὶ δὲν ἐλήφθη ἡ ἀπόφασις αὐτή, καὶ μένει ἀκόμη ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα. Ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ διορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἔκαμε, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐνοικίασε τοὐλάχιστον τὰ κτήματα εἰς τοὺς κτηματίας; οὔτε αὐτὸ δὲν ἔπραξε. Πολλαὶ ὑποθέσεις τοιαύτης φύσεως μένουσι ἐκκρεμεῖς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ περιμένουν τὴν ἐλεημοσύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ νὰ μισθωθῶσιν εἰς τοὺς δικαιούχους αὐτῶν, συμφώνως πρὸς τὴν ἀπόφασιν τῆς προκατόχου κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις διστάζει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα αὐτό. Ἡμεῖς οἱ Μουσουλμάνοι μετὰ λύπης παρατηροῦμεν ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς λόγος νὰ διστάζῃ. Τὸ Σύνταγμα ἡμῶν εἰς τὸ 111 ἄρθρον αὐτοῦ λέγει: «ἡ κύρωσις τοῦ παρόντος Συντάγματος ἀφιεροῦται εἰς τὰ πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων». Ἡμεῖς βλέπομεν τὸν Ἑλληνικὸν κόσμον τόσον ἔνδοξον, τόσον τίμιον, ὥστε δὲν αἰσθανόμεθα νὰ ὑπάρχῃ ἄλλος τιμιώτερος κόσμος ἀπὸ αὐτόν. Μήπως ἡ Κοινὴ γνώμη δὲν θέλει νὰ τελειώσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα; Μήπως θέλει νὰ τιμωρηθῶμεν ἡμεῖς ἀδίκως; Διατὶ νὰ μὴ μᾶς ἀποδώσει τὰ κτήματα ἡμῶν; Κύριοι, νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, διότι νομίζω ὅτι ἀρκετὰ εἶπον. Μόνον θέλω νὰ συστήσω ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι σπουδαῖον. Ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ καὶ πολιτικὴν σημασίαν καὶ παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀποφασίσῃ ἄνευ περιορισμοῦ περὶ ἀποδόσεως ὅλων αὐτῶν τῶν κτημάτων τῶν ὑπηκόων Ἑλλήνων, ὅσοι κατοικοῦν ἐδῶ. Ἔχω καὶ ἕνα ψήφισμα, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὀμὲρ Δουρῆ Ἰτζὲτ ἔχει τὸν λόγον.

§177ΟΜΕΡ ΔΟΥΡΗ ΙΤΖΕΤ. Κατόπιν τῶν μακρῶν δηλώσεων τῶν κυρίων συναδέλφων δὲν ἔχω νὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ παρὰ ὀλίγας λέξεις. Φρονῶ ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἐπανορθωθῇ τὸ ἀδίκημα αὐτό, τὸ ὁποῖον βαρύνει τοὺς Μουσουλμάνους συμπολίτας μας. Νομίζω ἐπίσης ὅτι εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν διαφωνεῖ ἡ σεβαστὴ κυβέρνησις, διότι ὅπως κατὰ τὰς ἐνεργείας μας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠρνήθη τὸ δίκαιον, ἀλλὰ μᾶς ἀνέβαλεν ἁπλῶς διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους φυσικῶς δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν. Κατὰ τὴν ἀντίληψίν μου δὲν δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν λόγοι, δυνάμενοι νὰ στερήσωσι τὰ συνταγματικὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων. Οἱ λόγοι τῶν ἀντιποίνων δὲν δύνανται νὰ σταθῶσι σήμερον, μὲ τὰς σημερινὰς ἀρχάς, οἱ λόγοι ἀπαλλοτριώσεως δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεάσουν τὸ ζήτημα, διότι αὐτὰ τὰ κτήματα δὲν θὰ παραχωρηθῶσι διὰ λογαριασμὸν τῶν γεωργῶν καὶ ἀγροτῶν, ὥστε σήμερον νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ νὰ δοθῶσιν εἰς τοὺς ἀγρότας. Προκειμένου περὶ τῆς λύσεως τοῦ ἀγροτικοῦ αὐτοῦ ζητήματος φυσικῶς οἱ ἰδιοκτῆται δὲν θὰ φέρουν ἀντίρρησιν, οὔτε θὰ ζητήσωσιν οὔτε θὰ ἀποκτήσωσι προνόμια ἀπέναντι τοῦ γενικοῦ νόμου περὶ ἀπαλλοτριώσεως. Πρόκειται περὶ ἐπανορθώσεως ἑνὸς ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἀντισυνταγματικὸν, καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ συνείδησις καὶ ἡ σεβαστὴ Συνέλευσις, ἡ ὁποία σήμερον ἀσχολεῖται μὲ τὴν ρύθμισιν καὶ μὲ τὴν στερεοποίησιν τοῦ Συντάγματος, δὲν θὰ ἀνεχθῇ τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ ἀδικήματος τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ, τὸ ὁποῖον βαρύνει σήμερον τοὺς Μουσουλμάνους. Παρακαλῶ νὰ γενικευθῇ ἡ συζήτησις καὶ ἐπικαλούμεθα τὴν ἀντίληψιν τὴν δικαίαν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§179Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Λαμβάνω τὸν λόγον μετ’ ἰδιαιτέρας εὐχαριστήσεως διὰ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν εἰς τοὺς κ. συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι πρώτην φορὰν ἐν τῇ Συνελεύσει ὡμίλησαν, διὰ νὰ ἐκπροσωπήσωσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν Μουσουλμάνων συμπολιτῶν ἡμῶν. Ὀφείλω ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς νὰ δηλώσω ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἀπολύτως οὐδεμία ὑπάρχῃ διάκρισις μεταξὺ πολιτῶν Ἑλλήνων ἀνεξαρτήτως φυλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εἰς οὐδένα ἡ ὑπόνοια ὅτι δεχόμεθα διάκρισιν λόγῳ διαφορᾶς θρησκείας ὡς πρὸς τὰ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ὁ συνταγματικὸς ἡμῶν χάρτης ἀναγνωρίζει. Αἱ ἐγγυήσεις αὗται διέρρευσαν ἐκ τῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, αἱ ὁποῖαι εἶναι σεβασταὶ ἐν Ἑλλάδι ἀνεξαρτήτως θρησκείας. Τοῦτο ἐνόμισα ὅτι εἶχον δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ δηλώσω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης εἰς ἐπήκοον παντός, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ ἐξετάσῃ τὴν πολιτείαν τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ. Εἶναι δὲ ἐπιβεβλημένον νὰ κατανοηθῇ, ὅτι τοῦτο τὸ ὁποῖον ἐδήλωσα εἶναι πραγματικότης καὶ οὐδεμία θέλει ὑπάρξει περίπτωσις, καθ’ ἣν νὰ τεθῇ εἰς κίνδυνον δικαίωμα ἀπορρέον ἐκ τοῦ καταστατικοῦ ἡμῶν χάρτου καὶ ἐκ τῶν κειμένων νόμων, τῶν ἐν ἀπολύτῳ ἰσοπολιτείᾳ διεπόντων πάντας τοὺς πολίτας Ἕλληνας. Τὸ εἰδικὸν ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπραγματεύθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἔχει δυστυχῶς ὑποστεῖ περιπλοκήν τινα, περιπλοκὴν ἡ ὁποία δὲν ἀνάγεται εἰς τὴν ἀρχήν, ἡ ὁποία διέπει αὐτὸ ἀλλὰ ἀνάγεται εἰς τὰ πραγματικὰ στοιχεῖα, ὑπὸ τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἐμφανίζονται. Δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀρκεῖ νὰ μνημονεύσω ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν Μωαμεθανῶν ἰδιοκτητῶν δὲν ἀπέκτησαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν συμφώνως πρὸς τὴν συνθήκην τὴν ρυθμίσασαν τὰ τῆς ἰθαγενείας. Οἱ διατηρήσαντες τὴν Ὀθωμανικὴν ἰθαγένειαν περιῆλθον κατόπιν εἰς σχέσιν ἄλλων, συνεπείᾳ τῆς ῥήξεως τῆς μεταξὺ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ. Καὶ οὕτω ἔχομεν δύο κατηγορίας ἰδιοκτητῶν κτημάτων, ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι πολῖται Ἕλληνες καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι εἶναι πολῖται τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους τοῦ διατελοῦντος εἰς ἐμπόλεμον κατάστασιν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ διάκρησις τῶν πραγματικῶν στοιχείων ἵνα κριθῇ περὶ ἑκάστου κτήματος εἰς ποίαν τῶν δύο κατηγοριῶν ὑπάγεται, τοῦτο εἶναι τὸ πρόβλημα. Τὸ πρόβλημα δὲν εἶνε ἂν θὰ ἀπολαύωσι πάντες οἱ Χριστιανοὶ ἢ Μουσουλμάνοι τῆς προστασίας τῶν δικαίων αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ πρόβλημα εἶναι πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπέκτησαν τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ τίνες ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπελέξαντο τὴν ἰθαγένειαν τὴν Ὀθωμανικήν. Διότι ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει τὰ κτήματα αὐτῶν διατελοῦν ὑπὸ ἄλλους κανόνας παρὰ τοὺς τοῦ ἐσωτερικοῦ δικαίου τῆς Ἑλλάδος. Διέπονται ἀπὸ τοὺς κανόνας οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τὰς σχέσεις τῶν ἐμπολέμων. Ἐξακολουθεῖ νὰ γίνεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Γεωργίας ἡ σχετικὴ ἐργασία πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ προσφορωτέρου τρόπου πρὸς ἐπίλυσιν αὐτοῦ τοῦ προβλήματος. Ποιοῦμαι δὲ τὴν δήλωσιν ὅτι πάντως θέλει κανονισθῶσιν οὕτω τὰ πράγματα ὥστε ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θὰ ἐγεννᾶτο ἀμφιβολία τις, θέλομεν δεχθῆ ὡς ἐπικρατοῦσαν ἐκείνην τὴν ἐκδοχὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἰδιοκτησία δὲν θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν κατάστασιν ἡ ὁποία θὰ εἶναι ἐπιζημία διὰ τὸν ἰδιοκτήτην. Λίαν προσεχῶς, ὡς βεβαιοῖ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, θέλει περατωθῆ ἡ ἐργασία αὕτη. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲν ἐλήφθη προσωρινὸν μέτρον καὶ παραχωροῦνται ὅλα τὰ ἀστικὰ κτήματα, ἐπίσης δὲ καὶ ἀγροτικὰ μικρᾶς ἐκτάσεως, ἱκανὰ εἰς χρησιμοποίησιν τῆς ἐργασίας τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἀγροτῶν. Ἐλπίζω ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ λυθῇ ῥιζικώτερον τὸ ζήτημα. Τελευτῶν δὲ ἐπαναλαμβάνω νὰ δηλώσω —καὶ παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους νὰ θεωρήσουσιν αὐτὴν ὡς ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν θὰ δυσκολευθῇ καὶ ἡ Συνέλευσις νὰ προσεπικυρώσῃ—ὅτι δὲν θέλει διατρέξει τὸν ἐλάχιστον κίνδυνον ἡ ἰδιοκτησία τῶν Μουσουλμάνων συμπολιτῶν μας καὶ ὅτι θέλει καλυφθῆ ἀπολύτως ἀπὸ τὰς ἐγγυήσεις, ὑπὸ τῶν ὁποίων καλύπτεται οἱουδήποτε πολίτου ἐν Ἑλλάδι ἡ ἰδιοκτησία. Νομίζω, ὅτι αἱ δηλώσεις αὐταὶ εἶναι ἀρκεταὶ ἵνα καθησυχάσουν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ βραδύνωσι νὰ ἴδωσι τὴν πραγματοποίησιν τῶν δηλώσεων τούτων ἐν τῷ τρόπῳ κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ τὴν λύσιν τὴν ὁριστικὴν εἰς τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ ζήτημα

§180ΑΜΠΑΣ ΣΑΪΤ. Εὐχαριστοῦμεν πολὺ διὰ τὰς δηλώσεις καὶ ἐλπίζωμεν πολὺ ταχέως νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ προσωρινῶς, παρακαλῶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Γεωργίας ἂς μισθώσῃ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὰ κτήματα αὐτῶν μὲ 10% μίσθιον διότι δὲν ἔχουσι τί νὰ φάγωσι.

§181Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλετε τοιαύτας αἰτήσεις καὶ θὰ μελετηθῇ τὸ ζήτημα.

§182ΑΜΠΑΣ ΣΑΪΤ. Ἔχομεν ὑποβάλει καὶ μένουν ἐκεῖ χωρὶς νὰ ἐνεργῶνται...

§183Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ μελετηθοῦν μεθ’ ὅλου τοῦ ἐνδιαφέροντος.

§184ΟΜΕΡ ΔΟΥΡΗ. Εὐχαριστοῦμεν διὰ τὰς καλὰς διαθέσεις, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ κάμω μίαν μικρὰν παρατήρησιν. Εἴπατε, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τῶν κτημάτων ἔγκειται εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς ἰθαγενείας τῶν ἰδιοκτητῶν.

§185Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρουσιάζει μίαν δυσχέρειαν.

§186ΟΜΕΡ ΔΟΥΡΗ. Ἐλησμονήσατε, ὅτι ὑπάρχουν τοιαύτης φύσεως ἐμπόδια, ὥστε νὰ μὴ ἀποδοθῶσι τὰ κτήματα.

§187Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς πολλὰς περιπτώσεις ὑπάρχουν τὰ ἐμπόδια αὐτά.

§188ΟΜΕΡ ΔΟΥΡΗ. Ἀποδίδοντες τὰ ἀστικὰ καὶ τὰ μέχρι 1.500 στρεμμάτων γεωργικά. Διὰ τὰ ὑπόλοιπα νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι δυσχέρειαι. Ἐξ ἄλλου θὰ παρουσιάσω ἕνα παράδειγμα συναδέλφου, ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος τῆς Συνελεύσεως καὶ εἶναι ὑπὸ τὴν κατοχὴν τοῦ Δημοσίου τὰ κτήματά του καὶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ τὰ πάρῃ ἐπὶ 6 μῆνας. Δὲν πιστεύω ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀμφισβητῇ τὴν ἰθαγένειαν τὴν Ἑλληνικὴν τοῦ συναδέλφου. Ἑπομένως πολὺ εὐχαριστῶ διὰ τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου χρόνου θὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ παραταθῇ ὁ χρόνος αὐτῆς πολύ.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§190Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπησχόλησε καὶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ μίαν ὁλόκληρον συνεδρίασιν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου διὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν κτημάτων Καστορίας, Ἐδέσσης καὶ Καρατζόβας. Ὡς θὰ ἐνθυμοῦνται ὅσοι ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, ἡ ὑπόθεσις αὐτὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: Ἐψηφίσθη νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποδώσῃ τὰ κτήματα τὰ καταληφθέντα παρ’ Ὀθωμανῶν, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅμως, ὅπως Συμβούλιον ἀποτελούμενον ἐξ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων γνωμοδοτήσῃ μετὰ ὡρισμένας διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπῄτει, τὰ κτήματα τῶν ὁποίων ἐζητήθη ἡ ἀπόδοσις, ἐξητάσθησαν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, ὡς δὲ ἐνθυμεῖσθε, διότι δυστυχῶς τὸ ζήτημα ἐνεφανίσθη ἐξ ἀπίνης καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσκομίσῃ κανεὶς τὰ ἔγγραφα, ἀρκετὰ ἐκ τῶν κτημάτων ἐκείνων ἀνήκουσιν εἰς τοὺς Ὀθωμανούς, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον αἰτήσεις. Δυστυχῶς ἀπεδείχθη, ὅτι τὰ κτήματα ἀνήκουν εἰς ἄλλους καὶ εἶχον λάβει χώραν καταστροφαὶ τῶν ἐγγράφων καὶ ἀνήκουσιν εἰς Ὀθωμανοὺς καὶ εἶχον διαρπαγῆ ὑπὸ τῶν διαφόρων Χριστιανῶν. Ἐπὶ τούτου ἐπεθύμουν νὰ συστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συνελεύσεως νὰ περιορισθῇ ὁ κύκλος ἐπὶ τῶν κτημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν πράγματι εἰς Ὀθωμανοὺς καὶ οὐχὶ εἰς Ἕλληνας.

