1921.04.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29η

Πέμπτη 1ης Ἀπριλίου 1921

Προεδρία κ. Κ. ΑΡΓΑΣΑΡΗ ΛΟΜΒΑΡΔΟΥ

(Ὥρᾳ 5.40 μ. μ.).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχεται ἡ συνεδρίασις. Ν’ ἀνοιχθῶσι τὰ θεωρεῖα. Παρακαλῶ τοὺς ἐν τοῖς θεωρείοις νὰ τηρῶσι τάξιν καὶ νὰ ἀποφεύγωσι τὰ χειροκροτήματα, διότι θὰ ἀναγκασθῶ νὰ λάβω τὰ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ μέτρα. Νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίρρησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3Π. ΔΑΓΚΛΗΣ. Χθὲς ὁμιλῶν περὶ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ ἀπαντῶν εἰς σχετικὴν ἐρώτησιν εἶπον. «Βεβαίως εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκει νὰ ἐκτελέσῃ αὐτήν», ἐννοῶν τὴν ἐπιβολὴν τῆς ἐκτελέσεως εἰς τὴν Τουρκίαν, παρὰ τῆς ὁποίας μένει ἔτι ἀνεκτέλεστος.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἀνακοινῶ πρὸς τὴν Συνέλευσιν τὰ ἑξῆς: Ἐπιτροπὴ τῶν κατωτέρων ὑπαλλήλων τῶν ὠργανωμένων φυλακῶν τοῦ Κράτους αἰτεῖται ὅπως συμπεριληφθῶσιν οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἰς τὴν μελετωμένην αὔξησιν τοῦ μισθοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῶν διαφόρων κρατικῶν ὑπηρεσιῶν. Ἀπόστρατοι ἀνθυπασπισταὶ νόμου 3556 (1910) ζητοῦσιν ὅπως μὴ ὑπαχθῶσιν, ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν, εἰς τὸν νόμον 728, δηλ. νὰ λαμβάνωσι σύνταξιν λοχαγοῦ Βʹ τάξεως, ἀλλὰ λοχαγοῦ Αʹ τάξεως. Οἱ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι τοῦ Δήμου Κερκυραίων ζητοῦσι τὴν ἐξομοίωσιν αὐτῶν πρὸς τοὺς λοιποὺς δημοσίους ὑπαλλήλους Κάτοικοι Πατρῶν παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως χορηγηθῇ ἐπίδομα καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῶν κληρωτῶν τῶν κλάσεων 1919, 1920 καὶ 1921. Ὑποδικοκατάδικοι τῶν φυλακῶν Λαμίας παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως διὰ νομοθετικοῦ μέτρου χαρισθῇ εἰς αὐτοὺς τὸ ἥμισυ τῆς ποινῆς των. Ὁ Ἰωάννης Νούσιας, κάτοικος Τυρνάβου, ἔφεδρος τῆς κλάσσεως 1915, παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως συστηθῇ ἡ αἴτησίς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῷ χορηγηθῇ σύνταξις ὡς παθόντι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὁ Ἐμμ. Πλατάκης κάτοικος Θεσσαλονίκης ζητεῖ ὅπως τῷ χορηγηθῇ σύνταξις, ὡς τραυματισθέντι τῇ 3 Αὐγούστου 1919 εἰς τό Μέτωπον Σμύρνης. Ὁ Σοφοκλῆς Καντζῆς, Εἰρηνοδίκης Καρδαμύλων, ζητεῖ ὅπως πληρωθῇ κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα τριῶν καὶ ἡμίσεος μηνῶν, καθ’ ὃ δὲν ἐμισθοδοτήθη. Ἡ Παροικία Ἁμβούργου διαψεύδει τὴν κατὰ τοῦ Γενικοῦ Προξένου Εὐστ. Χρονοπούλου ἐκτοξευθεῖσαν κατηγορίαν, ὅτι διεξάγει προπαγάνδαν κατὰ τοῦ νῦν καθεστῶτος. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κοινότητος Καστάνιανης τοῦ νομοῦ Ἰωαννίνων παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἐγκρίνῃ τὴν διὰ συμβολαίου γενομένην ἐνοικίασιν διὰ δύο ἔτη τῆς θερινῆς βοσκῆς τοῦ λιβαδίου Ντουπίστης ὑπὲρ τῆς Κοινότητος αὐτοῦ. Ἡ Μαγνησιακὴ Ἕνωσις τῶν Ἐπαγγελματικῶν Συλλόγων καὶ Σωματείων ὑποβάλλει ὑπόμνημα, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 1640 περὶ φορολογίας τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ὁ Γ. Οἰκονομάκης, πρώην Γενικὸς γραμματεὺς τοῦ δήμου Καβάλλας, ζητεῖ ὅπως συμπεριληφθῇ εἰς τὸν νόμον περὶ ἀποζημιώσεως δημάρχων καὶ προέδρων Κοινοτήτων. Ὁ νομάρχης Κεφαλληνίας ὑποβάλλει ἀντίγραφον πρακτικῶν τοῦ Κοινοτικοῦ Συμβουλίου Ληξουρίου, δι’ οὗ τοῦτο αἰτεῖται τὴν ἵδρυσιν ἐν Ληξουρίῳ οἰκονομικῆς Ἐφορίας Γʹ. τάξεως, Ὑποταμείου καὶ Ὑποκαταστήματος Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ὑποδιδάσκαλοι τῆς ἐκπαιδευτικῆς περιφερείας Τριφυλίας ζητοῦσιν ὅπως συμπεριληφθῶσιν εἰς τὸν νόμον τὸν ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διὰ τοὺς ὑποδιδασκάλους τῆς Νέας Ἑλλάδος. Ἡ Ἀδελφότης Βιομηχάνων, Χαλκουργῶν κλπ. Ἀθηνῶν Πειραιῶς ζητεῖ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου 1640 σχετικῶς πρὸς τὴν τήρησιν λογιστικῶν βιβλίων. Ὁ Περικλῆς Γκαμίλης, κάτοικος Δολιανῶν τῆς Ἠπείρου, διαμαρτύρεται πρὸς τὴν Συνέλευσιν διὰ τὴν συνεργασίαν τοῦ ἐξ Ἰωαννίνων ἀντιπροσώπου κ. Π. Φλώρου περὶ παρατάσεως τοῦ ἐνοικιοστασίου βοσκῶν. Τὸ Ἐργατικὸν Κέντρον Ἰωαννίνων ζητεῖ ὅπως διατηρηθῇ ὁ ἰσχύων νόμος περὶ αἰσχροκερδείας, συγχρόνως δὲ διαμαρτύρεται διὰ τὴν στάσιν τοῦ Γενικοῦ Διοικητοῦ ἀπέναντι τῶν ἀέργων τῶν αἰτουμένων ἐργασίαν. Ὁ Ἐνοριακὸς σύλλογος τοῦ ναοῦ τῆς Ἀναλήψεως ἐν Βόλῳ διαμαρτύρεται δι’ ἐπέμβασιν τοῦ Ἐπισκόπου Δημητριάδος εἰς τὰ τῆς Διοικήσεως. Ὁ Κ. Φλῶρος, κατάδικος τῶν φυλακῶν Ἀμφίσσης, ζητεῖ ὅπως ἀποσταλῇ εἰς τὸ Μέτωπον. Ὁ Ὀνούφριος Γούσης, κάτοικος Γιαννάδων Κερκύρας, παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεσολαβήσῃ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἔλθῃ ἀρωγὸν πρὸς τὴν δυστυχίαν αὐτοῦ, λόγῳ τῆς ἀποτεφρωθείσης οἰκίας του. Γονεῖς καὶ κηδεμόνες μαθητῶν τοῦ Δημοτικοῦ σχολείου Βόλου παρακαλοῦσι τὴν Συνέλευσιν ὅπως ἐκβληθῶσι τὰ εἰς τὴν χυδαίαν γλῶσσαν ἀναγνωστικὰ βιβλία. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Ἰωαννίνων παρακαλεῖ τὴν Συνέλευσιν ὅπως μεριμνήσῃ ν’ ἀνασταλῇ ὁ νόμος περὶ αἰσχροκερδείας, καθόσον ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἐπέφερε τὴν διακοπὴν τῶν συναλλαγῶν. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας κ. Ι. Δ. Ράλλης ὑποβάλλει σχέδιον νόμου «περὶ συστάσεως τμήματος προσωπικοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας». Ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Π. Πρωτοπαπαδάκης ὑποβάλει τὰ ἑξῆς σχέδια νόμου: 1) «Περὶ προσθήκης παραγράφου εἰς τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου 1237 τῆς 3–4 Ἀπριλίου 1918 περὶ φορολογίας δημοσίων θεαμάτων» καὶ 2) «Περὶ χορηγίας πιστώσεων εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ οἰκονομικοῦ ἔτους 1920–1921». Ὁ πληρεξούσιος Σάμου κ. Ἐμμ. Χατζιδάκης, ὑποβάλλει πρότασιν νόμου «περὶ τοῦ ἐν Σάμῳ ἀρχειοφυλακείου». Ὁ πληρεξούσιος Σάμου κ. Ἐπ. Κώνστας ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου τοῦ τροποποιοῦντος τοὺς νόμους 1054 τοῦ 1917 καὶ 1321 τοῦ 1918 «περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας ἐκτάκτων ἐκπαιδευτικῶν οὐλαμῶν κλπ.» Ὁ πληρεξούσιος Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Δ. Κρεμέζης, ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ σχεδίου νόμου «περὶ ἐπαναφορᾶς τῶν ἀπολυθέντων μονίμων ὑπαλλήλων». Κατόπιν τῆς χθεσινῆς ἀποφάσεως τῆς Συνελεύσεως ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν πολιτικῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Ν. Παππαδάκης ἔχει πρὸ αὐτοῦ τὸν λόγον.

§5Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Πρὸ πάσης συζητήσεως, ἐπὶ τῆς Ἡμερησίας Διατάξεως, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Συνέλευσιν καὶ τὴν ἀγαπητήν μου Κυβέρνησιν, διὰ τὴν ἐκλογὴν Ροδόπης, ὅτι αὕτη ἠκυρώθη δι’ ἀποφάσεως ἐκδοθείσης τὴν 26 παρελθόντος μηνός, τὴν Παρασκευὴν τὸ ἑσπέρας, τὸ Σάββατον δὲ τὸ πρωΐ ἦλθον τὰ πρακτικὰ τῶν εἰσηγήσεων, τὰ ὁποῖα περιεῖχον τὰς ἀνταποδείξεις τῶν πληρεξουσίων. Αἱ πληροφορίαι αὗται δίδονται ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων, οἱ ὁποῖοι παρηκολούθησαν τὴν ὑπόθεσιν. Ὡς γνωστὸν ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀνέκκλητος. Λοιπόν, ἀναφέρομαι πρὸς τὴν Συνέλευσιν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τῆς ὁποίας προΐσταται μέλος, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος ὅτι, ἀνεξαρτήτως κομματικῆς ἀποχρώσεως, θέλει φρουρήσει τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἠθικήν, ὅτι ἐξεδόθη ἀπόφασις πρὶν ἢ ἔλθωσιν τὰ πρακτικὰ τῶν εἰσηγήσεων. Ὑπεβλήθησαν ἐνστάσεις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς, διετάχθησαν ἀποδείξεις καὶ προετάθησαν μάρτυρες ἀποδείξεως καὶ ἀνταποδείξεως καὶ διωρίσθη εἰσηγητὴς δικαστὴς εἰς τὸ ἁρμόδιον πρωτοδικεῖον. Ἀσχέτως τώρα ἐὰν ἀναιροῦνται διὰ τῶν καταθέσεων τῶν μαρτύρων τῆς ἀνταποδείξεως, τὰ πραγματικὰ γεγονότα τῶν ἐνστάσεων τῶν προσβαλόντων τὴν ἐκλογήν, νομίζω ὅτι παρεβιάσθη δικονομικῶς τὸ δίκαιον, καὶ ἂν ἐκ τῆς παραβάσεως αὐτῆς τῆς δικονομικῆς ἔχουσι ζημιωθεῖ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, διότι φερ’ εἰπεῖν οὐσιαστικῶς οἱ μάρτυρες ἀποδεικνύουν ὅτι καλῶς διεξήχθη ἡ ἐκλογή, ἐρωτῶ πῶς θὰ προστατευθοῦν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, ἀφοῦ ἡ ἀπόφασις εἶναι ἀνέκκλητος;

§6Μ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Προὐτάθησαν μάρτυρες ἀποδείξεως καὶ ἀνταποδείξεως ἐγκαίρως;

§7Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§8Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπραγματεύθη ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι θέμα ἐλέγχου τοῦ τρόπου κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνήργησε τὸ Ἐκλογοδικεῖον. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἂν ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἐλέγχου τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐνεργεῖ ἕν δικαστήριον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν τοῦ θέματος παρὰ κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ὁ Κανονισμός. Πρέπει νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον ἡ προσαγωγὴ τῆς δικογραφίας καὶ νὰ ἴδωμεν περί τίνος πρόκειται.

§9Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Αὐτὰ ζητῶ.

§10Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ὑποβάλῃ δὲ οἷα παράπονα ἔχει κατὰ τοῦ δικαστηρίου αὐτοῦ καὶ τότε θὰ ἴδωμεν, κατὰ πόσον ἡ Συνέλευσις δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος τούτου.

§11Γ. ΠΩΠ. Ἐπειδὴ τὸ θέμα δὲν εἶναι κοινόν, ἀλλ’ ἀφορᾷ τὴν παράστασιν αὐτῆς ταύτης τῆς Συνελεύσεως καὶ ἀναμφισβητήτως θὰ προκαλέσῃ ἔρευναν μεγαλειτέραν καὶ βαθυτέραν ἡ ὑπόθεσις αὕτη, θὰ παρεκάλουν καὶ ἐγώ, συμφώνως πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως διὰ τῆς τακτικῆς ὁδοῦ τοῦ Κανονισμοῦ ἔλθωσι τὰ πράγματα, ἀλλὰ θὰ παρεκάλουν καὶ τὸ Προεδρεῖον συγχρόνως ἵνα σπεύσῃ καὶ ζητήσῃ τὸν φάκελλον ὁλόκληρον καὶ τὴν δικογραφίαν, καθόσον ἄλλωστε, ὅπως ἀνέπτυξεν ὁ κ. συνάδελφος, δὲν θὰ χρειασθῇ ἡ δικογραφία ὁλόκληρος, ἀλλὰ ἴσως αἱ δύο μόνον ἀποφάσεις ἡ μία ἡ δικαστικὴ ἀπόφασις τῆς ἐξετάσεως τῶν μαρτύρων, καὶ ἡ ἄλλη ἡ τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ νὰ φθάσῃ αὐτὴ ἡ δικογραφία ἐντὸς τῶν ἡμερῶν αὐτῶν, καὶ νὰ ὁρίσωμεν τὴν Δευτέραν πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ καὶ νὰ μὴ ἀναμείνωμεν χρονοτριβάς, διότι τοῦτο ἀφορᾷ αὐτὴν ταύτην τὴν παράστασιν τῆς Συνελεύσεως.

§12Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δικογραφία θὰ ζητηθῇ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν Συνέλευσιν.

§13Γ. ΠΩΠ. Νὰ τὸ ἀποφύγωμεν αὐτό, κύριε Πρόεδρε.

§14Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὁδός, διὰ τῆς ὁποίας δύναται νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Συνέλευσις τοῦ θέματος, εἶναι ἡ ἑξῆς: νὰ ὑποβληθῇ αἴτησις τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐγὼ ἀντιτάσσω τὸ ἀντικανονικὸν τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας. Ἐὰν θέλῃ ὁ κ. συνάδελφος, δύναται νὰ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν τῆς δικογραφίας, καὶ κατόπιν νὰ ὑποβάλῃ ἐπερώτησιν, ὅταν δὲ ἔλθῃ ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἐπερώτησις αὕτη, τότε δύναται νὰ ἀντιταχθῇ καὶ τὸ ἀπαράδεκτον αὐτῆς ἢ ὄχι. Αὐτὸ εἶναι θέμα συζητήσεως τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἂν μία τοιαύτη ἐπερώτησις εἶναι ἀπαράδεκτος ἢ ὄχι προκειμένου περὶ δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§15Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν τὸ κάμνω διὰ τὸ συμφέρον ἡμῶν τῶν ἀντιπολιτευομένων, ἀλλὰ διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Σώματος.

§16Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν μὲ ἐνδιαφέρει διατὶ τὸ κάμνετε.

§17Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι οὐσιωδέστατον τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον σχετίζεται μὲ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν σχέσει πρὸς τὴν διεξαγωγὴν ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἐκλογοδικείου, ἐκδοθείσης τὴν 26 Μαρτίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει πρὸ αὐτοῦ ἀπόφασιν ἀκυρωτικήν, ἥτις δὲν γινώσκω ἂν διατάσσῃ ἐπανάληψιν ψηφοφορίας ἢ ἐξ ὑπαρχῆς νέαν ἐκλογήν.

§18Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Ἀποφαίνεται ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου τοῦ Νομοῦ Ροδόπης. Τίποτε ἄλλο.

§19Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ λόγους νομιμότητος, ἐλλείψει προσόντων, κοινῆς διεξαγωγῆς τῆς ἐκλογῆς ἢ κακῆς ἀνακηρύξεως;

§20Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Εἰς τὸ διατακτικόν, κύριε συνάδελφε, δὲν ἔχει τίποτε. Εἰς τὸ αἰτιολογικὸν λέγει ὅτι ἕνεκα ὀργίων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκλογῆς.

§21Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ὄχι μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν;

§22Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, ὑπάρχει κἄτι ἄλλο.

§23Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ ζήτημα εἶναι ἀκαθόριστον. Ἀφ’ ἧς ἡ ἐκδίκασις τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν ἀνετέθη εἰς τὸ Ἀνώτατον δικαστήριον κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ Συνέλευσις ἀπεξεδύθη πάσης δικαιοδοσίας ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν. Ζήτημα ἐλέγχου τῆς ἐνεργείας τοῦ Ἐκλογοδικείου δύναται νὰ ἐγερθῇ, νὰ συζητηθῇ, ἂν τὰ μέλη τοῦ Ἐκλογοδικείου ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τούτου, τὸ λίαν ἐπεῖγον τῆς διενεργείας τῆς συζητήσεως ταύτης δὲν παρουσιάζεται, διότι δυνάμεθα νὰ ἐλέγξωμεν τοὺς δικαστὰς καὶ μετὰ ἡμέρας. Ἐὰν ἠδύνατο νὰ ζητηθῇ καὶ εἶχε ζητηθῇ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως, τότε ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις ἐπειγόντως νὰ ἐνεργήσῃ.

§24Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, παρηκολούθησα ὅλην τὴν συζήτησιν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ταύτης καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Συνέλευσιν, ὅτι τὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην, ἐπέβαλλον τὴν ἀκύρωσιν αὐτῆς.

§25ΤΙΝΕΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου.

§26Ν. ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐγὼ περὶ τούτων, ἀνεκοίνωσα μόνον, ὅτι τὸ δικαστήριον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του, πρὶν λάβῃ τὰ πρακτικὰ τῶν διεξαχθεισῶν ἀποδείξεων, συνεπείᾳ ἀποφάσεώς των.

§27Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ παρατείνωμεν ἀσκόπως συζήτησιν, ἡ ὁποία εἰσήχθη ἀντικανονικῶς. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνῆλθε καὶ εἶπε ὅσα περὶ τῆς ἀποφάσεως ἠκούσατε. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἐξετάσεως τῆς Συνελεύσεως. Εἶπον εἰς αὐτόν, ἐὰν θέλητε νὰ ἐλέγξητε τὸ δικαστήριον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασιν, δύνασθε ν’ ἀκολουθήσητε τὴν ὁδόν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ Κανονισμός. Τὶ ὁρίζει; Νὰ ζητήσητε τὴν προσαγωγὴν τῆς δικογραφίας καὶ νὰ ἐλέγξητε τοὺς δικαστάς. Ἐὰν δὲ ὑπάρχουν οἱ φρονοῦντες ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸς ὁ ἔλεγχος τοῦ δικαστοῦ περὶ τῆς ἐνεργείας του, θ’ ἀντιταχθῇ τὸ ἀπαράδεκτον.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἔληξε. Συνεχίζεται ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Μάτεσις ἔχει τὸν λόγον.

