1921.05.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 48η

Τρίτη, 18η Μαΐου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 6.30′ μ. μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Ν’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Οἱ χαλαζόπληκτοι τῆς περιφερείας Χαλανδρίτσης, παρακαλοῦσιν, ὅπως τὸ ταχύτερον δοθῇ εἰς αὐτοὺς ἀποζημίωσις, καθόσον εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν. — Ὁ Ἀνθυπασπιστὴς Νῖκος Ἀντωνακέας, παραγκωνισθεὶς ὑπὸ τοῦ βενιζελικοῦ καθεστῶτος, διεκδικεῖ ἤδη τὸν βαθμὸν καὶ τὴν ἀρχαιότητά του. — Ὁ Ἀνδρέας Τζαβέλλας, ὑπηρετῶν εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον Δράμας καὶ ὑποστὰς ζημίας κατὰ τὴν εἰσβολὴν τῶν Βουλγάρων, αἰτεῖται ἀποζημίωσιν. — Ὁ λαὸς Μεσσήνης συνελθὼν εἰς πάνδημον συλλαλητήριον παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀγορὰν τῆς ἐναποθηκευμένης ἀναποφλοιώτου ὀρύζης. — Ὁ Χασὰν Φεβζῆ Βέης ζητεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια πρὸς περιφρούρησιν τῶν κληρονομικῶν δικαιωμάτων του. — Ὁ Δήμαρχος Τριπόλεως διαβιβάζει ὑπόμνημα τοῦ ἐνωμοτάρχου Μιχ. Δημητρακολάκου, ὅπως λάβῃ γνῶσιν αὐτοῦ ἡ Συνέλευσις. — Οἱ ἀρτεργᾶται ὑποβάλλουσιν ὑπόμνημα, δι’ οὗ ὑποδεικνύουσι τὴν λῆψιν ὡρισμένων μέτρων πρὸς βελτίωσιν τῆς θέσεώς των. — Αἱ θυγατέρες τοῦ Ζηνοβίου Βάλβη, Κορίννα, Βιργινία, Ἀμαλία καὶ Ἀνδρομάχη, ζητοῦσιν ὅπως ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτὰς σύνταξις. — Τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον Βητιάνης, παρακαλεῖ ὅπως ληφθῇ πρόνοια διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Μακεδονικοῦ ἀγῶνος. — Οἱ ἀπότακτοι ὑπενωμοτάρχαι τῆς Χωροφυλακῆς καὶ ἤδη ἀνθυπασπισταὶ παρακαλοῦσιν ὅπως ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος «περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των» περιληφθῇ τροποποίησις δι’ ἧς ν’ ἀποκαθίστανται καὶ οὗτοι εἰς τὴν ἀρχαιότητα καὶ βαθμὸν των. — Οἱ ἐκ Λαρίσσης ἐγκαθειρχθέντες εἰς τὸ Γαλλικὸν στρατόπεδον Μυτιλήνης, παρακαλοῦσιν ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸν περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων νόμον διάταξις προβλέπουσα καὶ τὴν ἀποζημίωσιν τούτων. — Τὸ Αὐλαρχεῖον τῆς Α. Μεγαλειότητος διαβιβάζει καθ’ ὑψηλὴν βασιλικὴν ἐπιταγὴν ὑπόμνημα τοῦ ἐν Μονάχῳ Ἀρχιμανδρίτου Χρυσοστόμου Δημητρίου συνιστῶντος κατάργησιν τῆς θανατικῆς ποινῆς. — Οἱ Ἀβδουλὰχ Ἀχμέτ, Μουρῆ Μουσταφᾶ ἐξ Ἰσὶν Σουλεϊμὰν καταγγέλουσι τὸν ἀστυνόμον Γενιτσῶν κ. Μαχαίραν ὡς κακοποιήσαντα αὐτούς. — Ὁ εἰρηνοδίκης Ἀβίας κ. Β. Χαραλάμπους παρακαλεῖ ὅπως τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν ἀντεισαγγελέως παρὰ Πρωτοδίκαις, ὁρίζωνται ὡς πρὸς τὴν ἡλικίαν μέχρι τῶν 50 ἐτῶν καὶ ὄχι τῶν 40, ὡς ὁρίζει τὸ ὑποβληθὲν σχετικὸν νομοσχέδιον. — Ὁ Ἰωάν. Ἀνδρεόπουλος, ὑπηρετῶν ἐν Πάτραις, ὡς βοηθὸς σταθμάρχου τῶν Σιδηροδρόμων ἀπολυθεὶς ἐπὶ τοῦ βενιζελικοῦ καθεστῶτος, παρακαλεῖ ἤδη ὅπως διαταχθῇ ἡ ἐπαναφορά του εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. τῆς περιφερείας Αἰγαίου, ἀνήκοντες εἰς τοὺς μονιμοποιηθέντας δυνάμει τοῦ νόμου 398, διαμαρτύρονται διὰ τὴν ὑποβολὴν ὑπομνήματος ὑπὸ τοῦ Συνδέσμου τῶν Τ.Τ.Τ. δι’ οὗ ζητεῖται ὁ ὑποβιβασμός των. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Ἄργους, προκειμένου νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου 2494, παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει αἱ ἀντίθεται ἐνέργειαι. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Λευκάδος διαμαρτύρονται διὰ τὴν μελετωμένην τροποποίησιν τοῦ νόμου 2494. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Ζακύνθου παρακαλοῦσιν ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος 2494, καθόσον ἡ παρέλκυσις τῆς ἐφαρμογῆς του βυθίζει αὐτοὺς εἰς ἀπελπισίαν. — Ἡ ὁλομέλεια τῶν ὑπαλλήλων τῶν Τ.Τ.Τ. Πατρῶν ὑποβάλλει ἔντονον παράκλησιν ὅπως τεθῇ εἰς πλήρη ἐφαρμογὴν ὁ νόμος 2494. — Οἱ ταχυδρομικοὶ ὑπάλληλοι Ραιδεστοῦ παρακαλοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὅπως τεθῇ εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νόμος 2494. — Οἱ ὑπάλληλοι τῶν Τ.Τ.Τ. Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ζητοῦσι τὴν ταχυτέραν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου 2494. — Ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἐφημερίδος «Στέμματος» Ἡρακλείου κ. Ἐλευθεριάδης ἀναγγέλει ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις ἐπέτυχεν εἰς τοὺς Νομοὺς Ἡρακλείου καὶ Λασηθίου. — Ὁ Δήμαρχος Δεδέαγατς ὑποβάλλει εὐλαβῶς ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῆς ἀπελευθερώσεως τοῦ Δεδέαγατς θερμὸν χαιρετισμὸν καὶ ἐγκάρδιον εὐχὴν ὑπὲρ τῆς ταχείας καὶ πλήρους ἐθνικῆς ἀποκαταστάσεως ὑπὸ τὴν ἡγεσίαν τοῦ δαφνοστεφοῦς στρατηλάτου Βασιλέως Κωνσταντίνου. — Ὁ Ι. Δαμῆλος, ἀποστρατευθεὶς ἐνωματάρχης λόγῳ ὁρίου ἡλικίας, παρακαλεῖ ὅπως λάβῃ σύνταξιν ὑπομοιράρχου. — Ὁ Πρόεδρος τῆς κοινότητος Συνίτσης καταγγέλει τὸν ἀποσπασματάρχην ἀνθυπασπιστὴν τοῦ πεζικοῦ Γῶγον ὡς βιαιοπραγήσαντα κατὰ διαφόρων πολιτῶν. — Ὁ Ε. Κωστόπουλος, δημοτικὸς ὑπάλληλος Ἴου, ζητεῖ μονιμοποίησιν τῶν δημοτικῶν ὑπαλλήλων καὶ αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν. — Οἱ ἔμποροι Θεσσαλονίκης παρακαλοῦσιν ὅπως ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τῶν τιμολογίων τῶν Σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Θεσσαλονίκης. — Οἱ πρόεδροι 19 χωρίων τῆς περιφερείας Ζαγορίου παρακαλοῦσιν ὅπως μὴ ἐπιταχθῶσι τὰ κτήνη των, καθόσον ταῦτα εἶναι ἀπαραίτητα εἰς τὰς καθημερινάς των ἀνάγκας. — Ὁ Ξενοφῶν Μουρτζούνης ἐκ Λοκρίδος ζητεῖ ὅπως ὁ υἱός του Παναγιώτης μεταφερθῇ εἰς τὴν Βʹ σειρὰν τῆς ἐφεδρείας δι’ οὓς λόγους ἐκθέτει ἐν τῇ αἰτήσει του. — Ὁ πληρεξούσιος Λακωνίας κ. Δ. Πετρακάκος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1866 καὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2489». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Λιμπρίτης ὑποβάλλει πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 1804 «περὶ προσωπικοῦ τοῦ Τυπογραφείου τοῦ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Σταματόπουλος, Κ. Λυκουρέζος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τῶν τοῦ 4ου ἄρθρου συμπληρωματικῶν τῆς ὑποβληθείσης ἤδη ὑπ’ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν παθόντων. — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ξ. Στρατηγός, Π. Ρεδιάδης, Δ. Χατζίσκος, Χ. Μητσόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι σχέδιον ψηφίσματος περὶ ἐκπτώσεως τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν ἀνυποτάκτων καὶ λιποτακτῶν. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Ι. Παπαλουκᾶς ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Ὁ πληρεξούσιος κ. Π. Ρεδιάδης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Δ. Καζάκος, Θ. Λιμπρίτης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὁ πληρεξούσιος κ. Σ. Σωτηριάδης ὑποβάλλει ὡσαύτως τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὁ πληρεξούσιος κ. Β. Λεώπουλος ἐπίσης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 4ου ἄρθρου τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Α. Μάτεσις καὶ Ξ. Μαυρομμάτης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου 2373 τοῦ 1920 περὶ χρησιμοποιήσεως τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαθεσίμων τοῦ νόμου ΓΧΜΒʹ κατὰ τὸ ἔτος 1920». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Περιθάλψεως κ. Α. Καρτάλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ προσθήκης ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου 2567». Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Θ. Ζαΐμης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1381, «περὶ διαβαθμίσεως, ἀποδοχῶν κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως», 1422 «περὶ διορισμοῦ, μεταθέσεων καὶ προαγωγῶν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως» καὶ 2884 «περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν ἐκπαιδευτικῶν νόμων 1381, 1422 κλπ.». Ὁ πληρεξούσιος κ. Γ. Σπηλιόπουλος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τὴν σειρὰν ἀρχαιότητός των». Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Κ. Λυκουρέζος, Δ. Χατζίσκος, Ν. Κρίτσας, Γ. Καρπετόπουλος κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Πολλοὶ πληρεξούσιοι ὑποβάλλουσιν αἴτησιν δι’ ἧς ζητοῦσιν ὅπως ἀπονεμηθῇ σύνταξις εἰς τὴν μητέρα τοῦ ἀποθανόντος πρωτοδίκου Σπυρ. Μεϊντάνη. Ὁ πληρεξούσιος Δράμας κ. Λ. Ἀναγνώστου ζητεῖ παρὰ τῆς Συνελεύσεως ὅπως τῷ χορηγηθῇ ἑνὸς μηνὸς ἄδεια διὰ Ρουμανίαν. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ἐπίσης ὁ πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης κ. Ἀμπδῆ Βέης υἱὸς Σιὲς Βέη ζητεῖ μηνιαίαν ἄδειαν διὰ Θεσσαλονίκην. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ὡσαύτως ὁ πληρεξούσιος Ἄρτης κ. Α. Καραπάνος ζητεῖ τρίμηνον ἄδειαν διὰ τὸ ἐξωτερικόν. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). Ὁ πληρεξούσιος Κεφαλληνίας κ. Μ. Καβαλιεράτος γνωρίζει ἐγγράφως πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι παραιτεῖται τοῦ ἀξιώματος τοῦ πληρεξουσίου διὰ λόγους ὑγείας.

§3Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Νὰ παρακληθῇ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφος ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του.

§4ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ ἡ παραίτησις.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρεκλήθη, ἐλπίζω καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ἐπιμείνῃ.

§6Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ ἀποφανθῇ ἡ Συνέλευσις, νὰ παρακληθῇ δὲ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ διαβιβάσῃ εἰς τὸν κ. πληρεξούσιον τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Συνελεύσεως, ὅπως μὴ παραιτηθῇ τοῦ ἀξιώματός του. (Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γίνεται δεκτὴ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προκειμένου κατὰ τὰ ἀποφασισθέντα γίνη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῶν παθόντων, ἐρωτῶ τοὺς κ. κ. πληρεξουσίους, ὅσοι εἶναι ἐγγεγραμμένοι ἐπὶ ἀναφορῶν ἢ ἐρωτήσεων, ἂν στέργουν νὰ ἀναβάλωμεν ταύτας δι’ αὔριον.

§8ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΗΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ψήφισις τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως νόμου «περὶ τοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τῆς Ἑλλάδος Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§10Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας, κύριοι, δύο σχέδια προνοοῦντα περὶ τοῦ φλέγοντος ζητήματος, τὸ ὁποῖον ὠνομάσαμεν ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων. Τὸ ἓν σχέδιον συνέταξεν ἡ ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως καθορισθεῖσα ἐπιτροπή, τὸ ἕτερον ἡ Κυβέρνησις. Κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος τούτου ἐγένετο, καθὼς ἐνθυμεῖσθε, μακρὰ συζήτησις περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς Συνελεύσεως ὡς Συντακτικῆς. Κατὰ τὴν μακρὰν ἐκείνην συζήτησιν ἀνεπτύχθησαν λόγοι πολλοὶ ὑπὲρ τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτοῦ. Οἱ κηρυχθέντες ὑπὲρ τῆς ἰδέας ταύτης ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀνέφερον τὴν πολιτειακὴν ἐξέλιξιν τὴν μεταπολεμικὴν, τὴν δημιουργηθεῖσαν εἰς ὅλον τὸν κόσμον, ἑπομένως καὶ εἰς τὴν καθ’ ἡμᾶς Χώραν, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία ἀναθεώρησις τοῦ Συνταγματικοῦ ἡμῶν Χάρτου. Πρὸ ὀλίγων ὅμως ἡμερῶν ἐπανελήφθη σχετική τις συζήτησις μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τοῦ ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ διατελοῦν, ὑποθέτω, ἀκόμη ἔναυλοι εἰς τὰς ἀκοάς σας οἱ λόγοι αὐτῶν, προσπαθούντων νὰ ἐξεύρωσιν ἐκ τῆς ψήφου τῆς 1ης Νοεμβρίου ποία θὰ ἦτο ἡ ἐπιθυμία τῆς λαϊκῆς ψυχῆς ὡς πρὸς τὴν ἀνασύνταξιν τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, καὶ ποῖον ἦτο τὸ πνεῦμα τὸ ὁποῖον ἐκυριάρχει εἰς τὴν διάνοιαν καὶ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ, ἀναλαβόντος νὰ διεξαγάγῃ καὶ τερματίσῃ διὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ τὸν ἐπὶ τετραετίαν ἐπικαθήμενον ἐπ’ αὐτοῦ βαρύτατον καὶ ἐπαχθέστατον ἐσωτερικὸν ζυγόν. Ἐὰν εἶχον καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσω καθ’ ὃν τρόπον ἠσθάνθην τὴν λαϊκὴν ψυχήν, θὰ ἐτόλμων νὰ εἴπω ὅτι, οὔτε ἀντίληψις τῆς πολιτειακῆς ἐξελίξεως, ἐπιβάλλουσα τὴν ἀνασύνταξιν τοῦ κειμένου τοῦ Συντάγματος, οὔτε ἄλλη τις παρεμφερὴς αἰτία ὤθησε τὸν Ἑλληνικὸν Λαὸν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ πολέμου αὐτοῦ τοῦ εἰρηνικοῦ, τὸν ὁποῖον ἐτερμάτισε τοσοῦτον ἐπιτυχῶς διὰ τῆς ψήφου του τῆς 1ης Νοεμβρίου. Ὁ ἀγὼν αὐτὸς προεκλήθη ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς ἐσωτερικῆς περιπετείας, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ἕνεκα τῶν γνωστῶν λόγων, καὶ ὁ κύριος σκοπὸς εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεπεν αὐτός, ἦτο ἡ ἐπανόρθωσις τῶν γενομένων ἀδικημάτων καὶ ὁ κολασμὸς τῶν ὑπαιτίων τῶν ἀδικημάτων τούτων. Βεβαίως ἡ ἐπανόρθωσις ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ ἓν φωτεινότατον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον συνωψίζετο ἀκριβῶς ἡ παθοῦσα Ἑλληνικὴ ψυχή· τὸ σημεῖον αὐτὸ ἦτο ἡ ἀποκατάστασις εἰς τὸν Θρόνον του καὶ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὴν Πατρίδα του τοῦ βιαίως ἐξωσθέντος Βασιλέως. Ἡ πρᾶξις αὕτη ἦτο βεβαίως ἀπόδοσις δικαιοσύνης εἰς ἄτομον περιβαλλόμενον διὰ τῆς βασιλικῆς ἁλουργίδος καὶ ὑποστὰν μίαν τοιαύτην μεγάλην ἀδικίαν. Ἀλλ’ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Βασιλέως ἐνεσαρκοῦτο αὐτὴ ἡ παθοῦσα Ἑλληνικὴ ψυχή, καὶ διὰ τῆς ἐπανόδου καὶ ἀποκαταστάσεως τοῦ Βασιλέως ἐπῆλθεν ἡ ἱκανοποίησις τῆς τρωθείσης δεινότατα Ἑλληνικῆς φιλοτιμίας καὶ ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας. Ἡ περαιτέρω ὅμως ἱκανοποίησις ἀπῄτησε καὶ ἀπαιτεῖ ἐντόνως καὶ σήμερον ἀκόμη τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ, ἡ συμπλήρωσις δὲ τοῦ ἔργου θὰ γίνῃ, καθὼς εἶπον, διὰ τῆς ἐπανορθώσεως ἐκ τοῦ κολασμοῦ. Καὶ ἐπιμένω νὰ φρονῶ, ὅτι ὁ κυριώτερος προορισμὸς τοῦ Σώματος τούτου, προορισμὸς ὑπερβάλλων εἰς τὴν ἀναθεώρησιν καὶ ἀνασύνταξιν τοῦ Συνταγματικοῦ Χάρτου, εἶναι ἡ συντέλεσις τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τῆς ἐπανορθώσεως τῶν ἀδικημάτων τῶν γενομένων κατὰ τὴν τυραννίαν καὶ τοῦ κολασμοῦ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ τοῦ δικαίου τῶν ὑπαιτίων τῆς περιπετείας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὑποθέτω, ἑπομένως, κατόπιν τούτων, ὅτι ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς γενικῆς αὐτῆς ἀρχῆς τοῦ ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἐπανόρθωσις καὶ κολασμὸς, δὲν ὑπάρχει καμμία μεταξὺ μας διχογνωμία. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον κατήρτισεν ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔγκειται εἰς αὐτὴν τὴν γενικὴν ἀρχήν, ἀλλ’ ἔγκειται εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀκολουθητέου συστήματος πρὸς συντέλεσιν τοῦ ἔργου αὐτοῦ. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ἔργον αὐτὸ ἀνήκει εἰς αὐτὴν τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἀπ’ εὐθείας, δηλαδὴ ὤφειλεν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου της νὰ ἐπιληφθῇ ἀπ’ εὐθείας ὡς κυρίαρχον Σῶμα, ὡς Σῶμα συγκεντροῦν τὴν νομοθετικὴν, τὴν δικαστικὴν καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, νὰ προβῇ, λέγω, εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς ἐπανορθώσεως καὶ τοῦ κολασμοῦ, χωρὶς νὰ περιμείνῃ ἀπὸ τὴν συνήθη μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, μέριμναν περιοριζομένην βεβαίως ὑπὸ τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα τάσσονται εἰς πᾶσαν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, χωρὶς νὰ περιμείνῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ αὐτὴ τὴν πρωτοβουλίαν. Ὡς πρὸς αὐτὸ ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν εἶχον καμμίαν δυσκολίαν νὰ εἶμαι συμφωνότατος, διότι πολὺ πρὸ τῆς ἐνάρξεως ἀκόμη τοῦ πολιτικοῦ προεκλογικοῦ ἀγῶνος τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως, πρὶν ἢ καταρτισθῇ κἂν τὸ συμβούλιον αὐτῆς, εἰς μίαν δημοσιογραφικὴν συνέντευξιν τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὴν «Καθημερινὴν» τὴν 1 Δεκεμβρίου 1919, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐκυριάρχει βεβαίως τὸ τότε καθεστὼς, εἶχον εἴπει ἐπὶ λέξει τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Ὀλίγον βραδύτερον ἔγραφον ἐπίσης τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). Κατόπιν ἐπῆλθε τὸ πρακτικὸν τῆς Ἡνωμένης Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ ὁποῖον συμπεριέλαβεν εἰς τὰς διατάξεις του συνοπτικῶς τὸ πνεῦμα ὅλου αὐτοῦ τοῦ διεξαγομένου ἀγῶνος. Ἐν αὐτῷ ὑπάρχει σχετικὴ παράγραφος. Ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα περίπου διεξήχθη καὶ ἐτερματίσθη ὁ ἀγὼν τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τοῦ τότε τυραννικοῦ καθεστῶτος. Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν ἔχουσα ὅλα αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, ἐθεώρησεν ὅτι τὸ ἔργον αὐτὸ ἀνήκει εἰς αὐτὴν τὴν Συνέλευσιν καὶ προέβη εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Ὀργανισμοῦ τῆς Συνελεύσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν της, τὴν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τακτοποίησιν τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐγεννήθη εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ ἑξῆς ἀπορία· ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις καταρτίσασα μίαν Ἐπιτροπὴν καὶ ἀναθέσασα εἰς αὐτὴν ἀρχικῶς τὴν ὑπόδειξιν τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ αὐτὸ τὸ ἔργον, εἶχε τὴν ἀξίωσιν ἆραγε ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ μόνη της καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου; Εἰς αὐτὴν τὴν ἐρώτησιν δὲν ἐδόθη ἀπάντησις, διότι ἠδύνατο ἡ Ἐπιτροπὴ πολὺ καλὰ νὰ συντάξῃ σχέδιον, νὰ καταθέσῃ τοῦτο εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἀποχωροῦσα αὐτὴ ἀμέσως ἀπὸ τοῦ μέσου. Εὐθὺς ὅμως ἅμα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ἰδέας νὰ τεθῇ ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ἔργου αὐτοῦ, δὲν θὰ ἦτο ἀνδρικὸν ν’ ἀπεκδυθῇ αὐτῆς τῆς εὐθύνης καὶ ὑποβάλῃ οἱονδήποτε σχέδιον περὶ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ χωρὶς ν’ ἀναλάβῃ καὶ τὴν σχετικὴν εὐθύνην. Δι’ αὐτὸ ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ κηρυχθῇ αὐτὴ ἡ ἰδία Ἐπιτροπὴ ὡς ὑπεύθυνος ἐκτελεστὴς τοῦ σχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Τοῦτο δεχόμενοι δὲν ἔχουν βεβαίως τὴν ἀξίωσιν ὅτι μόνοι αὐτοὶ ἢ καὶ μετὰ συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε ν’ ἀποτελῶσι μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι οἱ ἐνδεδειγμένοι καὶ καταλληλότεροι, ὅπως φέρωσιν εἰς πέρας τὸ ἔργον αὐτό, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν ὅτι δὲν δικαιοῦται ν’ ἀποβάλῃ τὴν σχετικὴν εὐθύνην, ἀλλὰ πάντως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ ἐὰν αὐτὴ ἢ ἄλλη Ἐπιτροπή, ὁλικῶς ἢ μερικῶς ἀνασχηματιζομένη πρόκειται νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ προκείμενον ἔργον. Ἐπίσης καὶ ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τῆς Ἐπιτροπῆς δύνανται ἐκ τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἐπιτροπὴν μελῶν, ὁσαδήποτε νομίζουν ὅτι δὲν ἔχουν τὴν ἀπαιτουμένην διάθεσιν χρόνου, ν’ ἀποχωρήσωσιν καὶ ἀντικατασταθῶσιν ὑπὸ ἄλλων. Κατόπιν ἐγεννήθη ἄλλη ἀπορία· τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς εἶναι ἔργον σχετιζόμενον μὲ τὴν συντακτικὴν μορφὴν τῆς Συνελεύσεως; Τὰ ὅρια ὅμως τῆς συντακτικῆς μορφῆς τῆς Συνελεύσεως δὲν δύνανται νὰ εἶναι πέραν ἑνὸς χρονικοῦ διαστήματος, θὰ δυνηθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ παραλλήλως ἐργαζομένη πρὸς τὸν συντακτικὸν χρόνον τῆς Συνελεύσεως νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς συγχρόνως; Καὶ ἡ φρονιμωτέρα βεβαίως ἀπάντησις ἦτο ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα τὸ ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ τερματισθῇ μαζὶ μὲ τὸ ἔργον τὸ συντακτικὸν τῆς Συνελεύσεως. Ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ πρόκειται νὰ ἐπιψηφίσῃ τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως καὶ ἐγεννήθη τὸ πρόβλημα, δύναται νὰ ὑπάρξῃ τμῆμα συντακτικὸν τῆς Συνελεύσεως, συγκεντροῦν ὅλην τὴν ἐξουσίαν τὴν συντακτικὴν τῆς Συνελεύσεως, μετὰ τὴν ἀποβολὴν ἀπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ συντακτικοῦ αὐτῆς χαρακτηρισμοῦ; Εἰς αὐτὸ ἀπήντησαν διακεκριμμένοι νομομαθεῖς, ὅτι δύναται, ἀφοῦ ἰσχυροποιηθῇ διὰ ψηφίσματος τῆς Συνελεύσεως, τὸ ὁποῖον ψήφισμα ἐπέχει θέσιν ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Ἀφοῦ ἐλύθη καὶ ἡ δευτέρα αὐτὴ ἀπορία ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπελήφθη τοῦ ἔργου της καὶ συνέταξε σχέδιον ψηφίσματος, εἰς τὸ ὁποῖον προσήρτησε καὶ πρᾶξιν ἀναφερομένην εἰς τὸ ψήφισμα, ἀλλὰ καὶ παρουσιάζουσαν τὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τὸ λεπτομερέστερον. Ποῖαι τώρα εἶναι αἱ θεμελιώδεις διαφοραὶ μεταξὺ τῶν δύο σχεδίων τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως; Ἡ Ἐπιτροπὴ προσεπάθησε νὰ ὁρίσῃ ὡς χρονικὸν ὅριον ἐνάρξεως τῶν ὑπὸ κρίσιν παθήσεων τὴν ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπωτέραν ἐποχήν. Ἡ Κυβέρνησις ἀρχικῶς ἔλαβεν ὡς ἀφετηρίαν τὴν ἐπικράτησιν τοῦ στασιαστικοῦ Καθεστῶτος ἐν Ἀθήναις τὴν 14ην Ἰουνίου 1917, εἰς τὸ τελευταῖον δὲ ἄρθρον ὀπισθοδρομικῶς φέρει τὴν ἀφετηρίαν αὐτὴν εἰς ἑκάστην ἡμερομηνίαν κηρύξεως τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος εἰς τὰς λοιπὰς χώρας τῆς Ἑλλάδος, ὥστε, κύριοι, ὡς ἀφετηρία λαμβάνεται ἡ ἐπέκτασις τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος ἑκασταχοῦ καθ’ ἣν ἡμέραν ἐπεκράτησεν. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὡς ἀφετηρίαν τὴν ἔκρηξιν καὶ ἐπέκτασιν τοῦ στασιαστικοῦ Κινήματος θὰ ἔχωμεν διὰ μὲν τὰς Ἀθήνας καὶ τὴν λοιπὴν Παλαιὰν Ἑλλάδα τὸ μέγιστον μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τὴν 14ην Ἰουνίου 1917, διὰ τὴν Θεσσαλονίκην τὴν 30ὴν Μαΐου, διὰ τὴν Κεφαλληνίαν ἄλλην ἡμερομηνίαν, διὰ τὰς Κυκλάδας μίαν ἄλλην καὶ ἡ ἀπωτέρα ἐποχὴ ἡ ὁποία θὰ ὑπάρξῃ θὰ εἶναι ἡ ἐγκαθίδρυσις τοῦ στασιαστικοῦ Καθεστῶτος ἐν Θεσσαλονίκῃ. Διότι εἰς τὴν Κρήτην καὶ εἰς τὴν Λέσβον ἔγινε μία ἁπλῆ περιοδεία τοῦ ἀρχιστασιαστοῦ καὶ ἡ κήρυξις τοῦ κινήματος ἔγινεν ἐν Θεσσαλονίκῃ.

§11Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς 14 Σεπτεμβρίου ἐγένετο ἡ ἐγκατάστασις τῆς Ἐπαναστάσεως καὶ ἡ ἀνακήρυξις αὐτῆς ἐν Χανίοις.

§12Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Καὶ ἐν Θεσσαλονίκῃ τότε ἔγινεν;

§13Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· βραδύτερον.

§14Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν σημαίνει τίποτε. Αὐτὸ εἶναι λεπτομέρεια, δὲν ἐνδιαφέρει τὸ θέμα, αὐτὸ θὰ ἐξετασθῇ βραδύτερον. Ἀρκεῖ νὰ θέσωμεν ὡς ἀφετηρίαν τὴν ἐπέκτασιν τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος ἑκασταχοῦ μὲ διαφόρους ἡμερομηνίας, τὰς ὁποίας θὰ ἐξακριβώσωμεν. Ἄρα δὲν ὑπάρχουσι παθήματα ἄξια ἐπανορθώσεως προγενέστερα τῆς ἡμερομηνίας αὐτῆς, τῆς ἐπεκτάσεως ἑκασταχοῦ τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ μὴ τάξῃ τόσον στενὰ ὅρια ἀφετηρίας. Ἐπειδὴ δὲ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ μίαν ἄλλην ἐποχὴν προσφορωτέραν, πέραν τῆς ὁποίας νὰ μὴ μείνῃ κανεὶς παραπονούμενος, ἔβαλε μίαν ἀνωτάτην χρονολογίαν καὶ εἶπεν «ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰ θεωρεῖα νὰ μὴ συμμετέχωσιν.

§16Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ εἴπητε ὅτι ἡ ἐποχὴ αὕτη βεβαίως εἶναι πολὺ ἀπωτάτη καὶ τὰ παθήματα δὲν ὑπῆρχον καθόλου ἐξ ἀρχῆς. Δὲν κωλύει τίποτε νὰ ὑπάρχῃ ἡ ἀπωτέρα ἐποχὴ διότι ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουν παθήματα δὲν θὰ ὑπάρξουν καὶ ἀνάλογοι αἰτήσεις. Ὑπάρχουν ὅμως πάντοτε προγενέστερα παθήματα τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ στασιαστικοῦ καθεστῶτος, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τοὐλάχιστον εἰς τὰς Νέας Χώρας, ἀρξάμενα ἀπὸ τῆς ἀποβιβάσεως τῶν Συμμαχικῶν στρατευμάτων, συγχρόνως δὲ καὶ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς μυστικῆς Συμμαχικῆς Ἀστυνομίας, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν τίποτε ἄλλο παρὰ ὄργανα τοῦ μετέπειτα στασιαστικοῦ καθεστῶτος μὲ ξένας στολάς. Τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως παρεισάγει εἰς τὸ 1ον ἄρθρον μίαν παρένθεσιν καὶ λέγει «ἐξαιρουμένων τῶν ζημιῶν, περὶ ὧν προνοοῦσιν εἰδικοὶ νόμοι». Τῷ ὄντι ὑπάρχουσιν εἰδικοὶ νόμοι, προνοοῦντες περὶ ζημιῶν. Ὑπάρχει ὁ νόμος περὶ τῶν ζημιῶν τῆς 31ης Ἰουλίου, ὡς γνωρίζετε, τῆς τελευταίας τέλος πάντων ζημίας τῆς γενομένης, ὑπάρχουσι καὶ μερικοὶ ἄλλοι νόμοι προνοοῦντες περὶ ζημιῶν γενομένων εἰς μερικὰ τμήματα τοῦ Κράτους, περὶ τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ ληφθῇ πρόνοια, νομίζω, εἰς τὴν Ἀπείρανθον καὶ τὴν Χαλκιδικήν. Θὰ ἀναφέρω ἐν παρόδῳ ἐπίσης εἰδικοὺς νόμους προνοοῦντας περὶ τῶν ὑπὸ τῶν Συμμάχων γενομένων ἕνεκα τῶν πολεμικῶν ἐπιχειρήσεων ζημιῶν εἰς Ἕλληνας ὑπηκόους καὶ ἱδρύθησαν καὶ γραφεῖα ἐκδικάσεως τῶν σχετικῶν αἰτήσεων. Εἰς τὰ γραφεῖα ταῦτα ὑπεβλήθησαν αἰτήσεις. Ἔτυχον τῆς πρώτης προανακρίσεως καὶ ἐσταμάτησαν. Καὶ ἐρωτῶσιν οἱ δικαιοῦχοι· πόθεν θὰ λάβωμεν τὰς ἀποζημιώσεις αὐτάς; Ποῖος εἶναι ὑπόλογος; Οἱ Σύμμαχοι ἔκαμαν μίαν διαβεβαίωσιν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ εἶπον· «ἤλθομεν εἰς τὸ ἔδαφός σας, τὸ κατελάβομεν πρὶν ἢ ἐξέλθητε σεῖς τῆς οὐδετερότητος, ἀδιάφορον ποῦ στηριζόμενοι, εἰς παράβασιν τοῦ διεθνοῦς δικαίου ἢ εἰς ψευδῆ ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἐξεπόνησαν ἄλλοι Ὑπουργοί, ἀλλὰ δὲν δεχόμεθα ὅμως νὰ μὴ ἀποζημιώσωμεν ἰδιώτας ὁσονδήποτε παθόντας ἕνεκα τῶν πολεμικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν καὶ ἕνεκα τῶν πολεμικῶν ἡμῶν ἐγκαταστάσεων». Καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαβεβαιώσεως αὐτῆς ἵδρυσαν αὐτοὶ τὰ γραφεῖα τῶν ἀποζημιώσεων τοῦ κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν πολέμου, καὶ ἐργάζονται ἀκόμη καὶ σήμερον· ἀλλ’ οἱ Ἕλληνες πολῖται, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν αὐτὰς τὰς ζημίας καὶ οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὰς σχετικὰς αἰτήσεις περὶ ἀποζημιώσεως μέχρι σήμερον δὲν εἶδον κανὲν φῶς. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ διαιρέσῃ τοὺς παθόντας εἰς δύο τόσον μεγάλας τάξεις, ὥστε οἱ μὲν νὰ μένωσιν ἐπ’ ἄπειρον ζητοῦντες καὶ μὴ λαμβάνοντες, οἱ δὲ ἄλλοι νὰ λάβωσι μικρὸν ἢ μεγάλον τμῆμα τῆς ζημίας, ἡ ὁποία τοῖς προσεγένετο. Διὰ τοῦτο τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ ὁποῖον ἀνέτρεξε τόσον πολὺ ὀπισθοδρομικῶς εἰς τὴν ἀφετηρίαν τῶν παθημάτων, προνοεῖ καὶ περὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν αἰτήσεων ἀποζημιώσεων, διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ὑπαίτιον ἀμέσως τὸ στασιαστικὸν κίνημα, ἀλλ’ ὁ πρόδρομος τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος, δηλαδὴ ἡ συμμαχικὴ ἐγκατάστασις ἐν τῇ Χώρᾳ καὶ ἐξ αὐτῆς ἐπελθοῦσαι διάφοροι περιπέτειαι καὶ ζημίαι τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν.

§17Ε. ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ. Αὐτὴ ἔγινε συνεπείᾳ προσκλήσεως.

§18Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ εἶναι διπλωματικὸν ζήτημα γνωστόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη κυριωτάτη καὶ θεμελιώδης διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο σχεδίων. Ἔπειτα ἔρχεται ὁ καθορισμὸς τῶν παθόντων προσωπικῶς καὶ κατὰ τάξεις. Εἰς αὐτὸ ἐπίσης ἡ Ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ δώσῃ εὐρυτέραν μορφὴν καὶ λέγει τὰ ἑξῆς σχετικῶς (ἀναγινώσκει) «Συνιστᾶται καὶ λειτουργεῖ Ἐπιτροπὴ ἐπανορθώσεως, ἥτις θὰ προβῇ..... κλπ.». Ἐπεξηγοῦσα δὲ τὴν γενικὴν αὐτὴν διάταξιν ἡ Ἐπιτροπὴ ὁρίζει περὶ ταύτης τὰ ἑξῆς: (ἀναγινώσκει). «Δικαίωμα πρὸς ὑποβολὴν αἰτήσεως ἀποζημιώσεως κέκτηται πᾶν φυσικὸν ἢ νομικὸν πρόσωπον...... κλπ.».

§19Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ζητήσω μίαν ἐξήγησιν διὰ νὰ ἐννοήσω;

§20Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αἱ ἐξηγήσεις θὰ δοθῶσιν ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον κατατάσσει εἰς διαφόρους τάξεις τοὺς παθόντας· διότι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου βεβαίως νὰ καταρτίσῃ ἕνα κυβερνητικὸν ὀργανισμόν, ὤφειλε νὰ εἰσέλθῃ εἰς λεπτομερείας περισσοτέρας καὶ νὰ ὁρίσῃ ποῖοι εἶναι αὐτοὶ οἱ παθόντες ὡς τοὺς ὥρισε καὶ λέγει ὅτι αἱ ζημίαι δύνανται νὰ εἶναι αἱ ἑξῆς: (Ἀναγινώσκει) «ὅσαι προῆλθον συνεπείᾳ ἀμέσου ἢ ἐμμέσου προξενηθέντος θανάτου... .... κλπ.».

§21Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Πρέπει νὰ προστεθῇ ἐδῶ ὅτι περιλαμβάνονται καὶ οἱ φυγοδικήσαντες συνεπείᾳ καταδιώξεως ἐπαγομένης σύλληψιν, ἀναγκασθέντες νὰ φυγοδικήσωσι. Καὶ αὐτοὶ περιλαμβάνονται.

§22Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀκριβῶς καὶ ἐγὼ εἶχον ὑπὸ σημείωσιν μερικὰς ἐλλείψεις, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε προκληθῇ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔλεγον ποῖαι εἶναι αἱ ἐλλείψεις. Ὑπάρχουσι τάξεις παθόντων, αἱ ὁποῖαι δὲν περιελήφθησαν καὶ εἶπον ὅτι μεταξὺ τῶν πρώτων πρέπει νὰ περιληφθῶσιν οἱ δεδικαιολογημένως φυγοδικήσαντες συνεπείᾳ κατασχετηρίου ἢ ἐντάλματος ἢ οἱ ἐγγραφέντες εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀπελάσεων.

§23Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἢ κρυβέντες.

§24Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὅσοι εἶχον ἐναντίον των ἔνταλμα καὶ κατασχετήριον καὶ ὅσοι ἦσαν ἐγγεγραμμένοι εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἀπελατέων.

§25Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Δι’ αὐτοὺς ἐξηγῶ: «διὰ νομίμου κατὰ τύπους δικαστικῆς ἐνεργείας». Ἐννοῶ ὅτι περιλαμβάνονται καὶ αὐτοί. Θὰ τὸ διασαφήσωμεν καλλίτερον.

§26Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν περιλαμβάνονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐθεώρησαν καλὸν νὰ τραπῶσιν εἰς τὰ ὄρη, διότι ἐφοβοῦντο τὴν ἀπέλασιν.

§27Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὅσοι ἦσαν ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἀπελαθέντων, καὶ ἕνεκα τούτου ἀπεμακρύνθησαν τοῦ τόπου τῆς διαμονῆς των, αὐτοὶ περιλαμβάνονται.

§28Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπίσης εἶναι καὶ τάξεις ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται.

§29Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Διότι πλεῖστοι ἐφυγοδίκουν ἐν ᾧ δὲν ὑπῆρχεν ἔνταλμα, οὔτε κατασχετήριον.

§30Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει μία τάξις ἀνθρώπων, ἡ ὁποία εὑρίσκετο εἰς μίαν πόλιν καὶ ἐτέθη ὑπὸ ἀστυνομικὴν ἐπιτήρησιν, δὲν ἠδύνατο νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πατρίδα της ὅπου ἦτο καὶ τὰ συμφέροντά της.

§31Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Καὶ αὐτὴ περιλαμβάνεται εἰς τὴν τάξιν τὴν ἑξῆς: «Ὀφείλονται εἰς ἀπομάκρυνσιν ἀκουσίαν ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς διατριβῆς καὶ ἀσκήσεως τῶν ἔργων τοῦ ζημιωθέντος προσώπου ἢ εἰς ἐμμέσως ἐξηναγκασμένην τοιαύτην ἀπομάκρυνσιν». Ἐὰν εὑρεθῶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ μὲ ἠμπόδιζαν νὰ μεταβῶ εἰς τὰς Πάτρας, ὅπου εἶχον τὴν κατοικίαν μου καὶ τὴν ἐργασίαν μου εἶναι ἀπομάκρυνσις.

§32Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Αὐτὸ ἐννοεῖ.

§33Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ θὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτὸς τοῦ Κράτους διαμενόντων;

§34Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Μάλιστα. Εἰς αὐτοὺς περιλαμβάνονται καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ἠμποδίσθησαν νὰ ὑπάγωσιν εἰς τὸν τόπον τους ἢ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ὅλοι αὐτοὶ περιλαμβάνονται.

§35Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠναγκάσθησαν νὰ τραποῦν ἀνὰ τὰ ὄρη.

§36Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μάλιστα. Ὅλοι περιλαμβάνονται, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία θὰ τὸ διατυπώσωμεν καλλίτερον.

§37Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. «Πᾶσα ἀπομάκρυνσις τῆς ἕδρας του».

§38Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως τὸ λέγει τὸ ἄρθρον αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει, ἐὰν γεννᾶται ἀμφιβολία θὰ τὸ διασαφήσωμεν.

§39ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ διὰ τὸν περιορισμόν.

§40Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγει τὸ ἄρθρον: «εἰς περιορισμὸν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας διὰ διοικητικῆς ἐνεργείας». Ὅταν ἡ ἀστυνομία τοῦ εἶπε νὰ μὴ ἐξέλθῃς ἀπὸ τὸ σπίτι σου συμπεριλαμβάνεται εἰς αὐτὸ καὶ ἡ ἀστυνομικὴ καὶ ἡ διοικητικὴ ἐνέργεια.

§41Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ παρεκάλουν νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας, διότι τώρα κάμνωμεν τὴν εἰσήγησιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§42ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Περιλαμβάνονται καὶ αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἐφονεύθησαν τὴν 29 Μαΐου ἐν Λαρίσῃ, ὅταν εἰσῆλθεν ὁ Γαλλικὸς στρατὸς ἐν αὐτῇ;

§43Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγει τὸ τελευταῖον ἄρθρον «οἱ φονευθέντες».

§44Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτοὶ περιλαμβάνονται.

§45Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται μόνον διὰ τοὺς παθόντας ἀπὸ τῆς 14 Ἰουνίου 1917, αὐτὸ εἶναι ὡς ἀφετηρία ἐπειδὴ ἕνεκα τῆς κακοβουλίας τινῶν κατελήφθησαν τμήματα τῆς Ἑλλάδος πρὸ τῆς 14 Ἰουνίου τοῦ 1917 καὶ ἐπειδὴ ἤρξαντο τοῦ ἔργου των ἀπὸ τῆς 15 Αὐγούστου.

§46Α. ΣΛΗΜΑΝ. Καὶ πρὸ αὐτῆς.

§47Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ πρὸ αὐτῆς, ἐγὼ εἶπον ἀπὸ τῆς 15 Αὐγούστου, διότι ἐνόμισα ὅτι ἀπὸ τότε ἤρχισαν, τὸ νομοσχέδιον λέγει ὅτι ἡ κακοποιΐα ἡ γενομένη ὄχι πρὸ τῆς 16 Ἰουλίου 1917, ἀλλὰ καὶ πρότερον καθ’ οἱανδήποτε ἐποχήν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καθ’ ἣν ἤρξατο, εἰς διάφορα σημεῖα περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Θέλετε νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν τὸ ἀπὸ τῆς 15 Αὐγούστου, νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν.

§48Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ θέματος θὰ ἤθελον νὰ τελειώνωμεν διότι συγχέονται τὰ δύο πράγματα, ὁ ὁρισμὸς τῶν τάξεων τῶν παθόντων καὶ ἡ ἀφετηρία τῆς ἐνάρξεως τῶν παθόντων. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν ἀφετηρίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν ὅτι δύναται νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἡμερομηνία, ἡ ὁποία ἐτέθη εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον καὶ τοιουτοτρόπως νὰ περιληφθῶσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι τῶν παθόντων καὶ πρὸ τῆς ἡμερομηνίας αὐτῆς, ἀλλ’ ἐνῷ αἰτία τοῦ παθόντος, ἡ ὁποία δὲν καθορίζεται ἐδῶ ὡς πρέπει νὰ καθορισθῇ, διότι ὡς ἀρχικὴν αἰτίαν ἔχει τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως τὸ στασιαστικὸν κίνημα, διότι εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἀναφέρεται (ἀναγινώσκει). Λοιπὸν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως καὶ ἐντεῦθεν δύναται νὰ συμπεριληφθῶσιν, δὲν δύνανται ὅμως νὰ συμπεριληφθῶσι πρὸ τῆς ἐνάρξεως ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῶν Συμμαχικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξετέλουν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεώς των, ἀλλὰ ὑπόδειξιν τῶν στασιαστῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον ὀργανωθῆ, ἀλλὰ ἀπετέλουν μίαν σπεῖραν κακοβούλων, ἡ ὁποία προσεπάθει νὰ κάμῃ ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον κακὸν εἰς τὴν πατρίδα καὶ μετεχειρίζοντο τὰ ὄργανα τῆς Ἀγγλογαλλικῆς ἀστυνομίας, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον οὐδεμίαν διάθεσιν νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ κάμωσι ζημίαν καὶ νὰ θέσωσι τὰ δύο ἔθνη εἰς ἀγανάκτησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὑπεκίνησαν αὐτοὺς εἰς τὸ νὰ πράξωσιν ζημίαν ὑλικὴν καὶ ψυχικήν, ἀλλὰ δὲν περιλαμβάνονται καὶ αἱ ζημίαι αἱ γενόμεναι ἐκ καθαρᾶς οἰκονομικῆς ἀνάγκης περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἐλπὶς ὅτι θὰ δοθῇ ὀβολὸς εἰς τοὺς ζημιωθέντας. Καὶ δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ δεχθῶ ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν ὀφείλει ἀποζημίωσιν καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς παθόντας ἕνεκα τῆς γενικῆς αὐτῆς πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐδημιουργήθη ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως ἂν οὐχὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου, ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ σχίσματος τοῦ πρώτου, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς τὴν Ἑλλάδα, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς ἀποβιβάσεως τῶν ξένων στρατευμάτων εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, ἡ ὁποία ἦτο ἡ πρώτη παραβίασις τοῦ Συντάγματος. Ἐδῶ εἶναι ἡ μεγάλη διαφορὰ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως, θὰ παρακαλέσω δὲ τὴν Κυβέρνησιν ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἵνα μὴ ἀδικηθῇ μία τόσον μεγάλη τάξις παθόντων.

§49Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ζήτημα ἐντελῶς χωριστὸν ἀπὸ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πραγματευόμεθα. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν καταδίωξιν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία εἶχεν ἐγκατασταθῆ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἡ ὁποία ἀνετράπη τὴν 1 Νοεμβρίου 1920 νομίζω ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ μὴ τὸ συγχύσωμεν μὲ οἱανδήποτε ἄλλην περίπτωσιν ζημίας, ἀλλὰ νὰ τὸ περιορίσωμεν εἰς τὰ φυσικὰ αὐτοῦ ὅρια, τὰ δὲ φυσικὰ αὐτοῦ ὅρια εἶναι ἡ ἀνόρθωσις τῶν ζημιῶν τῶν γενομένων ἀπὸ τὴν ἄδικον δίωξιν τὴν τελεσθεῖσαν ὑπὸ τῆς καταστάσεως ἐκείνης, ἥτις κρατήσασα, οὐχὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πολιτεύματος καὶ τῶν νόμων, μέχρι τῆς 1ης Νοεμβρίου 1920, ἀνετράπη ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Αἱ ἄλλαι περιπτώσεις δὲν στηρίζονται εἰς τὴν κατάστασιν αὐτήν. Βεβαίως πρέπει νὰ ἀποτελέσωσιν καὶ αὗται ἀντικείμενον μερίμνης τῆς Συνελεύσεως, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀναμιχθῶσι μὲ τὴν περίπτωσιν τὴν ὑπὸ ἐξέτασιν.

§50Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὸν χωρισμόν, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐὰν πρόκειται νὰ χωρίσωμεν, τὰ παθήματα εἰς διαφόρους περιπτώσεις καὶ εἰς διαφόρους ἐποχάς, δὲν νομίζω ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ ἀρχίσωμεν ὑστεροχρόνως. Διότι αὐτὸ γίνεται τώρα, διότι πρὶν ἐπιληφθῶμεν τοῦ μέτρου τοῦ σημερινοῦ, τὸ ὁποῖον ἀρχίζει ἀπὸ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ ἐπαναστατικοῦ καθεστῶτος, ἠρχίσαμεν κάτι τι προγενεστέρως, τὰς ἀποζημιώσεις τῶν παθόντων κατὰ τὴν 31 Ἰουλίου 1920, μέτρον ἐν λειτουργείᾳ καὶ ἐν ἐκτελέσει, τὸ ὁποῖον ἡ προηγουμένη πολιτικὴ κατάστασις εἶχε λάβῃ, ἀναγνωρίζουσα ὅτι πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην κατάστασιν μερίδα, διὰ πράξεως ἀδίκου εἶχον ὑποστῆ ζημίας. Εὕρομεν μέτρον διὰ τοῦ ὁποίου ἐλαμβάνετο πρόνοια ἐξακριβώσεως καὶ ἀνορθώσεως τῶν ζημιῶν τούτων. Δὲν ἦτο δυνατὸν ἀλλὰ καὶ οὐδεὶς λόγος ὑπῆρχε, διὰ τὸν ὁποῖον ἡμεῖς νὰ μὴ ἐκτελέσωμεν τὸ μέτρον αὐτό. Ὁ λόγος τοῦ πρωθυστέρου, τὸν ὁποῖον λέγετε, δὲν δύναται νὰ βαρύνῃ ἡμᾶς, διότι εὕρομεν τὸ μέτρον ἐν ἐκτελέσει καὶ δὲν πιστεύω νὰ κατηγορήσῃ τις ἡμᾶς, ὅτι διὰ νὰ μὴ εἴμεθα πρωθύστεροι ἔπρεπε νὰ ματαιώσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ τότε πολιτικὴ κατάστασις δὲν θὰ ὡμολόγει ποτὲ ὅτι ὅλαι αἱ πράξεις αὐτῆς, περὶ ὧν προνοοῦμεν, ἔφερον τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀδικοπραγιῶν, καὶ ἑπομένως ἔδει περὶ ὅλων νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Δὲν τὸ ἔκαμεν ὄχι διότι δὲν ἐσεβάσθη τὴν χρονικὴν σειράν, ἀλλὰ διότι δὲν τὰς ἐγνώριζε ὡς τοιαύτας. Δὲν πρόκειται ἡμεῖς νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν σειρὰν τῶν σκέψεων τοῦ προκατόχου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ μία ἀποζημίωσις εἰς τὰ θύματα τῆς μιᾶς ὡρισμένης κατηγορίας καὶ νὰ ἀφήσῃ τὰ ἄλλα ἄνευ ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ προκειμένου νὰ ἐπιληφθῶμεν ἡμεῖς τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπρόφθασε νὰ κάμῃ τὸ προκάτοχον σύστημα, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν πρωθυστέρως, πρῶτα ἀπὸ τοὺς παθόντας τοῦ 1920, ὕστερα τοῦ 1917 καὶ τελευταῖα διὰ τοὺς πρὸ τοῦ 1917. Ὠφείλομεν νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ἀφαντάστους διωγμοὺς πρὶν ἀκόμη ἀρχίσουν οἱ διωγμοὶ ἐν τῇ λοιπῇ χώρᾳ, ἀδιάφορον ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἐπαναστατικὸν καθεστὼς ἐξ ἀρχῆς, καὶ ἔπειτα νὰ ἐπεκταθῶμεν χρονολογικῶς μέχρι τῆς 3 Νοεμβρίου, ἡ ὁποία εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τοῦ παρελθόντος καθεστῶτος.