§191Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§192Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἀπεδείχθη μάλιστα τὸ ἀκόλουθον. Ἑνὸς παμμεγίστου ἀμφισβητουμένου κτήματος, ὁ κάτοχος ὁ πραγματικὸς ἦτο ὁ ὑποβαλλὼν αἴτησιν διὰ τὸ 1%, ταῦτα ἀπεδείχθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τότε ἀποφάσεων τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν συμβολαίων καὶ αὐτὰ ἀκριβῶς μὲ ἤγαγον νὰ φέρω τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, διότι τότε ἐγὼ ἔκαμον λόγον περὶ αὐτοῦ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§194Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπεκαλέσθη τὴν ἀνάγκην τῆς διαβεβαιώσεως περὶ τῶν αἰσθημάτων τῆς Συνελεύσεως, τὰ ὁποῖα ἀναμφισβητήτως διαπνέουν τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐν σχέσει πρὸς τοὺς Ὀθωμανοὺς κατοίκους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῶν λόγων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐβεβαιώθη τοῦτο: ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὑπῆρξε πάντοτε ἔθνος λίαν φιλελεύθερον καὶ τιμῶν τὴν ἰσοπολιτείαν τῶν φίλων, ἀπέδειξε δὲ τοῦτο πάντοτε διὰ τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ ἀπέναντι τῶν ἀλλοφύλων ὑπηκόων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀφ’ ἧς στιγμῆς αἱ περιστάσεις αἱ διεθνεῖς καὶ αἱ συνομολογηθεῖσαι συνθῆκαι κατέστησαν τοὺς ἀλλοφύλους, ὑπηκόους τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἡ Πολιτεία ἡ Ἑλληνικὴ ἐρειδομένη ἀναμφισβητήτως ἐπὶ τοῦ αἰσθήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀπέδειξε πάντοτε ὅτι ὅλαι αἱ ἐγγυήσεις τῶν διεθνῶν συνθηκῶν, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε τὸ Κράτος ἀπέναντι τῶν ἀλλοφύλων αὐτοῦ ὑπηκόων ἦσαν μάταιαι, διότι ὑπὲρ τὰς ἐγγυήσεις αὐτὰς ὑπῆρχεν ἡ ἐγγύησις τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος μετὰ πάσης τιμῆς ἐφαρμοζομένου ἐν Ἑλλάδι, καὶ στηριζόμενον ἐπὶ τοῦ πράγματι φιλελευθέρου αἰσθήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἑπομένως οἱ συνάδελφοι ὑμῶν καὶ ὁμόφυλοι Μουσουλμάνοι δέον νὰ εἶναι βέβαιοι ὅτι ἐντὸς τῆς ψυχῆς τοῦ Ἕλληνος περιλαμβάνεται αὐτὸ τὸ αἴσθημα τῆς ἰσοπολιτείας καὶ τῆς ἀγάπης. Προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τούτου πρέπει νὰ γνωρίζητε ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἔχει ἀρχὴν πολὺ ἀπέχουσαν ἡμῶν. Ἡ ἀρχὴ τοῦ ζητήματος ἀνάγεται εἰς τὸ 1914. Μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συνθήκης τῶν Ἀθηνῶν ὁ τότε Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθώρισε τὴν κατάληψιν τῶν κτημάτων. Ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἶχον ἀπομακρυνθῆ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους χωρὶς νὰ ἐγκαταστήσωσιν πληρεξούσιον ἢ ἀντιπρόσωπον ἐν Ἑλλάδι ἐχαρακτηρίζοντο ὡς ἐγκαταλείψαντες τὰ κτήματα, ἐχαρακτηρίζετο ἡ τοιαύτη πρᾶξις ὡς πρᾶξις ἐγκαταλείψεως· ὡρίσθη προθεσμία ἑνὸς ἔτους πρὸς προσαγωγὴν τῶν τίτλων τῶν τοιούτων ἰδιοκτητῶν καὶ παρελθούσης, παρεῖχε τὸ νόμιμον τεκμήριον τῆς πλήρους ἐγκαταλείψεως. Ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ τὸ 1915, ἐπειδὴ εἶχεν ἐξαντληθῆ ἡ ἐνιαυσία προθεσμία ἀνέλαβε τὴν εὐθύνην τῆς παρατάσεως διὰ Νομοθετικοῦ Διατάγματος ἐπὶ ἑξάμηνον. Καὶ ἠναγκάσθην ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς τῆς 31ης Μαΐου, νὰ φέρω τὰ βάρη τῆς ἀποκρούσεως ὅλων τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας ἐπέσυρε τὸ τότε καθεστὼς καὶ διάφοροι ἀστεῖοι ὑποβολεῖς, διότι πολλαὶ κατηγορίαι δὲν ἐγίνοντο ἀπὸ τοὺς ἐνδιαφερομένους βουλευτάς, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλους ὑποβολεῖς, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλλον τὴν κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη.

§195Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιότατα. Ἀπετέλεσε κεφάλαιον κατηγορίας ὅτι ἡ Κυβέρνησις Γούναρη εἶχεν ἀποδώσει δύο κτήματα εἰς Ὀθωμανοὺς κατὰ τὸ διάστημα Φεβρουαρίου μέχρι Αὐγούστου. Ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἀπέκρουσα τὰς κατηγορίας αὐτὰς ἐπικαλεσθεὶς μέγαν ἀριθμὸν κτημάτων, τὰ ὁποῖα πρὸ τῆς Κυβερνήσεως Γούναρη εἶχεν ἀναγκασθῆ νὰ ἀποδώσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς τότε πλειοψηφίας, ὅστις ὁμολογῶ ὅτι ἠνείχετο τὴν κατηγορίαν, καὶ ἀπέδειξα ὅτι μέγας ἀριθμὸς κτημάτων τοιαύτης φύσεως εἶχεν ἀποδοθῆ, ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲ ἁπλῶς τὸ παράδειγμα αὐτῆς ἠκολούθησε ἡ Κυβέρνησις Γούναρη, ἀλλ’ ἠκολούθησε τὸ παράδειγμα οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐφηρμόζετο ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ δικαίου καὶ τοῦ νομίμου, διότι ἡ κατηγορουμένη Κυβέρνησις ἐφήρμοσε τὴν αὐτὴν τακτικήν, εἰς τὸν λόγον ὅτι κατηναγκάσθη κατόπιν ἀθρόας καταλήψεως τοιούτων κτημάτων, κατηναγκάσθη δέ, δεχομένου τοῦ ἀντιπάλου Κράτους νὰ μαζεύσῃ τὴν οὐράν, τὴν ὁποίαν τόσον ἀπολύτως ἔσειεν, καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ δηλώσωμεν ὅτι διάφορα κτήματα κατὰ λάθος εἶχον καταληφθῆ. Ἡ Κυβέρνησις Γούναρη ἔντιμος, ἐλευθέρα καὶ δικαία, ἀπέδωσε τὰ κτήματα, παρέτεινε δὲ καὶ τὴν προθεσμίαν ἐπὶ ἑξάμηνον. Ὅτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκείνης τῆς 31ης Μαΐου, κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1915, εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνανεώσεως τοῦ Διατάγματος, ἐνθυμοῦμαι τότε τὴν σφοδρὰν συζήτησιν ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, κατηγορηθείσης τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς πλειοψηφίας ὅτι παρέβαινε τοὺς νόμους καὶ ἐπὶ τέλους πρὸς συμβιβασμόν, διότι ἄλλοι εἶχον τὴν πλειοψηφίαν καὶ ἄλλοι ἐκυβέρνων, ἐπετράπη ἡ ἐπὶ ἑξάμηνον παράτασις τῆς προθεσμίας, ἀλλὰ καθωρίσθη καὶ ἡ περὶ ἀντιποίνων διάταξις, καθωρίσθη ὅτι ἡ διάταξις περὶ ἀποδόσεως κτημάτων θά ἐφαρμοσθῇ ὑπὸ τοῦ ὅρου τῆς ἀμοιβαιότητος.

§196Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπεβλήθη αὐτὸ ἵνα μὴ διαλυθῇ ἡ Βουλή.

§197Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως, διότι ἐὰν ἐγένετο δεκτὸν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπιπτεν ἀμέσως, διότι ἀφορμὴν ἐζήτουν καὶ δὲν ἀπεφεύχθη ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς μετά τινας ἡμέρας, ἀλλὰ ἀπεσόβησε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς μία τοιαύτη ἀφορμή, ὑπεστηρίχθη δὲ καὶ ἡ θεωρία περὶ ἀντιποίνων, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριξε ὁ ἀρχηγὸς τῆς τότε πλειοψηφίας, θεωρίαν ὅτι τὰ κτήματα τὰ Μουσουλμανικὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι εὑρισκόμενα ἔπρεπε νὰ καταληφθῶσιν εἰς ἀντίποινα τῶν κτημάτων τῶν Ἑλληνικῶν τὰ ὁποῖα ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ εἶχον καταληφθῇ μετὰ τοὺς διωγμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο μετὰ πάσης ἀγριότητος ἐναντίον τῶν ὁμοφύλων πληθυσμῶν, ἀλλὰ διωγμῶν, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἀποτέλεσμα προτάσεως περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, προτάσεως τὴν ὁποίαν ὁ πονηρότατος καὶ εὐφυέστατος πρεσβευτὴς τῆς Τουρκίας Γκαλὴπ βέης εἰσηγήθη εἰς τὸ οὖς τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ καὶ ἔσπευσε νὰ τὴν ἀποδεχθῇ νομίζων ὅτι μέγα ἔργον πράττει συγκεντρῶν τὸν ἐν Ἀσίᾳ πληθυσμὸν εἰς τὴν Ἑλάδα καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἀπογυμνώνων τὰ Ἑλληνικὰ αὐτὰ ἐδάφη ἀπὸ τοὺς Ἑλληνικοὺς αὐτοὺς πληθυσμούς.

§198Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σιγά, σιγὰ θὰ δικαιώσητε καὶ τοὺς διωγμούς.

§199Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθετε τὴν ἱστορίαν τῶν πραγμάτων. Ὁμιλῶ περὶ τῶν διωγμῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Πρέπει νὰ γνωρίζητε, φίλε κύριε Κωσταντόπουλε, ποῦ σᾶς τιμῶ καὶ σᾶς ἀγαπῶ, ὁ Βενιζέλος τότε, ἀφοῦ ἐπροτάθη τότε ἀπὸ τὸν Γκαλὴπ βέην ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν μόνον τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ἐζήτει αὐτὸς τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ τῶν πληθυσμῶν τῆς Θράκης. Ταῦτα εἶναι τὰ ἔγγραφα. Ἠθέλησε, λοιπόν, τότε νὰ ἐξανδραποδίσῃ καὶ ὑμᾶς ἅπαντας.

§200Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης ἔγιναν μετὰ τὸ 1915.

§201Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶχον ἀρχίση ἀπὸ τὸν Μάϊον τοῦ 1914 καὶ τὸ 1915 ἐγένετο ἡ περίφημος συζήτησις περὶ ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ὁ Βενιζέλος δὲ τότε ἐπέμενεν ἵνα εἰς τὴν ἀμοιβαίαν ἐκτίμησιν καὶ ἀπόδοσιν τῶν κτημάτων καὶ διακανονισμὸν τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν περιληφθῶσιν καὶ οἱ Θρᾶκες, ἐνῷ ἡ Τουρκία ἐζήτει τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Αὐτὰ ταῦτα μαρτυροῦν τὰ ἔγγραφα. Ἐζήτει τὴν προσεπικύρωσιν τῶν ἤδη γενομένων διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ἀνταλλαγή. Ἀλλ’ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ὅτε εὗρε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν στραφεῖσαν εἰς τοιαύτην ὁδὸν ἐπιπολαίαν καὶ ὅλως διόλου ἐπικίνδυνον, μόλις ἔλαβε τὰ ἔγγραφα τῆς συγκαταθέσεως εἰς τὰς διαπραγματεύσεις τοιούτου ζητήματος, ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν μόνον καταλαμβάνουσα τὰ κτήματα καὶ ἀποστέλλουσα αὐτοὺς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα λάβῃ πρόνοιαν ἡ Ἑλλὰς περὶ ἐγκαταστάσεως αὐτῶν. Ταῦτα διέπραξεν ἡ τότε Κυβέρνησις κατόπιν τῆς σκολιᾶς ὁδοῦ, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ὁ πονηρὸς Γκαλὴπ βέης τὸν ἀπονήρευτον τότε Πρωθυπουργόν.

§202Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε τὸ ἔγγραφον ἐπέβαλε τοὺς διωγμούς;

§203Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶχον ἀρχίσει ἤδη. Ὅταν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν ἐζήτησε τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ζητήματος αὐτοῦ τῆς Θράκης νομίζων ὅτι διὰ τοῦ τρόπου αὐτοῦ κατώρθου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν κτημάτων, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου κατωρθώθη τὸ ἄλλο, νὰ κανονισθῇ πλέον ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν ὡς κανονισμὸς μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν. Ἡ Τουρκία, μόλις ἔλαβεν εἰς χεῖρας τὴν ἐπιστολὴν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Βενιζέλου πρὸς τὸν Γκαλὴπ βέην, δι’ ἧς ἀπεδέχετο τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν καὶ ἐπέμενε νὰ περιληφθοῦν καὶ οἱ πληθυσμοὶ τῆς Θράκης, ἔσπευσε νὰ προβῇ εἰς τὰς ἀθρόας ἀπελάσεις.

§204Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Οἱ διωγμοὶ ἔγιναν προηγουμένως, κύριε συνάδελφε.

§205Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν τοῦ κ. Βενιζέλου.

§206Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἦτο σύστημα προδιαγεγραμμένον νὰ γίνουν οἱ διωγμοί.

§207Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Ἦτο σύστημα Γερμανικὸν προδιαγεγραμμένον.

§208Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε τὴν ἱστορίαν καὶ πρέπει νὰ τὴν μάθετε.

§209Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Γνωρίζομεν πολὺ καλὰ τὴν ἱστορίαν.

§210Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου περὶ Θράκης σᾶς εἶπον, ὅτι οἱ διωγμοὶ εἶχον ἀρχίσει πρίν, προκειμένου δὲ περὶ Μικρᾶς Ἀσίας ἠκολούθησαν οἱ διωγμοὶ τὴν συμφωνίαν.