§29Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Κατόπιν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως θὰ ἦτο, εἴτε τὸ ζήτημα τῶν εὐθυνῶν, εἴτε τὸ τῆς δοτέας εἰς τὰς προτάσεις τῆς Διασκέψεως ἀπαντήσεως. Ἀλλ’ ὀρθῶς ἐκρίθη, ὅτι οὔτε διὰ τὸ ἕν, οὔτε διὰ τὸ ἕτερον εἶναι σήμερον εὔθετος ὁ χρόνος. Ἑπομένως μένει ἤδη μόνον ἀντικείμενον συζητήσεως ἡ μελέτη τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα σήμερον. Διότι ἤρξατο ἤδη τὸ στάδιον τῶν ὅπλων. Καὶ ἐπ’ αὐτοῦ, ἐν ᾗ περιπτώσει εἶχε τις νὰ προτείνῃ μέτρον τι εἰς τὴν Συνέλευσιν, ἡ συζήτησις εἶναι δικαιολογημένη. Ὁ πόλεμος δὲν ἔχει μόνον τὸ πολεμικὸν αὐτοῦ μέτωπον. Ὑπάρχει τὸ μέτωπον, τὸ καθαρῶς στρατιωτικόν· περὶ τούτου ἔχομεν πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν ἀνδρείαν τῶν στρατιωτῶν μας καὶ πρὸς τὴν ἐμπειρίαν τῶν ἀρχηγῶν. Καὶ πρὸς τούτοις οὔτε πρέπει ἀδικαιολογήτως νὰ ἀνησυχῶμεν, οὔτε πρὸς στιγμὴν ὑπερβαλλόντως ν’ ἀναπτερώμεθα, διὰ τοιαύτην ἢ τοιαύτην ἐξέλιξιν, τῶν κατὰ μέρος πολεμικῶν γεγονότων, ἀλλὰ ψυχραίμως νὰ ἀναμένωμεν τὴν τελικὴν ἔκβασιν τῶν στρατιωτικῶν ἐπιχειρήσεων. Εἶναι καὶ τὸ ἐσωτερικὸν μέτωπον. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ἔχομεν ἐπίσης τελείαν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Διότι ὁ ἑλληνικὸς λαός, συντελέσας τὸ ἔργον τῆς 1ης καὶ 22ας Νοεμβρίου, περιφρουρεῖ καὶ θάλπει αὐτὸ καὶ εἶναι ἀποφασισμένος νὰ ἐπιστέψῃ τὸ ἔργον διὰ τῆς ὁριστικῆς καὶ τελικῆς νίκης. Ὑπάρχει ὅμως καὶ τρίτον μέτωπον. Τὸ μέτωπον τοῦτο εἶναι ἐν ταῖς οὐδετέραις χώραις, ὅπου συμπλεκόμεθα σῶμα πρὸς σῶμα πρὸς τὸν ἐχθρόν. Λέγω μόνον οὐδετέραις, διότι ἔν τινι μέτρῳ μεταξὺ τῶν οὐδετέρων χωρῶν δύνανται νὰ περιληφθῶσι καὶ οἱ ἡμέτεροι σύμμαχοι, ἐὰν εἶναι ἀληθὲς τὸ γραφέν, ὅτι ἐδηλώθη παρ’ αὐτῶν, ὅτι εἰς τὸν παρόντα ἀγῶνα θέλουσι τηρήσει οὐδετερότητα. Ἐπὶ τούτου ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν ἐὰν ἐνόμιζεν ὅτι δὲν ἐκωλύετο ὑπὸ τῶν περιστάσεων, νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν πρὸς τὴν Συνέλευσιν, δηλαδὴ ἂν πράγματι εἶναι ἀληθὲς τὸ δηλωθέν, ὅτι αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις ἐκήρυξαν ἑαυτὰς οὐδετέρας εἰς τὸν ἀγῶνα ταύτον καὶ ποίαν μορφὴν καὶ ἔκτασιν ἔχει ἡ δήλωσις αὐτῶν. Διὰ τὸ τρίτον τοῦτο σημεῖον, ἤτοι διὰ τὸ μέτωπον τῶν οὐδετέρων, εἶχον κυρίως ζητήσει τὸν λόγον. Καὶ εὐτυχῶς μὲ προέλαβον οἱ χθὲς ὁμιλήσαντες συνάδελφοι καὶ ἠκούσθη ἡ ὑπόσχεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ ὁποία μᾶς παρέχει τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αἰσθάνεται σοβαρώτατα τίνα σημασίαν ἔχει ἡ ἀντιμετώπισις τοῦ ἐχθροῦ εἰς τὸ ἔδαφος τῶν οὐδετέρων χωρῶν καὶ ὅτι θὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα. Νομίζω ὅμως ὅτι δὲν ἐλέχθησαν ὅλα ὅσα ἠδύναντο νὰ λεχθῶσι, καὶ τοῦτο διότι τὸ ζήτημα ἐνεφανίσθη κατὰ τὸ τέλος τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως. Εἶναι ἀληθές, κύριοι, καὶ ἠκούσθη χθὲς ἀπὸ συνάδελφον, ὅτι ἐν τισι τῶν οὐδετέρων χωρῶν καὶ ἰδίως ἐν Γαλλίᾳ, ἡ παρεξήγησις ἐξακολουθεῖ ἐν μέρει παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ, σχετιζομένη κυρίως πρὸς τὴν ἀνάμνησιν τῶν πρὸ πενταετίας γεγονότων. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐγένετο μεγίστη ἐκμετάλλευσις τοῦ θέματος τούτου παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον συμφέρον νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν αὐτό. Ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι εἰς τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος καὶ ἡ πλάνη, ἡ προξενηθεῖσα ἀπὸ τὰς δολίας εἰσηγήσεις ἔχει ἐπίσης σοβαρώτατον μέρος. Καίτοι ἡ πλάνη αὕτη εἶναι κατ’ ἐμὲ καὶ ἀδικαιολόγητος, καὶ διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὴν ἱστορίαν. Διότι εἶναι γεγονὸς ἀναμφισβήτητον, καὶ τοῦτο γνωρίζουσι πάντες οἱ μεθ’ ἡμῶν συμβιώσαντες ξένοι, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ λαός τις, πρὸς τὸν ὁποῖον τὸ ἑλληνικὸν ἔθνος εἶχεν ἰδιάζουσαν συμπάθειαν καὶ ἀγάπην καὶ ἔχει ἀκόμη, ὁ λαὸς οὗτος εἶναι ὁ Γαλλικός. Εἰς τὰ σχολεῖα ἡμῶν ἔχομεν ἀκόμη καὶ ἔσχομεν ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ βασιλείου, τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν ὑποχρεωτικῶς διδασκομένην.

§30Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν διδασκαλίαν τῆς Γαλλικῆς παιδείας, τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς γλώσης ἐξοδεύονται 5.000.000 κατ’ ἔτος.

§31Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Βεβαίως. Καὶ ἄν, κύριοι, ἤθελε γίνῃ ἡ συγκριτικὴ στατιστικὴ τῶν ἐκτὸς τῆς Γαλλίας Χωρῶν, ὅπως ἐρευνηθῇ ποῦ περισσότερον ὁμιλεῖται ἡ Γαλλικὴ γλῶσσα, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὴν στατιστικὴν καμπύλην, μία τῶν προεχουσῶν θέσεων κατ’ ἀναλογίαν τοῦ πληθυσμοῦ της θὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλάς. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν ἀγάπην ἡμῶν, ἀποδεικνύει τοὺς δεσμοὺς τοὺς μεγάλους, οἱ ὁποῖοι συνέδεον καὶ συνδέουσιν ἡμᾶς πρὸς τὸ Γαλλικὸν Ἔθνος. Ἐκτὸς μικρῶν ἐξαιρέσεων, αἱ πηγαὶ τῆς γνώσεως τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τέχνης ἡμῶν εἰσὶ Γαλλικαί. Καὶ εἶναι πρόσφορον νὰ λεχθῇ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἀποφράδα ἡμέραν τῆς 18 Νοεμβρίου, ὁ Ἀθηναϊκὸς λαὸς μὲ τὴν διαίσθησιν ἐκείνην, ἡ ὁποία πάντοτε τὸν διακρίνει ἐνόησεν εὐθὺς ἀμέσως, ὅτι οἱ γενναῖοι ναῦται τῆς Γαλλίας, οἵτινες ἤρχοντο ἵνα παραλάβωσι τὰ ὅπλα ἡμῶν ἦσαν θύματα μιᾶς οἰκτρᾶς σκευωρίας. Διῃσθάνθη καὶ διέγνωσε τοῦτο ὁ Ἀθηναϊκὸς λαὸς καὶ μετ’ αὐτοῦ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος. Καὶ δὲν ἐδυσφόρησε τότε ἐναντίον τῶν Γάλλων ναυτῶν, ἀλλὰ τοὺς ἐθρήνησεν, ὅπως ἐθρήνησεν καὶ τούς ἰδίους αὐτοῦ ἀδελφοὺς τοὺς ἀπέναντί των πεσόντας. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχε κλεισθῇ, κατ’ ἐπιταγὴν, ἡ αἴθουσα αὕτη καὶ δὲν ἠκούετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ λόγος. Ἀλλὰ διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅστις ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων τῆς ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς ἐμφανίσεώς του εἶναι εἰθισμένος εἰς τὸ δημοσίᾳ λαλεῖν, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶχε μεταβιβασθῇ εἰς τὰ λαϊκὰ σωματεῖα καὶ τοὺς Συλλόγους. Καὶ εἷς ἐκ τῶν Συλλόγων, τῶν ἀντιπροσωπευόντων μίαν ἐκ τῶν πολυαριθμοτέρων διανοουμένων ὁμάδων τῆς Ἑλλάδος, ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν τότε νὰ εἶμαι πρόεδρος, ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ συνεδριάσει—σημειώσατε τοῦτο διότι θὰ ἔχῃ ἀξίαν διὰ τὴν ἱστορίαν,—ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ συνεδριάσει ἀμέσως μετὰ τὰ δυστυχῆ ἐκεῖνα γεγονότα, ἔσπευσε νὰ ἀποτίσῃ φόρον μνήμης καὶ τιμῆς πρός τε τὰ πεσόντα εὐγενῆ τέκνα τῆς Γαλλίας καὶ πρὸς τοὺς πλησίον αὐτῶν πεσόντας Ἀθηναίους. Ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος Ἀθηνῶν ἐξεπροσώπησε κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὁλοκλήρου, ὅτι οἱ ἡρωικοὶ Γάλλοι ναῦται ἦσαν θύματα τῆς πλάνης αὐτῶν τῆς προελθούσης παρ’ ἐκείνων, οἵτινες εἶχον συμφέρον νὰ παρασύρωσιν τὰ Γαλλικὰ ὅπλα εἰς τὴν ἐνέργειαν ἐκείνην. Καὶ ἡ διάγνωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀπεδείχθη κατόπιν, ὅτι ἦτο πραγματικὴ καὶ ἀληθής. Ἀπεδείχθη μετὰ 4 ἔτη ἐκ τῆς ἐκθέσεως, τῆς μακρᾶς, τὴν ὁποίαν συνέγραψε καὶ ἐν ἰδίῳ τόμῳ ἐδημοσίευσεν αὐτὸς οὗτος ὁ Ναύαρχος Δαρντὶζ ντὲ Φουρνιέ. Θὰ ἤθελον νὰ εἴπω πρὸς ἐκείνους οἵτινες καὶ μετὰ τὴν ἀναλαμπὴν τοῦ φωτὸς τῆς ἀληθείας ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη νὰ χρησιμοποιῶσι τὸν μῦθον ἐκεῖνον τῆς δῆθεν στηθείσης ἐνέδρας, τὰ ἑξῆς: «Σιγήσατε καὶ μὴ ταράσσετε τὰς ἱερὰς σκιὰς τῶν γενναίων, διότι ἐκεῖ, πέραν τοῦ τάφου ὅπου ἡ ἀλήθεια μόνη ἀνάσσει καὶ ἐναγκαλισμένοι ἀδελφοὶ εὑρίσκονται πλησίον ἀλλήλων, ὅπως ἀδελφοὶ πλησίον ἀλλήλων ἔπεσαν ὑπὸ τὴν Ἀκρόπολιν, οἱ ἡρωικοὶ ναῦται τῆς Γαλλίας καὶ τὰ τέκνα τῶν Ἀθηνῶν». Εἶνε ἀνάγκη, καὶ τὴν ἀνάγκην ταύτην ἐν τῇ εὐρύτητι τῆς ἀντιλήψεως αὐτοῦ θ’ ἀναγνωρίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶναι ἀνάγκη μεγίστη διαφωτισμοῦ τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς Κοινῆς Γνώμης, τὸ ὁποῖον ἀκόμη πλανᾶται ἐν Γαλλίᾳ. Καὶ δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἤθελε παραταθῇ εἰς τοὺς Γαλλικοὺς κύκλους ἡ ἔκθεσις, ἡ ἀληθὴς καὶ εἰλικρινὴς τῶν γενομένων μετὰ τῶν ἀποδείξεων καὶ τῶν κειμένων, οὗτοι πρῶτοι θὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν πλάνην αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ ἐκφέρω κρίσεις περὶ προσώπων καὶ μάλιστα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ὁπότε τὴν εὐθύνην τοῦ χειρισμοῦ τοῦ πολέμου ἔχει ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καὶ ἐν τῷ κύκλῳ αὐτοῦ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις εἶναι ὁ ἕτερος τῶν βραχιόνων τῶν συντελεστῶν τοῦ μεγάλου ἀγῶνος. Ἀλλὰ ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων νομίζω ὅτι αἱ ἀντιπροσωπεῖαι ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὡς εἰσὶν ὠργανομέναι ἀκόμη ἐν τῷ πλαισίῳ τῆς προπολεμικῆς ἐποχῆς δὲν ἀνταποκρίνονται τελείως πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας, τὰς γεννηθείσας μετὰ τὸν πόλεμον καὶ ἰδίως πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς ἐπελθούσας κατόπιν τῶν γεγονότων τῆς τελευταίας πενταετίας. Ἤθελον ὑποδείξει τὴν ἐνίσχυσιν δι’ οἱουδήποτε τρόπου, ὃν ἠθέλατε ἐξεύρει, τῶν ἀντιπροσωπειῶν ἡμῶν. Καὶ τοῦτο θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἄν ἀπηυθυνώμεθα πρὸς τὸν κόσμον τὸν πολιτικὸν, πρὸς τὸν κόσμον τὸν δημοσιογραφικόν, πρὸς τὸν κόσμον τὸν ἐπιστημονικόν, ἵνα ἐμπλουτίσωμεν προσωρινῶς καὶ ἐκτὸς τοῦ κλάδου τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος διπλωματῶν, ἵνα ἐμπλουτίσωμεν τὰς Πρεσβείας ἡμῶν μὲ πρόσθετα στοιχεῖα, συμβούλους πολιτικοὺς καὶ συμβούλους τεχνικούς, οἱ ὁποῖοι ἐργαζόμενοι ὅλοι ὑπὸ μίαν διεύθυνσιν καὶ πρὸς τὴν κατεύθυνσιν τὴν διδομένην ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπροσωπείας ἠδύναντο νὰ ἐπιτελέσωσι θαύματα ἐρχόμενοι εἰς ἐπικοινωνίαν μὲ τὰς διαφόρους τάξεις, τὰς ὁποίας θὰ εἶναι δυνατὸν ἕκαστος ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός του καὶ τῶν εἰδικῶν αὐτοῦ γνώσεων νὰ προσεγγίσῃ. Εἶναι πρὸς τούτοις ἀνάγκη ὅπως τὰ γραφεῖα τοῦ τύπου, τὰ ὁποῖα ἤδη ρηξικελεύθως ἐδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι θὰ συστηθῶσιν ὄχι μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς λοιπὰς πρωτευούσας, τὰ γραφεῖα τοῦ τύπου ἐργαζόμενα ὡς αὐτοτελῆ σώματα καὶ γνωρίζοντα μόνον πόθεν θὰ λαμβάνωσι τὰς ἐμπνεύσεις, νὰ ἐνισχυθῶσι δι’ ἀποστολῶν ἐργαζομένων ἀνεπισήμως, ἀλλ’ ἐχουσῶν μίαν ὡρισμένην ἐντολὴν καὶ κατεύθυνσιν καὶ δύνανται οὕτω νὰ φέρωσι σοβαρώτατα ἀποτελέσματα. Καὶ θὰ μοῦ εἰπῆτε: ποῦ θὰ εὕρωμεν τοὺς καταλλήλους ἄνδρας; Ἤκουσα καὶ ἐγώ, κύριοι, κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς παλινορθώσεως κυκλοφοροῦντα τὸν θρῦλον τῆς λειψανδρίας, καὶ τότε δὲν εἶχον πιστεύσει. Ἀλλὰ χθὲς τὸ ἐβεβαίωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ διακεκριμμένος συνάδελφος, πληρεξούσιος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας. Δὲν φαντάζομαι ποτὲ ὅτι ὑπάρχει λειψανδρία.

§32Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Λειψυδρία.

§33Α. ΜΑΤΕΣΙΣ. Ἴσως θὰ ἦτο οὗτος ὁ καταλληλότερος χρωματισμὸς τῆς ξηρότητος τῶν οὕτω σκεπτομένων. Δὲν φαντάζομαι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ λειψανδρία εἰς μίαν κίνησιν, εἰς ἣν μετέχουσιν τὰ 9)10 τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῶμεν, ὅτι ὅλοι οἱ λογάδες τοῦ Ἔθνους, ὅπερ βεβαίως θὰ ἔχῃ τοιούτους ὅτι συνεκεντρώθησαν κατ’ ἀντίθετον πτέρυγα, οὕτως ὥστε παρ’ ἡμῶν νὰ μείνωσιν ἐλάχιστοι μόνον δυνάμενοι νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, ὅλοι δὲ οἱ λοιποὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὰ 9)10 τοῦ Ἔθνους, ἄρα καὶ τὰ 9)10 τῶν διανοουμένων τοῦ ἔθνους, εἰσὶν ὁμὰς μετριοτάτων, ἀνικάνων νὰ καταλάβωσι θέσεις ὑπευθύνους; Τοῦ ζητήματος τῆς λειψανδρίας τιθεμένου ἐκποδών, μένει ἕτερον ἐρώτημα. Μήπως εἶναι ἐμπόδιον τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομικῶν νεύρων; Ἀντίρρησις τοιαύτη ἔχει τὴν σοβαρότητά της. Ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἀποδυόμεθα εἰς τοιοῦτον πόλεμον καὶ ὁπλίζομεν τὴν μίαν χεῖρα ἡμῶν δι’ ὅλων μας τῶν δυνάμεων, δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ οὐδένα λόγον νὰ ἀφήσωμεν ἄχρηστον τὴν ἑτέραν, διότι οὕτω πολεμοῦμεν τὸν ἐχθρὸν ἡμῶν διὰ μιᾶς χειρός, ἐνῷ ἐκεῖνος μεταχειρίζεται ἀμφοτέρας μετ’ ἴσης δυνάμεως ἐναντίον μας. Ἀποδυόμενοι εἰς τὸν ἀγῶνα ὀφείλομεν νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν καθ’ ἅπαντα αὐτοῦ τὰ σημεῖα· καὶ ἂν γίνῃ ἔκκλησις πρὸς ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἠδύναντο νὰ συνεισφέρωσι διὰ νὰ πραγματοποιηθῶσι τινὲς ἐκ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω δὲν φαντάζομαι, ὅτι ἠθέλομεν ὑστερήσει εἰς τὴν εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων μέσων. Πρέπει ἄλλως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅπως στρατεύωνται ἀδελφοὶ ἡμῶν εἰς τὰ πεδία τῶν μαχῶν, οὕτως ἔχομεν καὶ οἱ ἄλλοι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ στρατευθῶμεν δι’ οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν ἠθέλομεν κριθῆ κατάλληλοι καὶ μεθ’ ἡμῶν πάντες οἱ διανοούμενοι καὶ ἅπας ὁ λαός. Δὲν φαντάζομαι ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ προβληθῇ ἀντίρρησις ἀπὸ οἱονδήποτε Ἕλληνα, ὅταν τῷ ὑποδειχθῇ ὅτι εἰς ἔργον τι εἶναι κατάλληλος νὰ προβληθῇ ἀντίρρησις ἐκ λόγων οἰκονομικῶν, διότι ὅλοι θὰ ἦσαν ἕτοιμοι διὰ θυσίας οἰκονομικάς. Ἦτο ἄλλο τὸ σύστημα τοῦ προσφάτου παρελθόντος. Τότε αἱ ἀποστολαὶ ἦσαν καὶ μέσα οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Δι’ ἡμᾶς δὲν τὰς ἐννοῶ τοιαύτας. Θὰ ὦσιν ἴσως ἀτομικαὶ οἰκονομικαὶ θυσίαι, ἀλλὰ πᾶσαν οἰκονομικὴν θυσίαν πρέπει νὰ εἴμεθα ὅλοι ἕτοιμοι ὅπως ὑποστῶμεν.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Π. Κουρτίδης ἔχει τὸν λόγον.