§51Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτοὶ εἶναι οἱ περισσότερον παθόντες.

§52Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Διατί τάχα νὰ ἀρχίσωμεν πρωθυστέρως; Ὑπάρχουν καὶ τάξεις περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβλέψῃ, καθ’ ὃν τρόπον ἤρχισε νὰ ὁρίζῃ τὰς κατηγορίας τῶν παθόντων, διότι ὑπάρχουν ἔμμεσα παθήματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβλέψῃ, κατὰ διὰ τὰ ὁποῖα εἶπε καὶ ὁ κ. ἐκ Λαρίσης συνάδελφος. Δηλ. ὑπάλληλοι εἴτε τῆς Κυβερνήσεως εἴτε ἰδιωτικοί, οἱ ὁποῖοι συνελήφθησαν ὑπὸ τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων καὶ ἐξωρίσθησαν καὶ ἐστάλησαν εἰς τὰ στρατόπεδα τῆς συγκεντρώσεως ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους, εἰς Μυτιλήνην, Γαλλίαν καὶ ἀλλαχοῦ, αὐτοὶ ὅλοι δὲν εἶναι παθόντες ἐκ τοῦ στασιαστικοῦ κινήματος ἀπ’ εὐθείας. Ἐκτὸς τούτου δὲν εἶναι καὶ παθόντες ἀνήκοντες εἰς τὰς τάξεις τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Δέον νὰ μεριμνήσῃ δι’ αὐτοὺς ἡ πολιτεία ἀμέσως. Εἶναι ὑπάλληλοι ἀνωνύμων ἑταιρειῶν καὶ αἱ διαιρέσεις αὐταὶ ἔπαυσαν νὰ τοὺς θεωροῦν ὡς καταλλήλους ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐγένοντο θύματα τῆς καταδιώξεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καταδιώξεως ἡ ὁποία εἶχε καθαρῶς πολιτικοὺς λόγους καὶ οὐδένα λόγον σχετικὸν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν των, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ διευθυνταὶ τῶν ἑταιρειῶν ἀνομολογοῦσιν ὅτι ἐναρέτως ἐξετέλουν.

§53Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα, ὁποία πρέπει νὰ εἶναι ἡ ζημία διὰ νὰ δοθῇ δικαίωμα ἐπανορθώσεως, τὸ λύει τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ ἕνα τρόπον: Θὰ ἀκούσωμεν πᾶσαν ἀντίρρησιν, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὑποδείξῃ ὅτι παρελήφθη περίπτωσίς τις διὰ νὰ προστεθῇ. Τὸ ζήτημα ὑπὸ τίνος πρέπει νὰ ἐγένετο ἡ ζημία, τὶς πρέπει νὰ εἶναι ὁ ὑπαίτιος τῆς ζημίας, ἵνα ἡ ζημία αὕτη ἀνορθωθῇ ἐπίσης τὸ λύει τὸ νομοσχέδιον κατὰ ἕνα τρόπον, τὸ ὁποῖον πάλιν εἶμαι πρόθυμος νὰ συζητήσω. Κατὰ ποῖον τρόπον τὸ λύει τὸ νομοσχέδιον; Θέτει μίαν βάσιν τὴν ἑξῆς: ὑπῆρχε ἐν Ἑλλάδι μία πολιτικὴ κατάστασις ἀσκήσασα τὰς κρατικὰς ἐξουσίας. Ὁλόκληρος αὐτὴ ἡ κατάστασις ἀπετέλει μίαν ἀδικοπραξίαν. Πᾶσα ἄσκησις τῆς ἐξουσίας ταύτης, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς βάρος πολιτῶν μὲ ἀποτελέσματα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ περὶ τῶν ὁποίων εἶπον πρὸ ὀλίγου ἐπάγεται δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ἣν θέτει τὸ νομοσχέδιον. Ἡ βάσις αὐτὴ ἔχει τὰ ὅρια σαφέστατα ἀναγεγραμμένα. Σαφέστατα ἀναγεγραμμένα ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου, σαφέστατα ἀναγεγραμμένα ἐν ταῖς πράξεσιν. Διότι εἶναι καὶ ἐπαναλαμβάνω ὁρίζει αὐτὴ αὕτη ἡ βάσις ὡς ἑξῆς τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως. «Ἐξουσίαι κρατικαὶ ἀσκηθεῖσαι ὑπὸ ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι, οὐχὶ δικαίως, ἀλλὰ ἰδίᾳ θελήσει ἐπελήφθησαν αὐτῶν, προέβησαν εἰς πράξεις παρανόμους, αἱ ὁποῖαι ἐπροξένησαν ζημίας». Αἱ ζημίαι αὐταὶ δέον νὰ ἀνορθωθῶσιν εἰς ἃς περιπτώσεις ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον· περὶ τούτων εἴμεθα σύμφωνοι πάντες. Εἶμαι πρόθυμος νὰ συζητήσωμεν περὶ καθορισμοῦ καὶ ἄλλων περιπτώσεων ἀποζημιώσεως, διὰ ζημίας προξενηθείσας ἀπὸ ἄλλας αἰτίας. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ σχεδίῳ αὐτῆς χωρεῖ πολὺ μακράν. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐπιλαμβάνεται διόλου τοῦ θέματος ὑπὸ τίνος πρέπει νὰ ἐγένετο ζημία διὰ νὰ δώσῃ δικαίωμα ἀποζημιώσεως.

§54Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπιλαμβάνεται καὶ λέγει: ὑπὸ τῶν ὀργάνων, τῶν ὀπαδῶν καὶ ὑποστηρικτῶν τοῦ στασιαστικοῦ καθεστῶτος.

§55Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε συμφωνεῖτε μὲ ἐκείνους τοὺς ὁποίους εἶπον καὶ ἐγώ.

§56Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑποστηρικταὶ τοῦ καθεστῶτος εἶναι καὶ οἱ Σύμμαχοι, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τὸ καθεστώς. Αὐτοὺς ἐγὼ θεωρῶ ὡς ὑπαιτίους τῶν δεινοπαθημάτων.

§57Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν. Εἶπον ὅτι δὲν προσδιορίζεται καὶ ἐπιμένω διότι τὸ δίδει ἡ Ἐπιτροπὴ μὲ τὰς λέξεις ὀπαδοὺς καὶ ὑποστηρικτάς. Δίδει δύο ἐπίθετα τὰ ὁποῖα δὲν λύουσι τὸ ζήτημα. Τί ἐστὶν ὀπαδὸς καὶ τὶς ὑποστηρικτὴς τοῦ καθεστῶτος; Ἀξιοῖτε καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε καὶ ὑμεῖς καὶ πάντες, ἀξιοῖτε ὅτι, ἂν τις κύριος φέρει τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὀπαδοῦ ἢ ὑποστηρικτοῦ τοῦ καθεστῶτος καὶ δι’ ἰδιωτικόν τινα λόγον ἐφόνευσέ τινα ἢ ἐξ ἰδιωτικῶν λόγων κινούμενος ἐπροξένησε εἴς τινα ζημίαν, δέον νὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος; Βεβαίως ὄχι. Δὲν εἶναι λοιπὸν τὸ ἐπίθετον τὸ χαρακτηρίζον τὸν Α ἢ Β τὸν προξενίσαντα τὴν ζημίαν ὡς ὑποστηρικτήν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάταξιν ὅτι εἶναι τὸ Κράτος ὑπόλογον διὰ τὴν ζημίαν. Δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι τὴν ζημίαν τὴν ὁποίαν προὐξένησεν ὁ Α ἢ ὁ Β πρέπει νὰ τὴν πληρώσῃ τὸ Κράτος, διότι ὁ Α ἢ ὁ Β εἶναι ὀπαδὸς τῆς καταστάσεως ἐκείνης τῆς πολιτικῆς. Διότι θὰ ὑπεχρεοῦτο τότε τὸ Κράτος νὰ πληρώσῃ λ. χ. τὰ πρόβατα, τὰ ὁποῖα ἔκλεψεν ἀπὸ ἕνα ποιμένα ἄλλος ποιμήν, ὅστις ἔτυχε νὰ εἶναι ὀπαδὸς τοῦ συστήματος ἐκείνου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε. Ὅταν λοιπὸν λέγετε ὀπαδὸς καὶ ὑποστηρικτὴς σᾶς ἐρωτῶ ἐγώ, τὶ ὁρίζετε ἀναγράφοντες ὀπαδὸς καὶ ὑποστηρικτής; Διὰ νὰ θέσητε βάσιν θὰ ἀναγκασθῆτε νὰ καταφύγετε εἰς τὴν βάσιν ὅτι ἡ ἀδικοπραγία ἐξετελέσθη ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς πολιτείας βοηθουμένων ὑπὸ ὀπαδῶν καὶ ὑποστηρικτῶν. Ἑπομένως θὰ ὑπάρχῃ πρᾶξις εἰς τὴν ὁποίαν συμετέσχεν ἡ πολιτικὴ κατάστασις, εἴτε συνετελέσθη ἡ πρᾶξις ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, εἴτε μετ’ ἄλλων ἢ δι’ ἄλλων ὄχι διότι οἱ ἄλλοι αὐτοὶ ἔχουν τὸ ἐπίθετον τοῦ ὀπαδοῦ καὶ τοῦ ὑποστηρικτοῦ ἀλλὰ διότι ἡ πρᾶξις ἡ γενομένη, ἐγένετο ἔξω καὶ τῇ βοηθείᾳ ἄλλων ἀλλὰ ἐγένετο ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης καταστάσεως. Καὶ ἡ τοιαύτη ἔννοια περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διότι τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει ἀποζημίωσιν εἴτε ἐμμέσως εἴτε ἀμέσως ἐγένετο ἡ ζημία. Εἰς τὰς ἐμμέσως γενομένας περιλαμβάνονται καὶ αἱ ζημίαι αἱ προξενηθεῖσαι κατὰ τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἀστυνομικαὶ ἀρχαί, θέλουσι νὰ ἐνεργήσουν ἐπίθεσιν, ὡς ἐγένετο λ. χ. τὴν 31 Ἰουλίου, συνήγειρον ἀνθρώπους τινὰς καὶ διὰ τοῦ συναγερμοῦ αὐτοῦ τοῦ δῆθεν λαϊκοῦ ἐπετέθησαν κατὰ τῶν παθόντων. Αἱ ζημίαι αὐταὶ περιλαμβάνονται εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§58Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Βεβαίως ἐγὼ συμφωνῶ ὅτι δὲν ἀποδίδει ἀκριβῶς ἡ διατύπωσις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔπρεπε ν’ ἀποδώσῃ. Ἀλλὰ νομίζω ἀφ’ ἑτέρου ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀνταποκρίνεται ἀκριβῶς εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§59Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ συζητῶμεν περὶ τῶν διαφόρων εἰδικῶν περιπτώσεων. Εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀπαριθμήσωμεν ἐν νομοσχεδίῳ ὅλας τὰς δυνατὰς περιπτώσεις. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ θὰ θέσωμεν τὰς ἀρχάς, καθ’ ἃς θὰ λυθῶσιν τὰ ζητήματα τὰ παρουσιαζόμενα εἰς τὰς κατ’ ἰδίαν περιπτώσεις. Καὶ εἶναι τοῦτο ἔργον δυσχερές. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Ρωμαίων μέχρι σήμερον οὐδεὶς δύναται νὰ καυχηθῇ, ὅτι περιέλαβε τὰ διανοήματα αὐτοῦ τὰ νομικὰ ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ νομοθετήματος. Πιθανὸν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἡ διατύπωσις νὰ μὴ δίδῃ πλήρη τὴν ἔννοιαν, εἰς ἣν ὁ συντάκτης ἀπέβλεψεν, ἀλλὰ ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἐδῶ. Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου παρέχει ἐξηγήσεις περὶ τῶν ἐννοιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνονται. Δὲν ἀξιοῖ ὅτι αἱ ἐξηγήσεις θὰ ἀποτελέσωσιν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, ἀλλὰ δηλῶ, ὅτι, ὅπου ἡ διατύπωσις τῆς ἐννοίας τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀμφίβολος, θέλομεν τροποποιήσει τὴν φράσιν, ὥστε νὰ γίνῃ ἀναμφίβολος.

§60Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅτι ὅσον καὶ ἂν ἀσχοληθῶμεν δὲν θὰ διατυπώσωμεν ὅλας τὰς περιπτώσεις, ἀλλὰ ἐπειδὴ διαβλέπω ὅτι ἐν τῷ πνεύματι τοῦ νομοσχεδίου ἐνυπάρχει καὶ ὁ σκοπὸς αὐτός, νομίζω ὅτι διὰ συμπληρώσεως τῶν φράσεων τῶν ἐδαφίων δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν πᾶσαν ἀμφιβολίαν καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς περιπτώσεως κατὰ τὴν ὁποίαν κατὰ τὰ χρονικὰ ὅρια τὰ ὁποῖα ἐθέσαμεν ἐγένοντο εἴτε προσωπικῶς ἐνεργούσης, εἴτε ὑλικῶς διὰ τῆς πρακτικῆς ἐξουσίας ἀλλ’ ἐμμέσως διὰ τῶν ξένων ἀρχῶν λόγου χάριν .......

§61Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ τῆς ὑπαρχούσης διατυπώσεως. Ἀλλὰ δηλῶ ὅτι ἡ περίπτωσις περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Σεῖς δέ, ὁ ὁποῖος εἶσθε νομικὸς ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας ὅτι δὲν ὑπάρχει δυσκολωτέρα διατύπωσις νομικοῦ κανόνος ἀπὸ τὴν ἀφορῶσαν τὸν νομικὸν κανόνα περὶ ἔξω συμβάσεως. Ἀρκεῖ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ὅτι τὰ μέγιστα πνεύματα, τὰ ὁποῖα ὁ κόσμος ποτὲ ἔσχεν ἐν τῇ νομικῇ ἐπιστήμῃ, οἱ Ρωμαῖοι, ἐσταμάτησαν ποῦ; Εἰς τὸν Ἀκουίλλιον νόμον, τὸν ὁποῖον ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ καθηγητής, δηλαδὴ εἰς τὴν ὑλικὴν βλάβην περιουσιακῶν ἀντικειμένων καὶ εἰς τὸν δόλον. Εἶναι τὸ θέμα ἀπὸ ἀπόψεως διατυπώσεως ἐξόχως δυσχερές. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνονται πᾶσαι αἱ περιπτώσεις ζημίας ἐκ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀριθμουμένων, προξενηθεῖσαι ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς καταστάσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως ἐνεργούσης, εἴτε συμπραττόντων καὶ ἄλλων, εἴτε καὶ δι’ ἄλλων ὑπ’ αὐτῆς κειμένων προξενηθείσης τῆς ζημίας. Λοιπὸν μόνης ἀμέσως, μόνης ἐμμέσως, αὐτῆς μετ’ ἄλλων, αὐτῆς δι’ ἄλλων, πάντα ταῦτα περιλαμβάνονται.

§62Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀκριβῶς, κ. συνάδελφοι, αὐτὴ ἡ συζήτησις ἡ διαφωτιστική, ἡ ὁποία ἐγένετο εἶναι ἀρκετή, ἵνα σᾶς πείσῃ περὶ τῶν δυσχερειῶν ἐνώπιον τῶν ὁποίων θὰ εὑρεθῇ ὁ μέλλων νὰ ἐπιληφθῇ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τούτου κρατικὸς ὀργανισμός, διότι ἀκριβῶς ἔχει ὑπ’ ὄψιν ὅλας αὐτὰς τὰς δυσκολίας τῆς διατυπώσεως καὶ τῆς ἑρμηνείας καὶ τῆς κατατάξεως τῶν διαφόρων τάξεων τῶν παθόντων χρονικῶς καὶ παθολογικῶς. Ἀκριβῶς αὐτὰ ἡ ἐπιτροπὴ ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν ἐνόμισεν ὅτι ἦτο συμφέρον καὶ ἦτο ὑποχρέωσις νὰ μὴ τάξῃ τοιαῦτα ὅρια χρονικὰ καὶ παθολογικά. Εἶπεν ὅτι «δὲν δικαιοῦμαι νὰ ἀφήσω κανένα παραπονούμενον, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἀποκλείσω τὴν θύραν τοῦ δικαστηρίου». Ὅπως καὶ τὰ τακτικὰ δικαστήρια λειτουργοῦσι καὶ δὲν θέτουσι περιορισμὸν εἰς οἱονδήποτε δυνάμενον ἐπὶ πεντηκονταλέπτου χαρτοσήμου νὰ διατυπώσῃ οἱανδήποτε αἴτησιν, οἱονδήποτε παράπονον παρὰ ἐπιφυλάσσονται νὰ δώσωσι ἢ νὰ μὴ δώσωσι τὸ αἰτούμενον δίκαιον, τὸ ὁποῖον νομίζει ὅτι ἔχει, τοιουτοτρόπως ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι εἰς ὅλους τοὺς νομίζοντας ὑποκειμενικῶς ἢ ἀντικειμενικῶς, ἐσφαλμένως ἢ ἐκ πεποιθήσεως ὅτι ὑπέστησαν οἱονδήποτε ἀδίκημα συνεπείᾳ τῶν πολιτικῶν των φρονημάτων ἐκ τοῦ τέως καθεστῶτος, ἀφ’ ὅτου ὠργανώθη εἰς στασιαστικὸν κίνημα καὶ πρὶν ὠργανωθῇ, εἰς ὅλους αὐτοὺς ἐνόμισεν ἡ ἐπιτροπὴ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀνοίξῃ διάπλατα τὴν θύραν καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῇ εἰς τὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος θὰ γίνῃ καὶ ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων, νὰ ἐπιφυλαχθῇ ὅλον τὸ δικαίωμα τῆς ἀπονομῆς τοῦ δικαίου. Δι’ αὐτὸ καὶ αἱ διατυπώσεις φαίνονται ἐκ πρώτης ὄψεως ὡς πολὺ στριφναί, ὡς πολὺ πλημμελεῖς, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴν τὴν γενικωτάτην διαρρύθμισιν τοῦ προκειμένου ζητήματος καὶ δὲν ἔταξεν ὅρια χρονικὰ ὅπως θέτει τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον καὶ ὅρια παθολογικὰ ἐπίσης ὅπως θέτῃ τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὸ πάθημα νὰ ἔχῃ γίνῃ ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἐν συνεργίᾳ εἴτε ἐν αὐτουργίᾳ, ὅπως χαρακτηρίζεται, ἀλλὰ πάντοτε τὸ στατιστικὸν κίνημα εἶναι τὸ πρωτεῦον στοιχεῖον εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ παθήματα. Πρέπει νὰ τεθῇ «καὶ πρὶν ὠργανωθῇ τὸ στατιστικὸν κίνημα», διότι ὑπάρχουσι χῶραι καὶ ἰδίως ἡ Μακεδονία, ἡ ὁποία ὑπέστη τὰ μεγαλύτερα πλήγματα ἐκ τοῦ στασιαστικοῦ καθεστῶτος πρὶν ὠργανωθεῖ, καὶ αὐτὰ τὰ παθήματα μένουσιν ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κυβερνητικοῦ καὶ ἀναβάλλεται ἡ φροντὶς εἰς ἄλλην ἐποχήν. Δὲν εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν ἀναβολήν. Θὰ ἤθελον νὰ ἐπιληφθῶμεν ὅλων τῶν ζητημάτων, θὰ ἤθελον νὰ τελειώσωμεν τὸ ἔργον τοῦτο μαζὺ μὲ τὸ συντακτικὸν ὅσον τὸ δυνατὸν ἐνωρίτερον, ἵνα ἐπανορθώσωμεν ὅλα τὰ παθήματα, ἵνα κανονίσωμεν ὅλους τοὺς ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ καὶ δικαίου ὑποβληθησομένους λογαριασμοὺς καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸ εἰρηνικὸν ἔργον τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους. Αὐτὴ εἶναι ἡ πορεία τῶν σκέψεων τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τεθῶσιν ὅρια οὔτε χρονικὰ οὔτε παθολογικὰ, ἀλλὰ πρέπει ἡ ἰδία ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ διαμορφωθῇ εἰς δικαστήριον πρωτοδικῶν καὶ κατ’ ἔφεσιν δικάζον, νὰ ἀποφανθῇ περὶ παντὸς αἰτήματος, τὸ ὁποῖον θὰ ὑποβληθῇ εἰς αὐτὴν ἔστω καὶ ὅλως ἀστηρίκτως. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ ἀναγνωρίσωμεν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον οἰκειοποιεῖται μεγάλα δικαιώματα.

§63Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ ἵνα περιβληθῇ μὲ δικαιώματα συντακτικά, νομοθετικά, ἐκτελεστικά, δικαστικά, μαρτυρεῖ ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ὡς Ἐπιτροπὴ συντακτικοῦ ἢ νομοθετικοῦ Σώματος. Διότι, κύριοι, εἴμεθα Συντακτικὴ Συνέλευσις. Ἔχομεν ἐξουσίαν καὶ ὑποχρέωσιν νὰ ρυθμίσωμεν τὸ Σύνταγμα. Εἴμεθα καὶ νομοθετικὰ Σώματα, διότι αἱ Συντακτικαὶ Συνελεύσεις εἶναι συνήθως καὶ νομοθετικαί. Παρὰ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ἔλαβεν ἐντολὴν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ γνώμας καὶ σκέψεις περὶ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσι δικαιώματα ἰδιωτικὰ προελθόντα ἐξ ὡρισμένης ἀδίκου ἐνεργείας. Καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ φέρῃ ἐνταῦθα ἡ Ἐπιτροπὴ ἓν σχέδιον νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον καταλλήλως κινούμεναι καὶ ἐνεργοῦσαι αἱ σχετικαὶ κρατικαὶ ἐξουσίαι θὰ ἔφθανον εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον σκοπεῖται. Ἀντὶ τούτου τί ἔφερεν; Πρότασιν νὰ μὴ ἀνατεθῇ εἰς καμμίαν κρατικὴν ἐξουσίαν τίποτε, ἀλλὰ νὰ κρατήσῃ ἡ Συνέλευσις αὐτὴ ὅλην τὴν ἐξουσίαν, ἐξουσίαν Συντακτικήν.

§64Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὄχι Συντακτικήν.

§65Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομοθετικήν, δικαστικὴν καὶ ἐκτελεστικὴν ζητεῖτε; Ἀλλ’ ἂν ζητῆτε μόνον αὐτὰς τὰς ἐξουσίας, σᾶς λέγω ἐγὼ ὅτι ἔχετε ἀνάγκην τῆς βάσεως τῆς Συντακτικῆς διὰ νὰ τὰς κρατήσετε. Διότι τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ ἀντιμετωπίσητε τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι αἱ τρεῖς αὐταὶ ἐξουσίαι εἶναι κεχωρισμέναι ἀπ’ ἀλλήλων, ἂν δὲν κρατήσετε τὴν συντακτικὴν ἐξουσίαν δυνάμει τῆς ὁποίας νὰ κατασκευάζετε τὸ μῖγμα αὐτό, τὸ μῖγμα σας θὰ διαλυθῇ εἰς τὰ ἐξ ὧν συνετέθη. Ἡ βάσις εἶναι ἡ συντακτικὴ ἐξουσία καὶ δίκαιον ἔχετε νὰ θέλετε καὶ αὐτὴν νὰ τὴν κρατήσετε διότι ἔχετε ἀνάγκην αὐτῆς. Θὰ κρατηθῇ λοιπὸν ἡ συντακτικὴ ἐξουσία ὡς βάσις καὶ θὰ ἔχητε ἐκ τῆς βάσεως αὐτῆς ἕν μῖγμα νομοθετικῆς, δικαστικῆς, ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ὅλα δὲ αὐτὰ τὰ πράγματα μαζὺ θὰ τὰ διαχειρισθῇ ἡ Συνέλευσις. Ἀλλὰ καὶ κάτι περισσότερον. Ἡ Συνέλευσις θὰ ἀναθέσῃ τὴν ἐξουσίαν αὐτὴν per delegation εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§66Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἡ ὁποία δὲν ἐξελέγη κὰν ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν.

§67Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ λήξῃ ἡ Συνέλευσις, θὰ παύσῃ νὰ εἶναι Συντακτικὴ καὶ θὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ συντακτικὸν δικαίωμα καὶ ἡ ἐξουσία νὰ διατηρῇ τὴν ἀνάμιξιν τῶν τριῶν αὐτῶν ἐξουσιῶν, νομοθετικῆς, δικαστικῆς καὶ ἐκτελεστικῆς, μολονότι ἔχει τεθῇ εἰς ἐνέργειαν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀναμφισβητήτως θὰ ἔχῃ τὸν χωρισμὸν τῶν ἐξουσιῶν. Θὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ὅμως θὰ ἐξακολουθῇ ἡ τριακονταεξαμελὴς ὀργάνωσις πλέον, ὄχι Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως ὄχι Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, ἀντλοῦσα δικαιώματα ἐκ τῆς Συτακτικῆς ἐξουσίας, ἑπομένως δικαιώματα μὴ δυνάμενα νὰ θιχθῶσιν οὐδ’ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ πράττῃ τί; Νὰ νομοθετῇ ἐντὸς τοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον ἐτέθη, νὰ δικάζῃ καὶ νὰ ἐκτελῇ. Αὐτὴ ἡ εἰκὼν εἶναι τοιαύτης τραγικότητος εἰκών, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προῆλθε παρὰ ἐξ ἑνὸς καὶ μόνου λόγου. Ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ εὑρέθη εἰς ἀπόλυτον ἀδυναμίαν νὰ πραγματευθῇ καὶ ἐπιλύσῃ τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Καὶ εἶπε: δὲν δύναμαι νὰ καθορίσω τὰς περιπτώσεις, τὰς ζημίας οὔτε τὰς ὑπαιτιότητας οὔτε τὰ ἄλλα ἀπαραίτητα στοιχεῖα καὶ ἑπομένως ἀφῆκε αὐτὰ ἀρρύθμιστα. Καὶ διατηροῦμαι ἐν ζωῇ. Καὶ τὸ ρυθμίζω εἰς ἑκάστην περίπτωσιν κατὰ βούλησιν. Καὶ οὔτε ὅταν ἐμφανίζεται ὁ κ. Ἄλφα θὰ κρίνῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἂν πρέπῃ καὶ διατὶ καὶ πῶς νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν. Ὅταν ἔλθῃ ὁ Βῆτα πάλιν θὰ κρίνῃ ἂν πρέπει καὶ αὐτὸς νὰ λάβῃ ἀποζημίωσιν. Βεβαίως ὑπῆρξεν ἐποχὴ καθ’ ἣν οὕτω διείποντο αἱ πρωτόγονοι πολιτεῖαι. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ καθ’ ἣν σκῆπτρον φέρων εἰς χεῖρας ὁ ἀρχηγὸς τῆς φυλῆς καὶ ὑπὸ δένδρον καθήμενος ἤσκει πάσας τὰς ἐξουσίας, αὐτὸς νομοθετῶν, αὐτὸς διατάζων, αὐτὸς ἐκτελῶν, αὐτὸς καὶ ἐπιβάλλων ἐνίοτε καὶ τὴν ποινὴν διὰ τοῦ σκήπτρου, τὸ ὁποῖον ἐκράτει εἰς χεῖρά του. Ἀλλ’ ἡ ἀνθρωπότης πότε εἶχεν αὐτὸ τὸ σύστημα; Ὅταν αἱ σχέσεις τῶν ἀνθρώπων ἦσαν κατ’ ἐξοχὴν ἁπλαῖ καὶ ἦτο δυνατὸν πάντα ταῦτα νὰ ἐκτελεσθῶσιν εὐχερῶς ὑπὸ ἑνὸς ἀνθρώπου. Ἔκτοτε ὁ κόσμος μετεβλήθη. Αἱ ἀνθρώπινοι σχέσεις καὶ συναλλαγαὶ ἔγιναν λίαν ποικίλαι. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον τὸν καθηγητὴν τοῦ δικαίου, νὰ μᾶς εἴπῃ ἂν παρ’ ὅλον τὸν ὄγκον τῶν νομικῶν διατάξεων δύναται νὰ εἴπῃ ἂν περιελήφθησαν ἐν αὐταῖς πᾶσαι αἱ ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀπαραίτητοι ἵνα ὁ πολίτης γνωρίζῃ τί εἶναι ἴδιον αὐτοῦ δίκαιον καὶ ποῖος εἶναι ὁ τρόπος καθ’ ὃν τὸ ἴδιον αὐτοῦ δίκαιον θὰ τῷ ἀπονεμηθῇ. Διότι, κύριοι, μὴ θέλωμεν νὰ ἀγνοῶμεν οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ὅτι ἡ ἀξία τοῦ δικαίου ἔγκειται ἐν τῇ ἀσφαλείᾳ, τὴν ὁποίαν δίδει ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀναγνώρισις αὐτοῦ καὶ ἡ ὑπὸ τῶν ἠγγυημένως ἠσφαλισμένων ὀργάνων τοῦ Κράτους ἐκτέλεσις τοῦ δικαίου, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἀνεγνώρισεν. Τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θέλετε ἀναμίξει πάσας τὰς ἐξουσίας καὶ θέλετε δώσει εἰς οἱονδήποτε τὴν ἐξουσίαν νὰ λέγῃ: δὲν ὑπάρχει δικαίωμα διότι ἐγὼ δύναμαι νὰ κάνω ἄλλον νόμον καὶ νὰ εἴπω ὅτι δὲν ὑπάρχει δικαίωμα, δὲν ὑπάρχει δικαίωμα διότι ἐγὼ δύναμαι νὰ ἀφαιρέσω τὴν ἀξίαν τοῦ δικαιώματος καὶ δὲν ὑπάρχει δικαιοσύνη, διότι ἐγὼ εἶμαι δικαστὴς καὶ ἀπὸ ἐμὲ ἐξαρτᾶται ἵνα σήμερον μὴ χαρακτηρίσω εἰς δικαίωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον χαρακτηρίσει χθὲς ὡς τοιοῦτον, τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ πολίτης ἐμφανιζόμενος ἀπέναντι τοῦ Κράτους πρὸς τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ νὰ εἴπῃ ὅτι ἔχει δικαιώματα, ὁ πολίτης, λέγω, δὲν ἔχει τὴν θέσιν δικαιούχου, ἀλλ’ ἔχει τὴν θέσιν ἱκέτου. Εἰς τὴν ἐποχὴν δὲ ἡμῶν πολίτης καὶ ἱκέτης—ἀδιάφορον πρὸς ποῖον θὰ ἐμφανισθῇ ὁ ἱκέτης ἔστω καὶ πρὸς τὴν Συντακτικὴν Ἐθνοσυνέλευσιν—εἶναι δύο ἔννοιαι, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι συμβιβασταί. Διὰ τοῦ τρόπου καθ’ ὃν ἐνήργησεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὁ πολίτης, τὸν ὁποῖον διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέλομεν νὰ καταστήσωμεν δικαιοῦχον, ὁ πολίτης θὰ ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς ὡς ἀναφερόμενος ἱκέτης. Τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν ἀρχὴν ἣν ἐθέσαμεν, δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὴν πραγματικὴν κατάστασιν, δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιτελέσωμεν. (Εὖγε, χειροκροτήματα).

§68Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν διακρίνουσαν αὐτὸν ρητορικὴν δεινότητα παρέστησεν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως τὴν δυσκολίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ἡ Ἐπιτροπὴ ὅπως κανονίσῃ κατὰ τὰ συνήθη παραδεδεγμένα οἰκονομικὰ μέσα τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας τὸ προκείμενον μέγα ζήτημα, καὶ βεβαίως ὀρθότατα παρετήρησεν ὅτι εὑρέθη ἐνώπιον τῆς δυσκολίας αὐτῆς. Ἐνώπιον ἀκριβῶς αὐτῆς τῆς δυσκολίας εὑρεθεῖσα ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τῶν διαγεγραμμένων ὁρίων καὶ νὰ ἐγκαταστήσῃ μίαν ἐργασίαν ὁπωσδήποτε ριζοσπαστικὴν μὲ τὴν ὁποίαν καὶ μόνον ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ λυθῇ ταχέως καὶ ὁπωσδήποτε πλησιέστερον πρὸς τὴν ἀλήθειαν καὶ καὶ τὸ δίκαιον τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα. Διότι κατὰ τὰ σχέδια τῆς Κυβερνήσεως τὰ ὁμαλά, τὰ κανονικά, βεβαίως θὰ ἤμεθα ἐν πληρεστέρᾳ ὁμαλότητι καὶ κανονικότητι. Ἀλλὰ μὴ νομίσητε ὅτι θὰ λυθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα εἰς τὸ πολὺ βραχὺ διάστημα. Μὴ νομίσητε ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ὅλοι οἱ δικαιοῦχοι πολῖται, τοὺς ὁποίους δὲν θέλει νὰ εἶναι ἱκέται ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ γίνουν ἱκέται τοῦ χειροτέρου εἴδους. Καὶ ἱκέται ἐνώπιον ὄχι τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἰδικῶν των, ἐνώπιον τοῦ ἰδίου σώματος των καὶ τοῦ ἰδίου πνεύματός των, διότι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ ἐνσάρκωσις τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, ἀλλ’ ἱκέται ἐνώπιον κοινῶν δικαστῶν, δικαστῶν ἀνηκόντων ἴσως εἰς τὸ καταλυθὲν καθεστώς. Καὶ ἐδῶ εἶναι τὸ κυριώτερον σημεῖον τῆς διαφωνίας μας.

§69Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι πρόθυμος νὰ κάμω τὴν ἑξῆς δήλωσιν. Ὅταν ἔκαμα τὸ νομοσχέδιον εἶχον θέσει ὡς πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τὸν Νομάρχην· ἀλλ’ ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὅτι ὁ Νομάρχης εἶναι πρόσωπον σχετιζόμενον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν, καὶ ἠδύνατο νὰ γεννήσῃ ὑποψίας. Ἕνεκα τούτου ἐδέχθην ν’ ἀποτελεσθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου τῆς ἕδρας τοῦ Νομοῦ, ἀπὸ ἕνα Πρωτοδίκην τοῦ αὐτοῦ Πρωτοδικείου καὶ ἀπὸ ἕνα πολίτην ὁριζόμενον κατὰ τὸν τρόπον καθ’ ὃν λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ προθυμία νὰ ἀντικαταστήσω τὸ Νομάρχην διὰ τοῦ Προέδρου δὲν εἶναι πλημμελής, διότι ὁ δικαστὴς ἐκλέγεται, ὥστε νὰ παρέχῃ πάσας τὰς ἐγγυήσεις καὶ νὰ μὴ γεννᾷ καμμίαν δυσπιστίαν. Εἶναι δυνατὸν μεταξὺ πλειόνων δικαστῶν νὰ ἐκλεγῇ πρόσωπον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον νὰ παρέχῃ πάσας αὐτὰς τὰς ἐγγυήσεις, ἀλλ’ εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ ἐκλεγῇ πρόσωπον τὸ ὁποῖον νὰ γεννᾷ καὶ ὑποψίας τινάς. Δὲν θέλω νὰ εἴπω ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ὁποῖα θὰ συμμετάσχωσι τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν θὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον αὑτῶν ἐν πλήρει δικαιοσύνῃ, ἀλλ’ εἶναι ἀπολύτως ἐπιβεβλημένον τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα θὰ συμμετάσχωσι τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ εἶνε ἀπηλλαγμένα οἱασδήποτε καὶ πόρρωθεν ὑπονοίας καὶ ὑποψίας. Διὰ τοῦτο εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου θέλω ὑποβάλει σχετικὴν τροπολογίαν.

§70Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτοῦ ἔγκειται καὶ ἡ διαφωνία τῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι καταρτίζονται ἐπιτροπαί, αἱ ὁποῖαι λέγονται μὲν ἐπιτροπαὶ ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν εἶναι δικαστήρια, ὅπως ὅλα τὰ δικαστήρια τοῦ Κράτους, χρησιμοποιοῦνται δὲ πρὸς καταρτισμὸν τῶν ἐπιτροπῶν αὐτῶν πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὸν δικαστικὸν κόσμον τοῦ Κράτους. Ἄρα ἀπασχολοῦνται ἀπὸ τὰς συνήθεις ἐργασίας των, τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, ἀκριβῶς οἱ δικαστικοὶ ἐκεῖνοι λειτουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι τόσον ὀλίγοι, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐκτὸς τῆς ἀριθμητικῆς αὐτῶν ἀνεπαρκείας ἔχουν καὶ τὸ μέγα ἄλλο μειονέκτημα, τοῦ νὰ ἀνήκωσιν ἔν τινι μέτρῳ εἰς τὸ καταλυθὲν καθεστώς. Διότι δὲν ἐπῆλθεν ἀκόμη καὶ δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ ἐπέλθῃ ποτὲ ἡ ἐκκαθάρισις αὐτῶν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὴν ἐπαύριον ἀκριβῶς τῆς διενεργείας τῶν ἐκλογῶν. Καὶ θὰ εὑρεθῶμεν ἀκριβῶς καὶ προσωπικῶς ἴσως ἐνώπιον δικαστῶν δυσμενῶς διακειμένων πρὸς τοὺς δικαιούχους ὄχι μόνον διότι αὐτοὶ δὲν ἔπαθον, ἀλλὰ καὶ διότι ἴσως αὐτοὶ εἶναι ἐκ τῶν δημιουργησάντων τὰ παθήματα αὐτά, εἴτε ἀμέσως, εἴτε ἐμμέσως ὡς ὄργανα τοῦ τέως καθεστῶτος, δηλαδὴ θὰ εἶναι ὡσαύτως καὶ δικαστὴς τὸ αὐτὸ πρόσωπον. Ἐκτὸς δὲ αὐτοῦ καὶ τὸ λαϊκὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον θὰ συμμετέχῃ τῆς ἐπιτροπῆς θὰ ἐκλέγηται μὲν ἀλλὰ θὰ εἶναι ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων ἐκλεγόμενον διὰ κλήρου, καὶ δὲν εἶναι καθόλου παράξενον νὰ φέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν προσώπου ἀνήκοντος εἰς τὸ καταλυθὲν καθεστώς, καὶ οὕτω νὰ εἶναι τοιοῦτος ὁ καταρτισμὸς τῶν δικαστηρίων τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιληφθῶσι τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀναφορῶν καὶ τῶν αἰτήσεων τῶν παθόντων. Καὶ ἔρχεται κατόπιν ἡ δικαστικὴ δικονομία τὴν ὁποίαν γνωρίζετε οὐχὶ μόνον οἱ ἀσκοῦντες τὸ δικηγορικὸν ἐπάγγελμα ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ πολῖται καὶ γνωρίζομεν ὅλοι πῶς αὕτη κανονίζει τοὺς διαφόρους τύπους διαδικασίας, ἀναφέρονται ἄλλωστε καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Θὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη πραγματογνωμοσύνης, θὰ ὑπάρχουν αἱ παρατηρήσεις καὶ ἀντιρρήσεις τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, θὰ γίνῃ ἀνάκρισις καὶ ἐν γένει θὰ ἐνεργηθοῦν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ τύποι οἱ ὁποῖοι διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι χρειάζεται νὰ ἀπολεσθῇ τόσος χρόνος ὥστε νὰ διαιωνισθῇ ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ὑπόθεσις καὶ δὲν γνωρίζω ἐὰν θὰ πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἐπανόρθωσις τῶν τελεσθέντων παθημάτων ἢ συμπλήρωσις αὐτῶν διὰ τοῦ αἰωνίου σύρτα–φέρτα τοῦ πολίτου ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, μέχρις ὅτου κατορθώσῃ νὰ λάβῃ μίαν ἀπάντησιν μετὰ πόσον δὲν ἠξεύρω χρονικὸν διάστημα. Ἡ σύστασις ἐν γένει τῶν δικαστηρίων αὐτῶν ἡ ὑπαλληλικὴ ἀντὶ νὰ εἶναι ταχεῖα καὶ ἁπλῆ καὶ λαϊκὴ ὅπως ὁρίζει τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, εἶναι κατ’ ἀνάγκην πρόξενος διαιωνίσεως καὶ δυσχερειῶν. Τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως συμφωνεῖ κατὰ μέγα μέρος πρὸς τὸ τῆς Ἐπιτροπῆς εἰς τὴν ἐξεύρεσιν εἰδικῶν πόρων, πρὸς ἵδρυσιν εἰδικοῦ ταμείου, τὸ ὁποῖον θὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων. Τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβεν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ τὰς προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐθεώρησεν ὅμως καλὸν νὰ συμπεριλάβῃ καὶ μίαν διάταξιν εἰς τὸ ἄρθρον 1ον, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἑξῆς: Ἡ Ἐπιτροπὴ λέγει «ἁπάσας τὰς ὑπὸ τοῦ Κράτους διενεργηθησομένας κ.τ.λ. εἴτε αὐτεπαγγέλτως εἴτε συνεπείᾳ γνώμης τῆς Ἐπιτροπῆς». Αὐτὰς τὰς τελευταίας λέξεις τὰς ἀπήλειψεν τὸ κυβερνητικὸν σχέδιον.

§71Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἐννοεῖται.

§72Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἠδύνατο νὰ ὑποκαταστήσῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοὺς παθόντας ἰδιώτας.

§73Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν σημαίνει ὅτι εἶναι διάφορος ἡ ἔννοια. Αἱ ὑπὸ τοῦ Κράτους διενεργηθησόμεναι ἀπαλήψεις θὰ ἐνεργηθοῦν δι’ ἐνεργειῶν τοῦ Κράτους. Εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτὰς τὸ Κράτος δύναται νὰ προβῇ εἴτε ἐξ ἰδίας γνώσεως εἴτε ἐκ πληροφοριῶν δι’ ἄλλων. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ τὸ αὐτεπαγγέλτως ἢ συνεπείᾳ ὑποδείξεων, διότι πᾶς τις δικαιοῦται νὰ κάμῃ ὑπόδειξιν. Δι’ αὐτὸ δὲν ἐτέθη διὰ νὰ ἀποφύγωμεν μίαν νομικὴν περιττολογίαν, δὲν ἔχει καμμίαν διαφοράν.

§74Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Δέχομαι αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν. Ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ καὶ μία ἄλλη προσθήκη. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ γνωρίζετε περὶ τίνος ὁμιλεῖ, πρόκειται περὶ δωροδοκίας διὰ τὴν ὁποίαν καταδικάζεται καὶ ὁ δίδων καὶ ὁ λαμβάνων. Ἐπειδὴ ὅμως αἱ δωροδοκίαι κατὰ τὸ παρελθὸν καθεστὼς ἐγένοντο ὑπὸ ἐξαιρετικὰς συνθήκας ὑπὸ τὰς ὁποίας δὲν ἦσαν πλέον δωροδοκίαι, ἀλλ’ ἐκβιάσεις ἔπρεπε νὰ τεθῇ καὶ αὐτὴ ἡ διάταξις καὶ νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀξιόποινος καὶ ἡ πρᾶξις τοῦ δωροδοκοῦντος.

§75Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν περὶ καταργήσεως τῆς ποινῆς τοῦ δωροδοκοῦντος θεωρίαν δὲν τὴν δέχομαι ἀπολύτως, ἀλλ’ εἰς τὴν προκειμένην περίπτωσιν δέχομαι αὐτήν, διότι νομίζω ὅτι οἱαδήποτε δωροδοκία λαβοῦσα χώραν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην φέρει τὸν χαρακτῆρα ἀπολύτως τοῦ ἐκβιασμοῦ.

§76Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑπάρχει καὶ μία ἄλλη διάταξις καθ’ ἣν πόροι τοῦ Ταμείου εἶναι καὶ ἔκτακτοι τοιοῦτοι ὑποδεικνυόμενοι ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, δι’ ἐκποιήσεως κινητῆς ἢ ἀκινήτου περιουσίας τοῦ Κράτους δευτερευούσης χρησιμότητος καὶ σημασίας, μάλιστα ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέδειξεν τὴν ἐκχώρησιν εἰς τοὺς παθόντας γαιῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Δημόσιον.

§77Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ εἶχεν οὐδεμίαν ἔννοιαν ἡ ἐξαγγελία δι’ ἧς θὰ ἠδύνατο νὰ πλουτισθῇ τὸ Ταμεῖον δι’ ὡρισμένων πόρων. Ἐὰν ἐπρόκειτο ἤδη νὰ παραχωρηθῶσι γαῖαι τότε θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ ἀναφέρωμεν, ἀφοῦ δὲν πρόκειται ἤδη νὰ παραχωρηθῶσι νομίζω ὅτι περιττεύει ἡ ἀναγραφή.

§78Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀπέναντι τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ κυβερνητικοῦ, ὅπως ἔχει καταρτίσει ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἰδικήν της τροπολογίαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐσκέφθη τὰς πρωτοδίκους ἐκδικάσεις νὰ τὰς περατώσῃ διὰ τοῦ σχηματισμοῦ κατὰ τρόπον λαϊκώτερον ἑκάστης ἐπιτροπῆς. Ἔπειτα ἐσκέφθη ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ καθόλου πρωτοβουλίαν εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Αἱ κατὰ τόπους ἐπιτροπαὶ κατὰ τὸ σχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ λαμβάνωσι τὴν φροντίδα τῆς περισσυλογῆς τῆς συγκεντρώσεως τῶν αἰτήσεων καὶ τῶν κρίσεων ἐπ’ αὐτῶν καὶ τῶν παρατηρήσεών των, καὶ θὰ ὑποβάλλωσι τὰ σχετικὰ εἰς τὴν κεντρικὴν Ἐπιτροπήν. Ἡ κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπαρτισθεῖσα ἀπὸ 36 μέλη ἐθεώρησεν, ὅτι ἂν τῇ ἀνετίθετο τὸ ἔργον αὐτὸ ἔπρεπε νὰ διαιρεθῇ εἰς ἕξ πρωτοδικεῖα, καὶ νὰ διαιρεθῇ καὶ ἡ χώρα εἰς ἕξ περιφερείας, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ὁρμῶνται αἱ διάφοροι ἀναφοραὶ καὶ θὰ ὑποβάλλωνται εἰς ἕκαστον τῶν τμημάτων τούτων, διὰ νὰ ἐκδικασθῶσι πρωτοδίκως. Τὸ σύνολον τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιφυλάσσεται νὰ ὁρίσῃ τὸ κατώτερον ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς ἀνέκκλητοι, διὰ μεγαλύτερα ποσὰ ἐπιφυλάσσεται ἵνα ἐν τῇ ὁλομελείᾳ της ἐπιφέρῃ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν.

§79Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον ἀριθμὸν ὑπολογίζετε τὰς αἰτήσεις;

§80Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Εἰς δέκα χιλιάδας.

§81Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πεντακοσίας χιλιάδας.

§82Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς σταματήσωμεν εἰς τὰς δέκα χιλιάδας, ἂν καὶ εἶναι βέβαιον ὅτι θὰ εἶναι περισσότεραι.

§83Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πεντήκοντα χιλιάδες.

§84Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφον, τὸν κ. Λυκουρέζον, ὁ ὁποῖος ἔχει πολλὴν πεῖραν ἐπὶ τούτου, νὰ μᾶς εἴπῃ πόσος χρόνος χρειάζεται διὰ τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν. Ἂς δεχθῶμεν δέκα χιλιάδας, αὐταὶ θὰ ἐξετασθοῦν εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας καὶ ἔπειτα θὰ ἔλθωσιν ἐδῶ, θὰ εἶναι ἑκάστη τούτων, πλήρης δικογραφία, ἐξετάσεις μαρτύρων, ἔγγραφα κλπ., τὰ ἕξ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα θὰ ὁρισθῶσιν ὡς εἰσηγηταὶ θὰ λάβωσιν ἀπὸ 1500 ἕκαστον. Περιμένω νὰ μοὶ εἴπητε σεῖς, ὁ ὁποῖος ἔχετε γνῶσιν ἀπὸ μελέτην δικογραφιῶν, πόσον καιρὸν θέλετε νὰ ἐργασθῇ ὁ εἰσηγητὴς, ἵνα περατώσῃ αὐτάς;

§85Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἕν ἔτος.

§86Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔπειτα αἱ ἐπιτροπαὶ πόσον καιρὸν θὰ θελήσωσι νὰ ἐργασθῶσι; Ἀμφιβάλλω ἐὰν θὰ φθάσουν πέντε ἔτη διὰ νὰ περάσουν ὅλαι αὐταὶ αἱ αἰτήσεις ἀπὸ τὰς ἐπιτροπάς. Ἐὰν δὲ ἔχομεν 50.000 αἰτήσεις, ὡς ἐλέχθη ἀπὸ τὸν κ. πληρεξούσιον, δὲν θὰ ἔφθανεν ἡ ζωὴ ὅλων ἡμῶν διὰ νὰ περατωθῶσι.

§87Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Περὶ τὰς 50.000 πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν διότι 20.000 εἶναι οἱ φυλακισθέντες.

§88Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὴ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ὀρθή, ἐὰν ἐπρόκειτο τὰ τμήματα τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ εὑρεθῶσι ἐνώπιον μιᾶς ἀνάγκης ἐξακριβώσεως τῆς ὅλης αἰτήσεως, ἀλλὰ δι’ αὐτὰς εἴπομεν ὅτι θὰ γίνῃ προανάκρισις καὶ ἐξερεύνησις ἐπιτοπίως, ἡ ὁποία δὲν ἔχει δικαστικὴν μορφήν, ἀλλὰ ἔχει ὅλην τὴν προδικαστικὴν ἐνέργειαν, ὥστε εἰς τὰ τμήματα θὰ παρουσιάζεται ἡ ἐργασία προητοιμασμένη.

§89Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἵνα ἐνεργηθῶσι τὰ ἔγγραφα αὐτὰ οὕτω πως θὰ ἀπαιτηθῇ, ὡς ὁ κ. Λυκουρέζος ἐδήλωσεν, ἓν ἔτος. Βεβαίως διὰ νὰ κάμῃ αὐτὸ ὁ εἰσηγητὴς καὶ νὰ διαβάσῃ τὰ χαρτιὰ εἶναι εὔκολος ἐργασία ἀλλὰ ἀπαιτεῖ χρόνον. Πρέπει τὰ χαρτιὰ αὐτὰ νὰ ἐρευνηθοῦν, νὰ γίνουν ὑπολογισμοί, δι’ ἑκάστην θὰ χρειασθῇ τοὐλάχιστον μία ὥρα, 1500 δικογραφίαι τοιούτων αἰτήσεων 1500 ὧραι. Αὐτὸ λέγομεν. Ἂν χρειασθῶσι 1.500 ὧραι, εἶναι ἔτη τινά. Διότι πρέπει νὰ ἐργάζωνται οἱ εἰσηγηταὶ τέσσαρας ὥρας τὴν ἡμέραν διὰ νὰ διεκπεραιώσουν τὰς 1500 δικογραφίας, ἐντὸς ἑνὸς ἔτους. Δὲν εἶναι τὸ ἁπλοῦν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φαίνεται ἁπλοῦν. Ὁ καταμερισμὸς τῶν ἔργων φαίνεται, ὅτι δημιουργεῖ πολλαπλότητα. Ἀλλ’ εἶναι βέβαιον ὅτι ἐκ τοῦ καταμερισμοῦ προκύπτει ἡ ἁπλότης καὶ ἡ τελειότης τῆς ἐργασίας. Αὐτὰ εἶναι θέματα ἐξηντλημένα ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωμεν.

