1921.05.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47η

Παρασκευή, 14ης Μαΐου 1921

Προεδρία Ἀντιπροέδρου κ. Σ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ

(Ὥρᾳ 6.45′ μ.μ.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Ε. ΚΩΝΣΤΑΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν πρακτικῶν τόσον ἐγὼ ὅσον καὶ πολλοὶ ἄλλοι συνάδελφοι. Ἐπανειλημμένως συνεστήσαμεν τὴν προσοχὴν ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ δελτίου. Χθές, κ. Πρόεδρε, ὡμίλησα ἐπὶ μιᾶς ἀναφορᾶς σπουδαιοτάτης σημασίας, ἀφορώσης τοὺς φονευθέντας κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1915, παραδόξως ὅμως οὐδεμία μνεία ἐγένετο ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Παρακαλῶ ν’ ἀναγραφῇ.

§4Ρ. ΠΑΝΤΟΣ. Εἶχα ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν τραυματιῶν Βόλου ἀλλὰ τὸ προεδρεῖον ἠθέλησε νὰ μὲ ἀδικήσῃ καὶ δὲν μοῦ ἔδωσε τὸν λόγον. Ἀλλὰ καὶ σήμερον μὲ ἠδίκησε διότι δὲν ἀνεγράφη εἰς τὰ πρακτικά. Ἐφ’ ὅσον εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων ἐζήτησε τὸν λόγον νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ μετὰ τῆς ἐξηγήσεως ὅτι δὲν ἔδωκε τὸν λόγον ὁ κ. Πρόεδρος. Παρακαλῶ νὰ γίνῃ ἡ διόρθωσις αὕτη ἐν τοῖς πρακτικοῖς μετὰ τῆς ἐξηγήσεως ὅτι ἂν καὶ ἐγκαίρως ἐζήτησα τὸν λόγον, μοὶ τὸν ἠρνήθη ὁ κ. Πρόεδρος.

§5Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Πρόκειται περὶ τοῦ δελτίου τοῦ τύπου. Χθὲς ἐγένετο συζήτησις μακρὰ ἐπὶ πράγματος γενικοῦ ἐνδιαφέροντος, περὶ μιᾶς σπατάλης καὶ καταχρήσεως, ἐπὶ 20 λεπτὰ τῆς ὥρας. Ἡ κατάχρησις αὕτη ἔγινε ἀντικείμενον συζητήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὄχι διὰ νὰ μείνῃ μεταξὺ ἡμῶν ἀλλὰ διὰ νὰ διαδοθῇ καὶ εἰς τὸν ἔξω κόσμον διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζῃ τις περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Τὸ δελτίον τοῦ Τύπου δὲν κάμνει κἂν μνείαν περὶ αὐτοῦ τοῦ σοβαροῦ πράγματος, καθὼς καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων πραγμάτων, περὶ τῶν μονογενῶν κλπ. Νομίζω, ὅτι τοιοῦτον δελτίον εἶναι ἀνάξιον τῆς Συνελεύσεως. Παρακαλῶ νὰ ληφθοῦν μέτρα ὥστε νὰ μὴ συμβαίνουν τοιαῦτα ἢ νὰ ἐπιτευχθῇ τὸ δελτίον καὶ νὰ ἀφεθῶσιν οἱ δημοσιογράφοι ἐλεύθεροι νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται.

§7Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω «περὶ ἀεροπλοϊκῆς συμβάσεως» δὲν ἔχει οὔτε διανεμηθῆ οὔτε τυπωθῆ. Παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον καὶ νὰ διατάξητε ὅπως ἐκτυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τῆς Συνελεύσεως εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: — Ἀνάπηροι Θεσσαλίας ζητοῦσι νὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὴν βʹ σειρὰν ἐφεδρείας καὶ οἱ μόνοι υἱοὶ πατέρων ἀναπήρων πολέμων 1912–1913. — Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καρδίτσης ζητεῖ ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης, διακόψαντος ἐντελῶς τὰς ἐργασίας του δι’ ἔλλειψιν ὑπαλλήλων. — Οἱ κάτοικοι τῆς κοινότητος Δάρας (Μεσσηνίας), καταστραφέντες ἐκ τῆς πεσούσης χαλάζης, ζητοῦσι τὴν ἀρωγὴν τοῦ Κράτους. — Ὁ Πανευβοϊκὸς Σύνδεσμος τῶν παθόντων ἐπικαλεῖται τὴν μέριμναν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ θύματα τῆς τυραννίας. — Ὁ Κ. Δομέτιος, τέως ἀνθυπασπιστὴς τοῦ πεζικοῦ, καταδικασθεὶς κατὰ τὸ 1919 εἰς τριετῆ φυλάκισιν καὶ μὴ συμπεριληφθεὶς εἰς τὸν ὑπ’ ἀριθ. 2178 νόμον δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἀμνηστεία εἰς ἅπαντα τὰ εἰς βαθμὸν πλημμελήματος ἀδικήματα, ζητεῖ ὅπως τύχῃ καὶ οὗτος τοῦ εὐεργετήματος τούτου. — Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Συνοικιῶν Ἀθηνῶν «Ἑρμῆς» παρακαλεῖ ὅπως τροποποιηθῇ ὁ νόμος 1640 «περὶ φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου καὶ ἀπαλλαγῶσιν οἱ ἔμποροι ἀπὸ τὴν τριπλῆν φορολογίαν τῶν προστίμων, λογιστῶν καὶ βιβλίων, ὁρισθῇ δὲ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον δέον νὰ καταβάλωσι κατ’ ἔτος. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Παπαδάτος αἰτεῖται παρὰ τῆς Συνελεύσεως ἑνὸς καὶ ἡμίσεος μηνὸς ἄδειαν ἀπουσίας διὰ τὴν Εὐρώπην. (Μὴ ὑπαρχούσης ἀντιρρήσεως ἡ ἄδεια χορηγεῖται). — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σιάπκας, Ἀντωναρόπουλος, Μυσιρλῆς καὶ Τσάφος ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου «περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς ἀγροτικῆς περιουσίας τῶν Κοινοτήτων τῶν τέως δήμων Ἐράνης, Πλαταμώδους, Φλεσσιάδος, Πύλου καὶ Κολλωνίδων». — Ἡ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Θεσσαλονίκης» ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της. — Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Θ. Ζαΐμης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου 1920 Νομοθετικοῦ Διατάγματος περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου 2449 καὶ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου 401 περὶ ἱδρύσεως Βυζαντινοῦ καὶ Μεσαιωνικοῦ Μουσείου καὶ περὶ προστασίας τῶν Βυζαντινῶν καὶ Μεσαιωνικῶν ἔργων τέχνης». — Ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ δωρεᾶς ἐκμαγείων ἀρχαίων Ἑλληνικῶν ἔργων γλυπτικῆς καὶ πλαστικῆς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον Βουκουρεστίου. — Οἱ κ.κ. Ι. Δ. Ράλλης (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας) καὶ Π. Πρωτοπαπαδάκης Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν, ὑποβάλλουσι σχέδιον νόμου «περὶ τροποποιήσεως καὶ προσθήκης διατάξεων εἰς τοὺς διέποντας τὴν διοίκησιν τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ νόμους». — Οἱ πληρεξούσιοι κ. κ. Ἀνδρίτσος, Παπαλουκᾶς, Κρίτσας, Χατζῖσκος, Χλωρός, Γάτος, Πάντος, Κρεμέζης κλπ. ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους παθόντων». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Κουλάνδρος ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως διατάξεων ἀφορωσῶν τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Τ.Τ.Τ.». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Γ. Καρπετόπουλος καὶ Α. Σλῆμαν, ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ κυρώσεως τοῦ Νομοθετικοῦ Διατάγματος τῆς 15 Δεκεμβρίου 1910 περὶ ἀποκαταστάσεως ἀξιωματικῶν εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀρχαιότητός των». — Ὁ πληρεξούσιος κ. Θ. Τουρκοβασίλης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀφορωσῶν τὴν ἐφεδρείαν τοῦ Σώματος τῆς Στρατιωτικῆς Δικαιοσύνης διατάξεων. — Ὁ πληρεξούσιος κ. Καλλαντζᾶκος ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 ἐδαφ. 9, τοῦ νόμου 2385». — Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Σ. Στάης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συμπληρώσεως τοῦ ΓΝΕʹ νόμου τοῦ 1909 περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου ἐγγείου δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα τοῦ Δήμου Ἐχίνου κλπ.». — Οἱ πληρεξούσιοι κ.κ. Σλῆμαν, Φίλιος, Σιάπκας καὶ Κ. Οἰκονομίδης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου περὶ ἀποζημιώσεως τῶν παθόντων κατὰ τὰ ἔτη 1917–1920 διὰ πολιτικοὺς λόγους».

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ

ΤΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ

Οἱ κ. κ. Χριστοδουλιάς, Στάϊκος, Καλαντζόπουλος καὶ Τζωρτζόπουλος, ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ὀρεινῶν κοινοτήτων τῆς περιφερείας Ἀγρινίου.

§10Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν ὀρεινῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας μου, κύριε Πρόεδρε, εἶναι τελείως ἐστερημένοι πάσης συγκοινωνίας μεταφέρουσι δὲ διὰ τῶν ζώων αὐτῶν, τῶν μόνων μεταγωγικῶν μέσων, τὸν σῖτον καὶ τὸν ἀραβόσιτον εἰς ἀπόστασιν εἴκοσι καὶ πλέον ὡρῶν, παρακαλοῦσι λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως ἀφοῦ ἐξαντλήσῃ τὴν ἐπίταξιν τῶν ζώων εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους Δήμους, τότε νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εὐχαρίστως, ὅπως προσφέρουν τὰ περίφημα εὐζωνάκια των, εὐχαρίστως θέλουσι προσφέρει καὶ τὰ ζῷα των.

§11Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἑκάστη ἐπαρχία ἔθετε ὡς ὅρον νὰ προηγηθῇ εἰς ἐπίταξιν ἡ ἄλλη, τότε θὰ ἦτο πολὺ δύσκολος ἡ ἐπίταξις.

§12Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Πρόκειται μόνον διὰ τοὺς ὀρεινοὺς Δήμους, κύριε Πρόεδρε. Ὅλαι αἱ Κυβερνήσεις, καὶ αἱ Βενιζελικαί, ἐσεβάσθησαν τὰ μέρη αὐτά.

§13Π. ΣΤΑΪΚΟΣ. Τὴν αὐτὴν σύστασιν ποιοῦμαι καὶ ἐγώ. Εἶναι Δῆμοι ὀρεινοὶ οἱ ὁποῖοι, ὡς μόνα μεταγωγικὰ μέσα ἔχουσι τὰ ζῷα των· ἐὰν τοὺς ἀφαιρέσητε τὰ ζῷα, εἶναι ὅμοιον, ὡς νὰ τοὺς καταδικάσετε εἰς θάνατον, διότι οὔτε αὐτὰ τὰ τρόφιμά των δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταφέρωσι.

§14Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐτηλεγράφησα χθὲς τὸ πρωῒ καὶ ἔδωσα γενικὴν διαταγὴν κατόπιν παραπόνων, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔκαμον πολλοὶ ἐξ Εὐρυτανίας, ἀξιότιμε συνάδελφε, καὶ εἶπον, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ κάποια ἐξαίρεσις διὰ τοὺς ὀρεινοὺς Δήμους, εὐχαρίστως.

§15Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παραιτοῦμαι.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δ. Παναγιώτου ἐπὶ ἀναφορᾶς καπνεργατῶν Καρδίτσης.

§17Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὸν λόγον διὰ τὸ αἰώνιον ζήτημα τῆς ἐξαγωγῆς ἀκατεργάστων καπνῶν· θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ συστήσητε εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κοινοβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως ὑποβάλῃ τὸ πόρισμά της.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Χριστάκης ἐπὶ ἀναφορᾶς κατοίκων Φλωρίνης.

§19Ι. ΧΡΙΣΤΑΚΗΣ. Οἱ κάτοικοι Φλωρίνης, Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρονται διὰ τὸ ἑξῆς: Τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Φλωρίνης κατηρτίσθη ἐπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ὡς δὲ κατηρτίσθη ἐξυπηρετεῖ τὰ ἀτομικὰ συμφέροντα τῶν ἀδελφῶν Σαπουντζήδων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦσαν τὰ δρῶντα πρόσωπα τοῦ Βενιζελισμοῦ. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ἀποσταλλῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας ὅπως διαταχθῇ ἡ μεταβολὴ τοῦ σχεδίου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Στεφανόπουλος, Καρρᾶς, Παπαζαχαρίου καὶ Χατζηγεωργίου, ἐπὶ ἀναφορᾶς τῶν διδασκαλισσῶν Ἀχαϊοήλιδος.

§21Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ὑποβάλῃ τὸν νόμον περὶ ἀποδοχῶν καὶ συντάξεων τῶν δημοδιδασκάλων, ὁ ὁποῖος ἐψηφίσθη πέρυσι διὰ νὰ γίνῃ μία δικαιοτέρα κατανομὴ τῶν μισθῶν, διότι δυστυχῶς ἐπιτήδιοί τινες πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἐν Ἀθήναις, συνεννοήθησαν μὲ τὸν τμηματάρχην καὶ ὥρισαν ὑπέρογκον μισθὸν διὰ τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν τὸ τέταρτον τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου ἰδίως βαθμοῦ, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν ὑπὲρ τὸ ἥμισυ τῶν δημοδιδασκάλων, ὥρισαν γλισχρότατον μισθόν. Δι’ αὐτὸ εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ τροποποιηθῇ καὶ ὁ μισθὸς καὶ αἱ συντάξεις.

§22Θ. ΖΑΪΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας). Νὰ μοῦ σταλῇ παρακαλῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ἀναφορά.

§23Γ. ΧΑΤΖΗΓΕΩΡΓΙΟΥ. Τὰς αὐτὰς συστάσεις κάμω, Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγώ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τῆς ἑνώσεως τῶν βιοτεχνικῶν συντεχνιῶν τῆς Ἑλλάδος, ὁ κ. Βιτάλης.

§25Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργόν.

§26Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Καὶ ἐγὼ συνιστῶ τὴν ἀναφοράν.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς καπνεργατῶν Δράμας ὁ κ. Παναγιώτου.

§28Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Εἶναι τὸ ἴδιον ζήτημα τῶν καπνεργατῶν. Βλέπετε ὅτι αἱ ἀναφοραὶ καταφθάνουν ἀθρόαι. Ἐπαναλαμβάνω τὰς συστάσεις μου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παναγιώτου ἐπὶ ἀναφορᾶς ἐργατικοῦ κέντρου Ἀθηνῶν.

§30Δ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ. Κύριοι πληρεξούσιοι, τὸ Ἐργατικὸν κέντρον Ἀθηνῶν εἶναι ὀργάνωσις ἐπαγγελματικὴ στεγάζουσα 63 σωματεῖα ἤτοι δύναμιν ἐργατικὴν ἐν τάξει. Σύμφωνα μὲ τὸν νόμον καὶ σύμφωνα μὲ τὸ Σύνταγμα, οἱ ἐργάται ἔχουν τὴν ἐλευθερίαν νὰ συνέρχωνται καὶ νὰ συνεδριάζουν, πρὸ παντὸς δὲ ἐν κλειστῷ χώρῳ. Ὁ ἀγὼν τοῦ ἐργατικοῦ κέντρου εἶναι ἀκριβῶς ἀγὼν ἐπαγγελματικὸς δὲν ἐνδιαφέρεται διὰ κανένα ἄλλον ἀγῶνα. Ἐν τούτοις ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας παρεξηγῶν τὸν ἀγῶνα τῶν ἐργατῶν ἐπεμβαίνει εἰς τὰς συνεδριάσεις, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν συνέβη ἄλλοτε. Καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Παπαοικονόμου ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος ἠθέλησε νὰ ἐπέμβῃ ἀλλὰ ἔλαβε τὴν κατάλληλον ἀπάντησιν. Διότι ἐὰν ὑπάρχουν μερικοὶ ταραξίαι, ὑπάρχει νόμος νὰ τοὺς τιμωρήσῃ, δὲν εἶναι δὲ δίκαιον διὰ δύο ἢ τρεῖς ποῦ λέγει ὁ κ. Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, νὰ καταπιέζωνται ὅλοι οἱ ἐργάται καὶ νὰ ἀπαγορεύωνται αἱ συνεδριάσεις των ἢ νὰ παρακωλύεται ἡ συνεδρίασις τοῦ ἐργατικοῦ κέντρου, διότι ἐκεῖ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἐργάται εἶναι ξένοι πρὸς ἄλλας θεωρίας, δὲν γνωρίζουν τίποτε ἄλλο παρὰ πῶς νὰ πᾶνε στὴν δουλειά τους καὶ νὰ πάρουν τὸ ἡμεροδοῦλι. Ἐὰν εἶναι μερικοί, οἱ ὁποῖοι διδάσκουν ἄλλας θεωρίας, καὶ ἀντιβαίνουν αὐταὶ εἰς τὸν νόμον, νὰ τιμωρηθοῦν παρὰ τοῦ νόμου, δὲν ἔχει δικαίωμα ὅμως ἡ ἀστυνομία οὔτε ἡ σκιὰ κἂν αὐτῆς νὰ φανῇ στὴ σκάλα τοῦ ἐργατικοῦ κέντρου, ἀλλὰ μόνον ὅταν προσκληθῇ, ὅπως συνέβαινε ἐπὶ τοῦ παλαιοῦ καθεστῶτος ὁπότε καὶ περίστροφα ἔβγαλαν καὶ σκαμνιὰ κατέστρεψαν καὶ ἐπέταξε ὁ ἕνας τὸν ἄλλον καὶ ὅμως ἡ ἀστυνομία δὲν ἐτόλμησε νὰ παρουσιασθῇ. Μία φορὰ καὶ μόνον ἦλθεν ἕνα αὐτοκίνητον μὲ ἀξιωματικοὺς ἀνωτέρους τῆς Χωροφυλακῆς καὶ τοὺς ἐκλείσαμεν κατάμουτρα τὴν πόρτα. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ μὴ δίδωμεν λαβὴν εἰς τοὺς ἐργάτας μας νὰ παρεξηγοῦν τὴν ἐνέργειαν τοῦ διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας ὅστις ναὶ μὲν δέχομαι ὅτι ἀπὸ ἐνδιαφέρον ἔπραξε αὐτό, ἀλλὰ τὸ ἐνδιαφέρον αὐτὸ παρεξηγεῖται.

§31Ι. ΡΑΛΛΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Αἱ συστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου κ. πληρεξουσίου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἔδει νὰ ἀπευθυνθῶσιν ὄχι πρὸς ἐμὲ ἀλλὰ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ὁ ὁποῖος εἶναι προϊστάμενος τῆς Ἀστυνομίας. Ἀλλ’ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ αὐτῇ εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δηλώσω ὅτι οἱ ἐργάται Ἀθηνῶν οὐδέποτε, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος καθεστῶτος κατεδιώχθησαν, ἐὰν δὲ ἐλήφθησαν μέτρα ἀστυνομικά, τὰ ὁποῖα παρεξηγήθησαν, ταῦτα ἐλήφθησαν ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν ἀπειλουμένων ὑπὸ ἑτέρων ἐλαχίστων συναδέλφων των, οἱ ὁποῖοι ἤθελον καινὰ δαιμόνια νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον. Ὀρθὸν θὰ εἶναι νὰ προσθέσω ὅτι τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἀθηνῶν, ὤφειλεν, ἔχον ὑπ’ ὄψιν τὴν ὑποστήριξιν τὴν ὁποίαν πάντοτε παρέσχεν καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ παράσχῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας, ἦτο ὀρθὸν ἀπευθυνόμενον πρὸς τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ λησμονήσῃ τὴν ὀφειλομένην εὐπρέπειαν.

§32Δ. ΚΡΕΜΕΖΗΣ. Ἐφόσον δὲν ὑπάρχει θετική τις καταγγελία κατὰ τῆς Ἀστυνομίας, δὲν συμμερίζομαι τὰς παραστάσεις τοῦ κ. Παναγιώτου.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ ἀναφορᾶς τοῦ Γ. Νικολαΐδου πρώην ἀνθυπασπιστοῦ ἐν τῷ Τουρκικῷ στρατῷ, ὁ κ. Κουρτίδης.

§34Κ. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τοῦ Γεωργίου Νικολαΐδου, κατοίκου Ἀδριανουπόλεως, πρώην ἐφέδρου ἀνθυπασπιστοῦ τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ, ὅστις ἐκ μέρους ὁμάδος στρατιωτῶν, εὐαρίθμων ἄλλως τε, ὑπηρετούντων σήμερον εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, ὑποβάλλει τὴν ἀναφορὰν αὐτήν. Οἱ ἀναφερόμενοι ὑπηρέτησαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ Τουρκικοῦ στρατοῦ ἀπὸ τοῦ 1912 καὶ 1913 καὶ ἐντεῦθεν, ἐκεῖ δὲ ἀπέκτησαν καὶ τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ. Σήμερον ὑπεχρεώθησαν νὰ ὑπηρετήσουν ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται. Δίκαιον εἶναι νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησίς των καὶ τοὺς ἀπονεμηθῇ ἔστω καὶ ὁ κατώτερος βαθμός, ὁ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἢ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ νὰ χρησιμοποιηθοῦν εἴτε ὡς διερμηνεῖς εἴτε ὡς ἀξιωματικοὶ εἰς τὰς στρατιωτικῶς κατεχομένας χώρας, καθόσον καὶ καλῶς κατηρτισμένοι εἶναι ὡς ἀποκτήσαντες εἰς ξένον στρατὸν τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ καὶ δὴ εἰς τὸν τουρκικόν, καὶ τὴν Τουρκικὴν γλῶσσαν γνωρίζουν, ὥστε νὰ εἶναι χρησιμώτεροι ὑπηρετοῦντες ὡς ἀξιωματικοί, παρὰ ὡς ἁπλοῖ στρατιῶται.

§35Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Νὰ ὑποβάλωσιν αἰτήσεις, ὥστε νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν διερμηνέων.

§36Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Φαντάζεταί τις τὴν ψυχικὴν ὀδύνην καὶ τὸ μαρτύριον τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ὅταν ἐστρατεύθησαν ὑπὸ τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας διὰ νὰ στρέψωσι τὰ ὅπλα των κατὰ τῆς ἰδίας αὐτῶν πατρίδος. Τὸ μαρτύριον τοῦτο ἐδέησε χάρις εἰς θυσίας πολλὰς τῆς Παλαιᾶς Ἑλλάδος καὶ τῶν ὑποδούλων Ἑλλήνων σήμερον νὰ μὴ ὑφίσταται καὶ νὰ ἀναπνέωσιν ἐλεύθερον ἀέρα καὶ ἤδη νὰ ἀποτείνωνται οἱ ἔφεδροι ἐκεῖνοι ἀξιωματικοὶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ νὰ ζητῶσιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ληφθῇ καὶ δι’ αὐτοὺς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη καὶ δι’ ἄλλα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Καὶ ἐπειδὴ οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν ἄλλων μερῶν ἀφωμοιώθησαν καὶ ἔλαβον ἀνάλογον βαθμόν, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως τὸ μέτρον τοῦτο ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τοὺς ἐκ τῶν νέων προσηρτημένων μερῶν ὑπάρξαντας τοιούτους εἰς τὸν Τουρκικὸν στρατόν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Εὐταξίας ὅπως καταθέσῃ καὶ ἀναπτύξῃ αἰτήσεις τῶν γεωργῶν τῶν τέως δήμων Ἐλατειᾶς, Τιθορέας, Δρυμίας καὶ τῶν κατοίκων Γλουνίτσης.

§38Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἄλλη κοινότης ἔπαθε, κύριε Πρόεδρε, πανολεθρίαν ἐκ χαλάζης, ἡ κοινότης Γλουνίτσης. Παρακαλῶ τὴν αἴτησιν ταύτην νὰ διαβιβάσητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Γεωργίας, ὅπως διατάξῃ τὸν Νομογεωπόνον Λαμίας, ἵνα μεταβῇ καὶ ἐξακριβώσῃ τὰς προξενηθείσας ζημίας. Ἀλλ’ οἱ κάτοικοι τῆς Γλουνίτσης θὰ ἠρκοῦντο ὡς εἰς μόνην ἐπικουρίαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τὴν ἐπίταξιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν κατεστράφησαν πολλοὶ τῶν δημητριακῶν των καρπῶν ἐλλείψει χειρῶν, σήμερον δὲ δὲν τοῖς ὑπολείπεται ἄλλο ἢ ἀραβόσιτος πρὸς διατροφὴν τῶν οἰκογενειῶν των. Λοιπὸν ἀφοῦ ἐξακριβωθῇ ἡ καταστροφὴ αὕτη, ἡ ἐκ χαλάζης, νὰ τύχωσιν αὐτῆς τῆς ἀπαλλαγῆς. Τοιαύτας αἰτήσεις ὑπέβαλον καὶ πρὸ ἡμερῶν καὶ δι’ ἄλλας κοινότητας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ὑπεσχέθη τότε ὅτι θ’ ἀπηύθυνε τὰς σχετικὰς συστάσεις πρὸς τὰς ἁρμοδίας ἀρχάς, ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ ἁρμόδιαι αὐταὶ ἀρχαὶ δὲν λαμβάνουσι διόλου ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὰς καταστροφάς, τὰς ὁποίας ὑπέστη ὁ Νομὸς ἐκεῖνος ὑπὸ τὸ πάλαι καθεστώς, οὔτε κἂν τὰς καταστροφάς, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν ὅλοι ἐκ τῆς χαλάζης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀφήσῃ εἰς τὰ μέρη αὐτὰ ἀνεπίτακτα τὰ ἀροτριῶντα κτήνη καὶ τίποτε ἄλλο.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Γερμανὸς, ὅπως ὑποβάλῃ καὶ ἀναπτύξῃ ἀναφορὰν περὶ τῶν τιμολογίων τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Θεσσαλονίκης.