§211Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι θέμα σοβαρόν. Τὸ θέμα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν εἶναι ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἤξιζε νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Συνέλευσιν, διότι ἀνάγεται μὲν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ παρελθόντος, ἀλλ’ εἶναι διδακτικὸν ἀπὸ πολλῶν ἀπόψεων. Ἀντὶ λοιπὸν νὰ τὸ συζητήσωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην παρεμπιπτόντως ἐρχόμενον ἐδῶ, θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ προσκομίσωμεν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἔγγραφα δὲ ἔχουσιν ὅπως ἀναφέρει ὁ ἀξιότιμος κ. πληρεξούσιος. Ἂς ἔλθουν τὰ ἔγγραφα καὶ τότε συζητῶμεν.

§212Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης προηγήθησαν πολὺ τῶν διωγμῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

§213Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ τὸ εἶπον τρὶς ἕως τώρα. Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω πρὸς τὴν Συνέλευσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσα ἀμέσως πρὸς τὸν κ. Κωσταντόπουλον. Εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς: ὅτι οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης ἤρχισαν πρίν.

§214Θ. ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗΣ. Δὲν εἶχον σχέσιν λοιπόν.

§215Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῶν διωγμῶν τῆς Θράκης ἤρχισεν ἡ διαπραγμάτευσις περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν.

§216Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῇ μεσολαβήσει τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως.

§217Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Ἡ διαπραγμάτευσις αὕτη διεπιστώθη δι’ ἀνταλλαγῆς ἐπιστολῶν μεταξὺ Γκαλὴπ βέη καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου ὑπὸ χρονολογίαν 9 Μαΐου τοῦ 1914. Ἡ ἐπιστολὴ μάλιστα τοῦ κ. Βενιζέλου τῆς 9ης Μαΐου ἐνέχει ἐπίμονον αἴτησιν, ὅπως περιληφθῶσιν εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν, πλὴν τῶν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῶν Μακεδονικῶν πληθυσμῶν καὶ οἱ πληθυσμοὶ τῆς Θράκης καὶ νὰ κανονισθῇ καὶ ἡ ἀμοιβαία ἐκτίμησις τῶν ἀνταλλαγησομένων κτημάτων τῶν ἤδη ἀπελθόντων.

§218Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ αὐτὸ τὸ ἔγγραφον λέγει περὶ ἐθελουσίας μεταναστεύσεως. Ὀφείλετε νὰ τὸ εἴπητε αὐτό.

§219Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Αὐτὴ ἡ ἑκουσία μετανάστευσις, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, καὶ ἡ ὁποία γνωρίζετε πῶς γίνεται ἰδίως εἰς τὰ κράτη ἐκεῖνα, τὰ ὁποία δὲν διοικοῦνται φιλελευθέρως, αὐτὴ ἡ ἑκουσία μετανάστευσις ἔτεινεν νὰ μεταβάλῃ τὸν ἐθνολογικὸν χαρακτῆρα καὶ τῆς Θράκης καὶ τῶν παραλίων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους. Προσέχετε πολὺ εἰς αὐτά. Χωρίσατε τὸ ζήτημα τῶν διωγμῶν ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς μεταναστεύσεως. Μὴ ὑπερασπίζετε τὸ ζήτημα τῆς μεταναστεύσεως. Δὲν ἁρμόζει τοῦτο εἰς ὑμᾶς.

§220Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπρόκειτο περὶ ἑκουσίας μεταναστεύσεως.

§221Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Θὰ σᾶς ἐξηνάγκαζον νὰ ὁμολογήσητε ὅτι θέλετε νὰ φύγητε.

§222Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἑκουσίως θὰ ἐγκατέλειπον τὴν Τουρκίαν. Ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς παρερμήνευσε τὴν ἑκουσίαν.

§223Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἐγώ.

§224Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνομιμοποίησεν ἡ τοιαύτη συμφωνία τοὺς διωγμούς.

§225Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Θὰ ἠνάγκαζεν ἡ Τουρκία τοὺς κατοίκους νὰ εἴπωσι ὅτι θέλουν νὰ φύγουν.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἂν εἶχε προσέξῃ ἐξ ὑπαρχῆς εἰς τὸν τρόπον τῆς διατυπώσεως τῶν πραγμάτων παρ’ ἐμοῦ, θὰ ἀπηλλάσσετο τοῦ κόπου νὰ συζητῇ, ἐὰν πρόκειται περὶ ἀκουσίας ἀπελάσεως ἢ ἑκουσίας, διότι εἶπον ἐξ ὑπαρχῆς ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐνέδρας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνέπεσεν ἡ Ἑλληνικὴ κυβέρνησις ἐξ ἀμελείας· καὶ ἐδήλωσεν ὅτι μετὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς συμφωνίας ταύτης καὶ τὴν ἀποκόμισιν ὑπὸ τοῦ κ. Γκαλὴπ τῆς ἐπιστολῆς ἐν τῷ θυλακίῳ, ἐπῆλθεν ἡ ἀκουσία ἀποχώρησις ὅλων τῶν Ἑλλήνων ἐκ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῶν ὑπολοίπων ἐκ Θράκης. Αὐτὴ ἦτο ἡ ἐνέδρα διότι ὅταν ὁμιλῇ τις περὶ ἀκουσίας ἀποχωρήσεως πρέπει νὰ συνομολογῇ συμφωνίας πρὸς Κράτη, τῶν ὁποίων τὸ πολίτευμα προστατεύει τοὺς μὴ θέλοντας ἑκουσίως νὰ ἀποχωρήσωσι. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον τοῦτο τὸ ζήτημα. Ὡς ἀπέδειξεν ἡ ἱστορία τῶν πραγμάτων ἐπρόκειτο περὶ νόσου ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν, περὶ νόσου πραγματικῆς, ἡ ὁποία ἐξεδηλώθη καὶ κατὰ τὸ 1915, ὁπότε κατὰ τὸ περίφημον σχέδιον τῆς παραχωρήσεως τῆς Καβάλλας εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἐπὶ ἀνταλλάγματι ἐν τῇ Μ. Ἀσίᾳ, διεγράφετο καὶ ὁλόκληρος ὁ μηχανισμὸς τῆς νέας πάλιν ἑκουσίας ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν μεταξὺ Βουλγαρίας καὶ Ἑλλάδος. Διότι δὲν ἤρκει μόνον ἡ παραχώρησις τοῦ ἐδάφους τῆς Καβάλλας καὶ τοῦ Σαρῆ Σαμπάν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ φύγῃ καὶ τὸ τελευταῖον ἴχνος τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἀπὸ ἐκεῖ, διὰ νὰ διευκολυνθῇ καὶ ἐπιταχυνθῇ ἡ πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν ὁδός. Περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο. Ταῦτα, κύριοι, ἦλθον παρεμπιπτόντως εἰς τὸ ζήτημα. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄλλο. Ὅτε ἐνεφανίσθη ἡ ἀρχὴ τῶν ἀντιποίνων ἐν τῇ Μ. Ἀσίᾳ, ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς ταύτης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ, διότι μεταξὺ τοῦ προτείνοντος τὴν ἀρχὴν καὶ τῆς ἐφαρμογῆς, ἐμεσολάβησαν ἄλλαι κυβερνήσεις Ἑλληνικαί, αἱ ὁποῖαι τὴν ἀρχὴν τῶν ἀντιποίνων δὲν ἀπεδέχοντο. Κατὰ τὸ 1917 ὅμως ἐψηφίσθη ὁ νόμος 1073, ὅστις διὰ μιᾶς τῶν διατάξεων αὐτοῦ ἐπέτρεψε πλέον τὴν κατάληψιν τῶν κτημάτων Μουσουλμάνων, οὐχὶ πλέον Ὀθωμανῶν ὑπηκόων, ἀλλὰ καὶ Ἑλλήνων ὑπηκόων, ὁμογενῶν Μουσουλμάνων, μὴ ὑπηκόων Ὀθωμανῶν. Μόνη δὲ ἐξαίρεσις τοῦ νόμου ἦτο ἐκείνη, καθ’ ἥν τῶν Μουσουλμάνων τὸ γένος ἀλλὰ μὴ Τούρκων ὑπηκόων, οἵτινες εἶχον ἀποκτήσει ἄλλην ὑπηκοότητα Κράτους μὴ ἐμπολέμου, τὰ κτήματα τῶν Μουσουλμάνων τούτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο ἐν Ἑλλάδι, ἦσαν σεβαστά. Καὶ ἰδοὺ ἡ ἀρχὴ τῶν ἀντιποίνων ἐφαρμοζομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος. Ἐθεώρησα ὀρθὸν νὰ ἀναφέρω τοῦτο, διότι εἶναι ἡ μόνη κηλὶς κατὰ τὸν βίον τῆς ἰσοπολιτείας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐπέβαλε χεῖρα ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν, καὶ μάλιστα πολιτῶν ἀλλοφύλων, διὰ σκοποὺς πολιτικούς. Καὶ εἶναι ἡ μόνη ἐξαίρεσις, καθ’ ἣν τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἐφάνη ἐνασμενιζόμενον τὰς φιλελευθέρας ἀρχὰς καὶ τὰς ἀρχὰς τῆς ἰσοπολιτείας. Καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον ἐκ πάσης γωνίας τῆς Συνελεύσεως νὰ παρασχεθῇ ἡ διαβεβαίωσις ὅτι ἡ ἐξαίρεσις τοῦ 1917 εἶναι μία καὶ μόνη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποτελέσῃ κανόνα, οὔτε κὰν νὰ ἐπαναληφθῇ ὡς ἐξαίρεσις ἐν Ἑλλάδι. Καὶ ἡ διαβεβαίωσις αὕτη ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἀπὸ πάσης γωνίας τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως.

§227Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐγένετο ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ ἐξαίρεσις αὕτη.

§228Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως, διότι ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία διαπνέεται ὑπὸ τῶν εὐγενῶν ἐκείνων καὶ φιλελευθέρων αἰσθημάτων, τὰ ὁποῖα πηγάζουσιν ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς τοιαῦτα ὀλισθήματα ἀπέναντι ἀλλοφύλων πληθυσμῶν, διότι ἡ Ἑλλὰς ἡ διὰ τοῦ πατριωτισμοῦ τῶν τέκνων αὐτῆς καὶ διὰ θυσιῶν αἵματος αὐτῶν αὐξηθεῖσα καὶ μέλλουσα νὰ αὐξηθῇ καὶ πάλιν ἔτι πλέον καὶ περιλαβοῦσα ὡς ἐκ τούτου ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς Τουρκικὸν πληθυσμὸν καὶ μέλλουσα νὰ περιλάβῃ αὔριον πλείονα, ἔχει ἀπαραίτητον καθῆκον καὶ συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διέπεται καὶ συμφώνως πρὸς τὰ φιλελεύθερα αἰσθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ συμφέρον ἀκριβῶς αὐτῆς, ἵνα περιβάλλῃ δι’ ἐλευθέρων ἐγγυήσεων τὸν τοιοῦτον πληθυσμόν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἰδιαιτέρας συστάσεως ἐπιβάλλεται ζήτημα σπουδῆς διὰ τὴν ἀπόδοσιν ἐκείνων τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ἀναμφισβητήτως Ἕλληνας ὑπηκόους.

§229Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναμφιβόλως αὐτὰ πρέπει ν’ ἀποδοθῶσι τάχιστα.

§230Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι γνωστοὶ οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι ἐκ τῶν Μουσουλμάνων. Περὶ αὐτῶν δὲν δύναται νὰ γίνῃ καμμία ἄλλη ἀπόδειξις. Ἐὰν πρόκειται νὰ γίνῃ μελέτη περὶ ἀποδόσεως ἢ μή, αὕτη θὰ γίνῃ περὶ ἐκείνων τῶν Μουσουλμάνων, οἱ ὁποῖοι ἀπουσίασαν τῆς χώρας, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν παρέσχον πλήρεις ἀποδείξεις δικαιολογητικὰς τῆς τοιαύτης ἀπουσίας των, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ νεώτερον δίκαιον διὰ τῶν νεωτέρων συνθηκῶν ἐπιβάλλει τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς καταπατήσεως τῶν ἰδιωτικῶν περιουσιῶν τῶν ὑπηκόων τῶν ἐχθρῶν. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων εἶναι ζήτημα σπουδῆς, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποδώσῃ τὰ κατακρατηθέντα παρ’ αὐτῆς κτήματα. Νομίζω, ὅτι εἶναι λυπηρὸν διὰ τὸ πολίτευμα τὸ Ἑλληνικὸν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν ἡ ἐξαίρεσις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ 1917.

§231Ι. ΧΡΗΣΤΑΚΗΣ. Ἐκτὸς τῶν δύο περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν, ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη περίπτωσις Σέρβων ὑπηκόων, οἱ ὁποῖοι εἶχον κτήματα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος. Ἐπὶ τῆς περιπτώσεως αὐτῆς δὲν ἐλήφθη καμμία πρόνοια, διότι καὶ τὰ κτήματα αὐτὰ κατελήφθησαν, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια καὶ δι’ αὐτά. Συμβαίνει δὲ τὸ ἑξῆς δι’ αὐτά, ὅτι ἡ Σερβικὴ Κυβέρνησις εἶχε καταλάβει κτήματα Ἑλλήνων ὑπηκόων, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοεῖ νὰ τὰ ἀποδώσῃ, γεννᾶται δὲ τὸ ζήτημα ἂν πρέπῃ νὰ ἀποδοθῶσι πλέον.