§90Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἀνταποδίδων περίπου τὰ ἴσα ἐκφράζω καὶ ἐγὼ τοὺς αὐτοὺς δισταγμούς, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ἡ αὐτὴ περίπου βραδύτης καὶ μὲ τὰ δικαστήρια, τὰ ὁποῖα ἐγκαθιστᾷ τὸ νομοσχέδιον, ὄχι μόνον μὲ τὰ τοπικὰ δικαστήρια, ἀλλὰ κυρίως μὲ τὴν συγκέντρωσιν, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ διὰ τὴν ἐφεσίβλησιν ὅλων αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων, διότι ὡς κατώτερον ὅριον τῆς ἐφέσεως ὁρίζει 3.000 δραχμάς.

§91Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω μίαν προσθήκην.

§92Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ὑποθέτω δὲ ὅτι τὸ ὅριον αὐτὸ δὲν θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὸ ποσὸν τῆς ἀρχικῶς ὑποβληθείσης αἰτήσεως, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῆς ἀρχικῶς ὑποβληθησομένης αἰτήσεως ἐφέσεως. Δηλαδὴ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ζητήσῃ 1.000 δραχμὰς καὶ θὰ τῷ ἐπιδικασθῇ τὸ ποσὸν ὁλόκληρον, δὲν θὰ ἔχῃ δικαίωμα νὰ ἐφεσιβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν. Ὑποθέτετε ὅμως ὅτι θὰ ὑπάρξῃ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θὰ ζητήσῃ κάτω τῶν 3.000 δραχμῶν;

§93Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιτρέπετε; Ἔχω μίαν τροποποίησιν. Αἱ 3.000 δραχμαὶ θὰ γίνωσι 5.000. Ἀλλὰ ἔχω καὶ μίαν ἄλλην τροποποίησιν σχετικὴ θὰ ἐπιτρέπεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς ὡρισμένα μέρη, ὅπου νομίσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον νὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς ἐπιτροπάς. Ἐπίσης θὰ ἐπιτρέπεται, ἵνα ἡ κεντρικὴ Ἐπιτροπὴ ἡ συσταθησομένη ἐν Ἀθήναις καὶ αὐτὴ πολλαπλασιασθῇ καὶ γίνωσι δύο ἢ τρεῖς ἢ καὶ πλείονες, ἐὰν εἶναι ἀνάγκη. Ὥστε αὐτὴ εἶναι ἡ δυνατὴ πρόνοια. Ἄλλο δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν περισσότερον. Θὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς ἐπιτροπὰς καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας.

§94Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν εἰς τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ κατέληξεν εἰς τὴν διατύπωσιν τοῦ σχεδίου της εἶναι τοῦτο. Ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἐπανορθώσεως, τὸ ἔργον τοῦ κολασμοῦ εἶναι ἔργον ἀπ’ εὐθείας τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, εἶναι ὁ κυριώτερος προορισμὸς τοῦ Σώματος τούτου, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἐκ τῶν ἐκλογῶν τῆς 1 Νοεμβρίου ὑπὸ τόσον ἐξαιρετικὰς πολιτικὰς συνθήκας, ἑπομένως ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἔργου αὐτοῦ αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας τὸ Σῶμα, νὰ μὴ ἀναθέσῃ εἰς τὰ συνήθη Κυβερνητικὰ ὄργανα τὴν τακτοποίησιν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ζητήματος, διότι καὶ κολασμὸς περισσότερος κατὰ τὴν ἀντίληψιν τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ ἐπέρχηται, παρ’ ὅλας τὰς ἐνταῦθα διατυπωθείσας ὀρθὰς παρατηρήσεις, ὅτι καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν ἴσως χρονικὴν ἀδυναμίαν, καὶ διότι τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας μὴ ἐκκαθαρισθέντα ἀτυχῶς, ὡς προεῖπον, ἀπὸ τοῦ μιάσματος ἀκριβῶς, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ καταπολεμήσωμεν διὰ τῆς ἐπανορθώσεως τῆς προβλεπομένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ εἶναι ἀκατάλληλα πρὸς ἀπόδοσιν τῆς δικαιοσύνης. Ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἐνώπιον συνήθων κυβερνητικῶν μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν ἐπαφήν, τὴν ὁποίαν ἔχει σήμερον ἡ Συνέλευσις πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, δὲν θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν στενότητα καὶ τὴν αὐτὴν συνοχὴν καὶ συνταύτισιν γνωμῶν καὶ ἰδεῶν, καὶ δύναται νὰ ἐπέλθῃ μία ἐπιβράδυνσις εἰς τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα θὰ εὑρεθῶσιν ἀπομακρυσμένα ἀπὸ τὴν ἐν γένει διανοητικότητα τῆς Συνελεύσεως. Ἐνόμισε, λέγω, ἡ Ἐπιτροπὴ ὅτι ὤφειλε νὰ κρατήσῃ διὰ τὴν Συνέλευσιν αὐτὸ τὸ ἔργον, ἀσχέτως πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ τὴν καταστήσῃ πληρεστέραν. Δὲν ἔχει καμμίαν ἀξίωσιν ἡ Συνέλευσις νὰ οἰκειοποιηθῇ τὸ ἔργον αὐτῆς.

§95Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ καμμίαν διάθεσιν νὰ τὸ φορτωθῇ.

§96Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Οὔτε θέλω νὰ φορτώσω εἰς ἄλλους συναδέλφους ἔργον τόσον βαρύ. Σύνοιδα ὅλας αὐτὰς τὰς δυσκολίας τῆς ἐκτελέσεως τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑποβάλλω ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις υἱοθετήσῃ τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχομεν παρὰ νὰ συντελέσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν συμπλήρωσιν καὶ διόρθωσιν τοῦ σχεδίου τούτου διὰ νὰ καταστῇ ὅσον τὸ δυνατὸν πλησιέστερον πρὸς τὸν ἀρχικὸν σκοπόν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ἄλλος παρὰ ἡ ταχυτέρα καὶ πληρεστέρα ἐπανόρθωσις τῶν γενομένων ἀδικημάτων, ἀποκατάστασις πολιτικὴ τῶν παθόντων, ἀποζημίωσις ὑλικὴ καὶ δικαιοποίησις ἠθική. Θὰ παρεκάλουν δὲ τώρα δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ διατάξεις τοῦ σχεδίου τῆς Ἐπιτροπῆς περὶ ἠθικῆς ἱκανοποιήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν νὰ δεχθῇ, διότι δὲν πρόκειται περὶ θυσίας προϋπολογισμοῦ, πρόκειται περὶ ἀπονομῆς μεταλλίων καὶ εὐφήμου μνείας περὶ ἀπονομῆς διπλωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπαιτοῦν δαπάνην, εἶναι ὅμως ἀρκετὰ ἱκανοποιητικὰ ὑπὲρ τῶν παθόντων σχεδὸν ἴσα ἢ καὶ μεγαλύτερα πρὸς τὰς παρασχεθησομένας ὑλικὰς ἀποζημιώσεις. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ καμμίαν δυσκολίαν ἡ Κυβέρνησις νὰ περιλάβῃ καὶ αὐτὰς τὰς ἠθικὰς ἱκανοποιήσεις εἰς τὸ σχέδιον. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς μέλλοντας νὰ λάβωσι τὸν λόγον νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἡ συζήτησις δὲν γίνεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὅτι εἶναι αʹ συζήτησις κατ’ ἄρθρον.

§98Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι κ. Πρόεδρε, ἰδοὺ τὶ συνέβη: Κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς ἐγένετο ἐπιφύλαξις ὅτι κατὰ τὴν αʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν δύναται ὁ βουλόμενος νὰ ὁμιλήσῃ καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§99Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἄλλως τε ἐπὶ τῆς ἀρχῆς δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίρρησις.

§100Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐψηφίσαμεν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἁπλῶς διὰ νὰ εὐκολύνωμεν τὴν συζήτησιν χωρὶς ὅμως νὰ στερηθῶμεν τοῦ δικαιώματος τῆς συζητήσεως.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὤφειλον νὰ ὑπομνήσω πῶς ἀναγράφεται ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεξήγησεν. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§102Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λεπτομερειῶν οὐδὲ τῶν κατ’ ἰδίαν τροπολογιῶν τῶν προτεινομένων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὰς γενικὰς γραμμὰς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τοῦ Κεντρικοῦ Συλλόγου τῶν παθόντων πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ διὰ τοῦ τύπου. Τὸ σύστημα τοῦτο δὲν ἀπομακρύνεται κατὰ τινα σημεῖα τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινομένου, ἀλλὰ καθ’ ἕτερα σημεῖα διαφέρει αὐτοῦ, χωρὶς καὶ νὰ συμφωνῇ πρὸς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως.

§103Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑποβάλει τροπολογίαν;

§104Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἔχω ὑποβάλει τροπολογίας ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσιν ἓν ἑνιαῖον σύνολον. Ἡ πρότασις τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως, ἐγένετο συνεπείᾳ μιᾶς ἐνδοιαστικῆς ἀποφάσεως, περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀποζημίωσις! τῶν παθόντων, λέγω δὲ ὅτι ἡ ἀπόφασις εἶνε ἐνδοιαστική, διότι δὲν καθορίζει σαφῶς ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ κρίνῃ, θὰ εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ Συνέλευσις καὶ θὰ ἔχῃ τὰ δικαιώματα τῆς Συνελεύσεως, οἱονεὶ καὶ μία μικρὰ Συνέλευσις, συγκεντροῦσα ἐν παντὶ τὰς ἰδιότητας τῆς ὁλομελείας τῆς Συνελεύσεως, ἢ θὰ εἶναι ἁπλῶς ἓν εἰδικὸν δικαστήριον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται διὰ τοῦ ψηφίσματος καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ ἄλλον προορισμὸν παρὰ νὰ δικάσῃ ἐν τῷ κύκλῳ, τὸν ὁποῖον ὥρισε τὸ ψήφισμα. Ἐν ᾗ περιπτώσει περὶ τοῦ δευτέρου καὶ μόνου ἐπρόκειτο, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐκωλύετο νὰ γίνῃ ὁ καταρτισμὸς τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ ἀπὸ πρόνοιαν τῆς Συνελεύσεως, διότι θὰ ἐδημιουργεῖτο τὸ ζήτημα τοῦ ἀσυμβιβάστου τῶν δικαστικῶν καθηκόντων πρὸς τὰ βουλευτικὰ καθήκοντα. Ἀλλὰ τοιοῦτόν τι δὲν ἤθελεν, ὡς φαίνεται ἡ Ἐπιτροπή, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ δώσῃ εἰς τὴν προτεινομένην ἐπιτροπὴν οὕτως εἰπεῖν δικαιώματα δικαστικῆς καὶ ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ κατὰ τοῦτο μὲ εὑρίσκει ἐκ διαμέτρου ἀντίθετον. Ἡ Συνέλευσις ἡμῶν, ὅσα καὶ ἂν ἔχῃ δικαιώματα συντακτικά, τὰ ὁποῖα τῆς ἔδωκε τὸ Ἔθνος, εὑρίσκει πρὸ αὐτῆς δόγματα σταθερὰ καὶ ἀκλόνητα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔρχεται οὔτε ὀφείλει νὰ διασείσῃ, ἀλλὰ τοὐναντίον ὀφείλει νὰ ἐμπεδώσῃ. Καὶ ἓν ἐκ τούτων εἶναι ἡ τελεία ἀποχὴ τῆς νομοθετικῆς καὶ συντακτικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τῶν λειτουργῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς ὅλας τοῦ Κράτους ὑπηρεσίας, εἴτε εἰς τὰς δικαστικάς, εἴτε εἰς τὰς διοικητικάς. Καὶ ἐνθυμοῦμαι κύριοι ἓν παράδειγμα ἄξιον προσοχῆς. Ὅταν ὁ μακαρίτης Ζωρές, ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ ἐζήτησεν ὅπως ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς ὁρισθῇ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τὴν συμφιλίωσιν τῶν ἐργατῶν καὶ ἐργοδοτῶν, ἀντετάχθη ἀμέσως ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Καὶ εἶπε «μὴ ἀναμιγνύετε τὴν Βουλὴν εἰς τοιαῦτα ζητήματα. Ταῦτα εἶναι ἔργα ἄλλων ὑπηρεσιῶν. Ἀφήσατε τὴν Βουλὴν εἰς τὴν θέσιν της καὶ μὴ τὴν φέρετε εἰς ζητήματα τῆς διοικήσεως». Δέχομαι λοιπὸν τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατ’ ἀρχὴν θέτει καλῶς τὰ πράγματα. Δηλαδὴ τίθεται δι’ αὐτῆς εἷς κανὼν δικαίου. Καὶ τὸ συζητούμενον θὰ εἶναι ἂν τὸν κανόνα τοῦτον τοῦ δικαίου ἠθέλομεν κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον καταστήσει εὐρύτερον. Περὶ τούτου πιθανὸν νὰ ὑπάρξῃ συζήτησις. Ἀλλ’ ὅταν τίθεται εἷς κανὼν δικαίου, τότε τὰ πρόσωπα, τὰ καλούμενα νὰ ἐφαρμόσουν τὸν κανόνα τοῦτον, εἶναι δεσμευμένα, εὑρίσκονται ἐντὸς τοῦ κύκλου, τὸν ὁποῖον τάσσει εἰς αὐτὰ ὁ νόμος. Καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εὑρίσκω ὅτι ἐν πρώτοις δὲν εἶναι δικαιολογημένη καὶ ἀπὸ θεωρητικῆς καὶ ἀπὸ οὐσιαστικῆς ἀπόψεως ἡ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἐκδικαστικὴ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ καθορίζῃ τὸ μέρος τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὴν στέρησιν τῆς ἐλευθερίας, ἐξαρτωμένη ἀπὸ τῆς ἰδιαιτέρας περιπτώσεως ἑνὸς ἑκάστου τῶν ζημιωθέντων. Διότι κατ’ ἐμὲ ἡ ἐλευθερία εἶναι ἓν ἀγαθόν, τὸ ὁποῖον δι’ αὐτὸν καὶ μόνον τὸν λόγον τῆς στερήσεώς του δεῖται ἱκανοποιήσεως, ἱκανοποιήσεως ἡ ὁποία πρέπει νὰ εἶναι ἴση διὰ πάντας τοὺς παθόντας. Ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἡ ἀτέλεια τῆς ἐλευθερίας ἐπροξένησεν εἴς τινας ζημίαν ἀνωτέραν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὡρίσθη διὰ τὴν ἱκανοποίησιν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀποζημίωσις δὲν πρέπει ν’ ἀποκλείηται, ὅταν οὕτως ἀποζημιώνωνται οἱ στερηθέντες τὰς ἐλευθερίας κατὰ πάγιόν τινα τρόπον καὶ διὰ παγίας ἡμερησίας ἀποζημιώσεως, διευκολύνεται τελείως τὸ ἔργον τὸ δικαστικόν. Διότι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μέρος τοῦτο, δὲν πρόκειται ὁ δικαστής, νὰ κάμῃ ἄλλο τι εἰμὴ νὰ μετρήσῃ τὰς ἡμέρας, ἐφ’ ἃς διήρκεσεν ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας. Ἡ δὲ οὐσιαστικὴ ἐργασία δὲν θὰ εἶναι δυσχερής, δὲν θὰ προσκομίζωνται ἐνώπιον τοῦ δικαστοῦ τὰ στοιχεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδεικνύεται ἡ στέρησις τῆς ἐλευθερίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν ὁλόκληρον τὸ τμῆμα τοῦτο εἰς τοὺς ἁρμοδίους εἰρηνοδίκας καὶ οὕτω ἀπαλλάξωμεν τὰς ἄλλας ἐπιτροπὰς ἀπὸ τὸ μέγα βάρος τῶν ὑποθέσεων τούτων, αἱ ὁποῖαι χωρὶς νὰ ἔχουν ἀνάγκην ἀπασχολήσεως διανοητικῆς, θὰ ἀπαιτήσωσιν ἁπλῶς τὸν χρόνον τῆς μηχανικῆς ἐργασίας. Δύναται δὲ νὰ δημιουργηθῇ καὶ ἡ δικαιοτέρα δευτέρου βαθμοῦ, ὅπου ἡ ἀπόφασις τοῦ εἰρηνοδίκου νὰ ὑφίσταται ἐπιθεώρησίν τινα. Ἀλλὰ τὸ δικαστήριον τοῦτο νὰ μὴ εἶναι τὸ ἴδιον μὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ κληθῇ νὰ δικάσῃ κατὰ πρῶτον βαθμὸν τὰς ἄλλας αἰτήσεις, ἐκείνας αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουν πλέον μηχανικὴν μορφήν, ἀλλ’ οὐσιαστικὴν τουτέστι καὶ αἰτήσεις ἀποζημιώσεως, ἐκτὸς τῆς ἱκανοποιήσεως διὰ τὴν στέρησιν τῆς ἐλευθερίας. Δι’ αὐτὰς δύνανται νὰ γίνωσιν ἐπιτροπαὶ παρὰ τοῖς Πρωτοδικείοις. Ἀλλ’ αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ δὲν πρέπει νὰ ἀποτελοῦνται ἀπὸ δικαστάς, ὁριζομένους ἐκ τῆς θέσεως, ἣν κατὰ τόπους κατέχουσι κατὰ τὸ σύστημα τῆς δικαστηριακῆς συγκροτήσεως, ἀλλὰ ν’ ἀποτελῶνται ἀπὸ δικαστὰς ἐκλεγομένους μεταξὺ τῶν ἐν ἑκάστῳ τόπῳ ὑπηρετούντων, ἀπὸ τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμόδιον νὰ κρίνῃ εἰς ποῖον ἐκ τῶν δικαστῶν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ τὴν λειτουργίαν τούτων. Καὶ τὸ πρόσωπον τοῦτο εἶνε κατ’ ἐμέ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν ἀφίσωμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν δικαστικῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀποτελέσουν τὰς ἐπιτροπάς, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔχομεν ἀσφαλεστάτην τὴν ἐγγύησιν ὅτι δὲν θέλομεν εὑρεθῇ πρὸ περιπτώσεων, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ συνείδησις τοῦ δικαστοῦ ἤθελε τυχὸν εὑρεθῇ εἰς δυσχερῆ θέσιν λόγῳ τῆς ὡς μὴ ὤφειλεν, εἰσπηδήσεως τῆς πολιτικῆς εἰς τὰς δικαστικὰς τάξεις. Οὕτω λυομένου τοῦ πρώτου ζητήματος, τοῦ καταρτισμοῦ τῶν Ἐπιτροπῶν, καὶ ἐπερχομένου τοῦ καταμερισμοῦ τῆς ἐργασίας εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, εἰς τὰ δικαστήρια τοῦ δευτέρου βαθμοῦ, τὰ δικάζοντα κατ’ ἀναθεώρησιν τὰς ἀποφάσεις τῶν Εἰρηνοδικῶν, καὶ εἰς τὰ ἄλλα δικαστήρια, τὰ δικάζοντα τὰς λοιπὰς αἰτήσεις, θὰ ἐπιτύχωμεν τὸ σκόπιμον, τουτέστιν τὴν κατανομὴν τῆς ἐργασίας, εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα σημεῖα, ὥστε ταχύτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον νὰ ἐπέλθῃ τὸ τέρμα τῆς ὅλης διαδικασίας. Ἐπίσης διαφωνῶ εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου τῆς ἀποζημιώσεως. Εἶναι ὁ περιορισμὸς πολὺ στενός. Δύναται τὸ ἀνώτατον ὅριον νὰ τεθῇ, ἀλλὰ νὰ ἀνέλθῃ εἰς ἀνώτερον ποσόν. Ἀλλὰ διαφωνῶ καὶ εἰς τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύεται ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ ἡ πραγματοποίησις τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων. Βεβαίως τὸ Δημόσιον Ταμεῖον δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εὑρίσκεται σήμερον εἰς θέσιν τοιαύτην ὥστε νὰ δύναται ἄνευ κόπου νὰ καταβάλῃ τὰ σοβαρὰ ποσά, τὰ ὁποῖα θὰ χρειασθῶσι διὰ τὴν ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ οἱ παθόντες νὰ λάβωσι τὴν οἰκείαν αὐτῶν ἀποζημίωσιν κατὰ τρόπον ἐντελῶς ἱκανοποιητικὸν καὶ οὐδὲ νὰ θιχθῇ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον ἐν τῷ παρόντι πέραν ἐκείνου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε θεωρηθῆ, ὅτι εἶναι ἱκανὸν σήμερον νὰ βαστάσῃ. Καὶ ὁ τρόπος οὗτος εἶναι ὁ ἑξῆς: Αἱ ἀποφάσεις, αἱ ὁρίζουσαι τὰς ἀποζημιώσεις, νὰ μεταβληθῶσιν ἀμέσως εἰς ὁμολογίας ἐντόκους, ἀνωνύμους καὶ λαχειοφόρους, διὰ τῶν ὁμολογιῶν δὲ τούτων δίδεται εἰς χεῖρας τοῦ παθόντος ἀμέσως τίτλος ἔχων ἀξίαν ἀνταλλακτικὴν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἱκανὴν ἀξίαν, ἴσην ἢ μὲ ἐλαχίστην διαφορὰν πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζει ἡ ἀπόφασις, ἡ ἐπιδικάζουσα τὴν ἀποζημίωσιν. Καὶ οἱ δικαιοῦχοι τῆς ἀποζημιώσεως, κατέχοντες τὰς ὁμολογίας ταύτας, θὰ εὑρίσκωνται ἀμέσως κύριοι μιᾶς περιουσίας, στηριζόμενοι ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Ἡ πίστις τοῦ Κράτους εἶναι ἐπαρκὴς, ὡς ἀπεδείχθη καὶ ἐξ ἄλλων ὁμοίων οἰκονομικῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Κράτους, οὕτως ὥστε νὰ διατηρήσῃ τὰς τιμὰς τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Αἱ κληρώσεις μετὰ λαχνῶν εἶναι σκόπιμον καὶ λυσιτελὲς μέσον ὅπως διατηρῶσι τὰς τιμὰς τῶν ὁμολογιῶν, ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ οἱοσδήποτε ἐξευτελισμὸς αὐτῶν. Ὑπομιμνήσκω μόνον, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐπληρώθησαν αἱ ἐπιτάξεις τοῦ προηγουμένου πολέμου, καὶ αἱ ὁμολογίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι καὶ λαχνοὺς, ἀλλὰ μόνον τόκον, ἀρκετὰ σοβαρὸν, ἤτοι 6%, αἱ ὁμολογίαι ἐκεῖναι τιμῶνται σήμερον περὶ τὰς 85 δραχμὰς, ἡ δὲ ἀρχικὴ ὀνομαστικὴ τιμὴ εἶναι 100 δραχμῶν. Ἄρα ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους τὸ ποσὸν τοῦ τόκου 6% ἐπὶ 100 δραχμῶν διατηρεῖ τὰς τιμὰς τῶν ὁμολογιῶν ἐκείνων εἰς δραχμὰς 85. Ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τὸ δέλεαρ τοῦ λαχείου, ἡ ὁμολογία αὕτη θὰ διατηρήσῃ ἐπαρκῶς τὴν τιμὴν αὐτῆς, ὡς δὲν ἔχασαν ταύτην αἱ ὁμολογίαι τοῦ ἐθνικοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος. Ἡ διατήρησις τῆς τιμῆς στηρίζεται ἰδίᾳ εἰς τὸ δέλεαρ τῆς κληρώσεως τῶν λαχνῶν, διότι τὸ 2½ ἕως 3 τοῖς ἑκατὸν, τὸ ὁποῖον δίδουσιν αἱ ὁμολογίαι τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος δὲν εἶναι ἐπαρκὲς νὰ διατηρήσῃ τὴν τιμήν. Κατὰ τοιοῦτον τρόπον δίδοντες εἰς τοὺς παθόντας ὁμολογίας ἐντόκους ἐξαργυρωτέας δι’ ἀποσβέσεως καὶ κληρώσεως μετὰ λαχνῶν, τί πράττομεν; Καταβάλλομεν εἰς τοὺς παθόντας τὴν ἀποζημίωσιν, χωρὶς αὕτη νὰ ἐκταμιευθῇ σήμερον ἀπὸ τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, ἀναλαμβάνοντος τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς πίστεως αὐτοῦ τὴν ὑποχρέωσιν, ὅτι θὰ πληρώσῃ ἀποσβεστικῶς σὺν τῷ χρόνῳ. Ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως θέλει ἱδρυθῆ καὶ λειτουργήσει τὸ ταμεῖον τῶν παθόντων καὶ ἂν τοῦτο ἤθελε κατορθώσῃ νὰ φθάσῃ εἰς τοιαύτην ἀκμὴν, ὥστε νὰ ἐπαρκῇ αὐτὸ καὶ μόνον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὁμολογιῶν, τότε κατ’ οὐδὲν θὰ ἔχῃ νὰ ἐπιβαρύνῃ δημόσιον θησαυρὸν ἡ ὑπηρεσία αὕτη. Ἐὰν ὅμως τὸ ταμεῖον τῶν παθόντων, εἰς ὃ θέλουσιν ἐκχωρηθῆ αἱ κατὰ τῶν ὑπαιτίων ἀπαιτήσεις των δὲν ἤθελε φθάσει εἰς τὸ εὐάρεστον σημεῖον τοῦ ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ὑπηρεσίας τῶν ὁμολογιῶν, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι ὅτι ἀνθ’ ἡμῶν αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ θέλουσι πληρώσει τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς σήμερον συνάπτομεν πρὸς τοὺς παθόντας καὶ τοὺς μέλλοντας δικαιοδόχους αὐτῶν. Νομίζω, κύριοι, ὅτι προκειμένου περὶ μιᾶς τοσοῦτον μεγάλης ἠθικῆς καὶ νομικῆς ὑποχρεώσεως, οἵα εἶναι ἡ πρὸς τοὺς παθόντας ἀποζημίωσις, τὸ σύστημα τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου μέρος τῆς ἀποζημιώσεως ἀφίνεται νὰ ἐξαργυρωθῇ ἀπὸ τὰς μελλούσας γενεάς, ἐνῷ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἱκανοποιοῦνται σήμερον ἐντελῶς αἱ ἀνάγκαι τῶν δικαιούχων, τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ὄχι μόνον ἔργον δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἔργον πολιτικῆς προνοίας, διότι οἱ τίτλοι τῶν ὁμολογιῶν τούτων θέλουσιν ἐγχαράσσει πάντοτε εἰς τὴν μνήμην τῶν μεταγενεστέρων, ὅτι ἡ συντήρησις τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῶν θεσμῶν δὲν εἶναι δυνατή, ἐὰν ἕκαστος τῶν πολιτῶν δὲν ἐκθέτῃ ἑαυτὸν εἰς πάντα κίνδυνον, ὡς ἐξετέθησαν ἤδη κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας οἱ γνήσιοι καὶ εὐγενεῖς Ἕλληνες, καὶ ὅτι εἶναι αἰωνίως ἕτοιμος νὰ θυσιασθῇ ὑπὲρ τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἐλευθερίας.

§105Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς θὰ καταθέσῃ τὸ σχέδιον καὶ κατόπιν θὰ συζητήσωμεν τὸ ἴδιον νομοσχέδιον τῶν παθόντων.

§106Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ παραμείνωμεν ἕως ὅτου τελειώσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§108Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λαμβάνω, κύριοι, τὴν τιμὴν ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος, νὰ καταθέσω πρῶτον τὸ κείμενον 22 ἄρθρων, συζητηθέντων ὑπὸ ἑκατέρας τῶν Ἐπιτροπῶν, νὰ καταθέσω δεύτερον ἑπτὰ προτάσεις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν εἰσηγητῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ Συντάγματος, νὰ καταθέσω τὰ πρακτικὰ τῆς ἑνδεκαμελοῦς ἐπιτροπῆς καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς ὁλομελείας, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις λαμβάνουσα αὔριον κατὰ τὴν πρωΐαν πάντα τὰ κείμενα ταῦτα ἅτινα ἀπόψε θέλω καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον αὐτὴν τὴν στιγμήν, θέλει εἰσὶν πρόχειρα αὐτά, ὅπως κατὰ τὴν ἐρχομένην Δευτέραν εἰσέλθωμεν εἰς τὸ κύριον ἡμῶν ἔργον, δηλαδὴ εἰς τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ξ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον.

§110Ξ. ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Δηλῶ, κ. Πρόεδρε, ὅτι ἀποσύρω τὴν ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει ἀναγεγραμμένην πρότασιν νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΓΤΝΕ (3355)» μετὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, υἱοθετήσαντος τὴν πρότασίν μου, ὑποβληθὲν σχέδιον νόμου περὶ τοῦ ἰδίου ζητήματος.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 10ην μ. μ. (Ὥρᾳ 9.15′ μ.μ.).

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΠΗΝ

(Ὥρᾳ 10.30′ μ. μ.). (Προεδρεία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΟΥ).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§113Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων δὲν δύναται νὰ ἐξετασθῇ καὶ κανονισθῇ ἐν πνεύματι δικαίῳ ἐὰν δὲν ἀνατρέξωμεν, εἰς τὴν πηγὴν τοῦ κακοῦ καὶ δὲν ἀποδώσωμεν τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐδημιούργησαν τοὺς παθόντας. Ἐὰν προτίθεμαι δι’ ὀλίγων νὰ θίξω τοῦτο εἶναι διότι τὸ θεωρῶ οὐσιῶδες, πράττω δὲ τοῦτο ἵνα καταλήξω εἰς ὡρισμένον συμπέρασμα σχετικὸν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Τίνες ἐδημιούργησαν τοὺς παθόντας; Εἶναι οὗτοι πάντες οἱ συνδραμόντες τὸ Βενιζελικὸν καθεστὼς εἰς τὴν διοίκησιν; Βεβαίως ὄχι. Ἡ εὐθύνη καθ’ ἡμᾶς ἀνήκει εἰς ἐκείνους τούς πολιτικοὺς ἄνδρας, οἵτινες ἐδέχθησαν καὶ ἀνέλαβον τὴν διακυβέρνησιν τῆς χώρας τὴν 14 Ἰουνίου 1917 τῇ προσκλήσει καὶ βοηθείᾳ ξένων ὅπλων, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ ἐκτὸς τοῦ πολιτεύματος. Οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Κυβέρνησιν τῆς 14 Ἰουνίου καὶ οἱ μεταγενεστέρως συμμετασχόντες εἰς αὐτὴν εἶναι κατ’ ἐμὲ οἱ μόνοι πολιτικῶς, ποινικῶς καὶ ὑλικῶς ὑπεύθυνοι διὰ τὰς πρὸς τοὺς πολίτας γενομένας ζημίας, λόγῳ τοῦ τρόπου τῆς παρ’ αὐτῶν ἐξασκήσεως τῆς κρατικῆς ἐξουσίας. Πάντες οἱ λοιποὶ ὑπῆρξαν ὄργανα, ἐκτελεσταὶ διαταγῶν καὶ συνεπῶς ἀνεύθυνοι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπέπεσαν εἰς παραβιάσεις τοῦ κοινοῦ ποινικοῦ νόμου. Τὸ σύνθημα κατ’ ἐμὲ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς ἐπανόδου τῆς χώρας λαϊκῇ θελήσει, εἰς τὴν νόμιμον πολιτειακὴν ὁδὸν νὰ εἶναι, ἀπόδοσις τῶν εὐθυνῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην, ἥτις ἀνέλαβε τὴν ἀρχὴν παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, οὐδεμία πολιτικὴ καταδίωξις κατὰ τῶν ὀργάνων καὶ ἀμείλικτος καὶ ταχεῖα λειτουργία τοῦ νόμου διὰ τοὺς ἐγκληματίας καὶ καταχραστάς. Ἀπόδειξις τῆς παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, εἶναι αἱ συνθῆκαι ὑφ’ ἅς αὕτη ἐγκατεστάθη ἐπὶ τὴν ἀρχήν, ὁδηγηθεῖσα εἰς ὁρκομωσίαν ἐνώπιον τοῦ «μισοβασιλέως» ἀειμνήστου Ἀλεξάνδρου ἐν μέσῳ διπλῶν στίχων ξένων στρατιωτῶν. Ἑπομένως τὸ γεγονὸς τῆς παρ’ αὐτῶν ἀναλήψεως τῆς ἀρχῆς παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητον καὶ αὐταπόδεκτον καὶ ἡ εὐθύνη τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης εἶναι ἀκεραία καὶ ἀλληλέγγυος. Γνωρίζομεν τὸ σύστημα τῶν ἀντιθέτων ἡμῶν. Εἶναι νὰ καλύπτωσι τὰς κακὰς πράξεις τῶν ἡγητόρων των ἐπικαλούμενοι τὰς καλὰς τυχὸν πράξεις αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ καθῆκον ἡμῶν, διά τε τοὺς ἀντιπάλους μας καὶ δι’ ἡμᾶς αὐτούς, εἶναι, νὰ διακρίνωμεν τὰς πράξεις ταύτας καὶ νὰ ἀποδώσωμεν τὸ δίκαιον καὶ χάριν τοῦ δικαίου καὶ πρὸς δίδαγμα τῶν ἐπιγνοσμένων καὶ διὰ τοῦτο ἡμεῖς δὲν ποιούμεθα σύγχυσιν τῶν πράξεων αὐτῶν. Τὴν ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως ὀρθὴν κατεύθυνσιν ἐν συνόλῳ τοῦ Βενιζελικοῦ κόμματος οὐδεὶς ἀμερόληπτος κριτὴς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ἀλλὰ τὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἀνηθίκου πολιτικῆς ἀρχῆς, καὶ ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα, κατάληψιν τῆς ἀρχῆς, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τῆς βίας τῶν ξένων ὅπλων, οὐδεὶς δύναται νὰ συγχωρήσῃ.

§114Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ σιωπὴ τῆς Συνελεύσεως μὴ νομίζητε ὅτι ἐγκρίνει αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε.

§115ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Κανεὶς δὲν τὴν ἐγκρίνει.

§116Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε. Εἶμαι κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀρνήσεως, ἄλλως τε ἕκαστος ἔχει εὐθύνην δι’ ὅσα ὑποστηρίζει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Θὰ ἦτο κακὴ ἐξυπηρέτησις τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἐὰν δὲν ἐδεχόμεθα ὅτι πᾶσαι αἱ μερίδες τὴν αὐτὴν εἶχον ἐξωτερικὴν κατεύθυνσιν.

§117Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ εἴπατε ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀμφισβητῶν, σᾶς λέγω ὅτι ἐγὼ πρῶτος ἀμφισβητῶ.

§118ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὅλοι, ὅλοι.

§119Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὰς πράξεις τῶν ἀντιπάλων μας, ἂν θέλωμεν νὰ εἴμεθα πιστευτοὶ καὶ σεβαστοί. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἀμφισβητήσω ὅτι ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως ἐν συνόλῳ, ἡ κατεύθυνσις ὑπῆρξεν ἐπιτυχής.

§120Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Τότε διατὶ ἔχομεν πόλεμον σήμερον;

§121Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα λεπτομερειῶν. Εἰς τὰς λεπτομερείας ἐγένοντο πολιτικὰ σφάλματα.

§122Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Ποία ἦτο ἐπιτυχία;

§123Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πολιτικὴ τῆς μετὰ τῶν Ναυτικῶν Δυνάμεων συμπράξεως. Κύριοι συνάδελφοι, ζυγίζω τὰς λέξεις μου. Εἶπον ὅτι ἡ κατεύθυνσις ἦτο ἐπιτυχής· ἐν συνόλῳ δὲν ὡμίλησα περὶ λεπτομερειῶν. Εἶπον ἀπὸ ἐξωτερικῆς ἀπόψεως ἐν συνόλῳ. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν ὅτι τὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἀνηθίκου πολιτικῆς, ὅτι ὁ σκοπὸς ἐξαγιάζει τὰ μέσα, κατάληψιν τῆς ἀρχῆς, παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ἐκτὸς τοῦ πολιτεύματος, οὐδεὶς ποτέ θὰ συγχωρήσῃ. Ὅτε μετὰ τοὺς πολέμους τοῦ 1912 καὶ 1913 οἱ πολιτικοὶ ἀντίπαλοι τοῦ κόμματος ἐκείνου κατηγόρουν τὸν ἀρχηγὸν τοῦ κόμματος δι’ ὡρισμένας παραλήψεις, οὗτος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξετύλισσε τὸν χάρτην. Ὅταν κατηγοροῦμεν ἤδη ἡμεῖς αὐτοὺς ὅτι ὡδήγησαν τὴν Χώραν εἰς οἰκονομικὸν βάραθρον διὰ τῆς σπατάλης των, ἐνῷ ἠδύναντο τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα νὰ ἐπιτύχωσι διὰ τῆς ἡμισείας δαπάνης, ἐπεκαλοῦντο τὸν χάρτην.

§124Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§125Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ.

§126Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡμιλήσατε περὶ ἐπιτυχίας ἐξωτερικῆς καὶ λησμονεῖτε ὅτι αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀπέδωκε τὴν ἐπιτυχίαν του εἰς τὴν μωρίαν τῶν Βουλγάρων καὶ τῶν Τούρκων, ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου.

§127Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχεσθε εἰς θέμα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἔδωκα ἐξηγήσεις. Ὡμίλησα καὶ εἶπον ἐν συνόλῳ. Εἰς τὰς λεπτομερείας ἐγὼ πρῶτος εἶμαι πλέον ἀμείλικτος καὶ αὐστηρὸς κριτὴς ὑμῶν, ἀλλ’ ὡμίλησα περὶ κατευθύνσεως ἐν συνόλῳ καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν διατύπωσίν μου. Ἡ πολιτικὴ τῆς ἀρνήσεως τῶν πάντων δὲν εἶναι ἡ μὴ ὡς μὴ ἐξυπηρετοῦσα τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸ δημόσιον συμφέρον.

§128Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ δικαίωμά σας, ἀλλὰ σᾶς ὑπενθυμίζω ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀναιρεῖ αὐτὸ τὸ ὁποῖον λέγετε.

§129Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν κατηγοροῦμεν αὐτοὺς καὶ λέγομεν ὅτι κατέλαβον τὴν ἀρχὴν διὰ ξένης ὑλικῆς βίας παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ καὶ ὅτι δικτατορήσαντες ἐκακούργησαν κατὰ τῶν πολιτῶν καὶ πάλιν ἐπικαλοῦνται τὸν χάρτην. Ἀλλοίμονον ἂν τοιαύτη ἀρχὴ ὡς ἠθικὴ ἀρχὴ κληροδοτηθῇ εἰς τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν. Τότε πᾶς πολίτης, πᾶς ἀξιωματοῦχος θὰ ἠδύνατο νὰ καλύπτῃ τὰς κακὰς αὐτοῦ πράξεις ἐπικαλούμενος μίαν προγενεστέραν ὑπηρεσίαν. Πᾶς ἀξιωματικὸς ἀνδραγαθήσας ἢ τραυματισθεὶς θὰ ἠδύνατο νὰ κακουργῇ ἐλευθέρως κατὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ βίου του. Δὲν ὑπῆρξε τοιοῦτον τὸ δίδαγμα τῶν προγόνων ἡμῶν. Κακῶς δὲ κατηγοροῦνται οὗτοι ἐπὶ ἀχαριστίᾳ πρὸς τοὺς μεγάλους αὐτῶν ἄνδρας. Ἐκ τῆς ψυχῆς τοῦ ἀρχαίου δήμου ἐπήγασε τὸ δίκαιον καὶ ἐκ ταύτης ἐξεπορεύοντο αἱ ἠθικαὶ ἀρχαί. Καὶ ἠθικὴ ἀρχὴ ἦτο νὰ ἀποδίδεται τὸ ἀνῆκον ἑνὶ ἑκάστῳ εἰς ἑκάστην περίστασιν καὶ ἀσχέτως πρὸς τὰς προγενεστέρας αὐτοῦ ὑπηρεσίας. Καὶ τοῦτο ἦτο ὀρθὸν καὶ τοῦτο ἐπεβάλλετο, δοθέντος τοῦ Ἑλληνικοῦ χαρακτῆρος πλουσιωτάτου εἰς προτερήματα, ἀλλὰ καὶ πλουσίου εἰς ἐλαττώματα. Καὶ οὕτως ἐξηγεῖται διατὶ ἐδιώχθησαν κατὰ τὴν ἀρχαιότητα τόσοι μεγάλοι ἄνδρες, σπουδαίας προσενεγκόντες ὑπηρεσίας τῇ πατρίδι. Καὶ οὕτως ἐξηγεῖται ἡ δίωξις τῶν ἀνδρῶν τῆς ἀρχαιότητος. Ὑπὸ τὰς παρούσας περιστάσεις πολιτικὴ ἢ ποινικὴ δίωξις κατὰ τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, πιθανὸν νὰ παρέβλαπτε τὴν παροῦσαν κατάστασιν, καὶ αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις, ἦτο καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ τὸ κρίνῃ. Ἀλλ’ εἶναι ἐκτὸς ἀμφισβητήσεως, ὅτι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν καλεῖται ὁλόκληρος ὁ λαὸς νὰ συνεισφέρῃ διὰ τὰς ζημίας τῶν παθόντων, δὲν εἶναι δίκαιον, δὲν εἶναι ὀρθὸν οἱ ἠθικοὶ αὐτουργοὶ τῶν ζημιῶν τούτων νὰ μὴ κληθῶσι νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν παθόντων. Δὲν ὁμιλῶ—πολλοῦ γε καὶ δεῖ—περὶ κατασχέσεως περιουσιῶν, ἀλλὰ περὶ ἀναλόγου ἐπιτακτικῆς εἰσφορᾶς. Τοῦτο θὰ ἦτο ἡ ἐλαχίστη δι’ αὐτοὺς τιμωρία, μέτρον προληπτικώτατον διὰ τὸ μέλλον, καὶ δίδαγμα διὰ τὰς ἐπερχομένας γενεάς. Διότι Ὑπουργὸς καλούμενος νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχὴν ἐκτὸς τοῦ πολιτεύματος καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, εἴμεθα βέβαιοι, θὰ τὸ ἐσκέπτετο πολὺ εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τῆς οὐσίας νὰ πληρώσῃ τὴν ἐπὶ παραβάσει τοῦ πολιτεύματος ἱκανοποίησιν τῆς φιλοδοξίας του. Ἐρχόμενος εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου ὀφείλω πρὸ τούτου νὰ εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου πρέπει καλῶς νὰ τονισθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως τοῦ Κράτους, ἢ μᾶλλον βοηθείας τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας ἐκ τῆς κρατικῆς ἐξουσίας, καὶ ὅτι εἶναι ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὑποβοήθησις αὐτῶν, ὅπως συνέλθωσιν, δὲν πρέπει ὅμως ποτὲ νὰ δοθῇ ἡ ἔννοια, ὅτι πρόκειται περὶ ἀμοιβῆς, διότι οἱ πολιτικοὶ ἀγῶνες δὲν ἀμείβονται. Διακρίνομεν συνήθως δύο κατηγορίας παθόντων, εἶναι οἱ παθόντες ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου μέχρι τῆς 14 Ἰουνίου, καὶ ἀπὸ τῆς 14 Ἰουνίου, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καθώρισεν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἀπὸ τῆς ὁποίας εἰς τὰ διάφορα μέρη ἐγκατεστάθη ἡ κρατικὴ ἐξουσία τῶν ἀντιθέτων ἡμῶν. Εἶναι ἡ δευτέρα περίπτωσις, ἤτοι ἡ περίπτωσις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως τῆς ἐξουσίας τῆς προσωρινῆς Κυβερνήσεως τῆς Θεσσαλονίκης. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν καὶ νὰ συσχετίσωμεν τὰ δύο αὐτὰ ζητήματα, καὶ νὰ περιλάβωμεν καὶ ἐκείνους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀναμφισβητήτως ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ τῶν πολεμικῶν ἀναγκῶν τῶν ξένων ἢ καὶ ἐκ μέτρων προληπτικῶν, τὰ ὁποῖα ἠναγκάσθησαν νὰ λάβωσιν, αὐτοὶ εἶναι οἱ περισσότεροι καὶ οἱ μᾶλλον παθόντες καὶ ζημιωθέντες. Εἶναι ἔμποροι, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν, καὶ οἱ ὁποῖοι πιθανὸν νὰ ἐκέρδιζαν ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ ἐμπορίου των, πρέπει δὲ νὰ ληφθῇ πρόνοια καὶ νὰ γίνῃ ἐνέργεια σύντονος διὰ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας τῶν εἰδικῶν γραφείων, τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν, διότι εἶναι οἱ πρῶτοι παθόντες, διότι παρῆλθον ἤδη ἔτη, ἡμεῖς δὲ πρόκειται ν’ ἀποζημιώσωμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἀπὸ τὸ 1917 καὶ ἐντεῦθεν, χωρὶς βεβαίως νὰ ἔχωσιν οἱ πρὸ τοῦ 1917 ἀποζημιωθῆ. Πότε θ’ ἀποζημιωθοῦν καὶ παρὰ τίνων θ’ ἀποζημιωθοῦν οὗτοι; Εἰς τοῦτο ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐνεργήσῃ καταλλήλως, ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτὸ, δὲν γνωρίζω δὲ κατὰ πόσον θὰ ἠδύνατο κἂν ν’ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τῆς ἀποζημιώσεως αὐτῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠδύνατο νὰ τὰς εἰσπράξῃ ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγέννησαν τὰς ζημίας. Ἡ δευτέρα κατηγορία εἴπομεν, ὅτι εἶναι ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας ἀσχολεῖται τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ εἶναι καὶ μία ἄλλη κατηγορία παθόντων: εἶναι ἡ κατηγορία ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον πρὸ τῆς μεταπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐκ τῆς εἰσβολῆς τῶν στρατευμάτων καὶ τῆς καθόδου αὐτῶν διὰ τῆς Θεσσαλίας. Περισσότερον δέ, κύριοι, παντὸς ἄλλου αἰσθάνομαι ἐγὼ τὰς ζημίας αὐτὰς, διότι ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης διεβίβασα ὡρισμένας διαβεβαιώσεις, ὅτι ὤφειλον νὰ μείνωσιν αἱ ἀρχαὶ εἰς τὰς θέσεις των καὶ ὁ στρατὸς μὲ τὰ ὅπλα του, ἀναμφισβητήτως δὲν ἐπρόκειτο περὶ παρασπονδίας, ἡ ὁποία ἐγένετο, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ θίξῃ κανεὶς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα.

§130Α. ΣΛΗΜΑΝ. Σᾶς παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, νὰ μᾶς πληροφορήσετε, ἐπειδὴ αὐτὸ εἶναι χρήσιμον ἀκριβῶς διὰ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἐδόθη κατόπιν τῶν λόγων τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν σεῖς ὡς Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἐκαλέσατε τὸν Νομάρχην Λαρίσσης, τὸν ἤδη βουλευτὴν κ. Κρίτσαν καὶ τὸν διεβεβαιώσατε ὅπως ὅλαι αἱ ἀρχαὶ τοῦ Κράτους μείνουν εἰς τὰς θέσεις των, διότι κανεὶς δὲν εἶχε νὰ πάθῃ ἐκ τῆς καθόδου τῶν συμμαχικῶν στρατευμάτων.

§131Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Ἔλαβον τὴν ἐντολὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶχε ρητὰς καὶ κατηγορηματικὰς ἐπισήμους διαβεβαιώσεις, τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν ἔλαβον βεβαίως γνῶσιν, ἔλαβον ὅμως ρητὴν ἐντολὴν νὰ μεταβῶ εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον ἐπὶ τῇ βάσει ρητῶν διαβεβαιώσεων νὰ δώσω τὴν ἐντολὴν αὐτήν. Ἐνθυμοῦμαι δὲ ἀκόμη ρηγῶν, ὅτι Ὑπουργὸς ὤν, ἤμην ὑποχρεωμένος ἐνώπιον ἑνὸς ἀνθυπομοιράρχου τῆς Ἰταλικῆς χωροφυλακῆς, νὰ διαβιβάσω τὰς ὁδηγίας αὐτάς, καὶ αὗται ἦσαν ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀνέφερον, ὅτι αἱ ἀρχαὶ ἔπρεπε νὰ μείνουν εἰς τὰς θέσεις των, ὅτι ὁ στρατὸς θὰ παραμείνῃ μὲ τὰ ὅπλα του καὶ ὅτι θὰ παραμείνουν καὶ εἰς τὸ μέλλον αἱ ἀρχαί.

§132Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἑπομένως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ τότε, ἐμφορουμένη βεβαίως ἀπὸ τὴν ἀπόλυτον πεποίθησιν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διεβεβαίωσαν ἐκεῖνοι, συνέστησεν εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς Λαρίσσης, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε.

§133Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνέστησα, διεβίβασα ρητὴν ἐντολήν.

§134Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἑπομένως τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὑπέχει τὴν εὐθύνην, διότι συνελήφθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἐν Λαρίσσῃ.

§135Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἔθιξα τὸ ζήτημα καὶ εἶπον, ὅτι δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς παρασπονδίας ἐκείνης.

§136Α. ΣΛΗΜΑΝ. Πρόκειται νὰ πιστοποιήσωμεν τὸ γεγονὸς αὐτό.

§137Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Τὸ λέγω διὰ νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν ἀντὶ τῆς 14 Ἰουνίου τεθῇ ἡ ἡμερομηνία τῆς 1 ἢ τῆς 29 Μαΐου, ἠδύνατο νὰ περιληφθοῦν καὶ αὐτοί. Εἶπον, ὅτι ἐγὼ πλειότερον παντὸς ἄλλου ἔπρεπε ν’ ἀναφέρω τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ στιγμὴ κατάλληλος. Τονίζω τὸ πρᾶγμα, ἵνα λάβῃ τοῦτο ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§138Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν διατὶ ἐδολοφόνησαν οἱ Γάλλοι στρατιῶται τοὺς ἀξιωματικούς μας καὶ τοὺς εὐζώνους; Ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλήσωμεν ἢ ὄχι;

§139Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ ὁμιλήσωμεν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω εἶναι, ὅτι ἐντεῦθεν διεβιβάσθη ἡ διαταγὴ ἐκείνη, καὶ συνεπῶς τὸ Κράτος ὑπέχει εὐθύνην ἔναντι τῶν παθόντων ἐκείνων.

§140Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα ἤδη κατὰ ποίαν ἔννοιαν ἐννοοῦμεν τὴν ὑπαιτιότητα κατὰ χρόνον τῶν τότε καταλαβόντων τὴν ἀρχήν.

§141Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἀκριβῶς ἔκαμα τὴν διακοπήν, διότι ἤθελον νὰ γνωρίζω ἐὰν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα ὡς πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα περιλαμβάνονται εἰς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε.