§40Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐξ ἀφορμῆς τῆς ἀναφορᾶς ταύτης, ἡ ὁποία ζητεῖ ἐλάττωσιν τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων διὰ τῆς ταχείας ἁμαξοστοιχίας μεταξὺ Ἀθηνῶν–Θεσσαλονίκης, ἐνόμισα καλὸν ν’ ἀποτανθῶ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν τῆς Διευθύνσεως τῶν Σιδηροδρόμων καὶ νὰ ζητήσω σχετικὰς πληροφορίας περὶ τῆς τιμῆς τῶν εἰσιτηρίων κατὰ τὸ πρὸ παρελθὸν ἔτος 1919, κατὰ τὸ παρελθὸν 1920 καὶ κατὰ τὸ παρὸν 1921, συγχρόνως δὲ καὶ σχετικοὺς πίνακας τῆς κινήσεως τῶν ἐπιβατῶν Αʹ καὶ Βʹ θέσεως διὰ τῆς ταχείας ἁμαξοστοιχίας κατὰ τὸ τρίμηνον διάστημα Ἰανουαρίου, Φεβρουαρίου καὶ Μαρτίου καὶ τῶν τριῶν τούτων ἐτῶν. Ἡ τιμὴ τῶν εἰσιτηρίων, κύριοι πληρεξούσιοι, κατὰ τὸ ἔτος 1919 ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Θεσσαλονίκης ἦτο 113.50 δραχ. Αʹ θέσεως καὶ 74.75 Βʹ θέσεως. Κατόπιν κατὰ τὸ ἔτος 1920 ηὐξήθη ἡ τιμὴ εἰς 163 δραχ. διὰ τὰ Αʹ θέσεως καὶ 136 δραχμὰς διὰ τὰ Βʹ θέσεως. Φαίνεται, ὅτι αἱ εἰσπράξεις δὲν ἀντεπεκρίνοντο πρὸς τὰς προβλέψεις τῶν κ. κ. Διευθυντῶν τῶν Σιδηροδρόμων, ἐνομίσθη καλὸν τὴν 31 Μαΐου 1920 νὰ αὐξηθῇ ἡ τιμὴ τῶν εἰσιτηρίων ἀπὸ 163 δραχμὰς εἰς 204 διὰ τὰ Αʹ θέσεως, καὶ 171.55 δραχμὰς διὰ τὰ Βʹ θέσεως. Πᾶσα αὔξησις τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων, εἴτε τῶν τροχιοδρόμων, εἴτε τῶν σιδηροδρόμων ἐπιβάλλεται βεβαίως ὑπὸ μιᾶς ἀνάγκης, διότι τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑταιρείας ἔχουσιν ἀνάγκην, ἵνα αἱ εἰσπράξεις γίνωσιν μεγαλύτεραι, ἡ δὲ ἀνάγκη αὕτη πρέπει νὰ εἶναι σοβαρά, ὥστε νὰ ἐπιβληθῇ ἡ αὔξησις, ἡ ὁποία θὰ ἐπιφέρῃ μίαν ἐλάττωσιν τῆς κινήσεως τῶν ἐπιβατῶν. Ἐνόμισαν λοιπὸν οἱ διευθύνοντες τὴν Ἑταιρείαν, ὅτι αὐξάνοντες τὴν τιμὴν τῶν εἰσιτηρίων θὰ ἔχωσι μεγαλυτέρας εἰσπράξεις, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον τὸν κόπον νὰ ἐξετάσωσι ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν εἰσπράξεων τῶν διαφόρων μηνῶν, διὰ νὰ ἴδωσι ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπέφερεν ἡ αὔξησις αὕτη, ἂν δηλαδὴ ἐπέφερεν αὔξησιν ἢ ἐλάττωσιν τῶν εἰσπράξεων; Καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει πρὸς τί ἡ καταπληκτικὴ αὐτὴ αὔξησις, ἀφοῦ δὲν ἐκπληροῖ τὸν σκοπόν της, ἀλλὰ μόνον δυσχεραίνει τὴν συγκοινωνίαν; Διότι πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ μετὰ τῶν Ἀθηνῶν συγκοινωνία τῆς Θεσσαλονίκης γίνεται εἰς 17 ὥρας, ἐνῷ μὲ τὸ ἀτμόπλοιον χρειάζονται πλέον τῶν δύο ἡμερῶν. Ἐννοεῖται λοιπὸν ὅτι αἱ ἐμπορικαὶ ὑποθέσεις δυσχεραίνονται, καὶ τοιουτοτρόπως ἐπέρχονται μεγάλαι δυσκολίαι εἰς τὴν διεξαγωγήν των. Λοιπὸν κατὰ τὸ τρίμηνον διάστημα τοῦ 1919 εἰσεπράχθησαν ἐξ εἰσιτηρίων δραχ. 300.000, ἐταξείδευσαν δὲ ἐπιβάται Αʹ καὶ Βʹ θέσεως 4.123. Ἐγένετο ἡ αὔξησις τῶν τιμῶν τῶν εἰσιτηρίων. Ἔρχεται τὸ 1920. Κατὰ τὸ αὐτὸ τρίμηνον διάστημα αἱ εἰσπράξεις ἀνεβιβάσθησαν εἰς δραχμὰς 451.000, ἤτοι 150.000 δραχμὰς ἐπὶ πλέον, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν ἐπιβατῶν ἀνῆλθεν ἀπὸ 4.123 εἰς 5076. Φαίνεται, ὅτι αὐτὴ ἡ αὔξησις ἔδωκε τὸ θάρρος εἰς τοὺς διευθύνοντας, εἰς τὸ νὰ νομίσωσιν, ὅτι ἐὰν γίνῃ μεγαλυτέρα αὔξησις θὰ ἔχωσιν καὶ μεγαλυτέρας εἰσπράξεις. Καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ σωτήριον ἔτος τὸ 1921 καὶ βλέπομεν τὰ ἑξῆς καταπληκτικὰ ἀποτελέσματα. Ἐνῷ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1920 εἴχομεν 1652 ἐπιβάτας καὶ εἰσπράξεις 146.000 δραχμὰς, τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1921 ἔχομεν μόνον 1362 ἐπιβάτας καὶ εἰσπράξεις 128.000 δραχμὰς, ἤτοι κατὰ 20.000 δραχμὰς περίπου ὀλιγοτέρας. Τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1920 εἴχομεν 1460 ἐπιβάτας καὶ 130.000 δραχμὰς περίπου, τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1921 ἔχομεν 625 ἐπιβάτας μόνον, δηλαδὴ χίλιοι ἐπιβάται ἠμποδίσθησαν νὰ ταξειδεύσουν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἕνεκα τῆς τιμῆς, διότι ἀπὸ 163 δραχμὰς, ἀνῆλθεν αὕτη εἰς δραχ. 216.

§41Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κἄποτε κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν εἶχε χαλάσει ὁ σιδηρόδρομος αὐτός.

§42Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Τὰ χαλάσματα εἶναι συνήθη, διότι αὐτὸς εἶναι σιδηρόδρομος τοῦ καλοῦ καιροῦ.

§43Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ὑπῆρχε τότε ἡ ἀπεργία, ἡ ὁποία διήρκεσε 15 ἡμέρας.

§44Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Πότε ἐτελείωσεν αὕτη; Τὸν Ἰανουάριον ἢ τὸν Φεβρουάριον;

§45Ι. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Θέλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τοῦ Φεβρουαρίου δὲν βασίζονται ἐπὶ τῆς πραγματικότητος.

§46Ν. ΓΕΡΜΑΝΟΣ. Ἐγὼ σᾶς χαρίζω, καὶ τὸν Ἰανουάριον καὶ τὸν Φεβρουάριον διὰ τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην αἰτίαν, καὶ δὲν βασίζομαι ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν δύο αὐτῶν μηνῶν. Ἔρχομαι εἰς τὸν Μάρτιον τοῦ 1920, καὶ 1921. Τὸν Μάρτιον τοῦ 1910 εἴχομεν 1964 ἐπιβάτας, τὸν δὲ Μάρτιον τοῦ 1921 εἴχομεν 420 μόνον, δηλαδὴ 1300 ἐπιβάται ἠμποδίσθησαν νὰ ταξειδεύσωσι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, αἱ δὲ εἰσπράξεις τοῦ Μαρτίου τοῦ 1920 ἦσαν 175.000 δραχμαί, τοῦ δὲ Μαρτίου τοῦ 1921 ἦσαν 79.000. Αὐτὴ εἶναι ἐπίσημος στατιστική, τὴν ὁποίαν μοῦ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τῶν σιδηροδρόμων. Καὶ εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν ἀποσκευῶν καὶ εἰς τὰ εἰσιτήρια μεταξὺ Θεσσαλονίκης καὶ Ἀθηνῶν ἔχομεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἐν συνόλῳ ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1920 εἴχομεν εἰσπράξεις δραχμὰς 749.000 κατὰ τὸ 1921 τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας εἴχομεν 613.000. Ὥστε ἠμποδίσθησαν πολλαὶ χιλιάδες ἀνθρώπων νὰ κάμωσιν χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ ἠλαττώθησαν αἱ εἰσπράξεις. Καὶ ἐρωτᾶται· ἀφοῦ παρετηρήθησαν τοιαῦτα ἀποτελέσματα καταπληκτικά, δὲν ἔπρεπε αἱ διευθύνσεις τῶν σιδηροδρόμων νὰ σκεφθῶσι τί ἔπρεπε νὰ γίνῃ; Ἐπῆλθε μία μικρὰ ἐλάττωσις τῆς τιμῆς τοῦ εἰσιτηρίου κατὰ 10 δραχμὰς καὶ ἐνόμισαν ὅτι αὐτὸ ἦτο ἀρκετόν. Θὰ ἔπρεπε τοὐλάχιστον μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου ὅτε ἦλθε νέα διεύθυνσις ἔλειψαν καὶ μερικοὶ οἱ ὁποῖοι ἀπελάμβανον μισθοὺς 1500 κατὰ μῆνα, θὰ ἔπρεπε ν’ ἀσχοληθῇ ἡ διεύθυνσις ἵνα γίνῃ τί, ὥστε καὶ εἰς πρᾶξιν ν’ ἀσκηθῶσι καὶ ὁ κόσμος νὰ διευκολυνθῇ. Ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν οὕτω τὸν ἄλλον μῆνα θὰ ἐπέλθῃ νέα ἐλάττωσις καὶ δὲν γνωρίζω ποῦ ἐν τέλει θὰ φθάσωμεν. Νομίζω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον ἀπὸ τῆς αὔριον νὰ καλέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τοὺς ἁρμοδίους καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ ἐπαναφέρωσι τὰς προτέρας τιμὰς καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ὄχι μόνον ζημίαν δὲν θὰ ἔχῃ τὸ Κράτος ἀλλὰ καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς πρώτας καλὰς εἰσπράξεις.

§47Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τούτου καὶ ὑπέβαλε Νομοσχέδιον, ὅπερ εὕρηται ὑπὸ τὴν κρίσιν τῆς Συνελεύσεως.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ.κ. Ν. Παπαδάκης καὶ Γ. Κοκκινάκης ἐρωτῶσι τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν σκοπεύῃ νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων συγκοινωνίας ἐν τῷ Κράτει ὅπου ἐλλείπουσι ταῦτα, ἀλλ’ ἰδίᾳ ἐν τῇ ἀνατολικῇ Κρήτῃ, στερουμένῃ παντάπασι συγκοινωνίας, καὶ τίνι τρόπῳ. Ἐπίσης ἐὰν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει της νὰ μεριμνήσῃ διὰ τὴν ταχυτέραν ἐξασφάλισιν τῆς θαλασσίας συγκοινωνίας μετὰ τοῦ εἰρημένου μέρους, καθ’ ὅσον ἔχουσι λήξει αἱ προϋπάρχουσαι συμβάσεις ἐπὶ τοῦτο. Ἐπίσης ἐὰν θὰ ληφθῇ μέριμνα πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Ἡρακλείου Κρήτης. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας ἔχει τὸν λόγον.

§49Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ὡς πρὸς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ ἀξιότιμοι κ.κ. πληρεξούσιοι ἐκ Κρήτης ἀπαντῶ, ὅτι περὶ τῶν ἐν Κρήτῃ δημοσίων ἔργων συγκοινωνίας ἁρμοδία εἶναι ἡ ἐκεῖ Γενικὴ Διοίκησις ὡς δι’ ὅλα τὰ μέρη, ὅπου ὑπάρχει Γενικὴ Διοίκησις. Εἶναι δὲ καὶ διὰ τὴν Κρήτην ἱκανὸν ποσὸν ἀναγεγραμμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὰ ἔργα συγκοινωνίας καὶ μεριμνᾷ τὸ Κράτος περὶ αὐτῆς ὅπως καὶ διὰ τὰ ἄλλα μέρη. Δὲν γνωρίζω εἰδικῶς περὶ τίνων ὁδῶν παρίσταται ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἄμεσος μέριμνα, τὸ ἀναγεγραμμένον ὅμως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ποσὸν θὰ ἐπήρκει πάντως διὰ τὰς κυριωτέρας ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀνάγκας τῆς νήσου, ἀφοῦ καὶ ἡ Γενικὴ Διοίκησις οὐδὲν μέχρι σήμερον ἀνέφερε περὶ ἀνεπαρκείας τῶν ὡς πρὸς τοῦτο πιστώσεων· ὅσον ἀφορᾶ τὴν θαλασσίαν συγκοινωνίαν ἔχω νὰ γνωρίσω γενικῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν ὅτι κατὰ τὴν συνομολόγησιν τῶν σχετικῶν συμβάσεων μετὰ τῶν διαφόρων ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο παρουσιάσθησαν δυσχέρειαι, διότι εἶχε γίνει συνασπισμὸς (traste) μεταξὺ τῶν διαφόρων ἰδιοκτητῶν τῶν ἀτμοπλοίων, οἵτινες ηὔξησαν τὰς τιμὰς διὰ τὴν ἐπιχορήγησιν τοῦ Κράτους πρὸς ἀνάληψιν τῶν ἀγόνων γραμμῶν ἀπὸ 900.000, ὅσαι παρήχοντο τὸ παρελθὸν ἔτος εἰς 2.400.000. Ἀλλὰ τὸ Κράτος ἔλαβε τὰ ἀναγκαῖα μέτρα καὶ διέσπασεν τὸν συνασπισμὸν αὐτόν, συνωμολόγησε δὲ ἱκανὰς ἤδη συμβάσεις καὶ μὲ κατωτέρας τιμὰς ὡς πρός τινας ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἔτος. Εἰς ὅσα δὲ μέρη δὲν κατωρθώθη νὰ γίνῃ σύμβασις ἐνεργεῖ δι’ ἐπιτάξεων τὴν συγκοινωνίαν, ὥστε κατὰ τὸ δυνατὸν νὰ μὴ καθυστερῇ. Νὰ εἶναι δὲ βέβαιοι οἱ κ.κ. πληρεξούσιοι ὅτι πᾶσα κατεβλήθη προσπάθεια ὅπως συνομολογηθῶσι ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς ἀγόνους γραμμὰς συμβάσεις μετὰ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιρειῶν καὶ κανονισθῇ ὁριστικῶς καὶ ὡς πρὸς ταύτας τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας. Ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος Ἡρακλείου ἡ λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ λιμένος τούτου, παρασχεθείσης εἰς αὐτὴν πάσης ἀναγκαίας συνδρομῆς παρὰ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, προῆλθεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ ξένης ἑταιρείας ἀναδεχομένης τὴν κατασκευήν. Πρὸ τῆς τελειωτικῆς ὅμως καταρτίσεως τῆς συμβάσεως ἐπῆλθε μικρά τις διάστασις ὡς πρός τινα ὅρον, ἥτις εἶμαι βέβαιος ὅτι θὰ ἐξομαλυνθῇ ταχέως καὶ δὲν θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν ὁριστικὴν κατάρτισιν τῆς συμβάσεως. Ἐλπίζω δὲ λίαν συντόμως, ὅτι θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία εἶμαι βέβαιος ὅτι θέλει ἐγκρίνει ταύτην ὥστε νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος Ἡρακλείου, ὅστις πρόκειται σπουδαίως νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν Κρητῶν καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς δικαίους πόθους αὐτῶν.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κ. κ. Ι. Χριστοδουλιᾶς καὶ Ι. Παπαλουκᾶς παρακαλοῦσι τὸν κ. ἐπὶ τῆς Συγκοινωνίας Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἐπισκευὴν τῆς μόνης ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Λαμίας–Καρπενησίου περιελθούσης εἰς ἀθλίαν κατάστασιν καὶ διακοπείσης τελείως τῆς συγκοινωνίας.

§51Ι. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΑΣ. Θὰ δώσω περὶ τούτου σημείωμα, κ. Πρόεδρε. Ἡ πεῖρα μᾶς ἐδίδαξεν ὅτι αἱ διαφοραί, αἱ ὁποῖαι δίδονται δὲν χρησιμεύουν εἰς τίποτε ἄλλο εἰμὴ νὰ παχύνεται τὸ βαλάντιον τῶν διαφόρων ἐργολάβων. Θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς ὑπὸ τῆς προγενεστέρας Βουλῆς, διότι εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει ἀποκλεισμῷ καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§52Ι. ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέριμναν περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν τοῦ Νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν καὶ ἂν δὲν διαταχθῇ ἡ συντήρησίς των τώρα ταχέως, μετ’ ὀλίγον χρόνον δὲν θὰ ἔχωμεν καθόλου ὁδούς.

§53Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Εἰς τὴν σχετικὴν ἐρώτησιν τῶν κ. κ. πληρεξουσίων ἔχω ν’ ἀπαντήσω, ὅτι κατὰ τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἔχωσι δοθῇ ἐκ μέρους τῆς ὑπηρεσίας ἡ συντήρησις κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχε πολὺ παραμεληθῆ καὶ αἱ ὁδοὶ εὑρίσκονται, πᾶσαι ἀνεξαιρέτως, εἰς πολὺ κακὸν σημεῖον. Διὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους ἔχομεν ζητήσῃ 31.000.000 διὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν καὶ συντήρησιν τῶν ὁδῶν καὶ προπαρεσκευάσθησαν ἀπὸ τοῦδε αἱ διάφοροι δημοπρασίαι. Ἀλλὰ ὑπάρχει μεγάλη δυσχέρεια ὅσον ἀφορᾷ τὴν εὕρεσιν ἐργολάβων. Πολλαὶ δημοπρασίαι γίνονται καὶ δὲν παρουσιάζεται κανεὶς ἐργολάβος, ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως χειρῶν καὶ διὰ τοῦτο δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἀρχίσουν ταχέως αἱ ἐργασίαι. Ὅσον δὲ κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας ὑπάρχει ἀπολύτως ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη διότι ἡ καταστροφὴ ἔφθασεν εἰς σημεῖον ὥστε νὰ διακόπτεται ἡ συγκοινωνία, ἐνῷ ἀναθέτωμεν εἰς τὴν αὐτὴν ἰδίαν ὑπηρεσίαν ἵνα αὕτη ἀναλάβῃ τὴν ἐπισκευὴν τῶν κατεστραφέντων σημείων τῶν ὁδῶν. Τοῦτο ἔχω νὰ ἀπαντήσω γενικῶς ὡς πρὸς πάσας τὰς ὁδούς, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται καὶ ἐκεῖναι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησαν οἱ κ. κ. συνάδελφοι. Σᾶς προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἔδωκα ἐντολὴν νὰ μοῦ κάμουν σχετικὸν πίνακα εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται αἱ ὁδοὶ τοῦ Κράτους, πόσα ἔτη ἔχουν νὰ συντηρηθῶσι καὶ πόσαι δαπάναι συντηρήσεως κατεβλήθησαν, διότι σᾶς ἐπαναλαμβάνω, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἀπὸ καιροῦ ἔπαυσεν ἡ συντήρησις.

§54Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Αἱ περισσότεροι ὁδοὶ κατέστησαν ἀδιάβατοι, κατεστράφησαν ἐντελῶς καὶ σᾶς φέρω παράδειγμα τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἀνὰ τὴν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ ἡ ὁποία ἔχει καταστραφῆ ἐντελῶς.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βιτάλης ἔχει τὸν λόγον.

§56Α. ΒΙΤΑΛΗΣ. Πρόκειται περὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν ἐπιστράτων, εἰς τὰς ὁποίας καθυστερεῖτο ἐπὶ δύο μῆνας ἡ περίθαλψις. Ἀφοῦ ἐνεγράφην εἰς τὰς ἐπερωτήσεις κατέφυγον δὶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Περιθάλψεως, ὅστις κατώρθωσεν ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος νὰ ἐκδοθῶσι τὰ ἐντάλματα. Δὲν ἔχω σκοπὸν παρὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ὑπουργόν.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἂν ἔχῃ γνῶσιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 135.682 ἀριθ. 285 ἐγκυκλίου τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Νεγροπόντη, δι’ ἧς ἐκοινοποίει ἀπόσπασμα πρακτικῶν συνεδριάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἀναρτήσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων τοῦ Συνεδρίου εἰς ἔνδειξιν τιμῆς δι’ ὅσα ὑπὲρ πατρίδος ἐπετέλεσεν. Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί ἐνήργησεν κατὰ τῶν παρεκτραπέντων ἀνωτάτων ὑπαλλήλων;

§58Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἡ ἐρώτησίς μου ἀφορᾷ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦμεν ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἂν ἔχῃ γνῶσιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 135.682 ἐγκυκλίου τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Νεγροπόντη, δι’ ἧς ἐκοινοποίει ἀπόσπασμα Πρακτικοῦ Συνεδριάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου περὶ ἀναρτήσεως τῆς εἰκόνος τοῦ Ἐλ. Βενιζέλου ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων τοῦ Συνεδρίου εἰς ἔνδειξιν τιμῆς δι’ ὅσα ὑπὲρ πατρίδος ἐπετέλεσεν. Τὰ μέλη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου φαίνεται ὅτι δὲν συνεκινήθησαν ὄχι μόνον καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς μακρᾶς τυραννικῆς περιόδου, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ὅταν εἶδον χυνόμενον τὸ αἷμα τοῦ Δραγούμη εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν. Διότι μετὰ ἕνα μῆνα ἐκδίδουν μίαν ἐγκύκλιον διὰ τῆς ὁποίας καθιστοῦσι γνωστὸν μίαν ἐπονείδιστον συνεδρίασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἡ συνεδρίασις, κύριοι πληρεξούσιοι, ἐγένετο κατὰ τὸν Αὔγουστον 1920, εἰς τὰς 11 Αὐγούστου. Ὅταν δηλαδὴ ἐθρηνούσαμεν διὰ τὰ θύματα τῶν γνωστῶν σκηνῶν, οἱ κύριοι αὐτοὶ συνήρχοντο νὰ ἀναρτήσωσι τὴν εἰκόνα τοῦ Βενιζέλου εἰς τὸ ἱερὸν τέμενος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἦτο ὁ πρωταίτιος τῶν σκηνῶν καὶ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχυσε τὸ αἷμα τὸ Ἑλληνικὸν χάριν τῆς προσωπικῆς αὐτοῦ πολιτικῆς. Ἀρχίζει ὁ Πρόεδρος καὶ καταλήγει εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀποδοχῆς αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως, ἀπαντᾷ ὁ ἀντιπρόεδρος καὶ δὲν ἀρκεῖται μόνον, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσῃ ἀπὸ ἐθνικῆς κυρίως περιωπῆς, ἀλλὰ χαμερπέστερον ἀκόμη καταβιβάζει τὸ πρᾶγμα. Ὅλοι οἱ ἄλλοι κατὰ τὸν ἀξιότιμον αὐτὸν δὲν ἔπραξαν τὸ καθῆκόν τους καὶ ἐλησμόνησα, ὅτι αὐτὸ τὸ Σύνταγμα τοῦ 44 ἀνέγραψε περὶ ἰσοβιότητος καὶ ὅτι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ δίδουσι λόγον καὶ εἰς οὐδεμίαν ἀρχὴν τοῦ Συλλόγου. Τί ἐγένετο ὅμως μετὰ τοῦτο; Οἱ κύριοι οἱ κατέχοντες τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα τῆς Πολιτείας, ὅτε ἦλθε τὸ νόμιμον καθεστὼς καὶ ἐσαρώθη ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ νυκτὶ ἐγένετο ἡ ἀποκαθήλωσις τῆς εἰκόνος καὶ ἀμέσως ἐλησμόνησαν τὰς ἰδέας αὐτῶν καὶ παραμένουν ὑπάλληλοι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Θὰ ἠρώτων τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν μήπως ὑπάρχει κανὲν πρακτικὸν τῆς ἀποκαθηλώσεως, διότι τότε θὰ ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὸν χαρακτῆρά των καὶ πρὸς τὴν ἀσέβειάν των νὰ συντάξωσιν τοιοῦτον πρακτικὸν ἐναντίον ἀνθρώπου κατὰ τοῦ ὁποίου ἐστρέφετο ὁλόκληρος ἡ κοινὴ γνώμη. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, πολλῷ δὲ μᾶλλον ἡ Συνέλευσις. Θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ πρακτικὸν αὐτό, τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ καὶ τῶν ἄλλων ἰσοβίων δικαστῶν καὶ νὰ σκεφθῶσι σοβαρῶς, διότι μὲ τοιαύτας ἀντιλήψεις δὲν πρέπει νὰ κατέχωσι τὰ ἀνώτατα ἀξιώματα, νὰ ληφθῶσι δὲ τάχιστα τὰ κατάλληλα μέτρα.

§59Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχω γνῶσιν πληρεστάτην τῶν ὅσων ἀνέφερεν ὁ κ. συνάδελφος, ἀλλὰ τί θέλετε νὰ κάμω; Ὁ Ὑπουργὸς εὑρίσκεται ἀπέναντι δεσμῶν καὶ νόμων, τοὺς ὁποίους μόνον ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἄρῃ.

§60Γ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ. Νὰ τοὺς καθαιρέσωμεν διὰ τὴν ἄτιμον διαγωγήν των.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καλαντζᾶκος παρακαλεῖ καὶ συνιστᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως λάβῃ μέριμναν περὶ παροχῆς συντάξεως εἰς τὴν Κυριακοῦλαν χήραν Βαρβαρήγου, μητέρα τοῦ ἀποβιώσαντος ἐν ἀποταξίᾳ ὑπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ Σωτ. Βαρβαρήγου, θύματος τῆς βενιζελικῆς τυραννίας.

§62Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἡ ἐρώτησις δὲν ἔχει σκοπόν, διότι ὑπεβλήθη νομοσχέδιον διὰ τοὺς ἀποτάκτους ἀξιωματικούς.

§63Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§64Π. ΤΣΑΛΔΑΡΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Συγκοινωνίας). Ἐν τῇ ἀπουσίᾳ μου, κ. Πρόεδρε, ἐγένετο λόγος περὶ τῶν τιμολογίων τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Θεσσαλονίκης, λυποῦμαι δὲ διότι δὲν ἤμην ἐδῶ. Πληροφορῶ τὸν ζητήσαντα τὰς πληροφορίας ὅτι εἰσηγήθην ἤδη εἰς τὴν Συνέλευσιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει πρόνοιαν περὶ μεταρρυθμίσεως τοῦ τιμολογίου.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως τὸν λόγον ἔχει ὁ κ. Μητσόπουλος.

§66Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ θέμα, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα, ὡς καὶ πράγματι εἶναι, ὑψίστης σπουδαιότητος. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἵνα εὐαρεστηθῇ καὶ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅσας τυχὸν ἔχει ἀσφαλεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ κινήματος, περὶ τῶν ταραχῶν τῆς Αἰγύπτου. Λέγω καὶ τονίζω ἰδιαιτέρως τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἐν τοῖς πράγμασι λαμβάνων ὑπ’ ὄψει ὅτι ἐν Αἰγύπτῳ ζῶσι περὶ τὰς 300.000 Ἑλλήνων ἐγκατεσπαρμένων εἰς ὅλην τὴν γῆν αὐτῆς καὶ μετεχόντων τῆς κινήσεως τῆς πνευματικῆς καὶ τῆς πλουτολογικῆς τοῦ τόπου ὡς πρώτιστοι παράγοντες καὶ εἶναι ἑπομένως, ἰδιαίτατα ἕνεκα τοῦ λόγου τούτου, τὸ στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον περισσότερον παντὸς ἄλλου ὀφείλει νὰ ἐξυπηρετηθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας του.

§67Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λυποῦμαι ὅτι ἐξ ἀπροόπτου μοῦ ἀπευθύνει τὸ ἐρώτημα περὶ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ λαβουσῶν χώραν ταραχῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ἐκ τούτου δὲν ἔχω ἐνταῦθα τὰ κείμενα τῶν τηλεγραφημάτων, δι’ ὧν καὶ ὁ διευθύνων τὸ ἐν Καΐρῳ διπλωματικὸν Πρακτορεῖον καὶ ὁ διευθύνων τὸ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ γενικὸν προξενεῖον μοῦ ἀνεκοίνωσαν τὰ γεγονότα. Ἡ ἐπίθεσις τῶν ἰθαγενῶν, προκληθεῖσα ἐξ ἐσωτερικῶν πολιτικῶν αἰτίων, ἦτο γενικὴ κατὰ τῶν Εὐρωπαίων. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ παροικία εἶναι ἡ πολυπληθεστέρα ξένη παροικία, εἶχε καὶ τὰ πλείονα τῶν θυμάτων. Ἄν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἐφονεύθησαν ἕνδεκα τῶν ἡμετέρων καὶ ἐπληγώθησαν 30 ἢ 40. Μετὰ τοὺς Ἕλληνας, λόγῳ ἀριθμοῦ θυμάτων ἔρχονται οἱ Ἰταλοί. Ἐλέχθη ὅτι εἶχε κυκλοφορήσει ἡ ψευδὴς εἴδησις τὸ μὲν ὅτι Ἕλλην εἶχε φονεύσει ἰθαγενῆ, τὸ δὲ ὅτι ἀπὸ Ἑλληνικῶν οἰκιῶν ἐπυροβολήθησαν οἱ ἰθαγενεῖς διαδηλωταὶ καὶ ὅτι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν διατάραξιν τῆς τάξεως. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα δὲν ἐξηκριβώθησαν. Ἐν τούτοις ἡ τάξις, χάρις εἰς τὰ σύντονα μέτρα τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν καὶ ἀστυνομικῶν ἀρχῶν, ἀποκατέστη πλήρως. Αἱ Ἑλληνικαὶ δὲ διπλωματικαὶ καὶ προξενικαὶ ἀρχαὶ μεριμνῶσι πρὸς περιφρούρησιν τῶν ἡμετέρων, δι’ ὃ καὶ μετέφερον οἰκογενείας, τὰς μᾶλλον ἐκτεθειμένας, εἰς τὰ κέντρα, καὶ δὴ τὰ σχολεῖα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τῆς κοινότητος, ἵνα ἀπομακρυνθῶσι τῶν συνοικιῶν τῆς πόλεως, τῶν εὑρισκομένων εἰς ἄμεσον ἐπαφὴν πρὸς τὰς συνοικίας τῶν ἰθαγενῶν. Αὗται εἶναι αἱ μέχρι τοῦδε παρασχεθεῖσαί μοι πληροφορίαι περὶ τῶν ταραχῶν τῆς Ἀλεξανδρείας. Διὰ τὸ ἐσωτερικὸν τῆς Αἰγύπτου οὐδεμίαν ἔχω εἴδησιν.