§35Π. ΚΟΥΡΤΙΔΗΣ. Συνεπληρώθη δίμηνον, ἀφ’ ὅτου αἱ σύμμαχοι Δυνάμεις ἐλάμβανον τὴν ἀπόφασιν ἐν Παρισίοις περὶ συγκλήσεως Διασκέψεως ἐν Λονδίνῳ, ἀντιπροσώπων τῶν συμμάχων Κρατῶν καὶ ἀντιπροσώπων τῆς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας πρὸς διακανονισμὸν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Βάσις τῆς συζητήσεως τῆς Διασκέψεως ἔμελεν νὰ τεθῇ ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν, ἤδη ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τῶν Συμμάχων καὶ τῆς Τουρκίας, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν νὰ ὑποστῇ τὰς τροποποιήσεις ἐκείνας, αἵτινες ἤθελον ἀναγνωρισθῆ ὡς ἀναγκαῖαι λόγῳ τῶν γεγονότων. Ἡ πρόσκλησις πρὸς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν περιελάμβανεν ὡς ὅρον τὴν συμμετοχὴν εἰς τὴν Τουρκικὴν ἀντιπροσωπίαν τοῦ Μουσταφὰ Κεμὰλ ἢ ἄλλων νομίμων πληρεξουσίων τῆς Κυβερνήσεως Ἀγκύρας. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τοιούτων ἀνακοινώσεων αἱ Σύμμαχοι Δυνάμεις προέβαινον εἰς τὴν διατύπωσιν σκέψεων, περὶ παραχωρήσεων εἰς τοὺς ἡττημένους τοῦ γενικοῦ πολέμου καὶ σφαγιαστὰς 1½ ἑκατομμυρίου Ἑλλήνων καὶ Ἀρμενίων, παραχωρήσεων δυναμένων νὰ ἐκληφθῶσιν ὑπὸ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ Ἀγκύρᾳ ὡς ὁμολογία ἀδυναμίας τῆς νικηφόρου Εὐρώπης, δυναμένη ν’ ἀποθρασύνῃ αὐτοὺς καὶ αὐξήσῃ τὴν ἀδηφαγίαν των. Διετυποῦντο δ’ αἱ γνῶμαι αὗται, ἀκριβῶς καθ’ ἣν ἐποχὴν πάντες ἀνέμενον κατόπιν τῆς δυστροπίας τῆς Τουρκίας, τὴν αὐστηρὰν ἐπιβολὴν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ἐπὶ τῆς ἐπακολουθούσης ρήτρας διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 36, ἐπιβάλλοντος τὴν ἔξωσιν τῆς Τουρκίας ἐκ Κωνσταντινουπόλεως. Ὅσοι παρηκολούθησαν τὰς συζητήσεις ἐκείνας τῶν Παρισίων ἐνθυμοῦνται τίνι τρόπῳ ὁ Κόμης Σφόρτσα ὑπῆρξεν ὁ εἰσηγητὴς συμβουλῶν πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν Συμμάχων, νὰ δεχθῶσι παραχωρήσεις ὑπὲρ τῆς Τουρκίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν Σμύρνην καὶ τὴν Θράκην, τὰς θυσίας ἐκείνας, ἔλεγεν ὁ Κόμης, ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε ν’ ἀποδεχθῇ πρὸς τὸ ἴδιον αὐτῆς συμφέρον ἀπέναντι τοῦ Κεμαλικοῦ κινδύνου ὅστις ἦτο τρομερός. Δὲν ἀγνοοῦμεν δὲ καὶ τὴν ἀπάντησιν, ἥν ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργὸς ἔδιδεν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἐκείνῃ πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν τῆς Ἰταλίας, ὅτι αὐτὸς οὐδόλως ἐφοβεῖτο τὸν Κεμαλικὸν κίνδυνον, τρέφων πεποίθησιν ἐπὶ τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν. Ποῖαι δὲ αἱ θυσίαι εἰς ἃς ἐκαλεῖτο ἡ Ἑλλάς; Οὐδὲν πλέον οὐδὲν ἔλαττον, στέρησις αὐτῆς ὅλων τῶν καρπῶν τῆς νίκης. Τιθεμένης ἐν ἀμφιβόλῳ τῆς ἐν Θράκῃ Ἑλληνικῆς κυριαρχίας ἐπεβάλλετο ὁ περιορισμὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἐν μόνῃ τῇ Σμύρνῃ τελούσῃ ὑπὸ τὴν ἐπικυριαρχίαν τοῦ Σουλτάνου Διοικητὴς Σμύρνης ἐξελέγετο Χριστιανὸς ὑπὸ τῆς Κοινωνίας τῶν Ἐθνῶν. Χωροφυλακὴ ἐντοπία ὑπὸ Εὐρωπαίους ἀξιωματικοὺς ἀνελάμβανε τὴν φύλαξιν τῆς ἐνδοχώρας τῆς Σμύρνης. Περιορισμὸς τῆς Οὐδετέρας Ζώνης τῶν Στενῶν, οὐδετεροποιουμένης συγχρόνως τῆς Χερσονήσου Καλλιπόλεως, τῶν ἀκτῶν τῆς Προποντίδος μέχρι Ραιδεστοῦ καὶ τῆς Ἀσιατικῆς ἀκτῆς ἀπὸ τοῦ ἔναντι τῆς Τενέδου σημείου μέχρι τῆς Καραβύγας, ὡς καὶ ἀμφοτέρων τῶν ἀκτῶν τοῦ Βοσπόρου εἰς βάθος 25 χιλιομέτρων. Οὐδετεροποίησις τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου καὶ τῆς Προποντίδος τῶν δεσποζουσῶν τῶν Δαρδανελλείων. Αὔξησις τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τῆς Τουρκίας καὶ παροχὴ οἰκονομικῆς ἐνισχύσεως. Τῆς ταχθείσης ἐποχῆς διὰ τὴν σύγκλησιν τῆς Διασκέψεως ἐπελθούσης, αὕτη συνῆλθεν ἐν Λονδίνῳ ὑπὸ τὰς γνωστὰς συνθήκας. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ τῶν τελευταίων συμμαχικῶν προτάσεων παρὰ τῶν συνελεύσεων Ἀθηνῶν καὶ Ἀγκύρας, ἡ Διάσκεψις τοῦ Λονδίνου οὐδαμῶς εἰσῆλθεν εἰς ὁδὸν λύσεως τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Ἡ σύγκρουσις συμφερόντων ἐφωράθη καταφανῶς. Τούτου τεθέντος ἡ στάσις τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ ζητήματι διεγράφετο εὐκρινῶς, μὴ δυναμένη νὰ εἶναι ἄλλη ἢ ἐκείνη τὴν ὁποίαν τὰ ὕψιστα Ἑλληνικὰ συμφέροντα ὑπηγόρευον καθ’ ὅσον ἰδίᾳ, μέχρι τῆς ἐνδείξεως τῆς συγκλήσεως νεωτέρας Εὐρωπαϊκῆς Διασκέψεως διὰ τὸν ὁριστικὸν διακανονισμὸν τοῦ Τουρκικοῦ ζητήματος ἠλπίζετο, ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ἡ Ἑλλὰς νὰ παρουσιάσῃ γεγονότα, δυνάμενα οὐσιωδῶς νὰ βαρύνωσιν ἐπὶ τῆς ὁριστικῆς αὐτοῦ λύσεως. Ὁ ἀγὼν ἡμῶν εἶναι δίκαιος, ἀναγκαῖος, ἐκπολιτιστικός. Ἡ Ἑλλὰς ἀνεγνώριζεν ὅτι τὰ συμφέροντά της διετέλουν ἐν μεγίστῳ κινδύνῳ καὶ ὅτι εἰς τοὺς μεγάλους κινδύνους ἀντεπεκρίνοντο μεγάλαι ἀποφάσεις καὶ μετὰ τῆς βαθυτέρας συγκινήσεως καὶ τοῦ ἁγνοτέρου ἐνθουσιασμοῦ ἐγένετο ἀποδεκτὴ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἡ πρόσκλησις, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ στράτευμα τοῦ Μετώπου. Καὶ εἰς τὴν λῆψιν τῶν μέτρων τούτων εἰς τὰ ὁποῖα ἔσπευσαν ν’ ἀνταποκριθῶσιν ἀθρόα καὶ μὲ τὴν συνήθη αὐτοῖς προθυμίαν τὰ γενναῖα τῆς Ἑλλάδος τέκνα, δὲν κατῆλθεν αὐτὴ πρώτη, ἀλλὰ κατέφυγε παρασυρθεῖσα ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων της, οἵτινες διὰ τῆς στάσεώς των ἐδείκνυον ὅτι ὑφ’ οἱουσδήποτε ὅρους πλὴν τῶν ἀπαραδέκτων καὶ παραλόγων, δὲν ἦσαν διατεθειμένοι νὰ εἰρηνεύσωσι. Τοὺς Τούρκους δὲν ἐδίδαξε κἂν ἡ πρόσφατος ἱστορία τῆς τελευταίας ὀκταετοῦς δράσεως τοῦ Στρατοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ, καθ’ ἣν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος διεξαγαγὸν τρεῖς νικηφόρους πολέμους δὲν θὰ ἐπέτρεπεν ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ παραχωρήσεις, ἀποτελούσας θρασυτάτην ὕβριν πρὸς τὰς πατριωτικὰς του παραδόσεις καὶ θιγούσας αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν του. Ἐλησμόνουν οἱ ἐχθροὶ τῆς Ἑλλάδος τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλλον αὐτῇ τὴν διὰ τῆς λόγχης περιφρούρησιν τῶν καρπῶν τῶν νικῶν της, τὴν ἐξασφάλισιν τῶν κινδυνευόντων νὰ ὑποστῶσι τὴν τελικὴν ἐξόντωσιν Χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, ἐξόντωσιν, ἧς ἀπαθεῖς θεαταὶ παρίστανται, μερὶς τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, διεξαγαγόντος ἀδιάλλακτον ἀγῶνα κατὰ τῶν σφαγέων, τὴν ἑδραίωσιν ἄρα τοῦ ἔργου τῆς εἰρήνης καὶ τῆς τάξεως. Καὶ εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ ἀγὼν οὗτος θὰ ἐτύγχανε τῆς παγκοσμίου ὑποστηρίξεως καὶ τῆς προσηκούσης προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶναι ἀγὼν δίκαιος, ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἐπιβαλλόμενος, καὶ ἐκπολιτιστικώτατος. Εἶναι ἀγὼν ἡμῶν δίκαιος, διότι πρόκειται νὰ ἐξασφαλίσῃ δι’ αὐτοῦ ἡ Ἑλλὰς τὴν ὑπέροχον αὐτῆς θέσιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἣν ἀπέκτησεν ἐν τῇ χορείᾳ τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν κατόπιν ἀγώνων αἱματηρῶν καὶ μόχθων, οἵτινες περιεβλήθησαν τὸ κῦρος τῆς ἐξασφαλίσεως μιᾶς Συνθήκης φερούσης τὰς ὑπογραφὰς Κρατῶν πεπολιτισμένων. Διὰ τοῦ πολέμου τούτου ἡ Ἑλλὰς οὐδὲν ἄλλο ἐπιζητεῖ, ἢ τὸν σεβασμὸν τῆς Συνθήκης ταύτης καὶ θὰ τὸν ἐπιβάλῃ. Ὅταν ὁ παγκόσμιος πόλεμος ἐμυκᾶτο μαινόμενος καὶ συνταράσσων τὴν Ὑφήλιον, ἐκρίθη ἐπάναγκες διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς νίκης, ἓν ἑνιαῖον μέτωπον πολέμου καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολὴν καὶ Δύσιν. Καὶ ὅταν ὁ τελικὸς θρίαμβος προσεμειδίασε πτερυγίσας πρῶτος ἀπὸ τὰ ἔνδοξα πεδία τῶν μαχῶν τῆς Δοϊράνης καὶ τοῦ Σκρᾶ διὰ τῆς συμμετοχῆς τῆς Ἑλληνικῆς λόγχης, τότε τὸ ἑνιαῖον πολεμικὸν μέτωπον ὑπεχώρησεν εἰς τὸ ἑνιαῖον διπλωματικὸν μέτωπον, ὡς τὸ ἀνίδρυσαν αἱ διάφοροι συνθῆκαι, ἀπαρτίζουσαι διὰ τοῦ συνόλου των τὴν νέαν μορφὴν τοῦ παγκοσμίου χάρτου, ὡς διεπλάσθη ἐν ὀνόματι τῶν ἀρχῶν τοῦ ἀπελευθερωτικοῦ πολέμου. Τί ἔγινεν ἔκτοτε τὸ δίκαιον ἐκεῖνο; Κατεπατήθη ἐγωϊστικῶς, περὶ Ἑλλάδος μόνον προκειμένου. Ὁ Γάλλος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Μπαρτοῦ, δικαιολογῶν τὴν ὑπὸ τὰ ὅπλα πρόσκλησιν τῶν νεοσυλλέκτων τῆς πατρίδος του, κατὰ τῆς δυστροπούσης περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης τῶν Βερσαλλιῶν Γερμανίας, διεκήρυξεν ἐν μέσῳ τῶν ἐπευφημιῶν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Γαλλία ἐπέτυχε μίαν συνθήκην παρέχουσαν αὐτῇ δικαιώματα, ὧν ἡ ἐκτέλεσις ἀπαιτεῖ ἰσχυρὸν στρατόν. Ἐρωτᾶται: δὲν εἶναι ἡ ἰδία Γαλλία, ἥτις ἔθεσε τὴν ὑπογραφήν της καὶ εἰς μίαν ἄλλην συνθήκην, ἥτις εἶναι ἡ τῶν Σεβρῶν καὶ ἐπεκύρωσε δικαιώματά τινα καὶ εἰς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῆς Ἑλλάδος καὶ δικαιώματα τῆς Γαλλίας ἐν Συρίᾳ; Διατὶ ἀναγνωρίζεται καὶ ἐφαρμόζεται ἡ Συνθήκη τῶν Βερσαλλιῶν καὶ δὴ τῇ συμπράξει Βρεττανικῶν καὶ Ἰταλικῶν στρατευμάτων; Διατὶ ἐφαρμόζεται ἡ συνθήκη τῶν Σεβρῶν διὰ τοὺς ἄλλους καὶ ἀθετῶνται αἱ διὰ τὴν Ἑλλάδα; Καὶ δὲν ἔχουσι μόνον δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ ὑποχρεώσεις αἱ ὑπογράψασαι τὴν συνθήκην Δυνάμεις. Καὶ ἡ Ἑλλὰς συνυπογράψασα τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν ἀνέλαβεν ἀκεραίαν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς πλήρους αὐτῆς ἐφαρμογῆς. Ἐκτὸς τούτου δὲν δύναται ἡ Ἑλλὰς, χάριν προσκαίρου εἰρήνης νὰ εὑρεθῇ ἐν προσεχεῖ μέλλοντι εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν ἀνάγκην νέου πολέμου· τῇ ἐπιβάλλεται καθῆκον, καὶ καθῆκον ὑπέρτατον νὰ ἑδραιώσῃ τὸ ἔργον τῆς εἰρήνης καὶ τῆς τάξεως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καθορίζουσα ἅπαξ διὰ παντὸς τὴν θέσιν αὐτῆς. Λόγοι λοιπὸν ἀσφαλείας τῆς ὑπάρξεώς της ἐπιβάλλουσι τὴν ὑπερτάτην ἀνάγκην ὑπερτάτων θυσιῶν, ἵνα μὴ ἀφήσῃ εὐκαιρίαν νὰ διαφύγῃ. Ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ διεξαγάγῃ τὸν πόλεμον τοῦτον οὐ μόνον διὰ νὰ διατηρήσῃ ἄθικτον τὴν συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Τουρκίαν αὐστηροτέρους ὅρους. Καὶ πρέπει νὰ παραμείνῃ ἀδιάλλακτος, καθ’ ὅσον μετὰ τὴν σύναψιν χωριστῶν μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ Ἰταλίας συμφωνιῶν ὑπὸ τῆς Τουρκίας, δικαιοῦται νὰ κανονίσῃ ἐλευθέρως τὴν στάσιν της ἀπέναντι τῆς Τουρκίας. Ἐλέχθη ὅτι ἡ Ἑλλὰς μὴ διαπνεομένη ὑπὸ κατακτητικῶν σκοπῶν, θὰ προτείνῃ κατάπαυσιν τῶν ἐχθροπραξιῶν, ἅμα τῇ ἐκπληρώσῃ τοῦ πρώτου αὐτῆς ἀντικειμενικοῦ σκοποῦ διὰ τῆς καταλήψεως τῆς Ἀγκύρας. Δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετὰ τῶν οὕτω σκεπτομένων, ἔχων τὴν ἰδέαν ὅτι ἡ κατοχὴ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, τῆς ἀπ’ αἰώνων πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μὴ ἀποτελοῦσα μέρος τῶν κατακτήσεων, ἀλλὰ τῶν κτήσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, δέον ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ προγράμματος τοῦ παρόντος πολέμου, καὶ ὄχι τὸν σκοπὸν ἄλλου πολέμου ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι. Ἐκτὸς τούτου ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ προσαρτήσῃ μετὰ τοῦ Βιλαετίου Σμύρνης τὸ Σαντζάκιον Βίγας (Δαρδανελλίων), τὴν Προῦσαν μετὰ τῆς περιφερείας Βαλούκεσερ μετὰ τῶν ἀκτῶν τῆς Προποντίδος καὶ τῶν ἀκτῶν τῆς Μαύρης θαλάσσης μέχρις ἐγγὺς τῆς Ποντοηρακλείας, ἤτοι τῆς Κωνσταντινουπόλεως μετὰ τῶν ἀναποσπάστως ἀνηκουσῶν αὐτῇ περιοχῶν. Ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀδριανούπολις καὶ Ἑλληνικὴ Σμύρνη εἶναι ἀπαραίτητοι ὅροι διὰ τὴν ὕπαρξιν μιᾶς Ἑλλάδος, ἡ Ἑλληνικὴ Κωνσταντινούπολις εἶναι ἀπαραίτητος ὅρος μιᾶς Μεγάλης Ἑλλάδος. Ἢ θὰ ὑπάρξῃ ἰσχυρὰ Ἑλλὰς ἢ θὰ ἴδωμεν ἐπιτυγχάνουσαν εἰς βάρος ἡμῶν τὴν ἀναβίωσιν Τουρκίας ἰσχυροτέρας καὶ τῆς προπολεμικῆς ἐποχῆς. Μέσος ὅρος δὲν ὑπάρχει. Τοῦτο μᾶς διδάσκει ἡ ἱστορία τῆς νεοτουρκικῆς ἐποχῆς. Πλὴν τούτου, ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἴδῃ τὰ ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ τέκνα αὐτῆς ἐπανερχόμενα ὑπὸ τὸν φρικώδη ζυγὸν βαρβάρου ἐκδικητοῦ. Τὶ θὰ γίνωσιν οἱ κάτοικοι τῶν Κυδωνιῶν, ὅσοι δηλαδὴ ἐπέζησαν τῶν φρικαλαιοτήτων, ἀποχωροῦντος τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Τὶ θὰ γίνωσιν οἱ κάτοικοι τῶν ἡρωικῶν κωμοπόλεων Χιλῆς, Νεοχωρίου, Γκέϊζε–Ὀρτάκιοϊ τῆς Βιθυνίας, οἵτινες ἐπὶ 5 τώρα ἔτη ὑπερασπίζουσι μὲ τὸ ὅπλον ἀνὰ χεῖρας τὴν τιμὴν των ἀνὰ τὰ ὄρη; Πῶς ἡ Προῦσα, ἡ Πάνορμος, ἡ Ἀπολλωνιάς, οἱ κάτοικοι αὐτοῦ τοῦ Βοσπόρου, οἱ ληστευόμενοι καὶ φονευόμενοι ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ ὑπὸ τὰ ὄμματα τῶν Διασυμμαχικῶν στρατευμάτων κατοχῆς, καὶ εἰς τὰς καταπιέσεις τῶν ὁποίων ἔθεσε τέρμα μόνον ἡ παρουσία τοῦ ὑπὸ τὸν κ. Βλαχόπουλον συντάγματος, πῶς θ’ ἀτενίσωσι τὸν ὑπερόπτην Τοῦρκον; Ἐφαντάσθη ἡ Εὐρώπη, θέσασα τὴν ὑπογραφήν της κάτωθεν μιᾶς συνθήκης, ὅτι ἦτο δυνατὸν Ἑλληνικοὶ πληθυσμοὶ, πληθυσμοὶ τῆς πρώτης ἐν τῷ κόσμῳ ἱστορικῆς Φυλῆς καὶ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἄλλοι λαοί, ὑπολειπόμενοι ἐν τῷ πολιτισμῷ, ἀπεκατεστάθησαν τελείως μεγεθυνθέντες εἰς βάρος τρίτων, θὰ ἐδέχοντο ἄνευ διαμαρτυρίας νὰ ἐπανέλθωσιν ὑπὸ φρικώδη ζυγόν; Ἀλλὰ τίνα διαφεύγει καὶ ὁ κίνδυνος τῆς ἐπὶ τῶν νήσων τοῦ Ἀρχιπελάγους ἡμῶν ἀπειλῆς, τῆς Σμύρνης μὴ διατελούσης Ἑλληνικῆς ὑπὸ τὴν Ἑλληνικὴν ἔννοιαν; Ἀσθενὴς Σμύρνη δὲν θὰ διήνοιγε τὴν ὁδὸν εἰς τὴν ἐγκατάστασιν ἰσχυρᾶς διὰ τὸν ἐχθρὸν ναυτικῆς ἐν τῇ Αἰγαίῳ βάσεως, ἥτις θ’ ἀπέβαινε διαρκῶς ἀπειλὴ κατὰ τῆς νησιωτικῆς ἡμῶν κυριαρχίας; Ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ἡμῶν δρᾶσις ἐν Μικρασίᾳ, μήπως δὲν εἶναι διεθνοῦς σημασίας καὶ δὲν ἐξασφαλίζει διεθνῆ συμφέροντα; Καὶ δὲν εἶναι ἕνεκα τούτου δεδικαιολογημένη ἡ ἀνησυχία ἐκ τῆς ἄρσεως τοῦ Συμμαχικοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν Στενῶν; Πραγματοποιουμένου τοῦ σχεδίου, δι’ οὗ θὰ ἐπετρέπετο εἰς τὸν Σουλτάνον ἡ διατήρησις στρατιωτικῆς δυνάμεως ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἐκτὸς τῆς σωματοφυλακῆς του, καταστρέφεται ὅλη ἡ σημασία τῆς ἄνευ στρατοῦ ζώνης. «Ἡ ἐργασία τῆς ἀνασυσταθείσης Ἐπιτροπῆς, ἔγραφεν ἐν σπουδαίῳ δημοσιογραφικῷ ὀργάνῳ, τῷ Ἡμερησίῳ Τηλεγράφῳ, ὁ διπλωματικὸς αὐτοῦ ἀνταποκριτής, ὑπὸ ἡμερ. 17 Μαρτίου, ἀπαιτεῖ ἐκ μέρους ἡμῶν ἀκατάπαυστον ἐπαγρύπνησιν, διότι εἶναι εὐνόητον ὅτι εἰς προσεχὲς μέλλον ἀντιπρόσωποι τῆς Ἀγγλίας, Ἑλλάδος καὶ Ρουμανίας θὰ εὑρεθῶσιν εἰς μειονεκτικὴν θέσιν πρὸ τῆς συνδεδιασμένης δυνάμεως τῆς Τουρκίας καὶ τῶν φίλων της ἐν τῷ συμμαχικῷ στρατοπέδῳ, ὡς ἐπὶ παραδείγματι τῆς ἀνασυστάσεως τοῦ Τουρκικοῦ στόλου». Καὶ ὑπὸ διεθνῆ ἄρα ἄποψιν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἀσφάλεια τῆς Εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης οὐχὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ μόνον ἐν Θράκῃ, Σμύρνῃ καὶ ἐν Κωνσταντινουπόλει τίθεται ἐν κινδύνῳ, ἐπαναφερομένης ἐπὶ τῶν Στενῶν τῆς Τουρκικῆς τυρανίας, συμμάχου τῆς Σοβιετικῆς Ρωσίας, οὐδόλως παραιτουμένης, ὡς ἡ Τσαρικὴ Ρωσία, τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ ὀνείρου τῆς διαθήκης τοῦ μεγάλου Πέτρου, καὶ τῆς πανταχοῦ καὶ πάντοτε ἐπαγρυπνούσης Γερμανίας. Ἡ ἀποστολὴ τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀνατολῇ εἶναι καὶ ἐκπολιτιστική, ἐνῷ ἡ τῆς Τουρκίας ὀπισθοδρομική. Διὰ τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς δὲν εἶναι ἀδιάφορον ἂν θὰ ὑπάρχωσι κράτη διατηροῦντα ἐτησίως ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ μυριάδας εὐρώστων ἀνδρῶν, χρησίμων διὰ κοινωνικὰ ἔργα, ἂν θὰ ὑφίσταται πολιτικὴ εὐνοοῦσα τὸν πόλεμον ἢ ὑποβάλλουσα τοὺς λαοὺς εἰς δυσβάστακτα βάρη, οὐδὲ δύναται νὰ εἶναι ἀδιάφορον ὅταν τὰ τοῦ βίου χρειώδη ὑπερτιμῶνται καὶ πλήττωσι κατὰ τὸν σκληρότερον τρόπον τὰς ἐνδεεῖς τάξεις. Ἐπίσης τὰ μέγιστα ἐνδιαφέρονται οὗτοι περὶ τοῦ παιδαγωγικοῦ συστήματος, ὅπερ θ’ ἀκολουθήσωσιν, ἀφοῦ τὸ εἶδος τῆς ἀγωγῆς ἀποφασίζει εἰς ὕψιστον βαθμὸν περὶ τοῦ μέλλοντος ἑνὸς ἔθνους. Προσέτι ὑπάρχει ἄπειρος ἀριθμὸς ζητημάτων, ἅτινα ἐνδιαφέρουσι τὰ μέγιστα ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς νεωτέρας κοινωνικῆς νομοθεσίας. Ἡ Εὐρώπη δὲν σκέπτεται νὰ ἐξετάσῃ ἂν αἱ συνέπειαι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἐκπολιτιστικῶν ἀρχῶν της θὰ θίξωσι ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πολιτειακὴν διάταξιν. Γνωρίζω ὅτι αἱ θεωρίαι αὗται εἶναι ἐπωφελεῖς καὶ διὰ τοὺς ἀντιτείνοντας ἀκόμη, ἑπομένως θὰ τὰς ἐπιβάλῃ μὲ ὅλας τὰς συνεπείας των. Ὅστις ἐνεργεῖ ἄλλως, εἴτε ἐκ προσωπικοῦ συμφέροντος, εἴτε ἕνεκα εὐνοίας, ἐνεργεῖ ἀναξιοπρεπῶς. Ὁ φόβος ἀπωλείας εὐνοίας ἢ συμφέροντος, δὲν πρέπει νὰ βαυκαλίζῃ τοὺς δυνάστας τῶν λαῶν, ὅτι θὰ παρακινήσῃ τοὺς ἰσχυροὺς τοῦ κόσμου νὰ ὑποχωρήσωσι πρὸ ἀπειλῶν ἢ νὰ κρύψωσι τὰς πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας ἐνδομύχως πιστεύουσιν. Ἐνταῦθα ἀντίστασις καὶ αἰτιολογία δὲν χωρεῖ: ἂν δὲν συμμορφωθῇς, θὰ μεταχειρισθῶ τὴν δύναμιν. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ τὰ μᾶλλον εὔρωστα καὶ μεμονωμένα ἔθνη ἐκπροσωποῦσι τὴν καλυτέραν, ὡργανωμένην καὶ πεφωτισμένην μερίδα, ἕπεται ὅτι τὸ νὰ προΐσταται τῶν ἄλλων οὐ μόνον δίκαιον εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀναγκαῖον διὰ τὸ γενικὸν συμφέρον, εἰς ταῦτα δὲ εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνατίθεται ὅπως καθοδηγῶσι τὰ ἄλλα. Ἐν ταύτῃ τῇ ἀποστολῇ, τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, πιστὸν εἰς τὰς ἐνδόξους ἱστορικάς του παραδόσεις, θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν τῶν μεγάλων πεπρωμένων του, ἔχον πλήρη τὴν συναίσθησιν ἐκ τῶν ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων του καὶ ἀκλόνητον τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὴν τελειωτικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων του, τῆς ἑνώσεως σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ συμφώνως πρὸς τὰ ἐπαναστατικὰ δόγματα καὶ δικαιώματα τῶν Λαῶν νὰ διαθέτωσι τὴν τύχην των. Ὁ Ἑλληνικὸς Λαὸς ἀποδειχθεὶς ἱκανὸς ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἀφόβως τὸ ἐκπολιτιστικὸν του μέλλον καὶ ἐρειδόμενος εἰς τὸ ἠθικὸν τοῦ στρατοῦ του, ὅπερ κατεδείχθη ἀμείωτον ἐκ τῶν ἐπιτυχῶν αὐτοῦ ἀγώνων, θὰ συντρίψῃ μετὰ τῶν ὀρδῶν τοῦ Κεμὰλ καὶ τὸ διπλωματικὸν μέτωπον, ὅπερ ἤγειραν ἐγωϊστικοὶ σκοποὶ ἐπὶ καταφώρῳ ἀδικίᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος, τῆς παγκοσμίου εἰρήνης καὶ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ πολιτισμοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον ἔστησαν ὡς ἐνέδραν, ἵνα παρασύρωσι τὴν Ἑλλάδα εἰς τοὺς σκοτεινοὺς διαδρόμους ἐπικινδύνων συζητήσεων. Τὰ Ἑλληνικὰ Τμήματα τοῦ ἐδάφους, διὰ τῶν ὁποίων διῆλθον νικηφόρα τὰ ἀπαράμιλλα εἰς ἀνδρείαν τέκνα τῆς Πατρίδος, δὲν πρέπει νὰ ὑπαχθῶσι ποτὲ πλέον ὑπὸ τὸ πέλμα τῆς τυραννικῆς βαρβαρότητος. Ἡ συνδιάσκεψις, ἣν συνεκάλεσεν εἰς Λονδῖνον, θέσασαν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ τὴν Ἑλλάδα πρὸς τοὺς σφαγιαστὰς τῆς Ἀνατολῆς, πρέπει νὰ συνεχισθῇ εἰς τὸ πολεμικὸν μέτωπον. Ἐκεῖ εἰς τὰς ἐκτάσεις τῆς Μικρασίας, αἵτινες μᾶς εἶναι γνωσταὶ ἀπὸ τὴν τρισχιλιετῆ περίλαμπρόν μας ἱστορίαν, ἐκεῖ ἀγωνίζονται ὑπὸ τὰς πτυχὰς τῆς κυανολεύκου πρὸς ἐπικράτησιν τοῦ ἀληθοῦς πολιτισμοῦ, κατὰ τῶν περιδεῶν καὶ διὰ τοῦ κράτους τῆς βίας συνηγερμένων ὑπὸ τὴν δύουσαν ἡμισέληνον βαρβάρων, οὐχὶ μισθοφορικὰ πλήθη σταυροφόρων πρὸς καθυποδούλωσιν τῶν χριστιανικῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, ἀλλ’ Ἕλληνες, γνωρίζοντες διατὶ πολεμοῦσι καὶ ἐναντίον τίνων πολεμοῦσι. Καὶ ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι ἡ νέα Εὐρώπη τοῦ 1921, ἡ συντελέσασα εἰς τὴν ἀνασύστασιν μιᾶς Ἑλλάδος τοῦ 1821, δὲν θὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπαναληφθῇ τὸ ἔγκλημα τῆς μεσαιωνικῆς Εὐρώπης τῆς 29 Μαΐου τοῦ 1453. (Εὖγε, εὖγε. Παταγώδη καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Παρίτσης ἔχει τὸν λόγον.