§232Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§234Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Τὸ ζήτημα ὅπως μᾶς τὸ παρουσίασαν οἱ Μουσουλμάνοι συνάδελφοι, μᾶς ἐφάνη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὡς ἁπλοῦν, ἀλλὰ κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας συνάδελφος, ἐφάνησαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἐπιπλοκαὶ καὶ περιπλοκαί, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ὑπῆρξαν ἀπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ ἐντεῦθεν. Βεβαίως ἡ στοιχειώδης δικαιοσύνη καὶ τὸ καθῆκον ἡμῶν ὡς πολιτῶν ἐλευθέρων Συνταγματικοῦ Κράτους εἶναι νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν ἀπόλυτον ἰσοδικίαν μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, ἀδιακρίτως φυλῆς καὶ θρησκεύματος. Μετ’ ἰδιαιτέρας δὲ εὐχαριστήσεως ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἀντεμετώπισα, ὡς ἀντιπροσωπεύων τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν τῇ Τουρκικῇ Βουλῇ, τὸν Τουρκικὸν φανατισμόν, ἐπιλαμβάνομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ ἐκδικηθῶ εὐγενέστατα καὶ ἱπποτικώτατα τοὺς συμπολίτας Μουσουλμάνους, συνηγορῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὲρ τοῦ θέματος αὐτοῦ. Προχωρῶν δὲ περαιτέρω λέγω τὰ ἑξῆς: ὅτι ἡ Ἑλλὰς καὶ ἡ Εὐρωπαϊκὴ καὶ ἡ Ἀσιατικὴ προώρισται σήμερον νὰ γίνῃ μεγάλη Μουσουλμανικὴ δύναμις κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τῆς Ἀγγλίας, τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνουν ἐντὸς τοῦ Κράτους των πολλοὺς Μουσουλμάνους ὑπηκόους. Κατὰ συνέπειαν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπὸ σοβαρὰν σημασίαν πλέον τοὺς Μουσουλμάνους ὑπηκόους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τοσοῦτον περισσότεροι θὰ γίνουν, ἐφ’ ὅσον τὰ ἐπίσημα ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους θὰ ἐκταθοῦν πρὸς Ἀνατολάς, καὶ πρέπει νὰ μελετήσωμεν ὅλα τὰ συναφῆ πρὸς τοὺς Μουσουλμάνους συμπολίτας μας ζητήματα, τὸ ζήτημα τὸ κοινοτικόν, τὸ ζήτημα τὸ στρατολογικόν, τὸ ζήτημα τὸ ἐκπαιδευτικόν, τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς τοῦ οἰκογενειακοῦ καὶ κληρονομικοῦ δικαίου, τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας, ὡς καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τῶν κτημάτων. Ἰδιαιτέρως ὅμως διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης, ἀφοῦ ἅπαξ ἔγινεν ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποδόσεως ἀστικῶν κτημάτων, ἀφοῦ ἐγένετο αὐτὴ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποδόσεως μιᾶς ἐκτάσεως ἀγροτικῶν ἰδιοκτησιῶν, θὰ ἔπρεπε αὐτὴ ἡ ἀρχὴ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ ὅλων τῶν ἄλλων περιπτώσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία περὶ τῆς γνησίας Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας τῶν αἰτούντων τὴν ἀπόδοσιν τῶν κτημάτων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀμφιβόλους περιπτώσεις θὰ συνίστων καὶ ἐγὼ ἐπιφυλακτικότητα, διότι ὑπάρχουσι πολλοί, οἱ ὁποῖοι δὲν εὑρίσκονται ἐν τάξει μὲ τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ περὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἀπὸ ἀπόψεως πολιτειακῆς, ποίαν διαγωγὴν ἐπέδειξαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἀπουσίας των ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος καὶ ὑπὸ ποίων διαθέσεων ὁρμώμενοι ἐπέστρεψαν τώρα εἰς τὸ πάτριον ἔδαφος. Τώρα δὲ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν ἀντιποίνων, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη εἰς μίαν στιγμήν, τὴν ὁποίαν δικαίως ἐχαρακτήρισαν οἱ προλαλήσαντες ὡς ἀπόφασιν ληφθεῖσαν ἐξ ὑφαρπαγῆς, νομίζω, ὅτι δὲν στηρίζεται οὐδαμοῦ καὶ οὔτε τὸ διεθνὲς δίκαιον, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἐπιτρέπει τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ἀντιποίνων, διότι τὰ ἀντίποινα ἐφαρμόζονται ἐπὶ ὑπηκόων τοῦ ξένου Κράτους καὶ ὄχι τοῦ ἰδίου Κράτους, ὅπως ἡμεῖς θέλομεν νὰ ἐφαρμόζωνται ἐπὶ ὑπηκόων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους.

§235Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι ἡμεῖς. Οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ τοιοῦτόν τι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§236Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐκεῖνοι, ὄχι ἡμεῖς. Πρέπει, λοιπόν, νὰ ἀρθῇ καὶ τὸ ἄδικον τοῦτο καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ σιγὰ–σιγὰ ἡ ἀπόδοσις τῆς πλήρους δικαιοσύνης, διότι ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ καθησυχάσωμεν τοὺς Μουσουλμάνους συμπολίτας μας καὶ δι’ αὐτῶν τὴν εὐρωπαϊκὴν Κοινὴν Γνώμην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς προωρισμένη νὰ περιλάβῃ ἐντὸς τοῦ Κράτους της πολλοὺς Μουσουλμανικοὺς πληθυσμούς, εἶναι εἰς θέσιν, λησμονοῦσα ὅλα τὰ παθήματα, τὰ ὁποῖα ἐπέφερεν εἰς τοὺς Ἑλληνικοὺς πληθυσμοὺς ἡ πέντε αἰώνων δουλεία, νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην καὶ νὰ εἰσαγάγῃ νέον πολιτισμὸν καὶ νὰ κυβερνήσῃ τὴν Χώραν συμφώνως πρὸς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τῆς ἰσότητος.

§237ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰχσὰν βέης ἔχει τὸν λόγον.

§238ΙΧΣΑΝ ΒΕΗΣ. Κύριοι συνάδελφοι, ἡμεῖς οἱ Μουσουλμάνοι δὲν ἔχομεν καμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ σεβαστὴ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει πάντοτε τὸ Σύνταγμα ὡς βάσιν καὶ τὴν ἰσοπολιτείαν. Δι’ αὐτὸ ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως εὐχαριστήσω κατὰ πρῶτον τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ὑπὲρ ἡμῶν καὶ θέλουσι νὰ ἀποδώσωσιν τὸ δίκαιον τῶν Μουσουλμάνων, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ἀποφασίσῃ τὸ ταχύτερον, διὰ νὰ τερματισθῇ αὐτὴ ἡ ἀδικία.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§240Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τῆς ἀποδόσεως τῶν Ὀθωμανικῶν κτημάτων, περὶ τοῦ ὁποίου τόσος ἐγένετο λόγος, ἔφερε πρὸς συζήτησιν τὸ ζήτημα τῶν διωγμῶν ἐν σχέσει πρὸς ἐπιστολὴν τοῦ Γκαλὴπ–βέη, διὰ τῆς ὁποίας ὁ τότε Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐδέχετο, ὅπως οἱ ἐλάχιστοι Μουσουλμάνοι οἱ παραμένοντες ἐν τῇ ἀπελευθερωθείσῃ Ἑλλάδι καὶ διαβιοῦντες ἐν πάσῃ ἰσότητι μετὰ τῶν Ἑλλήνων συμπολιτῶν, ἐπιτραπῇ νὰ μεταβῶσιν, ἐὰν τὸ ἐπιθυμοῦν, εἰς τὴν Τουρκίαν, ἀφοῦ προηγουμένως πωλήσωσι τὰ ἀγαθὰ αὐτῶν, κινητὰ καὶ ἀκίνητα, καὶ ἀντὶ τούτου ἀπελαθῶσι ἅπαντες οἱ Ἕλληνες χριστιανοὶ οἱ ἐν Τουρκίᾳ οἰκοῦντες κατὰ τὸν σκληρότερον τρόπον. Ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη ἔφερε τοὺς ἀθρόους διωγμούς, οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο ἀμέσως μετὰ δύο, τρεῖς ἡμέρας. Ἀπὸ τῆς ἀνακηρύξεως τοῦ Συντάγματος ἐν Τουρκίᾳ ἤρχισεν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ σχεδίου τῆς ἐξοντώσεως τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν, ἐπὶ τῷ σκοπῷ ὅπως τὸ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Τουρκικὸν Κράτος ἐθνικοτήτων μεταβληθῇ εἰς Κράτος Τουρκικὸν ἑνιαῖον. Ἀλλ’ ἡ ἐξόντωσις τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν ἐξετελεῖτο μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τρόπον μονομερῆ. Δύο, τρεῖς, πέντε ἑκάστοτε ἀπηλαύνοντο ἕως τότε, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Γκαλὴπ ἤρχισαν οἱ διωγμοὶ ἀθρόοι. Τὸ ζήτημα τοῦτο χρήζει μεγάλης ἀναπτύξεως καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι σύμφωνος πρὸς τὴν ἔκδοσιν, τὴν ὁποίαν διετύπωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἵνα ὁρισθῇ μία ἡμέρα, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγγράφων ἀποδείξωμεν τὴν γενομένην καταστροφήν, διότι εἶναι ἐπάναγκες νὰ ἐξετασθῇ μία τοιαύτη κατάστασις, ἥτις ἔσχε τόσον σοβαρὰ ἀποτελέσματα ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον ἐπωλήθησαν παρὰ τῆς τότε Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅλοι οἱ Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ καὶ παρεδόθησαν εἰς τὴν μάχαιραν τοῦ μεγάλου δολοφόνου, διότι ἑκατομμύρια ὅλα ἐσφάγησαν, θ’ ἀποδειχθῇ δὲ ὅτι οἱ Τοῦρκοι διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς ἐκείνης τῶν πληθυσμῶν, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθη ἡ τότε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐπέφεραν τὸν ὄλεθρον καὶ τὸ πένθος εἰς ὁλοκλήρους Ἑλληνικοὺς πληθυσμούς, οἱ ὁποῖοι διετήρησαν καὶ τὴν θρησκείαν των καὶ τὸν ἐθνισμόν των ὑπὸ τὸν κατακτητὴν ἐπὶ ὁλόκληρον χιλιετηρίδα. Οἱ διωγμοὶ οὗτοι δὲν ἐλάμβανον τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον, ἐὰν ὁ Βενιζέλος δὲν ἀντήλλασσεν τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην μετὰ τοῦ Γκαλήπ, ἥτις εἰς οὐδὲν ἄλλο ἐχρησίμευσε παρὰ εἰς μίαν γενικὴν ἀπέλασιν ὅλου τοῦ Χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Τουρκίας.

§241ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Οἱ μεγάλοι διωγμοὶ ἐκ Τουρκίας ἐγένοντο δύο μῆνας πρὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Γκαλήπ.

§242Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Οἱ διωγμοὶ ἦσαν μονομερεῖς ἀπὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Συντάγματος ἐν Τουρκίᾳ ὑπὸ τῶν Νεοτούρκων πρὸς σχηματισμὸν κράτους Τουρκικοῦ ἑνιαίου. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Γκαλὴπ ἤρχισαν ἀθρόοι διωγμοὶ καὶ διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα συζητήσεως, ἵνα παύσωσιν αἱ διχογνωμίαι, γνωσθῇ δ’ ὅτι ἐπωλήθησαν ὅλοι οἱ Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ ὑπὸ τοῦ Βενιζέλου καὶ παρεδόθησαν πρὸς σφαγὴν εἰς τὸν μέγαν δολοφόνον.

§243Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ διωγμοὶ Βιζύης καὶ Μηδείας ἐν Θράκῃ ἤρχισαν ἄγριοι τὸν Μάϊον τοῦ 1914 καὶ δὲν πρέπει ν’ ἀρνηθῶμεν τοῦτο ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀλήθειαν.

§244Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐγὼ ὡμίλουν καὶ μὲ διεκόψατε. Καὶ ἔσπευσα ἀμέσως νὰ σᾶς βεβαιώσω ὅτι οἱ διωγμοὶ ἐκεῖνοι, περὶ ὧν ἐγένετο λόγος, ἀφεώρων τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, διότι ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐγένοντο ἀθρόοι μετὰ τὰς ἐπιστολὰς ἐκείνας. Οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης ἐγένοντο πρότερον, ἡ ἀνταλλαγὴ δὲ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ Γκαλὴπ καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου ἐσκόπει τὴν νομιμοποίησιν τῶν γενομένων, νομιμοποίησιν καθ’ ἣν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἐδίδετο κἄποτε ἀποζημίωσις παρὰ τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν ἀπώλειαν τῆς περιουσίας τῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν, πράγματι ὅμως ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐλάμβανεν ἐγγυήσεις παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀποζημιώσεως τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων τῶν Ὀθωμανῶν. Διότι παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀδύνατον καὶ νὰ λάβωμεν ἀποζημίωσιν καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν ἀπονομὴν τοιούτων ἀποζημιώσεων, διότι ὑπῆρχον καὶ ἄλλα ζητήματα διπλωματικὰ καὶ ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἡ Ἑλλὰς νὰ διαβλέπῃ μετὰ κινδύνου τὴν ρῆξιν τῶν σχέσεων, ἕνεκα τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εἶχον περιέλθει οἱ ναυτικοί της ἐξοπλισμοί. Ἐνῶ ἐξηκολούθουν οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης ἐπεζητήθη ὑπὸ τοῦ Γκαλὴπ βέη ἡ διαπραγμάτευσις καὶ ἡ συνεννόησις καὶ ἀντηλλάγησαν αἱ ἐπιστολαί, αἱ ὁποῖαι ἀφεώρων τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, ὁ δὲ κ. Βενιζέλος ἐπέμεινεν ὅπως περιληφθῶσι καὶ οἱ πληθυσμοὶ τῆς Θράκης, κανονιζομένης τῆς ἰδιοκτησίας τῶν θελόντων νὰ ἀπέλθωσιν. Ἐπέμενε δὲ εἰδικώτερον ἐπὶ τῶν κατοίκων Ἑλλήνων τῶν ἑκατέρωθεν τῶν Στενῶν. Μετὰ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν ἐπιστολῶν, θεωρῶν ὁ Γκαλὴπ ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἡ προσωπικὴ ἐπιστολὴ τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, ἐζήτησε καὶ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐν τῷ ἐγγράφῳ ἐτέθη ὁ ὅρος περὶ τῶν κατοίκων τῆς Θράκης καὶ τῶν Στενῶν. Γενομένης τότε διακοπῆς τῶν συνεννοήσεων ἐπὶ δεκαήμερον, ἤρχισαν τὴν 22αν Μαΐου οἱ ἀθρόοι διωγμοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων μέχρι τῆς 29ης Μαΐου εἶχον συγκεντρωθῇ 300.000 γυναικοπαίδων εἰς τὰς Μικρασιατικὰς ἀκτὰς καὶ τότε ἐμάθομεν παρὰ τοῦ κ. Γούναρη, ὅτι θὰ ἐγίνοντο πολεμικαὶ δηλώσεις ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. Καρπετόπουλος εἶχεν ἐγγραφεῖ διὰ νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν διωγμῶν αὐτῶν, ὁ δὲ τότε Πρωθυπουργός, συμβούλιον ποιησάμενος μετὰ τῶν Ὑπουργῶν καὶ νομίσας ὅτι εἶχεν ἐπάρκειαν πολεμικὴν ἵνα ἀπειλήσῃ τὴν Τουρκίαν, προσῆλθεν ἐδῶ καὶ ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει τοῦ κ. Καρπετοπούλου ἔκαμε τὰς περιφήμους δηλώσεις καὶ ἐκήρυττε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας.

§245Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Σάββατον συνέβη τοῦτο, τὴν Δευτέραν δὲ τὸν ἀνεκάλεσε.