§142Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὑπάρχει διὰ τοῦ νόμου 2109, ψηφισθέντος ἐπιμελείᾳ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως, ἡ ἀναγνώρισις πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων τότε. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀναγνωρίζει τὴν ἀρχὴν τῆς ἀποζημιώσεως παντὸς προσώπου διὰ ζημίαν προξενηθεῖσαν ἐκ τῆς δημιουργηθείσης ὑπὸ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολέμου καταστάσεως, καὶ ἐξομοιοῖ τοὺς παθόντας ἐξ ἐνεργειῶν τῶν ξενικῶν στρατευμάτων καὶ τοὺς παθόντας ἐξ ἐνεργειῶν τῶν Ἑλληνικῶν στρατευμάτων. Ποία εἶναι ἡ διαφορά; Ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος καθώρισε τοὺς παθόντας ὡς ἀποζημιωτέους ἐκ τῆς πολεμικῆς ἀποζημιώσεως.

§143Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἐξήγησα καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τοὺς κατατάξωμεν εἰς τὴν κατηγορίαν τὴν πρώτην.

§144Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐξ ἐνεργειῶν τῶν συμμάχων καὶ ἔπαθον τὰ αὐτὰ ὅσα ἔπαθον οἱ παθόντες ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ν’ ἀποζημιωθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ἑληνικοῦ Κράτους.

§145Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξηγήσωμεν τὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἐξήγησα καὶ πρότερον. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὑπάρχει ὁ κοινὸς νόμος, ὁ ὁποῖος ὑπὸ τοὺς ἐν αὐτῷ ὅρους παρέχει ἀποζημιώσεις. Περὶ τῶν ἀποζημιώσεων αὐτῶν δὲν πρόκειται. Εἶπον δεύτερον, ὅτι ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφορᾷ τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι προὐξενήθησαν ἐκ τῆς ἀνωμάλου πολιτικῆς καταστάσεως, ἡ ὁποία ἐκράτησεν αὐθαιρέτως ἐν τῇ Χώρᾳ. Ὁρίσωμεν τοὺς ὅρους ὅσον ἀφορᾷ τὰς ζημίας καὶ τὴν ὑπαιτιότητα. Καὶ εἶπον, ὅτι ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑπαιτιότητα, ταύτην ἐννοῶ προσδιοριστέαν κατὰ τὸν εὐρύτατον τρόπον, ἤτοι εἴτε ἐγένετο ἡ ζημία ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς πολιτικῆς ἐκείνης καταστάσεως, εἴτε ἐγένετο συμπραττόντων τῶν ὀργάνων αὐτῆς μετ’ ἄλλων οἱωνδήποτε καὶ οἱασδήποτε φύσεως προσώπων, εἴτε ἐγένετο ὄχι ὑπ’ αὐτῶν τῶν ὀργάνων ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ δι’ ἄλλων οἱασδήποτε φύσεως προσώπων, πᾶσαι αἱ περιπτώσεις αὗται περιλαμβάνονται. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ τοιαύτη ἔννοια ἱκανοποιεῖ πᾶν συμφέρον.

§146Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ποῖος θὰ δώσῃ τὴν ἑρμηνείαν; Ἀπὸ ποῖον θὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ καθορισμός, ὁ ὁποῖος ἀνταποκρίνεται ἀκριβῶς εἰς τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν ἢ ἀπὸ τὸ δικαστήριον;

§147Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ διατύπωσις αὐτὴ δὲν εἶναι τόσον σαφής, ὥστε νὰ μὴ γεννᾶται ὑμῖν καμμία ἀμφιβολία—διότι ἐν τῇ ἐμῇ διανοίᾳ αὐτὴ ἡ ἔννοια ὑπάρχει καὶ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν διετύπωσα, διατυπώσας τὸ νομοσχέδιον—θὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἑρμηνείαν ἡ δήλωσίς μου. Προσέθεσα δὲ καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ νῦν, ὅτι θὰ ἀναθεωρήσω τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ θὰ καταστήσω αὐτὴν κατὰ τὴν ἑπομένην συζήτησιν, ἂν εἶναι ἀνάγκη καὶ ὅπου εἶναι ἀνάγκη, ὅσον ἔνεστι σαφεστέραν, ὥστε ἐν αὐτῷ τῷ νομοσχεδίῳ νὰ περιληφθῶσιν αἱ τοιαῦται ἔννοιαι.

§148Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὥστε εἶναι δυνατὸν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν νὰ ἀποκρυσταλλωθοῦν αἱ ἔννοιαι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον νὰ μὴ ἔχῃ καμμίαν ἀμφιβολίαν.

§149Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς ἐπίσημος ἑρμηνεία.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῶσι λέξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀποδώσωσι φωτογραφικῶς τὰς ἐννοίας, ἀλλ’ ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων παρέχεται πλήρης καὶ σαφὴς ἡ ἔννοια, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται εἰς τὰς λέξεις τοῦ νομοσχεδίου.

§151Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι δύσκολον νὰ ἐξηγήσῃ ἀκριβῶς τὰς λεπτομερείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι καταλήγουν κατ’ ἀνάγκην νὰ εἶναι τόσον ἀσαφεῖς εἰς τὴν διατύπωσιν.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δὲν εἶναι ἀσαφεῖς εἶναι ὅσον ἔνεστι σαφεῖς· ἀλλὰ δὲν τὰς λέγω οὐδὲ μὲ πολλὰς λέξεις, οὐδὲ μὲ παραδείγματα. Αἱ πολλαὶ λέξεις θὰ ἐσκότιζον, τὰ παραδείγματα θὰ εἰδήκευον καὶ εἰς τὴν περίστασιν αὐτὴν ἐπιβάλλεται καὶ ἡ μὴ συσκότισις, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῶν πολλῶν λέξεων, καὶ ἡ μὴ εἰδίκευσις, ἡ ὁποία γίνεται διὰ τῶν παραδειγμάτων.

§153Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὥστε εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν δὲν θὰ ἔχητε καμμίαν ἀντίρρησιν, κ. Πρόεδρε, νὰ δοθῇ πλέον καταφανὴς ἡ ἑρμηνεία ὅπως εἴπετε.

§154Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον πολύπλοκον προκειμένου εἰδικῶς περὶ τῆς περιπτώσεως αὐτῆς. Διότι αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἐδόσατε καὶ τώρα καὶ πρότερον, εἶναι σαφέσταται. Ἀρκεῖ νὰ γίνῃ ἡ ἁπλουστάτη δήλωσις, ὅτι οἱ παθόντες ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς καθόδου τῶν ξένων στρατευμάτων εἰς Ἀθήνας πρὸς ἐγκατάστασιν τῆς κυβερνήσεως Βενιζέλου περιλαμβάνονται εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§155Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπ’ ἀρχῆς εἶπον ναὶ καὶ ἐπαναλαμβάνω ναί. Μὴ θέλετε νὰ μὲ πείσετε.

§156Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὰς δύο ἀπόψεις τῆς ἐπιτροπῆς, ὅσον ἀφορᾷ τὴν συγκρότησιν ἐπιτροπῆς ἐκ μελῶν τῆς Συνελεύσεως καὶ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον καθορίζει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ καμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ μελῶν τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἐπροτάθη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὴ καὶ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ τῆς διακοπῆς τῆς συνεδριάσεως, οἱ ὁποῖοι εἶναι οὐσιαστικώτατοι, διότι τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις πρόκειται διὰ τοῦ πολιτεύματος νὰ κάμῃ τὴν διαίρεσιν τῶν ἐξουσιῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς ἐπιτροπῆς νὰ ἔλθῃ νὰ συγχωνεύσῃ τὰς τρεῖς αὐτὰς ἐξουσίας.

§157Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὰς τέσσαρας.

§158Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς τέσσαρας. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως ἀπορῶ διὰ τὸ μέγιστον θάρρος τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ἐδέχθησαν νὰ ἀναλάβουν ἓν τοιοῦτον ἔργον. Θὰ ἐπροτίμων νὰ κρατήσω ὡς Ἄτλας τὴν γῆν ἐπὶ τῶν ὤμων μου, παρὰ νὰ ἀποτελέσω μέλος μιᾶς τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία πᾶς τις φαντάζεται ποίας πιέσεις θὰ ἔχῃ καὶ δικαίως ἄλλως τε τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ πρόκειται νὰ κρίνῃ περὶ ὑποθέσεων ὁμοιοπαθῶν καὶ συμπολιτῶν, μετὰ τῶν ὁποίων συνέπαθε καὶ συμπάσχει. Συνεπῶς κηρύσσομαι ἀπολύτως ὑπὲρ τῆς γνώμης τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ καθορισθῇ ὡς ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἄρθρον 4, ἀλλ’ ἴσως μὲ μίαν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποδείξω. Ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία κατήρτισε τὴν πρότασιν, βλέπει τις ὅτι εἰς τὴν σύστασιν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν ἐπαρχιῶν ἀναφέρει πρῶτον ὅλας τὰς ἀρχὰς καὶ καταλήγει καὶ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἀπ’ εὐθείας τοῦ λαϊκοῦ παράγοντος, ἑπομένως εἰς τὴν ἔννοιάν της εἶναι ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ προτιμηθοῦν οἱ δικασταί, οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι, αἱ κοινοτικαὶ ἀρχαὶ καὶ εἰς τὸ τέλος ἀναφέρει τοὺς συλλόγους καὶ τοὺς πολίτας. Τὸ νομοσχέδιον εἰσάγει τὸν λαϊκὸν παράγοντα, διότι ὁρίζει ὅτι θὰ ἀποτελῆται ἀπὸ τὸν πρόεδρον, ἀπὸ ἕνα πρωτοδίκην καὶ ἕνα πολίτην. Θὰ ἐνόμιζον ὀρθότερον νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἐπαρχιῶν εἷς δικηγόρος ὑποδεικνυόμενος ἀπὸ τὸν δικηγορικὸν σύλλογον εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ ἡ ἐπιτροπή.........

§159Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κύριε συνάδελφε, αὐτὸ ὑπάρχει εἰς τὴν τροπολογίαν μου καὶ χαίρω πολὺ ὅτι συμπίπτομεν.

§160Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει τὴν τροπολογίαν σας· χαίρω ὅτι συμπίπτουσιν αἱ γνῶμαι ἡμῶν. Τοιουτοτρόπως ὁ δικαστὴς θὰ ἀποτελῇ ἓν ἐχέγγυον ἀμεροληψίας, θὰ ὑπάρχῃ εἷς δικηγόρος καὶ εἷς πολίτης. Καλὸν δ’ ἤθελεν εἶσθαι νὰ αὐξηθοῦν τὰ μέλη διὰ τὴν ταχυτέραν περαίωσιν τῶν ὑποθέσεων. Θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπίσης ὅτι πρέπει νὰ ἀπαληφθῇ ὁ ἀνώτατος ὅρος, τὸν ὁποῖον ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 3. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὐταὶ αἱ δικαστικαὶ παρουσιάζουσιν ἀρκετὰ ἐχέγγυα διὰ νὰ ἤμεθα ἀπολύτως βέβαιοι, ὅτι θὰ ἀποδώσουν τὸ δίκαιον εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὰς τὰς ἐπιτροπὰς νὰ κανονίσωσι τὰς ἀποζημιώσεις χωρὶς νὰ ὁρίσωμεν ἐλάχιστον ὅριον ἡμερησίας ἀποζημιώσεως καὶ μέγιστον, καὶ χωρὶς νὰ ὁρίσωμεν ὅτι δὲν δύναται τὸ ποσὸν νὰ ὑπερβῇ καὶ τὰς 20.000 δραχ. Αὐτὸ νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν κρίσιν τῶν ἐπιτροπῶν. Εἰς δὲ τὸ ἄρθρον 7 ἔχω νὰ παρατηρήσω, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη ἀντὶ 3.000 δραχμῶν, 5.000 δραχμῶν.

§161Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§162Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι θὰ ἔπρεπε νὰ γίνῃ δι’ οὓς λόγους θὰ ἐξηγήσω 10.000 δρ., διότι τοιουτοτρόπως θὰ περιορισθῇ πολὺ ὁ ἀριθμὸς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ κάμουν ἔφεσιν. Εἶναι δὲ ἀναμφισβήτητον ὅτι ὅλοι θὰ κάμουν ἔφεσιν. Μόνον τὸ δημόσιον δὲν θὰ κάμῃ ἔφεσιν.

§163Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατί;

§164Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ πράγματα θὰ τὸ ἀποδείξουν. Ὅλοι εἶναι πεπεισμένοι ὅτι ἠδικήθησαν καὶ ὅλοι θὰ κάμουν ἔφεσιν. Φανταζόμεθα τὶ θὰ συμβῇ ἂν συρρεύσῃ ὅλος αὐτὸς ὁ κόσμος εἰς τὰς Ἀθήνας. Διότι εἰς τὰς Ἀθήνας θὰ εἶναι ἡ εἰς δεύτερον βαθμὸν δικάζουσα ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ ἄρθρον 8, ἀποτελουμένη ἐξ ἑνὸς Ἀρεοπαγίτου δηλαδὴ ὅπως ὁρίζει τὸ ἄρθρον τοῦτο. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, προκειμένου ἄλλως τε περὶ ποσοῦ, μικροῦ, κάτω τῶν 10.000, ὅσοι πρόκειται νὰ ἀποζημιωθοῦν μὲ τὸ ποσὸν τῶν 10.000, αὐτοὶ δὲν θὰ εἶναι ὁ μέγιστος ἀριθμός, νὰ μὴ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως. Διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τὰς ἄνω τῶν 10.000 νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἰς τρόπον ὥστε νὰ περιορισθοῦν εἰς τὸν ἐλάχιστον ἀριθμὸν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν εἰς δεύτερον βαθμὸν δικάζουσαν ἐπιτροπήν. Ἄλλως θὰ συρρεύσωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας χιλιάδες ἀνθρώπων, θὰ ὑποστῶσι δαπάνας, θὰ χρονοτριβήσωσιν ἐνταῦθα, καὶ θὰ γεννηθῇ ἡ δυσφορία. Ἔχομεν δὲ πᾶν συμφέρον νὰ ἀποφύγωμεν τοῦτο. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω διὰ τὸ ἄρθρον 14. Λέγει ὅτι «ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ εἰδικοῦ τούτου ταμείου». Αὐτὸ τὸ «ἀναλόγως τῶν πόρων» θὰ γεννήσῃ πολλὰς ἀλλὰ καὶ μεγάλας ἱστορίας. Πρέπει διὰ παντὸς τρόπου ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως νὰ ἐξευρεθῇ εἰς τρόπον ὥστε ἡ ἀποζημίωσις νὰ γίνῃ συγχρόνως. Ὑπέγραψα καὶ ἐγὼ μίαν τροπολογίαν, ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἔχω μεγάλην πίστιν εἰς αὐτήν. Ὁρίζεται ὅτι πρέπει νὰ ἀποζημιώνωνται πρῶτον ὅσαι ὑποθέσεις ἐκδικάζονται καὶ τμηματικῶς, ἀλλ’ οὔτε αὐτὸ δὲν θὰ συμβῇ. Πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐξευρεθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, ὥστε οὐχὶ ἀναλόγως τῶν πόρων, διότι θὰ γίνεται ἀγὼν δρόμου ποῖος νὰ ἀποζημιωθῇ καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχουν χρήματα, θὰ γεννᾶται δυσφορία ἀφόρητος. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ τρόπου τῆς ἀποζημιώσεως, νομίζω ὅμως ὅτι αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ συνάδελφός μου ἐξ Ἀττικῆς δι’ ὁμολογιῶν, ἐγὼ τὸ θεωρῶ πολὺ καλόν, ἀλλὰ πάντως ἔσται προτιμώτερον νὰ ἐξευρεθῇ ἐξ ὑπαρχῆς ὁλόκληρον τὸ ποσὸν ἵνα ἀποζημιωθῶσι συγχρόνως ὅλοι. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ γίνουν αἱ μικραὶ αὐταὶ τροποποιήσεις εἰς τρόπον ὥστε νὰ καταστῇ τὸ νομοσχέδιον ἀπολύτως δίκαιον διὰ τοὺς παθόντας πολίτας, οἵτινες ἀναμφισβητήτως ἐβασανίσθησαν καὶ ἠγωνίσθησαν θυσιάσαντες καὶ ζωὴν καὶ ἡσυχίαν καὶ οἰκονομικὰ συμφέροντα, διὰ νὰ διδάξουν καὶ τοὺς ἔσω καὶ τοὺς ἔξω τῆς Ἑλληνικῆς γῆς, ἥτις ἐγέννησε τὴν ἐλευθερίαν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει δικαίωμα νὰ αὐτοδιοικῆται.

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσας τροπολογίας ἔχετε νὰ τὰς ὑποβάλλητε διὰ νὰ τὰς λάβω ὑπ’ ὄψιν μου εἰς τὴν προσεχῆ συζήτησιν καὶ δυνηθῶ νὰ δώσω ἐξηγήσεις.

§166Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγώ, κατόπιν τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παραιτοῦμαι τοῦ λόγου καὶ ἐπιφυλάσσομαι νὰ δώσω ἐγγράφως τὰς τροπολογίας μου.

§167Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον.

§169ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Περὶ τῆς ἀρχῆς, κύριοι, τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων ὑπὸ τὸ πρώην καθεστώς, περιττὸν νομίζω νὰ κάμω λόγον, ἀφοῦ αὐτὴ οὐδένα ἔχει τὸν ἀντιλέγοντα, εἶναι δὲ ἤδη ἀνεγνωρισμένη καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ πρώην καθεστῶτος, ὄχι μόνον ὡς πρὸς τοὺς ὁμόφρονάς του, τοὺς ἀποζημιωθέντας διὰ τὰ Νοεμβριανά, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἀντιφρονοῦντας, τοὺς παθόντας ἐν καιρῷ τῶν Ἰουλιανῶν. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶ ἐγὼ εἰς παρατηρήσεις τινὰς μόνον ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ τὸ τῆς ἐπιτροπῆς σχέδιον ἐτέθη ἤδη ἐκποδὼν μετὰ τὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην τὴν ἑσπέραν ταύτην μεταξὺ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτοῦ καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὡς ἔχει, κύριοι, τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὁμολογῶ ὅτι καὶ εἰς ἐμὲ ἐγείρει ἐνδοιασμούς, ἐὰν αὐτὸ περιλαμβάνει τῷ ὄντι πάντας τοὺς δικαιουμένους νὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως, μεθ’ ὅλας τὰς ἐξηγήσεις καὶ δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ δὲ οὗτος ὑπεσχέθη νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως μέχρι τῆς ἐπιούσης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου του ἀναθεωρήσῃ καὶ διατυπώσῃ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄρθρον, ὅσον οἷόν τε σαφέστερον, θὰ τὸν παρεκάλουν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰς ἑξῆς περιπτώσεις τὰς ἐνδιαφερούσας ἰδιαιτέρως τὸν νομόν μου. Ἐν αὐτῷ κύριοι, ἐνησκήθη εἰς βαθμὸν μέγαν ἡ δωροδοκία, εἰς ἣν πολλοὶ ἐξηναγκάζοντο νὰ καταφύγωσιν, ἀπειλούμενοι ἐν ἀρνήσει νὰ καταγγελθῶσι καὶ τιμωρηθῶσιν, ὡς προμηθεύσαντες βενζίνην εἰς τὰ Γερμανικὰ ὑποβρύχια ἢ ὡς διακείμενοι δυσμενῶς πρὸς τὸ καθεστώς, μετὰ δὲ τὴν τιμωρίαν των, ἥτις συνίστατο εἰς ἐξορίαν, ἢ φυλάκισιν, ἐξηγόραζον αὐτοὶ τὴν ἐλευθερίαν των ὄχι μόνον διὰ χρημάτων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐκχωρήσεως κεκτημένων δικαιωμάτων πρὸς τοὺς διώκτας των. Οὕτως ἐπὶ παραδείγματι γνωστὸς Λαμιεύς, μισθωτὴς μεγάλου καὶ λίαν προσοδοφόρου ἀγροτικοῦ κτήματος, καταγγελθεὶς ὡς χορηγὸς βενζίνης εἰς τὰ Γερμανικὰ ὑποβρύχια, ἀπεστάλη ἐξόριστος εἰς Μυτιλήνην ἔνθα ὑπέστη τὰ πάνδεινα, ἕως οὗ ἐξηναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ ἐκ τῆς μισθώσεως κτήματος ὑπὲρ ἑνὸς τῶν μέγα ἰσχυόντων τότε, ὅπως ἀφεθῇ ἐλεύθερος. Ἡ δωροδοκία, κύριοι, ἦτο τότε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διέπουσα καὶ τὸν ἐπισιτισμὸν καὶ τὰς διαφόρους ἐπιτάξεις κτηνῶν καὶ ἐγχωρίων προϊόντων καὶ τὴν συγκέντρωσιν τούτων. Ἐξ αὐτῆς δὲ οὐκ ὀλίγοι πλουτίσαντες ὀφείλουσι τώρα ν’ ἀποδώσωσι τὰ οὕτω κακῶς κτηθέντα. Ὅπως δὲ διευκολυνθῇ τοῦτο, ἡ ἐπιτροπὴ ἀπεδέξατο πρότασίν μου, καθ’ ἣν διὰ τὰς σχετικὰς διώξεις δὲν πρέπει νὰ ἰσχύῃ τὸ ἄρθρον 459 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ τιμωροῦν ἐξ ἴσου καὶ τὸν δωροδοκοῦντα καὶ τὸν δωροδοκούμενον, οὕτω δὲ θὰ τιμωρῆται μόνος ὁ τελευταῖος οὗτος τῆς δωροδοκίας θεωρουμένης ὡς ἐκβιάσεως, ὡς ἦτο πράγματι αὐτὴ ὑπὸ τὸ πρώην καθεστώς, καθ’ ὅλας τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερα μέχρι τοῦδε.

§170Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι σύμφωνος. Τὸ λέγει.

§171ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρεκάλουν ν’ ἀναγράψητε καὶ ἐν τῷ ὑμετέρῳ νομοσχεδίῳ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ἰσχύος τοῦ ἄρθρου 459 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου σας, τοῦ προκειμένου, νὰ διατυπώσητε δὲ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ ἄρθρον 1 ὥστε νὰ μὴ ὑπολείπεται ἀμφιβολία ὅτι οἱ ὑποστάντες τοιαύτας ἐκβιάσεις παρὰ τῶν φίλων τῆς τότε κρατούσης πολιτικῆς μερίδος δικαιοῦνται νὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως δι’ αὐτάς. Ἀποζημιώσεως, κύριοι, πρέπει νὰ τύχωσι καὶ οἱ δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπολυθέντες ὑπὸ τοῦ πρώην καθεστώς, ἀφοῦ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς θέσεις των.

§172Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος.

§173ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν;

§174Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§175ΑΘ. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐν τούτοις, κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ Νομῷ μου ὄχι μόνον δὲν ἀπεζημιώθησαν οἱ ὑπὸ τὸ πρώην καθεστὼς ἀπολυθέντες δημοτικοὶ καὶ κοινοτικοὶ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ οὐδ’ ἐπανῆλθον, αὐτοὶ ἀκόμη εἰς τὰς θέσεις των. Πρέπει δέ, κύριοι, ν’ ἀποζημιωθῶσιν ὡσαύτως ἀνακτώμενοι τὰς θέσεις των καὶ οἱ ὑπάλληλοι Ἑταιρειῶν τῶν εὑρισκομένων ἐν ἀμέσῳ ἢ ἐμμέσῳ ἐξαρτήσει ἐκ τοῦ Κράτους, οἱ ἀπολυθέντες διὰ πολιτικοὺς λόγους ὑπὸ τοῦ πρώην καθεστῶτος. Τοιοῦτοι ὑπάλληλοι εἶναι οἱ τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους καὶ οἱ τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων. Ἐν τῷ Νομῷ μου ἀπελύθησαν τὸν Ἰούλιον τοῦ 1917 ὑπάλληλοι τοῦ Λαρισαϊκοῦ, ὡς ἀντιδραστικοί, οἱ ὁποῖοι μένουσιν ἔτι ὄχι μόνον ἀποζημίωτοι ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς θέσεως, εἰ καὶ ἔχει ἀνατραπῆ τὸ πρώην καθεστὼς πρὸ ἓξ ἤδη μηνῶν καὶ ἐπέκεινα. Ἀντικατεστάθησαν δὲ διάφοροι διαχειρισταὶ τῶν ἀποθηκῶν τῆς Ἑταιρείας τῶν Μονοπωλίων, ὡς οἱ τῆς Λαρύμνης, τῆς Ἀταλάντης, τῆς Λαμίας καὶ τῆς Σπερχειάδος, ἀφοῦ προηγουμένως ἀπηλάθησαν, ὡς χορηγοὶ βενζίνης εἰς τὰ Γερμανικὰ ὑποβρύχια, ἢ ὡς διακειμένους δυσμενῶς πρὸς τὸ τότε καθεστώς. Δὲν νομίζετε κ. Πρόεδρε, ὅτι δίκαιον εἶναι ν’ ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὰς θέσεις των καὶ αὐτοί, ἀποζημιούμενοι καὶ διὰ τὴν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἀπομάκρυνσιν ἐξ αὐτῶν; Αὐταί, κύριοι, εἶναι αἱ περιπτώσεις, αἱ ἐνδιαφέρουσαι ἰδιαιτέρως τὸν Νομόν μου, χάριν δ’ αὐτῶν θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς τὴν προσήκουσαν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου του, νὰ φροντίσῃ δὲ καὶ διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ, ὅπως οἱ διὰ πολιτικοὺς λόγους ἀπολυθέντες δημοτικοί, κοινοτικοὶ καὶ σιδηροδρομικοὶ ὑπάλληλοι, ὡς καὶ οἱ διαχειρισταὶ ἀποθηκῶν τοῦ Μονοπωλίου ἐπανέλθωσιν ὡς τάχιστα εἰς τὰς θέσεις των. Τελευταίαν δὲ παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου ἔχω ν’ ἀπευθύνω ὡς πρὸς τὸ τελευταῖον αὐτοῦ ἐδάφιον, καθ’ ὃ πρέπει νὰ ἔχῃ τις τιμωρηθῇ πέραν τοῦ μηνὸς μὲ περιορισμὸν ἢ φυλάκισιν ἢ ἀπέλασιν, ὅπως τύχῃ ἀποζημιώσεως. Ἐγώ, κύριοι, θεωρῶ ἄδικον ὅλως τὴν τοιαύτην διάταξιν τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἔχομεν καὶ τὸ προηγούμενον τῶν Νοεμβριανῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ἀπεζημιώθησαν ἔτι καὶ ὅσοι 3–4 ἡμέρας μόνον ἐπροσωποκρατήθησαν.

§176Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον. Δὲν εἶναι ὁ λόγος διὰ νὰ μὴ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπροσωποκρατήθησαν 4 ἢ 5 ἡμέρας. Ἀλλ’ ἐσκέφθην, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν προσώπων τούτων θὰ εἶναι μέγας. Ἐὰν δὲ θέσωμεν ἐλάχιστον ὅριον ἡμερῶν τινων τοῦτο ἔχει σημασίαν ἀπὸ ἀπόψεως ὄγκου ἐργασίας, ἡ ὁποία θὰ συσσωρευθῇ καὶ θὰ γίνῃ πρόξενος παρατάσεως χρόνου καὶ ζημίας εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς παθόντας οὐσιωδῶς. Ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὰς 30 ἡμέρας. Ἐὰν εἴπωμεν, ἂς ἔλθωσι καὶ ὅσοι ὑπέστησαν στέρησιν ἐλευθερίας ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ἡμέρας θὰ πνιγῶσιν ἐν τῷ ὄγκῳ τῶν μικρῶν αὐτῶν ἀξιώσεων καὶ αἱ ἀξιώσεις αἱ μεγαλύτεραι, αἱ δὲ ἐπιτροπαὶ θὰ εὑρεθῶσι πρὸ τοιαύτης ποσότητος ἐργασίας, ὥστε θὰ ἀποβῇ τοῦτο εἰς ζημίαν αὐτῶν τούτων τῶν παθόντων. Ἐκ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς ἐκινήθην, ὅσοι δὲ ἔχουσι πεῖραν γνωρίζουσι τὶ σημαίνει τὸ τοιοῦτον, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῶν κ. κ. Λυκουρέζου καὶ Ἀναστασοπούλου, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πεῖραν τῶν τοιούτων πραγμάτων.

§177Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προτιμότερον νὰ δοθῇ ἠθικὴ ἀμοιβὴ εἰς τοὺς τοιούτους.

§178Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτοὺς θ’ ἀπαιτηθῇ διαδικασία καὶ θέλομεν καταλήξει εἰς τὰ ἴδια.

§179Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ κύριον ζήτημα εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀποζημιωθῇ ἕκαστος τῶν παθόντων ἀναλόγως τῆς προσγενομένης εἰς αὐτὸν ζημίας. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, πῶς εἶνε δυνατὸν ν’ ἀποδεχθῶμεν ὅτι ὁ στερηθεὶς τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας ἐπὶ ἕνα μῆνα δικαιοῦται νὰ ἀποζημιωθῇ, οὐχὶ δὲ καὶ ὁ στερηθεὶς αὐτῆς ἐπὶ 29 ἡμέρας; Καὶ ἀγνοοῦσιν οἱ τοιαύτην γνώμην ἔχοντες, ὅτι ὑπάρχουσι περιστάσεις, καθ’ ἃς δύναταί τις καὶ ἐπὶ 5 μόνον ἡμέρας στερηθεὶς τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας νὰ ὑποστῇ μείζονα ζημίαν ἢ ἄλλος στερηθεὶς αὐτῆς ἐπὶ 5 μῆνας καὶ πλέον, ὑπὸ ἄλλας ὅμως περιστάσεις; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προέβαλεν ὡς κυριώτατον λόγον ὑπὲρ τοῦ κατωτάτου ὁρίου τῆς ἐπὶ ἕνα μῆνα στερήσεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, ἵνα τύχῃ τις ἀποζημιώσεως, ὅτι οὕτω πως μόνον περιοριζομένου τοῦ ἀριθμοῦ τῶν αἰτήσεων θὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐκδίκασις αὐτῶν. Ἐν τούτοις μετ’ ὀλίγον ἠναγκάσθη νὰ δηλώσῃ, ὅτι καὶ οἱ στερηθέντες τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας ὀλιγώτερον χρόνον τοῦ μηνὸς δύνανται νὰ ὑποβάλωσιν αἰτήσεις. Ἀλλὰ τότε πρὸς τί ἡ περιοριστικὴ διάταξις τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου; Δὲν εἶνε προτιμότερον ν’ ἀπαλειφθῇ αὐτὴ ὅλως καὶ ν’ ἀφεθῇ ἐλευθερία εἰς τὰς ἐπιτροπάς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδικάσωσι τὰς περὶ ἀποζημιώσεων αἰτήσεις, ἵνα σταθμίζωσι τὰς περιστάσεις ὑφ’ ἃς ἕκαστος παθὼν ἐστερήθη τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας, ἐπιδικάσωσιν εἰς αὐτὸν τὴν προσήκουσαν ἀποζημίωσιν;

§180Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε θέλετε ἀποζημίωσιν καὶ διὰ διαφυγόντα κέρδη;

§181Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως· ὁμολογῶ δέ, ὅτι κατὰ τοῦτο ἀποδέχομαι πληρέστατα τὴν γνώμην τῶν παθόντων ἐν τῷ νομῷ μου, οἵτινες διαφωνοῦσι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τοῦ ἐνταῦθα Κεντρικοῦ Συλλόγου τῶν παθόντων, τὸ ὁποῖον δι’ ὑπομνήματός του πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως ἐδήλωσεν ὅτι παραιτεῖται πάσης ἀποζημιώσεως διὰ διαφυγόντα κέρδη. Δυστυχῶς, κύριοι, ἔχομεν καὶ ἐν τούτῳ τὸ προηγούμενον τῶν Νοεμβριανῶν, καθ’ ὃ ἔλαβον τινὲς ἀποζημιώσεις μεγάλας διὰ κέρδη διαφυγόντα, εἰ καὶ ἦσαν αὐτὰ φαντασιώδη ὅλως. Ὡς παράδειγμα σᾶς ἀναφέρω ἕνα σταφιδομεσίτην ἐν Πάτραις, ὅστις καίτοι στερηθεὶς τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας ἐπί τινας μόνον ἡμέρας, καθ’ ἃς ἕνεκα τοῦ τότε ἀποκλεισμοῦ οὐδεμία ἀγοραπωλησία σταφίδος ἐγένετο ἐν Πάτραις, οὐχ ἧττον ἔλαβε διὰ δῆθεν διαφυγόντα κέρδη γενναίαν ἀποζημίωσιν.

§182Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἐπῆρεν αὐτὸς ὁ κύριος;

§183Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἄνω τῶν 20 χιλιάδων δραχμῶν, ὡς ἐγνώσθη τότε ἐν Πάτραις. Καὶ θέλετε τώρα, κ. Πρωθυπουργέ, νὰ μὴ λάβωσιν ἀποζημιώσεις διὰ διαφυγόντα κέρδη τόσοι συμπολῖται σας ἐν Ἀχαΐᾳ καὶ Ἤλιδι καὶ τόσοι συμπολῖται μου ἐν Φθιώτιδι καὶ Φωκίδι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγονται ἰατροὶ, δικηγόροι, ἔμποροι, βιομήχανοι, ἐργολῆπται καὶ γεωργοκτηματίαι, στερηθέντες ἐπὶ μῆνας καὶ ἐπὶ ἔτη τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας οὐχὶ ἐπὶ ζημίᾳ μόνον, ἀλλ’ ἐνίοτε καὶ ἐπὶ καταστροφῇ τελείᾳ τῶν οἰκονομικῶν των συμφερόντων; Συμφωνῶ, κύριοι, πρὸς τὰς περὶ συντάξεως διατάξεις τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, διαφωνῶ ὅμως ὡς πρὸς τὰ ὅρια τῆς ἡμερησίας ἀποζημιώσεως τοῦ ἄρθρου 3. Κατ’ αὐτὸ ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας κανονίζεται οὐχὶ ἔλασσον τῶν 5, οὐδὲ μεῖζον τῶν 30 δραχμῶν καθ’ ἡμέραν. Ἀλλὰ, κύριοι, καθ’ ὃν χρόνον καὶ ὁ τελευταῖος ἐργάτης λαμβάνει ὡς ἡμερομίσθιον τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς τοιαύτης ἀποζημιώσεως, διὰ ποίους ἄρά γε προορίζει τὸ νομοσχέδιον τὸ κατώτατον ὅριον τῶν 5 δραχμῶν καθ’ ἡμέραν; Καὶ ἐὰν δὲ αἱ 30 δραχμαὶ ἐξήρκουν διὰ τὴν ἀτομικὴν συντήρησιν τοῦ παθόντος, δὲν ἐχρειάζετο ἡ οἰκογένειά του ἔξοδα πρὸς διατροφήν της, καθ’ ὃν χρόνον ὁ μόνος προστάτης, ὁ δυνάμενος ἵνα συντηρήσῃ αὐτὴν, εὑρίσκετο ἐν ἀπελάσει ἢ ἐν εἱρκτῇ; Ἀτοπωτέραν ἔτι εὑρίσκω τὴν διάταξιν τοῦ ἰδίου ἄρθρου, καθ’ ἣν τὸ σύνολον τῆς ἡμερησίας ἀποζημιώσεως δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 20 χιλιάδας δραχμῶν. Εἰξεύρετε, κύριοι, τί σημαίνει τοῦτο; Ἔχομεν πολλοὺς ἐκ τῆς ἀνωτέρας ἡμῶν κοινωνικῆς τάξεως διατελέσαντας ὑπὲρ τὴν τριετίαν ἐν ἀπελάσει, ἢ φυλακίσει, ἢ φυγοδικίᾳ, τινὲς μάλιστα τῶν τελευταίων τούτων καὶ ὡς ἐπικεκηρυγμένοι λησταί. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι θὰ ἐπεδικάζετο εἰς ἕνα ἕκαστον αὐτῶν τὸ γλίσχρον ἡμερήσιον ἐπίδομα τῶν 30 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ συνεποσοῦτο εἰς 30 χιλιάδας δραχμὰς καὶ πλέον, θὰ περιωρίζετο αὐτὸ καὶ πάλιν κατὰ τὸ ἓν τρίτον. Ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἀφαιρεθῇ αὐτὸς ὁ περιορισμός.

§184Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν ἀφαιρῶ.

§185Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῇ πλήρης ἐλευθερία εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, ἵνα κανονίζωσιν αὐταὶ ἀναλόγως τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τῆς κοινωνικῆς θέσεως ἑκάστου τῶν παθόντων καὶ τὴν ἡμερησίαν καὶ τὴν συνολικὴν ἀποζημίωσιν αὐτοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ νὰ θέσῃ ὅρια εἰς τὴν ἡμερησίαν ἀποζημίωσιν, αὕτη ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει πρέπει νὰ εἶναι κατωτέρα τῶν 20 δραχμῶν. Πολύπλοκος καὶ ἐν ταὐτῷ ἐλαττωματικὴ ἐν πολλοῖς εἶναι ἡ διαδικασία διὰ τὰς περὶ ἀποζημιώσεως αἰτήσεις τῶν παθόντων, ἡ καθιερουμένη διὰ τῶν ἄρθρων 4–11 τοῦ νομοσχεδίου. Κατ’ αὐτὴν συνιστᾶται ἐν ἑκάστῃ πρωτευούσῃ νομοῦ πρωτοβάθμιος ἐπιτροπή, ἀπαρτιζομένη ἐκ τοῦ προέδρου τοῦ ἐν αὐτῇ πρωτοδικείου, ἐξ ἑνὸς πρωτοδίκου καὶ ἐξ ἑνὸς πολίτου, ὁριζομένου διὰ κληρώσεως ἐξ ἀποσπάσματος τοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων καὶ ἐκ τοῦ γραμματέως τοῦ Πρωτοδικείου ἐκτελοῦντος χρέη γραμματέως αὐτῆς. Πᾶσα αἴτησις περὶ ἀποζημιώσεως ἐκ τῆς περιφερείας τοῦ οἰκείου νομοῦ, συνοδευομένη ὑπὸ τῶν ἀναγκαίων δικαιολογητικῶν, ὑποβάλλεται ἐντὸς τριμήνου εἰς τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς, περίληψιν δ’ αὐτῆς διαβιβάζει ὁ γραμματεὺς εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ἢ ἐν ἐλλείψει τοιούτου εἰς τὸν Ταμίαν, ὡς ἐπίτροπον τοῦ Δημοσίου. Οὗτος δικαιοῦται, λαμβάνων γνῶσιν ὅλων τῶν ἐγγράφων, νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς μηνὸς παρατηρήσεις καὶ ἀντιρρήσεις μετὰ παντὸς σχετικοῦ ἐγγράφου καὶ προτάσεως μαρτύρων καὶ ἄλλων ἀποδείξεων, μεθ’ ὅ ἡ ἐπιτροπὴ δύναται εἴτε ἐν τῇ ὁλομελείᾳ, εἴτε δι’ ἑνὸς τῶν μελῶν της, εἴτε διὰ δικαστικῶν, ἀστυνομικῶν ἢ ἄλλων διοικητικῶν ὑπαλλήλων νὰ προβῇ εἰς ἐνόρκους ἐξετάσεις μαρτύρων, εἰς ἐνέργειαν αὐτοψίας, πραγματογνωμοσύνης ἐν ἀνάγκῃ δὲ ν’ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ αἰτοῦντος ἔνορκον βεβαίωσιν τῶν ἰσχυρισμῶν του. Ὡρίμου δὲ καταστάσης οὕτω τῆς ὑποθέσεως, ὁ πρόεδρος ὁρίζει τὴν δικάσιμον, καθ’ ἣν ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ καλέσῃ ἐνώπιόν της τοὺς διαδίκους, διὰ προβουλεύματός της δὲ νὰ ἐπιβάλῃ περαιτέρω ἐξέτασιν, μετὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ὁποίας ἀποφαίνεται αὐτὴ ὁριστικῶς. Ἡ ἀπόφασις αὕτη εἰς οὐδὲν ἔνδικον μέσον ὑπόκειται ὅταν ἡ ἐπιδικασθεῖσα ἀποζημίωσις δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 3 χιλιάδας δραχμάς. Ἐπὶ ἀνωτέρου ποσοῦ ἐγχωρεῖ ἔφεσις ὑπό τε τοῦ αἰτοῦντος τὴν ἀποζημίωσιν καὶ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὸ Δημόσιον ἢ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου ἢ Ταμίου ἐνώπιον τῆς δευτεροβαθμίου Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἑδρεύουσα ἐν Ἀθήναις θ’ ἀπαρτίζεται ἐξ ἑνὸς Ἀρεοπαγίτου, δύο Ἐφετῶν, ἑνὸς Ἐλεγκτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἑνὸς τμηματάρχου τοῦ ὑπουργείου τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἑνὸς ἀνωτέρου ὑπαλλήλου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἑνὸς ἐμπόρου ἢ βιομηχάνου καὶ ἐκ τοῦ γραμματέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκτελοῦντος χρέη γραμματέως τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ αὐτὴ σχεδὸν διαδικασία ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῆς δευτεροβαθμίου Ἐπιτροπῆς δικαιουμένης καὶ αὐτῆς νὰ διατάξῃ ἐκ νέου τὰ αὐτὰ ἀποδεικτικὰ μέσα μὲ τὴν πρωτοβάθμιον Ἐπιτροπὴν καὶ οὕτω νὰ ἐκδώσῃ τὴν τελεσίδικον ἀπόφασίν της. Ἐν πρώτοις, κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς θὰ ἐπαρκέσωσιν ὁ πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν καὶ εἷς Πρωτοδίκης μετὰ τοῦ γραμματέως τοῦ Πρωτοδικείου, οἵτινες εἶναι τόσον πολυάσχολοι ὡς ἐκ τοῦ κυρίου ἔργου των εἰς τὴν ἔκδοσιν χιλιάδων, ἴσως αἰτήσεων, εἰς τὸν νομόν μου τοὐλάχιστον εἰς χιλιάδας θὰ ἀνέλθωσιν αὐταί ὅταν μάλιστα ἔχωσι νὰ ἐφαρμόσωσι τόσον πολύπλοκον διαδικασίαν. Τὸ ἴδιον ἠδύνατό τις νὰ παρατηρήσῃ καὶ ὡς πρὸς τὸν χρέη ἐπιτρόπου τοῦ Δημοσίου ἐκτελοῦντα Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ἢ τὸν Ταμίαν, ὡς πρὸς τὴν δευτεροβάθμιον Ἐπιτροπὴν ὡς καὶ πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Ταμείου τῶν Ἀποζημιώσεων, τὴν ἀπαρτισθησομένην ἐκ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμίου, οἱ ὁποῖοι πάντες, πλὴν τοῦ πολυασχόλου κυρίου ἔργου των, εἶναι μέλη καὶ τόσων ἄλλων ἐπιτροπῶν. Ἔπειτα δὲ πῶς εἶναι δυνατὸν οἱ παθόντες, ὅταν μάλιστα αὐτοὶ εὑρίσκονται μακρὰν τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ των 80–100 χιλιόμερα, ὡς οἱ κάτοικοι Λαρύμνης, Ποτιδανείας Εὐπαλίδου, Ἀντικίρρας καὶ ἄλλων δήμων τοῦ νομοῦ μου, πῶς, λέγω, εἶναι δυνατὸν αὐτοὶ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἀλλεπάλληλα ταξείδια τοιούτων ἀποστάσεων; Ἀλλ’ οὕτω πως ἀντὶ νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν ἀποζημιώσεων, διευκολύνοντες διὰ παντὸς τρόπου τοὺς παθόντας, θὰ δυσχεράνωμεν αὐτὴν διὰ τῆς προτεινομένης διαδικασίας καὶ θὰ τὴν ἐπιβραδύνωμεν ἐπ’ ἄπειρον. Θέλετε, κύριοι, ν’ ἀχθῇ ταχέως εἰς πέρας τὸ ἀνιαρὸν αὐτὸ ζήτημα; Τότε ἀνάγκη πᾶσα ν’ ἁπλοποιηθῇ ἡ διαδικασία, ἀποκλειομένης τῆς παρεμβάσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου καὶ Ταμίου καὶ ἐκδιδομένης ἀπ’ εὐθείας τόσον τῆς πρωτοβαθμίου, ὅσον καὶ τῆς δευτεροβαθμίου ἀποφάσεως ἄνευ ἐπιτοπίων μεταβάσεων καὶ προβουλευμάτων. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἀνάγκη πᾶσα νὰ πολλαπλασιασθῶσιν αἱ πρωτοβάθμιοι ἐπιτροπαί, συνιστάμεναι τοιαῦται ἐν ταῖς πρωτευούσαις ὄχι μόνον τῶν νομῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ τῶν δήμων, ὧν οἱ κάτοικοι ἔχουσιν ὑποστῆ τὰ πάνδεινα, ὡς οἱ τῆς Λαρύμνης.

§186Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὅπου εἶναι ἀνάγκη θὰ πολλαπλασιασθῶσιν.

§187Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ συγχρόνως πρέπει νὰ πολλαπλασιασθῶσι καὶ τὰ μέλη αὐτῶν.

§188Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὅσον περισσότερα θὰ εἶναι τὰ μέλη, τόσον ὀλιγωτέρα ἐργασία θὰ γίνεται.

§189Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἴσως εἰς ἄλλας περιστάσεις εἶναι αὐτὸ ἀκριβές, ὄχι ὅμως καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐπὶ τῶν ἐπιτροπῶν, κύριοι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐκδικάσωσι τὰς περὶ ἀποζημιώσεως αἰτήσεις τῶν παθόντων, ὅσον περισσότερα εἶναι τὰ μέλη τόσον περισσότεροι θὰ εἶναι καὶ οἱ εἰσηγηταὶ αὐτῶν καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τόσον ταχύτερον θὰ παρασκευάζωνται καὶ θὰ εἰσάγωνται αὐταὶ εἰς τὴν ὁλομέλειαν πρὸς ἐκδίκασιν. Πλὴν τούτου ἀνάγκη πᾶσα αἱ πρωτοβάθμιαι ἰδίως ἐπιτροπαὶ νὰ προσλάβωσι λαϊκώτερον χαρακτῆρα. Πρέπει βεβαίως νὰ προεδρεύωνται αὗται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν ἢ ὑφ’ ἑνὸς πρωτοδίκου ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου. Ἀλλὰ πρέπει μεταξὺ τῶν μελῶν των νὰ καταλέγωσιν ἕνα κληρικόν, τὸν γυμνασιάρχην ἢ σχολάρχην, ἀνὰ ἓν μέλος τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου, τοῦ ἐμπορικοῦ ἐπιμελητηρίου ἢ συλλόγου, καὶ τοῦ συλλόγου τῶν παθόντων, ὅπου τοιοῦτοι ὑπάρχουσι. Τέλος, πρέπει αἱ ἀποφάσεις τῶν πρωτοβαθμίων ἐπιτροπῶν νὰ εἶναι ἀνέκκλητοι οὐχὶ μέχρι 3 χιλ, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ μέχρι 10 χιλ. δραχ. ὡς ἀπεδέχθη ἤδη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὕτω πως θὰ εἰσάγωνται κατ’ ἔφεσιν ὀλιγώτεραι ὑποθέσεις εἰς τὴν δευτεροβάθμιον ἐπιτροπὴν καὶ οὕτω θὰ διευκολυνθῇ καὶ θὰ ἐπιταχυνθῇ κατὰ πολὺ τὸ ἔργον αὐτῆς. Ὑπολείπεται, κύριοι, νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ καὶ περὶ τῶν πόρων, τῶν διατιθεμένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐπιδικασθησομένων ἀποζημιώσεων πρὸς τοὺς παθόντας. Ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ συνιστᾶται ἐν Ἀθήναις «Εἰδικὸν Ταμεῖον Ἀποζημιώσεων τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων», ὡς τιτλοφορεῖται αὐτό. Τὸ Ταμεῖον τοῦτο θὰ διοικῆται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἀπαρτιζομένης, ὡς εἴδομεν, ἐκ τοῦ προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γ. Λογιστηρίου καὶ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμίου. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν θὰ καταβάλλῃ μόνον τὰς ἐπιδικαζομένας ἀποζημιώσεις ἀλλὰ θὰ μεριμνᾷ καὶ περὶ τῶν πόρων τοῦ Ταμείου μεταξὺ τῶν ὁποίων καταλέγει τὸ νομοσχέδιον καὶ «τὰς ὑπὸ τῶν παθόντων ἐκχωρουμένας ἀξιώσεις ἐναντίον τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας των», τὰς ὁποίας ἔχει νὰ διεκδικήσῃ αὐτὴ δικαστικῶς. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι, ὁποίαν γνώμην ἔχετε ὑμεῖς περὶ τούτου. Ἐγὼ ὅμως ὁμολογῶ ὅτι πολὺ ἀμφιβάλλω ἐὰν ἡ διοικοῦσα τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Ταμεῖον ἐπιτροπὴ θὰ ἐπαρκέσῃ καὶ εἰς τὰ ἄλλα ἔργα της, μάλιστα δὲ εἰς τοὺς δικαστικοὺς ἀγῶνας, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὴν διὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐκχωρηθησομένων ἀπειραρίθμων ἀξιώσεων τῶν παθόντων κατὰ τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας των. Οὐχ’ ἧττον ἀμφιβάλλω καὶ περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν πόρων, διὰ τῶν ὁποίων προικοδοτεῖται τὸ Ταμεῖον.

§190Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι οἱ ἴδιοι πόροι μὲ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς.