§37Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δύο σκέψεις, κ. πληρεξούσιοι, μὲ ὤθησαν εἰς τὸ βῆμα τὴν ἑσπέραν ταύτην, πρῶτον, ἡ συναίσθησις ὅτι κοιναὶ εὐθύναι μᾶς συνδέουσιν, εὐθύναι ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ παρόντος καὶ μέλλοντός του, εὐθύναι ἀπέναντι τῆς ἱστορίας, εὐθύναι ἀνεξαρτήτως πτέρυγος, εἰς τὴν ὁποίαν ἱστάμεθα. Καὶ δεύτερον, ἡ ἀνάγκη ὅπως διαφωτισθῶμεν πάντες, ὄχι πλέον ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρακαθήμενοι, νὰ διαφωτισθῶμεν ἐπὶ τῆς ἐξελίξεως καὶ τῆς πορείας ὅλων ἐκείνων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα κρατοῦσιν πράγματι ἐν ἀγωνίᾳ τὴν ἐθνικὴν ψυχήν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, κ. πληρεξούσιοι, ἀπηλλαγμένος πάσης κομματικῆς προκαταλήψεως, ἐγκαταλιπὼν εἰς τὸ κατώφλιον τῆς αἰθούσης ταύτης πάντα τυχὸν ἁμαρτωλὸν στοχασμόν, ὅπως προβῶ ἄνευ φακοῦ κομματικοῦ εἰς τὴν ἐξέτασιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ, προχθὲς δηλαδή, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήνεγκεν. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξετάσω καὶ νὰ ἐκφέρω τὴν ἀσθενῆ μου γνώμην, ἕν καὶ μόνον στοχαζόμενος, τῆς ἀπολυτρώσεως δηλαδὴ καὶ σήμερον ἀκόμη μαρτυρούσης φυλῆς μας, τοῦ ποθητοῦ θριάμβου τῆς στρατευομένης Πατρίδος μας. Ἐσκέφθην ἐπὶ πολύ, ἂν ἔπρεπε καὶ ἐγὼ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπί τινα λεπτά, οὐ μόνον διότι πᾶσα ἀπόπειρα ἐπικρίσεως τοιαύτη, ἡ τοιαύτης ἐκ μέρους ἡμῶν, τῶν εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην ἀνηκόντων προκαλεῖ ἐκδηλώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἥκιστα ἐνθαρρυντικαὶ διὰ πᾶσαν τοιαύτην ἀπόπειραν, ἀλλὰ διότι καὶ μετ’ ἄλλων συναδέλφων τῆς πτέρυγος ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, συναισθάνομαι βαθύτατα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐτόνισε προχθὲς ὁ ἔγκριτος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας πολιτευτής, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ πτέρυξ ἐκείνη, ἣν ἀπεδεκάτισε ἡ λαῖλαψ τῆς 1ης Νοεμβρίου, ἐστερήθη, οὐ μόνον τοῦ πρωταγωνιστοῦ αὐτῆς, ὁ ὁποῖος παρὰ τὰς κρίσεις καὶ τὰς γνώμας σας, τὰς ὁποίας βεβαίως ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ διατυπώσητε, ἐπλήρωσε μὲ τὸ ὄνομά του τὴν ἱστορίαν τῶν πολιτικῶν ἀγώνων τῆς τελευταίας δεκαετίας........

§38ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Μαζὶ μὲ τὴν τυραννίαν του!

§39Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Μάλιστα, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἐπλήρωσε τὴν ἱστορίαν μὲ τὸ ὄνομά του, ἡ ἱστορία δὲ θὰ εἴπῃ τὴν τελευταίαν λέξιν, καὶ θὰ ἴδωμεν ἂν θὰ συμφωνήσῃ μεθ’ ὑμῶν ἢ οὔ.

§40Μ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Καὶ τοῦ Ἡροστράτου ἔμεινεν τὸ ὄνομα!

§41Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἐστερήθη ἡ ἰδική μας πτέρυξ μόνον ἐκείνου, ἀλλ’ καὶ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο ν’ ἀναλάβωσιν καὶ διεξαγάγωσιν ἐπιτυχῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν πολιτικὸν ἀγῶνα. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, φρονῶ ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ θάρρος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ἵνα ἡμεῖς οἱ ἁπλοῖ στρατιῶται τῆς πτέρυγος ἐκείνης, στερηθέντες τῶν ἀξιωματικῶν ἡμῶν καὶ τῶν ἐπὶ κεφαλῆς.......

§42Μ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Μόνον αὐτῶν;

§43Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Τίποτε ἄλλο δὲν ἐστερήθην ἐγὼ τοὐλάχιστον, κ. συνάδελφε.

§44Μ. ΣΟΥΛΤΑΝΗΣ. Δὲν σᾶς ἐστερήσαμεν ἡμεῖς.

§45Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Τέλος πάντων.

§46Η. ΜΠΑΣΔΕΚΗΣ. Ἀφ’ οὗ τὸν ἐξεδιώξαμεν διατὶ τὸν ἐπαναφέρετε πάλιν ἐδῶ; (Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἐξακολουθήσατε τὴν ἀγόρευσίν σας καὶ μὴ προκαλῆτε.

§48Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν εἶπον τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ προκαλέσῃ τὰς διαμαρτυρίας καὶ τὰς διακοπάς. Ἐν πάσῃ περιπτώσει παρὰ τὰς διακοπὰς ταύτας νὰ ἐξαντλήσητε ὅλην σας τὴν ἐπιείκειαν, διότι......

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε πληρεξούσιε, εἶσθε ἐλεύθερος νὰ ἀγορεύσητε.

§50Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μὴ προκαλῆτε.

§51Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Λέγω ἁπλούστατα τὴν γνώμην μου, χωρὶς νὰ προκαλῶ κανένα νὰ ἐξαντλήσητε τὴν πρὸς ἡμᾶς τοὺς νεωτέρους ἐπιβεβλημένην ἐπιείκειαν. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἦσαν σαφέσταται αἱ δηλώσεις αὗται, τὰς ὁποίας ἤκουσεν ἡ Συνέλευσις προχθὲς τὴν Δευτέραν. Εἰς αὐτὸ τὸ ἐρώτημα νομίζω ὅτι δύναται κανεὶς νὰ ἀπαντήσῃ καταφατικῶς. Δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως, νὰ ἀναμείνῃ τις ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον τῆς Συνελεύσεως ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ὅλα τὰ λαβόντα χώραν, ὅλας τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας δύναται ἐκεῖνος, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του καὶ τῶν γνώσεών του ἐπὶ τῶν ζητημάτων, νὰ τρέφῃ περὶ τῆς λήξεως τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν Συνέλευσιν καὶ τὸν Λαὸν ὁλόκληρον. Ἀλλὰ διὰ νὰ εἴμεθα καὶ ἡμεῖς ἐν ἐπιγνώσει τῆς πραγματικῆς καταστάσεως καὶ κανονίσωμεν τὴν πορείαν ἡμῶν, ὡς πληρεξούσιοι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νομίζω ὅτι θὰ ἦτο δυνατὸν ὅπως ἡ Κυβέρνησις εὐαρεστηθῇ καὶ ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἀξιότιμα μέλη τῆς Συνελεύσεως χθὲς καὶ προχθὲς διετύπωσαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἴτε τὴν συγκρότησιν μυστικῆς συνεδριάσεως, ἵνα διαφωτισθῇ καταλλήλως ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις, εἴτε τὴν συγκρότησιν μιᾶς κοινοβουλευτικῆς ἐπιτροπῆς ἐξ εἰδημόνων καταρτιζομένης προσώπων ἐξ ἁπασῶν τῶν πτερύγων τῆς Συνελεύσεως, ἐνώπιον τῆς ὁποίας νὰ διατυπώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα νομίζει ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Συνέλευσιν δημοσίᾳ.

§52Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρέλκει ἡ Ἐπιτροπή.

§53Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Τότε νὰ προβῇ εἰς δηλώσεις λεπτομερεῖς, διότι τὸ βέβαιον εἶναι ὅτι διὰ τῆς ὑποβολῆς τῶν τελευταίων προτάσεων, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτὰς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὰς προτάσεις τῆς Διασκέψεως, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀντελήφθη ὅτι τὸ καθεστὼς τὸ δημιουργηθὲν ὑπὸ μιᾶς Συνθήκης διεθνὲς κῦρος ἐχούσης, τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, κινδυνεύει νὰ μεταβληθῇ πρὸς ζημίαν σημαντικωτάτην τῶν Ἑλληνικῶν δικαίων.

§54Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον καθεστώς; ἀφοῦ ποτὲ δὲν εἶχε δημιουργηθῆ τίποτε.

§55Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Τὸ καθεστὼς τὸ ἐφαρμοζόμενον, τὸ καθεστὼς τὸ ὁποῖον γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι ἤσκησεν ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχὴ καὶ μέχρι αὐτῆς τῆς στιγμῆς ἀσκεῖ. Αὐτὸ τὸ καθεστὼς ἐννοῶ καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχον βασιμώταται ἐλπίδες, ἵνα μὴ εἴπω πεποίθησις, ὅτι θὰ καθιεροῦτο καὶ ὁριστικὸν μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ στρατοῦ μας ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέθηκαν εἰς αὐτὸν οἱ Σύμμαχοι.

§56ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Δηλαδὴ ἄν δὲν ἔφευγε ὁ Βενιζέλος;

§57Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν εἶμαι τόσον ἀφελής, κ. συνάδελφε, νὰ νομίζω ὅτι μία κατάστασις διεθνοῦς σημασίας ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν παρουσίαν τοῦ Α ἢ Β προσώπου, ἢ ἀπὸ τὴν συμπάθειαν τοῦ Β πρὸς τὸν Γ. Ἀφήσατέ με λοιπὸν νὰ διατυπώσω τὴν γνώμην μου. Ἐν πάσῃ περιπτώσει φρονῶ ὅτι τὸ καθεστὼς ἐκεῖνο θὰ μετεβάλλετο ἀφεύκτως εἰς ὁριστικὸν καὶ μάλιστα βελτιουμένης τῆς θέσεως τῶν Ἑλλήνων, τῶν κατοικούντων εἰς τὰς ζώνας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνονται ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς ὑπὸ τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καθοριζομένης. Καὶ διὰ νὰ εἶμαι πλέον σαφής, φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι καὶ τὸ τμῆμα τοῦ Ἀδραμυτικοῦ κόλπου, τὸ βορείως τῆς γραμμῆς τῶν Σεβρῶν περιλαμβανόμενον μέχρι τοῦ ὄρους Ἤδης καὶ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πλεῖστα ὅσα δικαιώματα ἔχομεν, καὶ ὁμιλῶ ὡς πληρεξούσιος τοῦ Λεσβιακοῦ λαοῦ, διότι τὸ τμῆμα ἐκεῖνο κατοικεῖται κατ’ ἐξοχὴν καὶ ἔχει κατακτηθῆ ἀπὸ αἰώνων ὑπὸ τῶν ἐκ Λέσβου μετοικησάντων ἐκεῖ μετὰ τὴν Ἐπανάστασιν, νομίζω ὅτι καὶ τὸ τμῆμα ἐκεῖνο θὰ ἔβλεπε τὴν τύχην αὐτοῦ κατὰ πολὺ βελτιουμένην καὶ ἐξερχόμενον τῆς Τουρκικῆς κυριαρχίας, καθόσον τὸ τμῆμα ἐκεῖνο θὰ ὑπεβάλλετο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Στενῶν.

§58Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Τὸ κείμενον τῶν προτάσεων τῶν ὑποβληθεισῶν εἰς ἡμᾶς λέγει παντοῦ τὸ ὑποθετικὸν «ἄν». Ὥστε τὸ κείμενον τῶν προτάσεων στηρίζεται ἅπαν ἐπὶ ὑποθέσεων τῆς ἀποδοχῆς τῶν προτάσεων τῆς εἰρήνης.

§59Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει μετὰ τὸ ψήφισμα τὸ ὁποῖον διετυπώθη ἐν τῇ πανηγυρικῇ ἐκείνῃ Συνεδριάσει, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φοβώμεθα ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων ἐκείνων, ἵνα λάβωμεν ὑπ’ ὄψει πρὸς μελέτην τὰς τελειωτικὰς προτάσεις, τῶν ὁποίων τὴν σοβαρότητα καὶ τὸ καταστρεπτικὸν πάντες ἀνομολογεῖτε. Προχωρῶν λοιπὸν ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐλπίζω ὅτι θὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ συμμερισθῶ καὶ ἐγὼ τὴν ἐκδήλωσιν τῆς θλίψεως, τὴν ὁποίαν ὅλοι οἱ πρὸ ἐμοῦ παρελθόντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διετύπωσαν, διὰ τὴν μεταστροφὴν ταύτην, ἡ ὁποία διεπιστώθη ἐπὶ τοῦ προκειμένου μεταξὺ τῶν Δυνάμεων ἐκείνων, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐδικαιοῦτο ὡς σύμμαχος καὶ συναγωνιστής, ἐδικαιοῦτο νὰ ἀναμείνῃ μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς τὴν ἠθικὴν καὶ θετικὴν ὑποστήριξιν. Καὶ ὀφείλω νὰ τονίσω, ὅτι τὸ αἴσθημα τοῦτο τοῦ παραπόνου δὲν εἶναι διόλου ξένον πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἀντιλήψεις· καὶ ὅτι πράγματι ἐκπληττόμεθα διὰ τὴν τοιαύτην μεταστροφήν, τὴν ὁποίαν ἐλπίζομεν ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐξαντλήσῃ πᾶν μέσον, ὅπως ἄρῃ ἀποδίδουσα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὡς ἁρμόζει εἰς αὐτὸν καὶ ὡς δικαιοῦται, τὰς συμπαθείας καὶ τὴν ἐκτίμησιν ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων συνηγωνίσθημεν κοινὸν ἀγῶνα, ὑπὲρ μιᾶς ἰδέας καὶ οἱ ὁποῖοι βεβαίως δὲν δύνανται ποτὲ νὰ λησμονήσωσιν, ὅτι ὅσον μεγάλοι καὶ ἂν εἶναι, ὅσον ἰσχυροί, ὀφείλουσι νὰ τηρῶσιν ἔτι περισσότερον μερικὰς ἠθικὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀγράφους πάντοτε ἔχουσι ἀναλάβει ἀπέναντι μικρῶν συμμάχων, συμμάχων οἱ ὁποῖοι προθύμως ἐθυσίασαν τὸ αἷμα των ὑπὲρ κοινοῦ σκοποῦ. Βεβαίως δὲν ἐπέστη ὁ καιρὸς νὰ κρίνωμεν τὴν πολιτικὴν τῆς κυβερνήσεως, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δικαιούμεθα καὶ δυνάμεθα νὰ εὐχηθῶμεν, ὅπως ἡ κυβέρνησις, καθὼς ἦλθον σήμερον τὰ πράγματα, ὅπως δηλαδὴ εἴμεθα ὑποχρεωμένοι μόνοι, ἄνευ παραστατῶν καὶ συμμάχων, νὰ διεξαγάγωμεν ἕνα ἀγῶνα χαλεπόν, ἀπέναντι μιᾶς ὁλοκλήρου αὐτοκρατορίας, νομίζω ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ καταστήσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν γνωστὰς τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔχει, τουλάχιστον διὰ τὴν ἐξασφάλισιν τῶν καρπῶν τῶν νέων θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατ’ ἀνάγκην ἤχθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διετυπώθη πρό τινος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρατήρησις, τῆς ὁποίας τὴν ὀρθότητα δὲν γνωρίζω ἂν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ, παρατήρησις, ὅτι προεβαίνομεν ἄλλοτε, τὸ προέβαινε ἄλλοτε τὸ κράτος, προσφάτως ἔτι, εἰς τὴν ἀνάληψιν ἀγώνων καὶ τὴν διεξαγωγὴν τούτων μετὰ θυσιῶν πολλῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ προεξασφαλίσῃ τοὺς καρποὺς τῶν θυσιῶν τούτων.