§246Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τὸ Σάββατον 29ην Μαΐου 1914 εἶχε κηρυχθῆ ὁ πόλεμος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς εἶχε λησμονήσει ὅτι κἄποια συνθήκη μετὰ τῆς Σερβίας ἐπέβαλλε τὴν προειδοποίησιν τῆς συμμάχου. Καὶ εἶχε λησμονήσει καὶ κἄτι ἄλλο· ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος ἦτο ὀλίγον ἀθῶος εἰς τὰ Ναυτικά, εἶχε λησμονήσει νὰ ἐρωτήσῃ τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Ἐπιτελείου, ὄχι περὶ τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεως εἰς πλοῖα τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ περὶ τῆς εἰς διαθέσιμον ὑλικὸν δι’ ἄμεσον ἐνέργειαν, εἶχε δὲ παρουσιάσει εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν ὁλοκληρωτικὴν κατάστασιν εἰς ἀριθμὸν πλοίων τοῦ στόλου καὶ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο μὲ τὸν στόλον αὐτὸν νὰ προχωρήσῃ. Ἐγὼ δὲ ὁ δυστυχής, ὅστις τότε μὴ ὢν πλέον Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ παρακολουθῶν τὰ ναυτικὰ πράγματα ἐκ πόνου, διότι διῴκησα τὸ ναυτικὸν καὶ γινώσκων ὅτι ὁ ἥμισυ στόλος εὑρίσκεται ὑπὸ ἐπισκευήν, ἔσπευδον τὴν νύκτα νὰ πληροφορῶ ἐπιτελάρχας καὶ τοὺς ὁπωσδήποτε εὑρισκομένους ὑψηλὰ ἢ χαμηλὰ ἁρμοδίους περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στόλου, ἧς ἕνεκα ἡ Τουρκία ἦτο ἄτρωτος ναυτικῶς, ἐφόσον εἶχε κλεισμένα τὰ Δαρδανέλλια καὶ ἀναπεπταμένα παράλια Ἀσιατικά, ἀπαιτοῦντα πολλαπλάσιον στόλον τοῦ Ἑλληνικοῦ πρὸς ἐνέργειαν ναυτικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Καὶ μετὰ δύο ἡμέρας, ἐπελθούσης τῆς ἀπαντήσεως τῆς συμμάχου Σερβίας, εἰπούσης: «πῶς σπεύδετε νὰ κηρύξητε νέον Ἀνατολικὸν πόλεμον χωρὶς νὰ μᾶς ἐρωτήσητε;» ἐπῆλθεν ἡ ψυχρολουσία, ἥτις κατέληξε, ποῦ, κύριοι συνάδελφοι; Εἰς τὴν μεσολάβησιν ἀποθανόντος Ἄγγλου δημοσιογράφου, τοῦ Δρος Δίλλων, σπεύσαντος εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἵνα εὕρῃ τὸν Ταλαὰτ βέην καὶ προκαλέσῃ συνέντευξιν ἐν Μυτιλήνῃ, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. Βενιζέλου πρὸς συνεννόησιν, ὄχι πλέον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν νήσων καὶ τῆς ἀναγνωρίσεως ἐπ’ αὐτῶν κυριαρχίας Τουρκικῆς. Καὶ ἀπὸ τότε ὁ δυστυχὴς καὶ ἀείμνηστος ἡγεμονίδης Ἀλέξανδρος, τὸν ὁποῖον τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1920 ἔκλαυσεν ὅλη ἡ Ἑλλάς, εἶχε προορισθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Βενιζέλου εἰς θέσιν τινὰ ἡγεμονικήν, διότι τὸν πρίγκηπα Ἀλέξανδρον προώριζε τότε ὁ Βενιζέλος ὡς Διοικητὴν τῶν νήσων ὑπὸ τὴν κυριαρχίαν τοῦ Σουλτάνου. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ Δίλλων, ἐπεστρατεύθη καὶ ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Γερμανίας, ἵνα διὰ τῆς κραταιᾶς αὑτοῦ ἐπιβολῆς ἐπὶ τῶν ἐν Τουρκίᾳ κυβερνώντων ἀσφαλίσῃ τὴν κλυδωνιζομένην τότε Ἑλλάδα. Βεβαιοῦσι τοῦτο τὰ τηλεγραφήματα, ἅτινα ἔχουσι χρονολογίαν τέλος Ἰουλίου 1914, τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τοῦ Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος Κωνσταντίνου καὶ τοῦ Αὐτοκράτορος τῆς Γερμανίας καὶ τὰ ὁποῖα συνετάσσοντο καὶ ἀπεστέλλοντο τῇ ὁδηγίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἐπισήμως τότε, οὐχὶ ἵνα καταπροδοθῇ ἡ Ἑλλάς, ὡς ἐκηρύχθη, ἀλλ’ ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ Ἑλλὰς ἡ κινδυνεύουσα ἐκ τῶν ἀνοήτων κυβερνητικῶν πρωτοβουλιῶν.

§247Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε......

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Κωνσταντόπουλε, αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα προσωπικὸν (Θόρυβος).

§249ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τὸν Βενιζέλον θέλεις νὰ ὑπερασπίσῃς τώρα;

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Κωνσταντόπουλε, δὲν ἔχετε τὸν λόγον· προηγεῖται ὁ κ. Λεβίδης.

§251Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤμην ὄρθιος, κ. Πρόεδρε.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσετε μετὰ τοὺς ἐγγεγραμένους. Προηγεῖται ὁ κ. Λεβίδης, ἕπεται ὁ κ. Ἀργυρόπουλος. Κατόπιν δύνασθε νὰ ὁμιλήσετε. Ὁ κ. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§253Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Αἱ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι σάλπισμα εὐγενὲς καὶ ὡραῖον, ἀποδεικνῦον τὴν εὐγένειαν τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι, τοῦ σαλπίσματος τούτου λαμβάνοντες γνῶσιν πάντες οἱ πεπολιτισμένοι λαοί, θέλουσι βεβαιωθεῖ ἀκραδάντως καὶ πιστεύσει, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι ἄξιον βελτίονος καὶ μείζονος τύχης. Εἶναι δὲ κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον χρήσιμοι οἱ ἐξαγγελθέντες λόγοι παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι θέλωσι χρησιμεύσει, ἵνα πεισθῶσιν ὅλαι αἱ φυλαί, αἱ μὴ Ἑλληνικαὶ καὶ αἱ διάφοροι κατὰ τὸ θρήσκευμα πρὸς τὴν Ἑλληνικήν, ὅσαι ἀποτελοῦσι σήμερον μέρος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας καὶ ὅσαι, σὺν Θεῷ ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσιν ἀποτελέσει μέρος τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας, εἶναι, λέγω, τὸ σάλπισμα εὐγενὲς καὶ ὡραῖον καὶ παρήγορον, διότι θέλουσι πεισθῆ ὅλαι αὐταὶ αἱ ξέναι φυλαί, ὅτι οὐδεμίαν ἡμεῖς διάκρισιν ποιούμεθα μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἡμῶν λόγῳ φυλῆς ἢ λόγῳ θρησκεύματος. Ἐπιλαμβάνομαι τῆς περιστάσεως ταύτης, ἵνα ὑπομνήσω πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν γεγονὸς ἱστορικόν, ὅπερ ἀποδεικνύει τὴν συνοχὴν τῶν παραδόσεων τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Δὲν εἶναι, κύριοι, ἄπορον οὐδὲ παράδοξον, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην τοῦ ἄκρου πολιτισμοῦ ἐξαγγέλλονται τοιαῦτα ὡραῖαι καὶ εὐγενεῖς ἰδέαι, τοιαῦται εὔγλωττοι καὶ εὐγενεῖς ὑποσχέσεις ἐκ μέρους τοῦ ὑπάτου ἄρχοντος τοῦ Κράτους, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ φαινόμενον τοῦτο κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην δὲν εἶναι παράδοξον, τὴν ἐποχὴν τοῦ φωτὸς καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, τὴν ἐποχὴν τῆς ἡμερότητος τῶν ἠθῶν. Εἶμαι εὐτυχής, κύριοι, διότι, ἀναδιφῶν προχείρως κείμενά τινα Ἑλληνικὰ, πρὸ ἑκατὸν ὅλων ἐτῶν γραφέντα, θέλω ἀποδείξει διὰ τῶν ὀλίγων λέξεων, ἃς λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐκφέρω ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὅτι ἤδη ἀπὸ ἑκατὸν ἐτῶν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐξήγγελλε τὰς ὡραίας ἰδέας, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἐξήγγειλεν. Ἤκμαζεν ἀκόμη τὸ πῦρ καὶ ὁ ὄλεθρος κατὰ τὸ ἔτος 1822, ἐμαχόμεθα πρὸς τοὺς Τούρκους στῆθος πρὸς στῆθος, καὶ αὐτοὶ ἐμάχοντο πρὸς ἡμᾶς. Καὶ ὅμως ἡ ἐν Ἐπιδαύρῳ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1822 ἔτους εἰξεύρετε, κύριοι, τὶ ἐθεσμοθέτει; (ἀναγινώσκει): (Παράγραφος δʹ καὶ εʹ τῆς ἐν Ἐπιδαύρῳ): «Ἡ ἰδιοκτησία, τιμή, ἡ ἀσφάλεια ἑκάστου Ἕλληνος καὶ παντὸς ἀνθρώπου ἐντὸς τῆς Ἐπικρατείας εὑρισκομένου, εἶναι ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων». Ἡ κλαγγὴ τῶν ὅπλων, τὰ πάθη τὰ μεταξὺ Μουσουλμάνων καὶ Ἑλλήνων δὲν ἠμπόδισαν τὴν Συνέλευσιν ἡμῶν τὴν τότε νὰ κηρύξῃ τὴν ἰσότητα μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν κατοίκων Μουσουλμάνων τῶν τότε. Μὴ ἔχετε λοιπὸν, κύριοι συνάδελφοι Μουσουλμάνοι, ἀμφιβολίαν, ὅτι Κράτος, ὅπερ οὕτως ἐθεσμοθέτει πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου πρὸς τὴν Τουρκίαν, εἶναι ἱκανὸν σήμερον, κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς προόδου, νὰ σκέπτηται ἄλλως, προκειμένου περὶ ὑμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ διάταξις αὐτή, εἶναι καὶ ἡ διάταξις τῆς § θʹ τοῦ προσωρινοῦ πολιτεύματος τῆς νήσου Κρήτης ἐν Ἀρμένοις τοῦ 1822 ἔτους, ἥτις ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἰδιοκτησία, τιμὴ καὶ ἀσφάλεια ἑκάστου τῶν πολιτῶν μένει ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν νόμων». Βλέπετε πρωτίστως ἡ ἰδιοκτησία. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὸν ὕπατον πολιτισμόν, ὅστις διεῖπε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διότι Κράτος ὅπερ δὲν σέβεται τὴν ἰδιοκτησίαν, εἶναι ἀνάξιον νὰ φέρῃ τὸν τίτλον τοῦ Κράτους. Δὲν ὡμίλουν λοιπὸν καὶ τότε τὰ Συντάγματα ἡμῶν περὶ τῶν Ἑλλήνων μόνον πολιτῶν, ἀλλ’ ὡμίλουν περὶ παντὸς ἀνθρώπου. Ὅταν, κύριοι, τὸ Κράτος τοῦτο οὕτως ἐσκέπτετο πρὸ ἑκατὸν ἐτῶν, δὲν δύναται ποτὲ νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι μεταβάλλει σήμερα ἐξ ὁλοκλήρου τὰς ἰδέας αὑτοῦ καὶ ὅτι ἄλλως δύναται νὰ σκέπτηται. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι εἶναι ὡραῖοι καὶ εὐγενεῖς οἱ λόγοι τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ συνάμα καὶ λόγος πολιτικώτατος, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλου τοσοῦτον σαφῶς πρὸς τοὺς ἀγαθοὺς Μουσουλμάνους συναδέλφους, ὅτι πρέπει νὰ ὦσι βέβαιοι ὅτι τὰ δικαιώματα αὐτῶν εἶναι ἐξ ἴσου σεβαστὰ ὡς παντὸς χριστιανοῦ. Θὰ ἐπεθύμουν δὲ νὰ ἔχωμεν οἱ Ἕλληνες φωνὴν μεγάλην καὶ βαρύηχον, ἵνα αἱ ἰδέαι αὐταὶ φθάσωσι μέχρι τῶν μεγάλων Κρατῶν τοῦ κόσμου, ἵνα ἴδωσι πῶς ἐπολιτεύθη καὶ πολιτεύεται ἡ Ἑλλάς, ὅταν ἑκάστοτε συντάσσῃ τὰ πολιτεύματα αὐτῆς.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§255Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Θράκης συνάδελφος ὁμιλῶν πρὸ ὀλίγου, ἠθέλησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν σύμβασιν ἐκείνην τῆς 9 Μαΐου 1914 μεταξὺ τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Τουρκίας, ἀνέφερε δὲ πρὸς δικαιολογίαν τῆς συμβάσεως ὅτι ὅρον αὐτῆς ἀπετέλει ἡ ἑκουσία μετανάστευσις.

§256Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόλου, ἀνέφερα τὸν ὅρον ἵνα περιορίσω τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία γίνεται, ὅτι ἐνομιμοποίησε τὴν ἐξόντωσιν τῶν Ἑλλήνων ὁ Βενιζέλος.

§257Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ ποῖον τρόπον ἐγένετο ἡ ἑκουσία μετανάστευσις θὰ σᾶς πείσουν οἱ διωγμοὶ τῆς Θράκης, οἱ ὁποῖοι εἶχον μὲν ἀρχίσει, ἀλλὰ μετὰ τὴν ὑπογραφὴν τῆς συμφωνίας αὐτῆς ἤρχισαν ἄγριοι οἱ διωγμοὶ τῆς Μ. Ἀσίας.

§258Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ ἦσαν ἀποφασισμένοι. Ἀλλὰ τὰς 30.000 τῆς περιφερείας Θράκης διατὶ δὲν τὰς δικαιολογεῖτε;

§259Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδόθη ἡ ἐξήγησις παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου. Κατὰ Μάϊον ἤρχισαν οἱ διωγμοὶ τῆς Μ. Ἀσίας κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε ἡ τότε Κυβέρνησις ἠναγκάσθη πιεζομένη παρὰ τῆς Κοινῆς γνώμης νὰ σκεφθῇ τί μέτρα ἠδύνατο νὰ λάβῃ διὰ νὰ ἀντιμετωπισθῇ τὸ κακόν, καὶ τότε ὁ Ἑλληνικὸς στόλος συγκεντρωθεὶς ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Κὰρρ ἔκαμεν ἐπίδειξιν. Ἡ ἐπίδειξις αὕτη ἔλαβε χώραν κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1910 καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ὑπῆρξεν εὐχάριστον, διότι πρὸς στιγμὴν ἐπί τινα χρόνον ἐσταμάτησαν. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. συνάδελφον ὅτι ἂν ἔβλεπε τὸ θέαμα τὸ λυπηρόν, τὸ ὁποῖον εἶδα ἐγὼ τὸ 1915, τὸν ὡραῖον ἐκεῖνον ἑλληνικὸν Τσεσμὲ νὰ ἔχῃ μεταφερθῇ εἰς τὴν Χίον μὲ τὰ σχολεῖα του μὲ τοὺς διδασκάλους του, τοὺς ὁποίους ἔβλεπα ἑκάστην πρωΐαν νὰ πηγαίνουν εἰς τὰ κρηπιδώματα καὶ ὅλην τὴν ἡμέραν νὰ βλέπου μὲ νοσταλγίαν καὶ μὲ δάκρυα τὴν ὡραίαν αὐτῶν πόλιν, ἡ ὁποία ἦτο νεκρά. Τὸ εἶδον ἐγὼ τὸ θέαμα τοῦτο ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, τὴν δὲ νύκτα ἐπέβαινον μικρῶν λέμβων, διέπλεον τὸ στενὸν καὶ ὑπὸ τὰς ὄψεις τῶν Τούρκων μετέβαινον εἰς τοὺς κήπους των καὶ ἔκοπτον τὰ φροῦτα καὶ τὴν πρωΐαν ἐπέστρεφαν καὶ ἐφωδίαζον τὴν οἰκογένειάν των. Ἐὰν ἔβλεπε πάντα ταῦτα ὁ κ. συνάδελφος δὲν θὰ ἐδικαιολόγει τὴν σύμβασιν ἐκείνην. Τοιαύτη ἦτο ἡ ἑκουσία μετανάστευσις τῶν Ἑλλήνων. Ἡμεῖς δέ, οἱ ὁποῖοι εἴδομεν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὸ πρᾶγμα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ σύμβασις ἐκείνη, ἐὰν δὲν ἦτο ἀντεθνική, ἦτο μωρά. Οἱοσδήποτε ἄνθρωπος γνωρίζων τὰ πράγματα τὰ τουρκικὰ δὲν ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην σύμβασιν μὲ τὸν ὅρον τῆς δῆθεν ἑκουσίας μεταναστεύσεως.