§191Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ κωλύει νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου περὶ αὐτῶν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου σας, ἀφοῦ τοῦτο συζητοῦμεν τώρα. Ὡς πρῶτον, κύριοι, πόρον ἀναγράφει αὐτὸ (ἀναγινώσκει) «πάσας τὰς ὑπὸ τοῦ Κράτους διενεργηθησομένας ἀπολήψεις τῶν κακῶς κτηθέντων ἢ κακῶς δαπανηθέντων εἰς βάρος τῆς Πολιτείας ἢ τῆς ἐν Ἑλλάδι κοινωνίας ἐν γένει καθ’ ὅλον τὸ ἐν ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος νόμου χρονικὸν διάστημα», ἤτοι ἀπὸ 14 Ἰουνίου 1917 μέχρι τῆς 3 Νοεμβρίου 1920. Ἀλλά, κύριοι, νομίζετε ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ ἐξακριβωθῶσιν αὐτὰ τὰ κακῶς κτηθέντα ἢ κακῶς δαπανηθέντα εἰς βάρος τῆς Πολιτείας ἢ τῆς κοινωνίας ἡμῶν; Καὶ ἐὰν δὲ ἡ ἐξακρίβωσίς των ἦτο τόσον εὔκολος, δὲν ἀναλογίζεσθε, ὁποίαν ἀναστάτωσιν θὰ προεκάλουν αἱ ἀπολήψεις αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔφερον ὁπωσδήποτε χαρακτῆρα δημευτικόν; Δὲν νομίζετε ὅτι ἀκριβῶς διὰ τοὺς λόγους τούτους ἀπέφυγεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοσούτους ἤδη μῆνας νὰ προβῇ εἰς αὐτὰς τὰς ἀπολήψεις τῶν κακῶς κτηθέντων; Πολὺ φοβοῦμαι, μήπως ὁμοία εἶνε ἡ τύχη καὶ ἄλλων πόρων τοῦ Ταμείου τῶν Ἀποζημιώσεων, ὁποῖοι εἶναι αἱ ὑπὸ τῶν παθόντων ἐκχωρούμεναι ἀξιώσεις ἐναντίον τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας αὐτῶν, αἱ πρόσοδοι ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Ταμείου, οἱοσδήποτε ἔκτακτος πόρος, πρὸς τούτοις δὲ εἰδικαὶ φορολογίαι, ἐπιβαλλόμεναι ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ εἰδικαὶ παροχαὶ ἐκ τοῦ ἐτησίου προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἢ ἐκ μέρους φυσικῶν καὶ νομικῶν προσώπων. Μεταξύ, κύριοι, τῶν πόρων τούτων μόνοι θετικοὶ θὰ ἦσαν αἱ εἰδικαὶ φορολογίαι καὶ παροχαὶ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσιν αὐταί, καθ’ ὃν χρόνον τὸ ἔλλειμμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1920– 1921, οὐχὶ τὸ λογιστικόν, ἀλλὰ τὸ ταμιακὸν ἤτοι τὸ πραγματικόν, ὑπολογίζεται εἰς 1700 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου, οἱαδήποτε δὲ νέα φορολογία, ἐπιβαλλομένη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν κύπτοντα ἤδη ὑπὸ τὰ ὑφιστάμενα φορολογικὰ βάρη, δὲν θὰ ἐξήρκει, ἵνα καλύψῃ, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν, τὸ ἰλιγγιῶδες αὐτὸ ἔλλειμα, τὸ ὁποῖον θὰ παραμείνῃ πάντοτε μέγα καὶ μετὰ τὴν κατάπαυσιν τοῦ πολέμου; Ἀλλά, κύριοι, καὶ αὐτὸς ὁ συντάκτης τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου φαίνεται ἔχων τόσον ὀλίγην πεποίθησιν εἰς τοὺς περὶ ὧν ὁ λόγος πόρους τοῦ Ταμείου τῶν Ἀποζημιώσεων, ὥστε ἐνόμισεν ἐπάναγκες νὰ ἀναγράψῃ διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον καὶ τὴν ἑξῆς διάταξιν, (ἀναγινώσκει). «Ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ εἰδικοῦ τούτου Ταμείου καὶ τῇ προτάσει τῆς διοικούσης αὐτὸ ἐπιτροπῆς θέλει κανονίζεσθαι ἑκάστοτε διὰ Β. Διαταγμάτων, προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἐκδιδομένων, ὁ χρόνος καὶ ὁ τρόπος τῆς καταβολῆς τῶν ἐπιδικασθησομένων ἀποζημιώσεων.» Ὅ ἐστὶ μεθερμηνευόμενον, μόνον ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον θὰ ἔχῃ χρήματα τὸ περίφημον αὐτὸ Ταμεῖον, θὰ καταβάλλῃ τὰς ἐπιδικαζομένας ἀποζημιώσεις. Ὅταν δὲ καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἔχῃ αὐτὸ χρήματα, ὅπερ καὶ τὸ πιθανώτερον, ὀφείλουσιν οἱ παθόντες νὰ ἔχωσιν ὑπομονὴν καὶ ν’ ἀρκεσθῶσιν εἰς ὁμολογίας ἐξαργυρωτέας, τίς οἶδε πότε, ὡς προέτεινεν εἷς τῶν προαγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἢ νὰ πληρωθῶσιν εἰς εἶδος ἐλλείψει τῶν μετρητῶν, εἰς γαίας ἐθνικὰς παρὰ τὴν μεθόριον ἴσως τῆς Μακεδονίας καὶ Θράκης, διότι ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἔτι ἀδιάθετοι ἐθνικαὶ γαῖαι, ἐκτὸς ἐὰν ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ πάλαι φαλαγγιτικὰ γραμμάτια. Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ παθόντες ἀνήκουσι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς ἀστικὰς καὶ οὐχὶ εἰς ἀγροτικὰς τάξεις, δὲν θὰ ἦτο εἰρωνεία δι’ αὐτοὺς ν’ ἀποζημιωθῶσιν μὲ γαίας;...

§192Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δὲν ἐσκέφθημεν τοιοῦτόν τι.

§193Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ἐσκέφθησαν καὶ τὸ ὑπεστήριξαν ἄλλοι. Ἀλλὰ μήπως δὲν εἶναι εἰρωνεία καὶ οἱ πόροι, οἱ ἀναγραφόμενοι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς ἀπέδειξα ἐγὼ ἤδη; Ἄν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἀκόμη πεποίθησιν εἰς αὐτούς, ἂς τοὺς κρατήσῃ διὰ λογαριασμόν της καὶ ἂς εἰσπράξῃ αὐτὴ καὶ τὰς ἀπολήψεις τῶν κακῶς κτηθέντων καὶ δαπανηθέντων εἰς βάρος τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τὰς ἀξιώσεις τῶν παθόντων ἐναντίον τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας των καὶ τὰς εἰδικὰς φορολογίας καὶ οἱονδήποτε ἔκτακτον πόρον. Οἱ παθόντες ἐπιθυμοῦσι νὰ τύχωσιν ἐφάπαξ καὶ ἀμέσως μιᾶς δικαίας ἀποζημιώσεως καὶ δὴ τοῖς μετρητοῖς, εὐτυχῶς δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσιν ἀμέσως καὶ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, ἀρκεῖ μόνον νὰ ὑπάρξῃ ἡ καλὴ θέλησις εἰς τοῦτο. Θὰ ἐξευρεθῶσι δέ, κύριοι, αὐτὰ οὐχὶ δι’ ἀορίστων καὶ ἀγνώστων φορολογιῶν, ἀλλὰ διὰ μιᾶς ὡρισμένης καὶ ἐν αὐτῷ ἀσφαλοῦς καὶ βεβαίας φορολογίας ἐκτάκτων κερδῶν. Ἡ τοιαύτη φορολογία ἔχει ἐπιβληθῆ καὶ ἀλλαχοῦ, δὲν εἶναι δὲ ἄγνωστος καὶ παρ’ ἡμῖν. Ἐφηρμόσθη ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τῆς ἐμπορικῆς μας ναυτιλίας πρὸς 30% καίτοι τὰ κέρδη αὐτὰ ἐπραγματοποιήθησαν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Παραπλησία φορολογία ἐπεβλήθη καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τῆς ἐμπορικῆς της ναυτιλίας πρὸς 60% πλὴν τοῦ φόρου τοῦ εἰσοδήματος πρὸς 16%. Τὰ ἔκτακτα κέρδη, τῶν ὁποίων τὴν φορολογίαν προτείνω ἐγὼ τώρα, εἶναι τὰ ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν πραγματοποιηθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Τὰ κέρδη ταῦτα ἄλλοι ἀναβιβάζουσιν εἰς ἑκατοντάδας ὅλας ἑκατομμυρίων, ὁ κ. ὅμως Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας ὑπελόγισεν εἰς 170 ἑκατομ. δρχ. μόνον, ἀπέδωκε δὲ αὐτὰ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς κερδοσκοπίαν ἐπὶ τοῦ συναλλάγματος, γενομένην ἐπὶ ζημίᾳ μεγάλῃ τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Κράτους τοῦ Ἑλληνικοῦ, δι’ ὃ καὶ ἐχαρακτήρισε αὐτὰ ὡς ἀθέμιτα. Τὰ κέρδη ταῦτα αἱ Τράπεζαι πρὸς ἀποφυγὴν καὶ αὐτῆς τῆς συνήθους φορολογίας, διέθεσαν κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς αὔξησιν τῶν ἀποθεματικῶν των κεφαλαίων καὶ ἐν μέρει εἰς αὔξησιν τῶν ποσοστῶν τῶν διοικούντων αὐτάς. Πρόκειται, κύριοι, ὡς παρατηρεῖται, περὶ κερδῶν πράγματι κακῶς κτηθέντων εἰς βάρος τῆς Πολιτείας καὶ τῆς Κοινωνίας ἐν Ἑλλάδι, δι’ ὃ ἐπ’ αὐτῶν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῇ ἡ ἀπόληψις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἰσοφαρίζουσα πρὸς δήμευσιν. Καὶ ὅμως ἐγὼ δὲν προτείνω τοιαύτην ἀπόληψιν, ἀλλὰ φορολογίαν μόνον τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κερδῶν τῶν Τραπεζῶν, φορολογίαν μάλιστα κατὰ τὸ ἕν τρίτον κατωτέραν τῆς ἐπιβληθείσης ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπὶ τῶν ἐκτάκτων κερδῶν τῆς ἐμπορικῆς της ναυτιλίας. Προτείνω, κύριοι, ἐν ἄλλαις λέξεσι, νὰ φορολογηθῶσι τὰ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος κακῶς κτηθέντα ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν 170 ἑκατομ. πρὸς 50%, οὕτω δὲ δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν πάραυτα 85 ἑκατομμύρια, δι’ ὧν καὶ μόνον θὰ κατωρθοῦτο νὰ ἀποζημιωθῶσιν ἀμέσως πάντες οἱ παθόντες. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀδυνατῶ νὰ φαντασθῶ ἄλλην λύσιν τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος, ἀποτελεσματικωτέραν καὶ δικαιοτέραν ταύτης. Πρόκειται, κύριοι, περὶ μεγάλης κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς πληγῆς, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ παραμείνῃ ἐπὶ πολὺ ἔτι χαίνουσα. Τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον ὄχι μόνον τῶν παθόντων, ἀλλὰ καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας ἀπαιτεῖ νὰ ἐπουλωθῇ αὐτὴ ὡς τάχιστα. Τοῦτο δὲ θὰ κατορθωθῇ καθ’ ὃν τρόπον ὑποδεικνύω ἐγώ, ἤτοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πρωτοβαθμίων ἐπιτροπῶν καὶ τῶν μελῶν αὐτῶν, ἵνα ἐπισπεύσωμεν οὕτω τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων περὶ ἀποζημιώσεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διὰ τῆς ἀμέσου ἐξευρέσεως τῶν ἀναγκαίων χρημάτων διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐπιδικασθησομένων ἀποζημιώσεων. Οὕτω πως μόνον ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ κατευνασθῶσι τὰ πάθη καὶ νὰ ἀποκατασταθῇ ἡ γαλήνη ἐν τῷ ἔθνει ἡμῶν, ν’ ἀποφύγωμεν δὲ τοὺς κινδύνους, οὓς ἐγκλείει διὰ τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν ἡμῶν ἡ ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολὴ τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῶν ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§195Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τρέφω, κύριοι, ὑψηλὴν ἐκτίμησιν πρὸς τὸ ἐπίπονον ἀληθῶς ἔργον τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ἀποζημιώσεων, καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ τῶν «προτάσεων» καὶ τῶν «σχεδίων» τῶν ὁποίων ζητοῦμεν. Ἀλλ’ ἡ ὄντως περισσὴ αὐτὴ ἐκτίμησις δὲν μὲ συγκρατεῖ ἀπὸ παρατηρήσεως, ἥτις εἶναι χρήσιμον νὰ γενῇ. Ἡ ζητουμένη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου της παρίσταται ἡμῖν ὡς ἀνάγκη καὶ δὴ τοσοῦτον ἐπισπευδόντως ἐπείγουσα, ὥστε τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν μετὰ δυσθυμίας ἐμανθάνομεν ἐκ τοῦ σημειώματος τοῦ Προεδρείου, ὅτι 18 ἀκόμη ρήτορες εἶχον ἀναγγελθῇ ὡς μέλλοντες νὰ ἀγορεύωσιν ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου καὶ ὅτι ἦτο ἡ ὥρα μεσονύκτιον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀφύπνισεν ἡμᾶς ἐκ τοῦ μεσονυκτίου ληθάργου μετὰ σκληρότητος, δηλῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐπεψηφίζετο ἐντὸς τῆς νυκτὸς, ἔστω καὶ ἕως τῆς πρωΐας, ἐὰν μέχρι καὶ αὐτῆς οἱ ἀγορηταὶ εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ ὠθήσωσι τὴν ἀνάγκην τοῦ λέγειν. Λοιπὸν ἰδοὺ ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν λέγω, ὅτι ἀποτολμῶ. Ἡ τοσοῦτον κατεπειγόντως ἐπιτυγχανομένη ἐπιψήφισις τῆς λύσεως τοῦ προβλήματος τῶν ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων, δὲν εἶναι λύσις, εἰμὴ κατ’ ὄνομα, κατὰ πρᾶγμα δὲ εἶναι ἁπλῶς ἀναβολὴ, ἤτοι, εἶναι ἀναβολὴ τῆς ἐπιλύσεως τοῦ χαλεπωτάτου ζητήματος. Τῇ ἀληθείᾳ τὸ δύσκολον θέμα δὲν τὸ τερματίζουσιν, οὔτε αἱ «προτάσεις» τῆς συγκροτηθείσης Μεγάλης Ἐπιτροπῆς, οὔτε τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ εἶναι φανερόν. Διότι τὰς ἀνάγκας τῶν παθόντων δὲν εἶναι ἱκαναὶ νὰ θεραπεύσωσιν μόνον ἐκφράσεις τοῦ Κράτους ἐν διατάξεσι νομοσχεδίων ἐνθαρρυντικῶς ἐγκατακεχωρημέναι περὶ ἀγαθῶν προθέσεων ὑφ’ ὧν ἐμφορεῖται εἰς τὸ νὰ ἐξεύρῃ «πόρους» καὶ «παροχὰς» καὶ «φόρους» δι’ ἀποζημιώσεις. Τὰς κατεπειγούσας ἀνάγκας τῶν παθόντων δὲν θεραπεύουσιν ὑποσχέσεις «μέτρων ἐξευρεθησομένων» ἀπὸ τῆς αὔριον. Οἱ παθόντες, ὅταν ἀνέμειναν τὴν μέριμναν τοῦ Κράτους, δὲν ἀνυπομόνησαν δι’ ἄλλο τι, παρὰ διὰ νὰ ἀκούσωσι ἐξαγγελλόμενα ὑπ’ αὐτοῦ, προσαγόμενα ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, αὐτὰ ταῦτα τὰ «μέτρα», ἀλλὰ τὰ «ὑλικὰ» καὶ τὰ «ψηφαλητὰ μέτρα», τὰ μόνα ἁρμόδια νὰ λύωσι δυστυχεῖς ὑλικὰς περιστάσεις τῶν ἀνθρώπων. Τὸ δὲ παρὸν νομοσχέδιον, ἐὰν ἀπέχῃ τοῦ νὰ παραχωρήσῃ που χρῆμα, παραχωρεῖ ὅμως «ἐπιτροπὰς» ἀφθόνους πρὸς τοὺς παθόντας. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα ἀποτελῇ παρηγορίαν, μία ἐπιτροπὴ θὰ ἱδρύῃ ἄλλην καὶ ἡ ἄλλη ἄλλην. Ἐλπίσωμεν μάλιστα ὅτι θὰ ἀλληλοϊδρύωνται τοιαῦται καὶ τοσαῦται, ἐς τὸ ἐσαεὶ, ὥστε σύμπλεγμα ἐπιτροπῶν ὅσον οὔπω νὰ ἐφαπλωθῇ ἐφ’ ὅλης τῆς Ἑλλάδος, καὶ οἱ Ἕλληνες οἵτινες εἴχομεν ἤδη γεννηθῆ εἰς ἀγκάλας ἐπιτροπῶν, θὰ εὕρωμεν τὸν τρόπον, ταύτην τὴν φοράν, καὶ νὰ ἀποθάνωμεν ὑπὸ τὸ ἀλεξιβρόχιον τῶν ἄλλων τοιούτων. Ἀναμφισβητήτως δὲν θὰ προλάβωσι τῶν παθόντων τὴν χρονίσασαν πεῖναν. Ἐπικροτῶ βέβαια καὶ ἐγὼ τὴν ἐντέλειαν τῆς ὅλης τῶν ἱδρυομένων αὐτῶν ἐπιτροπῶν ἐξελίξεως. Ἀλλὰ δέν φαίνεται ἆρά γε καὶ ὑμῖν ὡς φαίνεται καὶ ἐμοί, ὅτι ἤδη ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ–μήτηρ, ἥτις θὰ συστηθῇ θὰ σταματήσῃ τὰ ἔργα αὐτῆς καρτεροῦσα ἀκριβῶς ἐκ τοῦ Κράτους ἢ ἄλλοθεν τὰ «μέτρια» ἅτινα θὰ τὴν τροφοδοτήσωσιν. «Βλέψεις» ναὶ διατυποῦνται ἐν τοῖς κειμένοις τῆς Μεγάλης Ἐπιτροπῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, βλέψεις περὶ «φόρων» τῆς αὔριον ἢ περὶ ἄλλων οἰκονομιῶν «παροχῶν» τὰς ὁποίας ἐγκυμονήσει ἐπίσης ἡ αὔριον. Ἐὰν ὅμως «φόροι» καὶ οὐχὶ πόροι ἄλλοθεν λ. χ. παραχωρήσεις γαιῶν, ἐπιχειρήσεων, προτιμήσεις μεταλλείων, ἀποζημιώσεις ἐκ μέρους τῶν βλαψάντων καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα ἐπέπρωτο νὰ ἔλθωσιν εἰς βοήθειαν τῶν παθόντων τότε συλλογίζομαι τί εἴδους βοήθεια θὰ εἶναι ἡ ἐπιβολὴ φόρου εἰσπρακτέου ἐπὶ τοῦ ἰδίου λαοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκ τοῦ ἰδίου του ὀβολοῦ θὰ ἔχῃ πλέον νὰ ἀποζημιωθῇ ὡς ἀπὸ τῆς μιᾶς χειρὸς φορολογούμενος καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης ἀποζημιούμενος; Καθόσον εἶναι κόσμος ὁλόκληρος ὁ κόσμος τῶν παθόντων. Βλέψεις λοιπὸν βλέπω νὰ παρατάσσωνται ἐν τοῖς ὑπὸ συζήτησιν κειμένοις, ἀλλὰ νὰ «πράττεταί» τι ἀπὸ σήμερον δὲν βλέπω, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ὑποσχέσεις κἂν συναντῶ ἀσφαλεῖς, ὅτι θὰ πραχθῇ σαφές τι τοὐλάχιστον ἀπὸ τῆς αὔριον. Τότε ὅμως διατὶ ἡ ἀπειλουμένη αὕτη παννυχίς; (Στρέφεται πρὸς τὴν ὁλοσχερῶς κενὴν πτέρυγα τῶν Φιλελευθέρων, ἔνθα δύο ἢ τρεῖς ὀπαδοὶ τοῦ κόμματος μόνοι παρέμειναν, τῶν ἄλλων ἀπελθόντων). Ἀλλὰ παραμείνωμεν πάντως ὑμεῖς οἱ ἐντεῦθεν, κύριοι συνάδελφοι. Ἐὰν τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τῆς Βουλῆς μένῃ κενὸν, ἔχει λόγον νὰ φεύγῃ. Ἡ πτέρυξ τῶν Φιλελευθέρων ᾤχετο ἀπιοῦσα πράγματι, οὐχὶ διότι δὲν συγκατετέθη τυχὸν νὰ συναγρυπνήσῃ μεθ’ ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐτράπη εἰς φυγὴν, ἐπειδὴ τῇ ἦτο ὀδυνηρὸν νὰ παραστῇ εἰς μελέτην περὶ τοῦ πῶς θὰ ἐπανωρθοῦντο ποτὲ αἱ λεηλασίαι, αἱ βυθίσασαι τὴν χώραν εἰς τὴν δυστυχίαν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Τυράννου ἀρχηγοῦ της. (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ δὲν σημαίνει. Εὐελπιστοῦμεν ὅτι οἱ ὀλίγοι ἐξ αὐτῶν, οἵτινες μὴ ἀναλαμβάνοντες τὰ βάρη τῶν σφαλμάτων τῆς Φιλελευθερωσύνης, παραμένουσιν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ αἰθούσῃ θὰ γείνωσι παρὰ τῷ κόμματί των κήρυκες τῶν ἀληθειῶν, ἃς θέλουσιν ἀκούσει. Λοιπὸν ἔλεγον, κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν ὁμιλεῖ οὔτε ἂν ἐξευρέθησαν τυχὸν οἱ φόροι οἱ τεθησόμενοι εἰς ὑπηρεσίαν τῶν ἀποζημιώσεων, οὐδ’ ἄλλην τινα ποιεῖται ἀπολύτως ὑπόδειξιν πόρων καὶ εἰσπράξεων, εἰς ἃς λέγει ὅτι θὰ ἀπίδῃ. Τὸ πᾶν εἶναι ἀναβλητικόν. Αἱ περὶ αὐτῶν ὑποσχέσεις εἶναι ἀβέβαιοι.

§196Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐν τῷ σχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἔχει ὑπ’ ὄψει της ἡ Συνέλευσις, ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι θέλουσι διατεθῇ ὑπὲρ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, πᾶσαι αἱ ὑπὸ τοῦ Κράτους διενεργηθησόμεναι ἀπολήψεις τῶν κακῶς κτηθέντων ἢ κακῶς δαπανηθέντων εἰς βάρος τῆς Πολιτείας ἢ τῆς ἐν Ἑλλάδι κοινωνίας ἐν γένει, καθ’ ὅλον τὸ ἐν ἄρθρῳ 1ῳ τοῦ παρόντος νόμου χρονικὸν διάστημα, ὡς καὶ αἱ ὑπὸ παθόντων ἐκχωρούμεναι ἀξιώσεις ἐναντίον τῶν ὑπαιτίων τῆς ζημίας αὐτῶν. Αὐτοδικαίως δὲ ὑποκαθίσταται τὸ ταμεῖον εἰς πάντα τὰ κατὰ ὑπαιτίων δικαιώματα τῶν παθόντων τῶν κατὰ τὸν παρόντα νόμον ὑπ’ αὐτοῦ ἀποζημιωθέντων. Ὑποθέτω ὅτι καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅταν συζητῶμεν προσπαθοῦμεν νὰ εὑρεθῇ τρόπος ἱκανοποιήσεως τῆς ζημίας, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τοὺς παθόντας καὶ δὲν συζητοῦμεν διὰ νὰ προκαλέσωμεν ἐντυπώσεις. Ὑπάρχει, κύριοι, ἀλληλεγγύη πάντων τῶν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ. Πάντες ἔχομεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῶν παθόντων νὰ ἀποζημιώσωμεν αὐτοὺς. (Χειροκροτήματα). Νὰ ἀποζημιώσωμεν δὲ αὐτοὺς ἐξευρίσκοντες τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἱκανοποιήσωμεν αὐτούς. Ἄς μὴ φαντάζεται κανεὶς ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναλαμβάνῃ τὸ μονοπώλιον τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων. Δὲν ἀμφισβητῶ εἰς οὐδένα τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπω καὶ εἰς κανένα νὰ μοῦ ἀμφισβητήσῃ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο. (Χειροκροτήματα). Ἐγὼ δέ, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὴν πρώτην στιγμὴν ποὺ ἐπάτησα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τούτου στενάζοντος ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς τότε καταστάσεως καὶ ἀφ’ ἧς ἤρξατο ὁ ἀγὼν ἵνα ἀποσεισθῇ ἡ τυραννία ἐνόμισα ὅτι καθῆκον ἡμῶν ὑπέρτατον ἦτο νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο. (Χειροκροτήματα). Ἔχω τὴν συναίσθησιν, κύριοι, ὅτι διαχειριζόμενος τὰ κοινὰ διαχειρίζομαι ταῦτα ὑπευθύνως καὶ ἔχω καθῆκον νὰ ἐργασθῶ ἵνα ἐξεύρω τὸν τρόπον διὰ τοῦ ὁποίου θὰ λυθῇ τὸ πρόβλημα τὸ οἰκονομικόν, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθητε πρὸ ὀλίγου. Τὸ πρόβλημα δὲν εἶναι πῶς θὰ εὑρεθῇ ὁ τρόπος ἵνα ἱκανοποιηθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας χωρὶς νὰ καταστῇ καὶ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον θὰ ριφθῇ ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀφόρητον. Εἶναι πρόβλημα ἐκ τῶν δυσχερεστάτων. Ἄς μὴ ἀγωνιζόμεθα νὰ γεννήσωμεν ἐντυπώσεις ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ τινές, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῶν παθόντων καὶ ἐνδιαφέρονται δὲν εἰξεύρω ὑπὲρ ποίων ἄλλων, ἴσως ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐτυράννησαν τὴν χώραν. Ἀλλ’ οἱ τοιαῦτα ἀποπειρώμενοι λησμονοῦσιν ὅτι μεταξὺ τῶν τυραννηθέντων πρῶτοι εἶναι ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους διὰ τῶν ἀστείων αὐτῶν ὑπαινιγμῶν ἀποπειρῶνται νὰ κατηγορήσουν. (Χειροκροτήματα).

§197Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καταδαπανᾶσθε προῖκα, κ. Πρωθυπουργέ, εἰς κραυγὰς ὀργῆς ἔναντι τοῦ γαληνιωτάτου τῶν ἀνθρώπων. Καὶ εἶσθε μακρὰν τοῦ νὰ ἀντιληφθῆτε ὅτι οὐδέν, καὶ οὐδείς, οὐδὲ σεῖς, ἔχετε τὴν δύναμιν νὰ μὲ ἐξαγάγητε τῆς ἀταραξίας τῆς ψυχῆς μου.

§198Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὁμιλῶ διὰ σᾶς.

§199Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πράττετε καλῶς. Ἐγὼ σημειῶ ὅτι τὸ λέγετε. Εἰς δὲ τοὺς κεραυνοὺς τῆς ὀργῆς σας ἀντιπαρατάσσω τοὺς βράχους τῆς ἠρεμίας τῆς ἰδικῆς μου, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ σᾶς καλῶ νὰ τὴν παραδειγματίζησθε τοὐλάχιστον ὅταν ὁμιλῆτε ἔναντί μου. Ἐὰν τὸν τόνον αὐτὸν τῆς γοερᾶς φωνῆς, τὸν ηὕρατε ποτὲ ὠφέλιμον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐγώ, πληροφορηθῆτε δὲν καταλέγομαι ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ὅσοι ἠτύχησαν νὰ τὸν ὑπομείνωσιν.

§200Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀφεώρα σᾶς.

§201Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο σημαίνει ὅτι ζητεῖτε συγγνώμην. Καλῶς. Χαίρω διὰ τοῦτο. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἀνεγείρω ριφθεῖσαν ὑφ’ ὑμῶν μομφήν. Οὐχί, κ. Πρωθυπουργέ, δὲν ζητοῦμεν νὰ προξενήσωμεν «ἐντυπώσεις» εἰς τὸν λαόν, καὶ εἰς ὑμᾶς καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν, καὶ εἰς τὸν κόσμον τῶν παθόντων. Εἶμαι δὲ ἐγὼ ὅστις δὲν θὰ ἐπιτρέψω νὰ μοὶ ἀρνηθῇ οὐδεὶς ἐνταῦθα ὅτι, λαλῶν ὡς λαλῶ, ἄγομαι ὑπὸ τῆς συνειδήσεώς μου καὶ μόνης. Πολιτευόμενος ὡς πολιτεύομαι, ἐκπληρῶ ἁπλούστατα, ἀλλὰ καὶ ἀκάμπτως, καθῆκον ἱερὸν συνῳδὰ πρὸς τὸν ὅρκον μου, καὶ οὐχὶ ὅπως ὑμεῖς ποθεῖτε. Ὀφείλετε νὰ εὐλαβῆσθε τοὺς πληρεξουσίους τῆς λαϊκῆς κυριαρχίας, καὶ νὰ μὴ διαλάθῃ ὑμᾶς ὅτι ἐγὼ καθήμενος ἐνταῦθα ἵσταμαι ὑψηλότερον ὑμῶν, διότι εἶμαι πληρεξούσιος τοῦ λαοῦ, καὶ ὑμεῖς εἶσθε πάρα κάτω ἀπὸ ἡμᾶς διότι εἶσθε ἐντολοδόχοι ἡμῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τοῦ ἀκροατηρίου).

§202Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἡμεῖς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ εἴμεθα.

§203Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρίστασθε πρὸ ἡμῶν ὡς Κυβέρνησις, καὶ ὡς τοιαύτη ὁμιλεῖτε ἡμῖν. Δὲν ὁμιλεῖτε πρὸς ἡμᾶς ὡς πληρεξούσιος τοῦ λαοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως ἀφ’ ἧς ἐγείρεσθε. Καὶ ὅτι εἶσθε Κυβέρνησις, τοὐτέστι γέννημα ἡμῶν, τὸ λησμονεῖτε ὅταν ἀπευθύνεσθε πρὸς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ χρησιμοποιοῦντες κατ’ αὐτῶν τόνον φωνῆς, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψητε ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ μεγάλου τούτου καὶ ὑψηλοῦ περιβάλλοντος. Νὰ παραιτηθῆτε τῆς ὀργῆς αὐτῆς χάριν τῆς ὑγείας σας Ἄ! Ζητοῦμεν ἐντυπώσεις! Πᾶν ἄλλο ἢ ἐντυπώσεις ζητῶ ἐγώ. Δὲν ἔχω συνηθίσει εἰς τὸ σπὸρ αὐτό, εἰς τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς ἱπποδρομίας, νὰ νικῶ τὸν ἄλλον, ἄλλως τε φίλον, διὰ τῆς «παραγωγῆς ἐντυπώσεων» περιττῶν. Μόλις ἤλθατε, λέγετε, εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἀμέσως διεκηρύξατε ὡς πρῶτον ἔργον τὴν ἀποκατάστασιν τῶν παθόντων. Λοιπὸν ἐγὼ ζητῶ ἀκριβῶς νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἀπὸ ἓξ μηνῶν καθ’ οὓς ὀργιζόμενος διηνεκῶς, κυβερνᾶτε τὴν χώραν, ἐπελάθεσθε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σήμερον, λέγετε ὅτι ἐνθυμεῖσθε, ἐλησμονήσατε τὴν ὑπόσχεσιν ἣν ἐδώσατε ὅτι θὰ τιμωρήσητε, ὅτι θὰ κολάσητε, ὅτι θὰ ἀπονείμητε δικαιοσύνην, ὅτι θὰ ὑπάρξητε ἐν μέσῳ ἡμῶν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Νεμέσεως, καὶ δὲν ἐγένεσθε ἀντιπρόσωπος οὐδὲ καὶ τῆς Θέμιδος. Ὅταν μετὰ 7 μηνῶν καρτερίαν, ὁ ἀτελεύτητος κόσμος τῶν παθόντων ἐν Ἑλλάδι, ἀναμένῃ νὰ ἴδῃ τὶ τὸ ὄρος ἐκυοφόρει, τότε παρατηρεῖ ὅτι τὸ ὄρος ἀπέβαλεν! Διότι οὐδὲν οἱ παθόντες θέτουσιν ἀφ’ ὑμῶν ἐν τῇ πήρᾳ, ἢ ὑποσχέσεις, καὶ αὐτὰς ἀτελεῖς, αὐτὸ τὸ ἄχρηστον φύλλον τοῦ χάρτου. Ξηρὸν νομοσχέδιον σχὸν τὴν τιμὴν ὅτι ἐψηφίσθη κατεπειγόντως,καθὼς πᾶν ὅ,τι ψηφίζεται ἐδῶ μέσα, ἀλλὰ μὴ σχὸν τὴν τιμὴν νὰ φέρῃ εἰς τὴν οὐρὰν αὐτοῦ οὐδὲν φάρμακον κατὰ τῶν δεινῶν τοῦ τόσου κόσμου· τοῦ κόσμου τοῦ τεταλαιπωρημένου, καὶ τοῦ ἐξακολουθοῦντος νὰ ταλαιπωρῆται ὑφ’ ὑμῶν, περισσότερον παρὰ ὑπ’ ἐκείνου· ἐπειδὴ ὑπ’ ἐκεῖνον ἔκρυπτε μίαν ἐλπίδα καὶ τώρα δὲν ἔχει. Διότι ἀπεγοητεύθη. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων). Ἡ δικαιοσύνη ὄντως δὲν ἐξυπηρετεῖται. Καὶ αὐτὴ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις μετὰ 7 μηνῶν ἀναμονήν, περιέμενε νὰ ἴδῃ ἔργον συντετελεσμένον δι’ ἐργασίας σπουδαίας. Καὶ ἀντὶ τούτου τί εἶδε νὰ τῇ φέρητε; Τὸ φύλλον τοῦτο. Δὲν ὑποτιμῶ τὴν δυσκολίαν. Πρόκειται περὶ θεσμοῦ ἐξόχως σημαντικωτάτου. Νόμος μελετᾷ τὴν ἀποκατάστασιν πληθυσμῶν ἀπὸ τυραννικῆς λεηλασίας. Ὠφείλετε νὰ εἴχετε ὡς πρὸς αὐτὸν πράξῃ ὅ,τι γίνεται εἰς ὅλα τὰ σοβαρὰ κοινοβούλια, δι’ ὅλα τὰ σπουδαῖα νομοθετήματα. Ὠφείλετε νὰ εἴχετε προτάξῃ τοῦ νομοσχεδίου ἡμῶν εἰσήγησιν μεστὴν διασαφίσεων, πληροφοριῶν, καὶ δεδομένων, εἰσήγησιν ἐπιστημονικὴν καὶ ἐμπεριστατωμένην, ἀναπτύσσουσαν τὸ θέμα, μελετῶσαν καὶ ἐξαντλοῦσαν αὐτό, διαφωτίζουσαν τὴν Συνέλευσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ Κοινόν, περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ λαμβανομένου νομοθετικοῦ μέτρου, περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ μέτρου αὐτοῦ, ἐξαντλοῦσαν, λέγω, τὸ θέμα τοσοῦτο καλῶς, ὥστε νὰ μὴ ὑποχρεῶνται πλέον οἱ ρήτορες τῆς Βουλῆς νὰ ἀναπτύσσωσιν αὐτοὶ ὅσα ἔπρεπε νὰ εἶναι ἤδη ἀνεπτυγμένα. Σήμερον βέβαια σᾶς ἐνοχλοῦν οἱ ρήτορες, τὸ γνωρίζω! Ἀλλὰ πῶς ὄχι, πρέπει ἐπὶ τέλους ἡ Συνέλευσις διὰ τῆς μακρᾶς μεταξὺ ἀγορητῶν συζητήσεως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ βάθος τοῦ ὑμετέρου προβλήματος, ἵνα ἦ εἰς θέσιν νὰ ἀποφανθῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἐν συνειδήσει. Ἐάν, ὡς γίνεται πανταχοῦ, τὸ παρουσιαζόμενον ἑκάστοτε μέγα νομοσχέδιον εἶναι προεξηντλημένον ἐν τῇ εἰσαγωγῇ αὐτοῦ, τότε ἕκαστος, ἔχων νὰ ὁμιλήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, περιορίζεται νὰ πραγματευθῇ περὶ τοῦ τρόπου μόνον τῆς ἐφαρμογῆς τῶν καθ’ ἕκαστα, καὶ δὲν ἐπεκτείνεται εἰς ἀνάπτυξιν θεωριῶν καὶ εἰς ἀνιαρὰν μακρηγορίαν, ἀνιαρὰν εἰς αὐτὸν πρῶτον. Ἐν Ἰταλίᾳ, εἰς νομοσχέδιον μιᾶς στήλης προτάσσονται εἰσηγήσεις πολλάκις ἑκατοντάδων σελίδων. Περιέμενον κατόπιν 7 μηνῶν ἀφ’ ὅτου προετοιμάζετε τοὺς τρόπους τῆς ἀποζημιώσεως, ἵνα ἡ ἁρμοδία τοῦ Κράτους ὑπηρεσία, ἐὰν ὄχι ὑμεῖς αὐτός, προσκομίσητε τῇ Ἐθνοσυνελεύσει ἐν τῇ εἰσηγήσει, περὶ ἧς ὁμιλῶ, τὴν ἀφήγησιν, τὴν ὑπόδειξιν τοῦ πῶς ἐπελύθησαν ἐν ἄλλαις χώραις, ὅπου τυχὸν ἐνεφανίσθησαν αἱ προσόμοιαι πρὸς τὰς ἐν Ἑλλάδι δυσκολίαι τῆς παλινορθώσεως ἀπὸ τῶν δεινῶν τῆς τυραννίας. Διότι δὲν εἶναι ἡ Ἑλλὰς μόνη ἥτις ἐκάμφθη καὶ συνετρίβη ὑπὸ ἀγρίου τυράννου ἐν τῇ Ἱστορίᾳ, ἐν τῇ νεωτέρᾳ ἂς εἴπωμεν ἱστορίᾳ μόνον. Ἐὰν οὐχὶ τοσοῦτο βάναυσος, ἐὰν οὐδέποτε τοσοῦτο βάναυσος ὅσον ἡ ἡμετέρα, ὑπῆρξεν ὅμως καὶ ἀλλαχοῦ τυραννία αἱματηρά, ἐρημώσασα, ληστεύσασα, λεηλατήσασα τοὺς τόπους ἔνθα ἐνέσκηψε. Πῶς λοιπὸν ἱκανοποιήθησαν οἱ ὑπὸ τοῦ ἐκφύλου σφαγέως Δὸν Μιγουέλ, τοῦ πρώτου ἡμίσεος τοῦ παρελθόντος αἰῶνος, τυραννοπαθήσαντες Πορτογάλλοι; Πῶς ἀποκατεστάθησαν οἱ ὑπὸ τοῦ φρικαλέου Φερδινάνδου Ἑβδόμου ληστευθέντες, σφαγέντες Ἱσπανοί; Πῶς εἰς τὰς δύο Σικελίας ἐδικαιώθησαν, ἠμείφθησαν, ἀπεζημιώθησαν οἱ ὑπὸ τὴν αἱμοδιψῆ τυραννίαν τοῦ ἀπαισίου Φερδινάνδου Αʹ καὶ τοῦ τερατώδους Φερδινάνδου Βʹ τοῦ Βόμβα, στενάξαντες πολῖται; Πῶς τὰ Κράτη τῆς Ἀμερικῆς ἀποκατέστησαν τὰ πλήθη τῶν παθόντων ἐκ τῶν ἀγριοτήτων τῶν αἱμοβόρων ἀμερικανῶν τυράννων; Ἀλλὰ περιέμενον νὰ ἴδω, προκειμένου περὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι ζημιῶν, ὁποία τις εἶναι πρῶτα–πρῶτα ἡ αὐτῶν στατιστική, ὁποίαν εἰκόνα δίδει τῆς παρ’ ἡμῖν συμφορᾶς. Ἀνέμενον νὰ ἴδω ὁπόσοι τέλος πάντων εἶναι οἱ ὑπὸ τοῦ τυραννικοῦ καθεστῶτος τυφεκισθέντες ἢ φονευθέντες, τοὺς οἴκους τῶν ὁποίων ἔχει τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν τώρα νὰ περιθάλψῃ. Καὶ τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν μετὰ 7 μηνῶν ἀνασκαφάς, νὰ προσκομίσῃ οὐδὲν ἀκριβές, οὐδὲ κατὰ προσέγγισιν κἄν, ὀφείλομεν δὲ χάριτας εἰς τὴν φιλοπονίαν τοῦ φίλου μου Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν κ. Θεοτόκη διότι, ἀνιχνεύσας ἀνεῦρεν περὶ τοὺς 140 τυφεκισθέντας ἐρριμένους εἰς ἀνεπιγράφους τάφους, ὑπωπτεύθη, ὅτι ἠδύναντο νὰ ὦσιν οὗτοι μᾶλλον 240, ὅτι ἠδύναντο μάλιστα νὰ ὦσι καὶ πολὺ περισσότεροι, ὡσεὶ οἱ περισσότεροι οὗτοι τυφεκισθέντες δήλαιοι Ἕλληνες πολῖται ἦσαν ψύλλοι, τοὺς ὁποίους θραύει τις ἐπὶ τῶν ὀνύχων.......

§204Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Καὶ τὴν Κυριακὴν ἀκόμη ἐργάζονται τὰ Στρατοδικεῖα, κατόπιν τῶν διαταγῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ δικογραφίαι δὲν ὑφίστανται, καταγγελίας ἐξ ἡμῶν οὐδεὶς ὑπέβαλε, καὶ σᾶς ἐρωτῶ τί ἠθέλατε νὰ πράξῃ ὁ Ὑπουργός;

§205Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, οὐδέποτε κυβέρνησις ἔσχεν ἀξιότερον συνήγορον καὶ εὐγλωττότερον. Ἄς σᾶς εὐχαριστήσῃ. Ἐγὼ δὲν τὸ πράττω (γέλωτες).

§206Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Ἀφοῦ δὲν δύνασθε νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, διότι προφανῶς ἐπαρουσιάσθη ἐναντί σας τὸ δίκαιον, μοὶ ἀπαντᾶτε διπλωματικῶς. Δὲν σᾶς ἀδικῶ ὅμως, διότι εἶναι τὸ ἐπάγγελμά σας. (γέλωτες).

§207Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τί λέγετε; Δὲν σᾶς ἀπαντῶ. Καὶ ὡς περὶ τῶν τυφεκισθέντων ὑπὸ τῆς τυραννίας, οὕτω περιέμενον νὰ μάθω, ἐξ εἰσηγήσεώς τινος τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ποῖοι εἶναι οἱ στατιστικοὶ ἀριθμοὶ τῶν ἐξορισθέντων, τῶν φυλακισθέντων, τῶν ἀκρωτηριασθέντων. Ἀλλὰ δὲν ἔμαθον οὐδέν. Ὁ δὲ μόνος ἀριθμὸς κατόπιν 7 μηνῶν ἐρεύνης κυβερνητικῆς, ὁ μόνος ἀριθμὸς ὁ γενόμενος γνωστὸς περὶ τῶν φυλακισθέντων, εἶναι ὁ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ πάλιν δοθείς, κατὰ τελευταίαν τινὰ ἐνταῦθα συνεδρίασιν. Εἰς τὰς φυλακὰς μόνας τῶν Παραπηγμάτων 22.000 πολῖται εἶχον ριφθῆ ἐν διαστήματι 7 καὶ μόνον μηνῶν. (αἴσθησις). Οἱ κ. κ. συνάδελφοι ἐννοοῦσιν ἀμέσως ὅτι οἱ 22.000 οὗτοι ἕλληνες «δυσμενεῖς» πρὸς τὸ καθεστώς, εἶχον ριφθῆ εἰς τὴν ἀκαθαρσίαν, εἰς τοὺς ὀχετούς, τὴν ψθεῖραν, καὶ εἰς τὸν ὑπόστροφον, τὸ ξύλον καὶ τὸν τάφον, εἰς τὴν ἐλεεινότητα ἐκείνην καὶ τὴν τραγικωτάτην βδελυρότητα, δι’ ἃς θὰ ἐχρειάζετο κάλαμος Ζολᾶ, ἵνα ζωγραφήσῃ ἡλίκα κακὰ δύναται νὰ ὑποστῇ ἔντιμος ὀργανισμὸς ἀθώων ἀνθρώπων, καὶ ψυχὴ εὐγενὴς πατριωτῶν ἀκάμπτων ὑπὸ τὸ πέλμα τῆς τυραννίας. Ἐξ ὅλων τούτων τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες θὰ ἦσαν ἀναγκαῖαι διὰ τὴν στάθμισιν τοῦ ὅλου ζητήματος τῶν ἀποζημιώσεων, δὲν βλέπω οὐδεμίαν. Καὶ ἀντ’ αὐτῶν μόνον ἀκούω λόγους ἀσαφεῖς καὶ φωνὰς ὀργῆς! Λόγους ἀσαφεῖς, διότι ἰδοὺ πρὸς παράδειγμα. Εἶχον παρατηρήσῃ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔστρεψεν ἐπαρκῶς τὴν προσοχήν της εἰς τὴν κατ’ ἐμὲ ὑφισταμένην λίαν λογικὴν ἀνάγκην ὅπως, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀποζημιωθῶσιν οἱ βλαβέντες, ὁ βλάψας κριθῇ ὅτι πρέπει νὰ εἶναι ὁ ἀποζημιῶν, αὐτὸς δέον νὰ φορολογηθῇ πρώτιστα, αὐτοῦ ἡ περιουσία νὰ δημευθῇ. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ διέκοψε τότε ἵνα εὕρῃ ὅτι διὰ τῶν λεγομένων μου τούτων «ἐπεζήτουν παραγωγὴν ἐντυπώσεων» καὶ οὐδὲν ἄλλο, ἀφοῦ ἦτο γεγραμμένον ἤδη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ του ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπεθύμουν. Ἦτο γεγραμμένον; Αἴ, τότε πταίω ἐγὼ ἐὰν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔσχε τὴν ἀτυχίαν νὰ συλληφθῇ δι’ ἐκφράσεων, τῶν ὁποίων ἡ κατανόησις οὐχὶ τοῦ ταπεινοῦ μου νοῦ, ἀλλὰ Διὸς καὶ Κάλχαντος δεῖται, κατὰ τὸ ἀρχαῖον λόγιον. Προσπαθήσατε, συνεπῶς, κ. Πρωθυπουργέ, νὰ γείνητε σαφέστερος ἐν τοῖς γραφομένοις ὑμῶν, ἐὰν μὴ καὶ ἐν τοῖς λόγοις ὑμῶν. Εἰ δὲ φρονεῖτε πραγματικῶς ὅτι τὸ ὑμέτερον ἄρθρον 13αʹ ἐνδιαλαμβάνει τὰ ὑπ’ ἐμοῦ ζητούμενα, διότι καθιεροῖ καὶ μόνον, ὡς λέγετε «ἀπόληψιν», ἀλλ’ ἂς εἴπωμεν σαφέστερον τὴν κατ’ ἐπιστροφὴν «ἀπόληψιν τῶν κακῶς κτηθέντων, ἢ τῶν κακῶς δαπανηθέντων» ἐγὼ εἶναι ἀδύνατον ἐν ταῖς φράσεσιν ὑμῶν αὐταῖς νὰ δίδω ὅτι θὰ ἀποζημιωθῇ ὁ βλαβεὶς ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ βλάψαντος, ἐκ τῆς δημεύσεως τῆς περιουσίας τοῦ βλάψαντος, τῆς περιουσίας, νοητέον, ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ βλάψας δὲν ἐσχημάτισε καρπούμενος χρηματικὸν ὄφελος ἐκ τοῦ κατὰ τοῦ πλησίον του διωγμοῦ, ἀλλά, διότι αὐτὸς ἐζημίωσε τὸν πλησίον του τυραννήσας αὐτόν, ἔστω καὶ μόνον πρὸς πολιτικὸν κέρδος τοῦ ἑαυτοῦ του, ἢ καὶ ἄλλων, αὐτὸς νὰ τὸν πληρώσῃ ἐκ τῆς περιουσίας ἣν ἔχει, καὶ ἂς μὴ τὴν ἔχει ἐκ τῆς διαρπαγῆς.

§208Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐδιάβασα δύο ἐδάφια. Τὸ βʹ ἐδάφιον ὁμιλεῖ περὶ ἀποζημιώσεως τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ ὁ ζημιώσας. Συνεπῶς δὲν δύνασθε νὰ μοὶ λέγητε στηριζόμενος ἐπὶ τοῦ αʹ ἐδαφίου ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἀποζημίωσις. Εὑρίσκεται εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον. Ὁμιλεῖτε περὶ δημεύσεως. Τί ἐννοεῖτε; Πρέπει νὰ τοὺς δημεύσωμεν τὴν περιουσίαν ἀνεξαρτήτως σχέσεων μὲ τὸ πταῖσμα;

§209Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως διότι ἔπταισαν, ἀλλὰ καὶ ἀνεξαρτήτως ἂν πταῖσμα αὐτῶν ἦτο ὁ ἑαυτῶν πλουτισμός, ὁ ἐκ σφετερισμοῦ τῆς ὑλικῆς περιουσίας τοῦ βλαβέντος προελθών.

§210Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γνώμην ὑμῶν.

§211Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διατὶ νὰ μὴ ἔχω αὐτὴν τὴν γνώμην;

§212Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι σᾶς ἐμποδίζει τὸ Σύνταγμα.

§213Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Περίεργον νὰ μὲ ἐμποδίζῃ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἤλθομεν ἡμεῖς νὰ κατασκευάσωμεν. Τὸ Σύνταγμα εἴμεθα ἡμεῖς ἐδῶ!

§214Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Σύνταγμα δὲν εἶνε μόνον τὸ γράμμα. Ὑπάρχει ὑπὲρ τὸ Σύνταγμα μία ἀρχὴ ἡ ὁποία ἀπετυπώθη εἰς τὸ Σύνταγμα. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν δύνασθε νὰ μὴ ἀσπάζησθε ἀλλὰ τὴν γνώμην σας θὰ τὴν ἐκθέσητε καθ’ ἣν ὥραν, θὰ συζητῆται τὸ σχετικὸν ἄρθρον. Θὰ ἀνέλθητε εἰς τὸ Βῆμα καὶ θὰ συζητήσητε τὸ ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει τὴν δήμευσιν. Μέχρι τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν θὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις αὕτη ἢ ἄλλη τις, ἡ διάταξις αὕτη ἰσχύει ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη, ἤτοι σήμερον ὑφίσταται καὶ ἰσχύει πλήρως κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον διέπει τήν Ἑλλάδα, διότι τὴν Ἑλλάδα δὲν τὴν διέπει τὸ γραφεῖον σας τὸ ὁποῖον κτυπῶντες ὑπεδείξατε, λέγοντες ὅτι εἶσθε ἐδῶ.

§215Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ναί, ἐστάλημεν ἐδῶ ἡμεῖς καὶ σεῖς ἵνα κατασκευάσωμεν ἡμεῖς καὶ σεῖς, ἐδῶ ἐπὶ τῶν γραφείων τούτων, καὶ τῶν ἰδικῶν μας καὶ τῶν ἰδικῶν σας, τὸ Σύνταγμα τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον θὰ διέπῃ τὴν Ἑλλάδα κατὰ τὰς ὀρθὰς ἀνάγκας τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἐθνοσυνέλευσις λοιπὸν καὶ οὐχὶ τὸ παλαιόν σας Σύνταγμα διέπει τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐὰν Ἐθνοσυνέλευσις εἴμεθα ἡμεῖς ἐδῶ, συμπεριλαμβάνεσθε καὶ σεῖς μεθ’ ἡμῶν διὰ τὸ ἔργον τοῦτο.

§216Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἀμφισβητῶ τοιοῦτον δικαίωμα διὰ τὸν ἑαυτόν μου.

§217Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμφισβητεῖτε το. Ἐγὼ δὲ λυποῦμαι διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀναγνωρίσητε ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν εἶναι πουθενὰ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα εἴμεθα ἡμεῖς. Ἐδῶ.

§218Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Σύνταγμα τὸ ὁποῖον ἰσχύει ἐν Ἑλλάδι εἶνε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἀνὰ χεῖρας μας. Σεῖς καὶ ἐγὼ καὶ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐν γένει δυνάμεθα βεβαίως νὰ μεταβάλωμεν τὸ Σύνταγμα.

§219Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μεταβάλατέ το διὰ νὰ μὴ σᾶς ἐμποδίζῃ ἀπὸ ὅ,τι φαίνεται ὅτι εἶναι δίκαιον.

§220Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέχρι τῆς ἡμέρας, ὅμως κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ τὸ μεταβάλωμεν δὲν εἴμεθα ἡμεῖς τὸ Σύνταγμα, καὶ ἡ θέλησις ἡμῶν δὲν εἶναι τὸ Σύνταγμα.