§60Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ εἶναι ἡ δήλωσις τοῦ Μπόναρ Λῶ καὶ ὁ ὁποῖος λέγει κατηγορηματικῶς ὅτι ἐὰν πράγματι ἔχωμεν σύμμαχον τὴν Ἑλλάδα, οὐδεμία ὑπόσχεσις ἀπολύτως μᾶς συνδέει πρὸς αὐτήν. Λοιπὸν διατί ἀμφιβάλλετε ὑμεῖς;

§61Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριε συνάδελφε. Εἶπον ὅτι ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀφοῦ θεωρεῖται τοῦτο κακόν, θὰ ληφθῇ βεβαίως σήμερον πρόνοια, ὅπως οἱ καρποὶ τῶν θυσιῶν, εἰς τοὺς ὁποίους ἀπεδύθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐξασφαλισθῶσιν τοὐλάχιστον τώρα διὰ τῆς καταλλήλου προδιαθέσεως τῶν συμμάχων.

§62Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνῃ ἡ ἐξασφάλισις, τώρα ὁπότε μᾶς ἀποδιώκουν;

§63Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ σήμερον καὶ χθές, διετύπωσαν τὴν γνώμην ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ ὅλα αὐτῆς τὰ μέτρα, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ στρατιωτικοῦ μετώπου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ πολιτικοῦ.

§64Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, διότι εἰς πᾶσαν στιγμὴν τὰ μέτρα πρέπει νὰ λαμβάνωνται.

§65Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλαβεν ἤδη προκαταβολικῶς ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἡ κοινὴ γνώμη τῶν Συμμάχων καὶ οἱ ἰθύνοντες αὐτῶν θὰ μᾶς ἐπιτρέψωσι τὴν πλήρη καὶ ὁριστικὴν κάρπωσιν τῶν καρπῶν, τοὺς ὁποίους αἱ νέαι θυσίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ θὰ δώσωσι εἰς ἡμᾶς.

§66Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Beati possidentes.

§67Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἀλλὰ δὲν λησμονῶ ὅτι ὁ κανὼν αὐτὸς διεψεύσθη ἐπανειλημμένως καὶ εἰς τὰ 1878, ἀναγκασθέντος τοῦ Ρωσσικοῦ στρατοῦ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν Ἅγιον Στέφανον καὶ τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἀναγκασθέντος τοῦ νικητοῦ νὰ ἐγκαταλίπῃ τοὺς καρποὺς τῆς νίκης του καὶ κατόπιν, ἐν τῷ Βερολινείῳ Συνεδρίῳ νὰ ἐγκαταλίπῃ τὸν σχηματισμὸν τῆς Μεγάλης Βουλγαρίας.

§68Λ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ. Ὑπάρχει πληθὺς παραδειγμάτων.

§69Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Καὶ τότε ἴσχυεν ὁ κανὼν τοῦ Beati Possidentes ἀλλ’ ἴσχυε καὶ ὁ κανών, ὅτι πολλάκις οἱ διπλωματικοὶ ἀγῶνες ἀναιροῦσι καὶ ἀνατρέπουσι τοὺς θριάμβους ἑνὸς στρατοῦ.

§70Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Ὅταν πρόκειται περὶ κατακτητικοῦ πολέμου καὶ ὄχι περὶ ἀπελευθερωτικοῦ, ὡς εἶναι ὁ ἰδικός μας.

§71Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἡ ἀντίληψις ἡ ἰδική μας εἶναι ὅτι εἶναι ἀπελευθερωτικὸς ὁ ἀγών μας καὶ εἶναι τοιοῦτος, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἐχθρούς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶνε σύμφωνοι μὲ τὰς ἀντιλήψεις μας.

§72Ι. ΚΟΥΣΟΥΛΑΣ. Ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τοῦ 1821 δὲν ἐπολέμησε ποτὲ μὲ διεθνῆ ἔγγραφα. Καὶ εἰς τὸ 1912 καὶ 1913 καὶ κατόπιν καὶ σήμερον ἀκόμη οὕτω πολεμεῖ.

§73Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Μὴ ὑπενθυμίζετε ἡμερομηνίας ἀφορῶσας ἡμᾶς, διότι θὰ σᾶς ἐνθυμήσω τὸ ἀπαίσιον 1897 ὅτε ἠναγκάσθη ὁ νικητὴς νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὰ ἴδια καὶ νὰ ἀπελευθερώσῃ καὶ τὴν Μεγαλόνησον, περὶ τῆς ὁποίας ἠγωνίσθη. Ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοῦ ἐπιτρέψητε νὰ διατυπώσω καὶ τὴν ἑξῆς γνώμην. Μόνον ἀράγε ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τῶν Σεβρῶν ἢ μᾶλλον τῆς διαδοχικῆς μετατροπῆς τῶν προτάσεων μέχρι τῶν τελευταίων τοιούτων, μόνον ἐπ’ αὐτοῦ ὑπάρχει ἡ ἔλλειψις ἱκανοποιητικῶν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δηλώσεων; Ὑπάρχει τοιαύτη καὶ ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐπίσης καιρίως ἐνδιαφέρει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τῆς 22 Νοεμβρίου ἀποδεικνύουσα τὴν θέλησιν καὶ τὴν ὁριστικὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ὅπως κανονίσῃ τὸ ζήτημα τὸ ἀφορῶν τὸ δημοψήφισμα, κατὰ τὴν ἰδίαν θέλησιν, ἐσωτερικῶς ἔλυσε ἐντελῶς τὸ ζήτημα, ὄχι μόνον διότι αὐτὴ εἶναι ἡ θέλησις τῆς μεγίστης πλειονοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ......

§74Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοῦ συνόλου.

§75Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Θὰ προσθέσω ὄχι μόνον ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν ἀλλὰ καὶ πλείστων ὅσων ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δὲν συμμετέσχον εἰς τὴν ἐκδήλωσιν τῆς 22ας Νοεμβρίου. Διότι ἐκεῖνοι.......

§76Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τοῦ συνόλου λοιπόν.

§77Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐκεῖ καταλήγω· διότι καὶ ἐκεῖνοι ἀκριβῶς, οἱ ὁποῖοι ἀπέσχον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τοῦ νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, ἐκ τῶν ὑστέρων ἐπείσθησαν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τῆς Πατρίδος, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐξωτερικῶς κανονισθῇ τέλειον, οὕτως ὥστε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἑνιαῖος καὶ ἀδιαίρετος νὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν ἐπιδίωξιν τῶν ὑπάτων του συμφερόντων.

§78Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀντέδρασαν ὅμως ἐσωτερικῶς.

§79Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε συνάδελφε, ὁμιλοῦμεν μόνον περὶ τῶν προσώπων τῶν ἐν τῇ Συνελεύσει εὑρισκομένων. Τὶ κάμνουν οἱ εἰς τὰς Εὐρώπας ἢ εἰς τὰς Ἀμερικὰς ἀπουσιάζοντες οὔτε εὐθύνην ἔχω, οὔτε γνωρίζω. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τῶν ὁποίων τὰς ἰδέας δὲν συμμερίζεσθε, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν λεγομένων σας.

§81Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ἐφόσον ἀγνοῶ αὐτάς οὔτε νὰ τὰς συμμερισθῶ οὔτε νὰ τὰς ἀποκρούσω δύναμαι. Ἐσωτερικῶς, λοιπόν, πραγματικῶς ἑνιαῖον κατηρτίσθη τὸ μέτωπον Ἀλλ’ ἀράγε ἐξωτερικῶς ἤρκεσαν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ ἀντιδράσεις, αἱ ὁποῖαι καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην προβάλλουσιν κωλύματα τινά, περὶ τὴν πλήρη καὶ ἀπόλυτον καθησύχασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο; Τοῦτο ἤθελα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, γνωρίζουσαν ποίαν καὶ πόσην σημασίαν παρέχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὸ ἐθνικὸν ἐκεῖνο κεφάλαιον. Τοῦ θέματος τούτου γνωρίζουσι πάντες τὴν σημασίαν καὶ μάλιστα εἰς τὰς προτεινομένας περιστάσεις, νομίζω ἑπομένως ὅτι καλὸν θὰ ἦτο νὰ προέβαινεν ἡ Κυβέρνησις εἰς σχετικὰς τινὰς δηλώσεις, διὰ τῶν ὁποίων πᾶν νεφίδιον θὰ ἐξηλείφετο.

§82ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ἔχομεν δηλώσεις τῶν ξένων Ὑπουργῶν.

§83Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν παρακολουθῶ τὰς δηλώσεις τῶν ξένων Ὑπουργῶν, ἐγὼ ζητῶ δηλώσεις τῶν ἰδικῶν μας Ὑπουργῶν περὶ αὐτῶν καὶ μόνον ἐνδιαφέρομαι καὶ περὶ αὐτῶν ὁμιλῶ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κύριοι πληρεξούσιοι, εὑρίσκεται καὶ χωρὶς νὰ ἐννοήσωμεν ἐπακριβῶς πῶς, τὸ Κράτος μας, ἡ Πατρὶς εὑρίσκεται ἐμπόλεμος οὐσιαστικῶς καὶ τυπικῶς πρὸς μίαν ὁλόκληρον Αὐτοκρατορίαν. Ὁ ἀρξάμενος καὶ συνεχισθησόμενος ἀγών, βεβαίως, εἶναι καὶ θὰ εἶναι ἀρκετὰ ἐργώδης. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ ἡρωισμὸς τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ Ἔθνους μας θὰ θριαμβεύσῃ εἰς αὐτὸν τὸν ἀγῶνα. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι θὰ ἠδύνατό τις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μὴ ἔχουσαν ἄλλως τε ἀνάγκην ποσῶς ὑποδείξεως καὶ τονώσεως τοῦ πατριωτισμοῦ της, νὰ ὑποβάλῃ τὴν εὐχὴν ὅπως προσπαθήσῃ μὲ κάθε τρόπον νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνένωσιν πασῶν τῶν ὑλικῶν καὶ ἠθικῶν δυνάμεων τοῦ ἔθνους, πρὸς διεξαγωγὴν τοῦ μεγάλου, τοῦ ὁριστικοῦ, τοῦ τελειωτικοῦ τούτου ἀγῶνος. Καὶ εὑρισκόμενος εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ὀφείλω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἐξάρω καὶ ἐπαινέσω εἰλικρινῶς τὴν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως συγκροτήσῃ τὸ στράτευμα, οὕτως ὥστε οὔτε διακρίσεις νὰ ὑφίστανται, οὔτε παράπονα νὰ ἐγείρωνται. Θὰ ηὐχόμην μάλιστα, τὸ μέτρον τοῦτο, εἰς τὸ ὁποῖον σοφώτατα κατέληξεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ὄχι μόνον ἐνισχύει τὴν μόνην δύναμιν ἐπὶ τῆς ὁποίας ἡ Πατρίς μας στηρίζεται, τὸν στρατόν, ἀλλὰ καὶ διότι συντελεῖ ὑπέρ τι καὶ ἄλλο εἰς τὴν γεφύρωσιν ἑνὸς χάσματος, τὸ ὁποῖον μοιραίως ἠνοίχθη, ἑνὸς χάσματος, τὸ ὁποῖον, κρίμασιν οἷς οἶδε Κύριος, ἠνοίχθη μεταξὺ ἀδελφῶν. Θὰ ηὐχόμην λέγω, ὅπως τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον τόσον σοφῶς καὶ τόσον ἐναρμονιζόμενον πρὸς τὴν κατάστασιν τῶν αἰσθημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσε ἡ Κυβέρνησις, νὰ τὸ ἐπεκτείνῃ, εἰς ὅλα τὰ στάδια τῆς ἐθνικῆς δράσεως, ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα κατ’ ἀνάγκην θὰ ἀπαρτίσωσι τὸ μέτωπον τὸ πολεμικὸν πάντως καὶ οὐχὶ μόνον τὸ στρατιωτικόν, πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ διεξαχθησομένου ἀγῶνος. Μὴ λησμονῶμεν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ὁ ἀγὼν εἰς τὸν ὁποῖον ἀποδύεται κατὰ τὸ 1921 ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος, ἐλεύθερος καὶ δοῦλος, δὲν εἶναι κοινὸς ἀγών, δὲν εἶναι κοινὸς πόλεμος, εἶναι ὁ σοβαρώτερος ἀπὸ ὅλους ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἀπὸ αἰώνων διεξήγαγεν ἡ Πατρίς μας, εἶναι αὐτὴ ἡ ἐκδίκησις τοῦ 1453. Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ κατακτητὴς κατήνεγκε τὸ καίριον πλῆγμα κατὰ τῆς ἑλληνικῆς καρδίας, διέσπειρε τὸν θάνατον πανταχοῦ τῶν Ἑλληνικῶν χωρῶν. Ἡ ἀνταπόδοσις ἐσήμανε. Κατὰ τὸ 1921 ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἀνταποδώσῃ τὸ πλῆγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ 1453. Ἐπειδὴ τοιοῦτος εἶναι ὁ ἀγών, πᾶς τις ἐννοεῖ ὁποῖα μέτρα σοβαρώτατα ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ, ὅπως σημειωθῇ, ὅτι τὸ ἔτος 1921 εἶναι τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ὁ ἑλληνισμὸς ἀνταπέδωκε τὸ πλῆγμα τοῦ 1453. Τώρα ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός, ὁ ἐλευθερωτὴς στρατός, στέλλεται εἰς τὴν Μικρὰν Ἀσίαν νὰ καταφέρῃ τὸ καίριον πλῆγμα κατὰ τοῦ κατακτητοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ νὰ σκορπίσῃ τὴν ἐλευθερίαν, τὸ φῶς, τὴν ζωήν, ὄχι μόνον εἰς ὁμαίμονας ἀδελφούς, ἀναμένοντας ἐκεῖ ὑπὸ βαρὺν ζυγόν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἀλλοθρήσκους, εἰς ἀλλογενεῖς, εἰς τέκνα ἀνήκοντα εἰς αὐτοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς χθὲς ἦσαν κατακτηταί. Καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Συνέλευσιν ὅτι δὲν ἀναμένομεν μόνον ἡμεῖς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν μας παραδόσεων καὶ τῶν Ἐθνικῶν ἰδεωδῶν καὶ αὐτοὺς ἀκόμη τοὺς ἀλλογενεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς τὰ φύλα τὰ Τουρκομανικά, τὰ ὁποῖα διασχίζουσι τὴν κεντρικὴν Μικρὰν Ἀσίαν, Λυδίαν, Φρυγίαν, μέχρι τῆς ἁλμυρᾶς ἐρήμου, τῆς ὄπισθεν τῶν χωρῶν τούτων, κρατεῖ ἡ παράδοσις ἀνάλογος πρὸς τὴν νίκην μας, ὅτι εἰς τὰ ἐρείπια τῆς ἐν Μαιάνδρῳ Ἀφροδισιάδος κοιμᾶται ὁ τελευταῖος Αὐτοκράτωρ τῆς Κων)πόλεως, κοιμᾶται τὸ Μαῦρον Ξῖφος, τὸ ὁποῖον τὴν στιγμὴν κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ στρατὸς του πλησιάσῃ θὰ ἐγερθῇ διὰ νὰ τεθῇ ἐπικεφαλῆς καὶ νὰ τὸν ὁδηγήσῃ νικητὴν καὶ τροπαιοῦχον εἰς τὴν Πόλιν τῶν παλαιῶν πόθων καὶ τῶν ἐθνικῶν ὀνείρων. Αὐτὴ εἶναι ἡ παράδοσις, τὴν ὁποίαν ἔχουν αὐτὰ τὰ Τουρκομανικὰ φύλα.

§84Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι καὶ τὸ ὄνομα τοῦ Αὐτοκράτορος;

§85Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὄχι, Μαῦρον Ξῖφος ὀνομάζεται ὁ ἐκεῖ κοιμώμενος Αὐτοκράτωρ. Κοιμᾶται τὸ Μαῦρον Ξῖφος, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδικηθῇ. Ἐὰν λοιπὸν εἶναι προωρισμένον τὸ 1921 νὰ ἀναγράψῃ τὴν ὁριστικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν Ἐθνικῶν μας ἐλπίδων, ἀλλὰ καὶ τῶν παραδόσεων, τῶν ἐθνικῶν μας, οὕτως εἰπεῖν ἀντιλήψεων, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τονώσῃ τὴν ψυχήν της καὶ νὰ χαλυβδώσῃ τὰ νεῦρά της, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἐλπίζω ἔχῃ κάμῃ, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλους ἡμᾶς καὶ ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§86Δ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶνε ὁ Παπαναστασίου.

§87Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐξ ὀνόματος οὐδενός. Εἰς ὅλους ἡμᾶς ἐπιβάλλεται νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ κρατήσωμεν ἑνιαῖον, ζωντανὸν καὶ ἀδιάρρηκτον τὸ ἐθνικὸν μέτωπον, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ μόνον νὰ κατορθώσωμεν πράγματι τὸν Κοιμώμενον Αὐτοκράτορα νὰ ἐξυπνήσωμεν...

§88Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξύπνησεν.

§89Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. ... καὶ τὴν Πόλιν τῶν ὀνείρων μας νὰ ἀνακαταλάβωμεν, ἀλλὰ καὶ μεγαλύνῃ τὸ κῦρος καὶ τὸ γόητρον ἀνατέλλοντος ἡλίου ἐν τῇ Ἀνατολῇ, καὶ ἔχοντος τὸν θαυμασμὸν τῶν φίλων ἡμῶν, νὰ ἐπιδοθῶμεν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν μας ἰδεωδῶν, τῆς προαιωνίου ἀποστολῆς τοῦ λαοῦ τούτου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε τὸ φῶς καὶ ἡ ζωὴ ὄχι μόνον τῆς Ἀνατολῆς, ἀλλὰ καὶ ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν θέλουσι νὰ μᾶς παράσχωσι πλήρη καὶ ἀμέριστον τὴν ὑποστήριξιν καὶ τὴν συμπάθειάν των, πρᾶγμα τόσον πολύτιμον πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν μας πεπρωμένων, τοῦ ἐθνικοῦ μας προορισμοῦ. (Χειροκροτήματα).

§90Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ὑπεσχέθητε μίαν ἀπάντησιν.

§91Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. (Ἐπανερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα). Μάλιστα. Μὲ συγχωρεῖτε.

§92Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν παρέκβασιν, ἐπειδὴ εἶνε γνωστὸν ὅτι σᾶς ἀρέσουν αἱ παρεκβάσεις.

§93Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Γνωστὸν δὲν εἶναι, ἀλλὰ ὁμοῦ τὰς κάμνουν (Γέλωτες).

§94Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε ὅτι δὲν φέρετε καμμίαν εὐθύνην διὰ τὰς ἀνακοινώσεις καὶ διὰ τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐννοεῖτε ὑπό τινος.

§95Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Παρακαλῶ, νὰ συνεννοηθῶμεν. Διὰ ποίαν διακοπὴν ὁμιλεῖτε; Τοῦ κυρίου συναδέλφου ἐξ Ἀττικῆς, ὁ ὁποῖος μοὶ ὑπέμνησε τὰς δηλώσεις τοῦ Γάλλου Πρωθυπουργοῦ;

§96Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν πρόκειται περὶ τῶν δηλώσεων τοῦ Γάλλου Πρωθυπουργοῦ... Πρόκειται περὶ τῶν δηλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν Εὐρώπῃ ἐκ μέρους τοῦ Ἀρχηγοῦ ὑμῶν.

§97Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Δὲν εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς αὐτάς.

§98Π. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἴπατε ὅτι δὲν εὐθύνεσθε διὰ τὰς δηλώσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ σᾶς δώσω μερικὰς πληροφορίας σχετικάς.

§99Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Διὰ ποῖον πρᾶγμα κ. συνάδελφε; Διὰ τὰς δηλώσεις, πληροφορίας; Εὐχαριστῶ. Ἐγὼ δὲν τὰς ζητῶ (Γέλωτες). Ἐὰν θέλητε, νὰ τὰς δώσητε εἰς τὴν Συνέλευσιν, θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀποτανθῆτε πρὸς αὐτήν. Ἐγὼ δὲν τὰς ζητῶ. (Χειροκροτήματα).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§101Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι δύο λέξεις. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Λέσβου ἀναφερόμενος εἰς παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἔκαμα πρός τινα συνάδελφον, νομίζω, ὅτι παρηρμήνευσε ταύτην, θέλω δὲ νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν πρὸς ἄρσιν πάσης παρεξηγήσεως. Ὁ κ. συνάδελφος ἀνέφερε, νομίζω, ὅτι ἐγὼ ἠμφισβήτησα εἰς τὴν πτέρυγα, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεμβαίνῃ εἰς τὰς συζητήσεις περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων διὰ νὰ ποιῆται παρορμήσεις.