§68Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν δύναταί τις νὰ συναγάγῃ τοῦτο τὸ ἰδιαίτερον συμπέρασμα ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον ὑπῆρξεν ὁ ἀποκλειστικὸς στόχος αὐτῆς τῆς ἐπιθέσεως. Καὶ γεννᾶται ἀφ’ ἑαυτοῦ πλέον τὸ ἐρώτημα ἂν εἰς αὐτὴν τὴν ἐξακολουθοῦσαν θεομηνίαν ἡ προστασία τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων, περὶ τῆς ὁποίας τόσον καλὰ ὡμίλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι μετ’ ἐπαρκείας ἐμπεπιστευμένη εἰς τὴν ἐπίσημον Ἑλληνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Τὸ ἐρώτημά μου τοῦτο περισσοτέρας χρήζει ἀπαντήσεως καὶ μάλιστα ἀφοῦ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν εἶχον ἐνταῦθα θίξει τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ μάτην ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ κινδύνου τὸν ὁποῖον ἤθελον διατρέξει ἐν δεδομένῃ στιγμῇ τὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐξηκολούθει μετὰ τῆς αὐτῆς ἀκηδίας νὰ παραμένῃ ἐπαφιεμένη εἰς τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἡ περὶ τῶν τῆς Ἑλλάδος φροντίς. Σύσσωμος ὁ Ἑλληνισμὸς εἶχε κατ’ αὐτῶν ἐξεγερθῆ. Δυστυχῶς πρὸς κυβερνήσεις ἀπευθυνόμενός τις λαλεῖ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων. Διὰ τοῦτο ἔκτοτε οὐδὲν ἐγένετο. Οἱ αὐτοὶ ἀντιπρόσωποι σταδιοδρομῶσιν ἐν Αἰγύπτῳ, θέλω νὰ εἴπω τὸν αὐτὸν ἀγρὸν ἀγοράζουσιν, ὁπόταν περὶ αὐτοὺς οὐριοδρομεῖ ἔτι καλλίτερον ἡ πολλάκις οἰκτρὰ πελατεία, ἡ ὁποία, ἐκ τοῦ ἐντοπίου ὑλικοῦ περισυμμαζευομένη προσκολλᾶται εἰς τὰ πλευρὰ ὡς κατάπλασμα. Κύριοι, εὔχομαι νὰ ἀποδειχθῶ ἀπατώμενος ἀλλ’ ἐκ φημῶν τινων ἐκεῖθεν, ὑπόνοιά τις φαίνεται προκύπτουσα. Ὁ γηγενὴς πληθυσμὸς τῶν Αἰγυπτίων ἐπετέθη κατὰ τῶν Ἑλλήνων. Τὸ πρᾶγμα μοὶ φαίνεται—ἅτε γνώστης τῆς Αἰγύπτου— λίαν παράδοξον. Οἱ Αἰγύπτιοι, οἱ γηγενεῖς, οἱ Φελλάχοι εἶναι πρὸς τοὺς Ἕλληνας στενώτατα συνδεδεμένοι· οἱ Ἕλληνες εἶναι τὸ μόνον στοιχεῖον τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι δὲν ἐμίσησαν. Διότι καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς τοῦ ὁποίου βέβαια τὰ στελέχη ἀνανεοῦνται ἔξωθεν, εἶναι καὶ αὐτὸς στοιχεῖον γηγενὲς ἀπὸ χιλιάδων ἐτῶν συμβιῶν καὶ συζυμούμενος πρὸς τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ οὐδέποτε ἐκλιπών, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῶν Φαραὼ δράσας ἐν Αἰγύπτῳ ὡς ἐν πατρίδι, καὶ κλείσας τὴν χώραν τοῦ Νείλου. Καὶ ὡς ἀνέκαθεν οὕτω καὶ σήμερον ἀποτελεῖ μεγίστην ἐν αὐτῇ δύναμιν πνευματικότητος καὶ πλούτου. Οὐδεμίαν ἀφορμὴν πάθους οἱ Αἰγύπτιοι δύνανται νὰ ἔχωσι κατὰ τῶν Ἑλλήνων. Εὔχομαι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δυνηθῇ νὰ βεβαιωθῇ εὐκόλως ὅτι τὰ ὄργανα τῆς ἐν Ἑλλάδι καταλυθείσης τυραννίας, τὰ συγκεντρωθέντα ἐν Αἰγύπτῳ ἄλλην μίαν φορὰν ὡς κατὰ τὸ 1915, δὲν διῃρέθησαν διὰ τῆς πολιτείας των τοὺς ἰθαγενεῖς ἐν τῇ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ πλήθους λύσσῃ των.

§69Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅρα καὶ Κούνδουρον. (Θόρυβος ἐκ τῆς πτέρυγος τῶν Φιλελευθέρων).

§70Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ ἀσχάλλετε. Δὲν φαντάζομαι ὅτι ἔχετε περισσοτέραν γνῶσιν ἐμοῦ τῶν Αἰγυπτιακῶν πραγμάτων, ὥστε νὰ ἐπιτυγχάνετε μετ’ ὀλιγωτέρας ἢ ἐγὼ ὑποψίας νὰ σταθμίζητε τὰς συνεπείας ἃς δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐν τῷ πλήθει τῶν Φελλάχων, καὶ ταῖς τάξεσι τῶν ἡγητόρων τοῦ ἐξημμένου πλήθους πατριωτῶν, ραδιοῦργοι εἰσηγήσεις καὶ παραστάσεις δόλιαι, ὁποῖαι αἱ εἰς ἃς παρεξετράπησαν τετυφλωμένα ὄργανα τῆς ἐν Αἰγύπτῳ βυσσοδομούσης ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Βασιλέως σπείρας, κατὰ πληροφορίας ὅσαι καὶ εἰς ἐμὲ περιέρχονται. Πρόσωπον ἐντιμότατον ἐκεῖθεν ἐλθὸν μοὶ ἀνέφερε μετ’ ἀγανακτήσεως ὅτι Ἕλληνας Αἰγυπτίους ἀναστρεφόμενοι τοῖς λέγουσιν, ἤδη ἐξημμένους οὖσι διὰ τὰς συμφορὰς τοῦ Μουσταφᾶ Κεμάλ. «Ὅλα τὰ πταίει ἡ ἐπάνοδος τοῦ Κωνσταντίνου; ὁ Βενιζέλος θὰ τὰ εἶχε τώρα ὅλα κανονισμένα!» Οἱ δ’ Αἰγύπτιοι δηλητηριάζονται ἐν τῷ πάθει αὐτῶν κατὰ τῶν ἐχθρῶν τοῦ Κεμὰλ καὶ τῆς πίστεως, νικηφόρων Ἑλλήνων τοῦ Κωνσταντίνου. Ἄλλο τὸ δὲ πρᾶγμα νομίζω ἔχει καὶ ἀναγραφῆ ἐν τῷ τύπῳ. Κατάστημα Ἑλληνικὸν ἐν Καΐρῳ, ἀποτελοῦν λαϊκὸν κέντρον ἀναρτᾷ ἐν πλαισίῳ μεγάλην εἰκόνα τοῦ Μουσταφᾶ Κεμάλ. Εἶναι, ὡς εἰκός, βενιζελομανὲς τὸ κατάστημα. Ἐρωτᾶται ὁ φιλομουσταφᾶς καταστηματάρχης, τί εἶναι αὐτὸ ὅπου πράττει; Ἀποκρίνεται δὲ· «εἶναι εἰκὼν εὐεργέτου τῆς Ἑλλάδος· ἐξέκαμε 20.000 ἀντιβενιζελικοὺς σκύλους!» Ἐρωτῶ ἂν εἰς τὸν ἦχον αὐτῆς τῆς κιθάρας δὲν ἠδύναντο τὰ πλήθη τῶν Φελλάχων νὰ βαδίσουν ἐμπρός. Ἀλλ’ ἡ θλιβερὰ περίστασις ἂς χρησιμεύσῃ τῇ Κυβερνήσει εἰς καλόν τι. Νὰ θέσῃ πρόσωπα ἀξίας καὶ γοήτρου εἰς τὴν ἐν Αἰγύπτῳ ἐπίσημον ἀντιπροσωπείαν, ἀποκαθαίρουσα τέλος πάντων τὰ στελέχη αὐτῆς ἀπὸ ἀνυποφόρων, ἀπὸ περιττῶν, ἀπὸ ἐπικινδύνων μελῶν. Καὶ δεύτερον νὰ τονώσῃ τὰ ὑγιᾶ στοιχεῖα τοῦ τόπου διὰ προσφορωτέρας πρὸς αὐτὰ ἐπαφῆς τῆς νέας ἀντιπροσωπείας. Ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν γόητρον ἐν τῷ ὁμογενεῖ κόσμῳ ἀξιοῦσα ἀπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐπαναφορὰν τῶν δυστυχῶν ἐξορίστων, τῶν εἰς Ἱσπανίαν, καὶ ἀλλαχόσε ἐξαποσταλέντων, ὅσοι τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν ἐπέζησαν εἰς τὴν ταλαιπωρίαν. Οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἐπανῆλθεν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἐπέτυχεν ἔτι τοῦτο, εἶναι ἀναμφίβολον διότι δὲν ἐνήργησε καλῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις ὅτι μεγάλη δύναμις ὡς ἡ Ἀγγλία εὑρίσκει διασκέδασιν νὰ ἐξολοθρεύῃ τοὺς Ἕλληνας ἐκ τοῦ λόγου ὅτι ὑπάρχουσι παρ’ αὐτῇ ραδιοῦργοι καὶ τοὺς διαβάλλουσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἂς φροντίσῃ πλέον ν’ ἀπαλλάξῃ τὸν Ἑλληνισμὸν τῆς Αἰγύπτου ἀπὸ τὴν ἀσθένειαν, ἀπὸ τὴν πανώλην αὐτὴν τῶν ἐγκαθέτων, ἀξιῶν δ’ ὡς τάχιστα τὴν ἐπαναφορὰν τῶν ἐξορίστων, οὐ μόνον νὰ ἐγγράψῃ αὐτοὺς ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἀποζημιωτέων ἐκ τῆς τυραννίας, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῇ Αἰγυπτιακῇ καὶ Ἀγγλικῇ Κυβερνήσει νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ πρὸς ἀποζημίωσιν παρ’ αὐτῶν ἀναμφισβήτητα δικαιώματά των.

§71Α. ΣΛΗΜΑΝ. Εἰς μίαν πρωϊνὴν ἐφημερίδα ἀναγράφεται ὅτι αἱ ἀρχαὶ Ραιδεστοῦ ἐγκατέλειψαν τὰς θέσεις των καὶ ἐπέβησαν πλοίου ἐξαναγκάσαντες τὸν πλοίαρχον νὰ τοὺς φέρῃ εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν. Τοῦτο θίγει οὐσιαστικῶς τὸ γόητρον τῶν ἀρχῶν καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι πρόκειται περὶ ψευδολογίας ἡ ὁποία ἀναγράφεται εἰς τὴν ἐφημερίδα ταύτην. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι χάριν τοῦ γοήτρου τῶν ἀρχῶν τῆς Θράκης ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ τὸ διαψεύσῃ.

§72Σ. ΣΤΑΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καμμίαν πληροφορίαν δὲν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν οὔτε ἐπίσημον οὔτε ἀνεπίσημον, τοὐναντίον μάλιστα ἐπειδὴ ἐπικοινωνεῖ τηλεγραφικῶς μετὰ τῶν ἐκεῖ ἀστυνομικῶν ἀρχῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβῃ χώραν τοιοῦτον γεγονὸς χωρὶς ἡ ἁρμοδία ἀστυνομικὴ ἀρχὴ νὰ κρατήσῃ ἐνήμερον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.

§73Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἐν τῇ ἰδιότητί μου ὡς πληρεξουσίου Ραιδεστοῦ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ δώσω μερικὰς διασαφήσεις. Ἔρχομαι ἐκ Κωνσταντινουπόλεως καὶ γνωρίζω πῶς ἔχει τὸ ἐπεισόδιον διὰ τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ δοθῇ μεγαλυτέρα τοῦ δέοντος σημασία. Τὸ ἀτμόπλοιον «Πολικός», διερχόμενον ἐκ Ραιδεστοῦ μεταβαίνει εἰς Κωντσαντινούπολιν καὶ ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν ἐπιστρέφει εἰς Ραιδεστόν. Ἀνώτεροί τινες ὑπάλληλοι ἐπωφεληθέντες τῆς διελεύσεως τοῦ ἀτμοπλοίου ἐπέβησαν διὰ νὰ κάμωσι ταξείδιον ἀναψυχῆς ἐπιστρέψαντες ἐντὸς εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν εἰς τὰς θέσεις των.

§74Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἶχε δίκαιον ὁ πληρεξούσιος Λαρίσης ὑποβάλλων τὴν ἐρώτησιν αὐτήν, κατὰ εὐτυχῆ συγκυρίαν παρίστατο καὶ ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Ραιδεστοῦ, ὅστις παρέσχε τὴν ἀκριβῆ πληροφορίαν τῶν πραγμάτων. Ἐπίσης εἶχε δίκαιον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνακοινώσας ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ εἶναι ψευδὴς ἡ δοθεῖσα εἴδησις, διότι πρόκειται περὶ ταξειδίου διασκεδάσεως. Οὐχ’ ἧττον ἡ ἐφημερὶς ἥτις ἐπληροφόρησεν τὸ κοινὸν διὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο......

§75ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποία εἶναι ἡ ἐφημερίς;

§76Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ «Πατρίς», ἥτις λέγει ὅτι οἱ ἀναχωρήσαντες ἦσαν στρατεύσιμοι καὶ προέβησαν εἰς τὸ διάβημα τοῦτο διότι δὲν ἐπεθύμουν νὰ προσέλθουν πρὸς κατάταξιν εἰς τὸν στρατόν. Ἀκριβῶς εἶναι εὐχάριστον ὅτι ἐγένετο ἡ ἐρώτησις, ἵνα δοθῇ ἡ πληροφορία καὶ μὴ διασύρεται ἡ ὑπόληψις καὶ ἡ τιμὴ πέντε ἀνωτέρων ὑπαλλήλων ὡς ἐγκαταλειψάντων τὰς θέσεις των, ἵνα ἀποφύγωσιν τὴν στράτευσιν.

§77Φ. ΜΑΝΟΥΗΛΙΔΗΣ. Ἴσως ἡ ἀναχώρησίς των νὰ μὴ εἶναι ἔννομος, ἀλλὰ ἐπιμένω εἰς τὸ νὰ λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κακὴ πρόθεσις ἀλλὰ ἐπρόκειτο περὶ ταξειδίου ἀναψυχῆς.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν

ΗΜΕΡΗΣΙΑΝ ΔΙΑΤΑΞΙΝ ΤΗΣ

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Αʹ συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου «περὶ σχεδίου εἰδικῶν διατάξεων ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν προτάσεων περὶ τροποποιήσεως τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων.»

§79Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸς ἀποφυγὴν ἀσκόπων συζητήσεων ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος σχεδίου συνιστῶ εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους νὰ ὑποβάλλωσιν ἐγγράφως, εἰ δυνατόν, θετικὰς παρατηρήσεις, ἵνα διορθωθῇ τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον καθότι εἶμαι διατεθειμένος νὰ δεχθῶ πᾶσαν τροποποίησιν ἀποβλέπουσαν εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ σκοπόν, ὅστις εἶναι ἡ ταχεῖα περάτωσις τῶν συζητήσεων ἐπὶ τῶν τροποποιήσεων τοῦ Συντάγματος.

§80Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι· ἡ Συνέλευσις καλεῖται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ κύριον αὐτῆς συντακτικὸν ἔργον. Εὔλογον λοιπὸν ἦτο νὰ ὑπάρξῃ εἷς Κανονισμὸς ὅστις νὰ ρυθμίσῃ τὰς συζητήσεις, ὥστε αὗται νὰ ἀποβαίνωσι σκόπιμοι καὶ ἀποτελεσματικαί. Καὶ ἡ κυβέρνησις ὑπέβαλε πρότασιν εἰδικῶν διατάξεων ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν συνταγματικῶν τούτων διατάξεων καὶ ἐπὶ τοῦ σχεδίου τούτου ἔχω νὰ ὑποβάλω ὑμῖν παρατηρήσεις τινὰς τὰς ὁποίας ἔκρινα ἀναγκαίας. Ἐν πρώτοις τὸ πρῶτον ἄρθρον τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται εἰς τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι τὸ ἀκόλουθον: Ἡ Συνέλευσις συζητεῖ πᾶσαν πρότασιν μεταρρυθμίσεως τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος ὑποβληθεῖσαν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ ὑπὸ μέλους τῆς Συνελεύσεως. Διὰ τὴν γνώμην τὴν ἰδικήν μου τὸ ἄρθρον τοῦτο ἔχει τὴν ἑξῆς πλημμέλειαν. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι ἀφ’ ἧς στιγμῆς τὸ ἡμέτερον Σῶμα ἐκηρύχθη Συνταγματικόν, ἡ Συνέλευσις πρόκειται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συντάξεως τοῦ ὅλου Συντάγματος, ἑπομένως εἰς τὴν κρίσιν καὶ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συνελεύσεως θὰ ὑποβληθῇ ὁλόκληρον τὸ Σύνταγμα, δηλαδὴ ὅλαι ἐν γένει αἱ διατάξεις αὐταί, ὄχι μόνον ἐκεῖναι ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ὑποβληθοῦν τροποποιήσεις ἀλλὰ καὶ ἐκεῖναι, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι τοιαῦται. Πρέπει νὰ σημειωθῇ ὅτι καὶ κατὰ τὴν Συνέλευσιν τοῦ 1864 ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ ἐγένετο, δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις ἐξέλεξεν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία συνέταξεν ἕνα προσχέδιον. Αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, εἶναι ἀκριβῶς θεμελιώδης ἀρχὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀναχωρῶ.

§81Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὶ θέλετε νὰ ἀλλάξωμεν εἰς τὰς διατάξεις;

§82Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις συζητεῖ περὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος συμφώνως μὲ τὸ προσχέδιον τῆς συνταγματικῆς ἐπιτροπῆς. Δηλαδὴ ἡ Συνέλευσις διὰ νὰ προβῇ εἰς τὸ συντακτικὸν αὐτῆς ἔργον ἐξέλεξεν μίαν ἐπιτροπὴν ἡ ὁποία ὥρισεν εἰσηγητάς.

§83Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι οὕτως τὸ πρᾶγμα. Πρῶτον ἡ συζήτησις αὐτὴ τὴν ὁποίαν ἐπιχειρῆτε, εἶναι συζήτησις διαλογική, διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τῶν ἑξῆς δύο. Πρῶτον ὅτι ἐὰν οὐδεμία παρ’ οὐδενὸς προταθῇ τροποποίησις ἄρθρου τινὸς τοῦ Συντάγματος, τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος θὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§84Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Καὶ δὲν θὰ ἀσχοληθῇ παντάπασιν ἡ Συνέλευσις;

§85Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος τοῦ ὁποίου κανεὶς δὲν θὰ προτείνῃ τὴν τροποποίησιν θὰ μείνῃ ἀτροποποίητον.

§86Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Θὰ ψηφισθῇ;

§87Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρακτικὸν εἶναι ὅτι ἐκεῖνα μόνον θὰ συζητηθῶσιν ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα θὰ ὑπάρξῃ πρότασις τροποποιήσεως καὶ τοῦτο λέγει ὁ Κανονισμός. Τί ζήτημα θέτετε σεῖς; Ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα θὰ μένουσιν ἀσυζήτητα καὶ ἀτροποποίητα. Ἐγὼ σᾶς λέγω, ὅτι αὐτὸ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ. Εἶναι ζήτημα θεωρίας. Δὲν ἐπιλαμβάνομαι τῆς συζητήσεως αὐτὴν τὴ στιγμήν, διότι εἶναι ἄλλο τὸ θέμα. Ἐγὼ ἔθεσα τὴν διάταξιν τοῦ πρώτου ἄρθρου διὰ νὰ δοθῇ εὐκολία, ὥστε ὄχι μόνον τῇ προτάσει τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ἐπιλαμβανώμεθα τῆς συζητήσεως προτάσεως τροποποιήσεώς τινος ἀλλὰ καὶ μεμονωμένου μέλους. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ θεωρητικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον φέρετε εἰς τὸ μέσον καὶ δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῇ συζητήσει περὶ τοῦ Κανονισμοῦ.

§88Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις θὰ ἔχῃ ὡς βάσιν τὸ κείμενον τοῦ προσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ παρουσιάσῃ εἰς αὐτὴν ἡ Συντακτικὴ Ἐπιτροπή. Δὲν εἶναι οὕτω; Ὅσον ἀφορᾷ τὰ μὴ τροποποιούμενα ἄρθρα....

§89Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ κάμωμεν συζήτησιν ἐπὶ θέματος μὴ σχετιζομένου μὲ τὸν Κανονισμὸν· τὸ θέμα τὸ ὁποῖον θέτετε εἶναι τοῦτο: Τὸ Σύνταγμα χρήζει ψηφίσεως καὶ ὅταν πρόκειται νὰ μὴ τὸ μεταρρυθμίσωμεν καθ’ ὡρισμένα ἄρθρα. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς αὐτό, διότι ἐξέφρασα τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Ἡ γνώμη μου εἶναι ὅτι τὸ Σύνταγμα ἰσχύει ὡς Σύνταγμα καὶ ἡ παρουσία Συνελεύσεως Συντακτικῆς δὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὸ Σύνταγμα τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ, ὅπως δὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοὺς νόμους τὴν ἰσχὺν ἡ παρουσία Συνελεύσεως νομοθετικῆς. Ὅταν λοιπὸν ἰσχύει δὲν ἔχει ἀνάγκην νέας ψηφίσεως. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα Κανονισμοῦ. Εὑρίσκετε ἀναγκαῖον νὰ προτείνῃ καὶ ὁ πληρεξούσιος τροποποίησιν;

§90Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀσφαλῶς ναί.

§91Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ ἄρθρον ἔχει καλῶς.

§92Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ πρώτου ἄρθρου ἂν δὲν προταθῇ τροπολογία θὰ ἐγερθῇ τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ τότε θὰ συζητήσωμεν ἂν θὰ ψηφισθῇ.

§93Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν δὲν ὑπάρχῃ τροπολογία, ἢ ἂν αἱ ὑπάρχουσαι ἀπορριφθῶσι, τότε θὰ εἴπῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος: Κύριοι, ἀπερρίφθησαν αἱ τροπολογίαι ἢ δὲν ἐπροτάθησαν καὶ παρακαλῶ νὰ προταθῇ τὸ ἄρθρον πρῶτον καὶ τότε θὰ εἴπωμεν ἂν θὰ ψηφισθῇ ἢ ὄχι.

§94Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ὑπεστήριξα καὶ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἀπὸ τῆς στιγμῆς καθ’ ἣν ἡ Συνέλευσις ἐκηρύχθη Συντακτική, ἔπαυσε πλέον ἰσχῦον τὸ Σύνταγμα σύμφωνα μὲ τὴν γνώμην καὶ τοῦ Καλλιγᾶ καὶ τοῦ Σαριπόλου, τὰς ὁποίας ἀνέφερα ἄλλοτε, ἰσχύει δὲ σιωπηρῶς, δηλαδὴ κατὰ σιωπηρὰν ἀνοχὴν τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλ’ ἐδῶ βλέπω ὅτι τὸ σχέδιον τοῦ Κανονισμοῦ ἐν ἄρθρῳ 4....

§95Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ τελειώσωμεν τὸ πρῶτον ἄρθρον.

§96Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Β. Μαρκεζίνης ἔχει τὸν λόγον.

§98Β. ΜΑΡΚΕΖΙΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι πρὸς εὐκολίαν ἀκριβῶς τοῦ συντακτικοῦ ἔργου τῆς Συνελεύσεως, πρέπει ἑκάστη πρότασις ὑποβαλλομένη ὑφ’ οἱουδήποτε τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, νὰ ἀποστέλλεται χωρὶς νὰ χάνεται χρόνος εἰς τὴν Συντακτικὴν Ἐπιτροπὴν καὶ δι’ ἐκθέσεως αὐτῆς νὰ ἔρχεται εἰς τὴν Συνέλευσιν, δυνάμεθα νὰ τροποποιήσωμεν τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον λέγει ὅτι ἐντὸς 4 ἡμερῶν ἀπὸ τῆς καταθέσεως τῆς προτάσεως οἱουδήποτε πληρεξουσίου ἔρχεται εἰς συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν ἐντὸς 4 ἡμερῶν νὰ ἔχωμεν ἐντὸς 6, ὅπως ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία ἐντὸς 2 ἡμερῶν νὰ τὸ ἀποστέλλῃ καὶ νὰ εἶναι πάλιν πρὸ 4 ἡμερῶν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ νὰ ἔχωμεν ἑνιαίαν προέλευσιν, μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον. Χρόνος δὲν θὰ χαθῇ.

§99Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως εἶναι συμφέρουσα ἡ διευκόλυνσις διὰ τῆς ἐπεξεργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν διευκόλυνσιν αὐτὴν ἐδόθη χρόνος εἰς ὅλα τὰ μέλη τῆς Συνελεύσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ λειτουργεῖ καὶ ὅστις ἐκ τῶν κ. συναδέλφων ἤθελε νὰ ὑποβάλῃ τὰς προτάσεις αὐτοῦ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἠδύνατο νὰ τὰς ὑποβάλῃ. Ἀλλ’ αὕτη δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀφορῶντα αὐτὴν εἴτε διότι δὲν ἔχει καιρὸν εἴτε διότι δὲν θέλει νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα αὐτὸ ἐμφανίζεται εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ λέγει, ἀσκῶν τὸ δικαίωμα τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς μέλος τῆς Συνελεύσεως, ὑποβάλλω μίαν πρότασιν, διατί νὰ ἐξαναγκάσωμεν νὰ διέλθῃ ἡ πρότασις αὐτὴ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν; Νομίζω ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ πλήρη ἐπεξεργασίαν τοῦ ἄρθρου, ἐν τῇ πλήρει δὲ ἐπεξεργασίᾳ τοῦ ἄρθρου ἀμέσως ἢ ἐμμέσως θὰ ἐκφράζῃ γνώμην περὶ τῆς προτάσεως τῆς μὴ ὑποβληθείσης εἰς αὐτήν. Διότι ἡ πρότασις θὰ εἶναι μία ἰδέα, ἐπὶ πάσης δὲ ἰδέας σχετιζομένης μὲ τὸν θεσμὸν θὰ ἔχῃ ἐκφράσει γνώμην ἐμμέσως ἢ ἀμέσως ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ ἐκ τοῦ τρόπου καθ’ ὅν διατυπώνει ἡ Ἐπιτροπὴ τὰς σκέψεις της εἴτε ἐν τοῖς πρακτικοῖς εἴτε ἐν τῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου θὰ ἐμφαίνεται ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἑπομένως νομίζω περιττὸν νὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ ἀποστείλωμεν τὴν πρότασιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ νὰ δημιουργήσωμεν τὴν δυσχέρειαν τοῦ ἀπαραδέκτου καὶ εἰς ἀντάλλαγμα νὰ ἔχωμεν μίαν τυπικὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς λέγουσαν: λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, Α, παραπέμπομεν εἰς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὰ περαιτέρω. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ καταστήσωμεν ἀναγκαίαν τὴν παραπομπὴν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀφοῦ ὅστις θέλει νὰ ὑποβάλῃ τὴν πρότασίν του εἰς αὐτὴν τὴν ὑποβάλλει.

§100Κ. ΛΥΚΟΥΡΕΖΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Μαρκεζίνη θὰ ἐπιφέρῃ πολλὰς δυσχερείας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν γενομένη ἀποδεκτή, διότι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ δύναται πλέον νὰ ἐργασθῇ ἡ Ἐπιτροπή.

§101Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει χρόνος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, διότι πῶς θὰ ἐργασθῇ ταὐτοχρόνως ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ καὶ τὸ πόρισμά της;

§102Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ψηφίσωμεν ἕκαστον ἄρθρον, καὶ ἂς κάμωμεν μίαν ἐπιφύλαξιν νὰ ἐπανέλθωμεν.

§103Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ὑπάρχουσιν ἴσως ἄρθρα τινὰ τοῦ ἤδη ἰσχύοντος Συντάγματος, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην μεταρρυθμίσεως ἐν τῇ διατυπώσει αὐτῶν, ὡς ἔχουσι σήμερον, ἀλλ’ ἐπειδὴ γεννῶσιν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ των ζητήματά τινα ἐπιστημονικὰ, ἴσως ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἑρμηνείας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐπειδὴ ἔχομεν τὴν λέξιν «μεταρρύθμισις», δυνάμεθα νὰ θέσωμεν εἰς τὸν Κανονισμὸν «πρότασις μεταρρυθμίσεως ἢ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος» ἢ νὰ νοηθῇ ἐν τῇ ψηφίσει ὅτι περιλαμβάνεται καὶ τοῦτο.