§221Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὤ, βεβαίως, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς τεμάχιον χαρτίου, ἢ τὸ φυλλάδιον τοῦ Συντάγματος, οὔτε καὶ τοῦ αὐριανοῦ. Ἀλλ’ εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ἐξουσιασταὶ τοῦ νὰ θεσπίσωμεν τὸ ὀρθὸν Σύνταγμα, οἱ ἐξουσιασταὶ τοῦ νὰ μὴ δεθῶμεν ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ δι’ ὅσα ὡς ἐν τῷ παρόντι θέματι, ἤθελε φανῆ ἡμῖν, ὡς φαίνεται εἰς ἐμέ, ὅτι εἶναι ἐπάναγκες νὰ μὴ σεβασθῶμεν, διότι εἰσὶν ἀνεπαρκῆ τὰ ὅσα ταῦτα, ἢ εἰσὶ σαθρά. Ἐλθόντες νὰ λύσωμεν τὸ πρόβλημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν κόσμον τῶν παθόντων, ὅτι ἐμποδίζει τελείαν λύσιν τοῦ προβλήματός των τὸ Σύνταγμα, ὁπόταν εἴμεθα ἐδῶ ἵνα σχηματίσωμεν Σύνταγμα. Ἄλλο θὰ ἦτο τὸ ζήτημα ἂν μοῦ ἐλέγετε ὅτι ἡ πρότασίς μου περὶ ἀποζημιώσεως δὲν φαίνεται ὑμῖν σύμφωνος πρὸς τὴν ἰδέαν τοῦ δικαίου, ἀντὶ νὰ μοὶ εἴπητε ὅτι δὲν τὴν συγχωρεῖ τὸ Σύνταγμα. Ὡσεὶ εἴμεθα ἐδῶ Βουλὴ καὶ οὐχὶ Ἐθνοσυνέλευσις.

§222Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν μόνον τὸ Σύνταγμα. Καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν θὰ συζητήσωμεν τὸ Σύνταγμα, θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν νὰ ἀνέλθητε ἐπὶ τὸ βῆμα νὰ ἐκφέρητε τὰς γνώμας ὑμῶν διὰ τῶν ὁποίων θὰ ὑποστηρίξητε ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ διάταξις ἡ ἀπαγορευτικὴ τῆς δημεύσεως καὶ θὰ σᾶς ἀκούσω εὐχαρίστως, θὰ εἶμαι δ’ εὐτυχὴς ἐὰν κατορθώσητε νὰ μὲ πείσητε περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς γνώμης ὑμῶν ταύτης. Ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης παρακαλῶ νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου Συντάγματος.

§223Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τοῦ νὰ πείσω ὑμᾶς, ἂς ἀναβάλω πράγματι μέχρις ἄλλης στιγμῆς. Θέλω δὲ τόσον ὀλιγώτερον τὸ ἐπιδιώξει ἐν τῷ ζητήματι τῶν δημεύσεων, ἔστω καὶ τότε, ὅσον οὐδὲ καὶ ὡμίλησα περὶ δικαιώματός τινος ἀπολύτου φύσεως τὸ ὁποῖον ἤθελε νομίσει ὅτι ἔχει ἡ Ἐθνοσυνέλευσις νὰ ἀνατρέψῃ ἐν τῷ νέῳ της Συντάγματι, ἢ ἐν τῷ περὶ ἀποζημιώσεως ἁπλῶς τῶν παθόντων θεσμῷ, νὰ ἀνατρέψῃ, λέγω, τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ ἐν γένει δημεύειν, ἵνα συγχωρήσῃ τὴν ἁρπαγὴν τῶν περιουσιῶν τοῦ κόσμου. Τοῦτο θὰ ἦτο ἐναντίον τῆς ἠθικῆς, τῆς ὁποίας εἶμαι καὶ ἐγὼ ὁπλίτης, ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἐλαττωμάτων μου. Ἀλλ’ ὡμίλησα περὶ ἀποζημιώσεων, τῶν βλαβέντων ἐκ τῆς οὐσίας τῶν βλαψάντων, περὶ δημεύσεως τοῦ δικαίως ὑπολόγου μέρους τῆς περιουσίας τῶν διωκτῶν ὑπὲρ ἀποζημιώσεως τῶν διωχθέντων συμπολιτῶν. Ὡμίλησα περὶ δημεύσεως λόγῳ ὀφειλῆς, καὶ τρόπον τινὰ καὶ ποινῆς ἐν ταὐτῷ, καὶ οὐχὶ λόγῳ ὠφελείας, ἣν οἱ παθόντες δὲν ζητοῦσι. Ὑμεῖς δὲ μὲ παραπέμπετε εἰς τὴν περὶ δημεύσεων συζήτησιν.

§224Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω, τὸ Σύνταγμα ἀπαγορεύει τὴν δήμευσιν, εἴτε λόγῳ ποινῆς, εἴτε λόγῳ ὠφελείας. Τὸ Σύνταγμα ὡς ἔχει, δύνασθε νὰ τὸ ἀμφισβητήσητε, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀμφισβήτησίς σας αὕτη νὰ κάμῃ ὥστε νὰ μὴ ἰσχύσῃ τὸ Σύνταγμα. Τὸ κείμενον Σύνταγμα ἰσχύει ὡς εἶναι καὶ εὑρίσκεται τὴν στιγμὴν ταύτην.

§225Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλως τε οὐδὲ καὶ τὸ θέμα ἡμῶν εἶναι περὶ ἰσχύος Συνταγμάτων καὶ δημεύσεως εἰδικῶς. Τὴν ἐκ τῆς περιουσίας τῶν διωκτῶν ἀποκατάστασιν τῶν βλαφθέντων, τὴν ὁποίαν ἀποκατάστασιν τὴν θεωρῶ ζητουμένην ὑπὸ τῆς γενικῆς τοῦ Λαοῦ συνειδήσεως, παρὰ τὴν ἰδικήν σας ἰδέαν, τὴν παρέταξα ὡς ἓν ἐκ τῶν μέσων τῆς ἐπιλύσεως τοῦ δεινοῦ προβλήματος τῶν ἀποζημιώσεων. Ἐὰν ὑμεῖς δὲν τὴν παραδέχεσθε, τοῦτο σημαίνει ὅτι αἱ ἰδέαι ἡμῶν διΐστανται. Τὸ ὅτι δὲ μὲ παραπέμπετε περίπου εἰς ἑλληνικὰς καλένδας, κατευθύνοντές με πρὸς συζήτησιν θεωριῶν περὶ δημεύσεων, τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι τὴν στιγμὴν αὐτὴν δὲν δύνασθε νὰ προσαγάγητε διὰ τὸ χαλεπὸν ζήτημα καλλιτέρας τινὰς ἄλλας λύσεις. Εἶπον δὲ ἤδη ὅτι: τὰ μέτρα ὑμῶν, ἀντὶ νὰ εἶναι μέθοδοι λύσεως, εἶναι ἁπλῶς μέτρα παρελκύσεως καὶ ἀναβολῆς, ὅτι δὲ ὁ παθὼν Ἑλληνικὸς Λαὸς τὴν ἐπαύριον τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου σας, θὰ ἐξακολουθῇ νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν τῶν συμφορῶν εἰς τὴν ὁποίαν καὶ πρότερον, καὶ ἂς ἀναμείνῃ πλέον εἰς τὸ μέλλον πότε θὰ συμβῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐμπνευσθῇ κατὰ τρόπον πρακτικὸν περὶ τοῦ ποία θὰ τῇ φανῶσιν ὅτι εἶναι μέτρα ἐπικαιρότερα, τὰ μέτρα τὰ φορολογικὰ, καὶ τὰ ἄλλα, τὰ οἱαδήποτε. Πρὸς τὸ παρὸν ὅμως ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος τῶν παθόντων δύναται νὰ γνωρίζῃ ὅτι, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης οὐδὲν ἔχει νὰ λάβῃ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων.) Προχωρῶ ἄλλως τε εἰς λεπτομερείας ἐπιτροχάδην, ἐπιφυλασσόμενος νὰ σταθῶ πλέον ἐμπεριστατωμένως εἰς τὴν βʹ κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐκλάβω βέβαια ὡς μέτρον καθυπαγορευθὲν ὑπὸ αὐστηρᾶς μερίμνης περὶ τοῦ δικαίου τὸν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τιθέμενον προσδιορισμὸν τριάκοντα ἡμερῶν, ὡς χρόνον ἀναγκαῖον δι’ ἕνα καταδιωχθέντα, ὅπως θεωρηθῇ ὅτι ἐδημιουργήθη δι’ αὐτὸν ἀδίκημα παρέχον δικαίωμα εἰς τὸ ἀποζημιοῦσθαι. Τριάκοντα ἡμέραι ἐξορίας, φυλακισμοῦ ἢ ξυλοφορτώματος ἀποτελοῦσιν ἀδίκημα, καὶ 29 ἡμέραι δὲν ἀποτελοῦσιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων) Ὡς ἀντελήφθην ἐκ τῶν διαφόρων δηλώσεων, τοῦτο εἶναι τὸ παράδοξον δι’ ἐμὲ ὅτι, ἐὰν ἐτέθη ὁ ὅρος τοῦ τριακονθημέρου, εἶναι διότι ἐχρειάζετο εἷς ὅρος, κατὰ τὴν γενομένην κρίσιν τοῦ πράγματος. Τὸ τριακονθήμερον καὶ πέραν, εἶχε τὴν ἀρετὴν νὰ ἀπαλλάσσῃ Ἐπιτροπὰς καὶ Κυβέρνησιν καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐπὶ τῶν ἀποζημιώσεων ἐπικειμένην ἐξουσίαν ἀπὸ βεβαίου κατακλυσμοῦ ἀξιώσεων καὶ αἰτήσεων, ὁπόσας περιεγκλείει, νομίζουσι, τὸ τριακονθήμερον καὶ πρό.

§226Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶπε τίποτε.

§227Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπέδειξεν ἡ Ἐπιτροπή. Ἀλλὰ σημειώσατε, ὅτι ἡ προφύλαξις ὑμῶν δὲν ὑπῆρξε σπουδαία. Ἐν τῇ ἀναριθμήτῳ χορείᾳ τῶν δεινοπαθησάντων, ὅσοι ἔσχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ταλαιπωρηθῶσι κάτω τῆς διορίας τῶν 30 ἡμερῶν, θὰ ἀποτελῶσι χωρὶς ἄλλο τὴν ἀπόλυτον μειονότητα. Δὲν εἶναι λοιπὸν αἱ πολυάριθμοι αἰτήσεις των αἵτινες θὰ κατέκλυζον ἐνοχλοῦσαι τὰ γραφεῖα τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἀποζημιώσεως. Ἔτι ὀλιγώτερον δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 διαπρέπουσαν θεωρίαν, ὅτι ἡ τύχη τοῦ λεηλατηθέντος ὑπὸ τῆς τυραννίας δὲν δύναται παρὰ, τὸ πολὺ, νὰ συνταυτισθῇ, ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν, πρὸς τὴν τύχην τοῦ παθόντος ἐν πολέμῳ. Ποίαν σχέσιν ἔχει τὸ ἓν πρὸς τὸ ἄλλο; Ὁ πολίτης, ὁ παθὼν ἐν πολέμῳ, ἐγίνωσκεν ἀπὸ παιδὸς, ὅτι ἐκ τοῦ πολέμου δόξα μόνον τὸν ἀναμένει, καὶ ἂν ἔμελλε νὰ ἐνθηλακώσῃ τι διὰ τὰς πληγάς του, θὰ ἦσαν 15–40 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, 15 δραχμαὶ ἐν ὀνόματι τῆς γενναιοδωρίας τῶν σώων καὶ ἀβλαβῶν συμπατριωτῶν του. Ἀλλὰ πῶς τὸ αὐτὸ ποσὸν θὰ ἔχῃ νὰ προσμειδιάσῃ πρὸς τὸν παθόντα τῆς τυραννίας; Τὸ καταδιώκεσθαι καὶ βλάπτεσθαι καὶ ξυλοφορτώνεσθαι ὑπὸ τοῦ καθεστῶτος, περιπλέον μάλιστα ὑπὸ τυχοδιωκτικῆς ἱδρύσεως Τυραννιῶν, δὲν προεβλέφθη ποτὲ ὑπ’ οὐδενὸς πολίτου ὡς καθῆκον πατριωτικὸν πρὸς τὸν τόπον καὶ τοὺς Κυβερνήτας του. Αἱ ζημίαι τῆς Εἰρήνης δὲν εἶναι φόρος αἵματος, εἶνε ληστεῖαι. Καὶ ὡς ληστεῖαι, ἂς πληρωθῶσιν. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐλάχιστα ἀντιλαμβάνομαι καὶ ἄλλο τι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τὴν ἐν ἄρθρῳ 3 διαβάθμισιν τῶν παθημάτων τῶν ἀνθρώπων, ἐν ἀντιστοιχίᾳ πρὸς κλίμακα τιθεμένων τινῶν ἡμερησίων ἀποζημιώσεων, ἐκ 5 ἐκ 10 καὶ ἐκ 30 δρ. κατ’ ἀνώτατον ὅριον. Σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Πρωθυπουργέ, ὅσοι δυστυχεῖς, καὶ τῶν ὁποίων εἶνε πυκνὸς ὁ ἀριθμός, στρέψατε δὲ παρακαλῶ καὶ ἰδέτε τινὰς αὐτῶν ἐκεῖ ἐπάνω, ὅσοι δυστυχεῖς εἶδον τὰς κεφαλὰς αὐτῶν ἐπικεκηρυγμένας, καὶ φεύγοντες ἐσώθησαν ὡς ἐσώζοντο διατρέχοντες, ἔτη ὁλόκληρα, ὄρη, καὶ φάραγγας, καὶ δρυμούς, καὶ πελάγη, σκέπην δ’ εὑρίσκοντες εἰς τὰ σπήλαια, ἢ τὸν οἶκον τῶν εὐγενῶν καὶ φιλοξένων τέκνων τῆς Ἑλλάδος, ἐκρύπτοντο καὶ περιεσώζοντο οὐχ’ ἧττον ἁδραῖς δαπάναις,—καὶ τώρα σᾶς ἐρωτῶ, αἱ 5 δραχμαὶ τοῦ κατωτάτου ὁρίου σας καὶ αἱ 30 τοῦ ἀνωτάτου ὑμῶν ὁρίου, εἶναι αὐταί, αἱ ὁποῖαι τοὺς ἔθρεψαν, αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των, τὰ μακρὰ ἔτη τοῦ ἀποφασισμένου των θανάτου; (χειροκροτήματα). Εἶναι αἱ 5 καὶ αἱ 30 δρ. αἵτινες θὰ ἱκανοποιήσωσιν αὐτούς; Εἴπατε λοιπὸν καλλίτερον ὅτι δὲν δίδετε τίποτε. Καθ’ ὃν δὲ τρόπον ἀντελήφθητε τὴν σφοδρὰν ἀντιπάθειαν ἣν ἠσθάνθη ὁ ἀπέραντος κόσμος τῶν παθόντων καθ’ ὑμῶν ἐπὶ τῷ ἀκούσματι ὅτι ἡ γενναιότης ὑμῶν ἔφθασεν ἢ μᾶλλον κατῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 20.000 δρ. τὰς ὁποίας τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου σας προσδιώρισεν ὡς τὸ μέγιστον ἀντιστάθμισμα τῶν συμφορῶν τοῦ παθόντος τούτου κόσμου, καθ’ ὃν τρόπον, λέγω, ἀντελήφθητε τὴν ἣν προυκαλέσατε ἀντιπάθειαν καὶ ἀνεθεωρήσατε ἄνευ βραδύτητος τὴν περὶ τῶν 20.000 δρ. ἀπόφασιν ὑμῶν ἐκείνην δηλοῦντες ὅτι τὸν περιορισμὸν τοῦτον ἀπηλείφετε, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον σπεύσατε νῦν νὰ ἀπαλείψητε καὶ τὸν ὅρον τῆς πενταδράχμου ἀποζημιώσεως διὰ τῆς ὁποίας ἐξετιμήσατε τοὺς πόνους καὶ τὰς στερήσεις τῶν καταστραφέντων ἀνθρώπων. Ἀλλ’ οἱ ἐξόριστοι καὶ οἱ ἐγκάθειρκτοι τῆς Τυραννίας, οἱ διὰ τὸ ἰδεῶδες αὑτῶν μεμαρτυρητικότες, εἶνε πτωχοί, ὅμως δὲν εἶνε ἐπαῖται, καὶ ἀφίνουν ὑμῖν τὴν πεντάδραχμον ἀποζημίωσιν, ὅπως τὴν διαθέσητε εἰς τὰ Ἄσυλα τῶν Ἀλητῶν. (χειροκροτήματα).

§228Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἐδηλώθη ἤδη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅ,τι ζητεῖτε.

§229Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐδηλώθη ὅτι παραμένει τὸ κατώτατον ὅριον, τὸ μίνιμουμ δηλ. τῶν 5 δραχ.

§230Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι θέλει ἀφαιρέσει τὸ μίνιμουμ τῶν 5 δραχ., διότι ὑπῆρξαν ἄνθρωποι οἵτινες ἠθέλησαν νὰ παραστήσουν ὅτι τὸ «μίνιμουμ» αὐτὸ εἶνε ὑποτίμησις τῆς ζημίας, ἐνῷ εἶνε περιορισμὸς τιθέμενος εἰς τὸν δικάζοντα ἵνα μὴ κατέλθῃ ἔξω αὐτοῦ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἀποδειχθῆ ὅτι ἡ πραγματικὴ ζημία εἶνε μικροτέρα.

§231Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς; Ἤθελεν ἀποδειχθῆ ποτε ζημία διωχθέντος, φυλακισθέντος, ἐξορισθέντος καὶ παθόντος, κατωτέρα τῶν 5 δραχμῶν; Δηλαδὴ ζημία καὶ μιᾶς δραχμῆς;

§232Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἵνα μὴ λοιπὸν ὑπάρξῃ εὐχαρίστησις εἰς ἐκείνους οἵτινες ἤθελον νὰ γεννήσωσι τοιαύτην ἐντύπωσιν.....

§233Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ἐγώ.

§234Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός)..... μὴ ἀνταποκρινομένην εἰς τὴν πραγματικότητα, εἶπον ὅτι καταργῶ τὸ μίνιμουμ τῶν 5 δραχμῶν.

§235Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Καλῶς. Ἀλλὰ τότε τὸ μίνιμουμ ὑψώσατέ το εἰς δραχμὰς πολὺ ἀνωτέρας τῶν 5 ἵνα μή, περιορισμοῦ εἰς τὴν κατάβασιν μὴ τιθεμένου, τοῦτο καταβῇ κατωτέρω καὶ τῶν 5. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν αἰωνίων ἐντυπώσεων τὰς ὁποίας μέμφεσθε ἡμῶν καὶ ἐν τούτῳ, ἀφήσατέ με νὰ ἐξακολουθῶ ἔχων ἐκείνας τὸ κατ’ ἐμέ, τὰς ὁποίας ἀναμφιβόλως μόνος σας ἐπιζητεῖτε νὰ μοὶ προξενήσητε. Καὶ ἰδού, λόγου χάριν, μία. Πῶς νὰ μὴ τὴν συλλάβω; Τὸ ἄρθρον ὑμῶν ὑπ’ ἀριθ. 3 ἔδιδε 5 δραχμὰς τὴν ἡμέραν. Τὸ ἄρθρον ὑμῶν ὑπ’ ἀριθ. 1 ἐδ. 8, πληρώνει τὰς ταλαιπωρίας μόνον «ἀπὸ 30 ἡμερῶν καὶ ἄνω». Δηλαδὴ 30 ἡμέραι ξυλοφορτώματος, ἐξορίας, εἱρκτῆς, στοιχίζουσι 150 δραχμάς. Δι’ αὐτὰς ὅμως τὰς 150 δραχμὰς τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ὁ ξυλοφορτωθείς, ἔρχεται τώρα τὸ ἄρθρον 3ον καὶ 4ον καὶ δίδει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν λεγομένην «πρωτοβάθμιον» ἥτις καὶ θὰ ἐπιδικάσῃ τὰς 150 αὐτὰς δραχμάς, τῇ δίδει δραχμὰς 15. Ὁ εἷς ξυλοφορτωμένος λαμβάνει διὰ ξυλοφόρτωσιν 30 ἡμερῶν, δραχμὰς 150, ὁ ἄλλος ἀξυλοφόρτωτος θὰ ἐνθυλακώσῃ δραχμὰς 15, καὶ μάλιστα οὐχὶ διὰ κόπους 30 ἡμερῶν, ἀλλὰ δι’ ἐνασχόλησιν μιᾶς μόνον στιγμῆς ἀξυλοφορτώτου. Ὁμολογουμένως προτιμᾷ κανεὶς νὰ εἶναι μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς!. (γέλωτες). Ἡ «δευτεροβάθμιος» μάλιστα Ἐπιτροπὴ τοῦ ἄρθρου 8ου, θὰ λάβῃ δραχμὰς 78 διὰ τὸν ἀξύλιστον κόπον της! Καὶ ἔπειτα θέλετε τὸ νομοσχέδιόν σας νὰ μὴ μᾶς ἀφήσῃ «ἐντυπώσεις»! (χειροκροτήματα). Καὶ ταῦτα μέν, κύριοι, ἔχουσιν οὕτω, μετὰ πολλῶν ἄλλων. Ἐγὼ δέ, ἐλέγχων τὸ νομοσχέδιον τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς πεποιθήσεις μου, δὲν καταψηφίζω αὐτήν. Καὶ θὰ ψηφίσω καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτῆς μάλιστα ἔστω καὶ οὕτω ἔχον, ἵνα ἔχῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἱκανοποίησιν ὅτι ἐψηφίσθη ἐπ’ αὐτῆς καὶ ἓν νομοσχέδιον ὑπὲρ παθόντων. Ἀλλὰ τὴν ὥραν καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλησμονήθη εἰς φωνὰς καὶ λόγους ὀργίλους, τὸν παροτρύνω νὰ ἐνθυμηθῇ τοῦτο καλλίτερον. Πῶς τὸ ταχύτερον νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἀτελὲς νομοσχέδιον αὐτοῦ. Ἀναμένομεν νὰ προσκομίσῃ ἐνταῦθα, ὡς τάχιστα, οὐχὶ τὰς τωρινὰς σκέψεις περὶ μέτρων ληπτέων, τοῦ μηνὸς Μαΐου τούτου, ὅστις ἴσως καὶ θὰ ἀποδειχθῇ «Κόκκινος Μάης» διὰ τὰς προσδοκίας τῶν παθόντων, τὰς ἀπὸ μακροῦ ἐξαντληθείσας, ἀλλὰ νὰ προσκομίσῃ πίνακα ὡρισμένον περὶ τῶν μέτρων ὅσα, ἐπὶ τοῦ πεδίου τῶν ὑλικῶν ἀποζημιώσεων, εἶναι διατεθειμένα νὰ λάβῃ. Ὀφείλει νὰ ὑποδείξῃ ἡμῖν ποῖαι εἶναι αἱ φορολογίαι τοῦ ἄρθρου 13 ἐδαφίου βʹ τὰς ὁποίας ἔχει κατὰ νοῦν, ποῖαι εἶναι αἱ παροχαὶ καὶ οἱ πόροι οἱ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους τώρα, ἐν ἐδαφίοις γʹ καὶ στʹ μνημονεύει μόνον ἀφηρημένως ὡς μελλούσης προνοίας ζητήματα. Διότι ἐὰν ταῦτα ἀπὸ τοῦδε δὲν θὰ γνωρίζῃ κατόπιν 7 μηνῶν ἐρεύνης, οὐδὲ καὶ αὔριον ἴσως εὐκολώτερον θὰ τὰ εὕρῃ. Ἀλλά, κύριοι, ἂς περάνω ἐνταῦθα τὸν λόγον. Δὲν τὸ πράττω ἢ φωνῶν ἅπαξ ἔτι πρός τε τὸν κ. Πρωθυπουργόν, καὶ πρὸ παντὸς πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν τοσαῦτα ὑποστάντα, καὶ ὑφιστάμενον, ἔτι καὶ νῦν, τὸν δὲ τελευταῖον τοῦτον ἵνα ᾖ ἐνήμερος ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τῆς ἀποτυχίας του, ὅτι οὐδεμία, οὐδεμία μέχρι τῆς στιγμῆς πρόνοια ἐλήφθη πρὸς ἱκανοποίησίν του. Ἂς ἀντιληφθῇ ὁ λαὸς τῶν παθόντων ὅτι ἡ ἀναμονή του ἀπέμεινεν ἴσως διὰ παντὸς ἐκκρεμὴς καὶ αἱ ἐλπίδες του ἀπραγματοποίητοι τόσον ὡς πρὸς τὰς ἀποζημιώσεις του τὰς ὑλικάς, ὅσον καὶ ὡς πρὸς τὰ πολυθρύλητα ἄλλα περιστατικά του τὰ ἄλυτα ζητήματα τῆς δικαιοσύνης τῆς ἀνικάνου ἐν Ἑλλάδι νὰ ἐπέλθῃ ποτέ, εἰς τὸν αἰῶνα τὸν ἅπαντα, τιμωρὸς τῆς πολιτικῆς κακουργίας, ἐκδικήτρια κατὰ τῶν τυράννων! Ἀλλά, Κυβέρνησις νωθρά, καὶ νωχελὴς καὶ ἀδρανὴς καὶ ἄβουλος καὶ ἀναβλητικὴ ὡς εἶσθε, ἀντανακλᾶτε οἱ πλείονες ὑμῶν τὴν νωχέλειαν καὶ ἀβουλίαν σας ἐπὶ τοῦ ὑψηλοῦ τούτου Συνεδρίου τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ὡσεὶ ἡ δύναμις τοῦ δρᾶν εἶχε παραλύσει, ἀφίνετε τὴν διόρθωσιν τῶν πραγμάτων εἰς τὰ βραδέα ἔργα τῆς Ἱστορίας! (χειροκροτμήματα ἐκ τῶν θεωρείων.

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Στεφανόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§237Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα, κύριοι, αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν κατόπιν τῆς συζητήσεως ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως θέματος, τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, νὰ κάμω δύο δηλώσεις. Πρῶτον ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα προτίθεμαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Συνέλευσιν δὲν θὰ τὰ εἴπω ἵνα δημιουργήσω ἐντύπωσιν ὅτι συγκαταλέγομαι μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περισσότερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπεραμύνονται τοῦ δικαίου τῶν παθόντων πολιτῶν κατὰ τὸ στάδιον τῆς τυραννίας, διότι εἶμαι διατεθειμένος νὰ προσχωρήσω εἰς τὰς ἀντιλήψεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μετὰ τὰς δηλώσεις τὰς ὁποίας ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Συνέλευσιν ἔχω τὴν γνώμην ὅτι συμφώνως καὶ πρὸς τὸ πολιτικὸν πρόγραμμα τὸ ὁποῖον ἐν τῇ πόλει ἡμῶν ἐξεφώνησε, διαπνέεται ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας τῆς πραγματικῆς ἱκανοποιήσεως τῶν δικαίων τῶν παθόντων, μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ὑπεραμυνθῶ τῶν διαφόρων ἀπόψεων, τὰς ὁποίας διετύπωσεν ἡ Ἐπιτροπὴ ὡς ἀποτελῶν μέλος ταύτης καὶ νὰ διαφωνήσω εἰς ὡρισμένα σημεῖα τοῦ κυβερνητικοῦ νομοσχεδίου. Δευτέραν δήλωσιν ἔχω νὰ κάμω, ὅτι ὡς εἷς ἐκ τῶν πλείστων ὅσων παθόντων κατὰ τὸ τυραννικὸν αὐτὸ διάστημα, ὡς ἐγκαταλείψας τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ τραπεὶς ἀνὰ τὰ ὄρη καὶ τὰς χαράδρας ἐπὶ τρία ἔτη ὅπως ἀποφύγω τὴν ἐκτέλεσιν καταδικαστικῆς εἰς θάνατον ἀποφάσεως, ἐκδοθείσης ἐναντίον μου παρὰ ξενικοῦ δικαστηρίου διότι ἠθέλησα νὰ ὑποστηρίξω μετ’ αὐτοθυσίας τὴν ἀκεραιότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους τῆς Βορείου Ἠπείρου καὶ ἐπικηρυχθεὶς τέλος, ὅτι ὡς τοσαῦτα, λέγω, παθών, δὲν προτίθεμαι νὰ ὑποβάλλω αἴτησιν ἀποζημιώσεως ἵνα μὴ νομισθῇ καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον ὅτι οἱ λόγοι μου θὰ εἶναι τονισμένοι εἰς τὸ διαπασῶν τοῦ ἰδίου συμφέροντος. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνόμισα ὅτι εἶναι σκόπιμον ἢ μᾶλλον λυσιτελές, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν αὐτήν, ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων αὐτὴ αὕτη ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων τῶν παθόντων. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω ὅτι ἀπὸ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ἔλαβον τὴν ἀπόφασιν νὰ παραιτηθῶ τῆς ἰδέας ὑποβολῆς αἰτήσεως ἀποζημιώσεως εἰς τὴν οἰκείαν Ἐπιτροπὴν ὅπως δήποτε καὶ ἂν εἶναι αὕτη κατηρτισμένη. Αἰσθάνομαι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην καὶ δηλῶ εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἔκρινα ὅτι καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν λοιπῶν κ.κ. συναδέλφων πρέπει νὰ παραμείνω καὶ νὰ δικάσω τὰς ὑποβληθησομένας αἰτήσεις πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν παθόντων, ὅτι παρῃτήθην πάσης ἰδέας ὑποβολῆς αἰτήσεως πρὸς ἀποζημίωσιν προσωπικὴν ἐμοῦ. Καὶ ἂς μὴ νομισθῇ μικρὸς ἐγωϊσμὸς ἂν θελήσω νὰ εἴπω ὅτι εἶμαι ἐκ τῶν μᾶλλον ἀπόρων καὶ τῶν μᾶλλον ἀκτημόνων.

§238Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ βεβαιῶ.

§239Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ἐὰν οὕτως ἐσκέφθην περὶ τοῦ ἑαυτοῦ μου νομίζω ἐπιβεβλημένον νὰ ἀμυνθῶ πάσει δυνάμει ὑπὲρ τῶν δικαίων ἐκείνων τῶν τοσοῦτον τρωθέντων ὑπὸ τῆς ἐνόπλου ὀλιγαρχίας ἡ ὁποία ἠθέλησε νὰ ἐπικαθήσῃ εἰς τὴν ράχην τοῦ ἀόπλου Ἑλληνικοῦ Λαοῦ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν ὅτι διὰ ψηφίσματος πρέπει νὰ διαρρυθμισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων. Ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰσήγαγε σχέδιον νόμου σχετικόν. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω ὅτι τὸ ἴδιον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ ἠγείρετο εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν αὐτὴ αὕτη ἡ Ἐπιτροπὴ θ’ ἀνελάμβανε τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων τῶν παθόντων, ἐὰν ἤθελε διαλυθῇ τὸ Σῶμα καὶ ἴσως ἡμεῖς δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν τιμὴν νὰ ὦμεν μέλη τοῦ κοινοβουλίου ὅπως ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐκδικάσεως τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν, τὸ ἴδιον ζήτημα γεννᾶται καὶ ὅταν διὰ νόμου ρυθμίζηται τὸ ζήτημα. Διότι ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἔχω τὴν γνώμην ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν τὴν ὁποίαν θὰ λήξῃ τὸ συνταγματικὸν ἔργον τῆς Συνελεύσεως καὶ θὰ ἰσχύσῃ τὸ νέον Σύνταγμα, ἀλλ’ οὐ μόνον τότε, ἀλλὰ καὶ ἤδη, ὅτε ἰσχύει τὸ ὑπάρχον Σύνταγμα, εἶνε πιθανὸν νὰ κατηγορηθῶμεν ὅτι εἰσάγωμεν διατάξεις ἀντικειμένας πρὸς τὸ ἄρθρον 91 τοῦ Συντάγματος, ὅταν ὁρίζωμεν εἰς ἐκδίκασιν τῶν ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων εἰδικὰ δικαστήρια καὶ εἰδικὰς ἐπιτροπάς, ἐνῶ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀπαγορεύει τὴν σύστασιν δικαστικῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἐκτάκτων δικαστηρίων ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα.

§240Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν.

§241Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁρίστε.

§242Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον χωρὶς νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ὑπάρχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ κράτους;

§243Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου κ. Πρόεδρε, ὑπάρχει ἂν ὄχι καθ’ ὅλας τὰς περιπτώσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ὑπάρχει καθ’ ὡρισμένας περιπτώσεις.

§244Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Λοιπὸν ἂν ὑπάρχῃ— παραδέχομαι οἱανδήποτε γνώμην θέλετε—ἀλλὰ σᾶς λέγω ὅτι ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον δικαίωμα, τοῦτο δὲν θίγεται καὶ δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια ὁ ἐνδιαφερόμενος καὶ οὕτω τελειώνει ἡ περίπτωσις αὐτή. Ἔρχεται ἡ ἄλλη περίπτωσις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ κράτος ἀναλαμβάνει νὰ συστήσῃ ἤδη δικαίωμα μὴ ὑπάρχον, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγνωρίσῃ—διότι, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ἐφ’ ὅσον ἔχει τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ὁ πολίτης δύναται νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ δικαστήρια νὰ ζητήσῃ ὅ,τι κατὰ τὸν νόμον δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει τὴν ἑξῆς ἔννοιαν. Εἰς ὅσας περιπτώσεις, τινὰς ἢ πάσας, δὲν ὑπάρχει δικαίωμα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, δημιουργεῖται ὑποχρέωσις τῆς πολιτείας νὰ πληρώσῃ· ἡ πολιτεία διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν ἔχει ἀνάγκην μιᾶς ἐρεύνης, τίτλου, ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἀξιοῖ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖται ἤδη, καὶ διὰ νὰ γίνῃ ἡ ἔρευνα αὐτὴ συνιστᾶται μία ὑπηρεσία, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξακριβώσῃ ἡ πολιτεία ἂν καὶ εἰς τίνα καὶ τὶ ὀφείλει. Τὸ Σύνταγμα ὁμιλεῖ περὶ δικαστικῶν ἐπιτροπῶν ἢ ἐκτάκτων εἰδικῶν δικαστηρίων, εἰς τὰ ὁποῖα ὅμως παραπέμπονται κεκτημένα δικαιώματα ἀμφισβητούμενα. Τοῦτο τὸ ἀπαγορεύει. Ἀλλὰ πρόκειται ἤδη περὶ τοιούτου τινός; Ποσῶς. Ἡ πολιτεία λέγει· κύριε, καίτοι δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν, διότι εἰς ὅσας περιπτώσεις ἔχω ὑποχρέωσιν δὲν σοῦ ἀφαιρῶ τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγῃς εἰς τὰ δικαστήρια, καίτοι δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν, εἰς ὅσας περιπτώσεις δὲν ἔχω ὑποχρέωσιν εἶμαι πρόθυμος νὰ σὲ πληρώσω· ἀλλὰ διὰ νὰ σὲ πληρώσω πρέπει νὰ ἐξακριβώσω πόσα σοῦ ὀφείλω, πρέπει νὰ ἐξακριβώσω τὰ πράγματα, καὶ πρὸς τοῦτο ἐγκαθιστῶ μίαν ὑπηρεσίαν. Πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας δικαζούσης ἐπὶ κεκτημένου δικαιώματος, περὶ οὗ ὑπάρχει ἀμφισβήτησις μεταξὺ κράτους καὶ ἰδιώτου; Ποσῶς. Πρόκειται περὶ διαδικασίας, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καθορισθῇ ἡ ἔκτασις, τὸ ποσόν, τὸ ἀντικείμενον τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἤδη δημιουργεῖ ἡ πολιτεία ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ τῆς διαδικασίας. Δὲν ἔχετε λοιπὸν ἀντίρρησιν.

§245Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δέχομαι τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Προέδρου, ὅτι ἀληθῶς προκειμένου περὶ τῶν περιπτώσεων ἐκείνων, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπάρχει ἤδη γεγενημένον δίκαιον, δύναται ὁ πολίτης νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ τακτικὰ δικαστήρια.

§246Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἂς σημειωθῇ καὶ αὐτὴ ἡ δήλωσις ὅτι ὁ παρὼν νόμος δὲν ἐμποδίζει τὸν πολίτην νὰ ἀσκήσῃ ὅσα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἔχει δικαιώματα κατὰ τῆς πολιτείας. Ἐξυπακούεται αὐτό.

§247Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἐνόμιζον ὅτι ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Συντάγματος δὲν ἐτέθη μόνον πρὸς προστασίαν τῶν δικαίων τῶν πολιτῶν, ὅπως οὗτοι πάντοτε κρίνωνται ὑπὸ τῶν τακτικῶν δικαστηρίων, τῶν ὁποίων ἄλλως τε τὴν ἰσοβιότητα ρυθμίζει τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ Συντάγματι ἐτέθη καὶ ὑπὲρ τῆς πολιτείας, καὶ τοῦ Δημοσίου Ταμείου, ὄχι μόνον ὑπὲρ τῶν πολιτῶν.

§248Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ δικασθῇ ἡ πολιτεία.

§249Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δικάζεται ἡ πολιτεία, ἀφ’ οὗ ἔχετε ἀντιδικίαν πρὸς τὸν Ἔφορον;

§250Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι δὲν ἔχω καμμίαν ἀντιδικίαν. Δὲν εἶναι δίκη αὐτή. Ἐφ’ ὅσον πρόκειται ἡ πολιτεία νὰ ἐνεργήσῃ πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν γεγονότων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων καθωρίσθη μία ὀφειλή, δὲν δικάζεται. Παραδείγματος χάριν ἔχετε σεῖς ἓν κτῆμα· ἡ πολιτεία ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένων γεγονότων λαβόντων χώραν ἐκεῖ, θέλει νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἔλαβον χώραν τὰ γεγονότα. Δὲν εἶναι τοῦτο δίκη.

§251ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἡ πολιτεία πρόκειται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ πληρώσῃ.

§252Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, κ. Πρόεδρε καὶ κύριοι συνάδελφοι, ἔχοντες τὴν ἀντίληψιν, ὅτι οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον πρέπει νὰ νομισθῇ, προκειμένου περὶ χρημάτων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ πληρώσῃ καὶ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ πληρώσῃ ἡ πολιτεία, δὲν πρέπει καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον νὰ δημιουργηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι πρόκειται νὰ καταφύγωμεν εἰς ἀντισυνταγματικὰς διατάξεις νομοθετικάς. Ἡμεῖς νομίζομεν ὅτι σχέδιον ψηφίσματος καὶ οὐχὶ σχέδιον νόμου πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Καὶ γνωρίζομεν πάντες τὴν διαφοράν, τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ ψηφίσματος εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῶσι καὶ διατάξεις Συνταγματικαί. Ἐνομίσαμεν δὲ ὅτι ἐὰν καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Συνταγματικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως ἐξακολουθήσουν αἱ ἐργασίαι τῶν μερικῶν ἐκείνων ἐπιτροπῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀνελάμβανον, κατὰ τὸ σχέδιον τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων ἀποζημιώσεων τῶν παθόντων, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο ἐπάναγκες νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 91 τοῦ Συντάγματος καὶ μεταβατικὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ καθιεροῦτο ἐξαίρεσις, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς συστάσεως δικαστικῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἐκτάκτων δικαστηρίων διὰ προσθήκης ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου τούτου, «πλὴν τῆς ἐπὶ τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1921 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων ἐπιτροπῆς, ἥτις θὰ λειτουργήσῃ μέχρι πέρατος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς.»

§253Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον φέρει τὸν τύπον ψηφίσματος. Δι’ ἀκροτελευτίου ἄρθρου, τὸ ὁποῖον θὰ προτείνωμεν, τὸ παρὸν νομοσχέδιον θὰ λάβῃ τύπον ψηφίσματος Συνταγματικοῦ.

§254Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα τὸ ἀκούω ἀπὸ σᾶς, κ. Ἀναστασόπουλε, ὅτι θὰ λάβῃ τύπον ψηφίσματος, διότι εἰς τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν περιλαμβάνεται τοῦτο.

§255Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι δίκη τοῦτο. Εἶναι ἐξακρίβωσις πράγματος.

§256Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Τρόπος προσδιορισμοῦ μιᾶς ἀποζημιώσεως, τὴν ὁποίαν παρέχει τὸ Κράτος.

§257Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος δηλοῖ ὅτι εἰς τὰς ὑπαρχούσας περιπτώσεις, περιλαμβάνεται καὶ ἡ περίπτωσις τῆς φυγοδικίας.

§258Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ναί.

§259Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν θὰ ἔχετε χωριστὸν κεφάλαιον· ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ θὰ ἦτο ἐπάναγκες νὰ διευκρινισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποσπάσεως ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἔργων τοῦ ζημιωθέντος, διότι εἶναι πιθανὸν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐφυγοδίκησεν εἷς, κατόπιν καταδιώξεως, καὶ νὰ παρέμενεν εἰς τὴν οἰκίαν του ἔγκλειστος.

§260Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφ’ ἧς ἤρξατο ἡ συζήτησις εἶπον ὅτι, ἐννοῶ τὴν φυγοδικίαν περιλαμβανομένην.

§261Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Φυγοδικίαν ποῦ; Σᾶς εἶπον ὅτι εἶναι πιθανὸν εἷς φυγοδικήσας νὰ μὴ ἀπεμακρύνθη τοῦ τόπου τῆς ἐξασκήσεως τῶν ἔργων του.

§262Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιλαμβάνονται καὶ αἱ δύο κατηγορίαι. Ἡ φυγοδικία ἐξεδηλώθη διὰ ἀπομακρύνσεως ἢ διὰ στερήσεως τῆς ἐλευθερίας τῆς κινήσεως; Εἶναι ἄλλη περίπτωσις. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅπως εἶπον καὶ ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι θὰ διευκρινισθῇ τὸ πρᾶγμα καθαρῶς.

§263Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω, διότι γνωρίζετε, ὅτι ὑπάρχουν καὶ δικασταὶ στενῆς ἀντιλήψεως. Ἐπίσης εἰς τὸ σχέδιον ψηφίσματος, τὸ ὁποῖον συνέταξεν ἡ ἐπιτροπή, περιέλαβε καὶ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως μεταβιβάζεται εἰς τοὺς κληρονόμους, ἐνῷ τὸ Κυβερνητικὸν σχέδιον δὲν περιέχει τοιαύτην διάταξιν.

§264Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός.). Αὐτὸ ἐξυπακούεται.

§265Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐξυπακούεται. Ἐξυπακούεται μόνον εἰς τὴν περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν πρόκειται περὶ θανάτου. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι ἐφυλακίσθη εἷς ἐπὶ ἓν ἔτος καὶ ὅτι ἀπέθανε, χωρὶς ὁ θάνατος νὰ ὀφείλεται εἰς τὴν φυλακήν. Κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀνοίξεως τῆς κληρονομίας, τὸ δίκαιον αὐτὸ δὲν ἦτο γεγεννημένον, διότι ὁ ὑπὸ ψήφισιν νόμος δὲν ὑπῆρχε τότε.

§266Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς λέγω ὅτι περιλαμβάνεται. Εἶναι σαφὲς τὸ πρᾶγμα, δὲν εἰμπορεῖ νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία εἰς κανένα, ὅτι αὐτὴ ἡ ἱκανοποίησις μεταβαίνει εἰς τοὺς κληρονόμους. Γνωρίζετε σεῖς, ὡς νομικός, ποῖα εἶναι ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα μεταβιβάζονται. Ἐν τούτοις διὰ νὰ λείπῃ ἡ συζήτησις, σᾶς λέγω ὅτι μεταβιβάζεται ἀναμφισβητήτως.

§267Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά. Ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω κατόπιν τὸ ζήτημα τῆς ἁρμοδιότητος πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἀδειῶν αὐτῶν καὶ νὰ εἴπω ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, μεταξὺ τῆς ὁποίας ἤμουν καὶ ἐγὼ μέλος, τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Συνέλευσις φαίνεται ὅτι ἔχει τὴν ἀντίληψιν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ σχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐπιμένει εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς, αἰσθάνεται δὲ ἰδιαιτέραν χαρὰν διότι ἀπαλλάσσεται ἀπὸ ἕνα πραγματικὸν μαρτύριον. Ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς καὶ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν της ἐλήφθη ὑπόμνημα ἐκ μέρους τοῦ ἐνταῦθα συλλόγου τῶν παθόντων, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ἐπροξένησε κατάπληξιν διὰ τὴν μετριότητα τῶν ἀξιώσεων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν ὀρθὴν ἀντίληψιν τῶν ἀποζημιώσεων. Καὶ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναφέρω λέξεις τινὰς τοῦ ὑπομνήματος διὰ νὰ ἴδητε ὅτι ἐπὶ τῶν ἀντιλήψεων τούτων ἐστηρίχθη ἡ ἐπιτροπὴ καταλήξασα εἰς τὴν ἀπόφασιν ὅπως αὐτὴ ἡ ἰδία ἀναλάβῃ τὸ βαρὺ ἔργον τῆς ἐκδικάσεως τῶν αἰτήσεων τῶν παθόντων, βεβαία ὅτι θὰ εὕρῃ πολυτίμους συνεργάτας ὅλους τοὺς πραγματικῶς παθόντας ὅπως ἀποκλεισθοῦν πάσης ἀποζημιώσεως οἱ ψευδεῖς παριστάνοντες αὐτοὺς ὡς παθόντας. (Ἀναγινώσκει) «Καθ’ ἡμᾶς διὰ τοῦ σχεδίου τούτου τοῦ νόμου οἱ παθόντες δέον νὰ διακριθῶσι: 1) Εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν τυφεκισθέντων καὶ ἐν ταῖς διώξεσι θανόντων, καὶ 2) Εἰς τοὺς φυλακισθέντας, ἀπελαθέντας καὶ φυγοδίκους δεδικαιολογημένως. Οἱ ἐν τῇ φυλακῇ καὶ τῇ ἀπελάσει ἢ τῇ φυγοδικίᾳ καταπροδώσαντες τὴν ἰδεολογίαν των, οὕτως ὥστε νὰ ἀποδεικνύηται ὁπωσδήποτε ἡ λῆψις ἀμέσου ἢ ἐμμέσου ἀμοιβῆς ἐπὶ τοῦ πρώην καθεστῶτος, δέον νὰ μὴ δικαιοῦνται ἀποζημιώσεως». Ἔχουσα πρὸ ὀφθαλμῶν τὰς ἀπόψεις αὐτὰς ἡ Ἐπιτροπή, ἐνόμισεν ὅτι αὐτὴ καὶ μόνη, ἀποτελουμένη κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπὸ παθόντας, αὐτὴ καὶ μόνη εἶναι ἱκανὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν διάκρισιν τίνες πραγματικῶς ἔπαθον καὶ τίνες εἶναι ἄξιοι ἀποζημιώσεως καὶ τίνες ψευδῶς ἤθελον παρουσιάσῃ ἑαυτοὺς ὡς παθόντας. Κύριοι, ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία, ὡς εἶπε εἷς ἐκ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων, θὰ ὑφίσταται πανταχόθεν πιέσεις ὅπως κάμῃ δεκτὰς αἰτήσεις ἀποζημιώσεων. Φρονῶ ὅτι οἱ ἐπιζητοῦντες ἀποζημιώσεις διὰ ψευδεῖς καὶ ἀνυπάρκτους ζημίας, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ ἕτερον στρατόπεδον, τὸ ὁποῖον ἔχει τοιαύτας ἀρχάς. Ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ εἶχε παθόντας, τοὺς ὁποίους ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐγνώρισε, παθόντας μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν α ἢ β πολιτικὴν μερίδα, ἀλλὰ εἰς τὴν μεγάλην διαδήλωσιν τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔφερον ἡμᾶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατέρριψαν τὸ τρομερὸν ἐκεῖνο καθεστώς, θὰ ἔκρινεν ἀκριβοδικαίως τὰς αἰτήσεις αὐτὰς μὲ τὰ αὐτὰ μέτρα καὶ σταθμὰ καὶ θὰ ἐτερμάτιζε κατὰ τὸ δυνατὸν ταχέως τὸ ἔργον της, ἀπορρίπτουσα, ἀδικαιολογήτως μάλιστα, τὰς αἰτήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐζημιώθησαν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι εὐτυχὴς τὴν στιγμὴν αὐτήν, ἀπαλλασσομένη ἑνὸς πραγματικοῦ μαρτυρίου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον πράγματι ἀληθῆ ἀντίληψιν τῆς ἀνάγκης τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων ἔχει, ὅπως ἀπαλειφθῇ ἡ σχετικὴ διάταξις τῆς παρεμβάσεως τοῦ ἐφόρου, διότι εἶναι μία δυσπιστία πλέον ἀπέναντι τῶν ἡρώων αὐτῶν, νὰ ἐμφανίζεται ὁ οἰκονομικὸς ἔφορος τὴν στιγμὴν μάλιστα κατὰ τὴν ὁποίαν τάσσεται δικαστήριον ἀποτελούμενον ἀπὸ τακτικοὺς δικαστὰς, καὶ νὰ ἀμφισβητῇ τὰ δικαιώματα αὐτῶν.