§102Ν. ΠΑΡΙΤΣΗΣ. Ὄχι, κ. συνάδελφε.

§103Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Συνέστησα εἰς τοὺς ἀποτελοῦντας τὴν πτέρυγα ἐκείνην, ὅταν γίνωνται συζητήσεις περὶ ἐθνικῶν ζητημάτων, νὰ μὴ ἐμφανίζωσι τὰ παρωχημένα ζητήματα καὶ προκαλῶσι συζήτησιν περὶ τούτων, ἐφ’ ὅσον λείπει ὁ Ἀρχηγὸς αὐτῆς, ὅστις θὰ ἠδύνατο μεθ’ ὅλης τῆς ἀληθοῦς αὑτοῦ δυνάμεως νὰ ἀναπτύξῃ αὐτά, ὡς Ἀρχηγὸς ὑπεύθυνος.

§104Β. ΣΚΟΥΛΑΣ. Ὡς παλαιστής.

§105Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Προκειμένου ὅμως περὶ τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἀπασχολοῦσι τὸ Συνέδριον τοῦτο, ἐπὶ τῶν ζητημάτων τῶν σημερινῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν ποτὲ νὰ διαπράξω τοιοῦτο ὀλίσθημα, ἀρνούμενος εἰς αὐτὸ νὰ ἔχῃ γνώμην.

§106ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. (Ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§107Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ χαίρω, ὁμολογῶ, ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀπεκαλύφθη ἕν ἀληθῶς πρώτης τάξεως τάλαντον, πρὸς διατύπωσιν παρατηρήσεων, τὸ τοῦ κ. συναδέλφου.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Α. Ἀντωνιάδης ἔχει τὸν λόγον.

§109Α. ΑΝΤΩΝΙΑΔΗΣ. Κύριοι πληρεξούσιοι, ἐκ τῶν προχθεσινῶν δηλώσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μία κυρίως ἀπομένει ἐντύπωσις εἰς τὸ πνεῦμα τῶν πλειοτέρων Θρακῶν πληρεξουσίων, παρακολουθοῦσα αὐτοὺς δίκην ἐφιάλτου. Αὕτη εἶναι ἡ ἀπορρέουσα ἐκ τῶν προτάσεων τῆς Συνδιασκέψεως τοῦ Λονδίνου εἰς τὴν Ἑλλάδα, προτάσεων, τῶν ὁποίων τὰ πολλαπλᾶ διὰ τὴν Ἑλλάδα μειονεκτήματα, τόσον εὐγλώττως ἀνέλυσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληρεξούσιος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι εἰς τὰς προτάσεις ταύτας οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔδωσεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀντιπροσωπεία καὶ ὅτι αὗται δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς συζήτησιν, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν θεωρεῖ εὔλογον νὰ ἀπαντήσῃ, ἀποδεχομένη ἢ ἀπορρίπτουσα αὐτάς· ἀλλὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐπαυξάνει τὴν ἀγωνίαν ἡμῶν, διότι ψηφίσαντες κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Φεβρουαρίου τὴν ἀπόρριψιν τῶν προτάσεων περὶ ἀποστολῆς ἀνακριτικῶν ἐπιτροπῶν, μὲ τὴν ῥητὴν δήλωσιν ὅτι θεωροῦμεν τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν, ὡς τὸ ἐλάχιστον ὅριον τῶν Ἐθνικῶν δικαίων καὶ ἀπαιτήσεων, ἐνομίζομεν ὅτι μία τοιαύτη τροποποίησις τῆς Συνθήκης ταύτης, εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τεθῇ κἂν ὑπὸ συζήτησιν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως (καὶ ἐπιμόνῃ ἀκόμη εἰς συζήτησιν) θὰ ἐτίθετο μὲ τὴν κατηγορηματικὴν διαβεβαίωσιν τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἀπορρίπτει αὐτήν. Ἡ μὴ κατηγορηματικὴ ἑπομένως δήλωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὅτι ἀπορρίπτει τὴν πρότασιν ταύτην καίτοι ἐν μέρει ἐξηγήθησαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους μία τοιαύτη δήλωσις τῆς Κυβερνήσεως, προτρέχουσα τῶν πολεμικῶν γεγονότων θὰ ἦτο πρόωρος, θέτουσα πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας τὸ δυνατὸν τῆς συζητήσεως αὐτῆς, προκαλεῖ παρ’ ἡμῖν πραγματικὴν ἀποθάρρυνσιν. Καὶ ἡ ἀποθάρυνσις αὕτη εἶναι τοσοῦτον μᾶλλον μεγάλη, καθ’ ὅσον ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἰσθανόμεθα τὴν Ἑλλάδα διπλωματικῶς ἀπομεμονωμένην καὶ στερουμένην τῶν προπαγανδιστικῶν μέσων ἅτινα διαθέτουν οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν, οἰκονομικῶς δὲ εὑρισκομένην εἰς δύσκολον θέσιν, λόγῳ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἀμέσου συνάψεως δανείου ἐξωτερικοῦ, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσεν ὁ ἀξιότιμος Διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐν τῇ τελευταίᾳ Συνελεύσει τῆς Τραπέζης ταύτης, ἀφ’ ἑτέρου δέ, βλέπομεν τὰς μὲν νέας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους μὴ συνελθούσας ἀκόμη ἀπὸ τὴν ἐρήμωσιν καὶ τὴν καταστροφὴν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν εἰς αὐτὰς ὁ παγκόσμιος πόλεμος, τοὺς δὲ ὑπὸ τὸν Μουσταφᾶ Κεμὰλ εὑρισκομένους ἢ ἐπανερχομένους χριστιανικοὺς πληθυσμοὺς ἐξακολουθοῦντας νὰ ὑποφέρωσι τὰς φρικαλεότητας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἐπὶ τοσαῦτα ὑπέστημεν ἔτη. Διότι πρὸς τὶ νὰ ἀποκρύψωμεν τὰς ἀνησυχίας μας. Ἡ παραδοχὴ τοιούτων προτάσεων παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως θὰ ἰσοδυνάμῃ, καθ’ ἡμᾶς, μὲ τὴν ἀπώλειαν τῆς Μικρᾶς Ἀσίας διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἐὰν δὲ ἡ Ἑλλὰς καταστῇ, ἀνίκανος νὰ διατηρήσῃ τὰ διὰ τοσούτων θυσιῶν αἵματος κτηθέντα Ἑλληνικώτατα ἐδάφη τῆς Ἰωνίας, πῶς θὰ δυνηθῇ περιστοιχουμένη ὑπὸ τόσων ἀδιαλλάκτων ἐχθρῶν νὰ συγκρατήσῃ τὴν Θράκην καὶ τὴν Ἤπειρον; Ἄνευ δὲ τῆς διατηρήσεως αὐτῶν, πῶς θὰ δυνηθῇ νὰ ὑπάρξῃ ὡς ἔθνος οἰκονομικῶς ἀνεξάρτητον καὶ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ μέγα αὐτῆς ἐκπολιτιστικὸν ἔργον ἐν Ἀνατολῇ, διὰ τὸ ὁποῖον προορίζουν αὐτήν οἱ μεγάλοι αὐτῆς φίλοι καὶ σύμμαχοι καὶ τὸ παρελθόν της; Τοὺς φόβους τούτους νομίζομεν, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ διαλύσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπει τοῦτο ἡ πολιτικὴ κατάστασις, ὑποστηρίζων μὲ ἴσον σθένος τὴν ἀπόρριψιν τῆς προτάσεως ταύτης, μετὰ τοῦ ὁποίου ὑπεστήριξε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 15ης Φεβρουρίου τὴν ἀπόρριψιν τῆς ἀποστολῆς ἀνακριτικῶν ἐπιτροπῶν. Καὶ εἰς τοῦτο θὰ εὕρῃ σύμφωνον, ἔχομεν τὴν ἀπόλυτον πεποίθησιν, ὁλόκληρον τὴν Ἐθνοσυνέλευσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει παρὰ τὸ πλευρόν της τὸν Ἑλληνισμὸν ὁλόκληρον, ἕτοιμον νὰ προβῇ εἰς οἱασδήποτε θυσίας διὰ τὴν διατήρησιν τῶν Νέων Χωρῶν καὶ δύναται νὰ ἀποδυθῇ εἰς τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, μὲ τὴν βεβαιότητα, ὅτι καὶ ὁ τελευταῖος μάχιμος Ἕλλην εἶναι ἕτοιμος νὰ συνεισφέρῃ τὴν ζωήν του ὑπὲρ τῆς Πατρίδος, καθὼς εἶναι ἕτοιμοι καὶ ὅλοι οἱ διανοούμενοι, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν ἀποχρώσεων, ὅσοι δὲν δύνανται λόγῳ τῆς ἡλικίας των ἢ ἄλλων λόγων νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ μέτωπον, νὰ συνεισφέρωσι τὴν πεῖραν, τὰς γνώσεις, τὰς σχέσεις των, ὅπως βοηθήσωσι, κατὰ τὸ ἐνόν, τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ δύσκολον αὐτῆς ἔργον. Εἶναι ἡ στιγμή, καθ’ ἣν πρέπει ὅλοι ὁμοθύμως νὰ συγκεντρώσουν τὰς ψυχικὰς αὐτῶν δυνάμεις, πρὸς ἀντιμετώπισιν τῶν κινδύνων, οἵτινες ἐπικρέμανται ἐπὶ τῆς Πατρίδος καὶ οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀρνηθῇ νὰ πράξῃ αὐτὸ οἱασδήποτε θυσίας καὶ ἄν ἀπαιτῇ τοῦτο ἐκ μέρους του. Ἀλλὰ τὴν πρώτην καὶ ἀπαραίτητον ἐνέργειαν, ἐν τῷ ἔργῳ τούτῳ τῆς σωτηρίας, ἔχει ὁ στρατός. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς πρέπει νὰ εἰσέλθῃ νικηφόρος εἰς Ἐσκῆ Σεχήρ, διακόπτων τὰς συγκοινωνίας τοῦ ἐχθροῦ καὶ καθιστῶν αὐτὸν ἀνίκανον πρὸς βλάβην. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἰς τὸ Ἐσκῆ Σεχὴρ εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ Θρᾴκης, εἶναι τὸ προοίμιον τῆς τελικῆς νίκης, εἶναι πάντως τὸ καλλίτερον ἐχέγγυον τῆς πραγματοποιήσεως τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ τῶν ἑλληνικῶν ἰδεωδῶν. Δὲν ἐναπόκειται, βεβαίως, εἰς ἡμᾶς νὰ ὑποδείξωμεν μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπιτευχθῇ τοῦτο. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἀπεδείχθη ἡρωϊκὸς καὶ ὑπέροχος. Ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς εἶναι ὑπέρτερος τοῦ Τουρκικοῦ καὶ ποιοτικῶς καὶ ποσοτικῶς καὶ θὰ νικήσῃ, ἀρκεῖ εἰς τὴν ψυχὴν ἑκάστου Ἕλληνος νὰ χαραχθῇ ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ μέλλον ὁλόκληρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς νίκης ταύτης καὶ ὁ ἱερὸς ἐνθουσιασμός, ὅστις τοσαῦτα ἐπετέλεσε θαύματα ἀπὸ τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 21 μέχρι τῶν τελευταίων κατορθωμάτων τοῦ Ἀβγίν, τῆς Κοβαλίτσας καὶ τοῦ Τουλοῦ Μπουνάρ, νὰ διατηρηθῇ εἰς τὴν ψυχὴν ἑκάστου Ἕλληνος, ἀπὸ τοῦ ἐλαχίστου χωρικοῦ μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Ὁ μέγας Ρωμαῖος ῥήτωρ καὶ φιλόσοφος Κάτων, κατὰ τὴν ἐποχήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ρώμη εἶχε νὰ ἀντιπαλαίσῃ μὲ μίαν στρατιωτικὴν μεγαλοφυΐαν, οἵα ὑπῆρξεν ὁ Ἀννίβας, κατανοῶν τὴν σημασίαν, ἣν εἶχε διὰ τὴν ὕπαρξιν τῆς Ρώμης ἡ καταστροφὴ τῆς Καρχηδόνος, ἐσυνήθιζε νὰ ἐπαναλαμβάνῃ εἰς τὸ τέλος τῶν λόγων του, οἱονδήποτε καὶ ἂν ἦτο τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον διεπραγματεύετο, τὴν φρᾶσιν «Καταστρεπτέα ἡ Καρχηδὼν—Delenda Cartago». Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν εὐτυχῶς ἀπέναντί μας ἕνα Ἀννίβαν, ἀλλ’ ἁπλῶς τὸν Μουσταφᾶ Κεμάλ, ἔστω καὶ ἐνισχυθέντα, δυστυχῶς, ὡς κατορθώσαντα νὰ ὀχυρώσῃ τὰς φύσει ὀχυρὰς διόδους, τὰς ἀγούσας πρὸς τὸ Ἐσκῆ Σεχήρ, ἂς συγκεντρώσωμεν ὅλας τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἀποφάσεις μας ἐπὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τῆς κατανικήσεως τῶν στρατιωτικῶν τοῦ Κεμὰλ καὶ ἂς λάβωμεν ὡς σύνθημα τὸ «κατασυντριβήτω ὁ Κεμάλ».

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σ. Σαραντίδης ἔχει τὸν λόγον.

§111Σ. ΣΑΡΑΝΤΙΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι πληρεξούσιοι, μετὰ πόσου πατριωτικοῦ θαυμασμοῦ, ὁλόκληρος ἡ Συνέλευσις, ἀλλὰ πρὸ παντὸς οἱ Θρᾶκες πληρεξούσιοι, οἵτινες καὶ ἀμεσώτερα ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν διατήρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν, ἐξετέλεσαν τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμπάθειάν των, ὅτε ἤκουσαν τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς πλειοψηφίας δηλοῦντα ἐντεῦθεν, διὰ πατριωτικωτάτου λόγου, ὅτι τὸ τελευταῖον ὅριον τῶν Ἑλληνικῶν διεκδικήσεων εἶναι ἡ διατήρησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν. Πρὸς ἐπίρρωσιν, κύριοι, τῆς Κυβερνήσεως, ὁλόκληρος ὁ Θρακικὸς λαὸς εἰς πάνδημον συνελθὼν συλλαλητήριον, διεκήρυξεν ἀνὰ σύμπαντα τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, ὅτι μία καὶ μόνη εἶναι ἡ θέλησις αὐτοῦ, νὰ μείνῃ ἡνωμένος μετὰ τῆς μητρὸς Ἑλλάδος καὶ ὅτι οἱ δεσμοὶ αὐτῆς εἶναι τόσον μεγάλοι, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ τοὺς θραύσῃ τις, ἐνόσῳ θὰ μένῃ ζῶσα καὶ μία μόνη Θρακικὴ ψυχή. Τὸ φρόνημα τοῦτο τοῦ Θρακικοῦ λαοῦ διαπιστώσασα καλῶς ἡ Κυβέρνησις, ἐκάλεσε τοῦτον ὑπὸ τὰ ὅπλα καὶ ἡ μάρτυς χώρα, μόλις ἔτι ἐξελθοῦσα ἐκ τῶν βασάνων πενταετοῦς πολέμου, μόλις ἔτι ἐξελθοῦσα ἐκ τοσούτων ἀφαντάστων μαρτυρίων καὶ μὴ ἐπουλώσασα εἰσέτι τὰς πληγάς της, ἀγγογύστως ὑπείκουσα ἡ Θρᾴκη, μετ’ οὐ πολύ, ὡς ἄλλοτε οἱ Θρᾶκες πρόσφυγες ἐπολέμησαν εἰς τὸ Μέτωπον τοῦ Σκρᾶ καὶ τῆς Δοϊράνης, μέλλει ἀδελφωμένη νὰ πολεμήσῃ μὲ τοὺς λοιποὺς ἀδελφούς της Ἕλληνας εἰς τὸ Μικρασιατικόν. Διότι τὸ Μικρασιατικὸν πεδίον, ὅπως καὶ τὸ Μακεδονικὸν τότε, θεωρεῖται σήμερον ἐθνικὸν πεδίον. Τὸ Μικρασιατικόν, ὡς ἡ Μικρὰ Ἀσία θεωρεῖται ὅτι εἶναι ἡ βάσις τοῦ μεγαλείου τῆς Ἑλλάδος. Ἐλέχθη καὶ ἐγράφη πολλάκις ὅτι ἡ Μικρασιατικὴ πολιτικὴ εἶναι βάρος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Τὸ τοιοῦτον, κύριοι, δὲν εἶναι ἀληθές, εἶναι ἐγκληματικὸν νὰ γράφηται καὶ ἀκόμη νὰ λέγηται.

§112ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῖος τὸ λέγει;

§113Σ. ΣΑΡΑΝΤΙΔΗΣ. Μερικαὶ ἐφημερίδες τὸ ἔγραψαν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν ὅμως ὅλοι ὅτι ἡ μεγάλη Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ χωρὶς νὰ βασίζηται κρατικῶς ἐπὶ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Μόνον διὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δυνάμεθα νὰ γίνωμεν κύριοι τῶν στενῶν τοῦ Ἑλλησπόντου, μόνον διὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας δυνάμεθα ν’ ἀποβλέψωμεν πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν, μόνον διὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἀσφαλίζεται ἡ Θράκη, ἡ ὁποία δὲν θὰ τίθεται τοῦ λοιποῦ μεταξὺ δύο πυρῶν, μόνον διὰ τῆς Μικρᾶς Ἀσίας ἐξασφαλίζεται καὶ αὐτὴ ἡ Μακεδονία καὶ αἱ νῆσοι τοῦ Ἀρχιπελάγους, διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἀφῆκεν ἀκόμη τὴν ἰδέαν νὰ ζητῇ νὰ τῇ ἐπιστραφῶσιν αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου πελάγους. Τὴν κρατικήν μας ἐπέκτασιν ἐξησφάλιζε τελείως ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν, διότι κατ’ αὐτὴν ἡ Τουρκία ἀφοπλίζεται, ἡ δὲ Κωνσταντινούπολις ἀπόλλυται διὰ τὴν Τουρκίαν διὰ παντὸς ἐντὸς ὀλίγου μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ταχθείσης προθεσμίας. Διὰ τὴν κατοχὴν ὅθεν τῶν ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ νέων μας κεκτημένων Χωρῶν, διὰ τὴν ὁλοκληρωτικὴν ἀποκατάστασιν τῆς φυλῆς μας, διὰ τὸν ἀγῶνα ὑπὲρ τῶν ὅλων μάχεται τὴν σήμερον ὁ Ἑλληνικὸς Στρατός. Ἀλλ’ ἂν μάχεται ὁ Ἑλληνικὸς Στρατὸς, ἢ ἂν πρόκειται νὰ νικήσωμεν καὶ πάλιν, μᾶς παρουσιασθῶσι δ’ ἐνώπιον μας τὰ ἱερὰ συμφέροντα τῶν Εὐρωπαίων, δὲν πρέπει, κύριοι, νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας, ἀλλὰ νὰ παρασκευάσωμεν τὰ πνεύματα εἰς τὴν Εὐρώπην ὑπὲρ ἡμῶν. Δὲν εἶμαι ἱκανὸς ἐγὼ διὰ πρώτην φορὰν ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα νὰ ἐκφέρω γνώμην ἂν ἐπέτυχεν ἢ ἀπέτυχεν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀποστολὴ ἐν Λονδίνῳ. Ἐξετάζων ὅμως ἁπλῶς καὶ ξηρῶς τὰ πράγματα εὑρίσκω ὅτι ἡ θέσις τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην εἶναι λίαν μειονεκτική. Ὁ Μουσταφᾶ Κεμὰλ, ὁ μέχρι τῆς χθὲς θεωρούμενος ἀντάρτης παρακάθηται εἰς τὴν Συνεδρίασιν τοῦ Λονδίνου ἰσότιμος πρὸς τὴν νικήτριαν Ἑλλάδα. Ἡ ἡττηθεῖσα Τουρκία, ἡ σφαγιάσασα μυριάδας Ἑλλήνων καὶ Ἀρμενίων ἐτέθη ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῆς νικητρίας καὶ συμμάχου Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, παρὰ πᾶσαν δὲ προσδοκίαν ἡ Ἑλλὰς ἀποξενοῦται τῆς ἐντολῆς τῶν Μεγάλων Συμμάχων καὶ ἀφίεται εἰς τὰς ἰδίας της δυνάμεις. Διὰ τὴν διεξαγωγὴν ἑνὸς ἀγῶνος χρειάζεται οἰκονομικὴ ἐνίσχυσις, ἡ ὁποία δὲν μᾶς παρέχεται. Δύο Σύμμαχοι πρώην Μεγάλαι Δυνάμεις, καὶ νῦν Σύμμαχοι, μᾶς κηρύττουσι δυσμενῆ οὐδετερότητα. Ὀφείλομεν, κύριοι, νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὅπως καταβάλλουσα πάσας αὐτῆς τὰς δυνάμεις καὶ μεταχειριζομένη ὅλους τοὺς διπλωματικοὺς τῆς Χώρας παράγοντας, ἐπαναφέρῃ καὶ πάλιν τὴν Χώραν μεταξὺ τῶν Μεγάλων Συμμάχων. Ἐὰν μᾶς προβάλλωσιν εὐρωπαϊκὰ συμφέροντα, νὰ τοῖς δώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς ἀπαιτουμένας ἐγγυήσεις. Δὲν εἰρηνεύει ἡ Ἀνατολὴ, ἂν ἀφεθῶσιν οἱ χριστιανικοὶ πληθυσμοὶ μόνοι των ὑπὸ τὸ φάσγανον τὸ τουρκικόν, διότι ἡ Τουρκία ἕνα τρόπον μόνον γνωρίζει τοῦ καθησυχάζειν μίαν Χώραν, τὸν τρόπον δι’ οὗ καθησύχασε τὴν Ἀρμενίαν, ἀφοῦ τὴν ἠρήμωσε τοῦ πληθυσμοῦ της. Ἡ Κυβέρνησις πεπεισμένη ὅτι ἔχει παρὰ τὸ πλευρόν της ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος ἂς ἐντείνῃ τὰς δυνάμεις της ὅπως ἡ Ἑλλὰς νικήσῃ, καὶ θὰ νικήσῃ, διότι πρέπει νὰ νικήσῃ. Ὁσαιδήποτε, κύριοι, ἐνέσεις καὶ ἂν γίνωνται εἰς τὸ πτῶμα, εἶναι πάντοτε πτῶμα. Δὲν εἶμαι ἐγὼ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον της· ὁ πατριωτισμός της ἐπιβάλλει νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς συντονωτέρας συμφωνίας μετὰ τῶν Μεγάλων Συμμάχων Δυνάμεων καὶ νὰ ὀργανώσῃ τὸν ἀγῶνα ὅσον τὸ δυνατὸν τελειότερον. Νὰ ὀργανώσῃ περισσότερον τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ἔλλιψις τῆς ὁποίας φέρει πολλάκις περισσοτέρους θανάτους παρὰ αἱ σφαῖραι τοῦ ἐχθροῦ. Νὰ φροντίσῃ διὰ τὰ ἐπιδόματα τῶν οἰκογενειῶν τῶν στρατευομένων, ἵνα οἱ ἀπερχόμενοι εἰς τὸν πόλεμον εἰς ἕν μόνον ἀποβλέπωσιν, εἰς τὴν νίκην, καὶ μὴ ἔχωσι νὰ σκεφθῶσι διὰ τὰς οἰκογενείας των. Οὕτω πράττουσα ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρίσκηται εἰς τὸ ὕψος τῆς ἀποστολῆς της καὶ θὰ ἔχῃ τίτλους πατρικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως μετὰ τὴν νίκην. Ἀναγνωρίζουσα δὲ ἡ Κυβέρνησις τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Ἱστορίας μηδεμίαν νὰ ἐπιτρέψῃ τυχὸν διάκρισιν ἐν τῷ στρατεύματι, ἀλλὰ νὰ φέρηται στοργικῶς πρὸς ὅλα τὰ πολεμοῦντα τέκνα της. Προσφέρουσα τὰς ὑπηρεσίας της ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸν Στρατὸν τὰς προσφέρει πρὸς τὰ τέκνα ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἀποθνήσκουσι μὲ τὸ μειδίαμα τῆς εὐτυχίας εἰς τὰ χείλη, ὅταν ἀποθνήσκωσι παρέχοντα ὑπηρεσίας, παρέχοντα τὴν ἐλευθερίαν εἰς χιλιάδας τῶν ἀδελφῶν μας. Καθ’ ἣν στιγμὴν καλοῦνται ὑπὸ τὰ ὅπλα ὄχι μόνον οἱ πολιτικῶς προσκείμενοι πρὸς τὸ ἕν ἢ τὸ ἄλλο κόμμα, ἀλλ’ ὅλα τὰ τέκνα τῆς Πατρίδος, ἔχει αὕτη ἱερὰν ὑποχρέωσιν καὶ ἐπιβεβλημένην ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Μέτωπον πλησίον τῶν λεοντοκάρδων ἀγωνιζομένων ἀξιωματικῶν καὶ ὅλους ἐκείνους τοὺς γενναίους ἀξιωματικοὺς καὶ σωματάρχας, οἱ ὁποῖοι ἐτίμησαν τὸ ἑλληνικὸν ὄνομα ἐπὶ τῶν πεδίων τῶν μαχῶν. Τὴν στιγμὴν ταύτην, κύριοι, καθ’ ἣν ἡμεῖς συνεδριάζομεν, γράφονται ἐκεῖ κάτω αἱ ἐνδοξότεραι σελίδες τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἐποποιΐας, αἱ δὲ ψυχαὶ τῶν νέων μας νεκρῶν, τῶν ἀγαπητῶν μας τέκνων, τῶν ἡρώων τοῦ Ἀβγκὶν καὶ τῆς Κοβαλίτσης πτερυγίζουσι μεταξὺ ἡμῶν τὴν ὥραν ταύτην ὑπενθυμίζουσαι εἰς ὅλους ἡμᾶς ὅτι τιμιώτερον, ἁγιώτερον καὶ τιμαλφέστερον πάντων εἶναι ἡ Πατρίς. (Χειροκροτήματα).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γ. Ἐξηντάρης ἔχει τὸν λόγον.