§104Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖται ὅτι διὰ τῆς λέξεως «μεταρρύθμισις» ἐννοοῦμεν πᾶσαν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν, μὴ ἐξαιρουμένων ἐννοεῖται καὶ τῶν ψηφισμάτων. Νὰ γραφῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1ον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται)...

§106Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Εἰς μίαν ἀνάγνωσιν ἢ εἰς δύο θὰ ψηφίσωμεν τὸν Κανονισμόν;

§107Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ νὰ τελειώσωμεν, νὰ τὸν κάμωμεν ψήφισμα, ὥστε νὰ τὸν ψηφίσωμεν ἅπαξ.

§108Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Εἶναι εἰδικὸς Κανονισμὸς τοῦ συντακτικοῦ ἔργου.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§110Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 2 διατυποῖ οὕτω πως τὸ θέμα: «Ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τῶν προτάσεων τούτων κανονίζεται ἐκ τῆς σειρᾶς τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν». Ἀλλὰ σκεφθῆτε καλῶς τὶ θὰ ἐγίνετο ἐὰν ἔπρεπε νὰ τηρηθῇ ἡ σειρὰ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος κατὰ τὸ κείμενον τὸ νῦν ἰσχῦον ἐν ᾗ περιπτώσει συνέβαινε νὰ κριθῇ, ὅτι ἄρθρον τι, συμπεριληφθὲν ἐν ὡρισμένῃ σειρᾷ εἰς τὸ Σύνταγμα τοῦ 1911, ἦτο ἀνάγκη τώρα νὰ εὕρῃ θέσιν πρὸ ἄλλου, ἢ μετὰ ὡρισμένον ἄλλο..........

§111Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ κατάταξις καὶ ἡ τακτοποίησις τῶν ἄρθρων θὰ εἶναι ἀντικείμενον μιᾶς χωριστῆς συζητήσεως, ἀφοῦ ψηφίσωμεν πρῶτον ὅλα τὰ ἄρθρα. Τότε θὰ ἴδωμεν ποῖον ἀριθμὸν ἕκαστον θὰ λάβῃ.

§112Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καταρτισμὸς συνόλου.

§113Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τώρα εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ μίαν σειρὰν ἡ συζήτησις. Ἐγὼ λέγω νὰ προστεθῇ ἡ δεῖνα διάταξις. Εἰς ποῖον σημεῖον, ἐν συναφείᾳ πρὸς ποῖα θὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ πρότασις διὰ νὰ συζητηθῇ; Τὸ ἄρθρον καὶ τὸ φυσικὸν εἶναι ἡ προτεινομένη αὐτὴ διάταξις, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ συγχρόνως μὲ τὰς διατάξεις ἐκείνας τὰς ὑπαρχούσας ἐν τῷ Συντάγματι, πρὸς τὰς ὁποίας εἶναι συναφής. Ποῦ προκύπτει ἡ συνάφεια; Ἐκ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον περιέχει τὸ Σύνταγμα. Ποῖος θὰ κανονίζῃ τὴν συνάφειαν; Ἐγὼ ὁ ἴδιος, ὁ προτείνων, ὁ ὁποῖος λέγω νὰ προστεθῇ ἐκεῖ ἢ ἐκεῖ. Ἐὰν εἴπω ἁπλῶς, ὅτι ζητῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ Σύνταγμα, χωρὶς νὰ ὁρίσω εἰς ποῖον ἄρθρον καὶ κεφάλαιον, τότε ὁ κ. Πρόεδρος θὰ ἐξετάσῃ ποὺ ὑπάγεται κατὰ συνάφειαν ἡ διάταξις αὐτὴ καὶ θὰ τὴν ὑπαγάγῃ εἰς τὸ κεφάλαιον αὐτό. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον λέγει ἄλλη διάταξις, ὅτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν θὰ ἀναγράφεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ τάδε ἢ τάδε ἄρθρου ἀλλὰ ἐπὶ τοῦ τάδε ἢ τάδε κεφαλαίου. Συζητοῦμεν π. χ. τὸ κεφάλαιον πρῶτον τοῦ Συντάγματος περὶ Ἐκκλησίας. Ἐκεῖ ὅμως δύναται νὰ συζητηθῇ πᾶσα πρότασις, ἡ ὁποία σχετίζεται μὲ τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἡ ὁποία θὰ διετυποῦτο ὡς μεταρρύθμισις τοῦ ἄρθρου 1 ἢ ὁπωσδήποτε ἤθελε τὴν παρουσιάσῃ ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος τὴν ὑπέβαλεν. Νομίζω, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐπιτυγχάνεται ὅπως τὰ θέματα διαιρεθῶσιν εἰς ὡρισμένας κατηγορίας αἱ ὁποῖαι οὕτω θὰ ἐπιτρέψωσιν ὅπως καὶ ἡ συζήτησις γίνῃ ὅσον ἔνεστι πληρεστέρα.

§114Α. Σ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἡ συζήτησις τοῦ Συντάγματος θὰ γίνῃ μὲ τὴν σειρὰν τῶν κεφαλαίων;

§115Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Κατ’ ἄρθρον.

§116Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἄρθρον ἐν σχέσει πρὸς τὰ κεφάλαια.

§117Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι σαφὲς καὶ ὀρθόν. Συσχετίζεται ἡ σειρὰ πρὸς τὴν φυσικὴν κατάταξιν τῆς ὕλης, δηλαδὴ ὅσαι προσθῆκαι θὰ συμβῇ νὰ κριθῶσιν ἀναγκαῖαι, ἤθελον ἐν τῇ σειρᾷ τῶν συζητήσεων τῶν ἄρθρων ἐπιπροστεθῇ ὡς συνέχεια εἰς τὴν οἰκείαν θέσιν. Ἀλλ’ ἐγὼ λαβὼν τὸν λόγον, τοῦτο μὲν καλῶς τὸ εἶχον ἐννοήσῃ, ἀλλὰ ἐπ’ ἄλλου ἠθέλησα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Συνελεύσεως. Ὑπάρχουσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὄντα ἴσως ὅλως νέα, πιθανὸν ν’ ἀποδειχθῶσιν ὄντα ἐπίσης ὅλως διόλου ἐκτὸς τῆς ἀποδεκτῆς κατ’ ἄρθρον σειρᾶς τοῦ κειμένου τοῦ Συντάγματος. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ ἀναμείνωσιν τὴν κοινὴν τύχην τῆς συζητήσεως εἰς τὸ τέλος, δηλαδὴ ὁπότε θὰ ἐκρίνετο ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ τῆς γενικῆς συζητήσεως ὅλων τῶν ἐπιπροσθέτων. Τοῦτο δὲ λέγων, ἀποβλέπω εἰδικῶς εἰς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον εὑρίσκει θέσιν ὑπ’ ἀριθμὸν 1 ἐν πλείστοις ὅσοις τῶν Συνταγμάτων τοῦ κόσμου, καὶ δὴ ἐκεῖθεν τῶν χωρῶν, ὅπου ἡ ἀναγραφὴ τοιούτου ἄρθρου ἐθεωρήθη ὅτι ἦτο ἐθνικῶς ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος. Ὁμιλῶ περὶ ἄρθρου 1 ἐνδιαλαμβάνοντος ρήτραν ἀνεξαρτησίας, καὶ ἀπολύτου κυριαρχίας ἢ αὐτοτελείας τῆς χώρας. Ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ τὸ ὑψηλὸν τοῦτο θέμα θὰ ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς τοποθετούμενον ἀφ’ ἑαυτοῦ πρῶτον, πρώτιστον, καὶ καλλίτερον, χωρὶς νὰ αἰσθάνηταί τις διατὶ τὸ ἀφ’ ἑαυτοῦ πρῶτον ὑποπίπτον εἰς τὴν ἀντίληψιν ἀντικείμενον, θὰ ἔπρεπε νὰ μετατοπισθῇ εἰς τὴν οὐράν.

§118Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι εἰς τὸν προτείνοντα ἀπόκειται νὰ κανονίσῃ ποῦ τὸ θέλει τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προτείνει, ἐὰν ὅμως ἡ Συνέλευσις νομίσῃ ὅτι ἡ πρότασις θὰ τεθῇ εὐστοχώτερον εἰς ἄλλην θέσιν, δὲν δυνάμεθα νὰ τῇ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Ἄν ὁ προτείνας δὲν ὁρίσῃ τὴν θέσιν, λέγει τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι ὁ Πρόεδρος θὰ ὁρίσῃ τὴν θέσιν τῆς προτάσεως.

§119Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐξάγεται ὅτι δύναται πᾶν μέλος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως νὰ ζητήσῃ ὅπως συζητηθῇ ἡ πρότασις ὡς πρώτη.

§120Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν κάμητε σεῖς μίαν πρότασιν ὁρίζετε τὸ κεφάλαιον ὁρίζετε τὴν θέσιν. Ἀλλ’ ἡ Συνέλευσις βεβαίως δὲν εἶναι ὑποχρεωμένη ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν σειράν, τὴν ὁποίαν τῇ κανονίζει ὁ προτείνων.

§121Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει διατυπώνοντες ἄλλως τὸ ἄρθρον νὰ ἄρωμεν πᾶσαν ἀμφιβολίαν. Καλλίτερον δὲ θὰ ἦτο νὰ τὸ διατυπώσωμεν ὡς ἑξῆς: «Ἡ σειρὰ τῆς συζητήσεως τῶν προτάσεων τούτων κανονίζεται ἐκ τῆς σειρᾶς τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος». Ἐνταῦθα νὰ προσθέσωμεν τῶν «σχετικῶν» ἄρθρων. Νὰ προσθέσωμεν δὲ καὶ τὰς λέξεις «ὡς εἰσάγονται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Πολιτεύματος».

§122Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω προτιμότερον νὰ προχωρήσωμεν κατὰ τὴν τάξιν, καθ’ ἣν εἰσάγονται αἱ προτάσεις ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν τέλει δὲ θὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς κατατάξεως τῶν διαφόρων προτάσεων εἰς τὰ ἄρθρα. Δι’ αὐτὸ θὰ ψηφίσωμεν τὸ 95 εἰς τὴν θέσιν του, θὰ ἔλθωμεν εἶτα εἰς τὴν πρότασιν τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ματαιωθῇ τὸ 95 εἰς τὸ 24. Αὐτὸ θὰ εἶναι ἀσφαλέστερον, ἵνα μὴ εὑρεθῇ κανεὶς νὰ παραπονεθῇ.

§123Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Ἤθελον τὸ ἑξῆς νὰ παρατηρήσω· λέγει, εἰς τὸ ἄρθρον 2ον ὅτι «μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Συνελεύσεως ἐπὶ τῶν σχετικῶν πρὸς ἄρθρον τι τοῦ Συντάγματος προτάσεων, νέα πρότασις ἀναφερομένη εἰς αὐτὸ εἶναι ἀπαράδεκτος». Δὲν θὰ γίνῃ αὐτό, ὑποτίθεται ὅτι ὅλαι αἱ σχετικαὶ προτάσεις θὰ εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῶν κ.κ. πληρεξουσίων. Ἀναγινώσκω π. χ. μεταξὺ τῶν προτάσεων τῆς Κυβερνήσεως τὸ δημοψήφισμα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται εἰς διάφορα ἄρθρα καὶ ἂν κατ’ ἀρχὴν τὸ δημοψήφισμα γίνῃ δεκτόν, κατ’ ἀνάγκην θὰ πρέπῃ νὰ μεταβληθῶσι καὶ τὰ σχετικὰ ἄρθρα. Ὥστε πρέπει νὰ εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως ὅλαι αἱ τροποποιήσεις τὰς ὁποίας προτείνει ἡ Κυβέρνησις ἢ ἡ ἐπιτροπὴ ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος.

§124Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ περὶ τίνος πρόκειται, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει πρότασιν, ἡ ὁποία γινομένη δεκτὴ ἐν ἄρθρῳ 30 θὰ συνεπάγετο τὴν ἀναγκαίαν μεταρρύθμισιν τοῦ ἄρθρου 5, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὸ πρακτικὸν αἴσθημα τῆς μεθόδου νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 5 ἀποτελεῖ πρόκριμα διὰ τὴν διατύπωσιν τοῦ ἄρθρου 30 καὶ ἑπομένως ἐὰν ἐγὼ θέλω νὰ κάμω μίαν τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 30, ἡ ὁποία θὰ ἀπορριφθῇ ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ ἄρθρον 5 δὲν διατυπωθῇ οὕτω, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω πρότασιν διατυπώσεως τοῦ ἄρθρου 5 καὶ ἐπιθυμῶ νὰ διατυπωθῇ διὰ νὰ γίνῃ δυνατὴ ἡ διατύπωσις τοῦ ἄρθρου 30 ὡς τὴν θέλω. Ἀναγκαίως εἰς τοιαύτην περίπτωσιν θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἡ γενικὴ ἰδέα τοῦ ἄρθρου 30, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 5, ἐὰν δὲ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου 5 ἀπορριφθῇ ἡ γνώμη μου, τότε ἀπορρίπτεται γενικῶς ἡ ἰδέα τοῦ ἄρθρου 30.

§125Α. ΣΟΥΛΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ. Τότε δὲν ἔχει λόγον ἡ πρώτη πρότασις τοῦ ἄρθρου, ἡ ὁποία προϋποθέτει ὅτι ἡ συζήτησις θὰ γίνῃ κατὰ σειρὰν τῶν ἄρθρων.

§126Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον 5 θὰ γίνῃ ἡ προκριματικὴ συζήτησις περὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διατυπώνεται εἰς τὸ ἄρθρον 30 καὶ τοῦ ὁποίου ἓν τμῆμα περιλαμβάνεται εἰς τὸ ἄρθρον 5. Ὅταν ψηφίσῃ ἡ Συνέλευσις τὸ ἄρθρον 5, θὰ ψηφίσῃ μόνον τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶνε ἐν τῷ ἄρθρῳ 5. Φυσικὰ δὲ ὅταν ψηφίσῃ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, ἕπεται ὅτι θὰ ψηφίσῃ καὶ τὸ ἄρθρον 30.

§127Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσέξῃ ὀλίγον τὸν συλλογισμὸν τοῦτον. Ἡ δευτέρα περίοδος τοῦ ἄρθρου 2ου εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἡ Συνέλευσις κηρύττει ὡς ἀποτελέσαν κώλυμα καὶ δι’ αὐτὴν ἀνυπέρβλητον, δύναμιν ἀνωτέραν τῆς δυνάμεώς της. Τοῦτο εἶναι ἀπαράδεκτον. Νομίζω ὅτι προχωροῦμεν πολύ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Συνέλευσις νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς ἑαυτὴν μείωσιν δικαιωμάτων, εἰς οἱανδήποτε στιγμήν, καὶ δι’ οἱασδήποτε ἀποφάσεως. Ἡ Συνέλευσις εὑρίσκεται ἐν ἰσχύϊ, ἐν ὁλοκλήρῳ τῆς ἑαυτῆς ἰσχύος μέχρι τῆς στιγμῆς κατὰ τὴν ὁποίαν θ’ αὐτοδιαλυθῇ. Ἐὰν εὑρίσκεται δὲ ἐν ἰσχύϊ μέχρι τῆς στιγμῆς αὐτῆς ποία εἶναι ἡ ἰσχὺς δι’ ἧς μέχρι ταύτης περιβάλλεται; Ἡ ἰσχὺς αὐτὴ εἶναι νὰ πράττῃ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον νομίζει ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἄνευ δεσμοῦ τῆς μιᾶς στιγμῆς διὰ τὴν ἄλλην μετὰ πλήρους δικαιώματος παλιμβουλίας, μεταβολῆς τῶν ἀποφάσεων αὐτῆς, ἄνευ οἱουδήποτε περιορισμοῦ καὶ κανόνος καθ’ ἑαυτῆς ἐκ τῶν προτέρων ἀποφασιζομένου· ἡ Ἐθνοσυνέλευσις αὐτολύεται, δὲν αὐτοδένεται καὶ ἐὰν δὲν εἶχεν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναμιν ἐφ’ ἑαυτῆς, ἐπὶ τῆς ἀλλαγῆς τῶν γνωμῶν της, τῶν ἰδεῶν της, τῶν θεσπισμάτων της, τότε δὲν θὰ ἦτο παντοδύναμος καὶ θὰ ἦτο Βουλὴ καὶ οὐχὶ Ἐθνοσυνέλευσις Συντακτική. Τὸ ἐναντίον δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω.

§128Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλαι αὐταὶ αἱ διατάξεις κανονίζουσι διαδικασίαν. Βεβαίως ἡ Συνέλευσις ὑγιῶς ἔχουσα δὲν θὰ δεχθῇ νὰ κάμῃ τὸ ἐναντίον.

§129Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐκτὸς ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ἄλλως.

§130Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖται.

§131Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐννοηθῇ καλύτερον ἐὰν διορθωθῇ τὸ ἄρθρον, ὥστε νὰ ἱκανοποιῇ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐννοῶ. Τὸ ἄρθρον τότε θὰ ἦτο σαφέστερον. Ἡ δὲ σαφήνεια εἶναι πλοῦτος, ὅσον καὶ χάρις. Λέγω λοιπὸν ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀβάσιμος ἡ θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰπόντος ὅτι ἡ Ἐθνοσυνέλευσις ἐὰν ἐπανήρχετο ἐπὶ ἀποφάσεως διὰ νὰ ἐπαναγνωμοδοτήσῃ προβαίνει εἰς πρᾶξιν, ἡ ὁποία κατ’ ἐλάχιστον ὅρον δὲν εἶναι σοβαρά, ἀλλὰ νομίζω τοὐναντίον ὅτι ἔγκειται ἐν τῇ σοβαρότητι τῆς Συνελεύσεως νὰ ἴδῃ ὅτι ἐπλανήθη καὶ νὰ ἀναθεωρήσῃ τὴν πλάνην αὐτῆς δι’ ὑγιεστέρου θεσπίσματος.

§132Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι σοβαρὸν μετὰ 5 ἢ 10 ἡμέρας ἢ μετὰ δύο ἑβδομάδας νὰ ἐπανέρχεται.

§133Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσα ἴσα καλλύτερον ταχέως νὰ αὐτοδιορθοῦται ἢ βραδέως, παρατείνουσα τὴν ζωὴν τῶν σφαλμάτων της. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εὐκταῖον θὰ ἦτο νὰ διορθωθῇ τοῦτο, καὶ προτείνω τὴν ἑξῆς λύσιν, νὰ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ ἡ συζήτησις οὐχὶ τῇ προτάσει οἱουδήποτε, ἀλλὰ τῇ προτάσει δέκα πληρεξουσίων. Ἄλλως ἡ Συνέλευσις ὡς ἦτο Βουλή, γέννημα ὀντότητος ἀνωτέρας αὐτῆς, ἤτοι ἀποκύημα προλαβούσης Ἐθνοσυνελεύσεως, ταξάσης αὐτῇ ὅρια ἰσχύος, θέτει φραγμὸν εἰς ἑαυτὴν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον εἶναι ἀντίθετον πρὸς τὴν λογικὴν, καὶ ἀντισυνελευσιακόν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§135Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Αἱ ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν προλαλήσαντα, προϋποθέτουσιν ὅτι τόσον ἡ ἐπὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος Ἐπιτροπὴ ὅσον καὶ αἱ ὁμάδες ἐκ τῆς Συνελεύσεως, αἱ ὁποῖαι ἤθελον προτιμήσει ἐργασίαν τοιαύτην ἀναθεωρητικὴν θὰ εἶχον ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τοῦ Συντάγματος καὶ θὰ εὑρίσκοντο τοιουτοτρόπως ἐν ἁρμονίᾳ ἀπὸ τοῦ πρώτου μέχρι τοῦ ἑκατοστοῦ ἄρθρου καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δυνάμεθα νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ ὡς ἔχει. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων θὰ ἀποδειχθῇ ὡς ἀπεδείχθη καὶ προηγουμένως ὅτι πολλαὶ προτάσεις θὰ ἔλθωσιν ἐκ τῆς ἐξελίξεως τῆς συζητήσεως καὶ ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸν πολλάκις ἓν ἄρθρον νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τρόπον μὴ συμφωνοῦντα πρὸς ἄρθρον ἤδη ψηφισθὲν θὰ ἦτο ὀρθὸν νὰ εὑρίσκωμεν μίαν σκέψιν καὶ νὰ λέγωμεν ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος, ἐκτὸς ἐὰν παρατηρηθῇ ἀντίφασις ἐκ τῶν ψηφισθησομένων.

§136Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐκτὸς ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ἄλλως.

§137Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ συγκεκριμένη πρότασις.

§138Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Συνέλευσις θὰ ὑποβάλλῃ μίαν πρότασιν.

§139Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐὰν νομίζετε ὅτι ὅσα εἴπομεν τώρα εἶναι καλὰ ὅπως καὶ τὰ γραπτὰ, ἐγὼ δὲν θέλω νὰ γίνουν γραπτὰ, τότε θὰ κάμωμεν καὶ τὰ ἄλλα γραπτά.

§140Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ πληρεξουσίου Θεσσαλονίκης καὶ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐὰν ἔλθῃ ζήτημα συναφὲς πρὸς ἄλλο μεταγενέστερον ζήτημα θὰ προδικάζῃ ἡ Συνέλευσις συζητοῦσα τὸ σχετικὸν μέρος ἐν τῇ προηγουμένῃ, ἀλλὰ νομίζω, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἀποκλείεται τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐὰν ἤθελε νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος ἐν τῷ προγενεστέρῳ ἄρθρῳ ὅπως συζητήσῃ αὐτό. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, οἱ δύο θεσμοὶ, ὁ θεσμὸς ἐν ἄρθρῳ τινὶ ἐκ τῆς συναφείας πρὸς ἕτερον δὲν θὰ κωλύῃ τὴν Συνέλευσιν ἐφόσον εὑρίσκεται εἰς τὸ ἄλλο ἄρθρον. Ἀναλόγως τῶν περιστάσεων θὰ κανονίζῃ ἡ Συνέλευσις.

§141Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ συζητοῦμεν συγχρόνως. Ἡ Συνέλευσις θὰ κανονίζῃ.

§142Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ἐφ’ ὅσον προβαίνομεν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ Κανονισμοῦ δὲν πρέπει νὰ παραβιάζῃ ἡ Συνέλευσις τὸν Κανονισμόν. Δι’ αὐτὸ ἤθελον προσθέσει «ἐκτὸς ἐὰν ἡ Συνέλευσις ἤθελεν ἀποφασίσει ἄλλως», διότι ἐκ τῆς συζητήσεως δύναται νὰ μεταβάλῃ μίαν λέξιν.

§143Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ μιᾶς ὑποβολῆς προτάσεως ἢ διὰ μιᾶς ἀποφάσεως νὰ περιορίσωμεν τὴν δύναμιν τῆς Συνελεύσεως ἡ ὁποία δύναται νὰ καταργήσῃ αὐτήν. Μὴ τὸ φαντάζεσθε· τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἂν τοῦτο εἶναι ἀδύνατον δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ περιορισθῇ ἡ Συνέλευσις. Λοιπὸν μὴ ἔχετε περὶ τούτου ἀνησυχίας. Πρέπει, κύριοι, καὶ πρέπει νὰ νοηθῇ κατὰ τρόπον, μὴ ἀφίνοντα οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ εἶναι δυνατὸν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὅταν ἀσχοληθῶμεν τρεῖς, τέσσαρες, πέντε ἡμέρας ἐπὶ ἑνὸς ἄρθρου, νὰ ἔρχεται εἷς πληρεξούσιος καὶ νὰ ἐπαναλαμβάνῃ μετὰ δύο ἡμέρας τὴν συζήτησιν. Καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης ἀταξίας, καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης καταχρήσεως τοῦ λόγου, καὶ κατὰ τῆς τοιαύτης ἀτονίας, εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ αὐτὴ ἡ διάταξις. Πρέπει ὁ κύριος αὐτὸς νὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν ἀσκεῖ δικαίωμα κυριαρχικὸν τῆς Συνελεύσεως, ὅτι δὲν εἶναι κυριαρχικὸν δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως νὰ ἀφαιρῇ τὸν λόγον καὶ νὰ καταναλίσκῃ τὴν ὥραν ὁμιλῶν περὶ θεμάτων ἀσχέτων πρὸς τὴν συζήτησιν. Πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ διὰ νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ κ. Πρόεδρος νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτὸν ὅτι δὲν τοῦ δίδῃ τὸν λόγον, διότι εἶναι λελυμένον τὸ ζήτημα. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως ἰδιοποιουμένων ὑπὸ ἑνὸς μόνον μέλους τῆς Συνελεύσεως νὰ καταστήσωμεν τὸ μέλος αὐτὸ κύριον τοῦ νὰ ἀφαιρῇ τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως νὰ ἐργασθῇ. Διότι τοῦτο εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως τὸ κυριαρχικὸν τὸ κατ’ ἐξοχὴν σεβαστόν. Τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως ἀνήκει εἰς ὅλην τὴν Συνέλευσιν καὶ πρέπει ἕκαστον μέλος νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀσκῶν τὸ δικαίωμα αὐτοῦ δὲν δικαιοῦται νὰ ἀφαιρῇ τὸ δικαίωμα ἀπὸ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἔργον της. Τὸ κυρίαρχον δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως δὲν εἶναι τὸ λαλεῖν καὶ λαλεῖν ματαίως .... (Χειροκροτήματα). Ἀλλὰ τὸ κυρίαρχον δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως εἶναι νὰ ἐργασθῇ. Αὐτὸ πρέπει νὰ νοηθῇ. Καὶ διὰ νὰ νοηθῇ αὐτό, πρέπει νὰ τεθῇ ἡ διάταξις αὐτὴ τοῦ Κανονισμοῦ. (Παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§144Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον κ. Πρόεδρε ἐπὶ τῶν δηλώσεων.

§145Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν λέγονται δηλώσεις, λέγεται συζήτησις.

§146Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω. Ἀπεδόθη καὶ μία σχετικὴ μομφὴ εἰς τοὺς πληρεξουσίους ὅτι καταχρῶνται τὸν χρόνον.

§147Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀπεδόθη μομφὴ εἰς κανένα. Προετάθη ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ γίνωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνελεύσεως. Διεγράφη ὁ τρόπος κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητῶμεν, πάντως δὲ οὐχὶ ἀπεριόριστον τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν κειμένην διάταξιν τοῦ Συντάγματος ἀλλὰ περιωρισμένον μὲ τὸν πρέποντα σεβασμὸν τὸν ὁποῖον ἔχομεν πρὸς τὴν Συνέλευσιν, διότι πρέπει νὰ ἐργασθῇ. Αὐτὸ ἐλέχθη. Κύριοι, ὑπεραμύνομαι τῆς Συνελεύσεως ταῦτα λέγων, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι ἑκάστην πρωΐαν ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας ὅτι ἡ Συνέλευσις οὐδὲν πράττει παρὰ μόνον νὰ ὁμιλῇ καὶ τοῦτο προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι παραβλέποντες τὴν συντελουμένην ἐργασίαν καὶ ἀποβλέποντες εἰς συζητήσεις τινὰς αἱ ὁποῖαι ἐνδέχεται νὰ εἶναι ἄσκοποι θέλομεν νὰ δημιουργήσωμεν εἰς τὸν κόσμον τὴν ἐντύπωσιν ὅτι ἡ Συνέλευσις οὐδὲν ἄλλο πράττει παρὰ μόνον νὰ συζητῇ καὶ τοῦτο γίνεται ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐνεργεῖται ὁ ἀπαιτούμενος ἔλεγχος ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι πρακτικά.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§149Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θ’ ἀρνηθῇ ὅ,τι εἶπε, ὅτι τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν τὴν ἀπασχολοῦν διαρκῶς καὶ διὰ μακρῶν ὡρισμένοι πληρεξούσιοι.

§150Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό. Δὲν εἶπον τίποτε περὶ τοῦ τί ἐγένετο. Εἶπον διατὶ ἔθεσα ἐγὼ τὴν διάταξιν διὰ νὰ μὴ γίνεται αὐτό.

§151Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τολμῶ ἐγὼ νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, ἂν καὶ βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος δὲν ὑπενόει ἐμέ, ὁ ὁποῖος ἀπασχολῶ ἐλάχιστα τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ὁσάκις ὡμίλησα προσεπάθησα νὰ ὁμιλήσω περιεκτικῶς καὶ οὐσιαστικῶς καὶ τοῦτο μοῦ δίδει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ εἴπω αὐτῷ, ὅτι ἂν ἐρευνηθοῦν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ θὰ πιστοποιηθῇ τίνες εἶναι οἱ κατὰ κόρον μακρυγοροῦντες καὶ ὅτι οἱ νεώτεροι πληρεξούσιοι εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦν ὀλιγώτερον καὶ ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἀπασχολοῦν διὰ μακροτάτων δηλώσεων τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν δὲν εἶναι οἱ πληρεξούσιοι τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσετο ὁ κ. Πρόεδρος.