§268Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Εἶχον ἀπείρους ἐνδοιασμοὺς περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ διάκρισις μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πράγματι ὑπέστησαν ζημίαν καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιασθῶσιν μὲ ζημίας ἀνυπάρκτους. Καὶ ἐπὶ πολὺ ἐσκεπτόμην ποῖα θὰ ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς ἀποκοπὴν ἐκείνων οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιάσωσι ζημίας ἀνυπάρκτους. Τοῦτο δὲ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ συμφέροντος αὐτῶν τούτων τῶν παθόντων. Τοῦτο δὲ ἔχων ὑπ’ ὄψει δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς διαδικασίαν ἀπολύτως ἀσφαλίζουσαν διὰ προσαγωγῆς ἀποδείξεων ἀνεπιφυλάκτου ἀμφιβολίας, νὰ παρατείνωμεν ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὸ ἔργον καὶ ἐπὶ τέλους νὰ δυσχεράνωμεν τὴν θέσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ παρίσταντο δικαιοῦχοι δι’ ὑποβολῆς αἰτήσεων, ἐνοχλήσεων καὶ διατυπώσεων. Ἐνῷ δὲ ἐνώπιον τοῦ προβλήματος τούτου εὑρισκόμην, διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι αὐτὰ τὰ προβλήματα διαφέρουν ἀπὸ τὰ προβλήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν λύονται διὰ γαργαλιστικῶν ἐκφράσεων καὶ ὡραίων λέξεων, διότι καθ’ ἣν ἐποχὴν θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχωμεν ναυάγιον τῶν ἐλπίδων, θέλω νὰ εἴπω λοιπόν, ὅτι ἐνῷ εὑρισκόμην πρὸ αὐτοῦ τοῦ προβλήματος ἐνεθαρρύνθην ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τοῦ συλλόγου τῶν παθόντων, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. συνάδελφος εἴτε τοῦ ἰδίου, εἴτε ἄλλου τινὸς, τὸ ὁποῖον ὑπέπεσεν εἰς ἐμέ, διότι εἶδον εἰς αὐτὸ τὸ ὑπόμνημα μίαν τάσιν τῶν ἀληθῶς παθόντων τοῦ πῶς νὰ ἐξασφαλίσωσι τοὺς ἀληθῶς παθόντας διὰ τῆς ἀποπομπῆς τῶν μὴ παθόντων. Ἰδοὺ μία τάσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεβλέψαμεν, ἵνα ἀποβάλωμεν τοὺς μὴ ἀληθῶς παθόντας καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν δύναμιν ταύτην, ὅτι οἱ παθόντες θὰ θεωρήσωσι δι’ ἑαυτοὺς ζήτημα τιμῆς ν’ ἀποκλείσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἠδύναντο νὰ ἀποπειραθῶσι νὰ μεταβάλωσι τὴν ἰδιότητα τοῦ παθόντος ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Καὶ ἀναμένω ἀπὸ τοὺς πραγματικῶς παθόντας καὶ κατὰ τόπους ὀργανώσεις νὰ γίνωσι φρουροὶ τῶν θεσμῶν καὶ τῆς δικαιοσύνης εἰς τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἐπιτρέψωσι τὴν εἴσοδον εἰς τοὺς μὴ πραγματικῶς παθόντας. Ἀλλ’ ὅταν ἐσκέφθην τοῦτο εἶπον, ποῖον εἶναι τὸ ὄργανον; Ἢ ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωμεν ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς τὴν ἐμφάνισιν μιᾶς ὀργανώσεως παθόντων, ὅπως ἐγγυηθῇ καὶ ἀντιταχθῇ κατὰ τῶν ἀπόψεων τοῦ ψευδῶς παθόντος ἢ ἔπρεπε νὰ ὑπάρξῃ τις πρὸς τὸν ὁποῖον ἐπεκοινώνουν νὰ παράσχῃ πληροφορίας, ἵνα αὐτὸς ὑποβάλῃ ταύτας ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐπειδὴ ἴσως δὲν θὰ ἦτο εὐχερὲς νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὰς ὀργανώσεις τῶν παθόντων, ἴσως δὲ δὲν θὰ ἦτο καὶ εὐχάριστον, διὰ τοῦτο εἶπον, ἂς ὑπάρξῃ εἷς ἀντιπρόσωπος τῆς πολιτείας πρὸς τὸν ὁποῖον νὰ ἀναφερθῶσιν οἱ πραγματικῶς παθόντες καὶ νὰ ὑποβάλωσιν εἰς αὐτοὺς τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀποβάλωσι τοὺς μὴ παθόντας, καὶ δι’ αὐτὸ ἔθεσα τὸν Ἔφορον ἢ οἱονδήποτε ἀντιπρόσωπον τοῦ Κράτους. Ταῦτα ἠναγκάσθην νὰ εἴπω διακόψας τὴν ἀγόρευσίν σας, διότι εἴπατε, ὅτι ἀπέναντι τῶν ἡρώων θέτετε τὸν Ἔφορον. Ὄχι, παραπλεύρως τῶν ἡρώων θέτω τὸν Ἔφορον διὰ νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀξίωσιν τῶν ἡρώων, διὰ νὰ ἀποβληθῶσιν οἱ μὴ παθόντες. Αὐτὰς τὰς ἀνακοινώσεις εἶχον νὰ κάμω ἐν σχέσει μὲ τὰς ἐλπίδας, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν ἐκ τῶν ὑπομνημάτων τῶν συλλόγων εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§269Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἴσως ἐκ τῆς διατυπώσεως φαίνεται, ὅτι ἔρχεται ὁ Ἔφορος εἰς ἀντιπαράστασιν μὲ τὸν παθόντα.

§270Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ἐμφανίζωνται ἐνώπιον τῆς Ἐπιτροπῆς δυνατὸν νὰ εἶναι παθόντες καὶ μὴ παθόντες. Ὁ Ἔφορος περὶ αὐτοῦ περὶ τοῦ ὁποίου ἔχει πληροφορίας, ὅτι εἶναι ἀληθὴς παθὼν δὲν ἔχει ν’ ἀντιτάξῃ κατ’ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ζητεῖ νὰ ἐκμεταλλευθῇ τῶν περιστάσεων θὰ ἀντιτάξῃ.

§271Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Τὸ τρίτον μέλος ὁρίζεται ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων, ἀντ’ αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ εἶναι ὁ Πρόεδρον τοῦ συλλόγου τῶν παθόντων.

§272Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ θέσωμεν τὸν Πρόεδρον τοῦ συλλόγου τῶν παθόντων;

§273Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ νὰ λαμβάνῃ μέρος καὶ ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος εἰς τὰς ὑποθέσεις αὐτὰς ἡμεῖς δὲν θὰ εἴμεθα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ εὑρεθῶμεν ἐν ἀπολύτῳ διαστάσει, ἀλλ’ ἐν σχέσει πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς τὴν Συνέλευσιν, αἰσθανόμεθα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἰς περίπτωσιν κατὰ τὴν ὁποίαν τὰς αἰτήσεις τῶν παθόντων θὰ ἐδίκαζεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς ἀποζημιώσεως, ἡ ὁποία θ’ ἀπετελεῖτο ἀπὸ ἡμᾶς τοὺς συντάξαντας τὸ σχέδιον ψηφίσματος, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οἱ πολῖται οἱ πραγματικῶς παθόντες δὲν θὰ παρουσιάζοντο ἐνώπιον ἡμῶν, ὡς ἱκέται, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅταν ἡμεῖς προερχόμενοι ἐκ τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ λαοῦ λαβόντες τὴν ἐντολὴν νὰ ἔλθωμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δεχόμεθα καθ’ ἑκάστην οὐχὶ ὡς ἱκέτας, ἀλλ’ ὡς ἀνθρώπους ἔχοντας δικαιώματα ἀπέναντι ἡμῶν, οὐχὶ μόνον τοὺς παθόντας ἀλλὰ πάντα οἱονδήποτε συμπολίτην καὶ πολίτην ζητοῦντα τὸ δίκαιον, τὸν ἔχοντα τὴν ἀντίληψιν, ὅτι οὐ μόνον τὰ κοινὰ συμφέροντα ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῶν καθ’ ἕκαστον πολιτῶν ἀδικουμένων τυχὸν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προστατεύωμεν. Ἔ, κύριοι, ἡμεῖς κοινοβουλευτικοὶ ἄνδρες δὲν θὰ ἐδεχόμεθα αὐτούς, ὡς ἱκέτας ἀλλ’ ὡς ἥρωας, ὡς ἔχοντας δικαιώματα νὰ ἀποζημιωθῶσιν ὡς στυλοβάται τοῦ νομίμου καθεστῶτος. Ἐν σχέσει μὲ τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν ἐκδικαστικὴν εἰς ἀνώτερον βαθμὸν θὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω ὅτι δὲν μοῦ φαίνεται ὅτι μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου θὰ ἦτο ἐπωφελὲς νὰ λαμβάνωσιν εἰς αὐτὴν μέρος. Ἐγὼ νομίζω ὅτι ἀντὶ τούτου θὰ ἠδύνατο καλλίτερον νὰ λάβῃ μέρος ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν καὶ θὰ ἦτο διατεθειμένος νὰ κάμῃ τὴν τροπολογίαν αὐτὴν ἀφαιρῶν τὸ μέλος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ἀναπληρῶν αὐτό, ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἂν διὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὁ ὁποῖος καὶ πρόσωπον δικαστικὸν εἶναι καὶ γνωρίζει βεβαίως τίνες οἱ ἀληθεῖς παθόντες καὶ τίνες οἱ μή..........

§274Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κάνετε μίαν τροπολογίαν νὰ τὴν μελετήσω; Μὴ νομίσετε ὅτι διὰ νὰ βάλω τὰ πρόσωπα ἔκαμα τοιοῦτον ὑπολογισμόν, οὔτε ἐσκέφθην ποῖα εἶναι. Ἰδοὺ τί ἔκαμα. Ἐπῆρα πρόσωπα τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως. Αὐτοὶ μοῦ ἦλθαν εἰς τὸν νοῦν. Προτείνατε ποίους θέλετε καὶ ἐκλέγομεν. Διότι εἶναι ἔργον αὐτὸ τῆς Συνελεύσεως ὁλοκλήρου.

§275Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου μίαν τροπολογίαν, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ ν’ ἀναπτύξω αὐτὴν καὶ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτή.

§276Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ πρόσωπα θὰ τὰ ἰδοῦμε.

§277Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὡς διευθυντὴν τοῦ εἰδικοῦ ταμείου τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Δὲν ἐπιθυμῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ἕτερος συνάδελφος πρὸ ἡμερῶν. Δὲν ἐπιθυμῶ καὶ μοῦ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀσχοληθῶ ἐπὶ πλέον.

§278Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βάζομεν ἕνα τῶν ἐλεγκτῶν τοῦ Συνεδρίου.

§279Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ κατὰ τὸ στάδιον τῆς τυραννίας ἐνέργειαι τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ ὁλοκλήρου τοῦ σώματος πλὴν εὐαρίθμων μελῶν αὐτοῦ ὑπῆρξαν τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐλέγχηται ἀπολύτως οὗτος ὡς ἀκατάλληλος νὰ ἀνασκευάσῃ τὰ δίκαια τῶν παθόντων ὡς διευθυντὴς τῶν εἰδικῶν ταμείων.

§280Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἀπασχολῆσθε ἀπὸ τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἐπιτροπήν. Αὐτὰ τὰ πρόσωπα ἐτέθησαν ἐπὶ τῇ βάσει ὅτι εἶναι ὑπάλληλοι τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης.

§281Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλα τὰ πρόσωπα χρήζουν ἀντικαταστάσεως.

§282Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὑποβάλλετε τὴν τροπολογίαν σας νὰ τὴν ἰδοῦμε.

§283Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν φρονημάτων τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ. Διότι τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν τοιαύτην ἐποιήσατο ἐνέργειαν διατάξας δι’ ἡμερησίας διαταγῆς τὴν ἀνάρτησιν τῆς εἰκόνος τοῦ Βενιζέλου ἐν τῷ Καταστήματι τοῦ Συνεδρίου, κατόπιν δι’ ἑτέρας ἡμερησίας διαταγῆς ἐπέβαλεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Συνεδρίου νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ δημοψήφισμα. Καὶ τί συνέβη κατόπιν; καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μεριμνήσῃ ὅπως κατατεθῶσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν αἱ ἡμερήσιαι αὗται διαταγαὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν τελευταίαν ἡμερησίαν διαταγὴν διὰ τῆς ὁποίας παρώτρυνεν τοὺς ὑπαλλήλους νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ δημοψήφισμα, ὅταν ἐπεδόθη πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡ γνωστὴ ἐκείνη note verbale ἐξέδωκεν ἑτέραν διαταγὴν ἀναιροῦσαν τὴν πρώτην. Κύριοι, ἂν τοιαῦτα ἐγένοντο ὅπως δυστυχῶς ἔγιναν διότι ἠδυνήθημεν νὰ τὰ ἐξακριβώσωμεν, καὶ ἐπαναλαμβάνω πρέπει νὰ κατατεθῶσιν αἱ ἡμερήσιαι διαταγαὶ εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς πολιτικῆς ἰδεολογίας τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος καλεῖται νὰ ἐκδικάσῃ τοιαύτης φύσεως ὑποθέσεις, ἂν τοιαῦτα λέγω, ἐγένοντο, ὁ κύριος αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε θέσιν ἐν τῷ ὅλῳ ζητήματι τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων.

§284Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Δὲν εἶναι δικαστὴς αὐτός.

§285Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναφέρεται ὡς διευθυντὴς τοῦ Ταμείου.

§286Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι καὶ ἄλλοι ἐλεγκταί.

§287Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀρνηθέντες ψῆφον μεταξὺ τῶν ἐλεγκτῶν εἶναι ὁ κ. Δότης, καὶ εἷς ἄλλος.

§288ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Νὰ καθαρισθοῦν αὐτοὶ ἀμέσως.

§289Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Νὰ γίνῃ ψήφισμα νὰ παυθοῦν ἀμέσως.

§290Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔργον ἡμῶν εἶναι νὰ εἴπωμεν ὅτι αὐτὰ δὲν εἶναι κατάλληλα πρόσωπα διὰ νὰ ἐκδικάσουν τὰς αἰτήσεις, οὔτε νὰ προΐστανται τοῦ εἰδικοῦ ταμείου. Ἐπίσης τὸ σχέδιον ψηφίσματος τῆς ἐπιτροπῆς λαμβάνει μέριμναν καὶ περὶ ἠθικῆς ἱκανοποιήσεως. Τὸ σχέδιον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν λαμβάνει καμμίαν μέριμναν περὶ αὐτοῦ.

§291Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Προβλέπει περὶ ἀποζημιώσεως, ἄλλαι εἶναι αἱ μέριμναι, αἱ ὁποῖαι θὰ ληφθοῦν περὶ ἠθικῶν ἀμοιβῶν.

§292Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς προβλέπομεν μίαν γενικὴν ἀποκατάστασιν.

§293Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεων καὶ κανονίζομεν τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακριβωθοῦν αἱ ζημίαι. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἠθικὰς ἀμοιβὰς θὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα πρόνοια.

§294Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐννοεῖτε ἠθικὴν ἀποζημίωσιν;

§295Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐθεώρουν ὑψίστην τιμὴν νὰ ἔχω ἕνα ἀναμνηστικὸν μετάλιον. Παραιτούμενος τῆς ὑλικῆς ἀποζημιώσεως θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἔχω μίαν ἠθικὴν τοιαύτην.

§296Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ τὰ ἀναμιγνύετε ὅλα αὐτά.

§297Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ ληφθῇ πρόνοια. Εἰς τὸ ἄρθρον 12 τοῦ κυβερνητικοῦ σχεδίου νόμου λέγει: (ἀναγινώσκει). Ἐγὼ νομίζω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναιρεθῶσιν καὶ νὰ σβεσθῶσιν ὅλαι αἱ καταδικαστικαὶ ἀποφάσεις, διὰ τὰς ὁποίας θὰ γίνωνται δεκταὶ αἰτήσεις ἀποζημιώσεως. Διότι δὲν πρόκειται περὶ χάριτος. Ἡ χάρις προϋποθέτει νόμιμον καταδικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ οὐχὶ καταδίκην στηριζομένην ἐπὶ πολιτικῶν αἰτίων, καὶ ἀντιθέτου πολιτικῆς ἀντιλήψεως. Δὲν νομίζω ὅτι διὰ χάριτος πρέπει νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα αὐτό.

§298Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σᾶς ἐξηγήσω περὶ τίνος πρόκειται, ἵνα μὴ αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην νὰ ἀγανακτῆτε. Πρόκειται περὶ τούτου. Ἀπὸ μίαν τῶν ἐπιτροπῶν ἀνεγνωρίσθη, ὅτι κατεδικάσθη ὑπό τινος Δικαστηρίου, τὶ ἀγαπᾶτε νὰ γίνῃ τώρα; Θέλετε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα νὰ ἀκυρώνῃ τὰς ἀποφάσεις αὐτάς; Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ.

§299Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως δεχομένης τὴν σχετικὴν αἴτησιν τῆς ἐπιδικαζούσης ἀποζημίωσιν, αἱ καταδικαστικαὶ ἀποφάσεις νὰ ἐξαφανίζωνται αὐτοδικαίως.

§300Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι πρᾶγμα νοητόν. Ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ἐπεδικάσθη ἀποζημίωσις αὐτοδικαία, ἄρσις τῆς ἀποφάσεως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ, διότι δὲν θὰ περιληφθῇ ἐν τῇ διατάξει τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ διάταξις ἡ ὁποία νὰ λέγῃ ὅτι ἀκυροῦνται αἱ ἀποφάσεις ἐκεῖναι.

§301Σ. ΣΤΑΗΣ. Ἐννοεῖτε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα νὰ κηρύξῃ ἀνυπάρκτους ποινικὰς ἀποφάσεις;

§302Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐξαφανίσῃ.

§303Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐξαφανίσῃ ζητεῖτε καὶ ἐγὼ σᾶς λέγω ὅτι τὶ ζημιοῦσθε ὑμεῖς ἐὰν τὸ δικαίωμα ἀντὶ νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν δοθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν μὲ τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐπὶ τῶν χαρίτων;

§304Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπέρχεται βραδύτης.

§305Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Φεύγωμεν καὶ ἀπὸ τὴν βάσιν.

§306Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φεύγωμεν.

§307Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὑποτεθήσθω καὶ τοῦτο, ὅτι ὁ παθὼν κατεδικάσθη διὰ κοινὸν ἀδίκημα στερηθεὶς τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας, ἡ ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει ὅτι δολίως ἐπεβλήθη ἡ ποινὴ αὐτὴ καὶ ἐπιδικάζει ἀποζημίωσιν. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸν τὸν παθόντα διατὶ θὰ ἀφήνετε εἰς τὴν ράχιν του ἀπόφασιν διὰ κοινὸν ἀδίκημα;

§308Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ ἀφήσωμεν ἀπόφασιν. Νὰ συνεννοώμεθα. Θὰ κηρυχθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἀνύπαρκτος. Δὲν δέχομαι, ἵνα ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ τοῦ δικάζειν τὰς ἀποζημιώσεις ἐξαφανίζει ἀποφάσεις ποινικοῦ Δικαστηρίου. Μὴ σᾶς ἀνησυχῇ ἡ ἐπιτροπὴ τῶν χαρίτων. Εἶναι ζήτημα μισῆς ὥρας διὰ νὰ τὸ κάμῃ.

§309Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Πολὺ ὀρθῶς λέγετε ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζετε ὅτι ὑπάρχει μία διαφορὰ μεταξὺ τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀκυρότητος.

§310Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξαφανίζει τὴν ἀπόφασιν μετὰ τῶν συνεπειῶν.

§311Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Δὲν τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§312Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγω ἐγὼ ἀπ’ ἀρχῆς ἀλλὰ δὲν θέλετε νὰ τὸ ἀκούσητε.

§313Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ εἶναι καλλίτερον ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐξαφανίζῃ τὴν ἀπόφασιν δι’ αἰτήσεως ὑποβαλλομένης;

§314Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὴν ἀπόφασιν δὲν τὴν ἐξαφανίζει οὔτε ὁ Ὑπουργὸς οὔτε ἡ ἐπιτροπή. Τὴν ἐξαφανίζει ὁ νόμος, καὶ τὴν ἐξαφανίζει δυνάμει τῆς Συντακτικῆς ἐξουσίας τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἡμεῖς.

§315Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν βλέπω περὶ τίνος συζητοῦμεν. Ὑπῆρχε μία πρόληψις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν πρὸ πολλῶν χρόνων, ὅτι, πᾶν ζήτημα τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἀφορᾷ τοὺς δικηγόρους, δὲν ἐτελείωνε ποτέ. Τὴν ἐθεώρουν πρόληψιν, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἦτο πρόληψις, ἀλλὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πρόληψις, δὲν βλέπω περὶ τίνος συζητοῦμεν. Εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὐτὴ θὰ ἐξαφανισθῇ, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαφανισθῇ δι’ ἀποφάσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Θὰ ἐξαφανισθῇ μετὰ πασῶν τῶν συνεπειῶν καὶ ἀναδρομικῶς μάλιστα, ἀλλὰ διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ ἀπὸ τὸν Ὑπουργόν, πρέπει νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν χαρίτων. Μὴ φαντάζεσθε, ὅτι τὰ πράγματα δὲν χρήζουν ἐρεύνης. Μὴ φαντάζεσθε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ λύσητε τὰ ζητήματα αὐτὰ διὰ μαγικῆς ράβδου· λέγητε νὰ ἐξαφανισθῇ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, διότι ὅλαι σας αἱ ἐπιταγαί, ἐὰν δὲν εἰσαχθῶσιν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ φθάσωμεν εἰς λύσιν, θὰ μείνωσιν ἐπιταγαί, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ τύχωσιν οὐδεμιᾶς ἐκτελέσεως. Ἀφήσατε τοὺς ἔχοντας πεῖραν τῶν πραγμάτων νὰ κανονίσωσι τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον δύνανται νὰ γίνωσιν αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ διὰ τὰ περαιτέρω, ἐστὲ πεπεισμένοι, ὅτι εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀντιληφθῶμεν τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει γίνῃ ἡ ἐργασία αὐτή, ἵνα γίνῃ καλυτέρα ἐργασία, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διαχειριζόμεθα καὶ τὴν ὁποίαν σεῖς δὲν διεχειρίσθητε ἀκόμη, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδείξητε τὸν τρόπον καθ’ ὃν θὰ γίνῃ εὐχερεστέρα. Πρόκειται περὶ εὐκολίας, δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως ἐπὶ ἀρχῆς τινός.

§316Δ. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ τὰς λεπτομερειακὰς αὐτὰς παρατηρήσεις, κύριοι συνάδελφοι, τὰς ὁποίας ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ποιήσωμαι πρὸς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν ἐν σχέσει μὲ τὸ συζητούμενον σχέδιον νόμου καὶ τὴν δικαιολογίαν τῶν ἀντιλήψεων, ἀπὸ τῶν ὁποίων ὡρμήθη ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, ὅπως παρουσιάσῃ εἰς τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὸ ἕτερον σχέδιον ψηφίσματος, παρὰ τὰς λεπτομερειακὰς ταύτας παρατηρήσεις καὶ τὰς ἀναπτυχθείσας διαφωνίας, εἶμαι εὐτυχὴς ἀντιλαμβανόμενος, παρὰ τῇ Κυβερνήσει, πρόθεσιν πραγματικῆς ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ μέγα τοῦτο ἔργον, ἔργον ἀνώτερον καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔργου τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων, θὰ τερματισθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν ταχέως. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὸν καὶ δι’ ἑτέρας νομοθετικῆς ἐπεμβάσεως, ἐν σχέσει μὲ τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο τῶν κακῶς κτηθέντων καὶ κακῶς δαπανηθέντων, διότι θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην καὶ ἄλλου νόμου διὰ νὰ ἐπέμβωμεν εἰς τὸ σημεῖον αὐτὸ, ἔχω, λέγω, τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ καταστῇ δυνατὴ ἡ ἀποζημίωσις τῶν παθόντων, ἵνα πάντες γνωρίζωσιν ὅτι ἡ Πολιτεία, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν διὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ Λαοῦ, διὰ τὴν ἀπόσεισιν τῆς τυραννίας, ὑπάρχουν ἄνθρωποι θυσιαζόμενοι, τυφεκιζόμενοι, φυλακιζόμενοι, ἐξοριζόμενοι, ὅτι ἡ Πολιτεία αἰσθάνεται πάντοτε ἱερὰν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἱερὸν τὸ καθῆκον νὰ ἔρχεται ἀρωγὸς καὶ ἂν, ὅπερ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν, ἡ Πατρὶς ἡμῶν ἔχῃ ἀτυχίαν νὰ ἐπανίδῃ μίαν τόσον ἀπαισίαν τυραννίαν, διότι ἐν τῷ μέσῳ τῶν αἰώνων τῆς ἐκπολιτιστικῆς της σταδιοδρομίας εἶδε καὶ ἄλλους τυράννους, πάντες θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν ὅτι, τὴν στιγμὴν καθ’ ἣν θὰ πάθωσιν ὑπεραμυνόμενοι τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ θὰ τύχωσιν ἀποζημιώσεως. (Χειροκροτήματα).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Λυκουρέζος ἔχει τὸν λόγον.

§318Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Δέν ὑπάρχει νομίζω σκοπός τις νὰ ὁμιλήσῃ τις περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι τόσον ἔκδηλος ἡ ἀναγνώρισις τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Συνέλευσις ἵνα παράσχῃ τὴν ὀφειλομένην ἱκανοποίησιν εἰς τοὺς παθόντας, ὥστε νομίζω ὅτι θὰ ἦτο ἄσκοπος οἱαδήποτε ἀνάπτυξις τοῦ ζητήματος. Λαμβάνω δὲ τὸν λόγον μόνον διὰ νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἐντελεστέραν διαρρύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ πεποιθήσει ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰσάγουσα τὸ νομοσχέδιον ἐξ αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς ἐπιθυμίας προάγεται ὅσον δηλονότι δυνατὸν νὰ τὸ καταστήσῃ ἐντελέστερον καὶ διὰ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν παθόντων καὶ διὰ τὴν εὐχερεστέραν ἐφαρμογήν. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ συζητῶμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν συναδέλφων ἐξήντλησεν ὅλον τὸ ἐνδιαφέρον καὶ ἐν ὑπερβάλλοντι οὕτως εἰπεῖν ζήλῳ κατέγινεν εἰς τὴν παρασκευὴν τοῦ νομοσχεδίου πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ὅσον ἔνεστι ταχυτέρας ἀποκαταστάσεως τῶν ζημιῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐν τῇ σπουδῇ ἀπέτυχεν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου καὶ τὸ καταρτισθὲν νομοσχέδιον συγκεντρῶσαν, ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πολλὰς ἐξουσίας εἰς τὰ αὐτὰ πρόσωπα κατέληξεν εἰς τὸ ἀνεκτέλεστον. Διὰ τοῦτο θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον. Αἱ παρατηρήσεις μου ἀναφέρονται εἰς τέσσαρα σημεῖα. Πρῶτον εἰς τὰς περιπτώσεις καθ’ ἃς γεννᾶται τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως. Δεύτερον εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως, θὰ κανονίσῃ τὸ ποσὸν καὶ θὰ ἐφαρμόσῃ ἐν γένει τὸν νόμον. Τρίτον εἰς τὴν βάσιν ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ ὁρισθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ τέταρτον εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πόρων πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου. Εὐτυχῶς δι’ ἐμὲ αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον μέρος, τὴν βεβαίωσιν δηλαδὴ τῶν περιπτώσεων καθ’ ἃς πρέπει νὰ καθορισθῇ ἀποζημίωσις, μὲ ἀπαλλάσσουν ἐκτενοῦς ἀναπτύξεως, διότι αἱ δηλώσεις νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκεῖς καὶ ἀνταποκρίνονται εἰς ὅλας τὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνδεικνύονται καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ νομοθέτης. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλαβόντα νὰ διατυπώσῃ κατὰ τὸ δυνατὸν εὐκρινέστερον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμε κατὰ τὴν συζήτησιν, εἶναι νὰ σχετισθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐν τῷ ὁποίῳ τίθεται ὁ κανὼν τοῦ δικαίου πρὸς τὰς διαφόρους περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναφέρονται εἰς τὰ διάφορα ἐδάφια. Λόγου χάριν τὰ ἄλλα ἐδάφια ὁμιλοῦν περὶ ζημιῶν, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἐκ τῆς καταχρήσεως τῆς κρατικῆς ἐξουσίας· εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσις ἂν αἱ ζημίαι αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον πρὶν ἐγκαθιδρυθῇ ἡ κρατικὴ ἐξουσία τῆς τυραννίας καὶ αἱ ὁποῖαι κατὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως περιλαμβάνονται, συνάγονται καὶ ἐκ τῆς φρασεολογίας τοῦ σχετικοῦ ἐδαφίου τοῦ νομοσχεδίου.

§319Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ διατυπωθῇ εὐρύτερον.

§320Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ δεύτερον εἶναι ἡ Ἐπιτροπή. Τὸ νομοσχέδιον καταρτίζει μίαν Ἐπιτροπὴν ἀποτελουμένην ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου, ἕνα Πρωτοδίκην καὶ ἕνα πολίτην ἐκλεγόμενον ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἐνόρκων διὰ κληρώσεως μεταξὺ 6, καὶ ἐκ τῶν τάξεων τῶν βιομηχάνων, ἐμπόρων, ἐπιστημόνων κλπ. Τὸν τοιοῦτον καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς θεωρῶ λίαν ἐπιτυχῆ, διότι συγκεντροῖ ἐν ἑαυτῷ δύο σπουδαιότατα πράγματα, πρῶτον ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται κατὰ πλειοψηφίαν ἐκ προσώπων δικαστικῶν, παράγεται δὲ ἐκ τούτου ἡ ἐντύπωσις, ἢ μᾶλλον ἡ βεβαιότης ὅτι ἡ κρίσις θὰ εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸ δίκαιον καὶ ἀμερόληπτος, ἀφοῦ ἡ κρίσις εἶναι ἀποτεθειμένη εἰς δικαστικὰ πρόσωπα καὶ ἰσόβια, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὅτι ἡ προσθήκη τοῦ πολίτου προσθέτει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλλείπῃ ἀπὸ τοὺς δικαστικούς, τὸ ὁποῖον προσπορίζει ἡ πεῖρα καὶ τὸ ὁποῖον κέκτηται ὁ πολίτης ὡς ἐκ τῆς συχνῆς ἀναστροφῆς του μεθ’ ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Ἀλλὰ τὸ πλημμελὲς ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ εἶναι ὡρισμένως ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν.

§321Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπον αὐτό;

§322Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ ἀντὶ τῆς ὁριζομένης ὁλομελείας τῶν Ἐφετῶν πρὸς ἐκλογὴν τῶν δικαστῶν πρέπει νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸ Ἀνώτατον Συμβούλιον νὰ ἐκλέγῃ τοὺς δικαστὰς μεταξὺ τῶν μελῶν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τῶν Ἐφετῶν, μὲ τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ ὡς πρόεδρον εἴτε Ἐφέτην εἴτε αὐτὸν τὸν Πρόεδρον τοῦ Πρωτοδικείου.

§323Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν εὑρίσκῃ ἂς βάλῃ ὅποιον θέλει.

§324Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Μάλιστα νὰ παράσχωμεν εὐρέα δικαιώματα καὶ ἀπόκειται εἰς αὐτὸ κατὰ τὰς περιστάσεις νὰ ἐκτιμήσῃ τοὺς λόγους τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης ἐκλογῆς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τοῦ πολίτου ἔχω νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ἀντὶ νὰ ἐκλέγῃ τὸν πολίτην ἡ ὁλομέλεια τοῦ Ἐφετείου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι διὰ κληρώσεως.........

§325Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ κληρώσεως.

§326Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἔχω τὴν γνώμην νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Πρωτοδικείου, τὸ ὁποῖον νὰ ἐκλέγῃ 9.

§327Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ δικηγορικοῦ συλλόγου.

§328Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ὄχι, τοῦ Πρωτοδικείου. Διὰ νὰ ἀποκλείσωμεν δὲ πάντα δισταγμὸν περὶ τοῦ ἀνεπηρεάστου τοῦ δικαστηρίου νὰ παράσχωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐνδιαφερόμενον αἰτοῦντα νὰ ἐξαιρέσῃ ἐκ τῶν ἐκλεγομένων ἐννέα πολιτῶν τοὺς τρεῖς, χωρὶς διαδικασίαν, δι’ αἰτήσεως ὑποβαλλομένης εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ δικαστηρίου τῆς Ἐπιτροπῆς ἅμα τῇ συγκροτήσει.

§329Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν κλήρωσιν τὴν προτιμῶ, δέχομαι δὲ καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρέσῃ ὁ ἐνδιαφερόμενος τρεῖς.

§330Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἡ κλήρωσις εἶναι εἷς μέγας φόβος.

§331Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Πρωτοδικεῖον εἶναι μεγαλύτερος.

§332Κ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Εἰς κάθε αἴτησιν θὰ γίνεται νέα σύγκλησις;

§333Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Εἰς ἑκάστην αἴτησιν θὰ ἀναγράφῃ ὁ ἴδιος ὅτι παρακαλῶ νὰ μὴ λάβουν μέρος αὐτὰ τὰ μέλη.

§334Κ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Ὥστε θὰ γίνεται μία κλήρωσις δι’ ἑκάστην αἴτησιν;

§335Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§336Κ. ΠΟΛΥΓΕΝΗΣ. Θὰ εἶναι δυνατὸν αὐτό; Ἡ ἐξαίρεσις θὰ εἶναι ὑποχρεωτική;

§337Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἐὰν θέλῃ ὁ ἐνδιαφερόμενος θὰ ἀναγράφῃ ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ὅτι ἐκ τῶν 9 κληρωθέντων πολιτῶν ἐξαιρῶ τὸν Α, Β. Γ.

§338Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Βεβαίως, διότι εἶναι μέγας ὁ κίνδυνος, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαιρέσεως, ἐὰν εἷς ἤ τινὲς τῶν πολιτῶν εἶναι τούτων ἢ ἐκείνων τῶν διαθέσεων. Κατόπιν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τὸ καθοριζόμενον ἀναμφισβητήτως αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁριζόμεναι πέντε δραχμαὶ ὡς ἡμερησία ἀποζημίωσις εἶναι εὐτελὲς ποσὸν δι’ οἱονδήποτε ζημιωθέντα· τοῦτο δὲ ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὥστε νὰ μὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιμείνω πλειότερον. Ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἔχω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν μόνον ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἐφέσεως παρέχεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὸ δικαίωμα ἀπεριορίστως νὰ ἀσκῆται ἡ ἔφεσις, ὅταν ἐπιδικάζεται ποσὸν ἀνώτερον τῶν 3.000 δραχμῶν.

§339Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). 5.000 δραχμῶν.

§340Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἔστω 5.000 δραχμῶν. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἰσχύῃ διὰ τὸ δημόσιον.

§341Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ ὄχι διὰ τοὺς ἰδιώτας; Ἐὰν ἦτο μονομερὲς θὰ ἦτο ἄδικον.

§342Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Διότι δὲν νομίζω ὀρθὸν προκειμένου περὶ ἐπιδικαζομένου ποσοῦ 5.000 τὸ δημόσιον νὰ δικαιοῦται εἰς ἐφέσεις καὶ νὰ δημιουργῇ ἀντιδικίας μετὰ παθόντων ἰδιωτῶν.

§343Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἀναλόγως τοῦ ἀπορριπτομένου ποσοῦ ἢ τοῦ δεκτοῦ λεγομένου πρέπει νὰ γίνεται ἔφεσις.

§344Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸ δημόσιον εἶναι τὸ ἐπιδικαζόμενον ποσόν, διὰ δὲ τὸν ἄλλον τὸ ἀπορριπτόμενον.

§345Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Μάλιστα.

§346Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι ὑπὲρ τὰς 5.000 δραχμάς.

§347Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ λέγει καθαρά.

§348Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια.

§349Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ διατυπωθῇ κατὰ τρόπον σαφῆ.

§350Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως ὅλων τῶν ζητημάτων εἶναι τὸ ζήτημα τῶν πόρων διὰ τῶν ὁποίων θὰ πλουτισθῇ τὸ ταμεῖον. Δὲν θὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἔχω ὑποβάλει τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν καὶ θὰ ἐκτιμήσητε. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω καὶ ἐγὼ καὶ θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ τονίσω μετὰ τῶν ἄλλων κ. κ. συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν, εἶναι ὅτι πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ κανονίσωμεν τελειωτικῶς τὸ ζήτημα τῶν παθόντων. Ἀναγνωρίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἄμεσος πληρωμή, ἡ πραγματοποίησις δὲ δανείου δὲν εἶναι εὔκολος. Ὁ τρόπος τὸν ὁποῖον προτείνομεν διὰ τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν παθόντων ὡς δανειστῶν τοῦ Κράτους παρεχομένων εἰς αὐτοὺς τίτλων μεταβιβασίμων καὶ ἐπὶ τόκῳ πληρωτέῳ, ἐξοφλητέων δὲ τῶν τίτλων τούτων ἐντὸς 10 ἢ 15 ἐτῶν ἔχει τὸ πλεονέκτημα ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ Κράτος παρέχει κατὰ τὸ δυνατὸν τὴν ὀφειλομένην πραγματικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τοὺς παθόντας ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ οἱ παθόντες θὰ δύνανται ἐν ἀνάγκῃ νὰ μεταβιβάσωσι τοὺς τίτλους καὶ νὰ προσπορισθῶσι τὰ ἀναγκαῖα εἰς αὐτοὺς χρήματα. Ὁ μόνος πόρος, εἰς τὸν ὁποῖον πρέπει ν’ ἀποβλέψωμεν εἶναι μόνον ἡ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ κράτους εἰσφορά, διότι οὐδὲν πρέπει νὰ προσδοκῶμεν ἐξ ὅλων τῶν ἄλλων πόρων τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἀναμένω τίποτε ἐξ αὐτῶν, οὔτε ἐξ ἀπολήψεως τῶν προσπορισαμένων περιουσίας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς τυραννίας οὔτε ἐκ δωρεῶν γενναιοφρόνων, οὔτε ἐξ ἄλλου τινός. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι μόνον εἰς τὴν εἰσφορὰν τοῦ προϋπολογισμοῦ πρέπει νὰ βασισθῶμεν. Ἐὰν δὲ ἀναγραφῇ ἐν αὐτῷ ποσὸν διὰ τόκους καὶ χρεωλύσιον πρὸς ἐκκαθάρισιν τῶν παρασχεθησομένων τίτλων ἢ πρὸς ἐξυπηρέτησιν δανείου ἀναλόγου πρὸς τὸ εἰκαζόμενον ποσὸν τῶν ἀποζημιώσεων, μόνον οὕτω θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ ἐκπληρώσῃ ταχύτερον τὰς ὀφειλομένας ὑποχρεώσεις του πρὸς τοὺς παθόντας. Τὸ σύστημα δὲ αὐτὸ νομίζω θὰ εἶναι τὸ προσφορώτερον εἰς ἐκτέλεσιν ἱεροῦ καθήκοντος πρὸς τοὺς βασανισθέντας καὶ ἐγκαρτερήσαντας ἐλευθέρους Ἕλληνας πολίτας.

§351Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. συνάδελφος ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Καὶ ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς Ἐπιτροπῆς περιλαμβάνονται ὡς πόροι, δι’ ὧν θ’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ παθόντες ἐκεῖνοι οἵτινες ἐν αὐτῷ ἀναγράφονται καὶ οἱ ὁποῖοι ἀναγράφονται καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς Κυβερνήσεως ὀργανοῦται πληρέστερον τὸ Ταμεῖον. Ἡ ἰδέα τῆς δι’ εἰδικοῦ Ταμείου ἐξυπηρετήσεως τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς τοὺς παθόντας εἶναι ἰδέα ὀρθή, ἀλλ’ ὑποβάλλω τὸ ἐρώτημα, πόθεν θὰ ἀρυσθῇ τοὺς πόρους τὸ Ταμεῖον, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην; Βεβαίως οὐδεὶς ἀναμένει, ὅτι θὰ γίνῃ δεκτὸν ἐκ τῶν γενικῶς ἀναγραφομένων πόρων νὰ ἱκανοποιηθῇ ἡ πρὸς τοὺς παθόντας ὑποχρέωσις. Θὰ γίνῃ ἀνάγκη προικοδοτήσεως τοῦ ταμείου, ἵνα διὰ τῆς προικοδοτήσεως τῆς ἐτησίας ἐξεύρῃ τὸ ταμεῖον τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται, ἵνα ἱκανοποιηθῶσιν οἱ παθόντες. Ἄνευ τοιούτου συνδυασμοῦ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἱκανοποίησίς των. Ἀλλὰ καὶ ὁ τοιοῦτος συνδυασμὸς δὲν θὰ ἤρκει, ἵνα εἴτε ἐν τῇ ἔξω ἀγορᾷ, εἴτε ἐν τῇ ἔσω ἐξευρεθῇ διὰ δανείου τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι ἀναγκαῖον, ἵνα ἀποζημιωθῶσιν οἱ παθόντες, τοὐλάχιστον τό γε νῦν ἔχων. Ἐντεῦθεν ἡ ἰδέα, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθησαν οἱ προλαλήσαντες κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πρέπει αὐτοὶ οἱ ἴδιοι νὰ γείνωσι δανεισταὶ τοῦ Κράτους, λαμβάνοντες τοὺς τίτλους, καὶ τοῦτο εἶναι μία διευκόλυνσις. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο λόγος περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων, ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλὰ πρέπει τὸ σύστημα τοῦτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ὑπὸ καὶ διὰ τοῦ ταμείου, ὄχι ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν, ἵνα μὴ ἐπηρεάσῃ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους ἡ τοιαύτη ἡμῶν ἐνέργεια. Εἶναι λίαν εὔθικτος οἱαδήποτε πίστις, οἱουδήποτε κράτους καὶ ἰδιαιτέρως τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ ἰδιαίτατα ὑπὸ τὰς σημερινὰς περιστάσεις. Θεωρῶ δὲ ὑψίστης σπουδαιότητος διὰ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους ζήτημα νὰ καθορισθῶσιν κατὰ ποσὸν αἱ ἀποζημιώσεις, αἱ ὀφειλόμεναι εἰς τοὺς παθόντας καὶ νὰ καθορισθῇ καὶ ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον αὗται θὰ πληρωθῶσι διότι ἡ ἀόριστος αὕτη διατύπωσις τῶν ἀξιώσεων θεωρουμένων ἀφ’ ἑνὸς ὀγκωδεστάτων, ἱκανῶν νὰ καταπιέσουν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς φερομένων ὑπὸ τῆς ἀκατασχέτου φορᾶς τῶν πραγμάτων, πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνθέξῃ, ἀσκοῦσιν ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς πίστεως, διότι ὅταν ἐξογκοῦνται εἰς τὴν φαντασίαν τῶν πολλῶν αἱ ἀξιώσεις αὗται, ὅταν ἀφ’ ἑτέρου αἱ ἀξιώσεις αὗται φαίνωνται ὠθούμεναι ἀπὸ τοιαύτης ἀκάμπτου δυνάμεως, ὥστε νὰ ὑπερισχύσωσιν οἱασδήποτε ἄλλης ἀξιώσεως τοῦ Κράτους, βεβαίως ἡ πίστις τοῦ Κράτους κλονίζεται. Καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυμῶ νὰ συντελέσω κατὰ πάντα τρόπον, ἵνα ὡς τάχιστα λυθῇ τὸ πρόβλημα τοῦτο διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀπαιτήσεων, ὥστε νὰ εὑρεθῇ τὸ ποσὸν αὐτό, λυθῇ δὲ καὶ διὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ συνδυασμοῦ, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἱκανοποίησις αὐτῶν καὶ καθ’ ὃν τρόπον θὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἱκανοποίησις αὐτῶν, ὥστε νὰ καθορισθῇ τὸ βάρος, τὸ ὁποῖον θὰ φέρωσι τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἐκ τούτου τοῦ λόγου. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ εὑρεθῶμεν ἅμα ὡς προχωρήσῃ ὁ καθορισμὸς τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῶν, θὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προικοδοτήσωμεν ἐκ τοῦ δημοσίου προϋπολογισμοῦ τὸ ταμεῖον, ὅσον ἀπαιτεῖται ἵνα ἐξυπηρετήσῃ τοιοῦτο δάνειον, γινόμενον ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων τῶν δικαιουμένων εἰς τὰς ἀπαιτήσεις ταύτας, καὶ προικοδοτούμενον ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἰδίους διὰ τῆς ἐγχειρίσεως εἰς αὐτοὺς τῶν ὁμολογιῶν, βεβαίως δὲ θὰ ληφθῇ καὶ ἡ δέουσα πρόνοια, ἵνα μὴ ἐκ τῆς συρροῆς, μετὰ τῆς ὁποίας αἱ τοιαῦται ὁμολογίαι ἤθελον τραπῆ τὴν πρὸς τὴν ἀγορὰν ἄγουσαν, ἐπέλθῃ ζημία τῆς δημοσίας πίστεως. Δὲν εἶναι ἡ στιγμή, κύριοι, διὰ νὰ συζητήσωμεν περὶ τούτου. Θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ προσεχῶς. Ἐπωφελήθην τῆς εὐκαιρίας διὰ νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν τὰς σκέψεις, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ τὰς διαφόρους ἀπόψεις, τὰς ὁποίας εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ ζητήματος τούτου, διὰ νὰ μὴ γίνωμεν πρόξενοι ζημίας εἰς τὴν δημοσίαν πίστιν καὶ ἑπομένως εἰς τὰ δημόσια οἰκονομικά, ζημίας, τὴν ὁποίαν ὁλόκληρος ἡ χώρα καὶ συνεπῶς αὐτοὶ οἱ παθόντες θὰ ὑποστῶσι. Νομίζω ὅτι ταῦτα εἶναι ἀρκετά, ἵνα παράσχωσιν εἰς τὴν Συνέλευσιν τὴν πεποίθησιν ὅτι ὄχι μόνον περὶ τῆς τακτοποιήσεως, ἐκκαθαρίσεως καὶ βεβαιώσεως τῶν γενομένων ζημιῶν μεριμνῶμεν, ἀλλὰ ὅτι καὶ περὶ τῆς ἐξευρέσεως τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ ἱκανοποίησις τῶν ζημιωθέντων, ἔχομεν κανονίσῃ ἐν τῇ διανοίᾳ ἡμῶν τὴν πολιτείαν, ἣν ὀφείλωμεν νὰ μετέλθωμεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Στάϊκος ἔχει τὸν λόγον.

§353Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Συναισθάνομαι ὅτι ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, σέβομαι δὲ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς, τὴν ὁποίαν εὑρίσκω ὀρθοτάτην, ὅπως ὑποβληθῶσι τροπολογίαι παρὰ τῶν κ. συναδέλφων, αἱ ὁποῖαι καὶ θὰ μελετηθῶσι παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μίαν τοιαύτην τροπολογίαν μετ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑπέβαλλον καὶ ἐγώ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰδιαιτέρως δι’ ὀλίγων θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Κατ’ αὐτὸ (ἀναγινώσκει) «ἀνορθοῦνται κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου καθοριζόμενον τρόπον αἱ ζημίαι αἱ προσγενόμεναι διὰ τῆς ἀσκήσεως τῆς Κρατικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς»—ἐδῶ εἶναι—«ἐφ’ ὅσον ἡ ἄσκησις αὕτη ἐγένετο δολίως ἐκ λόγων πολιτικῆς καταδιώξεως». Ἡ τοιαύτη διατύπωσις θεωρεῖ ὡς ἀναγκαίαν προϋπόθεσιν καὶ ἀπαραίτητον στοιχεῖον πρὸς ἀναγνώρισιν τῆς ἀνορθωτέας ζημίας, ἡ ἄσκησις τῆς Κρατικῆς ἐξουσίας νὰ ἐγένετο δολίως ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς καταδιώξεως. Τὸ στοιχεῖον τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι οὐσιῶδες καὶ ἀπαραίτητον διὰ τὴν ἀνορθωτέαν ζημίαν, ὡς πραγματικὸν γεγονὸς εἶναι ἐπὶ ἑκάστης εἰδικῆς περιπτώσεως ἀποδεκτέον. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ τοιοῦτον στοιχεῖον μείνῃ, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἔχοντα ἐξ ἰδίας πείρας μακρᾶς γνῶσιν τῆς στενῆς ἀντιλήψεως, ἡ ὁποία παρὰ πολλοῖς τῶν δικαστῶν κρατεῖ, τῶν δικαστῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι κεκλημένοι νὰ δικάσωσι τὰς ἀνορθωτέας ζημίας, καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι οὐδεὶς ἀπολύτως, ἢ ἐλάχιστοι οὐσιαστικῶς ἐκ τῶν παθόντων θὰ τύχωσιν ἀναγνωρίσεως ζημίας.

§354Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλετε νὰ ἀπαλείψωμεν τὸ «δολίως».

§355Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Νὰ τὸ ἀπαλείψωμεν καὶ θὰ εἴπω τοὺς λόγους.

§356Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν εἰπῆτε τοὺς λόγους θὰ συμφωνήσω. Θέλετε νὰ ἀπαλείψωμεν τὸ «δολίως»;

§357Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ὄχι μόνον τὸ «δολίως».

§358Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ καὶ τὸ «ἐκ λόγων πολιτικῆς καταδιώξεως. Ἀκριβῶς αὐτὸ θὰ σᾶς ἔλεγον. Διότι ἂν ἀπαλειφθῇ μόνον τὸ «δολίως» δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν. Ἀλλ’ ἐὰν θέλετε νὰ τὰ ἀπαλείψωμεν καὶ τὰ δύο, ἐξεύρετε ποῦ θὰ φθάσωμεν; Ὅσοι ὁπωσδήποτε ἠδίκησαν διαρκούσης τῆς περιόδου αὐτῆς, ὅσοι ἐδολοφόνησαν ἢ ἔκλεψαν θὰ πάρουν ἀποζημίωσιν. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§359Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ συζητήσωμεν. Πρῶτον διατὶ πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ;

§360Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Τὶ θὰ γίνῃ ἅμα ἀπαλειφθῇ;

§361Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πρῶτον πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ἄτοπα τῆς ὑπάρξεως τοῦ στοιχείου αὐτοῦ. Καὶ τὰ ἄτοπα εἶναι τὰ ἑξῆς. Προέβη τις τῶν πολιτῶν εἰς ἐξύβρισιν τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Οἱ δικασταὶ ἐφαρμόζοντες τὸν πάγιον καὶ κοινὸν ποινικὸν νόμον κατεδίκασαν αὐτὸν ἐπὶ ἐξυβρίσει στερήσαντές τον τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας. Ποῖος ἐκ τῶν παθόντων εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποδείξῃ ὅτι οἱ δικασταὶ δολίως καὶ ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς καταδιώξεως ἀπεστέρησαν τὸν πολίτην αὐτὸν τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας; Μία περίπτωσις· εἴπετέ μοι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξῃ εἰς αὐτὴν τὴν καταφανεστέραν περίπτωσιν; Ἔγιναν στάσεις, ἔγιναν λιποταξίαι, τὰς ὁποίας ἐπηκολούθησαν βαρεῖαι ποιναί, θανατικαὶ ἐκτελέσεις. Τὰ στρατοδικεῖα ἐφαρμόζοντα τὸν νόμον κατεδίκασαν τοὺς ὑπαιτίους τῆς στάσεως, εἰς τὴν προσήκουσαν ποινήν, ἐκόλασαν τὴν λιποταξίαν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδείξῃ ὁ ζημιωθείς, ἢ οἱ κληρονόμοι αὐτοῦ, ἢ τὰ ὀρφανὰ αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα κατέλιπε θυσιάσας καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ζωὴν διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὴν ἰδεολογίαν τῆς ἀνεξαρτησίας τῆς πολιτείας, πῶς εἶναι δυνατόν, κ. Πρόεδρε, νὰ ἀποδείξῃ ὅτι οἱ δικασταὶ ἐκεῖνοι ἐνήργησαν δολίως καὶ ἐπὶ σκοπῷ πολιτικῆς καταδιώξεως καὶ ὄχι ὅτι ἐφήρμοσαν τὸν νόμον καταδικάσαντες τοὺς παραβάτας τῶν διατάξεων αὐτοῦ;

§362Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐννοήσετε τὶ ἐννοεῖ τὸ «δολίως». Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι διατὶ κατεδιώχθησαν; Κατεδιώχθησαν διότι δὲν ἀνεγνώρισαν τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο καὶ προέβησαν εἰς τὰς πράξεις αὐτάς.

§363Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἐξήγησις τοῦ ὅρου «δολίως». Καὶ ἀκριβῶς διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον ἐν ἀρχῇ ἐσημάνατε, ὅτι πᾶς κλέπτης, πᾶς κοινὸς ἐγκληματίας ἐξαλειφομένης αὐτῆς τῆς διατάξεως θὰ ἐμφανισθῇ προβάλλων ἀξιώσεις, ἀντὶ νὰ τοποθετήσετε τὸ στοιχεῖον τοῦ δόλου καὶ τὸν σκοπὸν τῆς πολιτικῆς καταδιώξεως ἐν τῇ προθέσει τῶν δικαστῶν ἢ τῶν ὀργάνων τῆς κρατικῆς ἐξουσίας, νὰ τοποθετήσετε τὴν πρόθεσιν τοῦ πολιτικοῦ ἀδικήματος ἐν τῇ ψυχῇ ἐκείνου, ὅστις ὑπέπεσεν εἰς ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς ὁποίας καλεῖσθε. Δηλαδὴ ἠμπορεῖ νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς περίπου: «Διὰ πράξεις ἢ παραλείψεις ἰδιωτῶν ἀποσκοπούσας τὴν παρεμπόδισιν τῆς ἐπιστρατεύσεως τῆς τότε Κυβερνήσεως ἢ πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ νομίμου πολιτεύματος»,

§364Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀρκεῖ, διότι ὁ ἄλλος ἐκάθητο εἰς τὴν ἡσυχίαν του καὶ τὸν συνέλαβον αἰφνηδίως καὶ τὸν ἔρριψαν εἰς τὴν φυλακήν.