§260ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Φ. Δραγούμης ἔχει τὸν λόγον.

§261Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς εἶπεν καὶ ὁ κ. συνάδελφος, πραγματικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Δυτικῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θράκης πρὸς τοὺς Μωαμεθανικοὺς πληθυσμοὺς τῆς Μακεδονίας ἦτο πολύπλοκον περιεπλέχθη δὲ τότε καὶ μὲ τὸ ζήτημα τῶν Νήσων, διότι οἱ Τοῦρκοι διὰ νὰ δικαιολογήσωσι τοὺς διωγμοὺς ἔλεγον, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατέχουν οἱ Ἕλληνες τὰς πλησίον τῆς δυτικῆς παραλίας τῆς Μικρᾶς Ἀσίας νήσους, ἐπειδὴ ἡ κατοχὴ αὕτη ἀπετέλει διαρκῆ ἀπειλὴν κατὰ τῆς ἀκεραιότητος τῆς Ὀθωμανικῆς κυριαρχίας ἐπὶ τῆς χώρας ταύτης, ἔλεγον δὲ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἐὰν ἡμεῖς δὲν τοὺς δώσωμεν ὀπίσω τὰς νήσους θὰ ἐκδιώξουν τοὺς Ἕλληνας κατοίκους τῶν ἀπέναντι Μικρασιατικῶν ἀκτῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ αὐτῶν τῶν ἀπειλῶν ἡ Κυβέρνησις Βενιζέλου διεπραγματεύθη τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν πληθυσμῶν καὶ τῶν νήσων καὶ ἰδιαιτέρως ἀκόμη καὶ συμμαχίαν μετὰ τῆς Τουρκίας. Διὰ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ἀρχῆς περὶ ἀνταλλαγῆς πληθυσμῶν ἐνομιμοποίησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τοὺς πρώτους διωγμοὺς καὶ τὴν ἐκρίζωσιν τῶν γηγενῶν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν τῆς Ἀνατολῆς. Σχετικῶς πρὸς τὰς γενομένας τότε διαπραγματεύσεις περὶ τῶν νήσων εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπάρχει χειρόγραφον σημείωμα τοῦ κ. Βενιζέλου, διὰ τῆς χειρὸς τοῦ ἰδίου γεγραμμένον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδεν ὁδηγίας εἰς τὰς διαφόρους διπλωματικὰς ἀποστολάς, τὰς ὁποίας ἀπέστελε τότε, πότε εἰς Ρουμανίαν καὶ πότε εἰς Βρυξέλλας πρὸς συνάντησιν μετὰ τοῦ Μ. Βεζύρου ὅστις μᾶς ἐκοροΐδευεν. Ὡς πρὸς τὴν τύχην τῶν νήσων ἐν τῷ σημειώματι τούτω προέκρινε τρεῖς περιπτώσεις. Ἡ μία περίπτωσις ἦτο ἡ τῆς ὁλοκληρωτικῆς παραχωρήσεως τῶν νήσων, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἡ δευτέρα ἦτο ἡ ὑπαγωγὴ τῶν νήσων ὑπὸ τὴν Ὑψηλὴν ἐπικυριαρχίαν τοῦ Σουλτάνου ὑπὸ Ἕλληνα Ἡγεμόνα ὑποτελῆ καὶ ἡ τρίτη ἂν ἐνθυμοῦμαι καλῶς ἦτο ἡ ἐπιστροφὴ τῶν νήσων (Μυτιλήνης καὶ Χίου) εἰς τὴν Τουρκίαν, ὡς ἐδάφους τουρκικοῦ μὲ κἄποια αὐτονομιακὰ δικαιώματα πολὺ πλέον περιωρισμένα ἢ τῆς ἡγεμονίας τῆς Σάμου, μὲ χωροφυλακὴν Τουρκικὴν κλπ.

§262Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ τρίτη περίπτωσις ἦτο ἡ ὑπαγωγὴ τῶν νήσων εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ μίσθωσις αὐτῶν.

§263Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Εὐτυχῶς μᾶς ἔσωσεν ἡ κήρυξις τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου.

§264Φ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀσχέτως ὅμως πρὸς τὴν πολιτικὴν ἄποψιν τοῦ ζητήματος τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ἀπὸ ἠθικῆς καὶ ἁπλῶς ἀνθρωπιστικῆς ἀπόψεως ἐπιτρέπεται εἰς ἕνα πολιτευόμενον καὶ ἐπαγγελλόμενον τὸν φιλελεύθερον καὶ Πρωθυπουργὸν νὰ σκέπτηται κἂν νὰ ἀνταλλάξῃ πληθυσμοὺς «ἀνθρώπων», καὶ μάλιστα ὁμογενῶν του, ὡς νὰ ἦσαν πρόβατα; Εὐτυχῶς ὅμως ὅτι εὑρέθησαν τότε ἄνθρωποι μεταξὺ ἡμῶν, κατέχοντες δὲ καὶ ὑπευθύνους λειτουργίας, οἵτινες διεμαρτυρήθησαν ἐμπράκτως. Ἀναφέρω ὡς παράδειγμα τὸν ἀδελφόν μου τὸν Ἴωνα, ὅστις ἐτύγχανε τότε ἐπιτετραμμένος εἰς τὴν Πρεσβείαν μας τοῦ Βερολίνου, ὅταν διετάχθη λοιπὸν ὑπὸ τῆς κυβερνήσεως Βενιζέλου νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Γερμανικῆς κυβερνήσεως, ἥτις ἐμεσολάβει μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῶν Τούρκων, τὸ ζήτημα τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πληθυσμῶν, ἠρνήθη νὰ συμμετάσχῃ τοιαύτης εὐθύνης καὶ ἔφυγεν ἐκ Βερολίνου, ὅπου ἂν δὲν ἀπατῶμαι τὸν διεδέχθη ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, κύριος Θεοτόκης.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§266Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἐξιστόρησε τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔλαβον χώραν οἱ διωγμοὶ καὶ εἶπεν, ὅτι 250 γυναικόπεδα συνελέγησαν εἰς τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὀφείλω νὰ προσθέσω ἕν γεγονὸς ἱστορικῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι τὰ γυναικόπεδα ἐν ἐλεεινῇ καταστάσει, ἐστερημένα ἐνδυμάτων, διὰ λέμβων προσεπάθουν νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὰς ἀντίπεραν νήσους Χίον καὶ Λέσβον, αἱ αὐτόθι δὲ ἀρχαὶ εἶχον ἀποστείλει τηλεγραφήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἱκέτευον αὐτὴν νὰ ἀποστείλῃ πλοῖα διὰ νὰ μεταφερθῶσιν αὐτὰ τὰ θύματα εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην. Ἡ τότε Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν ἀπέστειλε πλοῖα καὶ δὲν ἐνήργησεν, ἀλλὰ καὶ κατεκράτησε διὰ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου ὅλα τὰ τηλεγραφήματα, μόνον δὲ μετὰ 18 ἡμέρας, ὅτε ἐπιβάται ἐλθόντες ἐκεῖθεν διέδωκαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὰ συμβάντα καὶ ἐξηγέρθη σύσσωμος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἀφοῦ ἔφερεν τὸ ζήτημα ὁ κ. Καρπετόπουλος εἰς τὴν Βουλὴν τότε ἀνῆλθεν εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ προέβη εἰς τὰς δηλώσεις περὶ κηρύξεως πολέμου μετὰ τῆς Τουρκίας. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω διὰ νὰ συμπληρώσω ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου.

§267Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Δὲν ἀπέστειλε πολεμικὸν πλοῖον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις.

§268Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὰ τηλεγραφήματα ἔλεγον περὶ ἐμπορικῶν πλοίων.

§269Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἐμπορικὰ ἀπεστάλησαν, πολεμικὰ δὲν ἀπεστάλησαν. Ὁ κ. Καρπετόπουλος ἔφερε τότε τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Καρπετόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§271Γ. ΚΑΡΠΕΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελον νὰ εἴπω, εἶναι ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀπομακρύνονται ἀπὸ τῆς ἀρχικῆς βάσεως, ἥτις ὑπῆρξε δι’ ἐμὲ ἡ βάσις τῆς συζητήσεως. Ἐγὼ εἶπον ὅτι ἀπὸ τοῦ σημείου τῆς περιπτώσεως τοῦ Βενιζέλου εἰς στενόχωρον θέσιν ἀπέναντι τῶν Τούρκων, ὥστε ν’ ἀναγκασθῇ νὰ νομιμοποιήσῃ τρόπον τινὰ δι’ ἐγγράφου τοὺς διωγμούς, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ καθίστα τούτους ἠπιωτέρους, μέχρι τοῦ σημείου τοῦ νὰ θεωρηθῇ αὐτὸς ὁ κύριος ὑπεύθυνος τῶν διωγμῶν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ὁ πραγματικὸς διώκτης καὶ σφαγεύς, ἡ ἀπόφασις εἶναι πολὺ μεγάλη. Διότι ἐνῷ τὸ πρῶτον ἀποτελεῖ ὁπωσδήποτε μίαν ἄποψιν πολιτικῆς, μίαν πολιτικὴν— τέλος πάντων συζητήσιμον θέτει δηλονότι ἓν πλαίσιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δύναται νὰ διεξαχθῇ εὐρεῖα συζήτησις εἰς βάρος ἔστω τοῦ Βενιζέλου, — τὸ δεύτερον, ὅτι δηλαδὴ ἐγένοντο ἐξ αἰτίας του ἀναδρομικῶς μάλιστα οἱ διωγμοὶ ἐν Θράκῃ, εἶναι κἄτι τι τὸ ἐντελῶς ἀδιανόητον, τὸ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον. Διότι δὲν πρόκειται περὶ 10 καὶ 20 ἀτόμων ἐκδιωχθέντων· πρόκειται περὶ πληθυσμοῦ 30.000 ψυχῶν, τῶν περιφερειῶν Βιζύης καὶ Μηδείας, τοῦ καθαρωτέρου Ἑλληνικοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης. Ὁ διωγμὸς αὐτὸς ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1914 καὶ ὑπάρχει ἐπίσημος στατιστικὴ καὶ αὐθεντικαὶ ἐκθέσεις τῶν δημογεροντιῶν Ἀδριανουπόλεως, Σαράντα Ἐκκλησιῶν, Ἀρκαδιουπόλεως καὶ ἄλλων περιφερειῶν πρὸς τὰ Πατριαρχεῖα Κωνσταντινουπόλεως, ἐν ταῖς ὁποίαις στατιστικαῖς καὶ ἐκθέσεσι ἐκτίθενται σαφέστατα καὶ λεπτομερῶς, οἱ γενόμενοι μέχρι τότε διωγμοί. Ὁ κ. συνάδελφος ἐσφάλη εἰπών, ὅτι οἱ διωγμοὶ ἤρχισαν ἀπὸ τῆς 9 Μαΐου τοῦ 1914—ἡμέραν καθ’ ἣν ἀντηλλάγη δῆθεν τὸ ἔγγραφον Βενιζέλου–Γκαλὴπ Μπέη. Ὄχι, οἱ διωγμοὶ εἶχον ἀρχίσῃ πολὺ πρότερον· ἡ μόνη δὲ διαφορὰ μεταξὺ τῶν πρὸ τῆς 9 Μαΐου καὶ τῶν κατόπιν γενομένων διωγμῶν εἶναι ὅτι οἱ πρὸ τῆς 9 Μαΐου δὲν εἶχον σφαγάς, ἐνῷ οἱ κατόπιν εἶχον. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν μὴ συγκατάθεσιν τοῦ ἀειμνήστου Δραγούμη, τὴν γνώμην τοῦ ὁποίου ἐπεκαλέσθητε, κύριε συνάδελφε, τὴν μὴ συγκατάθεσίν του ὅπως γίνῃ ὁ συνήγορος εἴτε συνένοχος μιᾶς τοιαύτης πολιτικῆς, βεβαίως γνωρίζω καὶ ἐγὼ, ὡς μελετήσας τὰ ἔργα τοῦ ἀνδρὸς καὶ παρακολουθήσας τὴν ὅλην αὐτοῦ δρᾶσιν καὶ διανόησιν, γνωρίζω καὶ δὲν δυσκολεύομαι καθόλου νὰ παραδεχθῶ καὶ νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἀποβλέπων τις εἰς τὸν γνωστὸν τοῦ ἀνδρὸς σωβινισμὸν (Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι, νὰ μεταχειρισθῶ αὐτὴν τὴν λέξιν), εὑρίσκει φυσικὴν τὴν τοιαύτην στάσιν του ἀκριβῶς τοιαύτην, οἵαν θ’ ἀνέμενε ἀπὸ μέρους ἀνδρὸς τῆς περιοπῆς του. Αὐτὸ ναί. Δέν μοι ἐπιτρέπεται ὅμως καὶ νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ Βενιζέλος ἀπὸ σκοποῦ ἐνεργῶν νὰ ἐκριζώσῃ τοὺς πληθυσμοὺς αὐτοὺς διὰ νὰ δύναται δῆθεν εὐκολώτερον ἔπειτα νὰ ἐκτελῇ τὰς περὶ συμμαχιῶν μετὰ τῶν Τούρκων σκέψεις του, καὶ εὑρεθεὶς εἰς ἀδυναμίαν ἀπέναντι αὐτῶν, προσεπάθησε δι’ ἑνὸς ἐγγράφου νὰ ἐλαφρύνῃ ὁπωσδήποτε ἑαυτὸν καὶ τοὺς διωγμούς. Περὶ τοῦ κατὰ πόσον ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐσκέπτετο νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπαφὴν πρὸς τὴν Τουρκίαν, ἔστω καὶ διὰ συμμαχίας, μόνον μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἐκρίζωσιν τοῦ ἐν Τουρκίᾳ Ἑλληνισμοῦ, ὡς διϊσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἀποδεικνύει τρανῶς ἡ μετέπειτα πολιτική του—πολιτική, ἥτις ὡδήγησε τὴν Ἑλλάδα ἔξω τῶν πυλῶν τῆς Κωνσταντινουπόλεως.

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Στράτος ἔχει τὸν λόγον.

§273Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὁμιλήσατε περὶ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἐπικοινωνίας τοῦ Ἕλληνος πρωθυπουργοῦ κατόπιν τῆς γενομένης ἐκριζώσεως τοῦ πληθυσμοῦ.

§274Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον νὰ εἴπω ὅτι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ ὅτι ὁ Βενιζέλος ἐσκέπτετο σοβαρῶς νὰ συμμαχήσῃ μετὰ τῆς Τουρκίας κατόπιν τῆς τελείας καταστροφῆς τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ τοῦτο τὸ ἀποδεικνύει καὶ ὅλη ἡ μετέπειτα πολιτική του.