§152Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπαινίσσομαι κανένα. Δηλῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν ὑπαινίσσομαι κανένα.

§153Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα Ἐθνοσυνέλευσις ἢ δὲν εἴμεθα;

§154Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως εἴμεθα.

§155Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ δηλωθῇ καθαρά. Ἐγὼ γνωρίζω ὅτι ὁσάκις ἠθέλησα νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς, ἀμέσως ἐδέχθην τὰ νοήματα ἢ τὰς παρατηρήσεις ὅτι εἶμαι ἐκτὸς τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψω τὸ βῆμα. Ἀπεναντίας ἐγὼ νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔπρεπε νὰ ἐνθαρρύνῃ καὶ νὰ παρωτρύνῃ τοὺς πληρεξουσίους εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ὄχι νὰ ἐμποδίζῃ αὐτούς. Τίνι ἄλλως τε δικαιώματι; Ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς συντακτικῆς συζητήσεως εἴπομεν τὴν ἀνελευθέραν τάσιν, καὶ τοῦτο προκειμένου περὶ συντάξεως πολιτεύματος. Συνετάξατε ἕνα Κανονισμὸν καὶ δὲν ἔχομεν ἡμεῖς οἱ νεώτεροι οὔτε κἂν ὑπ’ ὄψει τὰς προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὴν ἑπομένην ἑβδομάδα θὰ κληθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ δὲν γνωρίζομεν τὴν ἐργασίαν αὐτῆς. Λοιπὸν κατὰ ποῖον τρόπον θὰ γίνῃ συζήτησις; Ἐδῶ πρόκειται νὰ εἰσαχθῶσι καινὰ δαιμόνια, νὰ εἰσαχθῶσι θεσμοὶ νέοι σπουδαιότατοι, οὓς δὲν ἔθιξαν ἀκόμη ἄλλαι προηγμέναι χῶραι, αἱ ὁποῖαι κατὰ αἰῶνας προηγήθησαν εἰς τὸν Κοινοβουλευτικὸν βίον. Πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ ἡ ἰσοπολιτεία τῶν γυναικῶν, δύο Βουλαί, δημοψήφισμα, δηλαδὴ θεμελιωδέστατα ζητήματα.

§156Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Τὶ σχέσιν ἔχουν αὐτά;

§157Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντὶ τοῦ Κανονισμοῦ νὰ ἀφήσωμεν νὰ συζητηθοῦν συνολικῶς αἱ προτάσεις αὐταὶ αἱ σπουδαῖαι αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ εἰσαχθοῦν.

§158Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔκαμε προτάσεις ἡ Κυβέρνησις.

§159Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅταν συζητηθοῦν κατ’ ἀρχὴν αἱ ἀποφάσεις νὰ λαμβάνωνται εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν. Νὰ εἰσαχθοῦν πρῶτον συνολικῶς.

§160Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Συνολικῶς;

§161Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ συζητηθοῦν κατ’ ἀρχὴν λ. χ. τὸ ζήτημα τοῦ δημοψηφίσματος.

§162Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε τὴν πεῖραν τὴν Κοινοβουλευτικήν.

§163Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρηκολούθησα ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ τῆς Βουλῆς ἀπὸ νεαρωτάτης ἡλικίας καὶ εἰσελθὼν ἐν αὐτῇ εἶμαι εὐτυχής, ὅτι δὲν ἔχω τὴν πεῖραν ἣν ἐννοεῖτε καὶ ἣν ἔχετε ὑμεῖς.

§164Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ λέγετε νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχὴν τί; Ὅλο τὸ Σύνταγμα;

§165Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Προχθὲς ἐγένετο μία μονομαχία μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου πληρεξουσίου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἡ ἐπὶ τοῦ Συντάγματος.

§166Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὰ συζητοῦμεν ἐπ’ αὐτοῦ σήμερον;

§167Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περιορίζετε τοὺς πληρεξουσίους κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τοὺς ἀφαιρεῖτε καὶ τὸ ἠθικόν. Εἶναι ἡ τετάρτη φορὰ ποῦ μοὶ λέγετε ὅτι εἶμαι ἐκτὸς τοῦ θέματος, ἐνῷ εἶναι σχετικώτατον μὲ τὸ θέμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συζητῶ. Ἔλεγα λοιπὸν ὅτι δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψει εἰσέτι τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς οὔτε τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ μᾶς ἐδίδετο χρόνος νὰ μελετήσωμεν τὰ θέματα ταῦτα.

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§169Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρέμβω εἰς τὴν διαμάχην, ἥτις, νομίζω, ὅτι ἐκ παρεξηγήσεως συγκροτεῖται. Παρεπονέθη ὁ ἀγαπητὸς συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι δὲν ἔχουσιν εἰσέτι ὑπ’ ὄψιν αὐτῶν οἱ κύριοι πληρεξούσιοι τὴν ἐργασίαν τῆς ἑνδεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς. Τοῦτο δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβές, διότι πολλοὶ ἐκ τῶν κυρίων πληρεξουσίων ἔλαβον τὰ συντελεσθέντα ὁριστικῶς εἴκοσι ἄρθρα τοῦ Συντάγματος. Ἐάν, κ. Πρόεδρε, δὲν ἔλαβέ τις τὸ προσχέδιον τῶν εἴκοσι ἄρθρων, παρακαλῶ δι’ ἑνὸς ἐγγράφου νὰ παύσητε ὅλους τοὺς κλητῆρας τῆς Συνελεύσεως, διότι ἐδόθησαν 300 ἀντίτυπα, ἵνα διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους. Παραδέχομαι, ὅτι δὲν ἔλαβον ὅλοι, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἔλαβον ὅλοι, ἡ Ἐπιτροπὴ παρήγγειλεν εἰς τὸ τυπογραφεῖον νὰ ἐκτυπωθῇ τὸ προσχέδιον τῶν εἴκοσι ἄρθρων, καὶ νὰ τυπωθῶσιν ἀκόμη καὶ ἄλλα 300 ἀντίτυπα. Τὰ 300 ταῦτα ἀντίτυπα ἐκρίθη εὔλογον νὰ μὴ διανεμιθῶσιν ἔτι εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους, ἵνα διανεμιθῶσι μετὰ τῶν πρακτικῶν τῆς ἑνδεκαμελοῦς Ἐπιτροπῆς καὶ τῶν τῆς ὁλομελείας. Δυστυχῶς, ὅ,τι ἔπραξαν οἱ κλητῆρες τῆς Συνελεύσεως πράττουσιν καὶ οἱ ἐν τῷ Ἐθνικῷ τυπογραφείῳ. Κοιμῶνται δυστυχῶς, ὅπως κοιμῶνται καὶ εἰς ἄλλας ὑπηρεσίας. Ἤκουσα, ὅτι εἰς ἓν τῶν Ὑπουργείων μεταβαίνουσιν οἱ ὑπάλληλοι εἰς τὰς 5 μ.μ., εἰς ἄλλο δὲν ἠξεύρω κατὰ τίνα ὥραν. Χθὲς ἦλθον ἐνταῦθα εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν 5ην μ. μ. καὶ ἡ Βιβλιοθήκη ἦτο κεκλεισμένη, ἐνῷ ἐγνώριζον, ὅτι ἤθελε συνέλθει ἡ Ἐπιτροπὴ εἴς τινα τῶν αἰθουσῶν τῆς Βιβλιοθήκης, ἵνα συνεδριάσῃ. Ἀλλὰ ταῦτα παραλείπω, διότι εἶναι τὸ σύνηθες, δυστυχῶς, σύστημα ἐν Ἑλλάδι τῶν ἀναβολῶν καὶ τῆς ὀλιγωρίας. Ἐν τούτοις ἐκεῖνο, ὅπερ γίνεται καὶ ὅπερ εἶναι ἐν τῷ τελειοῦσθαι εἶναι πρακτικώτατον καὶ σοβαρώτατον. Ἀνατυποῦται ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν εἴκοσι ἄρθρων, ἥτις θέλει διανεμηθῆ εἰς τοὺς κυρίους πληρεξουσίους ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν. Ἀνατυποῦνται δὲ καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς τε ἑνδεκαμελοῦς καὶ τῆς ὁλομελείας, ἵνα ἔχῃ ἡ Συνέλευσις ὑπ’ ὄψει αὐτῆς τά τε ἄρθρα τοῦ Συντάγματος καὶ τὴν ἀνάλυσιν καὶ τὴν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῶν. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ κατηγορῆται ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ ὀλιγωρίᾳ. Ἐκεῖνο ὅπερ ἀποδέχομαι ὡς ὀρθόν, ῥηθὲν ἐκ μέρους τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἀφοῦ διανεμηθῶσι ταῦτα, βεβαίως πρέπει νὰ παρέλθωσι 3 ἢ 4 ἡμέραι, ἔστω 5, ἵνα μελετηθῶσιν, ἔστω καὶ μία ἑβδομάς. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοῦτο δὲν θέλει ἔχει ἀντίρρησιν.

§170Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται λόγος δὲν ἀφορᾶ τὸ ἄρθρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ περαιώσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὸ σχετικὸν ἄρθρον τότε συζητῶμεν. Ἐμπρός, κύριε Πρόεδρε, τὸ 2ον ἄρθρον.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ 2ον ἄρθρον;

§172ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 2ον ἄρθρον).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκει). Ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§174Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἤθελον μίαν παρατήρησιν, ἵνα γίνῃ μία διάκρισις μεταξὺ προτάσεων καὶ τροπολογιῶν, διότι εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον, εἰς τὸ τέλος λέγει: «Πρότασις μὴ ἐμπροθέσμως κατατεθεῖσα δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν». Αἱ τροπολογίαι αἱ ὁποῖαι τυχὸν ἤθελον προκύψει κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ προτάσεων ὑποβεβλημένων ἤδη θὰ ὑπόκεινται εἰς συζήτησιν ἀμέσως;

§175Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Κάμνω τὴν δήλωσιν καὶ παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ Πρακτικὰ ὅτι: «προκειμένου περὶ τροπολογίας προτάσεως προκυψάσης ἐκ τῆς συζητήσεως, ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις θὰ γίνῃ ἀμέσως, ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Συνέλευσιν νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν τὴν ἐγκρίνει ἀμέσως καὶ τότε θὰ παραπέμψῃ αὐτὴν εἰς τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν, ὅπως τὴν ἐπεξεργασθῇ».

§176Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον εἶναι δύσκολον τοῦτο διότι ἡ πρότασις τῆς τροποποιήσεως δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν δὲν ἔχει κατατεθῆ τέσσαρας τοὐλάχιστον ἡμέρας πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως τοῦ συνταγματικοῦ ἄρθρου. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορίσῃ κανεὶς ποῖαι εἶναι αὐταὶ αἱ τέσσαρες ἡμέραι ἀφοῦ δὲν γνωρίζομεν ἀκριβῶς πότε θὰ ἔλθῃ τὸ 3ον, τὸ 4ον ἄρθρον τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ἵνα γνωρίζωμεν τὰς τέσσαρας ἡμέρας πρότερον;

§177Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅ,τι ἔχει νὰ κάμῃ ἂς τὸ ἑτοιμάσῃ καὶ ἂς τὸ ὑποβάλῃ. Ἐγὼ νομίζω ὅτι τὸ παραδεκτὸν τῆς προτάσεως μέχρι προθεσμίας τεσσάρων ἡμερῶν εἶναι ἀρκετόν. Πράττομεν τὸ μέγιστον. Δὲν λέγομεν τέσσαρας ἡμέρας μέχρι τῆς ἀναγραφῆς τοῦ σχετικοῦ κεφαλαίου ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει, διότι ἐὰν δὲν ἐλέγομεν αὐτὸ θὰ ἐλέγομεν τὸ ἄλλο· ὅταν ἀναγραφῇ τὸ σχετικὸν κεφάλαιον ἐν τῇ Ἡμερησίᾳ Διατάξει πᾶσα περαιτέρω πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος. Τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι ἦτο ὀρθὸν νὰ τὸ εἴπωμεν. Διὰ τοῦτο εἴπομεν νὰ φέρῃ τὴν τροπολογίαν 4 ἡμέρας τοὐλάχιστον πρίν. Ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως θὰ καθορίζεται ἐκ τοῦ κεφαλαίου.

§178Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἂν κατὰ τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως ὑποβληθῇ μία πρότασις, πρέπει νὰ περάσουν αὐταὶ αἱ ἡμέραι;

§179Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαντλήσωμεν ἐδῶ ὅλας τὰς ἐνδεχομένας περιπτώσεις. Αὐτὸ εἶναι κἄτι τι τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἱερατικὸν τάγμα γνωστὸν, τὸ ὁποῖον διὰ τὰ ἁπλούστερα πράγματα ἔγραφε τόμους ὁλοκλήρους διὰ νὰ προΐδουν ὅλας τὰς περιπτώσεις καὶ τοιουτοτρόπως ἔφθασαν εἰς ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρόκειται νὰ χαρακτηρίσωμεν ἐδῶ.

§180Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἐφρόνουν, ὅτι ὑπὲρ τοῦ προτείνοντος θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ τεθῇ καιρὸς ὀλιγώτερον τῶν 4 ἡμερῶν. Νὰ τεθῶσι δύο ἡμέραι, διότι ὁ μέλλων νὰ προτείνῃ μίαν τροποποίησιν εἶναι καλὸν νὰ ἔχῃ περισσότερον καιρὸν διὰ νὰ τὴν μελετήσῃ, παρὰ οἱ πληρεξούσιοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀκούσωσι καὶ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προτείνοντος.

§181Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ 4 ἡμέραι εἶναι πρὸς ὑποβολὴν εἰς τὸ Προεδρεῖον. Ἕως ὅτου τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ δὲν θὰ μείνωσι παρὰ δύο ἡμέραι διὰ τὴν Συνέλευσιν.

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερκούρης ἔχει τὸν λόγον.

§183Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ εἶχον διαφωνήσει πρὸς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα προτοῦ τὸν ἀκούσω, καὶ διὰ τοῦτο ἔχω νὰ ὑποβάλω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὸ ἀντίθετον, ὅτι δὲν δύναται ἡ πρότασις νὰ συζητηθῇ ἂν δὲν ἔχῃ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ πρὸ 4 ἡμερῶν.

§184Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ δὲν εἶναι δίκαιον. Δημιουργεῖται διὰ τῆς διατάξεως εἷς ἀποκλεισμός, ἓν ἀπαράδεκτον. Ἂν ὅμως τὸ Προεδρεῖον δὲν τυπώσῃ ἢ δὲν διανείμῃ ἐγκαίρως τὴν πρότασιν τὶ πταίει ὁ ὑποβαλὼν, ὥστε νὰ ἐφαρμόσητε ἐναντίον του ἓν ἀπαράδεκτον;

§185Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἔχετε δίκαιον. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν τὸ ἐσκέφθην ἀπ’ αὐτῆς τῆς ἀπόψεως. Ἠμπορεῖ ὅμως νὰ τεθῇ ὅτι, πρότασις μὴ διανεμηθεῖσα δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν.

§186Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ προκύπτει ἐκ τοῦ συνήθους Κανονισμοῦ ὅτι, ἂν δὲν ἔχῃ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ μία πρότασις, δὲν εἶναι ὥριμος πρὸς συζήτησιν καὶ ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις ἀναβάλλεται.

§187Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Δὲν νομίζω βεβαίως ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ μεταβληθῇ εἰς Συνταγματικὴν Ἀκαδημίαν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἐρχόμενος ἐνταῦθα μὲ τὴν ἐντολὴν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως ἦλθε μὲ προκατειλημμένην ἀντίληψιν ἐπὶ τῶν τροποποιητικῶν ἄρθρων. Δύο εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα μᾶς ἤγαγον εἰς τὴν ἀπόφασιν νὰ γίνῃ Συνέλευσις Συντακτική, οὐχὶ καὶ Ἀναθεωρητική. Ἡ πεῖρα ἡ σκληρὰ τῆς ἀθετήσεως τοῦ Συντάγματος ἀφ’ ἑνὸς καὶ αἱ νεώτεραι ἰδέαι αἱ ὁποῖαι ἐξηπλώθησαν ἐφ’ ὁλοκλήρου τοῦ κόσμου μετὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Παγκοσμίου πολέμου. Λοιπόν, εἷς ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔρχεται προητοιμασμένος, καὶ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν μεγάλων προθεσμιῶν διὰ τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι συχνὰ συμβαίνει νὰ λαμβάνωμεν τὴν τελευταίαν στιγμὴν νομοσχέδια καὶ νὰ ἐρχώμεθα ἐντελῶς ἀπαρασκεύαστοι πρὸς συζήτησιν. Ἂν αὐτὸ συμβῇ καὶ διὰ τὰς τροποποιήσεις ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος θὰ εἶναι λίαν δυσάρεστον διὰ τοὺς δυναμένους καὶ θέλοντας νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν συζήτησιν.

§188Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ἡ ἑξῆς διαφορὰ, προκειμένου περὶ τῶν προτάσεων ἐπὶ τῶν Συνταγματικῶν διατάξεων: Ἡ μᾶλλον σπουδαία πρότασις τὴν ὁποίαν ἠμπορεῖτε νὰ φαντασθῆτε θὰ εἶναι ὀλίγοι στῖχοι. Δύναται νὰ ἀλλάξῃ τὸ Πολίτευμα ἄρδην διὰ μιᾶς διατάξεως περιλαμβανομένης εἰς 3 ἢ 4 σειράς. Ἑπομένως δὲν εἶναι τὸ ἔντυπον ἢ ἡ πρότασις ἡ ὁποία εἶναι τυπωμένη, ἡ ὁποία θὰ ἀγάγῃ τὸ μέλος τῆς Συνελεύσεως εἰς τὸ νὰ μελετήσῃ τὸ θέμα. Τὸ θέμα θὰ τὸ μελετήσῃ ἐξ ἀφορμῆς τῆς προτάσεως ἀνατρέχων εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ καθολικὴν μελέτην καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰς ἀντιλήψεις τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, τὰς ὁποίας ἔχει νὰ ρυθμίσῃ. Δὲν εἶναι ὅπως τὸ νομοσχέδιον τὸ περιλαμβάνον πολλὰ ἄρθρα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μελετήσητε τὸν μηχανισμὸν τῶν διαφόρων διατάξεων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπου παλλάκις ἔχετε ἀνάγκην ἐκ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως διὰ νὰ σᾶς εἰσαγάγωσιν εἰς τὰς ἐννοίας αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουν, ἢ τῆς σχετικῆς ἄλλως νομοθεσίας. Ἐδῶ δὲν συμβαίνει τοῦτο. Εἰς τὸ Σύνταγμα ἔχετε μίαν ἁπλουστάτην διάταξιν. Ἂν ἡ διάταξις αὐτὴ δὲν σχετίζεται ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῶν πραγμάτων, μετὰ τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς, μετὰ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτειακοῦ ὀργανισμοῦ, μὲ τὴν κίνησιν ὅλης αὐτῆς τῆς κολοσσιαίας μηχανῆς τῆς πολιτείας, ἐπηρεαζομένης ἐκ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ἡ διάταξις εἶναι ἀπορριπτέα ἀμέσως, διότι δὲν σᾶς ἐμφανίζει τι ζωντανὸν καὶ εἶναι ἑπομένως ἀπορριπτέα. Ἡ διάταξις ἡ Συνταγματικὴ δὲν ἀναζωογονεῖται διὰ τῶν λέξεων, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς εἰς τὴν πραγματικότητα καὶ τῆς διανοίας ὑμῶν ἐπαναφερούσης εἰς τὴν ἀνάμνησίν σας ὅ,τι ἐκ τῆς πραγματικότητος ἔχετε ἀποκομίσει μέχρι τοῦδε διὰ τῆς πείρας. Κατ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὁ χρόνος ὁ προηγούμενος, καθ’ ὃν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ Συνταγματικαὶ διατάξεις, δὲν ἔχει σοβαρότητα, διότι ἂν δὲν πληροῦσιν αὐτὴν τὴν ἐντύπωσιν τῆς ἀνταποκρίσεως πρὸς τὴν πραγματικότητα, δὲν θὰ τὴν ἀντλήσουν μὲ οἱανδήποτε μελέτην.

§189Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ γίνῃ σύστασις εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ γίνεται ἡ διανομὴ τακτικῶς, ὅπως δίδεται εἰς τοὺς κ.κ. πληρεξουσίους ἔστω καὶ ἐλάχιστος καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τῶν προτάσεων τούτων.

§190Ρ. ΠΑΝΤΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τούτου ἀφορᾷ καὶ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν.

§191Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§192Ρ. ΠΑΝΤΟΣ. Βεβαίως· διότι πότε θὰ τὴν μελετήσῃ εἷς πληρεξούσιος διὰ νὰ σχηματίσῃ γνώμην;

§193Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο λέγω ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος. Τοῦτο ἰσχύει καὶ διὰ τὴν Συνταγματικὴν Ἐπιτροπήν. Καὶ ὅταν ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχῃ ὑποβάλῃ τὴν πρότασίν της, τότε βεβαίως δὲν θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε συμβῇ ν’ ἀποφασίσωμεν νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, τότε κατ’ ἀνάγκην θὰ εἶναι ἀπαράδεκτος καὶ ἡ τοιαύτη πρότασις τῆς Συνταγματικῆς Ἐπιτροπῆς.

§194Ρ. ΠΑΝΤΟΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Συνταγματικὴ Ἐπιτροπὴ καταθέσῃ τὴν πρότασίν της διὰ 20 ἄρθρα τοῦ Συντάγματος πρὸ 4 ἡμερῶν, πότε θὰ λάβουν γνῶσιν αὐτῶν οἱ πληρεξούσιοι;

§195Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζετε ὅτι τὰ 20 αὐτὰ ἄρθρα θὰ συζητηθῶσιν εἰς μίαν ἡμέραν; Ἄλλως τε τίποτε δὲν ἐμποδίζει τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀναβάλῃ συζήτησίν τινα ἐπὶ μίαν—δύο ἡμέρας. Τὸ δικαίωμα τῆς Συνελεύσεως δὲν ἔχει περιορισμούς.

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§197Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 4 τροποποιεῖται οὕτω: (ἀναγινώσκει). «Προτάσεις τροποποιήσεως τοῦ Συντάγματος μὴ ἀναφερόμεναι εἰς ὡρισμένον ἄρθρον ἢ κεφάλαιον αὐτοῦ ἢ προσθέτουσαι νέον κεφάλαιον, φέρονται εἰς συζήτησιν καθ’ ἣν σειρὰν καθορίζει ὁ προτείνων, ἄλλως ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἐκτὸς ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποφασίσῃ ἄλλως». Ἡ Ἡμερησία Διάταξις καταρτίζεται κατὰ κεφάλαια τοῦ Συντάγματος.

§198Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Αὐτὸ θεραπεύει καὶ τοὺς ἐνδοιασμοὺς τοῦ κ. Μητσοπούλου.

§199Ν. ΚΑΛΛΕΛΗΣ. Αὐτὸ τὸ τελευταῖον εἶναι γενικόν, δὲν εἶναι μόνον διὰ τὰς προτάσεις.

§200Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, εἶναι γενικόν.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν, (ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκεται). Ὁ κ. Γ. Μπούσιος ἔχει τὸν λόγον.

§202Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5 παρατηρῶ μίαν οὐσιώδη διάταξιν περὶ τοῦ τρόπου τῆς ψηφίσεως τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. «Ἡ συζήτησις καὶ ψήφισις γίνεται κατ’ ἄρθρον ἅπαξ μόνον». Νομίζω ὅτι δὲν θὰ εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἐφάπαξ μόνον συζήτησις, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς μίαν ψήφισιν, διότι οἱ περισσότεροι ἐκ τῶν πληρεξουσίων δὲν θὰ εἶναι ἐκ τῶν προτέρων μεμελετημένοι ἐπὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας θὰ ὑποβάλωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀποφασίσει ἐν νῷ τὰς τροποποιητέας διατάξεις, καὶ θὰ θελήσωσι νὰ διαφωτισθῶσιν ἐκ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀνάγκης τῆς τροποποιήσεως ἢ μὴ ἑνὸς ἄρθρου τοῦ Συντάγματος. Κατὰ τὴν διεξαχθησομένην δὲ συζήτησιν ὑπάρχουσι μερικὰ ἄρθρα—καὶ δὲν δυσκολεύομαι νὰ ὀνομάσω τὰ θέματα ταῦτα, ὡς τὸ τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, τὸ γλωσσικόν, τὸ ἐκκλησιαστικόν, καὶ ἄλλα—τὰ ὁποῖα θὰ προκαλέσωσι ζωηροτάτην συζήτησιν καὶ ἀντεγκλήσεις μέχρις ἑβδόμου οὐρανοῦ. Εἰς τὸ τέλος λοιπὸν μιᾶς τοιαύτης συζητήσεως δὲν ὑπάρχει ἡ ἀρκετὴ ψυχραιμία. Καὶ δι’ αὐτὸ ἤθελον νὰ θεσπίσωμεν δύο συζητήσεις ἀλλὰ μὲ περιορισμούς, οὕτως, ὥστε ἡ δευτέρα συζήτησις νὰ εἶναι κἄτι τι ἀνάλογον πρὸς τὴν ἐν συνόλῳ ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων.

§203Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ παρεκάλουν τὴν Συνέλευσιν νὰ μὴ θελήσῃ νὰ θίξῃ καὶ νὰ μεταβάλῃ τὸ προηγούμενον τῆς ἅπαξ μόνον συζητήσεως καὶ ψηφίσεως τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσαν ὅλαι αἱ πρὸ ἡμῶν Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις ὡς καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή.

§204Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Μέχρι τῆς ψηφίσεως καὶ δημοσιεύσεως τοῦ νέου Συντάγματος ἰσχύει τὸ κείμενον Σύνταγμα. Θὰ ἤθελον νὰ προστεθῇ ὅτι ἡ δημοσίευσις γίνεται κατόπιν ἀναγνώσεως καὶ ψηφίσεως τοῦ συνόλου.

§205Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ γίνῃ μία τακτοποίησις τοῦ Συντάγματος, διότι πιθανὸν νὰ ἀλλάξῃ ἡ ἀρίθμησις τῶν ἄρθρων, καὶ θὰ ψηφισθῇ τὸ ὅλον ὡς σύνολον.

§206Γ. ΜΠΟΥΣΙΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους;

§207Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ ψηφισθῇ ὡς σύνολον.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Βασιλακάκης ἔχει τὸν λόγον.

§209Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἶχον νὰ προτείνω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον 5 ὅπως ἡ συζήτησις γίνῃ ἅπαξ μόνον κατ’ ἄρθρον προκειμένου περὶ τῶν θεσμῶν τῶν νέων τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸ Σύνταγμα, θὰ ἔχωμεν τὸν θεσμὸν τοῦ δημοψηφίσματος, τὸν περὶ τῆς ἰσοπολιτείας τῶν γυναικῶν καὶ ἄλλους ἴσως, θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ τεθῇ μία ἐξαίρεσις εἰς τὸν Κανονισμὸν ὥστε νὰ δώσωμεν τὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν λαὸν ὅτι ἡμεῖς θὰ τὰ συζητήσωμεν μετὰ πάσης τῆς ἐμβριθείας.

§210Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω ὅτι τὸ προηγούμενον τῆς ἅπαξ μόνον συζητήσεως καὶ ψηφίσεως τὸ ἐσεβάσθησαν ὅλαι αἱ πρὸ ἡμῶν Συνελεύσεις καὶ ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλή. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀλλάξωμεν τὸ καθεστὼς αὐτό, ἀλλ’ οὔτε εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐν τῷ Κανονισμῷ διάκρισις τῶν ἄρθρων.

§211Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως ἀντὶ «ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ νὰ ἰσχύῃ ἕκαστον ἄρθρον» νὰ τεθῇ «ἀπὸ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ».

§212Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Πῶς θὰ ψηφίζωνται τὰ ἄρθρα; Παρακαλῶ νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο.

§213Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρὸς διευκόλυνσιν, ἡ ψηφοφορία νὰ γίνηται δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§214Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅ,τι δὲν προβλέπει ὁ παρὼν Κανονισμὸς θὰ διεξάγηται κατὰ τὸν ἰσχύοντα Κανονισμὸν τῆς Συνελεύσεως.

§215Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου περὶ ὀνομαστικῆς κλήσεως προτείνω ἀντὶ ν’ ἀπαιτῆται νὰ ζητηθῇ ὑπὸ 15 πληρεξουσίων νὰ ἐπιτρέπηται νὰ ζητῆται ὑπὸ 5 μόνον.