§115Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Δὲν θὰ ἤθελον, κύριοι πληρεξούσιοι, νὰ πιστευθῇ οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ὅτι λαμβάνων σήμερον τὸν λόγον ἐπὶ τῆς διεξαγομένης συζητήσεως προάγομαι εἰς τοῦτο ἐξ οἱουδήποτε κομματικοῦ ὑπολογισμοῦ, εἴτε ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου αἰσθήματος ξένου πρὸς τὰ ἀνώτερα τοῦ Ἔθνους συμφέροντα. Εἰς τὴν κρίσιμον θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθησαν σήμερον τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα, θὰ ἦτο ἐγκληματικὴ ἡ πρᾶξις οἱουδήποτε πολιτευομένου, ὅστις ἀπέναντι τῶν τιθεμένων ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους σοβαρωτάτων προβλημάτων δὲν θὰ εἶχεν ὡς ἀποκλειστικὸν γνώμονα τῶν σκέψεων καὶ πράξεών του τὸ ὑπέρτατον τῆς Πατρίδος συμφέρον. Ἄν δ’ ἐγκληματικὴ θὰ ἦτο ἡ πρᾶξις αὕτη οἱουδήποτε πολιτευομένου, φαντασθῆτε τὶ θὰ ἔπρεπε νὰ λεχθῇ περὶ Ἀντιπροσώπου τῆς Θράκης, ἡ ὁποία ἐπὶ αἰῶνας τώρα ὑπέστη τῆς δουλείας τὸν μαρτυρικὸν ζυγόν, οὗτινος φέρει καὶ θὰ φέρῃ ἐπὶ μακρὸν εἰσέτι τὰ ἀπαίσια στίγματα, καὶ ἥτις θὰ παρουσιάζει εἰκόνα τῆς ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν φθάνει μία Χώρα, ὅταν τὰ τέκνα αὐτῆς λησμονῶσι τὸ γενικὸν συμφέρον καὶ μόνον περὶ τοῦ κορεσμοῦ παθῶν ἐνδιαφέρονται. Ἡ στάσις αὕτη τοῦ Ἀντιπροσώπου τῆς Θράκης δὲν θὰ ἦτο μόνον ἐγκληματικὴ ἀλλὰ καὶ παράφρων. Ἔχων ταῦτα ὑπ’ ὄψει ἐγὼ θὰ προσπαθήσω νὰ σᾶς ἐκφράσω μερικὰς σκέψεις ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς καταστάσεως, οἵα ἐξειλίχθη ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς πτώσεως τῆς Κυβερνήσεως τῶν Φιλελευθέρων μέχρι σήμερον. Γνωρίζω ὅτι τὸ ἔργον εἶναι δυσχερὲς καὶ λεπτόν. Εἰς τοὺς συνήθεις σκοπέλους, τοὺς ὁποίους συναντᾷ πᾶς ὁ πραγματευόμενος δημοσίας ἐξωτερικὰς ὑποθέσεις, προστίθεται τὴν φορὰν ταύτην καὶ ἡ ἄκρα δυσχέρεια ἡ προκύπτουσα ἐκ τοῦ ἀμέσου νευρικοῦ ἀντικτύπου ἐπὶ τῆς ἄκρας εὐθιξίας τῶν πνευμάτων οἱασδήποτε συζητήσεως ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν μας ὑποθέσεων, λόγῳ τῆς συγχύσεως αὐτῶν πρὸς τὰ ἐσωτερικά μας ζητήματα. Ἀλλ’ ἀφοῦ κατόπιν τῶν δηλώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐκρίθη σκόπιμον νὰ διεξαχθῇ πλήρης ἡ συζήτησις, πρέπει νὰ γίνῃ αὕτη μὲ ὅλην τὴν ἐμπρέπουσαν εἰς τὸ θέμα ἀξιοπρέπειαν καὶ σοβαρότητα. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πτώσεως τοῦ προηγουμένου καθεστῶτος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προητοιμάζετο νὰ ὑποδεχθῇ μὲ χαρὰν καὶ ἀνυπομονησίαν τὸν Βασιλέα Κωνσταντῖνον, τοῦ ὁποίου ἀπέδειξεν ὅτι ἐπιθυμεῖ τὴν ἐπάνοδον διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 1ης Νοεμβρίου, ὅτε δύο ἡμέρας πρὸ τοῦ Δημοψηφίσματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκαλεῖτο, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μανθάνει ὅτι αἱ Δυνάμεις ἐπέδωκαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν συλλογικὴν Διακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζομεν. Δὲν θὰ θελήσω, κύριοι πληρεξούσιοι, ν’ ἀναλύσω τὴν Διακοίνωσιν ταύτην. Ἡ πρώτη ἐκ τῆς ἀναγνώσεως ἐντύπωσίς μου εἶναι τοσοῦτον ὀδυνηρά, ὥστε θεωρῶ προτιμότερον νὰ σᾶς ἀπαλλάξω πρὸς τὸ παρὸν πάσης περαιτέρω συζητήσεως. Τὸ περιεχόμενον ταύτης προὐκάλεσεν ἀληθῆ κατάπληξιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἀπήχησεν ἀλγεινότατα εἰς τὴν ἐθνικὴν ψυχήν. Πῶς, διερωτᾶται ὁ Ἑλληνικὸς λαός, αἱ φίλαι καὶ Σύμμαχοι ἡμῶν Δυνάμεις, μετὰ τῶν ὁποίων τοσοῦτοι μᾶς συνδέουσι δεσμοί, αἱ φίλαι καὶ Σύμμαχοι Δυνάμεις, μετὰ τῶν ὁποίων συνεπολεμήσαμεν χάριν τοῦ θριάμβου τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς κατασυντρίψεως τῆς βαρβαρότητος, αἱ φίλαι καὶ Σύμμαχοι Δυνάμεις, μετὰ τῶν ὁποίων συνεταυτίσαμεν τὴν τύχην μας καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ θεωρῶμεν ὡς τοιαύτας, ἐπέδωκαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν Διακοίνωσιν, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀμφίβολον ἂν ὑπάρχῃ ἐν τῇ Ἱστορίᾳ ἄλλη ὁμοία, ἂν ὑπάρχῃ ἄλλο παράδειγμα τοσοῦτον δριμείας Διακοινώσεως ἐπιδοθείσης εἰς Κυβέρνησιν φίλου Κράτους.

§116Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Καὶ ἐλευθέρου.

§117Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Καὶ ἐλευθέρου καὶ ἀνεξαρτήτου. Ὁ κυβερνητικὸς τύπος ἔσπευσε τότε νὰ καθησυχάσῃ τὰ πνεύματα καὶ νὰ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις. Ἡ Διακοίνωσις τῶν Συμμάχων Δυνάμεων —ἔλεγεν ὁ κυβερνητικὸς τύπος— ἦτο ἁπλῶς ἀποτέλεσμα παροδικῆς ἐξάψεως, ἁπλῶς προϊὸν ἐστρεβλωμένων ἀντιλήψεων, τῶν ὁποίων εὐκόλως αἰρομένων, τὰ πράγματα θ’ ἀποκαθίσταντο εἰς τὴν κανονικήν των τροχιάν. Ἡ Ἰταλία, τῆς ὁποίας εἶναι γνωστὴ ἡ ἱπποτικὴ καὶ ἄδολος φιλία, ὑπέγραψε τὴν Διακοίνωσιν, διὰ τὸν τύπον. Δὲν ὑπάρχει ὅμως ἀμφιβολία ὅτι ἐξακολουθεῖ νὰ τρέφῃ πρὸς τὴν Ἑλλάδα τὰς αὐτὰς ἀγαθὰς διαθέσεις. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι ἡ Κοινὴ Γνώμη εἶναι ἠρεθισμένη καὶ πίπτει θῦμα παρεξηγήσεων, ὅταν δὲ θὰ παρέλθῃ ἡ ἔξαψις, ὡρισμένως θέλει καὶ αὕτη ἀλλάξει στάσιν.

§118Ε. ΧΑΤΖΙΔΑΚΗΣ. Ὅταν γνωσθῇ ἡ ἀλήθεια.

§119Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀγγλίαν, αὕτη εἶναι πασίδηλον ὅτι ὑπέγραψε τὴν Διακοίνωσιν διὰ νὰ φαίνηται εὐχάριστος πρὸς τὴν Γαλλίαν. Ἀλλὰ τὶς δὲν βλέπει ὅτι τὸ συμφέρον αὐτῆς εἶναι νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Ἑλλάδα; Βεβαίως ἡ Ἀγγλία δὲν ὑπέγραψε τὴν Συνθήκην τῶν Σεβρῶν χάριν συμπαθείας ἑνὸς προσώπου, ἀλλὰ διὰ λόγους γενικῆς πολιτικῆς. Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῆς ἀγγλικῆς πολιτικῆς ἐν Ἀνατολῇ καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ ἀγγλικὴ πολιτικὴ ἐξ οἱωνδήποτε μεταβολῶν ἐπελθουσῶν εἰς τὴν ἐσωτερικὴν διαρρύθμισιν τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἔπαυσε νὰ τρέφῃ τὰ αὐτὰ αἰσθήματα φιλίας καὶ ἀφοσιώσεως πρὸς τὴν Ἀγγλίαν. Ὥστε δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος καὶ αἰρομένων, ὅπως εἴπομεν, τῶν παρεξηγήσεων, αἱ Δυνάμεις θὰ ἐπανέλθωσι καὶ πάλιν εἰς τὴν φιλίαν των καὶ εἰς τὴν συμμαχίαν των μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἄλλως τε ἡ Κυβέρνησις ἑτοιμάζει μίαν ἀπάντησιν εἰς τὴν Διακοίνωσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀκριβῶς ἐπρόκειτο νὰ ἄρῃ ὅλας αὐτὰς τὰς γεννηθείσας παρεξηγήσεις. Τὴν ἀπάντησιν ἡ Κυβέρνησις ἐχρειάσθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἕνα μῆνα διὰ νὰ συντάξῃ καὶ ἐπιδώσῃ εἰς τὰς Δυνάμεις. Τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως ἐπρόκειτο νὰ δημοσιευθῇ εὐθὺς ὡς αἱ Δυνάμεις, πρὸς ἃς ἀπηυθύνετο ἡ ἀπάντησις αὕτη, θὰ ἐλάμβανον γνῶσιν. Καὶ τοῦτο διὰ λόγους διπλωματικῆς ἁβρότητος. Ἔκτοτε παρῆλθον πολλοὶ μῆνες καὶ οἱ λόγοι τῆς ἁβρότητος φαίνονται ὅτι ἐξακολουθοῦσι νὰ ὑπάρχωσιν.

§120Γ. ΜΕΡΚΟΥΡΗΣ. Γνωρίζετε ἂν ἐστάλη;

§121Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ὑποτίθεται ὅτι ἐστάλη, διότι οὕτω ἐγράφη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θὰ δύναται νὰ μᾶς διαφωτίσῃ.

§122Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρέπει νὰ εὕρωμεν τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Γνωρίζω ὅτι ἐπεδόθη ἡ Διακοίνωσις αὕτη, ἡ ὁποία ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τῶν ἐφημερίδων καὶ οὕτως ἐλάβετε προφανῶς γνῶσιν καὶ ὑμεῖς.

§123Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Τῆς ἀπαντήσεως δὲν ἔχω λάβει.

§124Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἤμην καὶ ἐγὼ πληρεξούσιος καὶ συνεπῶς εἴμεθα ἐν ἴσῃ μοίρᾳ.

§125Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω τὴν ἔκπληξίν μου.

§126Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε μίαν διακοπήν. Καθ’ ἃ γινώσκομεν, ἐκ τοῦ τύπου τοὐλάχιστον, ἐδημοσιεύθη μία Διακοίνωσις συλλογικὴ τῶν Δυνάμεων πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἐπεδόθη εἰς αὐτήν, νομίζω, τὴν προτεραίαν τῆς ἐνεργείας τοῦ Δημοψηφίσματος. Ταύτης ἐδημοσιεύθη ἐν τῷ τύπῳ ὁλόκληρον τὸ κείμενον. Μετά τινας ἡμέρας ἐγνώσθη, διὰ τοῦ τύπου πάλιν, ὅτι ἐπεδόθη Διακοίνωσις τῆς Γαλλικῆς Πρεσβείας μεμονωμένης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, τῆς ὁποίας ἐγνώσθη ἀνεπισήμως ὅτι περιεχόμενον εἶναι αἱ δηλώσεις αἱ γενόμεναι ἐνώπιον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως κ. Λέγκ, αἵτινες διὰ τῆς Διακοινώσεως ἐπισημοποιοῦντο πλέον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Μετὰ τοῦτο ἀνεκοινώθη, μετὰ τὴν ἄφιξιν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπέστειλεν ἀπάντησιν πρὸς τὰς Δυνάμεις. Οὐδεὶς βεβαίως γινώσκει ἂν ἡ ἀπάντησις ἀφεώρα τὴν πρώτην Διακοίνωσιν τὴν συλλογικὴν ἢ τὴν δευτέραν. Λοιπὸν ἤθελον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα καὶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Συνέλευσιν ἂν δύναται νὰ δημοσιεύσῃ πλέον τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν ζητῶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπάντησιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, πρῶτον, διότι δὲν ἦτο τότε Ὑπουργὸς καὶ δεύτερον, διότι γινώσκω καλῶς ὅτι ἡ δημοσίευσις ἑνὸς ἐγγράφου διπλωματικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως, ἧς μέλη ἦσαν καὶ μέλη ἤδη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι ἀντικείμενον Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Εἰσάγω τὴν πρότασιν μὲ τὴν γνώμην τὴν ἀπερίφραστον, ὅτι, ἀφοῦ ὁ Ἑλληνικὸν λαὸς ἔλαβε γνῶσιν τῆς Διακοινώσεως, ἡ ὁποία ἀνέφερε τὰς αἰτιάσεις τῶν ξένων Κυβερνήσεων περὶ τοῦ ψήφῳ πανδήμῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Λαοῦ ἀποκατασταθέντος βασιλικοῦ καὶ πολιτειακοῦ καθεστῶτος, ἔχει δικαίωμα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ τί ἀπήντησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τοὺς αἰτιαθέντας καὶ πῶς ὑπερήσπισε τὸ βασιλικὸν καὶ πολιτειακὸν καθεστὼς ἀπέναντι τῶν αἰτιάσεων τῶν ξένων. Τὰ ἐπιχειρήματα, τῶν ὁποίων ἔλαβον γνῶσιν αἱ ξέναι Κυβερνήσεις, δύνανται νὰ γνωστοποιηθῶσι καὶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ εἶναι οὗτος ἐν γνώσει ὄχι μόνον τῶν αἰτιάσεων, ἀλλὰ καὶ τῶν δοθεισῶν ἀπαντήσεων.

§127Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ μίαν διακοπήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν ὅτι δὲν γνωρίζει ποία ἦτο ἡ περαιτέρω ἐξέλιξις αὐτοῦ τοῦ ἄλλως τε τόσον σπουδαιοτάτου ζητήματος, διότι πρόκειται περὶ τῆς ἀναγνωρίσεως καὶ τῶν λόγων ὧν ἕνεκα ἡ ἀναγνώρισις δὲν ἐπῆλθεν ἑνὸς λαοπροβλήτου, ἑνὸς μεγάλου ἀνθρώπου ὅπως εἶναι ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, τὸν ὁποῖον θέλουσιν καὶ οἱ νεκροὶ ἐν Ἑλλάδι. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὅτι δὲν γνωρίζει τὰ μετὰ ταῦτα, διότι ἦτο ἔργον τοῦ προκατόχου του Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἀλλὰ τότε γεννᾶται ἓν μέγα ἐρώτημα δι’ ἡμᾶς τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἴμεθα ἐδῶ διὰ ν’ ἀκούωμεν, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ ἐννοῶμεν κάτι τι καὶ ἀκόμη περισσότερον διὰ νὰ ἐλέγχωμεν, ἂν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπάρχει ὑπηρεσία Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν ἢ δὲν ὑπάρχει, διότι ἂν εἰς ἕνα νέον Ὑπουργὸν ἐρχόμενον ἡ ὑπηρεσία ἡ διπλωματική, ἡ ἀπόρρητος ὑπηρεσία, δὲν προσάγει τὰς ἐκκρεμεῖς ταύτας ὑποθέσεις, ἐρωτῶ ἂν ὑπάρχῃ ὑπηρεσία ἢ ἂν ὑπάρχῃ συναίσθησις ὅτι ὑφίστανται μεγάλαι καὶ τόσον μεγάλαι ὑποθέσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν. Αὐτὴν τὴν ἀμφιβολίαν, τὴν λίαν δικαίαν, ὑποθέτω, κατὰ τὴν κρίσιν πάντων ὑμῶν μοὶ ἀφῆκεν ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸν ὁποῖον παροτρύνω νὰ ζητήσῃ ἀκριβῶς νὰ ἐρευνήσῃ τὰ περὶ τούτου καὶ πρὸ παντὸς νὰ θέσῃ τάξιν ἐπὶ τέλους ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον ἀποδεικνύεται ὀλιγωροῦν καὶ ἐν αὐτοῖς τοῖς σπουδαιοτάτοις τῶν ζητημάτων.

§128Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Ὁ κ. πληρεξούσιος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἠρώτησεν ποία ἦτο ἡ ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως.

§129Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἠρώτησα, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἶπον ὅτι ἐπρόκειτο νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις, ἡ ὁποία δὲν ἐγένετο γνωστή.