§275Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐδιαβάσατε τὴν Γερμανικὴν βίβλον τοῦ Κασίτων καὶ θὰ ἴδατε ἐν αὐτῇ τὴν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ τοῦ Πρέσβεως τῆς Γερμανίας ἐν Κων)πόλει καὶ τῆς Ἀρχικαγγελαρίας τοῦ Βερολίνου, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἦτο διατεθιμένη κανονίζουσα συμβιβαστικῶς τὰ τοῦ ζητήματος τῶν νήσων, νὰ συνομολογήσῃ συνθήκην μετὰ τῆς Τουρκίας καὶ ὅτι ἐγίνοντο διαπραγματεύσεις περὶ αὐτοῦ.

§276Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο μία πολιτική.

§277Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ σημειώσατε ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτὴ ἦτο τὸν Ἰούλιον τοῦ 1914 ἐνῷ οἱ διωγμοὶ οἱ ἀπαίσιοι, οἱ ὁποῖοι καθίστων ἀδύνατον τὴν συνάντησιν τῶν Ὑπουργῶν, ἐγένοντο τὸν Μάϊον, τῆς Θράκης δὲ οἱ ἀπαισιώτεροι διωγμοὶ ἐγένοντο τὸν Φεβρουάριον. Λοιπὸν τὸν Ἰούλιον μῆνα μεσολαβούσης τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως γίνονται διαπραγματεύσεις πρὸς καθορισμὸν σημαντικῆς συμμαχίας μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἀλλὰ δὲν ἤρκει αὐτό.

§278Ν. ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο ἁμάρτημα πολιτικόν.

§279Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. «Σὺ εἶπας». Τοῦτο κατονομάσατε πολιτικὸν ἁμάρτημα εἰς πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος προΐστατο τοῦ κράτους ἐναντίον τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ σφαγαί. Ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι ἂν τοῦτο ἦτο ἁμάρτημα, ἐγένετο. Ἀλλὰ δὲν ἐγένετο μόνον τὸ ἁμάρτημα τοῦτο, ἀλλὰ συγχρόνως ὁ τότε πρωθυπουργὸς ὥδευεν εἰς Βρυξέλλας ἵνα συναντήσῃ ἐκεῖ τὸν τότε Βεζύρην ὅστις ὑπεκρίνετο τὸν μέλλοντα νὰ ἀναχωρήσῃ ἀλλὰ καὶ δὲν ἀνεχώρει ποτὲ καὶ ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολιν. Τὸ δὲ ταξείδιον εἰς Βρυξέλλας σκοπὸν εἶχε ἀκριβῶς τὸν συμβιβασμὸν τούτων τῶν πραγμάτων. Ἐγένετο δὲ τότε καὶ ἕνα διπλωματικὸν παιγνίδιον ἐνῷ ἡ συνεννόησις ἐνόμιζεν ὅτι θὰ ἐφήρμοζε πολιτικὴν ἀγγλικὴν συμμαχίας τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Τουρκίας πρὸς τὸν σκοπὸν προσαρμογῆς καὶ τῆς Τουρκίας πρὸς τὰς βλέψεις τῆς Συνεννοήσεως, ἀφ’ ἑτέρου ἡ Γερμανικὴ πολιτικὴ κατέβαλε προσπαθείας νὰ καταρτήσῃ συμμαχίαν τῆς Ἑλλάδος ἀμυντικὴν μετὰ τῆς Τουρκίας ὄχι ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν θὰ ἐδίδετο ὡς δῶρον εἰς τὴν Συνεννόησιν Ἐγένοντο δὲ ταῦτα τότε, ἐνῷ ὁ πρωθυπουργὸς προσεπάθει νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ κυκεῶνος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχεν ἐμπέσει, διασώζων καὶ τὸ κράτος τοῦ ὁποίου προΐστατο καὶ τὴν πολιτικήν, του, ἡ ὁποία εἶχε ὑποστῆ μέγα τραῦμα ἐκ τοῦ ζητήματος τῶν νήσων τὴν ἐπαύριον τοῦ Βαλκανικοῦ πολέμου. Τὸ ταξείδιον τῶν Βρυξελλῶν ἐματαιώθη, διότι ὁ Εὐρωπαϊκὸς πόλεμος παμμέγιστος σωτὴρ τῆς Ἑλλάδος, ἐσταμάτησε τὸν κ. πρωθυπουργὸν ἐν Μονάχῳ καὶ μετ’ αὐτοῦ καὶ τὸν νῦν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἐκ Βερολίνου εἶχεν κατέλθει εἰς Μόναχον ἵνα συναντηθῇ μετὰ τοῦ τότε πρωθυπουργοῦ διὰ νὰ τὸν βοηθήσῃ εἰς τὰς διπλωματικὰς ἐργασίας τὰς ὁποίας θὰ διεξήγαγεν. Ὁ τότε πρωθυπουργὸς δὲν εἶχεν ἀντιληφθῇ ὅτι ἐπρόκειτο περὶ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καὶ ἤθελε νὰ προχωρήσῃ πρὸς τὰς Βρυξέλλας ὁ δὲ κ. ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ συνέστησε νὰ ἀναχωρήσῃ ἀμέσως πρὸς βορρᾶν.

§280Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Διὰ τὰς Ἀθήνας.

§281Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐματαιώθη τῶν Βρυξελλῶν ἡ συνάντησις, ἐπανῆλθε δὲ κατόπιν ἡ ἀποστολὴ τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ Πολίτου εἰς Βουκουρέστιον καὶ ἡ ἀποστολὴ αὐτὴ συνοδεύθη ἀπὸ τὰς ὁδηγίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο χρῆσιν ὁ κ. πληρεξούσιος Φλωρίνης, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριελαμβάνετο ἡ ὁδηγία νὰ συμβιβάσουν τὸ ζήτημα τῶν νήσων διὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν νήσων ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, παραμενούσης τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας. Αὐτὸς ἦτο ὁ τελευταῖος συμβιβασμὸς ἀφοῦ ὁ προτελευταῖος ἦτο νὰ διορισθῇ ὁ ἀείμνηστος ἡγεμονίδης Ἀλέξανδρος ὡς διοικητὴς τῶν νήσων συνδιοριζόμενος ὑπὸ τῆς Ὑψηλῆς Αὐλῆς καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Αὗται ἦσαν αἱ ἐνέργειαι τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ πρὸς συμβιβασμόν. Ἀλλὰ θὰ σᾶς εἴπω καὶ ἄλλας. Ὅτι κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τοῦ πολέμου καθ’ ὃν χρόνον ἀντηλλάσσοντο τὰ τηλεγραφήματα μεταξὺ Κυβερνήσεως Ἑλληνικῆς καὶ Βασιλέως καὶ ἀφ’ ἑτέρου τοῦ κ. Θεοτόκη εὑρισκομένου εἰς Βερολῖνον καὶ μετεβιβάζοντο εἰς τὸν τότε ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γερμανίας, ὅταν ἀντηλλάσσοντο τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα οὐδένα ἄλλον εἶχον σκοπὸν εἰμὴ νὰ προφυλάξουν, νὰ διασώσουν τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ Τουρκικῆς ἐπιθέσεως, διότι δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι ἂν ἡ Τουρκία εἶχε ἐλευθέρας τὰς χεῖρας καὶ ἐπετίθετο καθ’ ἡμῶν, κύριοι, δὲν θὰ εἴχομεν τὴν εὐχαρίστησιν οὔτε σεῖς νὰ παρίστασθε εἰς τὸ Βουλευτήριον, οὔτε καὶ οἱ ἀγαπητοὶ συνάδελφοι ἐκ Μακεδονίας. Τόσον ὁ ροῦς τῶν πραγμάτων θὰ ἦτο ἄλλος. Ἀλλ’ ὡς εἶχεν τότε ἡ προπαρασκευὴ ἡ Ἑλληνικὴ ἡ ναυτικὴ ἂν ἡ Τουρκία ἐγίνετο κυρία τοῦ ἑνὸς, ὄχι τῶν δύο θωρηκτῶν, τὰ ὁποῖα εἶχε παραγγείλει, ἡ Ἑλλὰς θὰ ἔχανε καὶ τὴν Μακεδονίαν, διότι δὲν ἦτο ζήτημα στρατιωτικοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἦτο ναυτικῆς ὑπεροπλίας. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Ἑλλὰς εἶχε πρωτεύουσαν τὰς Ἀθήνας ἔπρεπε νὰ εἶχε ὑπεροπλίαν. Τὸ τελευταῖον τηλεγράφημα ἦτο ὅταν ἡ Γερμανία ἐνθαρρυνομένη ἐκ τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν εἶχε παράσχει εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν ἐφέρετο μετ’ εὐγνωμοσύνης ἐζήτησεν ἵνα ἡ Ἑλλὰς συνομολογήσῃ ἀμυντικὴν συμμαχίαν μετ’ αὐτῆς καὶ τότε ἔδωσε ἀπάντησιν ἀρνητικὴν καὶ ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀρνητικὸν τηλεγράφημα διὰ τὴν προτεινομένην συμμαχίαν, ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν λευκὴν βίβλον ὑπ’ ἀριθμὸν 25 ἢ 27, ἀλλὰ τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔστειλεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸν κ. Θεοτόκην οὐδέποτε ἐδημοσιεύθη. Ἐδημοσιεύθη μόνον τὸ βασιλικὸν τηλεγράφημα, διότι ὁ Βασιλεὺς περιεῖχεν εἰς τὸ τηλεγράφημά του καὶ φράσεις τινὰς εὐλαβείας καὶ κοινωνικῆς εὐπρεπείας τηλεγραφῶν ἀπέναντι φιλτάτου προσώπου.

§282Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἦτο Κυβερνητικόν.

§283Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἦτο δυνατὸν τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ προερχόμενον ἐκ τοῦ Βασιλέως νὰ περιλαμβάνῃ καὶ φράσεις φιλοφροσύνης ἐκ μέρους ἀρνουμένου τὴν συνδρομήν του πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ νὰ παράσχῃ καὶ αἰσθηματικάς τινας διαβεβαιώσεις. Τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο ἐδημοσιεύθη ἵνα γνωστοποιηθῶσιν εἰς τὸ παγκόσμιον κοινὸν αἱ φιλοφρονήσεις τοῦ ἀτόμου καλυπτούσης τὴν ἀλήθειαν τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἦτο ἄρνησις εἰς τὰς προτάσεις τῆς Γερμανίας. Τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο δὲν ἦτο βασιλικὸν κἄν. Ἦτο κατ’ ἐξοχὴν κυβερνητικὸν, διότι εἶχε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Στρέϊτ ὡς καὶ ἀριθμὸν πρωτοκόλλου.

§284Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Μὲ ἀριθμὸν πρωτοκόλλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§285Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Περὶ τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου ἐγένετο λόγος ἐδῶ καὶ εὑρέθη τις ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς ἀποτελούσης τὴν κραταιὰν πλειοψηφίαν τῆς 31 Μαΐου, γενομένη κραταιοτέρα ἐκ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν παρήγαγε ἡ ἐπιβολὴ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, εὑρέθη τις ἀκούων εἰς τὸ ὄνομα Ρέπουλης, ὁ ὁποῖος ὅτε ἐγὼ εἶπον—προβαλλομένου τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου—ἔχει ὑπογραφὴν ἁρμοδίου ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πῶς δύνασθε νὰ ἐπιρρίψητε τὴν εὐθύνην εἰς τὸν Βασιλέα, ἐσηκώθη καὶ εἶπε μήπως εἶναι ἡ πρώτη ἀπάτη τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ Στρέϊτ εἰς τὸν Βενιζέλον, δὲν ἔλαβεν γνῶσιν ὁ πρωθυπουργὸς αὐτοῦ. Καὶ μετὰ 4 ἡμέρας ἀγορεύων ὁ τότε πρωθυπουργὸς εἶπεν ὅτι· ἐννοεῖτε ὅτι ἐὰν τοιοῦτον τηλεγράφημα προσήγετο πρὸς ἐμὲ καταλαμβάνετε πῶς θὰ ἐρρίπτετο εἰς τὸν κάλαθον τῶν ἀχρήστων. Εὑρίσκεται, φίλε κύριε Κωνσταντόπουλε, περίστασις ἵνα ἡ ἱστορία ἀποκαθίσταται καὶ ἂς χρησιμεύσῃ ἡ αἴθουσα αὐτὴ ὡς ἀποκατάστασις τῆς ἱστορίας, ἔστω καὶ μὲ τὸν κίνδυνον νὰ ἀποκληθῇ αὔριον καὶ αἴθουσα διαλέξεων. Μᾶς ἐδόθη ἡ εὐκαιρία εἰς ἡμᾶς μὲν νὰ ἐλαφρύνωμεν τὸν πόνον παλαιῶν πικριῶν, εἰς ὑμᾶς δὲ νὰ γίνεται ἐγκρατέστεροι, ὄχι σεῖς οἱ Θράκες, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ φίλοι τοῦ Βενιζέλου, οἱ ὁποῖοι καίτοι ἦσαν ἐδῶ δὲν τὰ γνωρίζουσιν, διότι οἱ ἄνθρωποι ἔβλεπαν ὅτι ἐδημοσιεύοντο. Νὰ μάθωσι λοιπὸν καὶ αὐτοὶ τὴν ἱστορίαν τῶν πραγμάτων, διότι τὴν ἀγνοοῦν καὶ οἱ φίλοι του. Μετὰ τὴν ἐπαύριον τῆς χρονολογίας τοῦ τηλεγραφήματος τὸ ὁποῖον ἐστάλη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως προσυπογεγραμμένον ὑπὸ τοῦ κ. Στρέϊτ εἰς τὸν κ. Θεοτόκην ἵνα τὸ διαβιβάσῃ εἰς τὸν Αὐτοκράτορα τῆς Γερμανίας, ἀπεστάλη τηλεγράφημα Κυβερνητικὸν πρὸς τὸν κ. Θεοτόκην ἵνα ἐπιδοθῇ εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γερμανίας, ὅστις ἀνέμενεν ἀπάντησιν, διότι ἡ πρότασις πρὸς συμμαχίαν εἶχεν γίνει ἀπὸ τὸν Αὐτοκράτορα πρὸς τὴν Τουρκίαν ἀπὸ τὸν φὸν Γιάγκωφ.

§286Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ τηλεγράφημα ἐκ Βερολίνου περὶ προσκλήσεως εἰς συμμαχίαν ἐστάλη πρὸς τὸν κ. πρωθυπουργὸν τότε καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὸ ἔστειλα ἐγώ.