§216Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Νὰ τεθῇ «ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ἐπὶ τῶν κυρίων προτάσεων δύναται νὰ ζητηθῇ ὑπὸ 5 πληρεξουσίων». (Ψηφίζεται εἶτα τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἐτροποποιήθη καὶ ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§217Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἔχω νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινάς. Τρὶς τῆς ἑβδομάδος συζητοῦμεν τὸ Σύνταγμα, ὑπολείπονται τρεῖς ἄλλαι ἡμέραι διὰ τὰς ἐπερωτήσεις, τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας ἐργασίας τῆς Συνελεύσεως, δηλαδὴ διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Πολιτεύματος. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως τὸ πρᾶγμα εἶναι ἀδύνατον. Διὰ τοῦτο ἤθελον προτείνει νὰ συζητῇ τὸ Σύνταγμα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις μόνον δὶς τῆς ἑβδομάδος, τὴν Δευτέραν καὶ τὴν Παρασκευὴν, τὴν Τρίτην νὰ συνέρχηται ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Πολιτεύματος, ἡ ὁποία ἀντιλαμβανομένη ὅτι σπεύδει ἡ Συνέλευσις εἰς τὰς ἐργασίας αὐτῆς νὰ σπεύσῃ καὶ αὐτή, ἵνα περατώσῃ τὴν ἐργασίαν της. Ὑποθέτω δέ, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἡ Ἐπιτροπὴ ἐντὸς μηνὸς θὰ περατώσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς παρέχουσα ἐν τῷ μεταξὺ ἄρθρα ὥριμα πρὸς συζήτησιν. Κατὰ τὴν γνώμην μου λοιπὸν Δευτέραν καὶ Παρασκευὴν νὰ ἔχωμεν συνταγματικὴν συζήτησιν, μίαν ἡμέραν διὰ τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τότε μένει ἡ Πέμπτη διὰ τὰς ἐπερωτήσεις· καὶ ἡ Τετάρτη καὶ Σάββατον διὰ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§218Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι ἀντὶ Δευτέρας, Τετάρτης καὶ Παρασκευῆς νὰ θέσωμεν Δευτέραν καὶ Παρασκευήν. Ἀπαλείφεται ἡ Τετάρτη. Ν’ ἀφίσωμεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν μίαν ἡμέραν διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτῆς καὶ ν’ ἀφιερώσωμεν διὰ τὸ Σύνταγμα μίαν ἡμέραν τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ μίαν ἀπὸ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν.

§219Α. ΠΑΠΑΖΑΧΑΡΙΟΥ. Ἐζήτησα τὸν λόγον ἀκριβῶς ἐπὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεκινήθησαν. Φρονῶ ὅτι τὴν Δευτέραν δὲν πρέπει νὰ γίνεται συζήτησις ἐπὶ τοῦ Συντάγματος, διότι εἶναι ἡμέρα ὡρισμένη διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐπερωτήσεων. Πολὺ δὲ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ὅτι, ἂν θέλωμεν Δευτέραν καὶ Σάββατον, νὰ τεθῇ Τρίτην καὶ Σάββατον, ἔστω· νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ μία ἡμέρα τοῦ ἐλέγχου, εἰς δὲ τὰς ἐπερωτήσεις νὰ δίδεται ἐγγράφως ἡ ἀπάντησις.

§220Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὥστε διὰ τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου νὰ περιορίζεται εἰς μίαν συνεδρίασιν καθ’ ἑβδομάδα.

§221Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν καὶ τὰς ἐρωτήσεις ὅλας τὰς ἄλλας ἡμέρας.

§222Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ λείψῃ ὅμως ἡ ἀναφορά.

§223Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἴδιο εἶναι, θὰ κάμωμεν μίαν ὥραν ἐρωτήσεις.

§224Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ναὶ ἀλλὰ διὰ μίαν ἐρώτησιν ὁμιλεῖ ἕνας, ἐνῷ διὰ μίαν ἀναφορὰν ὁμιλοῦσι 15.

§225Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐνόμιζον ὅτι θὰ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ παρακαλέσω τὴν Συνέλευσιν νὰ ὁρίσῃ μίαν ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεως καὶ νὰ ἔχωμεν δύο ἡμέρας τὰς ἐρωτήσεις. Ἡ ἀπώλεια δὲν θὰ εἶναι μεγάλη, εἶναι δὲ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως ἐνδιαφέρον ὅτι θὰ εἰσερχώμεθα ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ ὑφιστάμεθα τὴν καταπόνησιν τῶν ἐρωτήσεων. Διὰ τοῦτο θὰ ἐνόμιζον καλὸν νὰ μὴ ἔχωμεν ἐρωτήσεις κατὰ τὰς συνταγματικὰς ἡμέρας.

§226Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τοῦτο ἤθελον νὰ προτείνω. Κατὰ τὰς ἡμέρας τὰς συνταγματικὰς ὀρθότερον εἶναι νὰ μὴ καταπονεῖται ἡ Συνέλευσις μὲ ἄλλην ἐργασίαν καὶ νὰ εἰσέρχεται ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλὰ παρατηρεῖται τὸ ἑξῆς τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, ὅτι ἡ περαιτέρω ἀναγραφὴ ἐρωτήσεων καὶ ἀναφορῶν δὲν εἶναι πλουσία ὡς κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας καὶ αὐτὸ σημαίνει ὅτι πᾶς τις βλέπων τὸν ὄγκον τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἐπερωτήσεων, βαρύνεται νὰ ὑποβάλῃ ἄλλας. Λοιπὸν ἤθελον προτείνῃ τὰ ἑξῆς δύο πράγματα, διὰ νὰ τακτοποιήσωμεν τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἐν πρώτοις ἡ συνεδρίασις τοῦ ἐλέγχου νὰ μὴ λαμβάνῃ χώραν καθ’ ὃν τρόπον εἴθισται, δηλαδὴ θεωρεῖται ὡς ἡ μᾶλλον βαρετὴ συνεδρίασις καὶ ὅταν φθάσωμεν εἰς ἕνα σημεῖον, προτείνει ἡ Κυβέρνησις νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν. Λοιπὸν θὰ εἶναι ὀρθὸν νὰ γίνεται ἡ συζήτησις αὕτη μὲ τὰς αὐτὰς διαθέσεις τὰς ὁποίας λαμβάνει καὶ ἡ νομοθετικὴ συνεδρίασις δηλ. νὰ καθήμεθα περισσότερον, διακόπτοντες καὶ ἐπανερχόμενοι. Δεύτερον ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ ὑποστῇ μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις ἐλέγχου παρατεταμένας διὰ νὰ ἐκκαθαρισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἰδίως μίαν συνεδρίασιν ἵνα κάμωμεν ἀναφορὰς καὶ ἐρωτήσεις μόνον, ὅπως ξεκαθαρισθῇ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Οὕτω μόνον θὰ λύσωμεν ἕνα μέρος μὲ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῶν ἀναφορῶν καὶ ἐρωτήσεων.

§227Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παρακληθοῦν οἱ κ. κ. συνάδελφοι νὰ δεχθῶσιν, ἐὰν δὲν ἔχωσι πλέον οὐσιῶδες ἐνδιαφέρον αἱ ἐρωτήσεις καὶ ἐπερωτήσεις, νὰ ζητήσουν τὴν διαγραφήν. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6ον καὶ ἀναγινώσκεται τὸν 7ον).

§228Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ 7ου ἄρθρου ἔχω νὰ κάμω μίαν δήλωσιν. Τὸ ἄρθρον 7ον ἐφηρμόσθη καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν Συνέλευσιν, ἀφεώρα δὲ μεγαλύτερον περιορισμὸν τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων. Δὲν εἶδον νὰ καταργηθῇ τὸ ἄρθρον αὐτὸ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς Συνελεύσεως ἐκείνης. Δὲν ἤμην εἰς τὴν Συνέλευσιν ἐκείνην. Τὸ ἄρθρον ἐτέθη καὶ δὲν κατηργήθη μέχρι τέλους. Τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν ἔγινεν πρόξενον κακοῦ. Τώρα ἐφηρμόσθη; Δυστυχῶς ὅλοι οἱ κανόνες τοῦ περιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῶν ἀγορεύσεων εἶναι δύσκολον νὰ ἐφαρμοσθῶσι διότι εἶναι πολὺ δύσκολον εἰς τὸν Πρόεδρον καὶ τὴν Συνέλευσιν ἀκόμη νὰ ἀποσπῶσι τὸν λόγον ἀπὸ τὸν ἀγορεύοντα, ὅταν παρέλθῃ ἡ ὥρα. Ἡ ὕπαρξις ὅμως τῆς διατάξεως θέτει ἕνα αὐτοφραγμὸν εἰς τὸν ὁμιλοῦντα, ὁ ὁποῖος καὶ ἂν κάμῃ κατάχρησιν, πάντως θὰ κάμῃ κατάχρησιν μικροτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν θὰ ἔκαμνε, ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ὁ περιορισμός. Καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι καὶ ἂν γίνεται παράβασίς τις καλὸν εἶναι νὰ μείνῃ ἡ διάταξις.

§229Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ ἄλλοτε Ὑπουργοῦ κ. Μιχαλακοπούλου ὡς εἰσηγητοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐφηρμόσθη δὲ ὑπ’ ἐμοῦ προεδρεύοντος τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς καθ’ ὅλην τὴν συνταγματικὴν συζήτησιν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν ὅτι ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις, πάντοτε ὅμως μὲ τὴν σχετικὴν εὐρύτητα τῆς προεδρικῆς ἀντιλήψεως. Διότι καθ’ ἣν περίπτωσιν ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως θὰ νομίσῃ ὅτι τὸ ἔργον του εἶναι ἔργον χωροφύλακος τῆς ὥρας, τότε τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι διαρκῶς διαπληκτισμοὶ τοῦ Προέδρου μὲ τὸν ἀγορεύοντα καὶ κατὰ συνέπειαν ἄμεσος κατάργησις τῆς διατάξεως, ἐὰν δὲν προηγηθῇ παραίτησις τοῦ Προέδρου διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ διάταξις αὐτὴ παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς τυραννική. Ἐγὼ ἐφήρμοσα τὴν διάταξιν ταύτην κατὰ δύο τύπους· ὅταν ἐπλησίαζεν ἡ ὥρα, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀγορεύοντος ὁ ὁποῖος ὁμολογουμένως ἦτο ἐκ τῶν προσώπων τῶν ἐχόντων θέσιν κύρους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἔσπευδα 10 λεπτὰ πρίν, νὰ ἐρωτήσω βιαστικῶς τὴν Βουλήν, ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο περὶ ἄλλων τότε τὸ ἐρώτημα ὑπεβάλλετο κατ’ ἀντίστροφον λόγον καὶ ἡ Βουλὴ πάντοτε μετὰ γελώτων ἀπεδέχετο τὴν Προεδρικὴν ἀπόφασιν.

§230Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶναι συνταγὴ αὐτή.

§231Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνταγὴ διὰ τὸ Προεδρεῖον.

§232Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀκριβῶς.

§233Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὸ ἑξῆς, ὅτι τότε ἦτο Βουλὴ Ἀναθεωρητική, ἡ ὁποία εἶχε περιωρισμένα θέματα συζητήσεως καὶ ὀλιγώτερα, ἀφ’ ἑτέρου ἐν τῇ Ἀναθεωρητικῇ Βουλῇ δὲν ὑπῆρχεν ἡ πολιτικὴ διάκρισις, διότι εἶναι ἓν καὶ μόνον κόμμα, τὸ ὁποῖον ἀπετέλει σύνολον βουλευτῶν, ὑπῆρχον δὲ καὶ ἄτομά τινα, τὰ ὁποῖα ἀπετέλουν τὴν ἀντιπολίτευσιν καὶ συνετέλουν εἰς τὴν διευκόλυνσιν τοῦ ἔργου. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι σήμερον προκειμένου περὶ Συντακτικῆς Συνελεύσεως θὰ συζητήσωμεν πολὺ περισσότερα θέματα καὶ τὸ ἡμίωρον εἶναι ὀλίγον, ἴσως θὰ συντελέσῃ εἰς ἀταξίαν κατὰ τὴν συζήτησιν παρὰ εἰς εὐταξίαν. Συγχρόνως δὲ ἕνεκα τῆς πολιτικῆς διαιρέσεως καὶ ἕνεκα τῆς παραστάσεως μεγάλου μέρους πολιτικοῦ κόσμου ἐν τῇ Συνελεύσει θὰ εἶναι πολὺ περισσότεροι οἱ ὁμιλοῦντες, μὲ τὸ δωδεκάωρον δὲ θὰ ὁμιλήσωσιν 24, ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι 24, θὰ εἶναι ἴσως 14, θὰ καταντήσῃ δὲ μετὰ τοὺς 14 νὰ περιωρίζωνται εἰς τὰ τέταρτα. Θὰ εὑρεθῶμεν δὲ ἀπέναντι προσώπων τοιούτων, ὥστε ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν θὰ δύναται νὰ τοὺς ἐμποδίσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ συνεχίσωσι τὴν ἀγόρευσίν των καὶ ἡ Βουλὴ θὰ ἀναγκασθῇ νὰ δώσῃ παραχρῆμα τὴν ἄδειαν τῆς παρατάσεως τῆς ἀγορεύσεως. Ἐγὼ π. χ. ὁ κ. Εὐταξίας, ὁ κ. Ν. Λεβίδης καὶ ἐν γένει οἱ παλαιότεροι θὰ ἀπασχολήσωμεν τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ὥρας.

§234ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἐπὶ πέντε.

§235Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ πέντε, ὅταν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν περὶ προτάσεως ἐχούσης σχέσιν πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ πολιτεύματος ἢ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὑποβάλει ἐργασίαν σοβαρὰν εἰς τὴν συνταγματικὴν ἐπιτροπὴν καὶ αὐτῶν αἱ ἀγορεύσεις δὲν δύνανται νὰ περιορισθῶσιν εἰς τὴν ἡμίσειαν ὥραν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὀρθότερον τὸ ἡμίωρον κατ’ ἀρχὴν νὰ γίνῃ ὥρα.

§236Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι.

§237Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νὰ γίνῃ ὥρα, ὥστε νὰ ἀφεθῇ ἡ πλήρης ἄνεσις εἰς τοὺς πληρεξουσίους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπασχολοῦσι τὴν Συνέλευσιν διὰ μακρῶν ἀγορεύσεων, οἱ ἄλλοι δὲ πέντε ἢ δέκα, οἱ ὁποῖοι ἀναγνωρίζονται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι κατέχουσι περισσότερα ἐφόδια, εἰς αὐτοὺς θὰ ἀναγνωρίζεται τὸ δικαίωμα τῆς παρατάσεως τῆς ἀγορεύσεως, ἄλλως θὰ φθάσωμεν εἰς παράτασιν τῆς ἀγορεύσεως δι’ ὅλους καὶ τότε θὰ χάνεται τὸ ἡμίωρον. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ βάλωμεν ὥραν, ὅταν δὲ ἀρχίσῃ ἡ Συνέλευσις νὰ συγχωρῇ παρατάσεις εἰς δύο ἢ τρεῖς τότε θὰ συγχωρήσῃ εἰς ὅλους. Προκειμένου δὲ περὶ μὴ σοβαρῶν θεμάτων διὰ νὰ μὴ κουράζωσι τὴν Συνέλευσιν δὲν θὰ ἔχωσιν οἱ ρήτορες νὰ εἴπωσι πολλά. Ταῦτα εἶχον νὰ ὑποβάλω ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πολιτικῆς μου πείρας.

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σωτηριάδης ἔχει τὸν λόγον.

§239Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα.

§240Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συμφωνεῖτε;

§241Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀνεπιφυλάκτως συμφωνῶ, ὅτι πρέπει ν’ αὐξηθῇ τὸ χρονικὸν ὅριον τοὐλάχιστον εἰς μίαν ὥραν, διότι εἶναι πλεῖστα ὅσα θέματα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει μία διάταξις. Ἔχω νὰ ἀναφέρω τοῦτο, ὅτι τὸ σχέδιον τῶν συνταγματικῶν διατάξεων, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε τὸ Μεταρρυθμιστικὸν κόμμα περιέχει πλείστας ὅσας διατάξεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς ὑπαρχούσας ἤδη συνταγματικὰς διατάξεις. Ἡ ἔρευνα τῶν διατάξεων τούτων ἀπαιτεῖ χρόνον πολὺ μείζονα τῆς ἡμισείας ὥρας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὅσον ἀφορᾷ τὸν χρόνον καὶ μετὰ παρέλευσιν τοῦ δωδεκαώρου πρέπει νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἕνεκα τῆς σοβαρότητος τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ συζητηθῶσι θὰ λάβωσι τὸν λόγον πλεῖστοι ὅσοι τῶν πληρεξουσίων.

§242Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἔχει πρόσωπα ἡ Συνέλευσις;

§243Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα. Ὁ ἐγγραφόμενος θὰ ἔχῃ τὸ πλεονέκτημα τοῦ μείζονος χρόνου, τότε θὰ ἦτο ἄδικον κατὰ τοιοῦτον τρόπον νὰ στερηθῇ τῆς εὐκαιρίας τοῦ χρόνου ὁ ἀγορεύων τελευταῖος ἢ προτελευταῖος. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἰς ὅλα τὰ νομοθετικὰ σώματα τὸν λόγον λαμβάνουσι τελευταῖοι οἱ δοκιμώτεροι τῶν ρητόρων. Λοιπὸν ἐπαναλέγω, ὅτι πλείστας καὶ οὐσιωδεστάτας διατάξεις τοῦ Συντάγματος, καὶ νεωτάτας ὑπέβαλε τὸ κόμμα τὸ Μεταρρυθμιστικὸν, αἱ ὁποῖαι θὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς ἤδη ὑπαρχούσας καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ γίνῃ μακρὰ συζήτησις, εἴτε ἐκ μέρους αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ τὰς εἰσάγωσιν, εἴτε ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ τὰς ἀποκρούσωσι. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ κάποια εὐκολία, δὲν εἶμαι ὑπὲρ καταναλώσεως τοῦ χρόνου ἴσως δὲ καὶ ἡ πολιτεία μου μαρτυρεῖ τοῦτο, εἶμαι ὑπὲρ τῆς προσηκούσης ἐρεύνης ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ παράσχωμεν τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι μία Συνέλευσις Συντακτικὴ, ἡ ὁποία συνῆλθε διὰ νὰ τελειώσῃ ἕνα τεράστιον ἔργον, ὅτι πρέπει νὰ δεσμευθῇ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὥστε ὁ ἀγορεύων νὰ μὴ ἔχῃ παρὰ ἡμίσειαν ὥραν πρὸ τοῦ δωδεκαώρου καὶ ἓν τέταρτον μετὰ τὸ δωδεκάωρον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποδεχθῇ νὰ γίνῃ μία ὥρα ἢ μᾶλλον νὰ μὴ ἔχωμεν δωδεκάωρον.

§244Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ὁ δευτερολογῶν νὰ ὁμιλῇ ἡμίσειαν ὥραν.

§245Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Μάλιστα, δηλαδὴ ἕκαστος ἀγορεύων δὶς νὰ ἔχῃ τὸ ἡμίωρον. Ὀφείλω δὲ ν’ ἀναφέρω, ὅτι ἐν τῇ συνταγματικῇ Ἐπιτροπῇ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ τὰ ἕνδεκα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐλάμβανον τὸν λόγον καὶ ἐν τούτοις ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος κατηναλώθη διὰ τὴν συζήτησιν ἑνὸς ἄρθρου δὲν ὑπερέβη τὰς τρεῖς ὥρας. Κατ’ ἀναλογίαν πρέπει νὰ δεχθῆτε, ὅτι εἰς τὴν συζήτησιν, ἐὰν λάβωσι μέρος.....

§246Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Οἱ 300.

§247Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἐκ τῶν 369, προκειμένου περὶ συνταγματικῶν διατάξεων, θὰ λάβωσι τὸν λόγον ὄχι μείζονες τῶν 40–50. Σᾶς τὸ λέγω τοῦτο καὶ δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ρίψετε ἓν βλέμμα, εἰς ὅλας τὰς συζητήσεις τῶν Συνελεύσεων, εἰς τὴν Συνέλευσιν τοῦ 64 καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Ἀναθεωρητικήν. Θὰ ἴδητε ὅτι οἱ λαμβάνοντες τὸν λόγον ἐπὶ τῶν πραγματικῶν συζητήσεων δὲν ἦσαν παρὰ περιωρισμένοι, ὄχι ἄνω τῶν 15–20 πληρεξουσίων. Ἐγὼ δέχομαι ὅτι δύναται νὰ φθάσῃ εἰς 40–50 νὰ λάβουν τὸν λόγον. Πρέπει νὰ σημειώσετε ὅτι οἱ πλεῖστοι θὰ ἀγορεύσουν ἐλάχιστα, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἀγορεύσουν πολὺ θὰ εἶναι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν κομμάτων, ὁ Πρόεδρος τῆς Συντακτικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως ἔχω τὴν γνώμην ὅτι καὶ μὲ τὴν χρονικὴν εὐρύτητα ἂν ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις εἶναι ἀδύνατον νὰ παραταθῇ ἐπὶ ἑνὸς ἄρθρου πέραν τῶν δύο ἡμερῶν καὶ εὑρίσκω ὅτι προκειμένου νὰ ψηφισθοῦν συντακτικαὶ διατάξεις, δι’ ὧν θὰ ρυθμισθῇ τὸ Πολίτευμα, προσῆκον εἶναι νὰ δοθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν συζήτησιν καὶ νὰ παρασχεθῇ ἐπαρκὴς χρόνος πρὸς ἄνετον διεξαγωγὴν αὐτῆς.

§248ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Κούσουλας ἔχει τὸν λόγον.

§249Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Εἶμαι πάντοτε ὑπὲρ τῆς βραχύτητος τοῦ λόγου, σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον, λαμβάνων δὲ αὐτὸν εἶμαι συντομώτατος, ἀλλ’ ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι νομίζω ὅτι αἱ περιοριστικαὶ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ θὰ εἶναι πάντοτε εἰς βάρος τῶν νεωτέρων καὶ οὐχὶ βεβαίως τῶν παλαιοτέρων, οἱ ὁποῖοι θὰ ὁμιλῶσιν ἐπὶ δύο ὥρας καὶ πλέον. Διὰ τὸν πρῶτον λαμβάνοντα τὸν λόγον ἐπὶ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ἀπαραιτήτως πρέπει νὰ διατίθεται μία ὥρα, διότι θὰ ὑπάρξωσι ζητήματα εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς οἱ νεώτεροι θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ λάβωμεν τὸν λόγον καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ καταναλώσωμεν μίαν ὥραν. Δι’ αὐτὸ συμμερίζομαι τὴν γνώμην αὐτὴν ὅτι διὰ τὸν λαμβάνοντα κατὰ πρῶτον τὸν λόγον μίαν ὥραν, διὰ τὸν δεύτερον ἡμίσειαν. Τὸ 12ωρον αὐτὸ ἂν τὸ ἀφήσουν, θὰ εἶναι καθ’ ἡμῶν τῶν νεωτέρων, διότι ἡμεῖς οἱ νεώτεροι θὰ λαμβάνωμεν συνήθως τελευταῖοι τὸν λόγον καὶ δι’ αὐτὸ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ.

§250Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Νομίζω ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀγορεύσεις τῶν κ. πληρεξουσίων. Πιθανὸν ἡμίσεια ὥρα νὰ εἶναι ὀλίγη καὶ νὰ αὐξήσωμεν κατά τι χωρὶς βεβαίως νὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπερβῇ τὰ 45 λεπτά. Φρονῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συντομεύσῃ κανεὶς τὴν ἀγόρευσιν παραλείπων προοίμια, ἐπιλόγους κλπ. καὶ νὰ εἰσέρχηται ἀπ’ εὐθείας εἰς τὰ πράγματα. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω πρὸς τὸ λεχθὲν ὅτι πρέπει οἱ πληρεξούσιοι νὰ διαιρεθῶσιν εἰς πατρικίους καὶ πληβείους, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ τοιοῦτον. Διότι, ἀφ’ ἧς στιγμῆς παραβιάσωμεν τὸν κανονισμὸν δι’ ἕνα πληρεξούσιον οἱουδήποτε κύρους καὶ ἂν εἶναι οὗτος καὶ ὁ ἕτερος δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ παραβίασιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀκριβῶς πρέπει νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα αὐξανομένης κατά τι τῆς ὥρας ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς παρατάσεως ἂν ἡ Συνέλευσις ἀποδεχθῇ. Τότε μόνον. Εἶμαι ἐπίσης ὑποχρεωμένος νὰ διαφωνήσω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τοῦ δωδεκαώρου. Ἀκριβῶς διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας συνάδελφος, διότι θὰ γίνεται ἀγὼν περὶ τοῦ ποῖος θὰ ἐγγραφῇ πρῶτος, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ὀρθόν, διότι πιθανὸν νὰ ἀσθενήσῃ εἷς, δὲν ἕπεται ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσῃ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. Διὰ τοῦτο φρονῶ ὅτι ἡ φράσις αὐτὴ τοῦ δωδεκαώρου πρέπει ἐντελῶς ν’ ἀπαλειφθῇ, νὰ παραμείνῃ δὲ πλήρης ἐλευθερία χρόνου εἰς τοὺς πληρεξουσίους.