§130Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω τὴν ἀπάντησιν, διότι δὲν τὴν εἶχον ὑπ’ ὄψει μου, δὲν ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τότε. Παρενέβη πολὺ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος Πληρεξούσιος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ ἀρχηγὸς τοῦ Μεταρρυθμιστικοῦ Κόμματος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα μεριμνήσῃ ὅπως κατατεθῇ ἡ ἀπάντησις, ἀνέφερε δὲ καὶ ἑτέραν τινὰ διακοίνωσιν.

§131Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Μάλιστα, τῆς Γαλλικῆς Πρεσβείας.

§132Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὑποθέτω, ἂν καλῶς ἀντελήφθην, ὅτι ἐπίσης θὰ ἠθέλετε νὰ ἔχητε καὶ αὐτὴν τὴν Διακοίνωσιν.

§133Ν. ΣΤΡΑΤΟΣ. Διὰ νὰ εἴμεθα ἐξηγημένοι, αὐτὴν τὴν ἀνέφερα ἱστορικῶς, δὲν ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ. Μόνον ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ ἂν ἡ ἀπάντησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κατατεθῇ καὶ ἀναφέρηται ἡ ἀπάντησις καὶ εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτό.

§134Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀντίρρησις, ἵνα θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Συνελεύσεως τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν πρώτην Διακοίνωσιν τὴν συνολικήν.

§135Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνεῖτε, κύριε Ὑπουργέ, πρὸς ὅσα εἶπον;

§136Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Τὶ νὰ συμφωνήσω; Διὰ νὰ δώσω μίαν ἀπάντησιν, πρέπει αὕτη νὰ εἶναι ἀπολύτως πιστὴ πρὸς τὰ πράγματα καὶ δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον ν’ ἀφεθῶ εἰς τὰς ἐμπνεύσεις τῆς στιγμῆς ἢ εἰς τὴν ἀνάμνησιν μου καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον ὅτι δὲν δύναμαι ἀμέσως νὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§137Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἦτο ζήτημα ἐμπνεύσεως τῆς στιγμῆς ἐν ᾗ περιπτώσει θὰ ἐπρόκειτο νὰ μαντεύσητε ὅτι ὑπῆρξε διακοίνωσις.

§138Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωνται αἱ ἀνακοινώσεις ἀπ’ ἔξω. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπομονὴν καὶ νὰ μὴ ζητῆτε πράγματα τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ γίνωσι.

§139Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸ παραμικρότερον καὶ λογικώτερον, τῶν πραγμάτων. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι δὲν γνωρίζει ἂν ὑπάρχει τοιαύτη Διακοίνωσις καὶ ἐρωτῶ· ἀφοῦ ἐξακολουθεῖ ζήτημα τόσον μέγα, εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὴ γνωρίζῃ ἂν ὑπάρχει τοιαύτη Διακοίνωσις;

§140Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Σᾶς εἶπον ἐκ δευτέρου, σᾶς ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐκ τρίτου, ὅτι δὲν δύναμαι ν’ ἀφεθῶ εἰς τὴν μνήμην μου προκειμένου περὶ ἀνακοινώσεως ἐπισήμου εἰς τὴν Ἐθνικὴν Συνέλευσιν τῶν Ἑλλήνων.

§141Χ. ΜΗΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω διότι δὲν εἴπετε αὐτό.

§142Γ. ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος πληρεξούσιος Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν, βλέπω ὅτι καὶ ἐκ μέρους τῶν ἄλλων συναδέλφων μου —διότι εἶναι ζήτημα Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου— δὲν ὑπάρχει ἀντίρρησις καὶ προθυμότατα θὰ καταθέσω αὐτὴν τὴν ἀπάντησιν. Αὐτὸ εἶπον καὶ εἰς αὐτὸ ἐλπίζω ὅτι θὰ συμπίπτῃ ἡ ἀντίληψις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἁπασῶν τῶν πτερύγων.

§143Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Αἱ δοθεῖσαι ἐξηγήσεις ἐφάνησαν ἱκανοποιοῦσαι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅστις καὶ ἀμέριμνος ἐπεδόθη εἰς τὴν χαρὰν τῆς ὑποδοχῆς τοῦ Βασιλέως. Εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην εἶχεν ἐνισχυθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι ὀλίγον τι βραδύτερον ὁ Ἄγγλος Πρωθυπουργός, ἐπωφελούμενος ἐξ ἐρωτήσεως γενομένης πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ ἔσπευσε νὰ δηλώσῃ ὅτι ἡ Ἀγγλία θεωρεῖ πολύτιμον τὴν φιλίαν τῆς Ἑλλάδος· ἀφ’ ἑτέρου καὶ ἐν Γαλλίᾳ ὁ παρατηρηθεὶς κατ’ ἀρχὰς μέγας ἐρεθισμὸς ἤρχισε νὰ δίδῃ δείγματα κατευνασμοῦ, τινὲς δὲ φωναὶ πιστῶν καὶ ἀφωσιωμένων φίλων ἤρχισαν ἀκουόμεναι, καὶ νηφαλιώτεραι σκέψεις ἐφάνησαν ἐπικρατοῦσαι ἀπέναντι ἡμῶν, τοσοῦτο μᾶλλον ὅσον αἱ εἰδήσεις αἱ ἐν τῷ μεταξὺ ἐλθοῦσαι ἐκ μέρους τοῦ Κεμὰλ ἦσαν λίαν ἀπογοητευτικαὶ διὰ τοὺς φιλοφρονοῦντας πρὸς τοὺς Τούρκους ὡρισμένους Γαλλικοὺς κύκλους. Κατὰ τὰς εἰδήσεις ταύτας ὁ Κεμὰλ δὲν ἐννόει ν’ ἀναγνωρίσῃ καμμίαν Συνθήκην, κανὲν τετελεσμένον γεγονός. Δι’ αὐτὸν ὁ εὐρωπαϊκὸς πόλεμος, ἡ προδοσία τῆς Τουρκίας, ἡ ἐξ αὐτῆς προκύψασα τρομερὰ ἀπώλεια διὰ τὴν ἀνθρωπότητα ἦσαν πράγματα ἄνευ οὐδεμιᾶς σημασίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε σημασίαν ἦτο ἡ θέλησίς του καὶ ἡ φαντασία του, καὶ ἡ θέλησίς του ἀπῄτει ὅπως ἀποκατασταθῇ τὸ προπολεμικὸν καθεστὼς τῆς Τουρκίας, ἡ δὲ ρωμαντική του φαντασία τὸν ἔθεσεν ἐπὶ κεφαλῆς ἀηττήτου στρατιᾶς, ἡ ὁποία κατακεραυνοῦσα τοὺς Συμμάχους θὰ τὸν ἔφερε νικητὴν καὶ τροπαιοῦχον μέχρι τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἐννοεῖται πόσον δυσχερὲς εἶναι νὰ ἐξυπηρετήσῃ τις τόσον ἀνοικονόμητον φίλον, ὥστε μολονότι ἡ γενικὴ κατάστασις δὲν ἔχει οὐσιωδῶς μεταβληθῆ τοὐναντίον νέφη σκυθρωπὰ ἐξακολουθοῦσι νὰ σκιάζωσι τὸν ὁρίζοντα, οὐχ’ ἧττον ἀμυδραί τινες ἀκτῖνες ἤρχισαν ὑποφώσκουσαι, δίδουσαι τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ ἐβλέπομεν αἰθριωτέρας ἡμέρας. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μὲ τὸ γοργὸν τῆς φαντασίας τῆς φυλῆς προεξώφλησεν ὅλα τ’ ἀποτελέσματα τῶν ὁποίων αἱ ἀκτῖνες ἦσαν προάγγελοι, διέλυσεν ὅλους τοὺς κινδύνους, οἵτινες περιεστοίχιζον τὰ ἐξωτερικά μας πράγματα καὶ ἀμέριμνος ἐπεδόθη εἰς πλήρη αἰσιοδοξίαν. Αἴφνης, ἐνῷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐλικνίζετο νωχελῶς ἐν τῇ αἰσιοδοξίᾳ ταύτῃ, ἄγγελμα θλιβερὸν ἔφθανεν ἐκ Λονδίνου. Ἡ ἐκεῖ συνελθοῦσα Διάσκεψις παραπέμπουσα τὸ ζήτημα εἰς τὴν μέλλουσαν νὰ συνέλθῃ Διάσκεψιν τῇ 8ῃ Φεβρουαρίου ἐν Λονδίνῳ ἐκάλει καὶ τὴν Τουρκικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ μετάσχῃ αὐτῆς. Εἶναι προφανὲς ὅτι αἱ Δυνάμεις ἐνέδωκαν εἰς τὰς προσπαθείας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν τὴν ἀναθεώρησιν τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν καὶ εἶναι φανερὸν ὅτι, ἂν ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐγίνετο, θὰ ἐγίνετο εἰς βάρος τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία θὰ ἐτίθετο ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸς τοὺς Τούρκους, τῶν ὁποίων χθὲς εἰσέτι ἦτο ἡ ἰσότιμος πρὸς τὰς Δυνάμεις Δικαιοσύνη! Καὶ γεννᾶται εὐλόγως τὸ ἐρώτημα: εἶχεν ἡ Κυβέρνησις λόγους νὰ προΐδῃ ἐνδεχομένην τοιαύτην ἀπόφασιν τῶν Δυνάμεων, ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν εἶχε, τότε πῶς ἀφῆκε τὴν Κοινὴν Γνώμην ἐν τῇ πλάνῃ; Καὶ ἐὰν ὄχι, τότε πῶς ἐξηγεῖ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν τῶν Δυνάμεων; Πάντως, ἀφοῦ εἶναι βέβαιον ὅτι ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἄνευ κομματικῆς ἀποχρώσεως δὲν παύει νὰ τρέφῃ αἰσθήματα φιλίας πρὸς τὰς Δυνάμεις, πῶς ἡ Κυβέρνησις δὲν κατέβαλε τὰς δεούσας ἐνεργείας, ὅπως εἰσαγάγῃ τὴν ἀληθῆ κατάστασιν εἰς τὰς Δυνάμεις καὶ προλάβῃ ἀποφάσεις δυναμένας νὰ ἔχωσιν ὀλεθρίας συνεπείας διὰ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν ζητήματα;

§144Π. ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗΣ (Ὑπουργὸς Οἰκονομικῶν). Ποία εἶναι αὐτὴ ἡ κατάστασις; Παρακαλῶ νὰ ὁρίσητε. Μὴ ὁμιλῆτε μὲ ἀοριστολογίας.

§145Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ὑπάρχει μία δυσμένεια τῶν Δυνάμεων ἡ ὁποία ἐξερράγη ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου (Θόρυβος).

§146ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές.

§147Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Τότε διατὶ τὸ κάμνουν;

§148ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Διότι σεῖς μᾶς ἐρραδιουργήσατε εἰς ὅλην τὴν Εὐρώπην.

§149ΕΤΕΡΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Καὶ τώρα αὐτὸ κάμνετε.

§150ΑΛΛΟΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Γνωρίζετε τὶ κατέθηκεν ὁ Ἀρχηγὸς σας εἰς τὴν δίκην Τσερέπη καὶ Κυριάκη.

§151Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Δύνασθε ν’ ἀποστείλητε ἀντιπροσώπους εἰς τὴν Εὐρώπην; (Φωναὶ καὶ διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς Αἰθούσης).

§152Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω; Χθὲς ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐκ Λακεδαίμονος σᾶς εἶπεν ὅτι ἡ δυσμένεια Δυνάμεών τινων δὲν εἶναι σημερινή, ἀπεδείχθη τοῦτο ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης ὑπὸ πολιτικοῦ ἀνδρός, ὁ ὁποῖος διῴκησε τὴν Ἑλλάδα ὡς Πρωθυπουργός. Τὴν δυσμένειαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἀντελήφθη ὁ Ἀρχηγὸς σας τὴν ὑπηρέτησεν οὗτος διαφοροτρόπως καὶ ποικίλως διὰ νὰ συκοφαντήσῃ τὴν Ἑλλάδα ὡς ἐχθρὰν τῶν Δυνάμεων καὶ διὰ τῆς τακτικῆς του ἐκείνης ἐπῆλθον τὰ δυστυχήματα εἰς τὴν Χώραν ταύτην καὶ εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Καὶ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῆς κατώρθωσαν ν’ ἀποσοβήσωσι κινδύνους, τοὺς ὁποίους αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουσι ν’ ἀναφέρῃ ἡ Κυβέρνησις, ἔρχεσθε σήμερον νὰ συνεχίσητε τὸ ἔργον τοῦ Ἀρχηγοῦ σας. Λυποῦμαι πολὺ ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σταματήσω ἕως ἐδῶ. Ὀφείλετε νὰ εἶσθε σαφής, διότι, ἂν ἐξακολουθήσητε νὰ ὁμιλῆτε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, θὰ μὲ ἀναγκάσητε ν’ ἀνέλθω τὸ βῆμα καὶ νὰ προβῶ εἰς ἀποκαλύψεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἦσαν ἴσως ἔγκλημα κατὰ τῆς Πατρίδος γινόμεναι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ πολὺ αὐτὰς τὰς ἀφηρημένας ἐκφράσεις νὰ τὰς ἀφήσητε, νὰ μὴ τὰς ἀναφέρητε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Συνελεύσεως, τὸ βῆμα τοῦτο ὑπάρχει διὰ ν’ ἀναφέρωνται γεγονότα.

§153Θ. ΖΑΪΜΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε συνάδελφε, θὰ σᾶς παρακαλέσω ν’ ἀπαντήσητε εἰς μίαν ἐρώτησιν. Ὑμεῖς ὁ ὁποῖος γνωρίζετε τὰ πράγματα τόσον καλῶς, δύνασθε νὰ μᾶς πληροφορήσητε ἂν πρὸ τῆς 1 Νοεμβρίου καὶ πολὺ πρὸ αὐτῆς εἶχεν ἀρχίσει νὰ ζητῆται ἡ ἀναθεώρησις τῆς Συνθήκης τῶν Σεβρῶν ὑπὸ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἰταλίας;

§154Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Ἐπιτρέψατε καὶ εἰς ἐμὲ νὰ παρατηρήσω ὅτι ἀδικεῖτε τὴν μνήμην σας, διότι, ἐνῷ ἐνθυμεῖσθε αὐτὴν τὴν δυσμένειαν, ἡ ὁποία εἶναι προϊὸν τῆς φαντασίας σας, λησμονεῖτε τοὺς κεραυνοὺς τοὺς ὁποίους κατὰ τῶν κεφαλῶν ὑμῶν ἀπηύθυνεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τιμωρὸς τοῦ ἔργου ὑμῶν.

§155Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Τίνος ἔργου, τοῦ ἐσωτερικοῦ ἢ τοῦ ἐξωτερικοῦ;

§156Ι. Δ. ΡΑΛΛΗΣ (Ὑπουργὸς Ἐθνικῆς Οἰκονομίας). Τοῦ ὅλου σας ἔργου, τοῦ ἔργου ἐν μὲν τῷ ἐξωτερικῷ τῆς συκοφαντίας, ἐν δὲ τῷ ἐσωτερικῷ τῆς τυραννίας.

§157Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Τότε διατὶ ἀπεδέχθητε τὸ ἐξωτερικὸν ἔργον τῶν Φιλελευθέρων καὶ δὲν τὸ περιφρονήσατε; (Θόρυβος). Καὶ ἐνῷ τοιαύτη παρουσιάζεται ἡ κατάστασις, ἐπέπρωτο νὰ ὑποστῇ ἡ Πατρίς μας καὶ ἄλλην ἔπληξιν ἐπέπρωτο νὰ ἴδῃ ἐξαπολυμένην νέαν ὑπουργικὴν κρίσιν εἰς τὰς παραμονὰς τῆς Διασκέψεως, τῆς ὁποίας ἄγνωστα παραμένουσι μέχρι τοῦδε τὰ πραγματικὰ ἐλατήρια καὶ οἱ πραγματικοί σκοποί. Ποῖοι οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν ὑπουργικὴν κρίσιν; Ἦσαν λόγοι ἐσωτερικῆς φύσεως; Δὲν νομίζω τοῦτο, ἀφοῦ οὐδὲν νέον ἐσωτερικῆς φύσεως προέκυψε μέχρι τοῦδε, δυνάμενον νὰ δικαιολογήσῃ ταῦτα. Ἄρα ἦσαν λόγοι ἐξωτερικῆς φύσεως. Ὁ γηραιὸς πολιτευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας τὴν ἡμέραν καθ’ ἣν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀπὸ τῆς πρωθυπουργίας παραίτησίν του εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους τοὺς ὑπαγορεύσαντας τὴν ὑπουργικὴν κρίσιν. Ἔκτοτε μετήλλαξε γνώμην καὶ οὕτω μένομεν καὶ ἐν τῷ σημείῳ τούτῳ ἐν τῷ σκότει.

§158Γ. ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ ἔλεγεν ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅ,τι εἶπεν ὁ υἱός του, ὅστις τὸν ἐκπροσωπεῖ.

§159Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς Στρατιωτικῶν). Σεβασθῆτε πάντως τὴν γνώμην του.

§160Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Τὴν σέβομαι, ἀλλ’ εἶμαι ὑποχρεωμένος ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν γεγονότων νὰ τὰ ἀναφέρω. Ὁπωσδήποτε διαρκούσης τῆς ὑπουργικῆς κρίσεως ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτα τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ μέρος ὁ πρώην Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ νῦν τοιοῦτος. Ὁ δεύτερος, κατόπιν δημοσίας ἐπεμβάσεως ἐμμέσου μιᾶς τῶν ἐνταῦθα ξένων Πρεσβειῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἠναγκάσθη νὰ παραιτηθῇ τοῦ σχεδίου του. (Νέος θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι ἐν τῇ Αἰθούσῃ).

§161ΠΟΛΛΟΙ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΙ. Ποῦ τὸ ἐμάθατε;

§162Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Δὲν ἔχετε παρὰ ν’ ἀναγνώσητε οἱανδήποτε ἐφημερίδα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ ν’ ἀναγνώσητε τὰ δημοσιευόμενα τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα ἐδίδοντο ἐκ τῆς ἐνταῦθα Ἀγγλικῆς Πρεσβείας.

§163Π. Ι. ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει Συνέλευσις, ἡ ὁποία δίδει τὴν ἐμπιστοσύνην της εἰς τὴν Κυβέρνησιν ναὶ ἢ ὄχι; Ἐὰν αὕτη ἐκπροσωπῆται ὑπὸ τοῦ Α ἢ ὑπὸ τοῦ Β, ἐφ’ ὅσον ἡ Συνέλευσις δίδει τὴν ἐμπιστοσύνην της δὲν ἔχει νὰ ἐρωτήσῃ κανένα ἄλλον καὶ ἀπορῶ πῶς ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἀναφέρετε τοιαῦτα πράγματα.

§164Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ἄλλο εἶναι τὸ θέμα τοῦτο. (Θόρυβος). Περὶ τοῦ ἔργου τῆς ἡμετέρας ἀντιπροσωπείας ἐν Λονδίνῳ καὶ περὶ τῆς ἐκεῖ δράσεως λυποῦμαι ὅτι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἦτο ἐπιτυχής. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω λεπτομερῶς τὰς ἐνεργείας τῆς ἡμετέρας ἀντιπροσωπείας, περὶ τῶν ὁποίων πολλὰ ἐλέχθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ὁποίων, μὴ κατέχων ἀσφαλῆ στοιχεῖα δὲν θέλω νὰ ἐκφέρω γνώμην, ἡ ὁποία δύναται ν’ ἀποδειχθῇ ἀβάσιμος. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔχω μόνον νὰ τονίσω, εἶναι ὅτι ἡ ἡμετέρα Ἀντιπροσωπεία δεχθεῖσα νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν, ἐνέπεσεν εἰς παγίδα ἀπὸ τῆς ὁποίας διέφυγεν ἡ Ἑλλὰς χάρις εἰς τὴν σθεναρὰν καὶ πατριωτικὴν δρᾶσιν τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως... ......(Θόρυβος καὶ διαμαρτυρίαι. Πολλοὶ πληρεξούσιοι ὄρθιοι διαμαρτύρονται).

§165Δ. ΓΟΥΝΑΡΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἑλληνικὴ ἀντιπροσωπεία δὲν συνεζήτησεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. (Ἐξακολουθεῖ ὁ θόρυβος καὶ αἱ διαμαρτυρίαι ἐναντίον τοῦ ρήτορος).

§166ΕΙΣ ΠΛΗΡΕΞΟΥΣΙΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ρήτωρ;

§167Ν. ΚΟΥΛΑΝΔΡΟΣ. Αὐτὸς ὅστις ὁμιλεῖ κατὰ αὐτόν τὸν τρόπον, κ. πληρεξούσιοι, δὲν ἦτο Ἕλλην ὑπήκοος, δὲν γνωρίζω δὲ πότε ἔγινεν Ἕλλην ὑπήκοος. Ὄχι δὲν ἀντιπροσωπεύει κανένα. Ἐν καιρῷ τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο Γάλλος ὑπήκοος.

§168Ι. ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν θὰ εἶσθε Ἕλλην, ἀφοῦ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ὁμιλεῖτε περὶ δυσμενείας καὶ διπλωματικῶν ἀποτυχιῶν. Εἶσθε Ἕλλην; Ὑπηρετήσατε στρατιώτης;

§169Κ. ΦΑΝΙΤΣΙΟΣ. Ὑπηρέτησεν ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, εἶναι καὶ Ἕλλην, καὶ ὡς Ἕλλην ὑπηρέτησεν.

§170Γ. ΕΞΗΝΤΑΡΗΣ. Ὑπηρέτησα ὡς στρατιώτης εἰς τὴν δευτέραν Μεραρχίαν.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις ἵνα ἐπαναληφθῇ αὕτη τὴν 5ην μ.μ. αὔριον. (Ὥρᾳ 9. 15′ μ.μ.)