§287Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ φέρει χρονολογίαν 26 Ἰουλίου 1914. Χρονολογίαν παλαιάν. Εἶναι ἡ ἀνάπτυξις ἡ λεπτομερὴς τοῦ βασιλικοῦ τηλεγραφήματος. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ σπεύδει νὰ βεβαιώσῃ τοὺς εὐτυχεῖς δεσμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχει ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὴν Γερμανίαν καὶ τὴν ἀλληλεγγύην τῶν γερμανικῶν συμφερόντων ἀπέναντι τοῦ Σλαυϊσμοῦ. Λέγει τὴν πορείαν τὴν ἐξωτερικὴν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον θὰ εἶχον τὰ Ἑλληνικὰ παράλια ἐκ τῶν Ἀγγλογάλλων, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐτάσσετο πρὸς τὸ μέρος τῆς Γερμανίας καὶ τὸν κίνδυνον νὰ μὴ ἀποδοθῶσιν αἱ νῆσοι εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν κατελαμβάνοντο ὑπὸ τῶν Δυνάμεων τῆς Συνεννοήσεως, διότι κατηγοροῦντο καὶ ὡς ἅρπαγες. Αὐτὰ ἔλεγεν ὁ κατόπιν καταδιώξας ὅλον τὸν Ἑλληνισμὸν διὰ Γερμανοφιλίαν. Τὸ τέρμα δὲ τοῦ τηλεγραφήματος εἶναι τοῦτο. Προτείνει εἰς τὴν Γερμανικὴν κυβέρνησιν τὴν συγκρότησιν Βαλκανικοῦ ὁμοσπονδιακοῦ δεσμοῦ καὶ εἰδικῶς μετὰ τῆς Βουλγαρίας, συμβουλεύει δὲ τὴν Γερμανίαν ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμεληθῇ τῆς καταρτίσεως τοιαύτης συμφωνίας, διότι δὲν συμφέρει εἰς τὴν Γερμανίαν ἡ ἐπέκτασις τοῦ πολέμου εἰς τὴν Ἀνατολὴν καὶ ἡ ἀπασχόλησις τῶν Γερμανικῶν δυνάμεων εἰς τὴν Ἀνατολήν. Τοῦτο εἶναι τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Ἑλλὰς τοῦ Βενιζέλου ἀνελάμβανεν οὐδετερότητα συμβατικὴν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ πολέμου. Καὶ ἐρωτῶ: πῶς θὰ εἶσθε σεῖς ἐδῶ ἐὰν τοιαύτη συμφωνία ἐγένετο δεκτὴ τότε; Ποῦ θὰ εὑρίσκετο ἡ Θράκη καὶ οἱ πολῖται τῆς Θράκης ἐὰν ἤθελε γίνει δεκτὴ ὑπὸ τῆς μικρᾶς Βουλγαρίας ἡ πρότασις τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας καὶ ἐμένομεν εἰς πλήρη εἰρήνην ἐν τοῖς Βαλκανίοις μὴ ἐπιτρέπουσαν φυσικὰ τὴν ἐπαύξησιν οὐδενὸς ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἄλλου; Ἀλλὰ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ περιέχει καὶ κἄτι ἄλλο. Καὶ τὸ ἄλλο θὰ τὸ ἀκούσῃ ἐκεῖνος ὁ κύριος, ὁ ὁποῖος ὅλως τὰ ἀντίθετα πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν κατηγόρησεν, ὡς καταξεσχίσαντα τὴν συνθήκην συμμαχίας μετὰ τῆς Σερβίας. Κυρίως τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ λέγει πρὸς τὸν Θεοτόκην νὰ εἴπῃ πρὸς τὴν Γερμανικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι μετὰ λύπης εἶδε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν ἐπίθεσιν τὴν γενομένην ἐκ μέρους τῆς Σερβίας κατὰ τῆς Γερμανίας. Διαπράττει δὲ ἡ τότε Κυβέρνησις τὸ μοναδικὸν εἰς τὰ διπλωματικὰ χρονικὰ καὶ νὰ καταγγείλῃ πρὸς τὸν ἐχθρὸν τὸν σύμμαχόν της ὡς παρασπονδήσαντα, διότι ἡ μονομερὴς ἐπίθεσις τῆς Σερβίας κατὰ τῆς Γερμανίας ἄνευ τῆς προηγουμένης συγκαταθέσεως τῆς Ἑλλάδος ἦτο ἡ λύσις τῶν χειρῶν τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς συνθήκης τῆς Βαλκανικῆς. Ἔσπευδε λοιπὸν νὰ καταγγείλῃ τόσον φιλαδέλφως τὴν Σερβίαν ὡς κατάρξασαν χειρῶν ἀδίκων κατὰ τῆς Γερμανίας, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη παρ’ οὐδενὸς ἐξ ἐκείνων τοὺς ὁποίους ἔλεγεν ὅτι ἐξέσχισαν τὴν συνθήκην. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα. Καὶ ἐν τέλει ἐγένετο καὶ ἐπίκλησις πρὸς τὴν Γερμανίαν νὰ ἐννοήσῃ ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι κοινὰ ἔναντι τῶν Σλαύων, ὥστε ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ εἶναι τὸ πρόχωμα, αὐτὸ δὲ τὸ ἔγγραφον δὲν ἐδημοσιεύθη, διότι ἐὰν ἐδημοσιεύετο θὰ ἔπιπτεν ὅλος ὁ πύργος τῆς κατηγορίας, ὁ ὁποῖος εἶχε πέσει ἐπὶ τῆς ράχεως τοῦ Βασιλέως Κωνσταντίνου.

§288ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ δημοσιευθῇ τώρα.

§289Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ ἐδημοσίευσα ἐγώ.

§290Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Τὸ σχέδιον τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ φοβοῦμαι, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον κατατεθειμένον.

§291Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχω πάρει τρία ἀντίγραφα ἐγώ· ὅταν δὲ ἐγένετο ἡ δίκη ἐδῶ τῶν πρώην Πρωθυπουργῶν, τοὺς ὁποίους οἱ κεραυνοὶ τοῦ Καφαντάρη, τοῦ συμπολίτου μου, καὶ τοῦ Ξηροῦ καθημερινῶς ἠπείλουν δι’ ἐσχάτην προδοσίαν καὶ δι’ ἀγχόνης, ἦλθεν, ὁ κ. Πολίτης, Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς μάρτυς, ἦλθεν ἵνα μαρτυρήσῃ κατὰ τῶν κατηγορουμένων· τὸν ἔκαμα νὰ μαρτυρήσῃ αὐτὸς διὰ νὰ ἐπικαλεσθῇ ἐν τέλει τὸν οἶκτον τοῦ δικαστηρίου, ὅτι ἔπαθεν ἡ ὑγεία του. Ἐζήτησα νὰ καταθέσῃ τὸ ἔγγραφον καὶ προσεποιήθη, ὅτι δὲν τὸ εὕρισκε, ἠσχολοῦντο δὲ πρὸς τοῦτο ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν τέλει προσέρχεται καὶ κομίζει ἄλλο ἔγγραφον φέρον τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν καὶ λέγει· αὐτὸ εἶναι τὸ ἔγγραφον, ἄλλο δὲν ὑπάρχει. Λέγω, κ. Πολίτη, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου ἀριθμὸς ἐγγράφου ἀκυρωθέντος καὶ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τὸ ἔγγραφον τὸ μὴ ἀκυρούμενον; Τὰ ἀρχεῖα δὲν πληροῦνται δι’ ἐγγράφων ἀκύρων. Ἐὰν ἀκυρωθῇ πρέπει νὰ εὑρεθῇ τὸ ἔγκυρον. Προσεποιήθη, ὅτι δὲν τὸ εὕρισκε, ὁπότε τὸν ἠρώτησα: ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἰπῆτε, ἐὰν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι τῆς γραφομηχανῆς τοῦ Ὑπουργείου σας; Αὐτὸ εἶναι, διότι τὸ ἔχω ἐγώ, καὶ τότε ἀπεσβωλώθη, καὶ τότε ἠναγκάσθη νὰ τὸ φέρῃ. Εἶδε πλέον, ὅτι ἔχω πλῆρες ἀντίγραφον, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι εἶχον ἁπλᾶς σημειώσεις. Τὸ ἄλλο δὲ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον προσήγαγε εἰς τὸ δικαστήριον πρὸς ἀποσβώλωσιν τῶν μελῶν αὐτοῦ καὶ τῶν κεχηνώτων, οἱ ὁποῖοι ἐμάνθανον τὰ νέα τοῦ δικαστηρίου διὰ τοῦ δελτίου τοῦ Τύπου, ἦτο τὸ πρῶτον σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, τὸ ὁποῖον εἶχε συντάξει ὁ κ. Στρέϊτ, καὶ τὸ ὁποῖον προσήγαγε εἰς τὸν κ. Βενιζέλον καὶ εἶχεν σημειώσει, ὅτι ἀκυροῦται κατόπιν διαφωνίας μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐκ τῆς ἀνωτέρω δὲ ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πολίτη φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχον διαφωνήσει μετὰ τοῦ κ. Στρέϊτ, ὁ ὁποῖος δὲν ἐψεύδετο, ἀλλ’ ἐξεπλήρου εὐόρκως τὸ καθῆκόν του ἀπέναντι τοῦ προϊσταμένου του. Λοιπόν, αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, ἀγαπητὲ συνάδελφε κύριε Κωνσταντόπουλε, καὶ καλὰ θὰ ἦτο νὰ τερματισθῇ τώρα πλέον ἡ συζήτησις, διότι ἐπεξετάθη εἰς πολλὰ θέματα καὶ ἐμάθατε πολλὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἠγνοεῖτε καὶ ἡμεῖς καὶ πολλοὶ ἄλλοι.

§292Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Οἱ περισσότεροι, διότι δὲν ἐδημοσιεύθησαν ποτέ.

§293Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Θὰ εἶναι εὐχάριστον, ἵνα ὄχι μόνον ἡ ξένη Κοινὴ Γνώμη μάθῃ τὴν ἀλήθειαν, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς οἱ Ἕλληνες μάθωμεν τὴν ἀλήθειαν, δίδω δὲ εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο μεγάλην σημασίαν, διότι ἐπὶ τέλους προκειμένου περὶ τῶν μεγάλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἐχώρισαν ἡμᾶς ὑπάρχει προκατάληψις, προκατάληψις ἢ ὑπὲρ ὡρισμένων ἀντικειμένων, ἢ ἐναντίον ὡρισμένων ἀντικειμένων, Ἀλλ’ ἡμεῖς σήμερον εἴμεθα τὸ καθεστὼς τὸ νόμιμον. Ἐθεμελιώσαμεν τὸ καθεστὼς βουλήσει τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Εἶναι ἀνάγκη οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἠκολούθουν καθεστὼς ἀνατραπὲν ὑπὸ τῆς λαϊκῆς θελήσεως, ἵνα τῷ ἐγκολπωθῶσιν ἐν τῇ ψυχῇ αὐτῶν, νὰ μάθωσι τὴν ἀλήθειαν, ἵνα ἐν τῇ σιγῇ τοῦ δωματίου των ἀπορρίψουν ἀφ’ ἑαυτῶν τὸν Σατανὰν τῆς δυσπιστίας καὶ τὸν Σατανὰν τοῦ ψεύδους.

§294Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Μίαν πληροφορίαν. Ὑπάρχει περίοδος καθ’ ἣν ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βενιζέλου ὑπῆρξεν ὀρθὴ καὶ περίοδος καθ’ ἣν ὑπῆρξεν ἐσφαλμένη ἢ ὑπῆρξεν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἐσφαλμένη;

§295Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Οὐδέποτε ἰσχυρίσθη τις ἐν Ἑλλάδι, ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βενιζέλου ἢ τοῦ α ἢ β προσώπου, ἐννοεῖται προσώπου ὑπευθύνου, νὰ ἐξηγούμεθα, ὑπῆρξε διαρκῶς ἐσφαλμένη ἢ διαρκῶς ὀρθή. Εἰς τὴν πολιτικὴν περίοδον τῶν Κυβερνήσεων ὑπάρχουν καὶ πράξεις ἐπιτυχεῖς καὶ πράξεις ἐσφαλμέναι καὶ πράξεις ἀτυχεῖς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐξεταστέον εἶναι ἂν τὰ ἐπιτυχῆ γεγονότα μιᾶς πολιτικῆς ἦσαν συνδεδεμένα πρὸς τὴν διαγραφεῖσαν πολιτικήν, ὡς ἀποτέλεσμα πρὸς αἴτια ἢ ἂν εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον προβλεφθῆ ὑπὸ τῆς πολιτικῆς, ἐπέφερε δὲ ταῦτα ἡ θεία Πρόνοια, ὅπως πολλὰ ἡ θεία Πρόνοια ἐπέφερεν, ὄχι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ εἰς ὅλα τὰ Κράτη. Διὰ νὰ γίνῃ ἡ διάγνωσις αὕτη καὶ νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς ἕκαστον τὰ δίκαια, νὰ ἀποδοθῇ ἡ πρόγνωσις καὶ προπαρασκευὴ τῶν πραγμάτων ἢ νὰ καταγνωσθῇ εἰς αὐτὸν τὸ τυχαῖον τῆς ἐπιτυχίας καὶ μὴ σχετιζόμενον πρὸς ὡρισμένην προπαρασκευὴν εἶναι ἀνάγκη ἀκριβῶς νὰ γίνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπον, νὰ δημοσιευθῶσι τὰ ἔγγραφα, ἵνα πᾶς τις μελετήσῃ καὶ ἐν πλήρει συνειδήσει νὰ ἀπονείμῃ τὸ δίκαιον, ὅπου εἶναι, καὶ καταγνώσῃ τὸ ἄδικον, ὅπου εἶναι. Ἀλλ’ ὑπὲρ πᾶσαν δικαιοκρισίαν, ἥτις θὰ λάβῃ χώραν μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων, προέχει, ἓν γεγονός, γεγονὸς τὸ ὁποῖον καὶ ἐκεῖνοι οἵτινες ἤθελον ἀποδεχθῆ ἐν συνειδήσει, ὅτι ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Βενιζέλου ἔστω ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα μιᾶς μακρᾶς προγνώσεως καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀποδεχθῆ ἐν συνειδήσει τοῦτο, δὲν ἤθελον ποτὲ δεχθῆ νὰ συζητήσωσιν, οὔτε νὰ ἀποδώσωσι δίκαιον εἰς τὰ μέσα τῆς ἐπιβολῆς τῆς πολιτικῆς ἐκείνης ἐπὶ ἑνὸς ἐλευθέρου λαοῦ καὶ τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐσωτερικῆς διαγνώσεως.

§296Μ. ΚΑΤΑΠΟΤΗΣ. Ἄλλο ζήτημα.

§297Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν σχετίζεται ποσῶς μὲ τὴν διάγνωσιν τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἀναμφισβητήτως δὲ ὁ πολιτικὸς ἐκεῖνος, ὅστις ὑπὲρ τὴν ἀντίθετον θέλησιν ἑνὸς ἐλευθέρου λαοῦ ἐπιβάλλει εἰς τοῦτον τὴν γνώμην του διὰ μέσων βίας, μέσων βίας τὰ ὁποῖα δὲν ἠρύσθη ἐξ οἰκείας αὐτοῦ δυνάμεως, ἀλλ’ ἠρύσθη τῇ συνδρομῇ ξένων δυνάμεων καὶ κατώρθωσε τὰς δυνάμεις ταύτας νὰ συγκεντρώσῃ παρ’ αὐτῷ οὐχὶ διὰ μόνης τῆς οἰκείας πρὸς τὰς Δυνάμεις πολιτικῆς, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς κατασυκοφαντήσεως παντὸς ἀντιπάλου, εἴτε ὑπευθύνου, εἴτε ἀνευθύνου, ἐκείνη ἡ πολιτικὴ δὲν εἶναι δυνατὸν ποτὲ νὰ συγγνωσθῇ, ἀλλὰ θὰ καταγνωσθῇ.

§298ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Λύεται ἡ συνεδρίασις, ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. τῆς προσεχοῦς Δευτέρας. (Ὥρᾳ 11.30′ μ. μ.)