§365Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Κατὰ μείζονα λόγον θὰ ἀποζημιωθῇ. Προσθέσετε καὶ αὐτὴν τὴν περίπτωσιν: ὅταν τις ἀναιτίως ἐστερήθη τῆς προσωπικῆς του ἐλευθερίας.

§366Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐθέσατε εἰς τὴν διάνοιάν σας μίαν καὶ μόνην περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπῆγαν ἕναν ἄνθρωπον εἰς τὸ δικαστήριον καὶ τὸν κατεδίκασαν. Ἀλλ’ αἱ πολλαὶ περιπτώσεις εἶναι ἐκεῖναι καθ’ ἃς ἄνθρωποι συνελήφθησαν καὶ ἐφυλακίσθησαν χωρὶς νὰ ἔχωσι κάμει τίποτε. Περὶ αὐτῶν τῶν περιπτώσεων πρόκειται, ἀλλὰ ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι καὶ ἡ ἰδική σας περίπτωσις περιλαμβάνεται διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατεδίκασεν αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἐκινεῖτο φυσικὰ ἀπὸ ἐλατήρια πολιτικά. Ἐν πάσῃ περιπτώσει δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὸ πρᾶγμα κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ γεννᾷ καμμίαν ἀμφιβολίαν.

§367Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα, πῶς θὰ πείσετε τὸν δικαστήν, ὅτι ἡ κρατικὴ ἐξουσία ἠσκήθη δολίως; Καὶ νὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα: Ἔγινεν ἕνας νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίσθη τὸ ἰδικόν μου ἀδίκημα τῆς δυσμενείας κατὰ τοῦ καθεστῶτος. Δὲν ὑπάρχει, κατὰ τὴν κοινὴν συνείδησιν, ἀδικώτερον ἀδίκημα. Εἰσήγοντο εἰς δίκην οἱ κατηγορούμενοι, ἀπεδεικνύετο ἡ πρᾶξις των καὶ οἱ δικασταὶ τοὺς κατεδίκαζον. Αὐτοὶ φυσικὰ κατεδικάσθησαν ἀδίκως, ἀλλὰ πῶς θὰ πεισθῇ ἡ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ δικάσῃ;

§368Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ διανοίᾳ μου περιελαμβάνοντο πᾶσαι αὐταὶ αἱ περιπτώσεις. Ὑμεῖς τώρα τὰς διασαφίζετε καὶ λέγετε ὅτι δὲν σᾶς ἀρέσει ἡ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου· θὰ διασαφηνισθῇ.

§369Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Προκειμένου νὰ τὸ διασαφήσετε θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν καὶ ἄλλας περιπτώσεις, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐξ ἡμῶν γνωρίζει. Διεπράχθησαν ἀδικήματα τοῦ κοινοῦ δικαίου. Αἴφνης ἐν Μεσολογγίῳ οἱ κάτοικοι τοῦ Μεσολογγίου μετὰ τὴν κατάληψιν τῆς Λευκάδος καὶ κατὰ τὰς ἐπαπειλουμένας ἀποβάσεις Σενεγαλέζων καὶ ἀνταρτῶν πρὸς κατάληψιν τοῦ Μεσολογγίου, τῇ ὑποδείξει τῶν ἁρμοδίων μάλιστα, διὰ νὰ ἀσφαλίσουν τὴν ἄμυναν μέχρι προσελεύσεως χωρικῶν ὁπλοφόρων ἔκαυσαν τὰς δύο γεφύρας Μεσολογγίου.

§370Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι πολιτικὸν ἀδίκημα.

§371Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ναί, ἀλλὰ οἱ δικασταί, οἱ ὁποῖοι κατεδίκασαν αὐτοὺς ἐπὶ φθορᾷ τοῦ δημοσίου, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον ποτὲ κατὰ διάνοιαν, πῶς θὰ πεισθοῦν περὶ αὐτοῦ, δι’ αὐτὸ λέγω νὰ μὴ τεθῇ τὸ «δολίως» καὶ νὰ τεθῇ ὁ σκοπὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὡρμήθη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πράξεως.

§372Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Δὲν θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν μόνον ἡ καταδικαστικὴ ἀπόφασις, διὰ νὰ προσδιορισθῇ ἡ βάσις τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ περίπτωσις, ὑπὸ τῆς ὁποίας ἐξετελέσθη ἡ πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδικάσθη τις.

§373Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι οὕτω, ἐὰν ἐκτιμηθῶσιν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει τοιαύτην διατύπωσιν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§374Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐννοῶ.

§375Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τόσῳ μᾶλλον, διότι ὑμεῖς ἔχετε πικρὰν πεῖραν τῶν δικαστῶν.

§376Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ δικαστῶν.

§377Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ν’ ἀποκλεισθῇ ὁ κίνδυνος τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως τῶν πλείστων ζημιῶν.

§378Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν τὸ ἀφήσωμεν οὕτω δὲν θὰ πάρῃ κανεὶς ἀποζημίωσιν. Θὰ διασαφίσω τὸ πρᾶγμα κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ μᾶς ἀγάγῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον σεῖς εἴπατε. Θὰ τὸ διατυπώσω ἐγώ.

§379Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ σοβαρότερον καὶ εὐπαθέστερον σημεῖον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπ’ αὐτοῦ ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως.

§380Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει τὴν ἔννοιαν τὸ νομοσχέδιον.

§381Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Ἔχει τὴν ἔννοιαν, δὲν ἔχει τὸ ρῆμα.

§382Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ διασαφηνισθῇ τὸ ρῆμα.

§383ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Σλῆμαν ἔχει τὸν λόγον.

§384Α. ΣΛΗΜΑΝ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι μετὰ τὰς ἐπανειλημμένας διασαφήσεις, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ κάμῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δύναται αὕτη νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τόσον πολὺ ἐνδιαφέρει ἐκείνους ἐκ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ ὁποῖοι συνετέλεσαν κατὰ μέγιστον μέρος εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἐλευθεριῶν αὐτοῦ, νομίζω, λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν μερίδα ταύτην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι, ἑπομένως πᾶσα συζήτησις παρέλκει ταύτην τὴν ὥραν. Ὅταν δὲ θὰ φέρῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τροποποιημένον θὰ συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτοῦ.

§385Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰς τροποποιήσεις τὰς εἶπον, τὰς διασαφήσεις τὰς ἠκούσατε.

§386Α. ΣΛΗΜΑΝ. Μάλιστα. Μίαν τροποποίησιν ἤθελον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, ἵνα προβῶμεν ὅμως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3ου ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ μοὶ δώσῃ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2.

§387ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ δὲν τὰ λέγετε τώρα;

§388Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου.

§389Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀπήλειψα τὸ ἐλάχιστον ὅριον, ὡς καὶ τὰς 20.000.

§390Α. ΣΛΗΜΑΝ. Δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 20.000;

§391Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀπήλειψα τὸ ἀνώτατον ὅριον καὶ τὰς 20.000 Ἀπήλειψα τὸ τῆς ἡμερησίας ἀποζημιώσεως ἀνώτατον ὅριον.

§392Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐγὼ θέλω νὰ ὁμιλήσω ἐναντίον τῆς ἰδέας τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου, ἐγὼ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀνώτατος ὅρος.

§393Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὔτε 20.000;

§394Α. ΣΛΗΜΑΝ. Οὔτε. Ἐὰν ἐκ δύο ἀνθρώπων ἔμεινεν ὁ εἷς ἓν ἔτος εἰς τὴν φυλακὴν καὶ ὁ ἕτερος δύο ἔτη, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔμεινε δύο ἔτη ἔπαθε περισσότερον ἀπὸ ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἓν ἔτος. Διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔμεινεν ἓν ἔτος ὁπωσδήποτε ἀνέλαβε τὴν ἐπιχείρησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν εἰς τὸν δημόσιον βίον καὶ κατώρθωσε τὰ ἐρείπια νὰ περισυλλέξῃ· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπαθεν εἶναι ὀλιγώτερον ἐπανορθωτόν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔπαθε τὸ περισσότερον, καὶ εὐτυχῶς εἶναι ἐλάχιστοι εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην, θὰ ἀποζημιωθῶσιν ὀλιγώτερον· ἑπομένως, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ ὅλου ζητήματος νὰ ἐπέλθῃ μία ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δαπανήσῃ τὸ κράτος, θὰ ἦτο καλλίτερον ἀναλογικῶς νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τῆς ἡμερησίας ἀποζημιώσεως παρὰ νὰ ὑπάρξῃ ὁ ἀνώτατος ὅρος.

§395Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀπήλειψα.

§396Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἐν γένει τὴν ἰδέαν.

§397Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τὴν ἡμερησίαν ἀποζημίωσιν μὲ ὅριον, ἀπήλειψα τὸ κατώτατον ὅριον καὶ ἔχομεν τὴν συνολικὴν ἀποζημίωσιν μὲ τὸ ἀνώτατον ὅριον τῶν 20.000.

§398Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ὥστε δὲν ὑπάρχει ὅριον.

§399Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§400ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Παπαλουκᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§401Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Κατοικῶ, κ. πληρεξούσιοι, ἐν μέσῳ λαοῦ, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ εἴπω, ὑπέστη περισσότερα δεινά, ἀπ’ ὅσα ὑπέστησαν ἄλλοι λαοὶ ἄλλων ἐκλογικῶν περιφερειῶν. Ἐν τῷ Νομῷ Φθιωτιδοφωκίδος δὲν ὑπῆρξεν ἔγκλημα καὶ ἔγκλημα ἀποτρόπαιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἐτελέσθη ἀπὸ τὴν καταλυθεῖσαν τυραννίαν. Καὶ ἐν μέσῳ τοῦ λαοῦ τούτου παρακολουθῶν τὰ διαβήματα αὐτοῦ εὑρισκόμην ἐν δυσφορίᾳ, διότι, ἐδυσφόρει ὁ λαὸς αὐτός, ὅτι διὰ τὰ παθήματα αὐτά, τὰ παθήματα τῶν πολιτῶν δὲν εἶχε ληφθῆ μέριμνά τις ἐπὶ ἕξ ἤδη μῆνας. Ἤλπιζον καὶ οὗτοι, ὅτι ὅπως οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀποταχθέντες, ὅπως οἱ ὑπάλληλοι οἱ παυθέντες, ὅπως ὁ κλῆρος ὁ καταδιωχθείς, ὅπως οἱ δικασταὶ οἱ ἀποταχθέντες, ἀπεζημιώθησαν, καὶ ἀπεκατεστάθησαν ἀμέσως, ἤλπιζον καὶ οἱ πολῖται, οἱ ὁποῖοι προέτασον τὰ στήθη αὐτῶν, καὶ ἐνέμειναν μὲ θάρρος εἰς τὰς ἰδέας των, ὅπως καταλυθῇ τὸ τυραννικὸν καθεστώς, ἤλπιζον ὅτι θὰ ἔβλεπον ἀποζημιωμένους αὐτοὺς καὶ ἀποκαθισταμένους μὲ τὴν προηγουμένην κατάστασιν αὐτῶν ἐντὸς ὀλίγου. Καὶ ὑπὸ τὴν δυσφορίαν ταύτην, κύριοι, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη παρὰ τῆς κυβερνήσεως ἔτυχε τῶν μεγαλειτέρων παρεξηγήσεων. Τὸ νομοσχέδιον ἐθεωρήθη, ὅτι δὲν ἀνεγνώριζεν εἰς αὐτοὺς τοὺς πολίτας τὸ δικαίωμα πραγματικῶς τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλ’ ὅτι ἔρχεται νὰ πληρώσῃ μίαν ἀνάγκην, νὰ δώσῃ ἓν βοήθημα, νὰ κάμῃ μίαν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν οἱ πολῖται αὐτοὶ οἱ ἐγκαρτερήσαντες καὶ τοσαῦτα παθόντες, διὰ νὰ ἀνακτήσῃ τὰς ἐλευθερίας του ὁ Ἑλληνικὸς λαός, δὲν ἠνείχοντο νὰ δεχθῶσι. Καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰδίᾳ ὑπέκυψεν εἰς τὴν παρεξήγησιν, ἦτο τὸ ἄρθρον 3 ἐν σχέσει μὲ τὸ ἄρθρον 4 κατὰ τὸ ὁποῖον καθορίζεται τὸ ἐλάχιστον καὶ τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς ἀποζημιώσεως διὰ τὴν στέρησιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας, καὶ τὸ ἀνώτατον ὅριον πέραν τοῦ ὁποίου δὲν δύναται ἡ ἀποζημίωσις νὰ ἐκταθῇ καὶ τὸ 2ον ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ συνίσταται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ δύνανται νὰ λάβουν μέρος καὶ μέλη ἐκ τῶν τυραννησάντων. Ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, εἰς ἃς προέβη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶναι καὶ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν ἐνταῦθα, εὑρίσκομαι εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ δηλώσω, ὅτι αἰσθάνομαι ἐγώ, καὶ μετ’ ἐμοῦ οἱ παθόντες τοὐλάχιστον ἐν τῷ νομῷ Φθιώτιδος, ἀνακούφισιν, διότι πραγματοποιεῖται σοβαρὸν μέρος τοῦ προγράμματος, μὲ τὸ ὁποῖον ἀπέστειλε ἡμᾶς ἐνταῦθα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔλυσε καὶ τὸ ζήτημα αὐτό. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐξήτασε τὸ νομικὸν μέρος τῆς βάσεως ταύτης, ἀλλ’ εἶπεν εἰς ἡμᾶς, σᾶς δίδω τὴν ἐντολὴν ν’ ἀποζημιώσετε πάντας τοὺς παθόντας ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς τυραννίας. Καὶ ἔρχομαι ἤδη εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη καὶ παρακαλῶ μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς τροπολογίας τὰς ὁποίας ὑπέβαλον καὶ αἱ ὁποῖαι ἀπηχοῦν τὰς σκέψεις τῶν παθόντων, τὰς σκέψεις τοῦ συνδέσμου τοῦ νομοῦ Φθιοτιδοφωκίδος, τοῦ νομοῦ Ἀττικοβιωτίας, τὰς σκέψεις τῶν ὁποίων παρακολουθῶ καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν Λαμίᾳ, νὰ δεχθῇ τὰς τροπολογίας τὰς ὑποβληθείσας, καὶ τὰς ὁποίας θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του αὔριον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ τροπολογίαι εἶναι εἰς τὸ ἄρθρον 1 εἰς τὸ μέρος ὅπου λέγει περὶ τῆς ἀποζημιώσεως.

§402Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθ’ ὃν τρόπον εἶναι περιλαμβάνεται αὐτό.

§403Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Μετὰ ταῦτα ἔχω τὴν τροπολογίαν ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ λέξις «δήλωσις» ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν ὅτι θὰ προστεθῇ συμπλήρωσις εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 ἤθελον παρακαλέσῃ νὰ δεχθῇ ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ «ἐν ταῖς περιστάσεσιν τῶν ἐδαφίων.... ..........κλπ.». Νὰ σᾶς φέρω ἕνα παράδειγμα. Ὁ κ. Τσιριμῶκος ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ προεκλογικῶς εἰς τὸν νομόν μας. Ἔπρεπε νὰ συναχθοῦν ὑπὸ τὰ πέρατα τοῦ νομοῦ μας διὰ νὰ τὸν ὑποδεχθοῦν. Ὁ κ. μοίραρχος Λαμίας εἰδοποίησεν τοὺς φίλους του· ἦσαν ὀλίγοι· ἔπρεπε νὰ ἔλθουν καὶ οἱ ἰδικοί μας φίλοι νὰ τὸν ὑποδεχθῶσιν. Διέταξε λοιπὸν τὰς ἀστυνομίας τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας καὶ ἰδίως εἰς τοὺς δήμους ὅπου μόνον φίλοι μου ὑπάρχουν, διέταξε νὰ συλλάβουν καμμιὰ ἑκατοστὴ καὶ νὰ τοὺς φέρουν εἰς Λαμίαν ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι κατηγοροῦνται ἐπὶ ὑποθάλψει φυγοδίκων. Τοὺς ἔφεραν δι’ ὀλίγας ἡμέρας διὰ νὰ ὑποδεχθοῦν τὸν κ. Τσιριμῶκον, τοὺς ἐκράτησαν εἰς τὴν Λαμίαν καὶ οὔτε ἐπῆγε νὰ σπείρῃ ὁ κόσμος.

§404Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς ἔβγαλαν ἀπὸ τὴν φυλακὴν διὰ νὰ τὸν ὑποδεχθοῦν;

§405Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Τοὺς ἐπῆγαν εἰς τὴν Λαμίαν καὶ τοὺς εἶχαν εἰς τὴν φυλακὴν ἄνευ ἐντάλματος καὶ τοὺς ἔβγαζαν καὶ καμμιὰ φορὰ ἀπὸ τὴν φυλακὴν καὶ τοὺς εἶχαν ν’ ἀναμένουν ἕως ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. Τσιριμῶκος ἀλλὰ ἐβράδυνε νὰ ἔλθῃ καὶ ἔμειναν 28 ἡμέρας καὶ ἔχασαν καὶ τὴν καλλιέργειάν των. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν μεγάλας ζημίας καὶ οἱ ὁποῖοι ἀφοῦ ἠλευθερώθησαν τότε μόνον ὅταν ἦλθεν ὁ κ. Τσιριμῶκος τοὺς εἶπεν ὁ μοίραρχος: Τώρα θὰ πᾶτε νὰ ὑποδεχθῆτε τὸν κ. Τσιριμῶκον νὰ τὸν παρακαλέσετε καὶ αὐτὸς θὰ σᾶς ἀφήσῃ ἐλευθέρους. Καὶ ὅταν ἐγένετο τοῦτο τοὺς ἄφησαν ἐλευθέρους. Αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ὑπέστησαν ζημίας διότι δὲν ἐκαλλιέργησαν τοὺς ἀγροὺς αὐτῶν, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι δὲν πρέπει ν’ ἀποζημιωθοῦν διὰ τὰς εἴκοσι ἐννέα ἡμέρας; Δι’ αὐτὸ θὰ παρεκάλουν ν’ ἀπαλείψετε τὸ ἐδάφιον τοῦτο τοσοῦτο, μᾶλλον καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ πτωχῶν ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι ἐζημιώθησαν.

§406Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τὸ κάνωμεν εἴκοσι πέντε.

§407Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς πόσον εἶναι. Ἴσως νὰ εἶναι καὶ 20. Εἰς τὸ 2ον ἄρθρον νὰ ὁρισθῇ ὅπως ἐξομοιωθῶσι πρὸς ἐφέδρους ἀξιωματικούς. Εἰς τὸ 3ον ἄρθρον οἱ παθόντες νὰ παραδεχθοῦν ὅπως εὑρεθῇ καὶ ἰδία βάσις ἀλλ’ ἀντὶ 15 δραχμὰς διὰ τὸ ἐλάχιστον ὅριον νὰ τεθῇ 25 δραχμάς.

§408Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἐβγάλαμε.

§409Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἀλλὰ τὸ ἀνώτατον ὅριον νὰ τὸ αὐξήσετε εἰς 100 δραχμὰς ἀφοῦ διαγράφεται ὅπως ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ 20.000 καὶ εἶναι ἀκαθόριστον τὸ ποσόν. Εἰς τὸ μέρος τοῦ ποία Ἐπιτροπὴ θὰ δικάζῃ, ἡ γνώμη μου θὰ ἦτο ν’ ἀφεθῇ εἰς τὸ ἀνώτατον συμβούλιον νὰ ἐκλέγῃ μεταξὺ τοῦ προέδρου καὶ τῶν δικαστῶν τοῦ Πρωτοδικείου καὶ τοῦ Ἐφετείου τὸν πρόεδρον καὶ τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου. Ἐπίσης πρέπει νὰ προστεθῇ ὅτι δύναται καὶ δύο ἐπιτροπὰς νὰ ὁρίσῃ τὸ ἀνώτατον συμβούλιον ἢ τὸ Ἐφετεῖον ὅπου θὰ κρίνωνται αἱ αἰτήσεις ἐπὶ τόπου ὅταν εἶναι πολὺ ἡ ἐργασία.

§410Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπον.

§411Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἰς τὸ 7ον ἄρθρον ἔχω τὴν γνώμην κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ θέσωμεν μίαν προθεσμίαν εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν ἀποφάσεων, διότι ἂν δὲν θέσωμεν προθεσμίαν θὰ εἶναι ἀτελεύτητον τὸ πρᾶγμα.

§412Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ ποῖον πρᾶγμα; Προσέξατε ποία ἡ σημασία τῆς μὴ ἐκδόσεως. Ἡ ἔννοια τῆς μὴ ἐκδόσεως δὲν εἶναι τίποτε ὡς ἀποζημίωσις ἀλλὰ θὰ εἶναι εἰς βάρος τῶν παθόντων.

§413Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Πρόκειται ὅτι ἂν λάβουν ἀποζημίωσιν πρέπει νὰ περιμένουν.

§414Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ πράγματα εἶναι οὕτω: Λέγετε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τρεῖς μῆνας νὰ βγάλῃ ἀπόφασιν. Θέλετε λοιπὸν τρεῖς μῆνας ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς ἑκάστης αἰτήσεως; Ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἐντὸς τριῶν μηνῶν δὲν βγῆκαν ἀποφάσεις ποίαν συνέπειαν θέλετε νὰ ὁρίσωμεν; Νὰ μὴ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν; Θὰ εἶναι εἰς βάρος τῶν παθόντων.

§415Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Νὰ θεωρηθῇ ὡς πειθαρχικὸν παράπτωμα.

§416Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει σημασίαν. Ἐὰν διατρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ διαρκέσῃ περισσότερον τῶν τριῶν μηνῶν θὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς ἐπιτροπὰς.

§417Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ἐπίσης μετὰ τὸ ἐδάφιον 4 τοῦ ἄρθρου 13 ὅπου λέγετε «τὰς ὑπὸ παθόντων ἐκχωρουμένας ἀξιώσεις.....κλπ.», πρέπει νὰ προστεθῇ διάταξις κατὰ τὴν ὁποίαν καθ’ ὅλον τὸ διάστημα ἀπὸ 1ης Ἰουνίου 1917 ἕως 1ης Νοεμβρίου 1920 ἡ παραγραφὴ θεωρεῖται ἀνασταλεῖσα. Τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, διότι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα δὲν ἠδύναντο νὰ ὑποβάλωσι μηνύσεις, διότι ἦσαν οὕτω πως κατηρτισμένα τὰ δικαστήρια ὥστε ὁ ὑποβάλλων μήνυσιν θὰ ὑφίστατο καὶ ἄλλας κακουχίας.

§418Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ δεκτὸν αὐτό.

§419Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Εἴμεθα Ἐθνοσυνέλευσις καὶ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ αὐτό. Μετὰ τὰς τροπολογίας ταύτας, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται, βλέπω πράγματι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ ψηφισθῇ, καὶ θὰ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ παθόντες καὶ τοιουτοτρόπως ἐκπληροῦμεν καὶ μέρος τοῦ προγράμματος, ἀφοῦ τὸ πλειότερον μέρος τοῦ προγράμματος ἐξεπληρώθη καὶ ὀλίγον τι μένει ἐκ τοῦ προγράμματος ἀνεκτέλεστον, ὡς ἡ τιμωρία τῶν ἐνόχων περὶ τῶν ὁποίων βεβαίως ἡ Ἐθνοσυνέλευσις θὰ λάβῃ πρόνοιαν. Καὶ ἀφοῦ οὕτω πως διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ θὰ πληρωθῇ μέρος τοῦ προγράμματος ἡμῶν, μοῦ φαίνεται, κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ παύσωμεν νὰ δυσφορῶμεν, καὶ ὁ λαὸς νὰ μὴ δυσφορῇ, καὶ νὰ λέγῃ ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις δὲν ἐργάζεται, ὅτι δὲν ἔπραξε τίποτε, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ πρόγραμμά της. Μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τοῦ Συντάγματος δυνάμεθα νὰ παρουσιασθῶμεν εἰς τὸν λαὸν μὲ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ καὶ νὰ εἴπωμεν ὅτι ἡ ἐλπὶς μὲ τὴν ὁποίαν μᾶς ἀπέστειλεν δὲν θὰ διαψευσθῇ.

§420ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κίνιας ἔχει τὸν λόγον.

§421Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἔχω τὴν συναίσθησιν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι καθῆκον τοῦ πληρεξουσίου εἶναι οὐχὶ τὸ πολυλογεῖν, ἀλλὰ τὸ βραχυλογεῖν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πεποιθήσεως ταύτης οὐδέποτε ἠνόχλησα ὑμᾶς. Συνεπῶς θὰ ἦτο πολὺ τολμηρὸν νὰ σᾶς ἐνοχλήσω ἤδη καὶ μάλιστα κατὰ τὰς πρωϊνὰς ταύτας ὥρας. Εἰσέρχομαι λοιπὸν εἰς τὸ θέμα. Ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς χώρας, ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὁποίας ἵσταται ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀνήκει οὐχὶ εἰς τοὺς παθόντας, ἀλλ’ εἰς τοὺς ὑπερπαθόντας θὰ μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῶν παθόντων, ὡς καὶ περὶ τῶν ἰδιαιτέρων συμπολιτῶν μου Βοιωτῶν, οἱ ὁποῖοι δι’ αἵματος πολλοῦ ἐπλήρωσαν τὴν τυραννίδα. Περὶ μὲν τῶν ἄρθρων 1–4 οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω. Ἀπὸ τοῦ ἄρθρου 4ου μέχρι τοῦ 11ου, δηλαδὴ ἐν τῷ 1ῳ κεφαλαίῳ ἀναγράφεται ἡ διαδικασία ἡ τηρητέα. Ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου μίαν ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ σημείου τοῦ πολίτου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκλέγεται ἐκ τῆς ἑξαμελοῦς ἐπιτροπῆς.

§422Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκλέγονται 6 ἵνα εἶναι περισσότεροι καὶ ἀντικαθιστᾷ ὁ εἷς τὸν ἄλλον.

§423Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Δι’ ἐκλογῆς, ἐπειδὴ ὅμως ἀπεχθάνομαι τὴν ἐκλογὴν καὶ ἐπειδὴ συμπίπτει εἰς τὴν περιφέρειαν Βοιωτίας, ἔνθα τὸ Στρατοδικεῖον νὰ εἶναι γραμματεὺς μὲν ὁ γραμματεὺς τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου ὑποβιβασθείς, δικασταὶ δὲ δύο Βενιζελικοὶ τοὺς ὁποίους ἀφήνω νὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, φαντασθῆτε ἐὰν κατὰ σύμπτωσιν καὶ τὸ τρίτον μέλος ἐκλεγῇ ἐξ αὐτῶν, φαντασθῆτε τί δικαιοσύνη θὰ ἀπονεμηθῇ εἰς τοὺς παθόντας. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ «εἷς πολίτης ὁριζόμενος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου». Λέγετε εἰς τὸ ἄρθρον 8 διὰ τὸν δεύτερον βαθμὸν τῆς διαδικασίας ὅτι ἐκλέγεται ἔμπορος ἢ βιομήχανος κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου Ἀθηνῶν. Ὑποθέτω ὅτι ἐν παραλληλισμῷ πρὸς τὰς σκέψεις αὐτὰς εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ καὶ διὰ τὸν πρῶτον βαθμὸν εἷς πολίτης ὁριζόμενος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ πρότασιν τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου.

§424Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδέχθην ὅτι ὁ παθὼν θὰ δύναται νὰ ἐξαιρῇ τρεῖς ἐκ τῶν ἕξ.

§425Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ἀποφύγωμεν τὴν ἐκλογήν. Δὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν ἐπειδὴ εἰς τὰς περισσοτέρας ἐπαρχίας ὀλίγοι εἶναι οἱ παθόντες νὰ ἐκλέγηται εἷς κατὰ τὸν ἄνω τρόπον καὶ νὰ μὴ γίνεται αὐτὴ ἡ διαδικασία καὶ ἡ συγκέντρωσις ἓξ ἀνθρώπων;

§426Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ ἐβάλαμεν ἕξ, ἐπειδὴ ὁ εἷς ἠμπορεῖ νὰ μὴ ἔχῃ καιρόν, νὰ ὑπάρχῃ ἀναπληρωτής· δὲν εἰμποροῦμεν νὰ ἀξιώσωμεν ἀπὸ τοὺς πολίτας νὰ ἀπασχολοῦνται διαρκῶς ἐπὶ ἓξ ἑπτὰ ἡμέρας καὶ δι’ αὐτὸ ἐβάλαμεν ἓξ νὰ μοιράσουν τὴν ἀπασχόλησιν.

§427Ι. ΚΙΝΙΑΣ. Ἄν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου τῆς ἕδρας. Ἡ αὐτὴ βάσις, ἡ αὐτὴ σκέψις, ὁ αὐτὸς νοῦς τοῦ νομοθετήματος. Ὑποθέτω ὅτι καλύτερον θὰ εἶναι νὰ προτιμήσωμεν τὸν διορισμὸν ὡρισμένου προσώπου διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶνται πολλοὶ παρὰ νὰ κάμνωμεν τὴν ἐκλογὴν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Τὸ ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν κρίσιν σας. Εἰς τὸ βʹ κεφάλαιον ἐκεῖ ὅπου γίνεται ἡ συζήτησις περὶ τῶν πόρων ὑποθέτω μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι παρέλκει πᾶσα συζήτησις καὶ πᾶσα σύστασις. Ἔχω τὴν γνώμην καὶ τονίζω τὴν γνώμην, διότι κατάγομαι ἐκ περιφερείας, ἡ ὁποία πολλὰ ἔπαθεν, ἔχω τὴν πεποίθησιν καὶ διερμηνεύω τὰς σκέψεις καὶ τὴν πεποίθησιν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, ὅτι ταχέως θὰ ἐπέλθῃ ἱκανοποίησις καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ μερίμνῃ ὑπὲρ τῶν παθόντων προτιμότερον εἶναι νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ ποσὸν μέχρις οἱουδήποτε σημείου ἀλλὰ νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ, διότι θὰ γεννηθῇ μία τοιαύτη ἔξαψις πνευμάτων ὥστε ἂν δὲν ἱκανοποιήσωμεν τοὺς παθόντας καὶ τοὺς παραπέμψωμεν εἰς πόρους εἰδικοὺς ὥστε ἀναλόγως τῶν πόρων τοῦ ταμείου νὰ πληρώνωνται, θὰ ἐπέλθῃ μία σύγχυσις καὶ ἀγανάκτησις εἰς τὰς περιφερείας ἐκείνας καὶ εἰς ὅλους τοὺς παθόντας, ἐνῷ συμφέρον καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἱκανοποίησιν ὁ δὲ τρόπος τῶν ὁμολογιῶν ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος διὰ νὰ παύσουν οἱ παθόντες νὰ νομίζουν ὅτι δὲν ἱκανοποιήθησαν. Εἰς αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις περιορίζομαι.

§428ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κ. Σταματόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§429Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ μακραὶ καὶ ἀναλυτικαὶ δηλώσεις τῶν ἀξιοτίμων ἀγορευσάντων καὶ αἱ ἀναλυτικαὶ δηλώσεις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καθιστῶσιν ἄσκοπον τὴν συζήτησιν. Ὅλοι συμφωνοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ προστατευθῶσιν οἱ παθόντες. Κοινὴ κατεδείχθη πρὸς τιμὴν τῆς Συνελεύσεως ἡ προσπάθεια ὅπως ἡ ἀποζημίωσις ἐπέλθῃ πραγματικὴ καὶ ταχεῖα. Ἐπιφυλασσόμενος νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν ἤθελον ἀπὸ τοῦδε νὰ συστήσω ὅπως τὰ πρόσωπα τὰ ἁρμόδια εἶναι τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κράτους καὶ ὄχι νὰ παρέχωσι δυσχερείας καὶ νὰ ταλαιπωρῶσι τὸν κόσμον. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὸ ἑξῆς γεγονὸς διὰ τὸ ὁποῖον ἔχω καταθέσει ἐρώτησιν πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Εἰς τὴν Ἠλείαν ὁ ἐκεῖ ταμίας ἐξέδωκεν ἔνταλμα καὶ τὸ ἔστειλε πρὸς ἐκτέλεσιν κατὰ καταδικασθέντος ἐπὶ δυσμενείᾳ κατὰ τοῦ καθεστῶτος. Ἄν ἐξακολουθήσουν τοιοῦτοι ὑπάλληλοι νὰ ἐκπροσωπῶσι τὸ Δημόσιον οἱ παθόντες δυσκόλως θὰ εὕρωσι τὸ δίκαιόν των.

§430ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λ. Τσουκαλᾶς ἔχει τὸ λόγον.

§431Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἤθελον ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπω δύο λέξεις. Εἶμαι κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῶν πολιτῶν εἰς τὰς ἐπιτροπάς. Ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν, ἕνα πρωτοδίκην καὶ ἕνα πολίτην. Νομίζω, ὅτι οὐδένα πρακτικὸν σκοπὸν ἐξυπηρετεῖ ἡ προσθήκη τοῦ πολίτου, θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἶναι δικαστής. Ὁμοίως εἰς τὴν κατ’ ἔφεσιν δευτέραν ἐπιτροπήν, ἥτις ἀποτελεῖται ἀπὸ ἕνα Ἀεροπαγίτην, δύο ἐφέτας κλπ. νομίζω, ὅτι οἱ ἄλλοι οὐδεμίαν μεγαλυτέραν ἐγγύησιν δύνανται νὰ παρέχωσιν ἀπὸ τοὺς τακτικοὺς δικαστάς. Θὰ ἦτο εὐκταῖον, ὅπως τὴν μὲν μίαν ἐπιτροπὴν ἀποτελοῦσι τρεῖς δικασταί, ἀπαλλασσομένου βεβαίως τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, τῆς δὲ δευτέρας ἐπιτροπῆς τὰ κατὰ τόπους Ἐφετεῖα. Θὰ ἦτο ἴσως ὀρθότερον καὶ πρὸς ταχυτέραν περαίωσιν τῶν ὑποθέσεων, διότι μία Ἐπιτροπή, ὡς ἀναφέρεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν θὰ εἶναι ἐπαρκὴς διὰ νὰ δικάσῃ χιλιάδας ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτὴν κατ’ ἔφεσιν ἐν ᾧ τὰ κατὰ τόπους Ἐφετεῖα θὰ εἶναι πολὺ περισσότερα καὶ μᾶλλον πεπειραμένα. Θὰ εἶναι δυνατὸν καὶ ταχύτερον καὶ λυσιτελέστερον νὰ διεξαχθῶσιν αἱ ὑποθέσεις. Δι’ αὐτὸ ἀκριβῶς ἠθέλησα νὰ ὁμιλήσω ἀπόψε, διότι εἶναι ζήτημα ἀρχῆς καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Εἴδετε προκειμένου περὶ τοῦ ἑνὸς πολίτου, ὁ ὁποῖος λαμβάνει μέρος εἰς τὴν πρώτην Ἐπιτροπήν, τινὲς θέλουν δικηγόρον, ἄλλοι θέλουν ἰατρόν, ἄλλοι ὁμιλοῦσι περὶ τοῦ κλήρου. Ὅλα αὐτὰ εἶναι δυσχέρειαι, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναφανῶσιν ἐν τῇ πράξει καταφανῶς. Θὰ ἐκλέγωνται ἕξ. Ἐκ τῶν ἕξ θὰ ἐξαιρῇ ὁ ἐνάγων τὸ δημόσιον καὶ θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ δυσχερειῶν καὶ ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας δὲν θὰ προβλέπῃ ἴσως ὁ νόμος. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω διατὶ δὲν ἀκολουθοῦμεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τῶν δικαστηρίων. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ νὰ ἐφαρμόζωνται αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας αἱ συνήθεις, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ εἴπωμεν περὶ ἀντιπροσώπων τοῦ ἐπιμελητηρίου καὶ ἄλλων θὰ ἦτο προτιμώτερον νὰ εἶναι τακτικοὶ δικασταί. Ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ παρεσύρθημεν πάντες ἀπὸ δύο ἄτομα τοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος διαισθάνεται.....

§432Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς εἶναι, ὁ δεύτερος δικαστής.

§433Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Εἰς τὸ πρῶτον· εἰς τὸ δεύτερον καὶ 4, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον.

§434Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Συμφωνῶ τελείως μεθ’ ὑμῶν.

§435Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Κατὰ τί θὰ εἶναι μεγαλυτέρα ἐγγύησις ὁ ὑπάλληλος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ ἕνα Ἐφέτην; Εἰς τὰς κρίσεις καὶ σκέψεις ταύτας πρέπει νὰ μᾶς ἄγῃ πρωτίστως ἡ πεῖρα, διότι αὕτη εἶναι ὁ μέγας διδάσκαλος καὶ κριτής, ἔχομεν δὲ ἀποδεδειγμένην τὴν πεῖραν καὶ τὴν ἐπιστήμην. Τί γίνεται εἰς τὰς συνήθεις τῆς κοινῆς δικαιοσύνης δίκας; Προκειμένου μὲν περὶ τῶν ποινικῶν εἶναι τὰ ὁρκωτὰ δικαστήρια ἀλλὰ εἰς τὰς ἀστικὰς ὑποθέσεις εἶναι τὰ πολιτικὰ δικαστήρια. Οὐδαμοῦ ἀναφαίνεται πολιτικὴ δικαιοσύνη εἰς ἀστικὰς ὑποθέσεις. Καὶ τοῦτο ἐξάγεται καὶ ἐκ δηλώσεως τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι πολίτης, ὁ ὁποῖος κατὰ τοὺς κειμένους νόμους δικαιοῦται εἰς ἀποζημίωσιν, καὶ ἂν δὲν ἤθελε τύχῃ τῆς δεούσης ἱκανοποιήσεως ἀπὸ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ δικαστήριον. Ἀλλὰ πάντα τὰ ἀδικήματα προβλέπονται ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων.

§436Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μὴ λησμονῆτε ὅτι ἐνομιμοποιήθη ἡ κακουργία!

§437Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἀναγνωρίζομεν ὡς νομίμους τὰς ἀπελάσεις, τὰς φυλακίσεις τῶν στρατοδικείων ἐκείνων. Αὐτὰ εἶναι ὅλα ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν θελήσῃ ἓν δικαστήριον ἀκριβοδικαίως νὰ δικάσῃ, θὰ τὰ ὑπαγάγῃ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν συναφῶν νόμων. Πρόκειται περὶ τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τῶν πολιτῶν. Διατί λοιπόν, καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦτον νὰ μὴ τὸν ἀφήσωμεν εἰς τοὺς τακτικοὺς δικαστάς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι καὶ πεῖραν καὶ ἀποτελοῦσι, τοὐλάχιστον δι’ ἐμέ, μεγαλυτέραν ἐγγύησιν; Τίνα ἐγγύησιν θὰ μοῦ δώσῃ ὁ πολίτης ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐκλεγῇ διὰ κλήρου, ἵνα δικάσῃ τὴν ἀγωγήν μου; Τίνα ἐγγύησιν μεγαλυτέραν παρέχει; Ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι τὸ μόνον σημεῖον ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐζήτησα τὸν λόγον.

§438Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ τότε ἡ ἐκδίκασις τῶν ὑποθέσεων τούτων, ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν τὴν ὄντως ἐκ τακτικῶν δικαστῶν ἀποτελουμένην θὰ διεξάγεται, οὐχὶ μόνον μὲ τοὺς τύπους, ἀλλὰ καὶ μὲ τὸ πνεῦμα τὸ δικαστικόν.

§439Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ εἶπον νὰ μὴ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀλλὰ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.

§440Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐπικρατήσῃ τὸ πνεῦμα τὸ δικαστικόν.

§441Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Διατί;

§442Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι οὕτως εἶναι. Ἐφ’ ὅσον εἰς τὸ ἕνα δικαστήριον θὰ εἶναι ὁ πρόεδρος καὶ δύο δικασταί, εἰς τὸ ἕτερον δὲ εἷς ἀρεοπαγίτης καὶ δύο ἐφέται, θὰ ἐπικρατήσῃ πάλιν τὸ πνεῦμα τῆς διαδικασίας αὐτῆς.

§443Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι οὕτω. Ὅταν ἡ ὑπόθεσις ἄγεται εἰς τὸ δικαστήριον τὸ δικαστήριον δὲν θὰ τὴν θέσῃ εἰς τὴν αὐτὴν σειρὰν τῶν ἄλλων ὑποθέσεων.

§444Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Θὰ καταρτίσῃ ἓν χωριστὸν πινάκιον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀναγράφωνται αὐταὶ αἱ ὑποθέσεις εἰσαγόμεναι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον μὲ τὰς ἄλλας ὑποθέσεις καὶ ἐκεῖ θὰ δικάζῃ αὐτὰς ἅπαξ ἢ δὶς τῆς ἑβδομάδος καὶ θὰ ἐκδίδῃ ἀποφάσεις κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καθ’ ὃν ἐκδίδονται αἱ ἄλλαι. Προσέξατε εἰς αὐτό. Εἶναι πράγματα εἰς τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἡμεῖς πεῖραν.

§445Δ. ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν λέγει ὁ κ. συνάδελφος ἐνέχει καὶ μίαν ἄλλην δυσκολίαν διότι θὰ μείνωσιν ὅλαι αἱ ἄλλαι πολιτικαὶ ὑποθέσεις ὀπίσω.

§446Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ αὐτὸ σᾶς λέγω ὅτι θὰ καταρτισθῇ χωριστὸν πινάκιον.

§447Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διαφωνήσω.

§448Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύνασθε νὰ διαφωνήσετε διὰ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζετε. Ἐπιλαμβάνεσθε θέματος ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων δικηγόρων ἐὰν εἶναι κανείς, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην σας.

§449Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Θὰ σταματήσωσιν ὅλα τὰ δικαστήρια.

§450Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἀλλὰ περὶ τῶν Ἐφετείων, ἔχομεν δὲ ἐν ὅλῳ ἑπτὰ Ἐφετεῖα, διότι σεῖς θέλετε νὰ ἐξαιρέσητε τοὺς δύο ἐφέτας.

§451Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε· αὐτὰ τὰ πράγματα δὲν εἶναι ὑπολογισμὸς ζητημάτων ἢ λογικότητος τῆς σκέψεως, εἶναι γνῶσις τῆς πραγματικότητος.

§452Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην μου. Ἐὰν νομίζητε ὅτι ἓν δικαστήριον ἀπὸ ἕνα ἀρεοπαγίτην καὶ δύο ἐφέτας ἢ ἀπὸ ἕνα βιομήχανον κλπ. εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαρκέσουν...

§453Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον ὅτι θὰ κάμω περισσότερα.

§454Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Πόσα;

§455Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πέντε ἕως ἕξ.

§456Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἰδοὺ ὅτι θὰ ζητηθῇ μεγαλείτερος ἀριθμὸς δικαστῶν.

§457Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ σᾶς ὡμίλησα περὶ τῶν δικαστῶν τῶν ἄλλων.

§458Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ν’ ἀντικαταστήσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους καὶ τοὺς βιομηχάνους διὰ τακτικῶν δικαστῶν. Ἕτερον ζήτημα ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Συνελεύσεως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν τριάκοντα ἡμερῶν. Βεβαίως ἡ δαπάνη θὰ εἶναι τότε πολὺ μεγαλυτέρα ἀλλ’ ὁ κύριος Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶπεν ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς δαπάνης.

§459Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται καὶ περὶ αὐτοῦ.

§460Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐὰν πρόκειται καὶ περὶ δαπάνης εἶναι προτιμότερον νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον θὰ δοθῇ εἰς τοὺς ἄλλους καὶ νὰ περιληφθῇ βοήθημα καὶ δι’ αὐτούς. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παρατήρησιν ὅτι τοιουτοτρόπως θὰ πολλαπλασιασθῶσιν αἱ ὑποθέσεις καὶ θὰ γίνῃ ἐπιβράδυνσις τῶν ἄλλων, διαφωνῶ, διότι νομίζω ὅτι αἱ ἔλαττον τῶν τριάκοντα ἡμερῶν εἶναι ὀλίγαι καὶ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις. Προσθέτω μάλιστα, ὅπως γνωρίζουν δὲ καὶ οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, ὅσοι ἐπέρασαν ἀπὸ τὴν φυλακήν, καλύτερον ἀπὸ ἐμέ, ὅτι αἱ πρῶται ἰδίως ἡμέραι τῶν φυλακίσεων ἦσαν αἱ αὐστηρότεραι καὶ πιεστικώτεραι. Κύριοι Ὑπουργοί, κατὰ τὰς τρεῖς ἑβδομάδας τῆς φυλακίσεώς σας διετελέσατε ἐν πλήρει ἀπομονώσει καὶ ὅπως ὑμεῖς, ὅλος ὁ κόσμος ὁ ὁποῖος ἐφυλακίσθη κατὰ τὸ διάστημα τῶν πρώτων ἡμερῶν ὑπέφερε περισσότερον, ἐνῷ ἐφ’ ὅσον παρήρχοντο αἱ ἡμέραι ἐξέλιπεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἡ μεγάλη αὐστηρότης.

§461ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ε. Κώνστας ἔχει τὸν λόγον.

§462Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Παρηκολούθησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀγόρευσίν του καὶ τοὺς ἀγορεύσαντας κ. συναδέλφους, καὶ ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐξέλθῃ ἐντεῦθεν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀσφαλῶς θὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς προσδοκίας τῶν παθόντων. Ἐν τούτοις ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ὡς ἔναρξις τῆς ὁριζομένης προθεσμίας πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἡ 13η Δεκεμβρίου 1916, διότι πρέπει νὰ τονισθῇ τοῦτο καὶ ν’ ἀποδοθῇ ὅλη ἡ εὐθύνη εἰς τοὺς στασιαστάς, ν’ ἀφεθῇ ὅλη ἡ εὐθύνη εἰς τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, οἵτινες ἐδίχασαν τὴν χώραν καὶ ἔρριψαν αὐτὴν εἰς τὰς μεγάλας περιπετείας, τὰς ὁποίας πάντες ἡμεῖς ἐγνωρίσαμεν ἐκ τοῦ πλησίον. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀπαλείψῃ τὸ 14ον ἄρθρον, ὁλόκληρον, διότι ἂν παραμείνῃ τοῦτο φοβοῦμαι ὅτι πᾶσαι αἱ ἀποφάσεις, ὅσαι τυχὸν θὰ ἐκδοθῶσι, θὰ μείνωσι χάρτης ἄγραφος.

§463ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Αὐτὸ ἀπηλείφθη ἤδη.

§464Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Τότε ἔχει καλῶς.

§465ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§466Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ διαχειριστὴς τῶν Μονοπωλίων ἐν Λαρίσῃ, ἀπελύθη τῇ 6ῃ Δεκεμβρίου 1916, ἡ δὲ ἀπόλυσίς του ἔλεγε ρητῶς, ὅτι ἀπολύεται λόγῳ ἀναμίξεώς του εἰς τὴν πολιτικήν. Τὸ ἁμάρτημά του ἦτο, ὅτι ἦτο ἀντιβενιζελικός. Τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου λέγει, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὰς ζημίας, αἵτινες ἐπροξενήθησαν ὑπὸ τοὺς ἐν τῷ παρόντι νόμῳ ὅρους καὶ πρὸ τῆς 14ης Ἰουνίου 1917 ἀπὸ τῆς 15ης Αὐγούστου 1916 εἰς τὰ τμήματα ἐκεῖνα τῆς Ἐπικρατείας, ἅτινα κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν ἐγκατασταθέντων τὴν 14ην Ἰουνίου 1917 ἐφ’ ὅλου τοῦ Κράτους. Ἐρωτῶ ὑπάγεται ἡ περίπτωσις αὕτη εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 15;

§467Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§468Α. ΣΛΗΜΑΝ. Τὸν ἀπέλυσεν ἡ Διεθνὴς Ἐπιτροπή.

§469Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸ μέτρον ἐπὶ πράξεων, αἱ ὁποῖαι δὲν σχετίζονται ἐπὶ τῆς καταστάσεως αὐτῆς τῆς πολιτικῆς, περὶ τῆς ὁποίας ποιεῖται λόγον τὸ ἄρθρον 15. Ἐπανειλημμένως δὲ ἐδήλωσα ποῖαι πράξεις καὶ ποῖαι ζημίαι περιλαμβάνονται ἐν τῷ κύκλῳ τῶν ἐννοιῶν τοῦ παρόντος νόμου.

§470Α. ΣΛΗΜΑΝ. Ἡ περίπτωσις, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. πληρεξούσιος, ἀνάγεται εἰς ἐκείνας τὰς περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι προῆλθον ἐξ ἐμμέσου ἐνεργείας τῶν τότε ραδιουργούντων ἐν Ἑλλάδι, τῶν ὁποίων αἱ ραδιουργίαι ἐπέδρασαν ἐπὶ τῆς Διεθνοῦς Οἰκονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἀπέλυσε τὸν ὑπάλληλον ἐκεῖνον.

§471ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις κηρύσσεται περαιωμένη. Δέχεται ἡ Συνέλευσις, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§472ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον).

§473Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Συντάγματος δὲν ἔχῃ ἀντίρρησιν, δὲν εἶναι δηλαδὴ ἀπησχολημένη αὔριον, δυνάμεθα νὰ συνεδριάσωμεν αὔριον.

§474ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δηλαδὴ σήμερον πάλιν, κ. Πρόεδρε;

§475ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ὄχι, τὴν Πέμπτην κ. Πρόεδρε.

§476ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν Πέμπτην. Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ὑπηρεσίας τῶν μεταφορῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ κηρύσσεται κατεπεῖγον). Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Δεκεμβρίου 1920 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀξιωματικῶν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των». (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διεθνῶν ταχυδρομικῶν τελῶν τῶν διαλαμβανομένων ἐν τῇ συμβάσει περὶ ταχυδρομικῶν δεμάτων τῇ συνομολογηθείσῃ ἐν Μαδρίτῃ». (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν). Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐφαρμογῆς τῶν περὶ τελῶν διατάξεων τῆς ἐν Μαδρίτῃ διομολογηθείσης συμφωνίας περὶ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν. (Ψηφίζεται κατ’ ἀρχήν).

§477Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Παρακαλῶ κ. Πρόεδρε, ὅπως κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν νόμων 1831 περὶ διαβαθμίσεως ἀποδοχῶν κλπ. τοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως 1422 περὶ διορισμοῦ, μεταθέσεων καὶ προαγωγῶν τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν σχολείων τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως καὶ 2384 περὶ μεταρρυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν ἐκπαιδευτικῶν νόμων 1381, 1322 κλπ.».

§478ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Κηρύσσεται κατεπεῖγον).

§479ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ράλλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ὑπηρεσίας Μεταφορῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἑξῆς σχεδίων νόμων: 1) «Περὶ κανονισμοῦ ἀποδοχῶν τῶν ἐξ ἀποτάξεως, ἀποστρατείας κλπ. ἐπανερχομένων ἀξιωματικῶν ὡς καὶ τῶν ὁδοιπορικῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Δʹ Σώματος στρατοῦ καὶ περὶ ἀκυρώσεως τοῦ νόμου 2530». 2) «Περὶ ἀποκαταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των» καὶ 3) Περὶ ἀναθεωρήσεως ἀποφάσεως τῶν ἀποστρατευθέντων αὐτεπαγγέλτως κλπ. ἀξιωματικῶν. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. τῆς προσεχοῦς Πέμπτης. (Ὥρᾳ 3.45′ π. μ.)