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χ. Μητσόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§252Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἀναμφισβητήτως ἡ πρόθεσις τοῦ κ. Εἰσηγητοῦ δὲν ἦτο καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ περιορίσῃ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου, καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον νὰ τὴν στραγγαλίσῃ καὶ νὰ παρουσιασθῇ ὡς ἐχθρὸς κηρυττόμενος κατὰ τῆς εὐρείας ἀναπτύξεως τῶν ζητημάτων, ὅσα ἡ Ἐθνοσυνέλευσις κέκτηται νὰ ἐπιλύῃ. Ἀλλὰ παρὰ ταῦτα παρατηρήσατε μήπως τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνετε, δικαιολογοῦσι κἂν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὑπὸ τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας ἄγεσθε. Τοὐναντίον φρονῶ ὅτι τὸ ἀντίθετον ἀκριβῶς συμβαίνει. Ἐν πρώτοις τὰ συνταγματικὰ θέματα εἶναι τόσον σπουδαῖα αὐτὰ καθ’ ἑαυτά, ὥστε φαντάζομαι ὅτι ὁ κοινὸς νοῦς, τὸν ὁποῖον πάντες ὑποθέτω ἐνταῦθα ἔχομεν, θὰ καθοδηγῇ ἡμᾶς εἰς τὴν καθιέρωσιν κανόνος ἐξυπηρετοῦντος τὰ ἴδια ἡμῶν συμφέροντα. Ὅσοι, ἀναμετρῶντες τὰς δυνάμεις των αἰσθάνονται ἑαυτοὺς εἰς θέσιν νὰ πραγματευθῶσι περὶ τοσοῦτον μεγάλων ζητημάτων αὐτοὶ θὰ ἀγορεύσωσιν περὶ αὐτῶν. Μία ὥρα ὅμως τότε δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πάντοτε πρὸς ἐξάντλησιν καὶ λύσιν τοιούτων προβλημάτων καὶ θὰ καταλήξῃ ἡ ἰδία Συνέλευσις, ἀφοῦ πολλοὺς βασανίσῃ, νὰ ἄρῃ τοὺς ἀνελευθέρους τούτους περιορισμοὺς ἀναγνωρίζουσα ὅτι τὸ περιορίζειν θὰ ἰσοδυνάμει τὴν φορὰν αὐτὴν πρὸς τὸ ἀφαιρεῖν τὸν λόγον, πρᾶγμα δι’ ὃ Ἐθνοσυνέλευσίς τις δὲν δύναται νὰ καυχηθῇ. Οἱ δὲ ἄλλοι οἱ μὴ σχόντες ἐν τῷ βίῳ τὴν περίστασιν νὰ προετοιμασθῶσιν ἐπιστημονικῶς κατὰ τρόπον ἀπολύτως ἐπαρκέστατον, ὥστε νὰ αἰσθάνωνται τὴν ἱκανότητα νὰ λαλῶσι περὶ συνταγματικῶν χαλεπῶν θεμάτων, μοιραίως καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ συγκρατηθῶσιν εἰς τὸ οὐχὶ ὀλιγώτερον εὔκολον ἔργον τῶν ἀκροατῶν, ἀφίνοντες τοὺς ἄλλους νὰ ἐπιρρίπτωσιν ἐπὶ τῶν ζητημάτων τὸ ἑαυτῶν θολὸν φῶς, ἢ ἐὰν λαμβάνωσι μέρος θὰ ὁμιλῶσι δι’ ὀλίγων. Εἰς τί κατόπιν τούτου συντελεῖ αὐτὴ ἡ ὑπερβολικὴ μέριμνα περὶ τὸ προσδιορίσαι ἐκ τῶν προτέρων χρονικὸν ὅριον, τὸ ὁποῖον ἄλλως τε καὶ μετρᾶτε μὲ τὸ σταγονόμετρον; Διότι ἐν τῇ συζητήσει, ἄλλον θέλετε ὁμιλοῦντα ἡμίσειαν ὥραν, ἄλλον ἓν τέταρτον καὶ ἄλλον μίαν ὥραν. Τέλειον κατάστημα ὡρολογοποιΐας. Ἐὰν μοὶ ἐπέτρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ηὐχόμην νὰ ἀπῆχε τῆς βιομηχανίας αὐτῆς ἀκόμη καὶ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀφῃρημένην, ἀλλ’ ἀξίαν ἔννοιαν τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Τὴν κλεψύδραν σήμερον οἱ ἀγορηταὶ δὲν θέτουσιν ἐπὶ τοῦ βήματος· ἀλλὰ τὴν κλεψύδραν φέρουσιν ἐν τῇ συναισθήσει τοῦ ἑαυτοῦ των, καὶ κοπὶς τῶν λόγων εἶναι ἡ αἰδώς, ὁ θάνατος τοῦ ἐκστομίζειν ἄρρητ’ ἀθέμιτα, «ὅ,τι κεν ἐπ’ ἀπερίμαν ἔλθῃ γλῶτταν». Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀπαλείψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν ὅσα ἡ πρότασίς του ἐπενόησεν ὅρια. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται καὶ περὶ ὅσων ἐνδιαλαμβάνει περιπλέον τὸ τελευταῖον ἄρθρον, σταματῶ εἰς σημεῖον τι αὐτοῦ καὶ ἐπ’ αὐτοῦ φέρω τὸν λόγον. Διὰ τὸν διακανονισμὸν τῆς ὅλης ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως, δέον νὰ ληφθῶσι ὑπ’ ὄψει δύο τινά. Πρῶτον, τὸ Προεδρεῖον, ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁποίου ἵσταται εὐτυχῶς ἀνὴρ ἐκ τῶν κορυφαίων τῆς Συνελεύσεως, νὰ μὴ ἐπιδείκνυται τοσοῦτον αὐστηρὸν εἰς τὰς ἐκδηλώσεις εἰς ἃς πολλάκις προέρχονται ἐκ τῶν θεωρείων οἱ πολῖται ἀκροαταί. Διότι, κύριοι, Ἐθνοσυνέλευσις δὲν σημαίνει 365 φωστῆρες κεκλεισμένοι ἐν οἴκῳ τινὶ, τῷ παρόντι, ἐν τῷ ὁποίῳ συμπαρακάθηνται καὶ συνδιασκέπτονται. Ἀλλὰ σημαίνει ὅλον τὸ ἔθνος ἐν Συνελεύσει καὶ ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ εἶναι ὅλος ὁ λαὸς ἐν τῷ αὐτῷ χώρῳ, δι’ αὐτὸ τὰ θεωρεῖα, ἀντιπροσωπεύοντα τὸ σύνολον πλῆθος, ἔχουσι πληρέστατον δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἀνοχῆς τῆς Συνελεύσεως, καὶ ἐὰν δὲν δύνανται βέβαια νὰ μετέχουν τῶν συνδιασκέψεων αὐτῆς, ὅμως τοὐλάχιστον νὰ ἀξιῶσι σεβασμὸν πρὸς τὴν κανονικὴν ἐκδήλωσιν τοῦ αἰσθήματός των. Ἐν Ἰταλίᾳ εἰδικώτερον ἐν τῷ εὐρεῖ θεωρείῳ αὐτοῦ ὁ Τύπος, ὡς μία τῶν ἐκπροσωπήσεων τῆς δημοσίας γνώμης, τοσοῦτο ἐπωφελεῖται τῆς φιλόφρονος ἀνοχῆς τοῦ Κοινοβουλίου, ὥστε νὰ διακόπτῃ τοὺς ρήτορας νὰ τοὺς ἐπερωτᾷ ἢ νὰ τοὺς ἀποδοκιμάζῃ πολλάκις βιαιότατα, καὶ οἱ ρήτορες εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ τοὺς ἀκούωσι, καὶ πολλάκις καὶ ἀπαντῶσι εἰς τοὺς δημοσιογράφους, χωρὶς οὐδεὶς πρόεδρος νὰ διανοηθῇ ὥστε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν τοιαύτην στιχομυθίαν, καὶ ἀκόμη ὀλιγώτερον νὰ ἐκκενώσῃ τὸ θεωρεῖόν των. Ἡμεῖς τοὺς δημοσιογράφους τοὺς ἐρρίψαμεν ἐκεῖ ἐπάνω, ὅπου δύνανται μὲν αὐτοὶ νὰ εἴπωσιν ὅτι εἶναι εἰς τὸ ὕψος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ εἰς τὸ ὕψος τῶν περιστάσεων, δὲν δύναται ὅμως ἡ ἀκοή των νὰ καυχηθῇ ὅτι παρακολουθεῖ τὰ ἐν τῇ Ἐθνοσυνελεύσει κάτω λαλούμενα. Συνιστῶ λοιπόν, ἐὰν εἶναι δυνατὸν, νὰ παραχωρηθῇ πρὸς τὸν Τύπον κάτω ἐν τῇ αἰθούσῃ ἰδιαίτερος χῶρος ὄπισθεν τοῦ βήματος παρὰ τῷ προεδρείῳ, εἰς τὴν αὐτὴν τῶν στενογράφων γραμμήν, ἵνα δύνανται νὰ ἀκούωσιν εὐκρινῶς τοὺς ρήτορας, ὡς καὶ οἱ στενογράφοι, τηρῶσι δ’ οὕτω πως πλέον πολὺ περισσότερον ἢ τώρα, διὰ τῆς δημοσιεύσεως ἀκριβῶν πρακτικῶν ἐνήμερον τὸν λαόν, τῶν ἐν τῷ μεγάλῳ τούτῳ Συνεδρίῳ διεξαγομένων ἀγώνων.

§253ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον.

§254Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ἔφθανον νὰ προτείνω, ὅπως τεθῇ παράδοξος διάταξις. Νὰ μὴ δύναταί τις νὰ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα, ἐὰν δὲν ὑποσχεθῇ ὅτι θέλει ἀγορεύσει ἐπὶ πεντάωρον· θέλετε ἴδει, ὅτι ἴσως οὐδεὶς ἤθελε τολμήσει νὰ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα. Ἀλλ’ ὅλαι αὐταὶ αἱ διατάξεις αἱ περιοριστικαὶ τοῦ λόγου βεβαίως γράφονται ἐν τῷ χάρτῃ, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀνελεύθεροι, διότι δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἡ Δημοκρατία ἡ παλαιὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἥτις εἶχε τὴν κλεψύδραν, τουτέστιν ὄργανον δι’ οὗ ἐμετρεῖτο ὁ χρόνος, ὅτι ἡ Δημοκρατία τῶν Ἀθηνῶν ἦτο ἀνελευθέρα. Βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὅριον χρόνου· ἴσως τὸ ὅριον τοῦ χρόνου εἶναι τύπος καὶ οὐχὶ οὐσία. Ἐπιτρέψατέ μοι ὡς ἐκ τῆς μακρᾶς μου παραμονῆς ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ βεβαιώσω, ὅτι αὐτό, ὅπερ λέγω εἶναι ἀκριβές. Ἡ ὥρα κανονίζεται κυρίως καὶ πρωτίστως ἐκ τῆς προσοχῆς, ἥν δεικνύουσι τὰ πολυμελῆ σώματα πρὸς τοὺς ἀγορεύοντας. Ὑποθέσατε, ὅτι κατέχει τὸ βῆμα τοῦτο εὔγλωττός τις ῥήτωρ καὶ μεγάλου πολιτικοῦ κύρους. Νομίζετε, ὅτι ὁ αὐστηρότατος τῶν Προέδρων τοῦ σώματος, ὁ αὐστηρότατος τῶν Προέδρων τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διέπων πράγματι τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Σώματος ἔσεταί ποτε ἱκανός, ἵνα εἴπῃ εἰς τὸν ῥήτορα τοῦτον, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα, κατέλθετε τοῦ βήματος; Οὐδεὶς θέλει ἔχει τοσοῦτον ὑψηλὸν τὸ ἀνάστημα, οὐδὲ ἔσεταί τις τοσοῦτον ἀνόητος Πρόεδρος Κυβερνήσεως, ἢ Πρόεδρος Βουλῆς, ὅστις νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιοῦτόν τι, διότι ὁλόκληρος ἡ Αἴθουσα, τότε δὲ καὶ τὰ Ἀκροατήρια τοῦ ἀγαπητοῦ συναδέλφου κ. Μητσοπούλου, θέλουσιν ἐξεγερθῶσι βεβαίως κατὰ τοῦ τοιούτου Προέδρου. Θέσατε, λοιπόν, οἱονδήποτε περιορισμὸν θέλετε· ὁ περιορισμὸς οὗτος εἶναι προωρισμένος εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ναυαγήσῃ. Ἄν ὁ ἀγορεύων κατέχῃ θέσιν σπουδαίαν ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ τῇ Πατρίδι, αὐτὸς πρῶτος σέβεται τὸν χρόνον, οὐδ’ ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑποδειχθῇ αὐτῷ τοῦτο παρ’ οἱουδήποτε. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἂν λόγῳ τύπου πρέπει νὰ τεθῇ ὅριόν τι, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι εἰρωνεία τὸ νὰ πιστεύῃ τις, ὅτι ἡμίσεια ὥρα εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι ὁ ἐπαρκῶν χρόνος. Συμπίπτει, κύριοι, ὁπωσδήποτε νὰ μὴ στερῶμαι ἐντελῶς τῆς δυνάμεως τοῦ ἀγορεύειν. Βεβαιῶ εἰς ὅ,τι ἔχω ἱερώτερον, ὅτι ἂν μοὶ εἴπητε: «Πρόσεξε καλῶς, διότι μόνον ἡμίσειαν ὥραν θέλεις ἀγορεύσει ἐπὶ σπουδαιοτάτου θέματος», θέλω εἶσθαι ἀνίκανος νὰ συγκεντρώσω τὰς ἰδέας μου, νὰ ταξινομήσω αὐτάς, νὰ ἀναλύσω αὐτάς, καὶ νὰ κατορθώσω νὰ ἀγορεύσω. Θέλω προτιμήσει, ἂν δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀποτύχω, νὰ μὴ ἀγορεύσω. Λοιπόν, παρακαλῶ, παρατείνατε τὸ ὅριον, ὡς λίαν ὀρθῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Ἡγέτης, ἐπὶ μίαν ὥραν, καὶ ἡ ψυχολογία τῆς Αἰθούσης, ἡ ἀνοχή, ἢ ἡ μὴ ἀνοχὴ τῆς Αἰθούσης θέλει καταδείξει εἰς τὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ἱστάμενον, ἂν ἔχῃ σώας τὰς φρένας, καὶ ὑποθέτω ὅτι ὅλοι ἐνταῦθα ἔχομεν σώας τὰς φρένας, ὅτι πρέπει νὰ παρατείνῃ, ἢ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὸν λόγον αὐτοῦ. Τὴν ὥραν κανονίζει ἡ διάθεσις τῆς Αἰθούσης, δὲν κανονίζει τὸ νεκρὸν γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ. Τὰ δὲ θέματα, περὶ ὧν θέλομεν συζητήσει δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν λίαν εὐχερῶν, εἰς ἃ ἕκαστος, διότι ἐξαίφνης ἐξελέγη πληρεξούσιος, εἶναι δυνατὸν νὰ κατέγινε· καὶ ἂν εἶναι δυνατὸν νὰ κατέγινε, θέλει δυνηθῆ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ ¼, ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, δὲν εἶναι δυνατόν, ἂν εἶναι ἄπειρος αὐτῶν τῶν σπουδαίων ζητημάτων, νὰ καταναλώσῃ ὑπέρμετρον χρόνον. Ἄν πάλιν εἶναι ἔμπειρος καὶ σοβαρός, πρέπει νὰ ἀκουσθῇ. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ἐν τῇ Αἰθούσῃ ταύτῃ εὑρίσκεται τις κουρεὺς, ἵνα θεωρήσῃ ἑαυτὸν προσβαλλόμενον δι’ ὅσων θέλω εἴπει. Ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅταν τις κουρεύς, ὅστις ἐπηγγέλετο καὶ τὸν ποιητήν, ἔστειλε πρὸς τὸν Βολταῖρον στίχους τινάς, ἵνα κρίνῃ αὐτούς, ὁ Βολταῖρος ἐπέστρεψεν αὐτοὺς διότι ἔγραφε πρὸς αὐτόν: «mon confrére». Ἔγραφε λοιπὸν πρὸς αὐτόν: «Maître André, fais de perruques, fais de perruques» — «Μπαρμπανδρέα, κατασκεύαζε περρούκας, κατασκεύαζε περρούκας». Ὑποθέτω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τις κουρεὺς ἐνταῦθα· ὑπάρχουσι δὲ ἄνδρες πεπειραμένοι εἰς τὰ τοῦ Συνταγματικοῦ Δικαίου καὶ πολλοὶ καὶ παλαιοὶ καὶ νέοι, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ ἀποκρύψωμεν, ὅτι θὰ ὑπάρχωσι καί τινες, δὲν λέγω πολλοί, οἵτινες πολὺ μακρὰν θὰ ἵστανται ἀπὸ ὅλων αὐτῶν τῶν ζητημάτων. Αὐτοὶ βεβαίως, δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ καταναλώσωσι πολὺν χρόνον τῆς Συνελεύσεως, εὐχαρίστως ὅμως θέλομεν ἀκούσει καὶ αὐτούς. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔσεται δυνατὸν νὰ καταναλώσωσι πολὺν χρόνον, ἔσονται ἐκεῖνοι, οὓς θὰ πρέπῃ νὰ ἀκούσῃ ἡ Ἐθνοσυνέλευσις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἂν δεχθῶμεν τὴν γνώμην τῆς μιᾶς ὥρας, εἴμεθα ἐν πρέποντι. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ θελήσῃ νὰ διαγράψῃ ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ ἄρθρου 7 εἶναι ἡ § 7 καὶ πρὸ πάντων ἡ § 3, διότι πραγματικῶς οἱ ταχυποδέστεροι, οἱ ζωηρότεροι θέλουσι σπεύδει πρὸς τὸ Προεδρεῖον ἢ ἐνταῦθα, ἢ ἔξω, ἵνα ζητῶσι νὰ ἐγγραφῶσι εἰς τὴν Ἡμερησίαν Διάταξιν, ὅπως ἀγορεύσωσιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ συζητουμένου Συντάγματος, θέλομεν δὲ παραστῆ πρὸ τοῦ γεγονότος, ὅτι οἱ ἄλλοι οἱ ταλαίπωροι, οἱ μὴ σπεύδοντες, οἱ ἀπαθέστεροι, ἴσως οἱ ἱκανώτεροι, αὐτοὶ θέλουσι μείνει χωρὶς νὰ δυνηθῶσι νὰ ἀγορεύσωσιν, ἢ θέλουσιν ἀγορεύσει ἐπὶ ἓν τέταρτον τῆς ὥρας. Ἀλλ’ ὅσον σπουδαῖος καὶ ἂν εἶναί τις δὲν δύναται ἐντὸς ¼ τῆς ὥρας νὰ διαχειρισθῇ καὶ τὸ ἁπλούστερον ἔστω τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος. Αὐτό, κύριοι, δὲν εἶναι δυνατόν. Λοιπὸν τὸ δωδεκάωρον πρέπει νὰ διαγραφῇ. Ἐπίσης ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ θέλω ἐγκρίνει, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Συνελεύσεως —δὲν ὁμιλῶ σχετικῶς πρὸς τὸν κατέχοντα τὸ Προεδρεῖον, ὃν καὶ σέβομαι καὶ ἀγαπῶ— οὐδέποτε θέλω δεχθῆ, ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως λέγῃ: «ἐκεῖνο ἀπεφασίσθη, ἐκεῖνο δὲν ἀπεφασίσθη, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀντίληψίς μου». Τυραννικωτέρα διάταξις αὐτῆς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ. Οὐδαμῶς πιστεύω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Ἡγέτης καὶ ἂν ἦτο ὁ συντάκτης τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς.........

§255Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συντάκτης ἦτο ὁ κ. Μιχαλακόπουλος καὶ τὸν ἐφήρμοσα ἐγὼ ὡς Πρόεδρος.

§256Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Μιχαλακόπουλος ἠδύνατο νὰ συντάσσῃ τοιαύτας διατάξεις, διότι αὐταὶ ἀπέρρεον ἐκ τοῦ ὅλου συστήματος, καὶ ἦσαν ἓν τμῆμα τοῦ ὅλου συστήματος, περὶ οὗ νῦν δὲν ἐπιθυμῶ παντάπασι νὰ ὁμιλήσω. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ περιορισθῇ εἰς τὴν αʹ παράγραφον τοῦ ἄρθρου ἣν νὰ ἐκτείνῃ ἐπὶ μίαν ὥραν, ἐντελῶς δὲ νὰ διαγραφῶσιν ἡ § βʹ, καὶ ἡ § γ τοῦ ἄρθρου.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§258Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄρχομαι ἀπὸ τῆς δηλώσεως ὅτι θεωρῶ ἀνεπιφυλάκτως σεβαστὴν τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Ἂν ὅμως θέλετε νὰ ἔχητε τὴν ἐλευθερίαν αὐτὴν καὶ θέλετε νὰ εἶναι σεβαστή, θέσατε ὅριον εἰς αὐτὴν τοιοῦτον, ὥστε νὰ εἶναι δυνατὸν καὶ εἰς τοὺς ἄλλους νὰ ἔχωσιν ἴσην ἐλευθερίαν, ἄλλως ἡ ὑπὲρ τὸ ὅριον τοῦτο ἐλευθερία ἡ ἀφαιροῦσα τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἄλλων λέγεται ἀκολασία. Αὐτὴ εἶναι μία γενικὴ παρατήρησις. Δευτέρα ἐπίσης γενικὴ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὴν Συνέλευσιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν εἶναι αὕτη. Μέτρα τοῦ χρησίμου λόγου εἶναι οὐχὶ ὁ λέγων, ἀλλ’ ὁ ἀκούων. Δὲν ἠμπορεῖ ποτὲ νὰ εἶναι κριτὴς ὁ λέγων, κριτὴς εἶναι ὁ ἀκούων. Ἐὰν ὁ ἀκούων κρίνῃ αὐτὸν ὡς ἄχρηστον εἶναι ἄχρηστος ὁ λόγος. Διατὶ δὲ εἶναι ἄχρηστος ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπιδρᾷ εἰς τὸν ἀκούοντα, διότι διὰ τὸν ἀκούοντα λέγεται, καὶ κατὰ τοσοῦτον εἶναι χρήσιμος ὁ λόγος, καθόσον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ ἀκούοντος καὶ ἀσκεῖ ἐπιρροὴν ἐπ’ αὐτοῦ, διότι ἐὰν δὲν ἀσκῇ ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιρροὴν καὶ δὲν ἐπέδρα ἐπ’ αὐτοῦ τότε ὁ λόγος ὁσονδήποτε σοφὸς καὶ ἂν εἶναι, εἶναι λόγος ἄχρηστος, εἶναι ματαιολογία. Ἐὰν ἀνήρχετό τις ἐκεῖ καὶ ἀνεγίνωσκε σοφά, σοφώτατα κείμενα τοῦ Πλάτωνος ἢ τοῦ Ἀριστοτέλους, κείμενα ὅμως μὴ ἐννοούμενα ἢ μὴ ἀνταποκρινόμενα εἰς τὴν θέλησιν ὑμῶν, οὗτος καίτοι θὰ ἀνεγίνωσκε σοφώτατα κείμενα, ἐν τούτοις θὰ ἔκαμνε ἀχρηστότατον ἔργον. Λοιπὸν μέτρον τοῦ χρησίμου λόγου εἶναι οὐχὶ ὁ λέγων τὸν λόγον, ἀλλ’ ὁ ἀκούων αὐτόν. Ἐὰν συνδυάσῃ τις τὰ δύο ταῦτα ἀξιώματα προκύπτει ὅτι ἡ διάταξις ὡς ἔχει εἶναι ὀρθή. Διατὶ τοῦτο; Διότι τί λέγει ἡ διάταξις; Λέγει πρῶτον, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ θέσωμεν ὅριον εἰς τὴν ὁμιλίαν ἑκάστου, ὥστε νὰ δύνανται νὰ ὁμιλήσωσιν ὅλοι. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον θέτει, τῆς ἡμισείας ὥρας, καὶ τὸ ἐφαρμόσητε εἰς ὅλους, θὰ ἴδητε ὅτι ἐὰν πρόκειται νὰ ὁμιλήσωσιν ὅλοι ἐπὶ ἑκάστου ἄρθρου τοῦ Συντάγματος καταναλίσκουν τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ἡ διάταξις αὕτη, δὲν γνωρίζω πόσαι δεκάδες ἐτῶν θὰ ἐχρειάζοντο διὰ νὰ ὁμιλήσωσιν ὅλοι. Ὥστε βλέπετε ὅτι ὁ χρόνος τῆς ἡμισείας ὥρας εἶναι καὶ πάρα πολύς. Ἀλλὰ λέγει καὶ περαιτέρω ἡ διάταξις. Ἀκούσατε ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἡ χρῆσις καθιστᾷ τὸν λόγον χρήσιμον, δηλαδὴ τοὺς ἀκούοντας. Λέγει ἡ διάταξις: δὲν εἶναι ἀληθὲς ὅτι περιορίζω τὸν χρήσιμον λόγον, διότι χρήσιμος εἶναι ὁ λόγος ἐφ’ ὅσον ὁ ἀκούων τὸν ἀντιλαμβάνεται ὡς χρήσιμον, εἰς τὸν ἀκούοντα δὲ δίδει ἡ διάταξις τὸ δικαίωμα ν’ ἀφίσῃ ἀπεριορίστως τὸν λέγοντα διὰ νὰ ἀκούσῃ οὗτος ὅσον θέλει. Εἰς τὴν Συνέλευσιν ἀπόκειται τοῦτο. Τί εἶναι ἡ Συνέλευσις; Ἡ Συνέλευσις ἀσκοῦσα τὸ φυσικὸν δικαίωμα τοῦ ἀκούοντος δύναται νὰ εἴπῃ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος λέγει, θέλω νὰ σὲ ἀκούω καὶ ἐξακολούθησον. Καὶ ἰδοὺ ὁ χρήσιμος λόγος, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ. Ἀλλ’ ἡ διάταξις λέγει, περιορίζω τὸν λόγον. Τίνα λόγον περιορίζει; Τὸν λόγον τὸν ἄχρηστον, δηλαδὴ τοῦ λέγοντος λόγον, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν ἰδίαν μετ’ αὐτοῦ κρίσιν εἶναι ὀρθῶς τεθειμένος, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος διὰ τὸν ἀκούοντα πραγματικῶς ἄχρηστος, διότι δὲν φέρει κανὲν ἀποτέλεσμα. Λοιπὸν εἰς αὐτὸν τὸν λόγον τὸν ἄχρηστον θέτομεν τὸ ὅριον καὶ περιορισμόν, εἰς αὐτὸν δίδομεν μόνον τὴν ἡμίσειαν ὥραν, ἡ ὁποία εἶναι πολὺ περισσοτέρα ἐν ἀναλογίᾳ ἀπ’ ὅ,τι τοῦ ἀνήκει.

§259Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνῷ εἰς τὸν ἄλλον δίδετε περισσότερον.

§260Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ὅσον θέλει, ἐφ’ ὅσον λέγει χρήσιμα διὰ τὸν ἀκούοντα, διὰ τὴν Συνέλευσιν. Ὅταν ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει νὰ τὸν ἀκούσῃ δὲν λέγει χρήσιμα. Ἄλλο τὸ χρήσιμα λέγειν καὶ ἄλλο τὸ λέγειν σοφά.

§261Κ. ΔΡΟΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μέλος πλειοψηφίας........

§262Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὰ θέματα τὰ Συνταγματικὰ δὲν ὑπάρχει πλειοψηφία καὶ μειοψηφία, ἡ Συνέλευσις εἶναι ἀδιαίρετος. Δὲν ὑπάρχουσιν πολιτικοὶ σκοποί, ἀλλ’ ἀντίθετοι ἰδέαι. Ὑποθέσατε ὅτι ἔρχομαι διὰ θέμα, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχετε καμμίαν ὄρεξιν νὰ μὲ ἀκούσητε! Νομίζετε ὅτι ὁ λόγος μου εἶναι χρήσιμος;

§263Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Ἀδιάφορον! Θὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκον σας.

§264Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐκεῖνοι τὸ ἰδικόν τους.

§265Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Πρέπει νὰ εἴπω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω.

§266Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸ εἴπητε εἰς ἡμίσειαν ὥραν. Ἡμίσεια ὥρα δὲν εἶναι ἀρκετὴ διὰ νὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκον σας;

§267Σ. ΣΩΤΗΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι πολλοί, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ χάρισμα νὰ ὁμιλῶσιν ταχέως. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ὁμιλοῦσι πολὺ βραδέως.

§268Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δι’ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἡ Συνέλευσις δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ εἶναι πολὺ ἡ ἡμίσεια ὥρα ἀφ’ οὗ δὲν ἀσκεῖ οὐδεμίαν ἐπιρροὴν εἰς τὴν γνώμην τῶν ἀκουόντων. Ὅσον ἀφορᾷ διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος ἑκάστου τοῦ νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην του εἶναι ἀρκετὴ ἡ ἡμίσεια ὥρα. Ἐκεῖνος ὅμως ὁ ὁποῖος λέγει πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀσκοῦσι πράγματι ἐπιρροὴν ἐπὶ τῆς Συνελεύσεως, δύναται νὰ ὁμιλῇ ὅσον θέλει καὶ θὰ τὸν ἀκούσῃ εὐχαρίστως. Ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῶν ἀναφορῶν ὅπου ἐνῷ ἕκαστος δικαιοῦται νὰ ὁμιλήσῃ μόνον 5 λεπτά, ἐν τούτοις ἡ Συνέλευσις ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἀγορεύοντας πολὺ περισσότερον χρόνον νὰ ὁμιλῶσι.

§269Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ δωδεκάωρον ὅμως, κ. Πρόεδρε;

§270Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ δωδεκάωρον συζήτησιν δὲν νομίζετε ὅτι ἐξαντλεῖται τὸ θέμα;

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἀναστασόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§272Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου περὶ τῆς ἡμισείας ὥρας ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν, ἐγὼ τουλάχιστον ἐπείσθην, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἐπιζητοῦσι νὰ καθορισθῇ ἡ ὥρα εἶναι ὑπὲρ τοῦ περιορισμοῦ, ἐνῷ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἡ Συνέλευσις περιορίζουσα ἐν μέρει τὸν λόγον τῶν διαφόρων ρητόρων εἰς τὸ χρονικὸν διάστημα τῆς ἡμισείας ὥρας ἀφίνει ἐλεύθερον ἄνευ χρονικοῦ ὁρίου τὸν λόγον, ὄχι εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ὄχι εἰς τοὺς ἔχοντας κῦρος, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους οἵτινες θὰ δύνανται ὁμιλοῦντες καὶ λέγοντες χρήσιμα πράγματα καὶ διαφωτίζοντες τὴν Συνέλευσιν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος ν’ ἀσκῶσιν τοιαύτην ἐπιρροὴν εἰς τὴν Συνέλευσιν, ὥστε αὕτη νὰ τοὺς ἀκούῃ ἐφ’ ὅσον θέλωσιν νὰ ὁμιλήσωσιν. Ἀλλὰ θέτοντες τὸ δωδεκάωρον εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι θέματα σπουδαῖα ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ δωδεκάωρον νὰ εἶναι βραχὺ χρονικὸν διάστημα καὶ δι’ αὐτὸ φρονῶ ὅτι εἶναι καλὸν νὰ διαγραφῇ τοῦτο, καθ’ ὅσον ἡ σπουδαιότης τοῦ θέματος θὰ δώσῃ καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς συζητήσεως.

§273Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις ὁρίζει ὅτι μετὰ τὸ 12ωρον ὁ Πρόεδρος δύναται νὰ ἐρωτήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἐὰν δέχεται αὕτη νὰ περιορισθῶσιν αἱ περαιτέρω ἀγορεύσεις εἰς 15 λεπτά. Συνεπῶς δὲν βλάπτει νὰ μένῃ οὕτω.

§274Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντοτε εἶναι περιωρισμένη.

§275Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Σεῖς λέγετε ὅτι εἰς τὰ ὀλίγα θέματα εἰς τὰ ὁποῖα δυνατὸν νὰ μὴ ἐπαρκῇ ὁ χρόνος τῶν 12 ὡρῶν νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παρατείνῃ τὸν χρόνον.

§276Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ ὅτι τὴν ἔκτασιν τοῦ λόγου τὴν κανονίζει ἡ χρησιμότης τοῦ λόγου καὶ ἡ ἐντύπωσις τοῦ ἀκούοντος.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Καλαντζᾶκος ἔχει τὸν λόγον.

§278Ν. ΚΑΛΑΝΤΖΑΚΟΣ. Ἤθελον ν’ ἀπαντήσω εἰς τοὺς κριτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέφερον, ὅτι δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν οἱ ἔχοντες τὴν δύναμιν τοῦ λόγου καὶ κατηρτισμένοι οὕτως ὥστε νὰ δώσωσι τὴν γνώμην αὐτῶν ἐπὶ ἑκάστης διατάξεως νὰ εἶνε πλείονες τῶν 8, 10, 14. Προέτειναν καὶ προέταξαν διὰ τὴν ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος συζήτησιν τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν πεῖραν αὐτῶν τῶν ὀλίγων. Τοῦτο ἀποτελεῖ γνώμην αὐθαίρετον ἵνα μὴ εἴπω τι ἄλλο. Ὅσοι τῶν κ.κ. Συναδέλφων ἐστάλησαν εἰς τὴν Συνέλευσιν ὑπὸ τῶν ἐκλογέων των ἔχουσι τὴν ἱκανότητα νὰ συνεισφέρωσι τὰ φῶτα των. Ὥστε δὲν δύναται οὐδεὶς οἱονδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ κῦρος νὰ κανονίζῃ πόσοι καὶ ποῖοι ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων εἶναι ἱκανοὶ νὰ μετάσχωσι τῶν συνταγματικῶν συζητήσεων. Οὐδεὶς ἔχει τόσον μέγα τὸ ἀνάστημα ὥστε νὰ λέγῃ τὸ κῦρος τὸ κοινοβουλευτικὸν τὸ ἰδικόν μου εἶναι τόσον ὑψηλὸν τόσον μέγα, ὥστε ν’ ἀπαγορεύω νὰ ἔχωσιν οἱ ἄλλοι γνώμην. Οἱ ἄλλοι εἶναι ὑποχρεωμένοι ν’ ἀκούωσι τὰς γνώμας μου καὶ νὰ δίδωσι τὴν ψῆφόν των. Τοῦτο ἀποτελεῖ περιύβρισιν τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν διατύπωσιν τῆς διατάξεως νομίζω, ὅτι καὶ ἡ προσδιορισμὸς τῆς ὥρας καλῶς ἐτέθη, διότι ἂν ἀφήσωμεν τὴν ὥραν ἐλευθέραν θὰ ἴδωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον βλέπομεν καὶ σήμερον, θὰ ἴδωμεν τοὺς ἀξιοτίμους κ. κ. συναδέλφους, τοὺς ἔχοντας πεῖραν κοινοβουλευτικὴν καὶ γνωρίζοντας ξένας γλώσσας παμπόλλους νὰ καταλαμβάνωσι πρῶτοι τὸ βῆμα καὶ ἀφοῦ μᾶς παρατάξωσιν ὅλους τοὺς ξένους συγγραφεῖς καὶ εἰς τὸ τέλος μείνωσι κενὰ τὰ θρανία νὰ μὴ τολμᾷ ἕτερος τῶν κ. συναδέλφων ν’ ἀνέλθῃ τὸ βῆμα. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα κατὰ τὴν μικράν μου πεῖραν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ συζητηθῇ ὅπως τὸ ἐννοοῦν μερικοὶ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθωσιν μὲ εἰσηγητικὰς ἐκθέσεις ἐκ τῶν ξένων πολιτευμάτων. Ἂν ἄνευ τῆς πρακτικῆς καὶ τῆς πείρας τοῦ αἰῶνος καὶ τῶν σημερινῶν τοῦ αἰῶνος ἀντιλήψεων ζητήσῃ τις νὰ φέρῃ μίαν παρατήρησιν νομίζω ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται καὶ μεγάλη τις μόρφωσις ἐπιστημονικὴ ἵνα προσαγάγῃ τοιαύτην. Ἑπομένως, νομίζω, καὶ οἱ νεώτεροι καὶ οἱ ἔχοντες μεγαλείτερον κῦρος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ δύνανται νὰ συγχρονίσωσι τὸ resumé τῶν ἰδεῶν των καὶ νὰ φέρωσι τοῦτο εἰς ὑμᾶς. Ἔχουσι τὴν ἡμίσειαν ὥραν ἵνα καταρτίσωσιν ἡμᾶς κοινωνοὺς τῶν σκέψεων αὐτῶν. Λάβετε ὑπ’ ὄψιν ἄλλως τε, ὅτι οἱ ἀρχηγοὶ τῶν διαφόρων μερίδων ἔδωσαν τὰς σκέψεις των ἐγγράφως. Ἑπομένως, νομίζω, ὅτι τὸ νὰ θεσπισθῇ ἡ ἡμίσεια ὥρα ἀποτελεῖ μέτρον σκόπιμον, διότι δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐγώ, ὁ ὁποῖος θέλω νὰ ὁμιλήσω δι’ ὀλίγων νὰ δώσω τὴν ὥραν μου εἰς τὸν θέλοντα νὰ ὁμιλῇ ἐπ’ ἄπειρον εἰσηγούμενος μίαν διάταξιν καὶ ὁμιλῶν περὶ ἱστορίας ἢ δὲν ἠξεύρω τίνος ἄλλου. Καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ Συνέλευσις τίθεται εἰς τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην ἀναπτύξεως νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ ἐξακολουθήσωσιν ἀγορεύοντες ὅσα θέλουσι. Καὶ τὸ 12ωρον ἐπίσης καλῶς ἔχει, διότι ἂν μετὰ 12 ὥρας θέλει ἡ συζήτησις νὰ προχωρήσῃ δὲν ἔχει ἡ Συνέλευσις νὰ παρατείνῃ τὸν χρόνον. Οὕτω μόνον δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς κἄποιον ἀποτέλεσμα καὶ θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ μετάσχωσι τῆς συζητήσεως καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται μέχρι σήμερον νὰ μετάσχωσιν, ὅταν βλέπωσι τοὺς πεπειραμένους συναδέλφους των νὰ κατέχωσι τὸ βῆμα ἐπὶ μακρόν.

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Παπαποστόλου ἔχει τὸν λόγον.

§280Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Ἐξ ὅσων ἤκουσα ἀπόψε, τῶν θεωριῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἄλλων ρητόρων καὶ ἐκ τῆς πείρας τὴν ὁποίαν ἔχω, ὡς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ παρίσταμαι κατὰ τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλήν, καταλήγω εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν χρειάζεται ποσῶς.

§281Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔφερε καμμίαν βλάβην τότε;

§282Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Δὲν ὠφέλησε ποσῶς. Ἐδημιουργήθη μία γκρίνια μεταξὺ Προεδρείου καὶ Βουλῆς, ὄχι πέρασε ἡ ὥρα, ὄχι δὲν ἐπέρασε, καὶ θὰ γεννᾶται μία συζήτησις ἡ ὁποία θὰ καταναλίσκῃ πᾶν ὅ,τι θέλομεν νὰ κερδίσωμεν διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς. Ἄλλως τε οἱ μὴ λέγοντες χρήσιμα θὰ ἀναγκάζωνται νὰ κατέρχωνται τοῦ Βήματος, διότι θὰ βλέπωσιν ὅτι δὲν ἀκούονται, ἐνῷ οἱ ρήτορες ἀκούονται πάντοτε μετ’ εὐλαβείας, διότι λέγουν χρήσιμα, ὥστε καὶ διὰ τοὺς μὲν καὶ διὰ τοὺς δὲ ἡ διάταξις εἶναι περιττή.

§283Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βλαβερά;

§284Α. ΠΑΠΑΠΟΣΤΟΛΟΥ. Βεβαίως, διότι θὰ ἔχωμεν μίαν μερίδα ἀντιπροσώπων, οἱ ὁποῖον θὰ παραπονοῦνται διὰ τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προέδρου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει οὔτε ἡμίσεια ὥρα εἶναι ἀρκετή, οὔτε τὸ 12ωρον. Τοὐλάχιστον νὰ αὐξηθῇ εἰς 1 ὥρα καὶ 24ωρον.

§285ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κυπριανὸς ἔχει τὸν λόγον.

§286Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ τὰ ἑξῆς: Λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δι’ ἀναστάσεως ψηφοφορίας ἀπαγγέλλει ὁ Πρόεδρος, μὴ ἐπιτρεπομένης οὐδεμιᾶς ἐπερωτήσεως. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀντιληφθῶ πῶς ἀφίεται ἀπολύτως τὸ δικαίωμα αὐτὸ εἰς τὴν ἀπόλυτον κρίσιν τοῦ Προέδρου τῆς Συνελεύσεως.

§287Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ Πρόεδρος δύναται νὰ πλανηθῇ ἴσως, ἀλλὰ δὲν θὰ κάμῃ κατάχρησιν τοῦ ἀξιώματός του.

§288Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριοι, ὅτι, ὅταν ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει μας τοιαύτην διάταξιν δὲν δέχομαι ὅτι δύναται νὰ λεχθῇ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Εὐταξίας, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Συνελεύσεως δὲν δύναται νὰ εἶναι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος νὰ παραχαράττῃ τὴν ἀντίληψίν του περὶ τῆς Συνελεύσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λέγετε αὐτό. Ἠμπορεῖτε νὰ μοῦ εἰπῆτε ὅτι δύναται νὰ πλανηθῇ, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ λέγετε, ὅτι δύναται νὰ παραχαράξῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς Συνελεύσεως.

§289Α. ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὸ ἐννοῶ καὶ ἐγώ.

§290Ο. ΚΥΠΡΙΑΝΟΣ. Ἐδῶ λέγει ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται καμμία ἀμφισβήτησις κατὰ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Προέδρου.

§291Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοῦ ποῖος εἶναι ὁ λόγος τῆς διατάξεως αὐτῆς. Περὶ τίνος πρόκειται; Περὶ τοῦ ἂν ὁ Α ἢ ὁ Β καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ὁρίου, τὸ ὁποῖον ἐκρίθη ἀρκετὸν, θὰ ἐξακολουθήσῃ ὁμιλῶν καὶ περὶ τούτου ἐρωτᾶται ἡ γνώμη τῆς Συνελεύσεως. Ἐὰν ἡ Συνέλευσις εἰπῇ τὸ α ἢ τὸ β πρᾶγμα θὰ ὑποπέσῃ εἰς τὴν ἀντίληψιν ὅλων, θὰ ὑποπέσῃ δὲ καὶ εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προέδρου. Τὶ εἶναι δυνατὸν νὰ συμβῇ; Εἶναι δυνατὸν νὰ εἶναι οἱ ἡμίσεις ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ οἱ ἡμίσεις ἀπὸ τὸ ἄλλο. Τότε δύναται νὰ γίνῃ λόγος περὶ πλάνης τοῦ Προέδρου. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη περίπτωσις, πάλιν ἡ διάταξις εἶναι χρήσιμος, διότι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ ἀνοίξωμεν μίαν ἱστορίαν ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἡ ὁποία θὰ καταναλώσῃ πολὺ περισσότερον χρόνον διὰ νὰ λύσωμεν μίαν περίστασιν ἂν εἶναι οἱ ἡμίσεις πλέον ἑνὸς ἢ ἡμίσεις μεῖον ἑνός, καὶ εἰς τὴν οὐσίαν πρόκειται περὶ ζητήματος μικροῦ, τῆς παρατάσεως τοῦ ὁρίου. Δὲν δικαιοῦσθε λοιπὸν νὰ λέγετε ὅτι ὁ Πρόεδρος ἔχει κακῶς τρομερὸν δικαίωμα ὅταν τοῦ δίδομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφαίνεται ἐὰν εἶναι οἱ ἡμίσεις πλέον ἢ ἔλαττοι τοῦ ἑνὸς καὶ διὰ ζήτημα τοιαύτης σημασίας. Ἐὰν ὅμως λέγετε ὅτι παρὰ τὴν πρόδηλον ψῆφον τῆς Βουλῆς δι’ ἀναστάσεως ὑπὲρ τῆς μιᾶς γνώμης ὁ Πρόεδρος ἐκφέρει τὴν ἀντίθετον γνώμην, λέγει ὅτι ἀρνοῦμαι νὰ συζητήσητε ἐπὶ τοιαύτης ὑποθέσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τεθῇ τοιαύτη ὑπόθεσις. Ἑπομένως τί μένει; Μένει ἡ περίπτωσις ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶναι δυνατὸν νὰ γελασθῇ. Ἂν γελασθῇ, δὲν ἐχάλασεν ὁ κόσμος. Ἀπὸ τί σώζει ὅμως ἡ διάταξις αὐτή; Θέλει ἀπὸ τὸν πείσμονα ἐκεῖνον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Συνέλευσιν νὰ ἀκούῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει λόγον νὰ ἀκούῃ, νὰ τὸ ἀκούῃ ἐπ’ ἄπειρον, διότι θὰ σκέπτεται ὅτι θὰ χάσῃ πολὺ περισσότερον χρόνον νὰ κάμῃ ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Αὐτὰ εἶναι ζητήματα τὰ ὁποῖα ἄλλως τε δὲν διεξάγονται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καθ’ ὃν τρόπον τὰ δικαιώματα τὰ ὁποῖα ἕκαστος ἔχει ἐνώπιον, δὲν γνωρίζω τίνος δικαστηρίου τὰ δικαιώματα αὐτὰ ἀσκοῦνται, μετὰ πάσης εὐλαβείας, μετὰ πάσης ἐλευθερίας, ἀγογγύστως, μετὰ καλῆς πίστεως πανταχόθεν καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπωμεν, ὅτι συντάσσομεν ἓν συμβόλαιον τὸ ὁποῖον ὁ ἀντίδικος θὰ ἑρμηνεύσῃ μὲ τοὺς δικολάβους διὰ νὰ πείσῃ τὸν εἰρηνοδίκην. Ἡ ἐργασία τῆς Συνελεύσεως εἶναι ὁ κανονισμός, ὅπως διεξάγωνται τὰ ἔργα τῆς Συνελεύσεως ὅσον τὸ δυνατὸν εὐκολώτερον, ταχύτερον καὶ ἀποτελεσματικώτερον. Τίνος τὰ δικαιώματα ἔχουσι περιορισθῆ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κανονισμοῦ μεγαλυτέρας ἢ μικροτέρας πιεστικῶς; Οὐδενὸς. Ἀπ’ ἐναντίας παραβιάζεται καθημερινῶς ὁ κανονισμὸς διὰ νὰ μὴ γεννηθῇ ἡ ἐντύπωσις, ὅτι παραβιάζωνται τὰ δικαιώματα. Βλέπετε καὶ ἓν ἄλλο ἀκόμη, ὅτι προσπαθοῦμεν νὰ περιστείλωμεν τὴν εὐρύτητα τῶν συζητήσεων καὶ ποῖον εἶναι τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ὅτι συζητοῦμεν ἐπὶ ἓξ ὥρας καὶ ἡ διάταξις θὰ ψηφισθῇ σχεδὸν μὲ μικρὰς μεταβολὰς. Εἶναι ἀνάγκη ἡ συζήτησις νὰ περιορισθῇ καὶ παρακαλῶ ἡ διάταξις νὰ μείνῃ, ὡς ἔχει καὶ δὲν ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ ἀπαλείψω τὸ τελευταῖον ἐδάφιον.

§292Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Τὸ δωδεκάωρον.

§293Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δωδεκάωρον εἶναι ὀρθὸν. Ἡ συζήτησις μετὰ 12 ὥρας πρέπει νὰ τερματισθῇ, ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863 εἶχε τὸ «ἐφωτίσθημεν».

§294Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Θὰ γίνῃ καὶ τώρα.

§295Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ σύστημα αὐτὸ εἶναι τὸ ἀντίστροφον τοῦ «ἐφωτίσθημεν» τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1863.

§296Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα· δὲν τοὺς περιορίζει ἀπὸ τοῦ νὰ ὁμιλήσωσιν ὅλοι.

§297Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐνῷ ἐδῶ εἶναι τὸ ἀντίστροφον. Ἐκεῖνο εἰς τὸ ὁποῖον ἐγὼ δίδω μεγαλυτέραν σημασίαν εἶναι τὸ ἡμίωρον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶναι βραχύ.

§298Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην θὰ δοθῇ παράτασις.

§299Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Τὸ κριτήριον μιᾶς ἀγορεύσεως εἶναι τὸ ἀκροατήριον, ὁ ἀγορεύων τότε δύναται νὰ θεωρηθῇ κοινοβουλευτικὸς ρήτωρ καὶ οὐχὶ δραματικὸς ἠθοποιὸς, ὅταν ἔχῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐντεταμένην ἐπὶ τῆς ἐντυπώσεως τοῦ ἀκροατηρίου διὰ νὰ κανονίζῃ ἐξ αὐτῆς καὶ τὴν ἔκτασιν τοῦ λόγου, δύναταί τις ὅμως νὰ εἴπῃ ὅτι, ἐφόσον αἱ ἀρχαὶ αὐταὶ εἶναι ὀρθαὶ δὲν πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ τῶν Συνταγματικῶν συζητήσεων, ἀλλὰ ἐφ’ ὅλων τῶν συζητήσεων τῶν Βουλῶν, ἀλλὰ τὶ συμβαίνει; Συμβαίνει ὅτι ἐνταῦθα ὁ κανονισμὸς ἔχει πλήρη, ἀπεριόριστον ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§300Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχει ὡρισμένην ἐργασίαν νὰ ἐκτελέσῃ.

§301Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς νομοθετικῆς ἐργασίας καὶ ἐπὶ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου δὲν ὑπάρχει περιορισμός. Ἐπ’ τῶν ἐρωτήσεων καὶ ἀναφορῶν ὑπάρχει, ἀλλ’ ἤδη προκειμένου περὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς μεγάλης θεωρητικῆς αὐτῶν σημασίας μοιραίως θὰ προκαλέσωσι μείζονα ἀνάπτυξιν ὑπ’ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι εἶναι κάτοχοι τῶν θεμάτων αὐτῶν ἀναμφισβητήτως, ἡ ἀνάγκη πέραν τῆς ὥρας εἶναι μᾶλλον προφανής. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ δεχθῶμεν ἢ μᾶλλον νὰ συμβιβασθῶμεν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς ὥρας εἰς μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν.

§302Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι τοῦ κ. Τσουκαλᾶ τὴν πρότασιν, τὰ τρία τέταρτα.

§303Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ ἑξῆς ἀνάγκη. Εἰς τὴν διάταξιν τοῦ δωδεκαώρου πρέπει νὰ προστεθῇ, ὅτι τὸ δωδεκάωρον εἶναι πάντως ἐπηυξημένον κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἀγορεύσεως, διότι τὸ δωδεκάωρον, ὅταν ἐγένετο ὁ κανονισμὸς, ὑπελογίσθη ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἡμιώρου περιλαμβάνον 24 ἀγορεύοντας, ἀλλ’ ἐὰν ἔλθωσι δύο ἢ τρεῖς ρήτορες εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Συνέλευσις ἐπέτρεψεν ἐλευθέραν ἀγόρευσιν καὶ καταναλίσκωσιν οἱ τρεῖς τὸ δωδεκάωρον, καὶ πιθανὸν νὰ συμβῇ τοῦτο, διὰ τοὺς ἄλλους μένει τὸ τέταρτον.

§304Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν ὁμιλήσωσιν ἐπὶ 5–6 ὥρας καὶ ἀμφότεροι ἐξαντλήσωσι ἀμφοτέρας τὰς ὄψεις τοῦ ζητήματος, τότε θὰ τὰ ἀναμασῶσιν.

§305Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὅταν ἡ Ἀναθεωρητικὴ Βουλὴ εἶχε θέσει εἰς ἐφαρμογὴν τὸν κανονισμόν, τὸν εἶχε θέσει ἀπὸ πρακτικῆς ἀπόψεως, ὅτι τὸ δωδεκάωρον παρατείνεται πάντοτε κατὰ προσθήκην τῆς ὥρας ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐδόθη ὡς ὑπέρβασις τῆς ὥρας εἰς ἕνα ἢ δύο ρήτορας.

§306Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διορισθῇ καὶ ἕνας ὡρολογᾶς ἐκεῖ εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§307Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἀκριβῶς σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς ἦτο καὶ χρονομέτρης. Ἐὰν τεθῇ τὸ δωδεκάωρον θὰ τεθῇ εἰς βάρος ὅλων.

§308Χ. ΒΑΣΙΛΑΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ θὰ εἶχον νὰ προτείνω τὸ ἑξῆς: Διὰ νὰ μὴ θίγηται ἡ εὐθιξία τῶν κ. κ. πληρεξουσίων ἀφ’ ἑνὸς καὶ νὰ μὴ δίδηται εἰς τὸν λαὸν νὰ πιστεύῃ, ὅτι ἐντὸς ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος θὰ συζητηθῶσι τὰ σπουδαιότερα τῶν ζητημάτων ἢ θεμάτων τοῦ πολιτεύματος, θὰ ἐπρότεινον νὰ τεθῇ διάταξις, ὅτι τὰ χρονικὰ ὅρια προκειμένου περὶ θεμελιώδους συνταγματικῆς διατάξεως δὲν ἰσχύουσιν, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ ἰσχύωσιν.

§309Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀπὸ τὸν κανονισμὸν ὡρισμένον, ὅτι θὰ ἰσχύωσιν.

§310ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§311Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὴν γνώμην, ὅτι λόγῳ πρακτικῆς ἀνάγκης καὶ λυσιτελείας εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ἓν ὡρισμένον ὅριον, ὡς πρὸς τὴν συζήτησιν, ἔχω ὅμως ἐπιφυλάξεις τινάς, τὰς ὁποίας νομίζω καὶ ἔχω καθῆκον νὰ τὰς εἴπω. Πρῶτον, τὴν θεωρίαν τὴν γοητευτικὴν τοῦ χωρισμοῦ τῆς διαιρέσεως τῆς ὥρας εἰς ποσοστὰ εἰς τὰ ὁποῖα ἕκαστος τῶν πληρεξουσίων ἔχει ἓν δικαίωμα, τοὐλάχιστον ἐγὼ δὲν τὸ δέχομαι. Εἶναι πολὺ γοητευτικὴ ἐκ πρώτης ὄψεως ἀλλὰ δὲν συμφωνεῖ πρὸς τὴν πραγματικότητα. Ὀλίγοι θὰ εἶναι ἐπίσης ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχουσι νὰ ὁμιλήσωσι θὰ εἴπωσιν ὅτι ἔχουσι ἐλαχίστην, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἐπίσης πρέπον νὰ παροραθῇ ἐν σιγῇ τὸ λεχθὲν ὑπὸ πλείστων συναδέλφων ὅτι τὸ ἀκροατήριον εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ ἂν λέγῃ τις χρήσιμον ἢ ὄχι. Εἰς τοῦτο διαφωνῶ, διότι τὸ ἀκροατήριον γοητεύεται ἀπὸ τὴν γοητείαν ἑνὸς ῥήτορος καὶ νὰ παρασύρεται, ἐνῷ δύναται νὰ μὴ λέγῃ χρήσιμα. Διότι δύναται εἷς ῥήτωρ νὰ λέγῃ χρήσιμα καὶ νὰ μὴ θέλουν νὰ τὸν ἀκούσωσι, ἐπίσης καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῆς ὥρας θὰ παρεκάλουν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς μιᾶς ὥρας. Διότι βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ἡ βραχυλογία εἶναι ἕνα προτέρημα τὸ ὁποῖον δὲν ἔχουσι τὰ κοινὰ πνεύματα. Δυστυχῶς ὀλίγοι κατέχουσι τὸ προτέρημα τοῦτο νὰ δύνανται δι’ ὀλίγων καὶ συμπεπυκνωμένων ν’ ἀναπτύσωσι τὸ θέμα. Ὅταν δέ τις ἀνέρχεται τὸ Βῆμα καὶ γνωρίζει ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὸν ὡρισμένον χρόνον δὲν δύναται νὰ ἀναπτύξῃ τὸ θέμα ὡς ἂν ἤθελεν τὸ ἀναπτύξῃ ἂν δὲν εἶχε ὡρισμένον χρόνον. Ταῦτα καὶ μόνον εἶχον νὰ εἴπω.

§312ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Ἀργυρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§313Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, κηρύσσομαι κατὰ τοῦ ὁρίου, κατὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς περὶ δωδεκαώρου. Νομίζω, ὅτι τὸ γεγονὸς καὶ μόνον ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις ἐτέθη εἰς τὸν Κανονισμὸν τῆς ἀναθεωρητικῆς Βουλῆς τοῦ 1911, ἦτο λόγος διὰ νὰ μὴ τεθῇ εἰς μίαν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ καταργήσῃ ὅλην τὴν κοινοβουλευτικὴν περίοδον ἀπὸ τοῦ 1911. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν ὑπὸ ποίους ὅρους ἦλθε, κατὰ παράβασιν τοῦ Συντάγματος, διότι εἰς τὴν Ἀναθεωρητικὴν Βουλὴν τοῦ 1911 δὲν ἔλαβον μέρος οἱ ἀντίπαλοι καὶ ἦλθεν μία ὁμὰς κυρίαρχος, ἡ ὁποία ἔκαμε ἕνα Κανονισμόν, νὰ περιορίσῃ τοὺς ἰδίους ὀπαδούς. Ἂν νομίζῃ ἡ Συνέλευσις ὅτι διατελοῦμεν ὑπὸ τοὺς ἰδίους ὅρους ὑπὸ τοὺς ὁποίους διετέλει ἡ Βουλὴ τοῦ 1911, ἂν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ μιμηθῶμεν ἐκείνους τοὺς κανονισμοὺς καὶ ὅτι εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὰς περιστάσεις ἐκείνας, δὲν ἔχω τίποτε τότε νὰ προσθέσω. Ἐπίσης πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ αὐτὸς ὁ ὅρος καὶ διὰ τοὺς δευτερολογοῦντας. Νὰ δεχθῇ ἡ Συνέλευσις τὸ ¼ τῆς ὥρας, πάντως ὅμως τὸ δωδεκάωρον πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Νὰ σεβώμεθα τὴν ἰδέαν καὶ τὴν γνώμην ὅταν πρόκειται περὶ μιᾶς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, ἡ ὁποία ἦλθε νὰ καταργήσῃ τὴν ἀπὸ τοῦ 1911 Κοινοβουλευτικὴν περίοδον.

§314Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἐκλείψουν καὶ αἱ δύο περιοριστικαὶ διατάξεις. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται τὸ ἕτερον νὰ γίνῃ δεκτὸν νὰ προετίμων νὰ ἐκλείψῃ τὸ δωδεκάωρον, τὸ ὁποῖον δημιουργεῖ ἀνισότητα δικαιωμάτων. Διότι ὅταν ἐξαντληθῇ τὸ δωδεκάωρον ἀπὸ 3–4 ῥήτορας ἔρχεται κατόπιν ἡ Συνέλευσις καὶ λέγει: εἰς σᾶς τοὺς ὑπολοίπους δὲν σᾶς δίδω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσετε. Αὐτὴν τὴν ἀνισότητα πρέπει νὰ τὴν ἀπαλείψωμεν ἀπαλείφοντες τὸ δωδεκάωρον.

§315Κ. ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν λόγων τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξαν ὅλοι οἱ ῥήτορες ὅτι πρέπει νὰ εἶναι μία ὥρα, ἀλλὰ καὶ ὁ λόγος τὸν ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος πρέπει νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συμφωνήσῃ, διότι ἐκεῖνο ἐγένετο ὑπὸ ἑνὸς δικτάτορος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν νὰ περιορίσῃ τὸν λόγον καὶ ἤθελε νὰ συγκροτήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἀπὸ ἐγκαθέτους. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ τὸ μεταρρυθμίσῃ μόνον καὶ μόνον διότι προέρχεται ἀπὸ αὐτόν.

§316Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος συγκατένευσε εἰς τὰ τρία τέταρτα. Μόνον εἰς τὸ ¼ ἤθελον παρακαλέσῃ νὰ μὴ ἐπιμείνῃ Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο ἤθελον παρακαλέσῃ τὸν κ. Πρόεδρον διὰ τὸν λόγον αὐτὸν κυρίως νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ τῆς ἰδέας τοῦ περιορισμοῦ τοῦ 12ώρου.

§317Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τελευταία διάταξις τοῦ τρίτου ἐδαφίου νὰ διαγραφῇ. Τὰ ἄλλα μένουν.

§318ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Συνέλευσις ὅπως ψηφισθῇ τὸ 7ον ἄρθρον;

§319ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δεκτόν. Δεκτόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ 7ον ἄρθρον).

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου τῆς προτάσεως ψηφίσματος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Συνέλευσις παρεδέχθη. (Ψηφίζεται κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§321ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις διὰ νὰ ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 6ην μ. μ. τῆς προσεχοῦς Τρίτης. (Ὥρᾳ 11.30′. μ. μ.)